Gf841 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Christianismi restitutio Servetus, Michael WILH. KAPEP BuUcCchbinderei Tübingen Gidheecste 45 lIelef. 3287 e e. Sa T ⸗ne. I. Dont, Ac, da S ep, Torm, AG. duses id J. 36, AkE,i 6& WindX. — vogtio, e Gomin bno cleſt tichri⸗to WS 40 (Mrvol. CHRISTIANI SMI RESTITV⸗- T IO. Tauius cer a ghofee ad Se limina vocatio, in integrum reſtiuta cognitione Dei, Kdei Ciri⸗ Ni, iuſtificationis noſtræ, regenerationis baptifmi, et cœ⸗ næ domini manducationis. Reſtinco denique nohis rez gno &leſti, Babylonis impic captiuitate ſoluta, 4 A⸗ tichriſto cum ſuis penitus deſtructo. bvn — b inn —v2 ααειτο r6Xροοαι e T0α ogα. E M. D. L. III. I N D K X. De Trinitate diuina, quod in ea non ſit inuiſibili⸗ lium trium rerum illuſio, ſed vera fubſtantiæ Dei manifeſta⸗ tio in verbo, et communicatio in ſpiritu, Libri ſeptem. De fide et iuſtitia regni Chriſti, legis iuſtitiam fupe⸗ gzantis, et de charitate, „Libri tres. Pagina. 287. De regeneratione ac manducatione ſuperna, et de re⸗- gno Antichriſti, Libri quatuor. Pagina. 355. d 2 Epiſtolæ triginta ad loannem Caluinum Gebennen⸗ fium concionatorem. Pagina. 577. P à Signa ſexaginta regni Antichriſti, et reuelatio eius iam nunc præſens. . pagina. 664. De myſterio Trinitatis, et veterum diſciplina;, ad Philip⸗ pum Melanchthonem, et eius collegas, apologia. Pagina. 671. De Tri⸗ 2 — — . de 10 d⸗ 3 — * DE TRINITATE DIVINA, QVOD IN EA NON ſit inuiſibilium trium rerum illuſio, ſed vera ſubſtantiæ Dei manifeſtatio in verbo, et communica⸗ tio in ſpiritu. LIBRI SEPTEM. TPROOEMIVM. Qu nobis hic ponitur ſcopus, vt eſt maieſtate ſubli⸗ mis, ita perſpicuitate facilis, et demonſtratione certus: omnium maxima, lector, Deum cognoſcere fſubſtantialiter manifeſtatum ac diuinam ipſam naturam vere communica⸗ tam. Manifeſtationem Dei ipſius per verbum, et commu- nicationem per ſpiritum, vtranque in ſolo Chriſto ſubſtan-⸗ tialem, in ſolo ipſo plane diſcernemus, vt tota verbi et ſpi⸗ ritus deitas in homine dignoſcatur. Manifeſtationem di- uinam a ſeculis explicabimus, magnum citra controuer⸗ ſiam pietatis myſterium, quod ſit Deus olim in verbo, nunc in carne manifeſtatus, ſpiritu communicatus, angelis et ho⸗ minibus viſus, viſione olim velata, nunc reuelata. Mo⸗ dos veros aperte referemus, quibus ſe nobis exhibuit Deus, externe viſibilem verbo, et interne perceptibilem ſpi⸗ ritu, myſterium vtrinque magnum, vt Deum ipſum homo videat, et poſſideat. Deum antea non viſum, nos nunc reuelata facie videbimus, et lucentem in nobis ipſis intue-⸗ bimur, ſi oſtium aperiamus et viam ingrediamur. Aperire iam oportet oſtium hoc, et viam hanc lucis, ſine qua ni⸗- Mil poteſt videri, ſine qua nemo poteſt ſacras ſcripturas le- 2. 2. gere 4 P R O OE MIV M. gere, nec Deum intelligere, nec Chriſtianus fieri. Hæc veri⸗ tatis eſt via, certa, facilis, et ſyncera, diuinam Chriſti in verbo cognationem, ſpiritus ſancti veram perfectionem, et eandem vtri⸗ uſque in Deo ſubſtantiam, integre ſola patefaciens ‚Deumque ipſum nobis ob oculos ponens. Digeſſimus autem in quinque libros viam hanc totam, adiectis poſtea dialogis, vt quaſi per gradus quoſ⸗ dam ad integram Chriſti cognitionem aſcendamus. Primus liber continet tria de Chriſto axiomata, tres phariſæorum, tôtidem ſo⸗ phiſtarum rationes, et improbationes, cum abſurdiſſimis inuiſi⸗ bilium illationibus. Secundus viginti Scripturæ locos exponet. Tertius erit de perſonæ Chriſti in verbo præfiguratione, de vi⸗ ſione Dei, et verbi hypoſtaſi. Quartus de nominibus et eſſen⸗ tia Dei, et de rerum omnium principiis. Quintus de ſpiritu ſancto. Dialogus deinde primus, poſt tranſactas legis vmbras Chriſti in omnibus complementum declarabit, angelorum, animarum, et in⸗ ferni ſubſtantiam explicans. Secundus modum generationis Chri⸗ ſti docebit, et ipfum non eſſe creaturam, nec finitæ potentiæ, eſſeque vere adorandum, verumque Deum. O Chriſte leſu fili Dei, qui de cœlo nobis datus, deitatem patefactam in te ipſo viſibilem manifeſtas, teipfum aperi ſeruo tuo, vt manifeſtatio tanta vere patefiat. Spiritum tuum bo⸗ num, et verbum efficax, petenti nunc tribue, mentem meam et calamum dirige, vt diuinitatis tuæ gloriam poſſim enarrare, ac veram de te fidem exprimere. Cauſa hæc tua eſt, et tuam a patre, et ſpiritus tui gloriam explicans, quæ diuino quodam impulſu tra⸗ ctanda ſeſe mihi obtulit, cum eſſem de tua veritate ſolicitus. Tracta⸗ re aliquando Cœpi, et nunc iterum tractare cogor, quia completum eſt vere tempus, vt ex rei ipſius certitudine, et ex ſignis temporum manifeſtis, ſum nunc piis omnibus oſtenſurus. Lucernam non eſſe abſcondendam, tu nos docuiſti, vt væ mihi ſit, niſi euangelizem. Cauſa communis Chriſtianis omnibus agitur, cui omnes tenemur. Supereſt, lector, vt te pro Chriſto beneuolum vſque ad finem exhi⸗ beas, et rem totam audies ſermone veritatis abſque aliquo fuco. De homine IESV CIIRISTO, ET SIMV-. Hð lachris falſis, quoh⸗ de LIBER PRIMVS. ennſo⸗ imifi⸗ Librum primum narrationis filii Dei, inſtar Noe primæ apoſtolorum prædicationis, a notioribus inchoa- de di bo, ab iis, quæ cordato cuique ſint manifeſta, et eſen⸗ omnibus publice prædicata, vt hæc noſtra via facile ſmcte principium habeat. Ipſe homo Ieſus eſt oſtium, et via, iſtin a quo et merito exordium ſumam, tum quia de ipſo yetic nunc agetur, tum vt ſophiſtas reprimam, qui ad Cr; verbi cognitionem ſine hoc fundamento aſcendentes, in teltie, alium filium traducuntur „ et verum filium Dei obli- uieni tradunt. Quibus ego ad memoriam, quis ſit ille verus filius, reducere curabo. Pronomine ad ſen- eitaten ſum demonſtrante ipſum hominem, verberibus cæſum ſerno et flagellatum, concedam hæc tria ſimpliciter vera eſſe. un bo⸗ Primo, hic eſt leſus Chriſtus. Secundo, hic eſt filius neamet Dei. Tertio, hic eſt Deus. are, 1 . - hunt, Quod hic primo dicatur leſus, poſtulatum eſt primum, Pprima lſintrx ex ſe ipſo manifeſtum, quo certius nihil oſtendere poſſis. H Trace Illud eſt puero in circunciſionis die nomen impoſitum, ſicut getn tibi Ioannes, et illi Petrus, Lucæ I. et 2. Nomen lefſus, vt ponun veteres docent, eſt nomen proprium viri, et cognomen on eſe Chriſtus. Iudæi eum eſſe Ieſum, omnes concedebant, ſed Chriſtum eſſe negabant, interrogantes de Ieſu, qui dicitur enot Chriſtus, et alienos a ſynagoga illos faciebant, qui fateren- tur, eum eſſe Chriſtum. Super qua re frequens erat apoſto- nexhi⸗ . 3: . . . lorum contra ipſos diſputatio, an leſus ille eſſet Meſſias? uco⸗ .. . . Sed de leſu nulla fuit vnquam dubitatio, nec quæſtio, nec aliquis vnquam hoc negauit. Specta, quo tendat ille ſer- V a. J. mo, quo omine . 6 D E T KRINIT XATE. mo, quo animo Paulus teſtificabatur Iudæis, Ieſum illum eſſe Meſſiam, acto. 9. 27. et 18. Quo ſpiritus feruore Apollos il- leAlexandrinuslIudæos reuincebat, probans hunc lIeſum eſ- ſe Chriſtum. De homine ipſo hæc dicebantur, ſine ſophiſmate aliquo. Non ſophiſtas, ſed Iudæos ibi cogita, piſcatores cogita, et mulieres ſimplicitate pura concedentes, Ieſum eſſe Chriſtum: Ieſum hunc Nazarenum, Ieſum filium Dauid. Concedentes vero, hunc eſſe Ieſum, concedere cogimur, hunc eſſe Chriſtum a Deo vere vnctum. Nam iſte eſt puer ſanctus tuus, quem vnxiſti acto. 4. Iſte eſt ſanctus ſancto- rum, quem vngendum prædixit Daniel 9. Actorum inſu- per 10. tanquam rem cunctis perſpicuam, ait Petrus, Ipſi noſtis. Nam de Ieſu ſermo eſt publice notus, vt ſcilicet TIeſum illum virum Nazarenum vnzxerit Deus ſpiritu ſan- cto et virtute, quoniam Deus erat cum illo, et ipſfe eſt, qui conſtitutus eſt a Deo iudex viuorum et mortuorum. Et acto. 2. certiſſime, inquit, ſciat omnis domus Iſfraël, quod hunc Ieſum, quem vos crucifi xiſtis, fecit Deus et dominum, et Chriſtum, id eſt, vnctum. Clemens, Iuſtinus, Irenæus, Tertullianus, et reliqui ſeniores, vocem hanc Chriſtus naturæ humanæ vocabulum eſſe, affirmant. Vocabuli item ratio idipſum notat. Nam eſſe vnctum, non poôteſt, niſi ad naturam humanam referri. Quis igitur negabit, ho- minem eſſe vnctum? Antichriſtus eſt, qui hunc Ieſum negat eſſe Chriſtum: et qui concedit, ipſum eſſe vnctum, ex Deo natus eſt. I. Ioa. 2. & 5. In recognitionibus Clementis, libro primo, ratione vocabuli exponit Pe- trus, quia reges ſolebant vocari Chriſti, ideo iſte ab ex- cellentia vnctionis, præ cæteris eſt rex Chriſtus vocatus. Nam ſicut Deus angelis angelum, beſtiis beſtiam, et ſy- deribus ſydus, ita hominibus hominem principem fecit Chriſtum. Veteris quoque ſcripturæ authoritate aper- te docemur, hominem dici Chriſtum, cum et terrenus rex diceretur Chriſtus. I. Samu. 12. et 24. et Eſa. 45. Item Matth. I. ex qua genitus eſt Ieſus ille, qui dici- tur Chriſtus. Nota ibi articulum et cognomen. Ho- mo eſt 1 ter⸗ tanm meſſe losil⸗ um el⸗ iſmate ores lekum Darid. gimur, epuer ſanco⸗ in inſt⸗ rtus, lol tſeillice fitu ſar. iple el run. E ,quol Ominun , lrenels, Chritus poliiten telt, eild nc lefun Vnckun, ſtionibus onit Pe- le a e⸗ vocatus , et ſy· emn eel te 4el⸗ errenns „ ſa. 4. ni dici⸗ or. mo eſt L IBER I. 2 mo eſt, qui de ſpiritu ſancto genitus eſt. Hominem Chriſtum aperte deſcribit Lucas cap. 3. dicens, Et ipſe Ieſus incipiebat eſſe triginta annorum, et putabatur filius Ioſeph. Ile ipſe qui putabatur filius Ioſeph, erat Ieſus Chriſtus, filius Dei. Actorum quoque 13. Iudæis ait baulus: Deus juxta promiſ- ſionem ex Dauid ſemine eduxit Chriſtum, hunca vobis in- teremptum. Ibidemque et Ioan. 2. dixit Ioannes Baptiſta, Non arbitremini, me eſſe Chriſtum. Quam ridicula eſſet Io- annis excuſatio, ſi Chriſti vocabulum ad hominem non refe- ratur? Friuola eſſet Chriſti interrogatio, et Petri reſp onſio Matth. 16. cum dixit Chriſtus, Quem me dicunt homines eſ- ſe? Et Petrus reſpondit, Tu es ille Chriſtus, Tu es ille filius Dei viuentis. Illum ipſum, quem alii Eliam, alii Ieremiam eſſe putabant, ait Petrus eſſe Chriſtum filium Dei. Non di- xit, Incorporeus ille filius in te eſt, ſed tu es filius. Et quoniam ibi iuſſit Chriſtus, ne cui dicerent, quod ipſe eſſet Chriſtus, quid per illud pronomen demonſtraſſe putas? Si ipſe Chriſtus non eſt, quo modo nos Chriſtos facit? Rei tam apertæ non efſet diutius inſiſtendum, niſi corrupti eſ- ſent eorum animi, qui myſterium incarnationis non in- telligentes, rem incorpoream Chriſtum eſſe, et realem filium putant, cum tamen omnibus ſeculis verus homo ſit ſemper dictus Chriſtus. Audi teſtimonium ipfiuſ- met Chriſti ſe hominem vocantis Io. 8. Quæritis me interficere, hominem veritatem vobis locutum. Et I. Ti- mot. 2. mediator Dei et hominum homo Chriſtus leſus. Quod ſi te offendat illa vox homo, quam ſophiſtæ con- notatiue ſumento adulterant, accipe vocem illam vir. Et Petrum audi dicentem acto. 2. Ieſum Nazarenum fuiſſe virum a Deo deſignatum. Et Lucæ vltimo, De Iefu Nazareno, qui fuit vir propheta potens. Et Ioan 2. poſt me veniet vir. Et Eſa. 53. nouiſſimum virorum virum dolorum. Et Zacha. 6. ecce vir „ germen nomen eius. Et acto. I7. ludicaturus eſt Deus orbem per eum virum, fcilicet Chriſtum. Si ſenſus communes habeas, lector, et credas a. 4. natu 8 D E TRINIT A T E. naturæ pronominis demonſtratiui, cognoſces manifeſte, hanc eſſe Veram, et originalem illius vocis ſignificationem. Nam eo ad oculum demonſtrato paſſim conceditur, hic eſt Chriſtus, tu es Ieſus: et quia loquitur, quærit, reſpondet, eſurit: et quia videbant eum ambulantem ſuper aquas. Quem quæritis? Ieſum Nazarenum. Ego ſum. Quemcun- que oſculatus fuero, ipſe eſt, tenete eum. Ego ipſe ſum, palpate et videte. Et acto. 2. ad Iudæos loquens Petrus ait, Hunc leſum, quem vos interemiſtis, ſuſcitauit Deus, cuius omnes teſtes ſumus. Quid per talia pronomina, tu cum Iu- dæo diſputans demonſtrares? Apud eos nec de trinitate, nec de inuiſibili filio, erat aliquid vnquam auditum. An de- terioris ſumus nos conditionis, quam Samaritana mulier, quæ Ioan A. dixit, Venite, et videte hominem, qui dixit mi- hi omnia, quæcunque feci: nunquid hic eſt ille Chriſtus? Et mulieris mentem, nihil de rebus incorporeis ſcientem, ipſe tunc comprobauit. Nam cum ipſa quæreret Meſſiam venturum, qui dicitur Chriſtus, reſpondit ipſe, Ego ſum qui loquor tibi. Ego quem vides loquentem. Non res ali- qua incorporea, ſed ego qui loquor, ſum verus et naturalis filius Dei. Similem de ipſo Ieſu fidem conceperat cæcus ille illuminatus, Ioan, 9. dicens, Ille homo, qui dicitur Ieſus, lutum fecit. Hanc de Chriſto fidem habens, fuit tunc illumi- natus, nec falſum de Chriſto credidit. De homine intelligen- dum eſt illud apoſtoli, Sicut vnius delicto, ita per gratiam vnius hominis IeſuChriſti, Sicut per hominem mors, ita per hominem reſurrectio mortuorum. Aut vtrobique homo di- citur abſolute, aut vtrobique connotatiue: alioqui compa- ratio eſſet nulla. Primus Adam, et ſecundus Adam, ibi diei- tur: vt nihil hic ſophiſtis proſit, hominem connotatiue ſu- mere. Demum Io. 20. ſigna fecit, vt credamus, quod Ieſus eſt Chriſtus ſilius Dei. Expeditum eſt deleſu, ſed vt credamus, quod Ieſus ille ſit a Deo genitus, et vnctus pro ſalute no- ſtra. Nathanaél ex eo, quod dixit, vidi te ſub ficu, infert, ipſum eſſe filium Dei. Similem illationem faciunt Matth. I4. ex eo, quod fugauit ventum. Illatio- do. Dei. dam: tn ſan te lo⸗ ſus . ater (uocd eipie Cabit flins ſeden An An L I B E R I. 9 nielte, IHlationes iſtæ iam apertiſſime demonſtrant, quod ſecun- gecun- jonem. do dixi, Hunc ipfum, quem Chriſtum appello, eſſe filium da l. lic ec Dei. Nam ex ſignis, quæ faciebat, inferunt, ipſum homi-?* Utis. vonder nem eſſe filium Dei. Si conſtat, ipſum hominem eſſe Iefum ras. Chriſtum, conſtat ipſum hominem eſſe filium Dei, cum ſcri- etncu. ptura ſemper doceat, leſum Chriſtum eſſe filium Dei. Con- plefun, ſtat vere, Deum patrem Ieſu Chriſti eſſe Deum patrem ho- trusait, minis. Aperte vbique homo ipſe monſtratur eſſe filius Dei, l1s, Chins et eius reſpectu Deus vere pater. Vere pater, quia ab eo eſt cumh- fubſtantialiter genitus, ſicut tu a patre tuo. Non eſt ab ipſo tinitate, Ioſeph genitus Chriſtus, ſed de ſi ſpiritu ſancto genitus eſt, de . Ande⸗ ſubſtantia Dei genitus eſt. Hic Ieſus eſt vere et naturaliter 1 mulier, genitus ex Deo, ſine aliquo ſophiſmate. Quem generationis Gixitnn: modum in ſequentibus perſpicue docebimus. Id nunc obi- Ppriſtust ter dicimus, quod verbumDei inſtar nubis obumbravit vir- ſciemen, gini. Egit in ea, vt ros genituræ, inſtar imbris terram ger- Melian minare facientis, pſal. 71. Eſa. 45. et 5g. Hac ratione di- Boo fun ci filium, docent Matthæus et Lucas, cap. I. In Luca ait Uresal- angelus ipſi Mariæ, Spiritus ſanctus ſuperueniet in te, er utorals virtus altiſſimi obumbrabit tibi. Vnde ſequitur, Quapro- t eten pter et quod naſcetur ſanctum, erit vere filius Dei. Ean- urlehts dem rationem tradit Matthæus, dicens eam factam graui- cilun⸗ dam a ſpiritu ſancto, et quod in ea genitum eſt, de ſpiri- teliger. rir ſancto eſſe. Quod in ea genitum eſt, filius eſt. Aper- lrrin te loquitur, non ſophiſtice. Ex Maria genitus eſt le- ,iuhe ſus, ex ſubſtantia Mariæ filius. Si Maria eſt naturalis onoc mater alicuius naturalis filii eſt ipſa mater. Annota – quod dicit Lucas, Is filius in te genitus, quem tu con- hicic⸗ cipies etp aries, filius altifſimi vocabitur: is erit magnus, et eſr. dabit illi Deus ſedem Dauid patris ſui. Quare non dixit, Pi filius primæ perfonæ vocabitur, et dabit illi prima perſona ſedem? Sed filius altiſſimi Dei, et dabit illi Deus ſedem? edamtd⸗ An ſecunda illa res incorporea eſt a ſpiritu ſancto genita ? Htene An non quod a ſpiritu ſancto vere genitum eſt, vere filius eſt? Nihil ad rem facit, quod plerique verba angeli peruer- tentes, vocem ſanctum ad alium filium detorquent, qua- W . 2. 5. ſi pri 10 D E TRIN IT A TE ſi primogenitus Chriſtus, non ſit ea dignus: præſertim cum ipſemet Lucas ca. ſequenti declaret, quare ſanctum dixerat: quia ipſe eſt maſculus aperiens vuluam. Omne autem ma- ſculum aperiens vuluam ſanctum domino vocabitur exo. 13. 34. et nume. 8. Virtutem inſuper, ſeu fortitudinem altiſſi- mi, quæ deſcendente ſpiritu obumbrauit Mariæ, metaphyſi- cum inuiſibilem filium eſſe volunt, quia copulative ibi di- citur, ſpiritus et virtus, ſpiritus et fortitudo. Ad hoc nos di- cimus, quod Lucas eo virtutis ſeu fortitudinis nomine idi- pſum ſigniſicat, quod ca. 24. et acto. I. vbi idem Lucas refert, accipietis virtutem ſeu fortitudinem, veniente in vos ſpi- ritu ſancto. Eadem ratione dixit idem Lucas. Ioannem ven- turum, cum ſpiritu et virtute Eliæ, et in hoc quoque eſſe eum pluſquam prophetam. Alii prophetæ non habuerunt cum ſpi= ritu prophetiæ virtutem faciendi miracula, vt habuit Elias. Ob quam rem dicitur in eo ſpiritus, et virtus, ſeu ſpiritus et fortitudo. Virtutem quoque habuit Ioannes ab vtero, virtu- tem attingendi eum, quem prædixerat, virtutem conuerten- di impios ad Deum ſuum, adhibito miraculo, vt Elias. Sicut ad vocem Eliæ in teſtimonium veritatis deſcendit ignis de cælo, effuſis aquis ſuper altare. 3. reg. I8. ita ad Ioannis aque- um baptiſmum in teſtimonium veritatis Chriſti, miraculoſe deſcendit a cæl0 ſpiritus ſanctus, Matth. et Lucæ 3. Virtus er- g0 ſpiritui adiuncta, potentiam aliquam ſignificat, non res alias metaphyſicas. Hæc eſt inter ſpiritum et virtutem dif- ferentia, quia non eſt in quouis ſpiritu par virtus, ſeu par fortitudo. Hic ipſe eſt ille duplex ſpiritus Eliæ, quem pe- tiit Eliſeus, videlicet ſpiritus prophetiæ, et virtus miracu- lorum. Hac eadem ratione acceperunt apoſtoli ſpiritum ſanctum, et virtutem, ſpiritum ſanctum et fortitudinem, vt ſic afflati, potentia magna et virtute miraculorum redderent teſtimonium reſurrectionis Chriſti, acto. I. et 4. Copula il- la aliquid addit, ſicut quando dicitur, ſpiritu ſancto et igne. Ignis adiectio vim addit, et expurgationis vehementiam. In actis ca. 6. exiguntur viri pleni ſpiritu ſancto et ſapientia, qui vltra commune ſpiritus donum, habeant ſapientiam ne- gocio commodam. Ex quibus præclare intelligitur, quare Lucas uczi tnen, Ueſunn) Titufan Ctvirt Firitus Snon Virtute. Nlin M⸗ tioneill Uida A. Chriſtu 4961. tin, Ke flinse ti, ex) cactu ONO Cunn , os Uos doe Drime te guick Verege bltan (is el Kantiak A nor muns, da, et Legyt Nüllumm Lenitor Crnem Uenin kitur rtim cunn n dixerat: Autern mr⸗ turexo.1), nem altiſi metaphyl: Ativeibich⸗ Hhocposd- Nomineid Luctsteken e in vos h Odnnen et- hgneeltenn runtcunſi⸗ uibuitks ſeuſpintie weto,Nr n conberter⸗ tliins No enättignbe loaonisan⸗ . nimenlet 29,Vnd- leat, Non Virutend: Ctib, kelh e, glene rtus Mieck. toli ſyitimn tucdinen,1 mmredlete . Copoli- ncto etig⸗ entian. I t ſipienti⸗ jentimn tur, dun Luchᷣ L I B E R I. 11 Lucas in Chriſto et apoſtolis dixerit ſpiritum ſanctum et vir- tutem, Quod magis declaratur ex eo, quod dixit idem Lucas Jefum Nazarenum vnxit Deus ſpiritu ſancto et virtute, ſpi- ritu ſancto et fortitudine, acto. I0. vbi illa copula, et non fa- cit virtutem metaphyſice ſumi pro incorporeo filio, ſed quia ſpiritus Chriſti habet omnem fortitudinem. Adde quod Lu- cas non dixit, virtutem illam vocari filium. Sed id, quod virtute Dei in Maria genitum eſt, filius Dei ideo vocabitur, quia Maria virum non cognouit: et virtute Dei in obumbra- tione illa, vicem ſeminis viri ſupplente, efficietur ipſa gra- uida. Ac eo ipſo dicitur ipſa facta grauida a ſpiritu ſancto, et Chriſtus ipſe a ſpiritu ſancto genitus, miſſus et vnctus, Eſa. 48.61. et Matth. I. Non quod ſecunda illa res ſit genita a ter- tia, ſed hic ipſe, qui a ſpiritu ſancto ex Maria genitus eſt, ſilius eſt. Ita locum hunc intelligit Irenæus initio Libri quin- ti, ex Maria dicens generatum eſſe filium altiſſimi Dei. Ita coactus exponit Auguſtinus in Ioannem tractatu nonageſi- mo nono, virtutem Dei dicens eſſe ipſummet ſpiritum ſan- ctum agentem in cognatione Chriſti. . Quod inſuper homo ſit proprie filius, ipſa vocabuli ratio nos docet. Nam ſicut proprium hominis eſt vngi, ita pro- prium eius eſt naſci, proprium hominis eſt generari. Virtu- te quidem ſpiritus id fit, corpus tamen ipſum vere naſcitur, vere generatur: et corpus ipſum habet vere participationem fubſtantiæ Dei. Quis eſt ille, qui putabatur filius Ioſeph?2 Quis eſt ille fructus ventris? An non fructus ille eſt ſub- ſtantialis filius? Quis eſt ille maſculus aperiens vuluam? An non maſculus ille eſt proprie filius? Quis eſt ille pue- rulus, de quo fit mentio Matth. 2. quem ſumebat, duce- bat, et reducebat Ioſeph? An non ille eſt ibi filius ex Aegypto vocatus? IIIius puelli, illius corporalis filii nullum alium patrem reperies, niſi Deum, nullum alium genitorem, niſi Deum, aut dices eſſe phantaſma, non carnem. Néêm ſi, caro eſt, ab aliquo genita eſt, ergo — alicuius genitoris filius eſt. Eo magis, quia Deus dicitur pater huius carnis, pater huius cibi, Ioan. 6. Deus 12 D E TRINILATE. Deus agricola pater huius vitis. Ioan. I5. Si ergo corpora- lis vere hic eſt filius Dei, et incorporalis eſt aliquis alius realis inuiſibilis filius, ſunt iam duo reales filii, quoquo mo- do eos in unum cumulum vnias: quia duo ſunt geniti, et duo nati. Duas duarum rerum generationes reales con- cedimus: ergo duos reales genitos, et duos natos negare pure non poſſumus. Quis non faſcinatus, inter natos, ge- nitos, et filios differentias tales faceret? Scripturæ ſacræ de lIeſu vnico Dei filio loquuntur, nec quicquam aliud ab homine filium dixerunt, realiter genitum. Ad hunc mo- dum oportet Chriſtianos omnes, hunc leſum Nazarenum eſſe Chriſtum filium Dei, agnoſcere. Chriſtus ipſe, et mu- lieribus, et rudibus plebeis, ſe eſſe Meſſiam, et filium Dei, aperte prædicabat. Age quæſo te, qualem Mefſſiam ex ſimplici eius prædicatione tunc concipere debuit mulier- cula? Eo magis, quia neſciebantur in lege trinitariorum noſtrorum metaphyſica figmenta. Metaphyſicus alius et inuiſibilis ſilius, poſtea excogitatus eſt, ex male intelle- cto Ioannis verbo, vt nunc euidenter oſtendam. Alia tunc erat de filio fides, quam nunc: id quod familiari exemplo ita collige. Deus dixit Ioanni: ſuper quem vi- deris ſpiritum deſcendentem, et manentem ſuper eum, hic ipſe eſt filius meus. Et ego, ait, vidi, et teſtimo- nium perhibui, quod hic eſt filius Dei, loan. I. Hoc ad- uerte primo, quod Ioannes aliquando neſciebat, quis eſſet filius Dei. Deinde aduerte manifeſtationem, et reliqua ibi acta. Sophiſtarum ſententia deceptus fuiſſet Ioannes, et alios decepiſſet, dicens illum, de quo vidit, eſſe filium Dei. Ego inquit, neſciebam eum: ſed externo ſigno dato, bunc eſſe filium Dei, eſt mihi aperte monſtratum: vt ita ipſum eſſe filium Dei, omnibus Iudæis oſtenderem, dicens, ecce agnus, ecce filius. Quem tu mihi agnum hic facies? Hic, quem vides, eſt agnus Dei, flius Dei. Hic oculis ſubiectus, manibus palpa- tus, et ſenſibus aliis omnibus perceptus. Fallax alioqui fuiſ- ſet cæleſtis vox, dicens, ſuper quem videris, hic eſt ille. Fal- lax fuiſſet, cum ſuper re, populis prœſente, deſcendens, dixit, Hic eſt filius meus, vel tu es filius meus. Si rem aliam laten- tem ten pen fiimoni Centurio citionen Nee yſu liserat ingrelſus Dei aco unmws bat, Cie⸗ reſponc Deiſum credlicl, Iugnun dei nomi Etplurai Ntotene xedip Verus fil noneſſet lleo il nodo d Ktantia 3 Monnada flüiei Non.. Ctr: 1 Diie Den Cuntur ien fiekeck Utant 0 COrpoe iquis an woquo geniti, 6 reales enr⸗ atos hegn er Natd pturæ ſiet nn Aiude Ad hunenr. Nazarenu iple, ern t flliunde Puit Munlet⸗ trinitaiorue ſcus aliise male intele⸗ dum. A her Gvenki ſuper enn, ,er teint. I. Hoci 1t, Ouis et teliguii IOannes, efliunb⸗ dito, II aipfunch ecce aglld⸗ jemri Vicet iibus 1spalr. lioquifii Fi. ſt ille, l gens,ii⸗ liam leten ten L. I B E R I. 13 tem per illud pronomen demonſtrabat, non erat patens te- ſtimonium, ſeducebat populum. Item IO. 9. interrogatus a quodam leſus, Quis eſſet ille filius Dei? Reſpondit, Et vi- diſti eum, et qui loquitur tecum, ipſe eſt. Hic ipſe, duem vides, eſt filius Dei. Eo ad oculum demonſtrato dixit cen- turio, Vere hic homo filius erat Dei- Cogita tu per pronomi- na illa rem ſenſu perceptam demonſtrari. Cogita deinceps centurionem non fuiſſe ſophiſtam, nec fuiſſe per communi- cationem idiomatum loquutum, nec connotatiue hominis voce vſum. Verum hominem oſtendens dixit, Hic homo fi- lius erat Dei. Audi Paulum, qui illico atque viſum recepit, ingreſſus ſynagogam prædicabatlefum, quoniam hic eſt filius Dei, acto. 9. De ſophiſtarum idiomatibus ne verbum quidem. Summus ſacerdos nihil de ſecunda illa incorpor ea re cogita- bat, dicens, Es tu filius Dei benedicti? Et ad mentem eius reſpondit leſus, Ego ſum. Mar. 14. Vos dicitis quia ego filius Dei ſum. Luc. 22. Ita ſimpliciter illi credebant, dicentes, Ego credidi, quod tu es filius Dei. At dices tu, Non videri rem magnam, ſi ipſe homo lIeſus dicatur filius Dei, cum et nos filii dei nominemur.-Reſpondeo, Res maxima eſt, eſſe filium Dei, et plura inde ſequuntur, quam vnquam intellexerit mundus, vt oſtendam. Ipſe eſt verus et naturalis filius, nos adoptiui. Ex eo ipſo, quod nos filii Dei nominamur, probatur ipſe eſſe verus filius. Quomodo homines filios faceret, ſi ipſe homo non eſſet verus filius? Nos filii dicimur dono et gratia ipſius. Ideo ipſe huius noſtræ adoptionis author, excellentiore alio modo dicitur filius. Eſt ipfe naturalis filius, ex vera Dei ſub- ſtantia genitus. Alii non ſunt filii originis. Fiunt filii Dei, non naſcuntur filii Dei. Per fidem Ieſu Chriſti nos efficimur filii Dei Gal. 3. et Ioan. TI. Ideo per adoptionem dicimur filii Rom. 8. et Eph. I. Non ſolum filius, ſed verus filius ipſe di- citur: non communis filius, Sapi. 2. et Ro. 8. Aeque pro- prie Deus dicitur pater Ieſu Chriſti, ſicut terreni patres di- cuntur patres ſuorum filiorum. Alioqui Deus non poſſet dici cauſa, peculiariter efficiens, et productiua alicuius cer- ti effectus. Si prolem aliquam fibi ſingulariter eligat, et ſo- lus tantum operetur ad generationem illius (et ſubſtantiam ſuam 14 D FE T RIN IT A T E. terrenus pater, quare non æque proprie merebitur dici pa- ter? Nunquid ego, qui generationem aliis tribué ipſe ſterilis ero, dicit dominus ² Eſa. 66. Imo potius dicitur ipſe pater, quia ab ipſo omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur Ephe. 3. Eo magis quia non ſolum eum genuit, ſed et deitatis ſubſtantia, luce et plenitudine, eum decorauit, vt in hoc aſſi- miletur patri filius. Item alia ratione, proprius quam homi- nes, dicitur ipſe pater, quia ipſe in aliorum cognationibus operatur: alii vero in ſui filii generatione nihil agunt. Ergo ſi proprius dicitur ipſe pater, propriiſſime VItra alios Chri- ſtus dicetur eſſe filius. Sed ſublimiora alia de hac filiatione Poſtea dicemus, ſi filiationem dici fas eſt. Argumentum iam réêtorqueri ita poteſt. Nam filius Dei ſuam filiationem nobis communicat: at filiatio illius ſecundæ rei nihil habet nobiſ- cum commune, ſed hominis filiatio. Ipſe nos fratres vocat, quia homo. Homo eſt primogenitus fratrum, ſicut primo- genitus mortuorum: ergo homo primogenitus, eſt homo genitus filius. . Sophiſtæ ſibi ipſis videntur ita magnifici, vt non dignentur oculos ad hunc filium inclinare. Rem abiectam et ridiculam putant, hominem dici filium Dei. Ad filium oportere aiunt, quod ſit eiuſdem ſpeciei ſpecialiſſimæ cum patre. Sed vnde hoc colligunt?Imo eſtpenitus im lpoſſibile, quoniam parentes ſunt diuerſarum ſpecierum. Hoc etiam improbat ſcriptura tota; improbat ipſemet Chriſtus, qui aliorum hominum com- paratione ſe filium Dei oſtendit Io. 10. Si alios, inquit, homi- nes ſcriptura vocat Deos, et filios Dei, vos dicitis me blaſphe- mare, quia dixi, filius Dei ſum, cum pater vltra alios conſor- tes et participes meos, meſ ſanctificauerit. Ecce illum, qui ſan- ctiſicatus eſt, eſſe filium Dei. Hic eſt ille, qui ſanctus vocabi- tur filius Dei. Hic eſt ille, de quo dicunt Apoſtoli, ſanéctum filium tuum Ieſum. Quis eſt ille ſanctus, niſi ille maſculus Aaperiens vuluam, verus et corporalis filius Dei. Tertia Tertio iſtam dixi eſſe veram, Chriſtus eſt Deus. Di- uid. citur vere Deus, fübſtantialiter Deus, cum in eo ö. ſit deitas corporaliter. Sed quia hæc fſunt in ſe- quentibus perfectiſſime aperienda, ſat nunc erit, ſi di catur ſuam illi tribuendo) quantum poteſt, et plus quam poteſt catur! et rittu cunem Deusf tis ec Cltl eſt Gotnimu 20. eum Rom.. luudenc loeis ein pereti Adre Deum, re, de homin nemne ri Anta clumni Mihi ee Oimnnia! CUnde! ſophir Quand gunt,r Uüſtent leemich ekthon Maln,e dume (tusſit At eir Dredie Mlcit un . ns efl ſeeune Wwam potef itur dicinr d,ipſeſtetils ur iplepaen ra nominatn ſechet geitni Vtin hoed. S quamhon cognationins agont. Ein tra alios;ht e hae fliatine tumentumin tionen noti hobetnmoh- fratres voct, ſeutprin⸗ tus, elt on nondignenmn metticioln portete Aiunt tre. Fel iltt Diamparente batſelitun. ominumne inquit, hom⸗ 8meblator⸗ lios conil: llum, uit⸗ ctus voetbi⸗ toli, ſnaum le miſelln Deus. D- um in e Unt in ſ⸗ erit . 6 Ctut L IBER I. 15 catur Deus, quia forma Dei, ſpecies Dei, habens potentiam et virtutem dei. Dicitur Deus per virtutem, ſicut homo per carnem. Data illi a patre ipſa deitatis potentia, dicitur ipſe Deus fortis, Eſa. 9. Puer natus eſt nobis, vocabitur Deus for- tis. Ecce Dei nomen et fortitudinem nato puero tributa, cui data eſt omnis poteſtas in cœlo et in terra. Et Eſa. 45. ego dominus vocans nomen tuum, Deus Ifraelis. Thomas Ioan. 20. eum appellat, Dominus meus, Deus meus. Paulo ad Rom. 9. Chriſtus dicitur in omnibus, et ſuper omnia Deus laudandus, Deus benedictus, et benedicendus. Multis aliis locis eius diuinitas oſtenditur, quia exaltatus eſt, vt acci- peret diuinitatem, et nomen ſuper omne nomen. Adverſarii vero illum ita deſpiciunt, vt non ſolum eſſe Deum, ſed et vnctum eſſe, negent. Imo ea, quæ ſunt natu- ræ, ab eo vſurpant, negantes eſſe fillum Mariæ, negantes eſſe hominem, ſed humanitatem. Negant, hominem eſſe homi- nem, et concedunt, Deum eſſe aſinum. An non iſti ſunt ve- ri Antichriſti, et Chriſti calumniatores? Poteſt eſſe maior calumnia, quam ſi me loquente dicas, me non eſſe? aut ſi mihi conuenire neges ca, quæ mihi palam tribuuntur? Omnia hæc prædicata volunt calumniatores eſfſe illius ſe- cundæ rei nomina. Ad quod figmentum communis ſchola ſophiſma quoddam communicationis idiomatum adinuenit. Quandam nouam impoſitionem in illo termino homo fin- gunt, vt connotatiue ſumatur, et æquepolleat huic orationi, fuſtentans naturam humanam. Ac tunc per communicatio- nem idiomatum concedunt hanc propoſitionem, Filius Dei eſt homo, id eſt, ſecunda perſona ſuſtentat naturam huma- nam, et ita eſt illa connotatiuus homo. Ad eundem mo- dum concedunt fieri poſſe, vt Deus ſit aſinus, et ſpiritus ſan- Ccus ſit mulus, ſuſtentans mulum. Cogita, lector, ſi Chriſtus, aut eius diſcipulus Paulus, aut alii diſcipuli nobis denuo prædicarent, an tolerare poſſent talia hominum figmenta, placitasque vocum impoſturas? An non Chriſtum ſophiſta- rum faciunt ipſi magiſtrum, dicentes, eam dictionem Chri- ſtus eſſe a prophetis et apoſtolis impoſitam ad ſignificandum ſecundam perſonam in diuinis, connotando quod ſuſtentet natu 16 D E T- KINIT A TE. naturam humanam. Quod ſi loco vocis Chriſtus pona- tur vbique vox vnctus? An rem illam proprie vnctam di- cent, et eam accepiſſe ſpiritum ſanctum et virtutem? An illa diceret omnia ſibi eſſe tradita a patre ſuo? An ſophi- ſtice de illa loquutus eſſet pater, dicens, Ecce puer meus, quem elegi, dilectus meus, ponam ſpiritum meum ſuper illum? Profecto ad hominem leſum id relatum inuenies. Matth. 1I2. Quicquid vnquam in bibliis de filio ſcriptum eſt, ad ipſum refertur, ipſum omnia reſpiciunt, et per ipſum omnia complentur. Quæ vero et qualis eſt communicatio illa prædicatorum? Nam illud prædicatum, fuſtentans natu- ram humanam, prius non conueniebat homini. Qualiter igi- tur homo ſua prædicata, ſi non ſunt ſua, Deo communicat? Quod in Chriſto fuerit, et ſit duplex natura, diuina et huma- na, nosapertiſſime docebimus. In Chriſto vere coniungun- tur Deus et homo, in vnam ſfubſtantiam, vnum corpus, et vnum nouum hominem, Ephe. 2. Sed quia hæc diuina Chriſti natura ex verbi arcanis pendet, ſimpliciore via nunc dica- mus, Deum poſſe homini deitatis plenitudinem communica- re, dare ei diuinitatem, maieſtatem, poteſtatem, et gloriam ſuam. Dignus eſt agnus, qui occiſus eſt, accipere diuinita- tem, potentiam, ſapientiam, honorem, et gloriam, apo. 5. Si Mo ſes factus eſt Deus Pharaonis, exo. . et Cyrus Deus Iſraẽ- lis, Eſa. 45. multo fortius, et excellentiore longe modo fa- tus eſt Chriſtus Thomæ et omnium noſtrum dominus et Deus. Salomon quoque ad literam dicitur Deus, pſa. 44. At illi erant dii, non natura, ſedtemporali dono: Chriſtus vero eſt naturali natiuitate Deus, naturaliter genitus de ſubſtan- tia Dei. Tota patris deitas, adoratio Dei, et viſio Dei, et in Chriſto vero Deo. Sicut pater eſt verus Deus, ita veram ſuam deitatem vnico filio ſuo vnice tribuens, efficit, vt ille ſit Argu- verus Deus. Poſt tria de Chriſto axiomata, tria quoque ſuper- mentum primum narie pro nobis diluet. Argumentum primum: Si Chriſtus eſt orum. eſt phariſæorum argumenta diluere, quæ ipſemet Chriſtus Deus, erunt iam plures dii. Ad obiectionem iſtam phari- ſæorum, qui Chriſtum arguebant eo quod ſe Deum fa- ciebat, reſpondet ipſe, Quia ego dixi, dii eſtis, Iloan. 10. Docer Docet Iudeo (teunt mines ſim c es, flius, tur flin (i, v. Nemn i 1 0, oſes leitaten te, wie h, K connen nem r eittj kerre. däch, Ee ſübl Deumn Ut diſſe⸗ Murdlit elt in tr ebns lemn et Alter citur de dum V. ſeig Pl r phan Uinus 1 1 leſee Ns ſhir Nn c de s oan. Docet ibi Chriſtus ſe Deum a Deo patre ſanctificatum. Uctam d⸗ Iudæos inducit, vt ſaltem mortem aliorum, qui diü ten? dicuntur ipſe Deus dici poſſit. Ita erant imbecilli ho- Anſorti mines ad Chriſti naturalem Deitatem agnoſcendam ſen- ſim ducendi. Vnde ſubdit: Si eos vocat Scriptura 5 * deos, ad quos ſermo Dei factus eſt, quanto magis dinlene. filius „ quem pater Vtra alios ſanctificat, nedum dice- dKinen tur filius Dei . ſed etiam Deus. Quanquam ergo ſint therhin dii, vunica tamen eſt deitas, a patre per generatio- 2 nem filio communicata. Vnicus eſt Deus, omnis dei- nmnen tas origo. Non erant ex hoc Iudæi offendendi, cum tanan Moſes Salomon et Cyrus dicti ſint dii. Iliam Elohim Quliee. geitatem, non ſolum debuiſſent Iudæi Chriſto tribue- Inmm re, videntes in eo tanta Dei opera, et tanta miracu- inaethunr la, ſed etiam cognoſcere quod per excellentiam ei copimgnr. conueniret. Hanc Chriſtus ſuæ eximiæ deitatis ratio- ness nem reddebat. Ioan. 5. et 10. Ob id adduntur eius inmmm deitati inſignia epitheta, vt dicatur ipſe Deus omnis mne der terræ. Deus magnus, fortis, et ſuper omnia bene- Ohnmunier dictus. Longe maiora, et apertius poſtea dicemus, etgoorin de ſubſtantiali Chriſti deitate. Hoc nunc conſtat, e dnim -. Deum nos nomita diſſecare, nec in partes diſcerpere, ,o Vt diſfecant, et diſcerpunt ſophiſt?. Conſtat vere, Denslit: pluralitatem in deitate non talem hinc induci, qualis Eendibr eſt in trinitariorum realitatibus, et incorporeis tribus domimsu rebus diſtinctis. lbi eſſe pluralitatem deorum, rea- ul lem et abſolutam, mox oſtendemus. ſiten Alterum argumentum eſt, Quomodo Chriſtus di- Secun. e citur de cœlo deſcendiſſe, et miſſus a patre in mun- dum ar- ge Ubſn umen- i a dum veniſſe? Qui hæc nobis obiiciunt, cum phari- tum o ei ſæis plane hallucinantur. Nam loan. 6. argutaban- phari in nd ur phariſæi, Nonne hic eſt filius Ioſeph, cuius nos no- oram. , ri uimus patrem et matrem? quomodo ergo dicit, de cæ- gveſie⸗ lo deſcendi? Ad hanc rem docet ibi Chriſtus, oportere etChis nos ſpiritu viuificari, vt hunc deſcenſum intelligamus, 1 Pnikns Nam carnalis ſenſus non prodeſt quiequam, Verbum kun p. dei de cœælo deſcendens eſt nunc in terra caro Chri- Deun b. . ſti, vt Oan. 10. 18 D E T RINI T A TE ſti, vt et carnem ipſam Chriſti de cælo deſcendiſſe, ſis mihi poſtea conceſſurus. Caro Chriſti dexcælo eſt, panis cæleſtis, de fubſtantia Dei, et a Deo exi- uit. Sed quia hæc ex verbi arcano fſunt melius cogno- ſcenda, in ſequentes poſtea libros differantur. In- terim vero poſſes intelligere, de cælo, id eſt, de fu- pernis, vt ipſe docet Io. 8. Poſſes verba Chriſti ſpi- ritualiter intelligere. Quod Chriſtus in ſpiritu Dei præceſſerit omnia tempora, et eius ſpiritus initio fue- rit in cælo. Eo ſolo, quod verba eius erant cæleſtia, concedendum erat, ipſum e cælo eſſe: nam baptiſ- mus loannis e cælo erat, et ſecundus homo de cælo cæleſtis. De cælo eſt, et in cælo eſt, quidquid eſt fupra carnem et ſanguinem. Non ſolum Chriſtus e cælo erat, ſed et cælum ipſum ad nos adtulerat, vt videbis. Ad id quod obiicis, eum miſſum a patre, non eſt difficile reſpondere, cum et Ioannes dicatur miſſus a Deo, Ioan. I. fuit homo miſſus a Deo, cui nomen erat Ioannes. Prophetæ et apoſtoli omnes miſſi a Deo dicuntur. Declarat hoc ipſe Chriſtus Ioan. 17. Sicut tu pater me filium tuum miſiſti in mundum, ita ego mitto apoſtolos in mundum. Et loan. 20. ſicut miſit me pater, ita ego mitto vos. In has comparationes, quas Chriſtus ipſe faciebat, incidere cogor, vt veritas planior fiat. Illud verum eſt, quod ſingularis eſt Chriſti miſſio, et a patre exitus, vt ex verbi arcano conſtabit. Similiter, quod Chriſtum in mundum veniſſe dicimus, non debet mirum videri, cum et aliis hoc conueniat. Ioan. I. omnem hominem venientem in hunc mundum. Ieſum Chriſtum in carne veniſſe, docet Ioannes contra duas hæreſes tunc vigentes. Prima erat diſcipulorum Si- monis magi, dicentium, Chriſtum fuiſſe phantaſma, ſine vera carne. Contra quos carnem ille nominat. Altera mox ſequuta erat hæreſis Ebionis et Cerinthi, dicenti- um, lIeſum purum hominem ſine fſubſtantia deitatis, et ante Mariam nihil fuiſſe. Contra quos docet Ieſum veniſſe, et fuiſſe antea verbum apud Deum. In ſe- quenti emd wperte, tune ne citat d⸗ in pier Hionn erunt, ilum el Propria nodo tr Uere co⸗ AI A ilp len Deo lomn.5. len dee ingem n. . kian, et iutt fli 0s zun eulrt. de iſli em. d. Aualem eecien D Rern 0 on ſpecje 1 kentig Glanm 4 ln ior eſt, ii, ag mn in forne L I B E R I. 19 ſcendͤiſte, quentibus aperte videbis huius rei veritatem. Videbis dercil aperte, trinitariorum noſtrorum nugas, nemini fuiſſe beo ef tunc notas. Dictum loannis contra iam dictas hæreſes lis cnn. citat Polycarpus in epiſtola ad Philippenſes. Idipſum emmt. k. in pleriſque locis facit Ignatius, ac etiam Irenæus. lk, defr. Hi omnes trinitariorum noſtrorum figmenta nec docu- Chridih. erunt, nec cogitarunt. Simpliciter prædicarunt, Ieſum hiim De illum eſſe verum Meſſiam filium Dei: eundemque in intd fi propria perſona et ſubſtantia fuiſſe verbum apud Deum, tmtezlimm modo trinitariis omnibus ſophiſtis incognito, et nunc un bi vere cognoſcendo. mo de Argumentari tertio quis poteſt, Quomodo Chriſtus Tertium Alidqnie ad Philip. 2. non rapinam arbitratus eſt, ſe eſſe æqua- gren mn Chriſtuc Iem Deo? Ad hoc teſpondet ipſemet Chriſtus. Nam phariſæ- dwlert,“ TIoan. 5. arguebant eum phariſæi, quod ſe faceret xqua- orume fun ede iem Deo. Quibus reſpondens Chriſtus, hanc equali- umnes dem tatem non negauit, ſed dixit ſe habere omnem poten- 6s10eo,d tiam, et facere omnia quæ pater facit. Sicut pater, Homnes ni ita et filius ſuſcitat mortuos „ cæcos illuminat, læpro- Wsln. I. ſos mundat, ſurdos paraliticos dæmoniacos et alios Ndin indn curat. Pater omne iudicium et omnem poteſtatem de- doelelmnii dit filio, vt omnes honorent flium, ſicut honorant pa- onpntin, trem. Ecce quomodo Chriſtus ſe ipfum teſtatur eſſe o, Ntei“ qualem Deo. Ecce qualiter oνο, id eſt, ſpecies dei- natki tatis in eo relucebat, cum tanta operabatur miracula. no tit Speciem et formam diuinam habebat Chriſtus, etiam gile dinm ab eterno, vt dicemus poſtea. Nunc præſentem in oe comein eo contemplemur diuinam ſpeciem, et cum diuina une mmdin ſpecie diuinam potentiam. Cum ea Chriſti tanta po- annes i tentia coniungit Paulus animi humilitatem, quam tan- ilam, quam ſpecimen, nobis imitandam proponit. Humi- antalnn in litatem Chriſti maximam docet. Nam ea tanto ma- inst. A ior eſt, quanto maiore præditus maieſtate et poten- li, itent tia, magis ſe ſubmittit et deiicit. Potentia ſolet tia geit ittis alios tyrannos efficere. At in Chriſto non ſic. IIle gocet len in in forma Dei exiſtens, tantam in ſe deitatis æquali- Ié tatem non arbitratus eſt rapinam facere. Noluit Chri- genn b. a. ſtus 20 D E TRINIT A T E ſtus tyrannice ad rapinam ſua potentia vti: Non ac⸗ ceptauit rapinam illam, dum cognouit, quod rapturi erant ipſum, vt facerent regem, Ioan. 6. Sed humili habitu ſe gerebat, regnum ſuum non eſſe de hoc mun- do volens. Potuit Chriſtus diuinam illam ſpeciem, ſeu diuinam formam, in monte viſam, vbique ſeruare, vt cæleſtis rex inter homines conuerſari. Sed pro noſtra ſalute maluit ſeruilem habitum vſque ad cru- cem geſtare. Non arbitratus eſt rapinam, noluit ea, quam habebat dei potentia, raptis duodecim legioni- bus angelorum, ſo contra Iudæos violenter defende- re. Sed humiliter pati voluit. Aequalis ergo dici- tur Chriſtus Deo, ratione poteſtatis ſibi ad Dei æqqua- litatem datæ, dicto cap. 5. Omnia quæ habet pater, fua ſunt. Per eum fiunt omnia, quæ verbo dei fi- unt, cum ipſe ſit verbum dei. Aequalitatem hanc virtutis notavit ipſemet Chriſtus, dicens, Erit filius hominis ſedens a dextris virtutis Dei, Lucæ 22. Aequalitatem hanc Chriſti, et ad dextræ virtutis Dei exaltationem, docuit Paulus Ephes. I. ipfum dicens conſtitutum fuper omnem principatum, poteſtatem; virtutem, dominationem, et ſupra omne quod nomi- natur, non ſolum in hoc ſeculo, verum etiam in fu- turo. Denique omnia ſubiecta eſſe pedibus eius, et eum datum ſuper omnia caput ipfſi eccleſiæ, qui om- nia in omnibus implet. Aequalitas virtutis dei in eo notatur Dani. 7. Ecce filius hominis veniebat, vſque ad antiquum dierum peruenit, et data eſt ei omnis regia poteſtas. Ieremias quoque cap. 30. hunc admiratur, qui ita accedit, et applicatus eſt Deo, vt vſque ad æqua- litatem ſibi appropinquet. Apud Zachariam cap. 13. vir ille leſus dicitur Deo 5OÜ amith, ſocius, et coæqualis. Omitto hic referre fabuloſa figmenta, de metaphyſica illarum trium inuiſibilium rerum na- turali rapina, et æqualitatis arbitramento: quaſi inter res illas caderent eiuſmodi affectus. Eo magis, quia Paulus de illis nunquam cogitauit. Is, inquit, affe- Cus ſit us ſl ſubbar tayine Vt fun umini tlb. umuli Non ſe Mumnilia Uenit en nn elt, enponit num, Perſona in ſper 2uäli dei vir tetur. ciczf regim eſt Prop Nih eing lenter t Cllus 1 Cilpoit Doreas: loch e Nrapin on fie Chriſtn bitrg a Der Vero ai Kumn ſir e dei, in 6 Non dN. Od rapti Sed hunnil hoc mn m ſpecien, gue ſerer; . ded gue ad er⸗ n, nolite cim legint gtet eii lis etgo in 1d Dei ea- habere verbo li alitatenn iu 1, Erit H Lucæ 4 wirtuts iptum 6e , potein de glod i n etiam e⸗ ibus eis eſie, ge tutis beii⸗ riebet, ſ⸗ ei lomnisnt⸗ une niun ſſque i Nriam onl 1, ſeils oſi ignen temmm? : : e me jnquit, 6 L I B E R I. 21 Etus ſit in vobis, qui fuit in ipſo Chriſto Ieſu, qui ſubſtantialiter exiſtens Deus, et in forma Dei, non in rapinam putauit, æqualiter eſſe Deo: non cogitauit, Vt ſuam diuinam potentiam in rapinam verteret. Sed humiliter ſe geſſit, poſtea per reſurrectionem exalta- tus. Quod naturæ diuinæ proprie non conueniat nhumuliatio, docet Cyrillus, lib. 8. Theſauri, cap. I. Non ſecundum naturam verbi, inquit, eſt Chriſtus humiliatus: nam homini conuenit humilitas, cui con- uenit exaltatio. Natura ergo diuina in ſe nec humili- ata eſt, nec exaltata, ſed homo ipſe Chriſtus. Ita exponit Auguſtinus initio libri tertii, contra Maximi- num, alias ſi bi paſſim contrarius. Ignorabat rationem perſonæ, quam dicemus poſtea. Ipſe homo Chriſtus in ſpecie Dei conſtitutus, non in rapinam putauit, qualiter eſſe Deo. Non cogitauit, vt ea æqualitatis dei virtute ad tyrannidem aliquam, vel rapinam vte- retur. Vere fuiſſet rapina, ſi ab eo oôpere ſe violenter abdicaſſet, ad quod pater eum deſtinauerat, aut- ſi regiam huius mundi tyrannidem ſibi Vſurpaſſet. Hæc eſt propria ſignificatio vocis οσσααα. Chriſtus ni- hil eiusmodi curauit, nunquam aliquid ab aliquo vio- lenter rapuit. Hanc ſententiam illuſtrat græcus arti- culus 7, et οα aduerbium æqualiter, quod hominis diſpoſitionem notat, non metaphyſicas illas, et incor- poreas æquales naturas. Vt dicat Paulus, Hoc ipſum, quod eſſet æqualiter Deo, non arbitratus eſt Chriſtus, vt rapinam faceret. Hic eſt veriſſimus ſenſus. Paulus non facit vim in voce æqualiter, ſed ex ſpecie dei- tatis infert. Inquid enim, quod ſpeciem Dei habens Chriſtus, non arbitratus eſt 1 ναι αα 6s, non arbitratus eſt illud eſſe æqualiter Deo, quod in for- ma Dei exiſtens habebat, in rapinam fore. Quod vero ait apoſtolus, formam ſeu ſpeciem ſerui Chri- ſtum ſumpfiſſe, ideo dicit, vt diſtinguat a forma ſeu ſpe. cie Dei, de qua dixerat: vtrobique enim ponitur uog&αρ. Et in eo ipſo maiorem exprimit humilitatem. Nam b. 3. Vtraque 22 D E TRINITATE vtraque ſpecie pollens, humiliore vſus eſt. Non ſpecie et fortitudine Dei, ſed quaſi vnus ex ho- minibus. Ipſemet homo lIeſus, qui antea habebat ſpeciem Dei, poſtea accepit ſpeciem ſerui vt vide- bis. Et dicitur habitu repertus vt homo, ſicut ait pſalmiſta, Vt homines moriemini, licet dii fitis, pfalm. 8I. Et Samſon, quia fortiſſimus, quaſi non homo, ſed pluſquam homo, dixit, Ero tunc debi- lis, ſicut homines. Ecce vniuerſos ſcripturæ locos, qui de æquali- tate Dei loquantur, a noſtri ſeculi pugnis penitus remotos. Et certamen illud inter illas inuiſibiles perſonas, de æqualitate vel inæqualitate nature, quod a Sylueſtrino ſeculo totum orbem per Arria- nos concuſſit, fuir inuentum ſatane vt mentes ho- minum a cognitione veri Chriſti alienaret, et tri- partitum nobis Deum faceret. O leſu fili Dei mi- ſerere nunc noſtri, vt te cognoſcamus filium Dei. Viſis contra Chriſtum phariſæorum rationibus, an- tequam ad ſophiſtarum rationes veniamus, duos ſcrip- turæ locos declarabimus, ex quibus trinitatis ratio colligitur. Vnus eſt. I. Ioan. 5. Tres ſunt qui te- ſtimonium dant in cælo, pater, ſermo et ſpiritus, et hi tres vnum ſunt. Alter locus eſt Matth. 28. Bap- tizate in nomine patris et filii et ſpiritus ſancti. Ad quorum facilem explicationem eſt aduertendum, quod vna et eadem deitas, quæ eſt in patre, communicata eſt filio Ieſu Chriſto immediate et corporaliter. Dein- de eo mediatore, per miniſterium angelici ſpiritus, communicata eſt ſpiritualiter apoſtolis in die pente- coſtes. Chriſto ſoli a natura eſt deitas inſita cor- poraliter et ſpiritualiter. Deinde ab eo datur aliis ſanctus et fubſtantialis halitus. Vtrumque commu- nicationis modum, corporalem et ſpiritualem ſe- orſum poſtea exponemus, ſubſtantiam ipſam ſpiritus fancti oſtendentes, quod ſt eadem deitas cum pa- tre et de et ſcopum Dei. tria in tia, hun lerno lun dica Nes, Acd ngelieo lumba, Apparemn Gui niil no de e ter proke eſle ſlinn ibi mani nia eit ſunt gi eitatis mes, qu entibus ritum er rieng. Se ann ine guo mn Mentem Drobet 1 ſeiipenrr 108 hor⸗ ui cre lis el flium DS Kians. llan f atth. Mentum fum C eſt. Non lus ex o. tea habeben ui Vt vic⸗ 0, flent 11 et dii ſni , quaſt iun Ntunc debe⸗ . i de ecui. Ignis pelin las inniſbis itate uatur, m per Aun⸗ t mentes he enaret, e ii 1 f Dein 8 fliun Di. gionibus, 4. E, ds in⸗ rinittis ii ſunt git . et ſyirittg ⸗ tth. 29⸗N. ſnci. 1 endun, ul communien rliter. Dei liei ſpiin, 9 die pent⸗ inſita ⸗ datur e lue conmmt. tnulen ſ lan ſpirin 35 Cum Ve re et L I BER I. 23 tre et filio. Nunc ad primum Ioannis locum dicimus, ſcopum eius eſſe, vt probet, Ieſum illum eſſe filium Dei. Ad quod probandum adducit ſex teſtimoniag tria in cælo, et tria in terra, omnia concorditer teſtan- tia, hunc Ieſum eſſe filium Dei. Hoc loco teſtatur ſermo de filio, vt de re alia, ne ſophiſtæ ſermonem il- lum dicant filium. De cælo itaque probaturus Ioan- nes, adducit teſtimonium cæleſte in Iordane, quando angelico miniſterio deſcendit ſpiritus ſanctus, quaſi co- lumba, et facta eſt vox de cælis. Hic eſt filius meus. Apparentia, et manifeſta teſtimonia citat Ioannes, alio- qui nihil probaret. Manifeſta ibi vox, et auditus ſer- mo de cælo, teſtatur, hunc Ieſum eſſe filium Dei. Pa- ter proferens ibi manifeſtatur, de cælo teſtificans hunc eſſe filium ſuum. Et ſpiritus in eum de cælo veniens, ibi manifeéſte viſus teſtatur. Similia de ſe tria teſtimo- nia citat ipſemet Chriſtus Ioan. 5. Et hæc omnia vnum ſunt, quia conformiter de eadem re teſtantur, eiuſdem deitatis vnitate. Tria alia in terra teſtimonia citat Io- annes, quæ ſunt ſpiritus, aqua et ſanguis: quando flu- entibus ex latere Chriſti aqua et ſanguine, emiſit ſpi- ritum, eum Deo commendans, vt homo in terra mo- riens. Sed quid hi teſtantur? Equidem non rem ali- quam incorpoream, ſed hominem ipfum eſſe filium Dei, a quo moriente illi tres teſtes egrediebantur. Vides mentem Ioannis, qui nullum non mouet lapidem, vt probet leſum hunc eſſe ſilium Dei. Scopus omnium ſcripturarum eſt Ieſus filius Dei. Ad hoc crèdendum nos hortatur Ioannes, ſi in Chriſto viuere volumus. Qui credit lIeſum eſſe filium Dei, ex Deo natus eſt. Quis eſt qui vicit mundum, niſi qui credit Ieſum éèſſe flium Dei? Qui hoc ita non credit, non eſt Chri- ſtianus. Qui hoc non credit, non eſt fundatus fuper illam firmam petram, Tu es Chriſtus filius Dei viui, Matth. 16. Fundamentum noſtræ ſalutis, et funda- mentum eccleſiæ, eſt cum fiducia credere, hunc le- ſum Chriſtum eſſe filium Dei ſaluatorem noſtrum. b. 4. Ad alte 24 D k T KINIT A T E Ad alterum locum dicimus, quod quamquam bap- tiſmus ex apoſtolorum doctrina rite conferatur in no- mine Chriſti, cum Chriſtus in ſe contineat patrem et ſpiritum ſanctum vnctus vngentem, et vnctionem, tamen latius voluit Chriſtus omnia exprimere, patri honorem deferre, et ſpirizam ſanctum baptiſmo ad- iungere, cum ibi ſpiritus ſancti munus vnice pate- fiat. Primo ergo ait: Baptizate in nomine patris: quia ipſe omnis doni eſt primus, verus et originalis fons. Iacobi I. In nomine filii, quia per ipſum ha- bemus reconciliationem et donum hoc: nec eſt aliud nomen ſub cælo, in quo oporteat nos ſaluos fieri, acto. 4. In nomine ſpiritus ſancti, quia ſpiritus ſan- cti donum in baptiſmo datur, Ioan. 3. et acto. 2. Hanc eſſe trinam diuini nominis inuocationem, ait Pe- trus in recognitionibus Clementis, lib. 3. et 6. Tri- nam ibi ait beatitudinem et triplex myſterium. Tres ſunt manifeſtationis modi, ſeu perſonæ, non meta- phyſica illa rerum incorporearum in Deo diſtinctione, ſed ſacramenti exhibitione, per Dei oαονοννπνι vt do- cent Irenæus et Tertullianugs. Adde his dictum Hilarii initio libri ſecundi de Trinitate, Baptizare iuſſit Chri- ſtus, in nomine patris et filii et ſpiritus ſancti, id eſt, in confeſſione authoris, vnigeniti, et doni. Author eſt ingenitus Deus pater, ex quo omnia: vnigenitus eſt Ieſus Chriſtus, per quem omnia: et ſpiritus ſanctus do- num in omnibus, fingulare munus baptiſmi. Infinitas eſt in æterno, ſpecies in imagine, vſus in munere. Ecce veriſſimam trinitatem ex priſca doctrina: inuiſibilem in infinito Deum patrem, ſpeciem imaginis viſam, et munus inde procedens. Vtinam hunc intellectum ſeruaſſet ſem- per Hilarius, et vtinam hæc eius verba non obſcuraſſet Auguſtinus Lib. 6. de Trini. cum reliqua ſophiſtarum turba, vt habetur libro primo ſenten. diſtin. 31. At vero, quales ſint ipſorum rationes videamus, quibus res incorporeas diſtin- ctas in Deo peſſimè conecludunt. Ratio vna Vna Voo et guſtim ſelin tr Vnum: Alas ill eis El Et hine pende, Deus et teſtag, lloc con ſolum ! ſenifien iitias patre gur in tates, e Opulente lle eſt Vum er in eppot Il it Cpprian hem eſt ex einſe Der con Fhun Nes Uibro ſübſtan ſtantia Kecn demn Ao. ens nquam by. tatur in mn. neat patfen t vndtionen, imere, pani daptiſino 1 § Vrice gl⸗ Omine patts 8 et origini per iplun k. ec elt Anl 9 ſüluos ſer ia ſyititns ſ. 3, et 100 tionem, 41 9. et 6, 1. Kerium. I1 E, 100 Iei e0 äifnd Nhulan nir äkun Ein Hiri re iulit M ſancti, Al i. Altir4 igenint 4 usſanctis ani. Innin munere, inibilent amn, et muN leruaſetſe⸗ n obſellal. Popkiſtun in. 31. 1 ratione Giſti⸗ Nuii 45 L I BE R I. 25 vna ab eis ſumitur ex eo quod ſcriptum eſt Io. I0. Ego et pater vnum ſumus. Quem locum exponens Au- guſtinus in Ioannem ſermone 56. et in eundem Ioan- nem tract. 36. et 7 I. inducit contra Arrium, qui dixit, vnum: et contra Sabellium, quia dixit ſumus. Vnde duas illas res incorporeas contra Sabellium, et vnam in eis æqualem naturam contra Arrium validè concludit. Et hinc miros canit triumphos. Tu vero lector per- pende, leſum ipſum ibi loqui, Et dixit, ſumus: quia Deus et homo. Dixit, vnum: quia vna deitas, vna po- teſtas, vnus conſenſus, vna voluntas hominis cum Deo. Hoc conſtat eſſe vnam æaν et vnam Sbνιαρ Vſiam ſolum legimus in Euangelio Lucæ ca. I15. et proprie ſigniſicat ſubſtantiam domeſticam, facultates, opes, et diuitias. Exuſia paſſim legitur, et vbi de poteſtate ſibi a patre tradita loquitur Chriſtus, ponitur dictio exuſia, quæ in Chriſto fere vt vſia, ſignificat poteſtatem, facul- tates, et potentiæ diuitias. Quæ omnia in. Chriſto ſunt opulenter, et eius cum patre eſt vna ouρσιa, vna Sbzsρ. Ipſe eſt Deo patri νσσα vere conſubſtantialis, et vnum cum Deo. Hic fuit veterum intellectus facilis in expoſitione illins dicti, Ego et pater vnum fumus. Id ita docent Origenes libro octauo contra Celſum, et Cyprianus in epiſtola ad Magnum, exponentes, homi- nem eſſe vnum cum Deo. Confirmatur hic intellectus ex eiuſdam Chriſti dictis, quibus docet, nos eſſe vnum cum ipſo, ſicut ipſe eſt vnum cum patre. Non ſolum per conſenſum, ſed ſubſtantialiter ſunt veri Chriſtiani vnum cum Chriſto, vt oſtendemus. Docent hoc Ire- næus et-Tertullianus pleriſque locis. Docet Hilarius libro octauo de Trinit. et Cyrillus in Ioannem. Per ſubſtantiam Chriſti nos vnum ſumus, ſicut ipſe eſt ſub- ſtantialiter vnum cum Deo. Secunda ratione inuiſibilium rerum tria- dem probant ſophiſt?, ex eo quod fſcribitur exo. 3. Ego Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus lacob. At ibi nihil metaphyſicum nota- b. §⸗ ri, ex 26 D E I†RINITATE ri, ex eo probatur, quod loquens Deus ad lacob, dixit, Ego ſum Deus patris tui Abraham et Iſaac, genes. 29. et 32, Ex hoc tamen inferre nequis duas aliquas res metaphyſicas. Loquens etiam Deus al. Iſaac dixit, Ego ſum Deus patris tui Abraham, gen. 26. Si tres illæ res ibi intelliguntur, quomodo in actis dicitur, Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus Iacob pa- ter Ieſu Chriſti? An illa trinitas dicitur pater illius ſecundæ rei, aut pater hominis? Lombardus quidem lib. 1. ſent. diſt. 26., ex Auguſtino et Hilario docet, hominem eſſe filium trinitatis, ac totam trinitatem eſſe patrem hominis. Hilarius libro vndecimo de trinit. exponens illud Chriſti, Aſcendo ad Deum meum, pa- trem meum, et patrem veſtrum: totam trinitatem ait eſſe patrem ipſi homini Chriſto, vt eſt aliis hominibus pater. Auguſtino libr. §. de trinit. tota trinitas eſt pa- ter creaturæ. Idem eis eſt pater humanitatis Chriſti, et pater deitatis, et tota trinitas pater. Ergo filius incor- poreus, et homo corporeus, vterque eſt filius trinita- tis, et a tribus eſt genitus. At nos his omnibus figmen- tis excluſis, cum dicitur Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus lacob, Deum intelligimus occurrere, ne Iudæi pluralitatem deorum crederent. Nam ad iſtam plura- litatem, ſicut et hodie nos, erant ipſit proni. Pro nu- mero ciuitatum ſoliti erant multiplicare Deos, lere. 2. et II. Prouidens ergo Deus, ne iuxta numerum æta- tum, ſeu generationum hominum, multiplicarent Deos; alium credentes fuiſſe Deum Abrahæ, alium Deum Iſaac, alium Deum lacob, eundem ſe Deum omnium illorum dixit, vt ex verbis quæ præmiſit oſtendit, di- cens, Ego ſum Deus patrum tuorum, Ego ſum ille Deus, qui eduxi te de terra Ægypti, et de Vr Chal- dæorum. Exodi quoque cap. 6. ait Deus, ſe eſſe illum, qui apparuit aliis. Ego, inquit ſum Deus, qui viſus fum ipſi Abrahæ, Iſaac, et Iacob. Et Eſa. 48. ego ipſe, ego primus, ego nouiſſimus. Alia ratione dixit ſe Deum Abraham, Iſaac et Iacob, quia ad implen das pro dis p litas um il recditu Ter tres ine lun tre ego die iſti erat ad ile qua rit reh Lenes. Deus De lus, die ero. . Aliis füleore Angeli fnpo⸗ dichigel ter ille cih. 19. Tunt So⸗ 60 dii Meus in eit, qu üillenen 60 api Dkineep chudlit Agelis ctu ngelos Dilun I ad Mannn d lacob, et lſane, qvis un 1 Deus 1 ham, gen do in idi 8 lacob ye pater in dus guiten lario doee, initaten 1o de tini meunm,r rinitatenin 8 hommindi initas e . ts Chriſi flius inen⸗ lius triit. ibufene⸗ Deus iir, e, ne lii iſtiun hin⸗ i. Pron 205, lete.? merum en. arent DeN liumn Dein Um aae ſtendit, d 0 ſum e 15, . ſe 4 Heus, gii . Eſa. 45. lil mtien L das pyo L I B E R I. 77 das promiſſiones eis factas incipiebat tunc Deus Iſrae- litas per Moſen viſitare. Tertia quoque ratione, ſe De- um illorum appellauit, vt oſtenderet eos totos in vitam redituros, imo et iam Ppræſentes Deo viuere. Lucæ 20. Tertio argumento ex tribus viris ipſi Abrahæ viſis tres incorporeas res in Deo colligunt, eo quod Abra- ham tres vidit, et vnum adorauit, Genes. I8. Ad hoc ego dico, fuiſſe angelos ipſi Abrahæ viſos. Perſona Chriſti per angelum tota lege figurabatur. Angelus erat ad Chriſtum pædagogus, ſicut lex ipſa. Tunc ille quaſi Deus, et in verbo Dei loquebatur, et in eo erat relucentia Chriſti. Angelus loquebatur vt Deus . genes. 16. et 22. Angelus dixit ipſi Iacob, Ego ſum Deus Bethel. genes. 31. Ad Moſen loquutus eſt ange- lus, dicens, Ego ſum Deus Abraham Iſaac et Iacob, exo. 3. et acto. 7. Angelus vnus ibi, quaſi Deus, præ aliis loquebatur, Chriſti perſonam adumbrans, eius fulgore clarus, vt poſtea videbis in verbi relucentia. Angelis angelum principem fecit Deus, principem ſynagogæ, qui quaſi Deus Iudæis loquebatur. Hinc dictus eſt N' Michaẽl i. e. quis quaſi Deus. Ali- ter ille loquebatur ad Abraham, quaſi Deus, dicto cap. 18. et aliter duo angeli miniſtri, qui perrexe- runt Sodomam, vt ſequens caput ibi docet. Quan- do dixit Deus, angelus meus præcedet te, angelus meus intelligitur Michael, vt et Hebraica vox indi- cat, quæ ipſummet Michaëlis nomen continet. Ex iiſdem enim Hebraicis litteris conſtat? ;NDet 9 0: eo magis, quia angelus ille peculiariter dictus eſt pk'inceps Iudæorum. Auguſtini ratio parum con- cludit lib. 2. de Trinitat. eo quod coram duobus angelis ſe incuruauit Loth. Honoris enim cauſa id factum eſt ab hoſpitali viro, etiam ſi neſciret eſſe angelos, Heb. 13. Quod dominos vocarit Loth, nihil ad Auguſtini ſomnia, quia non ponitur ibi nomen tetragrammaton: ſed commune nomen, quo homines vocamus dominos, Angelis et id, et aliud nomen tri- bui po 28 D E TRINIT ATE pui poterat, eo magis quia ipſe dominus adfuit, cum incendenda fuit Sodoma. Deſipit Auguſtinus, inqui- rens, an duo illi hoſpites Loth, fuerunt pater et filius aut pater et ſpiritus ſanctus „aut filius et Piritus: ſan⸗ ctus. Ridiculæ neniæ. Argumentis dictis addit Lombardus lib. I. ſent. ad finem diſtinctionis ſecundæ, quod ſingulæ pene ſylla- bæ noui teſtamenti illam rerum trium inuiſibilium tri- nitatem concorditer inſinuant. At mihi non ſyllabæ ſed ſingulæ litteræ litterarum apices omnes, ora in- fantium, et lactentium, imo et lapides ipſi elamant v- num Deum patrem, et Chriſtum eius dominum le- ſum. Vt I. Timot. 2. Vnus enim Deus, et vnus mediator Dei et hominum homo Chriſtus Ieſus. Et 1. Cor. 8. Nobis vnus eſt Deus, qui eſt pater, et vnus dominus lIeſus Chriſtus. Ioannes etiam, cui cæli in apocalypſi fuerunt aperti, ſolum vidit Deum patrem, et Chriſtum eius. Solus Deus et agnus ibi laudantur, et adorantur. Stephanus quoque apertis cclis vidit gloriam Dei et Ieſum ſtantem a dextris eius. Item Matth. 23. Vnus eſt pater et vnus magiſter Chriſtus. Et Ioan. 8. ego ſolus non ſum, ſed ego et pa- ter. Non ſum, inquit, ſolus, quia pater mecum eſt- Non nouerunt patrem, neque me. Cognoſcant te ſolum Deum verum, et quem miſiſti Ieſum Chriſtum. Quando dixit, Nemo nouit patrem, niſi filius, nec filium niſi pa- ter: an tertia illa res hoc ignorabat? Tertiam illam rem omiſit Ioannes in epiſtola prima, deſiderans nos habere ſocietatem cum patre et filio eius Ieſu Chriſto. Similiter Z. Timot. 5. Obteſtor te, inquit Paulus in conſpectu Dei, et domini Ieſu Chriſti, et electorum angelorum. Nota ſolennem bPauli proteſtationem fieri coram Deo Chriſto et angelis, non coram tertia illa re. Quam tamen metaphyſici volunt æqualem ſecundæ, et æque illi in ſolio trinitatis collocatam, in tertio angulo, triclinii. Quod ita ſuo hymno canunt, In maieſtatis folio tres ſedent in triclinio. At Chriſtus aliter docet apoc. 3. Conſt 3. 00 Eraue cat C. oeli et 12. pacemn Tertie lbri te Keriptur flimn Veterun Cmmnium ſten vich Nati incorpe oftenda Drimo tus Hol Müllamn ! Pliſtice, tio libre cenſis Mon pro receptan bit loan Mum ſo⸗ concedh de doch ſonam cet An nes lin Ori ad derſomis kentis, des dd IL. I B E R I. 29 ne 3. Conſitebor coram Patre meo, et coram angelis. er ei ihi Grauem tertiæ rei iniuriam, quod coram angelis di- tinsin cat Chriſtus, non coram ea. De ſe ſolo, patre, et angelis, facit Chriſtus mentionem Marci 8. Lucæ 9. et 12. Ioannes apoc. I. deſiderat nobis gratiam, et I. ſen 4 pacem àa Deo, a ſeptem ſpiritibus, et a Ieſu Chriſto. hene l Tertiæ rei non meminit. Irenæus in pleriſque locis iſbiiuni. pri tertii, et in prologo libri quarti, neminem ait in non iglin⸗ ſcripturis appellari Deum, niſi patrem omnium, et mes, oAlnl⸗ filium leſum. Nec Irenæus, nec Tertullianus nec i damnm- veterum aliquis, rem tertiam Deum eſſe dixit. Horum doninun ⸗ omnium rationes in ſpiritus ſancti diſpenſatione po- ens, t ſtea vidibis, et ſpiritus ſancti ſubſtantiam diuinam intel- tus leine 1 liges, licet non ita viſibilis perſona ſubſiſtat, vt filius. eſt eee Rationibus nunc, et authoritatibus, tres illas res es etin, incorporeas diſtinctas in Dei vnitate ſtare non poſſe n icdit er oſtendamus. Triadem hanc imaginariam improbare e e primo poſſem ſedecim rationibus, quas ponit Rober- Hoge e rus Holcot, in primo ſenten. diſt. S. Ad quarum ten 2den nullam bene reſpondet nec reſpondere poteſt, niſi ſo- rVNIs Mitit phiſtice, vt ipſemet fatetur. Vide Auguſtinum ini- ſei eheik⸗ tio librorum de trinitate. Vide præludia Petri Ali- et necund acenſis lib. 1. quæſt. 5. vbi fatentur, ſacris litteris . leuntte ſiln non probari illam rerum triadem, ſed traditione eſſe ſtum. Gummg receptam. Audi quid noſtro ſeculo de hac re ſcri- um ie bit Ioannes Maior in primo ſent. diſt. 4. in ſolutione ttamilnn ſexti argumenti, vt intelligas, quam viriliter Deum v- 18 s ud num ſophiſtæ defendant. Tres illas perſonas abſolute Ko. Knl concedunt eſſe res diſtinctas: e&t Auguſtinus libro I. in nn de doctrina Chriſt. ait eſſe res quibus fruimur. Per- m mngelorn ſonam item aiunt eſſe ſubſtantiale nomen, vt do- —Kr i cormn l cet Auguſtinus Lib. 7. de trinit. et ſequuntur om- V Ouamun nes lib. 1. ſent. diſt. 23. Hinc ergo ab inferi- vaque Ii ori ad ſuperius arguendo, Ioannes Maior ex tribus ulo, trielid perſonis tres hypoſtaſes, tres ſubſtantias, tres eſ- iis ſolio 1 ſentias, trig entia, abſolute concludit: ac perinde gocet 40 tres abſolute Deos. Eſſe tamen ait vnum ens con- 3. Coo notati so DE TRINITATE notatiuum, ſeu vnam eſfentlam connotatiuam. Voces eas connotatiue ab eis ſumi refert: quod ectiam col- ligitur ex magiſtro ipſo. lib. 1. ſent. diſt. 25. igitur nobis cçonnotatiuus Deus, non abſolutus Deus Sunt ne hi veri tritoitæ qui tres realiter diſtinctos in- corporeos Deos abſolute faciant? tres realiter diſtin- ctas ſimplices res incorporeas? tria entia? Argumen- tum ab inferiori ad ſuperius tria abſoluta entia valide concludit: et tres eſſentias, quia omne ens eſt eſſen- tia. Hoc in Hilarii ſynodis conceditur, vt ſint in Deo tria per ſubſtantiam. Hoc ipſum magiſter concedit ci- tata diſt. 23. et reliqui ſequuntur. Argumento quoque à conuertibilibus, ex tribus rebus tria entia euidenter concluduntur: deinde tres eſſentiæ, et tres dii. Con- tra Iudæos ſuam trinitatem illi demonſtrant, eo quod Elohim plurali numerô dicitur dii: ergo duo dii, aut tres dii, aut plures. Si ratione trinitatis ſunt dii, tres ſunt dii, incorporei et realiter diſtincti dii. Si realiter diſtincti, et eſſentialiter diſtincti, argumento a conuer- tibilibus abſolute ſumptis. Veri ergo hi ſunt tri⸗ toitæ, et veri fſunt athei, qui Deum vnum non ha- bent, niſi tripartitum et aggregatiuum. Connotati- * ℳ uum Deum habent, non abſolutum. Imaginarios Deos habent, illuſiones demoniorum. Athanaſio, Hilario, Cyrillo, Nazianzeno, Baſilio, Auguſtino, et reliquis omnibus eſt quidam ingenitus Deus, eſt quidam genitus Deus, et quidam nec genitus nec ingenitus Deus: ergo tres dii. Alius innaſcibilis Deus, alius natus Deus, alius procedens Deus. Nam Deus ingenitus non eſt ille genitus, et ille genitus non eſt ille procedens, ergo alius Deus et alia res. Vnus eſt Deus mortuus, duo non mortui: vna per- ſona mortua, duæ non mortuæ: vna res mor- tua, duæ non mortuæ. Sed rationes alias ex ip- 2 ſorummet principiis adducamus, vere concludentes, non ſolum tres illas res in vno Dee ſtare non poſſe, ſed et inimaginabiles eſſe. Nam habens noti- . tiam ammn tri un ter Mbende tantes i ent ipt labet n del hxe⸗ ſemente Vanum en Vnum nO trez Alias ehitn ſien uam. ktimm dmn Cne olute pollunt An Chri in eiz ſi Dlutos Plane doen Utemn res oleg, d icebis, . nibis phe Dhantaine mnlen, uia neee guod ſpee uem mun Clerum ne Eint mini , quam Utellect⸗ Alon, 34 lam. Voe ectiann eol ſ. 25. A. lutus Deu diſtinctost- ealiter dich. 12 Argunt 2 entia i ens ett eher It ſint inde er concecltt Imento quor entia euident tres dii n. rant, eb G dno di,1 is ſunt di, n ji. Ki keült ento nchnie o bi ſun t. Vnum mon k⸗ . Cimmk: manmt Alnamtin , Auguſinmn tus Dels, genitis e 5 innaleidis .V 5Deus. N e genind et Alil (5 ni „ VNA Ner⸗ 11 tes n. lias ex oncludenten ſture l tian L I B E R I 3 1 tiam trinitatis: haberet notitias diſtinctas illarum tri- um rerum, et ſic ſtaret habere notitiam vnius, non habendo notitiam alterius, quod omnes negant, ci- tantes illud, qui videt me videt patrem. Reſpon- dent ipſi, aliquem habere notitiam trinitatis, quia habet notitiam Dei, connotando quod ſit tres illæ res. Sed hæc reſponſio eſt manifeſte vana, et ſophiſtarum figmenta ſapit, in terminis connotatiuis omnia ſita. Vanum eſt, et eorum principiis repugnat, quod per vnam notitiam poſſint tres res conndtari, cum per tres alias illæ non poſſint abſolute ſignificari. Omnis enim ſignificatio connotatiua aliam præſupponit abſo⸗ lutam. Suis regulis eſt hoc publice receptum. Eſt etiam omnibus porphyrica regula, Ab eſſentiali qua- cunque conuenientia abſtrahibilem eſſe conceptum, abſolute et incomplexe ſigniſicantem. Si abſoluti eſſe poſſunt de rebus diuinis conceptus, quales illi ſunt? An Chriſto et Angelis eſt nota trinitas illa? Si tres in eis ſunt trium diſtincti conceptus abſoluti, tres abſolutos Deos diſtincte illi eognoſcunt? Chriſtus plane docuit, angelos videre faciem patris ſui, alias autem res non videre. Chriſtus ipſe in ſe ipſo aliud nihil quam patrem hodie in cælo videt. Somnia vt voles, dirige oculos ad phantaſmata, et tunc plane videbis, tuam trinitatem non efſe intelligibilem ſine tribus phantaſmatibus: quia neceſſe eſt, intelligentem phantaſmata ſpeculari. Imo quaternitatem intellectu colis, quamquam verbo neges. Nam quatuer habes ſimulacra, et quartum eſt circa eſſentiam phantaſma, quia neceſſe eſt intelligendo eſſentiam, phantaſma ali= quod ſpeculari. Si oculatus ſis, et aduertas, trini- tatem tuam inuenies eſſe falſarum in imaginatiua ſpe- cierum motum qui dementatum te tenet. Athei vere funt trinitarii omnes. Nam quid aliud eſt, ſine Deo eſſe, quam de Deo cogitare non poſſe, obiecta ſemper intellectui noſtro quadam imminenti trium rerum con- fuſione, a qua ſemper, quum de Deo eogitamus, demen- tamur 32 DE TRINITATE tämur. Tres ſunt in cerebro mali ſpiritus, qui ho⸗ mines ita faſcinant, vt ait Ioannes Apoc. 1 6. Suff- cit credere, inquiunt ipſi, quanquam res non ſit 1u telligibilis. In hoc ſtultitiam ſuam pandunt, quo rem admittunt inintelligibilem. Non intelligentes, in- quit, quæ loquuntur, neque de quibus adfirmant. 1. Timot. I. et in iis quæ ignorant blaſphemantes. 2. Pet. 2. Eo magis, quia ipfe fateris, et omnes - tentur obiectum fidei eſſe ipſam intellcdionam. Ergo, ſi ſidem habes, oſtende mihi, quæ ſit illa tuæ capaci- tatis intellectio? Quid eſt id, quod a te intelledun credis? Ipſa cerebri confuſio eſt tibi obiectum fidei? Viderit iam Auguſtinus, qualiter lib. I1. de trinit. et lib. I. de doctrina Chriſti ſe iactarit, Trinitatem ab ipſo intelligi et mente purgata cerni. Illuſiones rias ille cernebat, quod in ſequentibus apertius H huc oſtendam. Affirmat ipſe Auguſtinus in epiſto is ad Fortunatianum et Paulinam, Deum in futura ben⸗ titudine non eſſe a nobis videndum, nec ab ange is ipſis. Internas vero de trinitate nobis eſſe ngei⸗ illuſiones ſomniat, totam hominum et angelorum feli- citatem euertens: quaſi plus videat nunc anima n0. ſtra, quam viſuri funt angeli, et reliqui ſancti. Hanc infuper adde rationem, contra falſas tri- nitariorum notitias. Nihil eſt in intellectu, quin ſecun- dum ſe, vel aliquid ſimile, ſeu proportionabile, prins fuerit in ſenſu, I1. pôſter. et 3. de anima. Non enim po teſt ſfurdus muſicam diſcere, nec cæcus perſpedliuam- cum nequeant veré in intellectu eſſe, quæ non potuerun eſſe in ſenſu. Ac de tribus talibus rebus, vnam ita con- ſtituentibus, nec in imagine quidem habuiſti vnquam ſenſationem, cum nec duæ, nec tres, nec plures, in. Vvnam ita concurrentes alicubi reperiantur. Atque itaà. non reperitur fundamentum ſenſu perceptum, vnde ta⸗ lem notitiam intellectus concludat. Imo fatigatur, et confunditur eo ipſo quod circa id ſpeculari contendit, quaſi ſuper inani, ſine fundamento ſenſus ædiſicans. Præ- tereaâ keren, Aduerſin formalit Cconuenie Ndturam. ferum, 1 celit, Non 1 Meris pln guam vet Dens. Man igitur ſole Tnum no— ellentia, tatem ſe ui ibi . nemn in VIus don Dels, et . et VIuS 0 Mlirun, illamn ten erunt VN led leſum iins, lren⸗ Dotentem Menlti, ern uid EXhe tulims Claris ven Eat. An Dlli betti nlltiplice lunatius Dhetunm Is, Joi. 16. Nl 8 non ſit i dunt, In lligentesn 1s adfirna laſyhemin et omnest tionem. A la tue eh te inteletr hbiectunn iii 1. de tälii Trinititen Uſionet dus Anetiz⸗ Tinus ! eitt n in fumk nee 15 M obis ele n tingelonm , unc An! iari ſnci⸗ Hntra i ſt t eckh, gin te ti ionidle 4. NNT enin’ eus erheli e vonpoime , vnmind nbrifi ⸗ nec us tur. umn igl ptunn, no fatigtin toh tend ri conte Nr ten dificans Vlet E I E E R .˖· 3 terea, imaginemur ſolam perſonam patris eſſe, vt aduerſarii facile admittunt, cum perſonas ab eſſentia formaliter diſtinguunt. Tunc rogo, Cum cuiuis rei conueniat, propriam habere eſſentiam, et propriam naturam, qualiter imaginari potero multiplicationem rerum, ſine multiplicatione eſſentiæ? quod noua res accedat, non noua natura? Non ſolum rationibus, ſed et authoritatibus innu- meris pluralitatem hanc vitare docemur, tam ex nouo, quam veteri teſtamento. Matth. 19. vnus eſt bonus Deus. Marci io. Nemo bonus, niſi vnus Deus. Nonne igitur ſolo vnitatis nomine contenti ſunt, qui re ipſa vnum non agnoſcunt? ſed ſua factitia connotatiua eſſentia, ad rerum et abſolutorum deorum plurali- tatem ſe conuertunt? Aduerte autem, quod filius eſt qui ibi loquitur. Ex quo omnem unitatis Dei ratio- nem in patre eſſe conſtat. Vnus eſt Deus pater, et vnus dominus lIeſus Chriſtus. I. GCor. 8. Vnus eſt Deus, et pater omnium, Ephes. 4. Vnus eſt-Deus et vnus conciliator Dei et hominum. I. Timoth. 2. Mirum, quod nunquam dixerint apoſtoli, primam illam rem aut primam perſonam eſſe patrem ſecun- dæ, ſed Deum efſle patrem Ieſu Chriſti? Non dix- erunt vnquam, rem illam ſecundam efſe filium Dei, ſed Ieſum ipfum eſſe filium Dei. Item quando Igna- tius, Irenæus, et alii antiquiores Deum vnum omni- potentem prædicant eſſe Deum veteris et noui teſta- menti, eundem ipfum eſſe dicentes patrem Ieſu Chriſti: quid ex hac prædicatione auditor tunc colligeres? Ter- tullianus quoque, quamuis aliquando Montanizet, præ- claras veritates multas ex apoſtolica traditione prædi- cat. Antiquus eſt liber, qui dicitur Clementis, diſci- puli Petri, in quo planiſſime Chriſtus prædicatur: in quo multiplicem antiquæ ſimplicitatis inuenies odorem. Ignatius Ioannis euangeliſtæ diſcipulus, in epiſtola ad philadelphienſes ita ſcribit: Si quis Deum legis, et pro- phetarum vnum Prædicauerit, Chriſtum autem negat eſ- Cc. ſe fi⸗ 34 D E T RINĨ·ͦI-T AT E ſe fillum eius, mendax eſt. Si quis confitetur he- minem Chriſtum leſum, negat autem Deum legis et prophetarum patrem eſſe Chriſti, hic in veritate non ſtat. In epiſtola quoque ad Tarſenſes, aperte docet, quod Chriſtus hic non eſt ille qui eſt fuper omnia Deus, ſed eſt filius ipſius. Similia in Iuſtino legas, vt ab Irenæo et aliis citatur. Vtinam exta- rent ſcripta eorum omnium, qui eo ſeculo vixerunt. An non trinitariis noſtris tota trinitas erat Deus le- gis? An lIeſus Chriſtus eis non dicitur filius totius trinitatis: Ergo non eſt filius Dei legis. Cogita quæ- ſo, quare ille antiquis vſitati modi loquendi, in trini- tariis noſtris non reperiuntur, ſed alii longe diuerſi, veteribus ignoti? Hæc ſola ratio eſt valida, ſi bene cogites, quod totus Irenæi liber contra omnes hære- ſes hanc materiam tractat, et tamen nunquam trini- tariorum nugas meminit: quia realitates hæ non- dum venerant in memoriam hominum. Ad vetus iam teſtamentum tranſeamus. Præceptum ibi pluries eſt, ne pluralitatem in Deo, ſed tantum vnitatem confiteamur. Exo. 20. ego ſum Deus tuus, et non erunt tibi alii dii præter me. Deut. 6. audi Iſrael, Iehoua eſt Deus noſter, et Iehoua vnus eſt. Ibidem quoque capi. 4. ait, ſcito hodie, et cogita in corde tuo, quoniam Deus ipſe eſt Deus in cælo ſurſum, et in terra deorſum, et non eſt alius præter eum. Ipſe eſt Deus ſolus, Deu: 32. 4. reg. 19. pfa. 985. Eſa. 37. et Ioan, 17. Solus hic dicitur Deus, quod tri- toitæ negant, dicentes, eum tres ſemper habuiſſe ſoci- os. Hanc rationem adducunt, Quia non fuiſſet conſola- tio perfecta ſolitario: ideo tres ſedebant in triclinio. Per prophetam ipſe Deus ait, Ego dominus, et non eſt amplius. Extra me non eſt Deus, abſque me non eſt dominus. Ego dominus, et non eſt alter, Eſa. 43. et 45. Tot authoritatibus fulciuntur Hebræi, vt tri- partitum Deum a noſtris introductum merito admi- rentur. Schiſmaticum putant teſtamentum noſtrum “ quia Sula no horrere quam ta Qlidh nobis . It merite leit ad e Mun Alch Mihonetn ile datribr Dei loco oniorum Adlamus, Nommetos. UImiida. fuiſle fum Dei, vir Unte Dey Detua natin Meteren, er eindidos enniſle, ſe nde doch ras poſt ten Ckriti rolerſigl AzOar 12. res rich Re, imgeir liti, Azo un, beſen Ut. A20 4 nkuch, di cone riee inn fitetur ho im legis 4 in veriun nſes, ert vi eſt ſo ja in IUul Vtinamn en Ulo vinerun erat Deis ? h flins nii Cogiti n endi, in i longe Citei Alide, ſ e Oinpes NE unquam g, Precent , ſed tunnn im Deis h Denn. 6.1 oln Nt ie, e e Dens in &t t Alins N els, glolt Rublile ſt iſet onit 1s, et 1 e me 10 er, l⸗ 4 rei, 1 9 erito A0n um noke⸗ 1 66 L I BER I. ,85 quia nos a ſui Dei vnitate et fimplicitate ita ab- horrere vident: et quia maioru L 9 naiorum ſuorum nemo vn- quam tale quid, cogitauit. Quid de Mahometanis dicemus, qui ob id ipſum a nobis diſſident? Quam miſere ab eis proſcindimur? Et merito, iuſto Dei iudicio, quia nemo eſt qui re- deat ad cor. Trinitas hæc aperte improbatur in eo- rum Alchorano azoara II. 12. et 28. vbi docet Mahometus, tres illos Deos ſeu Dei participes fu- iſſe patribus ignotos, eſſeque filios Beelzebub, quos Dei loco trinitarii colunt. Profecto tres ſpiritus dæ- moniorum vocat Ioannes in apocalypſi. Sed latius audiamus, quid de Chriſto et Chriſtianis dicat Ma- hometus. In cap. Soretamram, in cap. Elneſa, in cap. Elmaida. et in pleriſque aliis azoaris, Chriſtum ait fuiſſe ſummum prophetarum, verbum Dei, ſpiritum Dei, virtutem Dei, propriam Dei animam, verbum af- flante Deo, ſeu halitu ſpiritus ſancti, ex virgine per- petua natum, Iudæoſque in eum nequiter egiſſe. Ait Ppræterea, primos Chriſti diſcipulos fuiſſe optimos, et candidos viros, veraque ſcripſiſſe, nec trinitatem tenuiſſe, ſed poſteriores hoc addidiſſe, corruptores ſanctæ doctrinæ. Azoara quarta ait, diſſenſiones innu- meras poſtea ortas, de quibus nulla tunc erat lis, nec controuerſia. Idem confirmat azoara a0. dicens, gen- tem Chriſtianorum initio vnam, eſſe poſtea variis con- trouerſiis diſſectam, quia ad plures Deos ſe diuerterunt. Azoara 12. et alibi paſſim, cauſam erroris ponentium tres participes æquales, hanc eſſe ait, quod ſunt idolola- træ, imaginum adoratores, imo veri Dei cognitione pri- uati. Azoara 28. incorporeum filium ait patribus igno- tum, eſſeque filios Beelzebub, quos vocant Dei partici- Pes. Azoara 29. ob hanc tantam blaſphemiam cælum ait confudi, montes et terram contremiſcere. Vnde azo- ara 50. concludit, Nos in vnum Deum credimus, non in participes poſitos. Audi iam quibus aliis præconiis Chriſtum extollat. Azoara quarta iam citata ait Chri- c. 2, ſo ſun 36 D E TRINI T ATFE ſto ſuper omnia ſublimato eſſe tributam Dei poten- tiam ipſamque Dei mentem. Azoara quinta ait, Chri⸗ ſtum veniſſe cum diuina virtute et potentia, eſſe fa- ciem omnium gentium in hoc ſeculo et in futuro. Azo- ara II. ait, in hunc leitum Mariæ filium viros omnium legum et Iudæos, et Sarracenos, eſſe tandem creditu- ros. Ibidem ait, Deo itaque et legato eius credentes, ne dicatis tres eſſe. Azo. 12. ait, Chriſtum nobis at- tuliſſe euangelium, quod eſt lumen, confirmatio le- gis, et caſtigatio, atque via recta. Azoara 13. in Chriſto ait fuiſſe animam mundam et benedictam, eumque ſuis credentibus menſam cæleſtem præbu- iſſe. Et in libro de doctrina Mahometi, Chriſtus dicitur eſſe verbum, ſpiritus, et virtus Dei. Chri- ſtum Mahometus vocat Ruhalla, ſpiritum Dei, ipſa ſpiratione Dei genitum. Denique omnia fere Chriſto tribuens, non agnoſcit eſſe filium Dei, vt ſui ſeculi tritoitæ filium dicebant. Imo ab incorporeis illis tribus diis, ſeu tribus in vno Deo diſtinctis rebus inuiſibilibus æqualibus, eſt grauiter offenſus. Ob. prauam illam trinitariorum doctrinam deſciuit a chri- ſtianiſmo; res miſerabilis et orbi triſtiſſima. Incor- porea illa deitas, realiter diſtincta, cauſam illi de- dit negandi Chriſtum eſſe Deum. Quando filium Dei negat Mahometus, negat illum, qui tunc iacta- batur, inuiſibilem filium, patri ſimilem, vt colliges azo- ara centeſima, et centeſima viceſima ſecunda. Alio- qui facile conceſſiſſet, hominem Ieſum Chriſtum eſſe filium Dei, cum concedat, eum eſſe a Deo in virgine genitum. Ex publico illo, etiam aduerſa- riorum teſtimonio, aperte colligis, lector, trini- tatem illam fuiſſe primis Chriſtianis incognitam. Idipſum ex primis Chriſtianorum ſcriptis colliges, et ex ſequutis poſtea pôrtentis. Audi nunc por- tenta quæ trinitarios conſecuta ſunt, vt intelligas, Vno abſurdo dato, multa ſequi ſemper abfſurda. Tritoitæ poſtquam hæc de tribus illis rebus imagina- tio men tio en quod notatiun tem kee Macedo ranm cre⸗ cvock ern Atunn pe (leſtion Aitiani Tunt, Vt lis duas Nii flius et Eunor irit, ſe⸗ Tefert H ita Euſe Ab Arri Uitiſte inegalen ſoli, ſen tken vaſa Ue. Ali! lol pate tam part NuOe. übſtanti Uins. Hie eidebat ſecini, tenens, ralit. I Datrem el fipaflanmn linm De decl 1e ece Dei pors 4 At, C ntia, eſe! Uturo. A iros Omni dem crein us creden tum nobi Onfirmmath 20ara 19 t benedidn leſten i met,, Ini us Dei, G kimm De in ke . i, N ſi ncorporen 1 Gihkindis1 ofeniu geſeilt 10 ffim. gui tune? t coligen ſecunda⸗ 4 ſe 1 Dr etiam M. jectot/ 1 s inellt gi nunc 1 Vt intelie ablurd⸗ .R ebus iniß 1o CNAd L IBER IJI. „z tio mentes hominum occupauit, tres Deos eſſe dixere: quod re ipſa noſtri fatentur, tres abſolutos, vnum con- notatiuum. Arriani trium illarum rerum inæqualita- tem fecerunt, ſecundam a prima ſubſtantia ſeparantes. Macedonius tertiam illam rem, aliis diſſimilem, me- ram creaturam eſſe dixit, non Deum. Nec mirum, quod errantes in ipſo principio, agitentur poſtea in altum pelagus, hinc et inde ſemper hallucinantes, et quæſtioni minori quæſtionem maiorem adücientes. Acëtiani et Eunomiani diſſimiles illas res adeo fece- runt, vt tertia eſſet creatura creaturæ, nec poſſet a- lias duas videre quia ſcriptum eſt, nemo nouit patrem, niſi filius, nec filium niſi pater. Hoc differunt Aéëtius et Eunomius ab Arrio, quod hic res illas inæquales dixit, ſed ſimiles, illi et inæquales, et diſſimiles. Ita refert Epiphanius in earum hæreſium narrationibus, ita Euſebius in hiſtoria eccleſiaſtica lib. 10. cap. 25. Ab Arrio quoque ſubſtantias ſeparante differebant Do- natiſtæ quidam, in eadem ſubſtantia ponentes filium inæqualem patri, vt ait Auguſtinus de verbis apo- ſtoli, ſermone 31. Metangiſmonitæ filium et pa- trem vaſa duo dicebant, et vas minus in vaſe maio- re. Alii in Deo tres partes diuidebant. Maximinus, quod pater ſit pars Dei, et quamlibet perſonam ter- tiam partem trinitatis eſſe timebat. Ante Maximinum quoque Manichæus, filium eſſe portionem quandam ſubſtantiæ patris affirmauit, vt lib. 4. et 6. refert Hila- rius. Hieracchas apud eundem Hilarium lucernam de- ecidebat de lucerna, deitatis lampadem in duas partes ſecans, velut ellychnio diuiſo. Sabellius vnitatem Dei tenens, communicationis et diſpenſationis modum igno- rauit. Ipſummet patrem dixit eſſe filium, et ipſummet patrem eſſe mortuum. Ob quam rem dictus eſt pat- ripaſſianus, ſicut Noëtius et Praxeas. Neſtorius alium filium Dei, alium filium hominis Ieſum eſſe dixit. Sed quia inter hæreticos »„ ecx- tra eccleſiam eſſe hec orta por- 5* c. 3. . tenta 38 D. E T† R IN I T ATE tenta, cauſantur ſophiſtæ, ea non amplius perſequar; quamquam ſint innumerabilia. Ad ipſoſmet ſophi- ſtas, et ad eorum eccleſiam me conuerto, inprimis oſtendens, eos eſſe veros Neſtorianos, et duos filios re ipſa fateri quamquam verbo negent, ſicut negabat Neſtorius. Nam vt apparet in diſputationibus Max- entii Conſtantinopolitani, et docet Libratus in con- feſſione Neſtorii, quæ eſt apud Cyrillum, Neſtorius nunquam duos filios conceſſit: ſed quibuſdam ſtrophis et technis vt nunc tergiuerſantur ſophiſtæ, ſed varie defendebat. Lege ibi, et hos Neſtorianos videbis, Deo odibiles ſophiſtas. Quin et Athanaſius ipſe tri- nitariorum princeps, in dialogis duos filios facit: quia vere ſunt duo nati, et duo geniti. In libro de Arri- ana et catholica confeſſione, docet, filium hominis in- telligi hominem aſſumptum, non ipfum filium Dei. Filium hominis ait eſſe plenum filio Dei. Non ſolum duos filios concedit, alterum filium hominis, alterum filium Dei, ſed et duos filios Dei, alterum tropicum alterum naturalem. Nam totus hic homo Chriſtus nunc per tropum idiomatum eſt filius Dei, et alius antea erat realis incorporeus filius Dei: ergo duo fili Dei: Idem Athanaſius dialogo de aſfumtione homi- nis, hominem aſſumptum, quem alii humanitatem vo- cant, ait ſecundum carnem eſſe primogenitum filium in- ter multos fratres, eumque filium hominis dici, Si ho- mo aſſumptus homo eſt, et genitus eſt filius eſt. Con- cludit tamen ſophiſta, vnum eſſe filium, quia perſona vna cumulata. Cumulatam perſonam ipſe Athanaſius docet in epiſtola ad Epictetum, negans hominem cum verbo facere vnam ſubſtantiam. Hieronymus in epiſto- la expoſitionis fidei ad Damaſum papam, et Damaſcenus ib. 3. de orthodoxa fide, in Chriſto aiunt duas perfectas et integras ſubſtantias Dei et homines, filiumque eſſe ſubſtantiale nomen: ergo eſt vtraque ſtubſtantia filius Deus quicquid eſt in noſtra natura, integrum aſſump- ſit, integra idiomata, vt loquitur Damaſcenus, et in- tegras egtas Duos ql Nan Iib. minis, er ſemnen 4.1 ergo allun Verbum a nis flium. de heo, Pelicimum flins hom IIö. Et p. Dei, genui Mniatn, que Plura telti tür, vt deio quoa exr Maria linm Dei. Neratione ſi Alump Umbo vnum Cönpoſttus. Verbi et hor Uintepert Demn reddit Alſinnsin! Honoratun Olttenitg o Vel cilinis de Ultatem in kcäünun de Ee ſunm mdardo, lon enerar le proce unmg res. perſeder met ſoni 0, inprin. t duos fl icut negh onibus M ratus in m, Nhnnt uſdam krot te, ſeent anOS Wlei aſius en os fürit libro de 1 n hominst n fluum N i. M minis, Au erun trolin ond O Dei, et i mtione u⸗ muniunnft tumfiund F hii, in us ek. * uin heli 4 ſe Al Athmni: 1otminen nus in en n t tDamien uus hait liumgn bſtantinii rum ln ens, 4 ten⸗ LIBE R I. 89 tegras proprietates: ergo integrum filium aſſumpfit. Duos quoque filios Auguſtinus negat, et fatetur. Nam lib. 2. de trini. aſſumptum ait eſſe filium ho- minis, et aſſumentem eſſe filium Dei. Aſſumptum eſt ſemen Abrahæ, et ſemen Abrahæ eſt filius Abrahæ, ergo affumptus eſt filius Abrahæ. Lib. 13. dy trinit. verbum ait verum filium Dei, et carnem verum homi- nis filium. In Enchiridio, verbum ait eſt Deus natus de Deo, homo autem eſt natus de Maria. Contra Felicianum ait, in Chriſto aliud eſt filius Dei, aliud filius hominis, ſicut in homine aliud animus, aliud cor- pus. Et paulo poſt, Genuit Maria, non genuit filium Dei, genuit filium hominis. Horreſco ad hanc blaſphe- miam, quod Maria non genuerit filium Dei. Nolo igitur plura teſtimonia citare, cum res ipſa ob oculos verſe- tur, vt duos genitos, et duos natos quiſque videat. Scio quod dicant, filium illum tropo idiomatum dici ex Maria genitum, et hominem hunc tropo eodem dici fi- lium Dei. At hi tropi non impediunt, quominus reali ge- neratione ſint duo geniti, et duo filii. Imo tres. Si hic ho- mo aſſumptus eſt Mariæ filius, illa Deitas Dei filius, et ambo vnum faciunt, iam tertius eſt filius, ex duobus filiis compoſitus. Negant ſophiſtæ, eſſe vnam ſubſtantiam Vverbi et hominis, ne ſubſtantia illa videatur quarta in tri- nitate perſona, et ita ſit quaternitas in diuinis. Hanc ratio- nem reddit Athanaſius citata ad Epictetum epiſtola. Au- guſtinus in Ioannem, tractatu. 27. et 99. et in epiſtola ad Honoratum, vnum perſonæ cumulum facit, ne videatur qùaternitas. Si enim homo eſt perſona, quarta eſt perſona. Ego vero oſtenſis tribus filiis quaternitatem in diuinis alia via contra ipſos oſtendo. Iloachim quater- nitatem in diuinis contra Lombardum arguebat et col- lectiuum Deum faciebat, vt habetur in cap. damnamus, de ſumma trinit. et fide cath. Nam eſſentia diuina Lombardo, et reliquis omnibus eſt natura quædam, non generans, vt eſt pater, nec genita, vt eſt filius, ne- que procedens vt eſt ſpiritus ſanctus. Sed eſt quædam ſumma res. Ex quo alter inferebat, eſſe quoddam c. 4. quar- 40 D E T̃ͤRI¶ NITATE quartum ſimulachrum, atque ita eſſe quaternitatem. Ego pro ipſo Ioachim hanc rationem adiungo. Trinita- riorum omnium ſententia, nulfa perſona eſt trinitas, vt ait Auguftinus. lib. 5. et 8. de trinit. nec pater eſt tri- nitas, nec filius eſt trinitas, nec ſpiritus ſanctus eſt trini- tas, ſed fſimul ſunt trinitas. Ergo collectiuè dicitur tri- nitas. Eo magis quia idem Auguſtinus contra Maximi- num, lib. 2. et 3. ait eſſe tres copulatos. Ergo Deus, qui trinitas eſt, collectiuus Deus eſt: et eſſentia, quæ trinitas eſt, collectio, quædam eſt: aut ſi vna res eſt, quarta res eſt. In hac re eonfuſus Auguſtinus lib. 7. de trinitate, et reliqui poſtea ſophiſtæ, eſſentiam aiunt prædicari de perſonis, non vt materialem ſfubſtantiam, ſicut dicimus tres ſtatuas eſſe vnum aurum: nec vt na- turam de temperatis, ſicut dicimus, tres homines eſſe vnius naturæ: nec vt genus de ſpeciebus, nec vt ſpe- ciem de indiuiduis, nec vt continens de contentis, nee vt maius de minoribus, nec vt totum de partibus, nee vt collectionem de numeris: ſed vt illuſionem de illuſi- onibus. An Deus dicatur triplex ſicut trinus, quæſtio anceps eſt. Nam ffidorus in ethymologiis Deum tri- num ait, multiplicem et numerabilem: quia trinitas eſt trium vnitas. Auguſtinus in Ioannem, tract. 6. ait eſſe ter Deum. Inde quæſtio, an ab vnitate in ternarium creſcat numerus? Non poteſt eſſe numerus, quin ſint plures vnitates: ergo in Deo fünt plures vnitates. An pater velut momento ſemel genuerit, et poſtea deſierit: an continuo generet filium illum, illuſoria quæſtio eſt. Nam generationem illam nec principium nec finem habere volunt, ſed effe ſemper in fieri, ſicut tertiæ rei proceſſionem, quam dicunt continuò intus ſufflari, ac ſecundam ſimiliter conti- nuo naſci et generari. Quæſtio alia longè acerrima fupereſt, Quid interſit inter procedere et generari? Quare tertia illa res non dicitur generari, et non dicitur filius, ſicut ſecunda? et ſe- D cunda 9 ₰ Cund niimn e Xguales. ſibipofti ſides ver⸗ lane pro ſeholaltie ifkuncdente Beelzebut Atnunfin wnpol et ſhiritus etinde h 3. contta etin loan ter genern gioni di⸗ e ſpirit ls et. ao ollen ibro ge Cetumn pr Uuſeitur. n. 9. t flins o Pirinnm 1ls ſuncti Me, Nit . iek hititos Ctigren . Pkikannm Uunnes klentig lntig tres Trinir Tinitas, 1 er eſtti⸗ as eſttrn. diciturt tra Maun. Ergo Der ſentia, de Vnntee, ſinus l) entiam äin ſübttantn nee in hominese! 8, nee ſih⸗ Obtentid h nen Lein ini, el iis Dem 6 mel Eenni flium ele quaum ie⸗ niliter ahen geren genert⸗ 3? el L I B E R I. 41 cunda quare non dicitur ſpirati, ſicut tertia? Par e- nim eſt ratio, cum fſint ambæ incorporeæ, ſimiles, et æquales. In hac quæſtione Gregorius ait, non eſſe ſibi poſſibile intelligere, licet credere ſe fateatur. Quaſi ſides vera eſſe poſſit ſine intellectu et cognitione. Circa hanc proceſſionis et genęrationis differentiam, vide ſcholaſticos lib. I. ſent. diſt. I 3. mira diaboli prodigia effundentes, et de'monum illuſiones, a tribus illis filiis Beelzebub exeitatas, cum relationibus et formalitatibus. Athanaſius lib. 2. et 3. de ſpiritu ſancto, rationem red- di non poſſe ait, quare filius non dicitur fpiritus ſanctus, et ſpiritus ſanctus filius. Poſt quem Auguſtinus, hinc et inde plurima verſans, lib. 2. 9. et 15. de trinit. lib. 3. contra Maximinum, quæſtione decima ad Oroſium, etin Ioannem, tract. 99. tandem neſcit differentiam in- ter generationem et proceſſionem, vt fatetur. Naſci et gigni dicitur ſpiritus fanctus, Ioan. 3. Quod gignitur ex ſpiritu ſpiritus eſt: quod naſcitur ex ſpiritu ſpiri- tus eſt. Hinc Athanaſius dialogo tertio, ex hoc di- cto collegit, ſpiritum ſanctum naſci ex Deo. Et in libro de profeſſione regulæ catholieæ, ſpiritum para- cletum probat eſſe Deum, quia ex Deo gignitur et naſcitur. Filius quoque apertè dicitur procedere Io- an. 8. Atque ita ſpiritus naſcitur, ſicut procedit: et filius procedit, ſicut naſcitur. Deus dicitur pater ſpirituum, pater luminum, pater gloriæ, pater ſpiri- tus ſancti ex Deo naſcentis. Si ſine reali diſtincti- one, aut metaphyſica generatione, Deus dicitur pa- ter ſpiritus ſancti, ita quoque dicitur pater verbi. Potiorem tamen in verbo eſſe filii rationem, ex Chri- ſti præfiguratione nos oſtendemus, ſine qua omnis ſo- phiſtarum filiatio eſt inintelligibilis. Vt inintelligibilem Ioannes Damaſcenus formidat hanc generationis et proceſſionis differentiam. Inintelligibilis res eſt, quod tria puncta ſint vnus punctus, hinc et inde varie fluentia. Inintelligibilis res eſt, quod vna ſimplex eſ- ſentia tres illas res in ſe contineat, quarum prima ſe- c. 5. cundam 42 D E TRINITATE cundam in dies producat, vt illæ deinde duæ in ſe tertiam in dies ſufflent: et quod in maieſtatis ſolio gemelli illi tres ſedeant in triclinio. Hic præterea deriuationibus, et deformitatibus non obſtantibus, quales et eiuſdem potentiæ, illas tres res eſſe dicunt. Imo, vt ait Auguſtinus contra Max- iminum, potens eſt filius alium incorporeum filium et ille alium nepotem gignere: atque ita in diuinis qua- ternitatem, et quinternitatem facere. Poteſt et ter- tia perſona filium realiter generare. Infiniti ita eſſe poſſunt æquales inuiſibiles dii, iuxta totam Boccatii genealogiam. Quis a bono ſpiritu profectas exiſti- met cogitationes has tam horrendas? Potens eſt eti- am Auguſtino illa tertia res ſeorſim ſufflare, ſe ip- ſam incarnare, et alium ſaluatorem facere. Solam tamen nunc ſecundam rem gerere corpus aiunt, ſo- lam humanitati ſuppoſitaliter vniri. Ita vt innume- ra ſit inde orta quæſtionum turba: Per quem mo- dum fiat, vt fola illa ſecunda perſona connotati- uum hominem faciat, ſuſtentet, perſonet, terminet de- pendentiam: cum res illæ omnes ſimul ſint, ſingu- læ in ſingulis, totæ in totis: cum item opera trinitatis ad extra, vt aiunt, ſint indiuiſa. Nam hic manifeſte di- uiditur deus, aut neceſſe eſt Scotizare. Super quo fig- mento relationes ponentem Ocham, confiteri veritatem coactum, gloriantur Scotiſtæ Reales. Athanaſius li- bello de vnitate fidei ad Theophilum, trinitatem airt naſci ex Maria, et trinitatem aſſumere corpus: cum Vnita ſit ſemper trinitas, et actiones indiuiſæ. Trinitas deſcendit in Iordanem, et trinitas dixit, Hic eſt filius meus. Id ipſum docet Auguſtinus in fine libri quarti de trinitcte, et alibi paſſim. Si trinitas dixit, hic eſt filius meus, eſt ipfſe filius trinitatis, quod ipſi negant. Athanaſius in fine lib. I. dialogorum, et in lib. de fide ſua ad Theophilum, patrem verbum et ſpiritum ait eſſe in Chriſto. Iohannes quoque Damaſcenus, ub. 3. Orthodoxæ fiei, cap, 6. et 7. ex Athanaſio et Cy- et Cyri grann n⸗ hominis ue illi ſübſtanti homine, poltatice erumm in K verb Cirillent! gue res dh tune mulie Pus ainin dunt ipdl mori, ang Lus aures Alnum, ctum eſſe Gillma N Knos et n Illus, gui (od gemn Deo genitn boli et lib elei flio ele vnitun s hhiti finmety, rincifi, kin eſki Mun ſlio flinn I . n duæ in! eſtatis iil Uitatibuen e, illas r CONtta kH eum fliun 1Cininis . botelt et 4 Otamn Poc Olechis eit potens eten hare, El cete. N us äun ta Vt inuum et len i na comncn t temninet 1 Unt, in her tii maniſelel Aperglot teri Vetime Athunaſiu! cOryis: liſe. Trin ie el ii A et ſpitn ammaſcen⸗ Atiim et et Cyrillo affirmat, totam trinitatem, totam et inte- gram naturam Dei, eſſe vnitam toti et integræ naturæ hominis. Atque ita eſt ipſis impoſſibile diſcernere, quæ illius ternarii proportio ſit in homine, cum ſit ſubſtantialiter ſpiritus ſanctus in homine et pater in homine. Homo fiius in ſe verbum et ſpiritum hy- poſtatice continet, totam Dei plenitudinem. Sed alias eorum inſulſitates videamus. Si verbum aſſumpfſiſſet feminam, tunc ipſim v verbum dixiſſent filium Dei, et ipſam fœminam filiam hominis: quæ res duos filios palam oſtendet. Ipſe filius Dei eſſet tunc mulier, androgynos, maſculo fœmineus. Si cor- pus aſininum angeli, ad eum modum induant, conce- dunt ipſi angelos eſſe aſinos, angelos in aſinina pelle mori, angelos eſſe quadrupedes, et angelos habere lon- gas aures. Eadem ratione concedunt, ipſum Deum eſſe aſinum, ſpiritum ſanctum effe mulum, et ſpiritum ſan- ctum eſſe mortuum, ſi moriatur mulus. O pecora ſtoli- diſſma Non mirum profecto, ſi turcæ nos pluſquam aſinos et mulos rident, Facti enim ſumus ſicut equus et mulus, quibus non eſt intellectus. Cœcitas maxima, quod nemo ſibi in animum inducat, eſſe hominem ex Deo genitum. Magnus Auguſtinus in expoſitione ſym- boli et lib. de prædeſt. ſanctorum, Ieſum Chriſtum ait eſſe a filio Dei aſfſumptum, et filio Dei Ieſum Chriſtum eſſe vnitum. In Enchirido, an homo lIeſus debeat dici filius ſpiritus ſancti quia eſt genitus de ſpiritu ſancto, ſua metaphyſica illufus non intellexit. Si enim res eſt tertia diſtincta generans pater eſt. Princeps Athanaſius in lib. de Arriana et catholica confeſſione Ieſum Chri- ſtum eſſe ait, filio Dei vnitum, et Ieſum Chriſtum eſſeple- num filio dei. Magnus Baſilius contra Eunomium lib. 2. vt filium dicat genitum non genituram, mira vanitate ſe 1 torquet. Magnus ille theologus Nazianzenus poſt Atha- naſium, ſecundam rem genitam eſſe dicit, tertiam vero, nec ingenitam, nec ingenitam, nec naſcibilem, nec inna- ſcibilem: quod Auguſtinus et alii ſequuntur. An apatre et Kilio 44 D E TRINIT A T E filio, vel a ſolo patre, vt Græci contendunt, tertia illa res procedat, acerrima quæſtio eſt, quam ego facilimè poſtea diſſoluam. Miror profecto, quare etiam non dubitant, an ſecunda procedat a tertia, vt cauſæ ſint ſibi inuicem cauſæ. Nam Eſa. 48. ait Chriſtus, Do- minus miſit me, et ſpiritus eius. Ergo filius a ſpiritu mittitur. Ita exponit Ambroſius libro tertio de ſpiritu ſancto. Qui a patre venit filius, mittitur a ſpiritu ſancto: ſecundum diuinitatem venit filius a patre, ergo ſecundum diuinitatem mittitur a ſpiritu ſancto. In eandem ſententiam Auguſtinus lib. 2. de trinit. filium ait a ſpiritu ſancto miſſum, ſicut a patre. Hilarius lib. 8. de trinit. exponens locum illum, ſpiritus domini ſuper me, in ipſa diuinitate ait ſpiritum patris eſſe ſuper fili- um. Filius vere dicitur a ſpiritu ſancto genitus. Totus eſt ſpiritu ſancto vnctus, totus ſpiritu ſancto plenus, et dicitur ſpiritus domini eſſe ſuper eum. An pater et filius dicantur duo tertiæ rei principia, vel vnus ſpirator collectiue, vel vnum principium, quia vna eſſentia, et ſic an eſſentia ſit ſpirationis principium, inintelligibilis quæſtio eſt. Nam quar- tum illud ſimulachrum, quod eſſentiam vocant, in omnibus ocioſum eſſe volunt. Si ergo eſſentia non ſpirat, pater et filius non ſunt vnum ſpirans. Neſfci- unt an ſpiritus ſanctus debeat dici lumen de lumine, an lumen de luminibus. Non audent concedere, quod fübſtantia aut eſſentia Dei, ſpiret ſpiritum, aut generet genitum: ne füubſtantia aut eſſentia re- latiue dicatur.. Nam Auguſtinus huius ſophiſtices præceptor eximius, lib. 5. de trinit. capit. 7. re- gulam hanc tradit: Quod relatiuè dicitur, non in- dicat ſubſtantiam. Quare igitur concedunt, quod Deus genuit filium? et Deus genuit Deum? Si re- latiue dicitur Deus, iam non indicat ſubſtantiam, et Deus non eſt fubſtantia. Deus genuit, vt ai- unt, et non genuit fubſtantiam, genuit ergo qua- Htatem. Contradictio eſt, quod concedunt, Elſ- fenzia non genuit eſſentiam, et Deus genuit Deum. Subſtan ubſan muit ſul iit lun Titus ſp Genuit tio, et Glin ge et ſeptin Wn eſle Glare ne ſunt dun ſunt du⸗ mor de iunt, an ſtitutins Vel ine⸗ Dleta. logifnos b, et hi ſia ſte tlinitaten Nulla pe 60 Deus conclud lr perton Onnis e ſnchns, . tiditig Deculiare Mumeri eſt de P 3 (iſtin⸗ ſecktarun lrionibi dlg nee fſumn . Unt, tern uarn en guare ein ia, wt enl hriſtus, lius achii tio de ſinn tur ¹ fin fus ¹ pere Piritn int e ttinit. Hr lilariusli Gomini ſk elle ſiper ncto gein ſpiritn ſe ſuper e rei princh Prineyin ſt ſiruin Nan n voeult, elenti 1. pirans. en Ge un nt coneet⸗ et Hiiin t ell ſente! 15 ĩ ii capit./ tur, edunt, . eum? 61 ſublturi⸗ nuit, 1 cedunt, enuit Den vobl⸗ LIBER I. 045 Subſtantia genuit ſubſtantiam, et ſubſtantia non ge- nuit ſubſtantiam. Natura genuit naturam, lumen ge- nuit lumen, ſapientia ſapientiam, ratio rationem, ſpi- ritus ſpiritum, amor amorem, voluntas voluntatem, Genuit et non genuit. Pater erat ſapientia atque ra- tio, et genuit eam. Pater non erat ſophos logos, quia genuit eum. Lege Auguſtini dubia libro ſexto, et ſeptimo de trinit. Si dicitur Deus de Deo, quare non eſſentia de efſentia? Si ſapientia de ſapientia, quare non ratio de ratione? Si perſona de perſona, ſunt duæ perſonæ, quare ſapientia de ſapientia non funt duæ ſapienti?? lumen de lumine, et deinde amor de amoribus tres amores? Magni referre a- iunt, an notiones ſint communes, an perſonarum con- ſtitutiuæ: terminorum acceptiones ſi ſint completæ vel incompletæ, et diſtributio completa, vel incom- pleta. Omnis eſt omnis, non omnis eſt omnis. Syl- logiſmos omnes in hac re fallere conſtat. Hic a eſt b, et hic a eſt e, et tamen non concluditur b eſſe c, ſi a ſit eſſentia, b pater, c filius! Deum non eſſe trinitatem ita probo, ex Auguſtino lib. 5. de trinit. Nulla perſona eſt trinitas, omnis per ſona eſt Deus, er- go Deus non eſt trinitas. Si vVniuerſalem negatiuam concludi vis, ita ſequitur, Omnis Deus eſt perſona, nul- la perſona eſt trinitas, ergo nullus Deus eſt trinitas. Omnis eſſentia diuina eſt pater vel filius, vel fſpiritus ſanctus, nullus pater vel filius vel ſpiritus ſanctus eſt trinitas, ergo nulla eſſentia diuina eſt trinitas. Circa peculiares illarum trium perſonarum proprietates, in- numeri alii ſunt fyllogiſmi indiſſolubiles. Longus eſt de perſonis ſermo in primo libro ſententiarum, a diſtinct. 25. ad diſt. 35. vbi Scotus et Ocham. ſectarum principes, in quibusdam notionibus, re- lationibus, formalitatibus, et quiditatibus, de qui- bus nec Chriſtus, nec apoſtoli vnquam cogitarunt, fundamenta noſtræ fidei ponunt. Chaos eſt con- fuſum, et exitialis chimæra in qua nullus eſt ordo; 46 O E TRINIT. L I B. I. ordo, ſed ſempiternus horror. Quid hic memorem horrida præſtigia Lombardi, quem vt magiſtrum ve- nerantur ſophiſtæ? Is enim in ſuis ſententiis, lib. I1. diſt. 32. quæſtiones ex Auguſtino mouèt, in quibus ueuter ſe ipſum intellexit. Prima ibi quæſtio, Quare ſpiritus ſanctus dicitur amor, quo pater diligit, et filius non eſt ſapientia, qua pater ſapit? Quæ eſt ra- tio differentiæ, quod pater dicitur diligere ea dilecti- one, quæ ab eo procedit, et non dicitur ſapiens ea ſapientia, quæ ab eo procedit? Item;, an filius, qui proprie eſt ſapientia, per ſe ſapiat, an per patrem? Alia eſt enim ſapientia genita, alia ingenita. Et ſpi- ritus ſanctus per quam perſonam ſapiet? Per quos ipſe et filius amant? Deinde diſt. 33. ca. ſed forte. eſt Hilarii quæſtio indiſſolubilis. Quæ eſt ratio differen- tiæ, quod proprietates non poſſunt eſſe in perſonis, quin eas determinent, et tamen ſunt in eſſentia, abs- que hoc, quod eam determinent? Quis obſecro, niſi penitus amens logomachias has ſine riſu toleraret? Nec in Thalmud, nec in Alchoran, ſunt tam horrendæ Plaſphemiæx. Hæc nos hactenus audire ita ſumus aſ- ſuüefacti, vt nihil miremur. Futuræ vero generatio- nes ſtupenda hæc iudicabunt. Stupenda ſunt vere, pluſquam ea dæmonum inuenta, quæ Valentinianis tribuit Irenæus. Ab his igitur portentis liberet nos dominus Ieſus Chriſtus, verus filius Dei, ſaluator et Uiberator noſter. Amen. darto 6t, tria in glnent 1T trinitari fica. Hoe ſeguuti, 6periantar 1it Tigun tur. Nor e expon ebrarum DMrimus it e. et externun gtio certz, eentin C temaratio, Dreſentatio Aledam, et Oihhisiten 1. Atglei⸗ lg in en Eebat. H acuae, je 0 cPoſtll Ahriot, it, ittin id erro ti d Vere . I. ”JVRMV 47 . ſtrum n. — DIVINA LIBER SECVN- 5 1 » in kn dus, quorundam locorum expo- ſitionem continens. z Ris Quperiore libro, poſt tria de Chriſto axioma- 1 ine ta⸗ tria in eum phariſæorum, et totidem ſophiſtarum . . . . I argumenta, plurima ſunt a nobis in medium perducta, n lnds, ac trinitariorum ſophiſtarum monſtra fere omnia pate- bet ecta. Hoc iam ſecundo libro, odorem illum cæleſtem itr Nf⸗ ſequuti, locos aliquot enarrabimus, vt ſenſim nobis ket guetn aperiantur ſcripturæ de Chriſto. Si qua vero ſupere- ſec rt rit aliquando difficultas, in ſequentibus penitus tolle- o e tur. Non enim poſſunt omnia in quouis loco commo- in petlon, de exponi, in re hac præſertim tam ardua, et tanta te- ſentit, 1 nebrarum noſtri ſeculi confuſione. “ bleete, 1 Pri imus erit locus euangelii Ioannis, in principio e- Primus te rat Xdρορ., Proprie ſignificat logos internam rationem, cns. um honent et externum ſermonem. Quoquo modo eſt repræſen- it fumns tatio certa. Repræſentatio erat, idealis ratio, ſeu re-. 0 generti⸗ lucentia Chriſti in mente diuina, ſicut in nobis, tam in- ſun ii terna ratio, quam externus ſermo, eſt relucentia ſeu re- Valetmimn præſentatio rei alicuius. Omnis logos eſt repræſentatio Ibert quædam, et lucida repræſentatio, ſicut erat lux et logos. , ſllunct Omnis item ſapientia eſt naturalis relucentia rei propoſi- tæ. Atque ita, vt erat Chriſtus princeps omnium propoſi- tus in mente diuina, ita naturaliter et hypoſtatice relu- cebat. Hinc ſapientia ipſa Dei olim dicta eſt «ταν² Ya σ, relucentia, et Chriſtus ipſe, qui ibi relucebat ab apoſtolo hodie dicitur ααναανααα, relucentia glorioſa. Qualiter autem relucentia ipſa prodie- rit, viſibilis apparuerit, et ſine aliqua dei mutatio- ne caro facta fuerit, poſtmodum oſtendemus. Fu- it vere fulgor diuinus, hominem ab æterno referens, et eum mundo proferens. Cum Ioanne . vere 4⁸ D E TRINITATE incipi ndi fuiſſe idealis ici in principio mundi fui vere dicimus, Xoôpo.ο in princiy ionis prolationem, apparentem cxternum ſermo. ranons n tionem, iuxta proprium ſigiificatum ver⸗ S eſt, dico, loquor. Reliqui item di nen ſcsiptnro⸗ loci ſermonem hunc eronde⸗ ui cit Deus, loquutus eſt Deus: non inani OG ⸗ ei dixit . bili. Eo magis, quia Deus per hunc ſer nonen⸗ per verbam hoc voluit nnundo manifeſtari, traditio verbum hoc intelligit eſſe in Deo eo aicolae⸗ diſpenſationem externam, Aluclan et Vi Sl renæus et Tertullianus oin“ ovν+ον diſpoſitio. in „ ſeu diſpenſationem appellant. Verbum manife⸗ : W 60 ſtationis Dei, diſpoſitione diuina fuit in ipſomet Deo, atio , i : vt verbum quis eſſentia viſibilis, oraculum in nube: vt ver . . . . . 4 audiat, et videat, magno Dei artificio. ra unt⸗ i 1 verbum, oraculum in igne, numen q Kanei rl. natus Deus. Dicebatur Elohim, iſibil erſon⸗ 18. 1 dam viſibile, p eberur Klolit: jie viſus: s luminis, fo D acie viſus: fon Pn De apnid e n. Ab oraculo illo, verbo illo, i eum. . Chriſtus apu et Chriſti perſona perſonato Deo, quaſi ab ore Chr ſum viuificans;, et in ip ſti, prodibat ſpiritus, omnia imeginem Wlim Adam halitum vitæ inſpirans. Ad im Chriſti, ſecundum corpus et animam, factus unc dam, et Chriſtus erat perſonaliter in Deo irud . . ilitudi⸗ dixit, Faciamus hominem ad nnnginen et ſim eh oferente ram. Verbum in Deo pr nem noſtram. calgin⸗ æterno ipſemet Deus loquens, et cilt re 1 ſa Chriſti caro, pparens: poſt prolationem eſt ip apparens: po i cirn⸗ n ua videtur deus, füblata caliginis vmbra. i Kt. Homo leſus Chriſtus eſt verbum Dei, vox Dei, n . ſtantialiter ex ore Dei prolatus. Quemadmodu Liattt . .— 7 8 ſi te loquente, vox tua, ſeu ore tuo emiſſa nubes, — 4 mulieri poſtea obumbrans, ſieret genituræ ros . Chi rum decidens, et eam grauidam faciens: ita e ien. ſtus prolatione Dei in Maria fubſtantialiter gen 1 ipfe Ieſus Chriſtus ſie, vere ſermo Quod vero -homo ip Dei, doe ſelenten mno Dei. loannes cum ridi poraliter. tum, cor) elle clame ſun Cicin ltarum ic Dus, ipfan eXre De derno ip erminau hoe gern Mins re leminant Chriſti ir hominen ſi derher Lobis vere beneration Ad pr in ed dic leri, et Alod ſe, Cirnem el erat fütun ian olin nin qne Operabatu tradlitum ſonh, lunc 1 nn re e te. 1 9. V lt Geu E fuiſſe ila um ſen ificatum K Reliqi ponunt, Ani voce, per hun! do manite D Aoltli Deo Ciſpan n et viind iu, Cih Verbum mu. n iphonet) 7t Verbun nis, 0, Verbo 1b 0n 6 el i 1 maginen , fid nus Pev, cü et 1 t mni nine ferente 4 nnbis l Priſti ent Abra⸗ Ne vox De nemudm emi il N . 105, in iti 6 liter 6 6 e⸗ Vere! L I B E R II. 49 7 Dei, docet aperte Ioannes apoc. 19. Nam ipſe eſt, quem ſedentem ſuper equo albo ibi vidit, cuius nomen eſt Ser- mô Dei. Vere eſt ſermo, quia ex ore Dei eſt prolatus. Ioannes verbum vitæ vidit, et manibus contrectauit, cum vidit et tetigit Chriſti corpus, in quo erat deitas cor- poraliter. Irenæus quoque Ieſum ipſum ex Maria geni- tum, corpus illud, quod in cruce pependit, verbum Dei eſſe clamat, poſtquam verbum caro exſtitit. Corpus ip- ſum dicitur panis vitæ, et caro cæleſtis. Abſque ſophi- ſtarum idiomatibus nos concedimus ipfum Chriſti cor- pus, ipſam Chriſti carnem eſſe verbum Dei. Nam quod ex ore Dei prolatum eſt, verbum Dei eſt, ſermo Dei eſt. Sermo ipſe Dei eſt ſemen generationis Chriſti quod ibi germinauit, et fructificauit. Prophetæ ita docent, ſemen hoc germinaſſe. In myſterio regenerationis colligitur huius rei ſimilitudo. Sermo Dei eſt ſemen, ſicut ſemen ſeminantis eſt ſermo euangelizantis. Sermo euangelii Chriſti in corde noſtro ſeminatus, internum ibi nouum hominem generat, per potentiam ſpiritus Dei, inſtar Chri- ſti per Dei ſermonem a ſpiritu ſancto geniti. Sermo in nobis vere generat, inſtar ſermonis illius, qui fuit ſermo generationis Chriſti. Ad prædicta eſt id quoque nunc obſeruandum, in eo dicto, verbum caro factum eſt, multa conti- neri, et plura quam hic poſſunt referri. Primo, quod ſe, et ſua in carne manifeſtare voluit Deus, carnem glorificaturus. Totum ſermonis arcanum erat futuri hominis glorificatio, ſicut ipſe homo iam olim erat in Deo glorioſus, Ioan. 17. Ea om- nia quæ antea Deus verbo ſuo, ſeu propria voce operabatur, caro Chriſtus nunc operatur, cui traditum eſt regnum, et omnis poteſtas. Re- ſponſa, quæ ab oraculo illo accipiebat Moſes, nunc ab ore Chriſti ſumuntur. Ponam verba mea in ore eius, et in nomine meo loquetur, deu- te. 18. A me ipfo, inquid, non loquor, ſed ſi- cut docuit me pater, ita loquor. Sermo pa- d. tris 60 D E T RLN IT A TE tris ipſe dicitur: quia patris mentem enunciat et eius cognitionem facit. Imo et viſio patris, guſtus patris, tactus eius, et olfactus. Re ipſa quoque intelligitur verbum caro factum, quia ſermone ab initio prolato ge- nita eſt caro iſta. Innotuit de altiſſimo Deus et vox eius facta eſt, ignis nubes et pluuia. In perſona intelli- gitur verbum caro factum, quia vultus ille, perſona illa Elohim, omnia creans, caro extitit, et hæc ipfſa Chriſti facies eſt illa facies Dei, multis olim viſa. In fſubſtantia eſt verbum caro factum, quia lucida illa ora- culi nubes, quæ erat gloria domini, vt ros genituræ Chriſti, facta eſt caro iſta ſubſtantialiter: eademque eſt huius carnis, quam verbi illius eſſentia. Eſt enim for- malis ipſa lux eſſentia rei, vt videbis. Item in ſpiritu locum habet incarnationis ratio. Sicut verbum Dei fa- cGtum eſt homo, ita ſpiritus Dei factus eſt ſpiritus ho- minis, hypoſtatice, et fubſtantialiter. Hæc poſtea latius declarabuntur, cum aliis Chriſti arcanis. Magnum et fu- blime eſt hoc Chriſti myſterium, quod apoſtolorum tem- poôre non temere in vulgum emittebatur. Multis preci- bus rogatus Ioannes, vrgentibus contra Ebione et Ce- rintho, ieiunia et orationes præmiſit, antequam vocem illam proferret, In principio erat ſermo. Sat erat ad ſalutem credere, lIeſum illum eſſe vnctum, ſeu eſſe Meſſiam filium Dei ſaluatorem. Hac ſola fiducia rudis plebs iuſtificabatur, quamuis Chriſti diuinitatem non plene cognoſceret. Cum igitur a paucis ſciretur, et eſſet ſcriptorum penuria, ac linguæ ſanctæ impe- ritia, mox periit vera traditio metaphyſicis ſophiſtis in Chriſtianiſmum irruentibus, et Deum laceranti- bus. Ex Irenæo traditiones citante facile colligi- tur, quam ſterilis eo ſeculo fuerit huius rei cogni⸗ tio, quæ in dies peruertebatur, vt ex Tertulliano con- ſtat. Eiſdem fere temporibus Clemens Alexandrinus Stromatum libro primo iam conqueritur, in illa be- atæ doctrinæ traditione paucos eſſe patribus ſimi- les, multaque iam excidiſſe. Deinceps lib. 6. cogni⸗ cogniti igitur, Nitatis ſemper Um. H. Lxo qua bispo ſi ter orans perkectus d rem , 10s, qub bum loan In pr ſermo r. generati pud Der Parens, Verbume cunda ill Wetaphyfſi tertio. X tamn Giuin lentiv ſec itur eſſe le glirit in norei trin coneln erat iplame Non erat! Verbumiltn te Vidlebat Chriti. ⸗ Deig Verbr etlicienle, tingihi ltifinn hr lene geiat et e uſtus puni e intelligr 0 prolt Deus en erlona in Ule, penn et hee limn id. ucida ilne 108 Jclin eadene Eſt erin! ſten infin etbunh eſt hirin! Magnune oſtolorunt . Mulriöpt Pbioneel teuun o. at eil lctum, lu⸗ 4 Hducinl⸗ ininitent au eis len „ 1 leis 10 eumn s hreill an us kei rtulim Aleuniß/ in 1 6 7irn ceps n ℳ⅓ LI B E R II. 51 cognitionem ait ab apoſtolis ad paucos perueniſſe. Tu igitur, pie lector, ſi generationis Chriſti modum et diui- nitatis eius plenitudinem omnem non aſſequeris, crede ſemper eum eſſe Meſſiam a Deo genitum ſaluatorem tu- um. Hoc eſt tibi vnice credendum, vt in Chriſto viuas. Ego quanto potui affectu, ab Vncto illo, qui ſolus eſt no- bis pro ſigno poſitus, cognitionem huius veritatis inſtan- ter orans aliquid per ipſius gratiam obtinui, quamuis nec perfectus ſim, nec perfecte apprehenderim. Quod nunc ad rem facit, cum eſſet ibi arcanum Chriſti, lux et lo- gos, quod eſt, lucida repræſentatio, i ita commode ver- bum lIoannis exponam. In principio erat logos, id eſt, relucentia Chriſti, ſermo referens Chriſtum, ſermo prolationis ad Chriſti generationem. Ea Chriſti relucentia erat verbum a- pud Deum, in Deo ipſo conſiſtens, in nube lucide ap- parens, et erat ipſemet Deus. Sophiſtis autem dicere, verbum erat apud Deum, perinde eſt, ac ſi dicas, ſe- cunda illa res inuiſibilis erat apud aliam rem primam, metaphyſice, in ſecundo angulo triclinii, vt tertia in tertio. Nolunt ipſi, quod ſecunda res fuerit apud eſſen- tiam diuinam, nam hoc diſtinctionem argueret ab eſ- ſentia, ſed quod fuerit apud rem primam. Aliud eſt igitur eſſentia diuina, quam Deus aut Ioannes non be- ne dixit, verbum fuiſſe apud Deum. Loquor de eſſen- tia more ipſorum, pro quodam quarto ſimulachro alia tria concludente. Si quidem vere loquendo, verbum erat ipſamet Dei eſſentia, aut ipſa eſſentiæ Dei exhibitio. JNon erat in Deo alia ſubſiſtentia, aut hypoſtaſis, quam verbum illud, in lucida nube, in qua Deus tunc ſubſiſte- re videbatur. Et in ea ipſa relucebat facies et perſona Chriſti. Iuxta eorum quoque metaphyſicam, omnia fecit Deus verbo ſuo, i. e. prima illa res per ſecundam: inſulſe et ridicule. Scripturæ vero docent, omnia verbo Dei eſſe facta, quia dixit Deus, fiat, et factum eſt. Verbo domini cæ- li facti ſunt, quia ipſe dixit, et facta ſunt. Ita aperte de- clarat Trenæus lib. I. cap. 19. lib. 2. ca. 2. et ca. 56. Ita d. 2. ante s2⸗ DE TRIN. I T A T E ante eum expoſuerat Iuſtinus, ſiue ſenior alius apoſto- lorum diſcipulus, ab ipſo Irenæo citatus, lib. 4. cap. 52. Scripturæ quoque loquutionem Dei nobis indi- cant fuiſſe Chriſti vocationem, qua Deus eum ab ini- tio vocauit, et vocando exhibuit. Vt Efa. 41. vo- cans generationem ab exordio. Ab ortu ſolis voca- uit nomen meum. Et cap. 46. vocans ab oriente auem de terra longinqua, virum conſilii mei: loquu- tus ſum, et adducam illum. Et cap. 49. dominus ab vtero vocauit me, et memorari fecit nomen meum. Hinc Irenæus generationem filii Dei ait dici nuncupa- tionem, lib. 2. cap. 48. Propter hanc vocationem ſeu nominationem, dicitur ab initio genitum nomen Chriſti. Ad quod citari ſolet pfſal. 71. ante ſolem erit genitum, ſeu filiabitur nomen eius: ante ſolem WwW innon ſemo. Senſus ad literam Salomom tribuitur, Ad faciem ſolis filiabitur, quam diu durabit ſol, generando propagabitur nomen eius. Hic de vera filiationis Chriſti in ſuos propagatione eſt verus ſen- ſus. Hoc modo non eſt prioritas temporis ante ſolem, ſed coram ſole, durante ſole. Hebraica vox liphne vtrumque ſigniſicat. Dici de Chriſto potuit, Ante ſolem filiatur, ſeu filiabitur nomen eius. In fu- turum ait filiabitur, et ante ſolem erat huius filiatio- nis origo: filiatio eius ab initio erat in ſemine verbi. Ex his Chriſti primogenituram collegimus, adiun- Secun- gentes expoſitionem dicti apoſtoli ad Coloſ. 1. ac dus lo- Eus. plenius inquirentes, qualiter leſus ipſe Chriſtus pri⸗ mogenitus creaturarum eſſe dicatur. Primogenitu- ram hanc illi ſecundæ rei tribuunt metaphyſici, ge- nerationem eius inenarrabilem dicentes, vt cap. 53. ait Eſaias, Generationem eius quis enarrabit? Sed violenter eo trahuntur verba Eſaiæ. Ait enim, Abiectus ille inter viros, vir dolorum tanquam agnus ad occiſionem ducetur, quaſi ouis coram tondente ſe obmuteſcet: æuum eius, ſeu progeniem eius, quis enarrabit? quoniam abfſciffus eſt de terra viuen- . tium. lippus at Patte gene malo luder ſinorum, ſis nouap Iti neques Uann ſole in iplum fli or, n05 0 elis enarr. Mundo gen noti gen oT. 7. non imag taphyſe⸗ Neratio. Prolatio ternaälis is. Ou . ſunt, R Hoc n elligas. e priori⸗ I. Li Ad in et. Nini Cmmnes D. Da Ge Pud eum Ilentum Deo tenn ehe bon Innnia pr nquam Aibag d t inte Uius apol lib. c i nobis i ebumn d Eſa. 41. n ſolis i ns 10 Orel mei: l 49. Coni Nomen r enitun mn 1, e V: Men eran An n Cin n 6. ie lel eſt veng Nris une 6 zci n Chritom en eins. ſetnine ien elimnb,4 (ol! ſe Critu Prinege uplli, 5, nch L EBE R MH. 53 Ham. Quæ omnia ad Ipſum Ieſum eſſe relata, docet Phi- lippus acto. 8. Non loquitur ibi Eſaias de ipſa Chriſti a patre generatione, vt docet Hebraica vox, ſed de æuo 1 malo Iudæorum occidentium, et de progenie bona Chri- ſtianorum, quam ille ſua morte genuit: quæ erit cæle- ſtis noua progenies, talis, tanta, et tam copioſa vt enar- riri nequeat. Huic ſimile eſt, quod nuper dicebamus, Co- ram ſole in filios propagabitur nomen eius. Et quando ipſam filii generationem ſignificaret Hebraica vox dor, nos cum Eſaia diceremus, Generationem Chriſti quis enarrabit? Plane nemo hactenus. Incognita eſt mundo generatio Chriſti, Ipſe eſt ille Melchiſedech, i- gnoti generis. Heb. 7. quem nemo ſciebat vnde eſlet. Joan. 7. Ipſe Melchiſedech dicitur afſimulatus filio Dei, non imaginario filio, ſed homini filio. Non eſt in Deo me- taphyſica generatio diſtinctæ rei, quæ nec dici poteſt ge- neratio. Prolatio verbi dicitur, et hominis generatio. Prolatio verbi ad Chriſti generationem, eſt a patre æ- ternalis generatio ipſa carnis in matre, eſt tempora- lis. Quæ in homine fiunt, tempus habent. Quæ Dei ſunt, præſentem in ſe ſemper habent æternitatem. Hoc nunc aduerte, vt Chriſti primogenituram in- telligas. Grauiter enim nos erramus, quod carnaliter de prioritate et poſterioritate temporis in Deo iudica- mus. Sine temporis interuallo Deus omnia attingit. Apud ipſum non reperitur fuit: ſed ſemper reperitur eſt. Nihil eſt ei præteritum, omnia ſunt ei præſentia, omnes Deo viuunt. Omnia nuda et plana oculis eius. Ea quæ non ſünt ipſe ita vocat, vt ea quæ ſunt. A- pud eum mille anni vt momentum, et vnius diei mo- mentum vt mille anni. Prophetæ docent non eſſe in Deo temporum differentias, cum tempus pro tempore ſæpe ponunt, futura pro præteritis annunciant, et omnia pro præſentibus habent. Ratio temporum non tanquam Deo, ſed tanquam homini necefſaria, nata eſt, quibus deſignandis luminaria cæleſtia diſpoſita funt, vt ſint in tempora certa, dies, et annos. Ergo nec tempus d. 3. habuit 2 54 D E TRINITATE habuit ante tempus, qui fecit tempus, nec initium ante initium, qui conſtituit initium. Fortis eſt hæc et ſolida ratio. Nam Deus ſe tempori nullatenus fubie- cit, tempus ipſum creando. Fortis eſt ratio Numenii, Quicquid ſecundum præteritum, futurumque varie ac- cipitur, priuationem quandam habet admixtam: fu- turum enim nondum eſt, præteritum non amplius eſt. In Deo autem, cum ſit primum ens, actuſque ſummus, nulla eſt priuatio. Igitur coram eo nulla eſt temporis variatio. Ex his multorum errata colliguntur, ex tem- porum ſucceſſu factam in immutabili Deo mutationem plerique arguunt, Quia antequam hæc res eſſet, vo- lebat eam futuram: et nunc non vult eam futuram, cum iam fuerit. Fixo ergo vt aiunt, obiecto in hac propoſitione, hæc res futura eſt, concedunt Deum prius circa illam habuiſſe velle, et poſtea habuiſſe nolle. Hinc etiam iactis in præterita Dei de futuris ſcientia radicibus, ſeruum eſſe ipſius Dei arbitrium, ac fata- lem in omnibus neceſſitatem, ſiniſtre quidam concludunt. Ad quæ omnia ego reſpondeo. Prædeſtinationem in Deo non diſtingui ab eo quod eſt. In Deo non repe- ritur volebat, volet, futurum, præteritum. Sed ei hæe res ita fit, ita finit, et ipſe ita vult. Et ſicut ipſe libe- re vult, et poteſt: ita homini dat libere vello, et poſ- ſe, intra certos limites. Diuino artificio hoc facit De- us, ſicut eſt in homine diuinum artificium. Diuina ip- ſa mens in homine relucet. Certè Adam ipſe aut Chri- ſtus, aut angeli, habuerunt liberum arbitrium. Cuiuſ- cumque fuerit, vel ſit, ea arbitrii libertas, euidenter concludit, prædeſtinationem non eſſe fatalem, nec ne- ceſſario adſtringere. Decipiuntur ergo, qui ex præor- dinatione Dei, omnia neceſſario euenire putant, et Dei potentiam ſuo ingenio metiuntur, ac limitant. Neceſſi- tas hæc in Deo eſt exoſa, cum priuationem et tempus includat. Quia omnia neceſſario euenire conſiderant, non conſiderant Deum eſſe, ſupra tempus, ſupra ne- ceſſitatem omnem. Non cogitant, Dei diſpoſitiones eſſe ſupra lopra ſus non elt, lignit, v lec et lin iuxta carn Tütn error io pecell glol poſl Uec erit. I n ſecit. keit. Doti cit. Dotn t üt Leea u horm dent, gui tam crech Heb. 5. elt Marci Ni ackus Predictus, (us? Dot Doteſt fe⸗ EX lupidib in bis, Uohes 3. dere: et Uumretinen tite ſin ninſum Ceſſtas e IIIs Mar Pto arbitn non habe Uadere P e. .. en Eendum nck nec initin s eſt hert tennus ſd tio Numer gue nie gnixtam: d amplins 4 que ſumm 2 eſt tenne Untur,1 0 Mutaton res ellet · camm fututr bietto in ncedunt De Habrigent Fnturis ſit riun, A mrconehnte eſinricten Deo non i mm. Kei ſcut ipen⸗ vello, e 8 hoe ſut m. Diin, ininm. l tis eiie⸗ tilen, 1ee 4 gi putant, 41 tant. Nens jem et ten conlde us, füptt . L. I B E R II. 83 fupra ſuam conſiderationem. Si præteritum fuit, et non eſt, et Deus tunc præordinauit, ſibi tunc manus ligauit, vt non ſolum ſeruum ſequatur Dei arbitrium, ſed et limitata potentia. Ita peſſime in fuis dialogis. ſuxta carnis ſenſum ratiocinantur Lucianus et Valla, quo- rum errorem plerique hodie ſequuntur. Hæc ſola ra- tio neceſſitatem illam et ſeruum arbitrium deſtruit, quod poſſibile dicitur de eo, quod nec eſt, nee fuit, mec erit. Potuit Chriſtus legiones a Patre rogare, quod non fecit. Potuit Dauid Saulem occidere, quod non fecit. Potuit Paulus accipere ſtipendium, quod non fe- cit. Potuerunt alii multa facere, quæ non fecerunt, vt ait Eccleſiaſticus. Hæc eſt igitur libera facultas, quæ homini a Deo ipſo datur: quam nullo modo vi- dent, qui prædeſtinationem Dei eſſe neceſſitati alliga- tam credunt. Potuit Deus Chriſtum a morte ſeruare. Heb. 5. Ita Chriſtus ait, Abba pater, poſſibile tibi eſt Marci 14. Vbi igitur neceſſitas prædeſtinationis? Si actus ille tam inſigniter præordinatus, ac toties prædictus, potuit aliter habere, quare non et alii a- tus? Botuit Deus facere, vt ſtaret ille qui lapſus eſt. Poteſt facere vt tranſeat Camelus per foramen acus. Ex lapidibus his poteſt homines facere. Poteſt facere in nobis, vltra omnia quæ petimus, aut cogitamus. Ephes. 3. In poteſtate animæ erat prædium non ven- dere: et eo vendito, in poteſtate eius erat precium to- tum retinere, vt ait Petrus. Sed quia abuſus eſt poteſ- tate ſua, imo iuſte punitus eſt. Quod alioquin fuiſſet iniuſtum ſi fuiſſet neceſſitas: cum iuxta ſcripturas ne- ceſſitas excuſet. Poſſumus nos tamen facere, cum volu- mus Marci. 14. Et hoc ipſum eſt donum Dei, vt pro arbitrio noſtro poſſimus. Paulus docet homines non habere faciendi neceſſitatem, ſed poteſtatem habere propriæ voluntatis. I. Cor. 7. et 2. Co- rin. 9. et ad Philæmonem. Docet non eſſe abu- tendum poteſtate, ergo poteſtas eſt. Cum vnien- ſtione dum eſt ad Chriſtum, ipſe poteſtatem dat. loan. I. fitl . d. 4. Obh id 366 D E TRINITATE Ob id increduli et in ſpiritum blaſphemi, acrius quath Sodoma punientur: quia potuerunt credere, et crede- re noluerunt poteſtate data abutentes. Deus benigni- tate ſua ad pœnitentiam nos ducit, dat poſſibilem lo- cum pœnitentiæ, cui nos reluctantes iram augemus, Rom. 2. et Sapien. 12. Ipfe manum porrigit, dat, vt reſipiſcere poſſimus, et nos nolumus, prouer. I- Matth. 23. et apoc. 2. et 3. Quibuſdam fateor nullo modo eſſe datum, vt poſſint ad Chriſtum venire. Eifque Paulus reſpondet, eſſe Dei voluntatem. Nihilominus iuſtum de ipſis erit Dei iudicium, vt oſtendemus poſtea. Nunc vt priori quæſtioni ſatisfaeiamus, totam æter- nitatem Deo eſſe dicimus inſtar præſentis momenti, et Deum in eo æternitatis momento, antequam mundum creet et ea ipſa creationis prolatione, de fübſtantia fua filium hunc in Maria generare. Modum ipſum ſub- ſtantiæ Dei declarabimus poſtea efſe exhibitionem et prolationem vt erat antea in mente præformatio. Reie- cto itaque velamine temporis medii, conſidera horam hanc, in qua corpus Chriſti generatur, et concipitur, eſſe æternaliter ante mundi exordium Deo vere præſen- tem. Quod vbi conceſſeris, concedes etiam, Deum ab æterno protuliſſe fubſtantiale verbum, et proferende filium hunc in Maria genuiſſe, de ſubſtantia ſua. Pri- mogenitus igitur eſt homo Chriſtus, et ab æterno ge- nitus, cum prolatio illa ab æterno facta, ſit ipſamet car- nis Chriſti generatio. Si qualis fuerit prolatio illa Dei, iterum roges: id in ſequentibus perſpicue docebimus. Deus enim certa ratione ſe ipſum mundo protulit, exhibuit, manifeſtauit, et communicauit. Nunc ſat fuerit ſi dicamus, ab æterno ſubſtantialiter initium habere hominis huius ex Deo generationem, quæ in Maria eſt ſubſtantialiter confummata. Nec id ſo- lum, ſed et ipſa huius generatio, eſt cauſa genera- tionis aliorum, vt ſit ipſe principium omnium. Iux- ta diſpenſationem temporum, apud ſe verbum il- lud generationis Chriſti retinuit Deus, variis figu- ris mul Ts tul ſionem. propten gennit. ſima te ſtantiali lubere, tus, vt tis ben Mal, 99 Prinoge Chriſtus CO n Chriſti aute P eſt car primiti (quod di Ad Cumn ill lodie 8 Domunt, Nita. Plämi Gickione Alaſi ſl Non id Cbtencit in plan Bemnni t refurre⸗ Roman füm C ten, e. Claratio lelierex I. I B E R II. 82 rins ui ris multa deſignans ad maiorem gloriæ Chriſti expreſ- ,et ceeg ſionem. Admirabile generationis artificium. Omnia as deie propter gloriam Chriſti fecit Deus et eum in capite blen: genuit. Hæc de Chriſti primogenitura nunc, vt veriſ- d angem ſima teneas. In ſequentibus palam videbis, eum ſub- Digi, à4 ſtantialiter ante omnia fuiſſe et ſubſtantiam æternam proter habere. Secunda ratione dicitur Chriſtus primogeni- fateor ni tus, vt primogenitura ſit nomen dignitatis et vberio- nire. Er ris benedictionis: ſicut dicitur Dauid primogenitus Wiloin — Pfſal. 88. loſeph primogenitus. I. para. 5. et Iſraël enmuspokt primogenitus. Tertia ratione ſecundum carnem eſt . . . . . . 1 ,totan 1 Chriſtus primitiæ creaturarum, et primogenitus. Nam moNed Ccaro noſtra eſt de ſecunda maſſa peccati. At caro un ummh Chriſti eſt de illa puriore prima maſſa, quæ fuit de üen ante peccatum. Ideo caro eius hac ratione prior n ipfunſ eſt carne noſtra, ac hominum primogenita velut Pibiknen primitiæ quædam, etiam fecluſo verbi myſterio, per Ematio. E quod diuiniorem aliam habet primogenituræ rationem. loeri hon Ad hanc primogenituram facere plerique putant lo-Tertius nehin⸗ cum illum Dauidis pſal. 2. Pilius meus es tu, ego locus. Fere ⸗ hodie genui te, id eſt, ante ſecula genui te, vt ipſi ex- en Den ponunt, rem illam ſecundam dicentes ibi realiter ge⸗- Eoet nitam. Aliter exponit Auguftinus fuper locum illum Ctiu fu pfalmi dicens, generationem filii ſemper eſſe, et ea 5b Etemntf dictione hodie, continuam generationem ſignificari , pames quaſi filius Dei ſit res quædam tranſiens, quæ quot- l d idie gignitur. Meræ funt ineptiæg. Nam locus ille ahmochi non ad generationem ſed ad regenerationem facit, vt e ⸗ oſtendit Paulus acto. 1 3. Reſuſcitatus eſt Chriſtus ſicut “ in pſalmo ſcriptum eſt, Filius meus es tu, ego hodie it. e genui te. Vbi aperte docet, vocem hodie ad diem tter ic reſurrectionis Chriſti referri, et merito. Ad ionen, Romanos quoque cap. I. ait idem Paulus, lIe- Nen ſum Chriſtum eſſe declaratum filium Dei poten- ul tem, ex eo quod refurrexit a mortuis. Filii de- nie claratio hodie fit, glorioſa et immortalis. Niſi erbuudd? . . 1: . verb reſurrexiſſet, nemo credidiſſet eum eſſe filium „ 6N Variis d. 5. . Dei S. 5 ri; 58 D E TRINITATE Dei. Tunc eſt Chriſtus glorificatus, denuo factus fili- us, et nouus ſpiritus nos inſtar Chriſti refurgere faci- ens nobis ob id datus, qui eſt ſpiritus vobsαερ ſpiri- tus filiationis, nos filios refurgendo faciens. Filiatio Chriſti ſeu ipſa ratio per potentiam reſurrectionis in fllii nobis imprimitur: per huncque nouum ſpiritum datur et declaratur. Vnde Paulus loco citato ait Ieſum Chri- ſtum tunc declaratum filium Dei per ſpiritum ſanctifi- cationis. Omnis item potentia tunc data eſt Chriſto, in cælo et in terra, Matth. 28. Imo dicitur declaratus filius cum fortitudine et potentia. Ad eandem refſurre- ctionis Chriſti fortitudinem et potentiam prædicto pfal. 2. reſpexit Dauid dicens, Poſtula a me, dabo tibi gen- tes hæreditatem tuam et poſſeſſionem tuam terminos terræ et conteres eos virga ferrea. Eiuſdem virgæ fer- reæ et poteſtatis quam accepit in reſurrectione, me- minit ipſemet Chriſtus, apoc. 2. et 19. Quæ concor- dia verborum concorditer pſalmum refert ad diem re- ſurrectionis. Hunc diem demonſtrans Chriſtus, dixit, Amodo, ex hoc tempore erit filius hominis ſedens a dextris fortitudinis Dei. Matth. 26. Marc. 14. et Lu- cæ 22. Tunc venit regnum Dei, cum potentia, ſicut filius Dei cum potentia, Marci 9. et dicto cap. Rom. I. vtrobique enim ponitur sv Juræst. i. e. in fortitudine, ſeu cum potentia. Eundem pſalmiſtæ locum in epiſtola ad Hebræos bis citat apoſtolus, vt oſtendat magnam Chriſti poſt reſurrectionem potentiam, qualiter ſupra an- gelos ſit tune ad dextram Dei exaltatus, et factus ponti- fex in æternum, quoniam dictum eſt ei, Ego hodie genui te, Heb. I. et 5. Ex eo dicto probat apoſtolus ſacerdo- tium Chriſti dicens, Chriſtus non ſemet ipſum glorifica- uit, vt pontifex fieret, ſed qui loquutus eſt ad eum, Filius meus es tu, ego hodie genuite. Vera ſacerdotii in Chri- ſtum translatio facta eſt quoniam ſe ipſum victimam offe- rens in paſſionem eſt mox per reſurrectionem in ſancta ſanctorum ingreffus. Hodie ergo dicitur genitus Chriſtus quia hodie factus filius gloriæ potens ac ſi hodie produ- ctus eſſet. In quam ſententiam vertit Chaldæus, Filius meus melg es tus cicit o gei Atus ren nati, et 9, et C0. Filius me lle ſenſin lt et ſeg lon cori Iegnum 1er füper enlo mag tus: pret die genit die ſibi incorrup Atea n0 Ion erat tridluo fin non eſſe elt ii fn Torn lla Aue mort innowantn t, vt ve dns rey Non a ſis comn lid Clin ominem inos, et dilem gue Kban, ey Nidugi bincte . ant, gen fackns fl Urgere i lae, ſi V. Tid Rionisink iritunn dan Llefum Cn itumm ſunei⸗ eſt Chrito tur declarn ndenn tehnn Prrcido labo tibie⸗ Vann ternit en rigrk⸗ ectione, Qur CCNRN t ad dent Mrins, in ninis ſele c. 14. lH hotentit ii ca.NoN n fortindi⸗ um in ili literſihn⸗ fachls ꝑen lus ſelit ſun lui⸗ leun, H otiin0 enn inii us Chik ocie ii⸗ ſi dæus, Un * L I B E R II. 559. meus es tu, ac ſi die iſta creauiffem te. Hodie geni- tus dicitur, quia hodie regenitus, cum plena poteſtate de- nuo genitus nouus homo, nouus filius et denuo cre- atus rex. Ad eius ſimilitudinem nos in baptiſmo re- nati, et cum eo reſurgentes, dicimur denuo gigni, Ioan. 3. et Colos. 2. In die noſtri baptiſmi nobis dicit Deus, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Ex hiſtoria quo- que ſenſus hic redditur illuſtrior. Nam pſalmus ille ſic- ut et ſequens factus eſt, quando principes cum Abſa- lom coniurauerunt contra Dauidem. Qui poſtea in regnum reuerſus ait, Noui quod hodie ſum factus rex ſuper Iſrael 2. reg. 19. Ita et nos cum a peri- culo magno euadimus, dicere ſolemus, hodie ſum na- tus: præſertim cum noua hodie accedit dignitas. Ho- die genitus filius et rex, qui heri talis non erat. Ho- die ſibi datur immortalis filiatio. Hodie genitus filius incorruptibilis, inſtar patris incorruptibilis: vt eum antea non ita filium gloriæ dixeris. Imo vere heri non erat filius qui nunc eſt filius. Mortuus vere illo triduo fuit filius Dei, et denuo eſt factus filius, de non eſſe ad effe perductus. Innouato Chriſti corpore eſt ibi factus nouus filius, ita nouus genitus filius. Tota illa ab initio mundi facta Chriſti generatio, quæ morte conciderat, hodie repetitur: hodie omnia innouantur, et nouum Chriſti regnum hodie inſtitui- tur, vt vere cum Dauide Chriſtus dicat, Hodie ſum factus rex. Non abs re fuerit, hic audire reſponſiones, quas in ſuis commentariis ſuper hoc pſalmo fecit Iudæus Da- uid Chimhi contra Chriſtianos. Tam cæcis rationibus hominem ſophiſtæ compellebant, vt eos ille tamquam aſinos, et inſanos rideat. Ad mathematicum et inuiſi- bilem quemdam filium credendum, cogere Iudæum vo- lebant, exponentes, hodie, id eſt, ante ſecula genui te. Quibus ille ſcite reſpondit, Si in illis æternitatibus duæ diſtinctæ res incorporeæ, ſimiles, et æquales, pariter erant, gemelli duo erant, non pater et filius. Ac perin 6oĩ D E TRINI T A T E perinde, ſi tertia ibi ſimilis, et duabus æqualibus adda- tur, tergeminos dices Geryones. Quod aiebant ſophi- ſtæ, eſſe in Deo ipſo realem generationem vt radii a ſo- le, hoc ille in Deo monſtrum exhorreſcebat: cum præ- ſertim inde arguatur ſectio in Deo, arguatur mutatio, et diſſimilitudo, ſicut eſt radii ſolaris ſectio, mutatio et diſ- ſimilitudo, inter ſolem et radium. Circa vocem hodie ſophiſtas quoque errare, plane cognoſcebat Iudæus, cum Hebraice ponatur ibi pronomen demonſtratiuum, cer- tam diem ad ſenſum demonſtrans, Filius meus es tu, hac die te genui. Quod et Chaldæus quoque obſeruauit. Errabant item ſophiſtæ, qui litteralem nullum ſenſum Iudæo dabant. Quid inſanius dici poteſt, quam negare, eſſe de Salomone ad litteram dictum, Ero ei in patrem, et ipſe erit mihi in filium? Apertiſſimus eſt de ipſo lo- cus I. paralip. 22. et 2 8. Alioqui non diceretur Salo- mon eſſe Chriſti typus, nec Dauid nec alii. Teſtimoni- um leſu Chriſti eſt ſpiritus prophetiæ, apoc. 19. quam- quam alius fuerit litteralis ſenſus. Iudæo nos literalem ſenſum concedimus, monemus tamen ſubeſſe de Meſſia futuro myſterium, quod et ipſi concedunt, cum paſſim appareat excedens ſermo, ſeu hyperbole. Vt quod poſſeſſio regis ſit, vſque ad terminos terræ, quod re- ges terræ in virga ferrea conterat, quod ſceptrum eius ſit æternum, quod ſuper ſolium Dei ſedeat rex et ſacerdos et reliqua. De ſuis regibus hæc quodam modo dicebantur, ſed excellentius, quam eis conuenire poſſent, vt ex hoc facile appareat, ſpiritum alio tendere. Præſertim cum inſerantur verba, quæ eis non conueniunt. Vt in pfal. 109. a Chriſto contra Iudæos citato, ſunt hæc tria, quod verus Meſſias ſit fſacerdos et filius Dauid, quod ſit æternitas ſacerdotii et throni eius, et quod dominus ab ipfis regibus et propriis parenti- bus vocetur. Matth. 2z2. His rationibus eſt no- bis contra Iudæos inſtar Chriſti diſputandum, vt in- telligant rerum, quod ibi ſubeſt, myſterium: cum ipſi omnes onmtes 1 ſine my hominen luius I. fliatione Klomon bllis rei, i: nec⸗ lis ümili Veritas, per quan Non resS Uit citate Non eß homd i Tterno Doſte Geleni, Viſa ett, Profecto Vitnperio Minnon, IS. .,0 Ve. 89): ſonnt, N. Iedio be Aoregari Cis diſ tinm nor Dtrum hi ſell. Q eden ſe tibus I 1n lan ferun lenifen I. I B E R II. 61 ebant in omnes fateantur, in lingua ſancta nihil ſeriptum eſſe Ntrakiit ſine myſterio. Ex dictis his ſequitur, Hominis typo cun hominem eſſe proprie filium. Vera filiatio hominis r Motchi huius Ieſu Chriſti, per vmbram olim figurabatur, in glkriot filiatione hominis alterius. At vero ex typo hominis Vdeenbe Salomonis, dicti filii, inferre filiationem illius inuiſi- klück id bilis rei, eſt chimærarum filiatio 2 ſcripturis incogni- Mäit ta: nec poteſt typi ratio, nec aliqua repræſentatio- 3 nis ſimilitudo hic adaptari. Nec refurrectionis filii neus es i! D . . . . . . veritas, nec filiationis declaratio, ſibi tunc conſtaret, ne oblennn . S ieſe⸗ 1; per quam lIeſus ipſe declaratus eſt verus filius Dei, mulun i non res illa inuiſibilis. De vero Salomone Chriſto . ait citato cap. 28. hunc præ aliis elegi mihi filium. geinn Non eſt res aliqua furſum ita præ aliis electa, ſed et kenn. homo ipſe Ieſus Chriſtus eſt verè electus filius, ab fiekkeni æterno chariſſimus. . . i. S Poſtquam in rabbinorum et ſophiſtarum conflictus Quartus e. ngecn deueni, alium locum adiungam, in quo mira ſemper ;. o ns hun „jiſa eſt, horum et illorum hallucinatio. Horrenda beſe ele profecto res, ſi bene quis norit, quanto Chriſtianiſini ntnH „jituperio locum illum tractet perſidus ille Iudæus Baal Nle. N Nizaon, cum tamen nec ipſe verum ſenſum ſit aſſequu- ene, tus. Locus vero eſt ge. 49. vbi ſic Hebraice legitur gd en e , he ene een e e deo N COP De n e RN *3 Latine ita proprie reibe ſonat, Non recedet ſceptrum de Iuda et legislator de lentins, medio pedum eius: eouſque vero veniet Siloh, et ei ile aggregatio populorum. Ita locum hunc debere pun- um imen ctis diſtingui, facile concedet, qui Hebraicam differen- in 1 tiam norit inter notulas illas; athnach et zakeph. Sce- nt her 4 ptrum hic intelligi Dauidicum, apud omnes eſt in con- flins Dr. feſſo. Quod de Siloh dicitur completum eſt Ioſue 1 8. Vbi oni eis,. eadem fere verba repetuntur. In Siloh congregabantur priis nh tribus Ifraëlitici populi, vſque ad arcæ translationem. nibuss el In Siloh primo requieuit locuples populus, iuxta ſigni- ndun, 1 ſicatum vocis 19ο Siloh, quæ quietem et opulentiam um: enm ſignificat, qualem Iſraêlitæ tunc habuerunt, terram to- 62. D E TRINITAT E tam ſibi forte diſtribuentes. Venit ergo ante Dauidem itis, Siloh, et deſinente Siloh cœpit Dauidis regnum, in die- (cccinit bus Samuelis. Repulit Deus Siloh, et elegit Dauid, pſa. Chriſti 77. ſicut repulit ſynagogam, et elegit Chriſtum, a quo regmnun nunquam auferetur ſceptrum. Vides hic myſterium, et Ctionis excellentiam ſermonis, ſoli Chriſto conuenire. Vere neration dixit Iacob, nunquam auferendum ſceptrum de luda, vt pophet comprobatur. 2. Samu. 7. pfal. 88. et lere. 33. Ex Apottoln quibus manifeſte conuincuntur Iudæi. Si enim non eſt lie repe auferendum ſceptrum de Iuda, vbi eſt nunc, niſi in Chri- ſis in te ſto? Eſt itaque hoc loco de Chriſto, et perpetuo eius ſig in te ſceptro, poſt repulſam ſynagogam, euidens prophetia, Unl ſl ſed quæ non excludit literalem ſenſum de Siloh. Id Dro od quod manifeſte comprobant verba, quæ ibi ſubdit Ia- ler cob: Ligans ad vitem pullum fuum, et ad palmiten cun 0 filium aſinæ ſuæ. Lauabit in vino veſtimentum ſuum, (oper et in ſanguine vuarum operimentum ſuum. Rubicundi is die eius oculi a vino, et albi dentes a lacte. Quæ omnia in tur: Ch Siloh aduenerunt. Tam ferax in introitu loſue ſe illis tie vchne obtulit terra permiſſionis, vt aliquis potuerit alligare, et iu, Hod onerare vuis aſinum ſuum ad vitem vnam. Tanta vini Mtre gl copia vt eius muſto commaduerint vindemiantium veſti- g. menta, atque oculi ob poti vini bonitatem rubuerint. La- tun, guo Ctis quoque tanta copia, vt ex eius tam frequenti eſu den- ceet, 1 tes albicarent: vt ait ille bonus pater Iacob, carnalen terolin tribuens carnali populo benedictionem. Laudat tamen fne ſeenl⸗ præ aliis tribum Iuda, et in ea dicit manfurum ſceptrum: lummen quia illa tribus ſtabilius tenuit regnum, aliis deficienti in. 4 bus, et quia ſceptrum non eſt ab ea in aliam tribum trans- dlinm nob latum. Ad tempus quoque laudatur Siloh, quia ob du- Aliam o plicem portionem ad tempus fuit primogenitura ipfius t Daull Ioſeph vt I. para. 5. et genes. 48. De cuius ſtirpe fuit 3 itti Ioſue, qui poſuit tabernaculum in Siloh. Sed ſpreuit do- 0n. 1.; minus tabernaculum Ioſeph. i. e. Siloh, dicto pſal. 77. iirit 3 ntu⸗ Quintus ad pfalmiſtam redibit locus, al AEp. om c6. vocem illam, hodie, quæ diem refurrecti- itai onis oſtendit. Hodie ſi vocem eius audie- Ciſeri fione ritis, un, u- te Danide num, ind t Dauid , kiſtum, 1n luyfſteriun lenire. N mn Ge Iud lere: 39,1 i enim mon! , nilind perpetio D ens Propet ge Slloh bi ſübtl t ad palnt mentun in mm. Neen r omni lohe e1 erit allien I. Tuttn ſ1 iamtiumne rubwetin! luenti cob, cm Laudattu U ſeenmn lis beiee tribunte enitumn i⸗ ius ſtin⸗ 1 fneii⸗ locis, refirtte eius 1 Uicn L. I B E EK I. 63 ritis, pfal. 94. Pſalmum illum, et pleroſque alios ibi cecinit Dauid in regni ſui iam dicta innouatione inſtar Chriſti reſurgentis. Canticum nouum ibi cantat, et regnum nouum. Refertur vox hodie ad diem Reſurre- Ctionis Chriſti, qui etiam nobis intelligitur dies rege- nerationis noſtre. Omnes ad Chriſtum hodie vocat propheta, gaudio magno exultans. Similia nos docet Apoſtolus in epiſtola ad Hebræos, eandem vocem ho- die repetens, cap. 3. et 4. Hodie datur nobis ingretf- ſus in requiem domini, ſicut hodie ingreſſus eſt Ie- fus in requiem ſuam. Hodie eſt in nobis completus verus ſabbatiſmus. Hodie requieſcens ab omnibus, quæ pro nobis paſſus eſt Chriſtus, cæli requiem æternam adipiſcitur, eandem nobis requiem comparans, vt nos cum Chriſto reſuſcitati, hodie et iugiter requieſcamus ab operibus carnis, et dies hodiernus quotidie in no- bis dicatur. De hac re ita citato loco apoſtolus loqui- tur: Chriſti participes facti ſumus, ſi initium ſubſtan- tiæ vſque ad finem firmum tenuerimus, in eo quod dici- tur, Hodie ſi vocem eius audieritis. Initium ſubſtantiæ noſtræ plerique vocant fidem, per quam primo ſubſiſti- mus. Quod certe verum eſt. Ilud tamen non negligen- dum, quod ſubnectit: in eo quod dicitur, Hodie ſi vo- cem, et, ſi introibunt in requiem meam. Docet apoſtolus, aliter olim, velut initio accipi requiem, aliter nunc in fine ſeculorum. Hoc late declarat Chryſoſtomus in Ioannem, homilia 13. ſuper locum illum, gratiam pro gratia. Aliam docet factam Iudæis veterem gratiam, aliam nobis nouam gratiam, ſicut nouam requiem. Aliam olim datam gloriam, aliam nunc gloriam, vr ait Paulus, nos tranſire a gloria in gloriam 2. Cor. 33. a iuſtitia in iuſtitiam, Philip. 3. a fide in fidem Rom. I. a lege littereæ ad legem ſpiritus, Rom. 8. aiſpiritu ſeruitutis ad ſpiritum libertatis, vt eodem cap. Rom. 8. Chryſoſtomus docet. Duplicem im- mo ait adoptionem, duplex teſtamentum, duplicem ſan- Gtificationem, duplicem iuſtificationem, duplex tem- plum, duplex ſacrificium, duplex baptiſma, duplicem circun- — T E IN I T A D E T R. 64 im in figu. i cia. olim in figt . iſionem, et reliqua omnia dupi ia: mminum no fne nune⸗ itate Illud vocat apoſto dirium, Poi in veritate. ng duleane a in ün. n. Vt nos faceret Chriſtus nem. autem fin . 2 . . . ici i 1 t1 0 2 E reſur- legis: in quo nos cum Chriſto rnne ⸗R rntog roend e oportet ab operibus car ſen in gentes rranieten uam Iudæi increduli non ullo en de n 6 lio Dei credentes intramus. gir Ptcr dion fen facto diſcrimine, verberen r inter diem er olimus ſabbatiſmum, e nne verum, et ſpiritualem c boatil Ree d⸗ nd “ et in nobis quiefcit. intra cæli . . . S i ui relictu ſt, et perpetuus ſabbatiſmus, q Hi e 1 Hic verus eſt, . id 1 T S lam Chriſti participes in en. n⸗ ha- nre et perpetüam, duam 1i 1 mn iugiter iam continuam 1 ic per datum ab eo ſpiritur ibus noſtric⸗ i zr; tri bet, nos niem ſpiritus pa c requie jtit Deus. mus. Han — . ræſtiti deguſta ſurrectionem Chriſti, non ita P⸗ die in eum ante reſur m hodie præſtabit, ho Hodie, in- j roO eam .. aPj Hodie, Tibi aer et cum eo hodie reſurgenti. Vox au- credenti 1 . hodie vocem eius audieris. 1 quam, VoX, HI Chriſtian Dei renl vere nno Vere no Deo, et in hoc tu Ditus ex! lie factus deytus ino meo⸗ Upuyſican Cludunt - Iins donmi ſeripturee Tant. Tu Phetamn d Adon. la flium. . lehoutyet lek her lont et gi dreleſ, Drediit ) Dei, lic Chriſto tis, Mare . 125. lin Cotnini ninns gor leo. V CUncd loed Othinus . 1 fratren trllen e e Tutlun . L I B E K II. . 65 linu vox, IIic eſt filius meus. Hodie igitur, o lector iniiun Chriſtiane, noli cor tuum obdurare, ſed crede filio dbthniel Dei reſurgenti. Non quod res aliqua incorporea Kummum, vere moriatur, aut reſurgat: ſed corpus ipſum, quod ins huiun vere mortuum eſt, et reſurrexit, eſt vere genitum ex Uypolrit Deo, et vere filius Dei. Hoc te credere oportet, et Ubſtamim in hoc tuæ ſalutis fiduciam habere, quod hic ſit ge- damenun nitus ex Deo, pro ſalute tua, hic reſuſcitatus, ho- elhun iU gie factus gloriæ filius. Hesim Sextus erit locus ex pfal. 109. Dixit dominus do- Sextus o u mino meo, ſede ad dextram meam. Ex quo loco me- locus, figinns, in taphyſicam æqualitatem inter illas incorporeas res con- lien kelmm. cludunt ſophiſtæ, quia æquali voce dictum eſt, domi- e Mdenn Rus domino. Sed iſtis parcendum eſt, qui originalem Gomm 4 ſcripturæ ſanctæ linguam ignorantes, ſe ipſos igno- nieniter rant. Tu vero lector, Hebraice noſti, inuenies pro- es Phetam dicentem *1N& e ORe Dixit Iehoua ipſi Canns. l Adon. Egregius eſt locus, diſcernens inter patrem et li non kn filium. Eadem diſtinctio ponitur pſal. 96. a facie lIehouah, et a facie Adon. Hic Chriſtus eſt ille Adon, id eſt, herus ſiue Dominus, quem ibi adorant angeli, deeun ſicut et Heb. I. Hic eſt Adon, quem adorat regina un,ettit⸗ eccleſia, pſal. 44. Hic eſt Chriſtus Adon, quem lrerlo⸗ prædixit Malachias. cap. 3. qui ſedet ad dexteram nokiß Dei, dicto pſal. 109. In reſurrectione hoc dictum 1s, gine eſt Chriſto, et tunc ſedit ipſe ad dexteram Dei pa- ninn it tris, Marc 16. Similis oratio pluries repetitur. I. ert Samu. 25. Facies dominus domino meo domum, prcœ- os in lia domini prœliatur dominus meus. Cum fecerit do- hteclien minus domino meo, Bene fecerit dominus domino dd int meo. Vbi ſemper primo loco ponitur lIehoua, ſe- m if cundo loco Adon. Ad idem geneſ. 24. Benedictus unha,, Dominus Deus, domini mei, Duxit me dominus prrftii al fratrem domini mei. Præterea iuxta veterem lit- nodie 1 teralem ſeu hiſtoricum ſenſum, pfſalmus ille tribuitur Mni⸗ Salomoni, quando eſt regnum in eum a viuente Daui- . W de translatum. 1. Parap. 29. Tunc regnum Salomoni, t crleſs e. cui S= 66 D E T† RIN I T A T E cui iuxta Dei reuelationem debebatur, in vita ſua tradens Dauid, ita cecinit: Dixit Deus hero meo. Canens in ſpiritu Dauid, Chriſtum prouidet, in Sa- lomone Chriſtum intelligens. Vnum iuxta literam ad- vmbrat Dauid, et ſpiritus alio tendit. Nam teſtimo- nium leſu Chriſti, vt dicebamus, eſt ſpiritus prophe- tiæ. Ita ſunt legendi prophetæ, ac ſi rem vnam hic oculis videns, aliam ſublimiorem ſpiritu ſpeculeris. Ad hunc modum dicitur eſſe verbum Dei gladius v- trinque ſcindens. Hebr. 4. Imo aliquando eſt dictio an- ceps, vt ſit ſenſus fæcundior, multiplex verus ſenſus. Sa- lomonem vt Chriſti typum Dominum vocat Dauid, in vmbra ſcilicet. In veritate autem Chriſtum ipfum dominum vocat. Hoc argumento, vt antea dixi, Iu- dæos excitat Chriſtus, vt myſterium intelligant, et Meſſiæ deitatem. Matth. 22. Iuxta literam, citato loco, I. paralip. 29. dicitur Salomon ſedere ſuper ſo- – lium Dei: vt de eo velut Chriſti locum tenente bene tunc dicatur, Sede a dextris meis. Sedet ibi Salo- mon fuper ſolium Dei, ſecundum fortitudinem Dei, a dextris Dei, per hyperbolem et in vmbra Chriſti, Lingua ſancta eſt tota plena hyperbolis, quæ iuxta litteram non plene verificantur, ſed in myſterio Chriſti. Ea inſuper verba, quæ ſequun- tur, Donec ponam inimicos tuos ſcabellum pedi- bus tuis, ad literam de ſe refert Salomon. 3. reg. 5. Reliqua etiam eius pſalmi verba ſunt Sa- lomoni iuxta literam tributa, vt ſequens locus mox indicabit. Ille enim eſt, cui populus fecit ſpontaneas oblationes. Ille vocatus eſt Sacerdos ſecundum ordinem Melchiſedech, qui fſcilicet ſimul fuit rex et ſacerdos. Vnde et Salomon ſacerdo- tem quodammodo egit, in ædificatione et dedica- tione templi, in vmbra et typo veri regis et ſacer- dotis Chriſti. Inſtar Melchiſedech egit Salomon ſa- cerdotem, offerendo, et populo benedicendo 3. reg. 8. Di⸗ 9. Die eſt de regem 3. leg eſta⸗ Hoc n Inen ill Adon. les adn tibutun Deus mn Gus illn HoNa. Othen etgo, ſec Ae ui ſan Lule ſa Lepti gli Vule tis tur i TuII gemn Petiti, n tatemn im idi fece Drincipi⸗ munnr n Mode dextnn et 36. ſ Doqitur e lare Monani liſt⸗ Chrito 4 L. I B E R II. 67 in zint 38. Dicitur etiam Salomon de torrente in via bibiſſe, id hero i eſt, de torrente Gion, quando eum in Gion vnxerunt et, in t regem. Ille aquam bibebat, Adonia ſe alibi inebriante. litern 3. reg. I. Propterea ille extulit caput, et alter deiectus en n eſt a regno. De nomine lehoua plenius poſtea dicemus. tus pron Hloc nunc ſat fuerit, quod Chriſto in terris agenti no- m vu men illud non eſt a Prophetis ita tributum, vt Elohim et n ſherlle Adon. Imperiti vero quidam incorporeas illas æquales ei gluciun res adhuc concludunt, et nomen lehouah Chriſto aiunt eſt dins tributum a Thoma, quando dixit, Dominus meus, et s ſenme Deus meus, Iloan. 20. Ignorant hebraicam linguam, in eitDaiti qua illud affixum, meus, nunquam iungitur nomini Ie- ittun àä, houa. Nunquam ponitur nomen tetragrammaton, ſeu nten ii, nomen lIehoua, vbi legitur dominus meus. Thomas inelin, ergo, nec vſus eſt tunc, nec vti potuit eo nomine, itenn, d ſed Adoni et Eli. In pernitioſos incidet errores, dere ec qui ſanctas ſcripturas tractabit, ſine cognitione lin- teretek guæ ſanctæ. edet iid Septimus conſequenter erit eiuſdem pſalmi locus, Septi- ſottimlkk qui vulgo ita legitur: Tecum principium in die Virtu-cus. lo⸗ Net i tis tuæ in ſplendoribus ſanctoôrum, ex vtero ante lucife- Meni rum genui te. Super cuius expoſitione hallucinantur im- Atir, periti, nec græcam translationem, nec hebraicam veri- e br tatem intelligentes. Ex principatu populi principium belon K ibi fecerunt, cum in græca translatione aνν non pro Ggonax, principio, ſed pro principatu, ſeu populi magiſtratu ſu- erba inn matur, quod hebraica veritas aperte docet. Scriptum eſt in Exodo, principes et populum dona ſponte obtuliſſe, àd extruendum et decorandum ſanctuarium, exo. 25. 35. et d et 36. ſimiliter ad dedicationem altaris, nu. 7. Huic ſi- ſelie mile in propoſito dicitur. Et quod ad hiſtoriam attinet, M¾. Ilodquitur ibi Dauid de ſpontanea populi largitione ad tem- nen eh pli ædificationem, et domum ſanctitatis decorandam: ne e W quæ largitio ſeu oblatio facta eſt tempore ſtabiliti regni Salomonis, vt habetur loco iam citato I. para. 29. Sub ai 71 quo hiſtoriæ typo prædixit in ſpiritu Dauid futuram . 1 Chriſto ſpontaneam populorum oblationem, cum maiore e. 2. ſancti — 68 D E TRINIITATE ſanctitatis ſplendore. Imo ipſemet populus erit obla- tiones ipſæ. Hebraice ſic legitur O* 30 õs Id eſt, Populus tuus ſpontaneæ oblationes in die for- titudinis tuæ, in pulchritudinibus ſanctitatis, ab vtero, à diluculo: tibi ros adoleſcentiæ tuæ. Ita hebraice pun- ctuatur, et eſt verus ſenſus. Factæ fuerunt illæ ſponta- neæ populi oblationes, in Die fortitudinis, ſeu poreſtatis Salomonis: quia eo die firmatum et roboratum eſt po- tentiſſimum regnum eius, vt Chriſti regnum in refurre- ctione. Eodem die denuo factus eſt rex Salomon Chriſti typus, et ſecundo in regem eſt vnctus, dicto cap. 29. ſicut denuo venit regnum Dei cum potentia in die reſurrectionis Chriſti. Ait inſuper has oblationes factas in pulchritudinibus ſanctitatis, quia factæ ſum ad pulchritudinem et ornamenta templi ſancti: ſicut nos templum noſtrum ſanctificamus et ornamus, nos Salomoni noſtro offerendo. Ait ibi, ab vtero, et a diluculo. i. pueri ab vtero et ab ineunte die dona oflfe⸗ rebant. Poſtea ſubdit: Tibi erat ros adoleſcentiæ tuæ. Quia adoleſcenti Salomoni facta eſt illa oblatio, et in fui regni adoleſcentia. Ab eundem modum iuxta ſpiritum, Chriſto in exordio ſui regni facta eſt populorum oblatio, cum multo maiore ſanctitatis ſplendore, et pulchritudine: non a paruulis Carnis, ſed a paruulis ſpiritus, et a diluculo reſurrectionis Chriſti. Hi ſua et ſeipſos vero Salomoni offerebant, vt ex apoſtolorum actis apparet. Spondaneas autem dixit largitiones, ad differentiam voti, vt differt 20 nadab à ☛⁄ nadar, Leuit. 7. 22. 23. Num. 15. 29. et deut. 12. Chriſti populus ſpontaneus eſt, nullis votis adſtridtus De hac ſpontanea ob- latione in fimili myſterio paſſim loquitur, ſcriptura, per eandem vocem nadab, vt pfal. 46. 53. E ſfræ. 1. Ezechielis. 44. 45. 46. et 48. De eadem oblatione loquutus eſt ipſemet Dauid pfſal. 71. vbi a regibus variis offeruntur Salomoni munera muner pia C ſeu hit latio 2 les hot ta eſle Aruabie uicſch 35 eocte ſuncum Uunctita Pleriti tendene tendit Okerer et tem bus, qleſtil lens lit Vee⸗ Ar not Oca Mlliens Ilel. B In et leproben dern, ins, Aatum elle mo chah, 46 leges v. iann iirerat üinebet, leeno lt unn L. I B E R II. 69 1s ertch munera. Nec obſtat, quod aurum de Arabia vel Aethio- NI pia Chriſto non ſit ita datum. Nam in terminis legis, 1 ſeu hiſtoriæ ſolent prophetare prophetæ. Literalis ob- 8 in die latio ad hiſtoriam pertinet. Spiritus oblatio, et ſpiritua- 8, Ment les hoſtiæ ad Chriſtum ſpectant. Sufficit, Salomoni da- hebricen ta eſſe carnalia illa munera, et oblatum eſſe aurum t Ur hyon Arabiæ et Tharſis. 3. reg. 4. et 10. et 2. para. 9. ,ſel potii Quid dictum eſt in ſplendoribus ſanctitatis, declaratur Uratun en ab eodem Dauide pfal. 28. 95. et I. para. 16. Locum Uumn inren fſanctum pulcrum et glorioſum vocant pulcritudinem alommond ſanctitatis, et gloriam ſanctitatis. Pluraliter hic dicitur ico en: Pulcritudines, vel ſplendores, ad ſignificationem in- otentane tendendam, quia multiplex gloriæ ſplendor. Eodem dus oteie tendit illud pſal. 67. In templo tuo in Ieruſalem tibi öln fie offerent reges munera. Et ſi in terrena illa Ieruſalem i nen et templo illo nihil horum Chriſto ſit oblatum a regi- bus. Maiora Chriſtus a nobis requirit, qui et in hac crent quæſtione, de templo corporis ſui nos docet, et l1o- . lant quens de regina Saba, qui Salomoni obtulit munera, rlkit dit, Ecce pluſquam Salomon hic. Non quærit Chriſtus e A ͤ A* noſtra ſunt ſed nos ipſos. 4 Undenn Octauus erit locus Eſa. 7. Ecce virgo prægnans, et QQàaus ei. Pariens filium et vocabis tu mater nomen eius Imma- Ocus. reen „ nuel. Butyrum et mel comedet vt ſciat reprobare ma- ore lum et eligere bonum. Quia antequam ſciat puer eun reprobare malum, et eligere bonum, derelinquetur reüne terra, quam tu deteſtaris, a facie duorum regum ip- ni ſe⸗ ſius, Reſin et Pechah. Secundum hiſtorian eſt ibi dnnen D datum ſignum ipſi Achaz formidanti, vt intelligeret Ni, N eſſe mox perdendos duos eius hoſtes, Reſin, et pe- 22 1-y chah, ac regnum Iuda ab eis liberandum. Hos duos ns ſin reges valde tunc timebat Achaz, quia multa mala erat iam ab iis perpeſſus 2. para. 298. quod et antea præ- dinyerat Efſaias. cap. 3. et 4. Ac multo magis poſtea 46. 6 timebat, cum videret eos deſtructo fere iam toto et 4. regno Iudeæx, in vrbem ipſam Ieruſalem venire. 1 Dniit Et tunc eſt ei datum ſignum, illi ſeculo con- c. 3. ueniens 70 D E TRINIT A T E ueniens et Chriſti myſterium continens. Oſtendit ad- literam Eſaias ipſam Abiam vxorem regis ibi præ- ſentem, filiam Zachariæ, quam et vocat prophetiſ- ſam, quia nomen diuinum filio ſuo imponendo pro- phetauerat. Solent matres filios ſuos magnis nomi- nibus ornare: ideo ad matrem tunc direxit Eſaias ſermonem. Vt rite vocatus erat filius ille Ezechias, id eſt fortitudo Dei: ita ait rite ab eo vocari Imma- nuel nobiſcum Deus. Dicebatur Ezechias Immanuel, ſicut Salomon Lamuel. prouer. 31. quia erat tunc apud eos Deus. Mater Salomonis vocat Lamuelem, ſicut mater Ezechiæ Immanuelem. Hæc Abia quaſi miraculo magno puella virgo conceperat Ezechiam. Vndecim tantum annos habebat Achaz, quando ei con- ceptus eſt Ezechias, vt docent regum hiſtoriæ. Hoc ipſa prophetiſſa cognoſcens, nomen diuinum ſlio in- diderat. Quaſi in virginis vtero eſſet ille genitus, typo Ieſu Chriſti. Hyberbole quadam et figurata lo- cutione, dici ille potuit in virgine genitus, cum præ- ſertim dictio Hebræa adoleſcentulam etiam ſignificet. Virgo etiam dici potuit ob puerilem ætatem. Abia non genuit ſine ſemine viri, ſicut Maria mater leſu: nihilominus docet Eſaias, fuiſſe adumbratum miracu- lum, aliquod in generatione Ezechiæ, qui ob id di- ctus eſt fortitudo Dei, et nobiſcum Deus; quia eius tempore Deus fuit cum populo contra hoſtes omnes, maxime contra Aſſyrios, idque magna fortitudine. Ab illo miraculi ſigno, miraculum maius veræ virgi- nis docet Eſaias. Hiſtoriæ ſignum non eſt contemnen- dum, quamquam non ſit in eo integra veritas. Hinc cap. 9. de ipſomet Ezechia conſequenter ſcribitur, Omne prælium præliantis eſt cum conflictu et ve- ſtium cruentatione: at iſtud miraculo erit per in- cendium, et deuorationem ignis ab angelo in Afſy- rios: ſicut Chriſtus per igneum gladium deſtruit ho- ſtes et Antichriſtum ipſum in Afſyrio figuratum, Eſa. II. Hinc inſtar tertiæ diei reſurrectionis Chri- ſti, per ſti, pen pophli 4 mort ſex 6. Denique initio Thie tyl Cyro 10 1or ¹ ca Immanue ole dicte leleth, ens: Vt tancduan tune nr capite Phetiſſa in cuin marie, d ſejen lloc ibi⸗ et mel deltructi ſeras r Pueri br tem De alam. chim c ur. à ſübito Jua re Verat, Dei de mdent, ia⸗ A. . J Oſtendit is ibi n prophei Onendo laghnis un lirexit Min Hle Lzecig Vvocati Imn s Immam uin ern in 1t Lanltks c Abin rat Eyeclin luando eie ſtorie, inum Ho .Ue genit t ſgnmm etatell. 1 miter ! Atum NImm. qli 4 1 us; glit⸗ goſtes oll 1 fortimi 5 vere i t contem L I B E R. II. 2* ſi, per orationes Ezechiæ fuit tertia die liberatio populi miraculoſa, et tertia die ipſe Ezechias velut à morte refurgens, aſcendit in domum domini, Ho- ſeæ 6. et 4. reg. 20. veriſſimo Ieſu Chriſti typo. Denique omnia, quæ de Chriſto loquitur Eſaias ab initio vſque ad caput quadrageſimum, ex hiſtoria Eze- Cchiæ typum habent. Capite quadrageſimo incipit de Cyro loqui, qui etiam typo Ieſu Chriſti fuit libera- tor a captiuitate, ob id dictus quoque Chriſtus, ſicut Immanuel et Lamuel. Aduerte autem quam artifici- oſe dicto cap. 7. dicat Eſaias H* α1π hara veio- ledeth, prægnans et pariens, ſeu concipiens et pari- ens: vt ad præteritum et futurum ſermo extendatur tanquam gladius vtrinque ſcindens. Iam enim erat tunc natus Ezechias: quod eiſdem repetitis vocibus capite ſequenti exponit Eſaias. Acceſſi, inquit, ad pro- phetiſſam illam, quæ conceperat, et pepererat filium: in cuius pueritia direptio facta eſt, Damaſci et Sa- marieæ. Sed quare dixit, Butyrum et mel comedet, ad ſciendum reprobare malum et eligere bonum? Hoc ibidem exponit propheta dicens eos butyrum et mel comeſturos, etiam in penuria pecorum, et deſtructis aluearibus. Tantam poſt has hoſtium mi- ſeras ruinas, dabit mox Deus vbertatem, vt et pueri butyrum et mel comedentes, videant bonita- tem Dei, ac diſcant eligere bonum, et reprobare malum. Quod Ezechias tunc puer cognoſcet. Eſt enim cibus ille puerorum, ideo puero ibi tribui- tur. Ac etiam fertilitatem arguit, ob quam tam ſubito datam erat maxime laudandus Deus. In qua re præſtringitur et ipſe Achaz, qui malum ele- gerat, et reprobauerat bonum, non cogitans magna Dei beneſicia, quod tam cito butyrum et mel ab- undent, poſt deſtructa ab hoſte pecora et alue aria. Simile vbertatis mox futuræ ſignum datur.- Efa. 37. Addit etiam propheta aliam ſigni o- e. 4. ſten Nonus locus. 72 D E TRINITATE ſtenſtonem. Quia antequam ſciat puer reprobare ma- lum et eligere bonum, terra horum duorum regum, Reſin et pechah, quam tu Achaz deteſtaris, relinque- tur ab eis. Nam ambo ipſi occidentur, antequam puer hic ad adultam ſcientiæ boni et mali ætatem perue- niat. Quod et paulo poſt factum eſt, 4. reg. 15. et 16. Hoc ergo tu Achaz accipe ſignum, quod Deus filio tuo regnum hoc fit ſeruaturus. Nam ecce puella virgo miraculoſfe concipiens et pariens fikhium, quem tu mater iuſte vocas Immanuel: per quem Deus in populo miracula faciet, et populum ſeruabit. Qui ex fertilitate, quam Deus tam cito dabit, etiam puer, cog- noſcet viam Dei bonam, et reprobabit malam. Imo ali- ud. Quia antequam eo puer perueniat, deſtruentur hi duo reges, quos tu formidas. Hæc ad literam ita ſunt omnia impleta, atque ita exponenda. Non funt negli- gendi veteris hiſtoriæ ſenſus per quos myſteria Chriſti maxime illuſtrantur. Ihle enim ſolus eſt, quem vere vir- géô concepit et peperit. Ile ſolus eſt verus Ezechias, verus Immanuel, Deus fortis, pater æternitatis, prin- ceps pacis. Nonus eſt nunc exponendus locus, qui ſeribitur Ioꝛon. 3. Nemo aſcendit in cælum, niſi qui defcendit de cælo filius hominis qui eſt in cælo. Res miranda, quod Chri- ſtus in terris exiſtens, diceretur in cælo eſſe et in cælum iam aſcendiſſe, et deſcendiſſe. Sed Chriſtum e cælo de- 3 ſcendiſſe, diximus vtcunque libro ſuperiore, et iterum latius oſtendemus. Nam verbum cæleſte factum in ter- ris caro, efficit ſubſtantiam carnis, vt dicatur caro ipſa de cælo eſſe: cum habeat earo illa in ſe ſubſtantiam ve- re diuinam de cælo. Chriſtum vero in cælum iam aſcen- diſſe, ita oſtendo. Nam ex verbi incarnatione ſequitur hominis aſcenſus ad Deum. Verbum de eælo in terram deſcendens, iterum terram euehit in cælum, nos om- nes cæleſtes faciens. Chriſtum dicimus iam ad ſinum . 1 . 4 . . patris aſcendiſſe, et fuiſſe tunc ei cælum lucem inae- ceſſam ceſſam, tunc er. cælum: triarche dixit, N elſemus ſupernis i cele ctiame Ceſcene Celcencd Cunn er füperna Ino ici dit, ee dentem guntur dunt, v Nati de Sec ſoln Omnem Deei⸗ Chriſto Ceitatis do eſt Varia Dlen, Etiam e eſt in ſina pl runt, I0 (. Dhetx. et caro L I B ER I. 73 probete n ceſſam, quam pater inhabitat. Ille vere in cælo iam Drum ren tunc erat, qui cælum ad nos adtulerat. IUlle ſolus tunc is, kelmmn cælum aſcenderat. Nec anima Abrahæ, nec animæ pa- Ntequun triarcharum erant tunc ad cæleſtia receptæ. Ideo vere taten hn dixit, Nemo. Solus ille erat in cælo cum nos non dum . teg. 1 eſſemus deſuper nati, vt ibi ait. Quando autem nos e dh fupernis naſcimur, dicimur tunc in cælum aſcendere, fa- mecce ani cti cæleſtes homines, in cælis conuerſantes. Dicimur fllium, g etiam e cælo deſcendere, e cælis nati, et ſpiritu e cælis guem Dens deſcendente nobis dato, in cælis nati, et ſpiritu e cælis ruabit, (iit deſcendente nobis dato, in cælum nos euehente. Di- D jam ppen,o ctum ergo Chriſti, ei ſoli tune conueniens et nobis poſt alam. m ſupernam regenerationem, femper verum eſt: quod ne- deſttitam mO dicitur in cælum aſcendiſſe, niſi qui e cælo deſcen- literamink dit, e cælo natus, et per ſpiritum ſanctum e cælo deſcen- on ün dentem in cælum euectus. Ita per Chriſtum coniun- nyſterin n guntur cæleſtia terreſtribus et cæleſtia ad nos deſcen- guemn welel dunt, vt terram in cælum euehant. Sancti ergo de cælo erus Yechi nati de cælo deſcenderunt, non ſolum Chriſtus ipſe. ernitntis Sed ſolus ipſe dſcendit per naturalem generationem, et omnem deitatis plenitudinem. . ſerdinrle Decimus erit Pauli locus ad Coloſſenſes dicentis, in Peeitnus enitckl Chriſto inhabitare omnem legis plenitudinem et omnem *cus⸗ 1 ien deitatis plenitudinem corporaliter. Legis tota plenitu- “ do eſt in Chriſto. Nam legis vmbræ figurabant mecent varia myſteria, quæ omnia ſunt in hoc corpore im- e etinn pleta, realiter et corporaliter impleta. Plenitudo ts etiam deitatis, ſimul cum plenitudine legis, plene fiam N6 eſt in Chriſto, et corporaliter corporali modo viſi- den peijlis, et tangibilis. Corpus ipſum Chriſti eſt ipfiſ- ſae ſima plenitudo, in quo omnia complentur, eoncur- um innn runt, recapitulantur et reconciliantur, Deus et ho- inelet⸗ mo, cælum et terra, Iudæi et gentes, circunciſio Alinne et præputium, regnum et ſacerdotium, lex et pro- um, ne phetæ. Corpus ipſum Chriſti et corpus deitatis, n 1 et caro eius diuina, caro Dei, ſanguis Dei, Ca- ucen le e. 5. ro ipſa c 74 D E TRINITATE ro ipſa Chriſti eſt cæleſtis de fubſtantia Dei genita. Talis qualis erat in ſepulcro, habebat formam fub- ſtantialem de ſubſtantia lucis Dei et elementa ſuperi- ora de ſubſtantia verbi Dei, vt dicemus poſtea. In ea carne dicitur Deitas corporaliter, quod in vmbra, legis non contingebat, vt apte corpus opponatur vm- bræ. Ex eo autem quod Paulus ait inhabitare oſtenditur, quid ſit in eo diuinitas. Diuinitatem rab- bini vocant —☚ eet ſfechina a verbo 1oO ſachan, quod inhabitare ſignificat. Ergo diuinitas Chriſti eſt inhabitatio Dei. Non eſt in Chriſto portio aliqua Dei ſed tota Dei plenitudo, tota verbi et ſpiritus plenitudo. Ab eodem inhabitationis Dei vocabulo ta- bernaculum, in quo habitabat Deus, in lege diceba- tur 12 νt miſchan habitatio Dei. Habitatio Dei eſt quod ait Paulus, Deus erat in Chriſto mundum re- concilians ſibi. 2. Cor. 5. Diuinitas Chriſti eſt Deus — in Chriſto, vt in eius figura erat diuinitas in taber- naculo. Ad eius diuinitatis rationem et legis conſi- derationem, ſe Paulus accommodans, nos manifeſte docet, èam tabernaculi et angelorum ibi viſorum di- uinitatem, fuiſſe vmbram eius veritatis, quæ eſt in corpore Chriſti. Ea ſunt inquit, vmbra futurorum, corpus autem Chriſti. Ibi erat figurata diuinitas, ſine vero corpore, hic eſt vere corpus diuinitatis. Vera diuinitas per illas vmbras figurata, eſt in Chri- ſto corporaliter, in corpore ipſo, et carne ipſa Chri- ſti. In Chriſto eſt tota patris et Angelorum deitas. Tota Dei plenitudo, totus Deus pater, cum vniuer- ſa ſuarum proprietatem, totius ſuæ ſubſtantiæ, po- tentiæ et deitatis plenitudine, et ſplendore, plene habi- tat in hoc corpore. Tota Dei hypoſtaſis, natura et eſſen- tia, tota Dei viſio, adoratio, et cultus, quicquid habet Deus, Chriſto ineſt ſubſtantialiter, et corporaliter, vt ſit vVere Chriſtus Deo patri õ vere conſubſtanti- alis. In ipſo Chriſto ſolo ſubſiſtit et videtur Deus. Non eſt alia facies, nec perſona, nec hypoſtaſis Dei, ni- ſi ipſe ſi ipſe. nantur e ſeriptur⸗ Chriſti e Patris, v ſeant, ac 1s, ſec e ſtum fact ſtum fact funt in ſi Videntur,. Vodee loan. 14 turann i modum ſcribit lib. 6. Athanaß imagines denda re interpret Capite et ego i kus eſt in eo, et tin tituglite quocd 1 Gibolu Vt Den ionun 1 L I B E R II. 7 ◻1 Dei en ſi ipſe. Splendorem faciei eius, a quo cæli ipſi illumi- formam nantur et in futuro ſeculo illuminabantur, paſſim docent menta ſc fſcripturæ. Lux ipſa, qua Deus lux eſt, in ſola facie Ieſu s poſan! Chriſti conſpicitur. Tota adeo eſt in eo deitas et gloria uodin u patris, vt angeli hoc admirentur et ab eo ipſi futura di- Oppomursm ſcant, ac in eo videant. Non ſolum eſt ſibi præſens De- iit intir us, ſed eſt ei data tota Dei potentia. Omnia per Chri- ninitmenn ſtum facta ſunt in ſpiritu et virtute. Omnia per Chri- ) ſo ſicn ſtum facta ſunt in perſona. Omnia per Chriſtum facta itas Chidt fſunt in fubſtantia. Omnia per Chriſtum, et in Chriſto portio 1 videntur, et eſſentialiter conſiſtunt. erbi et ſin Vndecimus locus, Pater in me eſt et ego in Patre. Vndeci- ei voeinni Loan. 14. Ait Hilarius initio libri tertii de trinit. na-mus lo- n kge dan turam intelligenti? humanæ non capere per quem““ bittio hs modum tres illæ res ſint ſingulæ in ſingulis. Sub- 0 mundurn? ſcribit Auguſtinus lib. de fide ad petrum, et in fine Ditti aA lib. 6. de trinit. addens res illas eſſe totas in totis. Athanaſius lib. 3. de ſpiritu ſancto, per inuiſibiles imagines ludit, res illas efſe omnes in omnibus. Stu- penda res eſt quod ſe alienari permittant, et Chriſti nitas in ti et legis nos nm Pelid . T interpretationem facilem no reſpiciant. Nam eodem bi viſotun , e 4 capite loquitur Chriſtus ad Apoſtolos, Pater in me, ra fur nut et ego in vobis: ego in patre, et vos in me. Chri- br rrt ii ſtus eſt in patre, ei fſübſtantialiter inſitus. Pater eſt Uratt “ ciutis in eo, quemadmodum dicitur, Deus erat in Chriſto: pus Cloln. 5 , An et quia erat in eo omnis deitas, corporaliter et ſpi- na ritualiter. Deus erat in Chriſto mundum reconcilians n ſibi. 2. Cor. 5. Ita Petrus docet, Deum fuiſſe cum ipſo. elonm Acto. 10. Opera quæ hic homo faciebat, faciebat pa- „(N ne ter in eo. Pater in me manens, ipſe facit opera. Hinc hnte. ait Chriſtus, ſe facere quod videbat patrem facientem. 6 te, 1 Sicut artifez mann facit quod videt intus animam vnn facientem, ita et Chriſtus. Iudæos item ait, facere niequil quod videbant diabolum in ipfſis facientem: quia orlten diabolus erat in ipſis agens et malorum ideam pingens, HW cnlne vt Deus in Chriſto bonorum. Ridicule locum hunc idetur ) 4 actionum patris in Chriſto exponit Auguſtinus in Ioan. ſtalis N trac. 1 76 D E TRINIT AT EF trac. 198. 19. 20. et initio lib. 2. de trin. per triplicem diſtinctionem ſophiſticam, ne dicatur pater in homine. Solum filium eſſe in homine illi volunt, non patrem nec ſpiritum ſanctum, ne ſit fubſtantia- rum confuſio. Quis niſi a dæmonio illuſus negaret, ſpiritum ſanctum eſſe fubſtantialiter in homine Chri- ſto? Patrem item eſſe in homine, ipſi negant, quaſi hoc ſit patripaſſianum. Quæ ſunt ſomnia ridicula cum fuis idiomatibus. Ego non dico eum qui erat in filio, paſſum, ſed filium paſſum. Vt propria paſ- ſio carnis eſt naſci, ita propria paſſio carnis eſt fla- gellari, crucifigi, mori, et reſurgere. Nec ad res incorporeas hæc pertinent. Anima non dicitur mori, quando homo moritur, nec angelus in homine ſitus, nec res alia incorporea. Ridicula eſt mors illius inuiſibilis rei, quæ nullum mortis cruciatum poteſt ſentire. Ego nunquam concedam aliquid vere mori, quod mortis dolores non patitur. Fanaticorum ho- minum, et a dæmonibus illuſorum, funt mortes aliæ, quæ ſcripturis nunquam fuerunt notæ, quaſi ſpiritus ſanctus ita in homine alio poſſit mori. Lu- deret plane Deus in illius inviſibilis rei morte, quæ vere mors non eſt, mundi redemptionem ponens. Præſtigioſa eſt ſophiſtarum redemtio, ſicut eis præ- ſtigiola eſt mors illius inuiſibilis rei, in qua ſuæ ſalutis fundamentum ponunt. Pilius Dei ita eſt eis mortuus, ſicut angelos in aſfinina pelle mori dicunt. Aliud in ſophiſtis eſt manifeſtum præſtigium, vt etiam hominis Chriſti paſſiones apud eos non veræ fuerint. Nam Auguſtinus in pfal. 21. Hieronymus in Matth. cap. 26. et Hilarius in pſal. 68. Chriſtum hominem nec triſtatum dicunt, nec mortem vnquam timuiſſe. Imo nullum ex vulneribus aut morte ip- ſa cruciatum, aut dolorem ſenſiſſe, affirmat Hila- rius lib. 10. de trinit. Non magis, inquit, in Paſſione doluit caro Chriſti, quam ſi gladio ignem aut aquam vulneres. Simili ſtoliditate lib. 9. de trinit. tiinit. minor ſum. gui di⸗ nec ho Ex Al ritate e minen. lis ce⸗ Uetur, ſtus in ſicut d tem ve Kver licerr cit de ſequit Duu eg ſi Gicat is d Gur 4 ſentia demus anime Kus a Ohe Datern Prece ritus ſola , L I B. E R HI. 77 trin. N trinit. fatetur, patrem eſſe maiorem, et negat filium eſſe icatur an minorem: eumque ait non magis pati, quam patrem ip- illi voln ſum. Auguſtinus in ſermone de fide, anathematizat eos, t füblten qui dicunt aut credunt, filium Dei eſſe mortuum. Imo lfüs nexnt, nec hominem ipſum eſſe mortuum, credit Lombardus ommine i ex Auguſtino. Nam lib. 3. ſent. diſt. 22. eius autho- negant, dl ritate concedit, Chriſtum triduo illo ſepulchri fuiſſe ho- Wmnis ridien minem. Si autem vere erat homo, vere viuebat homo. eum gbi en Quis cum laruis his certare ſuſtineat? Hac ratione mo- Pptopring uetur, quod dicitur Chriſtus fuiſſe in ſepulcro, et Chri- darnis el 5 ſtus in inferno. At illa dici poſſunt per ſynecdochen, Nee ſicut dicimus, ſanctum betrum eſſe in Paradiſo. Si au- Cicitun mi tem vere mortuus eſt homo, neceſſario deſiit eſſe homo. Ponine i Si vere mortuus eſt filius, vere deſiit eſſe tunc filius, 1 mors ͤü licet remanerent ea, quæ erant filii. Nam vera mors du- cintun Ne cit de eſſe ad non eſſe. Si vere deſiit eſſe filius, iam id vere ſequitur, quod deitas illa per ie non erat vere filius. icolun Duodecimus locus, Antequam Abraham naſceretur, Duode- lint woe⸗ ego ſum. Eſſentialem quandam eſſendi rationem in- ſoem, Note, dicat oratio illa, Ego ſum. Eſſentiam corporis hu- t Mon. „ ius dat ſubſtantialis forma verbi, ſicut forma eſt mort, quæ dat eſſe rei: et hæc ab initio eſt. Imo in eſ- ſentia elementari eſt Chriſtus iam ab initio, vt oſten- demus, et in eſſentia animæ. Eflentia corporis et animæ Chriſti, eſt verbi et ſpiritus deitas. Chri- nem Nh jelt eis ſtus ab initio eſt, tam ratione corporis, quam rati- lein one animæ. Caro Chriſti habet initium eſſendi, a dale paterna verbi prolatione. Et Chriſtus in ſpiritu Dei n reig præceſſit omnia tempora. Ille idem, qui erat ſpi- eon ritus Elohim, eſt nunc ſpiritus Chriſti. Qua eet ſola ſpiritus ratione, habens ſpiritum immundum, 66. Genn dicere poſſet, ego ibi eram, videbam, facie- tenn Wle bam: quaſi non homine, ſed ſpiritu ipſo loquente. ut nane Per quem modum Simon magus malo ſpiritu im- Krmn butus, ſtantem ſe vocari faciebat, et ſe ab ini- ingnn⸗ tio ſtantem eſſe dicebat, inſtar perſonæ Chriſti. ladio Ab apoſtolis hæc audierat, et hac via veritatem Ib. 9 . Chriſti “D 78 D E T KINIITAT F- Chriſti emulando, eam impugnabat, vt illi non cre- ſtn l dentes, nec Chriſto crederent. Hoc vnum obſerua, me et⸗ quod Simon magus, primus omnium poſt euangelium ſed in hæreſiarcha, et inſignis aduerſarius nunquam per tri- cus lo nitariorum media fidem impugnauit, quia nullus eo noe n ſeculo talia figmenta nouerat. Quæſtio ſolum erat tenim de Chriſti perſona viſibili, quæ ſpiritum æternum Acepin præ ſe ferebat. Vere eſt æternus Chriſti ſpiritus, Id: et eſt ille ſpiritus, qui ab initio vitam in Adam ſpi- tettid i rauit. De hoc æterno Chriſti ſpiritu loquitur apo- an, ſtolus, Heb. 9. qui per ſpiritum æternum ſe ipſum Utenin obtulit. Recte ergo dixit Chriſtus, antequam Abra- lie biei ham naſceretur, ego ſum. Ego ſum illud Dei ver- tea bum æternum, quod ante Abraham prolatum, ab ipſo ſeeunch Abraham eſt auditum et viſum. Verbo viſibili ante ſed N Abraham, et ante Adam prolato, Chriſtus ab æterno lanati egreditur ex ore Dei. Mich. . Nec ſolum adici- IIls, mus, Chriſtum egredi ex Deo, ſed eſſe in Deo. Ego Ulüi ve ſum in fubſtantia verbi exiſtens. Meum efſſe ab æter- liipſin no eſt, prolatione verbi ab æterno patre in æternitate Hebree facta. Ego eſſentialiter tunc eram, qui aliis rebus ellexen eſffentiam tribuebam. Hic quem videmus eſt ab ini- 1e eg tio. I. Ioan. 2. Ipſe eſt ante omnia, et omnia per Neratio ipſum ſunt, Coloſ. I. Filius hic æternaliter ex Deo, Cetur temporaliter ex homine naſcitur. Hanc ſimilitudi- generat nem accipe. Si potentia mihi daretur, vt per oris flins e flatum in muliere filium generarem: tunc ſi emiſſo Lenera flatu ego recederem, dicere mulieri poſſem, Filium InOdo genui, filium in te relinquo, qui veniente temporis Aet plenitudine factus homo ex te naſcetur. Flatus hic et detr non eſt realis filius, ſed ratione ſeminalis virtutis- Uifcat genitum tunc filium dicimus. Ita in Deo, non in cir fuit inter res illas generatio inuiſibilis filii, ſed trant verbi prolatione eſt facta generatio poſt apparen: (i tis carnis, quæ eſt filius Dei benedicti. len f Decituus Ex his intelligitur, quod Ioan. I. ait præcurſor bapti- fun locus. . ſta l pe . LI BER II. 79 li nog ſta, Qui poſt me venit, ante me factus eſt, quia prior um oben me erat. Ad hunc modum noſtri interpretes vertunt, t euangelt ſed inepte. Nam poſt verbum factus eſt, decet pun- lnam ert étus locari, vt ſit & principium ſequentis orationis, Uia unodsgs hoc modo. Qui poſt me venit, ante me factus eſt. 0 ſolmn g. Etenim prior me erat, et de plenitudine eius omnes um crm accepimus. Seorſim ita repetit ibi Ioannes dictum Niti hiin illud: Qui poſt me venit, ante me factus eſt. Et InAums tertio idem dictum repetens ait, H ic eſt, de quo dice- oqinn bam, Poſt me veniet vir, qui ante me factus eſt. uun ſe ii Etenim prior me erat, et ego neſciebam eum. Vir teglin An hic dicitur olim factus. Nota diétum olim factus ſeu Und Deie antea factus. Quid ad hoc dicent ſophiſtæ? Nam Etum, Ai ſecundam illam rem eſſe factam ipſi non concedunt, o rilkii ſed Arriani hoc concedebant. Longe ante Arrianos Ignatius, Irenæus, Tertullianus, Clemens Alexandri- e nus, Aſterius Thyenſis, Dionyſius Alexandrinus, et “ alii veteres, manifeſte dixerunt, filium eſſe factum. ele ne Idipſum apoſtolus docet cum alibi, tum in epiſtola ad ein Eten Hebræos, cuius mentem nec Arrius, nec Athanaſius in- 6 i n tellexerunt vnquam. Ab illis omnibus hoc vnum roga- eö re ego voluiſſem. An hæc hominis huius ex Deo ge- nockn neratio videatur eis diuina? Si diuina, hic homo di- neah cetur vnicus filius Dei. Si Ieſus hic Nazarenus ea generatione genitus eſt, ille qui genitus et natus eſt, ne Emin filius eſt. IIunc vides eſſe illum Melchiſedech, cuius n generatio erat hominibus ignota. Ex generationis neſes modo cognoſcitur hic filius. len, Ni Aeternum diximus eſſe Chriſti ſpiritum, de quo Decimus ente e,, et Petrus loquitur cap. 3. epiſtolæ prioris. Vi- bcur, D uiſicatus ſpiritu, in quo et ſpiritibus, qui erant is uin „in carcere, abiens prædicauit, qui inobedientes fu- Deo, 4 erant tempore Noé. Quem locum hic exponam lis li,.‚ quia miro modo ad myſteriorum Chriſti cognitio- oft Ahnu nem facit. De carcere loquens Petrus, dictum ſuum refert ad tempus illud, quo ſunt gignates dilu- arſri uio perditi, vna cum malis angelis in abyſſi carcerem præcipi 80 D E TRINITATE præcipitati, et in hoc ipſo myſterium aliud Chriſti ad infernos carceres deſcendentis, commiſcet, ac incar- cerationis angelorum cauſam indicat. Gigantum hi- ſtoriam in inferni ſermone, vt inſignem adducit, quia nunquam legitur turba talis hominum et angelorum in carcerem inferni deturbata. Ob ſimilitudinem item quia non credentibus tunc prædicationi cum ædifi- cabatur arca, ſunt nunc ſimiles non credêntes, cum per prædicationem et baptiſmum ædificatur eccleſia. Oſtendit Petrus, Chriſtum per ſpiritum æternum fuiſſe iam olim ſeruatorem credentium per aquam, ſicut nunc per baptiſmum. Vêrba quædam eius ſumpta ſunt ex pial. 89. iuxta translationem feptuaginta interpretum, quæ ſola tunc græce erat in vſu, etiam ipfſis apoſto- lis græce ſcribentibus. In eo pſalmo ad tempus dilu- uii fit aliqua relatio. Angelos aiunt Petrus et Iu- das. Toannes in Apocalypſi angelis tribuit illum abyſſi carcerem, ac etiam Lucas in euangelio. Sep- tuaginta interpretes gene. 6. angelos dixerunt, quod et ex antiquitatibus Iudaicis refert Ioſephus. An- geli erant filii Elohim, impoſtores ſpiritus, qui hu- mano generi angelicam vitam comminiſcentes, orbi impoſuerunt. Angeli ipfſi videntes mulierum pulcritu- dinem eo medio homines ad libidinem potentius ſti- mularunt, ſe homines eſſe fingentes, et in magnorum hominum corpora ſe intrudentes. Ob quam cauſam ait Iudas, angelos illos reliquiſſe originem ſuam, ſeu a naturali origine degeneraſſe, inuida hominum æmulati- one generare volentes. Sunt enim demonum affectus maxime deprauati, et miris artibus homines faſcinant. Hinc dicitur Henoch translatus, ne faſcinatio illa an- gelorum immutaret intellectum eius, Sapien. 4. Nam ipſe FHlenoch legatione ad angelos fungebatur, vt ait Irenæus, in angelos loquebatur, et eis prædicabat, ſicut Paulus notam facit angelis prædicationem, quam ipſi an- tea neſciebant, Epheſ. 3. Henoch ipſe cum malis di- ſceptabat, pœnitentiam prædicando, Eccleſ 44. et in epiſtola l epiſtol terimen illam illi fae Lccipien Berolus ſes inc terranmn mntiqui Muni il Monibun umto ſp Dora ſn Wittens rum a TUs is Tagra tremor gelos ari 20 lis p lob. 26 Cigante Huldi an Minibu lis ho i d Livantn icio 4 eNponn nafebe Mredlie Urunſini l0, itn Mlit, Chriſt , Nn gantum . anei, Un t angeloru Udinem ier i cum eik lentes, en tur eechel⸗ ternun fi m, fennmn mpta iune interpren ipls dl⸗ tennpib d⸗ Petnus etl ttibrit i gelio⸗ Yerunt, G eplus. 4 tls, git bentes, run plinn Potenfiß . in mugnii Cam cH n fum⸗ ü eniz, ohum S nes kein gatio ie bien. 4.N 1 batut, N cicabini⸗ Jumii⸗ um Mals* el 4˙ 4 ept 1 X. I B E R. II. 8 1 epiſtola Iude?. Ob quam rem cum tyranni eum in- terimere vellent, tranſtulit illum Deus, ne violentam illam mortem videret, Heb. II. Mulieres communes illi faciebant, ex omnibus, quas volebant, ſibi vxores accipiendo. Ob illicitum coitum eos punitos refert Beroſus, non ob iuſtum matrimonium, quod et Mo- ſes indicat. Luxuria, tyrannide, rapina et iniquitate terram illi repleuerunt. Ob magnitudinem corporum antiqui Hebræi eos vocarunt demonia magna. Com- muni illa voce Elohim eſt eis ſermo de angelis, dæ- monibus, et inſignibus hominibus. In hos omnes tanto ſpirituum faeinore obuolutos iuit Chriſtus, cor- pora ſimul et ſpiritus ipſos ibi carceratos in abyſſum mittens. Hinc dicitur eſſe Satanæ carcer in aqua- rum abyſſo, Lucæ 8. apoc. 20. et 2. Pet. 2. Tarta- rus is locus proprie dicitur, ααρταοιο, a verbo raτruορν „ quod ibi ſit rigor, et frigidus ab aquis tremor. Merito ergo aiunt Petrus et Iudas, eſſe an- gelos illos in tartarum deturbatos, ibique ligatos ſer- uari ad finale iudicium. Hinc dicuntur gigantes ſub aquis premi, tremere, et dæmones inhabitantes eos. Iob. 26. prouer. 9. et Eſa. I 4. Pulcher eſt locus Iob. Gigantes præmuntur fub aquis, et qui inhabitant eos: nudi ante Deum funt in inferno. In abyſſum cum ho- minibus ſunt merito deturbati deæmones, qui perditi- onis hominum fuerunt caufſa, inſtar ſerpentis ab ini- tio ob id maledicti. In eo carcere etiam nunc cum gigantum animis, aliquo modo ditinentur, in finali iu- dicio acrius igne puniendi. Iam verba Petri facilius exponuntur. Spiritus Chriſti ſpiritibus illis carceratis. rrogsvbs, profectus, cum ad eos iuiſſet, proclamauit, prædicauit. Sicut Deus egreſſus eſt in Aegyptum iuit, tranſiuit, et ita profectus primogenitôs interfecit, exo. 12. ita tempore Noë iuit, et ita profectus ſpiritibus illis proclamauit. Per ipſius Noë præconium, fo- re eis horribile iudicium, ſpiritus- Chriſti procla- mauit, ſicut per Henoch pœnitentiam eis prædicaue- 7. rat. At 82 D E TRIXNITATE rat. At illi inobedientes fuerunt, vt ait Petrus. Sopiti gigantum fpiritus, et impoſtores angeli, præconis vo- cem audire contempſerunt. Quod verſio noſtra ha- bet prædicauit, græce eſt Sancvksn, quod præconizare ſignificat, ſeu proclamare, et ad tempus Noë bene re- fertur, Qua ratione idem Petrus eandem dictionem et ſenſum ſeruans, epiſtola ſequenti vocat ipſum Noë νιας, preconem, caduceatorem, bellum indicen- tem. Chriſtus ergo ſpiritu ſuo æterno in ſpiritus illos profectus ſententiam per Noë proclamauit. Quod carcerem nos diximus, græce eſt ObXαν, id eſt, cu- ſtodia, obſeruatio, detentio. Sicut dicitur Babylon OvXW, cuſtodia omnis ſpiritus immundi, apoc. 18. ita impiorum corpora erant cuſtodia ſpirituum malo- rum, qui eos inhabitabant, vt ait Iob. Spiritus illi mali in hominum corporibus detenti, in abyſſi deten- tionem fortiorem ſunt miſſi, in qua detenti erant, de- ſcendente poſt paſſionem ad inferos Chriſto. Qui etiam ibi eis prædicauit. Ea omnia Petrus docet, ancipiti ſermone vtrunque ſenſum comprehendens. Verba eius indefinite prolata, ita ſonant, Mortificatus carne, viuificatus ſpiritu, in quo et ipſis in carcere ſpiritibus profectus proclamauit, qui inobedientes fuerant ali- quando, quando ſemel expectata eſt Dei lenitas in die- bus Noë, cum parabatur arca. Non ſolum ergo eiuſ- modi ſpiritibus olim per Henoch et Noë prædicauit ſpiritus Chriſti, ſed et poſtea ad inferos deſcendens, eis ipſemet prædicauit, futurum aliud denuncians iudicium. Hinc ipfemet Petrus capite ſequenti ait, eſſe mortuis prœædicatum a Chriſto euangelium. Fuit euan- gelium aduentus et reſurrectionis Chriſti ipfi inferno manifeſtatum, cum eo deſcendens Chriſtus reſurrexit, pleroſque ſecum educens et reliquis denuncians, aliud fore iudicium. Non ſolum vero temporibus Noèë, ſed et aliorum ſeculis, per prophetas ſemper age- bat ſpiritus Chriſti, vt cap. I. ait idem Petrus. Hæc eſt maxima gloria Ohriſti. Omnes Dei actio- nes nes, Ia ſti: qia antiquo Et perſo⸗ Vere ibi tos eſt ha iglos voe⸗ hus opp Cördis, e eſt gueſti 11 Cbleqnn Piritus n Ciptinas Ppugnandr ribus e ſpiritus Epheſ. lens Dei Henoch lit, tqn leeptabi Ficerur Uiug neu el? Re 6 origin Deccatuma Poninis Eileeptati hiritns 105 eni⸗ tlit. ( ite vell DMrobam donen, teit. Mllieni⸗ etrus. N Drec 10 noſtn! Preconin ria de . itin ahjl ie enti erm ſto. Cie Cocet d dens. N tifteatus cere hii es fueran! enimbin lun een ot grri⸗ 88 lelan 1 ian, Aentii⸗ n. Nii i inn in lus reim uncimms, ¹ oribis N ſemper! igen Dei L. I B E R II. . 93 nes, quas olim legimus, erant actiones ipſius Chri- ſti: quia ipſe ſolus erat exhibitio diuina. Ipſe eſt ab antiquo rex, operans falutes in medio terræ pfal. 73. Et perſona Chriſti et ſpiritus ipſe Chriſti æternus vere ibi agebat. Circa alios vero malignos ſpiri- tus eſt hoc quoque non omittendum, quod ſpiritus ipſos vocans Petrus notat cogitationes a malis ſpiri- tibus oppreſſas. Vidit Deus quod omnis cogitatio cordis eſſet ad malum intenta. Paulus quoque dum eſt quæſtio de captiuandis cogitationibus hominum ad obſequium fidei Chriſti, ait eſſe pugnam aduerſus ſpiritus nequam. Epheſ. 6. quia illi mentes tenent captiuas 2. Timoth. 2. Hac pugna eſt nobis nunc pugnandum contra angelos nequam. A malignis ſpi- ritibus erant illi contumaces facti. Nam malignus ſpiritus eſt, ſpiritus agens in filiis contumacibus. Epheſ. 2. Cum eiuſmodi eontumacibus ſpiritibus no- lens Deus totiens diſceptare, eis pœnitentiam per Henoch prædicando, excidium per Noë proclama- uit, atque intulit. Hac ratione dixit Deus, Non diſceptabit perpetuo ſpiritus meus in homine genes. 6. Videtur tamen contrarietas, quod dicat Deus, ſpi- ritus meus in homine, ſi a malis ſpiritibus erant ob- ſeſſi? Reſpondeo, Spiritum Dei eſſe homini inſitum ab origine, Geneſ. 2. Eum ſerpens carni intruſus, peccatumque noſtrum, paſſim impedit, ne menti hominis dominetur. Super quo frequens eſt intus diſceptatio. Nam contra mali ſpiritus ſtimulos, ſpiritus Dei aliquando, vel ad momenta quædam nos euigilat, monet, et in libertate conſti- tuit. Cum autem nos videt illi nequaquam obau- dire velle, tunc in interitum nos tradit, aut re- probam mentem, ad maiorem gloriæ ſuæ manifeſta- tionem, vt Pharaonem, et Chananæos indurando fecit. Spiritibus itaque hominum obſeſſis, et malignis ſpiritibus in corporum cuſtodia excu- f. 2. banti 4 D E TRIN IT ATE bantibus, eſt ibi ad abyſſum vſque proclamatum. In ſpiritus erat iudicium et corporibus intactis ſpiritus ſuffocatione præmebantur, et ſpiritus nequam eis in- truſi in ipſamet abyſſo ligati retinebantur. Petrus an- gelicos illos ſpiritus ait eſſe catenis noctis in aqua- rum tartarum præcipitatos. Hoc comprobat vox ObXαα, qu& nocturnam cuſtodiam proprie fignifi- cat: in quo ſignificatu ſæpiſſime in ſacris literis poni- tur, etiam in euangeliis, vt Lucæ 2. 12. et Matth. 24. Innuitur ergo, nocturno tempore cæpiſſe cata- chyſmum aut eos noctu poſtea, ſeu tenebroſo tempore ſubmerſos. Ad huius ſimilitudinem, vt fur in nocte, futurum eſt nocturno tempore finale ludicium, Matth. 24. Lucæ 17. I. Theſ. S. et 2. Pet. 3. Nocturni quoque temporis meminit citatus pfal. 89. Oεροναπι cuſtodiam noctis, et carcerem animæ ibi nominans. Animæ ſenſus tunc per ſomnum videntur magis car- cerati. In noctis ſilentio Aegyptiorum primogeniti funt interfecti, vbi et OXαρε pro nocturna cuſtodia ſumitur. Exo. 12. et plenius Sapien. 17. vbi verba ſimilia de cuſtodia carceris ſine ferro, et catenis te- nebrarum. Noctu in ebrietate ſunt interfecti Babylo- nici proceres cum rege Belſazar, Eſa. 2 I. Iere. 51. et Dan. 5. Babylonici illi proceres perpetuum cum gigantibus ſomnum dormierunt, nunquam euigilandi, Eſa. 26. ſicut noſtræ Babylonis gigantes perpetuum ſomnum nunc dormiunt. In reprobam mentem ita ſunt dati, vt nolit Deus a ſomno eos excitari, ſed in füa ebrietate, et ſcortatione perire. In ſpiritus ergo ita male oppreſſos, ob ſomnum, et nocturno tempore carceratos, bene cohæret lata ſententia. . Diſcamus ex hic omnibus, verendam illam Noë ſeculo in ſpiritus latam ſententiam, non abs re a Chriſto nobis denuo formidabilem fieri. Nam vere dixeris, Deum in faſcinatos ſpiritus noſtros ſententiam tuliſſe, cum ſit in noſtra Babylone dæmonum cuſtodia, vt eſt a loanne prophe- . tice tice kepe kitus imp cos Voc⸗ Pilii De⸗ Ob quan ter ſeort oannes. Gie videat Gdemones Iis eogite Crcere ultas V. Volunt. errare ne Credat p Externan Dant, 4. imponun lſie 56 ne elle 34. et ) inlituati duccec Ouliter Uhet. 3 le hor dhocd ormn latum, er Nt zit IUem 01 Mopter Uem on . L 1I. B E R II. 8 ½ Hamimn tice repetitum, dicto cap. 198. In ea funt vere ſpi- tacts ii kritus impoſtores, qui ſe, vt olim, ſpirituales et angeli- qun ds cos vocant, cum nec ſcintillam habeant boni ſpiritus. . Detmes Filii Deo conſecrati cöeunt ibi cum filiis hominum. oisig Ob quam cauſam eſt denuo perdenda Babylon, ma- Umprobt ter ſeortationum, et abominationum terræ, vt ait ropie i Ioannes. Nihil aliud plane in Babylonis eccleſia ho- Heise die videas, quam filios Elohim, purpuratos heroas, 12, dæmones magnos, adulterinos paſtores, omnes va- ckpile a nis eogitationibus ductos, quorum ſpiritus totus in brolean Carcere ſtertit. Qui ſicut illi, comedunt, bibunt, multas vxores habent, et mulieres eſſe communes 1 fut in ieunke volunt. Non eſt qui Chriſtum requirat, et dicunt, ſe J. MI errare non poſſe. Adeo cæcus eſt hodie mundus, vt 9). gn credat per huiuſmodi ſcorta eccleſiam Dei gubernari. iomim Externam quandam pietatem magna hypocriſi vſur- Ur magst pant, qua nobis per humilitatem et ſuperſtitionem n rimge imponunt. 2. Timot. 3 et Coloſ. 2. Lege caput urm al Eſaiæ 56. et niſi tales inuenias paſtores noſtros, dic 17, Wi K me eſſe mendacem. Lege Iere. 8. 23. Ezech. 22. et enli 34. et Mich. 5. Si illi qui eſſe debebant ſal terræ, d MI infatuati ſunt, in quo alii condientur? Succedit vnus ex multis locis exponendus locus, Decimus 21. le! quintus mmms Qualiter Deus per Ieſum Chriſtum vniuerſa condidit, ocus. penen Eqheſ. 3. Coloſ. I. Heb. I. et 2. et I. Cor. 98. m eih IIic homo leſus eſſentialiter eſt verbum illud, per Den-- quod omnia facta ſunt. Eius gratia eſt verbum pro- Reike latum, et mundus creatus, Propter eum ſunt omnia, Neimnt, vt ait apoſtolus, propter quem omnia, et per ſte⸗ quem omnia. Ipſe igitur erat finis et ſcopus;, mno propter quem ſunt omnia. Ipfe etiam eſt, per qguem omnia fecit Deus. Nam ea ipfa generatio- duu nis Chriſti prolatio fuit cauſa creationis omnium. n, i per eam ipſam verbi prolationem, ſeu Chriſti ex- h fen „hibitionem, proferendo factam, ſunt ſimul om- itu c nia creata: atque ita funt omnia vere per ipfſum. 1 ann Sed quia hæc in ſequentibus ſunt magis de- mne h⸗ t. 3. claran. 86 D E TRINITATE randa, ſat erit nune, ſi in eo, quod uerbum earo factum eſt, tantam ineſſe vim intelligas, vt illa ea- dem Dei virtus, qua creata ſunt ſecula, tanta ſicut tunc erat, ſit nunc in Chriſto, propria ipfius facta, vt dicat eam ſuam eſſe, ficut ait, Omnia, quæcun- que habet pater, mea ſunt. Poteſtas verbi facta eſt poteſtas carnis, ſicut verbum factum eſt caro. Ideo Chriſtus ſua virtute facta eſſe ſecula, iuſtiſſime dicere poteſt. Idem eſt autem quod dicens, per me factum eſt, aut mea virtute factum eſt. In quam ſententiam Paulus pluries repetens ait, per filium, per Chriſtum, per quem, per ipſum, id eſt, per immenſam illam, quæ in eo eſt, Dei virtutem. Ad Hebræos ait, verbo vir- tutis Chriſti omnia fieri, et gubernari. Verbo filii audis omnia fieri, ne verbum cum filio metaphyſice ſumas. Alia item ratione, per te factum dicere po- tes, id quod olim per ſpiritum tuum factum fuiſſet, ſi ſpiritus carnem præceſſiſſet. Talis vero in Chriſto erat ſpiritus æternus, qui erat ſpiritus ſapientiæ, ideas rerum olim continentis. Ipſa ſapientia olim ſimul erat verbum et ſpiritus, vt multis locis do- cent Irenæus et Tertullianus, quia non erat realis diſtinctio. Ipſamet ſapientia erat ſpiritus, et mens ipſius Chriſti viuentis, omnia ita faciens, vt per ip- ſum Chriſtum dicerentur omnia fieri. Hac fimilitu- dine velut ſimia Chriſti Simon magus, per ſe ac vir- tute ſua, eſſe facta ſecula dicebat. Si igitur in te eſſet æternus ille ſapientiæ Chriſti ſpiritus, et rerum idea, tunc ſpiritu loquens diceres te ibi fuiſſe: eo- rum omnium memor eſſes, rerum omnium creatio- nem facie ad faciem tibi præſentem intra te ipfum conſpiceres, ac per te illa omnia eſſe facta dice- res. Expoſitio iſta commoda ſatis eſt, vt per po- tentiam virtutis Chriſti eſſe facta ſecula dicas. Po- ſtea vero ab ipſo Chriſto eſſe omnia facta, ei omnia füubſtantialiter inſita, facile intelliges, et ipſfummet Chriſtum omnia creaſſe, fuiſſeque hunc olim olim er Cogr gimus e mam pe Won ſol ſtantialis labet vi Uinitas ne ell, ciendi. creitabit lleo por tem hat Doteſtat Aoim ſto: et ſtus vi per ha in meip flero, tempori ſum, ſe ſeges, 4 mort Delg, Erat tun ucit d le non ſona Miman⸗ ſe ipfin Deeu coner uns di 6r l ſio Se⸗ eſt. L. I B E R II. 87 Verbma olim creatorem, in propria fubſtantia et perſona. Decimus „ Nihe Cognita diuina Chriſti virtute et potentia, intelli-ſextus , uh gimus eſſe verum, quod dixit, ſe pôteſtatem habere ani- . pfnsf mam ponendi, et iterum eam ſumendi, Ioan. 10. mia, do Non ſolum in anima, ſed et in carne Chriſti, eſt ſub- verbigaa ſtantialis deitas, et potentia eadem. Hic homo totus car. ä“ habet vitam et virtutem Dei in ſemet ipſo. Cum di- Uſtilnek uinitas ſit in homine tota, omnis paterna poteſtas in gerneii me eſt, et mea eſt. Ideo poteſtatem habeo omnia fa- Uam ſetim ciendi. Diuinitatis virtus, quæ corpus hoc a ſepulcro pet Im excitabit, et animam reducet, mea eſt et in me eſt. im illn, Ideo poteſtatem habeo corpus hoc reſuſcitandi, virtu- i⸗ ſehi tem habeo animam hanc ponendi, et reaſſumendi. i. Verbe! Poteſtatem filius habet vitæ et mortis. Spiritus ille Metut Elohim, qui totum orbem repleuit, eſt nunc in Chri- mn Ccer ſto: et eius halitus nunc totum orbem fuſtinet. Chri- DS ſictun fin ſtus viuens totam mundi vitam habet in ſemet ipſo, ero n per hanc igitur viuificatoris ſpiritus potentiam, ego Tus nicr in meipſo poteſtatem habeo. At poſtquam mortuus ſcpienti fuero, cum iam non ſim ego, non proprie ſecundum rults letl temporis rationem tunc dicitur, ego reſuſcito meip- hon art ſum, ſed pater me refſuſcitat. Ita paſſim in ſcripturis inb, &n leges, quod pater hunc Ieſum filium ſuum refuſcitauit s, N a mortuis. Si filium mortuum vere refuſcitauit Hris Deus, vere duxit de non eſſe ad eſſe. Atque ita non eri erat tunc viuens filius. Vera enim mors vitam tollit, “ ducit de eſſe ad non eſſe, et vera reſurrectio ducit nan de non eſſe ad eſſe. Erat vero femper viuens per- itus, le ſona filii, diuinitas eius, quæ corpus reſuſcitauit, et bi 4 animam induxit, vt dicere quoque poſſis, quod ille nim ee ſe ipſum reſuſcitauit, virtute ea, quæ ſibi nunc ineſt. im er Decimo ſeptimo loco non vnus, ſed milti loci Decimus ſe ul exponentur, ſi hoc requiramus, An homo Chri- eprimn⸗ “ Ne . ſtus dicatur ſapientia Dei, virtus Dei, et ſplen- dieg dor gloriæ? Hæc de nominibus abſtractis quæ- i ſch ſtio Scotiſtis faciet difficultatem, ſed Hebræis nulla ntel ie, eſt. Innumera ſunt apud eos nomina deſinen- iſen f. 4. Lia 38s DE TRINIT A T E tia in el et iah, quæ hanc habent ſignificationem. da ſeipt Tritifſimus eſt Hebraiſmus, vt eum excellens aliqua it ad l Dei proprietas alicui conuenit, eius nomine ipſe no- Nume. minetur, vt res fortis fortitudo Dei, res ſapiens nem ad fapientia Dei, medicina Dei, ſalus Dei. Arbor ma- feceris gna dicitur arbor Dei, ventus magnus ventus Dei. uit Res pulchra et ſancta vocatur pulchritudo ſanctitatis, 35. Auo gloria ſancétitatis, ſplendor ſanctitatis. Hominem ali- Mum, e quem ſæpe vocamus inſignem patriæ decorem, flo- Molen. rem, gloriam et ſplendorem: vt per excellentiam et 35.! hæc Chriſto conueniant. De Ioanne baptiſta dixit el Hebr Chriſtus, Ile erat lucerna ardens et lucens, et apo- In reſpe ſtolos dixit eſſe lucem mundi. De Simone mago di- Vtinam cebant, Hic eſt virtus Dei, quæ vocatur magna, k ſola acto. 8. Iudith dicebatur gloria Ieruſalem, lætitia ſola D Iſraël, honor populi. Chriſtus ergo eſt vera lucerna (AHxrati ardens, et in gloriæ ſplendore lucens. lpſe eſt lux ignis mundi, lux genitum, omnes illuminans et expecta por ma tio omnium. Splendor faciei eius totum cælum illu- Praiſini minat, et in futuro ſeculo illuminabit. pſe eſt ſa⸗ ignis pientia Dei, totam in ſe Dei ſapientiam continens: enppree et in eo ſunt omnes theſauri ſapientiæ et ſcientiæz monibus abſeonditi. Ipſe eſt virtus Dei, per quem omnia ſicz in , facit, et omnia nunc facit Deus: qui totam habet elit ver Dei potentiam et poteſt omnia. Chriſti Deeimus Decimus octauus locus, Pluit dominus fuper lehouah locus. Sodomam et Gomoram ſulphur et ignem à domi⸗- Datre de no de cælo, genes. 19. Quia dicitur dominus Deci a domino, duas res æquales plerique ibi colligunt Verdum patrem et filium, quaſi diceret, filius a patre- ſonalis Ad huins loci facilem intelligentiam eſt pri- dredicj mo aduertendum, eam eſſe Hebraicæ linguæ 4. Ape phraſim, vt dicatur, Congregauit Salomon o- 45. Ex mnes tribus Iſraël ad Salomonem, id eſt, ad ſe ur eirr ipſum 3. reg. 8. Et Roboam congregauit tribus lere, 3 ſuas, vt reduceret regnum ad Roboam id eſt, ken en ad ſei uumnn L. I B E R II. 89 nificatih acd ſeipſum 3. reg. 12. et 2. paralip. 1 I. Moſes dix- ellens g it ad Hobab, cognatum Moſis, id eſt cognatum ſuum, nine es Nume. I1IoO. Item genes. I. 5. et 9. fecit Deus homi- res ſhe nem ad imaginem Dei. Ibidem ait Deus, recordabor .„ Aboz foœderis inter Deum, id eſt, inter me et hominem. vens Dixit Deus ad Iacob, vt faceret aram Deo, genes. do nrn 35. Audiuit dominus murmur veſtrum contra domi- Homien? num, exo. 16. Et paulo poſt, Dixit Dominus ad decoren., Moſen. Dominus dedit vobis ſabbatum. Et cap. 3 I. ecellm et 35. Deus impleuit Beſeleel ſpiritu Dei. Frequens biptika eſt Hebræis, antecedens pro relatiuo poni. Hæc pri- ens, Aun ma reſponſio ex phraſi linguæ eſt admodum aperta. Wne e Vtinam hebraice loqui nouiffſent omnes ſophiſtæ. catur un Ea ſola ſancta lingua continet vera Dei myſteria, qua ſlen, ki ſola Deus ipſe loquutus eſt. Secunda eius dicti de- Pvenhin claratio etiam ex phraſi linguæ colligitur, vt dicatur le ignis a domino ignis magnus: ſopor a domino, ſo- 8ͦ et eihed por magnus, ventus a domino ventus magnus. He- mn celun braiſmi ſunt, vt nuper dicebamus. Dicitur autem . pe AdH ignis a domino de cælo, quia ſurſum eſt ignis in empyreo, vnde huc mittitur ignis, vt de igne dæ- tluek. J u monibus iam parato dicemus. VItima declaratio my- Crn iu ſtica, in qua nos myſterium Chriſti agnoſcimus, vt fu- totaln erit verbum inter homines verus Iehouah, perſona Chriſti per angelum geſta, Angelus ibi habens nomen Minns i TIehouah, pluit ignem ab immenſo et ſupremo Iehoua ren 1 0 patre domini noſtri Ieſu Chriſti. ene Cons Decimo nono non exponemus, ſed quæremus, an Decimus lin verbum illud Ioannis fuerit olim filius realis, an per-ocus. ddi ſonalis? Reſpondeo, in prophetis ſemper futurum dene⸗ u le prædici filium. Orietur vobis ſol juſtitiæ, Malach. 1 i 4. Aperietur terra, et germinabit ſaluatorem, Eſa. ier e 45. Egredietur virga de ſtirpe Iſai. Eſa. 1I1. Orietur Kan 4dux eius ex eo et princeps de medio eius producetur. ek⸗/ Iere. 30. Orietur ſtella ex Iacob, Num. 24. De Beth- gauit n leem egredietur Dux, Mich. S. Vocabis nomen eius 1 Immanuel, Eſa. 7. Ero ei pater, et ipſe erit mihi filius, f. 5. 1. pa 90 D E TRINIT ATE 1. paralip. 17. et 2. reg 7. Filius altiſſimi vocabitur. Lucæ I. Putas Ioannem voluntate humana loquutum verbum potius quam filium dixiſſe? Vnde tantus vo- cum abuſus? Vnde tanta filios ſomniandi licentia? Nec verbum vnum, nec iota vnum in bibliis oſtendere potes, quo verbum illud filium olim appellarit ſcriptu- ra. Qui ſermonem Dei rite ſeruabit, vbi in ſcriptura Viceſi- mus lo- cus. dicitur verbum, dicet et ipſe verbum, vbi filius, fili- us: olim verbum nunc filius. Tribuitur quidem filie Ieſu Chriſto æterna generatio. Filium hunc hominem hunc Ieſum dicimus ab initio apud Deum fuiſſe, in propria perſona et ſubſtantia. Verbum erat olim per- ſonalis fllius, in perſona et ſubſtantia futuri filii. Nam erat oraculum illud perſona Chriſti apud Deum. Ab æterno apud Deum eſt hic ipſe leſus Chriſtus, perſo- naliter et eſſentialiter, ſecundum ſubſtantiam corpo- ris et ſpiritus. Concedendum igitur, verbum fnile olim perſonalem filium, non realem. Vitimus locus eſt epiſtoleæ ad Hebræos, cap. 2. Non angelos aſſumit, ſed ſemen Abrahæ aſfumit. Ex verbi hypoſtaſi, et perſona, conceſſuri ſumus, quod ipſum de cælo veniens carnem aſſumit et induit. Quanquam etiam concedamus, quod ipfſe homo car- nem aſſumit et carne veſtitur, ſicuti ait Iob, pelle et carnibus veſtiſti me: hic tamen de aſſumptione locus aliter nunc exponitur. Apoſtolus non comparat ſemen Abrahæ vni angelo, velut vni humanitati, ſed toti an- gelorum cætui. Quaſi diceret, Non venit angelos libe- raturus, et in ſe aſfumpturus, ſed homines. Non de præterita humanitatis vnione, ſed de præſenti, et quo- tidiana hominum in ſe afſumptione, cum emendatio- ne quadam ibi loquitur apoſtolus, vt &ναπαι T, verbum Præſens ibi aperte docet. Collectiue ſumitur ſemen Abrahæ, vt plurimis ſcripturæ lo- cis conſtat, maxime Ioan. 8. pſal. 104. et Eſa. 41. vbi hæc affumptio declaratur. De aſſumptione ea- dem habetur exo. 19. Vigdiſtis quomodo por- tauen tanerl te au traxit ſter ſed ne ens 2 regnun loan. ſumpfi 30. A Ibiemn dieris, Aunp leſtem qui e Deum dunt, i woeabin u loquum e tantus n ndi Heeni, iis oftende llaritſciin i in ſihn ⸗“Hl riſkus, de⸗ Utiam n verbunn ii 208, 1) Aſumnit.1 ſunmns, dl it et Ud 3 lob, pelet Ntione e nparatk. ln ſec tol Angelosln enat rhall, Cole tiptne! et E. nptione“ nodo N A L I B E RK II. 91 tanerim vos, et aſſumpſerim mihi. Et 3. reg. 12. te autem aſſumam. Et a:, reg. 22. aſſumpſit me, et traxit de aquis multis. Ad hunc modum fidelis no- ſter pontifex Ieſus Chriſtus, non angelos affumit, ſed nos a diaboli ſeruitute liberans, et de morte tra- hens ad vitam, aſſumit in gremium ſuum, in cæleſte regnum, et gloriam Dei. Aflumam vos, inquit, Ioan. I4. Aſſumite vos inuicem, ſicut Chriſtus aſ- ſumpfit nos in gloriam Dei. Rom. 14. Ad idem deut. 30. Aſſumet te, congregabit te, et introducet in re- quiem ſuam. In quam requiem hodie lector ingre- dieris, hodie e cælo genitus, et in cæleſte regnum afſumptus, ſi tamen hodie audieris vocem eius, cæ- leſtem illam, Hic eſt filius meus. Væ ſophiſtis, qui cauillis et tropis tergiuerſantur. Væ illis, qui Deum diſcerpunt, dilacerant, et imaginarie diui- dunt. 92 D E TI RINITLATE DIVINA LIBER TERTIVS perſonæ Chriſti in verbo præfigura- tionem oſtendens, viſionem Dei et verbi hypoſtaſim. Chriſtus Ieſus Dominus et Deus noſter, ex tam multis locis iam patefactus, calcar nobis addit, et animum roborat, vt maiora alia, quæ de ipſo ſuperſunt, arcana deinceps proferamus. Eſt vero ſumma tota, finiſque nobis hic poſitus, manifeſtatio- nis Dei modum verum inueſtigare, ac Chriſtum in omnibus ſcopum proponere. Hoc itaque tertio libro, vt ad viſionem Dei perueniamus, de verbi per- ſona prius diſſeremus, in verbo ipſo perſonam Chri- ſti oſtendentes, vt totum ſermonis arcanum ſit Chri- ſti glorificatio. Ad hoc tendere dicimus Ioannis pri- mum euangelium, vt gloriam Dei in facie Ieſu Ohriſti omnes videamus, vt eam gloriam in facie Chriſti videri ait Paulus. 2. Cor. 4. Et loannes ipfe ait, Verbum illud caro extitit, et vidimus gloriam eius, Ioan. 1. Verbum ipfum diuinum, quod initio erat a- pud Deum, nos vidimus I. Ioa. 1. Verbum erat Xo- 7ο idealis ratio, iam hominem referens. Id iam occulte referebat, in quo futurum erat, vt palam vi- deretur, et vidimus et teſtamur. IIlam vidimus in facie Ieſu Chriſti gioriam, quam olim ſuper cherubim, intra caliginem et nubem lucentem, tenebræ non ap- prehenderunt. Illam vidimus Chriſti gloriam, quam ipſe ab æterno habet apbud Deum, loan. I7. TIam olim in verbo apud Deum erat futuri hominis leſu Chriſti exemplar, perſona, et effigies. Et 7 1 6G0ρ⁰ g& 0ν, hæc perſona, hic vultus, hæc facies, hæc homi- homin hus ſe lona l Olim I Deo vi ipſe ait prophent Prototy enim àl lplun Chriſto in arche lelus. guitur Locue⸗ imagin ipſam, deſigna Uic ea Videbo⸗ inage Num2, Eunn et Unt or. Uid ait Cuim fol lete fe hue fie dem mn Deo ſ luper igheis, Dedes Membre igurnti Mrobat 10. er TI TIVS ſer⸗. nDei noltet,t t nobis Al, Iue de munlett 2c Cn itiqle tei de verbi erſonam (1 nuun ſt 0 8 Ioannisßr e lein Cni ſicie Cni. nes iple 4 glorim initio ern um er ens. Ii n Vt pilam wVidims 1 cheruti⸗ re 0I rian, . 11. ominis Et 16N cies, n on. el E IB E R HI. 93 hominis in Deo repræſentatio, myſtice latet in omni- bus ſcripturæ locis, qui de imagine, facie, et per- Iona loquuntur. Prophetæ videntes dicti, videbant olim Deum, non alia ratione, niſi quia Chriſtum in Deo videbant, et Deum per Chriſtum videbant, ſicut ipſe ait, Qui vidit me, vidit Deum. Videbant olim prophetzæ vultum Elohim, videbant in Dei oraculo prototypum illum, et futuri hominis exemplar. Quid enim aliud facie ad faciem in Deo videre potuiſſent? Ipſam Chriſti ſubſtantiam ibi videbant, ſicut nos in Chriſto videmus ſubſtantiam Dei. Primum exemplar in archetypo illo ſuperiore mundo fuit homo Chriſtus Ieſus. De hac in Deo effigie, figura, et imagine lo- quitur Moſes Deut. 4. et 5. Num. 12. Et Exo. 20. Loquentem populus ille audiuit, ſed loquentis Chriſti imaginem non vidit. Et ibi aeE temunah, formam ipſam, figuram, effigiem, et imaginem Ieſu Chriſti deſignat, quam videbat Moſes. Comprobat hoc Da- nid eadem voce vfus, pſal. 16. qui eſt Hebræis 17. Videbo faciem tuam, et fatiabor cum apparuerit imago tua. Hanc imaginem a longe vidit Balaam. Num 24. Videbo eum inquit, et non nunc intuebor eum et non prope. Hluſtrem hanc faciem deſidera- runt omnes prophetæ videre. Hoc deſiderans Da- uid ait pſal. 79. Qui ſedes ſuper cherubim, affulge, cum ſplendore appare. IIluſtra faciem tuam, ſplen- dere fac vultum tuum, et ſalui exrimus. Idem de hac facie et vultu tradit pfal. 4. et 43. Ad eum- dem modum pfal. 98. faciem et vultum Chriſti in Deo ſpeculatur. Hunc vultum vidit Eſaias ſedentem ſuper folium excelſum, velata tamen erat facies alis igneis, Eſa. 6. Quam faciem ibi dixeris, et quos pedes niſi Chriſti? Non erant quidem materialia membra, ſed eorum in luce Dei relucentia, et præ- ſiguratio Chriſti. Idipfum in viſione illa Ezechielis probatur. cap. I. et I0. et in viſione Danielis cap. 10. et in viſione ſeptuaginta ſeniorum exodi 24. Confer 94 D E TRINITATE Confer eas omnes viſiones, cum viſione Ioannis in apocalypſi, cap. I. et 4. et idem ab illis omnibus in Chriſto viſum dices, perſonam, et faciem eandem. Non erat larua ſola,; ſola ibi creata figura, vt Enxerunt ſophiſtæ: ſed ipſe Deus ſe ita exhibere vo⸗ lIuit, ad gloriam Chriſti. Nullam ipfi vere ſubſtan- tiæ Dei exhibitionem agnoſcunt, atque ita nec veram ſpiritus communicationem: quaſi per ſe hoc non poſ- ſit Deus, quaſi per ſe non genuerit Chriſtum, et quaſi ſolo præſtigio deciperet videntes. An erat ſola creata figura, quam inuocabant, adorabant, et videbant prophetæ, ſedentem ſuper cherubim, quam et Prodir re deſiderabant? Apertiſſime docet Deus Num. 12. in ea Moſis facie ad faciem viſione non fuiſſe aliquod ænigma, nec ſuppoſitam ſimilitudinem, nec laruam;, nec figuram aliunde quæſitam, ſed ip- ſiſſimum Deum, quanquam eſſet facies eius velata. In ipſo verbo repræſentationem et figurationem Chri- ſti, ait Irenæus lib. 4. cap. 15. et 17. Per angelum quoque Deum viſionem aliquam exhibere potuiſſe ne- gant ſophiſtæ, quia angelo impoſlibilem aiunt for- mam aliquam, quæ videatur. Nos vero oſtende- mus fuifſfe angelum et Chriſtum. Præter angelum erat vera facies Dei, vt aperte conſtat Exo. 33. et iam citato capite Num. 12. Facies erat Chriſti lu- cens quæ fuit olim facies Dei. Facies ſupra ſplen- dorem ſolis lucens in virtute ſua: non lucens luce creata, ſed luce increata. Et ea ipfa facies olim in angelo lucebat, cum eſſet angelus verbi luce Veſtitus. Illud verum eſt, quod propter peccatum fuit vi- ſioni Dei quædam oppoſita nubes ſeu velaminis ca- ligo, vſque ad Chriſtum. Non erat olim aperta viſio, ſicut nunc, cum habitaret tunc Deus in ca- ligine, et velaret quodammodo Chriſtum. Hinc imaginem filii hominis vidit Daniel, ſub velami- ne, et nube, Dani. 7. Idipſum vidit Zacharias ſub ob ſab Chrit ges v Lucæ tis, 6 Ino! cere, Nun. cim Cip. 6 Veletun et 3. Alü pr. 12. larua homo loan. 4perte glorie Cp. 6 tie, 4. Co oremn licitur enl, d ciemn ( Un pe ele, Hebre 6. Ide Vbi a Keiem t vul Alenti tumn, un Ioantis Ommibrsi 1 eanden Kigurz, 1. Dhibere r ete fubtr. ta nece ven hoc ponge Dhriſtun, ¹ . An e Corabant, tubim, d Goeet e viſione mmilitucdinn mn, klH eius wen tionen Per mnen potuilet n aunt N e10 Cken etet Men ⸗ lunie lucens M. cies vetbi hr tun fii elaninis Olin Nen Deus il un. üb Ueln⸗ L. I B E R III. 935 ſub obſcuritate noctis Zacha. I. Hanc faciem vt Chriſtus inquit, deſiderauerunt olim prophetæ et re- ges videre, et non plene viderunt, Matth. 13. et Lucæ I10. Hoc vero deſiderium apparet locis cita- tis, et pial. 23. 26. 66. 67. 79. et 2. paralip. 9. Imo præceptum legis eſt, vt volentes cui benedi- cere, dicant, oſtendat tibi dominus faciem ſuam Num. 6. Hanc faciem expectat Eſaias cap. 8. Quia enim velatam et abſconditam eam faciem viderat cap. 6. poſten cap. 8. ait futurum, vt ea facies re- ueletur. Eandem faciem expectat Habacuc. cap. 2. et 3. Hæc et alia teſte Ioanne, dixerunt Efſaias et alii prophetæ quando viderunt gloriam Chriſti, Ioan. 12. An gloria illa Chriſti in Deo erat ſola creata larua? Hoc Arriani dicerent. In Deo ipſe habebat homo Chriſtus gloriam ſuam antequam mundus eſſet. Ioan. 17. De ea Chriſti gloria diuina et ſplendore aperte loquitur Eſaias, et ipſum Chriſtum ſplendorem gloriæ probat, ſeu relucentiam in Deo glorioſam, cap. 60. et 66. ſicut dicitur Chriſtus refulgentia glo- riæ, Hebr. I. Splendor eius vt luxerit. Habacuc. 3. Coruſcans ſplendor faciei Chriſti ſupra ſplen- dorem ſolis Paulo viſus eſt, acto. 9. et 26. Quod dicitur olim eſſe viſum dominum, facie ad faci- em, declaratum habemus in euangelio, fuiſſe fa- ciem Chriſti. Nam euangelicæ littereæ docent, De- um per Chriſtum eſſe viſum: alias nec viſum eſſe, nec videri potuiſſe, loan. 1, 5. et I4. Hebræ. II. primæ Ioan. 4. et primæ ad Timoth. 6. Idem apertifſſime docet viſio lacob, genes. 32. vbi ait, ſe noscte vidiſſe ipſum Elohim, facie ad faciem. Eam ipſam faciem docens efſſe faciem et vultum hominis Chriſti, cum ait capite ſe- quenti ad Eſau fratrem fuum, Vidi faciem tuam, ac ſi viderem faciem Elohim, vul- tum Elohim, quem hac nocte vidi, Idipſum , docet 96 D E TX RINITATE docet Chriſtus per verbum præteriti temporis, Qui dolola vidit me, vidit patrem, non laruam;, non falſum ciem 7 ſpectrum. Verbum Dei viderunt olim prophetæ; bis vet vt aiunt Irenæus et Tertullianus. Patefecit Deus Chriſto temporibus ſuis verbum ſuum. Gratia quæ palan nuue facta eſt nunc, data eſt nobis per Chriſtum ante Oraculi, tempora æterna: quia Deus ante tempora æterna le- et veral ſu Chriſti exemplar, fubſtantiam, lucem, et ſpiritum, Heb. 9. in ſe ipſo continet, gratiam hanc nobis per eum da- fuie li⸗ turus. Chriſtum ipſum, verbum ipfum, aiunt Pe- ſiciem 6 trus et Ioannes manifeſtatum. I. Pet. I. et I. Ioan. et 4 1. Quia ille ipſe Chriſtus antea in verbo adumbra⸗ l Chr batur, intra caliginem et nubem. Erat ſermo re⸗ tiliter præſentans Chriſtum, ét ipſe ibi repreſentatus, erat Iaſt facies Dei. Paulus Chriſtum ipſum hominem ait effe tatem zinovæe, effigiem veram inuiſibilis Dei, et gloriam dit ere ipſam Dei in facie Ieſu Chriſti cognoſci. 2. Cor. 4. non ve Cognoſcitur inquam, quia glorioſa illa Chriſti facies Fidere, in Deo relucebat. Nota Pauli verbum, quod viſa in tenel Chriſti facie, videatur glorioſus Deus. Ea ipfſa in⸗ Uunt. Io quit eſt gloria, quam priuſquam mundus fieret, ha- dlitl ti . bui apud te, Ioan. 17. Hoc ibi cogita, quod non els in deitas, ſed homo ipſfe petit ſe glorificari ad eam gin gl gloriam, quam ipſe olim habebat apud Deum. Hic ho (s hecn mo iam tunc erat in Deo glorioſus, et omnibus deſide- lens et rabilis, non larua in Deo creata. Eius faciem Moſes et tura un prophetæ videre deſiderarunt. Aliqualiter viderunt, et ii gauiſi ſunt, vt de ipſo Abrahamo ait Chriſtus Ioan. 8. iden l Viderunt illi poſteriora, ſed non faciem. ExoO. 33. Per- 1ns gui inde eſt a tergo videre, aut velatam faciem videre. Ter- Matth. ror eos opprimebat cum in hanc faciem oculos intende- in mun bant, et mori timebant. Exo. 3. et 20. et. Iudicum 13. in tene Quia erat ob Adæ peccatum occultata facies Dei, et Dei nob ante eam flammeus gladius. Genes. 3. Qui prius erat ip- munei 5 ſi Adæ viſibilis et poſtea factus inuiſibilis. Peccatum fe- Deum cit occultari faciem Dei obiecta quadam furoris eius nu- Uhracr he, Eſa. 59. et Thren. 3. Terribilis in lege crat, viſio, ſomi Aßitu dolo 0ris, ( Ron kain efecit KHH qur M grifuun 2 ra Tteru! n, Aunt ſbo Udum 1t kerno entats, inen itd 1 C 0 . 2 271 Cuiti k 1, Cli 1s helet. , (n cri A1 um. H- mibusd⸗ ien M kidenn, ſtus lon = x0. 39 Vigere⸗ 1 los ir⸗ Iudnn is Prn ieli⸗ Peccun i ori eiß⸗ L I B E R. III. 97 doloſa et deterrens, quæ Moſen et Eliam cogebat fa- ciem abſcondere, dicto cap. exo. 3. et reg. 19. No- bis vero, ſublatis terrihilibus viſis, gratioſe loquitur Chriſtus. Heb. II. Olim ſe iratum oſtendebat Deus, nunc placatum per Chriſtum. Velamen tam interni oraculi, quam faciei Moſis, ſignificabat, gloriam Dei, et veram ſanctorum viam, nondum efſe manifeſtatam, Heb. 9. Nobis vero, diſrupto templi velo, reuelata facie licet adſpicere in ſancta ſanctorum, id eſt, in faciem Chriſti cæleſtem, quæ eis erat velata. 2. Cor. 3. et 4. Nobis non eſt aliud velamentum, quam ipſa Chriſti caro, totam in ſe patris deitatem ſubſtan- tialiter continens, Heb. 10. et Colol. 3. Ea caro quaſi velum a Iudæis in paſſione diſrupta, veram dei- tatem et gloriam cæleſtem reſurgendo patefecit. Vi- dit ergo Moſes velatum faciei Chriſti vultum, ſed non veram faciem. Defiderauerunt, inquit Chriſtus, videre, quæ vos videtis, et non viderunt. Lux illa in tenebris lucebat, et tenebræ eam non apprehende- runt. Ioan. I. Poſuit tenebras latibulum ſuum in cir- cuitu ſuo, pſal. I7. et 2. reg. 22. Habitabat tunc Deus in caligine. 2. para. 5. et 6. Vnde loannes, quia glorioſa illa facies, intra caliginem lucens, fuit eis occultata, eos omnes in tenebris fuiſſe indicat, di- cens, et tenebræ eam non apprehenderunt. Tota na- tura humana, ob peccatum Adæ, tenebris inferni ob- noxia, nomine tenebrarum ibi comprehenditur. Ad idem Lucæ, I. IUluminare his qui in tenebris. Popu- lus qui ſedebat in tenebris, vidit lucem magnam, Matth. 4. Ipſe etiam Chriſtus ait. Ioan. 12. Ego lux in mundum veni, vt omnis qui videt, et credit in me, in tenebris non maneat. Abſcondita fuit eis facies Dei nobis manifeſtata, vt vere Dicatur Deus in carne manifeſtatus, I. ad Timoth. 3. Eodem tendit Eſaias, Deum abſconditum vocans, cap. 45. quia intra patris vmbraculum Chriſti vultus latebat. Habitabat tunc Chriſtus in abſcondito altifſimi, et in vmbraculo omni g. pPoten 96 D E TRINIT ATE potentis, pſal. 90. Ibi erat abſconſio fortitudinis eius. Habacuc. 3. et concordat Deut. 33. Nam tempore datæ legis abſconſio fuit, dumnon videbatur loquentis vultus: qui tamen eſt nobis lucide manifeſtatus. Quia vt prædictum erat, reuelabitur gloria domini, et videbit omnis caro. Ego ipſe qui loquebar ecce adſum: et oculo, ad oculum videbunt. Hic ipſe Chri- ſtus antea erat abſconditus, poſtea in terris viſus, et cum hominibus conuerſatus, Deus Ifraéëlis, Baruch 3. De ipſa Dei ſapientia loquitur Baruch de verbo viſi- bili, in terris comparente, et inter homines conuer- ſante, temporibus patriarcharum et Moſis. Lux erat diuina, et facies hominis, ſicut in luce mentis tuæ eſt facies hominis viſi. Lux illa gloriæ Dei, quæ erat lux verbi, et verbum ipſum lucens eſt nunc viſibilis ſplen- dor faciei Chriſti, vt docet Paulus. 2. Cor. 3. et 4. Idipſum docuit Dauid vocans lucem vultus Elohim, ſeu lucem faciei Chriſti, pſa. 4. 43. 66. 88. et 89. Quis hic a proprio ſenſu tam alienus, cum ſophiſtis dicat, totam hanc lucem, et gloriam Chriſti fuiſſe falſam laruam, præſtigium et impoſturam? Si ſolum ibi erat creatum phantaſma, et id erat reuelandum, iam fequitur Chriſtum eſſe phantaſma. 4 Si cupis latius gloriam Chriſti cognoſcere, aſcende ad cherubim et ſeraphim, contemplare rotas et animalia Ezechielis. Nam in eis omnibus imago leſu Chriſti, quæ eſt ipſa Dei gloria, perſonaliter repræſentatur ac ſub- ſtantialiter relucet. Super illas rotas et animalia vidit Ezechiel, Chriſtum, viſionem gloriæ domini. Eadem funt animalia viſa, et eadem vox aquarum muhtarum apud Ezechielem, et apud Ioannem in apocalypfi. Vnde ſemper ad Chriſtum relatio probatur. Angeli erant gloriæ Chriſti præcones, vt repetitæ voces in- dicant Eſa. 6. Lucæ 2. et apoc. 4. Angeli humana facie Chriſtum adumbrabant. Cum in angelo viſus eſt Chriſtus, muncius patris præoſtenſus eſt, et futu- rus ve küs ver angelus kaculun draculi Viſi che truction t aureo ieitur e telligitur Cunt ala Prima ſe Guaſi lit Citur eh Cherudt iratum Ardeſeel incenden Faphin Hammma tuum gui⸗ ine Chri Uetetur (Kemplar Ominia de khemplar Dreceden Gernt. N Cherubin inem 1 elnplar icerat. Dhris. 0 Diid giej Unod in amen ei⸗ li egel Aod dudinis di ann temn tur loger Oria Gori Dleber en eris fiil: is, Bonnch e Fetbo i lines con 1. Lii nentstir que end Fiſ bllshie⸗ 1 4 aas eleimis Lere, 1 et int Chrili, e tatur 4 nimalii n mnme. poelß⸗ wee eli lun/ gel L. I B E R III. 999 kus verus nuncius eſt ibi præfiguratus, magni conſilii angelus, Poſt Adæ peccatum collocauit Deus ante o- Yaculum faciei Chriſti ipſos Cherubim: ſicut et faciem oraculi et ſuam velabant, ſeu occultabant illi in cælo vViſi cherubim, quorum exemplar ad tabernaculi ex- tructionem eſt Moſi manifeſtatum, ſicut et Salomoni, vt aureos ita faceret cherubim. Cherub generaliter dicitur excellens figura, et figura per excellentiam in- telligitur humana, cui et excellentiam angelicam ad- dunt alæ, iuxta Hebraicam etymologiam, exiſtente prima ſeruili littera, dicuntur Cherubim, quaſi litigantes, quaſi magni et inclyti: ſicut rex di- citur cherub magnus. Semper in cælo oſtenſi ſunt Cherubim, vbi erat contentio aliqua, er Deum tunc iratum ignei vultus deſignabant. Inſtar ignis tunc ex- ardeſcebat iraà Dei. Vnde et Seraphim dicti ſunt ignei, incendentes, comburentes. Hi Cherubim, ſicut et Se- raphim Eſaiæ viſi, erant in hominis occulta imagine famma quædam, alis faciem velantés, et obumbrantes: tum quia nec angelis datum eſt, diuinum ſplendorem ſine Chriſto videre: tum etiam, ne tunc a Iudæis vi- deretur ignea illa faciei Chriſti Ilux. Ad imaginem et exemplar Chriſti, quod in Deo viderat Moſes, illa omnia depinxit, exo. 25. acto. 7. et Heb. 8. Nam exemplar illud, de quo exo. 2. eſt id, de quo capite præcedenti fit mentio, ſ. Elohim Chriſtus, quem ibi vi- derat. Eandem Chriſti imaginem vidit Dauid ſfuper cherubim. 2. reg. 22. Cuius exemplar et ſimilitu- dinem retulit filio ſuo Salomoni. I. para. 28. Ex- emplar dicit, et ſimilitudinem omnium, quæ ſpiritu viderat. Et ait, Intelligere me fecit omnia opera exem- plaris. Omnia etiam, inquit, ſeripta ſunt manu Dei. Sed quid dici poteſt manu Dei proprius ſcriptum, quam id quod in ipſomet erat expreſium, et figuratum? Erat tamen eis figuratum ſub velamine, quo Cherubim alis ſuis tegebant et obumbrabant ipfum Chriſti oraculum, exod. 25. et Heb. 9. Quamuis litera et vmbra ha- g. 2. beat 100 D E T RIN ITAT E beat ibi picturam lapidei templi, verum tamen tem- plum eſt Chriſti corpus. Ioan. 2. eiuſque exemplaris ad Chriſtum collatio probatur Heb. 9. In ſumma, omnia quæ funt in lege, ſunt vmbra corporis Chriſti, vt docet apoſtolus ad colloſſenſes et Hebræos. Per angelos Iudæis omnia fiebant, idque in vmbra Chriſti, et per eos ipſos Chriſtus figurabatur. Iudæis angeli ſæpe dicuntur dii, cum tamen id quod dii dicitur, ſint vVere Deus et Chriſtus. I. Cor. 9. non tritoitici dii inuiſibiles. Gloriam Dei ſedere ſuper Cherubim, eſt Ieſum Chriſtum angelis eſſe ſuperiorem. Quia ipſe eſt dominus gloriæ, et ſedet fuper ſedem gloriæ ſuæ. I. Cor. 2. et Matth. 25. Et cum eo ſplendore, maie- ſtate, et gloria venturus eſt, Marci 8. et Matth. 16. Illa ipſa gloria domini, et maieſtas, de qua exo. 40. illa ipſa recedens a Cherub, et veniens ad Chriſtum, dicitur elauata ſupra Cherub, et multo ſublimius col- locata, Ezech. 9. Super caput Cherubim erat ſolium, et panda Chriſti ſedes, Ezech. I. et 10. quia Chri- ſtus eſt angelis multo ſuperior. Hac ratione confertur Chriſtus cum angelis in epiſtola ad Hebræos, vt inde Iudæi, quibus angeli erant pro Deo, intelligere poſſent, Chriſtum ipfum, qui angelis ſuperior in lege figura- batur, eſſe ſupra angelos verum Deum. Angelorum vero deitatem habuiſſe tantum miniſterii rationem, in vmbra et præfiguratione veræ deitatis Chriſti. Hinc fa- tum, vt ſuperſtitionem vocet Paulus, ſi quis eius dei- tatis prætextu religionem angelorum inducat, Goloflſ⸗ 2. Eadem ratione ait lohannes, a ſimulachris omni- bus, tametſi ſpeciem aliquam deitatis habeant, é eſſe nobis cauendum: quia ſolus Chriſtus eſt verus Deus. 1. Ioan. §. Non eſt ſub cælo nomen ali- ud, in quo oporteat nos ſaluos fieri, actorum. 4. Chriſti veritas nobis effulgens, vmbras illas explo- dit. Gloria illa domini, quæ per angelos toties in cherubim, et in nube apparuit, eſt nunc in facie Chriſti reuelata. Eſa. 40. et 46. Cognito Chriſto 108 105 0 mus, et Hal cogno brabatt in ange in Chn Gitpone⸗ 7. Heb⸗ Dei exo cienn D Chriſti une ſi in Che Dei h Vmbra gelus et giee ſum De Lelus, l ſona De Leſſes, Vnde ( Ententi Chritrn I0, iti oc 4 erat Derſong de quo ne, et loeus . los Iſt E ange k Den Noſtri, 1ri, N Atnen ter Exenmhlt In fumm Oris Chnit NreS. nbra Cri Uis erubint (uin ihel dre, N t Mamh! n en 24 Cnie üblinis 4. 1 erat in One eulit. Nrsi i 15 ein’⸗ Cucat achrs 6 hibent nomen ACtorun. illis en. n los uig ne Bin , I. 1 B E R III. 1oi nos omnes eo ipſo, quod in eum oculos intendi- mus, reuelata facie videmus gloriam Dei, Eſa. 66. et Habac. 2. lla ipfſa in facie Ieſu Chriſti a nobis cognoſceitur, quæ olim apud Iudæos in angelis adum- brabatur. Iudæi videbant angelum in Deo, et Deum in angelo: nos videmus Chriſtum in Deo, et Deum in Chriſto. Videbant illi angelum in lege omnia diſponentem, et tota lege vt Deum loquentem. acto. 7. Heb. 2. et Gala. 3. Angelus eſt ibi dictus facies Dei exo. 33. Angelum videns Iacob dicitur vidiſſe fa- ciem Dei, Peniel. genes. 32. quia facies et perſona Chriſti erat ibi per angelum adumbrata. In angelis tunc ſub Chriſti perſona habitabat nomen Dei, cuius in Cherubim habitatio id ipſum deſignabat. Nomen Dei habitabat tunc in angelo, exo. 23. ſed tunc in vmbra, nunc in Chriſto per corpus. Coloſ. 2⸗. An- gelus Chriſtum præfigurans, Dei perſonam induebat, et dicebatur Deus: ſicut dixit angelus lacob, Ego ſum Deus Bethel, genes. 31. Et ad Moſen dixit an- gelus, Ego ſum Deus patrum tuorum, Exo. 3. In per- ſona Dei loquutus et viſus eſt angelus ipſi Abrahæ, genes. I8. et 22. et ipſi Agar. genes. 16. et 21. Vnde Origenes ſuper geneſim, homelia octaua, ex ſententia dicti cap. 22. Puto, inquit, quod ſicut Chriſtus inter nos homines habitu eſt inuentus vt ho- mo, ita inter angelos habitu eſt inuentus vt angelus. Quod dictum ideo verum eſt, quia ſubſtantia angeli- ca erat lucis verbi particeps, et in verbo erat Chriſti perſona per angelum geſta. Angelus erat et Chriſtus de quo loquitur Ezechiel capite 43. Vir ſtabat iuxta me, et dixit mihi, Atrium interius eſt locus ſolii mei, locus plantarum pedum meorum, vbi habitabo inter fi- lios Ifraël in æternum. Vir ille figura erat Chriſti, qua ſe angelus Deum faciebat, et hominem, ſicut Chriſtus eſt Deus, et homo, habitans in atrio interiori cordis noſtri. Angeli humana facie permittebant ſe tunc ado- rari, Numeri. 22. et Iofue. 5. Nunc vero contra, g. 3 *— guia 102 D E TRIN IT. A TI E quia patefactus eſt Chriſtus, quem illi præſigurabant, eum nunc adorantes et conſerui noſtri illi funt apoc. 19. et 22. In angelo colebatur olim Deus, nunc in ſolo Chriſto vere colitur, et in angelis tunc coleba- tur ſub vmbra Chriſti. Sicut Iudæi audiendo vocem angeli, audiebant vocem Dei, exod. 2 3. ita nobis vox Chriſti eſt vox Dei, acto. 12. Chriſtus verba patris lo- quitur. Ioan. 3. Sicut videndo ita audiendo ipſum au- ditur pater. Ioan. 14. Panis corporis Chriſti eſt pa- nis Dei, Ioan. 6. et ſanguis eius ſanguis Dei, acto. 20. Nos iuſtificati per Chriſtum, facti ſumus iuſtitia Dei: facti corpus et membra Chriſti, ſumus congre- gatio Dei. Ad propoſitam perſonæ Chriſti in verbo præfigu- rationem vberrime facit, quod dicitur homo, ad ima- ginem et ſimilitudinem Dei factus: ad formam et figu- ram Dei, vt ſonant Hebraicæ voces. Ad imaginem ait noſtram et ſimilitudinem noſtram, id eſt, ad for- mam et figuram imaginis illius, Deo verbo atque an- gelis ipſis communis. Genes. 1. Noſtram dixit, quaſi plurium, et imaginem in ſingulari, non imagines: quia Vna ſola erat perſonalis imago ſeu facies, quæ erat Chriſti perſona in Deo etiam angelis communicata. Memineris quod diximus proprium ſermonis et ſapi- entiæ eſſe, repræſentare. Verbum erat repræſentatio Chriſti. Verbum perſonale erat apud Deum et erat ipſemet Deus. In angelis erat miniſterium figurationis, cum lucis verbi participatione. Verum itaque exem- plar et primaria imago, ſeu prototypus eſt ipſemet Chriſtus Ieſus, ad cuius imaginem nos ſumus olim facti, ſicuti baptiſmo denuo nati, ad eius imaginem regeneramur. Veram dico, et interno homine viſi- bilem imaginem, vt oſtendam. Nunc de externa imagine eſt nobis ſermo. Viſibilem in Deo ipſo appa- ruiſſe imaginem, ex apertiſſimis ſcripturis tenuerunt Vveteres Hebræi, vt docet Philo, Euſebius, Hierony- mMus⸗ mus, alii e erunt conſta mam 105, e 1. ( enpite Ceulus Mels it Ein it Mia bium belica. In im inſpir⸗ dum 1 Dei, ciej im o prin tinet Quungn o et ſ CMarn dam in lelem, iübilie gis, fgurn. chodor eils 73. 2 hicies rman Kite et lib l et I. I B E R III. . 103 feurhen mus, Petrus Alphonſus, Paulus Burgenſis, et plerique im m alii ex Iudæis ad Chriſtum conuerſi. Id ipſum tenu- en erunt primi Chriſtiani, vt ex Irenæo et Tertulliano ne alit conſtat, qui in verbo ipſo fuiſſe aiunt humanam for- hdh l mam et figuram. Etiam ante Moſen, et apud exte- unRtin ros, erat hoc receptum, vt docent lob et ſocii ipfi- daee us. Corporalibus oculis eam Dei formam vidit Iob Pihinn capite vltimo dicens, Auditu auris audiui te, nunc niſieit⸗ oculus meus videt te. Quid illud eſt, nunc oculus Dei in meus videt te? Regem ipſum Deum vidi oculis meis, nns ili ait Eſaias capi. 6. Ipſum Iehoua ego vidi in ſolio ſuo, mus Coe ait Michæas 3. regum vltimo. De qua re vide Euſe- bium Pamphili libro quinto de demonſtratione Euan- does gelica, et libro ſeptimo de præparatione euangelica. nd, A in In imagine Dei eſt corpus Adæ formatum antequam mmm etis inſpiraretur anima: ergo corporis erat imago. Secun- id immin dum faciem effe virum prius formatum, ad imaginem el N ſ Dei, deinde feæminam, docet nos Paulus de ipſa fa- o Ngle ciei imagine loquens. I. Cor. II. Imago et ſimilitu- iit do primæ hominis formationis ad imaginem Dei, con- Cines ſi tinet animæ et corporis imaginem et ſimilitudinem. , (N 1 Quanquam morali ratione dicatur primus homo ima- ommmmnetn go et ſimilitudo Dei, in innocentia, et iuſtitia: quan- nis e quam item anima ad ſimilitudinem Dei ſit mens quæ- eprrlend dam intelligens: tamen in formatione hominis —— in et e zelem, et demuth, eſt totius imago, et figura lgurting viſibilis: vt vocum ſignificatio manifeſte docet. Eo gne eice. magis, quia Chriſtus ipſe totus dicitur effigies Dei, et ett e = figura. De zelem probatur Dani. 3. vbi de Nabu- ſumus h chodonozore dicitur: Zelem, id eſt, forma, vultus inn eius eſt immutata. Et pfal. 72. qui eſt Hebræis onine i 73. Zalmam, id eſt, faciem ſeu vultum eorum de- le eiten ſpicies. Aperte ibi oſtenditur, zelem eſſe externam iol⸗ r. formam. Zelem quoque dicitur forma, et imago tenben ſtatuæ corporea, vt num. 33. quarto regum II. Henonf et alibi paſſim. De demuth idem probatur. Ezech. 1. et 8. et Eſa. 40. Ilud idem exemplar ſecundum g. 4. quod 104 D E TRINITATE quod conditus eſt homo, eſt demuth, quod ibi vidi Ezechiel. An erat illa larua creata demuth, ad cuius imaginem factus eſt homo? Per veram Chriſti for- mam, et figuram, quæ in Deo erat, aſſimilatur home Deo etiam eorporaliter, adeo vt etiam mortui homi- nis corpus dicatur imago Dei. Per eaſdem voces zelem et demuth, genuit Adam filios ad imaginem et ſimilitudinem ſuam, vt erat ipſe formatus ad imagi- nem et fimilitudinem Dei, genes. 5. ergo erat figuræ ſimilitudo. Corpus ipſum Adæ eſſe ad imaginem et ſimilitudinem Dei formatum, docent Irenæus et Ter- tullianus. Idipſum poſt veteres Hebræos, et cum pri- mis ipſis Chriſtianis, docuit Philo lib. I. queæſt. in geneſim, quem citat Euſebius Pamphili citato lib. 7. de præparatione euangelica. Nullum mortate, inquit, ad ſupremum patrem tanquam imago conferri poteſt: ſed confertur per verbum tanquam per Deum quen- dam intermedium. In libro quoque de agricultura ait Philo, ipſam hominis animam eſſe ad ideam et imaginem verbi primi exemplaris factam, et figuratain. Idipſum de animæ forma, et faciei imagine, docet in lib. Quod mulieres non decet indecore agere, et in lib. de mundo, Veterem ait eſſe ſermonem, quod diuinitas in ſpecie humana ſæpius apparuit, quæ et ad ſui imaginem hominem condidit. Ad exemplar igitur, formam, figuram, et imaginem Chriſti eſt factus Adam, ſecundum corpus et animam. Quanquam vero cum dicitur, faciamus, et no- ſtram, de angelis ad literam intelligatur, cum et angeli ideam hominis certa ratione contineant: ta- men in myſterio ſemper intelligitur Chriſtus in an- gelis adumbratus. De eis in perſona Chriſti dicitur, ſicut de Dauide et Salomone pleraque dicuntur ex- cellentius, quam eis conuenire poſſint, propter fubin- tellectum myſterium, dicuntur de eis, ſed non propter eos. De angelo ad literam dicitur, Facies mea præce- det te, get te, qui fi ille qu Dohin ad an bantur Vus e⸗ leliqua. Giceban menti, onis legis n leris ſunt, Ilatas taS. II Rabbi Varie Pr0 n Per C e8, ime ter fort Drum iis lo Uyſteri ono, fention as culis 40 rep s eß pucd s di r fon lenn l; Eermon NLITB E R II. 105 . 7 d ibi id det te, exo. 33. cum tamen vera facies ſit Chriſtus, h, MW eit qui fuit filius Ifraël itineris comes. I. Cor. 10. Imo Chriſki ſ ille qui dixit, Faciamus hominem, erat Chriſtus, erat larur hon Elohim, perſona illa verbi, quæ erat perſona Dei. Er tortun ad angelos loquebatur, ſicut et angeli paſſim loque- lden we bantur vt dii. Ad angelos dixit, Ecce Adam, quaſi imnginent vnus ex nobis. Et iterum, Venite, deſcendamus, et us 1d in reliqua. Per Angelos omnia in lege fiebant, et angeli 0 ern feni dicebantur dii. Hinc aliqui ſupra Deos veteris teſta- immonnen? menti, alios Deos eſſe tradiderunt. Hinc hæreſis Si- lens et l monis magi, Cerdonis, Marcionis, et aliorum, Deum et cun legis negantium eſſe patrem lIeſu Chriſti; quia Deum 1. l legis angelum ſiniſtre intelligebant. Alü imaginati citro ke ſunt, Deum reipſa eſſe corporeum ex ſua natura in- hti, natas habentem formas corporeas, ei tota lege tribu- kemi os tas. In qua re Onkelos Chaldæus in ſua verſione, et Deun Rabbi Moſes Aegyptius;, in fſuis libris perplexorum, e giei varie ſe torquent, vt ſuas formas a Deo tollant. At 1 ilen: pro nobis illa omnia probant, omnis illa perplexitas efern per Chriſtum facile tollitur. Quia ipſe vere eſt faci- ine, Csl es, image, effigies, et figura Dei, habens in ſe reali- e 41 ter formas corporeas. Ipſe eſt Deus deorum, et ange- onen, 1 lorum Deus. Conſiderandum in hac re venit varieta- it, ü tis loquendi ſeripturarum artificium. Non eſt ſine i eum myſterio quod in veteri teſtamento, potius duam in —RZ nouo, ſcriptura talia Deo tribuat. Non eſt ſine ſigni- ficatione, quod in veteri teſtamento, toties in Deo le- V 5 gas manus, oculos, faciem, et pedes, corporalibus go oculis viſos: et quod nihil horum in nouo teſtamen- ee 4 to reperiatur, ſed eius oppoſitum, nempe Deus ſpiri- Hin⸗ 1 tus eſt. Ratio eſt in promptu: quia tunc Chriſti tre apud Deum perſona figurabatur. Non erat tunc rea- bi r lis diſtinctio patris a filio, ſed ipſe Deo tribueban- fene tur formæ corporeæ, quæ nunc ſunt in filio. Ea- Gneti dem ratione angeli in Dei et Chriſti forma eorum mmne, ſermonibus miſcebantur. Si hoc mode intellexit Cy- nel prianus, antiquam veritatem recte vſurpauit, dicens, g. 8. quod „* 106 D E TRIN IT A T E quod idem Deus et angelus et Chriſtus ibi loqueba- tur. Libro enim ſecundo contra Iudæos, multis o- ſtendit quod idem erat angelus et Deus, et Chriſtus, qui ad Abraham et alios loquebatur, et videbatur. Quod totum vel ex vno loco colligitur, exo. 3. Nam Chriſtus dixit, Ero qui ero: angelus apparens loquebatur et erat vox Dei. Idem notat Paulus ad Galat. 3. Lex inquit data eſt a Deo per angelos in manu mediatoris. Tanta eſt Ieſu Chriſti gloria, vt in Deo, angelis, hominibus, agno, vitulo, ſerpente, l- gno, petra, et aliis rebus, eius perſona figuraretur. Hæc tanta Chriſti arcana, ſi fuiſſent olim intellecta, non dixiſſent quidam, angelos creaſſe mundum, et fuiſſe Deos veteris teſtamenti. Nam illi ſolam Chriſti vmbram in miniſterio gerebant: nec id in creatione ipfa, ſed in aliis geſtis poſtea ſequutis. Alii Deum et ideam duo principia fecere: ecum idea füuerit ipfa- met verbi ſpecies, et forma diuina. Mirifica ratio, miriſieum verbum. Deus verbo creauit, et erat Chriſti perſona creans. Deus per verbum creauit, per ſeipſum creando, ſcilicet, per quandam ſui exhi- bitionem proferendo factam. Fuit in creatione quæ- dam Dei exhibitio, et communicatio creaturæ facta, vt formam illam Dei aſpexerit pure Adam ante pee- catum, et ſpiritum purum acceperit. Poſt peccatum fuit homini facies Dei occultata ſub velaminis cæla- £ . tura quadam, vſque ad Chriſtum non aperienda. QGuaſi per feneſtræ cancellos ſe in lege confſpiciendum ex- hibebat Chriſtus, non aperte, prouer. 7. et cantic. 2. Hanc velaminis Chriſti cælaturam eſſe nobis ape- riendam docet Zacharias cap. 3. vbi de Chriſto ait Deus, Ego cælo cælaturam eius, Ego aperio ſcul- pturam eius. Significat proprie H patach, ape- riendo cælare, et latentem figuram velut ſcalpro detegere. Atque ita ſe Deus aperuit Chriſtum exhibendo. In eandem fere ſententiam chaldæus interpres aſpectum Chriſti reuelandum, ſeu ape- rien riendun N id eſt, eius. phetæ, lubitac⸗ Prophet Lue ln lege domini Htura a Ncano! cel tec in Deo ſuperio⸗ d prer ſüper cidum Atque! Chriiſtun Uhen din Deccatun tiui luntin h Danqua un di Ekleiti, Uinerti ſs, gu Ueret, ue orum un D flns ei⸗ Uendi un, et E bbie 08, Mllis et Chriie et Vicehen tur, enn elus Ppen Otat Duln! per gelgl li gorin , ſetpente na feurme ölim intelen Tnupcun, ſolum d in cen . MiN e fnent i Mirifcn ui it, et hun cer gdann fiͦsl reatione reztult ii lam mtet oſt Peclli lawinit ienc. ( ciendun 4 7. el M noti Chike atach, 1 ut ein t Cr ſel il L. I B E R II. 2=ðð riendum vertit. Sic enim ibi habet targum Ioanathæ Ran n en ede ha æna gele chezijathaha, id eſt, Ecce ego reuelo, ſiue ego aperio viſionem eius. Summa ſummarum, tam lex, quam omnes pro- phetæ, faciem, imaginem, reconditum, abſconditum, habitaculum, vmbraculum, cum hiſtoriis et Chriſti prophetiis ſæpiſſime miſeent. Quia illa omnia quæ (vt Lucæ 24. et Matth. II. inquit Chriſtus) de ipſo in lege et omnibus prophetis ſcripta ſunt, ſpiritus domini artificioſe inſculpendo cælauit, vt ſub cæ- latura argentea lateat verbum aureum. Quod totum arcano Dei conſilio, hiſtoricis, et cermonialibus typis, ceu tectorio quodam adumbrabatur, ſicut Chriſtus ipſe in Deo erat adumbratus. Per analogiam ad arcana ſuperiora, erat vmbra in inferioribus legis myſteriis, ad præſigurandum Chriſtum. Vmbræ ergo ratio de- ſuper venerat ad inferiora. Erat quidam in Deo lu- cidum verbum, in caligine tamen et vmbra lucebat. Atque initio erat, quaſi Chriſti vmbra; tum quia Chriſtum præfigurabat, tum quia vmbra dicitur lu- men diminutum. Erat ibi lumen quaſi diminutum, ob peccatum Adæ, et quia Iudæis non lucebat, vt nobis. Antiqui vocarunt corporale verbum. Erat enim ſub- ſtantia lucens in nube, cum effigie rei corporalis, quanquam in ſe non eſſet materia corporea. Modum illum diuinitatis in nube, et generationis Chriſti rore cœleſti, ex ſequentibus promte cognoſces, cognita Vniuerfali et omniformi Dei eſſentia. Si credere poſ- ſis, quod Deus hominem filium vere ex ſe ipſo ge- neret, facile hæc tunc credes. Plana ergo, et ſim- plici conſideratione eſt nunc Ieſus Chriſtus in Deo patre conſiderandus. In prædicationibus Pauli, et aliorum apoſtolorum, nunquam eſt aliud auditum, quam Deus vnus: qui eſt pater et Ieſus Chriſtus filius eius. Differentias omnes, et modos lo- quendi, te oportet obſeruare; quando dicitur ver- bum, et quando filius. Diuerſum enim quid illæ voces 108 D E T RIN I T A T E voces ſonant. Si locum mihi aliquem oſtendas, quo verbum illud filius olim vocetur, fatebor me victum. Dicam igitur cum ſcripturis olim verbum, nunc ſli- um. Et olim in verbo perſonam filii. Perſona filii recte priſcis dicebatur: quanquam ſo- phiſteæ hoc non intelligentes, alio perſonas detorſe- rint. Metaphyſicas ipſi faciunt incorporeas et inui- ſibiles perſonas, inepte dictas perſonas. Parum efſet vocabulis abuti, niſi et Deo ipſo abuterentur, eum varie ſecando, diſcerpendo, et dilacerando. Aduerte autem quid de perſonis ſcriptura tradat, vt eorum abuſum intelligas. Exterior hominis ſpecies, facies, et repræſentatio, perſona, et in ſcripturis, et alibi ſemper vocatur. Vt cum dicimus, eſſe pulcram hu- ius perſonam. Ad hunc modum accipitur perfona Rom. 2. Coloſ. 3. acto. 10. et I. Petr. I. Deus non reſpicit perſonam, nec reſpicit exteriora hæc, ſi quis ſit maſculus vel fœmina, ſeruus vel liber, Iu- dæus vel Græcus, diues vel pauper. Ita fumitur I. reg. 17. Leuit. 19. Deute. I. et Iacobi 2. cum do- cemur, non eſſe reſpiciendam perſonam pauperis, aut vultum potentis. Ad idem 2. Cor. I. 2. 3. 4. 8. 10. et II. Sed extra ſcripturas ſignificatio vocis οοσν7¾ rov CGræcis, ſicut perſona Latinis, eſt ita per ſe nota, vt aliquis malus dæmon tritoitis omnibus ſuggeſſe⸗ rit, illas fictas res inuiſibiles pro perſonis nobis ob- trudere. Apud Hebræos manifeſta res eſt: quod no- bis dicitur perſona, eis dicitur facies. Rimare hic le- Gor ab origine cauſas, quid de verbi perſona ſenſe- rint illi primi Chriſtiani. Scripturis item ea eſt de perſona loquendi ratio, vt vna res dicatur gerere per- ſonam alterius: ad quem modum fſocii Ilob. ſumpta Dei perſona, quaſi ipfſi eſſent Dii, volebant loqui et iudicare. Angelus in perſona Dei tota lege loquitur. Pſeudapoſtoli in perſona apoſtolorum loquebantur. Satanas in perſona boni angeli loquitur, cum ſe tranſ- figurat in angelum lucis. Sapientia ipſa, angelus, Da- uid, ind, e guunt Ohriſt lim i perſon Niſi Vn in vert elt ſi non die tut par lbi ote urat ener genera in par teret Iatus creatui onulite fnatus. Cog modo, Uperti lo doe l, telienn lein er der ( Chrik conpre teſt, cet in tCh die cun inmon (kloe L I B E R III. 109 enl,t uid, et alii prophetæ, in perſona Chriſti ſæpe lo- me zitn quuntur. Ad hunc modum, verbum illud in perſona en Chriſti olim fuiſſe filium dicimus, et Chriſtum hunc olim in perſona verbi apud patrem fuiſſe. Chriſtus umu perſona verbi, et verbum perſona Chriſti, et non eſt ons im niſi vna perſona, et vnus aſpectus. Id ipfum, quod Orens ern. in verbo et ſapientia relucebat, eſt ipſe Chriſtus. Si- Dumm cut ſi me facie ad faciem, et etiam in ſpeculo videas, ekentt, 4 non vides niſi vnam perſonam. Ex his plane intelligi- do. Aart tur parabola de ſapientia, prouer. 8. Perſona Chriſti t, Wan ibi oſtenditur, dicens ſe eſſe ab æterno formatam. hecies itt Figuratio erat Chriſti, relucentia, expreſſio quædam. tunis, an Generatio erat in Deo ipſa cogitatio et exhibitio, ad epülun generationem Chriſti tendens. Loquitur ibi ſapientia Pitur en in parabola, et figurata loquutione, cum ſapientia ge- etr. l. N reret perſonam Chriſti, qui eſt in Deo ab æterno for- eriora le, matus, expreſſione quadam genitus, et creatus. Sed el iter creatus dicitur, quia particeps creaturæ. Genitus per- ltu ſumiu! ſonaliter, perſonalis filius: atque ita perſonaliter for- 1. en? matus. pnpeißt Cognita verbi perſona, et cognito manifeſtationis De vini- 3 e modo, facilia iam erunt, quæ de viſione Dei dicendane Dei. oeis 7e ſuperſunt. Viſionem Dei, quam neſcit mundus, Chri- 1er k ſKo docente, cogor ego ita aſlerere, vt cæcos eos di- us nier cam, qui videntes non vident, et intelligentes non in- is Nit telligunt Deum. Tu vero, Chriſtiane lector, cognitio- k: Alatt nem et viſionem, quam de Deum veram acquiris, dinare per Chriſtum te acquirere agnoſces, et eam totam ellnn Chriſto feres acceptam. Et in ſe Deus penitus in- elel conprehenſibilis, qui nec videri, nec intelligi po- . eee⸗ teſt, niſi ſpeciem aliquam in eo conſideres, vt do- ſob. M cet ipſe Chriſtus Ioan. 5. Hoc ipſum, vt iam patuit, vnn lali eſt Chriſti facies, et verbi perſona. Magna in ea fa- in cie cum ipſe volebat, apparebat diuina maieſtas, cum e nezon in monte, tum in templo, etéalibi: vt ſolus eius aſpe- n ſeu ctus mira efficacia videntes commoueret. Id ipſum in N cælo eſt nunc longe glorioſius, vt in viſione Pauli, cum melb ſit ho- 10 D E TRINITATE ſit homo ipſe glorificatus ad eam gloriam, quam olim habebat verbum apud Deum. loan. 17. Verbum il⸗ lud, quod erat apud Deum, et erat ipſe Deus, erat Ieſu Chriſti perſona, per quam Deus gloriæ videri voluit, videtur, et perpetuo videbitur. Vt in corpore ipſo ſolis vides tu lucem, ita in corpore ipſo Chriſti viderunt apoſtoli lucentem Deum, externis oculis, et eum tu vides internis. Quæ enim alia lux, in facie illa Chriſti tranffigurata, et ſupra ſolem lucente, vi- deri potuit, niſi lux ipſa increata? Notitiæ abſtractæ, quas de Deo ſe ſeorſim habere iactant ſophiſtæ, nihil penitus ſunt, aut illuſiones potius coram Deo. Quis ſanæ mentis Chriſtianus, Turcas Sarracenos et alios Ethnicos, æquales nobis faciat in viſione Dei, aut formanda de Deo notitia? Simile ad hanc rem addu- cit Petrus lib. 2. Clementis, de notitiis, quas ipſe de lIeroſolyma et Cæſarea formauerat, antequam eas vrbes videret. Qui poſtea aſpectu ipſo cognouit, fu- iſſe ea omnia falſa, quæ cogitauerat. Nos, qui Deum per Chriſtum videmus, aliorum falſas de eo imagina- tiones manifeſte experimur. Quid enim potuit vn- quam homo de Deo imaginari, priuſquam ſe ille vi- ſibilem præbuit? Multo magis eſt ille abſconditus, quam vrbes illæ Petri cogitationibus obiecta. Mens de Deo cogitans deficit, cum ſit ille incomprehenſi- bilis, Oculus eum non videt, cum ſit inuiſibilis. Au- ris eum non audit, nec audiuit vnquam, niſi humana voce loquutum. Manus eum non tangit, cum ſit in- corporeus. Lingua eum non explicat, cum ſit inefa- bilis. Locus eum non capit, cum ſit incircunſcriptibi- lis. Tempus eum non menſurat, cum ſit immen- furabilis. Denique omnia traſcendit, omnem intel- lectum et mentem fuperat. Per ſolam abnegationem poſſe Deum diffiniri, quidam docuerunt. Si enim lucem hanc, aut res alias nobis cognitas medite- ris, dices manifeſte, quod Deus non eſt lux, ſed ſupra lucem: nec eſſentia, ſed ſupra eſſentiam: nec ſpi- nec ſon gitari quia n Deus. ſe manit ſaera o Creduunt eſt tumen 0re Dei terius re bectum Rotitin Dentem 40 per Ariſtote tem ſpe nunc vi k idipf Netponck Cllo ip nen reken Motitium rodcune l kerre, Uerm ſn kend prin⸗ linis ele Mentio. Mentis Nttti, K qnn Ni: g Rnolti, A D Mo qlamn elt Verbuni Des, en lorie i t in ehrn iplo Ci! his bellig: lux, infu lucette i tir dlnt pliſe, ni Deo. ( denos et i ne Dei,¹ e ren A 8, gli Mnteune cOgnoui⸗ 1 , liDe n potuitſ t l Aſcnin vocnhpreie bilis⸗ 1 nii hun⸗ cun ſi- mn ſt in⸗ cunſcihit ſt imne mnen in negtühe . Kan 1s Medt 1 u, . efſenin neee 7 4 LI BE R III. 111 nec ſpiritus, ſed ſupra ſpiritum: ſupra quicquid co- gitari poteſt. Hæc non eſt vera de Deo notitia, duia non docet, quid ſit Deus, ſed quid non ſit Deus. Nemo ſcit Deum, niſi qui ſcit modum, quo ſe manifeſtare nobis voluit. Modus iſte eſt nobis per ſacra oracula aperte proditus, et eum ſophiſtæ non eredunt, quia Deum in Chriſto videre nolunt. Hæc eſt tamen certiſſima veritas doctrinæ Chriſti, de viſi- one Dei admodum cenſona: Nec ipfius Dei, nec al- terius rei, notitiam veram nos poſſe concipere, niſi aſpectum, ſeu imaginem aliquam, in ea ſpeculemur. Notitia nulla dicirur, rem aliquam repræſentando, méntem ipſam immutare, niſi quatenus eius rei ima- go per phantaſma quoddam intellectui obiicitur. Ex Ariſtotele eſt omnibus notum, neceſſe eſſe intelligen- tem ſpeculari phantamma. Paulus item docet, nos nunc videre per ſpeculum 1. Cor. 13. Videre ipfi eſt idipſum, quod intelligere, per imaginem ſpeculi. Reſpondeant nunc Paulo noſtri aduerſarii, In quo ſpe- culo ipſi Deum vident? Dicant nobis, quam imagi- nem refert, ſeu quam ſimilitudinem habet phantaſma illud, quod ipſi ſpeculantur, quando ſuam de Deo notitiam formant? Nam certum eſt, phantaſina illud, quodcunque ſit, ſenſibilem ſpeciem ſeu effigiem præ ſe ferre. Si a Deo ipſo veram philoſophiam, imo veram ſapientiam, ſe doceri ipſi paterentur, aſſueſce- rent prius viſionem Dei vocare, vt fit in facris et di- uinis eloquiis, in quibus de viſione Dei fit ſemper mentio. Viſio dicitur, etiam interna, quæ oculo mentis fit: nec eſt de Deo, nec de angelis, aliqua notitia, quæ eadem non ſit viſio. Si quis obiiciat, fuiſſe in philofophis notitiam Dei: quia Paulus ait, Inuiſibilia Dei ex creaturis cognoſci, vt potentiam eius, diuinitatem, iuſtitiam, et alia Deo attributa, Romano. I. Reſponſione alia hic non eſt opus, cum ipſemet Paulus nominatim doceat . 112 D E TRINITATE doceat, quæ ſint inuiſibilia illa Deo attributa, et per Oio notiones communes cognita. Certum eſt, generalia Dei nos de Deo cognoſcere, et notitias commungs ha- bis, bere. Ex rebus aliis excerptas, Vt ipſemet Paulus ] prece deducit. Ex facti magnitudine arguimus potentiam Nam factoris, ex regimine iuſtitiam, et alia ſimilia, quæ ciem in nobis ſunt. Ex iis, quæ diuinitatem quandam hic Enite referunt, ſeu virtutem abditam, arguimus êſſe quid kent, aliud diuinius, quid aliud ſapientius, quid aliud for- eunn V. tius. Hæc ſunt inuilibilia Dei communiter gentibus Nel an nota, quæ Paulus ibi adducit. Ex effectis ſyllogiza- 6 Cnn mus, eſſe vnam primam cauſam, ex motibus eſſe pri. cgno mum aliquem motorem, ratiocinamur. Tamen peculia- gno M rem, ſingularem, ſeu abſtractam eius notitiam nun. hgine quam habuit Ariſtoteles. Hæc ſunt, inquit Paulus, Vidit, quæ de Deo cognoſci poſſunt, non tamen quod Deus quum ob id re ipſa cognoſcatur: cum præſertim ipſius cer- bilis ta voluntas ignoretur, imo totus ille de cauſis, et mo- tur vi tibus Ariſtotelis diſcurfus aliud nihil eſt, quam quæ- Ciſk dam in cerebro viſibilium phantaſmatum tranſpoſitio. le Per quam dicuntur illi quoquo modo Deum noſſe, itur quia motoris cuiuſdam phantaſma eo ſyllogiſmo ſibi e C imprimebant: et quia prædicata quædam colligebant, Uilen quæ Deo vere tribuuntur. uaun At vero, præœter hæc omnia, qui ex diuinis fonti- in et bus haurire aquam afſueuerit, veritatem ipſam inſtar L luminis inde fluentem, dicto citius agnoſcet. Quia ſerlo Deus per verbum ſuum manifeſtari mundo, et Vi- eil: deri voluit: qui videt Chriſtum, videt patrem; et euri nemo eum videt, niſi in Chriſto. Si Iudæi, Turcæ, bet. et alii pagani, ita Deum nunc vident, ſicut nos, leqn quam Dei viſionem nobis attulit Chriſtus? Hanc igi- ume⸗ tur, o lector Chriſtiane, Dei viſibilem apparitio- A nem veram 6sοσHouτυιπ , te agnoſcere oportet, vt cog- nmten noſcas gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti 2. Cor. ier 4. Ita cognoſces tunc Deum, quem nunquam Md ante nouiſti, nec ſpeciem eius vidiſti, Ioan. 95. n Quo bote en Mhmunes 1 ſemnet Dun lus potn ſimnlin, 4. amen Ned Notitian . inquit N en gd CAi ei⸗ t, Cvun e In trunlan Deuan ſelorim ltorke n oligk⸗ (iins ipun 1 nundo, ludei, e t, len 187 H n N. htteh 1 niſi em Nulg; n , N. 9 I. I B E R HI. 1713 Quo loco si0αο ſpeciem, formam, figuram et faciem, Dei ſonat: vt ibi doceamur: Deum non poſſe a no- bis, niſi in facie Chriſti videri. Alludit ibi diuinus præceptor ad id quod ſcribitur. Exo. 20. et Deut 4. Nam cum populus Iſraël olim voces audiſſet, et ſpe- ciem quandam loquentis multi eorum vidiffent per Chriſtum: ſequitur, eos, qui Chriſtum ita non agno- ſcunt, neque Dei vocem audire, neque per ſpeciem eum videre: ſicut ſophiſtæ hodie nihil penitus vident vel audiunt. Nam vox Chriſti eſt vox Dei, ſicut vi- fſio Chriſti eſt viſio Dei. In facie Chriſti credentibus cognoſcitur et videtur Deus, ac ſi viſibili illo vultu, quôò Moſi facie ad faciem videbatur, ſe mihi ſine ve- lamine manifeſtaret. Si faciem illam, quam Moſes non vidit, mihi clare monſtraret Deus, aliud nihil viderem, quam faciem Ieſu Chriſti glorioſam. Hæc eſt inuiſi- bilis Dei, per viſibile verbum manifeſtatio: et dici- tur viſibilis imago inuiſibilis Dei. Hac ratione dicitur Chriſtus facies Dei. Vniuſcuiuſque rei facies dicitur id, per quod talis res videtur, et cognoſcitur. Pure igitur et ſyncere eſt nobis concedendum, Deum in fa- cie Chriſti videri, vt ait Paulus, Deus per Chriſtum videtur: qui videt Chriſtum, videt patrem: et nemo eum vnquam vidit, niſi per filium. Ioan. 1, 5; 6, 82 12 et 14. Loquimur hic ſemper de viſione Dei, quæ in hoc ſæculo poteſt mortalibus contingere, nam in futuro ſe- culo aliter Deum videbimus. Tunc videbimus eum ſicuti eſt: nunc videmus eum, ſicut ſe nobis exhi- bet. Viſionem illam futuram nec intellectus nund aſſequitur, nec ea in cor hominis aſcendit. Viſionem nunc internam dicimus non inuiſibilem illuſionem. Aduerſarii noſtri, imaginaria quadam illuſione contendunt, per ſecundam illam rem nunc videri primam. Quanam id ratione? Quonam- modo res illa inuiſibilis, et inintelligibilis, quæ eſt magis ignota, quam pater ipſe, ducet nos h. ad ve- 2 114 D E TRI N I T A TI E ad veram cognitionem et viſionem patris? Triontæ nunquam intellexerunt quo tendat Euangelicus ſermo, cum totiens fit mentio de viſione Dei, qui per Ieſum Chriſtum oculo ad oculum videtur, qui nunquam antea viſus, vel cognitus eſt, Qualiter intelligendum erit, Deum in carne eſſe vere manifeſtatum? Quich eſt quod pollicitus eſt Deus futurum, vt eum omnes oculo ad oculum videremus? Mèum in terris viſum? Caue tibi lector, ne in alienum ſenſum traducaris, viſionis vocabulo cum ſophiſtis abutens. Conſidera Chriſtum non ſophiſtam, qui apoſtolos omnes, iam vidiſſe patrem ait, Ioan. 14. Idem de reliquis diſci- pulis Ioannes ait, I. Ioan. 2. Tamen nihil aliud vi- derant, quam faciem Chriſti, in qua patris deitas re- lucebat. Conſidera ad quem ſenſum rudes adhuc Thomas et Philippus patris viſionem et oſtenſionem a Chriſto pôſtulabant: et Chriſti reſponſum ad men- tem quærentium Ioan. 14. Quando Chriſtus ibi ait, per ſe videri patrem, ne putes eum friuole loquu- tum. Voca hanc viſionem intellectus, notitiam, co- gnitionem, intellectionem, ſeu quo alio voles modo. Et ad eundem ſenſum mihi concede, Deum nunquam antea viſum, vt ait ipſemet Chriſtus. Alias nihil noui Chriſtus attulifſet, et inaniter ſe iactaret, per ſe videri patrem. Falſus eſſet Ioannes dicens, Vidi- mus gloriam eius, quem nemo vidit vnquam. Aliud ipſi non viderunt, quam faciem Ieſu Chriſti glorio- ſfam. Per Dei artificium hic ſyllogiſmus eſt validus: Viſibili inſpectione illius vultus Elohim videbatur ôlim Deus, et hoc ipfum eſt nunc facies Ieſu Chri- ſti: ergo in facie Ieſu Chriſti videtur Deus. Vere adeo et proprie eſt nunc Chriſtus in Deo fſubſtantia- liter ſicut verbum illud, quod erat ipſe Deus, erat apud Deum. Cogita ſemper qualis in lege fuerit illius vultus inſpectio, et ad faciem Chriſti confe- rens, dic nunc clarius videri Deum. Caue obliui- ſearis. Audi ipſum e cælo nobis nunc clamantem, Viden Videne trem. ſignum propri Mil illam: titudine 17. inn ſoh lo. 3. gon tan Oeculs lec vi ltus 00 err illumin per ſer Vultus 60. Videbar fum Nult, ür De oſtol Vere Lorian Phetx bra, rabat. barum in en ienn delis I den, Mkerne eumn Onn nris riün tracheni; Conlea mnes, ir ni 5 es M eün Un N N itus ii ole Utitinm oles Nt n mn Aliss enet, cells, 4 Gn. AN ki An⸗ K Wi titemn 1n els⸗ Plan . els, lee n ſlent riſti Nt le Oid. lammm en L I B E R III 115 Videndo me videtis Deum. Videndo me videtis pa- trem. Erige mentis oculos, et vide. Si potuit Deus ſignum aliquod in mundo ponere, in quo Dei lux proprie videatur, hoc certe poſitum eſt. Mihi forſan obiicies, Parum prodeſſe, externam illam faciem videre. Reſpondeo, Ipfſiſſimam eſſe bea- titudinem æternam, ſi credendo videas, foan. 6. et 17. Vt ſolus afſpectus in ſerpentem illum æneum, ita ſolus hic aſpectus ſanat ab omni morſu diaboli Io. 3. Sed tu indigne in faciem eius aſpicis. A qua tamen, poſtquam credideris nunquam mentis oculos diuertas, et vtile eſſe cognoſces. Nam ſola hæc viſio te totum in cælum ad ſe trahet, et lumen vultus eius, tenebras tuas illuminans, te a pernicio- ſo errore purgabit. Aſpexerunt, inquit, ad eum et illuminati ſunt, pſal. 33. Faciem tuam illumina ſu- per ſeruum tuum pfſal. 118. Eleua ſuper nos lucem vultus tui, pſal. 4. Videbis et illuminaberis, Eſa. 60. Nonne Chriſtus beatos dicit oculos, qui eum videbant? Prophetarum plerique vidiſſe dicuntur ipſfum Deum facie ad faciem. Ergo plus illi vide- runt, quam apoſtoli, ſi non in facie Chriſti vide- tur Deus. Ac per conſequens nugabatur Chriſtus, apoſtolos hac ratione faciens prophetis beatiores. Véêre tamen viderunt apoſtoli, et videmus nos gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti reuelatam, Pro- phetæ vero viderunt ſub angeli velamine et vm- bra, qua angelus quaſi Deus, Chriſtum eis figu- rabat. Solis externis oculis videre Chriſtum parum quibuſdam profuit, quia non credebant in eum, quem videbant. At longe aliud eſt; faciem ipſam Chriſti in cælo lucentem internis oculis nunc videre, quod ſine fide fieri nequit., Imo intus in ſe ipfſis Chriſtum inhabitantem vi- dent, qui in eo vere regeniti ſunt. Hæc nos interna viſio in Chriſtum glorioſs transformat3 h. . vSyt aix 116 D E TRINIT AT E vt ait Paulus 2. Cor. 3. Lux illa faciei Chriſti eſt interno homini gloria æterna et beatitudinis fruitio diuina. Hoc ſalutare Chriſti eſt ſalutare vultus eius, pfal. 41. et illuminatio vultus eius pfal. 43. Ma- gnam vim habet viſio hæc, ſed ad eam fequitur men- tis illuminatio, ſi ea ipſa viſio eſt fruitio diuina. Ae- terna ipſa futura beatitudo eſt plena fruitio et viſio lucis diuinæ, vnio cum Deo. Eius beatitudinis æter- næ viſio faciei Chriſti, in nobis exiſtentis, nos iam nunc facit participes. Faciem illam inſpice, in monte glorioſe transformatam, qua viſa videtur lux ipfa, qua Deus lux eſt, et qua Chriſtus eſt lux mundi: quæ etiam lux videntis ſpiritum illuſtrat, et inſtar Chriſti glorioſe transformat. Erx dictis apparet, quod Chriſtus non folum dicitu imago Dei, ſed plus quam imago. Nam imago eſt, quando ſunt duæ res, ſimili modo figuratæ: quarum vna dicitur imago alterius. At in Chriſto eſt quid maius. Si Gabriel angelus ad me veniret, in forma aquilæ volantis, an dicerem, Heæc eſt imago Cabrie- his? Vere, ſi imago dicitur, plus eſt quam Mago, ſci⸗ licet, effigies quædam repræſentans, imo continens hypoſtaſim ipſam. Ad hunc modum verbum illud, perſona illa, ſeu vultus ille Elohim, plus erat quam imago. Erat ipfamet facies Dei, ipſemet Deus. Erat effigies quædam, ſeu forma ipfum eſſe Dei conti- nens. Simili ratione eſt nunc Chriſtus plus quam imago, eſt ipſa eſſentiæ effigies, vt ait apoſto- lus Heb. 1. Eſt character hypoſtafis Dei, ſcul- ptura ipfſius eſſentiæ diuinæ. Dauid et Moſes, LDN temunah, ita appellant pſal. 16. et deuteron. 4. Aduerte in quo ſenſu ibi dicitur imago, quando ait Moſes, eos imaginem loquentis non vidiſſe: quam imaginem poſtea Dauid nobis defiderat. Nam ſi in eo ſenſu imaginem hic accipias, recte ſenties. Erat ibi imago ipfamet faciei forma. Imago erat gidos, ipſa rei per ſpeciem exhibitio, Ioan. 5: 3 In eo In eo ſigies eygpre exiſte ſolo probe videre deret bili ſo tentian trunen omin tuit er nem Adtno appan profl ſti pe lacten lie 0 Pturis Ho honar Relhe leid Eentie tam ber ! demmn bis kam Dens leſin tio ſubc idei Atar Chritt 4 linis fiuii Völtus eine .43. . 1 itür nan. Ginimn litog et i tüdiis er is, M ee, in m ur In t, A it ſolun din I. innen te: in ito A ret i n muge ⸗ 10 (Cni etbun 1 3s elit ie tDeis Dei N. Mus K. it M ſes, Eenetct . gvent le. NN ls Innn lonn. I. I B E R III. 117 In eodem ſenſu dicitur Chriſtus éinor, imago Dei, ef- figies Dei. 2. Cor. 4. et Colos. I. Item τπρμαανααταοι expreſſio quædam, ſculptura, figura hypoſtaſeos, id eſt exiſtentiæ, eſſentiæ, ſeu ſubſtantiæ Dei. Quia in eo . „. „. .,„ . ſolo fſubſiſtit Deus. Ex quibus omnibus viſio Dei com- probatur. Nam exprefſam illam effigiem videns, dicor videre Deum: ſicut aquilam illam videns dicerer vi- dere Gabrielem. Alias Deus non poſſet ſe nobis viſi- bili forma patefacere. Quis tam inſanus ſophiſta po- tentiam hanc Deo detrahat? quaſi ſit Deus iners truncus, qui ſe nec manifeſtare, nec communicare homini poſſit? Quod ſi ſe homini manifeſtare ille po- tuit et voluit, hoc factum eſt per oraculi inſpectio- nem velatam et faciem Ieſu Chriſti reuelatam. Quem- admodum in medio immenſitatis, et inacceſſæ lucis, apparet ſolaris vultus, ita in medio altitudinum et profunditatum Dei, apparuit eius oraculum, Ieſu Chri- ſti perſona. Metaphyſicas imagines et inuiſibiles cha- racteres, quos inter illas ſuas res ponunt tritoitæ, hic omitto referre. Nam ſunt ſomnia ridieula ſcri- pturis ignota, quæ ſenſu et intellectu carent. Hoc illi obiiciunt, duod nullam ego in hominibus ponam Dei notitiam, nec angelorum, nec animarum. Reſpondeo, Manifeſtam me ponere, et viſionem pel- lucidam. Notitiæ omnis, quæ in anima noſtra eſt, eſ- ſentiam veram oſtendemus libro ſequenti, dicentes eam eſſe de eſſentia lucis. Lucem illam, quam nos per ſpiritus illuminationem in facie Ieſu Chriſti vi- demus, dicimus eſſe Deum ipfum, per Chriſtum a no- bis viſum. Hanc dicimus eſſe in nobis de Deo cla- ram notitiam, et a nobis videri Deum in Chriſto. Deus lux eſt, eam ipſam lucem nos videmus in facie Ieſu Chriſti. An non eſt hæc vera Dei viſio, et cogni- tio per Chriſtum? Angelorum quoque et animarum fubſtantiam eſſe de fſubſtantiam lucis oſtendemus, ac in idea hominis videri. Animæ illæ ſeparatæ, quas ſuper altare vidit Ioannes apoc. 6. quomodo videbantur?² h. 3. Videri 7 II8 D E T RIXN ITATE Videri nihil poteſt, nec in hoc ſeculo, nec in futuro, niſi merito lucis. Videbatur ibi totius hominis figu- ra, in anima relucens, cum contineat anima ipſa ve- ram hominis ideam, et figuram, vt docet Irenæus, lib. 2. cap. 33. 63. et 64. Ad imaginem et exem- lar verbi eſſe animam formatam, docet Philo iam ci- tatus. In idea igitur hominis videri poteſt anima. Angelus vero et in ea, et in alia faeilius conſiſtere, et videri poteſt, ſemper merito lucis, ſicuti merito lucis videtur Deus in Chriſto. Sophiſtæ autem inuiſibiliter vident, loco viſi lonis habent illuſiones. Eis factus eſt Chriſtus ocioſus, quia non aliter quam antea Deum vident. Veri au- tem Chriſtiani ſciunt, et ſcient perpetuo, factam eſſe ocularem Dei ipſius manifeſtationem. Nos certo fci- mus, Deum per Chriſtum videri. Scimus Chriſtum in Thoma et Philippo damnaſſe ſolieitudinem inquirendi Deum per alias vias, viſiones, cognitiones, et oſtenfio- nes. Omnem viam cognoſcendi, et videndi Deum in ſe eſſe teſtatus eſt, dicens ſe eſſe viam Ioannis. 14. Ita Deus ab æterno ſtatuit ac voluit, in ſolo Chriſto vi- deri. In eo ſpeculo nos vult continuo ſpeculari et ad id ſpiritu illuminari, vt eam lucem illuminatus fpiritus noſter continens, ad eandem Chriſti gloriam transformetur, factus inſtar Chriſti glorioſus 2. Cor. 3. et 4. Hæc eſt vera Dei notitia, quam per Chriſtum me habere profiteor: qua Deo ipfſo fruor, qua et ſpi- ritu Deum adoro. Non ſeparatim a Chriſto, ſed frui- tione eadem, qua Chriſto fruor, et adoratione eadem, qua Chriſtum adoro. Nam qui fruitur me, fruitur pa- tre: qui adorat me, adorat patrem: ſicut qui videt me, videt pPatrem. Videri debet in ſpiritu, quod ſpi- ritu adoratur: alioqui nobis dicet Chriſtus, Vos ado- ratis, quod neſcitis: ſicut ſophiſtæ adorant illum, quem neſciunt, Chriſtus eſt via et lux, ac via per eum . lucente oportet Deo appropinquare, Deum adorare, et Deum Deun ingret tricipt Partit punct biliten litudin elle in Lotitia ila fa igla c⸗ nonne in ve Oculu lector mube. (is uod in re ni catio⸗ bar, Orc tdlip. uoc Per derto in fütan Othinis ir ima ian cet lrenen emn et ean Philo in poteſ niin ins coni , 4 . D Kenti m loco wi tus oele nt. Vei o, dm os eerl Chritmi enn ingeim et Alak iDemi! Unis 141 0 Chritot Hyerlln illumimn ili en oſis 2,0 vet Et gun eit⸗ to, Euft ione ent⸗ ,fnittH 1 gli in , gloß , Von rant N i per dorat Denm I. I B E R HI. . 119 Deum lucem videre. Sed hanc viam tritoitæ non ſunt ingreſſi. Inuiſibili via eſt eis adoratio ignoti Dei, imo tricipitis monſtri. Tricipitem quendam cerberum, tri- partitum quendam Deum, quaſi tria puncta in vno puncto tres illas res in vna re concluſas, inintelligi- biliter ſomniant. Subſtantias omnes cæleſtes ad ſimi- litudinem mathematici puncti redigunt. Deum ipſum eſſe aiunt ſicut punctum in eadem planitie pluries repe- titum: et in vno ſimplici puncto tria puncta. Siccine extra, Chriſtum Sophiſtæ Deum vident? Hæccine eſt notitia, quam ſe, de Deo habere gloriantur? Si in ipſa facie Chriſti relucet naturalis Dei ſplendor, ſi in ipſa carne Chriſti eſt fubſtantia deitatis corporaliter, nonne ibi videtur Deus? Quomodo eſt Deus, olim in verbo, nunc in carne manifeſtatus, et oculo ad oculum olim et nunc viſus? Vide igitur, et crede lector. Alioqui væ tibi. Vt autem hæc Dei wiſio melius in nobis firmetur, de verbi hypoſtaſi eſt nobis adhuc dicendum. At quam rem ſatis iam oſtendimus fuiſſe viſibile et fub- ſtantiale verbum, ſubſtantialem lucem, et vultum Elo- him: quanquam ſub nube deliteſceret. Erat oracu- lüm quoddam in ignea nube fubfiſtens et ſplendens, quod et gloria domini dicebatur, et eius maieſtas in nube. Hoc ipſum erat illud oraculum, quod angeli- cis alis erat tectum et obumbratum oraculum per quod Deus Moſi reſponſa dabat. Erat oraculum illud in recondito domus, ſicut Chriſtus in vmbraculo o- mnipotentis erat abſconditus. Hanc oraculi fignifi- cationem comprobat Hebraica vox. Nam a da- bar, quod eſt Xoο venit P 1. debir, quod eſt oraculum illud templi pfal. 27. 3. reg. 6. et 2. Par- ralip. 3. 4. et S. Chriſtus eſt verum oraculum per quod Dei reſponſa accipimus. Ipſe eſt propitiatorium, per quem, et in quo eſt Deus nobis propitius. Coo- pertorium, nos ab omnibus malis protegens et propter n. 4. quem 12 0b DEäE TRINITATE quem beati, quorum tecta ſunt peccata. Sicut ipfe Chriſtus eſt nunc oraculum, ita olim in templo, in tabernaculo, et antea perſona Chriſti erat oraculum illud, vnde Adam, Abraham, Moſes et alii accipie- bant reſponfa. Vide quam pulcre lex tota verbum illud Toannis exponat, non ſolum in nubis oraculo, ſed et in lumine vultus Elohim, et reliquis omnibus. Ex lege colligitur verbi hypeſtaſis in nube illa, quæ fuit ſemen genituræ Chriſti. Subſtantia ipfa verbi fuit, ſubſtantia archetypæ mubis, quæ fuit ſubſtantialis ros terream materiam irrigans, vt inde germinaret Chri- ſtus, pfſal. 71. Eſa. 45. 55. 6I. Ezech. I17. et Ho- ſex 6. Hine dicitur Chriſtus germen Dei, Eſa. 4. Zacha. 3. et 6. et alibi paſſim. Hypoſtaſim eandem in nubis ratione comprobat, quod in lege paſſim dici- tur Deum apparuiſſe, et præceffiſſe filios Iſfraël in co- lumna nubis per diem, et in columna ignis per no- ctem. Loco columnæ eſt dictio Hebraica am- mud, quæ ſtationem et conſiſtentiam ſignificat: a ver- bo ſtetit, conſtitit. Inepte ibi dicitur columma et nihit ad rem ibi facit ratio columnæ. Sed appare- bat tunc Deus in nubis et ignis conſfiſtentia, ſeu eſſentia. Subſtantia eadem erat nubis ignis et lucis: Non inquam creatæ et caliginoſæ elementaris nubis, ſed increatæ et ſuperelementaris intus lucentis. Erat Deus in igne, et Deus ipſe ignis. Iam ſequi dices, Si talis erat verbi hypoſtaſis, ſiue ſubſtantia erat corporea, et diuiſtbilis. Non ſequitur. Si in rebus corporeis eſt Deus, et res corporeas in ſe refert, non ob id ſequitur, ipfum eſſe corporeum. Nam Deus ipſe eſſentia ſua eſt mens omniformis. Vt in anima tua funt re- rum corporearum et diuiſibilium formæ, ita in Deo: in eo eſſentialiter, in te accidentaliter. Incorpo- reus in ſe Deus, et inperceptibilis, ratione mirabili nobis prolata, per verbum ſe exhibuit percepti- bilem, et in verbo erat ſpiritus. Hoc non arguit in Deo in De tis ka⸗ tia, V ſione ſequen 15, n ſt con⸗ puncti pollet lorum marumm et anin ſtar ſin ins er ſtanti⸗ exhib⸗ modo Partit dieunt et dec Ne u inis, ſpirite it ſ ſpirit contin Dei t tur. tus h et pe kitus et ſeut doc illa ſuſtin L I B E RK II. za1 Kiclt ii in Deo corpus, ſed ineffabilem et omniformem men- tend,i tis rationem. Ipſius intellectus eſt hec mira poten- t Oraeln tia, vt in eo reluceat corporis ratio. Abſque diui- Alüi eee ſione vel mutatione ſitas eſſe in Deo formas viſibiles, oti ein, ſequens liber aperte docebit. Diuiſibilis non eſt De- dis orteln us, nec diuiſibilis eſt verbi fubſtantia, cum diuiſibile tis omim ſit corruptibile, Incorpereum vero inſtar imaginarii be ionr puncti nihil eſt in rerum natura, nec ex punctis illis ſa vertiſin poſſet quicquam conflari, vt docent phyfici. Ange- ſtantials n lorum fubſtantia non eſt inſtar puncti, ſicut nec ani- ninaret C marum. Subſtantia ipſa ſpiritus Dei, a qua angeli 17. al et animæ emanarunt, non erat inſtar puncti, ſed in- Dei, Eh. ſtar fubſtantiæ flatus elementaris, et elementaris hu- im endt ius erat archetypa, in mente Diuina. In Dei ſfub- e paſini ſtantia, quæ erat verbi et ſpiritus fubſtantia, orbi lhrasl ne⸗ exhibita, nec partes funt, neec partitio dici poteſt eo gnis M modo, quo in creaturis. In Dei ſubſtantia partes et 1 partitiones, ſecundum diſpenſationis diſtributionem lari dicuntur. Diuiſit Deus de ſpritu, qui erat in Moſe, tur cinm et dedit ſeptuaginta viris portiones ſuas. In miſſio- Sel gnn ne quoque ſpiritus ſancti erant diſpertitæ linguæ tenie, ² ignis, et ſinguli portionem acceperunt. In hac iset hi⸗ ſpiritus partitione, cuiusque portio eſt Deus, vt und i ait ſcriptura, et diuiſio ſubſtantiam non deſtruit tens . ſpiritus ſancti. Vt lux ſolis craſſior diſtribuitur, continuatione ad ſuum principium ſeruata, ita et lux wot Dei tenuior: at illa deſtruitur, hæc non deſtrui- iis. tur. Quicquid eſt in mundo, ſi ad verbi et ſpiri- an tus lucem conferatur, eſt craſſa materia, diuiſibilis s, o4„ et penetrabilis. Vſque ad diuiſionem animæ et ſpi- ee ritus penetrat lux illa, teſte Paulo. Ipſam angeli ntin e et animæ ſubſtantiam penetrat et implet lux Dei» t ſicut lux ſolis aerem penetrat et implet. Ipſam quoque lucem ſolis penetrat et ſuſtinet intus lux zi. illa Dei, omnes mundi formas penetrans; ef ne w fuſtinens, vt forma formarum. De ſpiritu er he⸗ h. 5. luce 122 D E T RIN I TAT E luce dicemus poſtea. Nunc ſat fuerit, ſi in verbo di- camus veram fubſtantiam, hypoſtaſim viſibilem, quæ hominem referebat, vt ſequens liber ideam hanc ad viuum exprimet. Non ſolum erat in verbo idea ho- minis Chriſti, ſed ſubſtantiale ſemen generationis eius. Non diceretur homo ille eſſe vere filius Dei, ſi eum ſimpliciter in Maria creaſſet, non ſeruata generandi ratione de ſubſtantia patris. Subſtantia fuit ſeminis in verbo, ſubſtantia Dei nobis exhibita, et Deus per ver- bum quodam modo corpoôratus et humanatus, olim in ſigura, nunc in veritate. Ioannes euangeliſta ſe ſub- ſtantiam illam verbi manibus palpaſſe tradit. Paulus deitatem corporaliter ſitam eſſe in Chriſto docet. Pri- ſei Theologi corporale verbum dixerunt modo cor- porali ſenſibile, tangibile, viſibile. Tangibile dices verbum incarnatum et palpabile, ſi in rebus aliis di- cas, non palpari, nec tangi materiam puram, ſed eſſe potius tangibilem formam, et palpabilem figuram, aut totum ita formatum tangi et palpari. Nemo miretur, ſi cum Ioanne deitatem in Chriſto manibus tangi nos dicamus, cum et in aliis rebus eam pene palpari di- cat Paulus, acto. I17. Nemo miretur, ſi nos dicamus, corporandum Dei verbum corporalem faciem olim habuiſſe, cum et ſpiritum ſanctum corporali ſpecie de- ſcendiſſe, teſtentur euangeliſteæ. Hoc Deo non eſt im- poſſibile, qui verbum ſuum ita exbhibere voluit Chri- ſtum generando. Corporali modo Deus apparere vo- luit, et potuit. Corporali ſpecie venit Deus, et rectus ſtetit ante Samuelem 1. Samu. 3. Modus eſt facilis, vt oſtendemus. Ea ipfa verbi hypoſtaſis ex principio euangelii Io- annis declaratur ex eo quod dicitur, erat: et quia viſibilem eam fuiſſe docet. Videbat loannes eſſe iam olim Ieſum Chriſtum hominem, in nubibus cæli ſpeculatore Daniele venientem, quadrigam Ezechièlis olim ducentem, inter myrtos Zachariæ equitantem, in ſolio Eſaiæ ſedentem, ac om- ni vuo ni en loquen reteren minis debat Prelid dliction ſtum le exiſtene tantemm lt plal i, e, e poſtaſn Prinein KTterm Vt gratian cogita ininag UItum ure, cie Mi⸗ cofume munic⸗ Titus Percep 1obis, Manife ui f Mültis 14. nocun kamili tatus, lie in Homin ture 1. in verbo! iſibilen n erbo ilel erationisch. s Dei, ata generi fuit ſenini Deis per Mmatns, oli ngelilt kk rait. N. to docet iInt nod pangible ebis A 1n, El⸗ n fguum Veno Nin: ibus i e pilui rieen 4 ral tin⸗ 0 non el D Volu 140 Nhnet els, etlil . 1s elt t ſ eune t ( Eat: E 4d 4 lonmnes 6 in 1 Olbiu uciun gud , LI B E R II. 123 ni æuo præſidenten. Et eum eſſet hoc cogitantis et loquentis Dei artificium, dixit eſſe Xoν6. HErat ſerme referens, ſicut ſi ore tuo exſpiratus ſermo ideam ho- minis contineat, per quam omnia fiant. Orbi præſi- debat olim Chriſtus in cuius perſona ſapientiam ita præſidentem inducit parabola Salomonis. Idipſum per dictionem Iah nobis declarat Dauid, iubens nos Chri- ſtum laudare in nomine eius, quod eſt 6C Iah, id eſt exiſtens, eſſentia, hypoſtaſis. Exaltate inquit, equi- tantem per inhabitabilia, in lah nomine eius pfal. 67. Et pſal. 101. populus qui creabitur, laudabit TIah. i. e. exiſtentem illum qui eſt, Chriſtum. Eandem hy- poſtaſin docet ipſemet Chriſtus, dicens, Ego ſum, a principio ſum, in Deo exiſtentiam habens princeps ternus. Vt autem gradus quoſdam manifeſtatibnis Dei, et gratiam Chriſti in hoc nobis factam intelligas, lector, cogita primo, Deum in ſe eſſe incomprehenſi ibilem, inimaginabilem, et nobis incommunicabilem, in infi- nitum omnia excedentem. Hinc de ipſo notitiam for- mare, aut eum videre nemo poteſt, niſi ille ſub ſpe- cie aliqua noſtræ capicitati perceptibili ſe nobis ac- commodet. Hinc iterum in ſpiritu noſtro eius com- municationem non haberemus, niſi ille ſe inſtar ſpi- ritus noſtri modo quodam accommodaret, nobis intus perceptibili. Hic modus diuinus eſt ſpiritus fanctus in nobis, de quo dicemus poſtea. Nunce priorem modum manifeſtationis, et viſionis Dei, ſolum perſequimur: qui fuit propoſita nobis quadam ſpecie diuina, vt iam multis oſtendimus, et indicat ipſe Chriſtus, Ioan. 5⸗ 14. et alibi paſſim. Cogita ſecundo, Deum iuxta modum hunc ſe viſibili forma ipſi Adæ admodum familiariter manifeſtaſſe. Ob peccatum autem occul- tatus, ſe poſtea ſine viſione in hominum ſpiritus va- rie inſinuabat, miſericordiam ſemper exercens in homines, quibus ex innato deitatis halitu legem na- turæ indiderat. Per ſermonem quoque ſe aliquan do ma 124 D E T RINI T. IL. I B. III. do manifeſtabat, ac ſi ego vocem meam inter eos, qui me non vident, audiri facerem. Variis modis excitabat ad ſe Deus miſeram naturam, quæ a ſatana tenebatur captiua. Hoc modo eſt Deus tempore da- tæ legis toti populo per auditam vocem manifeſtatus. Eodem modo eſt multis poſt Adamum loquutus, vſ- que ad Abraham. In Abraham cæpit alius manife- ſtationis modus, per viſionem. genes. I1I5. poſt Ada- mum primo Abrahæ eſt viſus Deus et nemini ante ipſum; vt vel hinc colligas- eſſe inſigne donum vi- ſionem illam. Hoc priuilegio donatus eſt primus pa- triarcha: et deinde poſteri eius, diuini prophetæ, qui ideo videntes dicti ſunt. Per viſionem eis paſ- ſim loquebatur Deus, quibuſdam in ſomnio, quibuſ- dam facie ad faciem, ſe varie patefaciens. Semper tamen erat viſio velata, in qua erat vmbra quædam per angelum exhibita. VItimo eſt nobis eitra cali- ginem lucide manifeſtatus, et reuelata faeie viſus. Verbum caro factum eſt, et vidimus gloriam eius. Vidimus gloriam Dei in facie leſu Chriſti. Vidimus Chriſtum, et in eo vidimus patrem. In eo vidimus lucem, Deum ipſum lucentem. Atque vtinam in hac viſione ita perſiſtamus, vt ad illam æternæ futu- ræ beatitudinis viſionem nos perducat hæc interna vi- ſio, et glorificatio, illius futuræ gloriæ nos iam hic participes faciens, per Ieſum Chriſtum dominum no- ſtrum. De TIri V te De fu 1 Chriß mani Omni tentüie in lud ineoe e nine, Mlen tommern ils rentia leri 108 et el eſlen⸗ eſt l. infini mniun Morne iode I. 125 d D E TRINITATE qur: ſin DIVINA LIBER QVARTVS, manikeken. . . . . . . Nomina Dei, eiuſque eſſentiam omnifor- Ocgullt, Alins mmi . 15. net mem manifeſtans, et rerum o- Ndͤon mnium principia. e donum! H eſt primm, V — i pn jſo iam Chriſto, et viſo in eius facie pa- nen ei. tre Deo, non abs re fuerit hoc libro quarto, diuino- nmio, di⸗ rum nominum fignificationem exponere, vt nos, qui ens. G Chriſtum Deum noſtrum proſitemur, in eo diuinam bra len manifeſtationem melius oſtendamus. Eſſentiam Dei bis einec⸗ omniformem nunc omnes cognoſcemus, veterum ſen- 1 ſack i tentiis concinne ſatis explicatam: rerumque principia glorim 4 in lucem proferemus, ſummis philoſophis hactenus F. Niir incognita. Nomina deitatis inſigniora ſunt απ et n en in rNe. Et eſt Elohim pluralis numeri, quo no- Ne m mine, vt communiore, eſt primo vocatus Deus. No- Tene men vero Iehovah, eſt magis Deo peculiare. Tam . e Ment nomen lehovah, quam Elohim, myſteria Chriſti in ſe pos in ipfſis continent. Iehovah in eſſentia Elohim in appa- amümar rentia. Nomen illud lehovah efſentiam fignificare plerique tradunt, alii potius generationem. Verum Ieho- nos et ea, et alia eo nomine comprehendi dicimus, vah. et eſſentiam potius: nec eſſentiam ſimpliciter, ſed eſſentiantem eſſentiam, ſeu eſſe facientem. Non „I eſt Deus inſtar puncti, ſed eſt ſubſtantiæ pelagus infinitum omnia efſentians, omnia eſſe faciens, et o- mnium eſlſentias ſuſtinens. Cabaliſtis ſua circa id v nomen ſecreta relinquimus, hoc dicentes, quod, Vvt iod cum ſcheua puncto nobis indicat, eſt futurum piel, ſignificationis actiuæ, a radice 1s ſeu po- tius †1**α1 mutando iod in vau, et Vvoces par- 126 D E TRI N IT A T E 1 uas in magnas, vt frequenter fit. Idque potius ibi fit, quia media habet punctum dages quanquam ſir piel, cum non accipiatur ibi vau tanquam conſonans, ſed tanquam vocalis. Quia vocale erat vau, et ſine aliqua corporis colliſione, omnes illius nominis fyl- labæ erant Hebræis proferendæ, ideo nomen illud eſt eis ineffabile, nec proferri ita poteſt, niſi ſeorfum ſyl- labas proferendo dicas, le ho vah. Sed ſiue eo modo, ſiue facta vau conſonante, vt nos proôferimus, dicas Iehovah, ſiue Ioua, conſtat eſſe nomen illud o- lim a multis prolatum. Imo rebus aliis eſt cum ad- iuncto aliquo nomen illud vulgo impoſitum, vt appa- ret geneſ. 22. et exo. I7. vbi locus vnus vocatus eſt Iehovah ireh, alter Ichova niſſi. Ad idem lere. 23. et 33. Iehovah zidkenu: et iudicum 6. lehova ſa- lom, id eſt, Deus viſio, Deus eleuatio, Deus iuſtitia, Deus pax, omnia per Chriſtum. Secundum hanc ergo rationem futuri piel, exponitur Iehovah, id eſt eſſen- tiabit, eſſe faciet. Non ſolum eſt eſſe faciens Deus, ſed et alium eſſe facientem faciens: quia pater omni- facientem filium eſſe fecit, et omnia eſſentiantem fili- um eſſentiauit, vt ipſe filius ſit eſſentiæ fons. Hanc eſſe veram illius vocis ſignificationem, docemur nos authoritate ipſiuſmet lehovah, nomen ſuum exponen- tis exo. 6. Vbi, quia erat magna facturus, et pote- ſtatem id faciendi homini daturus, ideo ait nomen ſuum Iehova, quod eſt nomen tanta facientis, et alium facere facientis, non eſſe patribus cognitum, quamuis nomina El et Saddai fuerint eis cognita. Ego, inquit, viſus ſum ipſi Abrahæ Iſaac et Ia- cob, in El Saddai, ſed in nomine meo lIehoua non ſum cognitus illis. Apparuerat antea Deus ipſis pa- tribus, et ſe eis manifeſtauerat ſub nomine El Sad- dai, genes. 17. 28. 35. et 49. ſemper eis dicens, Ego ſum El Saddai. Ex quorum nominum ſignifi⸗ cationibus hoc exodi loco colligitur, longe plura per nomen Iehovah importari. Nomen »& eſt a radi- 2 tullie ſ vatt Vattaton Citur 1 1 V mnipote de E Tum A lenb, elet Ab lelectin Treſente ittne, t uns et 1g ſim ienten Eetren u krei lniß Is Nor tis n ln t Ehor Ettere n n lod pr lt pro Is d igen Uelkedt genci, ins it Gam ſit ſonans, erſine is . Ilud en umn Hl. ſiue en cerimn, illudo. In A. t ppe. eltus 1 oV r. iultitit e. 29. 18 ne ergo eſer Deus, omni. en l⸗ Hane nur Poner. t pote. notnen tis, gnitun Onitl. et Ir. Ua HoN ſis pe⸗ 1 l. gicens, ſinil⸗ plut 9 ett 1 ridi L. I B E R IIII. 127 a radice, , quæ ſignificat vaſtare; et nomen eſt vaſtitas, vaſtatio. Hinc Saddai dicitur Deus, quaſi vaſtator, ſeu omnia vaſtare potens. Aperte hoc oſten- ditur Eſa. 13. et Iloëlis I. *ν quaſi vaſti- tas a vaſtante. Vbi noſter interpres pro vaſtante o- mnipotentem vertit. Similiter dicitur El, fortis. Vn- de El Saddai fortis vaſtator. Sub quo nomine pri- mum Abrahæ manifeſtatus eſt Deus, genes. 17. di- cens, Ego ſum El Saddai. Quod ideo factum eſt, vt eſſet Abraham robuſtior in non timendo alios, et vt perfectius ambularet coram Deo, cogitans ſe ſemper præſentem eſſe fortiſſimo Deo. Velut hoſtibus eius iratus, talia ipſi Abrahæ protulit Deus, eum confor- tans, et ſubdens, Ambula coram me, et eſto perfe- ctus. Ait vero nunc ad Moſen dicto cap. 6. Licet ego ſim patribus tuis manifeſtatus ſub nomine El Sad- dai, Licet nouerint me Sodomam et Gomorram va- ſtaſſe: non tamen eis declaraui, me eſſe Iehovah, nondum plene nouerunt me eſſentiantem, ſeu eſſe facientem per alium, qui aliis miracula faciendi po- teſtatem tribuo, vt ipſi Moſi nunc faciam contra Aegyptios. Ante Moſen nemini fuerat data pote- ſtas faciendi miracula, et ita nemini fuerat cogni- ta ſignificatio nominis id de Deo importantis, quam- uis nomen illud eſſet a patribus auditum. Non ſatis nouerunt patres, an Chriſtus eſſet Iehovah, cum tanta potentia omnia eſſentiandi: ſeu an Iehova eſſet Chriſtum, ita potentem eſſentiaturus. Præterea hoc eſſentiantis, ſeu eſſe facientis perfe- ctum nomen, ex ipſa mundi geneſi declaratur, ex loco primo, in quo illa vox a ſpiritu ſanécto cæ- pit proferri. Nam ſex diebus operis non eſt vo- catus Deus illo nomine, ſicut nec Chriſtus in ter- ris agens, donec requieuit in cælo. Generatione perfecta quieſcens Deus, creaturis efſentiandi, fa- ciendi, et generandi poteſtate data, tunc dictus eſt Ieho 128 D E TRIN IT A T E Iehova eſſe faciens, ſeu eſſentians per alium. genes. Mett 2. Ibi dicitur Deus eſſentias eſſentians, vt illæ ite- tuta rum alias eſſentient. Ipſe eſt omnis eſſentiæ fons, cont fons luminis, fons vitæ, pater ſpirituum, pater lumi- nitor num. Cæleſtes ſpiritus ille eſſentiat, ab eo fluunt eſ- turas ſentiales diuinitatis radii, et efſentiales angeli, qui- kerun iterum eius eſſentiam in res alias eſfundunt. Deus rum ipſe eſt in eis, et lux ipſa verbi in eis relucet. Ipſe ekibi pater hanc eſſentiandi vim ita Chriſto totam tribuit;, Er 1 vt ille alias res omnes eſſentiet. Omnia per ipſfum iter Chriſtum, et in ipſo ſunt, et conſiſtunt, vt docet Pau- Vn lus. Ipſe fert, portat, et fuſtinet omnia verbo virtu- Aorn tis ſuæ, Heb. I. Omnia in ipfſo ſuam conſiſtentiam is d habent, et cæleſtia, eét terreſtria, Colos. I. Deitatis leln Chriſti participes facti ſünt angeli, et eam in lege re- berſa ferebant. Per angelos Deus lucem ſuam mittit, et Cl hoc ipfum eſt ipſemet Deus: et Chriſtus ipſe eſt eius aus lucis diſpenſator, eam de ſubſtantia ſua mittens, ſpi⸗ eſlen ritum de fubſtantia ſua mittens, cui angeli miniſtrant. Inis Per angelos ſpiritum ipſe mittit, et hoc ipfum eſt ip- cit ſemet Deus. Semper ibi relucet eſſentia Dei, ſpiri⸗ Ules tus ipſe Dei, diuinitas ipſa, lux ipſa Deus. Hac ra- Ualni tione dictus eſt Iehovah Zebaoth, id eſt, eſſe faciens u ipſos exercitus, ſeu eſſentia militiarum. Omnes cæ- tern leſtes militias et exercitus eſſentiæ ſuæ ſplendore ipſe ddit Iehoua eſſentiat. Quanquam, inquit, ſint innumera- det biles infinitorum millium, et myriades myriadum, ip- rebel ſe tamen Iehoua eſt in eis omnibus pfal. 67. et DA- Hie niel. 7. Hinc eſt quod diuinitatis nomen ſemper ineſt ini nominibus angelorum, quia eius eſſentia eſt in eis. di1 Ea ipſa Dei vniuerſalis, et omniformis efſentia, ho- fubli mines et res alias omnes eſſentiat: eius ſpiritus eſt no- üngi bis ab initio inſitus, et poſtea iterum in nos copioſus A effuſus. Habet itaque Deus infinitorum millium eſſen- (A, tias, et infinitorum millium naturas, non metaphyſice Citer diuiſus, ſed modis ineffabilibus. Vnde concludimus op- In poſitum eorum, quæ trinitarii ſophiſtæ docent. Nam ipſi henh meta = lium. gen Vt ille i ſlentie in 1 Pater iu e fluune 8 Meli, Udum De kelvcet. tot n ni bit per h Vt Gcerk CONiſenn 1. Dier uin in keet lan min 1s ilbele 1 Mitns: geli nii⸗ ihlin ei, ti Nf⸗ . H! el⸗ e ONe Genine⸗ Int imum: tuim l. 67. e, n ſenyer el N6 eleltig 8 Pirins an 105 anin niliunek⸗ net Gnten. cludin Nut⸗ ept. Neß e L I B E R III. 129 metaphyſicas tres res inuiſibiles in vna eſſentia et na- tura ponunt, quaſi in vno puncto tria puncta. Nos contra vnam ſolam rem eſſe dicimus, et habere infi- nitorum millium eſſentias, et inſnitorum millium na- turas. Non ſolum innumerabilis eſt Deus ratione rerum, quibus communicatur, ſed et ratione modo- rum ipfius deitatis. Modi diuini ſunt in rebus in- effabiles, in ipſo Deo ab æterno præformati. Vt fert tamen fragilitas hominis, eos modos hie aliqua- liter explicabimus. Vnicus eſt modus diuinus inſignis, et principium aliorum. Hic eſt modus plenitudinis ſubſtantiæ, mo- dus diuinus ſine menſura, in ſolo corpore et ſpiritu Ieſu Chriſti. Modus duplex, vnde et duæ dicuntur perſonæ. Modus eſt apparitionis in verbo, et modus communicationis in ſpiritu, modus corporalis, et mo- dus ſpiritualis. Modus vterque fubſtantialis, alias res eſſentians, in corpore et ſpiritu, fons omnis vitæ, 0- mnis lucis, et ſpiritus. Hæc eſt de rebus æterna Dei cogitatio, et ad eum modum exhibitio: hine alii o- mnes modi, vt a ſtipite rami, a radice ſurculi, a vite palmites. Eſt modus alius diuinus ſecundum menſu- ram dati ſpiritus, vt in nobis, et alius in angelis: iterum alius ſpiritus innatus alius per gratiam ſuper additus, et vterque multiplex, ſubdiuiſione quadam per Chriſtum facta. VItimus modus eſt in ſingulis rebus iuxta proprias ideas ſpecificas, et indiuidualès. Hic eſt omnium poſtremus, eſt tamen in rebus di- uinitas aliqua. Prædicti ſunt in nobis diuinitatis mo- di ſecundum præſentem ſtatum, alii multiplices et ſublimiores poſt reſurrectionem futuri, quos non at- tingimus. Ad præſens vero iuxta poſtremum, qui nunc eſt, in ſingulis rebus modum, eſſentiam Dei ſimpli- citer enarrantes hoc dicimus;, quod rerum omni- um eſſentia eſt ipſe Deus. Deus ipſe eſt compre- henſio, et continentia rerum omnium. Ipſe Deus .. ſuſti 130 D E TRINITATE fuſtinet nos et portat nos, Eſa. 46. et 63⸗ 1pſe vi- . uificat omnia I. Timot. 6. In ipſo viuimus, moue- mur et ſumus, acto. 17. Omnia in ipfſo conſiſtunt. Colos. I. Omnia ex ipſo per ipfum et in ipſo. O- mnia funt in ipſo, ipſe dat eſſe rebus, et ſingulis for- mis ipſum eſſe formale. In eſſentia ſua rerum omni- um ideas continens, eſt veluti pars formalis omnium, peculiari præſertim in nobis ratione, ob quam nos di- cimur participes diuinæ naturæ. Ipſe eſt pars noſtra, et pars ſpiritus noſtri, vt non per agrorum terrenam, ſed cæleſtem ac diuinam poſſeſſionem, nos merito di- camus: Dominus pars mea, et portio mea pfal. 15. et 72. per Chriſtum eſt nobis deciſa veluti portio ſpiritus diuini, et de plenitudine eius nos omnes ac- cepimus, vt olim in figura eſt aliis deciſa, portio ſpi- ritus Moſis. In reliquis vero creaturis, non per do- num ſpiritus, ſed generali alia ratione dicitur eſſe Deus. Ita ipſe eſſentialiter omnia ſuſtentat, vt crea- tura quæuis, ab ea ſuſtentatione deſtituta, in nihilum redeat, ſicut eſt de nihilo. Hoc ipfſum veteres He- bræi, et philoſophi docuerunt. Ex Hebræis hoc citat rabbi Moſes Aegyptius. lib. I. perplexorum, capite 68. dicens, ineſſe creatoris eſſe omne quod eſt; ip- ſumque omnia ineſſe, iuuare et ſuſtentare, per eum modum, qui vocatur ſplendor, ſeu lux quædam ſe- cundaria. Id ipſum Aben Ezra in geneſim docet, et reliqui omnes cum prophetis ipſis. In eandem ſen- tentiam veteres omnes philoſophi conueniunt, quos hic audire non erit ineptum. Ex Pythagora, Anaxagora, et aliis antiquioribus, a Zoroaſtre, et Trismegiſto doctis, citat Plato in Parmenide, Cratylo, et Phædone, vnum quid pri- mum efſſe, et in vno omnia contineri, ac conſi- ſtere. Ipſumque vnum et ſolum per ſe eſſe pul- crum et bonum, nec alia pulcra et bona, niſi eius participatione dici: ac tanto pulcriora, quanto ei propius accedunt. Ipſum vero vnum eſſe mum di d . dam, 0 Tinenten ay ex ur, D. ſentiam tt en otus 20 d vnam lun redu lunt et 1 el chao Confuſas s, in IIus, I bonam, lttera g bonum Chns, M. rmarun inr geit et lucem les Omn ilbpira. ientie Craenlum Milo Uum orm Ugelis ln ſtit ð era Pwehns. turum srenel Delg en iles, P htinns imnus, M 1o cONNIIe in iplo ſingllst Tekumn on nnlis omnin nos i ner oll! Veluti N 105 CMn ,, porif „MN Ni le dicin elttt Nten innme n verte! rris heed NOru/N 4 ne, M lein elin Cen: einitl? geniunt, 6 mnigune int M n git 1 ſe Neß ni, Ii 6 „um 1 adle D 5 L. I B E R IIII, 181 di oxtoem animationem, eſſe vovy mentem quan- dam, omnes in ſe ipſa mundi naturas ÿ*νασαα con- tinentem, vt in eo omnia conſiſtant, et dναοαορα0ο Gaα‿ ν exornantem, vnde et 20αα hic mundus dici- tur. Deum vocat Socrates in Cratylo Puαταν eſ- ſentiam naturæ, eo quod Oοσ⁄ ι w naturam ipſam et S„ vehit et continet. Naturali ordine omnes motus ad vnum primum motorem, omnes naturæ ad vnam naturam, omnes vitæ ad vnam primam vi- tam reducuntur, per quam et in qua omnia alia vi- uunt et mouentur. Deum ipſum, priſci omnes dixere ex chao omnia illuſtraſſe, et ex eo materias veluti confuſas educendo, formas indidiſſe viſibiles et luci- das, inſtar pulcritudinis ſuæ. Ipſe pulcher et bo- nus, lucem primam ſibi ſimilem fecit pulcram, et bonam, deinde reliqua pulcra, et bona, vt habet littera geneſeos. Dictio enim 2 thob pulcrum et bonum ibi ſignificat. Ex antiquiſſimis citant Iambli- chus, Macrobius, et Philo, mentem illam eſſe matrem formarum rerum formales ideas in ſe continere, et ſuæ deitatis ſymbola rebus indere, ſcilicet ſpiritum et lucem. Nam lucem illam in ſe continet, qua res omnes format, et ſpiritum illum, quem rebus inſpirat. Idipſum docuerat Zoroaſter in Oraculis ſapientiæ, quæ dicta ſunt aνραιας Xν⁄α Apollinis oraculum a Porphyrio citatum lib. 10. de laudibus Philoſophiæ, aperte teſtatur, Deum ipfſum eſſe re- rum omnium formam et animam et ſpiritum: nec ab angelis comprehendi, niſi ratione qua ſe ille viſibi- lem ſtatuit. Inſcriptio ſapientiæ deæ apud Aegyptios hæc erat, vt in Iſide citar Plutarchus, ac etiam Proclus. Ego ſum omne quod fuit, quod eſt, quod futurum eſt: velum meum nemo mortalium hacte- nus reuelauit. Sapientia eſt vere omnia in ſe continens. Deus eſt id totum quod vides, et id totum quod non vides, vt ait Seneca, et citat Lactantius. Ad idem Plotinus in libro de prouidentia. Mentem æternam i. 2. ait I32 D E TRINIT ATE ait, in qua omnia conſiſtunt, eamque immotam cun- ca moliri, omnium naturas continere, cuius hie mundus eſt vmbra et imago. Triſmegiſtus veteris phi- loſophiæ pater in Pimandri ſermone ſacro ita cecinit, Omnium natura eſt Deus, omnium gloria et princi- pium, et in quo omnis natura conſiſtit. Ad Tatium ait, Deum vnum eſſe omnia, et eſſe veluti multicor- poreum: quia nihil eſt in corporibus, quod ipſe non ſit. Et paulo poſt ait, Deus eſt principium, con- plexus, et continentia rerum omnium: eſt ipſum efſe omnium. Et in libro, Quod in ſolo Deo ſit pulch- rum et bonum, Omnia quæ funt, inquit, funt in Deo, et ab eo pendent. Ibidem ait, Deum eſſe omnia, et Deum omnia facientem ſibi omnia aſſimilare, ſicut omne agens aſſimilat ſibi paſſum. In Aſclepio, Deum ait eſſe omnia in omnibus, et omniformes ſpecies. Verbum Dei eſſe ait archetypum mundum, archety- pum lumen, et archetypum animæ. In rebus omni- bus ait fulgere imaginem quandam Dei. Vnde in pimandri hymno cecinit, Sanctus eſt Deus, cuius imago eſt omnis natura. Ad Tatium flium, ait, ni- hil eſſe in rerum natura, quod non aliquam præ ſe ferat diuinitatis imaginem. Vndique noſtris oculis obſeruatur feque obiicit et inculcat Dei omniformis imago, quæ ipfa eſt in omnibus lucis imago. Idem docet Paulus acto. 17. Deum pene in ſingulis rebus palpari, cum fſit ſingulis rebus inſitus. Ex Arato ei⸗ tat, nos eſſe progeniem diuinam, et genus quod- dam Dei cum Pythagora: quia deitatis ſemina in no- bis ipſis habemus, vere nobis innata, vt eſt ab origine nobis innatus ſpiritus diuinitatis, Ibidem ait apoſtolus, quod nos in Deo ipſo viuimus, mouemur, et ſumus. In eo ſpiramus, vita, et halitus noſter in ipſo eſt, et ab ipſo pendet. Vnde Iouem priſci aérem eſſe dixerunt: aut eſſe in aére ipſo, in quo viuimus: quia eſt in aë- re halitus diuinus viuificans. Aratum citat Paulus de Ioue loquentem, qui et louis dixit eſſe o⸗ mnia mnia mouer Hebre nabile, autem capite tur, y glens inplere trit co⸗ us, Se Uiſcat, Inuation tiam, Aiud ſuum mam Wiuer Winert Plura . Mus. N Vdendh Men E. um Eld, f lium g Gili, Vere ſls t Ul. N2. el Noſtre Dkum len e t a t LIBER MIII., r33 mmotime annia plena. Iupiter eſt quodcunque vides quocunque e, cld moueris. TIouem illi dixerunt, ex antiqua traditione us Netn Hebræorum, Deum lIoua appel antium. Ioua indecli- o nes nabile, inflexione quadam eſt verſum in Iouem, Ioua omdan autem eſt dictum pro 7*2α6* Iehova, cum ſcheua in MH. capite non profertur, et aſpirationis prolatio omitti- elii nmm tur, Vt in ea lingua paſſim fit. De ſpiritu vero lo- lod ſi quens Triſmegiſtus ad Afclepium, ſpiritum Dei ait incipiun,1 implere omnia, viuificare omnia: et quod mundus nu- .et inint trit corpora, et ſpiritus ille nutrit ac fuſtinet ani- Deo N 4 mMas. Sermone tertio ait, ſpiritum hunc qui omnia vi- ingnit, uificat, a ſancto fonte proficiſci. Animam ait conti- eun elel⸗ nuationem ad ſuum principium ſeruare, et dependen- Ardm tiam, ſicut a ſuo fonte dependent lux et calor. Non 4ACetin aliud ſenſit Dauid cum ait retrahente Deo ſpiritum Pornes ſe ſuum animas deficere, pſal. 103. Deum item eſſe ani- nian, mM, mamn mundi, Platonici omnes affirmant et ſpiritum In eius vniuerſi omnia ſuſtinere, ac viuificare. Sed de hac . Dei. 18 vniuerſali eſſentia, et rerum omnium ideis, paulo poſt Deb plura dicemus, ſi de voce Elohim quædam præmiſeri- tn ne M zinn t Vt autem de nomine Elohim certiora tradamus, Elohim. täs videndum nobis eſt, quid in Deo apparuerit, vt no- wmi⸗ men Elohim conforme ſit inde ſequutum. Hebræo- 4 rum antiquiores in Breſchit rabbaa, ſeu in geneſi ma- inug gna, fuiſſe hæc ab initio mundi tradunt, Meſſiam, ſo- lium gloriæ Dei, ciuitatem Ieruſalem, hortum para- 1 diſi, ſpiritus iuſtorum, legem, et Iſfraëlem ſeptem hæc. 1 zan Vere eſt ab initio, cum ipſo Meſſia, ille ab Efaia vi- lenint ſus thronus deitatis, ſiue ſolium maieſtatis excelſæ. ckin Eſa. 6. Id nobis oſtenditur Deut. 33. lIere. 17. Pfal. mnan Int 92. et 102. vbi ſemper dicitur ſolium, et ſedes Dei , im ab initio conſtans. Idipſum eſt locus ſanctificationis Pbehe noſtræ ab initio paratus, vt ibi ait Ieremias. Idi- nun⸗ pfum eſt hortus cæleſtis paradiſi et ciuitas Ieruſa- Jvin 41 lem cæleſtis. Ab initio eſt nobis regnum paratum, . as, Vt ait Chriſtus, ſicut ab initio eſt ignis ille pæ- un j. 3 narum 134 D E TRINIT A T E. narum, quo ſunt mali puniendi Mat. 20. et 25. et Eſa. 30. Aduerte, In quo ſenſu Hebræi dixerunt, Meſſiam ab initio eſſe. Non trinitariorum ſophiſta- rum more, ſed quia eius perſona, et forma viſibi- lis, erat in Deo ſubſiſtens. Hinc rabbi Ijzhac Ara- m ſuper Geneſim dixit, Antequam crearetur ſol, ſubſiſtens erat nomen Meſſiæ, eratque iam ſedens in fſolio Dei. Vtinam hunc ſenſum tenerent noſtri ſophiſtæ. Legem etiam ab initio eſſe in dextra Dei, probant Hebræi ex loco illo Deut. 33. et quia dici- tur ſcripta digito Dei, et in libro Dei: atque ita de- ſuper in terras delata. Iſraëlem quoque ab initio eſſe contendunt, quia dicitur ille populus ſeculi, ſeu populus æternus, et ab initio conſtitutus, Eſa. 44. et in Deo ſculptus. Eſa. 49. Eodem modo terre- ſtrem illam Ieruſalem ab initio conditam probant ex 4. reg. 19. Eſa. 37. 49. et pſal. 86. Sed quia illa fuerunt vmbra alterius veritatis; quia nos ſumus Chriſto ſubſtantialiter per ſpiritum æternum inſiti, ve- rius nos dicimus, Chriſti participes eſſe modo pecu- liari in eo ab æterno. Horum in Chriſto regenitorum Spiritus ſunt in Chriſto ſubſtantialiter, in libro glo- riæ deſcripti. Aeternitatem hi habent, ſeu participa- tionem æternitatis ſpiritus Chriſti, cum ſpiritus illius fubſtantialem habeant portionem, ſeu fubſtantialem halitum. Ad hunc modum decuit, ſolium illucd Chriſti regale ſuis ab æterno electis ornari, et aſſo- ciari. Huc extenditur quod apoſtolis ait Chriſtus, Vos ab initio mecum eſtis, Nomina veſtra ſcripta funt in cælis, Vos eſtis pôpulus ſeculi, in Deo ſcul- pti, Sedes veſtræ ſunt ab initio. Non diceretur fuiſſe olim cæleſtis ciuitas, niſi eſſent in ciuitate ciues. Ecce quanta eſt vis æternitatis Chriſti et, quanta Eternæ illius deitatis ſit in nobis communicatio, ſe- cundum ſpeciales formas et ſpiritus. Non ſolum vero ſpiritus iuſtorum, ſed et aliorum hominum et . rreruth terun yjt de in ipt lecies lium, paratr Titus! itio, Cherub Cum ſi gibern crocne Humer Deo Gifle 3. Te Dei chiele 10. et aucd ſi, vt ungeli⸗ tot i ingnan no, ari Gommin Deo eſſe! we ke uod lorum ſt he dü ur V 10. et 1 7 rei (en Drumn ſort form m di lirhnei crexreme! ne ian ke tenerent in Centn! 1. et glitd : aNtgle iit ole id i lus ſeeli Utus, Nl n Md un probe Sel aili Gin n⸗ . tnum ini Ge noche fo teeiin i tn’ ui ſpirinsl fübknin ſoiun nuri, a it Criß Felin nn in oß jceretun 5 itate ts et, unicnte NE ſlu hominn ſeih L I B E R IIII 135 rerum omnium lucidæ formæ ſunt ab æterno in Deo, vt de ideis mox dicemus. Peculiarius vero electi, in ipſo Chriſto prædeſtinati, qui ſunt numero duo- decies centum quadraginta quatuor millies millia mil- lium, apoc. 21. Quibus totidem ſunt ab æterno paratæ ſedes, manſiones, et ſuus cuique in Deo ſpi- ritus præparatus. In Deo quoque realiter erant ab initio, et circa illud maieſtatis ſolium videbantur, cherubim et ſeraphim, et ſingularum prouinciarum cum ſuis thronis cæleſtes poteſtates, principes, et gubernatores, vt cum Daniele ait Paulus. Spirituum quoque adſtantium, et angelorum miniſtrantium in- numeræ legionum myriades, vt ait Daniel. Hæc in Deo vidit Ezechiel cap. I. et 10. vbi dicit ſe vi- diſſe viſiones Deorum. Similia fere vidit Micheas 3. reg. VItim, et Dauid 2. reg. 22. Vox verborum Dei audiebatur, vt vox caſtrorum teſte ibidem Eze- chiele, et vt vox multitudinis, teſte Daniele. cap. IO. Heaæc tanta maieſtas multitudinis numero viſa;, et audita in qua relucebant ſplendores facierum Chri- ſti, vt habet Hebraiſmus, ſplendores facierum ab angelis exhibiti, facies variæ cherubim et ſeraphim, tot ibi micantibus oculis et deitatis formis. Hæc inquam, tam multa in cælis viſa et audita ab Ada- mo, Abrahamo, et aliis ſpeculatoribus aliter nomi- nari non debuerunt, quam Elohim dii, Adonim domini, Adonai domini mei. Hanc pluralitatem in Deo vidit, et notauit lacob, dicens, reuelatos ſibiĩ eſſe Deos genes. 35. Et Abraham ait, peregrinari me fecerunt dii, genes. 20. Ex his iam apparet; quod Elohim in ſe plura continebat. Elohim re ipſa erat Deus, forma ipſa erat Chriſtus cum ange- lorum multiplici miniſterio. In ſumma, Elohim, eſt habens diuinitates, ceu ſpecioſas formas: eſt dii diui, ſeu vultus Deorum. Primum tribueba- tur id nomen Deo, deinde aliis illuſtres formas i. 4 oſten 136 D E TRINITATE oſtendentibus. Quando angeli in miniſterium mitte bantur, induebant perſonam diuinam, atque ita di-. cebantur Dii, ſub perſona tamen Chriſti. Circa nomen hoc trinitarii mire hallucinantur. Nam de illis tribus rebus aiunt eam vocem dii prædicari, quaſi illæ ſint tres dii, quod ipfimet negant. An erant tres illi dii, qui peregrinari fecerunt ipſum Abraham, et viſi funt ipſi Iacob? Si fatentur, tres eſſe, et eſſe Deos, ſequitur tres eſſe Deos. Iudæi item tres illas res in Deo nunquam concefſuri, vt hane pluralitatis in Deo ratidnem ſubterfugerent, linguæ conſuetudini illam vocis pluralitatem tribuerunt, nullum aliud hic admittentes myſterium. Sed ſi verum Meſſiam agno- ſcant, clarum in voce Elohim eſſe Dei et Chriſti et angelorum myſterium agnofſcent, tota lege comproba- tum. Nam illa pluralitatis confuetudo non temere cæpit, nec oriri in lingua ſancta potuit, ſine myſterio. Eo magis quia paſſim adiunguntur aliæ voces plura- lis numeri, vt locis citatis, Dii peregrinari fece- runt, Dii apparuerunt. Dii ſancti dicuntur loſue 24. Dii viuentes, dii viui, Iere. 10. et 23. Dii iudices, pſal. 57. Et 2. Samu. 7. ierunt dii ad re- dimendum, id eſt, cæleſtes poteſtates, Deus Chri⸗ ſtus et angeli. Nunc vero cum Chriſtus ſolus, il⸗ lam totam, et ſuam, et patris, et angelorum ma- leſtatem in ſe contineat, vt ipſemet teſtatur Lucaæ 9. merito ille dicitur nunc Elohim, habens diuinita⸗ tes omnes. An autem nomen Iehova Chriſto tribuatur, po- teſt dubitari. Non dubium enim, quin in lege Angelus vocaretur Iehovah. Ergo multo fortius ipſe Chriſtus: cum præcipue ſit in figura Chriſti nomen illud angelo tributum. Sicut olim idem erat Elohim et Iehova, quia Deus erat verbum, ita et nunc, quia ad priſtinam illam gloriam eſt Chriſtus glorificatus. In terris tamen agenti Chriſto nomen illud non eſt a prophetis tributum: et ipſemet Chri- ſtus ſtus Veru et ſil fons terun ipſa! n et q Pberie pem, Diqnui⸗ Cmnin ila lucen Videt tes drigi quam Crec Mole ZorO Mato Lilto. Orun Plari Mun tiam N vide 29. Denn 9. tt 1 ſcpi⸗ ul tur⸗ TI. I B E R III. 137 rium mit ſtus deitatem Elohim ſibi tribuebat. At nunc ipſe eſt ue in verus Iehovah, qui omnia eſſe facit, omnia ſuſtinet, et ſuis miracula faciendi poteſtatem tribuit. Ipſe eſt nantur. N fons lucis omnia formantis, et mentibus noſtris ideas ii preln rerum infundentis: cum eſſent olim rerum ideæ in t. Mer ipſa Dei ſapientia, quæ nunc eſt Chriſtus ipſe. n Abrikr Quia vero in idearum ſermonem pluries incidimus, Ideæ ele, Ed et quia ad vberiorem cognitionem Chriſti, imo ac ſen lan⸗ tem tes d vberiorem eſſentiæ Dei et nominum eius declaratio- nium in ne phuräii nem, earum cognitio facit, de ipſis nunc eſt nobis Peo. e ONHlent aliquid dicendum. Ab æterno erant in Deo rerum urn Auud omnium imagines, ſeu repræſentationes, in ſapientia Nellam ipſa, in verbo ipfo Dei, vt in archetypo mundo vere et Cnniki lucentes. Nam Deus in ſeipſo, in lumine ſuo omnia ge connnie videbat, rerum omnium ideas, velut in ſpeculo lucen- pon . tes ſibi inſitas habens. Hæc fuit de ſapientia Dei ab Ene Mei origine mundi recepta doctrina, ſacris litteris prodita, ee E gquam ex maiorum traditione, Chaldæi et Aegyptii Guitti Græcos docuerunt. Ex ſacris hoc docuerunt, Iob, annnr 1e Moſes, Dauid, Salomon et alii. Id ipſum docuerunt . et 3 Zoroaſter et Triſmegiſtus, a quibus ab Orphæo ad t di d4 Platonem Græci omnes didicerunt, maxime a Triſme- , Dan li giſto. Is tam in Pimandro, quam in Afſclepio rerum fu ſo omnium lucidas formas, in primo illo mundo exem- gelorun 5 plari verbo Dei contineri docuit. Ac primum illum trar l mundi architectum inſitam quandam habuiſſe ſapien- ini tiam, plenam ideis originibuſque rerum. m Quæ verba de eadem ſapientia in ipſo Deo ſcri⸗ 8 ure, P pta, qua Deus ſingulas res aſpicit, ſub omni cælo uten viget, et ſingula diſponit, antea docuerat Iob. cap. Iun 28. De eadem ſapientia res omnes ab initio apuch lon Cri Deum delineante, vide apud Salomonem prouer. gun 8. Eodem modo de ipſa loquitur Baruch cap. 3. n et latius lIeſus Sirach, ſiue Eccleſiaſticus et liber anet ſapientiæ: vbi fſapientia dicitur ſpiritus vnus et eſ multiplex, omnia continens. Omnium artifex doce- rito nin tur eſſe ſapientia, inſtar architecti ideam futuræ ſenet . j. 5§. domus 138 D E T RINILTATE domus in ſe prius continentis. Sapientia ipſa ait dicto ca. 8. Ego coram Deo eram multitudo, et eram delectationes ſingulis diebus. Multitudo idea- rum, delectationibus ipſis ſingula producens. Sa- pientia erat omne quod fuit, quod eſt, quod futu- rum eſt. Ea ipſa erat Xoο, erat ratio mirifica, in qua omnia viſibiliter relucebant. Ille ipſe Dei ſermo eſt eius ſapientia, et ea ipſa lux faciei Chriſti eſt nobis lux intellectus, et rerum omnium idea. Eſt ſermo Dei viſibilis et audibilis, in ſenſu ſimul et in- tellectu. Ex ſermone noſtro nunc hanc, nunc illam ideam auditus concipit, ſicut oculus ex viſione. At ſermo Dei omnia ſimul continet, quæ videntur et audiuntur, et intelliguntur. Imo et quæ aliis ſenſi- bus percipiuntur. Verbum ipfum Dei priſcis diceba- tur mundus omniformis, mundus archetypus, mun- dus intellectualis. Triſmegiſtus poſt ſermones ad Aeſculapium et Tatium filium, a mente docetur, in Deo eſſe mundum omniformem, ad cuius ſimilitudi- nem eſt factus hic inferior mundus: et in Deo eſſe mundi ideam, quæ formas per ſingula corpora exx- primit: qua ratione omnia in Deo ſunt et continen- tur. Orphæus eſſentiam Dei eſſe dixit omniformem, omnes in ſe ſormas habentem. Quod hac ratione nobis oſtenditur. Nam ille omnium formas ſuſtinet et ita ſuſtinendo, eas in ſe ipſo videt, in ſua luce ap- parentes. Quas apparentias nos vocamus ideas. Alia item ratione, quia Deus ipſe rerum ſpecies et ideas mentibus hominum indit. Ad imaginem enim Dei ſpecies rerum concipit homo. Quam rem citato loco ita familiariter docet mens Triſmegiſtum. Contem- plare, inquit, te ipſum multa intelligentem: deinde contemplare Deum omnes in ſe ipſo intelligentias habentem. Niſi enim te ita Deo aſſimilaberis, Deum non intelliges. Nam fimile a ſuo ſimili cognoſcitur. In Deo ergo ſunt rerum ſpecies et ideæ, ſi in no- bis ſunt, et nos aſſimilamur Deo. Seneca ad Lu- cilium cilin labe Plate § ſacri bis Omni lucen rerun tur. ſia! üm Plant ns te lucie et P bus, Dpilo can imgi e! darun tiam ſuo! omne ſppien Nemn tio. expo Vbi deſen Adi⸗ Nbii⸗ Omni Cogi teqeu in E Ntia id multitnde Gltituco ie⸗ duceng, t, Cod in ratio mnit Ue ie kiei C nium iden 5 Ku ſimul ai c, n i Vore E Videnm!: qur ii 4 Priſeis it⸗ etypls, N ſeinnot e Cocetl us ſmiir. t in Dens 1 cotpo? t et coltie OnmNifonme, I lue i uus ſltit ſin uce! iles 1 cies et ii⸗ n epin n cinm 1. (Onc- ten: Ginf telintin beris, De cogroſin. , ſ NN. 1 ciiu L I B E R III. 139 cilium ait, Exemplaria rerum omnium Deus intra ſe habet, numeros et modos: plenus eſt figuris, quas Plato ideas appellat immutabiles. Sed ne longius de hac re probationes petamus, ex ſacris litteris hec omnia ſatis probantur, cognita no- bis per Chriſtum ipſa lucis Dei proprietate, qui omnia apparere, et lucere facit. Singulorum vita lucens erat in verbo Ioan. I. In mente Dei erant rerum creandarum ideæ, antequam res ipſæ crearen- tur. Species rerum cognoſcebat Deus, et eas in ſua luce ſecum diſcernebat, dicens, Producat terra animalia ſecundum ſpecies ſuas, et germinet terra plantas ſecundum ſpecies ſuas. Ad eundem modum, nos domum, vrbem, aut res alias facturi, ideas men- te concipimus: quæ ipſæ ſunt a luce Dei, ſeu inſtar lucis Dei. Hæc ratio Timæum Locrum, Archytam, et Platonem maxime mouit. Cogitamus nos de re- bus, communicata nobis diuina ſapientia, quæ vt ait Philo, eſt in nobis emanatio quædam claritatis Dei, candor lucis æternæ, et ſpeculum ſine macula, in imagine nobis omnia referens, Sapi. 7. Ieſus quo- que filius Sirach, euolutis maiorum libris, quod nec paruæ, nec contemnendæ doctrinæ fuiſſe ait, ſapien- tiam quandam in Deo docet, in qua velut in lumine ſuo Deus ipſe vidit, et dinumerauit creata omnia, omnes pluuiæ guttas, et omnem arenam maris: et ſapientia eadem nobis infuſa, rerum claram cognitio- nem nobis dari. Manifeſta eſt hec Hebræorum tradi- tio. Ex lege probat ideas Philo in allegoria legum, exponens illud Moſis ad Deum, Dele me de libro tuo. Vbi ita ait, Librum vocat Moſes verbum Dei, in quo deſcriptæ, et impreſſeæ ſunt omnium rerum exiſtentiæ. Ad idem pulcre facit pſal. 138. qui eſt Hebræis. 139. vbi ita ad Deum ait Dauid propheta. In libro tuo hæc omnia ſcripta erant, cum adhuc nullum eorum extaret. Cogita quid illud ſit, in libro Dei eſſe ſcripta omnia an- tequam ſint. Et pſal. 55. migrationes meas numeraſti, in libro tuo omnia ſunt. Et ph. 49. ait ipſe deus, Omnia cogno 140 D E TRIN IT ATE cognoui, et vniuerſitas agri mecum eſt. Apud vni- uerſorum regem omnia ſemper eſſe, ex veteribus ſcribit Plato ad Dionyſium. Ioannes in Apocalypſi docet, eſſe libros Dei aperiendos, in quibus ſcripta ſunt omnia, vt de ſingulis iuxta ſcripturam illam iu- dicetur. Ingens profecto idearum et ſcripturarum liber. Idipſum de ideis ſenſerunt primi eccleſiæ di- ſcipuli. Irenæus fuiſſe ait in Deo rerum omnium præ- formationes, Deum in ſe ipſo omnia præformaſſe, exemplum et figurationem omnium a ſe ipſo accepiſſe, lib. 2. cap. 3. et 2 1. Et lib. 4. cab 37. ait, Deum a ſe ipſo accepifſe ſubſtantiam creaturarum, exem- plum factorum, et figuram in mundo ornamentorum. Verbum Dei ibi ait habere velut lineamenta rerum. Tertullianus aduerſus Praxeam ait, ante creationem mundi in ipſa Dei ſapientia fuiſſe omnia ſecundum rationes ſuas diſpoſita et facta: ſolum hoc eis defu- iſſe, vt coram in materia cognoſcerentur, et tene- rentur. Similia de ſapientia, rerum omnium ſpecies continente, retulit contra Hermogenem, Clemens Alex- andrinus Stromatum lib. 4. et 5. de ideis ſermo- nem probans, ideam definit eſſe Xoνσιο° 6sον verbum Dei. Eſſe ait regionem Dei captu difficilem, quam appellauit Plato ααραν οεον regionem idearum, àa Moſe ipſo doctus, eſſe eum locum, qui omnia et vni- uerſa continet. Mentem Dei ait eſſe locum idearum, ob idque hominem ideas contemplantem effici fere Deum: quemadmodum animæ ſeparatæ ſunt dii viſi- biles, cum diuinis formis, ſeu ideis conuerſantes. In oratione ad gentes. Nos ait ab initio eſſe, in Deo ipfo genitos, quoniam in verbo erant omnia. Nimirum igitur, ſi verbum genitum dicat, nos ibi quodam modo genitos dicens. Perſonali ſimilitudine dicebatur ibi generatio. In eandem ſententiam lib. 7. Stromatum. Ante omnia quæ ſunt genita, inquit, eſt verbum patris maxime principale, magiſter eorum qui ſunt in ipſo formati. Origenes in cantica cantico- rum, L. I B E R IIII. 141 Apud . rum, homilia tertia, in cæleſtibus fuiſſe ait omnium Veterikg exemplaria, vt ſicut Deus hominem ad imaginem ſu- Apoci am fecit, ita et alias creaturas, ad alias cæleſtes ima- bus ſeiht gines: fuiſſeque viſibilia hec omnia mundi in Deo ilun? antea inuiſibiliter, Heb. II. Homilia in cap. I. Io- ðM Tipturnn annis. Vitam, lucem, et ſpeciem omnium, ait fuiſſe clele d in verbo quemadmodum in ſemine ſunt ſpecies futuræ. nniumn e. Ecce veram doctrinam, primis Chriſtianis notam, ſicut reſornde veteribus Hebræis, et ſummis philoſophis. Quin ert necenl⸗ Auguſtinus ipſe lib. 83. quæſtionum, quæſt. 46. et dit Dn pleriſque locis librorum de ciuitate Dei, ideam ait eſſe umn, Xoνο , mentis rationem, imaginationem. Atque ita annertoru erat in Deo vere X %ρ idealis ratio, imago repræſen- enti kenn tans. Cretich Hanc præterea idearum in Deo rationem probat 4 ſechnte viſio Ezechielis Cap. I. et 10. Nam erant ibi rotæ e eis ee plenæ oculis viuentibus, et videntibus, ſicut et anima- , lia, et variæ facies in eis relucebant. Tametſi qua- giun ei tuor tantum facies myſterii ratione ibi viderit pro- enensA pheta, tamen et reliqua omnia in Deo ſemper relu- geis nr cent. Ipſe Deus eſt plenus oculis, quibus contempla- s0 Neru tur omnia, quæ ſunt, fuerunt, et erunt, ſibi omnia præ- len, ſentia. Oculi ſunt infiniti, et fontes infiniti, in vna lennm,1 Dei eſſentia. Imo iuxta vim Hebraicæ dictionis, ipſi Mmiaerni oculi Dei ſunt fontes viui, in quibus omnia viſa vt in n ilend ſpeculo referuntur, qui in omnia influunt et in quibus cefii fl omnia conſiſtunt. Hic eſt liber ſcripturæ Dei, conti- ü nens ipſas rerum exiſtentias, vſque ad capillos capitis, vt ait Chriſtus. Sed viſionem illam Ezechielis obiter de- ſns u claremus, quia male hactenus intelligitur. Eſt ibi ignea t o Mi quadriga, ab aquilone ad exurendam ciuitatem, et Iu- 4 Gki dæos in Babylonem celeriter deuoluendos, a Deo per fmiiuir Chriſtum miſſa, vt exponitur cap. 10. et 43. Eos in entim R Babylonem cum impetu et afflictione deuoluendos in- , i dicat iratus Deus: idque per igneos currus, partim ⸗ eorun ab hominibus, partim a bobus, partim a leonibus et reir aquilis actos. Vario genere afflictionis indicantur affli- gendi, 7 142 D E TRINI T A T E gendi, ab hominibus, a iumentis, a feris, et auibus. Rotæ ipſæ ibi vocantur deuolutiones, ſeu tranſmigra- tiones, ad tranfmigrandum illum populum miſſæ. Vox audiebatur, vt vaſtatorum, vox caſtrorum. Erant ea omnia plena oculis, diligenter intuentibus, ne quis captiuandorum euaderet. Fulgorem clarum emittebant, ne noctu fugiens deliteſceret rex ipſe Zedechias, aut ſuorum aliquis. Rotæ cum animalibus ſe quoquouer- ſum celeriter mouebant, ne quis poſſet via aliqua fu- gere. Irati Dei erat terribilis viſio contra impios, ſi- cut in Antichriſti ſectatores oſtenditur iratus Deus vi- ſione ſimili, apoc. 4. Reliquis autem ſibi gloriam dan- tibus eſt placatus, et eos angelica quadriga in cæ- lum euehit. Sunt ibi quoque animalia plena oculis, diligenter intuentibus electos Chriſti, ne quis eorum perent. Imo ab omni nocumento hominum, beſtia- rum, auium, et ferarum nos ea animalia cuſtodi- unt. Oculi illi omnes ſunt ſemper in Chriſto, in quibus omnia refulgent, ſed peculiarius electi, in peculiari vitæ libro deſcripti, et in peculiari regno re- gnantes. . Aliis item rationibus hæc exemplaris in Deo ratio probatur. Nam ſi ad exemplaris alicuius imaginem fecit Deus microcoſmum, iam erat in Deo exemp- lar. In microcoſmo autem continentur omnia, quæ ſunt in toto vniuerſo: ergo vniuerſi erat in Deo exemplar. Imo ipſum vnum hominis exemplar omnia continebat, ſicut omnia in Chriſto conſiſtunt, et ſicut in vna anima eſt multarum rerum exemp- lar. Item quando Deus res aliquas facere iubebat, earum expreſſam formam, in ſe ipſo viſibilem oſtendebat, Exo. 25. Num. 8. Ezech. 40. et 1. paralip. 28. In ipſa Dei luce hæc omnia radiare videbantur, quando ſe ipſum Deus aperie- bat, aut modo aliquo proferebat. Non eſt hoc difficile, ſed eſt Deo naturale et proprium, ratio- ne lucis omnia ad viuum referentis. Ad gloriam Chriſti Chri luce nec ir kogare tias il titudin Guam d vinn ine pr Pbene Ut, ſin laang i Ra Jannde Tebat, mu. in bel dum et in 1on Viſione tenpor 1. Am Gentes debant terna, Nun. ihle, lucis lultrr tes. lec v Ali Eig i les,3 Deulun ſe be et Anbre ranknig ice. Vn ientel 5 ne gl emnitteben echins guocnore⸗ Aligun ⸗ inpios,⸗ 1s Dels i⸗ kiam en. tign in e ent deli⸗ quis ennn Unn beltr lu oube. Chrkt 1 eleli, . i tegnott Deo n imaghne eo exen⸗ nit, 1 1t in D eenye conültun n eren- Fiübitn 40 ec OMN 5 peti⸗ eſt o n, nuit⸗ g o tin e L1 BE R III. 148 Chriſti fuerunt hæc, et reliqua omnia, in verbi Dei luce figurata. Cum præſertim nullæ aliæ ſint in Deo, nec in Chriſto ipſo notiti?. Aduerſarios hic lubens rogarem, An in anima Chriſti putent nunc eſſe noti- tias illas, quas ipſi qualitates vocant? In futura bea- titudine nullæ aliæ erunt nobis qualitates, ſeu notitiæ, quam ipſa charitas Dei, res ipſas in propriis formis ad viuum nobis referens. Hoc enim eius lucis eſt max- ime proprium. Hæc ratio eſt efficax, ſi bene cogites, ſi bene intelligas, qualiter angeli in Deo futura vide- ant, ſine laruis aliis inter Deum et angelos ponendis. Ita angelos in verbo videre concedunt omnes theolo- gi, atque ita in verbo eſſe rerum ideas. In Deo vidit Samuel, dictus videns, ea quæ Saul de præteritis quæ- rebat, et ea quæ ei in futurum euentura erant. I. Sa- mu. 9. et 10. Vidit in Deo Micheas ea quæ erant in bello futura, diſpergendum Ifraëlem et interficien- dum Achab. 3. reg. vIt. In viſionibus Dei, in ſpiritu et in ipſo Deç, vidit Ezechiel, in Babylone exiſtens, ea omnia, quæ fiebant in Ieruſalem, Ezech. 8. In viſione Dei vidit Balaam ea, quæ erant nouiſſimis temporibus futura, Num. 24. Ad idem Iere. I. Ezech. I. Amos. I. et alibi paſſim. Nam prophetæ, ob id vi- dentes dicti, in ſe ipſis in ſpiritu, in Deo futura vi- debant, in eius luce apparentia: idque aliquando in- terna, aliquando externa viſione, vt declarat ipſe Deus, Num. 12. Lux hæc tam late diffunditur, vt notitiæ ipſæ, quas nos intellectu concipimus, ſint quædam lucis ſcintillæ, et radiantes imagines, mentem ipſam luſtrantes, et inſtar lucis diuinæ omnia nobis referen- tes. Nam ſine luce nec formari, nec repræſentari nec videri quicquam poteſt. Aliud hic vide oculatum teſtimonium, quod lu- cis ideas euidentiſſime probat. Species illæ viſibi- les, a re quauis in ſpeculum miſſæ, et deinde in oculum reflexæ, ſunt quædam lucis ſcintillæ?, præ ſe ferentes ipſam formam et rei ipfius imaginem in 1pe 144 D E T R I. N ITA TE in ſpeculo viſam. Magno Dei artificio res non ita corporalis, continet in ſe lucidam imaginem, formam, et effigiem rei corporalis: vt eſt in ipſa vere incorpo- rali luce Dei, in qua omnes res mundi relucent. Non- ſunt in Deo membra corporea, ſed veluti radii rerum omnium corporales formas referentes, vt in ſpeculo referuntur. Abſque reali Dei partitione, aut diuiſione ſunt in immenſitate lucis eius infiniti radii, inſinitis modis relucentes. Imo hæc tota radiorum, et re- præſentationum ſpecularis ratio, deſuper habet ori- ginem. . Vt autem familiari exemplo percipias, qualiter in ipſo Deo poſſit aliquis res futuras videre, eſt tibi hæc ſimilitudo notanda. Si tu, poſtquam rei alicu- jus notitiam formaſti, te iterum, fupra illam noti- tiam intus reflectas, velut in ſpeculo mentis tuæ, di- ceris rem illam etiam abſentem vel mortuam videre: eo ſcilicet quia lux illa mentis tuæ naturalem rei ima- ginem in ſe- continet, ſicut et lucis ſpecies illa, in ſpeculo reflexa. Naturalem inquam imaginem, et naturalem cognationem, vt ex naturaäli, et ſubſtan- tiali rerum ipſarum forma mox intelliges. Eam ipſam rerum imaginem et ideam continet lux ipſa verbi diuini, in cuius luce nos videmus lucem, Vt ait propheta. Ea ipſa verbi Iux Trifmegiſto dicitur archetypa lux, et archetypus animæ, idque rectiſſime. Quia non poſſet eſſe in anima noſtra lux aliqua, imagi- nem rerum continens, niſi inſtar illius exemplaris lu- cis, a qua et animæ ipſæ emanarunt, ideam habentes illius corporis, quod erant formaturæ. Non ſolum ve- ro animæ ipſæ, ſed et rerum aliarum fſubſtantiales for- mæ ideam totius continent, quam ad ſpeculum mit- tunt, exemplarem illam primam lucem imitantes, in qua hæc omnia relucebant, et perpetuo relucent. Si cui daretur, palam videre ipſam Dei eſſentiam, aut totum ipſum. Chriſti ſplendorem, videret in eo omnia, quæ& ſunt, fuerunt et erunt, omnia in eo formaliter relucen- tia. Sed tin. inſtar ta. Deo, ſtruen ExX quamm ſtantia lendi Iatura ſentan⸗ illud, o. 1 Per 8 et An clus ſed e bus c Linale . Drope Propr inlitas Alce men Prieta Ilen, Terur- muI ta e Triſt conti ſius lit. fuis li ſ W—2 res non em, forne ere inonn lucent N. i nudi en vt in Hhee⸗ At iie kadi, ii orun, er hube! lan leid ra ülun N Heptis e Etuum i⸗ ruentis gecis i inngnen i, e b eliges tinet IIl ! 4 s en negi win le elli⸗ iqut, 1 erennli eim M Von ſus Ttniiss 3 eellmn 5 ron , N, A! n⸗ . ) nnin litet Inn L I B E R IIIIR. 145 tia. Sed hoc nec angelis datur, niſi in parte, et inſtar notitiæ reflexæ, quæ in ſolo Chriſto eſt dire- cta. Ad hunc modum poteſt vnus angelus plura in Deo, quam alter videre, et alterum de futuris in- ſtruere, vt ex Danielis et Ioannis viſionibus apparet. Ex his omnibus ſequitur, In ideis tam diuinis quam humanis, non ſolum eſſe exemplares, ſed ſub- ſtantiales formas: cum in ideis ſit naturalis refe- rendi et conſiſtendi ratio, et cum forma ſubſtantiali naturalis cognatio. Non ſolum in luce omnia repræ- ſentantur, ſed et in luce omnia conſiſtunt. Verbum illud, in quo omnia conſiſtunt, lux eſt. Io. I. et Co- los. 1. In ſe ipſo Deus omnia videns fuſtinet et per ſingulorum ideas ſuſtinet, vt poſt Triſmegiſtum et Anaxagoram docet Plato. Hinc Plotinus, et Pro- clus Platonis interpretes, non ſolum exemplares, ſed eſſentiales formas in diuinis ideis ponunt, a qui- bus creata omnia pendent. In ipfſa luce Dei ſunt ori- ginales rerum vires, deinde in luce creata et elemen- tis. Ipſa lux creata, velut primæ lucis ſimillima Propago, et ſeminarium, continet rerum formales proprietates, et virtutes ipſis ſubſtantialibus formis inſitas. In anima quoque eſt ſeminarium ſymbolum a luce. Eiuſdem lucis et ideæ ratione continet ſe- men quoduis, quandam naſcituræ rei formalem pro- prietatem: ſicut verbum Dei, quod erat Chriſti ſe- men, eius in ſe formalem rationem continebat, ac rerum omnium ſeminales vires. Id ipfum eſt pri- mum elementum, primum ſemen, a quo in elemen- ta et ſemina omnia vis diſſeminatur. Hinc ait Triſmegiſtus in Pimandro, Voluntas Dei verbum continens, pulcrumque in ſe intuita mundum, ad ip- ſius exemplar elementa naturæ, et reliqua omnia, ſui ipſius elementis, vitalibuſque ſeminibus exorna- uit. Non poſſent tales plantæ, et talia animalia, cum ſuis formis, tam inuariabili via ex tam exiguis il- lis ſeminibus ita ſpecifice prodire niſi eſſet in eis k. præexiſtens 146 PDE TRINITATE præexiſtens diuina quædam idealis, ac formalis ratio. Non poſſet anima, ſui in ſeipfum conuerſione veri- tatem generare, niſi eſſet ei innatum diuinum verita- tis ſeminarium. Ergo et in anima, et in rebus aliis eſt inſitum quoddam lucis ſeminarium, a ſubſtantiali illo verbi ſemine, in quo erat lux et vita omnium. Verbum ipſum Dei, quod erat ſemen generationis Chriſti, ſui ſymbolo quodam, quaſi ſemen in terram jactum, omnia generat et germinare facit, ſpiritu et luce omnia viuificans. Admiranda eſt omnium ana- logia, ad vnicum verbi ſemen. Sicut generantia omnia prius in ſe ipſis ſemen concipiunt, quam ad fœtum extra ſe mittant: ita erat in Deo ſemen verbi priuſquam in Maria filius conciperetur. Argumen- tum hoc efficax eſt, cum ipſa Chriſti generatio ſit aliorum generationum omnium ſpecimen et prototy- pus. Deductionem a priori, àa cauſſa ad effectum fecit ipſa prima cauſa, tametſi nos a poſteriori, ve- lut a ſenſibilibus, ab effectu ad cauſam reducamus. Hæc fuit eius prior deductio: Quod, ſicut in Deo fuit prius ſemen generationis, quam eſſet factus rea- lis filius Dei, ita in aliis generationibus hunc ordi- nem ſeruari voluit creator. Vere fuit in Deo fub- ſtantiale ſemen Chriſti, et in eo rerum omnium ſe⸗ minales rationes, et exemplares formæ. Subſtantia- les ipſæ rerum formæ funt a luce creata, et for- male ſymbolum habent lucis increatæ. Quemadmo- dum in luce omnia conſiſtunt, corporalia et ſpiritua- lia, Ita in luce omnia externe videntur, et in luce intellectus omnia interne concipiuntur. Quod et de luce creata verum eſt, iuxta fuam analogiam, et ſe- cundariam rationem. Hinc pulcre dictum eſt a Pla- tone in Timæo, Notitias ipfas, ſiue rationes intelle- Gtus, cognationem quandam naturalem habere cum re- bus ipſis, quas exprimunt. Eſt vero ea lucis cognatio, formas rerum a luce eſſe docens. Hæc eſt naturalis . cogna coggne rum paren eiuſce i et et ibi mentes Hatural Partici tus vie te viſi tann i ſpiritn lam er a ſt tioner luce, ellenti ſemina n qna le in Drelen cc n ſins al in klis (ue ſie te, t ii 0 tentur nimar ſunt 4 r: 4 gis Hann e ari uoc lt rmalis tti erſione ſer inuum ent in rebns 4 fbkmi Viti omnin Lenertiit men in tem cit, Hnind eOhNiuE At gelem mt, gim! ſenen i t. Mone gerenm 1 et Pnm oltetioni,1 n leduen: han n! let Haanir 1s hne . in Den N omin bli ente, el 1 Cemmd. ia et Hin , i 8 Ogian, 41 I til ones ind. here i g N t umn a . „ L I B E R IIII. 147 cognationis ratio, et naturalis imaginis. Formæ re- rum funt a luce, a qua imagines ipſæ in ſeculo ap- parentes, et in oculum vſque ad animam miſſæ, ſunt eiuſdem formalis lucis radii ad ipſum intellectum, qui etiam lux eſt, per medium lucidum penetrantes, et ibi lucidam ipſam externæ rei imaginem impri- mentes: quæ imago rem ipfſam naturaliter refert, ob naturale et formale lucis ſymbolum cognationem et participationem. Lux illa mentis tuæ, qua me in- tus vides, cognationem habet cum forma hac mea à te viſa. Et hæc mea forma ſtigma ſuum in animam tuam impreſſit. Lux eſt, quæ cum corporalibus ſpiritualia connectit, omnia in ſe continens, et pa- lam exhibens ipfſis oculis intuenda. Imagines in ani- ma ſitæ, ſunt natura lucidæ, naturalem lucis cogna- tionem habentes cum externis formis, cum externa luce, et cum eſſentiali ipſa animæ luce. Et ea ipſa eſſentialis animæ lux habet earum imaginum originale ſeminarium, ex ſymbolo deitatis, et verbi lucis, in qua eſt omnium exemplaris imago. Hinc imagines illæ in anima ſitæ, ſe ipſas ipſi animæ naturaliter re- præſentant, quotiens- anima ſe ſuper ipfſas reflectit, ncc noua alia notitia eſt opus. Imo ex propria ip- ſius animæ et adueniente luce vna lux conflatur, vt in aliis paſſim lumen cum lumine coit. Separatio quo- que fieri poteſt, feu alterius deſtructio, altero manen- te, vt in rebus aliis forma deſtruitur manente mate- ria. Quamquam imagines ipſi animæ aduenientes mu- tentur, mens tamen eadem permanet, ſeu prima ipſa animæ ſubſtantia. Res temporales, vt ait Parmenides, ſunt æternarum participes idearum, per quas referun- tur: eis tamen mutatis mens diuina non mutatur. Non magis eſt hoc difficile, quam in Chriſto naturam huma- nam eſſe vnum cum diuina, et humanam olim tranſmu- tari, eadem ſemper diuina manente. Imo ex eo ipſo quod formarum et corporum huius mundi eſt tam fluxi- lis tranſmutatio, vt nunquam in eodem eſſe permaneant, k. 2. colli⸗ 148 D E TRIN I T A T E colligit Timæus, ſuper ea quæ mancum, et per par- 1 tes ſuum eſſe imperfectum habent, eſſe oportere alia, nid quæ in integro et puro eſſe permaneant: et ſecundum dhpr⸗ ea perfecta debere hæc imperfecta indicari. Hinc pa- ün⸗ radoxon illud Platonicum ſequitur, Corpora non vere ſin eſſe et in corporibus veritatem non eſſe. Si hoc eſſe Dhrn, Socratem dicas, antequam finem orationis facias, hoc tt he quod demonſtraſti, iam non eſt, et eſſe deſiit: ergo , hoc tunc non eſt, quando tu effe Socratem profers: nadi Veritas item in corporibus non eſt: mutaretur enim eiul corporibus mutatis. Eſt ergo in fſola mentis ideæ Cnͤa veritas, et ſolus Deus veritas. Illud quoque Timæi A dl ſequitur, Mundum intelligibilem eſſe ſemper, fieri n nunquam: mundum vero ſenſibilem fieri ſemper, eſſe u! nunquam. Nullum enim tempus datur, in quo dicere eſen poſſis, Hic mundus eſt. Nam antequam finem ora- emp tionis facias, mundus mutatus eſt. Vanitas ergo Va- e4 nitatum hic mundus eſt, et res, quæ non eſt: ac alte- ninit rius rei exiſtentis, ſcilicet intelligibilis mundi fimula- iun crum et vmbra. In re autem, quæ non eſt, veritas ul nulla eſt. In hoc ergo mundo veritas nulla eſt, et dalne qui veritatem habet, non eſt de hoc mundo, ſi qua Deo vero in rebus his videtur eſſe veritas, eſt potius ve- Den ritatis ſimulacrum et vmbra tranſiens. Nam veritas iter eſt, naturæ cuiuſuis conſtans, et immaculata puri- tas. Hæc eſt veritas in re, res ipſa, quæ eſt. Alia beit eſt veritas in ſermone, veritas in mente, conformi- noi tas ad rem, quæ eſt. Veritas eſt ſermo Dei æternus, Cor cum æternis exemplaribus, ac rerum omnium ratio- nibus. Vtroque modo Chriſtus veritas eſt. mini Ex dictis hoc quoque ſequitur, eſſe ideam in idea, Kum velut rotam in rota, oculum in oculo, lucem in lu- Ua ce. Vna huius hominis idea infinitas in Deo ide- tin as continet, velut vnus lucis radius infinitas ſein- e⸗ tillas, quibus Deus omnia, quæ huius hominis ſunt, lerun ab æterno conſiderat, ſeſſionem, ſtationem, accubi- Chri tum, motus omnes et partes omnes vſque ad capil- reli⸗ los ca et pet r portere i et ſeoennen i. Hin OTA NONN . loes is fcitg en phoen utaretnr 1 Wents 1 gvole In ſemne, riſenpen 1 in god lanm rene nitus en, ek: 1 unci onch i Nule nundo1! eſt NMüns Nnſ nenlin ue et! te, oonn Dei tns piun 11 ſ. lemni lcen il in o 3 fnin , vonui I. I B E R IIII. 149 los capitis. Quæ omnia ita in Deo conſiderans Da- uid admirabilem eſſe dixit huius rei ſpeculationem, ſupra captum hominis, dicto pſal. 138. Deo autem id non eſſe difficile, hæc ſola ratio conuincit. Nam ſi in anima noſtra ſunt ſingulæ partium, mutatio- num, et actionum huius hominis ideæ potentialiter, et per diuerſa tempora actualiter: quare non dice- mus, eſſe eas omnes in Deo ſemper actualiter? Eo magis, quia non ſunt in Deo res diſtinctæ, ſed in eius luce relucent facies infinitis modis infinitæ, entia omnia. Et ſingula in ea ipſa lucis idea conſiſtunt, in qua relucent, omnia Deo præſentia, et ei inſita. Hæc de exemplaribus fuſius tractaui, vt ſfine ali- qua Dei mutatione factum intelligas, lector, quod in eſſentia eius ab æterno reluceret, primum Chriſti ex- emplar, caput et princeps omnium, exemplar viuens, et fons omnis vitæ. Inſfignis ille erat, et primus di- uinitatis modus ſubſtantialis, intelligens, viuens, et vitam rebus influens. Eo ordine, quo nunc ſunt omnia in Deo, erant ante creationem naturaliter ordinata. Solus ille princeps filius hæres, cuius ſolius eſt ex Deo generatio. Non ſolum erat ordine primus in Deo Chriſtus, ſed et Chriſtum ſolum Deus ſubſtantia- liter exhibuit, in eo ſolo ſe manifeſtauit, eum ſolum ita vt propoſuerat, ex ſeipſo generans, cum omni deitatis plenitudine inde ad alios effluente. Omnibus modis, quibus tu cogitare potes, eſſe in hoc Chriſti corpore omnem plenitudinem deitatis, eiſdem eſt tibi illa deitas olim ſeorſim conſideranda, cum eadem ho- minis forma viuens: et eam dic, eſſe Ieſum Chri- ſtum, qui fuit olim in forma Dei. Sicut in anima tua ſunt rerum aliarum ideæ: ita erat olim ſapien- tia in Deo, velut anima Chriſti, rerum omnium ide- as continens. In Chriſto erat vita, et in eo aliarum rerum vita relucebat. Ioan. I. In Deo erat prima Chriſti relucentia, ſola princeps omnium: deinde rclidua, per ipſam, in ipſa, et ex ipſa, ſecunda- k. 3. rio mo Prinei- pia re- rum na- rurali- um. 150 D E T RI N I T A TI E rio modo, ſuis ordinibus dependentia. Sapientiam hanc dicimus principem, ac mundi præſidem, quam in creatione manifeſtauit Deus, verbum viſibile an- gelis et hominibus exhibens, ac per illam ſui exhi- bitionem omnia creans. Per deitatem, quæ eſt nunc in re quauis, poteſt Deus nunc nouum mundum creare, et per illam hypoſtatice apparere, quanto magis per deitatem Chriſti? Si de ſeipſo Deus accepit figuram, et fubſtantiam omnium creaturarum, vt nuper cita- uimus, quanto magis accepit figuram et ſubſtantiam Chriſti? Sine ſui mutatione ſe poteſt hic nobis Deus viſibilem exhibere, et palpabilem, in quauis forma: cum ille in ſe ipſo formas omnes, et corpora omnia eſſentialiter contineat. Illam tamen Chriſti formam ab æterno cogitans primam conſtituit, vitæ ſcaturi- ginem, quam in creatione, et incarnatione patefecit, myſterium magnum. Cogitatio illa Dei erat huius filii generatio. Nonerat tunc realis filius, a patre diſtinctus, ſed erat naturalis ſcientia Dei, vitam iam agens. Vt ſpeculo naturalis eſt rei propoſitæ relu- centia, ita ratio illa Dei erat naturalis relucentia, ipſum Chriſtum naturaliter referens, et eſſentialiter continens. Hoc proprium lucis eſt, non ſolum ide- am naturaliter exprimere, ſed formam ſubſtantialem eſſentialiter continere. Si credere potes, quod Deus ex ſe ipſo hominem generet, credere poteris, ex Deo eſſe ab æterno ſubſtantiam et formam rei, quæ generatur. Quis negabit hanc primariam formam in Deo, qui ſecundarias alias in eo concedit? Nondum ſatis gloriam eſſentiæ Chriſti et lucis eius explicuimus, niſi et principia rerum natura- lium ex ipſo deducamus et ipſum eſſe omnium principium oſtendamus. Ad quam rem eſt repeten- dum quod diximus. Verbum illud, in quo omnia conſiſtunt, eſſe lucem, lucis eiuſdem ratione omnia in Chriſto conſiſtere, eius virtute omnia portari et ſfuſt Lüſtin logian Deus? Aia fe lug eſt ren, T mnis et enes. (e. No ce, ſec Hommin- ins mun cis ide et cxl inkorn forme tor, chao. ceſſus ſcor. Uat, vt Pollet lum in ilaln nis v Vibil ſlterr lucide Vila,) riturn noſtr⸗ mabit Cum milito iplum ker in forme lucen IL. I B E R IIHI. 181 Sapek kuſtineri loan. I. Colos. I. et Hebr. 1. Hæc per ana- dem, du logiam ad increatam lucem conueniunt quoque creatæ. Viſbile Deus formans lucem in luce eſſe voluit formam et vim us alia formandi. Si ergo omnia per lucem conſiſtunt, et e m lux eſt quod dat eſſe rei, lux eſt forma rei. Præte- ndomcrn rea, Terrea illa materia dicitur thou et bohu, infor- to ion mis et inconſpicua, quia nondum facta particeps lucis, epit fene Genes. I. Vnde iterum concludis, eſſe formam a lu- t Ner d ce. Non ſolum formæ et exiſtentiæ rerum ſunt a lu- t ſübſutn ce, ſed et animæ et ſpiritus: quoniam lux eſt vita e noböD hominum et vita ſpiritus. Lux eſt rerum omnium hu- Uuis im. jus mundi et alterius mundi pulcherrima. In ea ipſa lu- pon cis idea res quæuis conſiſtit, in qua relucet. Lux ſola Uiſti fun et cæleſtia, et terreſtria, et ſpiritualia, et corporalia, informat et transformat: et ab ea eſt tota hæc mundi te Kn i forma et ornatus. Lucidas formas rebus indidit cre- e ern i ator, ne eſſent amplius ſub informi illo et tenebroſo 16, 1 chao. In omnibus generabilibus et corruptibilibus ac- G imi ceſſus ſolis ad nos eſt cauſa generationis, receſſus, cau- Polren ſa corruptionis. Solaris radius elementa ita contempe- tellen rat, vt vna relucens formæ perfectio conſpiciatur. Non elerin⸗ poſſet res aliqua ex ſe ipſa, lucis formam et naturalem il- 1n lam imaginem in ſpeculum vel oculum mittere, niſi in ſe ſbi⸗ ipſa lucem formaliter contineret. Magna eſt huius rati- wie onis vis, ſi bene cogites. Omnium rerum lux eſt forma 4 5, ¹ viſibilis. Omne quod apparet,; lux eſt, Ephes. 5. Lux ip- cs ſa terream materiam et aueam in ſplendentes lapides, umm lucidas margaritas, et alia per lucem formaliter omnia viſa, varie transformat. In regeneratione eſt lux, ſpi- 6 Nu ritum noſtrum informat, et transformat, vt et corpora . noſtra in finali reſurrectione lux ſubſtantialiter transfor- un mabit. Quæ ratio ſimilitudinem arguit regenerationis . e cum generatione, vt vtraque ſit ſubſtantialiter a luce. Si- 6 militudo quoque Chriſti id eſſicaciter probat. Nam corpus i⸗ ir ipſum Chriſti eſt luce verbi Dei ingeneratione ſubſtantiali- one e⸗ ter informatum, et in reſurrectione ſubſtantialiter trans- Nin formatum: ſicut in monte viſa eſt Chriſti transformatio per lucem facta. Si hoc nouiſſet Ariſtoteles, intelligere tune k. 4. potuif T52 DE TRINIT ATE potuiſſet, formale principium rerum naturalium eſſe lucem: et ſpecies diuinas eſſe in rebus, vt priora prin- cipia. Principia rerum omnium ſunt in Deo, in Chri- ſto ipſo, qui eſt alpha et eo. Intelligere hic potuiſſet Ariſtoteles lucem in ſpirituali ſubſtantia eſſe animæ ævαεαιεα actum, ſeu agitationem continuam, et vi- uificantem energiam: quoniam lux eſt vita hominum, vita ſpiritus noſtri tam in generatione, quam in rege- neratione. Forma ignis eſt lux: forma aquæ eſt ſplen- dor, aêri quoque inſitus. Solaris corporis forma eſt lux ipſa, vnde et alia formam accipiunt. Forma cor- poris Chriſti glorioſi eſt lux diuina nobis quoque com- municanda Philip. 3. Sed Ariſtoteli et ſophiſtis omni- bus, quibus ignota eſt verbi et ſpiritus Dei lux et igno- ta Chriſti generatio, ignota eſt etiam rerum aliarum propagatio. Nam per analogiam ad Chriſtum omnia propagantur, generantur, et producuntur. In ſemine Chriſti erant elementa ſeminis noſtri, vita noſtra, et ſpiritus noſter. Ipſi lucido Dei verbo inerat, et ineſt ſpiritus vita et forma rerum aliarum. Omnia per lucem conſtiterunt, et ſine luce extitit nihil. Non eſt aliqua creatura, quæ creatorem non referat, et in qua non reluceat creatoris lux: id quod etiam nouit Iob. cap. 25. Et Triſmegiſtus ad Tatium fili- um ait: Cum per Deum ipſum cuncta clareſcant, per omnia rurſus atque in omnibus ipſe relucet. Et po- ſtea: Deus lux ita omnia fabricauit, vt eum in omni- bus fulgentem cernamus. Ex vetuſtiſſima Phænicum ſententia citat Iulianus in libro de ſole „ Lucem hanc eſſe veram endelechiam et actum purum, inſtar diuinæ intelligentiæ per cuncta porrectum, qui dei- tatem ipſam in omnibus manifeſtat. Hanc ſuam lu- cem perpetuo voluit Chriſtus eſſe noſtris oculis conſpicuam, vt in omnibus ipfum ibi lucentem cernamus. Nam eſt lux hæc propagatio quædam lucis verbi Dei, ei inſita, eius ſymbolum in re- bus ſeruans, vt vnum cum ea faciens. Viuificam ab ea b e⸗ lux. Chriſt vocar primu que t Chriſkn Var lce di Vndel l, et ſunt ee Chrum mnateri ration gidun ducun ſplene buſda nedio turno. eſt pa Marte ſls, ſplene chite⸗ in qu poralk crenn ter cens E. ſine ex 1 corrt men 1ie Aiun e riora nn d, in 0 ie ponne eſſe min man en 4 hominn n in e ek hl is formt Formn en lvoge er. phitison Ietind um Uim ktum on In Knn 1n Nolrt inerah 1 m. On Attit ii Don keket N in Tatiunt relent 8t, E in . eDheni , U m, , gic⸗ efum t 15 i Iucenter 9 ltin n i1 Viuiten 5 4 LIEBE R MI.. ss ab ea prima luce vim accipit hæc Soli communicata lux. Ea ipſa ſolis lux varie diſpenſatur, ſicut lux Chriſti. Orphæus et reliqui veteres vérbum Dei vocarunt Oντνα apparentem Deum, qui ex infinito primus apparuit. Quod nomen eſt poſtea ſoli quo- que tributum. In inmenſitate Dei apparuit primus Chriſtus, ſicut in medio creatæ lucis apparet ſol. Varietas formarum eſt a luce varie commixta. Ex luce diuina et animæ acquiſito ſplendore fit vna lux, vnde ſunt ſpirituales in nobis formæ. Ex luce ſo- lis, et elementis innato ſplendore, fit vna lux, vnde ſunt corporum formæ. Superiorum quoque elemen- torum fſubſtantia cum ipſa terra facit vnam rebus materiam. Hæc ſunt rerum naturalium principia, gene- rationis et corruptionis principia. Calidum, et fri- gidum in rebus agunt, ſed a luce et ſplendore de- ducuntur. Lucem intelligo ſolarem calfacientem, et ſplendorem aqueum infrigidantem, qui in aſtris qui- buſdam concretus infrigidandi vim auget. Sicut à mediocri ſolis luce eſt vitalis calor, ita a Luna Sa- turno, et quibuſdam aliis aſtris, ac cæli partibus, eſt paſſim humida putredo et frigida mors: ſicut a Marte eſt exuperans quidam feruor. Alia eſt claritas ſolis, alia claritas lunæ: alius eſt ignis, alius aquæ ſplendor. Hæc ita in luce difpofuit ille mundi ar- chitectus Chriſtus, qui ipſe eſt primum principium; in quo omnia confiſtunt, cæleſtia et terreſtria, cor- poralia et ſpiritualia. Ipſe elementorum materias creauit, et eis mixtis lucidas formas füubſtantiali- ter indidit, de theſauris ſuis lucem ipſam edu-⸗ cens. Ex dictis primo infertur. Nihil nunc amplius ſine ſubiecto creari, ſed virtute lucis fieri rerum ex rebus propagationes formales generationes et corruptiones, Formamque ipſam in lucis et ele- mentorum ſymmetria ſitam, a lucis, et elementorum actione ſubſtantialiter produci, ac elementa ipſa vi k. S.- cæleſtis 154 D E TRI⁊D0N I T A T E cæleſtis lucis miſceri et contemperari. Omnes ergo actiones et tranſmutationes, a luce fiunt principaliter, tam in corporalibus, quam in ſpiritualibus, tam in Chriſto, quam in nobis. In ſpiritualibus energia omnis eſt a luce, lux ſpiritualis omnia eſſentians illuſtrat, et luci eſt poteſtas deæmones fugandi, qui tenebroſi tenebras amant, et lucem odiunt. Lucem ait Pimander eſſe in mente diuina primam ſpeciem infinito imperio præualentem. In corporalibus quoque lux eſt omni- um ſubſtantialis forma ſeu formarum origo, in omni- bus principaliter actiua: caliditatem producens, maxi- me efficacem et actiuam, ſiccitatem maxime tenacem et paſſiuam. Frigiditas quoque et humiditas a luce ſunt, ſeu a creato aquæ ſplendore etiam aſtris communi- cato. Colores a luce ſunt in his inferioribus, Vt a luce in iride repræſentatur. Aquæ ablutione res dealbari videmus. Albedinem videmus eſſe ali⸗ quando in corpore frigido, eſſéque aquæ ſplendorem concretione quadam auctum, vt in niue et grandine: aliquando in calido, quaſi ex integra aduſtione relictum ignis candorem, vt in calce et cinere. Lucis extinctio- ne, ſeu ſuffocatione generatur nigredo, vt in fuligine, carbone, pice. Per quem violatæ lucis modum, in pec- cato, et dœæmone ipſo, eſt nigredo ſeu obſcuritas con- tracta. Simili ratione eſt de aliis coloribus iudican- dum: qui omnes in ipſa rei ſubſtantia continentur, ſi- cut et ipſa lucis forma. FPormæ ipfſius pars quædam ſunt colores licet mutentur, ſicut partes mutantur et elementa, tam in anima, quam in corpore. Caliditas et frigiditas, humiditas, et ſiccitas, ſubſtantiæ ſunt Hippo- rati, et totius compoſitionem intrant. Subſtantiæ ſunt formales, ſicut et colores, tametſi quando accidunt, accidentia dicantur. Materiæ inſunt, et cum priore forma vnam formam faciunt. Secundo ſequitur, Deum in principio, vere ex nihi- 10 et ſine præſuppoſita materia, creaſſe duplex cælum vni Vnican Reliqu. apoc. Ga. 5 Uihilo gua e tuapora teria et famma Hon cre Iia. N. Ureis n et ex labbi 8 Ad eun li, ſer triceſin tes, Cklum undi Kniſtre Moles, idololat let. Tert Moßis liieit Coeuit terra Aqua. eX M. ia, I. liguis ttym luoc 18 eſt Oonnes e princinde bus, tun netgin n lans Uln Gbi terett ait Nom fnito inn⸗ lun eton igo, in ducens,n Nime tent sthetk ris comme erioribis 4blutiore s ele “ 1 gtinemmn s t Dntautue! CAleis: ſtunte 9 eidu cun Ntme re Al ler cer „◻ L I B E R. IIII. 15 vnicam terram, et lucem, vt habet littera geneſeos. Reliqua omnia creata poſtea dicuntur, Colos. I. et apoc. 10. quia ſunt vere, de non eſſe ad eſſe produ- cta. Non tamen ſfunt creata prima illa creatione ex nihilo et ſine præexiſtente materia. Vere eſt tunc aqua creata. Ex aqua vero funt cæli, ex aqua per euaporationem eſt aér. Ex aéëre tandem cocta ma- teria et luce eſt ipſe ignis, qui er aére fouetur. Imo flamma ipſa eſt aer accenſus. Luminaria die quarto non creauit Deus, ſed fecit ex concreta cæli mate- ria. Nam facere verbum ibi eſt οπ°, quod He- bræis non ſignificat ex nihilo facere, ſed adaptare, et ex præexiſtente materia formare, vt ibi notant rabbi Salomon, rabbi Abraham, et reliqui omnes. Ad eundem modum, vt ait pfalmiſta, funt facti cæ- li, ſeu cæleſtes orbium diſtinctiones- ait Iob capite triceſimo ſeptimo extendendo factos eſſe cælos for- tes, vt ſpeculum fuſum. Septem Vltra ſtellatum cælum funt planetarum orbes, ſeptem corporalis mundi gubernatores, quorum diſpoſitio a quibuſdam ſiniſtre dicitur fatum. Sed huius rei non meminit Moſes, ne rudis populus in eorum gubernatorum idololatriam incideret, aut fati neceſſitatem crede- réêt. Tertio ſequitur, Thaletem illum Mileſium, qui Moſis et Triſmegiſti doctrinam in Syria et Aegypto didicit, et primus omnium apud Græcos naturalia docuit, non male dixiſſe, ex aqua eſſe omnia: cum terra de ſe ſit inepta, et quia forma terræ eſt ab aqua. Ex aqua eſſe cælum, præclare docet Petrus ex Moſe. Cælum, inquit, olim ac terra erat ex aqua, et per aquam conſiſtens verbo Dei. 2. Pet. 3. Id ipſum docet aqueus ſplendor ipſi lunæ et re- liquis communicatus. Docet hoc Hebraicæ dictionis etymologia. Nam cælum Hebraice dicitur — Di&) idem quod aquæ. Ex aqua eſſe factum firmamentum, Hebræ- is eſt indubitatum. Ex aquis ſpiritu euaporatis fecit Deus rem * 156 DE TRINIT ATE Deus rem extenſam, aéream. Extendendo fecit Deus cælum, vt ait Dauid, idque ex aqua, et eius funda- mentum eſt aqua, pſal. 103. Ex eo fundamento to- ta cæli latitudo eſt producta, et in eo ſita. Hinc fundamenta cæli concuti dicuntur, quando procello- ſum quid euenit. 2. Samu. 22. et Iob. 26. Exten- ſione factum eſſe cælum, docet Eſaias cap. 40. et le- remias capit. 50. Hebraica vox 1 ☚ rakija ex- panſionem ſeu extenſionem ſignificat. Expanſione enim, ſeu extenſione quadam, ex aqua fit aër. Illam aëream expanſionem vocauit Deus cælum, iubens eam diuide- re aquas ab aquis, aquas pluuias ab aquis terræ adia- centibus. Aquæ ſupra cælos ſunt aquæ vaporales, in nubibus ſupra montes ſuſpenſæ, quod et pſalmiſta do- cet citato pſal. 103. Aqua itaque quamuis reſpectu terræ ſit veluti forma, ſuperioribus tamen elementis ſuppeditat materiam, et ab eis vice verſa, formalem vim accipit. Quarto iam conſtat, eſſe prius factam terram, quam cælum. Ob dignitatem præmittit Moſes cælum, genes. I. Alio loco terram præmittit inquiens, Cum faceret Deus terram et cælos genes. 2. Ex primo item capite ibi conſtat, eſſe poſt terram factum firmamentum, quod eſt ipſum cælum. Centrum eſt natura prius, quam circumferentia. Hebræi ita docent, Deum primo ter- ram fundaſſe, inſtar facientis circulum, qui centro fir- mato circumferentiam deinde metitur, vt ait Salomon Prouer. 8. In eam ſententiam pſal. 10I. ad Deum ait Dauid, Tu prius terram fundaſti, et opera manuum tuarum ſunt cæli. Prouer. 3. ait Salomon, Domi- nus ſapientia fundauit terram et cælos prudentia condidit. Capite 48. apud Eſaiam ait Deus, Manus mea fundauit terram, et dextera mea menſurauit cælos. Vbi terra ſemper præmittitur, et fundamen- tum ponitur. Si ex aqua factum eſt cælum, iam ſequitur, aquam eſſe cælo priorem, ac perinde ter- ram, quæ cum aqua eſt eodem momento creata. Quin 2 Oun eſſe ten tun, er duos e Duos e Ac ſent frmame gelis lo tio con lum m ſen eth cherubi Clemer quod: ſenten ſcench cElo! lit ſat tum ſi ronun. etiam e: en terreſt na et compt. u. crlos. hencd exo. com cut ſpirit indie Ment geli men ſtant 1 lo fect t eins fn ndanene! 0 ſit. ndo Nrori 26. M P. 4k0 4l ) mie Panſoreti IIut 1S ean dil is telten Vipolii, amnnis eme mmen elene lu, fun. tennunn cxlumn, Kn Cun o tench nentun he prins 1n prinot⸗ li cemn t ait l 0d Deun 4 ere um or, Dl 5 is⸗ eus, . fundame elum, 1 erince t0 Ct⸗ I. I B E R IIII. 157 Quinto ſequitur expoſitio eius, quod Paulus dixit eſſe tertium cælum diuinum. Duplex eſt cælum crea- tum, et tertium increatum. In principio creauit Deus duos cælos, vt indicat dualis numeri vox kaa PO Duos cælos ad literam accipimus aereum et aqueum. Ad ſenſum demonſtrat Moſes hos duos cælos, acreum firmamentum, et aquarum regionem. Nihil ibi de an- gelis loquitur. Quia tamen eo loco angelorum crea- tio continetur, poteſt cælum aliqua ratione dici cæ- lum angelorum, chorus angelorum: qui ſunt cæleſtis ſeu ætherea fubſtantia, in qua thronus Dei, ſedes Dei, cherubim, et ſeraphim. Ita cælum ſecundum apud Clementem exponit Petrus, cælum primum vocans hoc quod apparet, ſimul aéẽreum et adueum. In eandem ſententiam cælum docet Chriſtus aperiri, quando de- ſcendunt angeli, qui dicuntur militia cæleſtis. In hoc cælo facta eſt pax, adueniente Chriſto: et ab eo ca- dit ſatan, ſicut fulgur. Siue ergo cælum dicas id to- tum ſurſum viſum firmamentum, ſiue angelorum co- ronam, vtrunque eſt cælum multiplex. Omnia creata, etiam angeli includuntur nominibus cælorum et ter- re: cum præcipue creaturæ omues ſunt cæleſtes aut terreſtres. Hoc item indicat articulus H& qui ex pri- ma et vltima litteris, quaſi æ. et w. eſt articulus totius comprehenſiuus, addita adhuc he, littera demonſtrati- ua. Quaſi dixiſſet, In principio creauit Deus totos hos cælos, et totam hanc terram, et quicquid eis compre- henditur. Ita creationem omnium exponit ipſe Deus exo. 20. Hinc cap. 2. geneſeos exercitus angelorum comprehenduntur, in creatione duorum cælorum, ſi- cut et pſal. 32. Verbo domini cæli facti ſunt, et ſpiritu oris eius omnis exercitus eorum. Vere ibi indicantur duo cæli, præter angelos, qui ſunt orna- menta cæli, vt ait lob. cap. 26. Quia vero an- geli ſunt exercitus cæleſtes, et ornamenta cæli, no- men cæli accipiunt. Ob id etiam, quod ſunt ſub- ſtantia quædam ſimilis aëreæ cæleſti: atque fimul crea 158 D E TRINIT ATE creati per ſpirationem illam Dei, vt citatis locis col- ligitur. Tertium vero, vltra hæc omnia eſt cælum diuinitatis, lux inacceſſa, quam pater inhabitat, quod dicitur cælum cælorum. In hoc tertium cælum raptus eſt Paulus. Hoc cælum inhabitat Chriſtus, et ab eo ſplendorem accipiunt angeli longe inferiores, qui hoc tantum vident, quod eis per Chriſtum datur. Hoôc luminoſum et igneum cælum eſt verbi fulgor, rerum exemplar vniuerſaàle, deitas ipſa per Chriſtum facta acceſſibilis: fſicut inuiſibilis in ſe Deus eſt per Chriſtum factus viſibilis etiam angelis. I. Timot. 3. Sub velamine videbant angeli Deum, vt docet Efaias cap. 6. Adhuc ſupereſt alius viſionis abſolutiſſimus modus poſt finalem reſurrectionem, quando videbi- mus Deum, ſicuti eſt, in abditiſſima illa luce, nemi- ni vnquam viſa, nec angelis ipſis, nec beatis animis, ſed ſoli Chriſto. Adhuc ſunt nobiſcum magis bean- di boni angeli, ſicut mali magis puniendi. Sed ul hæc præſentem ſtatum, ac omnem mentem hu- manam excedunt, ad ea, quæ per Chriſtum ſunt iam Ppr vilita, redeamus. Deum in verbo cogitemus, et lum ipſum quod intra nos eſt. Hoc cælum ad nos iadduxit Chriſtus, in eo nos reges faciens, vt in cæ- leſtibus regnemus. Hinc regnum cælorum paſſim di- citur. Hoc tertium eſt vere igneum cælum, alii duo aërei et aquei, cum ignis aliqua participatione. Ter- tii cæli in creatione non meminit Moſes, ſicut nec — ipſius ignis, magna myſterii ratione. Tertii cæli, magna emphaſi meminit Paulus, de tantis arcanis loquens. Ignis, in creatione non meminit Moſes, tum quia alia elementa cum ipſa luce ad rerum pro- pagationem fufficiebant: tum quia potentia quadam ibi eſt ignis, vbi eſt eius materia et lux. Aliam rationem adiungemus, vbi de Adæ peccato dicemus, ad quod ſequuta eſt ignis vltio. Eſt et alia ratio, Quod regenerationem Chriſti, et ignem eius verum animales Iudæi non nouerunt: ſed erat a Chri- ſto in ſto in mundu exline Arem ] trat. liarem eins eſ Glit. en puri ſis luci at, pr ſenper ext labere materit Llieze it, e lexis, llipfun eſt res Chriſti Alia ter et pern Deo e et An id pre der er in C tris. ereo illa on ture tinens keum, io ie b 2 Us locte iin eſt ein Abitlt, ſü CElunE Us, et d eliotts, riſtan e I. Timm t doeet hin Dtolitln hando ſid 4 Uuce, N beti Mii gienci. A Metten? tum funk Cgitennz, Elumn A1n 6, N m paln⸗ un, Ai Tione. 14 , heut ntis it M rerum ti ul⸗ 144 R Rn . 4 Acenn Ai id eius n 1. I B E R IIII. 159 ſto in terram mittendus ignis, qui veterem illum mundum innouaret. Hac eadem ratione Moſes tertii cæli non meminit. Tertium cælum non habet peculi- arem locum, intra nos eſt et inſtar ignis omnia pene- trat. Eius tertii cæli typus eſt ignis hic, qui pecu- liarem non habet locum, vt alia elementa. Locus eius eſt vbi pabulum habet, ſine quo ſubſiſtere ne⸗ quit. Inter alia elementa eſt ignis, vt in ea agens- ea purificet, et in cælum ſurſum erigat, ob vim cæle- ſtis lucis in aerea leui fubſtantia. Ignis omnia inno- uat, purificat, et transformat, coinquinari nequit, ſemper purus exiſtens. Sexto ex prædictis infertur, aquam aêrem et ignem habere cæleſtem aliam materiam, diſtinctam à terrea materia. Hoc inter Hebræos olim docuit rabbi Eliezer maior. Poſt quem rabbi Moſes Agyptius ait, eſſe ſecretum de ſecretis, arcanum arcanorum legis, quod ſciri fecerunt maiores ſapientum Iſraẽl. Idipfum ego multis rationibus nunc oſtendam: quia eſt res philoſophis omnibus ignota; et cognitioni Chriſti coniuncta. Primo quod alia ſit cæleſtium, alia terreſtrium materia. Probat ipſa mundi creatio, et perpetua cæli a terra diſtinctio. Seorſim eft ibi a Deo creata materia terræ, et ſeorſim materia aquæ, et a materla aquæ eſt aër et cælum totum. Secunde id probat aperte ipſa Chriſti generatio, infinitam in- ter ea elementa diſtinctionem oſtendens. Nam funr in Chriſto ſuperiora tria elementa de ſubſtantia pa- tris. Sicut paternum noſtrum ſemen eſt aqueum, aëreo et igneo ſpiritu plenum: ita in Chriſto nubes illa oraculi Dei, velut aquea, aéërea et ignea, fuit r08 naturalis genituræ Chriſti, nihil in ſe terreum con- tinens. In ſumma, nihil in fæœtibus eſt à patre ter- reum, ſed a matre, vt poſtea latius oſtendemus. Ter- tio id probat vis Hebraicæ dictionis 0ρν nam ab aqua dicuntur cæli. Cæli autem nihil ha- . bent 160 DE TRIN’IT A T EF. bent terreum, ergo nec aqua. Quarto id probant citatæ aliæ ſcripturæ, quæ fubſtantiam cæli aqueam eſſe docent, non terream. Quinto eam elementorum differentiam probant, quæ de ceæleſti ex tribus ele- mentis generatione, in libris de baptiſmo dicemus. Nam in baptiſmo ex aqua ſpiritu et igne denuo ge- neramur. Matth. 3. Lucæ 3. et Ioan. 3. vt per ea efficiamur cæleſtes, qui antea eramus terreni, ex ter- ra nati. Sexto idipſum probant, quæ de anima dice- mus, in qua ſunt ſuperiora tria elementa. Septimo id probatur ex ratione trium cælorum, inſtar trium elementorum ſecluſa ſemper terra. Octauo quia ſpi- ritus fanctus, ſicut et cælum, per ſuperiora tria ele- menta in ſcripturis ſignificatur, nunquam autem per terram, quæ cælo et ſpiritui eſt ſemper contraria, ſicut terreſtria cæleſtibus, et carnalia ſpiritualibus ſemper aduerſantur. Nono, quia aqua pura poteſt in vaporem et aëreum ſpiritum tota abire, quaſi in cæ- lum furſum. Terra vero nunquam, ſed in cinerem reuertitur, et perpetuo deorſum. Hinc Eſaias, cap. 5I. cælum in fumum diſſoluit, et terram in pulue- rem. Et Eccleſiaſticus cap. 40. ait, quod terreum eſt in terram redire, et aqueum in aquam. Decimo, aqua eſt cum ſuo ſplendore creata, et terra informis. Vn- decimo terra luci renititur, et quaſi tenebroſus dæmon, eſt lucis incapax: aliorum vero elementorum commixtio eam transformat, et lucere facit. Duodecimo, et ſoni et ſpiritus eſt terra incapax, non alia tria elementa. De- cimo tertio, ſola terra eſt in Adam maledicta, et ſer- penti in pabulum data. Decimo quarto, ex Chymiſtarum ſublimationibus euidenter oſtenditur terream materiam ab aliis ſemper ſecerni. Decimo quinto, in reliquis o- mnibus id probat ipſa experientia. Quia nunquam viſum eſt, terram in aquam verti, nec aquam in terram, quoquo modo illas miſceas. Semper enim vnumquodque reuer- titur ad originem ſuam. Hoc non intelligentes Auer- roiſtæ, elementa omnia dicebant, manere integraliter in mix — . in mi 00 prine⸗ ſunt a mnalia 1s ſol ſunt v In ſli Cigine ſunde litas. ol et et ſiee faeit data Lunæ ſtanct quee et ſtel Perie formar lenſit Uens. kum Aer 4 ua em ſe lekrig cillin ſolo, H Eenten Vhum Vum doeer VO inm 1 id crli N elemenmn X tribde ne len c Elins 6 ran in d tenen Deeind/ forni⸗ roſtst un Comni mo, etſc⸗ lenem . lice, Oini⸗ enm en in inii nqun rann N Odel en ent M. intend . 16 L I B E R IIII. 161 in mixtis: cum in eis maneant materiæ duæ. Concludamus iam, eſſe rerum naturalium quatuor principia, duo materialia, duo formalia. Materialia ſunt duæ materiæ iam dictæ, terrea, et aquea. For- malia ſunt, ſolaris lux calfaciens et ſiccans, et aque- us ſplendor infrigidans, et humectans. Quatuor ita ſunt vocatæ qualitates primæ, et quatuor elementa. In ſolis vero duobus elementis ſunt illæ qualitatum origines et excellentiæ. Principes in igne qualitates funt, caliditas et ſiccitas, in aqua frigiditas et humi- ditas. Earundem ſunt in cælo duo cæleſtia fomenta, Sol et Luna. Ignis lux eſt fere, vt ſolis, calfaciens et ſiccans: aquæ infrigidans et humectans, quod et facit Luna, cui data eſt contraria Soli poteſtas. Soli data eſt poteſtas diei, poteſtas calfaciendi et ſiccandi. Lunæ data eſt poteſtas noctis, infrigidandi et hume- ctandi ex abſentia ſolis, et ex innato, quem habet, aquæ ſplendore: adiunctis etiam aliarum cæli partium et ſtellarum proprietatibus. Terra eſt in ſe ſine tem- perie creata. Ab aquis autem diſcoperta, eſt luce formata, deſiccata, et vocata arida: ob ſui quoque denſitatem impreſſum ab aquis frigus potenter reti- nens. Forma itaque fubſtantialis terræ, ſiecut mixto- rum omnium, eſt ab aquæ ſplendore et cæleſti luce, Aër quoque eſt fere in ſe qualitatum expers. Nam ab aqua euaporatus, eius frigidam et humidam temperi- em ſeruat, qua et innatum noſtrum calorem ſpirando refrigerat. Sed a calido fit euaporatio, a quo et fa- cillime aër calſit, atque ſiccatur, in arente præſertim ſolo, cum ab aquilone diſceditur. VItimo ex præmiſſis comprobatur vetus illa ſententia, omnia eſſe vnum. Quia omnia ſunt vnum in Deo, in quo vno conſiſtunt. Omnia eſſe vnum, in Aſclepio, et ad Tatium filium, paſſim docet Triſmegiſtus. Meliſſus vniuerſitatem hanc in vno eſſe dixit immutabili et infinito. Ad illud immutabile alia mutabilia in vnum ita reducuntur, 1. Quali a62 D E TRIXNIT. L I B. IIII. Qualitates, ſeu accidentales formæ, cum priore for- ma vnam formam faciunt. Quæ a luce funt orta, in vnum cum luce coëunt. Siue calor, ſiue color, ſiue quæ alia forma, corpori a luce formato ſuperueniat, in vnum cum priore forma coit, cum luce ipfa, quæ eſt mater formarum. Notitiæ quoque ipfi ani- mæ ſuperuenientes in vnam cum anima lucem coéë- unt, et ſpiritus in vnum cum ſpiritu. Singula hæc in vnum cum ſpiritu et luce coëunt: ſpiritus et lux ſfunt vnum in Deo, ergo et alia ſunt vnum in eo, Vniuerſali quadam ratione. Rerum idex, in quibus res ipſæ in eſſe vno conſiſtunt, ſunt vnum in Deo, res alias eo medio vnum cum Deo eſſe facientes, in vmbra eius veritatis, qua Chriſtus ſine medio eſt hypoſtatice vnum cum Deo. Meminiſſe ſemper opor- tet, in omnibus eſſe analogias ad caput ipfum Chri- ſtum. Meminiſſe item, eſſe varios diuinitatis modos, et ſubordinationes. Parmenidis ergo et Meliſſi de vnico principio ſententia, hoc modo vera erit. Hoc Xenophanes Parmenidis præceptor aperte declarauit, principium illud vnum dicens eſſe Deum. Anaximan- der quoque dixit eſſe vnicum infinitum cunctorum principium. Democritus et Anaxagoras multorum principiorum fubſtantiam vnam eſſe dixerunt, ſed for- mas diuerſas. Quod in diuinis ideis locum habet- Triſmegiſti doctrinam, veritati fere propinquam, hi omnes nouerunt, quam Ariſtoteles ignorauit. Vni- cum eſt principium, vnica verbi lux, lux omnifor- mis, et caput omnium, Ieſus Chriſtus dominus no- ſter, principium creaturarum Dei. De Tri dee en Gi: qn g, Dei ell bum: ritus: Quem homin titus, tutio e It ex, guenda Kübltan Uiqnot Un im ter cO gis eo Monen Dei i ſen ſpiritn liſpen let, deres. 1e, len, fPirin 44 III. n prioref ſünt onni le cOlor 0 fupennen um Iwei toge ile 1 Wcen 4 ngnur ſpiritus ei VuNN ek, in Vnun iN eſe frin Ene nec ſenpel i 1t ipfun . nitais me et Meil! eri ett. te delli n. Auni m cunen 11s l runt, ſat lcun opimnun. Crelit Iun mni/ Gominus? 163 DE T B INITATE DIVINA LIBER QVINTVS, in quo agitur de Spi- ritu Sancto. De ſpiritu ſancto ſermonem diſtulimus, do- nec eſſet cognita hypoſtaſis verbi prolatione patefa- cti: quoniam relationem ad verbum hic paſſim facie- mus, in verbo ſpiritum cognituri. Quemadmodum Dei eſſentia, quatenus mundo manifeſtatur, eſt ver- bum: ita quatenus mundo communicatur, eſt ſpi- ritus: eſtque manifeſtationi annexa communicatio. Quemadmodum in verbo erat idea princeps creati hominis, ita in ſpiritu erat idea princeps creati ſpi- ritus. Erat ſpiritus in archetypo, ſpirationis conſti- tutio certa, ſempiterne in Deo conſtans, et inde ve- lut exiens. Prodibat cum ſermone ſpiritus, Deus lo- quendo ſpirabat. Sermonis et ſpiritus erat eadem ſubſtantia, ſed modus diuerſus. Ad quam rem ſunt aliquot ſimilitudines, ſi hoc bene prius cogites, De- um immenſum, qui creaturis vniuerſis eſt eſſentiali- ter conformatus et exhibitus, ſe homini multo ma- gis conformaſſe, et eſſentialiter exhibuiſſe, per ſer- monem, et ſpiritum. Ob idque ſermonis et ſpiritus Dei imago ab initio fuit ſermo et ſpiritus noſter, ſeu ſermo et halitus noſter. An ſermone noſtro eſt ſpiritus, et re ipſa non differt a ſermone ſpiritus, ſed diſpenſationis modo, ita in Deo. Si virtute Dei fie- ret, vt me loquente tu in voce mea hominem vi- deres, id videres, quod vox ipfſa ſignificat, dice- res, in ſermone meo viſibili eſſe ſpiritum inuiſibi- lem, auditu perceptibilem. Diceres quoque, in ſpiritu eſſe ſermonem, in fſubftantia ſpiritali ſitum. Ad eundem modum in ſermône Dei erat ſpiritus, 1. 2. in ſpiri 164 D E T RIN I T AT E in ſpiritu ſermo: ſermo viſibilis, ſpiritus perceptibi- nerſe . lis. Vt in Deo erat homo, ita in Deo ſpiritus ho- Ituin minis. Totum verbi et ſpiritus arcanum erat fulgens Deis Chriſti gloria. Chriſtum ſpirans Deus, per ipſum eſ v. omnia ſpirauit, et omnia impleuit, ipfius ſpiritus ⸗“ plenitudinem iam patefaciens. Secunda ad verbum er teh in ſpiritum Dei ſimilitudo talis eſt. Imago verbi illius Kieand cæleſtis, ſeu nubis oraculi, eſt elementaris hæc nu- rm: bes, quæ eſt fubſtantia flatus, in flatum tota paſſim Umm! abiens. Ita Deus erat verbum eſt ſpiritus, verbum et denen ſpiritum varie diſpenſans, in corpus et animam. Mnins Tertia eius rei ſimilitudo eſt genituræ ſemen, quod Uinlan eſt ſubſtantia ſpiritus: ſicut in Chriſto erat verbi ſe- nnte 6 men, et fubſtantia ſpiritus ab vna deitate. Similitu- ſe ter dines has ſcripturæ docent: docet et ipſa rerum na- ipſum tura, a creaturis nos ad creatorem ducens. Quid mi- emim rum, ſi ſe homini ita conformauit Deus, cum ſit Hitit creaturis vniuerſis conformatus? Eſſentia illa omni- iptim formis, in eſſentia ſpiritus ſe nobis conformat. Eſ- ſenpen ſentia illa omniformis ſe talem exhibere potuit, qua- bitinl lem voluit. Ille ſpirationem continens exhibitus, ille Din ee ſpirando prolatus ſermo, erat vere ſermo referens bit in nube, erat ſemen generationis Chriſti, in ſe ſpi- klo⸗ ritum ſubſtantialiter continens. Lux ſemper commu- elent nis conſideratur verbo et ſpiritui. Nubes illa verbi et imnl ſpiritus Dei, in fubſtantia ſua interna, erat huius tefern aqueæ, et aëreæ nubis archetypa, et erat lucida nu- et Er bes, velut ignea. Idque totum in vna ſubſtantia, ſi- ſation cut horum trium elementorum eſt vna prima ſubſtan- l. tia, corporalis, et ſpiritualis, et ſplendens. Secundum die modum diſpenſationis vnum, elementaris hæc nubis üin fuubſtantia fit tangibile ſolidum corpus, ſecundum alium, et 36 fit venti ſpiritus, in eadem fubſtantia, innatam ſemper llodh lucem habente. Secundum modum vnum apparebat Lener⸗ Deus verbum in nube, ſecundum alium ibi ſpira- N bat, ſecundum vtrunque ſemper lux: vere, ſine præ- 1i ſtigio. Secundum modum vnum eſt verbum in car- ignis S ne, ſe . 8 petceni ſpirinn erat kle , Der N erno e⸗ ſti ut nper . 1 en⸗ 1 et L. I B E R V. 165 ne, ſecundum alium eſt ſpiritus in anima, ſecundum vtrumque ſemper lux: vere fuübſtantialiter. Sicut Deus erat verbum, ſpiritus, et lux in nube, ita nunc eſt verbum, ſpiritus, et lux in Chriſto. Illa omnia coniunxit Deus in Chriſto, hypoſtatice et ſubſtantiali- ter, in carne et ſpiritu. Lucem ſuam increatam cum creata luce coniunxit Deus in Chriſto, et fuit vna forma: ſicut ex ſolari et aquea luce fieri diximus vnam formam. Superioribus quoque archetypi mundi elementis ſubſtantialiter coniunguntur inferiora, in vnius Chriſti generatione. Omnium in Chriſto reca- pitulatio in ſumma ita colligitur. Verbo diuino quaſi rore genituræ Chriſti cum elementis his creatis ſimul ſe terræ miſcente per actionem ſpiritus Dei, extitit ipſum Chriſti corpus Diuino, et humano halitu eius animæ inſitis et coaleſcentibus extitit hypoſtaſis vna ſpiritus eius, quæ eſt hypoſtaſis ſpiritus ſancti, veram ipſam ſpiritus ſancti hypoſtaſim declarans, quæ fuit ſemper halitus diuinus. Lux eadem et corpori et ſpiritui communis erat, ac humana de Maria ſum- pta elementa, in vnam cum Deo hypoſtaſim glorifi- cabat. Ecece omnia vnum in Chriſto. Hoc animaduerte, quod licet in archetypo idem eſſent verbum, ſpiritus, et lux, et eſſet nubes eadem, ſimul aquea, aërea et ignea: tamen in geneſi prius teferuntur verbum et ſpiritus, quam lux: prius aqua et aér, quam ignis. Deus ſermonis et ſpiritus diſpen- fationibus prius vſus eſt, quam lux appareret. Gen. 1r. quia lux Chriſti erat poſtea manifeſtanda. Aqua ibi et ſpiritus referuntur, non ignis, qui ex ſpi- ritu et luce mox conſtitit. Duos cælos, aqueum et aéreum nouerunt Iudæi, non tertium igneum, quod intra nos eſt. Apud Iudæos non erat re- generatio baptiſmi, ex aqua ſpiritu et igne. Chriſtus lux mundi veram lucem, Iudæis occultatam no- bis patefecit. Non eſt igitur ſine myſterio, quod ignis a Moſe ſit omiſſus, et ignis ad nos miſſus. 1. 3. Non 166 D E TRINITAT E Non eſt ſine myſterio, quod verbi et ſpiritus diſpen- ſationibus prius vteretur Deus, quam lucem manife- ſtaret. Sermonem et ſpiritum Deus ſemper homini dedit, non manifeſtam lucem. Per ſermonem ſe tune Deus homini manifeſtauit, et per ſpiritum communi- cauit, quaſi lucem Chriſti tunc occultans. Ea omnia fecit Deus per Chriſtum, qui in ſermone, et ſpiritu, et abſcondita luee erat tunc apud Deum: qui et poſtea veniens per ſermonem et ſpiritum nos regenuit, lucem ipſam patefaciens, et ea nos illuſtrans, vt gloriæ et gratiæ Chriſti erga nos magnitudo appareat. Quemad- modum in prima generatione, præ aliis animantibus, dedit homini Deus ſermonem et ſpiritum, ita poſtea nos per euangelium ſermone et ſpiritu regenuit, in- ſtar Chriſti per ſermonem Dei a ſpiritu ſancto geniti. His duabus diſpenſationibus ab initio vtens Deus, verbo corpora creauit et ſpiritu viuificauit: ſieut verbo eius facti ſunt cæli, et ſpiritu eius omnis virtus corum. Verbo eius creata eſt hominum materia, et ſpiritu inducta anima. In reſurrectione quoque verbe ſeu voce Dei coniunguntur corporis partes, et ſpiritu inducitur anima. Ezech. 37. Hæc Deus ita diſcereuit, et nos ita diſcernimus. Eiuſmodi erant olim in Dee verbi et ſpiritus rationes, diſpenſationes et modi, qui idem erant quod Deus. Poſtea vero per Chriſtum, re- Uelatis Dei arcanis, apparuit latior diſtinctio, ob vbe- riorem deitatis manifeſtationem, Ob res item adiunctas, in carnis corpore, et creato ſpiritu apparentes. Per Chri- ſtum eſt creatori adiuncta creatura, complaſmata, ei mixta, et vnita, tam in carne, quam in ſpiritu, hypo- ſtatice vnum cum Deo. Hoc eſt myſterium magnum, et ſubſtantialis noſtra vnio cum patre per filum. Quod autem illa ſpiritus diſpenſatio fuerit idem quod Deus, non res tertia metaphyſica, demon- ſtrauimus iam circa finem libri primi contra Lots ardum, et nunc iterum ita demonſtramus. Nam ſicut ea, quæ Deus verbo fecit, per ſei- pſum pfum per ipfum tus ſa ſancto⸗ itgo l uocar Peruen Lucx Ders et g. docet iit ellis ſpirin 105 Thell menti modu Denſat t ſir 9. Sl ic pat Hlllar quane impo⸗ loq ritn li ſ illuc qua dam lis. ui Rine um tion 1 krimns ii cen mi nper in onen ſe umn comm ns. or e, etſiänt gui et e egenni e N on ken e 8 Wünantn n in 1 leli; ſanco Vtens S 4 1 iftemitt 6 Onns n Mrit Cvogtet neetſe itn Gen olmi) et noh, Chricun- cin G ten aiint 1e. nplim: Hirin⸗ N un u fliun Ktetk i , r L IB E R Vv.. 167 Sſum feciſſe dicitur, quia Deus erat verbum: ita quæ per ſpiritum eius facta refert ſcriptura, per Deum ipſum facta refert, quia Deus ſpiritus eſt. Sicut ſpiri- tus ſanctus loquutus eſt, ita Deus loquutus eſt per os ſanctorum et prophètarum, acto. 3. et Heb. 1. Ipſi ergo Deo ea, quæ funt rationis ſpiritus ſancti, modo quodam tribuuntur. Accipere ſpiritum ſanctum eſt ſu- perueniente cæleſti nuncio virtutem ab alto accipere, Lucæ 24. et acto. I. Spiritus ſanctus eſt vnctio Dei, Deus ipſe nos vngit, et Deus ſpiritus eſt. 2. Cor. 1. et 3. Ipſummet Deum eſſe ſpiritum ſanctum in nobis, docet apoſtolus, dicens, ſpiritum Dei eſſe in nobis, quia dixit Deus, Inhabitabo in eis, et quia dixit, Templum Dei eſtis 1. Cor. 3. et 6. et 2. Cor. 6. Habitaculum Dei in ſpiritu ſancto. Ephes. 2. et Eſa 8S7. Deum contemnit nos contemnens, quia dedit ſpiritum ſuum in nobis 1I. Theſſ. 4. Qui mentitur ſpiritui ſancto, non hominibus mentitur, ſed Deo acto. 5. Item, quod ſpiritus ſanctus ſit modus deitatis, eiuſque in Chriſto et per Chriſtum dif- penſatio, ex eo probatur, quod dicitur ſpiritus Chriſti, et ſpiritus filii. I. Pet I. et Gala. 4. Similiter ad Rom. 8. Spiritus Dei habitat in vobis: ſi quis autem ſpiritum Chriſti non habet, hic non eſt eius. Quod ſi ſpiritus eius ſ. patris, qui ſuſcitauit leſum ete. Propter quæ verba Hilarius lib. 2. et 8. de trinit. per ſpiritum ſanctum ali- quando patrem, aliquando filium, aliquando rem tertiam importari dicit, metaphyſice f. de inuiſibili reali filio loquens. Similia de triplici illarum trium rerum ſpi- ritu refert Athanaſius in principio dialogorum. At mi- hi ſine metaphyſicis rebus ſunt omnia facilia, ſieut ét illud, quod ſpiritus Dei dicatur augeri vel minui, et quaſi diuidi, vt ait Deus ad Moſen, Segregabo ſeu ſcin- dam de ſpiritu tuo, et ex eo impertiar ſeptuaginta vi⸗ ris. Et iterum, Segregans, ſeu decedens de ſpiritu, qui erat in Moſe, et dans ſeptuaginta viris. Num. I1. Sine huius diminutione datur illi portio ſpiritus, per mo- dum diſtributionis diuinæ. Hanc ſpiritus Dei parti- tionem, augmentationem, et diminutionem, iuxta modos 1. 4 diui 468 D E TäRGRINIT A TE diuinitatis dicimus eſſe accipiendam, ac etiam iuxta adiuncta, quæ vere diuiduntur. Secundum variam diſ- penſationem ſunt diuiſiones miniſteriorum et operatio- num I. Cor. 12. Secundum diſpenſationem dicitur, quod ſpiritus amplior erat in Daniele, quam in aliis Dani. 6. et quod apoſtoli pluries replebantur ſpiritu ſancto, acto. 2. et 4. Dare ſpiritum Dei eſt idipſum, quod dicitur, Dabo eis cor, intellectum et mentem. Salomoni data eſt ſapientia, quæ eſt ſpiritus ſanctus, ſpiritus ſapientiæ. Datur ſpiritus ſapientiæ, conſilii, ſcientiæ, pietatis, et reliquorum donorum. Non ſolum ob talia dona, ſed eo ſolo, quod ani- mam in, nos ſpirat, Deus dicitur dare nobis ſpiritum ſuum, Genes. 2. et 6. Anima noſtra eſt lucerna quæ- dam Dei, prouer. 20. Eſt vt ſcintilla ſpiritus Dei, imago ſapientiæ Dei, creata quidem, ſed ſpiritali illi ſapientiæ ſimillima, ei inſita, innatum habens lumen diuinitatis, ſapientiæ illius primæ ſcintillam, et ſpiri- tum ipſum diuinitatis. Spiritum diuinitatis eſſe homini inſitum, etiam poſt Adæ peccatum, teſtatur ipſe Deus dicto capit. 6. Vitæ noſtræ diſpenſatio ab eius halitu per gratiam datur et ſuſtinetur, vt ait Iob. cap. 10. 32. et aliis ſequentibus. In nares Adæ inſpirauit Deus animam, vna cum aéëreo flatu, et inde ipfſa pendet, Eſa. 2. et pſal. 103. Ilpſe Deus ſpiritu ſuo nobis halitum vitæ ſuſtinet, dans flatum populo, qui eſt ſuper terram, et ſpiritum calcantibus eam, vt in eo viuamus, moueamur et ſimus. Eſa. 42. et acto. 17. Adducente Deo a quatuor ventis ventum, et a quatuor flatibus flatum, reuiuiſcunt cadauera Ezech. 37. Ab aêëreo ipſo flatu inducit ibi Deus hominibus animas, quibus innata eſt ſpirati aëris vita. Hinc ani- ma Hebraice ſonat idem quod ſpiratio. Ab aére in- ducit Deus animam cum anima ipſa aërem inducens, et ſcintillam ipſius Deitatis, quæ aëérem implet. Or- phæi dictum verum eſt, Animam ferri ventis, et ex toto ingredi reſpiratione, vt in Hbris de ani- ma ci ma ci aliqui guini⸗ explie ſtantia fübſtan ſincta 1es ind Titus d Vt lector, Clle int citur in ſtantia malis. ſunt t ſpiritnu nicatul mus et cor, is ſea el hi⸗ eſt in eſt vn le ed ommin (a ve nobis r el a, in os tem: lis in uaſi liquo eigi ſg L. I B E R V. 169 etin in ma citat Ariſtoteles. Ex ſubſtantia elementari animam n Variin 4 aliquid habere, docet Ezechiel, et ex fubſtantia ſan- netgen guinis, docet ipſe Deus. Quam rem ego hic fuſius Onemn dlin explicabo, vt inde intelligas ipſi Spiritus ſancti ſub- qum hu ſtantiæ eſſentialiter adiunctam creati ſpiritus Chriſti bantu mn ſubſtantiam. Aërem voco ſpiritum, quia in lingua ieſti ſancta non eſt aéëris aliud peculiare nomen. Imo ea n et nimn res indicat, diuinum halitum eſſe in aere, quem ſpi- iins dk ritus domini replet. eniie, Vt vero totam animæ et ſpiritus rationem habeas, un. lector, diuinam hic philoſophiam adiungam, quam fa- lo, Clolt cile intelliges, ſi in anatome fueris exercitatus. Di- obhin Ccitur in nobis ex trium ſuperiorum elementorum fub- Ilcemg ſtantia eſſe ſpiritus triplex, naturalis, vitalis et ani- hitmm! malis. Tres ſpiritus vocat Aphrodiſæus. Vere non Hiii! ſunt tres, ſed denuo ſpiritus diſtincti. Vitalis eſt ubenA ſpiritus, qui per anaſtomoſes ab arteriis commu- lun e nicatur venis, in quibus dicitur naturalis. Pri- ehi mus ergo eſt ſanguis, cuius ſedes eſt in hepate, tut e et corporis venis. Secundus eſt ſpiritus vitalis, cu- 3o ee u ius ſedes eſt in corde, et corporis arteriis. Tertius obeen eſt ſpiritus animalis, quafi lucis radius, cuius ſedes ie ini eſt in cerebro, et corporis neruis. In his omnibus et i 5 eſt vnius ſpiritus et lucis Dei energia. Quod à cor- Dels fin de communicetur hepati ſpiritus ille naturalis, docet Tum N hominis formatio ab vtero. Nam arteria mittitur iun- cta venæ per ipſius fœtus vmbilicum: itidemque in uan nobis poſtea ſemper iunguntur arteria et vena. In 4. 4 cor eſt prius, quam in hepar, a Deo inſpirata Adæ ani- vennn. ma, et ab eo hepati communicata. Per inſpirationem uenhe in os et nares, eſt vere inducta anima: inſpiratio au- 5 lnan tem ad cor tendit. Cor eſt primum viuens, fons calo- . MWK ris in medio corpore. Ab hepate ſumit liquorem vitæ, 45 quaſi materiam, et eum vice verſa viuificat: ſicut aquæ n ning liquor ſuperioribus elementis materiam ſuppeditat, et ab nple eis, iuncta luce, ad vegetandum viuificatur. Ex hepatis venin ſanguine eſt animæ materia, per elaborationem mirabi- 5 &e 5 k 5. lem, t 177% D E TRIN IT AT E lem, quam nunc audies. Hinc dicitur anima efle in ſanguine, et anima ipſa eſſe ſanguis, ſiue ſanguineus ſpiritus. Non dicitur anima principaliter eſſe in pa- rietibus cordis, aut in corpore ipfſo cerebri, aut he- patis, ſed in ſanguine, vt docet ipſe Deus genes. 9. Leuit. 17. et Deut. I2. Ad quam rem eſt prius intelligenda ſubſtantialis generatio ipſius vitalis ſpiritus, qui ex aêëre inſpirato, et fubtiliſſimo ſanguine componitur, et nutritur. Vi- talis ſpiritus in ſiniſtro cordis ventriculo ſuam origi⸗ nem habet, iuuantibus maxime pulmonibus ad ipfius generationem. Eſt ſpiritus tenuis, caloris vi elabo- ratus, flauo colore, ignea potentia, vt ſit quaſi ex pu- riori ſanguine lucidus vapor, ſubſtantiam in ſe con- tinens aquæ, aéëris, et ignis. Generatur ex facta in pulmonibus mixtione inſpirati aéris cum elaborato ſubtili ſanguine, quem dexter ventriculus cordis ſini- ſtro communicat. Fit autem communicatio hæc non per parietem cordis medium, vt vulgo creditur, ſed magno artificio a dextro cordis ventriculo, longo per pulmones ductu, agitatur ſanguis fubtilis: a pulmoni- bus præparatur, flauus efficitur: et a vena arterio- ſa, in arteriam venoſam transfunditur. Deinde in ipſa arteria venoſa inſpirato aëri miſcetur, exſpira- tione a fuligine repurgatur. Atque ita tandem a ſini- ſtro cordis ventriculo totum mixtum per diaſtolem attrahitur, apta ſupellex, vt fiat ſpiritus vitalis. Quod ita per pulmones fiat communicatio, et præ- paratio, docet coniunctio varia, et communicatio ve- næ arterioſæ cum arteria venoſa in pulmonibus. Con- firmat hoc magnitudo inſignis venæ arterioſæ, quæ nec talis, nec tanta facta eſſet, nec tantam a corde ipſo vim Puriſſimi ſanguinis in pulmones emitteret, ob ſolum eorum nutrimentum, nec cor pulmonibus hac ratione ſeruiret: cum præſertim antea in embryone ſolerent pulmones ipſi aliunde nutriri, ob membranulas illas, ſeu valuu Valun apert funch Uitati Lon 1 lerian Ug il Non 2 eus ee⸗ HIuuum nedint eſt apr licet lepan Dro Vena 8i lib. tellig Il ticul itr⸗ gis i, inip dem tenn⸗ Valis chor tinen et ſ Kent il⸗ 4: 1. Anime ke e ſanrub er Ne h ebri, An ens genes ſibtmt! Uere inhine putrinr. ſo kiun ibrs A i lori 1t Guad a iun inſn ur e cum elhen s eltis⸗ catio keet crinm! lo, un z: 1nin Venn .. Deine! ett, i mten 11 Ul 1 L I B E R V 171 valuulas cordis, vſque ad horam natiuitatis nondum apertas, vt docet Galenus. Ergo ad alium vſum ef- funditur ſanguis a corde in pulmones hora ipfſa nati- uitatis, et tam copioſus. Item a pulmonibus ad cor non ſimplex aër, ſed mixtus ſanguine mittitur, per ar- teriam venoſam: ergo in pulmonibus fit mixtio. Fla- uus ille color a pulmonibus datur ſanguini ſpirituoſo, non a corde. In ſiniſtro cordis ventriculo non eſt lo- cus capax tantæ, et tam copioſæ mixtionis, nec ad flauum elaboratio illa ſufficiens. Demum, paries ille medius, cum ſit vaſorum et facultatum expers, non eſt aptus ad communicationem et elaborationem illam, licet aliquid reſudare poſſit. Eodem artificio, quo in hepate fit transfuſio a vena porta ad venam cauam propter ſanguinem, fit etiam in pulmone transfuſio a vena arterioſa ad arteriam venoſam propter ſpiritum. Si quis hæc conferat cum iis, quæ ſeribit Galenus lib. 6. et 7. de vſu partium, veritatem penitus in- telliget, ab ipſo Galeno non animaduerſam. Ille itaque ſpiritus vitalis, a ſiniſtro cordis ven- triculo, in arterias totius corporis deinde transfun- ditur, ita vt qui tenuior eſt, ſuperiora petat, vbi magis adhuc elaboratur, præcipue in plexu retifor- mi, ſub baſi cerebri ſito, in quo ex vitali fieri incipit animalis, ad propriam rationalis animæ ſe- dem accedens. Iterum ille fortius mentis ignea vi tenuatur, elaboratur, et pèrficitur, in tenuiſſimis vaſis, ſeu capillaribus arteriis, quæ in plexibus choroidibus ſitæ ſunt, et ipfiſſimam mentem con- tinent. Hi plexus intima omnia cerebri penetrant, et ipſos cerebri ventriculos interne ſuceingunt, va- ſa illa ſecum complicata, et contexta ſeruan- des, vſque ad neruorum origines, vt in eos ſentiendi et mouendi facultas inducatur. Vaſa illa miraculo magno tenuiſſime contexta, tamet- 4 arteris dicantur „ funt tamen fines arteriarum;, tenden- 172 D E T RINI TATE tendentes ad originem neruorum, miniſterio menin- gum. Eſt nouum quoddam genus vaſorum. Nam ſicut in transfuſione a venis in arterias, eſt in pul- mone nouum genus vaſorum, ex vena et arteria: ita in transfuſione ab arteriis in Heruôs eſt nouum quoddam genus vaſorum ex arteriæ tunica in menin- ge: cum præſertim meninges ipſæ ſuas in neruis tu- nicas ſeruent. Senſus neruorum non eſt in molli illa eorum materia, ſicut in cerebro. Nerui omnes in membranarum filamenta deſinunt, exquiſitiſſimum ſen- ſum habentia, ad quæ ob id ſemper ſpiritus mittitur. Ab illis itaque meningum ſeu choroidum vaſculis, velut a fonte, lucidus animalis ſpiritus veluti radius per neruos effunditur in oculos, et alia ſenſoria or- gana. Via eadem, vice verſa, aduenientes extrinſecus ſenſatarum rerum lucidæ imagines, ad fontem eun- dem mittuntur, quaſi per lucidum medium intro pe- netrantes. Ex his ſatis conſtat, mollem illam cerebri maſſam non proprie eſſe rationalis animæ ſedem, cum frigida ſit et ſenſus expers. Sed eſſe veluti puluinum dicto- rum vaſorum, ne rumpantur: et cuſtodem animalis ſpiritus, ne diffletur, quando neruis eſt communican- dus: et eſſe frigidam ad contemperandum igneum illum intra vaſa contentum calorem. Hinc quoque fit, vt prædictis vaſis communem membranæ tunicam in interna cauitate ſeruent nerui ad fidam ſpiritus cu- ſtodiam: idque a tenui meninge, ſicut et externam aliam tunicam habent a craſſa. Illa etiam ventricu- lorum cerebri ſpatia inania, quæ philoſophi, et medici admirantur, nihil minus continent, quam animam. Sed prima ratione facti ſunt ventriculi illi ad ex- purgamenta cerebri recipienda, veluti cloacæ, vt probant excrementa ibi recepta, et meatus ad pala- tum et nares, a quibus defluxiones morboſæ naſeun- tur. Et quando ventriculi ita opplentur pituita, vt arteriæ ipſæ choroidis ea immergantur, tunc fu- bito ge- bito hum lepſt expi Vbi illon⸗ tione ex de ex e⸗ ola p Onibn lencda ſenſin ant. perc 1d t non culi Oſla In V tentu ſs i belle (luli ſtar Akuma elem ob man 4 b2 noſt fi bene ih 1 ſterio nei Drum, N 8 Et ux et Attin 8 et m nica in me in Nellut ſt in mil erni Cmns litictmn; iritus niin dum vNn Veluti ni in ſenlan! tes eitint 1 forten 4 Cium und; erehi n n, i liimun den uin Commnn Kun ine Hine et ex n ſen⸗ fi,ern n ie Ii clonek,! s l le M. hituic e . Hito N L. I B E R v. 173 bito generatur apoplexia. Si partem obſtruat noxius humor, cuius vapor mentem inficiat, generatur epi- lepſia, aut morbus alius, iuxta partem, in quam ille expulſus decumbet. Ibi ergo dicemus eſſe mentem, vbi eam affici manifeſte percipimus. Ex immoderato illorum vaſorum feruore, aut meningum inflamma- tione, fiunt manifeſta deliria et phrenitides. Vnde ex accidentibus morbis ex ſitus et ſubſtantiæ ratione, ex caloris vi, et eum continentium vaſorum artifici- oſa pulcritudine, et ex ibi apparentibus animæ acti- onibus, ſemper colligimus, eſſe vaſcula illa præfe- renda, et quia eis reliqua omnia ſeruiunt: et quia ſenſuum nerui eis alligantur, vt inde vim accipi- ant. Poſtremo quia nos ibi laborantem intellectum percipimus, in forti meditatione arteriis illis vſque ad tempora pulſantibus. Vix intelliget, qui locum non viderit. Secunda alia ratione facti ſunt ventri- culi illi, vt ad ſpatia eorum inania penetrans per oſſa ethmoide inſpirati aëris portio, et ab ipſis ani- mæ vaſis per diaſtolem attracta, animalem intus con- tentum ſpiritum reficiat, et animam ventillet. In va- ſis illis eſt mens, anima, et igneus ſpiritus, iugi fla- bellatione indigens: alioquin inſtar externi ignis con- cluſus ſuffocaretur. Flabellatione et difflatione, in- ſtar ignis, indiget non ſolum, vt ab aêëre pabulum me tun ſumat, ſed vt in eum ſuam fuliginem evomat. Sicut lhpiitu elementaris hic externus ignis, terreo craſſo corpori, ob communem ſiccitatem, et ob communem lucis for- mam, alligatur, corporis liquorem pabulum habens, et ab are difflatur, fouetur, et nutritur: ita igneus ille noſter ſpiritus et anima, corpori ſimiliter alligatur, Vnum cum eo faciens eius ſanguinem pabulum ha- bens: et ab aëreo ſpiritu inſpiratione et exſpiratione difflatur, fouetur, et nutritur, vt ſit ei duplex ali- mentum, ſpirituale et corporale. Hac loci et ſpiritua- lis fomenti ratione conueniens admodum fuit, eun- dem noſtri ſpiritus lucidum natura locum ſpiritu a- lio ſan 474 D E TRINIT ATE lio ſancto, cæleſti, lucido, afflari, idque, per oris Chri- ſti exſpirationem, ſicut a nobis inſpiratione in eun- dem locum trahitur ſpiritus. Decuit eundem noſtri intellectus et lucentis animæ locum, cæleſti alterius ignis luce denuo illuminari. Nam Deus primam in nobis lucernam illuminat, et ſubortas ibi tenebras denuo vertit in lucem, vt ait Dauid pfalm. 177 et 2. Sam. 22. Idipſum docet Elihu apud Iob. cap. 32. et 33. . Idipſum docuerunt Zoroaſter, Triſmegiſtus et Pythagoras, vt mox citabo. Vaſorum quoque for⸗ matio et temperies bona ad mentis bonitatem facit, vt illis ſit anima melior, quibus ſunt illa melius diſ- poſita. Sicut vero a bono ſpiritu inſita illa lux ma- gis et magis illuminatur, ita et a malo obſcuratur. Si in vaſcula illa cerebri, cum animali noſtro lucido ſpiritu, tenebroſus et nequam ſpiritus intrudatur, tunc dæmoniacos furores videbis, ſicut per bonum ſpiritum lucidas reuelationes. Vaſcula autem illa fa- cile impetit ſpiritus nequam, qui ſedem habet vicinam in abyſſis illis aquarum et lacunis ventriculorum ce- rebri. Spiritus ille nequam, cuius poteſtas eſt aéëris, vna cum inſpirato a nobis aëre lacunas illas libere ingreditur et egreditur, vt ibi cum ſpiritu noſtro, in- tra vaſa illa, velut in arce collocato, iugiter dimicet. Imo eum ita vndique obſidet, vt vix illi liceat reſpi- rare, niſi quando ſuperueniens lux ſpiritus Dei malum ſpiritum fugat. Ecce quam decenter loco illi conue- niat, mentis, ſpiritus, reuelationis, et intellectus ratio, et inſita et ſuperueniens, et tentationum ſuperiorum zugna, vt alias nunc tentationes omittam. Simili in- ſpirationis ratione charitas Dei in corde per ſpiritum ſanctum accenditur. In corde, VItra vitæ principium, eſt voluntatis imperium, et poſt tentationes intellectus, ac carnis ſtimulos, prima peccati origo, ex conſenſu Matth. 15. Sed ea, quæ in cerebro ſunt, abſoluamus, priuſ- quam ad cor progrediamur. Variæ pro illorum cerebri vaſorum diuerſitate ſunt mentis actiones, quemadmodum ſunt funt expo⸗ A yaſei exigul duos ſtra co tie 1 Aliman ſacto, Citorii Iis m llima inanib emun ſterm ſangun go che gümen Ventrie büinit cormumt imnicen Ulle triculi quend lucig ta ſib henſie ogit is ali tatem etexc luntil rekici atior ſiri 1 Orl Dne in e indenn Nt ſelti Aen 8 primmm! ibi teretn ln. obe en, ovel itaten itt A melim 5 la lue oblenen oſtro ! umcn Der dun uten i Abet fiel culorun lus et ai Uns dh I okro⸗ fer Cinia. lcett 1i Dei m. ill co. ectus n ſuyeninn V Knii er hüirin peipinn ellecku⸗ 4 nd nus, 1 n. un celen nimi L I B E R V. 175 funt varia organa in variis ventriculis, quos nunc ita expono. . Animali illi, et igneo ſpiritui, in illis choroidis vaſculis contento, communicatur inſpiratus aër parte exigua, per oſſa dicta ethmoide, tendens ad priores duos cerebri ventriculos, in ſyncipitis dextra et ſini- ſtra conſtitutos. Ibique capillares illæ choroidis arte- riæ aërem illum dilatateæ hauriunt, ad ventillandam animam. Ad eaſdem etiam nerui duo optici, concurſu facto, viſorum lucidas imagines deferunt, ſicut et au- ditorii et aliorum ſenſuum nerui, tegumento commu- nis membranæ ſemper ſeruato, ad fidiſſimam et tu- tiſſimam omnium cuſtodiam. Si enim in ſpaciis illis inanibus, vagarentur ſpecies et ſpiritus cum anima, emungendo foras omnia emitterentur, aut ſaltem per ſternutationem. Si ibi efſet anima, iam non eſſet in ſanguine, cum ſanguis non ſit extra vaſa. In vaſis er- go choroidum eſt mens tutiſſime ſita. Tutiſſimum eſt te- gumentum: et ad dicta vaſa, parte quadam in prioribus ventriculis ſita, tendunt ſenſorii principes nerui, vt ſit ibi initium ſenſus communis, exteriorum ſenſuum in commune lata apprehenſio, ſeu imaginatio, vt conferri inuicem et commiſceri apprehenſa ibi incipiant. IIle deinde inſpiratus in cerebrum aër a duobus ven- triculis anterioribus fertur ad medium, ſiue ad meatum quendam communem, concurſu ſub pſalloide facto, vbi lucidior et purior eſt mentis pars: quæ diuinitus inna- ta ſibi idearum ſemina exerens, ex ſemel iam appre- henſis imaginibus poteſt res nouas ſimilitudine quadam cogitare, ſiue componere, imaginata commiſcere, ex ali- is alia inferre, inter ea diſcernere et puram ipſam veri- tatem colligere, luſtrante Deo. Minor eſt ibi ventriculus et excellentior intellectus ratio: quia arteriæ choroidis ſunt ibi copioſiores, quæ ſuum igneum ſpiritum diaſtole reficiunt, et communis ſenſus apprehenſiones in ratioci= nationem magis et magis luculentam adducunt, luce ea ſpiritali intro per vaſa penetrante, et Deitate ipſaibi reful- gente. 176 DETRINITATE gente. Spatium inane non tantum ibi eſt, quantum in aliis ventriculis, vt meatum potius, quam ventricu- lum dixeris, ſeu longam et anffactuoſam ſcrutinii vi- am. Quod factum ſapienter eſt, ob ſcrutinii difficulta- tem. Minor ideo eſt ventriculus, quia vbi eſt purior, et lucidior mentis pars, non tot congeri debuerunt excrementa. Et quæ ibi generantur, in ſubiectam re- cta choanam facile dilabuntur, ne mentis lucernam ex- tinguant, aut ei ſint impedimento. Plura ſunt ibi vaſa circa conarium, plures arteriarum pulſus, potentior ibi mentis, et ignei ſpiritus actio. Nos quoque poten- tius ibi iuxta tempora pulſare laborantem intellectum exterius et interius deprehendimus, vt hoc ſolo expe- rimento, ad ipſum mentis locum manuducamur. Adde quod ei loco eſt propinquior ſenſus auditus, qui eſt ſenſus diſciplinæ. Miraculum maximum eſt hæc homi- nis compoſitio. Multi et longi ibi anfractus, vſque ad cerebellum, vt longo ſcrutinio anfractuoſæ quæque res poſſint inueſtigari, et tenebræ illuminari: adiuuan- tibus etiam, per comminiſcendi facultatem, iis, quæ in memoria fuerant antea recondita. Ibi quoque à ianitore ſcolicoide, et ſinuoſis glutiis cum intenditur cogitatio, retinetur quodammodo augeturque inſpirati aëris fomentum, donec ab eo flabellatis et impetu pulſantibus omnibus mentis arteriis, ſit ſcrutinium perfectum, et lucide omnia illuſtrata. Menti ergo, quæ ignea eſt, et lucis Dei particeps, apprime cohæ- ret locus ille igneus, et iam parta notitia, quæ etiam lucis eſt radius, et luminoſa quædam imago. Externæ etiam rerum ſenſibiles ſpecies in oculum miſſæ, lumi- noſæ ſunt, et ab obiecto luminoſo, ſeu lucis formam habente, per medium luminoſum miſſæ. Vnde et mens ipſa magis et magis illuſtratur. Non ſolum a viſu, qui plures rerum dif- ferentias nobis oſtendit, intellectus ornatur,. ſed et ab aliorum ſenſuum obiectis, quæ o- mia cum lucido noſtro ſpiritu cognationem aliquam — — —. +4 — — — — — — — — — Heole Purin buefun un ke Damn e’. i tetit e pote elean lo eie 4 Leon⸗ Nnen el Adlur⸗ . ie, Cvo le! Ntenctiu, L I B E K Vv. 1 7 aliquam habent. Cognatio eſt ex omnium fſübſtantiali forma, quæ lux eſt, et ex ſpiritali ipſo in ſingulis agendi modo. Sonus et odor inſtar ſpiritus ſunt, in- ſtar ſpiritus percipiuntur, et inſtar ſpiritus in nobis agunt. Auditorum perceptio fit externo ſpiritu ad au- ris membranam feriente ipfum internum ſpiritum, in quo ſita eſt lux animæ, et ſpiritalis harmoniæ concen- tus, diaſtole et ſyſtole ordinatus. Odoratorum ſimilis eſt fere ratio. Quæ autem guſtantur et tanguntur, quanquam corporea magis ſint, tamen vires habent, ad immutandam animam aptas, illa per humiditatem, hæc per renixum: ex lucis item communi forma, ex eius varia in ſpiritum actione. Lucis ratione ſubſtan- tia hæc tota in animam agit, cum totius ideam in ea imprimit. Subſtantias ipſas nunc vident Sophiſtæ, qui antea docebant, nihil videri, nec in Deo, nec in no- bis, niſi qualitates et fucatas laruas. At nos in Chri- ſto videntes ſubſtantialem lucem, in aliis quoque ve- ræ lucis viſionem proſequimur. Ab omnibus prædictis in medio ventriculo illuſtra- tis, ad quartum in parencephalide ventriculum, per- mittente ianitore, ſpiritus ipſe tendit, et luminoſa conflata imago, in ipſius animæ lumine ſita. Ibi vero velut in cerebri fundo, vaſa illa ſuum memoriæ the- ſaurum tenaciter obſeruant, et quæ ſunt ſenſu, et ra- tiocinatione inventa, recondunt: non parietibus affixa, ſed in ipſa animæ ſubſtantia, velut in materia quadam. Habet ibi anima retenti ſpiritus fortiora vaſa, ne tam facile memoria diffluat. Omitto quod ea via, per ſpi- næ magnos neruos, motrix totius corporis facultas ad muſculos mittatur, animali illo ſpiritu veluti radiante. Sunt itaque in cerebro ventriculi quatuor, et ſenſus interiores tres. Nam priores duo ventriculi ſenſum vnum communem faciunt, imaginum receptorem. Media eſt cogitatio, et extrema memoria. Hæc de ſpiritali in cerebrum ducta portione, cerebri organis, atque potentiis. MM m. . Parte 578 D E TRINITATE parte illa maiore inſpiratus aër per tracheam arte- riam ad pulmones ducitur, vt ab ipſis elaboratus ad arteriam venoſam tranſeat, in qua flauo et fübtili ſanguini miſcetur, ac magis elaboratur. Deinde totum mixtum a ſiniſtro cordis ventriculo diaſtole attrahi- tur, in quo fortiſſima et viuifica ignis ibi contenti virtute, ad ſuam formam perrficitur, et fit ſpiritus vi- talis, multis in ea elaboratione expiratis fuliginofſis re- crementis. Hoc totum veluti materia eſt ipſius ani- mæ. VItra totum hoc mixtum, duo in anima ſuper- ſunt: quid viuens ſpiratione creatum, aut in ſua ma- teria productum: et ſpiritus ipſe, ſeu diuinitas ipfa pirando inſita, omnia vnum, et anima vna. Id medi- um, quod principaliter anima dicitur, halitus eſt et ſpiritus, vtrinque cum ſpiritu eſſentialiter iunctus, Subſtantia eſt ætherea, illi archetypæ ſuperelemen- tari, et huic quoque inferiori ſimilis: naturalis anima vna, vitatis et animalis. Ecce totam animæ rationem, et quare anima omnis carnis in ſanguine fit, et anima ipſa ſanguis ſit, vt ait Deus. Nam afflante Deo, in- ſpirata per os et nares, in cor et cerebrum ipſius Acdeæ, et natorum eius, illa cæleſtis ſpiritus aura, ſiue idealis ſcintilla, et ſpiritali illi ſanguineæ materiæ in- tus eſſentialiter iuncta, facta eſt in eius viſceribus ani- ma. Gen. 2. Eſa. 57. Ezech. 37. et Zacha. 12. IHoc. modo tam diſſimiles ſubſtantias poſſe coire, poſt Chal- dæos docuerunt Academici, qui Aetheream quandam a Deo auram elementari aêri coniungi dixerunt, vt eo medio in denſum hoc corpus diuina mens immitti poſ- ſet. Docent id clarius ſacræ literæ, halitum Dei, et elementarem flatum paſſim vocantes. Plato in Timæo aperte docet, ſubſtantiam animæ eſſe elementaris et di- uinæ ſubſtantiæ commixtionem quandam. Eſſe tertiam quandam fubſtantiam mediam, vtriuſque participem. Nam continet anima ſymbolum Deitatis et mundi ele- mentorum. Alioquin non poſſet anima vna vires illas intelligibilis mentis habere, et viuificas has rectrices cor- porum 1n ite ns 11 t ſabil e then D COntent keitlsti nolst ns In en ſun. s el ien enelener⸗ lis ni litonen et Deo, genieit ͤnnd 12 N Ovania t, Ni irie Dei 6 TiI liset e tetiu mnai er⸗ ices . poln L I B E R V. 179 porum facultates. Hinc quoque fit, vt anima ſenſibus paſ- ſim auſcultans, corpori blandiatur, eius cognationem amans. Aliquando in altum aſcendens, ſuperna cognati- one magis afficiatur, priore neglecta. In Cratylo dicitur anima Loxi, quaſi Ap eN,, ſpirando refrigerans, et eſſe nihilominus a mente in homine diuina. Sicut anima corpus, ita Deus animam ſpirando viuificat. Eſaias do- cet, ſpiritum qui eſt a Deo, inuolui flatui, et ita Deum ſpiracula feciſſe, animas aëre veſtitas. Zacharias forma- tione quadam ait in hominis viſceribus fingi animæ ſpi- ritum. Idipſum probat litera Geneſeos. Nam non ſim- pliciter dicitur halitus ille Dei eſſe anima: ſed inſpirato illo halitu facta eſt intus anima viuens. In elementis cor- poris, ſicut in ſemine, eſſe eliciendæ animæ ſubſtantiale ſymbolum, vltra iam oſtenſa adhuc oſtendemus. Duo funt in ſemine, quæ ſunt de eſſentia animæ, quæ et fa- ciunt animam nati aſſimilari animæ patris. Ea ſunt, for- malis ſeu formatrix facultas, et ſpiritalis materia. For- malis et formatrix facultas eſt lux ipſa et idea. Ex ſemi- ne manifeſte eliciuntur animantium aliorum animæ, ac etiam humanæ, accedente ipſi homini diuinæ mentis ha- litu, in ea idea, quam ſeminis exigit ratio, ad quam ani- ma formatur. In faciem hominis per os et nares, in cor et cerebrum fit Dei ſpiratio, vt ita in idea hominis ani⸗ ma formetur. Ita Deus, quaſi figulus, dicitur formator animæ, Zach. 12. Singulorum animas in cordibus ipſe fingit, pſal. 32. Dicitur Deus formator lucis, Eſa. 456 Rerum enim fſubſtantiales formas in luce ipfſa realiter format, ſicut ideas in mentis luce. Ita Deus in luce ani- mam formauit, ſicut in luce poſtea anima ipſa alia ſimu- lachra format et fingit. Denique dicitur Deus formator omnium. lere. 10. quia nihil creauit, cui certam for- mam non dedit. Etiam angelis, et animis, certam for- mam dedit Deus, formator omnium. Deus nos intus et extra formauit, etiam antequam eſſemus, artificio mi- rabili, et multiplici ratione, pfal. 138. Primo res o-⸗ mnes mente concipiens Deus, eas in ſuæ lucis idea cxemplariter ab æterno formauit. Deinde in externo m. 2. eſſe 180 D E T RI N I T A T E eſſe ſingula producens, vt ea præformauerat, fôrmat. Si ſecundaria ratione in nobis hoc factum intelligas, intelliges Chriſtum primario habuiſſe in Deo formam ſuam, a qua nos accepimus, in externa hac creata lu- ece formati. In ipſa creata luce realiter et fubſtantiali- ter omnia format Deus, lucis ſuæ, ſeu ideæ ſymbolum omnibus communicans, et homini præterea mentis di- vinæ ſpiraculum influens. IIlud a Deo nobis immiſ- fum animæ ſpiraculum, eſt lucerna quædam, fſiue lu- cis ſcintilla. Deus ipſe ignis eſt, et Deus fſpiritus eſt, a quo eſt in igneo noſtro et aëreo vitali ſpiritu ignea et ſpiritalis anima. In luce eſt prima animarum et aliarum rerum idea, et in luce eſt naturalis vita, vt ait Ioannes. Lux ipſa Dei eſt, qua naturaliter illu- minatur omnis homo natus in mundo, Ioan. I. In lu- cido ipſo Dei verbo eſt fons animæ, et in eius luce nos videmus lucem, pſal. 3 5. Pulchre ſecundum hanc rationem cohæret animæ noſtræ ſpiritus ſanctus in regeneratione datus, veluti lumen cum lumine, et ignis cum igne. Alioqui non diceretur regeneratio ſpiritus, niſi ad illius primæ generationis et ſpiratio- nis Dei ſimilitudinem: et noua illuminatio veteris ratione excellentior. Chaldæus hæc docuit Zoroaſter in Oraculis ſapientiæ. Ibi a luce Dei in nos demiſſam animam. ad eam lucem ait denuo aſpirare, ab ea illu- minari, et ignem denuo fieri. Aſcendendum, inquit, tibi eſt ad lumen ipſum, et patris radios, vnde infuſa eſt tibi anima, multo mentis lumine circumfuſa, quæ per potentiam patris fit ignis ſplendidus. Triſme- giſtus in Pimandro ait, Lux et vita Deus eſt pater, a quo natus eſt homo: ſi ergo comprehendis te ipſum ex vita et luce conſtare, ad vitam rurſus lucemque tranſcendes. Pythagoras in carminibus ait, Tu au- tem confide, quoniam diuinum genus eſt homini- bus, quibus ſacra natura lucem proferendo omnia monſtrat. Occulta nobis eſt lux, quæ in maiorem aliam lucem ſe profert luſtratione Dei. Ab illa ipſa vir u T. I B E RK Vv„. 181 rit, örm ipſa vitæ Chriſti luce proceſſit nobis vita animæ in n ielis generatione, et vita ſpiritus in regeneratione. Modus Deo ornen eſt alius, ſicut in ipſomet Chriſto fuit alius, et nouus e cemn?; ſpiritus. IIle ipſe, qui erat olim ſpiritus Elohim, eſt tfüblnt4 nunc ſpiritus oris Chriſti, generans et regenerans, pſal. er Hnbaln 103. Aliter tamen, et aliter. Regeneratio differt a ge- en Mentis neratione, ſicut ſpiritus gratiæ differt ab innata anima. Pobis innt Spiritus iſte eſt Deus, anima non eſt Deus, et per hunc damn ſuel⸗ efficitur anima Deus. Animæ ſpiritus vitalis, et eius D ziüms elementa, ſunt corruptibilia. Spiritus noui elementa ih ſunt incorruptibilia, qualia in cælo nunc habet vitalis inan ipſe Chriſti ſpiritus. Anima omnis carnis ex Dei præ- gräts i, ſcripto ita diffinitur. Anima eſt originalis quidam in turlieri ſanguine vitalis vapor. Anima hominis eſt originalis Nin . Pr quidam in ſanguine mentis halitus. Spiritus autem re- — generationis ſanctus eſt cum innouatis regenerationis re benr Chriſti elementis nouus Deitatis halitus. zi uot Non eſt quod verearis dicere, et animam noſtram, n nite et ipſum Chriſti ſpiritum ſanctum ſibi eſſentialiter iun- P Kpret ctam habere eiuſmodi elementarem ſubſtantiam, ſicut a in⸗ verbum ſibi iunctam habet carnem. Inſeparabiliter nutio ken eam ſubſtantiam contingit ignis animæ noſtræ, et ignis nu ſpiritus noſtri, ac ea fouetur et nutritur: vt ignem n , videmus liquore et aêre foueri et nutriri. Quibus iis ⸗ deficientibus, ſicut extinguitur ignis, ita in nobis vel- ,e ut extinguitur anima, vitalibus actionibus priuata. dim Imo ſecluſis his mundi elementis, ſola in ſe conſide- , mei⸗ rata illa a Deo veniens animæ fubſtantia, velut ele- ani, mentaris eſt, ſicut et angeli ſubſtantia. Nam ſpiri- 3, .Z tus ipſe Dei, qui eſt ſpiritus generationis Chriſti, ste aàa quo angeli et animæ emanarunt, talem elementa- ndist⸗ rem, ſeu ſuperelementarem ſubſtantiam continebant is Iim in archetypo mundo. Eam ipſam ſimul cum huma- dit, Rr no ſpiritu continet nunc ſpiritus Chriſti humanati. ek hon⸗ Eam ipſam continet ſpiritus regenerationis noſtræ, endo m quando ex aqua, ſpiritu, et igne de cælo ge- in Gite m. 3. nera „ A ivl 1 182 D E TRINIT A TE neramur. Ibi in ipfis creatis ſimul intelliguntur inere- ta. Et ea omnia in vnam animæ et ſpiritus ſubſtantiam coëunt. Conſidera, qualem Chriſtus in cælo hodie continet fubſtantiam, qualis ſit eius halitus, qualis vi- talis ſpiritus, qui ipſe eſt ſpiritus ſanctus, in ſe hæc elementa continens, ſibi hypoſtatice vnita. Nam ſicut verbum Dei eſt hypoſtatice homo, ita ſpiritus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus hominis. Per potentiam tamen re- ſurrectionis ſunt omnia corporis et fſpiritus eius ele- menta innouata, glorificata, incorruptibilia facta: et ea omnia Chriſtus nobis communicat in baptiſmo et cœna, ſe totum nobis communicans. Spiritus ſanctus eſt ipſe oris Chriſti halitus. Ioan. 20. Quemadmodum ſimul cum aëre flauit Deus animam, ita ſimul cum aëre flat Chriſtus ſpiritum ſanctum. Illud in ſumma eſt hic cogitandum, quod ſieut ſe- cluſo aêre vel igne, ſeorſim intelligitur anima, et cum illis anima, totum anima vna, idea vna, ens vnum: ita ſecluſa halitus creatura, ſeorſim intelligitur ſpiritus ſanctus, modus diuinus, et id totum ſpiritus ſanctus, ſpiritus vitalis Chriſti, vnus ſpiritus ſanctus. Adiectio Deitatis in rebus ipſis, ſeu adiectio rerum in Deo ipſo, nomen non mutat, Deitas in lapide eſt lapis, in auro eſt aurum, in ligno lignum, ſecundum proprias ideas. Excel- lentiore iterum modo, deitas in homine eſt homo, in ſpi- ritu eſt ſpiritus: ſicut adiectio hominis in Deo, eſt Deus, et adiectio ſpiritus hominis in eo eſt ſpiritus ſanctus. Non ſolum vero in halitu Chriſti conſideratur ſpiritus ſanctus, ſed et in angelo. Ideo videndum, an angelus ſit ſpiritus ſanctus, et quis ſit ille alius paracletus. Angeli miniſterium eſt effuſioni ſpiritus ſancti adiunctum, quan- do viſa eſt columba, et linguæ ignis, Matth. 3. et acto. 2. Eadem ratione dicitur ibi angeli miniſterium, ſicut ea, quæ verbo Dei in lege fiebant, per angelos fiebant. Angelus in perſona Dei apparuit Moſi in igne rubi, exo. 3. et acto. 7. Per angelum facta eſt vox Dei ad Moſen, Ego ſum De- us patrum tuorum. In apparitione angeli erat ibi ſubſtan- tia tiaD ſubſt eſt an bene⸗ lofue Deus, Gitay Per 1op luci ſanc Hie res, ſus a L I B E R vV. 183 ntur mog tia Dei in verbo, ſicut in Iordane, et ſuper apoſtolos, erat ſubſtmnin fubſtantia Dei in ſpiritu. In perſona Dei loquutus et viſus Elo eſt angelus ipſi Abraham, genes. 18. et 22. et ipſi Agar, 8, Oualsy genes. 16. et 2 I. et ipſi Iacob genes. 3 I. et 32. Ad idem . inſ k Toſue 5. et 6. et Iudicu. 2. et 6. Rationem huius reddit . Nn ſar Deus, quia erat diuinitas ſeu nomen Dei in angelo, et au- rinsDid dita voce angeli audiebatur vox Dei, exo. 2 3. Ergo ſicut n twent per angelum facta eſt vox, de cælis dicens, Ego ſum De- ns ined us patrum tuorum: ita per angelum facta eſt vox, de cæ- lia falat lis dicens, Hic eſt filius meus. Hæc autem eſt vox ſpiritus Daptinne ſancti. Mat. et Lucæ 3. Tertia illa res non potuit dicere, ritus ſni Hic eſt filius meus. Ergo ſpiritus ſanctus non erat tertia lemadnoene res, ſed erat diſpenſatio Deitatis per Angelum. Hinc Chri- a Enmnd en ſtus poſtquam deſcendit ſpiritus ſanctus, dixit, Videbitis angelos Dei aſcendentes et deſcendentes ſuper filium ho- minis, Ioan. I. Vno loco dicitur, angelos deſcendentes; od ſank⸗ et en alio ſpiritum deſcendentem, ali ſpiritum ſanctum deſcen- els M dentem. In actis ca. 8. primo loco vocantur angelus, ſe- ginr his cundo ſpiritus, tertio ſpiritus domini. Iſidorus eo quod de itus ſunen paracleto dicitur, annunciabit vobis futura, infert fuiſſe s. Adtl angelum, quia angelus interpretatur nuncius, et quia per in Denine angelos multa nunciat ſpiritus ſanctus. Omnes angeli ſunt vinum adminiſtratorii ſpiritus. pfſal. 102. et Heb. I. Facit lens I Deus angelos ſuos ſpiritus, et miniſtros igneas flammas, onn, pfſal. 103. Multa bonis prophetis per angelos bonos re- eget NI uelauit Deus, ſicut per malos decipere malos voluit. 3· ond reg. 22. et2.. par. 1 8. et Ezech. 14. Angelus quaſi ſpi- hin ritus ingrediebatur animam prophetæ, Vt in Ezechiele et untctsf Zacharia. Angelus dicitur ſpiritus mendacii, ſpiritus ve- re ritatis, ſpiritus Dei. Angelus loquebatur centuriori vt ii vir, Petro et aliis vt ſpiritus ſanctus, acto. IO. I I. et 13. n In Centurione Chriſtum neſciente dici non poterat ſpi- S ritus ſanctus. In homine autem regenito omnia dicuntur leanag⸗ eſſe a ſpiritu ſancto, intus operante. Hinc ca. 16. VOCa- lunr tur ſpiritus, set ſpiritus ſanctus, et in viſione viri Mace- .delan donis oſtenditur angelus. Separatim in ſcripturis fit men- oinh. tio de angelo et ſpiritu: re ipſa idem eſt, ſed eſt diffe- bi i⸗ rentia in modo, vt inter verbum et ſpiritum. Modo huma m. 4. 10 appa 1841 DETRINIT A TE no apparens erat verbum et angelus: ſpiritali modo ſpiritus. Nec mirum, quod dictum vel factum angelici ſpiritus diceretur eſſe ſpiritus ſancti: cum dictum vel factum apoſtoli, dieatur dictum vel factum ſpiritus ſancti. Non ergo proprie dicitur angelus eſſe ſpiritus ſanctus, niſi eo modo, quo olim angelus dicebatur eſſe Iehouah. Quæ verbo Dei in lege fiebant, per ange- lIum fiebant: nec ob id angelus dicitur eſſe verbum Dei, niſi in vmbra et miniſterio, nec eſſe Deus, niſi in vmbra et miniſterio. Multo minus nos deitatem talem angelo tribuimus, quam Iudæi, a quibus angeli vt dii adorabantur. Vnde concludimus, quod nec in Chri- ſto, nec in nobis, dici proprie debet angelus ſpiritus ſanctus, ſed ad miniſteria ſpiritus ſancti miniſter. Conſolator ergo ille ſpiritus ſanctus, quem Chri- ſtus apoſtolis pollicetur in eis futurum, qui et datus eſt acto. 2. non intelligitur principaliter angelus, quam- uis angelus ibi in miniſterio cooperaretur. Sed vice ſui externi conſolatoris pollicetur Chriſtus apoſtolis internum alium eis conſolatorem futurum ſ. ſpiritum nouum, qui tunc non erat, poſt reſurrectionem dan- dum, et miniſterio angeli glorioſe communicandum. Alius a filio ille vere dicitur, multis rationibus etiam ſecluſo angeli miniſterio. Primo quia tan- tum differt à filio ſpiritus, quantum ab homine fla- tus, imo ſecluſo creato halitu, fubſtantia ſpiritus ſancti realiter differt a ſubſtantia fili. Alius, et aliud a Chriſto ille dicitur, niſi vox aliud diſſonan- tiam tibi notet. Nam tunc non coneedam, conſo- latorem ſpiritum eſſe aliud a filio. Imo vnum ſunt, ſicut Chriſtus et pater vnum funt, quia concordant, et quia vna eadem eſt Deitas. Alius tamen et alius Deitatis modus. In lege no talis datus eſt ſpiritus, eſſentia tali, diſtincta ac viſibili, in vnam cum humano ſpiritu hypoſtaſim pPetpetuam coëunte. Ideo magis nunc ſecernitur, et alius dicitur. Spiritus ſan- ctus ante humanationem verbi in ſe erat vere modus et de teſte Adm talen Chri ſeut Cicie⸗ Rem ſirir tt iti lecor et ſit Cfkene et dl dii ii⸗ ded ipſo Lerit e ſ. o, lunte A itali mot Imn mgeti Gickun n mn ſptrin elle ſpinr cebatur ek b per NNH eſſe vertnn Dens, Mi itaten tnen ngel Nd ec in elus höin iniſter. quen gui e in gelis, . Kr lus falen 1. Hüim Ponenn en⸗ Cnieandhn 8 Titondt 0 gin Pomine ltin ſin.— en⸗ n, cel Vnumn ſn Loncoron, en et Us Hhiin m humun deo Mio ritus erit en odl H I. I B E R vV. 185 modus deitatis ſubſtantialis, ſpiritui hominis non ita hypoſtatice vnitus. Nunc fübſtantialem habet adiun- ctionem perpetuam humani ſpiritus Chriſti. Alium item a ſe vocat Chriſtus ſpiritum illum cum ipſe eum tunc non haberet, ſed a patre promiſſum. Ipſemet Chriſtus accepturus erat in reſurrectione, nouum ſpi- ritum gloriæ, eum poſtea apoſtolis communicaturus. Alium vocat propter ſublimem eius gloriam, nunquam antea viſam. Alius erit a ſpiritu, quem vos apoſtoli iam accepiſtis. Alius erit a me ipſo. Imo ego ipſfſe ero alius, et homo nouus. Longe alius erit in eo gloriæ guſtus, quam nunc. Ideo ait, Ille me glorifica- bit. Tanta poſt reſurrectionem eſt Chriſti glorificati, et noui ſpiritus eius ſancti gloria, vt in eam angeli, teſte Petro, deſiderent proſpicere, et velut ſtupefacti admirentur. Quia angeli ipfi Iudæorum dii, nunquam talem deitatis diſpenfationem in lege viderant. Per Chriſtum eſt angelis data noua cognitio ſpiritus ſancti, ſicut noua cognitio Dei. De regno Chriſti quædam didicerunt angeli, quæ antea neſciebant. Ephes. 3. Regnum Chriſti nobis datum, eſt regnum ſpiritus, in ſpiritu dicuntur nobis omnia manifeſtari, omnia fieri, et ita a ſpiritu ſancto fieri. Tanta gloria pater filium decorauit, vt non ſolum ſit ipſe Deus de Deo, ſed et ſit Deus, de quo Deus alius procedat. Quod ſi te offendat dicere alium Deum, dic alium conſolatorem, et aliam Deitatis perſonam. Chriſtus eſt Deus, a quo dii alii procedunt et generantur. Nos enim ſumus dii ab ipſo procedentes, et ex Deo geniti Ioan. 1. Sed quare de ſpiritu ſancto ait Chriſtus, Non a ſe ipſo loquetur? Quia nihil abſonum a verbo Dei ſug- gerit alicui ſpiritus ſanctus. Didymus libro ſecundo de ſpiritu ſancto, ita exponit, Non loquetur a ſemet ipſo, hoc eſt, non ſine me, ſed ex mea et patris vo- luntate erit modus ſpirationis diuinæ. Ad ipſam Chriſti originem eſt nobis hic paululum aſcen- 186 „-D E T RIN I T A T E dendum, vt per ipſius donum ex ipſo fonte aliquid hau- riamus. Hoc tibi ſtatue lector, Deum in ſe, ſi ſeorſim ſi- ne Chriſto conſideretur, ita eſſe abditum, et omnia tran- ſcendere, vt nibil habeat nobiſcum commune, nec cum ſpiritu angelico, quem in infinitum excedit. Statue tibi, Jec angelos ipſos Deum videre, nec eius ſpiritus commu- nicationem habere, niſi quatenus per Chriſtum datur. Quia nemo videt patrem, niſi ſolus ipſe, et cui vult ipſe reuelare. Nemini etiam Deus ſpiritu communicatur, niſi per ipſum. Eſſe vero ad eam viſionem et communicatio- nem modos diuinos, quibus pater ſe mundo manifeſtat, et communicat per ſolum Ieſum Chriſtum. Et vt eos ille nunc nobis exbibet, ita eos ab æterno in Chriſti ſapientia præformauit. Modus diuinus et ſubſtantialis eſt ſpiritus ſanctus, modus æternus in Deo et eius plenitudo in Chri- ſto. Modus æternus in Deo erat, in mente præforma- tio quædam. Præformatio ſpiritus Chriſti in Deo vel hinc oſtenditur. Si portio illa, aut ſeintilla, aut men- ſura, aut halitus, aut modus ſpiritus, qui erat in Petro vel Paulo, fuit olim fubſtantialiter in Deo: quanto magis plenitudo ipſa Chriſti? Quando Petro et Paulo datur ſpiritus ſanctus, non fit mutatio in Deo, nec ab eo nouum quid realiter deciditur: ſed ipſi mutantur, ea quæ ipfis erant parata, ſuſcipientes per vnionem et affumptionem de ipfis factam. Spiritus, qui eis da- tur, de Chriſto accipitur, et in Chriſto erat eis præ- paratus. Immenſa præparatio et ineffabiles modi. Nec oculus vidit, nec auris audiuit, quæ ſint hæc no- bis præparata. In apoſtolis quidem erat vera fubſtan- tia ſpiritus ſancti, ad certam menſuram data, eis ab æterno ita parata. Dicuntur vero impleri ſpiritu ſancto, afto. 2. et 4. Quia id quod in eis erat, ita eos tunc implebat et mouebat, vt in actiones miras erumperent. Non tamen erat in eis tota plenitudo ſpiritus ſine men- ſura, ſed in ſolo Chriſto, Ioan. 3. Rom. I12. 2. Cor. 10. et Epheſ. 4. Sub menſura itaque dicimus eſſe in hoc alium Alium Vmum racle iſtic⸗ tollas Vt Paucis Ciuinn Juam ee Minus tionis lis, i Ias Cus cee et 9 Gican Verbe tur, Pirir Cadem komir Deus Dens Mente No 10 co tis n in De Chril innct⸗ Olin, Chrin Ee nee dant tinn Deis Aliqnidhr 1ſ keotünk t Omninte. une, dee n t. Stnmeti⸗ iritusconm hriſtun n t eni vlki nunicitun Olnmmuien do manick . Lt wten- 4 rifilniet li ek hiin itudoin Nte prrinn ti ithen t ila, At eratin hu Deo: Pa etto eilii 1Deo, en pf untn 1 abiles M. nt hee⸗ Veri int⸗ Gatir 61 itl es ii eronpere 1s le i 12. 2 0l. g elein iun L I PE R V. 1987 alium ſpiritum, in iſto alium, in illo alium, et omnia eſſe vnum ſpiritum. Ne mireris ergo, ſi Chriſtus alium pa- racletum dixit, et alium ſpiritum, cum et tu hic alium, iſtic alium, et illic alium dicas. Si realitates ſophiſticas tollas, erunt omnia facilia. Vt omnia ſummatim concludamas, ſpiritus ſanctus ita paucis diffinitur, Spiritus ſanctus eſt ſubſtantialis modus diuinus, ſpiritui angeli, et hominis accommodus. Quan- quam ſpiritus ſanctus ſubſtantialiter vnum faciat cum ea, quæ eſt in Chriſto, ſpiritus creatura ſanctificata, nihilo- minus in ſe pura deitas intelligitur. Secundum diſpenſa- tionis modum eſt ex Deitate Deitas, ſicut in ramulis, fo- liis, et floribus eſt deitas ex deitate ſeminis et radicis: ſi- cut in palmitibus eſt deitas ex deitate vitis, ſucceſſione quadam diſtributionis diuinæ. Vere ergo eſt ſpiritus ſan- ctus modus ſubſtantialis, a patre et filio diſtinétus, pro- cedens, ſenſibilis, ſubſiſtens, aliud hic, aliud ibi loquens et agens. A Deo patre diſcernitur ſpiritus ſanctus, vt dicamus eſſe Deum in ſpiritu ſancto, ſicut erat Deus in verbo, Deus in lumine. Spiritus ſanctus ex Deo naſci- tur, ſicut ex Deo nobis naſcitur lumen. Deus eſt pater ſpiritus ſancti, ſicut pater luminis, pater gloriæ. Figura eadem dicitur Deus pater ſapientiæ, pater verbi, ſi ſine homine hæc olim intelligas. Deus in ſpiritu habitat, et Deus eſt ſpiritus, Deus in igne habitat, et Deus eſt ignis. Deus in luce habitat, et deus eſt lux. Deus eſt in mente, mentem inhabitat, et Deus eſt ipſa mens. . Nobis forſan obiicies, Cum ſpiritus ille Dei ab æter- no contineret ſolam hypoſtaſim diuinam, ſeu diuinita- tis modum illum ſubſtantialem, quaſi elementaris flatus in Deo primam ideam: et nunc habeat humani ſpiritus Chriſti elementa, incarnatione ei in vnam eſſentiam ad- iuncta: non videtur eſſe nunc maior eius gloria, quam olim, eſto poſt reſurrectionem ſit maior, quam fuerit Chriſto in terris agente. Reſpondeo, Gloriam Dei in ſe nec augeri, nec minui: in nobis eſſe tanto maiorem, quanto magis nos ille glorificat. Tantam ſuam poten- tiam et gloriam in refſurrectione Chriſti manifeſtauit Deus, vt ex elementis humanis corruptibilibus faceret incor 198 D E T RIN IT ATE incorruptibilia, et ad gloriam noſtram ea ſuæ dei- tati in fimilibus elementis ita glorioſe coniungeret, vt ſimul cum Deo vnum ſpiritum fſubſtantialiter fa- ciant, qui eſt ſpiritus ſanctus. Quicquid eſt in Chriſto, eſt fubſtantialiter vnum cum Deo, quem- admodum ipſe ait, Ego et pater vnum ſumus. Sic- ut corpus Chriſti eſt ita adglutinatum Deo, vt fub- ſtantialiter ſit vnum cum eo: ita ſpiritus eius, et ſpiritus hominis per eum, adglutinatur et adhæret Deo, vt vnus cum eo ſpiritus ſit, 1. Cor. 6. PDer Chriſtum ſolum datur ſpiritus, et eſt ſpiritus Chriſti humanati, nobis ita iunctus. Ipje vitalis Chriſti ſpiritus æternus, nobis ſubſtantialiter iungitur, ſicut caro ipſa Chriſti. Sed hæc in libris de baptiſmo et cæna perſpicacius intelliges, quam hic poſſint refer- ri. Nunc ſat fuerit, ſi fubſtantiam ſpiritus ſancti eſſe intelligas diuinam ſubſtantiam, fpiritui noſtro per ſe coniungibilem, per Chriſtum, cognatione qua- dam, ac ſpiritum noſtrum ita ſanctificantem. Cognita eſſentia ſpiritus ſancti, ac ſanctificationis noſtreæ munere, aliud quoque munus eſt hic paucis attingendum. In qua re dictum Chriſti exponemus, Ioan. 16. Spiritus paracletus arguet mundum de peccato ipſorum, de iuſtitia mea, et de iudicio in hoſtem. Ecce præclarum munus ſpiritus ſancti. Spi- ritus arguet mundum de peccato, quia non credunt in me, ſpiritus euidenter arguet, eſſe inſigne pecca- tum, non credere in eum, qui a prophetis et ſignis cæli demonſtratus, tot et tanta pro noſtra ſalute fecit miracula, tot et tanta pro nobis paſſus eſt, tot et tanta myſteria compleuit. Euidenter arguet mundum de iuſtitia mea, iuſtum me declarans, quem eſſe in- iuſtum, mundus calumniabatur, et impoſtorem. Do- cebit ſpiritus, me iuſte omnia feciſſe, quia ad patrem recèpior, non recipiendus, ſi eſſem iniuſtus. Non ſolum recipior, ſed et ibi perpetuo manebo, Vt poſt- hac non videatis me. Hæc eſt iuſtitia mea, vobis quo que com N quee raln. nam iure bat, 6 juris Minenn Gitumn Uerat. ls e⸗ leckan inlte inſe in i mo I plur Proc⸗ Claro Ilem llt in n rece tur. li Ppr Ii ir libit —.— en ſur d Coniungere mtiglitet 1. gid e Deo, (ler ſumos. Fe⸗ eo, N ſt s eilg,1 k et ailet Cor. . ititus Cnil itilis Ci Ingitur, N e daptim: polint et Hhirins iul pirini M Cnatione dr enn. Et lie d epoleis nundonn je ilihi ſunct. S 1lällteff elt, 1 et iumin nenn ler oren. D a pin , Et ho. vo his 1 le⸗ I. I B E R]· V. 189 que communicanda, qua et vos ad patrem transfe- ram. Arguet item mundum de iudicio rite in ſata- nam peracto, et ab eis non intellecto. Docebit me iure viciſſe et deieciſſe hoſtem, qui mundum opprime- bat, et in inferno captiuum tenebat. Magna eſt huius iuris iudicialis virtus. Videbatur enim dæmon iure ho- minem captiuum tenere, ex ſententia Dei, Morti tra- ditum: qui et factus erat ſeruus peccati, quia pecca- uerat. At ſpiritus docebit Demonem inique in omni- bus egiſſe, et inique ſemper agere, imaginem Deo di- lectam tot ſeductionibus traducendo. Hominem vero iuſte a Deo olim punitum, ob miſericordiam Chriſti iuſte nunc liberatum. Declarabimus hæc omnia latius in libro de peccato originali, cum hic non ſit com- modus locus, vbi de ſpiritu ſancto agitur. IIud vero eſt nunc magis dicendum, ſe fruſtra plurinos torquere, qualiter ſpiritus ſanctus a patre procedat, aut a patre et filio. At ego ita facile de- claro, Spiritus veritatis, qui a patre procedit, id eſt, quem pater dat. Ipſe enim eſt originalis fons, et dat ſpiritum bonum petentibus ſe. Aduerte autem, in quo ſenſu ibi dicitur, procedit, ne tu ſiniſtre oc- cuperis ex imaginaria ſignificatione. Procedit ibi græce eſt Snrroo 6usrat, id eſt, proſiciſcitur, egredi- tur. Non eſt metaphyſica rerum intus emiſſio, ſed eſt egreſſio ad opera Dei. Non fuit intrinfeca rea- lis proceſſio, qualem fingunt fſophiſtæ, ſed fuit æter- na in archetypo mundo præformatio, qualis fuit ex- hibitio. In creatione fuit exhibitio infignis et pri- ma, verbi et ſpiritus. Subſtantiales erant diuini- tatis modi, ad fübſtantiarum omnium originem et Chriſti generationem. Vere ante creationem nec erant Dei in ſe ipſum motus, nec erat actio, nec paſſio. Nec realis generatio, nec emanatio, nec ſufflatio, nec ſpiratio, nec productio. Nemo ſpira- bat, nemo ſpirabatur. Omnia nomina hæc funt ſpe- cies motus, actionis, et paſſionis. Secluſis ergo in —⸗ trin r909 bD E TRIN ITATE trinſecis illarum trium inuiſibilium rerum agitationibus, nos dicimus, diſpenſationem Dei eſſe, qua ſpiritum homi- nis ſibi vnit. Hoc vere eſt ſpiritum dare et mittere, quan- do hominem ad ſe afſumit, et eius ſpiritum ſibi vnit. Et quia per Chriſtum id facit Deus, a Chriſto vere ſpiritus procedit: cum præſertim ſit in ipſo originalis tota pleni- tudo. Ex deitate procedere deitatem diximus, ſecundum modum diſtributionis diuinæ. Per diſpenſationem creatu- ræ, et modum quendam, nos ea miſſionum nomina Deo tribui, concedimus. Spiritus ſanctus dicitur viſibiliter proficiſci, moneri, et deſcendere, ad motum angeli, Matth. 3. et acto. a. At non propterea mouetur ſubſtantia ipſa Dei, quæ erat in angelo. Spiritus Dei omnia implens hunc 9 ,„ vel illum illuſtrat, ita mouens, vt ipſe non moueatur. Ab ore Chriſti ſpiritus ſanctus procedit, proficiſcitur, et egre- ditur: quia per halitus ſui diſtributionem nos Chriſtus hoc munere donat. Spiritus ſanctus à patre et filio proce- dit, et a patre per filium. Effundit in nos Deus ſpiritum ſanctum per Ieſum Chriſtum ad Titum. 3. Promiſſione ſpiritus ſancti accepta a patre, effundit in nos Chriſtus donum hoc, acto. 2. Dona accepit Chriſtus a patre, aſcen- dens in altum, et dedit ea hominibus, pfal. 67. et Ephes. 4. Accepit hæc Chriſtus in reſurrectione, quæ antea non ita habebat, cum nondum eſſet glorificatus. Spiritus hic regenerationis ſanctus, hominem glorificans et in- nouans tunc non erat. Ioan. 7. Ille ipſe ſpiritus, qui a patre eſt, à Chriſto eſt, proprius ipſius factus ei eſ- ſentialis et naturalis. Proinde ait Chriſtus, Quem ego mittam vobis a patre, Ioan. I 5. A patre mittens Chri- ſtus, a ſe ipſo mittit: et a ſe ipſo mittens, a patre mittit: quia pater eſt in ipſo. Primo dedit Chriſtus honorem patri, dicens a patre dandum ſpiritum. Po- ſtea ſeipſum adiunzit, dicens, ſe daturum. Quan- quam talem non haberet tunc Chriſtus, tamen dixit, Ego mittam, de meo accipiet et annunciabit vobis. Omnia, quæ habet pater, mea ſemper ſunt. Propter- ea dixi, quod de meo accipiet, i. e. de fübſtan- i2 tia me⸗ et iden ſeriptun tur. A ſieut an nolente Vnicusf litus ſa Chriſt, Nt witri ſel viu er intin Annore noſtris euun ( ipſius uin il Calatis fliation IIIS. I aroi bisktorn lis, nos Ulis, e⸗ in lege, InO tun Coheren Chriſto Chriſtn Math. R nctus Veteri. Ctione Aliden Plritu ns, 4 — itation, iritum hon ittere, gr ſibi vnin Vere ſifin lis touple us, ſeelnin ionemcten Moeit4 ſitur, etenn et flopme anen iabit ⸗ t. M le ſutli 1 L I B E R v. 191 tia mea, et deitate mea. Characterem ſubſtantiæ meæ et ideam filii a me acceptam in vobis inprimet et præ- ſcriptum iam ordinem docebit, vt non a ſe ipſo loqua- tur. Adeo illum de ſubſtantia mea vohis communicabo, ſicut animam meam pro vobis pono. Errant ita Græci, nolentes ſpiritum ſanctum a filio eſſe: cum ſit Chriſtus vnicus fons, vnde ſpiritus ſanctus emanat. Eſt vere ſpi- ritus ſanctus vita, anima, et ſenfus Chriſti. Eſt ſpiritus Chriſti, per quem nos ſenſum ipſum Chriſti ita tenemus, vt vita ipſa Chriſti viuamus. Imo non viuamus iam nos, ſed viuat in nobis Chriſtus. In nobis eſt ſpiritus Chriſti ex intima eius ſubſtantia, et intimo eius corde, magno amore datus, qui ob id dicitur charitas Dei in cordibus noſtris. Ro. 5. Ex intimo cordis eſt nobis datus, vt per eum Chriſtus in corde noſtro vere formetur, et nos ad ipſius imaginem vere transformemur. Valida ratione, quia ille eſt ſpiritus filii, nos per eum effici filios, Paulus Galatis oſtendit. Imprimit enim in nobis ipſam filii Dei filiationem, vt tanquam fratres Chriſti abba pater clame- mus. Ipſemet ſpiritus continet ideam filii: ſicut anima corporis: filii impreſſionem in nobis facit, filium in no- bis format dictus vere ſpiritus viobsαρaρ ſpiritus filiatio- nis, nos regenerans. Additur deinde corpus ipſum, ſan- guis, caro, et ofſa, in cæna domini. Hoc nunquam alicui in lege, nec ante reſurrectionem Chriſti datum eſt. Ne- mo tunc dictus eſt frater Chriſti, nec eius regni tunc cohæres. Quia ſpiritus talis regenerans, êt glorificans, Chriſto nondum glorificato, nondum erat. Ioan. 7. Hinc Chriſtus ipſe poſt reſurrectionem nos fratres vocat. Matth. 28. Ioan. 20. Ex dictis ratio redditur, quare vſus vocis ſpiritus ſanctus eſt tam frequens in nouo teſtamento, et non in veteri. Ratio differentiæ eſt, quia in lege erant ſanctifi- cationes carnis, non fanctificatio hæc ſpiritus. Erat quidem tunc ſpiritus, ſed non qualis nunc: ideo nec ſpiritum ſanctum illi ſciebant, nec an ſit ſpiritus ſan- ctus, audierant, acto. 19. Vox noua, aut eis non ita . con 192 D E T† RI N I T A T E conſueta, et virtutes nouæ indicabant eſſe aliquid no- uum, ſicut vere erat ſpiritus nouus. Quanquam ſpi- ritus ille, qui fuit in prophetis, fuerit ſpiritus Chriſti, alius tamen erat tunc ſpiritus, alia erat deitatis diſ- penſatio, et aliter in illis agebat, quam in nobis. Quamuis ſpiritum hunc ſanctum per prophetas lo- quutum, nos dicamus, quia eſt æternus: vere tamen aliter illi, quam nos ſanctificabantur: et alium ſeu aliter agentem ſpiritum hauſerunt: Quia leſus Chri- ſtus nondum erat gloriſicatus Ioan. 7. IIIi accepe- runt ſpiritum ſeruitutis in timore, nos ſpiritum fllio- rum Dei, Ro. 8. et Gal. 4. Eos ob id vocat Chri- ſtus ſeruos, nos amicos et fratres, Ioan. 15. et 20. Nouo igitur fœdere datus eſt ſpiritus nouus, et hæe eſt ratio nouitatis vocis. Apud Iudæos agebatur de materiali quadam ſanctificatione, quæ per exteriores vnctiones et tactus fiebat, vt res, quæ tangeret, ſancti- ficaretur. Exo. 29. et Leuit. 6. Immundum tangen- do, eorum ſanctitas polluebatur. Leuit. 5. et I1. Caro apud Iudæos ſanctificabatur, nunc ſpiritus eſt ſanctus. Vncéctio, quam a Chriſto accipimus, eſt vn- ctio ſpiritus. 2. Cor. I. et r. loan. 2. et Acto. I0. Agunt veri Chriſtiani de interiori vnctione, et ſancti- ficatione, quæ in ſpiritu et à ſpiritu fit. Ideo ſan- ctum dicimus ſpiritum, et in nomine ſpiritus ſancti Iudæis ignoti ideo baptizamur, vt legi mortui, et carne ſepulti, de ſola ſpiritus ſanctificatione ſemper memores ſimus. Nullus Iudæorum fuit renatus ex aqua et ſpiritu ſancto. Aliquando ibi legitur ſpiritus ſanctitatis ſpiratio certa a re ſancta, ſpiratio tempora- lis, non ſpiritus regenerationis, ſanctus ſpiritus nouus, cum elementis incorruptibilibus. Si quando in lege dicitur, eſſe in aliquo ſpiritus Dei, non ſumitur pro ſpiritu regenerationis ſancto, vt in nobis, ſed pro in- telligentia aliqua, Prophetia vel fortitudine, Exo. 28. 31. 35. Num. 24. 34. et Iudicum 14. 5 Venti etiam flatum vocarunt ſacræ literæ ſpiritum Dei magna Mapne ſpiritin energi⸗ fübſtan Ventun ſlis, Citur v. Cenes. Eſecia is, l Euupor Dei m ſends, Verun Agita ua Tent Tit i Titum Meltie⸗ luit un ſ Mophe Dei ſa duin al De Oblern borali Clliare ſincto tls ſar hiritn Contine ls ſ Kantin tlden Nne 1 e Alinit. Wanguun 6 Dititus Chnt t deints Prophets 8: Vete tun . et Aunk Hin ih 1 1n. 15, 4 Nouls el 05 Aehem: pet erteet Uit. 5. 4 Fims 4 Ain ne 4 gt. ie⸗ Hinins ei i n tni catione Uit feum Egn E ratin dn N hirt n⸗ luunde 1, imin/ i, ki i⸗ bo⸗ L. I B E R V. 193 magna efficaciæ ratione, et iuxta literam, et iuxta ſpiritum. Nam erat in eo ipſo aêris flatu viuificans energia, et myſterio indicabatur, vera ſpiritus ſancti ſubſtantia: ipſeque Chriſti halitus diuinus viuificans. Ventum hac ratione dicitur Deus educere de theſauris ſuis, pſal. 1 34. Tere. 10. et 5 I. Spiritus Dei di- citur ventus ille, qui agitationem faciebat fuper aquas, Genes. I. Tum quia erat magnus et vehemens, ad exſiecandas aquas, et eas velut in cumulum cogen- das, pſal. 32. item ad aérei firmamenti expanſionem, euaporatione illa producendam. Dicitur ibi ſpiritus Dei multiplici ratione myſterii, in ipſo Deo iam præ- ſentis, et in Chriſto futuri: quod Hebræi quoque no- uerunt. Energiam ſpiritus Dei, omnia viuificantem, agitantem, et implentem, ipſi nouerunt. Spiritus Dei aquas ibi viuificabat, vt illeæ iterum terram viuifica- rent ad rerum generationem. Latius quoque de ſpi- ritu illo inquirentes in Breſchit Rabbaa, dixerunt ſpi- ritum illum, qui aquas agitabat, eſſe ipſum ſpiritum Meſſiæ, omnia ab æterno agitantem et viuificantem. Ita ipſi probe intelligebant, ſine trinitariorum noſtro- rum ſomniis, nemini vnquam cognitis. Ex lege et prophetis docti illi ſciebant futurum, vt ſpiritus ipſe Dei ſuper Meſſiam requieſceret, et eum ipſum ſpiri- tum ab initio eſſe, et in rebus ſemper agere. De hoc ſpiritu Chriſti ſancto aliud hic ſupereſt obſeruandum, quod quamuis in nobis non ſit cor- poralis ſanctiſicatio, tamen in corpore Chriſti eſt pe- culiare, vt dicatur de ſpiritu ſancto, et a ſpiritu fancto genitum, Matth. 1. De fübſtantia ipſa ſpiri- tus ſancti, ſicut de ſubſtantia verbi. Subſtantia ipſa ſpiritus Dei in archetypo mundo continebat, et continet nunc elementa eadem verbi, quæ dixi- mus fuperiora tria, ſeu ipſorum exemplar fſub- ſtantiale. Subſtantia verbi et ſpiritus erat in Deo eadem fubſtantia, Deus ipſe ita ſe exhibens. Nunc quoque, quamuis caro et ſpiritus Chriſti n. vere 194 D E T RIN IT A T E vere differant, tamen in elementari ſubſtantia, par- ticipationem veram habent, ſicut caro et ſpiritus no- ſter, ita colligati. Caro Chriſti, vt erat in ſepul- chro, fuam ſeorſim habebat diuinam fubſtantiam, in cæleſtibus elementis et ſubſtantiali lucis forma. Spiritus ipſe Chriſti, quem moriens Deo commen- dauit, ſeorſim continebat et continet elementa re- generationis noſtræ, quæ eadem ſunt elementa ver- bi. Atque ita ſunt ſuperiora tria elementa corpori, et ſpiritui communia, quaſi commune vinculum, per quod anima terreo corpori alligatur, tam in Chri- ſto, quam in nobis. At in nobis ſunt ſolum ele- menta creata ex creaturæ generatione. In Chriſto ſunt creata et increata ex creatoris, et creaturæ ſubſtantiali propagatione. Ratione igitur illius com- munis et fubſtantialis vinculi, inter carnem et ani- mam, aperte cognoſcimus, ipſam Chriſti carnem efſe de ſubſtantia ſpiritus ſancti in Maria genitam. Quicquid eſt in Chriſto, ſanctum eſt: in eo eſt ſan- Gitas corporis et ſpiritus, et immaculata caro. In ſolo Chriſto facta eſt per ſubſtantiam ſpiritus Dei ipſa carnis ſanctificatio, ac generatio, et ſubſtantia ſpiritus Dei ipſi carni fubſtantialiter communicata. In eo igitur ſuperius citato paradoxo, quod corpo- rum huius ſeculi non ſit veritas, non comprehendi- tur ipfum Chriſti corpus, quod eſt ipſa veritas. Imo corpus ipfum eſt vere cibus ſpiritus, et ſpiritui noſtro in vnam fubſtantiam vere vnitur, ſpiritu re- generationis ita colligante. Caro Chriſti vere eſt cibus longe verius quam externus hic cibus. In hoc communi cibo non eſt veritas, vt ait paradox- um: ſed in illo cibo eſt veritas, in quo eſt con- ſtans et immaculata puritas. Ille eſt cibus verus vitæ cuiuſdam ſemper viuentis, quæ in nobis eſt. Poſſet hic quiſpiam dubitare, Si in ſolo Chriſto erat originaliter ſpiritus ſanéctus, quomodo in eum de- . ſcendit ſcenki ſtus an glorian hoc r. Cata ſicut 6 ſtiritun premeæ et per Munc V. ſatice iritus in hod ſübſtar cum Du Ina no totum ſinckus Piritus Chriſu in mi Vione Homo illud lumen feſte, deres Vmum ſtanti⸗ Alam intus elle V. üͤerl imn Nt in ſ. fübktanin lucis forn. e0 CONN elementl 7. lementu e enttl corne neplum, K tan in t Dlan 4 ſpirins 1 et blr commnmtn L I B E R vV. 1995 ſcendit ſpiritus ſanctus in Iordane? Reſpondeo, Chri- ſtus ante reſurrectionem nondum obtinuit totam Dei gloriam, et potentiam. Diſpenſatione quadam Dei hoc reſurrectioni ſeruabatur. In Iordane fuit indi- cata noua regenerationis baptiſmi virtus, et gloria, ſicut Chriſtus in ſua regeneratione nouum gloriæ hiritum accepit. Per incarnationem fuit diuinæ ſu- premæ formæ ad ſeruilem infimum habitum deiectio, et per reſurrectionem fuit glorificatio. Totam ergo nunc verbi et ſpiritus gloriam ſolus Chriſtus hypo- ſtatice continet. In eo ſolo, et ab eo ſolo, eſt vere ſpiritus ſanctus, ei fubſtantialiter inſitus, et deinde in nobis per gratiam ipſius, atque ita ſumus nos fubſtantialiter vnum cum ipſo, ſicut ipſe eſt vnum cum patre. Dubitare iterum quis poteſt, Si in vnam cum ani- ma noſtra ſubſtantiam coit ſpiritus ſanctus, quid illud totum eſt? Reſpondeo, Eſt anima, et eſt Spiritus ſanctus. Deitatis illa poſitio nec ſpeciei nec indiui- dui nõmen mutat. Eſt anima in ſpiritu ſancto, et ſpiritus ſanctus in anima. Sicut Deus eſt in Chriſto, Chriſtus in Deo, et Chriſtus eſt Deus manens homo: ita anima ſublimi regeneratione, per hypoſtaticam vnionem fit ſpiritus ſanctus, et manet anima ſicut homo fit Deus, et vnum cum Deo. Quod autem illud totum vna ſubſtantia ſit, velut ignis cum igne, lumen cum lumine, VlItra iam dicta intelliges mani- feſte, ſi vitalem ipſum totum ſpiritum Chriſti conſi- deres, in quo eſt anima et ſpiritus ſanctus, ens vnum. Quin et aêr ipſe, quem nos inſpiramus, ſub- ſtantialiter vnum efficitur cum anima noſtra, poſt- quam vitali noſtro ſpiritui eſſentialiter adiunctus eſt, intus in corde. Formas ſuperuenientes oſtendimus eſſe vnum cum priore lucis forma. Notitias quoque ſuperuenientes diximus eſſe eſſentialiter vvum cum anima, veluti lucem cum luce et ſpiritum cum ſpiritu. . .2. Sicut 196 D E T.R I N IT A T E Sicut Chriſtus eſt vnum cum Deo, ita ait nos effiei vnum cum eo per ſpiritum ſanctum. Imo vnum aliud maius. In nobis generatur nouus internus ſubſtantialis et immortalis homo, ex carne et oſſibus, qui eſt fubſtantialiter vnum cum anima. Hoc in ba- ptiſmo et cæna videbis, non enim friuola eſt cum Chriſto cænandi, et carnem eius manducandi ratio, nec friuola eſt tam fublimis ſpiritus regeneratio. Vi- talem ſuum ſpiritum æternum nobis fübſtantialiter communicat Chriſtus, ſicut carnem ſuam. Se totum ille nobis vere communicat. Iam ratio vera redditur, quare dixit Chriſtus, ſpiritum hunc nouum perpetuo in nobis manfſurum et vitam ipſam immortalem. Iudæis olim ad tempus dabatur ſpiritus in elementis animæ incorruptibili- bus. In nobis poſt regenerationem iugiter manet ſpiritus Chriſti cum elementis æternis, qualia ſunt in ipſo reſufſcitato, ſicut in nobis manet caro eius æ&ter- na. Non ita ante incarnationem cohærebat Deus cum homine, ſicut nunc cohæret ſpiritus Chriſti hu- manati. Quod per eius aduentum in gratiam noſtri factum eſt, vt ita nobis ſpiritus cohæreat humana- tus ſpiritus. In regeneratione noſtra, accedit ani- mæ noſtræ vera incorruptibilis et cum interno in- corruptibili homine perpetuo, et inſeparabiliter ma- net ſpiritus ſanétus. Incorruptibile dicitur in nobis ſemen Chriſti, et incorruptibilis internus homo. I. Pet. 1. et 3. Incorruptibilis eſt homo, qui non ex ſanguinibus, nec ex voluptate carnis, ſed ex Deo genitus eſt-Ioan. I. et 3. et I. Ioan. 3. Vnde In- fert Ioannes, tales nos eſſe in mundo hoc, qualis eſt Chriſtus in cælis. Ioan. 4. Dii vere nos efficimur, participatione Deitatis Chriſti, facti vere participes diuinæ naturæ, vt ait Petrus. In huius veritatis vmbra olim dicebatur, Ego dixi dii eſtis. Inter- nus noſter homo eſt Deus, de cælo et de fub- ſtantia ſtantie nerati Tunc proge ſcetur⸗ ias. H Ant Verbo, Collige flit De Rient Nt res terre ul ine In v. nee ſ poltun Cicitin tin ven bus el corpos Chriſti Contin Cunn i liter ſpiritn lubit ſpiritt ritus tur: 1 s: o. rationi rals e Null it nos ehe Imo wun Us interm e et Olb Hoe in ola ett ar canci nut, nerdtio. Ubſtantidlt . de tinn it Chitn is Munka. n a tenn neottuptti Uulin fn . r, eils e⸗ rebet De ratim ren Muu- elt mten abilite 1r mr in i 5 hono! ui non ki aN Voce . Aht 3 eeim⸗ Mxrüchs us Ferin . - t d i ſtutt I. I B E R V. 197 ſtantia Dei. Sed cognita regeneratione diuina, rege- neratione fuperna, heæc omnia melius cognoſcentur. Tunc cognoſcetur internus cæleſtis homo, tunc noua progenies cælo mittetur ab alto. Diuina quædam na- ſcetur Chriſtianorum progenies, quam admiratur Eſa- ias. Homines naſcentur nunquam amplius morituri. Antequam huic libro finem imponamus, ſpiritum verbo, vt olim habebat, et nunc habet, quaſi dicta colligentes, denuo conferamus. Subſtantialis in mundo fuit Dei manifeſtatio, ſicut ſubſtantialis communicatio. Sicut Deus logos, ita Deus ſpiritus. Verbo mandat vt res fiat, ſpiritu viuificat. Verbo creantur cæli et terræ corpora, ſpiritu viuificantur, et lucis forma fſi- mul rebus inditur. Nulla res ſine verbo fit, nulla ſine ſpiritus et lucis energia virtutem aliquam habet. In verbo ipſo eſt ſpirirus et lux. Prodit cum ſermo- ne ſpiritus, et Deus 1ôquendo ſpirat, ſicut nos non poſſumus proferre ſermonem ſine reſpiratione. Ob id dicitur ſpiritus oris, ſpiritus labiorum. Sicut ſubſtan- tia verbi manifeſtata et viſa eſt in Chriſti corporali- bus elementis, et eam ſubſtantialiter continet naturale corpus eius: ita fubſtantia ſpiritus Dei viſa eſt in Chriſti ſpiritualibus elementis, et eam fubſtantialiter continet naturalis ſpiritus eius. Sicut verbum Dei, cum ipſa hominis ſfubſtantia eſt in Chriſto ſubſtantia- liter vnum corpus. Ephes. 2. ita et ſpiritus Dei, et ſpiritus hominis eſt vnus ſpiritus 1. Corin. 6. Deus habitat in filio, et filius eſt Deus: Deus habitat in ſpiritu ſancto, et ſpiritus ſanctus eſt Deus. Ipſe ſpi- ritus noſter eſt Deus, a Deo proficiſcitur, et naſci- tur: ſicut Chriſtus eſt Deus, a Deo profectus et na- tus: ipſe primario, nos ſecundario per ipfum. Ab ipſo ore Chriſti proficiſcitur in nos ſpiritus regene- rationis. Sublimi hoc dono ſubſtantiæ ſuæ et corpo- ralis et ſpiritualis, vltra Iudæos Chriſtus nos donat. Nulla ante Chriſti aduentum viſa eſt ſpiritus hypo- n. 3. ſtaſis 199 D E TRIXNI T. L I B. v. ſtaſis. Sed voluit Chriſtus eam in ſuo baptiſmo prius, deinde poſt gloriam reſurrectionis ſuæ, in apoſtolis manifeſtari: vt effecta inde melius perpendamus, et gratiam aduentus eius. Viſo, et audito Chriſto, vi- ſus mox et auditus eſt ſpiritus ſanctus, ac interne in nobis cognitus conſolator. Non ſolum ſpiritum co- lumbam, et ignem vidimus, ſed per modum auditus, Ioan. 3. et intra nos ipſos percepimus. Io. 14. Hinc acto. 2. videbantur linguæ ignis, vehemens ſonitus audiebatur, et efficacia intus percipiebatur. Hanc præterea ſimilitudinem habet incarnatio verbi cum miſſione ſpiritus, et in hoc nos aſſimilamur filio Dei. Verbum deſcendens facit Chriſtum de cælo deſcen- diſſe, ſicut per ſpiritum deſcendentem nos de cælo deſcendimus. Aſcendimus item cum Chriſto. Nam Chriſtus ipſe dicitur verbum Dei, quaſi oraculum illud receſſerit a Deo, et venerit ad hominem, quan- do caro factum eſt. Vere tamen non receſſit, ſed Chriſtus aſcendit ad Deum. Ad eundem modum ſpi- ritus quaſi receſſit a Chriſto, quando ad Apoſtolos miſſus eſt, acto. 2. Vere tamen non receffit, ſed nos aſcendimus ad ipſum Chriſtum, cum eo ſedere incipientes in cæleſtibus. In quibus nos iam cum ipſo regnamus, et vtinam ſemper regnemus. Amen. De Tri Prim men V. tiſino prin in apotei endamng,t Chriſto, de interne ſpiritun e⸗ ddumn mdin. lo. 14, H mens ſ atur. H 0 Velbi d mur Kiole celo Eete dos de l Chriko. N. Laſi oraine Winen, recelt,5 Nocun ß 1A Apoki tecelt, Uum en ſein nos im d us. Anet Hel 199 DE TRINITATE DIVINA, QCVOD IN EA NON ſit inuiſibilium trium rerum illuſio ſed vera ſubſtantiæ Dei mani- feſtatio in verbo, et commu- nicatio in ſpiritu. DIALOGI DVO. Pprimus agit de legis vmbris, et Chriſti comple- mento angelorum, animarum, et inferni ſubſtantia. MICHAEL. PETRVS. HLohim ille apud Moſen initio creans, et Ioannis verbum, quod initio erat apud Deum, ad vnam Chriſti perſonam referuntur. PETRVS. En adeſt, Seruetus eſt, quem ego quærebam. Heus, heus. Quid hic ſolus tecum loqueris? MICHAEL. Video Chriſtum a Chriſtianis ignorari. Video Chri- ſtianos dici, qui neſciant, in quo Chriſtianiſmi fides conſiſtat. Et videns ingemiſco. Si Chriſtus hodie ve- niens, iterum prædicaret, ſe eſſe filium Dei, iterum eum ſophiſtæ noſtri crucifigerent. Res vna eſt Chriſtus vnus, ens vnum, filius vnus. Ipſorum ſuppoſitum ſup- poſititium eſt, idioma ſophiſticum et inuiſibilis illuſio. Præſtigioſa eſt eorum ſalus et præſtigioſa mors illius inuiſibilis rei. Sacrilega ſunt idiomatum ſophiſma- ta, per quæ dicitur angelus intra pellem aſini mo- 4. ri, et 2o0o⸗p D E T RINIT A T E ri, et ſpiritus ſanctus in mulo mori. PET. Et tu ſemen generationis in Deo ponis, nubem et elemen- ta? MICH. Omnia in Deo et origines omnium. In Deo generante dicitur ſemen generationis, ſicut in Deo loquente dicitur ſermo. In Deo erat ſemen, ſi- cut Chriſtus dicitur ſemen Dei, et ſermo ipſe dicitur femen: cum præſertim in eo ipſo ſermone omnia ſe- mina continerentur. Non dicitur proprie generatio, ſi ea, quæ ſunt generationis ſubſtantialia, non obſer- uantur. Eo magis quia eſt Chriſti cognatio genera- tionum omnium excellentiſſima, ſpecimen eximium, et prototypus verus. Quod in aliis generationibus accipiunt filii-a patribus, accipit Chriſtus a Deo. Hic a creatore, illi a creaturis. In ſcriptura Chriſto tribuitur ſemen generationis, germen, ros genituræ, et reliqua. Alioqui quo modo dicis, eſſe de ſubſtan- L tia Dei generationem? Si in Deo ipſo erant aliæ res, in Deo erat quoque ſemen, vera omnium origo. Si in Deo cognoſcis fuiſſe omnia, in archetypo fuiſſe ſupercæleſtes aquas, in empyreo ignem, in æthere ſpiritum, euidenter cognoſces. Hoc nunc memine- ris, fuiſſe exhibitionem diuinam, ſicut erat præfor- matio. Inſtar aérei flatus dicimus ſpiritum, Elohim, in Deo dicimus ignem, aqueam gloriæ Dei nubem, fluuium igneum, verbi pluuiam, rorem, et irrigatio- nem, ad generationem veri filii Dei Ieſu Chriſti; non ſine myſterio facta eſt talium in Deo manifeſtatio, nec ſuos prophetas Deus ſolis inanibus ſpectris delu- debat, quando gloria illa et maieſtas Dei declaraba- tur in aqua cæleſti ſpiritu et igne. Semper ibi in nube apparebant cæleſtes aquæ, flatus, ſpiritus et ignis ſplen- dor, vt in aliorum generationibus et nunc in æthere apparent. Analogiam ad verbum eſſe veram, oſtendi- mus in ſemine generationis noſtræ in nube aërea, in ſermone et halitu noſtro. Erat ſubſtantia diuina, Deus ipſe ita ſe exhibens et proferens gloriam Chriſti pa- tefaciendo, Deus creator ita ſe per Chriſtum creatu- ris con Iis e mis 1 grauan temn ir guttull 1atione ſelnen. ſer, o Terum Cieere Dientia lam, I lieine Nunc Arche ergo ſim e ta. in ili in en! ineren denten ner bes, ſi Aliud anplin tum Dotin carne nube natur⸗ Id, eancen Ouom Der en c 1. EI. E n et elene Omniun. 1 nis, ſilt: rat ſenen! 0 ipſe dir öne Omnin, lie genenn, , non de Natio genen nen exinin, genetgtonie fiſtus ¹ 0. ipturi nn 10s geinn ſe e ſillr Tant Mie ſt Un Crige hetſpo fi n, M eie une neni⸗ erit Mrit um, Min Dei uber et irigt⸗ Chriki: N nantektin hectti⸗ 6 i geclut D I A L OGVS I. 201 ris conformare voluit. An non eſſentia illa omnifor- mis ſe talem exhibere potuit, qualem voluit? Si grauaris tu, in Deo dicere ſemen, dic fuiſſe Deita- tem ipſam, quæ egit vice ſeminis. Granum hoc aut guttula hæc non dicitur ſemen ratione materiæ, ſed ratione formalis ideæ, quæ ipſa eſt in Deo veriſſimum ſemen. Verbum erat in Deo ſemen, ſeminalis arti- fex, õ T oπιαεσ, Vt ait Philo in lib. de rerum diuinarum hærede. Si grauaris quoque in Deo dicere nubem, dic fuiſſe deitatem intra nubem. Sa- pientia ipſa de ſe ait, Ego ſicut nebula cooperui ter- ram, Eccleſ. 24. Sicut nubes lucens in nube, in ca- ligine nubis, in lucida nube, Exo. 19. et Matth. 17. Nunquam fuit nubes aliqua creata quin fuerit eius in archetypo exemplar verum, nubem referens. Potuit ergo Deus exemplar tale hominibus exhibere, vt paſ- ſim exhibuit, quanquam eſſet et ibi nubes alia crea- ta. Ego lubens concedo, et iam multis docui, fuiſſe in illis gloriæ Dei apparitionibus nubem cereatam, ſed in ea ipſa dico fuiſſe ſuperelementarem aliam nubem increatam, intus lucentem, Deitatem ipſam, ſe ita exhi- dentem. Deus erat in apparente luce intus vera lux, erat Deus in aéëre aêër, in igne ignis, in nube nu- pes, ſicut in flatu Chriſti verus ſpiritus ſanctus. PET. Aliud aſſeris non receptum, Quod verbum illud non amplius ſuperſit, aut quod fuerit vmbra. MICH. Tan- tum abeſt, vt verbum non fupereſſe dixerim, vr potius dixerim et dicturus ſim, eſſe hodie in Chriſti carne eandem verbi ſubſtantiam. Lucem illam in nube olim lucentem dico eſſe verbi ſubſtantiam, et naturalem corporis Chriſti ſplendorem. Verbum il- lIud, quod olim erat eſſentialiter forma hominis, eandem in ipſo homine formam hodie ſeruat, et in Chriſto adhuc eſt Deitas ipſa ſub forma hominis. Quomodo non erit in eo æternitas formæ diuinæ, ſi per eum eſt in te æternitas ideæ? Forma illa nec eſt confuſa, nec imminuta, ſed integra ſua eſſen- N. 5. tia 202 D E T R INITA T E tia diſcernitur. Dico autem, non eſſe tale verbum, quale olim fuit, quia caro factum eſt, et quia ad- uentus Chriſti omnia innouauit. Non eſt ſecundum eam diſpenſationem, ſecundum quam fuit in nube, tempore Moſis. Quod ſecundo obiicis, vmbra voca- ui, quaſi rei futuræ præfigurationem: ſicut in vmbra quauis eſt velut imago quædam. Vmbra eſt lumen diminutum. Quæ in lege erant vmbræ, ſuum tune diminutum lumen habebant, ac ſubſiſtentiam quandam, alteriuſque perfectioris rei ſimilitudinem. Erant illa omnia, ſicut erat verbum, et in hoc ipſo, inperfectio quædam temporis ſignificatur. Tranſierunt quodam modo illa, quæ erant perfectionem tunc non aſſequu- ta. Quamuis eadem ſit nunc in hoc corpore, quæ erat olim verbi ſubſtantia, erat tamen ibi Chriſtus adumbratus, ſeu præfiguratus. Nam præcefſerunt in lege futurorum typi, quos poſſumus et vmbras voca- re. In qua re Chriſti gloria patefit. Quoniam Deus in ſe lux eſt, qui in ipſa lucis ſuæ et verbi ſubſtantia, Chriſtum adumbrabat, et qui olim in verbo, quaſi in vmbra videbatur. Philoni verbum erat vmbra. Sic enim ait libro ſecundo allegoriarum, ααα εXο— Jο αντε , Vmbra Dei verbum eius eſt. Vmbra erat occulta forma, et exemplar, cuius ſimilitudine, inquit, factus eſt homo ad imaginem Dei. Lucidior erat initio præfiguratio. Ob peccatum acceſſit vm- bra et obſcuritas quædam. Vmbræ ratio verbo Dei non magis derogat, quam Deo ipfi: nec angelis detraho, etiamſi in eis vmbram Chriſti fuiſſe dixe- rim. Receſſit quidem vmbræ ratio, non tamen pro- pterea periit angelorum ſubſtantia, nec Dei, nec verbi. Vmbra erat tunc, ſicut vere dixeris eſſe ad- huc in nobis vmbram, ſi ad futuri ſeculi gloriam nos conferas. Nam videmus nunc in ænigmate, tunc vero facie ad faciem: et gloria hæc nobis per Chriſtum iam data aliam futuram maiorem præfigurat. Collatione ad nos facta, erat in lege B lumen lümen bes, 4. 17. et bris, magnan 4. ad i bris et Vnbram Mtefact kitl, gloria Iam, dlimn i logian mäbe, tune⸗ eul Vmbra dra,e hec v ſuit el ſurrett nobis noſtran ſti n il, tur quam- ris y Llori ta. Vifum Colot liſti Cum od 1 le Vettr „ et gin eſt ſeeunm fuit in mn Vnbru W ient in ui tbra eh In E, ſtun tiam Juuntu n. Lrl ho, ieitt jerunt Aun c non M cotpore, en ibi Un precelem t Vunbras W onimm 1 erbi übtr. jetbo, d t Vmr. 5 u s ek. ſor ei. Vi 1 Acelt tio vele ee e fuiſ D n tanen K ee Dei, 1 Geris ele clli Aum 1 Alich, læc Noi ninen I1 E nen erat DIALOCGV'S f. 203 lumen diminutum, erant caliginoſæ et obſcuræ nu- bes, quas ſibi Deus, vt latibulum, tunc pofuit. Pfal. 17. et 2. reg. 22. Populus, qui habitabat in tene- bris, et in regione vmbræ mortis, vidit lucem magnam, per Chriſtum nobis ortam Eſa. 9. et Matth. 4. ad idem Lucæ I. vt illuceſceret iis, qui in tene- bris et vmbra mortis ſedebant. Vides ſemper ibi vmbram et tenebras, hic vero patefactam lucem. Patefactam in Chriſto et communicatam nobis in ſpi- ritu, quæ iterum poſtea in totius noſtri corporis gloria patefiet per reſurrectionem in corpore futu- ram, vt nunc eſt reſurrectio ſpiritus. Vmbra erat olim in legis cerimonis et aliis myſteriis, per ana- logiam ad ſuperiora verbi arcana, etiam in vmbra, nube, et caligine apud Deum deliteſcentia. Erat tunc Chriſtus in abſcondito altiſſimi, et in vmbra- eulo omnipotentis pſal. 90. Erant ipſi omnes in vmbra et tenebris, quia Chriſtus erat in verbi vm- bra, et nubis latibulo abſconditus. Durauit autem hæc verbi vmbra, quouſque Mariæ obumbrans de- ſiuit eſſe vmbra. Luceæ 1I. Imo vſque ad Chriſti re- ſurrectionem aliquid ſemper vmbræ fuit, ſicut et in nobis aliquid erit ænigmatis vſque ad reſurrectionem noſtram. Adumbrabatur adhuc Deitas in carne Chri- ſti nondum glorificata, vt apparet in adumbratione illa, et montis transfiguratione. Matth. 17. Si igi- tur ipſum verbum incarnatum adhuc in vmbra erat, quanto magis olim in nube? Hinc Chriſto in ter- ris viuente, non ſunt vmbræ legis abolitæ, donec gloria tota eſt in Chriſto et eius ſpiritu patefa- cta. Licuit igitur cum Paulo, quicquid in lege vifum eſt, vmbram vocare, vt corpus ſit Chriſti, Coloſſ. 2. Nec abs re hanc quæſtionem in- tuliſti, nam id ipſum meditabar, quando me me- cum lbquentem audiuiſti. PET. Quid eſt, quod tecum loquebaris? MICH. Verbum medi- tabaxr 204 D E TRINITATE tabar eſſe ipſam Chriſti perſonam, et collationem fa- ciebam inter logon et Elohim, ad Chriſtum omnia referens. PET. In Deo perceptibiles formas appa- ruiſſe, noſtro ſeculo non recipitur. MICH. Receptum hoc erat et omnibus notum in prima eccleſia, vt ex Irenæo et Tertulliano conſtat: et apud veteres He- bræos, vt poſt Philonem, Euſébium et Hieronymum, ex aliis iam citaui. In lege et prophetis aliud nihil legas. Manifeſtatio Dei dicitur, non illuſio. Si nullam ſuæ Deitatis apprehenſionem dare voluiſſet Deus, fru- ſtra eius rei deſiderium homini ingenuiſſet: præſertim Moſi et aliis, qui faciem illam videre deſiderarunt. Fruſtra et illuſorie tam multa de hac re lex doceret: Deus ipſe luderet, ſe facie ad faciem oſtentans. Chri- ſtus ipſe nugaretur, viſionem Dei iactans. Si nullam dicas eſſe Dei ſubſtantialem apparitionem, nullam eius eſſe dices ſubſtantialem communicationem, atque ita Deum nec mundo, nec Chriſto ſubſtantialiter commu- nicari: et in Chriſto aliud nihil apparuiſſe, quam ſpe- ctrum. Veteres Hebræi in Deo legentes: temunah zelem et demuth, diuinam illam primam formam, et figuram agnoſcunt: ad cuius imaginem conditus eſt homo: et eam dicunt faciem Elohim. In prima Chriſtianorum Eccleſia erat hoc adeo commune, vt inde tunc naſcerentur fere omnes hæreſes. Nam Simon magus, Menander et Baſilides, ab Ignatio citati, deinde, Valentinus, Marcion, et Manichæus, et plerique alii, ſolam humanam formam, quæ erat olim in æthe- re, quaſi ſpectrum Chriſto tribuerunt, ſine vero car- nis corpore. Quarum hæreſium odio, ad inuiſibilium re- rum, et trium punctorum ſomnia ſunt ſophiſtæ perdu- cti, inſtante regno Antichriſti, qui ſuos habuit præam- bulones. Id a Ioanne prædictum fuerat, in eo regno præ- ualituros illuſorios tres ſpiritus, qui ſunt tres flilii beel- Zzebub, apoc. 16. Poſt Athanaſium, et quoſdam alios, qui regni Antichriſti iam erant athletæ, nunquam ſophi- ſtis da ſtis dan tionem bri ſec⸗ eccleſia rit hum poſtoli⸗ tinus eec Criſti, Verbum lem do Ni ſunt nn, a aonn. U, N incorp liter e bitio e tia. Dl ſeuhanl lrit ve tepreſe collatio kod e EX lon guod Ierpe flit v Drefnnit it bunl denn 01 Cnniun Plende ten die Coram foneſ Nlliter 5 llationen, Niſtum ont fornes HI. Necenn ccleſin Kt 1 veieres Hlieronymn tis Tind ni lſio. Kml let Dens K let: preſem. deſſkerun e le Cer tentins n 8. Iu , nulim i Ein len aliter cunm. Ce, guun h⸗ Ntes: tennmt n fornan: 1 Condit 4 cofnnune, eles. N lnnioch ls et leiſß lin in e⸗ ne vero ⸗ niübiliunke iſte elct bitpren. oregkonte. es fli hel⸗ ſdam Ii⸗ un i ſti D IALOGVS I. 205 ſtis data eſt ea mens, vt veram illam Dei manifeſta- tionem aduerterent. Lege Tertullianum ad finem li- bri ſecundi, contra Marcionem, vbi ait, in primitiua eccleſia fuiſſe omnibus receptum, quod in verbo fue- rit humana figura, adeo vt etiam ipſi Marcionitæ ex apoſtolis ita crediderint. Huſtriſſimum eſt hoc to- tius eccleſiæ primæ teſtimonium. In libro de carne Chriſti, et aduerſus Iudæos, palam Tertullianus docet, verbum habuiſſe olim humanam formam et figuram. Idem docet Irenæus lib. 4. cap. 15. et I7. Plerique alii funt in ipſis loci de verbi humana forma, et per- ſona, ad cuius imaginem aiunt eſſe corpus Adæ for- matum. Ne quis vero rudis ita ſit anthropomorphi- ta, vt Deum in ſe eſſe corporeum exiſtimet, nos vere incorporeum diximus et inuiſibilem, ſed ſe perſona- liter exhibuiſſe, cum ſit mens omniformis: quæ exhi- bitio erat prolatio, repræſentatio viua, verbi relucen- tia. PET. Mihi perſuaſum eſt, fuiſſe illam veram õ Dei apparitionem, Chriſti relucentiam. Erat vere XoNνσ idealis ratio prolata, ſermo referens, repræſentans. Ad tuam igitur inter logon et Elohim collationem reuertere. MICH. Ex Moſa habemus, quod erat initio Elohim omnia creans, viſus Elohim. Ex Ioanne, quod erat initio relucens verbum, per quod omnia facta ſunt. PET. Quid antea ? MICH. Interpellas. PE'T. Prius ſcire velim id quod prius fuit, vt illinc ordine cuncta prodeant. MICH. Erat præfinitio ſeculorum, quam fecit Deus in Chriſto, vt ait Paulus. Sicut res omnes nunc ſunt in Deo, ita eo- dem ordine ante creationem erant in eo, et primus omnium Chriſtus: qui ſolus erat figura ſubſtantiæ Dei, ſplendorque viſibilis gloriæ. Id quod antea fuit, ſi an- tea dici poteſt, fuit velut æternitatis momentum, Imo coram Deo non dicitur, fuit: ſed dicitur, eſt. Deus ra- tione ſua æterna corporalem ſibi et viſibilem filium æter- naliter decernens, talis ſpeciei fübſtantia ſe ipfum viſ bi- lem a 06 D E TRINITATE lem præbet per ſermonem, in quo erat ſpiritus. Per eundem ſermonem et ſpiritum, hæreditatem filio, cor- poralem hunc mundum creat, vmbram ſeculi melioris. Ad filii ſui imaginem alios homines creat, pueros qui ſecum ſint, illi donans: ſicut ait, Ecce ego et pueri, quos dedit mihi Deus. Per ſermonem et ſpiritum hæc omnia molitur Deus. Per ſermonem et ſpiritum, qui quales apparuerunt, tales erant in mente præfor- mati. Hinc ſermonem et ſpiritum Deus homini tri- buit, ſermone et ſpiritu ſe illi communicat, vt ſermo- ne et ſpiritu Dei eruditus, factorem ſuum ſermone et ſpiritu colat. Primum igitur adeſt Dei verbum, ver- bum ex interna ratione, ad filii generationem extra prolatum, ſeu manifeſtatione exhibitum: ecce perſo- natus Elohim mundum creans. Cogitat et ſimul lo- quitur Deus flii generationem, verbum patefaciens. Et per ipſummet verbum generationis filii creat mun- dum, cui debeat filius dominari. Quascunque æter- nitates imagineris, in illis iam erat ratio diuina, quæ fuit poſtea logos, poſtea caro. In ſua ſapientia iam expreſſerat Deus formam hominis, quæ fuit poſtea viſus Elohim, poſtea Chriſtus. Elohim ergo non in principio eſſe cœpit, ſed in principio iam erat, vt ait Ioannes. Erat antea in ratione verbum, ſed non ma- nifeſtatione exhibitum, vt in creatione ſe viſibile exhi- buit. Mutari non ob id dicitur Deus: ſicuti nec muta- retur, ſi ſe tibi ſubſtantialiter viſibilem nunc exhiberet in nube, aut igne, aut alia forma. Nam ille omnem perci- piendi formam in ſe ipſo continet, quam vult nobis offe- rens. Chriſtum in ſe iam continebat Deus, et in ipſo ideas aliarum rerum, eas ſine fui mutatione exhibens, ex inuiſibilibus viſibiles faciens, vt ait apoſtolus. Prius erat verbum, quam mundus, non prioritate temporis, quod nullum tunc erat, ſed vt cauſa ante effectum. Hoc vnum eſt tibi ſemper tenendum, nec tunc, nec nunc eſſe coram Deo aliquas temporum differentias, nec interualla aliqua, ſed perpetua ſemper, et præſentem Eterni Eterpit rum dit hunc fil 4 b Ltel Iari, pe Lternitan nitur, vt run diff genbitDe Nllunn er Auguſtim flit acer n ſt Mdo, l Artium cONt hem A Aiis Vlunta Inture Moleban tur Eq kerli fli Dablins tate, g tio in 00, fh crpit et Vt Natur⸗ in Dee (kelit. dum MWCH iſiin Mturi biriths. N n flio e euli melrin Puenor Uet hhinnn ente terin 8 ominit , N En n ſermone: Verbunn ſe Mtionen en : elee N t et mn, n Potenis lii cen ue eungte e Ciuinn e fuit N Nengo ! n enh , ſed m? vibbie 1 ti ee e ehbert Dmnen U rtatie⸗ 1s, i one etide⸗ tolus. Nr te tens in elen⸗ ee t, 4 ſerentil⸗ eſene D I ALOGVS I. 207 æternitatem. Imo poſitis adhuc, vt ad nos, tempo- rum differentiis, concedendum ſemper eſt, corporalem hunc filium Ieſum Chriſtum, qui ex Maria factus eſt, ab æterno ex Deo egredi et ante omnia ſecula gene- rari, per prolationem illam, in æternitate factam. In æternitate ante omnia tempora regnum Chriſti diſpo- nitur, vt poſt Chriſtum docet Paulus: deinde tempo- rum differentiæ diſpenſatur. PET. Voluntarie ergo genuit Deus filium, non naturaliter. MICH. Inter Atha- naſium et Arrium, inter Baſilium et Eunomium, inter Auguſtinum et Maximinum, ac eius farinæ reliquos, fuit acerrima quæſtio, An filius Dei ſit natura filius, an ſit patris voluntate filius? Leguntur hæc in Atha- naſio, libro de fide ſua, et in diſputationibus contra Arrium, in Baſilio contra Eunomium, in Auguſtino contra Maximinum, lib. 15. de trinit. contra ſermo- nem Arrianorum, quæſtione ſeptima ad Oroſium, et aliis quæſtionibus. Arriani patrem dicebant libera voluntate genuiſſe filium nulla neceſſitate aut lege naturæ coactum, atque ita fllium aliquando cæpiſſe. Nolebant concedere, eſſe filium naturæ, ne videre- tur æqqualis et coëternus patri: de ſeparato quodam reali filio ſemper intelligentes. Nolebat Athanaſius, Baſilius et Auguſtinus concedere, efſſe filium volun- tate, ne videretur non coæternus, et ne eſſet muta- tio in Deo, ſi aliquando cæperit velle. At ego di- co, fuiſſe hominem filium natura et voluntate. Non cæpit Deus aliquando velle, ſed ab æterno voluit: et vt cogitando voluit, eſt naturaliter ſequutum. Naturalis eſt ratio, cognitio, voluntas, et ſcientia in Deo. Secundum ea naturaliter et voluntarie de- creuit. PET. Deus diſpenſatione voluntaria erat ver- bum illud externe viſum. In ſe ipſo quid erat? MICH. Deus natura ſua eſt indiffinibilis, nec a nobis diffinitur niſi vt rerum cauſa, quæ eſt prolatio ipſa. Naturalia quædam nos in Deo dicimus, vocibus aliunde P mutu 208 D E TRI N I T A T E mutuatis. Dicimus fuiſſe lucem ſpiritum, mentem ratione præditam, omnia cognoſcentem, et implentem. Naturaliter in eo relucebat, quod ipſe primum eſſe volebat. Non potes tu in Deo aliud cogitare. Nam eſſet hoc ſecluſo Chriſto Deum intelligere. Quod nec angelis eſt datum. Naturaliter ergo, et volun- tarie erat logos, idealis ratio, et prolatio, relu- centia Chriſti apbud Deum, lux eius apud Deum. PET. Quare lucem præcedebant tenebræ? etiam ante peccatum? Id Moſes docet geneſis. I. et Paulusa. Co- rinth. 4. quaſi primum principium ſint tenebræ. In te- nebris auditur ſonus, et vox ſpiritus: ergo ſpiri- tus a luce differt, qui ſine luce ad aurem porri- gitur. MICH. Quemadmodum in ipſo Deo fuit lu- men apparens, de lumine non apparente, ita dici- tur creata lux de tenebris, eadem ratione, ait apoſtolus, res ipſas, ex inuiſibilibus eſſe factas vi- ſibiles Hebr. 1II. Damaſcius Platonicus refert, Ae- gyptios primum principium eo quod eſſet ſupra omnem cognitionem, appellare tenebras incognitas. Hinc forte ſuam tenebrarum gentem ex malo prin- cipio deduxit Manichæus, reales tenebras falſo con- cipiens. Deus in ſeipſo, in luce ſua, omnia ſem- per videns, nunquam fuit tenebræ, ſed vera lux, ex qua hanc mundi lucem eduxit, dicendo, exiſtat lux. Spiritus ſoni eſt inſtar lucis, a cauſa lucida, et in vnum cum luce in anima coit. Vt lux tan- dem ipſe patefiet. Imo in luce nunc conſiſtit, in innata ſcilicet ipſi aquæ vel aéëri „ nobis non appa- rente. Quamuis ſpiritus ſoni creati differat a luce creata, in Deo tamen ſpiritus eſt lux. Et in anima ipfa eſt fubſtantia vna ſpiritus et lucis, inſtar Dei. PET. Citato loco agit Paulus de vera Chriſti lu- ce, quæ luxit in cordibus noſtris, et ante eam erant tenebræ. MICH. Si ad initium referas, iam dixi, fuiſſe lucem apparentem de non apparen- . te. Fi te. fuit In ſibili. Chriſti ante 1 luce in Vere In fünt in Dris, an lurit. cis Chr flille v dum ill Gamn i⸗ eſt in igitur non e Aum pore ) Nebitab Uis, gnu tlle ver Lenn Der an⸗ Iunc en Ii dom U D OIIni Chrick 14 Ope deſtame lum, 1 Muanſien (Chricu kegnnum Nr m, Mente t implene Primum 4. ögiture, N 0, et wol folatio, ii⸗ 4Pud Den 9 etin n . Paulusn,0 nebre, Ni erto hin autenn pn Deo fuit te, in d ratione, ſe fian 1 , kekett, k. 1 elet i 3, inengnan m 1 kll ommmi ſe d ven endo, ei. calli ll Vt NN corft,) 5 pol A Fertt¹ Pt in nn irler D Chriti . Ante e leras, O. te. DIAIL. O GVS I. 209 te. Filius ipſe Dei hac ratione, ſeu verbum ipſum, fuit lumen de lumine, lumen viſibile de lumine inui- ſibili. Myſtice item dicitur lux de tenebris, quia lux Chriſti e tenebris nobis luxit, e tenebris, quæ fuerunt ante aduentum ipſius. Cuius rei typus in illa creata luce indicatur, quæ poſt tenebras data eſt, in vmbra veræ lucis Chriſti ita dandæ. In myſterio prius fue- runt in orbe tenebræ, quam lux, ſicut fuimus in tene- bris, antequam Chriſti lux per euangelium nobis il- luxit. Ecce lucem ipſam creatam fuiſſe vmbram lu- cis Chriſti. Eodem myſterio probatur, verbum ipſum fuiſſe vmbram, quod de tenebris nobis illuxit. Ver- bum illud nunquam clare viſum, ſub obſcuritate qua- dam ipſum adumbrabat Ieſu Chriſti corpus, quod nunc eſt in Deo corporalis, lucida, et viſibilis veritas. Nune igitur non eſt tale verbum, quale olim fuit. Quia non eſt nunc ſecundum illam diſpenſationem, ſecun- dum quam erat oraculum illud in nubis caligine, tem- pore Moſis. Nam vt ſcribitur 2a. para. 6. Deus qui habitabat in caligine, habitat nunc in templo Salomo- nis, quod eſt corpus Chriſti, Ioayn. 2, Si nunc eſt tale verbum, quale olim fuit, ſequitur, talem eſſe le- gem, qualis olim fuit, et velamen faciei Moſis. Nam per analogiam ad fuperiora fiunt hæc inferiora. Si nunc eſt tale verbum, vbi oraculum illud? vbi glo- ri domini, quæ ibi apparebat? Nonne illorum omni- um plenitudo eſt in corpore Chriſti? Nonne illa omnia ſunt per advmbrationem Mariæ factam, in Chriſtum transfuſa? Tu non Äatis animaduertis, quan- ta operatus ſit Ileſu Chriſti aduentus, et qualis nouo teſtamento facta ſit omnium innouatio. Verbum eſt no- uum, ſicut ſpiritus nouus. Vetera omnia vt vmbræ tranſierunt, et ecce facta ſunt omnia noua. a. Cor. 5. Chriſtus eſt homo nouus, nomen nouum, cibus nouus, regnum nouum, cælum nouum, terra noua, omnia noua. PET. Quomodo nouus et ab æterno? MICH. Spiritus di- 0. citurx 210 D E TRINIT ATE — citur nouus, ob creaturæ inuocationem, et nouam gloriam, et eſt ab æterno in ſubſtantia Dei. Chriſtus Paulo dicitur nouus homo, ex Deo et homine con- ſtans, in vnam fubſtantiam et vnum corpus, Ephes. 2. Et ipſemet eſt in fubſtantia Dei ab æterno logos et Elohim. PET. Idem ſemper concludis logon et Elohim. MICH. Quando a Ioanne audio, dici luci- dum logon rationem referentem: et olim audio lu- cem vultus Elohim, neceſſario in Chriſti faciem inci- do, cum tota lex mihi hanc imaginem ob oculos po- nat, vt libro tertio ſatis dixi. Magna ad hand rem eſt vis illorum Chriſti verborum, Qui vidit me, vi- dit patrem. Ex quibus ita licet inferre: Si Deus ma- nifeſtatus eſt in carne, videndo illam carnem videtur Deus, ergo in hac facie Chriſti videtur Deus: et qui faciem Chriſti olim vidit, vidit Deum. Olim autem in oraculo videbatur Deus: et id quod videbatur, erat vultus Elohim. Ergo ſequitur, idem in perſona effe logon, Elohim, et vultum Chriſti. Gloriam illam Dei, quam vidit Eſaias cap. 6. fuiſſe gloriam Chriſti, docet Ioannes cap. 12. Idem comprobatur ex iis, quæ Ioannes in Euangelio et Epiſtola de luce ſcribit. Nam vVerbum erat lux illa, qua Deus lux eſt: et ea ipſa erat lux et lumen vultus Elohim, pfal. 4. 35-43. 66. 98. 89. et 118. Hanc eandem lucem, lumen, glo- riam, claritatem, ſplendorem, vidit loannes in facie Ieſu Chriſti, dicens, vidimus gloriam eius Ioan. 1. Idipſum in facie Chriſti in monte transfigurata ſe vi- diffe teſtatur Petrus. 1. Pet. 2. Idipfum in facie Chriſti vidit, et videri docuit Paulus. acto. 9. 26. et 2. Cor. 4. Ergo erat idem logos Elohim et Chri- ſtus, qui eſt lux mundi. Ea ipfſa lux vultus Elohim ipſi Adæ initio conſpecta, poſt cherubim poſtea deli- tuit, vt docet Eſaias. Velata erat, et humanæ tenebræ eam non apprehenderunt. Eramus nos lippis oculis, ob præcepti tranſgreſſionem perterriti, et cum Adam pudore affecti, vt non pateremur illam claritatem, nec nec timen dium. gladii nobis docem 20. N gnis lis 18 00 cularmn Der ei imain 9. Et lire. Mos kacies Moles ceret: Lere. Ula vn Mlols⸗ lle, Vt Vm Uin et bis 0 Omnia cxlum tus vn noui. Vbr⸗ Terra tohu, 0 ein Cir0 nt e⸗ as Uinn et et houn olbine al⸗ dus, le Eterno ben Gis logont 0, diin in maiek i ſcien ie octios⸗ d hud vidlit ne, Fi Deisn rpenn W Dens: eſ Olin a n in el Clotim i Ur er in Ciibi 1 1. e a 4 lunen 6 mes n ℳh ius en 1 guret tr un N DIALOGVS I. 211 nec auderemus in eam faciem oculos intendere, mori timentes propter obiectum cherubim et flammeum gla- dium. Ob quam cauſam ad tollendum illum ignei gladii et tranſgreſſi præcepti terrorem, ſuſcitatus eſt nobis clementiſſimus ille propheta leſus. Hoc ita docemur Deut. I1I8. cui concordat Heb. 12. et exo. 20. Non valebat populus tunc ſufferre terribilem illam ignis viſionem. Nunc vero ſine vllo terrore, reue- latis oculis gloriam illam Dei in facie Ieſu Chriſti ſpe- culamur. Imo tanquam illuminatum ſpeculum ſem- per eam in ſpiritu habemus, vt et nos ad eandem imaginem et gloriam ſpiritu transformemur. 2. Cor. 3. et 4. Ex quo etiam Pauli loco analogiam hanc col- lige. Sicut facies Elohim ſurſum ſplendebat, ita facies Moſis ex eius conſortio ſplenduit, exo. 34. Et ſicut facies Elohim Chriſti erat ſurfum nube velata, ita et Moſes ponebat velamen ante faciem ſuam, vt non li- ceret aliis faciem videre, aut Chriſti myſteria intelli- gere. Artificioſa eſt myſteriorum colligatio. Sicut lux illa vultus Elohim eſt externe communicata ipfi faciei Moſis, ita lux faciei Chriſti nobis communicatur inter- ne, vt ibi videamus gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti. Vnum ſemper colligimus, idem eſſe lucem logon Elo- him et Chriſtum, illis vmbram, nobis veritatem, et no- bis omnia noua. Vetera præterierunt. Ecce facta ſunt omnia noua. PET. Si vetera omnia vmbræ fuerunt, cælum illud vetus fuit vmbra cæli noui, et terra ve- tus vmbra terræ nouæ, et homo vetus vmbra hominis noui. MICH. Et ſpiritus fuit vmbra, aër vmbra, ignis vmbra, aquæ ipſæ vmbra, et mundus totus vmbra. Terra vetus ad nouam collata eſt vmbra et tenebræ, tohu, et bohu. Terra noua eſt glorificata Chriſti caro; ad eius ſimilitudinem transformabitur et innouabitur caro noſtra. In ea ipſa Chriſti carne et eius ſpiritu ſunt cæleſtia elementa, cælum nouum facientia. No- uas aquas, nouum aêërem et nouum ignem, largitur nobis in regeneratione Chriſtus, quando ex aqua, ſpi- ritu et igne, de nouo generamur, et innouamur. Noua 0. 2. ſant 212 D E TRINIT AT E funt hæc ab æterno fubſtantialiter in Deo. Aquæ illæ ſupra cælos in geneſi, licet ad literam intelli- gantur aquæ pluuiæ, referunt tamen illas archetypi mundi fſupercæleſtes aquas in nube gloriæ domini contentas, quæ futuræ erant flos naturalis genituræ Chriſti, et vera diuinitatis pluuia. Referunt quo- que nouas ſupercæleſtes noſtræ regenerationis aquas, et cæleſtem in ſpiritu noſtro futuram irrigationem. Harum noſtræ regenerationis internarum ſpiritus aqua- rum eſt Deitas eadem, ſubſtantia eadem, quæ fuit in illis archetypi aquis, Chriſtum generantibus. Et ea ipſa Deitas in aquis his creatis adumbrabatur cum fubſtantiæ quadam ſimilitudine. In aquis his creatis, ſicut in aêre et igne, eſt Deitatis ſymbolum, in vm- bra eius, quæ in elementis Chriſti eſt, vera deita- tis, nobis in baptiſmo communicatæ. Mundus hic totus, et quæ in eo ſunt, quandam deitatis vmbram continent, et eſt in eis deitas, velut vmbra deita- tis Chriſti. PET. Deitatem habet mundus, in ma- ligno poſitus? MICH. Mundus bonus et pulcher eſt aàa Deo factus, et omnia Deo inſita. Omnia per intermediam lucem, et ideam, ſunt vmum cum Deo, in vmbra eius veritatis, qua Chriſtus eſt ſine medio vere conſubſtantialis Deo. PET. Secundaria hac ra- tione intelligendum eſt, quod ait Triſmegiſtus, mun- dum eſſe conſubſtantialem Deo, Deum ſecundum, et filium Dei. MICH. Ideam ipſam munqdi ille dixit eſſe xoνσ et inſtar mundi filium Dei, ita eam ſine ca- pite conſiderans. At nobis filii ratio ad Chriſtum re- fertur, qui eſt caput mundi. Zaroaſter quoque patrem omniformis mundi dixit eſſe omniformem Deum, nihil de Chriſto cogitans, quem nec angeli tunc cognofſce- bant. Videtur dæmon ille Pimander vera docere vo- luiſſe, ſed Chriſtum ignoraſſe: aut quod de eo in ver- bo nouerat, callide occultare voluiſſe, deitatem verbi ſibi tribuendo, vt eam angelus apud Moſen ſibi tri- buebat. duebe vere do in quitu men. Nua t cOntin Deo f militn lerum in nit qualita Linale⸗ endian ipſa et T. Clil Mum, et ver kerenc ſeſigz ſtuntia ns ſe ler Ii, me Ador iir natur. et A ſaerie tionil natur refa or lis el Nun 0. An an inteli 8 achen is geninn ferunt ae⸗ ntibls. 1 rabator an lis deti um, i Verd Een⸗ MuNb atis wmn nbrn dir et Ni cun Den ſte ne- in 1 dun⸗ de, 1 eum I’⸗ Dhritunt. gte ⸗ Deun, lete 1 e tenn G en ſtin Pnent D IAL O CVS I. arz buebat. Alter Balaam erat Trimegiſtus, tam multa vere doctus, et tandem ad idololatriam illuſus. Quan- do in pleriſque locis ad Tatium, de imagine Dei l10- quitur, declarat, eam eſſe imaginem mundi omnifor- mem. Sed rectius nos dicimus imaginem Chriſti, in qua totus mundus continebatur, ſicut in anima tua continentur-multarum rerum ideæ, Sapientia in ipſo Deo formata, erat animæ ſanctæ et ſapientis omnia fimilitudo, non ſatis illis cognita. In ſapientia erant rerum omnium exemplaria, eo modo, quo nunc ſunt et Triſmegiſtus dixerunt, eſſe magnum Deum. Nos Chriſtum dicimus eſſe magnum Deum, mundi domi- num, et omnipotentem. In hoc a cognitione primi et veri exemplaris illi defecerunt, mundum ita præ- in anima Chriſti. Non funt nunc in anima Chriſti, qualitates illæ, feu notitiæ creatæ, ſed ipſæmet ori- ginales ideæ: et continet anima illa ipſammet et ſapi- entiam Dei, ſibi hypoſtatice vnitam, cum indiuidua ipſa rerum omnium cognitione. Mundum Zoroaſter ferendo, cum mundus ſit propter hominem factus. Ieſus Chriſtus, facdor mundi, fuit et eſt in Deo ſub- ſtantialiter, verius quam mundus, et per ipſum mun- dus ſecundario in Deo conſiſtit. PET. Nolebat Piman- der dæmon, tantam futuram hominis gloriam patefie- ri, malens ab homine adorari, quam hominem à ſe adorandum indicare. MICH. Admiranda plurima vera dixit, in paucis veritatem occultans. PET. Elementa naturæ eſſe dixit vitalibus ſeminibus exornata: quod et Auguſtinus confirmat, lib. 3. de trinit. MICH. Ex ſacris literis idipſum oſtenditur. PET. Quibus id ra- tionibus? MICH. Eo ordine, quo nunc ſunt rerum naturalium principia et elementa, erant iam in Deo præformata, vt vim aliis tribuerent. Poſt creationem quoque euidenter oſtenditur ratio Deitatis elementis his communicatæ. In aéêre deitas ita primo colligitur. Nam peculiari ſpirantis Dei ratione eſt aer ab aqua o. 3. elici 214 D E TRINITATE elicitus genes. 1. In aéëre eſt halitus diuinus, ob id- que dicitur aër ipſe eſſe ſpiritus Dei. Ob id dicitur Deus ſpiritus eſſe, ſpiritu aereo omnia viuificans. Ab eo aëris ſpiraculo excipitur anima. In eo aséris ſpiraculo, deitatis ſpiraculum habente, ſymbolo quo- dam adumbrabatur vera et ſubſtantialis deitas halitus Chriſti, quæ ab archetypo in omnia ſpirauit, omnia implens. Hoc primum in aéëre Deitatis ſeminarium vmbram continens deitatis Chriſti ab aëre eſt poſtea in alias creaturas, cum luce diffuſum et diſſemina- tum. In ipfſum per ſpiritum Dei aquas initio agitans viuificabat, vt illæ deinde irrigando germina viuifi- carent. Illud ipſum Deitatis ſymbolum ab aëre ſumunt aquæ pluuiæ, a quibus deinde et luce viuificantur cuncta terræ naſcentia, ſymbolum eiuſdem viuificantis deitatis et lucis formam accipientia. Idipſum in re- rum ſeminibus continet proprietates varias, ſeminales rationes, et efficaces formarum ſimilium procreanda- rum vires, iuxta inditam a Chriſto lucentem Deitatis ideam. Nihil eſt in mundo, quod ſine Deitatis et lu- cis Chriſti ſymbolo, vitam aut virtutem aliquam ha- beat. In ipſo vita erat, et omnia per ipſum. Et ſicut in ipſo aliorum vita erat, ita in ipſo aliorum virtus erat. Non ſolum eo Deitatis Chriſti ſymbolo omnia aquis viuificabantur, et germinabant, ſed et maiorem aliarum aquarum viuificationem et Chriſti germinatio- nem adumbrabant, qui ſolus eſt exemplar germen, nos in ſeipſo aquis regenerantibus germinare faciens, vt palmites in vite. Vetus ergo illa aëris, aquæ et aliarum rerum diuinitas, vmbra fuit. Chriſtus ipſe Deitatis ſuæ non ſymbolum vnum, ſed ſymbola varia per ſpiritum et lucem rebus omnibus ab initio indi- dit, ac vitalia ſeminaria. Hæc ipſa a rebus aliis in alias varie diſſeminantur, et varias Deitatis proprietates in rebus omnibus inducunt, iuxta inſitas ideas. Nun- quam potuit Ariſtoteles, ex ſolis quatuor qualitatibus primus, primu (us 6 Platon fum Nodur Thales Qurius ymbol tlis, 4 erat ta ilo li⸗ in lpi ellenti⸗ ras, er Deo. tentia. in che ſtophan fuſio n lancdo io, aut Ntin m. kun chs NMlültarun kexum corpori Droduce ere. CCfki corpus MICH Animi beculie Warie: lis fi Minari dore Encke, 1s, Obi. id (iein Viniſene nn e di nbolo gn itas halte Wit, Onni ſeſninarnn elt ole t Ciſenmn. pitio in wimn wink. Nete ſunnn Viuiſcun iuifemm pfun int⸗ 8 Kine procteni⸗ en Deini ditutiseil Migun k. . EtH hrunn in bol oni et Muictel getnünt⸗ 1r gemen ne klien⸗ Me: mitus he H bola vnn lismiis gettesi . M. aMlignin prina⸗ DIALOGVS I. 215 primus, in ſpecierum generationibus tam varios effe- cdtus concludere: nec poſt eum Galenus, vt fatetur, platonem imitatus. Velint, nolint, idearum ſeu ſpecie- rum proprietates fateri coguntur, vetuſtioribus ad- modum probatas, et rebus vniuerſis inſitas. Hinc dixit Thales, eſſe omnia plena deorum. Empedoclis dictum durius ſonat, eſſe omnia in omnibus, potentialiter ſymbolo lucis, ideas rerum continentis, ſymbolo dei- tatis, quo dicitur eſſe Deus omnia in omnibus. Hæc erat ratio Empedoclis, Si in lapide eſt Deus, in Deo ipſo lignum, in lapide eſt lignum. Ipſe Deus, qui eſt in lapide lapis, eſt in ligno lignum, omnia ſuis ideis eſſentians. Idipſum cogitabant Democritus, Anaxago- ras, et alii, dicentes, fuiſſe omnia ſimul, ſcilicet in Deo. Democritus exponebat, fuiſſe omnia ſimul po- tentia. Anaximandro erat omnium miſtura, velut in chao confuſio, vt tradiderunt Heſiodus et Ari- ſtophanes. Vere nulla erat in Deo confuſio. Sed con- fuſio aut miſtio illa rerum initio fuiſſe ab eis dicitur, quando nondum erat facta corporum externa diſtribu- tio, aut realis ordinatio. Ita id in Deo illi cogitabant, vt in mente hominis dicitur, ſimul eſſe multarum re- rum chaos, cum ideæ ſimul ſint. In materia quoque multarum formarum fſuſceptibili dicebatur multarum rerum chaos potentiale, deitas ipſa. Potentia quædam corporibus ineſt, etiam in animam agendi, et animam producendi. PET. Verum exiſtimo, corpus in animam agere, et animam in corpus, eo lucis et diuinitatis communi ſymbolo: cum item ſit inter animam et corpus trium fuperiorum elementorum communio. MICH. Anima maxime ſecundum corpus afficitur. Animi mores corporis temperaturam ſequuntur, vr peculiari libro docet Galenus. Per morbos corporis varie affligitur anima. In anima ipfa, et in forma qua- uis ſubſtantiali, eſt idea corporis: et in ea funt ſe- minaria delineandi et contemperandi corporis. In cor- pore quoque ſunt elementa et genimina quædam elici- endæ, et producendæ animæ et ſubſtantialis formæ. o. 4. Niſi 216 D E TRIN ITATE Niſi hæc vis, ac eliciendæ et producendæ animæ vir- tus elementis ineſſet, non dixifſet Deus, Producant ter- ra et aqua animalia. Terra, inquit Pimander, peperit ani- mantia, quæ intus habuerat. Nam erat iam terra ab aquis irrigata et formam lucis adepta, atque ita divui- nis vitalibus ſeminibus exornata. Hinc dixit Deus ad Cain, Cum colueris terram, non dabit tibi virtutem ſuam ſibi inſitam. Ex eo item ſpiritus et lucis ſym- bolo ſequitur, quod ſicut in corporibus ſunt variæ proprietates occultæ, ita in animis ſunt cognitiones va- riæ, nemine doctore inſitæ, omnia plena Deorum. PET. Si hæc corpora in animas agunt, multo magis in eas agent, et influent cæleſtia corpora, quæ multo magis ſunt plena deorum, id eſt, diuinis proprietatibus im- buta, miniſterio lucis eis principaliter ac perpetuo inhærentis. MICH. Oſtendimus iam tam in corpora- libus, quam in ſpiritualibus lucem obtinere principa- tum, et formalem efficaciam. Lux creata efficaciſſimum omnium habet deitatis ſymbolum, cuius ratione res omnes ſubſtantialiter format, corporalia et ſpiritualia transformat, in res omnes influit, et cuiuis rei pecu- liares ideæ ſuæ proprietates indit. Efficaciſſimum ſym- bolum habet lucis increatæ, eius exiſtens prima et pulcra imago, cuius ratione omnia Deo aſſimilantur, et pulcra ſunt. Increatæ lucis inſtar eſt hæc lux cre- ata ei inſita, eam adumbrans, et ſublimiorem aliam futuram Chriſti lucem præfigurans. Qua poſt finale iudicium palam lucente, abolebitur lux ſolis, et ve- lut vmbra tranſibit. Igitur hæc lux et eius diuini- tas vmbra eſt. PET. Quid de igne? MICH. Ignea lux ſeu igne- um lumen in hoc differt a ſolis puriori luce, quod aëreo ſplendori, ſeu fumo ſemper mixtum cohæret. Cum flamma aliud nihil ſit, quam aër accenſus, in igne idem quod in aêre colligitur Deitatis ſymbolum. Ignis præterea ſublimiori ratione eſt in diuino aere diuinior accenſus, quaſi nouus igneus a Deo fſuper- ueniens leniens maioret 4 illo viuens, element. tatem 2 Ckleſtem eam in e imniolabil Cklum te ün pee ity wt h Ders in in verit ſpiritus MT. I Juam. VIIbram ls ſerli Noli ſpi⸗ Ktonis. Jundam Ting in is Dei Piritn: Mohim Aarum per Muins tuæ de verbr ngelos terreſtri Creaturi lnoch, Nopt . . DIALOCGVS I. 217 eaien ueniens ſpiritus cæleſtem ſecum lucem afferens, ac roducan maäiorem alium ſpiritus ſancti ignem præfigurans, ſicut . r, pepemm ab illo archetypi igne datus eſt. Ignis præ aliis eſt inm tm viuens, reliqua omnia penetrat, ſemper in alia agit tqve in dn elementa, ea purificans, et in cælum erigens ob tenui- Giit buu tatem aëream, luci cæleſti commixtam. Ignis eſt, qui tibi witue cæleſtem lucem cum elementari materia coniungit, et ueig n eam in cælum attollens. Ignis ſolum elementum eſt m inuiolabile, alia omnia elementa innouat, ſemper in ognitiorern cælum tendit, et eſt quaſi cæleſte donum, ad hominis Deorun. M vIum peculiariter datum: cum aliis animantibus non Natis ita, vt homini, ſit ignis ex vſu. Merito itaque dicitur ee Deus ignis eſſe et ſpiritus eſſe: olim in vmbra, nunc rietaibist in veritate. Nunc vere in nobis accendit Deus ignem 1e henen ſpiritus, quem elementaris hic ignis in vmbra refert. N in on PET. In omni tandem ſpiritu concludis vmbram ali- nere piß quam. MICH. Spiritum ſoni inuiſibilis iam diximus effereilm vmbram eſſe futuri viſibilis, et lucidi ſpiritus. Spiri- . 5 tiolen tus ſeruitutis Iudæis olim datus, vVinbra erat huiuus et hüini noui ſpiritus regenerationis, qui eſt ſpiritus veræ fili- is tein ationis. Ex fuperiore libro conſtat, Iudæos vmbram ,Urmmfr quandam veri ſpiritus habuiſſe. Vmbram quoque ſpi- tens gim ritus in creatione fuiſſe, oſtenditur ex eo, quod ſpiri- Arn tus Dei agitabat aquas. Tunc repleuit Deus orbem Une ier ſpiritu aëreo halitum Dei continente. Sicut ſpiritus gioren 41 Elohim eſt mundo tunc communicatus per externum t is flatum, ita nunc datus eſt nobis interne ſpiritus Chri- Cle,a. ſti Per verum eius halitum, vt ille fuerit externa figura eins äi⸗ huius internæ veritatis. Vnde concludo, vt quæſtioni tuæ de vmbra priore iam ſatisfaciam, et Deum ipfum, tup et verbum eius, et ſpiritum eius, et lucem eius, et e⸗ angelos eius myſteria Chriſti adumbraſfe: Cæleſtia et u “ terreſtria Chriſtum adumbrarunt. In hominibus et aliis ⸗ . creaturis Chriſtus adumbrabatur. Si ab Adamo, Abel, ade Enoch, et Noë per omnes patriarchas, reges, ſacerdotes Hun⸗ 8 et prophetas tranſeas, in eis Chriſti vmbram inuenies. iuino 0. 5 Non eo ie Dr gelien . X 218 D E TRIN I T A T E Non ſolum erat vmbra in patrum perſonis, ſed et in eorum munere, vt paſtor, agricola, vinitor, vmbra erat veri paſtoris Chriſti, veri agricolæ, et vinito- ris. In ipfis terræ fructibus, animalibus, lapidibus margaritis, metallis, theſauris, fontibus, fluminibus, puteis, pluuiis, nubibus, tonitruis, fulguribus, et ven- tis, myſterium Chriſti figurabatur. In cibo Paradiſi, in manna, in virga Aaron, in ligneo tabernaculo, in æneo ſerpente, in arca fœderis, in aureis, argenteis et aliis vaſis, in lapide aquas producente, in lapideo templo, in lapide angulari, in leone, aquila, turture, columba, vitulo, agno, et reliquis omnibus, Chriſtus adumbrabatur. Ea omnia Chriſtum adumbrabant, et in Chriſto omnia continebantur. Ipſe eſt omnium principium et finis, in eo eſt omnium ſpecimen, omni- um idea, et omnium plenitudo: Nullos vſus præſtant nobis mineralia, animalia, vel plantæ, in cibo, potu, medicamento, corporis ornamento, vel ſenſuum dele- ctatione, quin illi ſint in Chriſto adumbrati, et eos ſolus ipfe præſtet. In interno homine hæc poſtea videbis. Poſt finalem quoque refurrectionem lux ver- bi eius ea omnia commoda nobis præſtabit. lpſe eſt nouo homini veſtimentum, cibus et potus, vmbracu- lum ab æſtu et tempeſtate, propugnaculum, turris fortiſſima: olim in vmbra, nunc in veritate. Adde, vt hæc vmbræ ratio fortius comprobetur, cultum omnem, et adorationem Dei, vmbram fuiſſe. Cultus totius legis erat carnalis, ſpiritualem alium præfigurans, qui per Chriſtum eſt verus cultus et adoratio Dei vera. Nunquam fuit in lege Deus vere adoratus, nec vere manifeſtatus. Sicut extra Chri- ſtum videri non poteſt Deus, ita nec adorari. Com- probat hoc ipſe Chriſtus Ioan. 4. dicens. Nunc pri- mum eſſe tempus, quo Deus in veritate adoretur. Olim non in veritate, ſed in vmbra adorabatur Deus, adoratis angelis Chriſtum adumbrantibus. In vm In vmbr tabernac Nunc an Oportet terne vi⸗ cunque oratione Pinorum ſun. lta e le nan ieni, et Viun Pern Ule ſe eil Datrem. do datur Hhinitn e Chriſtus ſollicituch les, et eg 10 pllt, l de vi rii viſi⸗ trem: lebet in bi adore Mune rec deſeitis. Paries i Vidit an⸗ et Chriſ Alando o. Ine Undra g ihſa Cu eſlet . Nu 8, ſel ai itor, mn , et Finn VS, Hnicie , uninik ibos, et t cibo Drui berntenie 8 Agent e in i⸗ Ailn tumn lbne, Crn Cnnbreben: e et omin ecimnen ſis Nrli ſenluun nbrati, ett e her t Onenn Iut 5it tus, TNi . culun, mI tate. coyrite nbrin tudlenn 1 ns elnii tem loni l⸗ . M. te nüe 1 Aant. Umtrunis 6 D IALOCGVS I. 219 In vmbra adorabatur in lapideo templo, et ligneo tabernaculo, vbi gloriæ domini caligo apparebat. Nunc autem, cum templum Dei ſit ipſe Chriſtus, ibi oportet adorare, et ſpirituali adoratione, ſicut in- terne videtur et habitat Chriſtus in nobis. Qui- cunque extra Chriſtum venantur Dei viſionem, aut adorationem, more Iudæorum Sarracenorum, et Pa- ganorum adorant, vt faciant Chriſtum nobis ocio- ſum. Ita oportet Deum adorare, et cognoſcere, vt ſe ille manifeſtare voluit, Ego Deum in ſolo Chriſto videri, et adorari affrmo. Et generaliter omnem viam perueniendi ad Deum in Chriſto eſſe dico, ſicut Üle ſe eſſe viam teſtatus eſt. Qui adorat me, adorat patrem. Nunc eſt tempus, id eſt, per me id mun- do datur, vt veri adoratores adorent in me patrem ſpiritu et veritate. Hoc vellem cogitares, quod Chriſtus in Thoma et Philippo damnauit, omnem ſollicitudinem inquirendi Deum per alias vias, viſio- nes, et cogitationes. Sed vt ipſum reſpiciamus, omni- no vult, et ſe ita adorandum exhibet. Argumenta iſta de viſione ad adorationem valida ſunt. Nam ado- ratio viſionem præſupponit. Qui adorat me, adorat pPatrem: ſicut qui videt me, videt patrem. Videri debet in ſpiritu, quod ſpiritu adoratur. Videndum vbi adoretur et quomodo adoretur. Alioqui etiam nunc recte nobis dicet Chriſtus, Vos adoratis quod neſcitis. Viſio Dei olim vmbra fuit, ficut adoratio. Facies illa, quam vidit Moſes, vmbra erat Chriſti. Vidit angelum, qui Chriſtum adumbrabat. Fidem Dei, et Chriſti in vmbra illi omnes habuerunt. Abraham, quando credidit Deo, in vmbra quadam credidit Chri- ſto. Ille, cui credidit, Chriſtum adumbrabat, et in vmbra quadam futurum Chriſtum ipfe vidit. Angelum re ipfa videbat et in eo relucentiam futuri Chriſti, cum eſſet in forma hominis angelus lucem verbi in- dutus: quæ lux erat XoNνο, ratio, referens Chriſtum. PET. Sunt ne in hominis forma creati angeli, qui futuri 220 D E TRIN I T A T F. futuri erant hominis miniſtri? et quando creati ſunt? MICH. Deus per verbum ſuum creans mundum, per ſpiritum ſuum miniſtros ſibi ſimul parat, genes. 2. pfſal. 32. Iob. 26. et 38. Subſtantia ipſa angelorum ſimilitudine quadam eſt de fubſtantia illa, quæ erat verbi et ſpiritus ſubſtantia lucida elementaris, ſeu ele- mentaris huius archetypa. De fſubſtantia ipſa ſpiritus Chriſti, quodam ſpirationis defluxu, emanauit ange- lorum ſubſtantia, et animarum. Sicut Deus ignis eſt, et Deus ſpiritus eſt, ita flatus ſuos et igneas flammas facit angelos ſuos, pfſal. 103. Subſtantia ergo an- geli, cum ſit ignea et ſpiritualis, quaſuis formas fa- cile poteſt accipere. Peculiari vero ratione eſſe in hominis idea angelos creatos, hinc oſtenditur, quia ab illa hominis Chriſti idea, et fubſtantia eſt delibata angelorum fubſtantia, ſicut et animarum in eadem idea. Tum quia angelis loquens dixit Deus, Facia- mus hominem ad formam et figuram noſtram: quaſi iam in angelis eſſet talis forma, figura et imago. Tertio, quia videntes olim Deum, videbant ange- lum in idea hominis, angelum facie ad faciem, Vt ait Gedeon. Quarto, quia facies Stephani dicitur quaſi facies angeli. Quinto, quia angelus futurus erat hominis miniſter, ita ei in omnibus melius ac- commodus. Sexto, quia eam formam habet anima, quæ eſt fere ſicut angelus. Septimo quia eſt ea omni- um idearum, figurarum, et formarum perfectiſſima, etiam quæ in angelica luce formentur, quam ſibi et ſuis Deus elegit. Excellentiſſima huius figuræ, éet ſingularium partium munera, lege apud Galenum, in libris de vſu partium humani corporis. Longe vVero excellentiora et excellentiſſimorum excellentiſſima, erunt ea munera, poſt reſurrectionem etiam angelis ipſis deſiderata, cum ſint nunc omnia velut vmbra futurorum. Angelorum miniſterium eſſe propter hominem, vel hinc oſtenditur, quod in homine cæ- pit, quando dixit Deus, Faciamus hominem. Antea X Anten er guan ip in ſingul Ad hom 15, no ſeriuun fi Pre angel Verumn in ekt homno Hititnalis Unt unge Mllto er Minis, Auanm ar Hem ade omnes Hem, V bant, en lero neg commoti, Dre illis Corandun ſher om II ſimil et Atiſſin beciltum i. Vide Alis cre⸗ Guim ho⸗ Deiinfi Ntnos 0 UMhlier p aboli lbcltus 3 diade Ulbenti lenon ) Ckeati iu Thundun: t, geneg Pla angdle la, de: Ntaris, b⸗ emanarit Dens igit ignens u antin elnl! lnis formm 1atione ſtencitur, ntin et rumn in Dens voltrm Cura et 4 Videbun4 kee ephani ngelus he mn bie? in e⸗ 1 Ian 8 ins hond d Cen, Aelen vellt 1 in Honi no⸗ 1 DIAI. O0 GVS J. 22˙1 Antea enim non fuerat ad angelos loquutus, quan- quam ipfi vt miniſtri, eius iuſſa ſemper expectarent, in ſingularum rerum creatione iubilantes, vt ait Iob. Ad hominis autem creationem angelos accerſiuit De- us, non vt authores, ſed ſignificans, eorum mini- ſterium figmento illi fore opus. Chara adeo illi res præ angelis eſt homo, propter Chriſtum filium ſuum, verum in Deo hominem, ad cuius imaginem factus eſt homo, veræ Chriſti ſubſtantiæ, corporalis et ſpiritualis, factus particeps præ angelis. Ob id ipſum ſunt angeli, quaſi hominis pædagogi et miniſtri dati. Multo excellentius eſt artificium in compoſitione ho- minis, quam angeli, et maior futura hominis gloria, quam angeli. Quia futurum erat, vt angeli homi- nem adorarent, ſicut ſcriptum eſt, Et adorent eum omnes angeli Dei: ideo ab initio angeli boni homi- nem, vt rem Deo pretioſam, obſeruabant et ama- bant, creatoris voluntati ſe conformantes. Angeli vero nequam, ſuperbi, noſtræ dignitatis inuidia ſunt commoti. AEgre ferebant, eſſe terreum hominem præ illis a verbo in fſublime affumendum, et ab ipſis adorandum: cum ipfi potius data pulcritudine elati, ſuper omnia aſcendere, æquales eſſe Deo, et altiſſi- mo ſimiles vellent: vt eſt homo factus æqualis Deo, et altiſſimo ſimilis. Graue admodum illis erat, im- becillum hominem terreum æthereo angelo prælatum iri. Videbant iam non angelo, ſed homini eſſe ibi in alias creaturas datam poteſtatem, et angelum eſſe fa- ctum hominis miniſtrum. Ob quam rem quaſi opera Dei inſimulantes, caute inſidiari et ambire cæperunt, vt nos opprimendo præcellerent. Tunc per ſerpentem mulier primo ſeducitur, per quam iterum tanquam per diaboli inſtrumentum ſeducitur homo, et fit deæmoni . . . ſubditus. Omne malorum genus in hominem irrepfit, ob diaboli inuidiam, ſuperbiam, iracundiam et concu- piſcentiam: quæ omnia ſui ſtigmata in nobis malus dæmon imprimit, et pleraque alia, ex occaſione carnis indu 222 D E TRINI T A T E inducta, Ob id etiam dæmon grauiter iam nunc tor- quetur, et grauius poſtea igne torquebitur. PET. Pec- catum ergo angeli fuit creato iam homine. MICII. Sexto die vidit Deus omnia, quæ fecerat, et erant valde bona, Septimo fuit ſanctiſicata quies, Octauo die ſeu hebdomadæ initio fuit confummatum pecca- tum, ſicut hebdomadæ initio per reſurrectionem fuit ad cæleſtia reſtitutio. Ob poſitum in paradiſo homi- nem eſt deæmon ad impatientiam valde commotus, ſe- ptimo die coactus quieſcens, octauo eum occidit. Ob id poſtea, ſigno redemptionis, eſt circunciſione factus memorabilis dies octauus, ſicut quiete ſeptimus. Die, quo natus eſt primus homo, eſt mortuus ſecundus: et die, quo mortuus eſt primus, reuixit ſecundus. PET. An boni vel mali angeli poſſint creſcere vel decreſcere? MICH. Quia a gratia ſemel exciderunt, ad priorem ordinem nunquam redibunt. Nihilominus in eo ſtatu augetur vel minuitur eorum pœna. Videmus diluuio auctam malorum angelorum pœnam, ad abyſſi carce- rem. Alii ſunt aliis nequiores, vt ait Chriſtus. Deie- ctus a Chriſto ſatan, adhuc eſt de cælo nunc deiicien- dus. Nam adhuc inter cæleſtes verſatur, et cæleſtia occupat. Quanto plus officit nobis dæmon, et plures ſuæ ditioni ſubiicit, tanto plus torquetur et torquebi- tur. In tyrannis et auaris eſt typus qui quanto plura occupant, tanto plus torquentur, laborant, et ſibi ma- iorem damnationem parant. Ita ſe habet Dæmonum in homines imperium: ita ſunt hominum odio ex- eæcati, et nobis imperandi ambitione ducti. Malus præterea dæmon efficit, vt bonus quoque angelus ho- mini ob peccatum aduerſetur. Nam per bonum ange- lum miniſtrum quaſi ab irato parente, pellitur homo ab horto deliciarum. Collocatur ibi cherub cum flammeo gladio, ne liceat aliis faciem illam Elohim ita videre, vt eam in Angelo viderat Adam. Viſio Adæ vmbra fuit. Chriſtus ipſe, ſi Adam non peccaſſet, erat poſtea ipſi et ſuis citra mortem glorioſe manifeſtan- dus, cum ad id eſſet iam verbum apud Deum. Per Chriſtum Chriſtun ni et mal Adam De 18. Totan et glorian ſi, t Cn NL. Ang et iuifbi Gue bali ſicbener 4A cius a diund is luſei Iilemne formand mimer Quanqnn lis diui ſenins v Uibili, hertingit erba h WirumI M eleme lem ſorti turæ. H llintost tum eſfen innenie Limusde Ugelos Leligitn lcorpe Dorex, tnos Upenet Cporun lam mmnet mine, M erat, n gies, On mnatun en rreckiotent Paraciio he cotumon Un deciik Uncifonek ptinns⸗De uncls: dus. MI. vel deonte nt, A N ins in ek idemis DIALOCGVS I. 223 Chriſtum erat ſecundoipſi Adæ danda arbor ſcientiæ bo- ni et mali prius vetita. Et per ipſum tunc clarius vidiſſet Adam Deum, quam antea per angelum. Admirabilis De- us. Totam ſuam Chriſto tribuere voluit manifeſtationem et gloriam. Angelos vero permiſit, et in vmbra Chri- ſti, vt Chriſti poſtea ſupra angelos gtoria dignoſceretur. PET. Angelorum et animarum materialis eſt ſubſtantia et diuiſibilis. MICH. Materialis dici poteſt ſubſtantia, quæ ab alia penetratur, et aliam intus ſuſcipit. Talem pri- ſci docuerunt eſſe angelorum et animarum ſubſtantiam, ad cuius diuiſionem penetrat lux Dei. Penetrat item ani- ma aliunde quam a luce dei, et in ſe luminoſas varias for- mas ſuſcipit, velut materia quædam. Animæ ſeparatæ ſi- milem nobis formam retinent, ſubſtantialiter enim con- formantur ipſi figuræ hominis. Non ſolum diuiſibilis eſt animæ ſubſtantia, ſed in ea diuiſione dolet, vt experimur. Quanquam omnia diuiſa, in ſeipſam mox coêat, inſtar aë- ris diuiſi, Separatas animas ita dolere, lacerari, et pœna ſenſus varieitorqueri, docent ſacræ literæ. Omnia ſunt di- uiſibilia, excepto Deo, cuius lux ad omnium diuiſionem pertingit, et omnia penetrat, vt ait apoſtolus. Hæc ſunt verba Philonis, quibus materialem eſſe angelorum et ani- marum ſubſtantiam docet in libro de mundo, Animæ for- ma elementis non iiſdem ficta eſt, quibus cætera: purio- rem ſortita eſt ipſa materiam, ex qua conſtant angelicæ na- turæ. Hæc item ſunt verba Clementis Alexandrini, libro quintostromatum, Aiuntstoici, Deum eſſe corpus et ſpiri- tum eſſentia, ſicut animam et angelum, quæ omnia aperte tu inuenies in noſtris ſcripturis. Quod illi de Deo, nos intelli- gimus de ſapientia, in Deo ipſo creata, ſiue formata: ſicut angelos intelligimus, quos Plato vocat viros ignitos. An- geli igitur et animæ non male priſcis dicuntur eſſe ſpiritua- lia corpora, ſubſtantiæ cuiuſdam tenuiſſimæ velut incor- poreæ. PET. Paſcuntur illi cibo aliquo? MICH. Non ita, vt nos. Cibo deitatis inuiſibili paſcuntur. Cibus ille eos in- tus penetrat, et diuiſionem quodammodo facit. Eſt enim ad corporum noſtrorum cibum analogia: eo magis, quia cibo eodem corpora noſtra poſt reſurrectionem paſcentur. Non deſunt 224 D E TRINITATE deſunt ſeparatis animis guſtus, auditus, et alia. Eſſe ſuperis cibum aliquem, cripturæ docent, et oracula vetuſtiſſima. Quod et nos concedimus, ſi cibum di- camus refectionem. Aëre reficitur anima. Acëream dæmonum fubſtantiam proditum efſt refici ſuffumiga- tionibus, ſpiritum iritu refici. In arentibes et ſqua- lidis locis non habet requiem dæmon, vt ait Chri- ſtus, ſed in humidis, vt in porcis, et hominibus, por- corum vitam degentibus. Humores ſingulos in no- bis conſequuntur adfectiones quædam prauæ, ob id humôres illos appetit deémon. Sanguinis hoſtiarum eſt guloſus, illiuſque nidoris auidus. Id eſſe mate- rialis de'monis pabulum, a maioribus retulerunt Athe- nagoras, Tertullianus, Clemens Alexandrinus, Lactan- tius, Euſebius, et plerique alii. Si nihil omnino ille comederet, non eſſet a Deo damnatus ad terram com- edendam. Grauis eſt pœna aëreo et leui corpori, cibus terreus et ponderoſus. Cum fſit damnatus a Deo ad terram comedendam, humidam potius amat, non ari lam. Suffumigationibus item curauit, terram ſibi veſcendam, in æthera reſolui. Eodem actu impo- ſtor ille ſe vt Deum coli facit, et ſuæ inürmitati con- ſulit. Cogitur enim. Non vt nutriatur; ſed quia indi- gnus fuit priore diuinitatis cibo, eſt hoc ei in pœnam datum, quia terreum hominem fefellit, velut terreæ gloriæ inuidus, ob id etiam ſuper terram reperé. juſ- fus. Non proprie dicitur demon terram vt alimen- tumc omedere, ſed quodammodo vorare, conſumere, et circum eam labore conſici. Inſtar ignis et materiæ vorax dæmon, ob id ignea diligens ſacrificia. Nihil prohi- bet ſubſtantiam dæmonis hac elementari vel torqueri, vel refici, arida torqueri, humida refici: vt lucem hanc odit, et tenebras amat. Suffumigationibus et ſanguinibus quodammodo paſci dæmones, probatum fuit apud omnes magiæ fundamenta docentes. Imo ea ratione ſibi iuſit Deus offerri ſanguines, fieri ignita ſacrificia, et varios ſuffitus, vt ab Aegyptio- rum magia et idololatria ſuos diuerteret. Bonis quoque 7 quoqu rei, men, Ppfimet elle co lcl ita lekert Droclus hott loſ in Pai Poſt iam Dus qua De min lis face fübſtan ſpirata cOnſlat ratum Durioris lem et Treum Chn, unl e Uremm, Heam. Ommibu Is et monian tinm e donius lan, H oque, Gui EXT ti Lther is ſübe Fuboln fitenn et Aia. , et 0ad. ſi cibani I. Ai nci ſugong nbes eſ Ominibus ingrlos n Prine, d Uinis hokn ld ele etülenrtt drinns nil omind d tertundi t leui ſt Aenmd in Pois cutiid e dem an inirmian ge ei in e , un ramn tehet ran N ,CNNi MIN vel m⸗ ſci: NN. igtinii ges, l. centes ngrinen . teret. 3 . D IAL OGVS I. 225 * quoque angelis gratum eſſe holocauſti et incenſi nido- rem, ac ſuauem odorem, teſtatur ſcriptura. Deo ta- men, non ſibi, offerri monebant, vt Iudicum 6, et 13. Ipſimet deæmones ſæpius vera fateri coacti ſunt, ſe eſſe corpora diuiſibilia, ac cibis aliquo modo foueri. Id ita ipſorum oracula docent, id poſt Pherecydem refert Plutarchus, Marcus apud Pfellum, Porphyrius, Proclus, Chalcidius, et alii. Ex Hebræis id ipſum poſt Ioſephum, et Philonem affirmat rabbi Abraham, in Faſciculo myrrhæ. Ex noſtris quoque Theologis, poſt iam citatos et Auguſtinus et Baſilius magnus cor- pus quoddam ſpirituale angelos habere docent. PET. De animarum origine non nihil deſidero. Nam vide- ris facere animas angelis antiquiores. MICH. Animæ ſubſtantiam dixi eſſe ſpiraculum, ex ætherea a Deo in- ſpirata, et hac elementari fubſtantia, ſimul in vnum conflatum: et tunc eam incipere, quando in præpa- ratum corpus a Deo inſpiratur. Eam ipfſam dixi eſſe purioris ſanguinis, lucidum vaporem, ſimul elementa- rem et æthereum: et elementarem ſimul aqueum, aéreum et igneum. Huic ſententiæ ſubſcribit Hippar- chus, Democritus, et Leucippus, qui igneam ani- mam eſſe dixerunt: Anaximenes et Diogenes, qui aéream, Hippon qui aqueam, et Critias qui ſangui- neam. Subſcribent Empedocles et Plato, qui ex omnibus elementis eam conſtare cenſent: Pythago- ras et Philolaus, qui aiunt eſſe compoſitam har- moniam. Subſcribet Alcmeon dicens eſſe ſubſtan- tiam ætheream, Critolaus quintam eſſentiam, Poſi- donius ideam. Heraclitus phyſicus aſtrorum ſeintil- lam, Heraclitus alter Ponticus lucem. Subſcribent quoque, qui ex traduce eſſe animam dixerunt: et alii, qui ex Deo. Eſt vere anima ea omnia. Eſt ſubſtan- tia ætherea, ab archetypo Chriſti delibata, elementa- ris ſubſtanti?æ ſymbolum habens, ſicut eſt in ea ſymbolum ſpiritus et lucis Dei. IIlud fubſtantiale Fpiraculum, quod creatum dicitur, et cum ipſa p. deita 226 D E TRINIITATE ſubſtantialiter coit qer ſpiritum ſanctum. PET. In con- cordiam hic facile redeunt Democritus et Analagd ras, ab Ariſtotele citati. MICH. Primus a mentem idem ſimpliciter in homine eſſe puta ae en ter diuerſa eſſe cenſebat, animalem animam, e znen tem intellectualem. Mens prima eſt gtne endin innata nobis proprior g,c 0b mejue ir urn i n nr tionalis mens dicitur. Vt res quo 3 sruenit noua mens, ſpiritus nouus, Vnum cum ubſtantinnter faciens. Paulus mentem ae iil a ihi ritu, mentem vocans ipſam communem inte ige *R et ſpiritum impetu ſuper additum. I. 1e dus quo modo mens eſt anima ipſa, et mens en nut pars animæ. Spiritus eſt anima, et ſpiritus e e m el animæ. PET. Qualiter nos eramus in Chri en, angelos? MICII. In ſpiritu regenerationis en. Qui regeniti ſunt, ante H e ione ſann 0 dono. uamuis R Probonte præcedant angeli, eſt tamen gapnant lis quædam in nobis dignitas, quæ præce ⸗ nos ante tempus, et ſine principio, eramus i ane i Omnia creata erant antea in Deo ampliei ra inen, in lius ideeæ. At ſpiritus ipſi electorum erant M i propria fubſtantia, in proprio halitu, per ageln bonis um, in ſede illa Chriſti. Quanquam in a ma ſit donum deitatis, ſicut in nobis, eſt tamen munne aliquod. Cum vniuerſitate creati ſunt ee nur peculiari ratione et ſeorſim ſunt Deo dirn doles. res argumentum facit, eſſe animas præſtan 0- Quod et ex ſuperadditis excellentioribus donis pro- es batur, vt nos efficiamur fratres Chriſti, cohersdcs 1 et conregnantes. Item, quia propter nos tam nalle: et tam inſignia facit Deus, non propter angern imo omnia propter nos fecit et angelos ipſos. co*ů; conſubſtantiales et ritus regenitorum ſunt Deo tern detni. quia cxlo. tunt pe jam ann celo, lami lis elle pan el Plenitud nur De utur, Alcende fpiritos Vna plures Cliſti tias et kepener cum iſte kleckorn Tinns in Uubet d dam in Cicltur bis cre⸗ Chriki quando 1d fuan Corrupt li reſi erit vn kemn zni Indran lis A. ucln 1 DIAL OGVS I. 227 lu, Genl termi. Hinc dicebamus ſanctos de cælo deſcendiſſe; Dri ha quia nemo aſcendit in cælum, niſi qui deſcendit de eee ceælo. Per ſpiritum viuiſcantem ipf e cælo deſcende- DrLhu runt per eundem in cælo aſſumpti. Deſcenderunt, qui es iam antea erant in cælo. Cjuitas ipſa deſcendit de uuns nim cælo, et a Deo ipfo, aboc. 3. et Heb. 1I2. Si ſcin- enutt llam illam ſpiritus, huic in regeneratione datam, cre- limm, n dis eſſe veram Dei ſubſtantiam, credere debes, eam Dens i ipſam eſſe illi ab æterno conſtitutam, menſura tali de mimmm i plenitudine Chriſti ab æterno ſumpta. Non enim mu- . Gitinc a tatur Deus, eam nunc ex ſeipſo decidens: ſed hic mu- VNN . tatur, cum ad eam affſumitur ad ſedem ſibi paratam (iſtemiti aſcendens. Quot millia erant electi, tot millia erant n intelen ſpiritus, eis præparati, et tot ſedes. PET. Solam Cr vnam Chriſti ſubſtantiam in Deo fuiſſe dixiſti, et nunc 1sek en plures in eo ſpiritus ponis. MICH. Vnus eſt ſpiritus 8elt velni Chriſti ſanctus, æternus, multorum ſpirituum ſubſtan- in Ciht tias et menſuras continens. Cum ſpiritu tuo in die rions regenerationis tuæ vnum nouum in te ſpiritum facit, Benieed cum iſto vnum, et iterum cum illo vnum. Spiritus 9 „ 2* . . . „ . cenioe ę“ electorum Dei inter ſe ſunt diſtincti, et ſunt vnus ſpi- zmen nmm ritus in Deo. Spiritus eſt vnus et multiplex, varias Precelit habet diſpenſationis menſuras, et adiuncta habet quæ- mis n1 dam in nobis vere deuiſa. Quodam modo nobis de- ie ciditur pars quædam ſpiritus Chriſti, et nouus in no- tan bis creatur ſpiritus, noua creatura. Sicut ſpiritus ipſi woo Chriſti eſſentialem habet halitum incorruptibilem, ita in uleiis quando nobis communicatur, ipſum noſtrum ſpiritum us α ad ſuam incorruptibilitatem intus innouat. Non enim t unch Ccorruptibilem ſubſtantiam amplius induit ſpiritus Chri- MZVMWUã reſuſcitati, Hic eſt ſpiritus gratiæ et veritatis, cuius * erat vmbra in innato illo Adæ halitu: vt etiam vete- s oe rem animam vmbram dicamus, et eius deitatem fuiſſe E, aier vmbram nouæ ſpiritus deitatis. Halitus ille ipſius ani- fi, malis Adæ animæ, eſt quaſi vapor et fumus ſublimio- eerg ris ignis, alium adhuc ignem deſiderans. In vmbra . Auadarn eſt halitus ille homini datus, in lumine 951 P. 2. dimi tigles 228 D E TRINIT AT E diminuto et abſcondito, fublimiorem alium in homi- ne futurum ac lucidiorem ſpiritum præfigurans. In fumo eſt latens ignis proprietas, et in eo facile cla- rior ignis accenditur, ſicut in anima noſtra per Dei ſlatum accenditur. Alioqui eſt anima ipſa vapor ad- modum fragilis, in ambientem ita exhalans, vt poſt mortem ſit vmbra viuentis, non res vere viuens. PET. Hinc viuentium animas poſt mortem vVmbras eorum vocauit antiquitas, ſicut et vmbra mortis ſacris litte- ris dicitur. MICH. Vmbræ illæ poſt mortem dicun- tur, tum quia vitali facultate priuatæ, tum quia vm- broſa quædam ſunt viuentium ſpectra. Has vmbras juſtitiæ rationem habens antiquitas, credidit ita ſine corpore iudicandas, reſurrectionem corporum per Chriſtum futuram neſciens. Hinc fabuloſa multa de animarum pœnis tradiderunt Pythagorici. Sed condo- nari hoc illis poteſt, qui nec reſurrectionem corpo- rum, nec rationem futuri iudicii, ſcire potuerunt.- Hinc quoque ſeparatarum animarum eſſe perfectifſi- mum ſtatum, ex Socrate ſibi perſuadent Platonici: in quo errore plerique hodie verſantur. Quod vero ani- marum extra corpus ſit innaturalis ſtatus, hæc ſola ratio conuincit, quod corpus naturaliter amant, et ab ipſa corporis ſubſtantia eſſentialiter aliquid acci- piunt. Corpori funt animæ naturaliter et originaliter inſite et in idea corporis formatæ, nunquam amplius a corpore ſeparandæ, ſi Adam non peccaſſet. Vitali calore in corpore fouetur anima, et priuari recu- ſat. Separationem illam licet ad tempus fieri nos ſciamus, ad inſignem repurgationem cum magno ta⸗- men animi mærore fit. Quin et anima ipſa Chriſti ob ſeparationem a corpore naturaliter triſtabatur quanquam breui ſe immortali et glorioſo corpori reſtituendam ſciret. Hinc quoque animæ interfecto- rum, quaſi iacturam paſſæ conqueruntur. apoc. 6. Ad Cain dixit Deus, eſſe vocem ſanguinis, ge⸗ nes. 4. quia anima;, in ſanguine exiſtens, ſe ſpo⸗ liatam liatam corpo⸗ ſequitt mum. vunbra Deum! ngelos lumina Vbra (a8. iln pri radiſi et ſace erant. Aiqvis Uation geniis et dien ſenſis Telt vo lee 3. Munder. Pde i r, i rata er et in on di bum Gum iden non e , 1 luiden fin rin e iden Donin Vn in hor Bgurans, e0 acle d, Oſtra her! ſa Waper: ans, Nn Vinens. M Umbras en iis ſictiol⸗ norten dn tunn gli keiit in; corpotn! loln unn. Pionen eite olten ele Mien Dhoitd Nood en. rls, Mi! ter M le : DIALOGVS IJI.„. 229 liatam conquerebatur. Denique ſi perfectior cum corpore eſt futurus poſt reſurrectionem ſtatus, iam ſequitur, non eſſe ſeparatæ animæ ſtatum perfectiffi- mum. Sed vt ad vmbras redeamus, in ea animæ vmbra ſermonem de vmbris latius comprobabis, ſi Deum ipſum, verbum eius, ſpiritum eius, lucem eius, angelos eius, animas, homines, animalia, cælum, luminaria, ſtellas, elementa, et alias creaturas, in vmbra quadam myſteria Chriſti præfiguraſſe conclu- das. Non ſolum res ipſæ, ſed actiones, vt creatio illa prima, ſpiratio animæ, ſabbati ſanctificatio, pa- radiſi conſtructio, circunciſio, ſacçrificii oblatio, regni et ſacerdotii conſtitutio, et reliqua omnia vmbræ erant. PET. Eſt ne animarum poſt mortem ſenſus aliquis? MICH. Separatæ animæ funt naturali pri- uatione factæ imbecilliores, vt quaſi leues vmbræ a geniis agantur, ex ſeipſis vix quicquam valentes; et dicuntur dormire, quæ funt in quiete. Eſt tamen ſenſus et vox. Lucæ 16. Efa. 14. et Ezech. 32. ſicut vox animarum interfectorum clamat ad Deum ge- nes. 3. apoc. 6. et 20. Senſus corporeos, ait Pi- mander, vt partes animæ, in ſuos fontes refluere. Vnde fit, vt ſeparateæ animæ dolorem ſenſus patian- tur, dicto cap. 16. PET. Si in anima Chriſti ſepa- rata erat hypoſtatice ſpiritus ſanctus, ſicut verbum, et in carne quoque de ſpiritu fancto genita: quare non dicimus ſpiritum ſanctum incarnatum, ſicut ver- bum incarnatum? Quare nôn dicimus ſpiritum ſan- Gtum filium, ſicut verbum filium, cum in ſpiritu ſit idea filii, ſicut in verbo? MICH. Ea res pulcre docet, non eſſe inter verbum et ſpiritum, realem differenti- am, ſed in manifeſtationis et communicationis modo. Euidenter infuper docet, verbum non dici realem fi- lium, ſed perſonalem. In verbo eſt idea filii, in ſpi- ritu electorum eſt nunc idea filii, in carne eſt idea filii, in anima eſt idea filii, in forma fubſtantiali eſt idea filii, ſed idea totius in terrea materia cuiuſuis hominis eſt idea filii, ſeu totius imago, ſimiliter in p. 3. B reli 230 D E T RINIT ATE reliqua trium elementorum ſubſtantia. At non pro- pterea dicimus, tot in vno filio eſſe filios. Sed totum ipfum dicimus eſſe vnicum filium. Quod verbum po- tius, quam ſpiritus diceretur olim filius, ex modo ſumitur differentia. Nam verbum olim apparebat in perſona, et figura futuri filii, et ſpiritus occulte age- bat. Ideo vero ibi potius dicimus filium: verbum item incarnatum, potius quam ſpiritum fanctum, cum ſpiritus magis ad animam referatur. Eſt tamen vere ſpiritus humanatus. Nos ipſi toti dicimur facti filii Dei, non dicitur ſpiritus noſter eſſe filius Dei, et ta- * „ . . . . . c . men in ſpiritu eſt ea filiationis ratio, viρειασ. Totus ita Chriſtus ipſe dicitur realiter filius Dei, non Dei- tas eius, nec verbi, nec ſpiritus, licet eſſet olim in Verbo idea filii, viſibilis perſona filii. Hanc accipe ſimilitudinem, vt intelligas, ideam illam non füuiſſe olim realem filium, ſed exemplar filii. Idea ipſa huius 4 hominis Salomonis eſt in anima, eſt in cadauere, in forma ſubſtantiali, et in materia. Eſt vna idea diui- na, materiam ita conſtituens et formam, et animam, in eſſe vno. Idea hæc erat ſub certa forma et ſubfſtan- tia in ſemine Dauidis, iuxta: iam relatum Deitatis, et. lucis, et elementorum ſeminarium ſymbolum. At non propterea dicimus, ideam illam in ſemine Dauidis fu- iſſe filium Dauidis: ſed totum ipſum hominem Salo- monem dicimus filium Dauidis, qui in lucis ideæ ſemi- nario quodam, et elementari ſubſtantia erat antea in ſemine Dauidis. Veriſſima eſt hæc analogia. Argumen- to ab effectis ad cauſam concludimus, Chriſtum ipſum totum eſſe verum filium Dei, qui ſubſtantiali et formali modo erat antea in Deo. Chriſtus erat in Deo, in eſ- ſentiali ac formali lucis principe idea, in ſubſtantia verbi ſuperelementari, ſeminis humani vim totam continente. Chriſtus ipſe rerum omnium artifex, quan- dam ſuæ generationis imaginem in aliorum generatio- nibus impreſſit. Nulla de Chriſto poteſt difficultas oriri, quam hac ſimilitudine non diluas. Scripturæ omnes nos ita familiariter docent, hunc hominem efſe filium * Kliumm 4t0r, Citas nem. erat ſ Verbi ſicut 0 inkeros contine ſenllen corport in en e mann Imul e 1. Do 10 f tatem Titum lem . lge,r kum ſpi Chriki Ois Anime ſieut et 62. rann al gemiſe Dra, e⸗ et2. G guratie Animq Delg, l, etſie Noſtr tſt Ri iliter e i Nt non . Lech ton Verbun „. , A M Apparedrt Occllte e, um: Verde ſunctum a t tamen e nur fat 1 s Dei, s ece I ei, ellet oln Hane vn n Non Ki cAdalene, ni ilen i h,et ind n etü Deiutgt Mun At Dnuist minen ilte enr um 1. An eo e in ſilki Vin toe ttiten geneni; 1 Efiann Coriptui minen 1 DIAL OGVS T. 23 1 ſlium Dei: ab ipfis creaturis ita cognoſcitur ipſe cre- ator, vt ſit miſeranda noſtrorum mathematicorum cæ- citas circa inuiſibilium punctorum realem diſtinctio- nem. De anima igitur Chriſti hoc dicendum, quod erat ſimilis naturæ, continebat/ ideam filii cum ipſa verbi et ſpiritus deitate, erat fübſtantialiter vna anima, ſicut Chriſtus eſt vnum cum- Deo. Anima Chriſti ad inferos deſcendens eſſentialiter, et fubſtantialiter in ſe continebat hypoſtaſim verbi et ſpiritus, ſicut caro in ſepulchro remanens: ibi potius ſpiritali modo, hoc corporali. Anima Chriſti ſimili nobis vita viuebat et in ea erat fons omnis vitæ, pfſal. 35. Humanam ani- mam noſtris ſimilem in eum ſpirans Deus, totam ſi- mul æternitatis omnis deitatem inſpirauit ſine menſu- ra. Poſtea quoque ſpiritum ſanctum in eum, ſicut in nos ſuperuenientem ſpirans Deus, totam denuo dei- tatem diſpenſatione alia ſpirauit, ac eius priorem ſpi- ritum in reſurrectione innouauit, dato nouo ſpiritu quem datus in Iordane ſpiritus adumbrabat. Vnde col- lige, (vt ad vmbras redeam) non ſolum veterem Iudæo- rum ſpiritum adumbraſſe nouum, ſed et ipſum priorem Chriſti ſpiritum adumbraſſe alium in ſe futurum ſublimi- Oris gloriæ ſpiritum. Spiraculum item illud vitalis eius animæ aliam adhuc Dei gloriam præfigurans deſiderabat, ſieut Dauidis anima eius typo deſiderat et ſitit pſal. 41. et 62. Spiritus quoque filiorum Dei, qui eſt Deus, futu- ram aliam in nobis Chriſti gloriam deſiderat, ſitit et in- gemiſcit. Rom. 8. et 2. Cor. 5. et quaſi alterius rei vm- bra, eam nunc in ſpeculi ænigmate refert, I. Cor. 13. et 2. Cor. 3. Ecce quanta ſit myſteriorum Chriſti præfi- guratio. PET. Vmbræ ratio illa non impedit quo minus anima Chriſti dicatur Deus. MICH. Anima Chriſti eſt Deus, caro. Chriſti eſt Deus, ſicut ſpiritus Chriſti eſt De- us, et ſicut Chriſtus eſt Deus. In Chriſto eſt anima ſimilis noſtræ, et in ea ipſa eſt eſſentialiter Deus. In Chriſto eſt vitalis ſpiritus ſimilis noſtro, et in eo ipſo eſt eſſen- tialiter Deus. In Chriſto eſt caro ſimilis noſtræ, et in ea ipſa eſt eſſentialiter Deus. Anima Chriſti eſt ab E p- 4. *Wιter 2 D E TRINITATE æterno, ſpiritus Chriſti eſt ab æterno, caro Chriſti eſt ab æterno, in propria deitatis ſubſtantia. Anima Chri- ſti in propria diuinitatis eſſentia, totam mundi anima- tionem ab æterno ſpirat, et ab ea eſt ſymbolum dei- tatis in anima noſtra. Nullibi niſi a Chriſto datus, inuenitur ſpiritus ſanctus: alioqui extra Chriſtum efſ- ſet vita, et non omnia per ipfum viuificarentur. In eo ſolo eſt omnis fons, et tota deitas: corporis, et animæ, et ſpiritus, deitas ſubſtantialis. Caro eius eſt de fubſtantia Dei genita, habens eſſentiam Deitatis, ſubſtantialem formam lucis Dei. Anima eius eſſentia- lem animationem ab æterno continet, a qua aliæ ani- mæ ſpirabantur, cum ipſius ſymbolo quodam. In eo item eſt nouus gloriæ ſpiritus, a quo noui hominis ſpiritus halitu inſpiratur in regeneratione, ſpiritum ho- minis incorruptibilem, cæleſtem, et diuinum faciens, multo ſublimius, quam per primam animæ inſpiratio- nem factum eſt. Nam prima illa anima noſtra non erat Deus. Superueniens autem ſpiritus Chriſti, qui eſt Deus, eam Deum eſſe facit, Deo arcétius coniungit peculiari ratione vnum cum Deo, a mortalitate et ſer- uitute liberans. Auferri quodammodo ab anima po- teſt illud deitatis ſymbolum. Impiorum animæ iudicio Dei in horrendas tenebras cum corporibus miſſæ, ipſa Dei luce, ſymbolo eius, et proprietate nudabuntur, ſicut ait Chriſtus, Etiam quod habent, auferetur ab eis Matth. 25. et Lucæ 19. In nobis autem, qui da- tum ſeruamus, abundantius datur et dabitur. Sicut ſpiritu nos ad incorruptibilitatem nunc regenerat et transformat Chriſtus, vt incorruptibilis ſpiritus in dies augeatur, et integer poſt corporalem mortem in ipſo Chriſto ſeruetur: ita in futuro ſeculo, ſubſtantia deitatis, quæ ſecundum corpus quoque in Chriſto ſolo eſt naturalis, ab eo in nos radia- bit, ſuæ deitatis et lucis communicatione tranſ- formans et glorificans corpora noſtra, Philip. 3. Atque ita ſemper ab eo, vt riui a fonte, et membra a capite 4 Capi Mus. patres ſuſeitad Vitam annem tribils dant illi tlli, pe ubuern ſti fubtt Ius eo fübtam Juodar trahi, at ren Mortu igitur Ilis 30 in Deo Preſtiti Pititun Urrecti Chrici 35 Ma Omnen d inf füit l. ducta demo terren Membn ſeenti Nine I Pa E 1r0 Chriki Anina (G Mundi ann Fnbolun Chriſto n 1 Chriun icarennr. . corpog Caro eitt tiam Deind leins elen gua den Lodam. I Moti loni e, tpitunt ininun ke⸗ ime inchun ina mokn 18 CMtidi! 1b Mimn k. Nine iit us hile, e MMOi. Alantl uteln, 3 bienr. N regelenn ͦ hin, Aen u Iuno en n e tione m . Nii, 3 et Nl 1 4 * DIALOGVS f. 233 à capite pendebimus,, vt nunc et ab æterno pende- mus. PET. Hinc colligitur ratio differentiæ, quare patres dicebantur olim mori: nos autem Chriſto re- ſuſcitato inſitos, nunquam amplius mori, ſed æternam vitam iam cum eo viuere, vt multis locis apud Io- annem docet ipſe Chriſtus. MICH. Quanquam in pa- tribus fidelibus fuerit ſpes vitæ non tamen ita regna- bant illi cum Chriſto ſicut nos, cæleſti regno immor- tali, per Chriſtum in terras delato. Patres illi non habuerunt participationem incorruptibilis totius Chri- ſti ſubſtantiæ, ſicut nos. Animæ ipſius elementa dixi- mus corruptibilia, et ob id eam in ambientem difflari, ſubſtantia ſua quaſi nudatam: ac deinde cacodæmoni, quodammodo ſubditam ob Adæ peccatum, in inferna trahi, quaſi nunquam amplius corpori quod corrupe- rat reſtituendam. Eo magis, quia polluta caro, ob id mortua, nunquam amplius eſt talis victura. Magna igitur gratia et miſericordia opus eſt, vt ea omnia quis ad vitam innouet, et carnem repurget, cum talis in Deo viuere non poſſit. Ea vero omnia gratis præſtitit Chriſtus per mortem et reſurrectionem ſuam, ſpiritum mox in morte viuificans, et carnem in re- furrectione glorificans. PET. Aiunt quidam animam Chriſti poſt mortem, cum ipſis dæmonibus in infer- no pugnando paſſam eſſe mirabiles anguſtias. MICH. Omnes anguſtias morte conſummauit Chriſtus. Nec ad inferos deſcendit, ibi denuo paſſurus, nec deterior fuit Lazaro, cuius anima eſt cum ſolatio ab angelis ducta in ſinum Abrahæ. Semper animæ Chriſti virtus dæmones ſuperauit, eos affligens, ledens et maxime terrens. Quædam dicitur Chriſtus pati, quæ in ſuis membris patitur, ad quem modum a Paulo ipſe per- ſecutionem patiebatur. Adde quod anima latronis eo ipſo mortis die poſita eſt in paradiſo, gloriæ animæ Chriſti particeps: ergo iam erat in ani- ma paradifus. Anima Chriſti poſt mortem, iam . p. 5. ſpiri 234 D E T RI N ITATE ſpiritu Dei mire viuiſicata, cum gloria et porentia Vinimmn deſcendit ad inferos, vt pias animas inde liberaret. ſto vin⸗ Corpus quoque ipſum deinde reſurgens, in cælum liquis euexit, cum omni gloriæ et potentiæ conſummatione. DPT. I PET. Ordine ſimili duo heæc in nobis myſteria com. ſiad in plentur. MICH. Spiritu nos prius, quam corpore, vi- kerni vin uificat et glorificat Chriſtus. Corpore glorifſicabit in Relürgen finali reſurrectione. Spiritu nos hic glorificat, quando Gle ſeen mortis ſuæ ſymbolo in baptiſmo reſurgimus. Spiritum ttet item prius quam corpus ſuum nobis hic communicat ltrtto Chriſtus, ſicut prior eſt nobis baptiſmus, quam cæana. uurmn In Chriſti baptiſmo nobis datur eius integer ſpiritus, iabolo⸗ ſicut in cæna datur integra caro. Dantur nobis qua- crantex lia Chriſtus in cælo nunc habet, incorruptibilia ſpiri- kesmor tus elementa, quando ex aqua ſpiritu et igne, per po- ſen mn tentiam reſurrectionis Chriſti, vere et incorruptibiliter inferni regeneramur. Per hunc nouum ſpiritum ipſa anima no- Ne damm ſtra veram immortalitatem nanciſcitur, immortalis illi- totus⸗ us gloriæ guſtum, et vnus cum Deo fſpiritus efficitur. criuspn Vera hæc ſunt, non imaginaria, ſicut vera res eſt, quod ANruitpun Chriſtus reſuſcitatus in nobis eſt. Adiungitur nouo ſpi- ſechente . ritui in cæna domini ipſa incorruptibilis Chriſti caro, Ulergo quæ interni incorruptibilis hominis eſt incorrupribilis eterpei cibus. Vnde colligitur internus noſter homo ex carne Odumm et offibus Chriſti, ac eius et noſtro ſpiritu in vnum in uan compactus, vt ita vita noſtra ſit in Chriſto abſcon. (olore dita, et internus noſter homo incorruptibilis et im- lores mortalis. Hac ratione non ſolum dicitur interni noſtti Ake it hominis nulla eſſe mors, ſed et totius huius hominis Tatione non dicitur eſſe mors, ſed quies et dormitio quædam, etape viuo ſemper et integro interno homine manente, viuo doteſta et integro cum ſua anima ſpiritu in manus Dei com- Mortui mendato et depoſito, toto integro reſtituendo. Non dihnin in ambientem morte illo reſoluitur, nec cacodæmoni lebet traditur, ſed in Ckriſto abſconditus, vt in hominis vi- onis D ta erat, integer ſeruatur: in paradiſo ipſo, et regno cæ- ſchller lorum cum Chriſto ſemper regnans. Ad hunc modum . Kmum nos in Chriſto vere viuimus, æternam vitam iam Uns, viui 2 et Poten Mde Iiben ns, in enn Dnfummie uyſerin er n corpote Clorifcthnt tiſien, aunt nns. Hin tc CoNmI 5, gudn en eger Hin tur nobis mäik t igne, el ncorrupthi ine ioli umm. mmornls rimns eken n tesehe⸗ Eiur mh . mas ftimn 1 ne 1. itil 4 6 D I. A L OCVS f. 2335 viuimus et viuit Chriſtus in nobis. Eorum, qui in Chri- ſto vixerunt, animæ ſeparatæ iam cum ipfſo regnant, re- liquis in inferno detentis, vt docet Ioannes apoc. 20. PET. In inferno detentis animis contulit ne aliquid Chri- ſti ad inferos deſcenſus? MICII. Satanæ confregit, in- ferni vincula ſoluit, ac eius dolores in pleriſque leniuit. Reſurgendi ſpem omnibus dedit ipſe reſurgens et pleroſ- que ſecum reſuſcitans. PET. Quales erant inferni dolo- res? et qualiter eos immutauit Chriſtus? MICH. Non ita, vt torquendæ ſunt, torquebantur tunc, nee torquen- tur nunc animæ, nee dæmones ipſi; ſed paratus eſtignis diabolo et angelis eius, vt ait Chriſtus. Inferni dolores erant ex priuatione vitæ: quos ob id vocat Petrus dolo- res mortis acto. 2. et Dauid pfſa. 17. Eſt multiplex dolor, ſeu multi dolores, qui ob id dolores ibi vocantur. Hæc inferni præſentis ratio longe aliud eſt quam futura gehen- ne damnatio, vt mox audies. Deſtruetur enim infernus et totus dæmonis in hominem principatus, dæmone ipſo a- crius puniendo. Hæc inferni ratio iuncta ſepulchro con- gruit punitioni Adæ, qui vita priuatus in infernum eſt con- ſequenter detruſus, facta diabolo in hominem poteſtate. Eſt ergo ibi naturale et innatum guſtatæ vitæ deſiderium: et ex priuatione rei tam amatæ dolor naſcitur. Quemad- modum morientes horreſcimus, languemus, et dolemus: ita quam diu in morte detinemur, horrore, languore, et dolore tenemur, vt ait Iob. Hos mortis et inferni do- lores ſenſit Dauid, ſicud et reliqui omnes peccatum Adæ ita morte et inferno purgantes ſiue luentes. Qua ratione dicuntur ipſi per Chriſtum ab inferno educti, et a poteſtate inferni liberati. pſal. 48. quia infernus poteſtatem in eos habebat. Qui ante mortem Chriſti mortui funt, ad infernum ducti funt, quaſi a Deo obli- uioni traditi, exceptis paucis, quos futuri Chriſti fides fouebat. Hinc ſepulcrum vulgo dicebatur terra perdi- tionis et obliuionis, pſal. 87. Idem ſacris literis erat ſepulcri et inferni nomen, vt ſimul ad ſepulcrum, et in- fernum jretur. Infernus mortem ſequebatur, vt ait Io- annes. Vt corpus peccato animam traxit, ditionique ſubiecit 236 D E T RINIT ATE ſubiecit: ita cum corporis ſepulcro ſubiicitur anima tenebris morti et inferno. Alii præterea ſunt inferni dolores. Nam iuxta genus mortis eſt in improbis va- rius inferni dolor, ob id dictus dolor mortis, languo- re eo mortis durante. Hinc (vt poſt veterem ſcriptu- ram docent Petrus et Iudas,) gigantum animæ aquis torquentur, quaſi ſub tartarorum caligine quotidie ri- gentes, vt moriendo rigebant. Sodomitarum animæ ignis pœnam ſuſtinent, quo extincti funt: quaſi poſt mortem duret ea mortis impreſſio damnata. Ab aquis animæ patiuntur, et a ſulphureo igne eo magis, quia in aquis his diximus internas alias aquas ſuffocantes, et in externo igne internum ignem animas vrentem. Additur et ibi de-monum miniſterium, quorum actio eſt ignis comburens. Igne ita ſenfibiliter torquen- tüur animæ, vt aquæ guſtum deſiderare videantur. Lucſæ 16. Ignis eiuſmodi eſt, qui animas torquet, depaſcitur, et pæna ſenſus vrit, vt ait ibi Chriſtus et Dauid pſal. 48. Abſumere malos ibi dicitur in- fernus: quod non de ſola corporis in ſepulchro ab- ſumtione intelligi poteſt. Hinc ait Iob. cap. 24. Sicut æſtus abſumit niuem, ita infernus peccatorem. In paruulis quoque defunctis aliqualis eſt inferni do- lor, ſicut fuit mortis hebes quidam dolor. Solus ille demonis horror tenebroſus pœnam adfert etiam paruulo, tenebras iam exhorreſcenti. Iuxta genus inſuper actorum in vita eſt in inferno nouus alius animæ dolor, vermis quidam et remorſus læſæ con- ſeientie. Quod et Paulus comprehendit 1I. Cor. 3. ignis nomine intelligens omne genus affli ctionis, qua et viui et mortui afficiuntur, tædio quodam actorum in vita, vt per quæ quis peccat, per hæc et torqueatur. Peccatum, vt ait Deus, ſemper pro fo- ribus cubat, et poſt mortem infernus ſemper ob oculos impiis verſatur. Quanto magis ſe hic quis per ſuperbiam et delitias extollit, tanto magis ibi humiliatur, maceratur, et tædio afficitur, E- ſa. 14. ſa. 14 probis ipſos e cicitur tio quæ munm qn tio dolo Nn (e Tum Ch ſutretti Hne 108 del iam ol Marehnr et 2 Omnen nune adtinet CMiſto Poris v lncti, Vtin 0 r, no In De is. ſus e b AG nns er lens, Dartim Denart rd i loeet Noqe ruie 1 Deun leurre E biicitut un en funt ilſe Nimprobin nortis, in eteren ſai n Mine ine guotikt! mitarum mn Unt: ui, mnata. A eo Mgid as ſufocnt imas Wa , Juorun 4 bilite tun rüre itent Anibuus un⸗ At idi n ibi drim n ſepllct lob. s eeeni⸗ Golor. n Lelenii lunn 10 MNN? ris lern eniit nus Cici 1, N u5 Kenne , ͦ, nt ſicitu, 65 . DIAL OGVS I. 237 ſa. 14. Ezech. 32. et apoc. 198. Vermis hic in re- probis non moritur; et peccatum ipſorum contra ipſos eſt ſemper, vnde et infernus ab expoſtulando dicitur 5de& Seol, eo quod ſit in inferno expoſtula- tio quædam actorum in vita, etiam vſque ad nouiſſi- mum quadrantem, vt ait Chriſtus. Alia etiam eſt ra- tio doloris inferni, ante et poſt Chriſti reſurrectionem. Nam deſperatum vitæ dolorem habebant, qui futu- rum Chriſtum neſcierant, in terra obliuionis ſiti, re- furrectionem non ſperantes, pſal. 87. et Eſa. 38- Hanc autem deſperationem fſuſtulit Chriſti ad infe- ros deſcenſůs. Imo patriarchas et prophetas ipſum jam olim exſpectantes, ſecum tunc eduxit, vt ait Matthæus. Hoc prædixerat Eſaias capi. 43. et 49. et Zacharias cap. 9. et Dauid locis iam citatis. Omnem eis dolorem ſuſtulit reſurgens Chriſtus: ſicut nunc in vere regenitis, quod ad ſeparatum ſpiritum adtinet, nullus ſupereſt mortis dolor, ſed perenne in Chriſto vitæ gaudium cum alterius futuræ totius cor- poris vitæ deſiderio. Mortis dolor non ſupereſt in ſanctis, quamuis morientes ſecundum corpus doleant. Vt in Chriſto fuit ſolus ſecundum carnem mortis do- lor, non ſequens inferni dolor, tenebroſus, imo maxi- ma Dei cum anima lux, ita et in nobis vere regeni- tis. In reliquis autem infernus horrens, et tenebro- ſus mortem ſequitur, cum ſint omnes natura filii iræ, ob Adæ peccatum, quod ibi omnes luunt. Nihilemi- nus et in eis hoc effecit Chriſtus ad inferos deſcen- dens, quod ille mortis in inferno deſperatus dolor, partim eſt ſpe reſurrectionis lenitus, partim in aliorum pænarum formidinem mutatus, re tota pendente ex fu⸗ turo iudicio, eis tunc ſignificato. Hanc rem Petrus docet cap. 4. epiſtolæ prioris dicens, in hoc eſſe quoque mortuis prædicatum euangelium, vt iudicaren- tur quidem ſecundum homines carne, viuant autem iux- ta Deum ſpiritu. Fuit mortuis euangelium aduentus et reſurrectionis, de qua ibi Petrus agit, vt iudicem Chri- ſtum 23 8 D E TRINITATE ſtum etiam inferi agnoſcant et in eius nomine genu ſe⸗ ctant. Euangelii prædicatio per Chriſtum ad inferos de- ſcendentem, ad mortuos, in hoc ſe extendit, vt carnis reſurrectionem et iudicium expectantes, placatum inte- rim in Deo ſpiritum habeant. Chriſtus qui mortuus eſt, et viuit, mortuis dominatur et viuis, Rom. 14. Mortui ei placere ſtudent, 2. Cor. 5. Inferni in eius nomine ge- nu flectunt, Philip. 2. et in ſubterraneis eum laudant, apoc. 5. Ile inferni tenebroſus horror eſt luce ingreſ- ſus Chriſti quodam modo illuſtratus, tantum abeſt vt Chriſtus ipſe ibi pateretur tenebroſos horrores. Hanc ſpem et ſalutem, etiam in inferno detentis attulit Chri- ſtus ſaluator. Saluator omnium, quod in ſe eſt, ibi ſe obtulit Chriſtus, ab eo carcere liberationem offerens. PET. Putas ea ratione dici ſaluatorem omnium? MICH. Hac prima ratione dicitur ſaluator et iudex omnium et pro omnibus mortuus: quia originale Adæ peccatum, quod in ſe erat omnibus æternæ mortis, et horroris in- ferni, omnibus ipſe condonat, mortem et infernum tol- lens, ac vitam reſtituens, vt a ſe iudice omnes vitæ re- ſtituti, non ex facto Adæ, ſed ex aliis propriis factis juſte iudicentur, qui ibi quodammodo a dæmonibus iu- dicabantur et boni et mali. Secunda ratione dicitur Chriſtus ſaluator omnium, ſicut creator omnium; quia omnibus eſt ab initio inſitus ſpiritus deitatis, ex ipſius halitu genes. 2. et 6. Qui ſpiritus interne præſcribit conſcientiæ regulam quandam, quæ gentibus omnibus ad ſalutem vel damnationem facit. Rom. 2. et acto. 10. Vnde et gentes omnes Chriſtus reſuſcitabit ratio- nem a ſe datorum exigens: et cui plus datum eſt, plus exigetur ab eo. Saluator omnium dicitur Chriſtus, ſed maxime fidelium. I. Timo. 4. Tertia eſt hæc ſal- uandi eximia ratio. Notanda eſt ibi vis dictionis maxime. Suæ enim ſalutis vim maxime in nobis re- genitis oſtendit Chriſtus, ac etiam in veteribus patri- bus ſibi fidelibus. Nos fua gratia et reſurrectionis potentia, ſecum nunc retinet, ne in infernum de duca ducan- eduxit ferno iudicio Ile ian Anima t. NI. fornide Nüinon tr. n Agentur. Ceptadr Urepab⸗ tr. I Deili⸗ infern iudicin ſinum. Golore hrien Chtiti ii etin keit et Mar ſunco⸗ Hpolia in fin demo kat, Hine Lüce lefürre Chas lunt: Uini⸗ s e E Mnine gen ad inteng encdit ſten placatunir ui normugs n. 14. M. eius nonite is eunIn Leſt ceinge tantum ietn horrotes I iis wultl in ſe eſ iil ionen Ok mniumt, M Uder ouna Ade Nrn 8 Peoprüök⸗ demondu FonNiIN, eit tatis, “ erne Nret⸗ Ntibus . on. 2 ſlinnin e S as vi ie⸗ e in okr⸗ eter! bis. N unn⸗ 5 D IAIL O GVS f. 239 ducamur: et patres eo iam deductos reſurgens ſecum eduxit. Reliquos omnes, vſque ad diem iudicii in in- ferno reliquit quoſdam interim purgandos, alios iuſto iudicio perpetuo poſtea puniendos. Nam præter ea, quæ iam mali patiuntur, alia ſuperſunt, eis corpore et anima toleranda, quando in finali iudicio damnabuntur. PET. Qui ſint damnandi nondum illi certo ſciunt, licet formident. MICH. Scire id certo non poſſunt, cum et alii non damnandi cum eis ibi detineantur et torquean- tur. Quando ventum erit ad iudicium, tunc in ſtuporem agentur, qui ſe ita damnandos neſciebant. Ibi varie diſ- ceptabunt, ibi erit fletus et ſtridor dentium. Tunc ſe- gregabuntur oues ab hœdis, qui ante non erant ſegrega- Ignoratur ab omnibus illis, quid in clauſis iudicii Dei libris contineatur. At in iudicio aperientur libri et infernus ipſe dabit mortuos ſuos, vt de omnibus fiat tunc iudicium et de dæmonibus ipſis apoc. 20. PET. Quare ſinum Abrahæ ſublimem docet Chriſtus, ſi erat in inferni dolore et horrore? MICH. Vere horrorem hunc ſenſit moriens Abraham, ſicut et Dauid. Vere ante mortem Chriſti non fuit apertus paradiſus et durabat ſemper mor- tis et inferni potentia, donec veniens Chriſtus eam con- fregit, et fortem ligauit eius ſpolia diripiens. Matth. 12. et Mar. 4. et Lucæ II. Reſurgens de inferno Chriſtus ſanctos ſibi credentes refurgere ſecum fecit Matth. 27. Spoliauit tunc principatus et poteſtates, Colos. 2. eos in finali iudicio penitus aboliturus. 1. Cor. 15. Præda dæmonis erant piæ animæ, quas Chriſtus victor libe- rat, patriarchas ſecum aſſumens in regnum cælorum. Hinc eis a Chriſto tribuitur regnum cæleſte. Mat. 9. Lucæ 13. et Heb. II. quia fuæ refſurrectionis eos fe- cit Chriſtus participes. Regnum ſuum Chriſtus per reſurrectionem adeptus, in eum tunc aſſumit patriar- chas et prophetas, qui in eum fidem olim habue- runt: ficut nos ab eam fidem nunc in regnum illud aſſumit. PET. Et ante reſurrectionem docet Chri- ſtus excellentiam ſinus Abraheæ Lucze- 16. MICIH. Multis 240 D E TKRINIT AT E Multis rationibus id verum eſt. Primo quia proxima jam erat gloria, ſecundo quia ſpem liberationis Chriſti habentes patriarchæ, prophetico ſpiritu tempus ſcie- bant: cum præſertim ad eos tunc deſcendiſſet Ioannes baptiſta oculatus illius teſtis. Atque ita, præſente iam liberatore Chriſto, erat illis eximia conſolatio et magno jam ſolatio fruebantur. Tertio, quia per comparatio- nem ad aliorum pænas erat piis gloriæ ſolatium. Quar- to, quia certis legibus cogitur in inferno dæmon. Sic- ut in ipſo inferno eſt, et erat pœnarum inter impios differentia, ita boni a malis fortiori ratione ſecerne- bantur. Inter ipſos impios eſſe latum diſcrimen, et ſegregationem, in gigantibus et Sodomitis, oſtenditur: item in aliis impiis vt Eſa. 14. Et Ezech. 32. Ergo multo maius erat bonorum a malis diſcrimen. Quin- to, quia piis ſemper aderant boni angeli cuſtodes di- uino ſplendore ſolatium afferentes. Ita Chriſtus ait eſſe animam Lazari ab angelis portatam in ſinum Abrahæ. Ob inſignem Patriarchæ fidem limitata fuit dæmonis in eius ſinum poteſtas, miniſterio bonorum angelorum. Philo in excitatione Samuelis. Deos aſcen- dentes de terra, cum beata anima angelos bonos eam ſeruantes intelligit. Moſen quoque in monte ab an- gelo ſepultum angelus cuſtos deduxit, vt in monte cum Elia videretur in Chriſti transfiguratione. Sex- to, quia ſinus ille non ſolum fidei priuilegio, ſed certi loci ratione erat ab aliis ſegregatus, vt in- teriecto hiatu non liceret aliis ad illum locum veni- re. Denique Deus omnia implens, etiam ipſum in- fernum implet, ſolatium præbens quibus vult. Cum Deus eſſet Deus Abrahæ, in Deo ibi viuebat Abra- ham in eius gratia. Sapientia Dei etiam in infer- no ſolatium præbebat fidelibus. Eccleſiaſtici. 24. Etiam in inferno cognita eſt ſemper fama fſapien- tiæ diuinæ Iob. 28. PET. Vbi locum illum ſinus Abrahæ fuiſſe putas? MICH. Quemadmodum ſe- pulcrum diximus infernum, ita ſepulchrum di- cimus cimus niman marum eſſe loc ſpoliata uande tur, v Mnimar 6. Die Plal. 2 Meliz t Uimrn, Mimas Miracu A an Abuti, lorem. iplarun Epuleh lennis Tun. N. ine .13. Prioin Ugendi E vin penn tationis Cn tenps ſ. ndiſet en , Pprelentei Dlatio ermun er conpen Olatinn. ( 0 Cenon un inter in Latione Kren n diſcerinen itis, Okenin Eech. 39 erinen Leli Cuttole: lta Cnitu: Ntam in N en Emmn! ſterio bon .los donn 1 grineth⸗ D gatns, r m loen N 6 tiam im! 1s Wn firnn, l eim i cleiatii .ſumn M nindin lehtmn. DIAL OGVS I. 241 eimus ſimum Abrahæ: quaſi ſit in ſepulchris quædam animarum communicatio. Vbique eſt locus capax ani- marum, et torquendarum, et conſolandarum. Sepulchra eſſe locos cuſtodiæ animarum, ſcriptura docet, vt di- cantur etiam animæ ad ſepulchrum duci, conſequentia quadam corporis, quod naturaliter amant. Circa mo- numenta verſari de'mones, docet euangelium, Matth. 8. Marci. 5. et Lucæ 8. Monumenta enim, ſicut et animas, ipſi ambiunt. Chriſtus dicens, eos qui in mo- numentis ſunt, audituros vocem ipfſius, animas a mo- numentis non excludit. Animæ naturaliter corpus ap- petunt, circa id plangunt quæ in eo deliquerant, et ſe ſpoliatas lugent. Hoc in lege maxime verum erat, quando animæ nondum in cæleſte regnum aſſumeban- tur, vt nunc. Non ſine ratione dicebatur accedere ad animam, qui accedebat ad cadauer, Leuit. 2 1. et num. 6. Dicebantur animæ deſcendere ad foſſam, Eſa. 38. pfal. 29. 48. et pleriſque aliis. Ex cadaueris contu- melia tunc afficiebantur animæ, et in pœnam hoc eis a prophetis improperatur, dictis locis Eſa. 14. Ezech. 32. et alibi paſſim. Vltionem et poœnam paſſim mi- nantur prophetæ, quod eſſent cadauera ſepulchris ca- ritura, et a beſtiis deuoranda. Ridicula pœna, ſi ad animas nihil pertineat. In gratiam animæ Eliſei eſt miraculo oſtenſum cadauer eius, indigne ſepultum. Ab angelo ſepultus eſt Moſes, ne poſſet eo dæmon abuti, ad aliorum idololatriam, et animæ ſanctæ do- lorem. Dolent enim animæ ſanctæ, quando nos circa ipſarum cadauera idololatramus. Sancta res erat olim ſepulchrum, et inuiolabilis. Non ſine myſterio fit ſo- lennis in ſcriptura ſermo de ſepulchro Abrahæ et ſuo- rum. Maiorum ſuorum et priorum ſepulchris non ſine ratione pii homines afficiebantur, geneſ. 47. 49. et 3. reg. I13. Credebatur ibi quies aliqua maior, quam in con- ſortio impiorum: ſpes item maior cum piis illi ſimul re- ſurgendi. Ibi credebantur eſſe boni angeli cuſtodes, vbi gq. erant 7 242 D E T R IN I T AT E erant priorum animæ in cuſtodia. Cum vnica eſſet priorum certa, et Deo probata familia, ab Abraham deducta, omnes ad vnum Abrahæ parentis ſinum re- ducuntur, veluti ei conſepulti, qui eius fidem et pie- tatem tenuerunt. Ibi intelligitur quies illa, de qua dixit angelus Danieli, Quieſces in ſorte tua in finem dierum. De aliis item piis dicitur, quod appoſiti funt ad populum ſuum. Non ad alienum, nec ad ſortem impiorum, ſed cum ſuis quieſcentes. Hoc mo- do verum tunc erat, quod ſcribitur Sap. 3. Iuſtorum animæ in manu Dei funt, nec tanget illas tormentum mortis. In pace funt poſt mortem, et ſpes eorum plena eſt immortalitate. Sapientia aiebat, ſe penetra- re inferiores partes terræ, ſpectare ibi ipſos dormien- tes, et illuminare ſperantes in domino, Eccleſ. 24. Quanquam eſſent in inferno futuri, tamen a Deo pe- tebant Elias et Ionas, vt ipſorum animas acciperet, in quiete aliqua ibi collocandas. Quæ vibra erat quietis veræ per Chriſtum futuræ in cæleſtibus. Hinc quaſi rem nouam, voce cæleſti ijubetur loannes ſeri- bere, Beati qui poſthac in domino moriuntur, vt vere quieſcant a laboribus ſuis. Poſthac, dixit, amodo, deinceps, Wαοα ex hoc tempore, ad differentiam veteris quietis. Eadem voce cum emphaſi vſus eſt ſe-⸗ pe Chriſtus, indicans, ex tempore reſurrectionis ſuæ fore regnum nouum. PET. Quædam ais peccata in futuro ſeculo remiſſibilia, poſtquam mortui ita affli⸗ guntur, purgantur, et per ignem ſaluantur? MICII. Quibuſdam remittuntur peccata in hoc ſeculo, quibuſ- dam in futuro, quibuſdam nec in hoc ſeculo, nec in futuro, vt ait Chriſtus Matth. 12. Credentibus in Chriſtum filium Dei, omnia hic remittuntur: adeo vt in eo regeniti nullum inferni dolorem ſentiant, ob ſubli- mem eius gratiam. Originalis peccati reatum illum his tollit baptiſmus Chriſti. Cæleſtem vitam in corpore, et depoſito corpore viuunt, vere in viuente Chriſto regeniti, et eius ſpiritu reſuſcitati. Nihilo minus et inter hos a- liqui iqri1 rum t damen nis 4l per inn 1 Um wniat At entis fnnn 8 ſien e 4 es ille d te tun nI (o jenum, Ne entes. He men ¹ N iimg un ne W lekts r Ioume 1 riontun, I fens ui ins greſe N. fürrecicnd, is n Gnnr! ſeenly 6. ſeel 1 Cretene nnn: 11 tiant, 6 1 aumi Aiet 1 D I ATLOGVS I. 243 liqui minimi vocabuntur, ob minimorum præcepto- rum tranſgreſſionem, vt ait Chriſtus. Qui ſuper fun- damento Chriſti inutile quid ædificarit, igne afflicti- onis aut in hoc ſeculo, aut in morte afficietur, ita per ignem ſaluatus, vVt ait Paulus. Aliis vero re- generationem hanc non afſequutis, inferno nunc de- tentis, et ab eo poſtea liberandis (vt ſunt plerique inter Iudæos et Gentes inuenti pii) remittentur pec- cata in futuro iudicio. Peccata ex delicto Adæ ante perfectam cognitionem in nobis orta, ad corporalem mortem, et comitem infernum obligantia in futuro ſeculo tollentur, ſicut originale ipſum Adæ pecca- tum. Merito vere dicetur peccatum hoc, cum ple- riſque aliis ibi a iudice Chriſto remitti, et polluta caro tunc purgari. Nam cum omnes doloribus mortis et inferni cum Adam pœnam luerint, etiam paruuli, et Iudæi, et Gentes: Chriſtus poſtea eos reſuſcitans, di- cetur peccatum mortis tollere, mortem ipſam et in- fernum deſtruens, et eos quaſi per ignem ſaluans. Eodem tendit illud Chriſti, Non exibis inde, donec minimum etiam minutum reddas, Matth. 5. et Lu- cæ I2. Qui enim in eo infèrni carcere nunc detinentur, etiam minimorum hic commiſſorum tæ- dio afficiuntur: et hoc eſt nouiſſimum quadran- tem perſoluere. Agit ibi Chriſtus de peccatis, vt ipfe ait, remittendis, de quibus et Paulus lo- quutus eſt, ab eis nos dicens per ignem purgari. Reliquis vero hominibus ob grauiora ex delibera- tione crimina damnandis nec in futuro ſeculo re- mittentur peccata. Qui ſcienter ex certa malitia bo- no ſpiritui in ipſo agenti reluctatur. Chriſto fi- dem adhibere nolens, is nec morte, nec reſurre- ctione hoc peccatum diluet, ſed reſuſcitatus pœnas æternas poſtea dabit. Reliqua item peccata, per- ſeuerante impoœnitentia fiunt, vt peccata in ſpiritum, vbi q́uis ſui peccati conſcius non vult pœnitere. q. 2. Pet. 244 D E T R I N I T A T E PET. Si omnes peccati Adæ pœnam morte luimus, quid opus fuit Chriſtum eandem pro nobis pœnam ſua morte luere? MICH. Idipfum quod pœnam il- lam luere nobis datur, mors Chriſti facit: ſine qua perpetuo omnes in inferno detinebamur, nunquam re- ſuſcitandi. Alia inſuper maiore efficacia pro nobis regenitis luit Chriſtus, ſua morte nos ab illa inferni morte ita præripiens, vt ne inferni quidem odorem ſentiamus, quem reliqui omnes ſenſerunt, et ſenti- unt, Chriſtus reſurgens infernum debilitauit, quoſ- dam inde liberauit. In finali reſurrectione omnes aàa morte et inferno liberauit, ac mors et infernus pe- nitus deſtruentur. PET. Quonam modo deſtruitur infernus? MICH. Quia poſt reſurrectionem non erit amplius infernus. Nulla dæmonis in hominem erit poteſtas. Infernus nunc eſt vt locus ſepulchri, ſub dæmonis monarchia. Ea vero delebitur, et dæ- mon ipſe validius torquebitur. Nondum eſt conie- Gus diabolus in ignem illum, qui eſt ipfi paratus, vt ait Chriſtus. Mors ipſa, quæ erat diabolus, no- ſtreæ mortis cauſa, et infernus ipſe, qui erat diabo- Ius, nos in infernis locis detinens, ambo per Chri- ſtum mittentur in ſtagnum ignis, apac. 20. Peri- bunt tunc mors et infernus, vt docet ibi Ioannes. Erit mortis mors, et inferni exciſio, vt ex Hoſea citat Paulus. Abolebitur tunc omne dæmonis in homi- nes imperium, omnis principatus et poteſtas, vt ait idem Paulus. Nec erit ſurſum nec deorſum, nec aliqua inferni ratio, qualis nunc eſt, Ad imum vſque combu- ret ignis Dei infernum ipſum, deut. 32. PET. Super- erunt ne elementa? MICH. Nec cælum, nec terra, nec alia elementa, nec lux ſolis, nec lux lunæ, vt ait Ioannes cum Eſaia. Vetera hæc omnia tranſibunt et fi- ent omnia noua. Omnia igne reſoluentur, vt ait Petrus- Trium ſuperiorum ætheream vnam nouam fſubſtantiam nos in Deo tunc ſpirabimus. Terrea hæc tota miteria, aliis mixta, in hominum corpora exacte diſtributa glo- rifi rificabi pter hu maneat. Deus, 9 Chriſtun gura pri tt al fi git, Nt en otmni coonole⸗ Hline de tus, Drior fuit al quam 20. et ſunt fil let Chr et mors et cruct IIls alin uO N Homine Mihuil MIcR Dens, Deo ignis ſe eſſe tem. . do m Chium iernnt, tamnen Uon i Gun E. orte lun nobis er eit: in liden o Unt, et ke t ilems, : anon g ectlonen? els ſehli- ebitor, 6 unn ek o ti Ciabolus Ui ertt 11 Nbo er c.10. ibi lun N a vonsnk DIAL OGVS I. 245 rificabitur. Ita ſunt omnia in menſura diſpoſita, pro- pter hominem omnia creata, vt ſuperfluum nihil re- maneat. Finis omnium eſt homo, et finis hominis Deus, omnia fecit Deus propter hominem, et per Chriſtum, qui eſt æ et w. Sola vna leſu Chriſti fi- gura princeps erat ab æterno fübſtantialiter in Deo, et ad fui imaginem has omnes figuras in vnum colle- git, vt omnes in Deo vnum ſint, et ſola hominis in Deo figura realiter cum angelis ſuperſit. Nihilominus eca omnia, quæ nunc ſunt in mundo, in viſione Dei cognoſcemus, et ſublimiora alia, quæ ipfſe præſtabit. Hinc de vmbris adhuc colligis, qualiter mundus to- tus, mors, et infernus, in vmbra tranſeant. Mors illa prior nos in vmbram refoluens, vmbra fuit. Vmbra fuit alterius mortis æternæ, in finali inudicio futuræ, quam ob id vocat loannes mortem ſecundam, apoc. 20. et 21I. Morbi quoque, quos hic patimur, vmbra ſunt futurarum afflictionum. Morbum omnem ibi tol- let Chriſtus, ſublato deæmone, qui nobis erat morbus et mors. Infernus ille prior ignis, vmbras continens et crucians, vmbra fuit, in vmbra tranſiens. Aeter- nus alius eſt, et ab æterno paratus, diuinus ignis, in quo non a diabolo torquebuntur animæ: ſed in quo homines et diaboli iudicio Dei torquebuntur, diabolo nihil in hominem valente. PET. Qualis erit ignis? MICH. Ignis ille ab æterno paratus, eſt ipſemet Deus, qui eſt ignis. Non eſt enim creatura aliqua Deo coæterna. In igne eſt oſtenſus Moſi Deus, et ignis a domino paſſim exiuit in vltionem, indicans, le eſſe ignem vlciſcentem, et in iudicio conſumen- tem. Potentiſſimum iudicem decet, in ſe ipſo habere, quo malos puniat, nec alterius. Ipfſe egere eſt prin- cipium et finis omnium, vt ſicut omnia ab ipſo prod- ierunt, ita omnia remanentia ad ipſum redibunt, forte tamen inæquali. Si hoc bene intellexiſſet Origenes, non dixiſſet, de'mones ſaluandos, eo quod eſſent ad ſuum principium redituri. Redibunt quidem, et euntes 4. 3. in ig- — 246 D E T RIINIT A TE in ignem ad ipſummet Deum ibunt. Ipfemet ſpiri- tus Dei ignem illum accendet, Eſa. 30. vt dæmones ipſi, qui in ſpiritum Dei peccauerunt, a ſpiritu ipſo torqueantur, ſicut animæ ipſæ, conſcientiæ remor- dentis cruciatibus. Hic erit VItionis ignis a facie domini, et gloria fortitudinis eius. 2. Theff. 1. Ar- dere dicitur vultus Dei, vt ignis deuorans, idque ad iudicium, dicta cap. 30. et 66. Solo vultu virtutis ſuæ malos ille torquebit, et cruciabit. Ipſemet ſpi- ritus ſanctus, quem accepiſti, erit tibi tormentum, ſi eum male ſerues. Deus ipſe ignis conſumens eft, in- quinata omnia et corpora et animas deflagrans. Ipſe Chriſtus erit tunc dæmonibus tormentum, fſicut ipſi fuerunt nobis. Hinc dæmones in euangelio, ſe àa Chriſto torqueri clamant. Ipfe erit morti mors, et perditioni perditio. Ipſemet Deus malis tenebras re- feret, ſicut eadem nubes Dei erat IIraélitis lux, et Aegyptiis tenebræ, Exo. 14. Ignem illum, quo ſunt mali poſt reſurrectionem puniendi, non vocat ſcri- ptura infernum, licet myſtice dici poſſit infernus. Empyrei æterni ignis eſt, qui ita dicitur in archety- po ab æterno paratus. Hic dæmones, et animas, et corpora torquebit, teterrimum illis odorem referens, horribilia viſa, audita, guſtata, et tacta: vt accide- re ſolet iis, qui ſenſus deprauatos habentes, dulcia iudicant amara, et odorata fœtida. Beatorum autem contraria erit ratio, ſenſus omnes gloriæ dulcedine pleni, noua mentis lux, et clara notitia eorum, quæ prius in ænigmate videbantur, ex vera deitatis Chri- ſti nobis omnia referentis illuminatione. EHactenus ob peccatum permiſit Chriſtus, nos in manus iniquorum iudicum tradi, ad manifeſtationem iuſtitiæ ſuæ. In reſurrectione autem ipſe iuſtiſſimus iudex per ſe ipſum omnia omnium acta ſcrutabitur, in libro ſuo omnia legens: imo veris ideis cuique palam legenda offerens. Omne angelorum, ſicut et dæmonum miniſterium tunc ceſſabit, poſtquam ſinguli ſuos coram Chriſto iudi- candos candos patre! ſit in e onmnnibu Mundu Chriſtun Vbris Morten min- ſtlty tn ſeut ee tranſito non ki VIbrA ed ſ Sit ill Amen. 1 pſemet i .Vt emm 1 Hirn; lentie iun ignis 1 Thek. ! rans, idt Vültn W Pnet ornen ſüm ens e ch eltonte tun, ia Mongel, Nortin un is tenehnn adlits lun, ſ 1on ſ! inr goren kn⸗ belns eatorun 6 Ans id ſtitie er 6 s ⸗ 16 itten in Uitet. 1 D IAIL O GVS J. à47 ecandos produxerint. Chriſto ſolo nos coram Deo patre producente ac miniſterium omne complente, vt ſit in eo omnium plenitudo et ſit ipſe tunc omnia in omnibus, in ſinu ſuo nos omnes in Deo continens. Mundus a Chriſto ſolo cœpit, et deſinet in ſolum Chriſtum, qui eſt & et o. Vnde iam vItimum de vmbris ſermonem concludens dico, corpus, animam, mortem, infernum, iudicia omnia priora, intellecta omnia, ſcientias omnes, viſa, audita, olfacta, gu- ſtata, tacta, angelorum et de'monum miniſteria omnia, ſicut cælum, terram, ſolem, lunam, et reliqua omnia tranſitoria fuiſſe, in vmbra tranſiſſe, in eis veritatem non füſſe, ſed huius tantæ permanentis veritatis vmbram. In ſolo Chriſto eſt veritas, æternitas, in eo ſolo eſt tota plenitudo, et tota ſalus noſtra. Sit ille ſolus ſuper omnia ſemper benedictus Deus, Amen. . l. 4. De Tri- 249 DE TRINITATE m noran DIVINA DIALOGVS SE, e⸗ cundus, modum generationis bon. Chriſti docens, quod ipſe non fſit crea- i tura nec finitæ potentiæ, ſedqd u p vere adorandus verus- e Pendun que Deus. 8 hee tionis . ((üulncdu PETRVS. MICHAEL. Abr ſecun crea Inctitucram abs te alia rogare, ob quam rem Uss, te initio quærebam. Sed hactenus diſtuli cum gra- in De tum eſſet audire, quæ de tanta myſteriorum Chriſti Llorit præfiguratione, eius complemento, et permanente montt veritate dixiſti. De aliis item plurimis, quæ antea Cmmis non intellexeram. Nunc vero, ſi non ægre feras, ltem quod fupereſt, etiam abſolues. MICH. Aegre feram? Centia Gratum eſt ſemper, de Chriſto verba facere et eius Ciitun myſteria penitius ſcrutari. In eo cognoſcendo iugi-· in per ter laboro, dies nocteſque meditor, eius miſericor- ſie d diam implorans et veræ cognitionis reuelationem. Perlo PET. Ad generationis Chriſti modum eſſe in omni- demo bus creaturis analogias quaſdam, dixiſti. Id nunc ex. erdl plica. Modum doce generationis Chriſti, eiuſque Voren plenam diuinitatem vndique fac manifeſtam. Homi- conee nem enim Chriſtum aiunt ſophiſtæ eſſe puram crea- Lucx turam ſinitæ potentiæ, non adorandum adoratione illa, ſübſta qua præceptum eſt ſolum Deum adorari. MICH. In tlis r nomine Ieſu omne genu flectitur cæleſtium, terreſtrium e et infernorum, Phil. 2. Hunc ipſum Ieſum adorarunt Ps inferorum poteſtates, Marci. 5. adorarunt omnes apo- lto ſtoli, Lucæ 24. et adorant omnes angeli. Heb. I. O- Kandi mni hono ATI 8 A Ntioni ſit cter ſol ATL. Ob auumt liſulni ang erionn et heime nis, Aeneſt ficele 4 ls M Teveltiin ele in e . Im giti, en ekn. N oreone, i. M li, — ſun M. Nt Me⸗ Deb.! i D IALOGVS II. 24 mni honoreé, quo pater honoratur, eſt hic Ieſus ho- norandus, Ioan. 5. Imo pater non poteſt honerari, nec adorari, nec videri, nec intelligi, niſi per ipfum. Ioan. 14. Toto igitur cælo errant ſophiſtæ. Hic Ieſus eſt, qui præceptum illud de adorando dedit, ſe ſolum adorari volens. In ipſo nomine humanitatis aut puri hominis errant turpiſſime, vt mox videbis. Hunc ipſum hominem, quem ipfſi vt creaturam vili- pendunt, tu non creaturam, ſed omnium creatorem es hodie cogniturus, hos tres in eo notans diſpenſa- tionis gradus. Primus eſt, verbum apud Deum. Se- cundus eſt, egreſſio in mundum. Tertius eſt regrefſio ad patrem. Principio ſecundum eam diſpenſationem, ſecundum quam erat verbum apud Deum, nulla eſt de creatura quæſtio, quoniam verbum illud erat ipſe De- us, antequam eſſent creaturæ. Erat relucentia Chriſti in Deo Deus in gloria illa apparens, qua erat Chriſtus glorificandus. PET. Relucentiam ibi dici aperte de- monſtratum eſt. Quia omnis Xoνοσ omnis ſermo, et omnis ſapientia eſt naturalis relucentia rei alicuius. Item quia in libro ſapientiæ, eſt dicta ſapientia relu- centia et Chriſtus ipſe, qui ibi relucebat, ab apoſtolo dicitur relucentia, ſeu refulgentia. Item quia Elohim ita perſonaliter relucebat et apparebat. Et primi eccle- ſiæ doctores et vigentes tunc hæreſes hanc in verbo perſonam omnes confirmant ſcripturis apertiſſime demonſtratam. Sit hic ergo primus gradus fſatis ſu- perque declaratus. Perge nunc ad ſecundum. MICH. Egreſſus eſt Chriſtus non more creaturarum, ſed conceptus et genitus de ſpiritu ſancto. Matth. 1I. et Lucæ I. Non poteſt dici filius, qui ex genitoris ſubſtantia non prodierit. Diceris tu de fubſtantia pa- tris tui egreſſus, propter paterni ſeminis elementa, quæ ſunt de fubſtantia patris, in quibus etiam ſunt ipſius animæ et formæ genimina, ita et Chriſtus. Et multo magis Chriſtus, qui eſt eius rei ſpecimen. De ſub- ſtantia Dei eſt caro ipſa Chriſti, in ea videtur Deus: ipſa gq. 5. CarO 250 D E TRIN I T ATE caro Chriſti habet eſſe Dei, et eſt corporalis deitas. Admirandam iudicabis huius carnis generationem, 1 S phyſica generationis aliorum principia tenens ea omnia per verbum hic fuppleri cognoſcas. Nam omnia illa erant in verbo. PET. An non caro illa, quam de Maria ſumpfſit Chriſtus, erat pura creatura? MICH. Caro ipfa Chriſti, qualis erat in ſepulchro, formam fſubſtantialem habuit diuinam. Et præter diuinam lucis formam, habuit caro illa elementarem archetypi ſubſtantiam, verbi elementa vere diuina, fubſtantiam Dei. Ab ipſo Mariæ vtero ſumpta eſt materia carnis, fumptus eſt ſanguis puriſſimus, pura creatura. Sanguine materno, a formatrice vi ſemi- nis transformato, plaſmatur embryonis caro in no- bis. Et ſimilis in Chriſto fuit embryo, ſimiliſque materni ſanguinis transformatio, a ſemine illo increa- to. Superiora tria elementa ſunt ab vtroque parente, tam in Chriſto, quam in nokis. Terrea vero ma- teria eſt tota a ſola matre, tin in Chriſto, quam in generalibus omnibus. Omni im eſt terra mater, et terreum elementum ſemper a matre. Nihil eſt a pa- tre terreum, quod geniti hominis compoſitionem in- tret, ſicut nec in Chriſto fuit. Si quid eſt in paterno noſtro ſemine terreum, contenti ſpiritus eſt cuſtos, et in membranæ illius, quæ dicitur „πα*ι οιον. externam am- bit incruſtationem. Paternum verbi ſemen ſubſtan- jaliter in Chriſto continebat aquæ, aëris, et ignis elementarem fubſtantiam, ſeu ſuperelementarem, qualem et in nobis continet patergum noſtrum ſe- men. IIlud ipſum ſemen, in quo eſt ſpeciei, et in- diuidui certa proprietas iuxta lucis et ſpiritus ei in- ſitum ſeminariumn ſymbolum, multipli munere in nob 1 ſto. Continet fubſtantiam fuperiorum elementorum, quæ miſcetur terreæ materiæ de matre ſumptæ, quaſi altera materia. Vt plaſmator item agit, et for- mator, cum ei ſit inſitum ideæ ſeminarium, no- uæque is omnibus fungitur, quemadmodum in Chri- Ueeqn⸗ Terti Cohten Non ſ ile ſen Can, 6 tur, vt renn ku Plexus, lget. 1e luci facblta dam Girer prime pulſin lta D Ommmin lur et iir ad in Ch ilam! in d en. Verdi lam kumg tur . ile f Ms IIIs, f Cem in we ſ tia pr Libilen Vi in 2H DIALOGVS II. 251 . rll it uæque proereandæ formæ et animæ origo quædam. 1atioen, Tertio, in eo eſt ſpiritus, qui in ſpiritum intra vaſa 1 tenens contentum abit, ad plaſmatum corpus viuificandum. Oſeiz. N Non foras erumpit, nec in externum aërem euaneſcit non emk ille ſeminis ſpiritus poſt plaſmationem embryonis fa- Ura ctenn ctam, quod quidam dixerunt, ſed intra vaſa contine- ined, tur, vt docet Galenus in libris de ſemine. Ad quam . E Me rem facit ſecundarum incruſtatio, et vteri arctus am- eknenn plexus, Vt incluſa illa ignis ſcintilla interne ferueat et Vere di agat. Hæc ſeminis ignea vis, ideæ, animæ, formæ, 1o ſumnat ac lucis diuinæ ſymbolum habens, eft illa formatrix kilims, K facultas, et facultatum naturalium effectrix eſſentia, tice SHh quam ſepius poſt Ariſtotelem et alios philoſophos in- 8 CMo 1 quirens Galenus, ſe tandem ignorare fatetur, Libro ſo, iuii⸗ primo de facultatibus naturalibus, lib. I. de caufis nne Ulo in pulſuum, et lib. de facultatum naturalium fubſtantia. toque ne Ita Deus ſtatuit, vt omnis veritatis via, et rerum tren reo? omnium maniteſtatio, ſit per Chriſtum, qui eſt via, iſo, aun! lux et veritas, et in quo ſunt omnes theſauri ſapien- 1r Me, tiæ abſconditi. Etiam thefauri ſcientiæ naturalis ſunt Wüi r in Chriſto abſconditi. Hoc tibi ſtatue, Deitatem poltiu! ipſam in Chriſti generatione, id ipſum effeciſſe, quod K N N in aliorum generationibus efficere ſolet paternum ſe- elh clip⸗ men. Imo quoduis aliud ſemen vim fuam habet a ertmu verbi ſemine. PET. Vt ab aliorum generationibus ad en illam primam, ita ab illa ad alias recurrimus. Alio- zi, et i⸗ rum generationes melius cognoſcentur, ſi cognoſca- cenem tur naturalis compoſitio corporis Chriſti, qualiter Holnu! ipſe ſit naturalis filius, naturaliter genitus. MICH. eiii Nos àa Chriſto indubitatam philoſophiam edocti, dici- Prime mus, formatricem omnium effe lucis vim: eſſeque lu- men cem inſitam, et lucem ſuperuenientem. Comprobat hoc ſolaris radius, qui de terræ limo animalia viuen- „ tia procreat. Sicuti radius ille vim alteri coniun- ine gibilem continens viuifice in terra agit, vbi certa ſone vnio concurrit, ita in maris et fœminæ vnione, et , * in diuinæ lucis vnione. Rerum omnium vita nurinn vnio Sanguis ſan Dei. 252 D E TRIN I T A TE vnio quædam eſt, tam in corporalibus, quam in nalibus. Vniri ſemper oportet ſubiecto inſitam et ſuperuenientem virtutem, vt vnum quid inde prod- eat. Vnio autem qualis ſit, et mixtio, tam in nunc dicimus, quod facta ſeminum cum terra., vnione et mixtione, ex coaleſcentia illa ſe formatrix facul- tas exerens, animalia procreat, et plaſmat, ac etiam ſtirpes. In animalibus, partium quarundam princi- pum cum ſuis vaſis formationem primam efficit. Ad naturale hepar, et vitale cor, primo tendunt ab tero matris, Vmbilicaria fœtus vaſa, vt in anatome cernimus. Ab ipſo hepate fit prima chili in ſangui- 11 nem transformatio, idque vitalis ignei ſpiritus, et inſitræ ipſi hepati formalis lucis potentia. Quæ ambo in Chriſto erant de fubſtantia Dei. Vitalis ſpiritus Chriſti intra proprias ar rterias, et ſubſtantia- lis forma hepatis embryonis, erant fubſtantia Dei. Cum ergo ab ipfis in hepate formaretur ſanguis, iam ſequitur in ipfo Chriſti ſanguine fuiſſe et eſſe hypoſtatice iunctam diuinitatem. In ipſo Chriſti aguine eſt ſubſtantia ſpiritus Dei, et lucis diuinæ fübſtantialis forma. Hinc dicitur ille eſſe ſanguis Hei, in quo conſiſtit mundi redemptio. Verus rea- lis et fubſtantialis eſt animæ noſtræ, et interni homi- nis porns. Sanguis Chriſti eſt Deus, ſicut caro Chri- ſti eſt Deus, et anima Criſi eſt Deus. Nec abſimi- lis eſt oſſium ligamentorum, aliarum partium ratio, uibus omnibus ſua eſt lucis forma. Nam illa eadem formatrix ignea vis, formalem lucem ſolidis partibus indit, per caloris inſtrumentum terream deſiccans ma- teriam, et eam in ofſium firmitudinem indurans, tam in Chriſto, quam in nobis. PET. Hinc multiplex, et per partes Deitas tota Chriſti colligitur. Non quod ipſa realiter diuidatur, ſed quod mira diſpen- ſatione in ſingulis partibus agat, et eis ſe immiſceat. MICH. Plaſma ipſum Chriſti eſt vere diuinum, et de iſto, quam in nobis, dicemus paulo poſt. Id et de corpe bi luu Untre aturi ter eO rem ſ rekarn nus gene uia ſti co lur, vt Cetur. OaI Vant. nocte 3 eo tialis llit in lis lun Eernat. n dis Chtito Unium Dio. Dotes, 1e eſe u- intio, tm! lo Pol. 1 N terra i LINattin fn Undam mn in ekict.! 10 tendun: Vt in dun chil in n ſii pirit, teltin. 1 et kiban ſubkammu 4DIAL OGVS II. 253 et de ſubſtantia Dei, multis rationibus. Primo, quia corporis et ſanguinis formam fubſtantialem habet ver- bi lucem vere diuinam. Secundo, quia in ipſa carne et ſanguine habet diuina tria archetypi elementa de ſubſtantia patris. Tertio, ſicuti ſanguinea de matre ſumpta materia creata, eſt ab incarnatione in Deum lu- cem lucide transformata et glorificata: ita cibus ac potus eius, quo ſanguis et caro eius in dies augeba- tur, identidem transformabatur. Quarto, quia adhuc intra carnem eſt vitalis ſpiritus diuinus, qui et ſpiritus naturalis. Quinto, quia in ipſa anima habuit eſſentiali- ter corpus lucem verbi, et illam archetypi elementa- rem ſubſtantiam, ſimul cum elementari hac noſtra ante reſurrectionem corruptibili. Sexto, quia nouus diui- nus eſt in eo poſt reſurrectionem gloriæ ſpiritus re- generans, cum incorruptibili tota ſubſtantia. Septimo, quia hæc deitas non eſt recens, ſed totum ipſum Chri- ſti corpus erat iam ab æterno perſonaliter in Deo, ſpi- ritus item ſubſtantialiter, ac verbum ipfſum in fub- ſtantia ſpiritus. Octauo, quia emicans ſplendor fa- ciei eius et ſpiritus eius eſt vere lux illa, qua Deus eſt lux, vt in eo videatur Deus, et ab eo nobis communi- cetur. Nono, quia tota Dei potentia, et omnia Dei ornamenta ſunt in eo, vt in eo omnia conſiſtant et vi- vant. Quemacdinodum, illa vniuerſi lux, quæ diem a nocte ſecernebat, eſt in vnum ſolare corpus concreta, ab eo diffluens ad alia: ita primaria illa, et ſubſtan- tialis Dei lux, in vnum Ieſu Chriſti corpus quaſi coa- luit in nos deinde radians: in qua etiam illa ſo- lis lux habet eſſe, et eius ſymbolum in rebus ſeruat. Vt in ſole dicimus lucem primariam et in aliis alios inferiores et varios gradus: ita in Chriſto, vt ſit ipſe ſemper princeps et caput o- mnium. PET. Analogias hic cernere iam inci- pio. MICH. Omnibus modis quibus tu cogitare potes, aliquid alteri vere iungi , aut in eo ve- re eſſe; ſiue vt calor, ſine vt color, ſiue ur lux, ſi a s4 DETRINITATE lux, ſiue vt forma, ſiue vt anima, ſiue vt ſpiritus, ſiue vt elementum, eiſdem omnibus modis, eſt vere Deus in Chriſto, vt omnium ſpecimen in corpore ipſo Chriſti, et in anima. Omnibus modis, quibus tu vice verſa cogitare potes corpus externum ab in-⸗ terna vi fuſtineri, fulciri, et in eſſentiæ vnitate vi⸗ uificari: eiſdem eſt Chriſtus in Deo, ab eo fulcitur, et viuificatur, tanquam omnium ſpecimen. Omnibus modis, quibus tu cogitare potes, aliquid ab alio exire, quomodo de monte exiuit lapis, de petra exierunt aquæ, a Deo exiuit ſcriptura legis, exiuit ſermo, Xit lux, exeunt angeli, exiſti tu, de lumbis patris, eiſdem omnibus modis exiuit Chriſtus a Deo et eſt omnis egreſſionis ſpecimen. Exiuit a Deo, et efful- ſit quaſi lampas, ex inuiſibili luce ſplendens et emi- cans, Eſa. 62. Exiuit ille ex internæ mentis ab- dita ratione diuina. Qua ratione dicitur effulſiſſe, emicuiſſe, et ſplenduiſſe lumen apparens, de lumine non apparente. PET. Vtinam in hoc ſenſu dixifſent Nicæni patres eſſe lumen de lumine. At ipfi deum diſcerpere, et inuiſibilem radium, de inuiſibili alio decidere voluerunt, realiter diſtinctum. Atque ita ſua inuiſibili confuſione confuſi ſunt, hominem non agnoſcentes eſſe naturalem filium Dei. Noluerunt lucem Chriſti palam exhibitam videre, ſicuti et hodie ſophiſtæ viſionem hanc negant. Sed tuam de Chriſti exitu analogiam ſequere. MICH. Exiuit Chriſtus et proceſſit a patre ſuo, ſicuti et tu à patre tuo. Paternum ſemen genituræ Chriſti idip- ſum in eo effecit, quod in te facit creatum ſemen patris tui, vt ab ipſo Chriſto omnis flliatio vere deducatur, ſicut a patre Deo omnis paternitas. PET. Filiationis noſtræ ad fliationem Chriſti aptiſſima eſt analogia. Si ad imaginem eius nos conditi ſumus, ad imaginem filiationis eius eſt filiatio noſtra. MICH. Per analogiam ad Chriſtum . funt funt ſancte Dec tärem Gurdin Plunia analo⸗ Proch runt. et il In on login. MIC Proc erat jusv facie lis, ecoe eleme lüblta bus t viſcer eſt te Ment ſtrae matio Chri⸗ lane ſen a por fillemn in Uuden 1 e Vt ſht odis, eln n in Ctermun t tir miur b eo klen, nen. Conmt id dblo Petrt ein Deo, 4s Nendens tt ens, &e l 4t e inniitu! Poninen? lete, ! t. lſ IC. ſeuti ! 2 Cri 4 creutun 9 nis iutn . tioven nen ein oni e 7 8 1 Deel DIAL O GVS II. 2355 funt coeleſtia et terreſtria. In anima et in ſpiritu ſancto eſt analogia generationis Chriſti. Inſtar ipſius a Deo ſpirantur et procedunt angeli, ſuperelemen- tarem ab ipſo fubſtantiam accipientes, ac Deitatis fi- guram. Inſtar eius ſpirantur venti, fiunt nubes et pluuiae. Inſtar Chriſti eſt ſolaris haec lux. Per analogiam ad Chriſtum, et inſtar Chriſti, mineralia producuntur, plantae vegetant, et animalia gene- rant. Per analogiam ad Chriſtum fiunt mixtiones, et ipſe eſt omnis mixtionis atque vnionis ſpecimen. In omnibus genitis et creatis eſt ad Chriſtum ana- logia. RET. Similitudinem a mineralibus incipe. MICH. In mineralis cuiusvis, metalli, vel lapidis productione, eſt Chriſti imitatio, ſi carnem eius, vt erat in ſepulchro, ſeorſim ſpectes. Mineralis cu- iusvis productio hoc modo fit. Vi coeleſtis cal- facientis lucis, per ſuperiora elementa deſcenden- tis, eis inſit?, ac per ea terræ« communicatæ, decoquitur et informatur vna cum aliis ei mixtis elementis terrea materia, inducta illi toto in vnam ſubſtantiam lucida et viſibili forma. In viſceri- bus terræ illa decoquuntur, ſicut caro Chriſti in viſceribus matris. Omnium eſt terra mater, et eſt terreum elementum in omnibus a matre. Ele- menta ſuperiora ipſi terrae miſcentur in carnis no- ſtrae, et aliorum quorumcunque corporum plaſ- matione, et a luce informantur. Nec ſecus in Chriſti corpore factum dixeris. Nam caro eius hanc habet corporalem deitatem, ſicut hic lapis, ſeu aurum hoc, habet innatum lucis ſplendorem corporaliter. Memineris ſemper, formam ſubſtan- tialem corporum efſfe lucem, et ei eſſe inſitam diuinam ideeam. Hæc in rebus omnibus ita ſe habent, et per analogiam ad Chriſtum. Vnde et ipſa Chriſti prima Deitas aperte nobis oſtendi- tur. PET. Quid de plantis? MICTI. Inſtar Chri- 256 D E TRINITATE Chriſti plantae germinant, et vegetant. Sicut ac- cedente vi ſeminati grani, aut etiam ſine eo, vis roris cœleſtis, quaſi aqueum ſemen, terream ma- teriam, irrigans, ac vi ſpiritus et lucis transfor⸗ mans, plantas germinare facit: ita et in Chriſto fa- tum eſt, Eſa. 45. et 5356. Vt Mariæ vterus hac ratione ſit hortus, in quem deſcendens ros auroræ, Chriſtum germingte fecit, pial. 7I. Et Efſa. 6 I. Hanc Chriſti cum plantarum germinatione ſimilitudi- nem comprobant nouifſima illa verba Dauidis. 2. Sa- mu. 2. vbi ait a ſple endore et pluuia eſſe germen de terra, et ita ſalutem germinare. Comprobat Zacha- rias cap. 3. et 6. Chriſtum ipfum vocans germen. lIeremias quoque ait, Germinare faciam germen Da- uid. Magho myſterio eſt in Chriſto, cœle ſtis et terreæ materiæ in vnum furculum germinatio. Hoc eſſe plaſma, germen, et virgultum, quod ex roré coeli, et frutu terrae germinauit, docet Eſaias cap. 4. 1 1. 45. 53. 53. et 61. Hoc idem eſt germen, ex cedri ſublimis medulla plantata mirabiliter erum- pens, Ezechielis. 17. et 34. Iere. 23. 33. et Hoſeæ. 6. Id ipſum germen eſt Ieſus Chriſtus, virga de ſtirpe Iſai, omnis generationis, et germinationis ſpe⸗ cimen et prototypus. Sophiſtis autem ridicula eſt hæc germinandi ratio in vnum Ieſu Chriſti plaſma. Malunt ipſi hæc tanta Dei opera ignorare, quam Deum ſuæ creaturæ tam varie commiſcere. ET. Quibus partibus magis aſſimilatur homo plantæ 2 MICH. Sunt qui ſtirpis caput aiunt deorſum, et ſübterraneas radices eſſe veluti cCapillos. Alii cor plantæ vocant in medio ſtipite. At vero in plantis nec ſunt cordis, nec cerebri facultates, nec motus, ſed ſolius hepatis. Non ſunt in eis arteriæ, nec nerui, ſed nutritoriæ venæ. Sola eſtin ſtir- pibus hepatis facultas, attractrix, nutrix, et ad certam metam auctrix. Venis ergo hepatis chnuletnr homo plan- tæ. Radices arboris ſunt venæ portæ, alimentum trahen- tes. Quibus in vnum coéëuntibus leguitur truncus du- plex Pplex craſli ter r d V MIC eſt tel iquan dam v lanis i Vitn in Mllis i ere, le me non ſ tenn p DT. Aut vi 10 cuu dur vin Hiret. Der ym Tboris Aun e⸗ oroN ſeula i ſi co Naſcen Uutione Abor Mtinit Uptiin Un et 1 1ltens, un ee Nn eſ Juan ſine e tertemm in Chriot e Veris qod a cet Mhin en et en⸗ emmet; wen * Cis eec/ ne ie betn⸗ etuich urhon, ennnn, tur ume, DIALOGVS I.R, 257 plex venæ cauæ, deinde rami. Inſtar hepatis eſt craſſum illud, quod ad radicem plantæ vides, ſeu in- ter radicem et ſtipitem. PET. Eſtne in hepate ani- ma vegetatiua, vt in plantis, qua viuit embryo? MICH. In lingua ſancta non dicitur anima, niſi vbi eſt reſpiratio. Ideo in plantis non dicimus animam aliquam. Nutrix et auctrix facultas ſit ſpecifica qua- dam vi innati caloris, cum inſita ideæ diuinitate. Ignis ita fere ſeipſum auget, attrahendo alimentum. Vita in plantis dicitur, non vita animæ, ſed vita for- malis illius caloris, vt in lucerna dicimus ignem vi- uere, ſeu extinctum eſſe. Quin et lapides et alia in re medica motricem vim habentia affirmant aliqui, non ſolum viuere, ſed et ſenectutem, morbos et mor- tem pati: quod et vino accidere quotidie experimur. PET. Non eſt ergo ſimilis nobis embryonis anima aut vita, qua plantis aſſimilatur? MICH. Non omni- no cum non ſit in eo anima propria. Embryo diei- tur viuere vita vegetatiua antequam Deus animam in- ſpiret. Sed alia tunc eſt radicum arboris ratio. Nam per vmbilicum tendit alimentum ad hepar. Radices arboris non funt tunc venæ portæ, ſed quaſi polypo- dum capillamenta, ad materni vteri acetabula, ſeu u2οτππνo, vt vocat Hippocrates. Multa inde va- ſcula in ſecundas ſe inſerunt, ac in duo duplicata va- ſa coëéunt, quæ per vmbilicum ſetus ingrediuntur. Naſcente puero acetabulorum vincula ſoluuntur, ab- lutione a chorii inquinamento mundantur, quaſi noua arbor tranſplantata. Quæ myſteria in cæleſti quoque natiuitate videbis, quaſi tunc noua arbor ablutione baptiſmi in Chriſtum tranſplantetur, noua anima done- tur, et nouum cibum accipiat. PET. Non eſt cor primum viuens, ſi per hepar viuit embryo vegetatiua vita, ante- quam cor diaſtolis et ſyſtolis munere fungatur. MICH. Non eſt illa omnino hepatis vita. Aliunde enim fouetur. TEt quanquam eſſet vita illa ex ſola vi ſeminis, non eſt r. Vita 258 D E T R I N IT ATE vita animæ. In vtero fouetur embryo ab anima ma- tris, ab ipſo corde matris. Nam ab eo Originem tra- hunt arteriæ, quæ fœtum ipfum per vmbilicum in- grediuntur, et vitalem ſpiritum in eum infundunt. Huius materni ſpiritus vitalis calor viuificus, vna cum innata ſeminis potentia facit embryonem viuere vita vegetatiua abſque alia tunc anima. Cor ergo, ſi non omnino dicatur effe tempore primum viuens, eſt principaliter viuens, et primum vera anima vi- uens. PET. Quando inſpiratur a Deo vera hominis anima? MICH. Quando incipit homo ſpirare, quan- do naſcitur. In vtero non eſt inſpiratio, nec reſpi- ratio: nec propria anima viuit füœetus, ſed anima matris, veluti pars matris, vitali quem diximus ſpi- ritu per vmbilicares arterias immiſſo: in quibus con- tenti ſpiritus munus non ceſſat, donec naſcitur ho- mo. Ergo eius munere ſemper in vtero viuit fœtus. Veluti ramus eſt tunc, qui per natiuitatem in arbo- rem tranſplantatur. Hinc ad Deum ait propheta, In te proiectus ſum ab vtero, noua ratione exinde tibi inſitus, pſal. 21. Per flatum Dei in animam viuifi- catur homo. Animæ fubſtantia id facile docet, quam oſtendimus eſſe reſpirationem, et flatum. In feri- ptura ſancta ſeu Hebraica lingua, non aliter dicitur anima, Latine quoque nomen ſumpſit anima ab eo, quod Græce dicitur avs ασ ventus. A ſacris non diſſidet, quod Orpheus dixit, animam vento ferri, ingredi reſpiratione, ex aére et cum aére viuere. Idipfum ex Ezechiele et aliis eſt nobis iam oſtenſum. Faciendo animam facit Deus flatum. Eſa. 57. Per ſpirationem eſt in os et nares Adæ anima immiſſa, et in eius poſteros ita immittitur, et ſpiratione ſer- uatur. Cum ergo fœtus in vtero nec inſpirationem nec reſpirationem habeat, ita nec animam propriam habet. Quomodo eſſet anima in corde, ſi cor nec diaſtolem habet, nec ſyſtolem? Nec cor, nec pulmo ibi mouentur. Valuulæ cordis, ſeu membranæ il- læ ad le tur! ratur Quon ſitalis —2 2 anüm VIIbilieum: m ifine⸗ Viuifens, n ryonen ir 1. (N 0 Tera Mont firne, ltio, r tns, A u emn diinn in gulhun hee Mlin! ero wiitif⸗ bitlten in it propen jone eile! n Aminann ele heenk Etun. N’ on Atet 6 ſt nimn A le am Venmd 65 6 inn ⸗ nimm M. t hpinnin „ iman Ul le, 4 cot, 1ee 1 genbrn ihin, DIALOGVS II. 86, læ ad orificia vaſorum, non aperiuntur donec naſci- tur homo. Spiritus vitalis ibi nullus in corde gene- ratur, ſed eſt ille ſolus, qui a matre infunditur. Quomodo igitur eſſet ibi anima propria? Nullus eſt vitalis ſpiritus proprius, in quo fita eſſe poſſit, do- nec naſcitur homo. Artificio magno fit tunc diuinæ animæ ſpiratio, cordis apertio, et ſpiritalis ſangui- nis immiſſio. Aſtrorum quoque peritia id Ppræclare docet. Nam hora natiuitatis, iuxta ſiderum talem, vel talem poſitionem, talis vel talis ſequitur anima. In totam vitam tunc imprimitur cæleſtis influxus, in- clinationem, temperamentum, et reliquos animæ in- natos mores inducens. Non proprie dicitur filius qui in vtero eſt, quia vere homo non eſt. Spe qua- dam aut ſeminis præparatione, dicitur filius, ſicut tempore legis Chriſtus erat filius. Tota lex eſt ve- luti mulier prægnans, vere nondum adepta filium. PET. Antequam inſpiretur anima, eſt in fœtu vis mouens, quæ membranam rumpit. MICII. Quidni? Pullus rumpit putamen oui, antequam ſpiret. Plan- tæ variæ ſuo motu, et muros et ſaxa rumpunt, vt ſibi viam aperiant. PET. Conſtans et in ſtirpium et animalium generatione eſt ad caput analogia. MICH. Animalium omnium generatio inſtar Chriſti eſt: non ſolum eorum, quæ ex parentum ſemine procreantur, ſed et eorum, quæ vt vermes pullu- lant: quod ex plantarum quoque iam dicta pullu- latione colligitur. Supernæ lucis et pluusæ actione fit in terrea materia ſemper talis generatio, vt in Chriſto. Sacræ litter? nos vermes eſſe docent, ſicut Chriſtus ipſe ſe vermem vocat. Pſalm 21. In aliorum quoque animalium omnium generatio- ne eſt hæc ſequens vera analogia. Sicut generan- tia omnia prius in ſe ipſis ſemen formant,„ quam ad fœtum emittant: ita fuit in Deo ſemen verbi, priuſquam in Maria filius generaretur. r. 2. Pet. 260 D E TRINITATE PpET. Sophiſtæ nihil tale cogitant. Filium ipſi 0 cunt, vbi ſcriptura non dicit filluum. MICH. Sicut verbum Dei vim omnis ſeminis ſubſtantialiter conti- nens, fuit ros naturalis genituræ Chriſti in vtero virginis, ita et ſemen generationis animalium, ſicut ſol et homo generant hominem, ita Deus et homo generant Chriſtum. Corporis ſemper præparatio re- quiritur, ſicut facta eſt in Maria præparatio. Præ- paratio etiam requiritur ratione animæ, quæ immiſſo aëre intus a Deo creatur, ſeu producitur, ex in- terna, et externa ſubſtantia coaleſcens. Ita eouſ- que viuit anima in corpore, quouſque poteſt purum aërem attrahere, et ex corpore purum liquorem, quo fouetur ac veluti nutritur. PET. Ex corpore quo- dammodo eliciuntur animæ, vt ex terfa, et adua, dixit Moſes: et ex ſemine, vt animæ egreſſæ de fe- more lacob, et de lumbis Abrahæ. MICH. Ex vi ſeminis in anima filii relucent paterni mores, eo quod anima aliquid accipit a ſemine. Aliquid a ſe- mine accipit anima noſtra, ſicut anima Chriſti a ſe- mine verbi. In elementis corporis, ſicut in ſemine eſt eliciend'? animæ fubſtantiale ſymbolum, forma- trix lux, formalis idea, diſpenſatio diuina, et ſpiri- talis materia, cum variis accidentibus in anima for- malibus. Eſt anima vna, ex elementis ſeminis et fanguinis elicita, et à Deo afflata. Vna eſt ani- ma plures habens vitas. Vnus halitus Dei dicitur ☛ Pi ν niſmath hajim, ſpiraculum vitarum Ge- nes. 2. Vnum eſt ſpiraculum plurium vitarum homi- nem faciens viuere vita corporis et vita ſpiritus: vita vegetatiua, vita ſenſitiua, et vita intellectiua. Plures vi- tas dixit Deus et vnam animam viuentem. Si conſtat brutorum animas elici ex ſemine, et nobis eſſe cum eis plurima communia, conſtabit quoque noſtras ex ſe- mine quodammodo elici. PET. An in animis brutorum ſit deitas, vei immortalitas aliqua? Id enim Numenius, Pplotinus, Porphyrius et lamblichus cum reliquis Py- thago tha⸗ mug m tiun tent Ana Darn clecd erat Vide luci V! u ide⸗ lenn Mu tati⸗ liumn ion MICH. N tialiter eor itti in we malinm, K Dens et prepornihr Arato, I , Jue imn Lcitlt, ea⸗ . Nn e Potek i ligvoren, CCpote etti, & eytele let MICAA mi Me, m Cniin ſut tik⸗ ſpalnn, in iin, al s in Idu is Ni n ns Dei i umim immn , tl ſitth, Ciuu. Un⸗ D IAL O GVS II. 261 thagoricis tenent ex Triſmegiſti doctrina. Idque eo magis, quia eſt in eis aliquod mentis ſymbolum, quod a Deo eſt. In nares eis ſpiratur anima ſicut nobis, Ab eis ſicut ab homine colligit Deus ſpiritum ſuum et moriuntur, teſte propheta: et in ea ipſa, vt viuant, ſpiritum ſuum mittit Deus. pſal. 103. Py- thagoræ hic erat fere diſcurſus, et iudicium Dei eſſe credebat in malas animas. MICH. Animæ brutorum eliciuntur de potentia lucis creatæ, in qua diximus eſſe æνσινια᷑ viuificam: ideo mortales, ſicut for- mæ ratione ſunt reliqua corruptibilia. Spiritum ſuum in aërei Hatus vniuerſali energia illis impartitur Deus, inſpirationem et reſpirationem donans: ſicut in aliis rebus eſt varia ſpiritus et lucis Dei energia: ex qua tamen non ſequitur immortalitas propriæ ſubſtantiæ, ſed ſolius ideæ. Triſmegiſtus vero corruptionem omnem mortem et interitum penitus negauit, ſed par- tium ſegregatione res in eo deliteſcere. Cuius ſen- tentia ſequuti ſunt veteres philoſophi, Xenophanes, Anaxagoras, Democritus, Leucippus, Empedocles, Parmenides, et plerique alii cum Pythagora. Non credebant ipſi, poſſe quid in nihilum abire. Error erat in cognitione formæ. Nos in candela extincta videmus, quam facile in nihilum redigatur forma illa lucis creatæ. Idipſum feneſtram claudendo videmus. Vt lux deſtruitur, ita deſtrui videmus fubſtantiales re- rum formas, quæ ſunt a luce. Triſfſmegiſtus ſolius ideæ diuinæ, quæ principalis eſt forma, conſideratio- nem habens, in ea omnium immortalitatem ponit. Mundum, et quæ in eo ſunt, omnia dixit habere dei- tatis participationem, eſſe vnum cum Deo, immorta- lia, incorruptibilia, et æterna: quaſi nefas ſit id per- ire aut corrumpi, in quo Deus ſit. Nobis vero, Gicut ex hoc, quod Deus immutabilis eſt, non ſequi- tur, ea omnia, quæ ſibi inſunt, eſſe immutabilia: ita nec ex hoc, quod incorruptibilis eſt, ſequitur, ea omnia, quæ ſibi infunt, eſſe incorruptibilia. Sicut a- r. 3. nimæ 1 262 DE TRINITATE nimæ vnio non impedit coôrporis corruptionem, ita nec deitatis ſymbolum deſtructionem formæ. Perire in totum nos dicimus formas, quæ ſunt a creata luce: nec illas ſic perire, quin ideæ maneant in Deo. Ae- ternitatem omnium quoad Deum nos ideo concedi- mus, quia omnium ideæ ſunt ſemper in Deo, et quia ſine tempore Deus omnia attingit, quæ exiſtunt, et quæ non exiſtunt, et ei omnia viuunt. Nihilominus ta- men fiunt in tempore generationes, et corruptiones, ac illa intereunt quorum formæ deſtruuntur. Excu- ſari quodammodo poteſt Triſmegiſtus, ſi dicamus, eum tranſitoriam hanc rerum formam vt rem nihili flocci- feciſſe, ſed ſolam ideam cogitaſſe. Hoc in libro de regeneratione oportere ait omiſſa tranſitoria ac fallaci mundi forma, in Dei puram ideam reformari. Tunc acquiritur vera hominis ternitas, quam ipſe non in brutis, ſed in hominibus peculiarem ponit, in propria animæ ſubſtantia. Hinc ad Tatium filium de com- muni, omnia ait eſſe vnum in Deo, præſertim intelli- gentia corpora, quæ actu et æternitate viuunt, et quorum anima bona, vt ita ab intelligibili bono non diſtent, et ſupra fatum efficere poſſint, quæ volunt, vt mens ipſa Dei, cui vniuntur. Et paulo poſt, Maxi- me omnium immortalis eſt homo, qui Deum capit, diuinæ conformatur efſentiæ, et cui ſoli Deus con- greditur, ac futura reuelat. PET. Ad noſtræ genera- tionis analogiam redeamus. An ſemen genituræ ſit a ſolo patre in Chriſto et in nobis? MICH. Negat Ariſtoteles lib. 2. de generatione animalium, muliebre ſemen ad generationem facere. Sed Ariſtotelem multis rationibus arguit Galenus lib. 2. de ſemine. Quia ſua ſunt mulieri, ſicut viro ſpermatica vaſa, eodem artifi- cio naturaliter conſtructa, ac viri et fœminæ ſpecies eadem ſpermatica. Item quia ſolo viro emittente ſemen non fit generatio. Item quia fœtus anima et corpore matri ſicut patri aſſimilatur, vt moribus, temperamento, figura, et peculiaribus aliis ſignis. Mulie 1 Mul pere, vero Chrit tione Hine oe Cil Gum Ceale is i feemi nm Non Nitul nos dele mini et uncke Cante de ceel⸗ Poti deite rumn. Men ſtis nen. egan inker Plaſnr And erra ent Uptionen, rmz. Ni 1 crental. in Deo. ideo Ce n Deo, A Ue exikun Cihüilomine t cortupile tuntur. Nr ſ Ciennne1 en ülif loe inlun Gtore u Cormat. I un in rit n fliun el reſerin jtate wiunn ibill mn n ae lo b N gli Deun 6 ſol e e oln E , Enim! . N Pliun, 1⸗ iſtotele elen emine⸗ 1, eolen — Viro i, DIALOGVS II.„, 2563 Mulierem quoque ſeminificare, et ſuo ſemine conci- pere, docet ipſe Deus Leuit 12. et pſal. 50. Clarius vero Genes. 3. vbi ſemen mulieris ait eſſe hominem, Chriſtum ipfum. Chriſtus eſt ex ſemine Dauidis, ra- tione Mariæ et ratione Ioſeph, natura et adoptione. Hinc referunt Matthæus et Lucas eſſe Iloſeph de do- mo et familia Dauid, filium Dauid, ac per eum eſſe Chriſtum filium Dauid, et ſemen Dauid. Nam ſecun- dum legem, qui nomine domus ſeu familiæ alicuius cenſebatur, eius ſemen, et illius filius dicebatur, quam- Uis non eſſet ex eo genitus. Ex ſanguinibus viri et fœminæ nos naſci, docet Ioannes, ſcilicet ex ambo- rum ſeminibus et voluptate, Ioan. I. At Chriſtus non eſt ita ex ſanguinibus nec ex voluptate carnis ge- nitus. In hoc eſt vere diſſimilitudo. Inſtar Chriſti nos generamur excepta peccati rationc. Ros ille cæleſtis, et lucidæ nubis obumbrans virgini, eius ſe- mini et ſanguini ſeſe citra carnis libidinem immiſcuit, et humanam materiam in Deum transformauit, ſpiritu ſancto ibi ſine menſura ſpirante, vt in ſpiritum viuifi- cantem germinaret, homo ipfſe Ieſus Chriſtus, virga de ſtirpe Iſail. PET. Hinc iam mixtio in Chriſto declaratur. MICH. Materiæ cum materia dicitur potius mixtio et animeæ ſeu formæ vnio. Mixtio deitatis dicitur, vbi eſt diuerſitas partium vel forma- rum. Chriſtus eſt omnis mixtionis et vnionis ſpeci- men et prototypus antiquioribus melius quam ſophi- ſtis cognitus. Nam in Chriſto eſſe deitatis mixtio- nem, antiquiores docuerunt, quod nunc ſophiſtæ negant. Intelligere ipſi nequeunt, ex fupernis et infernis, ex paternis et maternis elementis, vnum plaſma in Chriſto generari, cum in rebus his omnibus alhliud nihil videamus. In rebus his creatis vides terram in cælum attolli, per aliorum cæleſtium ele- mentorum mixtionem. Cæleſtem in Chriſto mixtionem ea res nobis figurat. Mixtio erat in Chriſto cæleſtium r. 4. elemen a6A D K TLRINITATE elementorum cum terreno, et vnio diuinæ formæ. Imo et lucis increatæ cum creata erat tunc varia mixtio, fiue vnio. Deitas erat Chriſto immixta et vnita. Immixta ob partium varietatem, et quia ele- menta fuperiora, quæ erant de fubſtantia Dei, vna cum ſimilibus eilementis humanis, erant mixta terreæx materiæ de Maria ſumptæ. Deitas etiam erat Chri- ſto hypoſtatice vnita, ratione elementorum, ratione animæ, et ratione formæ. Superelementaris illa ar- chetypi ſubſtantia vnam cum hac elementari ſubſtan- tiam faciebat, ſeorſim ſpiritualiter in anima, et ſeor- ſim corporaliter in carne. IIla inſuper animæ Chriſti diuina lux eſſentialis, et forma ipfa fubſtantialis cor- poris Chriſti, eſt lux Dei et forma diuina, ei fubſtan- tialiter vnita. Atque ita eſt Chriſtus omnis mixtio- nis, et vnionis ſpecimen, et prototypus: qui non ſo- lum in ſe ipſo humana commiſcet et vnit, ſed et di- uina cum humanis in vnam veram fſubſtantiam. Vnio- nem omnem et mixtionem ille continet, tam in anima quam in corpore. PET. Analogiam generationis Chriſti in anima et ſpiritu fancto eſſe quoque dixiſti. MICH. Quod animæ fübſtantia et ſpiritus ſancti ſub- ſtantia inſtar Chriſti ex Deo et homine ſit, ex iam dictis ſatis conſtat. Animæ fubſtantia et elementa- ris, et a Deo, ſicut Chriſtus eſt elementare corpus et a Deo. Sicut verbum Dei in Chriſto eſt factum caro, ita halitus Dei in Adam eſt factus anima. Similia de ſpiritu ſancto dicas, in quo eſt cum Chriſto maiof hæc ſimilitudo: quia anima noſtra non eſt Deus, ſic- ut Chriſtus eſt Deus, et ſpiritus ſanctus eſt Deus. Spiritus ſanctus ita fere deſcendit, in apoſtolorum animas, ficut verbum in carnem, vt diximus in fine libri quinti. Spiritus Chriſti ſubſtantia eſt ele- mentaris, et diuina, ſicut corporis Chriſti ſubſtantia eſt elementaris et diuina. Verus ipſe ſpiritus Dei cum hominis ſpiritu facit vnum ſpiritum, quod totum dicitur ſpiritus ſanctus, ſicut verbum Dei cum ipſa car Carne dieut flius etat ſi Dei t Vnbr⸗ et uun cepe Veritan 1n ſe Kinilit ls int hum! arniͦ ritus Verb nome Chrit i cea tur ſi Verbeu knti⸗ Porgli s. COrp ſola tione hypo dixin lis, nicati üre 10, 6 lier lN g Gumn 1 lininr iin rat tun do inmnir n, et glil Antia Dei, t widn tn tiam ern torum, k meltar fin inn, t Wine t bſtantint 18: (li nn A e, tm in n g Gt, gua gr i⸗ etns ht mine ſhen tia et Gent entnre e eſt fatn n. el Ny nctn s N 1 in Nokle⸗ t in blntiu trſt ii⸗ ſ Pes D IA L O GVS II. 265 carne facit vnum ens, quod totum dicitur filius. Sicut ſpiritus ſanctus dicitur a Deo procedere, ita filius ait, ego ex Deo proceſſi. PET. Vt olim in Deo erat figura filii, ita figura ſpiritus ſancti. MICH. In Dei theſauro ſunt noua et vetera, vt ait Chriſtus. Vmbras veteres ſuperiore dialogo tibi ſatis expoſui, et nunc eſſe omnia noua. Alium illi a nobis ſpiritum acceperunt, vt dicere poſſis, fuiſſe ibi figuram huius veritatis. Nihilominus erat tibi vera inſpiratio diui- na, ſicut in verbo erat vera, et ſubſtantialis lux Dei. Similitudo inter filium et ſpiritum non eſt talis, qua- lis inter verbum et ſpiritum. Spiritus Dei, ſicut ver- bum Dei, vere intelligitur in carnis corpore, et ante Farnis corpus: at filius vere ſemper eſt corpus. Spi- ritus ſanctus proprie eſt nomen ſolius Deitatis, ſicut verbum, filius proprie eſt nomen hominis. Et ſicut nomen verbi communicatur homini: vt homo ipſe Chriſtus dicatur verbum Dei: ita nomen ſpiritus ſan- cti communicatur ſpiritui hominis, vt in totum dica- tur ſpiritus ſanctus. Diſpenſationem in Deo notant verbum et ſpiritus: at filii vocabulum eſt magis ſub- ſtantiale, ſeu quid reale magis. Filius realiter et cor- poraliter eſt in Maria per verbum et ſpiritum geni- tus. Filius in ſe et verbum et ſpiritum continet, quaſi corpus et animam, ſeu formam et halitum. Hæc ſola ratio deberet ſophiſtas ad veri et realis filii cogni- tionem excitare, quod ille in ſe verbum et ſpiritum hypoſtatice continet. Spiritus ſanctus ergo, vt iam diximus in ſe, et vere, eſt modus deitatis ſubſtantia- lis, et ſimpliciter intelligitur pura deitas. Commu- nicatione eiuſmodi deitatis communicatur ipſi crea- turæ nomen ſpiritus ſancti. Communicatur huma- no, et angelico flatui. Originaliter vero et natura- liter, in ſolo Chriſti halitu eſt ſpiritus ſanctus. PET. Lux illa verbi, eſt formaliter vnita materiæ: non ergo dicitur caro factta. MICH. Verbum caro fa- tum eſt, verbum caro fuit, verbum caro extitit, ver- r. 5. bum eſt 266 D E T R IN I T A T. E bum eſt ibi fubſtantialiter vnitum et mixtum. loan- nes pro Hebraica dictione ◻ poſuit Græcam 6”. vero. Quod vetus græca translatio probat, pro illa Hebraica voce hanc Græcam ſemper ita ponens. Proprie ergo ſermo caro fuit, caro extitit et caro factus eſt. Lux eſt materiæ forma, quæ materiam transformat et vnita eſt materiæ fubſtantialiter, non ſolum in Chriſto, ſed in aliis omnibus creaturis, quæ inſtar Chriſti formatæ et plaſmatæ ſunt. Vt autem penitius intelligas, quid ſit caro factum, et quatenus differat ab eo, quod eſt carni vnitum, ſunt tibi in verbo hæc conſideranda, idea, elementum, et lux, ea- que tria corpori et animæ communia. Verbum qua- tenus erat hominis idea, ſeu perſona, et præfiguratio, dicitur caro factum, et quaſi in carnem perſonaliter conceſſiſſe, vt carnis perſonæ nunc tribuantur, quæ olim verbi perſonæ tribuebantur, cum ſit eadem per- ſona. Idque eo magis, quia verbum illud non iam ſuam per ſe facit perſonam, ſed ſimul cum carne. In elementari quoque, ſeu ſuperelementari ſeminis ſubſtantia, eſt verbum homo factum, quia eius ele- menta funt corporaliter quodam modo facta carnis elementa, et ſpiritualiter facta animæ elementa. Qua- tenus vero erat verbum eſſentia lucis et vis forma- trix corporum, dicitur carnis materiæ vnitum, ſeu humanitati vnitum hypoſtatice et fubſtantialiter, vt to- tum plaſma ſit vnus homo, et vna Dei caro. Vni- tum quoque ſpiritualiter in anima, vt totum ſit vna anima, et ſit anima Chriſti vnum cum Deô. Hanc in- carnationis ſimilitudinem velut vmbram quandam inue- nies in ſemine noſtro, ſecundum eoſdem tres modos. Nam ſemen noſtrum, iuxta ideæ hominis rationem, et elementorum ſubſtantiam eſt caro factum, carnique commixtum: atque eius lucis virtis eſt ibi vnita in corpore et anima. PET. Deus ea incarnatione dice- tur ne factus homo? MICH. Semen noſtrum dici- tur factum homo, in vmbra quadam referens ſimili- tudinem 7 tudine mO.D ſona e homo, verbum lomo! I0. V ſtuntie Vhin aekl et om ümpt iam ta eck nente derpen homo ſtio non m crro. Cunn el dto de Verburmn ele i Giuinæ gener Nalia domin mixtie Mutat. tun Ungeln ngeln k ve⸗ A in lin : L tixtum. robat, d! t inn n extitit e que unm tantialten ckentlig, Int. Vt In, et auis n, int i tun, et NH Verbune et prelen hen Neln tribuantn: 1 ſt eule; N ilud m: mul eun enentn , Cil eist 0do Eir genein i er ü lie inn, Mtültn Dei e. t totun ſ 1 umin⸗ D I A L OGVS II. 267 9 tudinem et rationem, qua Deus verbum eſt factum ho- mo. Deus verbum erat perſonaliter homo, et ea ipſa per- ſona eſt nunc verus homo. Ideo dicitur Deus factus homo, non fimpliciter, ſed perſonæ reſpectu. Sicut verbum factum eſt, caro hæc, ita verbum factum eſt homo hic, qui verus eſt homo, non connotatiuus ho- mo. Verbum eſt carnis particeps, carnem ipſam ſub- ſtantiæ Dei participem faciendo, vt ſit vnus homo, vtriuſque particeps fübſtantiæ, et vtriuſque naturæ. Ea eſt Dei incarnatio, vt in vna carne vnum ſint Deus et homo: Deus verbum fiat homo, et homo in Deum aſſumptus flat Deus., Incarnationis huius ſimilitudinem aliam nos docet virga Aaron, quæ in terram proie- cta eſt incarnata, caro extitit, et caro facta eſt, ma- nente virgæ ſubſtantia, ſicut manet verbi fubſtantia. Serpens ipſe incarnatus eſt virga vocatus, ſicut ipſe homo lIeſus nunc dicitur verbum Dei, apoc. 19. Po- ſitio deitatis in carne eius dignitatem auget, ſpeciem non mutat. Caro hæc dicitur Deus, et manet vera caro. Caro ipfa facta eſt verbum, ſicut verbum fa- ctum eſt caro. Sophiſtarum vero dux Athanaſius li- bro de fide ſua ad Theophilum, carnem ait factam verbum, non verbum carnem. Naturam diuinam ait eſſe mixtam humanæ, et humanam non eſſe mixtam diuinæ. Quæ ſunt deliramenta ridicula. Perierat iam generatio illa prior, quæ viderat et intellexerat mag- nalia Dei, et ſurrexerunt vice eorum alii neſeientes dominum, vt in ſimili olim dicitur Iudicum. 2. Si mixtio eſt et vnio, ſi poſitio Deitatis ſpeciem non mutat, ſed dignitatem auget, totum id eſt caro, to- tum verbum homo verus. Anima eſt ſpiritus ſanctus, angelus fit ſpiritus ſanctus, et manet anima, et manet angelus. Verbum fit caro, et manet verbum. Non eſt verbum anihilatum, nec tranſelementatione ali- qua in carnem conuerſum: ſed eſt informis mate- ria; a verbo transformata,; vt totum plaſma ſit caro ver 268 D E T RINITATE caro verbum. Ipſi verbi ſubſtantiæ acceſſit carnis transformatæ participatio, in vnam hypoſtaſim, vnam ſubſtantiam vnum corpus, et vnum verum hominem. Vnus eſt homo leſus Ehriſtus, in ſe ipſo diuinam et humanam naturam continens. Duos ille continet in ſe ipſo, reconcilians ambos in vno corpore, et in vno nouo homine, vt ait Paulus Ephes. 2. Vere profe- G fuit Chriſtus nouus homo, quia nunquam antea talem hominis conſtitutionem nouerat mundus. Nec poteſt hodie mundus hunc hominem cognoſcere, quia credere non vult, eſſe hominem ex Deo genitum. Ad huius noui hominis imaginem internus noſter ho- mo ex Deo et homine in vna fubſtantia conſtat. Ex diuino et humano ſpiritu eſt in nobis vnus ſpiritus. Ex inſpirata a Deo, et elementari noſtra ſubſtantia, eſt in nobis vna fſubſtantialis anima. Ex archetypa ſuperelementari, et hac elementari fubſtantia reſultat in Chriſto vna ſubſtantia. Lux creata et increata in Chriſto fuerunt vna lux. Si totam illam animam mundi, ſeu ſpiritum illum, qui omnia viuificabat, ſe⸗ orſim conſideres, ex ea, et ex anima humana conſti- tit in Chriſto vna ſubſtantialis anima. Diuinorum cum humanis coniunctio nunquam ſcindit entis vnita- tem magis, quam animæ, aut ſpiritus cum corpore. Hoc in corporibus noſtris poſt reſurrectionem oſten- detur, quando etiam ſecundum corpus erimus partici- pes Chriſti diuinitatis et vnum cum Deo. Idipfum in vnitate ſpiritus nunc oſtenditur, quando efficimur vnus ſpiritus cum eo. Oſtenditur et in eo, quod ait Chriſtus, Ego et pater vnum ſumus. Omnium crea- torum elementorum increatorumque et corporis et animæ, et ſpiritus, cum Deo vnitas concluditur, in eo ſolo, quod dicitur, Ego et pater vnum fumus. Subſtantialiter eſt Chriſtus vnum cum Deo, nos fſub- ſtantialiter eſſe faciens vwum cum eo. PET. Hanc vnitatem ſubſtantiæ Chriſti non ita intelligunt ſophiſtæ, ſed ſech a ta pei guod rendun conkut quam ſübſta ſubſta Phetis tionenn tia vin nem funt fllii ca Us ſit guoc ei con Ut illa Vuns Doris Vnu ſunt. et ter re ſit tum, bus ) fcere innt tn fürore Udrim lecrete Men i ele ei⸗ kanti E. Aecellt er Pofkalin rumn Mone ipſo inin ille cont tpore, Ain . VWee Dunquun¹ . Mnens coghoſeet, Deo ernus nole ntin contt. is Ms Noltra Ki bſtuntn . ti et in. ülm 44 in viuteis 4 hummd na. Du incdit ens⸗ s un neciont? 5 elinien K4 Avunda i⸗ Opmum’. er n n Deo, lieunſi DIALOGVS FII. 269 ſed aggregatiuam faciunt, ne ſi ſit fubſtantia, ſit quar- ta perſona in diuinis. MICH. Verbum Homuſion, quod ipſi totius ore iactant, non intelligunt huc refe- rendum, quod homo lIeſus Chriſtus dicatur homuſios, conſubſtantialis Deo. Vnionem hypoſtaticam vocant, quam non intelligunt eſſe vere hypoſtaticam, id eſt, ſubſtantialem. Nam ſi fübſtantialis eſt vnio, vna inde ſubſtantia reſultat. Nequeunt ipfi intelligere eam pro- phetis decantatam vnius germinis et plaſmatis genera- tionem. Nequeunt intelligere ex ſuperna et inferna, ex paterna et materna ſubſtantia vnum plaſma gene- rari. Nequeunt intelligere ſubſtantiam verbi, et ſub- ſtantiam carnis, eſſe vnam ſubſtantiam, ſicut ſubſtan- tia viri et fübſtantia vxoris in vnam embryonis car- nem coaleſcunt. Eo myſterio Deus et homo vnum ſunt in Chriſto, quo vir et vxor vnum ſunt in vna filii carne. Magnum eſt Paulo myſterium, quod De- us ſit in carne manifeſtatus. Magnum eſt myſterium, quod caro illa ſit Deo homuſios, in vnam hypoſtaſim ei connexa. Ita Deus coaluit cum humana natura, vt illam extolleret, filium ſibi hominem generando. Vnus Chriſtus diuina et humana, in vnius ſui cor- poris plaſmate recapitulat, ſicut et reliqua omnia vnum in ipſo ſunt. Creata et incrèata vnum in ipſo ſunt. Deus et homo vnum in ipſo ſunt. Cælum et terra vnum in ipſo ſunt. Quam perdite in hac re ſit erratum, docet Epiſtola Athanaſii ad Epicte- tum, quam Epiphanius et Cyrillus, ſummis laudi- bus extollunt. Fortiter ibi negatur, corpus Chriſti facere vnam ſubſtantiam cum verbo. Infernum a- iunt talia eructaſſe, cum ſint ipfi pluſquam infernali furore perciti. Theognoſtum, et Dionyſium Alex- andrinum pro ſe citant Nicæni patres, vt in eorum decreto contra Euſebium refert Athanaſius: cum ta⸗ men ipſi aperte ibi docuerint, Chriſtum hominem eſſe eiuſdem eſſentiæ cum Deo, ſeu facere vnam fub- ſtantiam cum eo. Idipſum Origines et Cyprianus antea docue 276 D E TRINITꝝAT E docuerunt, vt primo libro citaui. Hominem dixerunt èſſe vnum cum Deo in expoſitione illius dicti, Ego et pater vnum fſumus. Hæc fünt verba Origenis libro tertio contra Celſum, Chriſti mortale corpus, et ani- ma in ipſo humana cum Deo habuerunt non mode communionem, ſed vnitatem, ita vt diuinitatis parti- cipatione, in Deum commutata tranſierint. PET. Specie ais Chriſtum a nobis non differre. MICHI. Ea- dem enim ſpecies, et eadem veri hominis idea, Deitatis poſitio, vt antea dixi, non mutat ſpeciem: cum præſer- tim deitas ipſa Chriſti nobis diſpenſetur. Deitatis poſitio non ſolum non mutat ſpeciem, ſed nec indi- uidui ſoluit vnitatem. Imo deitas ipſa omnem ſpe- ciei et indiuidui vnitatem facit. In reſurrectione tranſ- formabitur caro noſtra: at non propterea erimus al- terius ſpeciei, quam nunc ſumus. Aliam ſpeciem di- ceret Porphyrius, qui rationale et mortale ait eſſe propriam ſpeciei hominis differentiam. Ego eandem ſpeciem et idem indiuiduum, poſt reſurrectionem eſſe dico: ſicut eſt idem indiuiduum pueri et ſenis, licet à puero ad ſenem ſint materia, et forma, et anima muta- tæ. Qui Porphyrio adhærent, etiam dicerent, nos poſt baptiſmi regenerationem eſſe alterius ſpeciei, quam antea eramus, cum anima ibi deitatem acquirat, et in- corruptibilem ſubſtantiam. Dicendum ergo, Deitatis acquiſitione non mutari ſpeciem, nec in anima, nec in toto homine. Atque ita eſt Chriſtus eiuſdem ſpeciei nobiſcum, vere homo. PET. Vnitatem hanc in omni- bus facit, et fuſtinet Deus. MICH. Solus Deus eſt vni- tas, cuiuis rei in vna idea dans, vt vnum ſit. Alioqui velut in puluerem et nihilum partes ſine vnitate conci- derent, niſi inde ſuſtinerentur. PET. Omnia ergo ſunt compoſita, nihil ſimplex, nihil in ſe ens. MICH. Vniuer- ſali quadam ratione omnia componuntur ex Deo, ſeu ex ipſo conſtant. Omnia ex Deo. Omnia ex ipſo, per ipſum, et in ipſo. Solus Deus eſt per ſe ens. Solus Deus eſt, ipſa fimplicitas, forma et eſſentia: a quo reliqua compoſi- . tionem. tione haben mocdis Trifin Nem e Polt i lia e Cicit tor o V9 contit Kanti roili⸗ de er et lu de e (ArO Kiſun (eſcen ſti eſt fnur celO Vidimn Corpn lung in. Dens tur De ilati IS eſt ant igkico eſt de 1 D I A L O GVS II.§. 221 tionem, conſtitutionem, formationem et dependentiam habent. Solus ipfe eſt vita reliqua viuificans, et fuis modis conſtituens, etiam angelos et animas. Hinc corpli Triſmegiſtus ad Tatium ait, Deum eſſe comprehenſio- unt rp nem et conſtitutionem rerum omnium. Hinc reliqui iimmmoen. Poſt ipſum, ſolas ideas eſſe ſimplices aiunt, ex quibus Nlenot. VE alia conſtent. Apud Ieremiam capite decimo, Deus re. M dicitur vita omnium, formator omnium, et eſſentia- isiein tor omnium etiam cæleſtium, vt dicebamus in Ieho- n. aun vah Zebaoth. Ergo et cæleſtia in ipſo eſſentiam et letur. De conſtitutionem habent. Angeli et animæ ex eius ſub- 1. i res ſtantia conſtant. PET. Carnis Chriſti conſtitutio mi- rabilis eſt, et exemplar conſtitutionis aliorum. Vn- * de et eam de cælo deſcendiſſe, manifeſte ſequitur. pteren ein MICHI. Caro Chriſti ſubſtantiam habens verbi corpo- lun heis raliter, ſubſtantialem ipſum vitalem ſpiritum diuinum, rce e et lucis Dei formam ſubſtantialem, eſt vere cæleſtis nckl de cælo et de ſubſtantia Dei. Illa eſt caro verbi, Caro “ caro Dei „ Exiſtentiam habens æternam. Verba Chri- verbi. iede i ſunt manifeſta, quibus ſe et carnem ſuam de cælo zae deſcendiſſe clamat. Ioan. 6. Typus manna e cælo ann dati id ipſum probat. Deſcenſus manna carni Chri- R ſti eſt tribuendus, quia illa eſt cibus per illum cibum 5 en figuratus. Item ſecundus homo Chriſtus venit de 1Aegiin, cælo cæleſtis I. Corin. 15⁄. Ipſe quem aſcendentem nam vidimus, eſt ille, qui prius deſeenderat, Ephes. 4. in nim, Corpus ipfum Chriſti et Caro ipſa, habuit initio il- ea lam gloriam in cælo, ad quam nunc gloriſficatur. nhuh. Ioan. 17. Caro ipſa Chriſti eſt cibus, quem cibum lDelen Deus pater conſignauit dicto capi. 6. Ibi oſtendi- n It 1 tur Deus eſſe pater huius cibi, a ſe conſignati, et ſi- e gillati, tota Deitatis plenitudine in eum impreſſa. De- Ormiren us eſt pater huius cibi, pater huius carnis, quod ne- M“ gant ſophiſte. Caro ipſa eſt vitis, et pater eius ra agricola, Ioan. 15. Ergo Deus pater huius vitis, ele eſt pater huius carnis, pater veri hominis. Niſi caro s Dene, ipſa Aiqu d 272 D E T RIN NI TAT E ipſa Chriſti eſſet cæleſtis de fubſtantia Dei, et corpo⸗ ralis deitas, non eſſet ex Deo genita, et ita non eſlſet flius Dei. Niſi res ita haberet, non diceretur caro illa habere incorruptibilem formam et corruptionem pati non potuiſſe. Niſi res ita haberet, non poſſet ab ipſa Chriſti carne tanti eceleſiæ corporis ſtructura fieri in carnem vnam. Niſi diuina eſſet, non eſſet multis in vna cæna communicabilis, nec Dei membra nos faceret. Nec caro illa pœnam pro nobis luens, homi- nes Deo reconciliare ſufficeret, nec ea, quæ in cælis et in terra ſunt, inſtaurare. Sed nulla clarior proba- tio, quam ſi perpendas, eſſe ex Deo genitam et na- tam. Nam ſi ex Deo genita eſt, a naturali origine habuit ſubſtantiam diuinam. Magnum haud dubie eſt in carne Chriſti myſterium, ſi in ea carne videtur Deus, et eſt cor⸗ poralis Deitas. Qui non concedunt, carnem Chriſti eſſe conſubſtantialem Deo, inaniter ſe Chriſti diuinitatem de- fendere nugantur. Chimæras enim impoſſibiles defendunt, non Chriſtum. Nulla alia commodiore via potuit ſatan in regno Antichriſti deitatem Chriſti obſcurare, quam prætextu inuiſibilis filii hominem Chriſtum puram cre- aturam facere: quod a Chriſtiano quouis Deus auer- tat. PET. Non eſt igitur concedendum, hominem Chri- ſtum eſſe creaturam? MICH. Verus ille Meſſias leſus crucifixus, Dei et hominis participationem habet, vt non potuerit dici creatura, ſed particeps creaturarum. Id pulchre docet apoſtolus. Heb. 1. 2. et 3. et pſal. 44. Nam ille vnctus eſt præ aliis participibus fuis, omnibus creaturis, et ipſe earum particeps eſt factus. Ipſe Chriſtus qui ſanctificat, et nos qui ſanctificamur, ex eodem plaſmate participamus et ex eodem Deo ſu- mus: ideo nos fratres ibidem vocat. Etenim decuit, ſi ipſe tanquam princeps, et pontifex ſalutis noſtræ noôs ſaluos facturus erat, vt ipſe ſicut et nos, c carnis et ſanguinis eſſet particeps, vt ibidem ait Paulus. Præter- ea, creäturarum particeps eſſe notatur, in eo quod di- citur citur rarum homunie labet e⸗ ſpiritu! Tes Ma Kellit, Turann. ſophifin Criſtu HoIS! homo, kis. 8 Homen In füb incorr dicitur Uin e⸗ gloriam lis lulit tinet ſp ſtus cor ortun tein i nodis . a pat ſancti,. do, iſpenn. lia pe lis uo Quanan Eenper Chrict! lec nor llige 1E Dei eten et iti m l dicereurea t corruptie ton ele s Kruchn non elen ei menn dis hen 1, Cue in 1 chior genitun li origeit Ubie elt ine Debs etenl tnem Cni liininiumn. Pbilesteket inhetißs blcutrte ſtum punt Ovis Deis , oniru: e Mels- otenn ie a 4 nichit⸗ SS 4 ui iſncii eblen 4 Etenin 1 . ſllts t nns Nllss 1e 4 e. in eo . DI AL OCGVS II. 273 eſtur primogenitus earum Colos. I. et initium creatu- rarum Dei apoc. 3. Participationem habet Dei et hominis, ſicut tu patris et matris. Participationem habet creatoris et creature. PET. Videtur etiam in ſpiritu ſancto eſſe participatio creaturæ. MICH. Ea res Macedonium, Eunomium et metaphyſicos alios fe- fellit, qui ſpiritum ſanctum eſſe dixerunt puram crea- turam. Diſpenſationem tantorum myſteriorum ſuis ſophiſmatibus illi ignorarunt, et humani ſpiritus per Chriſtum factam glorificationem, vt vnus ſit cum Deo nouus ſpiritus. Sicut verbum Dei eſt hypoſtatice homo, ita ſpiritus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus homi- nis. Sicut nomen verbi communicatur homini, ita nomen ſpiritus ſancti communicatur ſpiritui hominis. In fbſtantia ſpiritus ſancti continetur Chriſti halitus incorruptibilis. Spiritus ipſe Chriſti, qui erat Deus, dicitur in reſurrectione innouatus: quia erat ex di- uino et humano ſpiritu vnus ſpiritus: qui ob nouam gloriam dicitur innouatus, et ob nouam incorruptibi- lis halitus creaturam, quam in ſe fubſtantialiter con- tinet ſpiritus Chriſti ſanctus. Non ſpirat nunc Chri- ſtus corruptibilem aérem, vt ante paſſionem ſpirabat. Incorruptibilem ſpirat in cordibus noſtris, et deita- tem ipſam in vna hypoſtaſi, id totum ſuo halitu nobis communicans. PET. Alia hinc dicitur perſo- na patris, alia perſona filii, alia perſona ſpiritus ſancti. MICH. Viſus manifeſtatione, locutionis mo- do, actionis proprietate, modis quibuſdam, ſeu diſpenſatione multiplici, dicitut alia perſona patris, alia perſona filii, alia perſona ſpiritus ſancti. Rea- lis quoque eſt diſtinctio ratione adiunctæ creaturæ. Quanquam ſpiritus ſanctus pura Deitas intelligatur, ſemper peculiaris eſt deitatis modus, cuius ad creatum Chriſti halitum adiunctio non mutat ſpeciem, vt dixi, nec nomen mutat ſpiritus ſancti. Vnde totam nunc sollige trinitatis rationem. Pater eſt Deus, filius eſt §. Deus 2 — 274 DE TRINITATE Deus, ſpiritus ſanctus eſt Deus. Pater non eſt fili- us, nec fllius eſt ſpiritus ſanctus, nec ſpiritus ſan- cus eſt Pater. Iuxta perſonæ proprietatem in filio videtur a nobis pater, et in ſpiritu ſancto intus a nobis videtur filius. Realiter differt filius a patre, et a filio ſpiritus ſanctus, non eſſentialiter, quia eſt eadem deitatis eſſentia. Pater eſt totius diſpen- ſationis, et deitatis origo, ſimpliciter Deus, ſine creaturæ admixtione vel participatione aliqua, in ſe conſideratus incomprehenſibilis. Filius deitatem habet patris, cum corporali participatione creatu- ræ. Spiritus ſanctus deitatem habet patris et filii, creaturæ quoque participationem a filio accipiens, per quem procedit et in nos proficiſcitur. Eſſt itaque concedendum;, in ſpiritu ſancto eſſe crea- turæ participationem, ſeu eſſentialem communi- cationem. Communicationem hypoſtaticam ha- bet cum halitu ipſo aêreo non corruptibili, ſed incorruptibili, qualis eſt ſubſtantialiter in Chri- ſto, et in vere regenitis, quorum ſpiritus eſt per potentiam reſurrectionis Chriſti, vere inno- uatus et incorruptibilis factus. Miro artificio ex re corruptibili facit Deus incorruptibilem in reſurrectione et regeneratione. Magno gratiæ myſterio hoc fit a Deo per Chriſtum mediato- rem, vt intelligamus, nihil eorum, quæ in ſe ſunt Chriſtum nobis denegare, imo ſe ipfum totum, ſecundum ſpiritum et corpus nobis donare. Hinc intelligimus, nos ſecundum carnem reſuſcitandos, qui ſecundum ſpiritum nunc refurgimus reſuſci- tati Chriſti vere participes facti, iam intus in- corruptibiles et communicationem veram haben- tes incorruptibilis fubſtantiæ carnis Chriſti. Vt ſpiritu nunc incorruptibiliter glorificamur, quando ſpiritu in baptiſmo reſurgimus: ita ſecundum car- nem refſurgentes ſecundum carnem glorificabi- 3 mur, mur, tium keſur Carnar Cluit creztu Mrti totumn Ainnal reſurr Lloria loan. CArher a, creat (uor poni ſurrec in 6 ſt tils In Nennus. forma e ſe cre IiS ( Uen n labrit m, nali ſolis eſlen⸗ itn 4 le i lun Don el ſpiris Aten inf. ndo un llits 1 tialiter, in otins h 1 De, 4 ge Aigue ilins din Mtione end Panis a lio wen ſeikeimm! len N. oſtatien Urmptil, lier 10 i, ver ⸗ in rinttien M ium Ne elne⸗ gims 1. DIALOCVS II. 278 mur, inſtar Chriſti glorioſe reſurgentis. PET. Ter- tium eſſe dixiſti, quod iam hic patefit, admirandum reſurrectionis Chriſti myſterium. MICH. Poſt in- carnationem et mortem eſt admiranda et glorioſa Chriſti reſurrectio ſequuta: per quam illud eſſe creaturæ, illud eſſe humanitatis, ſeu paſſibilis et mortalis hominis, ac ſi eſſet res accidentalis, eſt totum omiſſum. Nihil eſt in Chriſto, quod ſit animale, ſed eſt totum corpus ſpirituale. Per reſurrectionem eſt caro Chriſti glorificata ad eam gloriam, quam habuit verbum apud Deum, Ioan. 17. Vt per incarnationem verbum effici carnem et creaturam, quis dixerit, ita con- tra ,„ carnem per refſurrectionem deſinere eſſe creaturam, ſit eadem ratione dicturus. PET. Quonam modo, illud eſſe creaturæ poteſt de- poni? MICH. Hoc eſſe creaturæ nos in re- ſurrectione corporis noſtri deponemus, ſicut nunc in ſpirituali regeneratione, internus noſter ho- mo fit Deus. In futuro ſeculo forma fubſtan- tialis corporis noſtri non erit creatæ lucis for- ma. Ideo illud eſſe creaturæ ea ratione depo- nemus. Quia ipfſum eſſe, ab ipſa denominatur forma, ſicut forma eſt, quæ dat eſſe rei. At- que ita depoſito eſſe creatæz formæ, illud eſ- ſe creaturæ deponetur. Forma fſübſtantialis corpo- ris Chriſti nullum creatæ ſolaris lucis participatio- nem nunc habet: quam tamen ante reſurrectionem habuit Chriſtus, non ſolum in carne, ſed in ani- ma, quemadmodum et nos habemus. Sicut in fi- nali reſurrectione abolebitur corruptibilis hæc lux ſolis et lunæ, nec alia lux ſupererit, quam ipſa eſſentiæ Dei claritas. Eſa. 60. apoc. 21. et 22. ita quod ad Chriſtum adtinet, in eius reſurrectio- ne id factum eſt, vt corpus Chriſti reſuſcitatum ſo- lam habeat increatæ lucis Dei fubſtantialem formam, 8. 2. qua 26 D E TRINIT ATE qualis ab æterno erat fubſtantialis lux verbi diuini. Sicut in rebus his inferioribus maius lumen tollit mi- nus, ita tunc fiet, vt ſola ibi lux Chriſti ſuperſit, ſicut illa ſola erat in archetypo, antequam ſolis lux crea- retur. Fragilis eſt hæc lux, quæ facile deſtruitur, et fragilis mundus hic, in ea formatus. Nihil facilius de- ſtrui videmus, quam lucem candelæ et ſpiritum ſoni. Ideo lux hæc tunc non fupererit, nec ſpiritus ſoni creati. Sicut ea, quæ in futuro ſeculo ſunt permanſura, permanentem iam nunc habent fubſtantiam, vt elemen- torum materiæ cum ipſa anima: ita et quæ fſunt ani- hilanda, iam nunc anihilantur, vt formæ lucis creatæ, et ſpiritus ſoni creati. Nec ĩd, quod nunc videmus, nec id, quod audimus, nec id, quod guſtamus, tangimus, aut olfa- cimus, tunc ſupererit: ſed Deum videbimus, audiemus, olfaciemus, guſtabimus, et tangemus. Exuendaitaque no- bis eſt mortalitatis forma. Ac nihilominus dicetur idem indiuiduum, quia eadem cum anima manet idea diuina, tametſi reliqua mutentur, vt diximus de puero et ſene. Caro ipſa Chriſti non erat talis ante reſurrectionem, qualis nunc eſt. Etiam viuens fuiſſet immutata et tranſmutata, ſicut corpora viuentia hora finalis refur- rectionis immutabuntur et transformabuntur, vt ait Paulus. Tranſmutatio vera carnis erit in diuinam for- mam translatio. PET. Non eſt igitur eadem caro, ſi non eſt eadem creata forma. MICH. Eadem caro eſt, et eadem increata forma. Poſitio deitatis loco cuiuſ- uis formæ, nec ſpeciem mutat rei, nec indiuiduum deſtruit, imo a deſtructione ſeruat. Identitas princi- paliter eſt ab idea diuina manente et ab anima. Forma illa lucis erat ab idea diuina, in ea conſiſtebat, velut eius vices ad tempus agens. Sola ideæ diuinæ manifeſtatione tam lucida euaneſcet fragilis illa creata lux. Sicut itaque maior lux nunc exinanit mino- rem, ita in refurrectione fiet, ob magnam vim lucis diuinæ, omnia transformantis et glorificantis. Non ſup ſupe cum tia nn perm. lis Cunn tun lcis ketur Denie non eſt Cu cor. pus reſu recti form In et ab tate n len ſopni homi Cimmn cor Iine 19 ſübt⸗ Hiti Llie ſiäne W Leun totun CArn bi di n tollt an perſit ler s u ee lch ſ eſtrninn: ficlliu. Döiriwmſn. lPöirins i pernmnin eCie ſurteene, mmmnm: ruis ti ndnn, Kl ciinmk lenen boni⸗ . cnine 1 coriles ierii i inmit . d⸗ Antl DIALOGVS II. 27 ſupererit minor lux, in præſentia maioris. Ratio eſt cum experientia et ſcripturæ auctoritate. Experien- tia nos nunc docet Deus, quæ permaneant, vel non permaneant, anihilentur, vel non anihilentur. Si quis nullis horum mouetur, dicat creatam lucem ſimul cum increata manſuram. Nos dicimus non manſuram, tum quia fragilis, tum quia fruſtra, tum etiam quia lucis creatæ fons ſol ipſe non manebit. Id quod an- nihilatur, non eſt reſurrectionis capax. Imo non dice- retur tunc reſurrectio, ſed iterum ex nihilo creatio. Denique ſcripturis nos credimus, quæ aperte docent, non manſuram aliquam ſolis aut lunæ lucem. Non eſt porro valde contendendum, an ſit eadem caro; cum Paulus dicat, non fore ſingulis in reſurrectione corpus idem, quod prius fuit, ſed Deus dabit cor- pus, vt volet. I. Cor. I5. PET. Magna eſt gloria refſurrectionis Chriſti, ad cuius analogiam erit reſur- rectio noſtra. Transformabitur caro noſtra, et con- formis fiet corpori Chriſti glorioſo. Phil. 3. MICH. Iam aperte cernis illam Chriſti in Deo conſummatam et ab eſſe creaturæ ſeparatam gloriam. Secluſa dei- tate non poôteſt in Chriſto homo aliquis intelligi, qua- lem eſſe humanitatem, ſeu purum hominem, in eo ſophiſteæ tradunt. Si deitatem tollas, ſoluitur in eo hominis vnitas et eſſentia. Quando igitur hominem di- cimus et carnem Chriſti dicimus, ibi et diuinitatem comprehendimus. PET. Chriſtus eſt genitus ex ſe- mine Dauidis ſecundum Carnem: ergo erat caro crea- ta? MICH. Carnis Chriſti diuinitatem vidiſti vere ſubſtantialem. Quia vero caro dicitur id quod a ſpiritu ſecernitur, carnis nomine licet aliquando in- telligere carnis materiam creatam. Dicitur Chriſtus factus ex ſemine Dauidis ſecundum carnem, id eſt, creaturam carnis, aut humanam materiam. Aut ſecundum carnem, quia in carne continetur id totum, quod eſt humanæ propagationis, et 2 carne ſpiritui aliquid communicatur. Vere tamen 8. 3. non eſt / 1 2g77 D E TRINITATE non eſt Chriſti caro pura creatura. Non eſt in Chriſto illa ſophiſtarum humanitas, quæ eis eſt pu- rus homo, pura creatura. Quia non eſt in eo ho- minis forma creata, ſicut nec in nobis erit poſt reſur- rectionem. Eſto, eſſet nunc in eo forma lucis crea- tæ, vt erat, quando in terris agebat; adhuc non eſt in eo talis purus homo. Secluſa enim deitate anima non eſt anima, caro non eſt caro, homo non eſt homo. Secluſa ergo Deitate non efſt in Chriſto ali- quis purus homo. Si in rebus aliis ideam diuinam excludas, nihil dicitur lapis, nihil aurum, nihil caro, nihil anima, nihil homo: cum idea diuina ſit, quæ dat eſſe ſpecificum et indiuiduale, et quæ ipfſi formæ creatæ dat eſſe formæ. Ergo in Chriſto, ſi deitatem excludas, nec eſt forma, nec homo. Chriſtus ipſe eſt idearum pelagus æternum, qui in rebus omnibus, per ideas adumbrari fecit, et ſecundaria quadam ratione præſtitit id quod in ipſo ſolo originalis deitas primo realiter ac ſubſtantialiter præſtat. Nunquam Chriſtum cognoſcet, qui rerum creatarum analogias deſpicit, et diſcurſus varios a creaturis ad creatorem: cum præ- ſertim ipſe Chriſtus, principium, primogenitus et Ca- put creaturarum, ſe habeat ad creaturas, vt Ccaput ad membra. Inſeparabilis a re quauis eſt idea, vt à filio Dei deitas. Inſeparabilis eſt, ſicut quibuſdam dicitur inſeparabilis quantitas a re quanta, et figura aàa re figurata. Imo idea ipſa eſt quantitas rei, idea eſt figura, idea eſt vnitas. Hanc ab idea imaginem, ſeu munus hoc, ad tempus accipit cuiuſuis rei for- ma, ab idea ipſa formata. Temporalis ergo lucis forma non habet æternitatem illam, poſt reſurrectig- nem futuram. PET. Refſurrectionis Chriſti gloriam ea res facit illuſtriorem. MICH. Tanta eſt reſur- rectionis Chriſti gloria et potentia, vſque adeo eſt ipſe in Deum aſſumptus, vt nihil maius poſſit quis in Deo excogitare. Sublimius quam ante eſt ipſe tune factus fad corri rectie qualis carnen Nm Nins. tun. Kent 13 fün umen omo fiann lelus Doten Virtn ts 1 Vnde ten in n tekürt 10t corn titis. non Dei Non tendi loci ſine ſhiri tior⸗ ile, Imo Non di eis el r lt in enb⸗ t poſt ti 1a les n dhne nond Ceitute un Ono M1 1 Chrito1 Geam dunr n, nti e Uine ſt, e Pün lo, A in hrites hel nmnblgt Uainm 5 Ceſts gunn Eni⸗ us Eehiit en: An geninb e Ur, c, elt ilen n au ſe⸗ utl, titas ͦ gen im ing⸗ uſtis i lis ensd 15 eſmnei Chriti de⸗ nte eRN 4 DIALOCGVS II. 279 factus filius patri magis ſimilis, omni ex parte in- corruptibilis, glorioſus et potens. Talis per reſur- rectionem factus eſt regreſſus de homine in Deum, qualis per incarnationem fuit exitus de verbo in carnem. Quod ipſemet Chriſtus abunde teſtatur. Nam filium hominis ait aſcenſurum eo, vbi erat prius. Ioan. 6. et eodem, vnde exierat, reditu- rum. Ioan. 16. et ad eandem gloriam. Ioan. 17. Sicut a ſummo cælo egreſſio eius, ita recurſus eius ad ſummum eius pfſal. 18. Diuina deſcenderunt ad humana, vt humana aſcenderent ad diuina. IIe ipſe homo Chriſtus leſus eſt in tantam gloriam et poten- tiam euectus, vt nihil maius dicere poſſis. Ille ipſe leſus crucifixus eſt æqualis Deo. Non eſt alia Dei potentia, quam ipſe, qui ideo dicitur eſſe potentia, virtus, et fortitudo Dei. Imo ad maiorem gloriam, quam fuerit verbi gloria, eſt nunc Chriſtus glorif- catus, ratione maiorum donorum. Gloria illa ſpiri- tus regenerationis ſancti, nunquam antea talis fuit. Vnde et cæli facti ſunt noui, incorruptibiles, qui antea erant corruptibiles. Nouum quoque et cæleſte in nobis regnum. Plus artificii habet ipſa Chriſti reſurrectio et noui hominis in nobis creatio, quam tota illa prior mundi creatio: cum ibi fuerint facta corruptibilia, hic incorruptibilia: ibi vmbra, hic ve- ritas. PET. Si totam habet Chriſtus Dei potentiam, non eſt res finita. MICH. Ille, qui omnem habet Dei potentiam, cuius ſunt omnia, quæ habet Deus, non eſt res finita: imo infinita, et intellectu et po- tentia, et duratione et loci ratione. Non eſt certi loci capacitate finitus Chriſtus, ſed eſt, vbique vult, ſine locali motu. Extra omne quantitatis corpus eſt ſpirituale corpus in nouo cælo, ſuperiora, et infe- riora ſui plenitudine implens, Ephes. 4. Ilpſe eſt ille, qui ſe cælum et terram implere dixit. Iere. 23. Imo illud fuit huius vmbra. Chriſtus omnia im 8. 4. H „Prilens „ 280 DE TRINIT ATE plens, etiam illam prophetiam implet, omni plenitu- dinis genere. Propter hunc hominem fecit Deus mundum, et ab ipſo mundus repletur, ait Petrus lib. 3. Clementis. Hic deſcendit ad inferiora inferni, et afcendit ad ſuperiorum ſuprema, vt impleret omnia tefſte Paulo. Ipſe ambulat fuper pennas ventorum pſal. 103. equitat per æthera, loca angelis inhabita- ta, M araboth, pfſal. 67. ſedet in circuitu terræ, cælum palmo fuo, et manu aquas maris metitur. Eſa. 40. Aeque eſt nunc prope nos Chriſtus Phil. 4. ſicut olim, quando dixit, Deus de propinquo ego ſum, Iere. 23. Aeque proprie ſicut olim, eſt nune cælum ſedes eius, et texra fcabellum pedum eius. Imo ibi velut figurali ſigno, oſtenduntur ea, quæ nunc ſunt, et in ipſo vere implentur. Aeque proprie ambulat nunc Chriſtus in medio noſtri, ſicut olim ambulabat per medium caſtrorum Iſraël. Deut. 23. Ambulat nunc Chriſtus in medio candelabrorum, id eſt, in medio eccleſiarum, vt aperte docet apocalypſis. Ecce nunc tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Atrium noſtrum interius eſt locus, in quo vere habitat Chriſtus inter filios Iſraëél, Ezech. 43. Ponam, inquit, ſanctuarium meum in medio eorum, et erit habitaculum meum in eis, Ezech. 37. Non eſt Chriſtus in certa parte cæli, vt quidam putant. Locus eius non eſt quærendus inter elementa, nec inter ſtellas, nec in tertio cælo. Non manſit Chriſtus in certa parte cæli, ſed fupra omnes cælos, et intra nos eſt. Carnalem habent ſenſum, qui argumento ſitus dexteræ patris Chriſtum a nobis eripiunt. Quæ res potius probaret, ipſum non eſſe ad dexteram pa- tris. Sed ipſi putant, Chriſtum eſſe animalem ho- minem, et dextram dei eſſe affxum aliquod. Aut cer- te putant, carnem Chriſti eſſe in cælo poſitam, vt ſit ſpe- ctaculum volatilibus cæli. Nos autem dicimus, quod ſit Chriſtus in eo cælo, ad quod angeli non pertingunt. Eſt in tertio cælo, vbi et vnde omnia implet. Etra omnem locum locun tuale ſolo oligo. ſiit ne minat, in cen connen eins, cecleſt ſunt bus 4 Chriſt Ius. ſtatio myſte ccclet Tria. Vit, e⸗ 11. i Cohiun Clpite Uter Vnde Viro eccleſt el iri ant, e Neriv Tant.) Chrit diem ſenta Ci⸗ Nm eyv Non 1 mni Nei n keeit D ir Petne! Ne inlen Npleret on nüs Veen gelis innnt cireitn ten neäünn 1 giſtus Mi. ngno ego mne n niden S elenene uſte⸗ tlin lo M denem! mimin! wot. A tanm, nt inus, — unnd Etra⸗ ℳ DIALOGVS II. 281 locum, et extra omne quantitatis corpus, eſt ſpiri⸗ tuale corpus, in nouo cælo, quod intra nos eſt. In ſolo Chriſto eſt Deus, et in eo eſt omnis deitatis origo. Nullibi ſpirat Deus, niſi per ſpiritum Chri- ſti: nemini loquitur, niſi voce Chriſti: neminem illu- minat, niſi lumine Chriſti. Corpus Chriſti eſt multis in cæna communicabile, mirabili nexu nos in vnum connectens, vt ſimus membra corporis eius ex carne eius, et ex oſſibus eius. Corpus Chriſti, et corpus eccleſiæ ſunt vna caro, ſicut caro viri et earoò vxXoris ſunt vna caro. Sicut Eua conſtabat ex carne et oſſi- bus Adæ, ita eccleſia conſtat ex carne et oſſibus Chriſti. In qua re myſterium magnum exclamat Pau- lus. Ephes. 5. Aliud ſimile myſterium eſt manife- ſtatio Dei in carne 1. Timot. 3. Ecce tria ſimilia myſteria, Adam et Eua ſunt vna caro, Chriſtus et eccleſia ſunt vna caro, Deus et homo ſunt vna caro. Tria hæc ſimul notauit Paulus dicens, Caput vxoris vir, caput viri Chriſtus, caput Chriſti Deus, I. Cor. II. idque ſemper per realem capitis cum corpore coniunctionem, alioqui monſtrum erit, ſi corpus a capite ſepares. Animaduerte quæſo trium horum myſteriorum ſimilem rationem. Vt Deus cum homine vna caro efficitur per incarnationem, ita vxor cum viro in vnam prolis carnem coaleſcit, et Chriſtus cum eccleſia vnam carnem vere facit in cæna. Manifeſtus eſt igitur error illorum, qui Chriſtum manducari ne- gant, et eum in ſolo vno cæli loco concluſum conti- neri volunt. Deum vbi ſit, neſciunt, qui Chriſtum igno- rant. Nunquam aliquid de Deo in mundo habuimus, niſi Chriſtum, nec aliud vnquam habituri ſumus vſque ad diem iudicii, in quo nos Chriſtus coram Deo patre præ- ſentabit. Hæc omnia tibi abunde fuppeditabit ipſe Chriſtus Ioan. I4. ſi eius verba non oſcitanter legas. Nam ſicut ad quæſtionem de viſione, ita ad quæſtionem de via et loco, illatio ſequitur ex illis Chriſti verbis, Nonne credis, quod pater in me eſt? Pater in me s. . manens 282 D E TRINIT A T E manens ipſe facit opera. Quod verum non eſſet, ſt alicubi aliqua opera extra ipſum faceret pater. Sicut per ipſum omnia facta ſunt, ita per ipfum omnia unc fiunt, et ſine ipſo ſit nihil. Nec in cælo, nec in terra, aliquid ſine ipſo exiſtit, Ioan. I1. lpſe eſt rerum omnium eſſentia, vt de Iehouah dicebamus. Ipſe eſt Iehouah, et rerum naturalium principium. Splendor ille, qui eſt forma rei cuiuſuis, a Chriſto eſt, et Chriſto ineſt. Omnia in ipſo conſiſtunt, Co- los. I. Ipfe fert et fuſtinet et portat omnia verbo Virtutis ſuæ. Hebr. I. ipſe fecit nos, ſuſtinet nos, et portat nos, Eſa. 46. et 63. In ipſo viuimus, mo- uemur et ſumus, acto. 17. Ipſe viuificat omnia. I. Timot. 6. Ipfe ſuô ſpiritu vitam omnium fouet, creat et recreat pſal. 103. I1pfe eſt vita noſtra, et longitudo dierum noſtrorum, Deut. 30. Sine Chri- ſto denique nihil fieri poteſt, nihil videri, nihil au- diri. Lux hæc, quam oculis vides, ſplendor eſt Chri- ti, ſeu eius lucis ſimilitudo quædam et ei infita. Sonus quem audis, ſpiritus eſt Chriſti. Nihil eſt in mundo creatum, in quô non reluceat et agat creator. Omnibus mundi rebus immixtus eſt ipſe Deus, ipf ſplendoris Chriſti forma et viuificans ipſe Chriſti ſpi- ritus. PET. Videndo ergo rem quamuis, non ſolum videtur Deus, ſed et videtur Chriſtus? MICH. Quo- dam modo et credentibus: quia in rem quamuis dif- funditur lux Chriſti. Primario tamen in Chriſto ipſo videtur Deus. In re quauis pene palpatur Deus, acto. 17. ſed primario in Chriſto. In creaturis omnibus ſentitur odor quidam virtutis Dei, ſed pri- mario in Chriſto. Deus eſt in omnibus, ſed prima- rio in Chriſto: in quo ſolo vera et naturalis vnio deifica, hypoſtatica, admirabilis. In rebus omnibus eſt ſymbolum deitatis Chriſti, diſpenſatio deitatis ſecundaria et lux ſecundaria creata. In Chriſto vero eſt ſubſtantialis tota deitas, et lux ipſa prima- ria increata. In eo funt rerum ideæ primæ fſcili- cet in let in primer velut Chriſt Chriſti capitis, Chmmiun Terum Tis Om cis ab Iunume ſielt 6 polt 1 lomim ſicuth Vt ſ0 gle in in i⸗ WI. Chrici Dürem tet err memb cretio un d. Alblta ili i ſuple i omne mune 10 en ſtus. Cri guid * non ele Pater N ipfun o in crlt .1. Mei n cicdn. 1 pkinepi lis, 10 Onllkund t Onnit ſüſtinet i Viwinns, ² Rcat omm ompiun fn is 1 6 i = S et eonin iple bf ple Cii lis, Unk MCEE Amnk r hne DIAL. OGVS II. 283 cet in eius intellectu, deinde in rebus ipſis. Ideæ primæ, vt ante creationem erant in ſapientia dei, velut in anima quadam, ita nunc ſunt in intellectu Chriſti infinito, in ipſa anima Chriſti. In anima Chriſti eſt rerum omnium notitia, etiam capillorum capitis, in eo eſt omnium tota plenitudo. In eo eſt omnium exemplaris cognitio, et re ipſa in eo ſunt rerum omnium principia, ab ipſo Chriſto in creatu- ras omnes fluunt eſſentiæ: inſtar ſecundæ ſolaris lu- cis ab eo varié radiat deitas ac ideales ipſæ formæ. Innumeri ſunt gradus in corporalibus et ſpiritualibus. ſicut ſolaris huius lucis ſunt multi gradus. Imo er poſt reſurrectionem, licet nulla erit lux ſolis, nihi- lominus erunt varii claritatis Dei et gloriæ gradus, ſicut ſtella a ſtella differt in claritate. Chriſtus ſemper erit vt ſol, et alii poſtea ſuis ordinibus ſiti. Vnuſquiſ- que in proprio ordine, ſed primitiæ Chriſtus 1. Cor. 15. Vt nunc eſt in Chriſto tota deitatis plenitudo, ita illa eadem erat ab æterno in forma hominis. PET. Solam ſimplicem prædeſtinationem hominis Chriſti Sophiſtæ cogitant, vt de nobis fuiſſe dicunt parem in Deo præfinitionem. MICH. Quam graui- ter errent, ex nobis ipſis facile nunc percipies. Si membra a ſe inuicem diſcernas, capitis ſummam diſ- cretionem colliges. Vt quiſque noſtrum habet vari- um donum, ita eſt ab æterno varie prædeſtinatus. Subſtantialis lucis, et gloriæ ſedes, alia eſt huic, alia illi ab æterno parata. Ergo non eſt de nobis ſola ſimplex et par prædeſtinatio. Quid iam de capite ipſo dices? In eo fumus nos prædeſtinati, in eo omnes continemur, et ab eo omnes pendemus. Vr nunc funt diuerſi rerum ordines in Deo, ita ab æter- no erant in eo, et princeps omnium ordinum Chri- ſtus. Hunc ordinem in Deo æternum cogita, et Chriſtum ipſum ſuper omnia conſtitutum. Nos vere, quid fuerit Xoονσ in Deo, intelligere a priori non poſtu 2 84 D E TRIN ITA T E poſſumus, niſi a poſteriori exordiamur, intrando per oſtium, per Chriſtum ipſum. In qua re eſt a Sophi- ſtis omnibus erratum. Hoc dico oportere nos Chri- ſtum intelligere, fuiſſe primam Dei cogitationem ſeu idealem rationem. In Chriſto nos cogitare debemus ipſam lucis Dei plenitudinem, et eandem olim in ea- dem forma -dicere logon et Elohim. Chriſtum vni- cum ſcopum tenere debemus, vt totum verbi arca- num fuerit olim futuri hominis gloria. Sine ſui mu- tatione ſe ab æterno Deus talem exhibere voluit et potuit. Sine ſui mutatione Deus hos magis diligit, illos minus, et omnium maxime Chriſtum. Sine ſui mutatione Deus his magis vnitur, illis minus, et omnium maxime Chriſto. Non eſt mutatio in Deo, ſed in rebus ipſis, quæ ſuis ordinibus Deo appro- pinquant. Ineffabiles ſunt modi, quibus Deus omnia fuſtinet, omnibus vnitur, et in rebus omnibus agit. Imo Chriſtus ipſe eſt, qui omnia in omnibus opera- tur, et Deus per ipſum. Quis neget, Deum hoc poſſe per Chriſtum, cum et per Deitatem, quæ eſt in re quauis, poſſit nouum mundum creare, et rem ipſam in omnibus operantem facere? Quanto magis Chriſtus nunc omnia in omnibus operatur, cum ſit in eo tota dei- tatis plenitudo? PET. Operatur ergo ille opus peccati, peccatum ipfum, in diabolo et in homine? MICII. Stoi- ci et magi cum ſuo ſeruo arbitrio id fateri cogeren- tur. Non bene concluditur ſeruum arbitrium ex eo, quod Deus agit in nobis. Nam Deus agit in nobis hoc ipſum, vt libere agamus. Artificium eſt mira- bile, et actionis diuinæ varii ſunt modi, ſicut eſt mul- tiplex virtus et ſpiritus eius. Ac ſi actio non eſſet declarata peccatum, ipſe virtute naturali ſuſtentat et agit ad eſſentiam facti: nihilominus bonus ſpiritus occurit, dictans ne agatur. Factum Deus odit, et naturalem faciendi opem non denegat. Tale vult eſſe artiſicium facultatis liberæ, cui adfſcribitur ratio peccandi. Sicut Deus liber eſt, ita liberam illam Ulam Uuumn i temus, cere Dei im Critkne Unbema Onmmibn nune, Ins, ip lbere eruo a Aucere. Is ant Aiter in De nunce Videt Alioqui bin De Ctdinun Conelach Kare id Na rel ecepit MlI. tis ſiun li⸗ 0mI kument Aooriam 0Dtinnn Morte . er Dotent ctiamn Reuli „imrnh; 1e eta tere nor gitutonen! gitare a lem oln in Chrikun e Um verti n „Kine ilr ſibere wn . bus Deude 8 Oimnibis Olnnibis ae 1 8 7 Ne I ue et e, e E wins ( lle oplsle⸗ DIALOlGVS II. 295 illam facultatem, vt vult, varie communicat. Ser- uum in ipſo creatore eſſe arbitrium, nos conclude- remus, ſi in creaturis nihil niſi ſeruum arbitrium re- lucere videremus: in iis præſertim, quæ ſunt vera Dei imago, et in quibus mens diuina relucet. Si Chriſtus habet plene liberum arbitrium, et nos aliquid habemus, eius ſpiritu et libertate donati, eiufque in omnibus vere participes. Sed de his alibi. Hoc nunc, ne gloriæ Chriſti aliquid defit, firmiter aſferi- mus, ipſum Chriſtum habere liberum arbitrium, ſicut libere ipſe omnia poteſt, ita libere poteſt eos, qui a ſeruo arbitrio hodie faſcinantur, ad ſanam mentem re- ducere. PET. Hac ratione illi mouentur, Quæ De- us antea cognouit, et ordinauit, non poſſunt nunc aliter habere. MICH. Falſa ſuppoſitione tempus illi in Deo ſupponunt, vnde et falſum inferunt. Quæ nunc fiunt, non ſolum ab æterno cognoſcit Deus, ſed videt ſibi præſentia: libere fieri videt, et ita ordinat. Alioqui nec Chriſtus ipſe liber eſt in factis fuis, quia Deus iuxta eorum rationem antea cognouit et ordinauit. Ex eo ipſo, quod Deo nihil eſt futurum, concludit Philo in lib. de mundo, cum prouidentia ſtare liberum arbitrium in homine, in quo mens diui- na relucet. PET. Quomodo gloriam et potentiam accepit filius in reſurrectione, ſi naturalis ſibi erat? MICII. Non eſt naturale, quod filius omnia, quæ pa- tris ſunt, mox poſſideat. Sed naturaliter debetur fi- lio omnis hæreditas et gloria patris: idque poſt te- ſtamentum morte confirmatum. Eam totam patris gloriam et potentiam diſpenſatione diuina non plene obtinuit Chriſtus, donec teſtamentum eſt ſuiipſius morte confirmatum, et ipſe per paſſionem glorifica- tus. Poſt eam vero glorificationem omnia ita poſſi- det Chriſtus, vt nullum nomen, nulla gloria, nulla potentia, nullus honor, Deo tribui poſſit, quin ſibi etiam conueniat. Quanquam dare poſſis aliquod peculiare nomen, quod ſoli patri Deo conue- niat, ☚ 286 D E TRIN IT. DIALOG. II. niat, ſicut ſolus ille dicitur ingenitus, et pater Chriſti: nomen tamen aliud, quod gloriæ ſit aut potentiæ erga nos, filio conuenit, ſicut patri: imo patri tribuitur per filium. Vnum eſt neceſſario eo- rum nomen, ſicut ipſi vnum ſunt. Verus ipſe eſt Deus creator omnipotens, et vere Iehovah. Cui ſoli cum Deo Patre in fſubſtantiæ et ſpiritus vnitate regnanti, ſit in æternum gloria, imperium et omnis poteſtas. Amen. De Fide 0 inorel Oſtium per Nee en Genns tun (. Dmnes Iuns, Noni tate Mon be ltige⸗ Kiane eplie dor. ſi a Lonfe ertio Mend Ounni 0 C.ll U8, et e glorie nn Ut pani Necclirhe Verus I ehorih. . Ppirinsnn erium e 287 DE FIDE E T IV- STITIA REGNI CHRISTI legis iuſtitiam ſuperantis et de charitate, LIBRI TRE.S. PROOEMIVM. Okium iam eſt nobis apertum, vt per illud ingreſſi, omnia bene ſemper intelligamus. Nunc oſtium idem fidei Chriſtianæ eſt nobis aperiendum, vt per illud ingreſſi, omnia bene ſemper agamus. Nec enim bene intelligere, nec bene agere, eſt ha- ctenus nobis datum. Quis hic non lachrymetur tan- tam Chriſtianiſmi iacturam, quod Chriſtianos nos omnes eſſe dicamus, cum nec Chriſtianam fidem ſcia- mus, nec ſecundum Chriſtianam fidem operemur? Non in fide ſolum iam dudum erratur, ſed in chari- tate quoque et operibus. Chriſtianus item a Iudæo non bene diſcernitur, regnum Chriſti neſcitur, et iuſtificationis vis ignoratur. Iacto vero fidei Chri- ſtianæ primo fundamento, non erit difficilis aliorum explicatio, quam ego tribus libris perſtringere cona- bor. In primo, iuſtificantem fidem, et regnum Chri- ſti annunciabo. In ſecundo, legem cum euangelio conferam, et Chriſtianum a Iudæo diſcernam. In tertio, charitatis cum fide collatæ vim et opera com- mendabo. Faxit Ieſus Chriſtus, vt bene nobis hæc omnia cedant. . . H Liber 288 LIBER PRIMVS, DE. FI- DE ET. IVSTITIA regni Chriſti. CAP. I. DE FIDE. F Ioe primo libro, in quatuor capita diſſecto, Chriſtianam fidem primo loco enunciabimus, ſecun- do eius eſſentiam inquiremus, tertio, Chriſtianos eſſe in ea iuſtiſicatos et iam ſaluatos, dicemus, quarto, reg- num Chriſti iam venide, euangelizabimus. Circa ſi- dem Chriſtianam ſunt noſtro ſeculo quædam ortæ quæſtiones. Prima, quæ et qualis ſit fides illa. Se- Eunda, an ſola iuſtificet. Tertia, an ſit operum adie- ctio aliqua. Plerique hodie fidem ſolam iuſtificare, merito affirmant: at quæ fſit illa fides, plane igno- rant. Quod magnum eſt erroris indicium, quiſque eorum ſibi nouam ſidem excogitat, quiſque fidem ſuo nouo modo definit, et alter ab altero diſſidet: nec per credendi verbum aliquis eam definire vult. Parem illam ludæis olim fuiſſe contendunt, et fuiſſe eos nobis æquales, quaſi aduentus, et regeneratio Chriſti nihil noui orbi contulerit, nec fœdus nouum, nec nouas creaturas. Fidem quandam varie compo- ſitam pingunt, hinc et inde ſe mutuo contorquen- tes, vt charitatem cum operibus concukent, et ba- ptiſmum cum cæna peſſundent. Quæ omnia nunc omittens, ſimpliciore via cum eis agendum duco, et catholicam veram fidem ita facile oſtendo. Pro- fero eis ſexcentos, imo omnes ſcripturæ euangeli- cæ locos, in quibus de credendo fit mentio: Reſi- piſcite et credite: Credis, crede, credo: Si toto corde credas: Qui crediderit, ſi credideris, vt cre datis, Dicant nunc, quid tibi toto corde creden- dum dum int, nt clidan Tunt 10. Colict 1cel gin. 1 Verb (endo Verdi beemi ſe ib tur ſ crede lo cin r ut di ilkiie Aicern Gdid 1Ne dit 16. clit, it, ete ices, tieani Eentes ne le Chrig N. 16. inäni binns, e riſtiest 5, Juntnn 1 ls. n Jurdim ſces Mn t Operun 1 lun Müen et lereres ſeedus VVdlie 0 conmr- uleent, e . i? Aum don- ſten. . ure eunt: nenti: . 10: LI BE R 289 dum præcipitur? Quid credendo ſaluabimur? Vide- ant, quid ad hæc paſſim reſponderit Chriſtus. Vide- ant, quid reſponderint Paulus et Silas. Roganti enim cuidam, quid illi faciendum, vt ſaluaretur, Reſponde- runt, crede in dominum Ieſum, et ſaluus eris. acto. 16. Ergo in credendo conſiſtit ſalus. In credendo conſiſtit iuſtitia, ſi corde creditur ad iuſtitiam. Quod a credendo dicatur fides, docet ipſa vocis etymolo- gia. Nam fides in euangelicis literis dicitur T15:165 17 . a verbo wsνο, quod eſt credo. Hebraice a cre- dendo dicitur fides. Vera autem vis et proprietas verbi credo, iuxta vim Hebraicæ dictionis *½PNN heemin eſt non ſolum aſſentiri, ſed cum firma fiducia ſe ibi ſtabilem facere. Latine item a fidendo dici- tur fides. Vere igitur credere eſt, firmum et fidentem credere. In quo ſenſu monemus accipiendum eſſe credendi vocabulum, vbi de vera fide agitur. Exem- plo Abrahæ, hæc fidei et credendi ratio probatur. Nam Abraham, pater credentium, quia cum firma fidu- cia credidit, iuſtificatus eſt Gene. I15. Idem ibi no- tat dictio illa heemin. In nouo teſtamento quotquot iuſtiſicati ſunt, ideo iuſtificati ſunt, quia firmiter cre- diderunt, vere crediderunt, fidendo crediderunt. Sed quid apoſtoli crediderunt? Quæ fuit illa Pauli tanta 1Xροορ0οοροος Quid Petrus firmiter credidit? Credi- dit Ieſum illum eſſe Chriſtum filium Dei viui Matth. 16. et Io. 6. Hoc credendum ſemper Chriſtus do- cuit, et ea fiducia ſibi credentibus regnum ſuum de- dit. Hoc credendum docuit Deus ipſe de cælo, id repetens in Iordane, et in monte, vt eſſet firma magis fides. Deus ipſe ita nobis de cælo euangelium præ- dicauit, Hic eſt filius meus, in quo mihi placent cre- dentes. Crede, et Deo places. Hoc ita credendum ſemper docuerunt apoſtoli, et diſcipuli omnes. In hac fide ſunt ipſi iuſtificati, ſicut ait Paulus, Nos in Chriſtum Ieſum credidimus, vt iuſtificaremur. Ga- lat. 2. Per hunc omnis qui credit, juſtificatur acto. 13. Hæc eſt fides de Chriſto, per quam t. iuſtifica DE FIDE ET IVSTITI II. 290 . ſancti acto. 26. Hæc eſt Chriſtus ſides, zſtinenni fun Kan et ſaluans, vt cum Paulo, et aliis Parfbis apllolis affirmat Petrus in nrilis c s⸗ ommor ccleſiæ, ob qua Hæc ſides eſt Dst auia cregiale, hunc leſum eſſe Chri- eſt berrus d Nullibi in euangelicis literis creden- Aum Hlium innemas vbi hoc credendum non præci- di verbum ivi ae “ fit mentio, vbi hæc fides non piaru- ur. Magnum igitur facinus eſt, velle ſden intelligatur. “ Conſi dera, lector, qua efficacia, quo mirer el ger etu, dixit Ioannes, Quiſquis crediderit, verborum r ſilius Dei, in Deo manet, et Deus in quod Iemns . i credit, Ieſum eſſe Chriſtum, ex Deo 69. Onis n eſt, qui vicit mundum, niſi qui dni⸗ natus eſt, I alünun Dei. Credentes, quod leſus e ait, lanun e vitam æternam habetis in nomine ei n Ciridum audi, qui ſemper docet, opus De Ipſum i i. Ioan. 3. 4. 5. 6. et alibi ma e N ramnm aud ech, duim eteroauuns, iolin air Del hoc mihi eſt perpetuum fundamentu R ninn vnicus euangeliſta. Chriſtus Denriiee 3 euangelium regni, vſque ad morten En. Der ſe füli Dei clamans, et id credentibus e i . n funcianm Pro hoc articulo mortuus en guia flium Dei ſe dicebat. Omnes rd otum per inr- dien i t hunc Ie aerent on “ inuin nillan Dei, nrren munch Ad hoius fidei Chriſti prædicationem deſtinatus mundi. Pro hac fi- eſt apoſtolatus Pauli, acto. 26. Ro. I. et 16 eius, ſci- i deficeret fides eius, it Chriſtus pro Petro, ne „Pro no⸗. . eet, dun⸗ ipſum eſſe filium Dei fuerat Lonfeln , Fiee dis i⸗ iſtus Ioan. 17. Hæ i. i trem rogat Chri i bis id credentibus pa x it cpit poteatem, vr ili nos facit filios Dei, Dedit ip Pin H qui crederent in nomen ipſius 3. E De eſtis e0 quod credidiſtis Chriſto leſu. l dcrin hac fide eſt donum ſpiritus ſancti. SRinen 1.: 7. accepimus, eo quod credidimus Chri , Ephe⸗ Pphe. Vide! quande credidi chie ( eſt Criſtin ex Deo Chriſti ud in um? Gum, Orid e gelio? ſtis e0 ſeribere linm. I lin, en lens, Vt Uint te le ige 10 Nece uneli l eic Nereden Anes Menta fi. l e ( oſtoli (Ohrit tegnum Uper hu Ieat ngnin 1A : ritn ulo, etd llio Worr Gan iit fun ele tteris eed n M nec faun , vele in ciearin lis geii et, et D titun al , Nil i guoch 1 Moni et o ele, len . ellunng foncdumen Crku; NIeI? —ã NM elun tfatsei⸗ tliſsh I. I B E R I. 242992 Ephe. 1I. Gala. 3. acto. 11. et 19. Quos locos denuo vide lector omnino attendens, quid illi crediderunt, quando ibi dicitur, Poſtquam credidimus, et poſtquam credidiſtis. Hæc de Chriſto fides fecit primos Antio- chiæ Chriſtianos acto. 11. Vnde enim quis dici pot- eſt Chriſtianus, niſi a fide Chriſti? An non fides Chriſtianorum eſt, vere credere, hunc eſſe Chriſtum? ex Deo genitum? Si tu Chriſtianus es, quare te vere Chriſtianum putas? Quæ eſt fides Chriſtianorum? IIlud inſuper rogo, quid intelligis per teſtamentum no- uum? Quid per euangelium Chriſti? Quid prædican- dum, quando apoſtolis dicitur, Prædicate euangelium? Quid credendum, quando nobis dicitur, Credite euan- gelio? Mihi non ſatisfacis, librum hunc ab euangeli- ſtis conſeriptum demonſtrans. Nam antequam hæc ſeriberentur, iam erat a Chriſto prædicatum euange- Hium. In ſcriptis his, vt ait Lucas, eſt enarratio quæ-= dam, eſt enarratio actorum Chriſti, ad hoc ſolum ten- dens, vt credamus, Ileſum illum eſſé Chriſtum; filium Dei, ſaluatorem. Ita loannes teſtatur: Hæc ſeripta ſunt, vt credatis, quod leſus eſt Chriſtus filius Dei, vt- que ita credentes vitam habeatis per nomen eius loan. 20. Ecce totum Chriſti euangelium annunciatio ſalu- tis iis, qui ita eredunt. Ob eam cauſam ſeripta eſſe euangelia, teſtatur Ioannes. Ob eam cauſam ſcriptas elſſe epiſtolas, et prophetarum vaticinia, docet Petrus, vt credamus leſum eſſe filium Dei 2. Pet. 1. Epiſtolæ omnes Pauli et aliorum, aliud nihil ſunt, quam docu- menta ad ædificandum ſuper hoc fündamento Chri- ſti. Iam enim eis, ad quos ſcribebant, Ieſum illum eſſe Chriſtum filium Dei prædicauerant. Antequam apoſtoli et euangeliſtæ quicquam ſcriberent, iam erat a Chriſto prædicatum euangelium, quando fauſta et regnum Dei, ſibi credentibus annunciabat. lam erat ſuper hoc ſolo fidei articulo fundata eccleſia, vt ſu- per petra ſolidiſſima. Iam erat per Chriſtum pro- mulgata doctrina fidei, et teſtamentum nouum eius ſanguine firmatum. Si ergo neſcias, quod religio t. 2. et fi- y. 292 DE FIDE ET IVSTITIA et fides Chriſtianorum eſt credere in Ieſum Chriſtum filium Dei, dico te non eſſe Chriſtianum, nec cum 9 9 Chriſto habere fœdus aliquod. Hoc eſt fœdus ſalu- tis noſtræ, et in ſignum huius fœderis arra datur ſpiritus ſancti, de hoc dictum eſt, Qui non credide- rit, condemnabitur. Hoc eſt verbum euangelii gorda purificans. Hoc eſt omnibus apoſtolis prædicandum commiſſum. Præcepit nobis, inquit Petrus, vt prædi- caremus, quod ipſe eſt a Deo vnctus iudex viuorum et mortuorum: et quod remiſſionem accipit per no- men eius, quiſquis credit in eum acto. 10. Sola hæc Petri prædicatio Gentes conuertebat ad fidem Chriſti. Cui fimilis eſt apud Iudæos, prima Pauli præ dicatio acto. 9. id ſolum contendens, quod hic leſus ſit Chriſtus filius Dei. Quicunque ergo non ita credit, hunc Ieſum eſſe Chriſtum filium Dei, neſcit, quid ſit euangelium, nec Chriſtianus eſt, nec Chriſti prædica- tionem vnquam audiuit. Non eſt nobis mirandum, ſi prædicare Ieſum eſſe Chriſtum filium Dei, videretur olim Iudæis ſcandalum, et Gentibus ſtultitia: cum et hodie ſcandalizentur et ſtultum putent, qui ſe Chriſtia- nos arbitrantur. Imo eum eſſe filium Dei, nec au- dire, nec credere volunt. Sed cum Caiapha excla- mant, Blaſphemauit: quia dixit, Filius Dei fum. Reus eſt mortis, quia filium Dei ſe facit. Cruci- fige, cruciſige, quia homo cum ſit, filium Dei ſe facit. Planiſſime profecto, ſe eſſe filium Dei annun- ciabat, et planiſſime vt filius Dei agnitus eſt piſcato- ribus, centurionibus, mulieribus et rudi populo, re- clamantibus ſemper phariſæis et ſophiſtis. Perdi- tiſſima eſt hæc natio, qua fublimius quid ſe ſcire pu- tans, minus ſcit, quam idiotæ. Nec Deo, nec Chriſto ſophiſtæ credunt. Nam vt ait Ioannes, credere Deo eſt credere verum eſſe teſtimonium eius, quod teſtatus eſt de filio ſuo I. Ioan. §. Teſtatus eſt autem voceé de cælo facta, Hic eſt filius meus, Vides fidem Chri- ſti ſcripturis ſemper concludi. Qui creditis in Deum, inquit — inqui videt mirar et die ſum en 1 patre gelizan tls, conkell cora feſlls Uus dei de ſi nem tionid collig Giſpun ct. bis: It co ſtane kumn, lenn, Cati Logar ſempe inqui 17. leſim canit Lenpe idem ſe mi Uis. rum e diean les I4 fum Cnk Un, e n t fed . is An d Non ett ungelife Preckent Ws, N Uder wiun ripit ien 10. Al iden (1 Uli rie — 1 Hie A Dor in en Nelch, Chriki ſa L I BER . 293 inquit Chriſtus, in me creditis: ſicut qui videt me, videt Deum. Vide igitur et crede, lector, et noli mirari, ſi hanc fidem vrgeo. Semper dixi, et dico, et dicam, eſſe omnia ſcripta, vt credamus, hunc Ie- ſum eſſe filium Dei. Hoc mandatum accipit Chriſtus a patre, vt ſe eſſe Meſſiam declararet. Ad hoc euan- gelizandum miſſus eſt ipſemet Chriſtus. Ob id mor- tuus, quod filium Dei ſe dicebat. Ipſe eſt apoſtolus confeſſionis noſtræ, eius videlicet, quam teſtatam fecit coram pontificibus et coram Pilato: qua ingenue con- feſſus eſt, ſe eſſe filium Dei, regem Iudæorum. Pau- lus deinde hanc fidem ſemper prædicauit. Si quando de fide indefinite loquitur, mox Chriſti determinatio- nem addit, vt ea fides ſit fides Chriſti. Ex prædica- tionibus eius, et ex mandato de prædicando ſemper colligitur, eum hanc ſolam fidem prædicaffe: licet in diſputando vetera exempla ad comprobationem addu- cat. Apoſtolatus Pauli ſitus eſt in illis Chriſti ver- bis: Mitto te ad gentes, vt aperias oculos cæcorum, vt conuertantur a tenebris ad lucem, et a poteſtate ſatanæ ad Deum: vt accipiant remiſſionem peccato- rum, et ſortem inter eos, qui ſanctificati ſunt per fi- dem, quæ eſt erga me. Vides hic fidem, qua iuſtifi- cati ſunt ſancti. Hinc Paulus continuo ingreſſus ſyna- gogam, illum prædicabat, quod is eſſet filius Dei, ſemper affirmans, quod is eſſet Chriſtus, acto. 9. Hic inquit, eſt Chriſtus, quem ego annuncio vobis. acto. 17. Per omne ſabbatum diſputans, ſuadebat Iudæis, Ieſum eſſe Chriſtum, acto. 18. Fidem eandem prædi- cauit Præſuli Felici acto. 24. Viua voce teſtatur, ſe ſemper hanc fidem prædicaſſe, acto. 20. Ad hanc fidem iuxta præſcriptum mandatum prædicandam ſe miſſum, ſcribit Romanis, Corinthiis, Galatis et aliis. Vellem cogitares, qualis tunc effet Ethnico- rum et Iudæorum populus, et qualis fides ex his præ- dieationibus acquirebatur. Claræ ſunt confeſſio- nes et oſtenſiones fidei Ioannis baptiſtæ, Natanaél, t. 3. Mar 294 DE FIDE ET IVSTITIA Marthæ, Samaritanæ, Centurionis, Eunuchi, fürdo- rum audientium, cæcorum illuminatorum, et reliquo- rum, qui omnes de hac fide laudantur, quod fidentes crediderunt, hunc eſſe Meſſiam filium Dei. Vtinam in fide et ſimpliciĩtate ipſorum, Ieſum eſſe filium Dei erederent nunc ſophiſtæ, abſque verſutis illis technis, et idiomatum cauillis. Non eſt hæc hiſtoria fabula, ſi firma fiducia tu credas, hunc eſſe illum Meſſiam, a Deo genitum, ſal- uatorem tuum. Per eam fiduciam a Chriſto ipſo nunc iuſtificaris, etiam ſi fuiffes nequiſſimus latro, Lu=- cæ 23. Etiam ſi nihil fuiſſes operatus, ſicut ille la- tro: et ſicut Paulus ait, Ei qui non operatur Rom. 4. Non ex operibus eſt hæc Chriſti ſalus, ne quis glorietur Ephes. 2. 2. Tim. 1. Si gratia eſt, non ex operibus Rom. 11. Mera gratia eſt, vt Chriſto cre- dentes iuſtificemur. Galat. 2. Per hunc Ieſum omnis, qui credit, iuſtificatur acto. 13. Omnia inquit, a qui- bus non potuiſtis per legem iuſtificari, vobis nunce in Chriſtum eredentibus remittuntur. Iuſtitia Dei effun- ditur, in omnes et ſuper omnes eos, qui credunt in Chriſtum. Rom. 3. uſtifieatio eſt Chriſtus omni credenti Ro. 10. Perfecta res eſt iuſtificatio hæc, et perfectum donum, quod nunc nobis datur. Cre- dentibus in Chriſtum non futura promittitur ſalus, ſed præſens donatur. Hinc ipſe ait, Fides tua te ſaluum fecit. Saluos ille fecit nos, eripuit a poteſtate tenebrarum, tranſtulit in cæleſte regnum fuum, quia credidimus. Promiſſiones olim factæ per eam fidem tibi nunc donantur: tanta adeo vis eſt ſimplicis illius in Chriſtum conſenfus, idque per gratiam. ta pla- cuit cæleſti patri eam in filium fidem gratam habere, et nouo ſpiritu viuificare. Fidem ſolius promiſſtonis plerique ſibi hodie fingunt, non intelligentes, quod dare ſit plus, quam promitte- re: et quaſi Chriſtus euangelio ſolum promittat, non potius potin bus, 5 ſ Gi p. Uint p regnn ſens, it, ( init cxletti quan Natura ſuum, mur nante Hi dem: Dei. ſeunt: Chimn Credunt fliun Credlim Eruand go me Mortunn ckleſti kauci⸗ meo, lorum In mini! Gica 10 ey ls, „ Dro r IA Uchi, ud h, et tel gdod in le flium . llig teche nn ſne! getitun , CDrite , us kund ſent ie pertulki ſalas te tin el, t Crioe leſum d ingihid Pobis mml gui Gei Crit en. nitänn !1 lit t 1 n er e 1 i lnnia? n. u tatam i voie M. wi Oriint 6 N L IBE R I. 295 potius donet. Hebræi credebant olim promiſſioni- bus, quas vere non ſunt tunc aſſequuti, ſed futu- ras ſperabant. Noſtrum autem eſt credere in eum, qui promiſſa implet, et maiora præſtat, quam fue- rint promiſſa. Credentibus in Chriſtum datur nunc regnum cælorum, vita ipſa æterna, iam nunc præ- ſens, et tranſitus de morte ad vitam. Ita Chriſtus Qui credit mihi, habet vitam æternam, tranſ- juit de morte ad vitam, et ad æternam vitam, vt cæleſtia iam nunc guſtet. Plura et fublimiora, quam fuerint promiſſa, dat credentibus Chriſtus, naturam ſuam diuinam, corpus fuum, ſpiritum ſuum, regnum ſuum, ſeipſum totum: vt efficia- mur eius participes, amici cohæredes, et conreg- nantes in cælis. Hiſtoricam illi, et inutilem aiunt hanc Chriſti f. dem: quia etiam dæmones credunt, Ieſum eſſe filium Dei. Reſpondeo, Dæmones credunt et contremi- ſcunt: nos autem fidentes credimus, et credentes ac- cipimus. Nos credimus in filium Dei, dẽmones non credunt. Dæmones formidando credunt, ipſum eſſe filium Dei, qui venit ad eos perdendos. Nos fidendo credimus, ipſum eſſe filium Dei, qui venit ad nos ſeruandos, et a dæmonis poteſtate eripiendos. Dico ego me credere, ipfum eſſe filium Dei pro ſalute mea mortuum, et reſuſcitatum, qui mihi omnia donat, etiam cæleſtia, et ſeipſum totum. Hæc vera fides eſt, firma fiducia, ac viua perſuaſio de Ieſu filio Dei, ſaluatore meo, qui me ſibi fidentem gratis ſaluat, et regno cæ- lorum nunc donat, non tantum promittit. Imo ſimpliciter credere ipſum eſſe filium Dei, ho- mini facit ad ſalutem, et demoni ad pœnam. Nam mo- dica ab initio fides poſtea in nobis creſcit, velut ex gra- no exiguo facta arbor magna. Ex eo ſolo, quod cre- dis, hunc eſſe filium Dei, reliqua conſequuntur, et pro nobis, et contra dæmones. Nam ſi filius eſt Dei, t. 4. hæres 296 DE FIDE ET IVSTITIA bæres eſt æterni regni Dei: ergo in æternum eſt vn. ctus rex, ergo Meſſias, ergo ſuorum participum et amicorum ſaluator, liberator et benefactor, non ad- uerſariorum de'monum. Pœnitentiam, ac peccatorum diſplicentiam hæc ſides præ ſe fert. Non potes tu vere credere, hunc efſe filium Dei, pro diluendis tuis peccatis mortuum, niſi et oderis illa pro quibus ipſe tanta paſſus eſt. Spem item, atque charitatem, hæe viua fides neceffario comites habet, et alia ſubſequen- tia facta, vt liber tertius mox docebit. Quæ de pro- miſſionibus inſuper dicere tu potes, ex fide omnia ſequuntur, vt acceſſoria ex ſuo principali. Nam ſi credis, ipſum eſſe filium Dei, credis, ipſum eſſe in pro- miſſis veracem, et promiſſa omnia complere. Si ere- dis, quod filius eſt Dei, credis, quod potentiam habet et bonitatem Dei, qui vt mala odit, ita bona docet. Si filius eſt Dei, dona Dei veniens ſecum adtulit rex, orbis regenerationem ipſe regenitus, mortis abolitio- nem per mortem ſuam, et nouam vitam per refurre- ctionem ſuam. Regnum Dei ad homines rex ipſe veniens ſecum adtulit, cælum nouum, et ſpiritum no- uum, qui nouas faceret creaturas, omnia noua. Qui de his omnibus non eſt certo perſuaſus, neſcit, quid ſit eſſe filium Dei: et ita non bene credit, quod male intelligit, quanquam credere ſe dicat. Qui ergo fa- ciunt Iudæos nobis æquales, nece probe credunt, nec intelligunt, ad nôs veniſſe regem, et regnum cæleſte ad nos attuliſſe. Innouationem per Chriſtum ipſi nullam cognoſcunt. At nos in filio Dei longe plura cognoſcimus et firma eſſe credimus. Qui vere credit, hunc eſſe filium Dei, in eo omnem plenitudinem cre- dit. Filius Dei eſt nobis omnia, et continet omnia, Ipſe eſt nobis pater, frater, dominus, et amicus, Ipſe eſt ſacerdos, templum, altare, et victima, Ipſe eſt iu- ſtificatio, redemtio, et reliqua omnia. Ad ipſum eſſe filium Dei, plura ſequuntur, quam hic poſſint referri: præſertim quæ de homouſio, de potentia, et gloria, de vi- de Que quun cone omne ritus ſunt ſmpie un⸗ eſt n Untore tis do te, dapti dus, bus. 14 LI B E R I. 297 rnumn en de viſione, cultu, et adoratione Dei alibi diximus. Articipun Quæ nunc ad rem faciunt, ex hac fide manifeſte ſe- kor, MI quuntur, remiſſio peccatorum, amicitia cum Deo, re- C peccann conciliatio, iuſtificatio, donum ſpiritus, et petitiones Non pore: omnes, quas in fide petimus, etiam miracula, ſi ſpi-⸗ Giluentizt ritus ſanctus eo vſque fidem viuificet. Multi enim 0 guibls , ſunt gradus vitæ fidei. IIla dicitur fides, vt granum Atitaten ſinapis, quæ cum fpiritu habet virtutem incendentem. lin ſobbeee Quanquam vero eo vſque non profecerimus, ſemper Au eg eeſt nobis credendum, hunc lefſum eſſe filium Dei ſal- ex kde N uatorem credentium. Heæc eſt fides catholica, a tan- Peli. Ne tis doctoribus prædicata, a Deo ipſo de cælo loquen- un ele ür te, a ſpiritu ſancto viſibiliter deſcendente, a Ioanne gere d baptiſta, ab angelis, a Chriſto ipſo, ab apoſtolis omni- Ctettanks bus, diſcipulis omnibus, et olim a Prophetis omni- tn bonn MN bus. n Atiit —yN nis CAPVT SECVNDVM. n e n De Fidei eſſentia. ſtamn rædicationem fidei, qualis vere fuit, aper- in wn tam enunciauimus, Vt ita aperte omnes credamus. , Ntt Nunc vero penitiora fidei requiremus, ne a ſophiſtis i, ni⸗ rudes arguamur, qui popularia tantum docuerimus, i Dicamus ergo, quæ ſit ipſa fidei ſubſtantia, vbi ſita ri, ſit, quæ ipſius cauſa, quomodo in nobis formetur, ram quatenus ſfit ſpontanea, et an ſit actus vel habitus. 5 Gte Fidem eſſentia ſua nos dicimus eſſe fiduciam, actum .on . .. . 2 quendam, per quem certo cordis impulſu credimus hi er⸗ Chriſto, et ita credendo, eius ſpiritu viuificamur. du ee Voluntarius eſt hic actus credendi in corde ſfitus, ine alium intelligendi actum adiunctum habens. Ante- wun quam vero ſingula proſequamur, quædam de hae et Men ei re aliorum dicta referemus. Quibuſdam fides eſt 1 Me: cognoſcere Dèi erga nos beneuolentiam. Aliis fi- uin, des eſt apprehendere iuſtitiam. Aliis eſt ipſa per- holin 5 fuaſio de remiſſis peccatis. Aliis eſt quædam pro- tin 41 4 . 5. = miſſio 2993 DE FIDE ET IVSTITIA miſſionum ſtipulatio. Hi omnes ſine capite ſibe fin- gunt membra, aut ſecluſo principali, quærunt acceſ- ſoria. Primis ita reſpondendum: Nos fide cogno- ſcimus, imo quod maius eſt, vere experimur Dei erga nos beneuolentiam: fides vero in ſe eſt credere. Fi- dei eſſentia male diffinitur eſſe ipſius intellectus cog- nitio, cum fides nec in intellectu ſit, nec cognitio, li- cet cognitioni ſit adiuncta. Ita fidei ipſi cognitionem adiungi, docuit Barnabas a Clemente Alexandrino ci- tatus lib. 2. Stromatum. Secundis ſimiliter dicendum: Nos fide apprehendimus, quia credendo apprehendi- mus et iuſtitiam, et reliqua Chriſti dona; Fides vero in ſe eſt credere. Tertiis item, Fide nobis vere re- mitti peccata, fidem vero in ſe eſſe de lIeſu Chriſto filio Dei. Quartis negamus eſſe ſtipulationem. Fides non agit contra Deum, vt contra debitorem obſtri- ctum. Fide ipſa Chriſti nos accipimus promiſſiones: ac fides ipſa eſt de Ieſu illo crucifixo, fides vera re- cta tendit in ipſum Chriſtum, vt in ſcopum. Ipſe vero huic fidei maxime gratificans, ſuperaddit omnia dona prædicta, vt cognoſcamus apprehendamus, remiſſio- nem peccatorum et promiſſiones accipiamus, imo cum ipſo in cæleſtibus nunc regnemus. Si dictis aduer- ſariorum diffinitionibus ſit locus, eadem ratione, Fi- dem diffiniemus eſſe audaciam, quia per fidem habe- mus audaciam Ephes. 3. Fidem eſſe fortitudinem, continentiam, caſtitatem, et alia. Imo fidem ipſam eſſe charitatem. Obiiciunt alii, Fidem eſſe ſubſtantiam rerum ſpe- randarum. Heb. 1II. Reſpondeo, fubſtantiam ſeu fundamentum omnium eſſe Chriſti fiduciam. Sed quare ad res tantum futuras dixit apoſtolus tendere fidem? Reſpondeo, Ad Hebræos ille ſcribens, et vete- rum Hebræorum fidem commendans fidem defcribit, vt Hebræis potius congruebat. Non erat eis ſalus præſens, vt nobis eſt, ſed ſolum ſperabatur futura. Ideo fides eis optime dicebatur ſubſtantia rerum ſperanda- rum. tes Vera gue enetg et de Mora) Sunt Niam ſtanti Non nens. peruen lor cun in Cor⸗ Gentes Ein lubitn lan gkuere Kitin Uunt Kripen Ung. 294. o. eſt, ſi 15. alcit Kieit⸗ IA Pite ſdei⸗ lerunt i Kee oor⸗ ur Deien recete. ) elleons Coeniti cogniäe. exandrine er Cicendrr 0 APprehe 3 Hices n obis vert e lenn nd iimcn 1 toren onn pronl e Ides nH un. Ne t omnit nls, 1 mus, imn cicis d taic! ſien fortiuches teru 4 ſuin D el in. 8 tolus ein , . ti⸗ t es 1 L. I B E RI. 299 rum. Nobis vero fides reſuſcitati Chriſti eſt ſub- ſtantia rerum ſperandarum ac etiam præſentium, ſed magis ſperandarum, vt et nobis definitio illa conue- niat. Fides eſt ſubſtantia ſpiritualis, per quam ſpiri- tualiter ſubſiſtimus et ſubſtantialiter in Deo viuimus. Obiiciunt deinde: Fidem non eſſe actum, ſed ha- bitum, vt charitatem, iuſtitiam, et alias animæ virtu⸗ tes morales. Reſpondeo, Anima ipſa noſtra eſt actus. vera gειοιαι, actio continua. Subſtantia lucis eſt, quæ lux ſemper eſt actus, agitatio continua, et iugis energia. Eius modi viuens energia eſt fides vera, et de fubſtantia lucis. Tam animæ cognitiones, quam morales ipſæ virtutes, ſunt omnes luminoſæ formæ. Sunt actus actiui, quanquam habitus dicantur, quo- niam radicantur et firmiter hærent. Eadem eſt ſub- ſtantia, et eſſentialis ſpecies eadem, actus et habitus. Non aliter differunt, quam lIux tranſiens, et lux ma- nens. Actus durans fit habitus, et actus alius ſu- perueniens, cum eo copulatur, vt lux cum luce, ca- lor cum calore. Vſque adeo fides eſt actus, vt etiam in dormiente agat, et creſcat, teſte Chriſto. Conce- dentes ergo, fidem primam ex actu fieri habitum, eam quoque poſtea actum dici affirmamus, ne ſub illo habitus nomine ſopita videatur. Iam exploditur illud argumentum, Fidei non con- gruere, vt iuſtificet, cum fides ſit in intellectu, et iu- ſtitia in voluntate. Hoc contra illos facit, qui fidem aiunt eſſe cognitionem. Nos cum ſacris omnibus ſcripturis, fidem in voluntate, ſeu in corde eſſe dici- mus. Ita ſcribitur, Tardi corde ad credendum, Lucæ 24. Corde creditur Rom. 10. Si ex toto corde acto. 8. Cor incredulum Hebr. 3. Fides in corde eſt, ſicut a corde ſunt iuſtitiæ, vel iniuſtitiæ, Matth. 15. Euangelicus ſermo in corde ſeminatur, vbi fides naſcitur, Matth. 13. Aſſentiri mendacio, cordis error dicitur, pſal. 94. et Heb. 3. L Si ſi⸗ 300 DE FID E ET IVSTITIA Si fidei ortum verum cupis habere, animaduerte ſimilitudinem, ſeu comparationem inter fidem Chriſti, et alios actus internos. Nam eſt analogia quædam. Actus voluntatis morales, virtute innatæ nobis deita- tis, aut doctrina, aut vſu ipſo in corde producti, ibi radicantur in anima. Fides item de rebus mundanis, vt apud logicos et phyſicos accipitur ſides, ab argu- mento aliquo et noſtro erga dicentem, vel rem di- cGtam affectu, in nobis formatur. Ad eorum omnium in corde formationem, concurrunt et iuuant notitiæ intellectus, cum voluntas non feratur in incognita. At in fide Chriſti formatione vltra prædicta omnia, nouo ſuperueniente ſpiritus auxilio ſemper eſt opus. Ipſe fidei Chriſti actus, mouente ſpiritu ſancto, in corde ſubſtantialiter productus, ipſi animæ formaliter hæret, a qua productus eſt. Chriſtum fides hæc in nobis format, ideam, ſeu formam eius refert, ficut illa prior de Chriſto in intellectu habita notitia, quæ ad fidei formationem concurrebat. Non eſt falſa Chri- ſti viſio, nec falſa imago, quam nobis infundit ſpiri- tus ipſe Chriſti, qui veram in nobis imprimit ideam filii, cum luce diuina creatam notitiam. Eſt enim in lucé Dei referens idea. Vt clarius adhuc rem totam explicem, fidei Chri- ſti prima formatio ad hunc habet modum. Obie- Gum eius primum et verum, eſt Ieſus ille Nazare- nus, qui fuit a Iudæis crucifixus. Intellectus ex au- ditu prædicationis format de obiecto illo fuas noti- tias, conceptus varios, et propoſitiones: Quod ille ſit miſſus a Deo, verus Meſſias, filius Dei, qui ſibi credentes recipit, iuſtificat, eis remiſſionem peccato- rum donans, regnum cælorum, et vitam ipſam æ- ternam. Qui pro nobis mortuus eſt, et ad Deum reſurrexit, vt nos ad Deum aſſumat. Qui in lege promiſſus, omnia legis promiſſa in nobis implet, et qui legem ipſam pro nobis implens, ab eo nos onera liberat. Cordis iam ad hæc propoſi- ta ſu ta fup te pati da. N interim Darabol. hon iden ime ntiz qn lbere d lt Deut Git t 1e, e 0 ram. cOrd Aliud tem, 6 Deut. li. 15. kece Mein, d Mnth. t No et iner ieri⸗ Doteran Decext berdn Quam iis 1 Uat! Mand corcde kͤit, lum, cemn I4 ANimula dem Cnni din Clei Nobis procuci us Inntti des, Du Vel ken Ofudn omin unadt o in inng Elata tl nper et itn ſult ine fon n ſceike 8 1eſet ta vottit el klul⸗ ifnnirk wpiit 6 Eent, L I. B. E. R I. 301 ta ſupereſt applicatio, mouente ſpiritu, ſeu trahen- te patre. Hinc eſt a corde vera fidei ratio ſumen- da. Nam ea, quæ proponuntur, interim cor reſpuit, interim recipit, et interim recepta male ſeruat, vt in parabola ſeminantis docet Chriſtus Matth. 13. Quod non ideo eſt, vt aiunt Magi et Manichæi, quod ſint animæ noſtræ ita neceſſario adſtrictæ. Sed quia do- natis quædam ſponte abutuntur, quædam ſponte ſeu libere bene vtuntur. Quare hic a nobis aliquid exi- git Deus? Quare punit non facientes? Quia ipſe de- dit, vt poſſimus. Inſanum eſſet a quoquam id exige- re, quod ipſe nullatenus poteſt. Et multo inſanius, eum ob id acrius punire, quam Sodomam et Gomor- ram. Miro artificio agit nobiſcum Deus. Ipſe aperit corda noſtra acto. 16. Ipfe poteſtatem dat Ioan. I. Aliud eſt adſtringere, aliud poteſtatem dare, Poteſta- tem, optionem, et electionem liberam nobis dat Deus. Deut. I1I. et 30. Ioſue. 24. et Iere. 2 I. et Eccleſiaſti- ci. 15. Ipſe pulſans non neceſſario cogit. Sic enim ait, Ecce ſto ad oſtium et pulſo, ſi quis audierit vocem meam, et aperuerit Ianuam, intrabo ad illum apoc. 3. Ipſe dat nobis, vt poœnitere poſſimus, et nos nolumus Matth. 23. et apoc. 2. Ipſe iuuans manum porrigit, et nos renuimus prouer. 1. Ab eo probe illuminati, et ingreſſi, adhuc aliquando retrocedimus, ob id meri- to acrius puniendi, quia in gratia data manere facilius poteramus. Exemplum aliud libertatis clarum habes in peccato primi angeli et primi hominis, quod mere li- berum fuit. Nos vero quanquam ſimus oppreſſi ali- quam tamen habemus ſuperſtitem deitatis, et liberta- tis ſcintillam. Eam oppreſſionem opportune ſuble- uat Deus, obicem ſatanae tollendo, et nos illumi- nando, vt id intelligere et velle poſſimus, atque ita corde credere. Cor ergo liberum eſt, quod credit, fidit, ſperat, et diligit Chriſtum. Cor eſt incredu- lum, diffidit, deſperat et odit. Fides a corde radi- cem originis ducens, tranſit per intellectum et ter- minat 3o2 DE FIDE ET IVSTITIA minatur ad obiectum, quod eſt ipſe Chriſtus. Ecce qualiter eſt fides cognitioni coniuncta, fides ex auditu, donum Dei et in corde. Supereſt quædam obiectio phyſica, quam contra Chryſippum proſequitur Galenus, in libris de placitis Hippocratis, et Platonis. Origo motus voluntarii vide- tur eſſe in cerebro, a quo procedunt nerui, et animales ſpiritus, in quibus eſt illa muſculorum motrix, et ſpontanea facultas. Ibi etiam eſt mens et vis rationa- lis, vt multis ibi oſtenditur: ergo non in corde. Re- ſpondeo, Externo miniſterio et ſpeculationi præſicitur cerebrum. Expectatur tamen ſemper cordis imperium et conſenſus: cuius voluntas, vt per cerebri miniſte- rium poſt ratiocinationes intellectus ſuum velle con- cludit, ita per cerebri miniſterium ſe foras exerit. A- nimales illi ſpiritus originem habent, a vitalibus ex corde prodeuntibus, in quo eſt prima vitæ, et animæ origo. In maximis apprehenſionibus, timoribus et do- loribus, in corde maxime ſentitur affectus, velut in principe loco. Ibi eſt animæ et ſpiritus capacior lo- cus, quam in cerebri vaſculis. Illud verum eſt, quod cordis voluntas non ita imperat, ipſi intellectus ratio- ni, quin ab ea etiam reprimatur. Princeps vna animæ facultas eſt in cerebro, ratio- cinatio intellectus, ad quam veluti difficilem, in ſub- limi ſpecula ſitam, magno ingenio ſunt varia organa facta. Alia eſt in corde ſimplex facultas, deliberatio voluntatis. Non poteſt cor velle, niſi obiectum ei in- tellectus miniſtret, quia voluntas non fertur in inco- gnitum, ſicut et de incognitis nulla eſt fides. Imperat cor intellectui, quia ad cordis imperium intellectus ſe operi accingit, et intellectus ratio voluntatem cordis refrenat. Intellectus ea, quæ ſunt, vel apparent vera, perſequitur: voluntas vero ea, quæ bona. Voluntas per intellectum et ſenſum in res ipſas eadem via extrorſum tendit, qua res illæ per ſenſum et intellectum ad ſe introrſum venerunt. Qua ratione dicitur vis illa vo- lendi, lendi, kum! Volene eſt ipt in ai Ad eun mim, eis con th agen triuitun tiam me carm ir Or en D lis eſſe li non ſi intellee uam e kete ele om ldeis e Unne Ad id Ile, d uia e docet. Ile dnec Ih4 lidere imns us do I4 kiſtus, es e lt Guam ck 1 1 1s Ge ghni luntariie i, et in 1 nori t is kine 1cMtte! Oni preiti rebri nin: In vele er 3 te, ai —†1 lus, ſen captinr- ettustn⸗ rebto, 1i lem, l Gihui jeckum d L I BER I. 303 lendi, et in intellectu eſſe, et in libero ipſo ſingulo- rum ſenſuum motu: cum præſertim ſit anima vna, volens, intelligens, et ſentiens. Senfus proprie non eſt ipſa organi paſſio, ſed paſſionis dignitio, quæ eſt in anima: ob idque eius poſtea recordatur anima. Ad eundem modum velle et intelligere eſt proprie in anima, non in organis cordis aut cerebri: ſed eſt in eis coniunctus quidam motus: ſunt prima inſtrumen- ta, agentem ibi animam continentia, ob idque eis actio tribuitur. Sunt qui cordi ſolam tribuunt concupiſcen- tiam malam et iracundiam. Sed illa eſt a ſerpente Carni intruſo, alliciente cor et voluntatem. Alioqui cor eſt natura ſua deitatis particeps, et bene vult. Ex his omnibus, hoc in ſumma colligimus, a corde eſſe liberam voluntatem. Fidem in corde eſſe aut non ſimpliciter liberam, cum ad eam ratiocinatio vera intellectus exigatur, et ſpiritus ſancti motus. Nun- quam tamen datur fides, niſi volenti libero. CAPVT TERTIVM, de Iuſtificatione. Ciriſtiana fide iam oſtenſa, eaque firmo cor- de retenta, oſtendendum nobis eſt, Chriſtianos veros eſſe omnes in ea, et per eam iuſtificatos. Id quod ex locis capite primo citatis aperte deducitur. Quibus nunc pauca adiungere fufficiet, præſertim ex Paulo. Ad iuſtificationes legis alludens apoſtolus declarat vbi- que, nos ex ſola gratia eſſe iuſtificatos, i. e. factos iuſtos, quia credidimus Chriſto Ieſu. Hoc in omnibus epiſtolis docet, ſignanter in prima ad Romanos in qua et mortem, quæ per Adam, et iniuſtitias, quæ per legem intrarunt, adnectit, vt magnam oſtendat iuſtificantis Chriſti grati- am, quæ nos a morte illa, iniuſtitiis et delictis omnibus liberauit, Deo in gratiam reconciliando, quia ei credi- dimus. Proinde capi. 3. concluſis Iudæis et genti- bus ſub peccato, addit, inquiens: Nune vero, tempore iſto aduentus Chriſti, excluſa lege, iuſtitia Dei eſt per . fidem 3024 DE FIDE ET IVSTITIA fidem Ieſu Chriſti omni credenti ad remiſſionem præ- teritorum peccatorum. Ergo ſumus iuſtificati, quibus ſunt remiſſa peccata, a tempore, quo Chriſto eredidi- mus. Nunc inquit, in præſenti tempore hæc ſublimis gratia facta eſt, quæ ex impio facit pium, iuſtum, et ſanctum. Adducit capite quarto exemplum Abrahæ, ad hunc modum iuſtificati. Sicut imputatum eſt ei ad iuſtitiam, quia credidit: ita et nobis eſt imputa- tum, quia credidimus. Sicut Abraham propter vni- cum illum fidei actum factus eſt amicus Dei, ita nos propter vnicum illam leſu Chriſti fidem ſumus Deo reconciliati, facti amici, qui eramus inimici, et de filiis iræ facti filii Dei. Capite deinde quinto, cum nos eſſe iam iuſtificatos oſtendiſſet, illationem pulch- ram facit dicens: Iuſtiſicati igitur ex fide pacem ha- bemus. lam habemus, et nacti ſumus diuinam pacem, per collatam iuſtificationis gratiam. Ibidem ait nos fide perductos, ſiue aditum habuiſſe ad gratiam iſtam, in qua ſtamus, et in qua ſtetimus a tempore, quo Chriſto credidimus. De eadem gratia, in qua ſtamus et ſtetimus a tempore datæ fidei, facit mentionem Pe- trus in fine epiſtolæ prioris, et Paulus ipſe Ro. 8. ét 2. Cor. II. Verba etiam illa non excidant, quæ repetit Paulus, Nune reconciliati, in præſenti tempo- re, nunc reconciliationem aſſequuti, per Chriſti ſcili- cet aduentum. Nam antea non erat talis reconcilia- tio. Ad Galatas etiam, ad Epheſios, et in reliquis epiſtolis, gratiam hanc veram, ad præſens aduentus Chriſti tempus ſemper refert. Capite ſexto ſubiun- git, Eos omnes, qui per baptiſmum ſunt cum Chriſto mortui, eſſe iuſtificatos, a peccato. Item liberati a pec- cato, facti ſumus ſerui iuſtitiæ. Capite octauo illatio alia ſequitur. Si ita iuſtificati ſumus, nulla nunc eſt condemnatio in iis, qui inſiti ſunt Chriſto Iefſu. Lex ſpiritus viteæ liberos nos reddidit a iure peccati et mortis. Quod lex præſtare non poterat operanti- bus, Deus per Chriſtum præſtitit credentibus, et copio opiok ſtos f Nos Chriſt Opis, tione, ellis. Gn in1 ckellent Kimente Etunt, 0 Atenn Ergo tüns o ed 61. 2. I 63. P Petra e Ade Promich Meri. Nam i lrält lictegt benel nobis, fümus et cexle Aepti Amns ckedidhi leurus od, le inadit Dopuln Uleta fionene⸗ cat, gin riſto etele , indnn; lumn Arer Uratun 8 elt ime 1 Poptert 8 Dei inn ſ a tionen oi de ren ininam e bbiden i Grltin 1 tenlpote,6 in u k Wentonen! ipe Nol Acilmn teleni . 1 C k⸗ Nen. et in A⸗ eſens 1/ ſenn ii ten ſkriis t Ctau , l kolen ue u 1t ſ genthdn „ L. IBER IJIJI. z05 opiohus. Præſtitit veram iuſtitiam, nos omnes iu- ſtos faciens, vt iuſtificatio legis impleretur in nobis. Nos præ Iudæis glorificauit Deus per gratiam lIeſu Chriſti. Reliqua capita et epiſtolas perſequi non eſt opus, quia res eſt manifeſtior, quam vt egeat proba- tione. Cum præſertim dicat Chriſtus, Vos iam mundi eſtis. Translati eſtis de morte ad vitam, et fides, qua in me creditis, vos ſaluos fecit. Omnes Chriſto credentes, ſunt ab eo induti veſtimento ſalutis et ve- ſtimento iuſtitiæ, vt ait Eſaias. Qui Chriſtum indu- erunt, certe veſtimentum induerunt iuſtiti?. Omnes autem rite baptizati, Chriſtum induerunt Galat. 3. Ergo omnes habent veſtimentum iuſtiti?. Populus tuus omnes ipſi iuſti, omnes arbores iuſtitiæ. Eſa. 60. et 61. Chriſtus ſponſauit nos ſibi in iuſtitia, Hoſeæ. 2. Iuſtificauit nos, iniquitates noſtras portando, Eſa. 63. Fundauit nos in iuſtitia ſuper fundamento petræ, Eſa. 54. id eſt, ſuper iuſtificante Chriſti fide; quæ petra eſt. Adde prædictis generalem regulam, Omnes legis promiſſiones eſſe in nobis, qui Chriſto credidimus, im- pletas. Loquor de promiſſionibus iuxta ſpiritum. Nam iuxta literam et ſecundum carnem, nacti funt Ifraélitæ ſuas promiſſiones: terram Chanaan adepti lacteque et melle ſatiati. Promiſſa eſt Abrahæ ſêminis benedictio, multiplicatio, et hæreditas. Quæ omnia nobis, ſibi credentibus contulit Chriſtus. Nos enim ſumus ſemen benedictionis Chriſti, requiem ſpiritus, et cæleſtem regni eius hæreditatem, per eius fidem adepti acto. 3. Rom. 4. et 9. Galat. 3. et Heb. 6. Sumus in requiem domini introducti nos, qui Chriſto credidimus. Heb. 4. Sunt et alia prædicta, Quod ab- laturus eſſet Deus peccata noſtra, et impietates a Ia- cob, legem ſuam in cordibus noſtris daturus, nobis inhabitaturus, ſe fore nobis placatum, et nos fore populum eius, omnes theodidactos. Quæ omnia im- pleta funt, licet iniuria temporum pleriſque non V. WMUM appa 80o6 DE FIDE ET IVSTITIA apparuerint impleta. Prædictum et impletum eſt, quod iuſtus ex fide viueret: quod ſanandus eſſet omnis, qui ſerpentem aſpiceret. Impletum eſt, quod viſura eſſet omnis caro ſalutare Dei. Quod daturus eſſet no- bis Deus panem de cælo verum. Quod effundendus in nos eſſet ſpiritus Dei. In Chriſti perſona impletæ ſunt omnes legis ſiguræ et omnia ceremoniarum my- ſteria: de quo in libro de circunciſione dicemus. Ad id vero, quod nobis de juſtificatione propoſitum eſt, hoc vnum inferamus, quod infert Paulus Rom. 9. Omnes legis iuſtificationes eſſe in nobis, qui Chriſto credidimus, impletas per Chriſtum ipſum, qui ſolus eſt legis ſcopus et complementum. Omnes legis iu- ſtificationes, purificationes, ablutiones, et ſanctifica- tiones, ſunt in nobis impletæ, vt ait Paulus, abluti eſtis, iuſtificati eſtis, ſanctificati eſtis, purificati eſtis in nomine domini Ieſu Chriſti et ſpiritu Dei noſtri . Cor. 6. Impletæ ſunt etiam omnes de vocatione gen- tium promiſſiones: quanquam hæ non proprie dicun- tur promiſſiones, ſed prophetiæ, vt diſcernit Paulus. Rom. 15. Promiſſio in ſacris literis proprie dicitur, quando præſenti, in gratiam ipſius et ſuorum, quid dandum vel faciendum dicit Deus. In promiſſione etiam nondum datur, quod promittitur, ſed futurum ſperatur: alioqui non eſſet promiſſio, ſed donatio. Futura promittuntur, præſentia donantur. Ex dictis iam declaratur, quid ſit ſaluare, et quo- modo nos Chriſtus ſaluauit. Saluare eſt remiſſis pec- catis, in ſtatu ſalutis reponere. Eſt ſaluum reddere eum, qui peribat, ſanum facere eum, qui infirmaba- tur. Ita in euangelio ſæpe legitur, Fides tua te ſalua- uit, ſeruauit, ſiue ſaluum reddidit. Sicut a corporis, ita ab animæ morbis ſanabat et ſaluabat Chriſtus remit- tendo peccata. Hoc continet angeli prophetia. Matth. I. Is ſaluum faciet populum fuum a peccatis ſuis. Ergo ſaluauit, qui abſtulit peccata. Ad idem Za- cha. 98. . cha. 9 fuiſtis te Lter Titum. 1n ſalun id preß ferno lit CElum tamn lan us er De⸗ ſtitia h⸗ eſicax, ſcatos rod ſe Un idi Dottem ſed et Uunm Dei Inr cert (ne in ( reſi, ſer inte lante. Regnun Is. P ranſtun Uinificz onlede ncos t Eea 4poc. Doſtra! Wun il 3 ⸗ 1. I B E R fI. 398772 cha. 38. Saluabo Vos, er eritis benedictio, poſtquam ma i fuiſtis maledictio. Iſraèêl ſaluatus eſt in domino ſalu- Ana te æterna. Eſa. 45. et Paulus 2. Timot. I. et ad mwikir Titum. 3. Saluauit nos, ſaluos fecit nos, et Ephes. eluck 2. ſaluati eſtis. Non ſolum ſpe futuræ gloriæ, ſed oln M ad præſens ſumus vere ſaluati, quia a morte et in- Mmanmme, ferno liberati. Nec ſolum ab eis erepti, ſed et in me dn xlum euecti, ſpiritus noui donum, et æternam vi- ehn tam iam adepti, per ſolam Chriſti fidem, ex mera ee ipfius gratia, ſine noſtris operibus. Ie.. . il CAPVT OVARTVM, tri de regno Chriſti. Pullto i Dreendum iam de regno Chriſti, in quod iu- puifeid ſtitia hæc per fidem nobis data nos introducit. Ratio Deium efficax, quare nos iam ſaluatos, iuſtificatos et glori- enier ficatos dicimus, naſcitur ex cognitione regni Chriſti, Nrontt i quod ſcriptura vocat regnum Dei, et regnum cælo- temitm rum, idipſum intra nos eſſe dicens. Non ſolum poſt Cptie in⸗ mortem ab inferno defenſi, in hoc regnum ſeruamur, onm “ ſed et nunc viuentes in illud affumimur. Hoc reg- n rons num Dei in nobis, et gloriam eius in nobis experie- 1l un mur certiſſime in libris de regeneratione. Quicum- u que in Chriſto ſumus regeniti, in hoc regnum ſumus . ingreſſi, et ſubſtantialem communicationem habet no- ure, 4 ſter internus homo cum ipſo Chriſto, in cælis reg- enſßt nante. Translati nos ſumus in cæleſte Ieſu Chriſti lunth⸗ Regnum, in cæleſtibus cum eo ſedentes, vt ait Pau- s“ lus. Eripuit nos Deus a poteſtate tenebrarum, er u ei⸗ tranſtulit in regnum filii ſibi dilecti, Colos. 1. Con- anhis⸗ uiuificauit nos cum Chriſto, et conreſuſcitauit, et . rifum conſedere nos fecit inter cæleſtes Ephes. 2. Hinc M ſanctos altiſſimos nos vocat Daniel, ca. 7. IlIoannes tin ſe ercri 6 et Eſaias vocant aues per medium cæli volantes. vi apoc. 19. et Eſa. 60. Hoc ideo, quia conuerſatio d1 noſtra in cælis eſt, Philip. 3. Delatum eſt ad nos reg- num illud, quod eſt regnum ſpiritus, quo erat Chriſtus V. 9. in ſan 308 DE FIDE EFT IVSTITI A in fanctis ſuis, accenſis in eorum cordibus illius æ- ternæ gloriæ ſcintillis, vt dicat apoſtolus, eos futuri ſeculi virtutes iam deguſtare, Heb. 6. et gloriæ æter- næ eſſe vere participes, vt iam ſit opulenta gloria hæreditatis Chriſti in ſanctis ſuis, Ephes. I. Aeter- na illa beatitudine iam ſpiritu fruimur, viſione illius æternæ lucis, ac eius gloria donati per Ieſum Chri- ſtum. Aeternam illam vitam iam habemus, in nobis manentem, vt poſt Chriſtum ait Ioannes. Societatem habemus cum patre, et cum filio eius Ieſu Chriſto. Aeterna illa vita, qua victuri ſumus in carne, nunc ſpirĩtu viuimus. Arra, ſeu arrabo gloriæ nobis da- tæ hoc manifeſtat. Nam arra eſt pars pretii. Arra gloriæ æternæ, et æterni illius regni, nobis iam data, æternæ illius gloriæ, et æterni regni nos iam facit participes 2. Cor. I. et 5. Ephes. 1. Qui hoc in ſeipſo non experitur, et in ſeipſo Chriſtum non agno- ſcit, non eſt Chriſto regenitus. Qui hoc in ſeipſo non agnoſcit, non intelligit, quid ſit regnum Dei, et qualiter Chriſtus nunc regnet in ſanctis ſuis. Vnum et idem eſt regnum Chriſti, quod eſt, et futurum eſt: nunc latens in ſpiritu, poſtea manifeſtabitur in gloria. Colos. 3. Prophetiæ, quæ futuram reſurrectionis glo⸗ riam ſpectant, etiam nunc funt in regenitis impletæ, per gloriam ſpiritus dati, illi enim iam cum Chriſto reſurrexerunt, in cæleſtibus cum eo ſedentes, conreg- nantes, cohæredes, et fratres. Hæc eſt potentia reſur- rectionis Chriſti, et beneficium eius. Id quod pos vere facit huius gloriæ et regni participes, et reſur- rectio Chriſti, quæ veram facit noſtri ſpiritus reſurre- Gionem. Hoc aperte docet Paulus Ephes. I. et 2. Hinc dicitur Chriſtus reſurrexiſſe propter iuſtiſicatio- nem et glorificationem noſtram. Rom. 4. et. 8. Quia juſtificationis efficacia aliorumque omnium in nobis virtus et potentia inde robur habet. Sicut in re- furrectione firmatum eſt regnum Chriſti, ita iuſtif- catio in refurrectione noſtra ſortitur verum rece effe⸗ N efkec num 12. eſt in eins gredi lutiti Chriſt tiam e teligu⸗ tur cre (eleſte refarre et lor et ſpi regno dickum Tegnun Dibatis Dolt te Ch Ttenum 4d e tu, tint, V tint Deram Veneri rekürxr eſt lo diſti n ls ſi Mndi Cüntat d d dir D dus ilim 18, e0 in Porie r pblena 5 8. 1. 45 Vifone in t Lün nns, in es. Socett Leln Cin in carde, orie MMii s Nei⸗ 4 nobisint Kam m temmn k s ſis et funmme. L. I B E R I. . 309 effectum: vt iuſtificati cum Chriſto reſurgant, reg- num illud aſſumentes, quod concuti non poteſt. Heb. 12. Per potentiam reſurrectionis Chriſti donatum eſt iuſtificatis, vt vna cum ipſo reſuſcitati, in regno eius ſedeant et regnent. In regnum hoc nemo in- gredi poteſt, niſi iuſtificatus, eum Regnum ipſum ſit iuſtitia Rom. 14. Regnum hoc nunc nobis tribuit Chriſtus dicens, Quærite primo Regnum Dei et iuſti- tiam eius, ac deinde acquiſito regno adiicientur vobis reliqua. Matth. 6. Regnum et iuſtitia nunc quæri- tur credendo filio Dei regi cæleſti. Regnum hoc cæleſte acquiri nequit, niſi ab iis, qui per baptiſmum reſurrexerunt cum Chriſto. Ro. 6. Colos. 2. et 3. et Ioan. 3. De regno iſto ibi dicitur, renatos ex aqua et ſpiritu ſancto intrare in regnum cælorum. De regno eodem iam nunc præſenti, pulchrum COhriſti dictum Lucæ 22. Sicut diſpoſuit mihi pater meus regnum, ita ego diſpono vobis regnum, vt edatis et bibatis fuper menſam meam, in regno meo. Id quod poſt reſurrectionem ipſius eſt impletum. Eodem loco ait Chriſtus, ſe non editurum, donec compleretur regnum Dei, id eſt, vſque poſt reſurrectionem ſuam. Apud eundem Lucam cap. 9. et Marci 9. dixit Chri- ſtus, non guſtaturos diſcipules mortem, donec vide- rint, veniſſe regnum Dei cum virtute. Donec vide- rint filium hominis in regno fuo, Matth. 16. Nec perambulaturos omnes ciuitates Ifraëliticas donec iam vVenerit filius hominis. Matth. 10. id eſt, vſque poſt reſurrectionem. De eodem regno pulcre loquutus eſt Ioannes, eum nunc ſuper terram eſſe docens, Fe-= ciſti nos Deo noſtro reges, et ſacerdotes, et regnabi- mus ſuper terram apoc. 5. Excellentiſſima eſt hæc reg- nandi ratio. Nec abs re a Prophetis tam ſublimis de- cantatur gloria noſtra. Maxima ac pretioſa gloriæ diui- næ dona, vt inquit Petrus, ſunt nobis donata, et natu- ræ diuinæ dona, quæ ita nobis glorioſe donanda præ- v. 3. dixe 310 DE FIDE ET IVSTITIA ₰ dixerunt prophetæ, I. Pet. I. et 2. Pet. I. Per Eze- chielem ait Deus, ſe nobis hic daturum plura dona, quam dederit vnquam, adeo, vt paradiſum hic habea- mus Ezech. 36. Eadem nobis donanda prædixit lIere- mias, et animam noſtram fore paradiſum, lIere. 3 1. In qua re prophetæ ipfi non ſibi ipſis, ſed nobis prophe- tando miniſtrabant: non ipſis donata, ſed nobis donan- da prædicebant, vt ibidem ait Petrus. Hinc dicitur ec- cleſia Chriſti eſſe paradiſus, Cantic. 4. Hortus conclu- ſus, ſoror mea ſponſa, Propagines tuæ paradiſus po- morum, fons aquarum viuentium. Mira de hac gloria noſtra canit Eſaias. Paradiſum ipſum nobis reſtitutum prædicit cæleſte regnum, et cæleſtem ciuitatem glorio- ſam cap. 5 I. 52. 58. 60. 61. 62. 65. et pleriſque aliis. Paucis cum Ioanne dico, Qui vere ſumus in Chriſto, tales ſumus nunc in mundo hoc, qualis eſt Chriſtus ipſe in cælis regnans. I. Ioan. 4. Quia ipſe Chriſtus in nobis eſt, qui nos tales eſſe facit. Qualis eſt cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt, teſte Paulo. Ex his declaratur, quod in euangelio ſæpe legitur, Io-⸗ annem baptiſtam primum. Matth. 3. deinde Chriſtum ip- ſum Matth. 4. et Mar. I. deinde apoſtolos omnes Matth. 10. et Lucæ 9. deinde ſeptuaginta alios diſeipulos Lucæ 10. Hos omnes inquam, euangelizare regnum Dei, et quod prædicabant euangelium regni. Inſtare et appro- pinquare dicebant regnum cælorum, quod poſt Chriſti reſurrectionem erat mox futurum. De eodem regno Dei iam præſente loquutus eſt poſtea eunucho Philippus, acto. 8. et Paulus acto. 19. 20. et 28. Ecce verum e- uangelium regni cælorum. Ego euangelizo vobis regnum Dei. Annuncio vobis Ieſum Chriſtum filium Dei in cælis regnare, et ſibi credentibus, regnum illud, et ſeipſum donare. Vtinam in hoc ſenſu regnum Dei concionato- res omnes nunc euangelizarent. Euangelium eſt nun- cium bonum de filio Dei: ſicut Græci νασn„½ας voca- runt nuncia et præconia de rebus bene geſtis. Hoc euan- gelium ipſemet verus euangeliſta prædicauit, et dein- de reli de bat. Mare uentt re te Nis fa enco, ſert, e II tane atkllit ie, e Munci ado. Eſai⸗ cemn, cent koge lia II ſolun euun⸗ Dron- Dlet guo⸗ pror ſum kumn. Aete lion ſent ili, te od An der IIA .l. Nb phurn um kie e prechkl r, lete,ll Hnobis e d nobsn line ſictnt Hortusen 2 Prndlu, n de he bi i ini bituen , G5. e hei Vele imn oe, (l n. 4. E ſret. ( hnntlel Peeit⸗ osonneN giſei e⸗ ternuud. 6 lult en gvod) il eolen n neio , leeſer hunik fumiin Uoc, e ſ Di omi ! I. I B E R I. 311 de reliqui omnes. Vulgus totum in ſpiritu Dei clama- bat. Benedictum regnum, quod venit in nomine domini, Marci 11. Quicunque dona Chriſti cæleſtia per eius ad- uentum et ſpiritum orbi collata annunciat, is dicitur ve- re regnum Dei euangelizare. Id ipſum Chriſtus exter- nis factis exprimebat, infirmos ſanando, dæmonia pel- lendo, et cæcos, intus et extra illuminando. Vnde in- fert, perueniſſe ad eos regnum Dei, Matth. 12. et Lu- cæ II. Etiam quia ſubdit, ſe potentem ſuperueniſſe, ſa⸗ tanæ regnum deſtr uxiſſe, atque adeo regnum Dei ad nos attuliſſe. Euangelium igitur Chriſti eſt euangelium gra- tiæ, euangelium regni Dei, quando hæc veniſſe quis an- nunciat. Vnde merito Paulus vocat nuncium gratiæ Dei, acto. 20. Hoc eſſe verum regni euangelium, teſtis eſt Eſaias cap. S2. quam pulchri pedes euangelizantis pa- cem, euangelizantis bonum, annunciantis ſalutem, et di- centis ad Sion, Regnauit Deus tuus, id eſt, Chriſtus. Eodem modo gaudium magnum euangelizat angelus, quia natus eſt ſaluator Chriſtus, Lucæ 2. Errant turpiſſime, qui euangelium definiunt, eſſe ſolam promiſſionem rei futuræ; quaſi a remôtis quid euangelio promittatur, non potius donetur. Quæ olim promittebantur, nunc per euangelium annunciantur im- pleta, vt aperte docet Paulus acto. 13. Euangelium quod promiſſionem implet, aliud maius eſt, quam ipſa promiſſio. Euangelium Paulo dicitur olim promiſ- ſum Rom. I. Tunc non erat, ſed promittebatur futu- rum. Futura enim promittuntur, præſentia donantur. Aeternam ipfam vitam, iam nune præſentem, euange- lio nos dicimus annunciari et credentibus vere præ- ſentem dari, non tantum promitti. Si intelligerent iſti, ante aduentum Chriſti fuiſſe regnum inferorum, intelligerent plane, eſſe nunc regnum cælorum. Ante aduentum Chriſti omnes in infernum ducebantur, non obſtantibus promiſſionibus illis, nunc vero in cælum aſſumuntur. Iterum dico, regnum Dei intra nos eſfſe, per Chriſtum eſſe cælum ad nos allatum, per ipſum eſſe cælum nobis apertum, noſque cælum ipfum intraſſe, V. 4. imo. 312 DE FIDE ET IVSTITIA imo per ipſum nos factos eſſe cælum templum Dei, et n0 et regnum Dei. Chriſtus in finali reſurrectione tra- ne 24 det patri regnum, id eſt, ſanctos, qui ſunt regnum per ei ipſius, patri tradet. Per ipſum nos ſumus regnum, Viribus et ſacerdotium ſanctum, olim in vmbra, nunc in Ve- minante ritate. Nos ſumus templum Dei I. Cor. 3. et 6, et 5 ne 2. Cor. 6. Nos ſumus lapides viui, domus ſpiritua- tumen lis I. Pet. 2. et Heb. 3. Nos fſumus cælum ſedes icu: eius. Nouas creaturas regenerans Chriſtus, facit cæ- hiiun los nouos. Nos ſumus cæli illi, quos ipſe plantat. tur, 0 Eſa. 51, 65. et 66. Cæli illi enarrantes gloriam Dei, n tane erant apoſtoli prædicantes pſal. 198. et Rom. I0. eſ ver⸗ Ipſi ſancti ſunt cæli enarrantes cæleſtem Chriſti iuſti⸗ ſtis tiam, pfal. 49. Qui in pugna contra Antichriſtum hune! docent veram iuſtitiam, ſunt vt ſtellæ, et ſplendor iiſeinn firmamenti Dani. 12. Theſaurum ſuum optimum et ſeiat, cælum ſuum nobis aperuit Deus, vt rore cæleſtis gnitio pluuiæ per ſpiritum ſanctum in nos effuſo, omnes Cation cum Chriſto in cælo regnemus. Celeſtis illa ciui- uod tas Ieruſalem intra nos eſt, teſte apoſtolo Heb. 12. eiin ei alias non ſumus Chriſtiani, et regnum Dei non eſt te men in nobis. Magna adeo res eſt cum Chriſto regna- Went, re, vt ob id omnes vere dicamur reges. Vere ſto tun regnamus, quia a poteſtate tenebrarum erepti tranſ- thrun, lati ſumus in cæleſte Ieſu Chriſti regnum Colos. 1I. ein- Vocauit nos Deus in fuum regnum et gloriam 1. ver Theſſ. 2. et quos vocauit, glorificauit, Rom. 9. (txuikn Vocati ſumus in conſortium et participationem leſu Wodor Chriſti filii Dei 1. Cor. 1. Participationem eius Chicto naturalem habemus, facti participes diuinæ naturæ e, 2. Pet. I. Futuræ gloriæ iam ſumus facti partici- ko: pes, et magna eſt gloria hæreditatis Ehriſti in ſan- d ctis eius, Heb. 6. et Ephes. I. ſiince Ex his quorundam errorem perpende, qui ex huius reg- ni cæleſtis introitu nobis impoſſibili, ſeruum arbitrium ſiniſtre concludunt, cum potius ſublimitas regni erat con- cludenda. Nam cum regnum Chriſti ſit regnum ſpiritus, et nos ſi- I4 uplun) retkioret fn n us lenn Nlne inn 9 e nls Pgtin Cklun ſe e in Clotimd t Non. 4 et hlen ore li ro, Sis ürck, lo Heb. Dei un Unito eges 1 gent tn CCNNN Alnin „ Mon aimal 6 tionen tiin Xluintt Abirne in i ernteh⸗ nn H⸗ tins et 00 . I. 1 B E R I. 313 et nos fimus animales homines, tranfitus iſte de car- ne ad ſpiritum, qui eſt introitus in regnum Chriſti, per eius cognitionem et fidem, non eſt in humanis viribus ſitus. Sed fieri debet patre trahente, illu- minante, et ex gratia vocante: quia non eſt volen- tis neque currentis, ſed Dei miſerentis. Ex hoc tamen inferre ſeruum arbitrium perinde eſt, ac ſi dicas: non poſſum volare, ergo habeo ſeruum ar- bitrium. Imo vt fublimitas gratiæ Chriſti dignoſca- tur, oportet aliquas ab origine nobis eſſe vires ad ea tamen Chriſti dona impotentes. Ea ſiquidem eſt vera gratia, eum dono tu confers ea, quæ no- ſtris viribus adipiſci non poteramus. Quod autem hunc lapidem extollas, quæ gloria eſt, aut quod ar- tificium? Sed de his alibi. Hæc nunc dixiſſe ſuf- ficiat, quæ ad regni Chriſti, et ſublimitatis eius co- gnitionem attinent: vt te non tuis viribus, ſed vo- catione et gratia huc accerſitum intelligas, eo ſolo quod credis in leſum Chriſtum filium Dei. Debes enim cogitare, certum eſſe, et ſingulare tempus, quo te mentis compotem Chriſtus ſua miſericordia ad ſe vocat, docens, vt reſipiſcas et credas. Te ex iniu- ſto tunc iuſtum facit, conferens remiſſionem pecca- torum, regnum cælorum, et vitam æternam. Antea enim peccator eras, filius iræ, et ſub regno ſatanæ. Eſt verum hoc tempus vocationis tuæ, quando fide Chriſtum apprehendis, et regenerationis ſpiritu ſan- cto donaris, a quo in cæleſtia euectus, incipis cum Chriſto regnare. Oportet ergo te tempora diſcerne- re, quando fueris ſub Adam, et quando ſub Chri- ſto: quando a peccato tranſis ad iuſtitiam, et quan- do Chriſtum induis, nouus homo factus: qui et deinceps magis et magis adhuc innouaris. V. §. Liber 314 LIBER SECVNDVS. DE LEGIS ET EVANGE- lii ac Iudæi et Chriſtiani differentiis. CAPVT PRIMVM, QVOD Iudæum excellat Chriſtianus. Obportet hie quoque tempora discernere, quando fueris ſub lege, et quando ſub gratia, et quomodo ex Iudæo efficiaris Chriſtianus, vt intelligas, quantum interſit. Quia tamen plerique hoc non in- telligunt, fuſius de hac re nos hic diſſeremus, ne quis Iudæos faciat nobis æquales. Hoc primo capi- te differentias aliquot annotabimus. Secundo, in le- ge oſtendemus, fuiſſe iuſtitiam carnis, cum in euan- gelio ſit iuſtitia ſpiritus. Tertio, in lege fuiſſe iuſti- tiam operum, cum in euangelio ſit iuſtitia fidei. Ad primum ergo perpendendum eſt bene, quantam in- ter legem et euangelium differentiam notet Ioannes cap. I. dicens, Lex per Moſen, gratia per Chriſtum. Vmbra per Moſen, veritas per Chriſtum. Lex et vmbra eſt per Moſen tantum demonſtrata, at gratia et veritas per Chriſtum eſt facta, ad effectum perdu- cta et completa. Sed qualis lex, et qualis gratia? Les Moſis lex mortis, virtus peccati. Gratia vero Chriſti eſt pura miſericordia. Et dicitur Xρ10, gr- tuitus fauor, beneuolentia, quædam beneficia confe- rentis, dona donantis, ad omnia fauentis, illuminan- tis, dirigentis, et glorificantis. Eſt gratia a peccato liberans, et a ſeruitute legis. Eſt gratia gratis iuſti- ficans, ſpiritum ſanéctum infundens, regnum cælorum et vitam &ternam iam conferens. Iudæorum ſeculo non fuit lauacrum regenerationis, ad cæleſtia tunc re- furgere faciens. Ratio clara eſt, quia Chriſtus non e- rat tunc tkat tem 4pen deæo gm ipſe regn Nunm ſedp diſker tutis! Hinc lus. Nam dage dim ped poti⸗ omni Veran e, tande tis. ment et 6 prec ti katr, Phete Cbler citat grar 1er Cini Ohr Dp riun lus V janns⸗ Ciscerne b G 7t inele boem ltrenu, cunde, cun in e ſMe lumn votet Nn pel Crrkk tn, eckun lulßs rt ger gefei 6a 1 een unn erln⸗ Prun ſe ein tet ikus M LIBE R II. 315 rat tunc reſuſcitatus. Illi nec in vita, nec poſt mor- tem aſſumi poterant in paradiſum, qui nondum erat apertus: nos autem contra. Nunquam fuit aliquis Iu- dæorum in regno cælorum, quia nondum venerat re- gnum Dei, quod veniente Chriſto ad nos venit: ſicut ipſe ait, Lex et prophetæ vique ad Ioannem, et deinde regnum Dei euangelizatur. Matth. 11. et Lucæ 16. Nunquam füuit in eis regenerans ille ſpiritus Vioεααας fed puerorum filiationem habuerunt carnalem, vt nihil differret a ſeruis Galat. 4. Illis datus eſt ſpiritus ſerui- tutis in timore, nobis autem ſpiritus filiationis Rom. 8. Hinc nos præ illis clamamus abba pater, vt ait ibi Pau- lus. Aduentus Chriſti hæc operatus eſt, vt ipſe docet. Nam poſtquam venit fides, non amplius ſumus ſub pæ- dagogo: ſed ſumus facti vere filii Dei, eo quod credi- dimus Chriſto Ileſu. Antea, inquit, eramus pueri, ſub pædagogo et veluti ſerui. At vbi venit plenitudo tem- poris, miſit Deus filium ſuum, factum ſub lege, vt ab omni legis ſeruitute nos liberaret, et adoptionem filiorum veram nobis daret. Illi Deo ſeruiebant in vetuſtate lite- rae, nos in nouitate ſpiritus. Ro. 7. Vbi duplex eſt no- tanda differentia, literæ et ſpiritus, vetuſtatis et nouita- tis. Nouitas eſt ibi teſtamentum nouum. Nouum teſta- mentum facit omnia noua, et nouas creaturas. 2 Cor. 5⸗ et Gal. 6. Nunquam fuit aliquis Iudæorum electus, aut prædeſtinatus ea electione, qua nos prædeſtinauit Deus, vt liberam filiorum adeptionem reciperemus, et effemus fratres Chriſti. Ephes. I. et Rom. 8. Et Moſes et pro- phetæ ſub lege erant, non fub gratia, legis ſeruituti et obſeruationi erant obnoxii. Aduerte autem quid locis citatis dicatur Paulo eſſe prædeſtinatum, aut quæ ſit illa gratia, quam ante ſecula donatam, iam acquiſiuimus. Ve- re regnum Dei eſt, quod iuxta diſpenſationem plenitu- dinis temporum et Iudæis et gentibus in apparitione Chriſti donandum, a condito mundo deſtinauit Deus, Ephes. 3. et Colos. I. Quod prædeſtinationis myſte- rium, ſicut et feliqua omnia, impleta eſſe docet Pau- lus. Chriſtus etiam ait, impletum eſſe tempus iuxta diſpen- 316 DE LEGE ET EVANGELIO. diſpenſationem prædeſtinationis huius. Marci r. Item ad praedicta differentia eſt, quod olim per prophe- tas, nunc per filium ſit Deus loquutus. Heb. I. Nunc viſus, olim non viſus. Nunc primum vere adoratur pater. Nam antea ſola erat veræ adora- tionis vmbra, vt in primo dialogo iam oſtendi. Nunc vere diluit pPeccata, quibus obnoxii lege te- nebamur, legem ipſam tollens. Non eam dedit Deus Iudæis requiem conſcientiæ „ quam nobis, nec fſui veram cognitionem, ſed ſub illo terrore et vmbra habuerunt cor Velatum. At Chriſti manifeſtatio o- mnia manifeſtat et magnam ſecum affert gloriam, mag- namque tranquillitatem internam. Adde pulerum locum, in quo differentiam inter nos et illos multiplicem notat Paulus 2. Cor. 3. Pri- mo, quia Moſaica decalogi lex erat ſcripta in tabu- lis lapideis, Lex vero Chriſti eſt Ieremiæ lex cor- dis, lex fidei. Cuius ratione, eo ipſo quod Chri- ſtum agnoſcimus, efficimur omnes Heoοiτο quia Patre trahente Chriſtum diſcimus. Hæc Chriſti lex non indiget externo illo modo ſcribi, neo per Papæ decreta. Imo etiamſi apoſtoli et euangelittæ nihil ſcripſiffent, (fi tamen duraſſet in nobis Chriſti co- gnitio et fides) ſtare poſſet hæc noua Chriſti lex, ſcri- pta interno atramento, quod eſt efficacia ſpiritus Dei, qui legem illam in tabulis cordis imprimit. Hic ſer- mo fidei Chriſti Paulo et Eſaiæ dicitur ſermo abbre- uiatus in iuſtitia, quia ſumma breuitate continet iu- ſtitiam et ſalutem noſtram. Ait praeterea apoſtolus, illam decalogi legem fuiſſe adminiſtrationem mortis et damnationis, propter transgreſſi lonem: hanc ve- roO adminiſtrationem vitæ, nullis decretis adſtrictam. IHlam adminiſtrationem ſeruitutis „ hanc libertatis: illam adminiſtrationem literæ „ hanc ſpiritus. Com- parat deinde gloriam faciei Moſis, ad gloriam ſpiritus noſtri. Sicut faeies Moſis ex conſortio externo, quod habuit eum Deo, ad tempus ſplen- lplen conſ fuit Noſt duran ta, p N. 108 Velam eorun Cperil rege 1 Per 0 rior tione ne ſ deren dita ſui ſß iritn ſun Mols titu fn It al loret Uli Ve⸗ Cnumn clauſn ſes in eann Deun quier Preſ Uit in . 4. Ler lIo. Aeil k Per punß 1s. Hih Pinumn Vere Mun Clii ke! n dedite bis, 1 re &t n Wifetttat lorian, . Cor iptnün Uie k I unih Ci ee er nelte 4 il Pirtnli t, Ne emd u Contikt; 4 Volns gen md .ue ſ lrinn ſtetun⸗ 6. 0 4dn tenns I. I B E R II. 831 „ ſplenduit, ita ſpiritus noſter ex interno cum filio Dei conſortio, interne et perpetuo ſplendet. IIla Moſis fuit ſuperficialis gloria, et quæ ad tempus durauit. Noſtra vero eſt gloria ſpiritus, plenior et perpetuoò durans, ſicut facies Chriſti in monte transforma- ta, perpetuo nunc in cælo relucet. Cum qua ſic- ut Moſes habuit temporale, et adumbratum, ita nos perpetuum habemus conſortium, idque ſecluſo velamine et vmbra. Velamen eis inerat, ne quis eorum poſſet ſplendorem faciei Chriſti videre. Elias operuit vultum pallio, ne faciem Chriſti videret. 3. reg. 19. Ita et Moſes fecit Exod. 3. qui et poſtea per obturatum foramen non potuit faciem, ſed poſte- riora Chriſti videre. Exod. 33. Eadem deinceps ra- tione Moſes ipſe ponebat velamen fuper faciem ſuam, ne filii Iſraël ſplendorem illum Chriſti in eius facie vi- derent, ſicut erat velamen literæ, ne intelligerent ab- dita intus myſteria ſpiritus. Imo nec ipſe Moſes erat ſui ſplendoris conſcius: ignorabat enim Exod. 34. Spiritus ſub litera erat tunc velatus, donec per Chri- ſtum eſt reuelatus, vt ait Paulus. Non clare nouit Moſes myſteria legis ſuæ, quanquam prophetico ſpi- ritu futurum Meſſiam ſub vmbra quadam viderit: ſic- ut a longe vidit terram promiſſionis, in quam non eſt ingreffus. Soli Chriſto habenti clauem Dauid, et ſoli illi vero magiſtro datum eſt ſcripturas aperire, et re- gnum cælorum, in legis myſteriis ſub literali cælatura clauſum, nobis patefacere. Non eſt ingreſſus tunc Mo- ſes in terram promiſſam, ſeu in requiem domini: ſed eam procul videns et aliis demonſtrans, mortuus eſt. Deut. 3. 4. et 34. Ipfi Ieſu Chriſto homines in re- quiem introducendos reliquit Moſes, cum ipfſe id præſtare non poſſet. Typus Ioſue hoc olim indica- uit in vmbra Chriſti: nam nec lIoſue ipſe homines in requiem veram introduxit, vt ait apoſtolus Heb. 4. Pro fuis ignorantüis oblationem illi faciebant, Leuit. 4. illud ſignificante ſpiritu ſancto, quan- diu con 4. 1 318 DE LEGE ET EVANGELIO. diu conſtitit ritus ille, non eſſe illis manifeſtatam ſan- ctorum viam Heb. 9. Illos vocat Chriſtus ſeruos, ne- ſcientes domini voluntatem: nos vero amicos et fra⸗ tres, eam ex ore magiſtri ad plenum edoctos, Ioan. 15. Deſiderarunt illi, vt ait Chriſtus, magiſtrum audire, et ab eo doceri: quod illis non contigit. Sed nobis ea, quæ erant a ſeculis abſcondita, eſſe per Chriſtum reue=- lata, docet ſæpe Paulus et Chriſtus ipſe. Matth. 13. Alias inaniter Chriſtus ſe tantum magiſtrum iactaret, et ſermones ſuos tanti faceret, fupra prophetas dicens nos beatos, quia eos audimus, dicto cap. 13. et Lucæ 10. Ratio huius eſt ipſa Dei voluntas: quia illi pla- cuit per aduentum filii ea reuelare, quæ aliis fuerant abſcondita. Matth. II. et Epheſ. 3. Obiicies forſan, Nonne prophetæ futura hæc omnia viderunt? Reſpondeo, Sub velamine viſiones adum- bratas habuerunt. Quæ ipfi prædicebant, non ita cla- re, vt nos intelligebant. Sicut ait Daniel, Audiui et non intellexi: ſicut Abacuc pro ignoratis orabat. Ad idem Ierem. 23. et 30. in nouiſſimo dierum intellige- tis hoc. Ea quæ prophetis ſunt reuelata, non propter ipſos, ſed propter nos ſunt eis reuelata, et in ea re non ſibi ipſis, ſed nobis prophetando miniſtrabant 1. Pet. 1I. Id ipſum docet magiſter ille incomparabilis Ioan. 4. di- cens, nos in labores eorum intraſſe, et ex eorum labore fructum colligere, quem ipſi talem non colligerunt: quan- quam nec ipſi fuerint fructus expertes, vt mox dicemus. Viſio ænigmatica futurorum non talis tunc erat, nec tam excellens, vt eſt viſio rei præſentis et cum viſione poſſeſſio. Sed ad Paulum reuertor, qui iam citato loco 2. Cor. 3. ad prædictorum comprobationem adduxit, quod do- minus ſpiritus eſt. Ergo vera miniſteria debent eſſe miniſteria ſpiritus: non carnis, vt apud Iudæos. Ex eodem antecedente probat Chriſtus, quod adoratio vera debet eſſe adoratio ſpiritus, quia Deus ſpiritus eſt, Ioan. 4. Ex eodem antecedente cum Paulo infer- tur, tur, Ni, ib glorian lee ven lum, re ſti illu Mr, et lubenn eapden Dei- . Uotter! Cormatea inguit, iſmun 4 glor Tali, Vid gui el Abrahe uoche Liturer Annem! Wr eſt Maior ſums 60 in flit dar rit ante inn e kegene loanne tuntur Lloriar IUnt. Ateun Dartici dum 1I0. eſtatan ſeruog lieos etft lomn Ailte . ed olie Uriſtun tne Mathn, mn iactgrer hetas don 1 9 etlun glin Uiſs dis fen ra hectu tones , HOid 1, Auli Otabet. 1 un inel, oN NN ti inenke Ie n tN! i Pon,d 60 eorunkit gerun 1 mo ie⸗ I. I B E R II. 319 tur, nos præ illis eſſe liberos, quia vbi ſpiritus domi- ni, ibi libertas. Concluditur ergo, ſpiritum hunc, et gloriam eius non fuiſſe in eis, nec libertatem veram, nec veram adorationem, nos poſtquam ſciſſum eſt ve- lum, reuelata facie gloriam domini, id eſt, faciem Chri- ſti, illuminato ſpiritus ſpeculo, in nobis ipfis ſpecula- mur, et repræſentamus, in ſpiritus gloria videntes et habentes ipſum Chriſtum. Spiritu transformamur ad eandem imaginem, i. e. ad fimilitudinem gloriæ filii Dei. Per illuminationem Chriſti transformatur ſpiritus noſter ſimili modo, ſicut facies Chriſti in monte trans- formata, nunc in cælo relucet. Et transformamur, inquit, a gloria in gloriam, a Iudaiſmo ad Chriſtia- niſmum, a gloria illa faciei ad gloriam hanc ſpiritus, a gloria velata ad gloriam reuelatam, a gloria tempo- rali, ad gloriam perpetuam. Vides aperte, quemlibet noſtrum, etiam minimum, qui eſt in-regno Chriſti, eſſe maiorem, quam fuerint Abraham, Moſes, Dauid, et reliqui legis prophetæ. Quod etiam eos omnes præcellamus, a fortiori colli- gitur ex argumento Chriſti, Matth. 11. Nam poſt lIo- annem baptiſtam venit ad nos regnum Dei, et qui mi- nor eſt in regno Dei, eſt maior Ioanne ipſo, qui fuit maior aliis legis prophetis. Ergo nos, qui maiores ſumus Ioanne ipſo, maiores ſumus aliis, qui fuerunt eo minores. Ioannes baptiſta fuit totus ſub lege, non fuit baptiſmo Chriſti ad cæleſtia regenitus, cum obie- rit ante reſurrectionem: ideo in terris fuit inferior eius conditio, quam eorum, qui ad regnum cælorum regenerantur. Per reſurrectionem vero Chriſti eſt ipte Ioannes cæleſtia aſſequutus. Per reſurrectionem admit- tuntur etiam patriarcharum et prophetarum animæ ad gloriam regni Chriſti, quia fidem eius illi omnes habue- runt. Reſurrexerunt tunc illi cum Chriſto, Matth. 27. At cum in humanis agerent, non fuerunt eius regni ita participes, vt nos ſumus: quia regnum cælorum non- dum ad homines venerat. Hinc ait Chriſtus Ioan. 12. Ego ſi 32 0 DE LEGE ET EVANGELIO. Ego ſi exaltatus fuero, omnes traham ad me ipfum. Ergo ante exaltationem illam non erant animæ ad glo- riam regni eius afſumptæ. Viuentium quoque, nemo gloriam regni præſentis guſtauit, quia Chriſtus non- dum erat refuſcitatus. Si ſtatum populi Iudaici, qua- lis tunc fuerit, quis animaduertat, facile omnia intel- ligit. In Nicodemi legis periti perſona, et in pleriſ- que aliis, facile docet Chriſkus, quantum hic de cæ- leſtibus ſermo legis capacitatem ſuperet. Ioan. 3. Ter- reſtria illis maximæ curæ erant, quia præcepta, no⸗- bis vero cæleſtia, quia cum Chriſto refurreximus, Colos. 2. et 3. De nobis melius quam de illis diſpo- ſuit Deus, ne ſine nobis illi conſummarentur. Heb. 11. Multiplices ibi inter nos et illos differentias ponit apoſtolus. cap 12. Ex baptiſmo, et cæna domini, tot et tanta colliguntur myſteria, tot et tantæ Chriſtia- norum et Iudæorum differentiæ, vt nequeant hic re- ferri: ſed in libris de baptiſmo commode omnia tra⸗ duntur. . IlIlud hic addam, quod hæc tanta per Chriſtum nobis data dona, cum ſint æterna, efficient etiam, vt in reſurrectione finali præcellamus alios ſaluan- dos, ſiue Iudæos, ſiue gentes. Nam poſtquam per Chriſtum omnes viuificabuntur, vnuſquiſque in ſuo ordine collocabitur, vt ait Paulus. Sed quis erit ordo? Primitiæ, inquit Chriſtus. Deinde ii, qui ſunt Chriſti in aduentu ipfſius. 1. Cor. 15. Qui Chri- ſti aduentum ſequuti funt, in regeneratione hac, ſu- per thronos, cum ipſo ſedebunt, vt iudices apoc. 3. Matth. 12. 19. Lucæ 22. et 1. Cor. 6. Ipſi non veni- ent ad Iudicium, vt iudicentur, teſte Chriſto, ſed ſede- bunt iudicantes. Mortui in Chriſto reſurgent primi, et fideles viui tunc inuenti aſſumentur 1. Theſſ. 4. At- que ita illis velut iudicibus conſtitutis, iudicabuntur tribus Iſraêël, ac gentes omnes et inter eas fiet ſegrega- tio ouium ab hœdis. Matth. 19. et 2 ½. Hinc poſt Chri- ſtum ait Paulus, ſanctos de aliis iudicaturos. Sicut er- go in quos plicit cabit. homin Patiter titer en 4. 9 Uis ln Uidens Onmnibr runt, ſepiimn Dei in cordi⸗ culiar tem. 64 hoſta, elangel Immundar illa de Etern⸗ ingeni ita 1 Omne les, nem f. rit P lamen I0. te i nimne lvoquue, N Chritie lucici Ommui et in ie E lorn 4.E Prrceytet Iefunrere⸗ entut M kiagt i 1 oce oni⸗ “ en 64 8 Ms l i, Cguiſie! del heince i rntiobe 1 ncices N büm hie, i ur i⸗ Ttel. niay laft ir 6 ir; au⸗ N 4 L I B E R II. 321 go in peculium nos hic habet Chriſtus, ita et in fu- turo ſeculo habebit, extra aleam conſtitutos. Reli- quos vero omnes, ſiue Iudæos, ſiue Gentes, non ſim- pliciter damnabit Chriſtus, ſed iuxta facta ſua iudi- cabit. Rom. 2. Chriſtus ſaluator eſt omnis generis hominum, ſed maxime fidelium. 1. Timoth. 4. Non pariter erunt Iudæi hæredes nobiſcum, quia non pa- riter erit hæres filius ancillæ cum filio liberæ. Galat, 4. Sua ſeorſim habebit munera, ſicut Abraham filiis aliis largitus eſt diuina munera. Nemini vnquam in- uidens Deus, et Græcos, et barbaros omnes vocauit, omnibus retribuens: iis autem, qui eximie credide- runt, honores tribuit eximios, inquit Clemens libro ſeptimo Stromatum. Concludendum eſt igitur, veram Dei in omnes ſuas creaturas eſſe iuſtitiam et miſeri- cordiam: at in puſillum gregem ſuum, ſolum ſibi pe- culiariter prædeſtinatum, inſignem gratiæ ſublimita- tem. CAPVT SECVNDVM, QVOD in lege fuerit iuſtitia carnis, cum in euangelio ſit iuſtitia ſpiritus. Senn iam differentia alia, ab initio pro- poſita, quod in lege fuerit iuſtitia carnis, cum in euangelio ſit iuſtitia ſpiritus. Populi iudæorum mundana iuſtitia tune erat, vt ad tempus in terra illa bene viueret fauore diuino. Noſtra vero, vt æternam vitam iam viuamus. Pro rudi hominum ingenio ſolet dari lex, et inſtructio rudis: atque ita rudibus illis coram Deo tandem profutura. Omnes quotquot fuerunt ſub lege, fuerunt carna- les, comparatione ad nouam ſpiritus regeneratio- nem facta. Quamuis ſpiritus ſanctus loquutus fue- rit per eos prophetias, quamuis futura viderint: tamen ſuis geſtis carnale quid, ſeu animale ſapie- X. . bant 322 DE LEGCE ET EVANGELIO. . 7 bant. Omnes ſub vmbra gerebantur, et carnalia erant vmbra ſpiritualium, ſicut terreſtria cæleſtium. Eos fuiſſe carnales, oſtendit Paulus 1. Cor. 10. Videte, inquit, Iſraéëlem ſecundum carnem, et Rom 4. Quid dicemus Abraham patrem noſtrum inueniſſe ſecundum carnem. Nota verbum, inueniſſe ſecundum carnem. Nam ex iis, quæ in ipſo Abrahamo, ſecundum carnem geſta funt, relucet ſpiritualium typus. Sacerdotium Aaron carnale, et præceptum carnale Heb. 7. Iuſtifi- cationes legis iuſtificationes carnis. Heb. 9. luſtitia tota legis dicitur Iuſtitia carnis Phil. 3. Eramus tunc in carne, nunc non fſumus in carne, ſed in ſpiritu. Rom. 7. et 8. Spiritualis homo iuxta Pauli ſenten- tiam non eſt ſub lege; ergo nemo eorum fuit ſpiri- tualis. Paulus in epiſtola ad Galatas cap. 4. in alle- goria duorum filiorum intelligit duos populos, Iudæo⸗ rum et Chriſtianorum, alterum ſecundum carnem, al- terum ſecundum ſpiritum: totum illum populum car- nalem oſtendens. Præmia, quæ lex promittebat, erant eis omnia carnalia: nec ipſi ſolent, niſi carnalia, a Deo petere. Ratio, quare carnalia tantum lex tunc promit- tebat, et donabat, hæc eſt, quia paradiſus non erat tunc apertus. Soli Chriſto id ſeruabatur. Pœnæ et maledictiones legis, omnes erant carnales et munda- næ Leuit. 26. et Deut. 28. In lege erat remiſſio pec- catorum carnalis et mundana. Quærebant ipfi remitti ſibi peccata, quaſi a rege condonari delicta, ne abſor- beret eos furor domini, et ne carnales illæ legis vin- dictæ in eos venirent. De pœna damnationis æternæ non erat ibi apertus ſermo. Ratiocinationes de hac re ſeorſim colligebantur. At Chriſtus, qui ſolus æternam vitam intulit, ſolus æternas damnatis fore pœnas, a- perte mundo declarauit, magnus vndique magiſter. Nemo igitur intelligat, illos olim ideo dici carnales, quia futuram gloriam non ſperarent, vt de ſolis Saduceis dicitur. Iudæi eam hodie ſperant ac etiam Mahometa- ni, et nihilominus ſunt maxime carnales. Carnales vo- camus homines, qui ſpiritum regenerationis non aſſe- quuti guuti expiat lis ef ſio ver denn ib et Aibt karor. conlcie carnale bernael itunlte eo ſolo Non (onmes ileom lem cor berunt lem carl tam fae den et! Pirituali ler dicitn tt petra Chriltus Aicas en kifle vi 1 Drigi dra ſili Fiium n. F e, ee lererit imnlis, di carn entim eins ue ns, et PlI. darnaliger ettiun, , 10. Vie le Konnee Uduun cnn acetcin ,9. Paoli kra. 49, 4. 1 dprles pophhzd Mittebtt in ntntlijt! Lte iiis Md⸗ les et M ttenili; n ini ice ein ile u⸗ tionis ,m nes eee ſolns Zeens e u cernllsk ſs n Mitond Criei is 7 1— L. I B E R 1II. 32 3 quuti carnales habent iuſtificationis ritus. Pro carnali expiatione erant in Leuitico ſtatutæ hoſtiæ, et ſangui- nis effuſiones, in quibus nulla erat peccatorum remiſ- ſio vera, vt ait apoſtolus Heb. 9. et 10. Frat qui- dem ibi remiſſio peccati, vt docet Deus Leuit. 5. 6. et alibi paſſim. At non erat vera, ſi ad hanc confe- ratur. Nec peccatum Adæ illa tollebat, nec pacatam conſcientiam reddebant. Adhæc, oſtenſum iam eſt, carnalem et mundanam fuiſſe olim adorationem, in ta- bernaculo ligneo, et lapideo templo. Nunc autem ſpi- ritualiter adoratur Deus, in ſolo viuente Chriſto. In eo ſolo videtur Deus, in ſpiritu, et interno homine. Non deſunt tamen hodie, qui Aegyptiacos Iſraëlitas (omnes ſcilicet, exceptis duobus, reprobatos) dicant fu- iſſe omnes ſpirituales, quia omnes eandem eſcam ſpiritua- lem comederunt, et omnes eundem pôtum ſpiritualem bi- berunt I. Cor. 10. ſed cum Paulus ibidem vocer Iſfraë- lem carnalem, et dicat, fuiſſe ſub nube figuram: differen- tiam facit manifeſtam inter carnem et ſpiritum, inter nu- bem et lucem, inter figuram et veritatem. Erat ibi non ſpiritualis populus, ſed cibus et potus ideo ibi ſpirituali- ter dicitur: quia ſpirituale myſterium figurabat in manna et petra adumbratum. Petra ipſa Oreb erat ſpiritualiter Chriſtus, quia Chriſtum adumbrabat. Exemplum eſt, ſi dicas eundem ſpiritualem Chriſtum in æneo ſerpente olim fuiſſe viſum, eumdem in manna manducatum, et in Abel ab origine mundi ſpiritualiter occiſum, apoc. 13. in vm- bra ſcilicet et figura. Filius Iſaac dicitur natus ſecundum ſpiritum, ſecundum promiſſionem, et quia ſpiritualem Chriſtum allegorice ſignificabat. Ille tamen in ſe carnalis erat. Si ex hiſtoria elicias allegoriam, quicquid eſt in le- ge, ea conſideratione dicetur ſpirituale, et figura ſpiritua- liter erit idem cum re, quam figurat. Lex item dicitur ſpi- ritualis, quia internum ſpiritus motum exigebat, quem ipſi carnales non ſatis præſtabant. Rom. 7. Sola teſta- menti mutatio, ſi aduertas, alios homines eos fuiſſe docet. Aliud teſtamentum, aliam hæredis inſtitutionem, et alias eius qualitates notat. Adeo fuit rudis et carnalis popu- lus, et duro corde, vt ob id, præceptis eorum ſublatis, X. 2. C0r 324 DE LE GE ET EVANCGELIO. cor nouum et ſpiritum nouum nobis per Chriſtum dare voluerit Deus, et in totum nos innouare. Fidem eos habuiſſe, quis nobis obiiciet. Quanquam fſidem habuerint, carnales erant. Fides, quam habue- runt, fuit mundana quædam fides, Deo tunc grata. Quæ per eam fidem obuentura ſperabant, erant fere carnalia et mundana, vt ſeminis multiplicatio et hæ- reditas, quam credidit Abraham Genes. 15. Quan- quam prophetico ſpiritu ſub ænigmate et vmbra qua- dam Chriſtum viderit, cæleſtem futuram vitam, et æternitatem in eo crediderit: non tamen fuit in eo tunc regenitus: temporalia tunc expoſcebat, Atque ita non obſtante futurorum ſpe, dicitur præſens tunc iuſtitia fuiſſe carnalis, ſicut acta alia carnalia. Abra- ham credidit verbo Dei, in promiſſione veteri et car- nali. Nos credimus verbo Dei in euangelio nouo et ſpirituali, promiſſiones omnes complente. Dicitur fi- des eadem, vt figura eſt idem cum figurato. Abra- ham in vmbra credidit promittenti: nos in veritate credimus adimplenti et vberius donanti. Fides illa Abrahæ fuit fides Chriſti, ſeu vmbra fidei Chriſti: et ille, qui ſecum loquebatur, Chriſtum præfigura- bat. Non fuit ibi completa veritas. Nec veras pro- miſſiones eſt Abraham aſſequutus, nec eius poſteri ante aduentum Chriſti: quia Deus de nobis melius quiddam prouiderat, ne ſine nobis illi conſumma- rentur Heb. II. Fidem veterum Hebræorum va- rie ipſis Hebræorum filiis commendat ibi apoſtolus, vt eos ita ad fidem inducat, et a minori ad maius noſtram in Chriſtum fidem concludat. Nam ſi illi fide Deo placuerunt, etiam carnales homines, vt ibi apparet in Gedeone, Iephte, Barac, et Sam- ſone: quanto magis nos, quibus fides tam inſigniter eſt commendata, et vltra illam eorum fidem do- nis cæleſtibus ornata? Qua, quæſo, fide ſunt Iſraẽ- litæ promiſſionem Abrahæ aſſequuti? Quando Mo- ſes et Iloſue populum armatum ad inuadendam ter- ram ani Tam: miniſ mum Legy. ſeno les ho CArnilt illi no Pulum kem? per ei Gler i⸗ illis ceden tes, regen Abra! ita Do Velit, tempen Deus Dro tur: e tenden Abra cui e ELIN. Chrikone e, Ian i ed tne Ant, eran pliento er et ndnd Wan Wun nen fütilt olcebih ur prrkent Enrli. 4 e veteiie Angele m. e. Dir Cunm 5 i Ne⸗ n hii e lun n⸗ e us⸗ ſoge i o⸗ t bin ini, . Ml Honie, V arde, . tan M. le in onin 1 6 ien ! I. I B E R. II. 225⁵ ram animabant, eam eſſe illis a Deo promiſſam, com- miniſcebantur. Huius promiſſionis fiducia illis ani- mum addebat. Alioqui non credentes potuiſſent in Aegyptum reuerti. Et qui increduli fuerunt, in de- ſerto perierunt. Sed an propterea non erant carna- les homines? Carnalis fuit promiſſio, quam ipſi ſunt carnaliter aſſequuti: et credendo hi iuſtificabantur: illi non credendo repellebantur. Ita placuit Deo po- pulum diſponi. Concludamus ergo, placuiſſe Deo fi- dem Abrahæ, ſicut et fidem aliorum, et multa eos per eam fidem adeptos. Placebant et opera legis, quæ ipſemet Deus fieri præceperat: et ob id multa illis Deus bona faciebat, in futuro etiam ſeculo mer- cedem daturus. Quoquo tamen modo ſiue creden- tes, ſiue operantes, carnales erant, ſi ad ſpiritualia regenerationis Chriſti conferantur. Carnalis ita erat Abraham, nec propterea non dilectus àa Deo. Quia ita Deus pro eo tempore ſtatuit. Quoquo modo Deus velit, eius voluntati ſiue credendo, ſiue faciendo, ob- temperare, eſt iuſtificatio vitæ, et vita ipſa: ſiue Deus quid promittat, ſiue non. Promiſſio non neceſſario exigitur, vt quis iuſtifice- tur: quanquam eam ſemper exigi plerique hodie con- tendant. Aſylum habent ipſum Abraham: vt vero Abraham ipſe non ideo iuſtificatus eſt, quia de pro- miſſionibus erat ſermo, ſed quia Deus loquebatur, cui credidit. Credidit Abraham Deo, et Deus impu- tauit hoc ei ad iuſtitiam. Quæ ratione et nos hodie iuſtificamur, credentes voci cæleſti, Hic eſt filius me- us. Aliud loquutus eſt Deus ad Noë, aliud ad Abi- melech, aliud ad Loth, aliud ad Iob, aliud ad Nini- uitas, et ad alios alia: quæ ſinguli credentes iuſtifi- cabantur, etiam vbi de nullis promiſſionibus erat ſermo. Quia non in vi promiſſionis, ſed in vo- Iuntate Dei acceptum ferentis confiſtit iuſtificatio. Hæc eſt voluntas Dei nobis declarata, vt hunc äülium videntes, in eum credamus, Ioan. 6. Vt xXx. 2. ſe er 326 DE LECGCGE ET EVANGLELIO. ſe ergo manifeſtauit Deus, ita credere oportet: vt faciendum præcipit, ita facere oportet, ſemper ad iu- ſtitiam. Quis tam blaſphemus dicat, ſe Deo non cre- diturum, niſi Deus quid ſibi promittat. Promiſſiones ipſi Abrahæ et poſteris eius fecit Deus, adiiciens quo- que beneficia, vt facilius ad credendum alliceret, et vt futura deſignaret, in nobis fublimius complenda. Eas vero carnaliter obtinuerunt illi ante aduentum Chriſti: poſtea vero ſpiritualiter. In ea fide ſecun- dum voluntatem Dei illi viuebant in terra, in qua nos nunc viuimus in cælo, vt ex hoc ſupereminen- tem erga nos Chriſti gratiam déprehendamus, in ſe- culis his, quæ ſuperuenerunt. Ephes. 2. Hoc tecum perpende, lector, Quare hodie non armis carnalibus accipimus promiſſionem, vt illi acceperunt? Quare Chriſtus hodie non dat ſeruis ſuis electis camelos, aſinos, ſeruos, agros, et diuitias, vt Abrahæ, et po- ſteris eius dedit: ſed crucem et perſecutiones? Niſi aliunde hoc nobis compenſetur, omnium miſerrimi fu- mus, et præſtaret fuiſſe LIudez-um, quam Chriſtianum. ftem ſingularia geſta conſidera. Quare illi pro ini- micis non orabant, ſed erant viri ſanguinis vindictæ- que auidi, oculum pro oculo requirentes? Quare tot vxores et tot concubinæ? Et libelles repudii? Nec in hoc ipſi conſcientiam criminis habebant, ſed iuſti- ficationes domini ſe ſeruaſſe, paſſim affirmabant. Alia ipſis erat, quam nobis mens, nec tanta data ipſis cogni- tio. Ea propter ea ipfſis licebant, quæ nobis non li- cent, Matth. 5. et 19. quia vult ibi Chriſtus nos eſſe illis præſtantiores. Libellus ille repudii ſignifi cabat, carnalem illum populum et carnale cum eo initum fœdus, eſſe àa Deo repudianda. Nobis vero eſt fœdus ſpiritus, et teſtamentum æternum. Caput A illlitia Le 10 Per illa Verba uſtitin Viuere tto et q Atem cum I tiam ſ in ſe i ſtututa Nomn. iuſtitin Cipit. Der 0 Deus dici Deo ket in Eira 20. etiam iuttit 43. e Uarrare legen bemns Ao. Cportt ſenperal Deo mand Monmikrt Adliciens n Die 1s Conhe Mte idlenn el fke ſer tettd, u e ſipereru Ndanns 1 2. Hetr nis herunt! 8 lechis en Abrabe, 4, ltolek! n Mier. RWR te iüm⸗ ati G e Nobis Ctin rnle Mb lum. — L I B E R. II. 32 7 CAPVT TERTIVM, QVOD in lege fuerit iuſtita factorum, cum in euangelio ſit iu- ſtitia fidei. Aiiud initio propoſitum, quod in lege fuerit iuſtitia factorum, docet euidenter Paulus ad Galat. 3. Lex non eſt ex fide, ſed qui fecerit ea homo, viuet per illa. Idem docet ad Ro. 10. et Philip. 3. Quæ verba ex ipſa lege Paulus ſumpſit. Nam operum legis juſtitia olim declarauit Deus, vt qui faceret ea homo viueret per illa, Leuit. 18. Hoc ex ipſo Dei inſti- tuto per ſe conſtat: quia Iudæis data eſt lex operum, et quia opera legis dicuntur iuſtificationes. Ratio autem, quare iuſtificationes dicantur, hæc eſt. Quia cum Deus iuſtus ſit, nihil poteſt niſi ſecundum iuſti- tiam ſtatuere: eius ſtatuta et mandata non modo ſint in ſe iuſta: ſed et iuſtum faciant ſectatorem. Ideo ſtatuta illa recte vocantur iuſtificationes, Lucæ 1I. Rom. 2. et pſal. 11I8. Neceſſario ambulat ſecundum iuſtitiam, qui operatur, quod Deus operandum præ- cipit. Cum data eſſet populo lex operum, licebat ipfis per opera juſtitiam quærere. Semper eis promittit Deus ſuum fauorem, ſi eius legem, ceremonias et iu- dicia ſeruent. Proinde ſolent ipſi ſua benefacta coram Deo referre, vt eorum votis ſatisfaciat. Hoc appa- ret in Nehemia, ſuas iuſtitias coram Deo narrante. 2. Eſdræ. 5. et 13. In Ezechia, Eſaiæ 38. et 4. reg- 20. Hoc per legem licere, conſtat Deut. 26. Dauid etiam pluries iactat ſe, quod cuſtodierit mandata, et ijuſtificationes domini, vt 2. reg. 22. pfal. 7. 10. 17. 43. et 118. Nobis autem ſolum licet facta Chriſti narrare, qui omnia illa opera pro nobis operatus eſt, legem implendo pro nobis, cum nos id non poſ- ſemus præſtare. Carnali populo licebat in fuis X. 4⸗ factis 32 8 DE LEGE ET EVANGELIO. factis gloriari: nobis autem ſolum licet gloriari in cruce domini noſtri Ieſu Chriſti. Hanc operum ia- ctationem aperte improbat Chriſtus in exemplo ſerui Lucæ 17. et in parabola iuſti Lucæ 18. Tanta pro nobis operatus eſt Chriſtus, tot et tanta in nos per- petua beneficia contulit, vt ſimus in perpetuum eius facti debitores et ſerui. Hac ratione ei tam obnoxii, quicquid poſtea faciamus, dicere debemus, Serui inu- tiles ſumus, quod debuimus facere, facimus. Tanta ſunt nobis, abſque noſtris operibus per Chriſtum col- lata dona, vt ſit demens, qui operibus eis ſatisfacere, aut propter opera ſe talia mereri putat. Eo magis, quia cum eſſemus impii, et nihil boni operaremur, ipſe in nobis operatus eſt, nos ad ſe trahendo. Præ- uenit Chriſtus omnia opera noſtra ſolus ipſe propter ſe peccata noſtra diluens. Eſa. 45. et 48. In gratia Chriſti nos gratis iuſtificantis ſita eſt vis iuſtificationis noſtræ, non in excellentia actus noſtri. Nam ſi ex de- bito fidei eſſet, iam non eſfet gratia. Chriſtus ob id ſolum, quod ei credimus, nobis tam multa donans debitores nos ſibi conſtituit. Imo id ipſum, quod cre- dimus, ipſe donat, vt omni via et modo ſimus ſem- per eius debitores. Atqui non propterea quod de- bentes operemur, inutiliter operamur, vt ſequens liber docebit. Opera noſtra, quæ iuſtificationem ſe- quuntur, non relinquit Chriſtus inania, ſed mercedem Vltro vult ſuperaddere, et in hoc ipſo nos ſibi ma- gis deuincit. Sed ad iuſtitiæ legis comprobationem redeuntes, profuiſſe opera legis, fateri penitus cogimur. Alioqui populo rudi impoſuiſſet Deus, tam enixe ipſa facta præcipiendo, et ea ſeruantibus fauorem fſuum pro- mittendo. Titulus vanus eſſet iuſtificationes legis vocare, ſi in operibus legis nulla fuit iuſtitia. Imo niſi hoc aliquid eſſet, ſuperuacua eſſet Pauli diſpu- tatio, et ipſe de non quæſtione feciſſet ſibi quæſtio- nem. Igitur hoc præmiſſum eſſe oportet, quod iuſtiſi jliſtil Verb nus, juſtun egis? lege l eſ, q ſtitam it Ma nes De Ciebann Zachan juſtos. ſicati uare ſtus H legis Nn luſtus Mean, Dei in Pll. et inſtiti aupe III. facien dus plerit pren⸗ ſtulat um Chrig Nihulo dok t gorin e Cpetuni Nenl kr de Tmp Hin k Tpenun i tun obux 1, Ktli ? imus. I (Mrikum a- is ſiichte . Lo dan Abendo, N Man lal CEriu Nll Au ſun, Nnt go fon tet featonen! ſen ri 1SNN; ⸗ n eitle Ne ius tce tt Puni ſbi ⸗ Utet, . L I B E R II. 329 iüſtificationis reſpectus erat per legem in factis ſitus. Verba legis ſunt manifeſta, quibus eos monet domi- nus, vt faciant, quod iuſtum eſt. Facere autem, quod iuſtum eſt, quid aliud eſt, quam iuſtitia, et iuſtificatio legis? Facere iudicium et iuſtitiam, quod paſſim in lege legitur, quid aliud eſt, quam iuſtificatio? Quid eſt, quod Moſes iubet reddere pignus, vt habeas iu- ſtitiam tuum coram Deo? Deu. 24. Repetita voce ait Moſes, Iuſtitia, iuſtitiam ſequeris, et per eam vi- ues Deut. 16. Immolabant illi ſacrificia iuſtitiæ et fa- ciebant iuſtitiam Domini Deut. 33. Quis negare poteſt Zachariam et Elizabet ante cognitum Chriſtum dici iuſtos, quia verſabantur in omnibus mandatis et iuſti- ficationibus domini Lucæ 1. Hoc ſolum perpende, quare iuſtificationes vocentur. Quare vocant Chri- ſtus et Paulus iuſtitiam legis, ſi nulla erat iuſtitia? Ex Dauidicis pfſalmis et aliis prophetis iuſtitiam legis fuiſſe iuſtitiam factorum, aperte conuincimus. Nam pſal. 10. iuſtum vocat eum, qui facit iuſtitiam. Iuſtus eſt qui operatur iuſtitiam, pſal. 14. Iuſtitiam meam, puritatem manuum mearum, pſal. 17. Iudicia Dei iuſtificata, in quibus cuſtodiendis retributio multa. pſal. 18. Oculi domini ſuper iuſtos declinantes a ma- lo et facientes bonum, Pſal. 33. Beati qui faciunt iuſtitiam omni tempore pſal. 105. Diſperſit, dedit pauperibus, iuſtitia eius manet in ſeculum ſeculi, pfſal. III. Similes alii ſunt pſalmi, in quibus fit mentio de faciendo iuſtitiam, et iuſtiti? vocabulum cum operi- bus coniungitur, vt latiſſime habetur pfal. 118. In pleriſque vero aliis pſalmis, viſa tranſgreſſorum, et præuaricatorum hominum turba, iuſtitiam domini po- ſtulat Dauid, Chriſtum deſiderans cum iuſtitias ope- rum noſtrorum inſufficientes eſſe videat. Sermo de Chriſto, ob ſui excellentiam obſcurat legis iuſtitiam: nihilominus erat ibi aliqua iuſtitia. Poſt Dauidem in Eſaia quoque, ex factis eſſe iuſtitiam, ha X. 5e betur 330 DE LECE ET EVANGELIO. betur cap. 3. 5. 26. 32. 58. et 64. Et omnium clariſ- ſime apud Ezechielem. cap. 18. 20. et 3 3. vbi Iudaicæ iuſtificationis vim totam patefacit oſtendens, quod bene operari, facere Dei mandata et iudicia, ſit facere iuſtiti- am. Idem docet Michæas cap. 6. et reliqui omnes pro- phetæ. Hoc ipſum habet tota lex. Hæc eſt mandatorum legis iuſtitia, vt faciens ea homo viuat in eis, dicto cap. Leuit. 18. cui concordat Deut. 4. S. 6. 7. et 2. Eſdræ 9. Non in caſſum ait dominus, hæc præcepta ſunt vo- bis: ſed vt in eis viuatis, et ea facientes longo tem- pore perſeueretis in terra veſtra Deut. 32. Non eſt ea ratio præcipiendi caſſa aut inanis, ſed ad vitam fa- cit, ergo non eſt impoſſibilis. Super impoſſibili enim non viuitur: ſed in ipſis. factis iuſtitiæ. Ita ſimpliciter ipſi accipiebant dicentes, In factis his erit iuſtitia no- ſtra, et in eis viuemus. Deut. 6. Deus ipſe ait de ho- mine iuſtitiam faciente, Propter iuſtitiam, quam fecit, viuet, Ezech. 18. illud viuere, quod lex dabat, non- erat ſuper aliquo fidei articulo fundatum, ſed ſuper fa- ctis, vt ait Paulus, Lex non eſt ex fide, ſed qui fecerit ea homo viuet in eis. Comprobat hoc ipſe veritatis ma- giſter Lucæ 10. dicens, Hoc fac et viues, etiam vita bea- ta. Item Matth. 23. Hæc oportuit facere. Iuſtitiam ibi vocat Chriſtus dicens, Venit Ioannes per viam iunſtitiæ, id eſt, ſeruans legem. Ergo via illa obſeruationis legalis non eſt penitus impoſſibilis, ſi per eam venit Ioannes. Iuſtitia aliqua erat, ſi iuſtitiam vocat Chriſtus. Eidem lo- anmni dixit Chriſtus, Sine vt compleamus omnem iuſtitiam, et Match. s. niſi excelluerit et abundauerit iuſtitia ve- ſtra, pluſquam ſeribarum et phariſæorum. Quanquam excellentia iuſtitiæ noſtræ, ſit ex gratia et fide Chriſti: ta- men etiam in factis iuſtitiæ vult ibi Chriſtus nos excellere et abundare. Iuſtitiam factorum vocat Matth. 6. dicens, Attendite, ne iuſtitiam veſtram faciatis coram hominibus. Iuſtitiam factorum, per quam eſtis in cælo mercedem ha- bituri. Nemo, niſi a Simone mago faſcinatus, hic nega- ret, eſſe in factis iuſtitiam, et ei certam in eælo reſpondere gloriæ glor in e juſtu facie facta Cluun Kitiam Natur⸗ elt on. uodd Vt u In haoe ri, ſie luſtiſ legen proct ciunt Quin bomun Vnicui cience nefack quod la ſit Pproch gis ſ⸗ ſtific⸗ tur. Daſſin 1, 4 pera Uatis Lquip der Vnde LI0. nmiunmckr! .Vbi Idle 6,odbe klcere ilir fomesne Nuunirum eb, icben .et 1. M. eptaſinn lin A rtu! poliblicd lun ſmnlin it ſin 1 ſe Kel n, Auts ini aionisle⸗ erit un⸗ tiukiin (uuß ot⸗, Nbenl tthe bed h. le nlommi⸗ Nmie, , ien⸗ nſit 12. Wt LIBE R II. 331 gloriæ mercedem. Iuſtitiam factorum docet Ioannes in epiſtola, Qui facit iuſtitiam, qui exercet iuſtitiam, iuſtus eſt, ex Deo eſt, ſicut Deus juſtus eſt, iuſte omnia faciens. Quia vero ex Paulo male intellecto quidam hodie facta omnia vituperant, ex ipſo Paulo oſtendamus, non ſolum iuſtitiam legis, ſed et iuſtitiam naturæ, eſſe iu- ſtitiam factorum, quæ et Chriſtianis plurimum poſſit. Naturalis iuſtitia eſt reddere vni cuique, quod ſuum eſt: eſt omnibus prodeſſe et nemini nocere: eſt facere, quod conſcientia et naturalis ratio apud omnes dictat, vt quemadmodum tibi fieri velles, ita alteri tu facias. In hac iuſtitia docet Paulus gentes iuſtificari, et ſalua- ri, ſicut Iudæos Ro. 2. Opera legis vocat iuſtitias, ſiue iuſtificationes. Factores legis ait iuſti efficientur. Qui legem factis exprimunt, iuſti habebuntur. Circumciſio prodeſt, ſi legem obſerues. Dei iuſtitia eſt, vt qui male fa- ciunt, male accipiant: et qui bene faciunt, bene accipiant. Qui male faciunt, obtemperant iniuſtitiæ. Operantibus bonum erit gloria, honor et pax. Redditurus eſt Deus vnicuique iuxta facta ipfius, ſcilicet iis, qui in benefa- ciendo perſeuerant, vitam æternam. Imo ait, quod be- nefactis quæritur gloria, honor, et immortalitas. Item quod ipſa bene facta, aut male facta, cum eorum regu- la ſit naturæ lege deſcripta, tam Iudæo, quam Græco proderunt. Ait item, Si præputium iuſtificationes le- gis ſeruauerit, erit iuſtitia. Si gentes opera fecerint iu- ſtificationibus legis ſimilia, ipſæ quoque iuſtiſicabun- tur. Gentes a natura doctæ, ob innatam deitatem paſſim obſeruabant iuſtificationes legalibus ſimiles, ope- ra, quæ naturalis ratio dictat. Ea ipſa vocat Paulus opera legis ſcripta in cordibus gentium. Quibus ſer- uatis iuſtificabuntur per opera gentes. Quibus ſeruatis æquiparatur Iudæe Gentilis. Imo præcellit in hoc, quod Iudæus a ſuamet lege reus tranfgreſſionis arguitur. Vnde infert Paulus, Et iudicabit Ethnicus te Iudæum, Ai per 332 DE LEGE ET EVANGELIO. qui per literam, et circunciſionem tranſgreſſor es le- gis. Vides hic modum iuſtificandi Iudæos et Gentes, a noſtro diſtinctum, per opera, quæ lex vel naturalis ratio dictat. Nobis data eſt certa regula fidei, vt in ea ſola iuſtificemur: at ipſis non talis eſt data. Ideo natura ſupplet in eis, per conſcientiæ regulam, do- cens opera naturaliter bona. Ea vero cum ſint natu- raliter bona, omnibus in futuro ſeculo proderunt, cum ſint omnes ex factis ſuis iuſte iudicandi. Hanc natu- ræ regulam ad nos ſpectare, docet Chriſtus, dicens, Omnia, quæcunque volueritis, vt faciant vobis homi- nes, et vos facite illis: hæc eſt lex et prophetæ Matt. 7. Qui exercet miſericordiam in proximum ſuum, et- iam Samaritanus ille iuſtus eſt, et Iudæo iuſtior, Lucæ 10. Aduerſarii quidam hodie nolunt concedere, Sa- maritanum illum eſſe ob miſericordiam iuſtificatum: ſed ſuis promiſſionibus aliter ludunt, quas vbique requirunt. Non ſolum Samaritanus ille eos conuincit, ſed et pu- blicanus, qui nec promiſſiones, nec Chriſtum ſciens, cum oraret, Deum ſibi fore propitium, iuſtificatus eſt Lucæ 18. Ex ſingularibus aliis geſtis oſtendere poſſumus, etiam omiſſis promiſſionibus, in factis fuiſſe legis juſtitiam et naturæ iuſtitiam. Phinees perfodiendo fornicarios iuſtificatus eſt, Num. 25. et pſal. 105. Quæ licet fuerit tunc carnalis hominis iuſtitia, et 7 carnalis ſacerdotii ei data remuneratio; fuit tamen Deo grata, et in futuro ſeculo profutura. Obſtetri- cibus Aegyptiorum ſimili iuſtitia domos fecit Deus, quia pueros abſcondebant. Exod. 1. Rahab hoſpita- litate ſua ex factis iuſtificata eſt. Iaco. 2. et tamen promiſſiones non habebat. Factum Rechabitarum iu- ſtitia fuit, et remuneratio mox ſequuta, Iere 35. Factum hic intellige, non vt in homine dormiente: ſed quod operatur quis Deum timens, miſericordia motus, vt Samaritanus, zelo bono, vt Phinees, conſcientia id dictante, Rechabitæ patri ſuo ob edien eclie licet facte timel pofe Cerar Pronn lone 4 e non h ee Syrus Limug giri Deo ſecun acto. minit tram Lothi iannſi lis 4 dux Vidn Chri Dani ſione Vis dere ralis d f⸗ luſtit moch h, Phete dro a Ll., reſior e 8 et Cen Vel munt 1 ſcei, i Gatn. l tegllam 6 um ſnt in. oderunda Hunenx. tiks, dcn wobis he topkete l un fuun inkicl Oncelet 6 Kifcarum.? Atetelin. cin hlek griſun s Atlens! re ln 3 Huie H helble Er l U 0te Kete ub M 7. et 1 habimrun 1, 4 iern ati in 1 . 1 . N. L. I.B E R II. 3353 ediendo fecerunt. Ieiunium Niniuitarum iunſtitia fuit, licet nullas ibi haberent promiſſiones, ſicut nec pro facto obſtetricum fuerat quicquam promiſſum. Sed timebant obſtetrices Deum, et credebant Niniuitæ, poſſe Deum ruinam vrbis auertere. Abimelech rex Gerar, iuſtus dicitur et integro corde Genes. 20. et promiſſiones nullas habebat. Niniuitæ credentes Deo Ionæ prophetæ iuſtificati ſfunt, qui nec promiſſiones ab eo factas, nec legem ſciebant. Agar promiſſiones non habebat, ſicut nec Rahab, nec Thamar, nec Ruth, nec regina Saba, nec Iob, nec Cyrus, nec Naaman Syrus, nec Cornelius: et tamen eorum iuſtitiam le- gimus. Promiſſio ergo non in quauis iuſtificatione re- quiritur, vt quidam hodie clamant. Qualiſcunque de Deo fides in inſulis nouis, ſfufficere poteſt, modo quis ſecundum conſcientiam recte operetur, Rom. 2. et actò. 10. Nam parcit miſericors dominus ſuper ho- minibus illis, qui quaſi iumenta, neſciunt inter dex- tram ſuam et ſiniſtram Ionæ 4. et pſal. 35. Factum Loth recipientis angelos hoſpitio, iuſtitia fuit, et- iamſi nullæ ibi eſſent promiſſiones. Abſtinentia Danie- lis a vino et pollutis cibis, juſtitia fuit. Factum vi- duæ Sidoniæ, recipientis Eliam, iuſtitia fuit. Factum viduæ mittentis in gazophylacium iuſtitia fuit, teſte Chriſto. Eleemoſynæ, quas Nabuchodonoſori indixit Daniel, iuſtitia erant, etiam in Ethnico, nec promiſ- ſiones, nec legem habente. Vt paucis dicam, Ipſa vis vocabuli iuſtitia factum eſſe docet, cum ſit red- dere vnicuique, quod fuum eſt. Originalis et natu- ralis ipſa iuſtitiæ vis in facto eſt, eſt animi motus ad factum, ad reddendum vnicuique quod ſuum eſt. Iuſtitia naturalis et diuina eſt, aliis facere quemad- modum tibi fieri velles. Hæc eſt naturalis regu- la, doctore ipſo Chriſto, qui vice legis et pro-⸗ phetarum hanc naturæ regulam dedit, mandata legis abrogans. . Abraham item ex facétis iuſtificatus eſt, offerens filium ſuum 334 DE LEGE ET EVANGELIO. ſuum ſuper altare, teſte ipſo Deo: Per memetipſum jiuraui, quia feciſti rem hanc. Gen. 22. et Iac. 2. Eum antea et ca. 15: ſola fide luſtiſicatum docet Pau- lus Rom. 4. Quia nullo penitus exiſtente ibi facto dictum eſt, Credidit Abraham Deo, et Deus reputauit hoc illi ad iuſtitiam, ſcilicet, ſicut ſi iuſtitiam feciſſet. Hæc eſt vis Hebraicæ dictionis 2 haſſab, cogi- tans reputauit. Reputatum eſt ei, ſicut ſi princeps apud ſe animum ſui militis cogitans, ex gratia et pri- uilegio reputet ei conatum bonum pro re confecta. Secundum naturam rei hoc non debebatur fidei Abra- hæ, nec noſtræ: ſed ex gratia id ibi factum eſt. Fi- gura fuit rei futuræ, vt Chriſti in nos gratiam ma- gnam intelligamus. Nos ita Deo placemus Chriſto credendo, et ita hunc affectum ille nobis reputat iu- ſtitiam, ac ſi omnes legis iuſtitias feciſſemus. Imo plus, cum ſit hæc ſublimior regni cælorum iuſtitia: et eo magis, quia illæ legis iuſtitiæ male ſeruabantur. Hæc eſt cauſa mutati fœderis, et hanc prauam obſer- uationem Iudæis ſæpe obiicit Chriſtus. Hinc rationes efficaces ſumit Paulus contra literalem illam legis iu- ſtitiam. Primo, quia car nalis erat juſtitia, inſufficiens, imper- fecta, non veritas, ſed vmbra, quæ nec peccatum Adæ, nec infernum tollebat, nec paradiſum aperiebat mor- tuis, nec in regnum cælorum viuos inducebat. Secun- do, quia non erat conſtans, eam non aſſequebamur. Ea quæ debebat, nemo eſt integre operatus, quin tranfgrederetur. Nam rebellis caro tendit ſemper ad malum, inſita nobis lege membrorum contraria legi Dei, vt in vetitum ſemper nitamur. Tertio, quia lex peccatum indicabat, et cognitio peccati, quæ per le- gem erat, delictum maius faciebat. Vnde concludimus, verum eſſe dictum Pauli, Carnalem hominem non po- tuiſſe ex operibus legis coram Deo iuſtificari, quin tranſ- grederetur. Sngula verba ſuum pondus habent. Coram Deo ait, quia plerique hominibus iuſti videbantur, at non c0 non kat. juge giten men (tu acia meam zo. guocd fecus Guiben men! lider⸗ C ſit in notr ſing et ope COTI Centib ſten I il timumn ſeat, loris cuN1 iſſiot fecera ta, r0. Genes Hamun lico. Ahraln Ceſlone et pert LI. memeißint et l! doeet . ne ibi ſe ens kepttt tiam keele. allab, ſ prin Crati eift te (Cehn 1 ſcei Ar tun et6 Grnlim 1r mns Cri 5eylint⸗ lents 1 run ii ſetuatam rauan Ntir HUine ri lun ii Gensin Lcttun 4 efiebit Pit. ſegnehm 1atis, 6 1 ſunt! Grtn i), 1 . e oncheing jen i . 2 0N L IBE R II... 835 non coram Deo, qui cor nouerat, vt Chriſtus decla- rat. Ecce legis difficultatem, imo impoſſibilitatem, ſi iugem obſeruationem velis. Impoſlibile fuit legem iu- giter obſeruare. Nihilominus dabatur pleriſque ea mens, ad certa ſaltem momenta, vt legem cum affe- ctu tenentes nullam tunc tranſgreffionem facerent. Faciam, inquit, vt in præceptis meis ambuletis, legem meam cuſtodiatis et faciatis Ezech. 36. 37. et Deut. 30. Obſeruatio legis erat, quando quis operabatur, quod poterat, confidens, miſericordem dominum de- fectus condonaturum: qui ob id expiationes dedit, quibus, quoquo modo reconciliarentur: ab Adæ ta- men peccato, et infernali morte, per legem nunquam liberati. Cum itaque legalis, et naturalis ipſa iuſtitiæ vis ſit in facto, ſit animi motus ad factum, Abrahæ et noſtram reputans Deus fidem ad iuſtitiam, ex mera ſua gratia, non propterea naturalem totam iuſtitiam et operum omnium bonitatem deleuit: cum eorum ſit coram Deo habenda ratio, non ſolum in Iudæis et Gentibus, ſed et in nobis fide iuſtificatis. Ad huius item iuſtitiæ robur et confirmationem, facta ipſa plu- rimum faciunt, inſtar Abrahæ, ex factis quoque iuſti- ficati, Genes. 22. et Iaco. 2. Aliquid gratiæ, et ma- ioris fauoris Dei, peperit factum illud ipfi Abrahæ, cum tunc copioſiorem, quam antea, fecerit Deus pro- miſſionem, et tunc iurauerit Deus, quod antea non fecerat, quando Abraham crediderat. Tunc eſt firma- ta, roborata, et aucta eius iuſtitia. Ex illo ergo cap. Genes. 15. eſt cum Paulo primo dicendum, Abra- hamum eſſe ſola fide iuſtificatum, ſine aliquo tunc facto. Rurſus ex cap. 22. cum Iacobo dicimus, Abrahamum ex factis quoque poſtea iuſtificatum, ac- ceſſione ad priorem iuſtitiam facta firmataque tunc, et perfectiore reddita priore iuſtitia. Hoc Iaco- bus ipſe docet apertiſſime, dicens, emori iuſtitiam fide par 336 D E LE G. ET EVANG. LIB. II. ſide partam, ſi conſequentia facta eam non fulciant: dicens etiam, ex operibus eſſe fidem Abrahæ perfe- ctam redditam et conſummatam. In pauca rem to- tam contrahentes, dicimus, homines olim in lege naturæ, et lege ſcripta, variis rationibus, et varie juſtificari. Erant iuſtificationes plures, quas ob id plurali numero iuſtificationes vocat ſcriptura: vt pro quocunque dicto, vel facto, vel cum affectu cogi- tato, iuxta Dei voluntatem iuſtificaretur homo. In Abraham autem, patre et veritatis typo, iuſtificatio Vna deſcribitur, quæ fide eſt parta, et facto locu- pletata. Chriſtiani ergo fide iuſtiſicati, poſſunt ad- huc per opera iuſtificari, acceſſione ad priorem fſidei iuſtitiam facta. Quam operum acceſſionem, et fa- ctorum in animam impreſſionem, ſequens nunc liber docebit. L.iber lndii Nec Bon⸗ ipſe Aut cui e iuſti opere cnle libus Hoc ficat ſente incn et r benea et r meti gun Datnn funt Mer Mr IRI rine Ne Uen ent lim in s, et nus dl tua: Nr AKeckl 1 hom! t ko b Polun Mrioreni CNen, e ens munk⸗ 337 L. IBER TERTIVS, DkE CHARITATE CVM fide collata et operibus bonis. CAPVT PRIMVM, DE MER- cede, et gloriæ differentia. Dr Charitate nunc et operibus dicturi, præ- kudii vice argumentum vnum in eos proferemus, qui nec charitati nec operibus quicquam tribuere volunt. Ponamus, quod cuipiam in Chriſtum credenti dicat ipſe ſaluator, Fides tua te ſaluum fecit, vade in pace. Aut ſi quam aliam fidem volunt, ponamus quod ali- cui eam reputet, Chriſtus ad iuſtitiam. Hic ſola fide iuſtificatus dicetur, ſine operibus. An propterea opera omnia, quæ hanc fidem in Chriſtiano iuſtificato conſequentur, erunt inutilia? Abſit. Quare pro ta- libus Chriſtus præmium et mercedem fore prædicit? Hoc alia res eſt, quam prior iuſtificatio. Fidei iuſti- ficatio, tamquam legis iuſtitie complementum, præ- ſentem ſtatum reſpicit: futuri quoque ſeculi gloriam inducens. In ea vero gloria poterit augeri merces et rependi, ſicut rependitur gentibus omnibus. Re- pendetur, inquam, ad certam futurorum ſymmetriam, et menſuram, vt ea menſura, qua aliis metimur, re- metiatur nobis. Non ludebat Chriſtus, ſed ſerio lo- quutus dixit, patrem redditurum mercedem in pro- patulo, pro eleemoſyna, oratione, et ieiunio, quæ fiunt in occulto. Matth. 6. Inimicos diligens, præmium maius habebit, quam diligens amicos. Matth. 5. et Lucæ 6. Plus diligenti plus condona- y. tur; 338 DE CIIARITATE tur, Lucæ 7. Voôcanti pauperes ad menſam repende- tur in reſurrectione iuſtorum. Lucæ 14. Etiam pro potu aquæ frigidæ certam mercedem dabit Chriſtus. Matth. 10. Aiunt iſti, iuſtificatis fore omnibus æqua- lem gloriam, et reprobis æquales pœnas. Hinc fit, vt Iudas Chriſti proditor, non grauius puniatur, quam quiuis alius, qui Chriſtum non nouit. Nugabatur igitur Chriſtus, tam graue dicens eſſe Iudæ crimen, eſſe maius Iudæ quam Pilati peccatum? Res profecto ſtupenda. Eo magis, quia ſacris literis aperte doce- mur, futurum, vt vnus alterum præcedat, vnus ma- ior, alter minor. Quibuſdam tolerabilius erit in die Iudicii, quam aliis. Quidam grauius punientur, et erunt filii geennæ duplo plus quam alii. Duplo maius accipient iudicium, et damnationem maiorem ob ma- la opera. Matth. 5. 10. II. 23. et Marci 12 Alii plagis vapulabunt multis, alii paucis, iuxta delicti ra- tionem, Lucæ 20. pro menſura peccati erit plaga- rum modus, Deut. 25. ex ſeminato fidei grano nos creſcimus et augemus ad triginta, ſexaginta, et cen- tum: fuper talento dato lucramur ad duplum, quin- tuplum, et decuplum. Sicut ſtella a ſtella differt in claritate, ſic et reſurrectio mortuorum. I. Cor. 15. Quia opera illorum conſequuntur illos, et quia iudi- cabitur de ſingulis ſecundum opera ipſorum, apoc. 14. et 20. Item apocal. 18. Duplicate duplicia ſecundum opera eius: quantum glorificauit ſe in deliciis tantum date illi tormentorum. Hæccine videtur eis vera iu- ſtitia, vt maiori crimini non maior pœna infligatur? Nonne de omni facto, et verbo ocioſo, reddenda eſt ratio in die iudicii? Quorſum attinet tam altum de dictis et factis ſcrutinium vſque ad vlItimum quadran- tem, ſi nec dicta, nec facta prodeſſe ibi poſfunt, vel obeſſe? Supremus equidem ille iudex iuxta cuiuſque opera vel facta pœnas vel præmia rependet. Filius hominis venturus eſt in gloria, et tunc rependet vni- cuique iuxta facta ipſius, Matth. 16. Super reci- — tatio tation kienti dediſ 105 nekee peecu (tus, dunt, ſolam contra Don in indiee⸗ de ſin ctor, cElor dem i feanti cede tureæ dei iu Nis Ll Iis ali moci. memmb ledi Chrich I, 3 in fun iti d us beculi n tenet Hün 1 nibus en 8. Mnt, nignn, de lude cin Res lkt lt, r 1s erin ie Poliennn, Dlors foten dr. Nci . 8 undhi⸗ gii eti gei gem! Ninn Gupon, .1I. 01. e iui⸗ n, Me ein ken⸗ eitis ⸗ 1es i⸗ n iie nlkt un 1 num ⸗ vln⸗ 1 Uatu eil ie let. tepeht 4 ert⸗ 1 L. I B E R III. 339 tatione factorum ſententiam laturus eſt, dicens, Eſu- rienti et ſitienti tu dediſti, ob id benedictus. Tu non dediſti, ideo peribis. Item quia tu nudum veſtiſti, tu nos veſtiſti, et reliqua, Matth. 25. Pro iis quæ be- nefecimus, mercedem accipiemus, et qui peccauerit, peccatum ſuum reportabit, nec erit perſonarum reſpe- ctus, Coloſ. 3. Apud iſtos, qui opera omnia vilipen- dunt, ridicula eſt hæc ex factis iudicandi ratio, cum ſolam fidem ibi ſpectandam dicant. At veritas tota contradicit. Nam qui fidem veram ſfunt adepti, ibi non iudicabuntur, vt iam eſt oſtenſum: ſed erunt ipſi iudices. De factis vero aliorum erit iudicii altercatio, de ſingulis eleemoſynis, et aliis operibus. Obſerua le- ctor, aliud eſſe fide quem iuſtificatum, nunc in regno cælorum viuere, et aliud ex operibus bonis merce- dem in futuro ſeculo accipere. Perpende quæſo, iuſti- ficanti fidei, et homini iuſtificato, aliquid ex operibus accedere, ſiue illud ſit iuſtitiæ incrementum, ſiue fu- turæ gloriæ aliqua merces. Perpende adhuc, quod fi- dei iuſtificatio animam nunc glorificat et totius homi- nis glorificationem ſupereſſe. Si ergo eſt totius homi- nis aliqua felicitas, ad eam actus totius erunt accom- modi. Alioqui fruſtra eſſent homini dati ſenſus et membra, ſi per ea nec poteſt iuuari ad ſalutem, nec lædi ad damnationem. Demum hoc cogita, etiam ipſi Chriſto in deitatis plenitudine, et in omnibus iuſtiſſi- mo, adhuc opera profuiſſe ad gloriam perficiendam, vt in ſummam ſit ſublimitatem exaltatus, quia ſe ſponte ita deiecit et morti obiecit, Phil. 2. Ergo qui pro eius fide propaganda, martyrium ſponte patiuntur, peculiaris gloriæ palmas habebunt, apoc. 7. Sicut actibus malis, quibus non eſt data remiſſio, reſponde- bit peculiaris pœnæ remorſus: ita actibus bonis, ſi perduraueris, reſpondebit peculiaris gloriæ gaudium. y. 2. Caput 340 DE CHARITATE ₰ CAPVT SECVNDVM, DE Charitatis illuſtribus .“ epithetis. . His præmiſſis latius eſt nunc de charitate di- cendum. Cuius ſupremam laudem ſatis nobis indi- cant duo hæc apoſtoli præconia, Maxima omnium eſt charitas. Excellentiorem viam vobis oſtendo. Sed fuſius de ipſa loquamur, ne quis ſolis titulis eam no- bis extollat. Nam maxima dici non poteſt ſine maxi- mis proprietatibus, et excellentiis maximis. Hoc præmium eſt notandum, charitati ſemper tribui per- fectionis epitheta. Vt quando venerit, quod per- fectum eſt, ſcilicet charitas, abolebitur quod ex par- te eſt, ſcilicet fides. Varias fidei acceptiones hoc loco plerique ſibi fingunt, quaſi ratio Pauli non ge- neraliter doceat: Fides iuſtificans excidet, imperfe- Gtior eſt igitur charitate. Annon fides vera eſt quam ait apoſtolus, eſſe iudicem non apparentium? Vbi igitur apparebunt omnia, non erit tunc ſides, ſicut nec ſpes. In futuro perfectiſſimo ſeculo erit chari- tas, non fides aliqua. Chriſtus charitatem habuit, non fidem, ſed quid aliud maius fide, fſcilicet ſcien- tiam omnem. Noſtra igitur in Chriſtum perfectio eſt charitas. Charitas nos Deo magis aſſimilat, quia Deus ipſe charitas eſt. Perfectio et plenitudo legis eſt charitas: et qui diligit, legem impleuit Rom 13. Charitatis nomine tota lex ſummatim continetur. Conſummatio legis eſt dilectio. Chriſtus in dilectione totam legem conſiſtere dixit. Nam qui diligit, non furatur, non occidit, et reliqua. Veſtis nuptialis, quam ſemper debet indutam habere, quiſquis ad nuptias Chriſti per fidem intrarit, charitas eſt cum reliquis, quæ fidem ornant operum veſtimentis- Matth. 22. Charitas eſt oleum, quod ſemper in lampadibus fuis habere debent, qui lampades il- 13438 Ma Ec nig nih gan exi in lib. lum titn MuI tina e ſecti Mun Cred I harttuet 8 vobis i a Omhiund ſtenclo. S tlis em et ſnen. ned n S 5 in u⸗ liet i gin ris s ehis . ſenne . lnuss 5 I. I B E R III. 341 las in regno cælorum per fidem accenderunt, Matth. 25. Sublimis et eximia eſt charitatis via, I. Cor. 12. Maxima omnium eſt charitas, I. Cor. 13. Charitas dificat, charitas permanet, charitas patiens eſt, be- nigna eſt: non inuidet, non eſt petulans, non inflatur, nihil faſtidit, non quærit, quæ ſua ſunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet de iniuſtitia, ſed con- gaudet veritati: omnia ſuffert, omnia credit, omnia ſperat, omnia ſuſtinet. Præterea Galat. 5. comple- mentum legis vnico verbo docet Paulus in charitate. Et Ephes. 3. Si iactis in charitate radicibus, cognoſ- cere valeas illam omniſcientiæ præeminentem dilectio- nem Chriſti, impleberis in omnem plenitudinem Dei. Et ibidem cap. 4. Corpus Chriſti in nobis facit in- crementum per charitatem. Item Galat. 3. ſuper o- mnia charitatem, quæ perfectionis eſt vinculum, com- mendat. Et I. Timot. I. Finis præcepti eſt charitas ex corde puro. Et Iaco. 2. legem regiam vocat vere liberam, quæ dilectione conſummatur abſque ſeruitu- tis timore. Et I. Pet. 4. ante omnia charitatem, quæ multitudinem operit peccatorum, eos vehementer ha- bere monet. Demum, duo eſſe Chriſtianorum præce- pta, ex ipfis Chriſti verbis infert Ioannes. Primum, Vt credamus nomini Ieſu Chriſti filii Dei. Secundum, Vt diligamus nos mutuo, Ioan. 13. et I. Iloan. 3. Charitatis ſtatus poſt adeptam Chriſti iuſtitiam, eſt eximia quædam, et cæleſtis via in cæleſti regno, vt in cæna domini oſtenditur. Clemens Alexandrinus lib. 4. Stromatum, citat Clementem, Petri diſcipu- lum, cuius hæc ait eſſe verba, Charitas extollit in al- titudinem, quæ non poteſt explicari, Charitas operit multitudinem peccatorum, Charitas nos Deo conglu- tinat, in charitate conſummati ſunt omnes electi, abſ- que charitate nihil eſt Deo gratum, eius denique per- fectionis non eſt explicatio. Opus hominis maxi- mum ait eſſe Deum diligere, et maius quam Deo credere. V. 3. Caput 342 DE CHARITATE CAPVT TERTIVM, QVID fides efficiat, quid chari- tas, et opera. Vr fidei peculiarem vim nunc intelligas le- ctor, hoc aduerte primo, Adæ mortem infernalem, qua detinebaris. Huius mortis cognitionem te habere oportet, vt iuſtificationis, vim perſpectam habeas. Idcirco Paulus eam mortem in epiſtola ad Romanos admiſcuit iuſtificationis tractatui. De qua re nos ſcripſimus ſatis in libro de peccato Adæ. IIæc ſola ratio peccati, etiam barbaras fateri cogit mediato- rem aut propitiatorem aliquem. Euidens res eſt, ſi ſe mole peccati oppreſfum quis intelligat, et liberari cupiat. Secundo aduerte iuſtificationes legis non po- tuiſſe te ab illa infernali Adæ morte liberare. Imo abundauit delictum propter tranſgreſſionem. Tertio aduerte, te non modo per fidei Chriſti iuſtitiam ab illa Adæ morte, inferno, et a legis iniuſtitiis libe- ratum, ſed etiam alia adeptum eximia ſpiritus et corporis Chriſti cæleſtia dona, et cæleſte regnum. Vt autem gratia iſta, per Chriſtum tibi prædicatum debite fruaris, oportet primo, vt malorum peœni- tentia ductus, ita reſipiſcens te totum Chriſto cre- das, certo perſuaſus ipſum eſſe a Deo genitum ſal- uatorem tuum, qui magna ſua gratia te id creden- tem ſaluat; qui ob hanc fidem te ita iuſtum re- putat, ac ſi totam mundi iuſtitiam eſſes operatus. Quod ille redemtionis tuæ precium fuo ſanguine per- ſoluit, et pro te omnia redemtionis tuæ myſte- ria operatus eſt: ſicut et pro te omnia legis ope- ra operatus eſt, et compleuit, ſi forte te ad ea ex genere Abrahæ teneri putabas. Quod ſola eius miſericordia et gratia, ſine tuis meritis, tibi ſunt condonata peccata, et vita reſtituta. Hic ſen WW tellieu inlenle n te ie d onm I E I it l 1s les h t, et ier egis tn berate, gen. In iuſctin3 fulttis 1 Hienn eſte ſennd i prelan Horun Nr (Niko e geninn e id clek inltun 1. ſngiteſ⸗ tue Mk e te 4 4 o 1s eiih 1 Ieſtiti. lie l⸗ L. IB E R II. 343 Hic ſenſus vitæ Chriſti debet in te neceſſario acqui- ri, vt cum hanc gratiæ ipfius dulcedinem olfeceris, iuſtificantis fidei, et redemtionis guſtum percipias. Fides igitur Chriſti ſola viuificat, iuſtificat, ſaluum reddit, et redimit. Viuificat a morte, iuſtificat a peccato, ſaluat ab infirmitate et damnatione, redimit a captiuitate. Vna ſola eſt perfecta iuſtitia, conſtans, ab inferno liberans, quæ eſt ex ſola fide Ieſu Chriſti. Nemo vnquam ex operibus eſt hanc iuſtitiam adep- tus, atque ita nemo vnquam eſt per legem iuſtifica- tus. Adam nos captiuos diabolo fecit, Chriſtus nos ab ea captiuitate redemit, per ſolam hanc fidem, quia ei credidimus. Adam nos interfecit, Chriſtus nos vi- uificauit, per ſolam hanc fidem. Adam nos fecit pec- catores, Chriſtus nos a peccato iuſtificauit, per ſolam hanc fidem. Adam nos in inferni damnationem præ- cipitauit, Chriſtus nos ab inferni præcipitio et omni damnatione ſeruat, per ſolam hanc fidem. Similiter lex nos tanquam ſeruos ſub iugo tenebat, Chriſtus nos ab ea ſeruitute eripiens, liberos reddidit, per ſo- lam hanc fidem. Lex nos accuſabat, Chriſtus nobis propitiatur, per ſolam hanc fidem. Lex nobis male di- cit, Chriſtus nobis bene dicit, per ſolam hanc ſfidem. Lege peccatum augebatur propter tranſgreſſionem, Chriſtus et peccatum deleuit, et tranſgreſſionis occa- ſionem ſuſtulit, per ſolam hanc fidem. Denique Chri- ſtus per ſolam hanc fidem nos ab omni Adeæ et legis maledictione liberauit et iuſtificauit. Imo et alia ipſi Hdei velut ex abundanti adiecit lauacri ſpiritus et cæ- leſtis cibi cæleſtia dona, et cæleſte regnum. Hæc omnia gratis ſemel contulit Chriſtus a tempore, quo ei credere cœpimus. Nec ſolum collata fuit ſemel gratia, quando credidimus: ſed per fidem Chriſti in ea gratia ſeruatur et ſuſtinetur iuſtus, qui ex fide vi- uit. Per fidem. Chriſti eſt iam data vita æterna, in cuius poſſeſſione, certa, et cæleſti poſſeſſione per fidem Chriſti nos regeniti ſeruamur: conſequente V. 4. ſemper 344 DE CHARITATE ſemper manducatione ligni vitæ, vt poſtea dicemus. Prædicta omnia ob fidem data, nec charitatem, nec opera bona mercede ſua priuant. Iis non obſtantibus, imo iuuantibus, charitatis opera ſi beatitudinem in futuro ſeculo reuelandam ſpectes, mercedis ſuæ, ſeu augmenti gloriæ, rationem habent. Hoc primum illa præſtant maximum fructum, futuræ gloriæ auctam mercedem. Secundo, fidem ipſam veſtiendo ſeruant, 1 ſine quibus nudata moritur. Tertio, opera ſpiritus carnem mortificant, et ſpiritum magis viuificando, fi- dem magis augent, ac iuſtitiam augent, firmant, et ro- borant. Quarto, peccatis ſingulis reſpondet certa poena, quam paſſim tollit charitas, et tollunt opera bona. Quinto, in ædificando corpus Chriſti in nobis, Charitas habet energiam ſupremam, in cæna domini declaratam. Sicut nos per officia charitatis, vnius membri in alterum, magis, et magis in vnum corpus ædificamur: ita corpus Chriſti magis in nobis per eandem charitatem facit incrementum. Ephes. 4. Tunce- Chriſtus vltro ad nos venit, ſeſe nobis aperit, nobis ſe magis inſinuat, et manſionem in nobis facit, Ioan. 14. Hoc eſt in cœna verum charitatis ſymbolum, vt ſicut nos ex charitate panem noſtrum frangentes Chri- ſtianis communicamus, ita Chriſtus ipſe ſe nobis com- municat, et perfectius tunc in nobis eſt. Hanc cha- ritatis vim in tractatu de cœna domini cognoſces ades efficacem, vt ſubſtantialiter ob id nobis adiungatur Chriſtus, ſecundum carnem et oſſa. Nec hoc ſole dono nos his donat Chriſtus, ſed et pro ea cœnæ charitate in reſurrectione rependet certam gloriæ mer- cedem Lucæ 14. Mirandum ſane de illis, qui hoc augmentum agnoſcere nolunt: nolunt intelligere, quid ſit ſuperlucrari et theſaurizare. Nos ſeripturæ morem, ſignanter doctrinam verborum Chriſti in omnibus ſe- qui volumus, dicentes primo, quod credentibus in fili- um Dei, ex gratia datur nunc iuſtitia, et æternæ illius vitæ tibi per⸗ poß mer tenm ſup Kup Cik tan et nol gu ipt mn hor n adt ten dbr co⸗ en detrn ritnen, 1 Obluntin Mditudinen edis ſie! e primun lorie uen opert ſiin inifemig rwant,a ſonlet an tolunt r mitiin m cenn Uritlis Mun EN in Mü) Pbes ,. . Ueih ighuet, Fyntonn, Uena ſe otutt I. Hued 0 golt⸗ 1 s AWi Nee e; o en 10 elient tue Ci⸗ gtitlsni. Ltete LI B E R III. 345 vitæ fruitio, Ioan. 3. 4. 5. 6. et 17. Secundo dici- mus, quod in ea vita, gloriæ mercedem augemus per charitatem et opera bona, Mat. 5. 6. et 25. præſer- tim in vocando pauperes ad menſam, dicto cap. Lu- cæ I4. Imo dare calicem aquæ frigidæ, certam mer- cedem habet Matth. 10. Fœneratur domino, qui mi- ſeretur pauperi, et retributionem eius reddet ei Deus, proper. 19 Nec minimam tu facis eleemoſynam, quin tibi repoſita maneat, nec ab ærugine, nec a tineis perdenda, vt ait Chriſtus. Eam eleemoſynam tibi re- poſitam poſtea tu inuenies, Eccleſiaſtes, 11. Qui ſe- mentem facit parce, is parce meſſurus eſt: qui ſemen- tem facit copioſe, liberaliter, ac benigne largiendo, is copioſe meſſurus eſt, 2. Cor. 9. Diuina pecunia, non iumentis habentibus ſeruum arbitrium, ſed homi- nibus negotiatoribus ad menſam data eſt, vt eam ve- lit Chriſtus cum foœnore exigere. Matth. 25. et Lucæ 19. Nondum ſe nouit factum Chriſtianum, qui cha- ritatis vim in cœna domini non nouit, et qui merce- dem iſtam totis viribus ſibi non comparat et theſauri⸗- zZat. Infelix erit ſeruus, qui talento fidei dato nihil ſuperlucrabitur, et qui ſuper fundamento iacto, nihil ſuperædificabit. Pro hoc omni opere, quod ſuperæ- dificamus aut mercedem certam accipiemus, aut cer- tam pœnam. 1. Cor. 3. et 9. Momentanea hæc affli- ctionis lenitas, et modicus pro Chriſto labor, mirum, et ſupra modum magnum, et æternum gloriæ pondus nobis parit. 2. Cor. 4. Hæc omnia nobis hic relin- quere voluit Chriſtus, vt interim negociemur, ſicut ipſe nobis negociandum præcipit: alioqui fruſtra in mundo viuimus. Quod enim ad fidem, et internum hominem adtinet, translati ſumus in aliud cæleſte re- gnum, et non ſumus de hoc mundo. Quia tamen adhuc corpus adeſt, oportet eum in dies ad pieta- tem exerceri: vt in omnibus fructificemus et fiamus abundantiores: vt ex mammona nobis multos ami- cos faciamus, ac magis et magis Chriſtus in no- 346 DE CHARITATE bis formetur. Si charitatis vis eſſet omnibus nota, non mirarentur quidam quod mulieri dixit Chriſtus, Remitti ei peccata multa, quia dilexit multum. Lucæ 7. Nam tametſi illud ſit fidei proprium, ſicut ibi- dem ait Chriſtus, quod fides eam ſaluam fecit, tamen qui diligit, plus eſt, quam qui credit. Vbi fidei ad- ditur inſignis aliqua dilectio, aut inſigne aliquod opus, multo fortius condonantur peccata, confirmatur iuſti- tia, et gloriæ merces diligenti ſupra non ita diligen- tem vltro parata eſt. Ac dici tunc poſſet, Quia feciſti rem hanc, tibi condonantur peccata: quia hoc feci- ſti, iuſtiſicaris, Genes. 22. et Iaco. 2. perfecta ſcili- cet, et conſummata magis iuſtitia. Tale bonis operi- bus teſtimonium dat Deus, vt Cornelii eleemoſynas et orationes in conſpectum Dei aſcendiſſe, dicat an- gelus, antequam Chriſto ille crederet, acto. 10. Idem de vidua paupercula docet Chriſtus Lucæ 21. et de Samaritano Lucæ 10. Martyres quoque virgines, et alii, qui poſt adeptam Chriſti fidem, magno operati ſunt, peculiarem ob id habent gloriam, vlItra alios eredentes, vt docet apocalypſis. CAPVT QVARTVM, DE. factorum origine et ef- ficacia. Noen abs re iam fuerit, operum naturales cauſas perquirere, quanquam præſtaret ea factis po- tius exprimere. Quia tamen plerique de ipſis ſini- ſtre philoſophantur, volo et ego meam philoſophiam in medium proferre. Quanquam fides, charitas, et alii interni habitus ad operandum promoueant, tamen alia princeps eſt operum cauſa, cuius illi habitus ſunt inſtrumenta. Motus ſpiritus eſt, qui ſponte et libere in opera prorumpit, vltra omnem volitionem, ſeu qua- litatem internam. Imperatur actus exterior ex ſolo ani- mi du mi d tenti pra proſ Volin lante mott fupen eſt Vince tatem Uun el elt rer exhor (lia ſenſit etiam licdo, Hoe lbere 10s Voliti Cution COnat d. l. Vim ſeſfur ni, Vim Cilecr Mapis Druden lang e n bi de Iins, nibrs m, it Cnrite; ltum, Iur H ſtout i kecit, men bi fcei 4 ignod on matur ilk⸗ itn Cir in ſei in hoe ke honis Dei eleenofen le, dent h. 10, la r 21, 6 no Ue IN N U ieſi iohyin At, n 4bins in x ſol 11 L I B E R III. 347 mi ductu, motrices ſpiritus ad externa membra mit- tentis. Et hic motus, ſeu proſequutio ſpontanea, ſu- pra omnem volitionem eſt. Maior eſt difficultas in proſequendo, quam in volendo. Nos multa dicimus, volumus, et cognoſcimus, ſed pauca facimus rebel- lante carne. VItra omnem volitionem oportet ipſo motu membra rebellia vincere, ac contrarios actus ſuperare. Et hoc, quod difficilius in actu ſupereſt, eſt ſumme Deo gratum. Chriſtus quia in omnibus vincebat humanum affectum, vt faceret ſemper volun- tatem patris, ideo fuit ſemper gratus patri. Egregi- um eſt nobis exemplum. Quanquam in Chriſto non eſt rebellio peccati, tamen caro ſemper actum mortis exhorreſcebat. At Chriſtus vt patri complaceret, et quia nos amabat, non ſolum libero animo interne con- ſenſit: ſed et externum actum libere proſequutus eſt, etiam cum lachrymis, ſudore ſanguinis, clamore va- lido, carnis multiplici dolore, et cruciatu maximo. Hoc non faciebat Chriſtus ex ſeruo arbitrio, ſed mere libere, ex dilectione erga patris voluntatem, et erga nos miſeros. Actus ergo ipfſe pluris fuit quam ipſa Volitio, quam ſemper habuit Chriſtus: quia in exſe- cutione ſibi ipſe vim maximam fecit, adeo vt ex ipſo conatu erumperet ſudor vt guttæ ſanguinis concre- ti. Luc. 22. Eius inſtar oportet, vt nos nobis ipſis vim faciamus violentia quadam regnum illud poſ- ſeſſuri. Matth. 11I. Violentia eſt in reſiſtendo car- ni, et contraria faciendo. VItra priorem ſidem, vim ſibi maximam fecit Abraham filum vnicum dilectum ſuis manibus occidendo: ob factum illud magis iuſtificatus. Adde quod ſcriptura ſancta prudenter opera reſpicit ea diſtincte commen- dans., Aliud eſt præceptum de non furando, et de non appetendo res alterius: quia aliud eſt ibi delictum: ſicut in concupiſcendo vxorem alte- rius, et adulterium committendo. Sicut ergo in actu 348 DE CHARITATE actu ipſo eſt nouum delictum, ita a contrario in bo- no opere eſt nouum præmium, vltra priorem volitio- nem. Qui ſapientius philoſophati ſunt, experti funt, in operibus virtutis ſitam eſſe arduam illam felicita- tis viam: et vltra omnem habitum internum fſuper- eſſe ipſam operationem tamquam finem vltimum. Ex- perti funt viri, ab operibus animum affici, ab illis bonum in animo habitum generari, et genitum robo- rari. Ab ipfa operatione animus afficitur, ſicut ab obiecto afficitur ſenfus. Per actus difficiles animus probatur, et bona opera bonum animi motum ſecum trahunt. Difficilis virtus paupertas, difficile eſt bona dare et crucem tollere, At Deo eſt id tanto magis gratum. VItra omnem volitionem, ſeu mentis inter- nam qualitatem, nouus quidam requiritur ipſo exe- quutionis tempore conatus, et ſpontanens membro- rum rebellium motus, qui miræ eſt efficaciæ. Quæ- cunque ſit præexiſtens fides, et qualitercunque ſit arbor facta bona, adhuc tamen in nobis ſuperfſunt membra rebellia, ab omni bono opere retrahentia: contra quæ conari nos iugitur oportet, et hic labor non erit inanis in domino. Quanquam anteuertens Chriſtus a priori arborem fecerit bonam, vt facere poſſit fructus bonos: non tamen propterea eos ſemper facit, rebellante carne. Aliquid hic nobis relinquitur faciendum. Quanquam item a priori fecerit Chriſtus arborem bonam: non tamen propterea ſublatus eſt confirmatorius ille a poſteriori proceſfus, ab effectis ad cauſam. Fides adiumento eſt factis, et ad facien- dum iuuat: ſicut contra ex factis fides ipſa per- ficitur, Iac. 2. Vt ex bono habitu bonus actus gene- ratur, ita contra a bonis actibus bonus habitus gene- ratur, et genitus roboratur. Ab ipfſa operatione ani- mus afficitur, nec fiunt vnquam bona opera, quin ali- quid in animum imprimant. Vſus operandi ſummos artifices facit, heroica facta fortes viros, et Chriſtia- nos veros, quos fides fecerat Chriſtianos, charitas conſum conſ emmo ditu ſpon Alio cere open opet erat bonit ſien ior tendr ſpe e Potet Ker quis Vtile ritu citan nun⸗ Virtt fim Ii. u 4 rario in d⸗ rem voltn experti in llam feltr ernun ie ltimum 1 fici, di enitun tur, ſon heiles min otun n felle ektu Tentis . tur ioer Hens Menn⸗ tereugt! biͦ ſen⸗ heN teletu , N di nmni LIBE R III. 349 conſfummat. Sine actibus refrigeſcit habitus, et fides emoritur, vt ait Iacobus. Non ita producitur ab ha- bitu actus, nec a fide opus, vt ab igne calor: ſed ſpontaneus cordis motus, et conatus liber accedit. Alioqui nunquam non operaremur, et vt iumenta du- ceremur, cum ſeruo noſtro arbitrio. A bonis igitur operibus, bonus habitus in animo generatur, a bonis operibus animus efficitur bonus: et qui per fidem erat factus bonus, melior adhuc efficietur: eiuſque bonitas operando firmatur, roboratur et augetur. CAPVT QVINTVM, DE charitatis et fidei collatione, ipſiuſque charitatis ex- cellentia. Collationem nunc fupereſt faciamus inter fidem et charitatem, vt quibus rationibus fides ſit ma- ior et quibus charitas, oſtendamus. Hoc præmit- tendum eſt, fidem veram perſiſtere non poſſe, ſine ſpe et charitate, licet eis dicatur eſſe prior. Non poteſt quis vere credere, hunc eſſe authorem vitæ æternæ, quin vitam illam mox ſperet. Non poteſt quis vere credere, rem aliquam ſibi eſſe in omnibus vtilem, quin illam mox amet. Eo magis, quia ſpi- ritus ipſe fidei author charitas eſt, ad charitatem ex- citans, et ſpem certam ita faciens, vt Chriſto credens nunquam pudefiat. Quanquam ergo iungantur hæ virtutes, quia tamen vere differunt, collatio inter eas locum habet, vt ſacris litteris exprimitur. Prin- cipio negari non poteſt, fidem eſſe primam, pri- mum ſalutis principium, et oſtium regni cælorum. Fides maior eſt, quia per eam habemus Chriſti gra- tiam, cui gratiæ nihil poteſt comparari. Fides maior eſt, quia eſt hypoſtaſis, ſeu fundamen- tum ternæ falutis. Quia tamen excellentia . ipſius 350 DE CHARITATE dept ipfius fidei non eſt ipfius fidei propria, ſed gratiæ il Dei non erit repugnantia, ſi iterum dicamus, charita- (in tem eſſe maximam. Non propter noſtræ fidei merita Hin uos iuſtificat Deus, ſed propter ſuam miſericordiam et inan gratiam. Placuit Deo, eam in filium fidem acceptam gas habere: idque magis, quia in ea ipfa filii gloria pa- urs tris gloria patefit. Quamuis in fide ſit primum, et con perpetuum noſtræ ſalutis fundamentum, tamen ſi ea, “M quæ ſequuntur, ſcruteris, charitatem inuenies eſſe ma- 5 6 iorem. Heæc ſit prima ratio, quare ipſam charitatem ſen j voco maximam. Quia ea, quæ a nobis exiguntur, Cri donata iam per ſidem iuſtificationis gratia in charitate th maxime ſita funt, et maximum allatura fructum. Se- ſenpe . cunda ratio. Quia charitas latius ſe diffundit. Fi- iſin des eſt in Deum, charitas in Deum et in proximum, Conn in caput et membra. Corpus Chriſti in nobis per Dum charitatem ædificatur, per officia vnius membri in al- init terum. Tertia ratio, Quia charitas efficaciam ipfi fi- n dei tribuit, et eam viuificat. Charitas fidem viuifi- odis cat, quia ſpiritus ſanctus, qui charitas eſt, eſt vita Nois ipſius fidei, et quia opera charitatis viuam fidem Am ſeruant. Quarta ratio, Quia ardua magis res eſt le. amare, quam credere. Ardua quæque charitas facile clli tolerat, omnia ſuffert, et facilia reddit, vt pauper- lir tatem, mortem et alia: qua etiam ob charitatem An Chriſtus pro nobis tulit, nos ita impenſe amando, * Quinta ratio, Quia charitas permanentior eſt, Chari- lertil tas naturaliter ſymbolizat, cum regno futuro, in quo unn nihil erit, niſi charitas. Sexta ratio. Quia fides (na eſt oſtium, charitas eſt perfectio. Fides inchoat, Rri charitas conſummat, improbi plerique crediderunt di in Chriſtum, ſed improbus nemo dilexit Chriſtum, b:P tanta eſt dilectionis perfectio. Regni Chriſti oſtium eſt 4 fides, et eius perfectio charitas, ac media via tota En charitas. Finis vltimus eſt charitas, manſura, ſicut ori- nn go noſtræ ſalutis eſt charitas, et amor Dei erga no⸗ 8 ie⸗ .- Septi- ſel nt us, chert⸗ .„ idei mei ricorciint enn Necge i gorar Prinun tamen ie, nies eſe n⸗ n churtnet Uin chein uctun. ifonci n Pronnn, memcint rien iit ien iii et, n Fium in igs 1e 4 nrinst⸗ (Mime 1e mun o, 10 un 6 les Nonnt crecidail elu . Urtu, iokiunt eu iü 4 lancn len G L I B E R III. 351 Septima et vltima ratio, Quia Deus charitas eſt. Ni- hil eſt quod nos Deo magis aſſimilet, quam charitas, quia Deus charitas eſt. Charitas ipſa Deus eſt per ſpiritum ſanéctum in nos diffuſa, nos charitate inlam- mans. Quare potius dicitur Deus charitas, quam fi- des? et ſpiritus ſanctus charitas? quia proprium na- turæ diuinæ eſt amare, non credere. Semper igitur concluditur ſublimis et eximia charitas, et Deo ma- gis ſimilis charitas. Quanquam hæc ſunt ſatis oſtenſa, adhuc tamen oſtenditur charitatis perfectio ex ordine doctrinæ Chriſti, a quo tanquam a vero magiſtro, omnem diſ- cas veritatem. Nam regnum Dei ipfe euangelizans ſemper nos fide vocabat. Poſtmodum autem in no- uifſimo dedit charitatis præceptum, eius vim mire commendans. Ioan. 13. 14. et 15. Nouum præce- ptum in regno cælorum eſt de charitate. Præceptum inquit nouum do vobis. Tunc eſt perfecte Chriſtus in nobis, quando eum cum affectu diligimus: tunc ſe nobis inſinuat, et facit in nobis manſionem. Fides nouis tyronibus eſt primo inſtituta, vt poſtea Chri- ſtum magis et magis diligant, et roboretur etiam fi- des. Suos Puſillos Chriſtus pollicitationibus et mira- culis in fide primo inſtituebat. Petri dilectio non fuit initio requiſita, quia nondum erat in eo, licet iam crediderat. In nouifſimo autem dixit ei Chriſtus, Petre amas me? Tunc inuenta eſt in eo dilectio, ſci- licet in viro perfecto. Sicut Paulus charitate ait ſe fa- ctum virum, et aboleuiſſe puerilia 1. Corin. 13. Imo: (tanta eſt veræ dilectionis difficultas:) ter reperita eſt Petri dilectio, vt nemo Chriſtum vere diligere creda- tur, niſi fuerit pluries probatus interrogante tunc Chri- ſto: Diligis me, diligis me, amas me? Relinque omnia, et ſequere me. Duo ſunt hæc argumenta, charitatem eſſe nouiſſimam oſtendentia, nouiſſimum Chriſti præce- Ptum, et nouiſſima Petri dilectio. Ecce quare ſeriptu- rà fidem vocat hoſtium, et perfectionis prædicata chari 352 DE ECHARITATE charitati tribuit. Hæc ratio perfectionis charitatem maxime arguit, quod maior de Chriſto cognitio re- quiritur, vt eum ames, quam vt ei credas. Tardius inſtar Petri eum amas, quando fueris cum eo diu con- uerſatus. Tunc naſcitur vera charitas et amor Chri- ſti, cognita rei bonitate et excellentia, et cognitis tantis beneficiis eius in nos collatis. Prædicta omnia doctrinæ Chriſti veſtigia in ipſo diſcipulo Paulo licet intuèri. Nam ſicut ordinem fidei et charitatis, in præcipiendo ſeruauit Chriſtus, ita et Paulus hunc or- dinem ſeruans, in omnibus epiſtolis a fide ſemper in- choat, contra neophytos Iudaizantes, vt ratio tempo- ris exigebat, multis de fide viriliter agens. Demum omnes in charitate ſemper concludit ſua, charitati dans perfectionis epitheta. Quod primo apparet in epiſtola ad Romanos, vbi aperto Iudæis et gentibus oſtio fidei, eos vult in charitate conſummari et cap. I12. et I1I3. ad charitatem et bona opera ſe conuertit, charitatem dicens, eſſe omnium conſummationem, et complementum: et per eam excellentiore quodam mo- do Chriſtum nobis appropinquare. Propinquior in- quit eſt nunc ſalus nobis diligentibus Chriſtum, præ- ſentem, quam tunc, quando credebamus eum futurum. Res enim abſentes non æque diliguntur, vt præſentes, licet credantur. Qua ratione et nos excellimus Iu- dæos. Non fuit tunc tanta dilectio Chriſti futuri, quanta eſt nunc dilectio præſentis. Prædictum chari- tatis ordinem et eius perfectionem docet idem Pau- lus in epiſtola priore ad Corinthios cap. 13. chari- tatem miris modis ſfupra fidem omnem extollens. Si- milis eſt ſcopus in epiſtola poſteriore, cap. 6. ad Galat. S. Ephes. 4. et in aliis epiſtolis. Hinc ait Ignatius, in epiſtola ad Epheſios, principium vitæ eſt ſides, ñinis eſt dilectio. Ex lege id ipfum oſten- ditur. Nam dilectio Dei non initio præcipitur in dialogo. Sed in fine eam adiunxit Moſes anno VItimo vitæ ſuæ, idque in Deuteronomio, poſt tan- torum torer men pota liden ſolun quæ dens taten iame 108 7 te act Ciam. o et eh et o Cei, quam tans lem: tune Quan ſto te cOrh 4b ei Rom here ſertir eſt 4 Volun di eo bus le ſiee holls i OI L I B E R III. 353 chuim drum factorum repetitionem et beneſiciorum Dei com- cogniint memorationem. Antea enim vix rudis populus induci . Jii⸗ Potefat miraculis ad Deo credendum. neocine Alia charitatis perfectio ex hoc colligitur. Quod mor 1 ſides de ſe quaſi in contemplatione ſola conſiſtens in et cogi ſolum Deum tendit. Non eſt ita actiua vt charitas, Ztich on quæ contemplatiua eſt, ſimul et actiua, in Deum ten- Dunl kH dens et proximum. Ideo dicitur quod fides per chari- Charitts,1 tatem eſt efficax. Efficaciam accipit a charitate, ac et- lus hune 4 iam efficaciam dat charitati. Fides ad bene agendum le ſennert nos viuificat, viuificante ſpiritu fdem illam, et naſcen- LIatio ten. te actiua charitate, a qua fides accipit robur et effica- . els. Den ciam. Fides non tam multa faceret, niſi a ſpiritu ſan- . ſun, hui to viuificaretur. Spiritus autem ſanctus charitas eſt, no e et charitas ocioſa non eſt. Ergo quod fidem viuificat e n et operationem excitat, charitas eſt. mmrit Non ſolum im actiuis efficaciam tribuit charitas fi- 1 onet dei, ſed in contemplatione Chriſti et Dei. Nam poſt- nnmumn: quam Chriſto credidiſti, in eum dies noctesque medi- ein tans eiusque excellentiam ac tanta in te beneficia reco- pinitt lens: tunc cum amans fidem magis viuificabis. Ipſe te ikun tunc ita diliget, et amabit, vt ſis ei verus amicus. ennim Quando ad amorem eius peruenis, tunc verum eſt Chri- rten ſto te penitus hærere, ab eo pendere, et in eum toto le corde ferri, vt neque morte, neque vllo terrore, queas ri “W ab eius mutua charitate diuelli, inſtar exercitati Pauli. Rom. 8. Si rem aliquam ego intenſe diligo, ei totus rice hereo, ab ea pendeo, et me ducit quo vult, cum præ- e en ſertim me mutuo amari ſciam. Proprium charitatis n. eſt aperire viſcera tua ei, quem diligis, omnes tuas kud voluntates in ipſo eſſe ſitas, et quod omnia ſua ti- W“ bi complaceant. Charitas eſt, quæ nos in viſceri- is 6 bus leſu Chriſti reponit, complet et perficit. A- Nns 1bice Chriſtum, qui ſe cibi talem exhibet, vt eum iin ppoſſis diligere, tanquam amicum et fratrem, et tuum 6 net in omnibus propitiatorem, qui te ita amat, vt pro Ml⸗ . 2. te mor 4 t⸗ 6 354 DE CHARITATE. te mortem ſubiiſſe ſibi complaceat. Super omnia te mihi reddit amabilem, o bone leſu, calix, quem bi- biſti pro me, opus redemptionis meæ. Magna eſt vis huius dilectionis, et amoris: cui prævia fides, quaſi rei perfectiori viam parat. Fides itaque, vt iam concludam, ſi pure et nude eius proprietatem conſideres, non tantam in ſe con- tinet perfectionem, quantam charitas. Fides Chriſti alia ratione nos afficit, quia nos per eam Chriſtus vi- uificat et ſpiritum fanctum donat, qui viuam eam red- dit. Chriſtus eam fidem acceptam habet, et quæ bper eam nobis donat, per alium actum donare potuiſſet. Quia non natura fidei, ſed gratia erga nos et amor Chriſti iuſtificationem efficit, vt in hoc ipſo nos Chri- ſto magis adſtrictos agnoſcamus, et eum magis ame- mus. Chriſtus ex ſola ſua miſericordia, ijuſtiſicat ſibĩ credentes, non propter eorum fidei naturam. Illuſi ergo ſunt hodie, qui magica quadam cognitione, quam vocant ſidem, ſe ſolos iuſtos exiſtimant: cum tamen eos veram Chriſti fidem ignorare, ſit ſatis oſtenfum. Qualemcunque fidei excellentiam quis adipiſcatur: ex hoc nunquam vere ſequetur, quin charitatis actus et opera bona, ſuam mercedem habeant, quoquomodo ex tali ſide ea naſci ipſe contendat. Omnium eximia eſt ac maxima charitas, ardua, permanens, ſublimis, Deo magis ſimilis, et perfectioni futuri ſeculi magis propinqua. De Regen 1 Onnit glen l⸗ Magnd texin iie; Ure et o n in E ides Cni Chriktur⸗ Ann eulnl et leſ DoS et M pſo 105 n rs ii ſiti Muram. ifone, .: ClN tl ts oket⸗ iiian, itatis Cocnn⸗ vi me c⸗ is 14 De⸗ N 355 DE REGENERA- TIONE SVPERNA, ET DE REGNO ANTI. chriſti, LIBRI CVATVOR. PROPOSITIO. Enerationem filii Dei naturalem, de ſpiri- tu ſancto, de fubſtantia fuperna, prioribus ſeptem li⸗ bris, vt nobis datum eſt, diligenter explicuimus. Nunc generationem noſtrain ſupernam, quæ et rege- neratio dicitur, de eadem Chriſti ſubſtantia veram eſſe, ſupereſt oſtendamus. Ipſe eſt per ſermonem Dei ex ſpiritu ſancto naturaliter genitus, et nos per gratiam ipſius vere ſubſtantialiter. Generationem hanc in nobis eſſe vere cæleſtem, qua nouus homo deſu- per generatur, ſacra doctrina certifſime tradit. Ge- nerationis huius veram efficaciam per reſurrectionis Chriſti ſublimem potentiam tu nunc, Chriſtiane le- ctor, intelliges ex aqua et ſpiritu deſuper genitus, ſimul et natus, ac cæleſtem ſubſtantiam nouus homo conſequutus. Generationis nouæ ſupernæ in te ipſo videbis magna myſteria, cum Chriſto ipſo ad cæleſtia immortalis reſurgens, nouus homo ex veteri factus et ex terreno cæleſtis. Ad hanc vero rem, ab ipfis principiis ordine deducendam „ de Adamo et lege ſunt nunc quædam præmittenda. Noſſe prius opor- tet, qualem ob Adæ peccatum ſit paſſus totus or- bis iacturam, vt Chriſti reſtitutio integra plenius dignoſcatur. Noſſe inſuper legalem vim, qua pec- 2. 2. catum 356 P ROO E MIV M. catum augebatur, eſſe per Chriſtum ſublatam, et le- gis typos eſſe per eum omnes impletos. Demum id quoque noſſe eſt neceſſarium, inſtauratorem Chri- ſtum, non ſolum vtramque illam Adæ et legis iactu- ram fide reſarcire, ſed et cæleſtia alia ipfſi fidei dona ſuper largiri per cæleſtem ex aqua et ſpiritu ſancto regenerationem, ac cæleſtis cibi exhibitionem. Hinc factum, vt nos hanc totam redemptionis Chriſti ener::-—“ giam nunc oſtenfuri, cogamur de originali peccato legis veteris circunciſione, et teſtamenti noui mini- Pin ſteriis, hic quoque diſſerere. Quam noſtri conſilii t rationem poſtea latius aperiemus, omnia ad baptiſmi: r veri comprobationem adducendo. De regno item N Antichriſti, poſt ſermones de Chriſto, pleraque ſuis he locis adiiciemus, vt ſint apertæ nobis antitheſes, et oppoſita iuxta ſe inuicem poſita magis eluceſcant. De z Adami itaque et Beſtiæ perditione ac integra Chriſti dr reparatione, primo libro trademus. Deinde Iudaicæ cn circunciſionis myſtica ſignificata, et reliqua Chriſti er dn Antichriſti myſteria, completa eſſe oſtendemus. Ter- Nn tio, tria eſſe docebimus, apoſtolatus efficacia miniſte- ria, prædicationem, baptiſmum, et cænam domini. de⸗ Quarto, myſteria omnia baptiſmi ordine recenſebi- mus, peænitentiam et fidem prærequiri oſtendentes. i Erit itaque totius operis ſumma tractatĩo de baptiſ- In mo, quem in iis, qui Chriſti fidem non norunt, eſſe M nullum dicimus, ac perinde paruulis inutilem, et ad- le ultis neceſſarium. O Chriſte leſu, domine Deus no- de ſter, adeſto, veni, vide, et pugna pro nobis. 10 fn Gen inc De Orbis En N 1 an, el Demuni Oren Ch- letiz uir. ftei in iritu Enen nen. IH Chritien. uli un i noi mi. . plennne i gemms. l W Tnk⸗ enann nin ine eener ot tilen, meen nobb⸗ 88572 D E O R B IS PERDITIONE, ET Chriſti reparatione. LIBER PRIMVS. Circa primam illam Adæ perditionem, qua primus parens perdidit orbem, de originali peccato, et eius maculoſo reatu varia funt a plerisque pro- dita. Qualitates quasdam in infantibus quidam po- nunt, alii qualitatum priuationes ob quas, in ge- hennam æternam illos coniiciendos omnes affirmant. At ego id tantum recipiam, quod euangelicus ſer- mo, et ipſa mundi geneſis, aperte nos docent. paruulos in futuram gehennam damnare nequeo, cum nec Iſmaéëlitas ipſos, nec Niniuitas, nec Bar- baros alios ita damnent ſcripturæ. Paruulis, non baptizatis, data eſt a Chriſto benedictio. Clemen- tiſſimus ille et miſericors dominus, qui impiorum peccata gratis ſuſtulit, quomodo eos, qui impieta- tem non commiſerunt, tam rigide damnaret? An in paruulos non baptizatos ſententiam illam mortis laturus eſt, dicens, Ite maledicti in ignem æter- num? Quomodo eis maledicet quibus ipſemet be- nedixit? Si ita reprobæ eſſent innocentiſſimæ illæ Dei imagines, non tanto amoris indicio paruulos non baptizatos in vInas ſuas tam ſæpe Chriſtus. ſumpfiſſet. Non dixiſſet, quod ipſorum angeli vi- dent faciem patris ſui. Nam hoc fauoris indicium indicat, eam ipſam faciem paruulos viſuros. Lu- dere mihi plane videntur, qui infantuli ſalutem, ex mea voluntate pendere volunt, ex hoc quod ego eum inſcium baptizem, vel non baptizem- z.3. Eo ma 358 DE ORBIS PERDITIONE Eo magis quia baptiſmi myſteria longe alio tendunt, quam vt ei poſſint conuenire. Ludunt illi plane, qui in lege naturae olim nec infantes, nec eorum paren- tes damnabant, et nunc eos omnes damnant, quaſi venerit Chriſtus animas perdere. Paruulos ſimpliciter damnandos affirmant, quia Pau- lus ait regnaſſe mortem ab Adam vsque ad Moſen, in eos quoque, qui non peccauerunt Rom. 5. Sed qua- re dixit, Vsque ad Moſen? Moſes enim non fuſtulit originale peccatum. Vt vero rem totam oſtendamus, eſt nobis perpen- dendum, duplicem effe mortem, vt Ioannes in apoca- lypſi vocat mortem primam et mortem ſecundam: am- bas ex Adæ delicto ſequutus, licet varia ratione. Ex Adæ delicto eſt omnibus ſequuta corporis mors, quam infernus comitatur vsque ad Chriſti iudicium, in quo mors et infernus deſtruentur, vt docet idem Joannes. Huius infernalis mortis caufſſa eſt incorpo- ratio ſatanæ, in hominem intruſio et poteſtas, vt mox declarabo. Vnde et paruuli ipfſi, ex innato iſto inquinamento ſubiiciuntur corporali morti et inferno. Nec ſolum paruuli, ſed et omnes, qui ante mortem Chriſti mortui ſunt, ob vnum illud Adæ peccatum. Inde quoque eſt poſtea ſequuta gehennæ æternæ mors ſecunda, quæ poſt cognitionem boni et mali peccantibus judicio finali decernetur. Ob delictum Adæ eſt facta quædam ſatanæ in homines poteſtas, ad malum cogni- tum ſtimulans: vnde in finali iudicio ſequetùr corporis et animæ mors: quæ dicitur mors ſecunda irremiſſibilis. Vtraque hæc mors habet ſuum actum, vnde naſcitur, qui et mors dicitur. Primæ mortis actus fuit manduca- tio Adæ. Secundæ mortis actus varii ſunt peccatorum noſtrorum poſt cognitionem, in quibus eſt ſpiritualis mors. Ex Adæ peccato eſt nunc in hominibus quædam peccati mors, quæ et mors prima eſt, cum inferno ten- dens ad mortem ſecundam. Valſa ſunt iræ, parata ad in- teritum. Omnis, qui non venit ad Chriſtum, manet in mor⸗ ci⸗ Chri ue! tio. Gan Qurx An tend in e cto. at! genti erant becen Moke ener tendm, lnne, i mn pate. nt, i ,guiaber Mloſen, n del lr n fakui di hether⸗ in goer tiote, l Dris Cocet in mneone⸗ teſs, innne et inem. te Moid Hecenll. tetne m elenit le l lin Auncug r oohin leniſiis e in S iimd 15 Oein erno ten⸗ ratd 1 1 , m. M. LIBER I. 28259 in morte. Viuentes nunc mortui funt, qui in ſerpen- tis cognitione viuunt, ſicut qui ad Chriſtum veniunt, tranſeunt de morte ad vitam, Ioan. 5. Iam ſatis con- ſtat, mortem ſecundam, ſeu actus peccati eius, non eſſe in paruulis ‚ licet dicantur eſſe in eis peccatum primum, mors et infernus. Hæc vero in finali iudi- cio deſtruentur. Adæ peccatum omnibus condonabit Chriſtus, omnes a morte et inferno reſuſcitando. At- que ita ob primum Adæ peccatum non erit tunc damna- tio. Tatianorum hæreſis eſſet dicere peccatum Adæ nun- quam tollendum, nec ipſi, nec infantibus remittendum. Quæramus iam, de qua morte Paulus loquatur? Quæ eſt illa mors, quæ regnauit vsque ad Moſen? An prima, an ſecunda? Profecto vtraque prima tendens ad ſecundam: cum viuerent tunc omnes fere in errore, et ignorantia oraculorum Dei. Ro. 3. et acto. 17. Cognitio oraculorum Dei mentem illumi- nat pſal. 198. Qua ratione dicuntur Iudæi præ aliis gentibus eſſe beati, quia quæ Deo placent manifeſta erant illis, Baruch. 4. et pſal. I47. Regnauit ergo- peccatum incognitum et ignorantiæ mors, vsque ad Moſen, id eſt, vsque ad legem. Per legem enim eatenus illa mors tollitur, quatenus Deus, qui vita eſt, reuelatur, et cognoſcitur: licet iterum occaſione accepta per præceptum, reuixit peccatum et mors, propter transgreſſio=onem. Regnauit mors, ait, in eos, qui non peccauerunt inſtar transgreſſionis Adæ. Le- gem transgrediendo peccauit Adam: at gentes non ſunt legem ita transgreſſæ, cum legem non haberent. Ni- hilominus omnes in Adam peccauerunt. Omnes habue- runt peccatum mortis primæ et inferni, etiam paruuli. Peccatum aliud erat cognitionis, adultos ducens ad mor- tem ſecundam. Nam in gentibus legem non habentibus peccati rationem faciebat inſita boni et mali cognitio con- ſcientia accuſans vel excuſans Rom. 8. Damnantur ergo in- fantes morte inferni, non ita morte futuræ gehennæ. Iram Dei non eſt fas nobis extendere vltra quam ipſe indicauit. 2. 4. Ite 360o DE ORBIS PERDITIONE iterum hic perpendamus, quantam vim habet il- lud, Quod per vnum hominem peecatum omne et mors vtraque intrarit, et regnarit in mundo. Infuffi- ciens eſt ratio eorum, qui peccatum aiunt intraſſe per Adam, ſicut per Ieroboam intrauit idololatria per Iſ- raél, in qua et eius ſucceſſores perierunt. Hæc non eſt apta ſimilitudo, cum longe plura effecerit Adam. Nam mortem ille in nobis cauſauit, reos nos naſci fe- cit, et in nobis impreſſit, vt adulti amplius peccemus. Cauſa huius eſt, quod ſerpentem diabolum nobis in- truſit, ſerpenti poteſtatem ſui faciens. Ita ab oppreſ- ſo et leproſo naſcuntur oppreſſi et leproſi. Deum ille a nobis retraxit, et ſerpentem induxit, duo maxima mala. Faciem Dei a nobis fecit abſcondi, vt in te- nebris ambulantes, ſine fide, et ſine timore Dei, quis- que in ſuam viam declinaret, ſemper in errore, id- que magis vsque ad Moſen. Factum illud, præoccu- pante cognitionem noſtram ſerpente, caufauit in no- bis naturalem carnis apoſtaſiam, inobedientiam, re- bellionem’, a iudicio Dei horrorem, et fugam: ſicut ipſe Adam a facie Dei fugiens, voluit ſe abſcondere. Boſt peccatum non amplius vidit Adam faciem Dei. Statim ortus eſt turbo venti, et territus Adam a fa- cie Dei latitabat. Eſt tamen poſt illam boni et mali cognitionem ab innata deitate in eo excitatus pudor, velut initium pœnitentiæ, mali deteſtatio, et animi repreſſio. Pudor ille quamuis præcedentem malam cauſam arguit, in ſe tamen bonus eſt, Hine nos in adoleſcentibus pudorem laudamus. Sed peænitentia paulisper omiſſa, eius peccati mala nunc proſequamur. Cum primum ſerpentis ſcientia mala in nobis ab infantia ſe exerit, tunc viſa quæque pulcra concu- piſcimus, per ea crefcere ambientes. Si non ob- tinemus concupita, mox cum impatientia ſequitur iracundia in alium, innidia, et maior fſuperbia. Hæc omnia in nobis ſfunt dæmonis ſtigmata, ipſi dæmoni inſita. Maxime omnium cupidus eſt dæ- mon Ntpr get⸗ NE im Iube im Omne tintraler latrinpel t. Hern ecerit Air nos Mit 1s Peccen Wm Nodis 1n b CN ſ. Deun- Quo nunn ci, Küt he De, ſ N error,1 lud, e Alltukri dientim, furm. k. e ablont Kcen 1 A boni 6 14 citatus 1 tio, “ Pnren ine ꝛ01 ed Denm rol 1 n Mni len n⸗ G N ntii i⸗ 1 et 4 L I B E R 1I. 361 mon gloriam noſtram affectans, et ab homine ado- rari cupiens. Quia vidit ab initio tam multa homi- ni data, impatienter eſt perculſus. Ira magna contra nos ille rugit. Inuidet homini, Euam ita compellens, quaſi Deus homini inuideret. Superbia inprimis eſt dæmoni propria, quando quis fua pulcritudine ela- tus, quaſi alter Deus, recuſat Dei voluntarti ſubiici: ſed tumens, de ſe magna præſumit, quaſi alter luci- fer. Quid alia innumera dæmonis mala commemo- rem? In nobis, vt dixi, eſt quidam a iudicio Dei horror et fuga, vt cum ipſo Adam nos a facie Dei abſcondamus, ad humana præſidia confugientes: id- que inſtar dæmonis, lucem fugientis. Ingratitudo inſtar ingrati demonis eſt, quaſi non admodum Deo teneri videamur. Negligentia eſt a deæmone in no- bis remiſſio quædam, et auerſio, qua Deum facile ob- liuioni tradimus, inſtar Adæ, qui fſui creatoris eſt facile oblitus, ſicut et demon ipſe. Luxuria et gu- la leges membrorum ſunt et concupiſcentiæ ipfius proles. Auaritia concupiſcentia quædam eſt: et aua- ritia fuit in Adam, quando plusquam illi ſufficere de- buit, concupiuit. Auari Deum non videntes, hæc a- mant, quæ carnis pariunt ſecuritatem. Rerum præſen- tium magnam fiduciam habent, ſicut dæmon præſentia maxime concupiſcit, quaſi futurum ei nihil immineat, quod ipſe excæcatus cogitare non vult. Confuſus et turbatus eſt dæmonis intellectus in cogitanda fua da- mnatione: excæcante eum ſemper malitia et cupiditate nobis nocendi. Cuius rei typum in hominibus vide- mus. Transgreſſio inde ab initio nata eſt. In Adam fuit transgreſſio, et Legis Dei præuarieatio, inſtar præ- uaricatoris diaboli. Prima præuaricatio, et legis Dei transgreſſio, fuit a Diabolo. Nam Dei voluntas ange- lis cognita, eſt ipſis lex Dei. Cum Dei voluntatem, erga homines perpenderet de-mon, ea non obſtante, vt præ homine glorificaretur, et hominem ſibi ſubii- ceret, in hominem ſemper præuaricatus eſt, hominem 2. „. ad præ 362 DE ORBIS PERDITIONE. ad præuaricationem ſemper ſtimulans. Serpens ipſe ad transgreſſionem ſtimulans, efficit, vt lege augea- tur delictum, quanquam lex bona fit. Rom. 7. Na- turaliter ita omnes nitimur in vetitum, vt quanto plura monachis vetueris, et plures eis leges condi- deris, tanto eos feceris magis peccatores, inſtar A- dæ et ludæorum Hoſex 6. Decalogum ipfum fere et deæmon et Adam funt primi transgreſſi. Deficien- te vnius Dei fide ac dilectione eſt nomen eius falſo a dæmone affumptum, cum mendacio, et teſtimonio falſo: et dæmoni aſfenſit homo. Sabbatum ibi vio- latum. Nam in quiete tunc cogitauit dæmon ſuam calumniam. Adulterium item, vnde generatio ſe- quuta dicitur generatio adultera, viparæ progenies, coitus quidam ibi fuit carnis cum dæmone, ſeu co- Pulatio quædam cum ſit ibi dæmon in carnem intru- ſus, et deinde poſteri ex patre diaboli geniti, vt ait Chriſtus. Carnali copula delectatur dæmon, et car- nem noſtram amat. Furtum ibi fuit pomi, et fut- tum maius, quo voluit homo ſe facere Deum: Fur- tum maximum diaboli vſurpare ea, quæ Dei ſunt: ſicut füurtum maximum Antichriſti, qui ſe facit Deum in terris, ſupra fratres ſuos ſe extollens. Omne itaque mali genus a ſerpente et Adam du- cit originem: et incipit in nobis, quando fſcientiam boni et mali habere incipimus, ſtimulante nos do- ctore ſerpente, idque a puero. Adam eſt cauſa ef- ficiens noſtræ perditionis: quia ob eius delictum fa- cta eſt ſerpenti poteſtas, vt corporis et animi corru- ptionem in nobis cauſet, et inordinatas reddat o-⸗ mnes partes animæ noſtræ, quando nos ſuam fſcien- tiam docere incipit. Tunc nos mori incipimus, tunc etiam peenitentia et fide indigere incipientes, vt re- ſipiſcamus, poſtquam lapſi ſumus. Mori dico inci- pimus, quia non repente, ſed ſenſim morimur, per eum modum, quem Iacobus tradit, qui et in primis pa- rentibus leruatus eſt. Nam Eua primo rem viſa pulcram concupiuit, intelligens eſſe, et ſcire deſide- rans: 4 uns: lemum ypſteria ſu pulel liebri a Juam 2. Is, ſer Viro per confumm 10 conſe Cinſecus Quun Cündam: Hoc ve⸗ um ſce⸗ Ficeſim concorc le corp Uyſterin Ur oblatr Unnum i eipiunt Nn er Iud myl Acedun tt, re⸗ ocation Iſteri l, Merati, M. mor , lb Uen in- n mte tleie enon N. Kehnuß t lege leges i es, iM n ipun l. Dede ten ein et telinn Atun denon k rE Pogt one, Al genii, H eno, e onm . Derm: K. ur Dik e . L. I B E R f. 363 rans: deinde fragilitate muliebri temere comedit: demum conſentiens illi vir, etiam comedit. Simili myſterio nos pueriliter primo concupiſeimus res vi- ſu pulchras, et cuiusuis rei ſcientiam affectantes, mu- liebri quadam fragilitate. Concupiſcentia illa poſt- quam adoleuit et concepit, parit peccatum mali ope- ris, ſed non ad mortem. Peccatum vero cum in viro perfecto Adam „ ſeu rationis iudicium habente, conſummatum fuerit, progignit mortem, quando to- to conſenſu carni applaudimus, et mala quæque ex- trinſecus operamur. Iaco. I. Quando autem conſummata in aliquo fit ad ſe- cundam mortem damnatio, ſolius Dei eſt Iudicium. Hoc veruntamen diéo , Deum tam multa Iſfraëlita- rum ſcelera non imputaſſe ad mortem, niſi iis qui viceſimum annum excefferant. Num. 14. et 32. Cui concordat Exo. 30. et 38. Pulchra eſt ibi allegoria de corporali morte ad ſpiritualem: pulcrum item myſterium, quo ſolum poſt viceſimum annum exigi- tur oblatio propitiationis peccati. Circa viceſimum annum incipit vera peccatorum remiſſio, ſicut tunc incipiunt vera, et actualia ſecundæ mortis peccata. Non ergo in infantibus, nec in pædobaptiſmo. A- liud myſterium, quod fſoli illi, qui viceſimum annum excedunt, accipiunt ſortem in terra promiſſionis, id eſt, regno cælorum, aliis omiſſis,„ nondum huius vocationibus capacibus. Num. 26. Non eſt ſine myſterio toties repetitus annus ille viceſimus. Soli illi, qui viceſimum annum excedunt, dicuntur nu- merati, et in ſortem aſciti, Num. I. et ſequenti- bus. Naturali etiam ratione non cenſentur Deum ad mortem offendere, qui ad homines ita offenden- dos, habentur imbelles. Efficacem de hac re nota ratio- nem in Deuteronomio. Quare non fuit in paruulis pecca- tum ante viceſimum annum? Quia inquit, non habue- runt ſcientiam boni et mali, Deut. 1. Peccatum ergo mor- tale non committitur ante viceſimum annum, ſicut nec- crimen 36 4¼ DE ORBIS PERDITIONE. crimen corporali iuſtitia capitale. Nota ibi verbum de ſcientia boni et mali, correſpondens verbo de ſcientia boni et mali in peccato Adæ: et quod ſcien- tia boni et mali non dicitur ante viceſimum annum ſufficiens ad mortis punitionem. Similitudo eſt in- ter politicam et cæleſtem iuſtitiam, Deo ipſo iudice, vt extremo ſupplicio nemo afficiatur ante viceſimum annum. Ex verbis ipfius Dei colligimus, quod tunc incipit noſtrum peccatum, quando ſcientia incipit: et quod tunc eſt ad damnationem ſufficiens, quando eſt ſcientia ſufficiens. Idque totum iuſtiſſima ratio- ne, quia ſcientia ipſa eſt comes peccati, ac etiam eius cauſa. Vnde et noua per bonum ſpiritum fcien- tia tunc ſuperuenit, qui priorem cohibet. Quia vero ſcientia prior a puero ſenſim incipit, et mala, teſte Deo Genes. 8. ideo nos oportet di- uinum omnibus a puero terrorem ſenſim incutere, vt reſipiſcant: ac ſenſim etiam Chriſtum docere. Hic verus eſt catechiſmus, ante baptiſmum, quo et Ioan- 1 nes vſus eſt, viperarum progenies vocans carnales homines: eos quaſi pueros pœnarum metu deterrens, ad pœnitentiam vocans, et ad Chriſtum inducens. Confirmat inſuper hanc mortalis peccati ætatem ſuccedens baptiſmi peccatum ipfum remittentis &tas, quam poſtea dicemus. Tempus remiſſionis peccato- rum tempus nouæ ſcientiæ, et doni ſpiritus ſancti, id ipfum confirmant. Adde, quod tempore, quo præua- lere incipit illa ſatanæ mala ſcientia, præualere etiam in- cipit in homine luxuriæ ſtimulus, angelus ſatanæ, cir- ca annum viceſimum. Hoc naturæ experimentum mo- nere nos debet, vt cum ſumma ratione dictum a Deo cre- damus, de peccato anni viceſimi, et eius deinde expia- tione. Ob id ſpiritus domini, qui inſitus eſt et ſuperue- nit, exinde ſe magis exſerit, vt malo dæmoni occurratur. Omnibus a creatione inſitus eſt ſpiritus deitatis, Genes. 2. et 6. Et quando ventum eſt ad capacem ætatem, ille nos interne docet, et in ſpiritus libertate paſſim conſti- tuit, vt tlit, y't ſub pote e Deus ere Ade Dudend Ais tege Peccctunn GuO Wirn Ghadam 1 eunn cont ſeto nul tepreſſior orum 9 fam, ne Omnes! ſmilis i heipiat ſpientia Cenes, lec inkan Pertis ſelt et tinlret Ibam tr DMittanmu Kimil orurm ümpim hilcibil kens a Uitum Gllunte Une ei IIO N ernd in in un e NI 1 ihi w Is Vein! t od ſ Gnuun m limndo d D il i te giein 8, Clhln entin i iens, u Gifimm k et. 08 Opee Cet. ( 1 hetl benn indteen heeeri A Dinents ſee vlmm zinenn! tunilen geinleen⸗ Aulee⸗ nioeum⸗ etnti, L. I B E. R I. 365 tuit, vt a malo diſcedamus. Propter ipſum enim eſt ſub poteſtate noſtra virtus peccati, vt ad Cain ait ipſe Deus Genes. 4. In ea ætate luxuriæ maxime vi- gere Adæ peccatum, vel hinc oſtenditur, quod circa pudenda maxime erubuit Adam, et ea membra præ aliis tegere curauit. Quia enim a muliere venerat peccatum, in eo membro ſtimulus maxime apparuit, quo vir mulierem contingit. Eum ob id maceratione quadam reprimere curauit Adam: ob pudorem item eum contegit, a peccato oculos auertendo. Infantuli vero nullius horum ſunt capaces, nec pudoris, nec repreſſionis. Antequam a ſerpente doceantur, nullius horum funt conſcii: nec catechiſmum, nec pœniten- tiam, nec fidem admittunt. Typum et ordinem Adæ omnes ita ſeruamus, vt prior ille noſtræ infantiæ ſit ſimilis innocentiſſimo illi primo Adæ ſtatui: ac deinde incipiat omnis ad malum cogitatio, per ſerpentinam ſapientiam a puero pullulare incipientem dicto cap. Genes. 8. Sicut Adam non erubeſcebat nudus, ita nec infantes. Per ſerpentinam ſapientiam cœpit ille apertis oculis pudore afficei, et malum cognoſcere, ſicut et nos. Sicut in ipſo non cœpit peccatum ante tranſgreſſionem, ita nec in nobis vere incipit ante- quam tranſgrediamur, ſeu malum cognoſcentes com- mittamus. Similitudine alia nos gerimus typum Adæ, et pri- morum parentum inſtar, in peccatum maxime pro- rumpimus, accedente extrinſecus rei viſæ et concu- piſcibilis ſcandalo, vt fuit pulchrum pomum. Extrin- ſecus adueniente per viſum, re concupiſcibili, et per au- ditum falſa Euæ doctrina, ſimul et intrinſecus nos ſug- gillante ſerpente cum ipſo Adam labimur. Et dicimur tunc eius imaginem in peccatis geſtaſſe, vt poſtea de- nuo nati, et a ſecundo ſerpente Chriſto, aliam ex- terno ſermone, et interno ſpiritu ſapientiam edocti, eius imaginem noui homines geſtemus, priorem Ada- mum cum ſerpentis concupiſcentiis mortificando. Non intelli 366 DE ORBIS PERDITIONE intelligas, Adamum intrinſecus a ſerpente ita fuggil⸗ latum, vt fuerit in eo lex me embrorum, quemadmo- dum in nobis. Nobis enim vere ineſt ſe rpentis acu- leus, et ſatanæ ſtimulus. 2. Cor. 12. In membris noſtris et carne noſtra eſt verus ſerpentis nidus, Rom. 7. Quanquam vero nihil horum habuit Adam, ante peccat tum, hotuit tamen non ſolum externo ſer- mone, ſed et mentis imaginatione, interne a ſerpente ſtimulari. Nam fſola aéëris inſpiratione ſpiritus ille in- teriora noſtra penetrat, ratiocinationes falſas intelle- ctui obiiciens et cor impellens: idque magis in nobis. Ecce quam miſere nos malus dæmon vndique obſi- deat et opprimat. Nam corporis noſtri molem occu- pat, animam inde inficit, et membra ſingula mire ſti- mulat. Meritem noſtram intus exagitat, imaginationi- bus falſis decipiens. Senſibus delectabilia obiicit, falſa audiri facit, et vndique nos concutit. Cor ebe- tat, cerebrum defraudat, et ſenſus inebriat. Niſi mi- ſericors dominus innatum nobis ſuæ diuinitatis ſpiri- tum ex gratia illuſtraret, vt aliquando bene cogite- mus: et niſi nobis etiam non cogitantibus, mali dæ- monis conatus per bonum angelum retunderet, ſingu- lis momentis nos præcipites ageremur. Quamuis autem Vniuerſæ carni intruſus nunc ſit ſerpens, et originalem habeat etiam in carne infan- tium nidum: hoc tamen nec infantes illos damnat, nec tollitur per baptiſmum, cum ſanctis etiam inſit. Non abiiciuntur carnis ſordes in baptiſmo, nec tollitur lex membrorum, nec angelus ſatanæ. Perpetuo in nobis ipſis duos habemus pugnantes principes, Deum in ſpiritu et ſerpentem in carne. Vnde primo ſequu- tum eſt, vt ad extinguendum eum ſerpentis aculeum, per Adamum carni inductum, omnes, originali'ſententia corporali morti et comiti inferno ſubiiciamur, ſiue par- uuli, ſiue magni. Sequitur ſecundo, quod ſerpens ſua boni et mali ſcientia nos omnes a puero inuadens, pecca- t0res totes 1 incipit, pentina in pecc⸗ Tüthrum her Chr lem vita Vera poe enin r. Uus, Vt immitti, Loſtris i rt de ſe llam ſn tis noſt dammo lun, et ſteg gen odd p Deceatis mali pen ſent, 1 ilpi⸗ Hn magict libero⸗ crant beccat freit, eſt fa⸗ 108 in Ils 0 eſcer 1 diab Criti 0NI te it in n, uemt ſerpentin 1pentiss i habrit im exerm erne ¹ ne brit. N! Civininnk lo bee li ibrs, M! undelen trulis e . 1. I B E R 1. 367 tores nos ſenſim facere incipit, quando nos docere incipit, ad mortem tunc ſecundam perducendo. Ser- pentina ſapientia quando eam guſtare incipimus, nos in peccatum adigit, et in nouum quoddam mortis ba- rathrum præcipitat, vt nouum mortis genus, nouam per Chriſtum vitam requirat, ſpiritualis mors ſpiritua- lem vitam. Sequitur hinc per antitheſim quandam vera pœnitentiæ, fidei, et baptiſmi commoditas. Tunc enim prædicanda eſt pœnitentia, poſtquam lapſi fu- mus, vt reſipiſcamus. Tunc Chriſto nos rtel ſide immitti, vt nobis peccata remittantur, et ab iniuſtitiis noſtris iuſtifcemur. Tunc oportet nos denno naſci, vt de ſerpentis carnali vita tranſeamus ad cæleſtem illam ſpiritus vitam. Quemadmodum a ſerpente aper- tis noſtris oculis, per illam rerum cognitionem quo- dammodo efficimur ſicut dü, ſcientes bonum et ma- lum, et ab eo tunc occidimur: ita per Chriſtum po- ſtea denuo in baptiſmo morimur, vt viuificemur, id quod prius vixerat, mortiſicando. In quo myſterio, peccatis remiſſis nos iterum Chriſtus ſcientia boni et mali per ſpiritum ſanctum donat, et noua deitate dei- ficat, a ſerpentis nos vindicans deitate, quæ eſt mun- di ſapientia. Hanc peccati rationem declarat Chriſtus, veritatis magiſter. Ioan. 8. Nam Iudæzi, a peccati ſernitute ſe liberos exiſtimantes, libertatem allegabant, quia ſemen erant Abrahæ. Quibus Chriſtus reſpondit, Qui facit peccatum, ſeruus eſt peceati, ergo qui peccatum non facit, non eſt ſeruus peccati. Seruitus enim peccati eſt facere peccatum. Ab hac ſeruitute ait Chriſtus nos indigere, vt ipſe nos liberet, qui hactenus feci- mus opera patris noſtri diaboli et ſerpentis, cuius deſideriis obſequuti ſumus, vt ibi ait. Ergo qui ope- ra diaboli, et deſideria nondum fecerunt, nondum indigent a ſeruitute liberari. Ex ſententia ipſius Chriſti, hac præſenti 4 peccato liberatigne nondum indi 368 DE ORBIS PERDITIONE indigent infantes, qui nondum funt a ſerpente facdti ſicut dii, ſcientes bonum et malum. Qui ſerpentis ſcientiæ deitatem nondum habet, nondum eſt capax nouæ Chriſti deitatis. Qualiter ergo inquies, à Chriſto paruuli iuuantur? Reſpondeo, paruuli a Chriſto iuuantur in eo, in quo ab Adamo et ſerpente ſunt læſi, nempe vt corporali- ter reſurgant, a corporali morte et inferno, cui per Adamum et ſerpentem facti erant obnoxii. Infernus dabit mortuos ſuos, et puſillos et magnos, apoc. 20. In conſpectum Dei ibi venient puſilli, et inferno de- ſtructo ipſi euadent, vt ait Ioannes. Benedictio Chri- ſti, paruulis hic data, vertetur eis in gloriam, quando à Chriſto reſuſcitabuntur. Hæc eſt diſpoſitio Chriſti mirabilis, cum ratione maxima. Alieno ſolo facto infantes illi pereuntes alieno ſolo facto iuuabuntur, nos alieno et noſtro. Solo Adæ facto illi pereuntes, ſolo Chriſti facto iuuabuntur, ſine pædobaptiſmo. Certe reſuſcitabuntur, et id, quod eos damnabat, tol- letur. In inferno nunc infantium animæ detinentur, ob Adæ peccatum, ob quod etiam corporaliter ſunt mortui. Spirituali tamen morte nondum funt illi mortui: ergo ab ea non opus eſt eos nunc in ſpiritu reſurgere. Hæc eſt ratio fortiſſima, ſi quis intelligat, actionem ſpiritualem eſſe regenerationem. Infantibus non congruit lauacrum regenerationis, et renouatio- nis ſpiritus. Non eis congruit iuſtificatio Chriſti, quæ eſt ex fide. Redemptionem redemptoris omnium Chriſti in futuro ſeculo illi perpetuam nanciſcentur, ſublato omni corporalis mortis et inferni aculeo. Nos vero, qui ſapientiam habemus huius mundi, qui a ſerpente diabolo iam ſumus per ſcientiam illam ma- lam in peccati ſeruitutem adacti, et fidei Chriſti re- demptione iam nunc indigemus, vt ſpiritualiter iam mortui, ſpiritualiter per Chriſtum iam reſurgamus, lauacro regenerationis tincti. In alio etiam par- uulos Unlos in ſus pln detentis Chriſti lis, ſine gue aſit 6 Üla Iubecili Lentus 0 Ullit, et terreſtrian et per er AMin Addere! Adam, claratur Nam ar Kum er dum, 4 Chriſtlo Honines Diifno, CEn d0 ſec adir et maln Datione ſti. (. cognoſe tus. ( Adami beccati Lentia. niio ſnhente unt reti n;, , I etpente il in el dn li imum n el, NI. IMer 08, 4M1 et inletmne nedictol I. I B E R I. 36 uulos iuuit Chriſtus. Nam eius ad inferos deſcen- ſus plurimum contulit paruulis, ſicut et aliis ibi detentis, vt dixi in primo dialogo. Lux aduentus Chriſti illum tenebroſum horrorem innocentiſſimis il- lUis, ſine propria culpa detentis, leniuit. Eis quo- que aſſiſtunt boni angeli cum diuinæ faciei ſplendore, ab illa deæmonum iniuria quodammodo vindicantes. Imbecillior eſt nunc inferni virtus, quam ante. Ad- uentus Chriſti omnia innouauit, et omnibus opem tulit, etiam paruulis, et eorum angelis. Cæleſtia, terreſtria, et infernalia, aduentum Chriſti ſenſerunt, et per eum ſunt immutata. Aliam prædictis de exquiſita ratione peccati potes addere rationem. Quod peccatum in nobis, ſicut in Adam, ſit inordinatus guſtus immaturi fructus, de- claratur per myſterium arboris ſcientiæ boni et mali. Nam arbor illa Chriſtum præfigurabat. Per Chri- ſtum erat lignum ſcientiæ cum ligno vitæ coniungen- dum, ſicut reliqua omnia ipſe recapitulat. Soli Chriſto datum eſt, vt vera ſcientia boni et mali homines donet, per ſpiritum ſanctum ſuum in ba ptiſmo, ſicut ligno vitæ, id eſt, corpore ſuo, in cæna dominica. Nec ſolum ſcientiam boni et mali, ſed adiutorium validum, ad bonum proſequendum, et malum vitandum, ipſe donat. IIla diaboli vſur- patione præmiſſa clarius nunc manifeſtantur dona Chri- ſti. Cognito ad quid carnis ſcientia valeat, clarius cognoſcitur, quantum proſit, et poſſit Chriſti ſpiri- tus. Carnem voco totum hominem cum omnibus Adami viribus a ſerpente occupatis, vix aliud quam peccati opera facere valentibus, præſertim in adoleſ- centia. Quanquam ipſi hominis animæ ſit inſitus ab initio ſpiritus deitatis, tamen a ſuperueniente carni ſerpente eſt ita in nobis ſepultus, vt vix illi li- ceat reſpirare. Imo hoc iugiter in adultis conatur dæmon, vt ſcintillam illam ſpiritus Dei nobis inſi- tam, magis et magis ſemper obruat, et ſe magis et A. magis s70 DE ORBIS PERDITIONE magis in animam intrudat. Huic rei diuinam opem fert nouus regenerationis Chriſti ſpiritus, qui ab ani- ma dæmonem ſeiungit, animam ipſam incorruptibi- liter innouans. In eo quoque ſpiritu firmam contra carnis impetus habemus ancoram, vt vigentibus car- nis procellis ſpiritu firmi ambulemus, et ſpiritu facta carnis mortificemus, ne regnet peccatum in mortali corpore noſtro. Tunc iterum efficimur prudentes ſicut ſerpentes, donata ſapientia a ſecundo ſerpente Chriſto, qui nos a primi percuſſione ſanat, vt eſt in æneo ſerpente figuratum. Bona igitur erat arbor ſcientiæ boni et mali: quia in Paradiſo Dei nulla mala naſci potuit arbor. Imo tanquam precioſiſſima, erat vna cum arbore vitæ, in medio paradiſi. Erat tunc Adamo vetita, et ſoli Chriſto reſeruata, vt per eum veram ſine fraude ſcientiam adepti, efficeremur ſicut dii. Ille enim ſuæ deitatis communicatione deos eos vocat, ad quos ſermo Dei factus eſt, Ioan. 10. In lege dicebantur homines dii, in vmbra noſtræ ve- ritatis: quia veritas per Chriſtum facta eſt, cuius vmbra per Moſen eſt demonſtrata. Ad ipfius ergo vVeritatem ſpectabat arbor ſcientiæ, et ſoli ipfſi erat reſeruata. Tunc erat immaturus fructus, vt non poſſet vſui eſſe. Item furtum eius, et ante tempus occupatio, efficitur mors, ob præcepti transgreſſionem. Voluit itaque diuina ſapientia, a precioſiſſima il- la arbore leſu Chriſto, qui eſt arbor vitæ, vitalem fructum ipſi Adæ primum impartiri, vt cum Deo ita viueret animalis et terrenus homo. Vt innocentem in ignorantia illa ſtatum ſeruaret, donec per Chri- ſtum alterius arboris ſcientiæ ad eum et nos veniret fructus. Ecce hic magna gratiæ Chriſti myſteria, Vt etiam ſi Adam non peccaſſet, Chriſtus qui iam erat verbum apud Deum, illam ſcientiam mundo impar- titurus poſtea fuiſſet, ſtatu Adæ tunc meliorato ſicut ſtatus noſter, quod ad ſpiritum attinet, fa- Sus eſt melior ſtatu Adzæ. Cæterum ſerpens ille l . anti antiqi ordinen tiam 1 OIInes ſerpente donat, Nt prins ir in CMiſtus temnere Nu elt amir dit Da d nos litie Imalum gue re eſt, ni Omnes s gpen Hiie vid Mn ſe ininicz gui eſt iio funm Draua, ſumus et fale MmE m Fera Ilitur ux d Verum Clliit ie bor ldns ſe n der XE. Ili dh incore irnan eit gentinns t hiritutn Umn in worn lur Pruden Undo Knn ſannt, tt. tut enn i Hilo Dei dardli. 1 erlith Nk ii, ekren bnictirn Pra plkren cr , Ad intns 4 ſi Ni⸗ chls, l et Me ⸗ tunsgreli⸗ preciol 1 n an t inoc nee Ne 6 et 105 infen, gii ins nhe he eln Ntület, 5 L I B E R f. 2ð antiquus, qui eſt diabolus et ſatanas, totum hunc ordinem inuertens, curauit ſua ſcientia carnis ſcien- tiam ſpiritus præuenire, vt immaturum inde fructum omnes comedamus. Qua ratione et Chriſtus nos a ſerpente liberans, maturam ſcientiæ arborem nobis donat, per ſpiritum ſuum, et eam alteri præmittit, vt prius ſpiritu ſancto baptizemur, quam lignum vi- tæ in cæna domini manducemus. Vult enim nos Chriſtus cum ſpirituali diiudicatione manducare, ne temere cum Adam manducantes pereamus. Naturali igitur regula (præeedente eo, quod eſt animale, et ſequente eo, quod eſt ſpirituale, vt ait Paulus) antequam Chriſti cognitio per eius fidem ad nos veniat, præoccupamur a ſerpente, omne ma- liti? genus ab eo docti. Tunc a puero omnis ad malum cogitatio tendit, per ſerpentinam ſapientiam, quæ rei concupiſcibilis eſt, et carnis ſapientiam, id eſt, naturalis error, mors et ignorantia Dei. Cæci omnes naſcimur, et ſerpens ipſe a puero nobis ocu- los aperiens peruertit, vt rectum nihil videamus. Hic vides, quid homo poſſit per ſuum ingenium. Nam fſcientia noſtra eſt contra naturam, naturaliter inimica Dei et veritatis: quia a ſerpente diabolo, qui eſt pater mendacii, ſcientiam boni et mali ab ini- tio ſumus edocti: progenies viperarum, generatio praua, adultera, peruerſa, et peccatrix. Diſcipuli ſumus ſerpentis, qui veriſſimilia pro veris obtrudit, et falſa multa veris immiſcet, vt eſt in exemplo pri- mæ matris, quam tali commixtione decepit. Nam vera quædam ipſi Euæ dixit ſerpens. Et quando lo- quitur mendacium, a ſeipſo loquitur: vt quando Euæ dixit, Nequaquam moriemini. Quando autem verum loquitur, fraude id facit, idque coniecturis colligit, aut audiuit: ſicut audiuit ibi arborem ſcien- tiæ boni et mali a Deo vocari. Vnde colligit cal- lidus ſerpens futurum, vt adepta ea ſcientia aperian- tur oculi manducantium, et efficiantur veluti dij ſcien- A. 2. tes bo 372 DE ORBIS PERDITIOCNE tes bomium et malum. Eadem ratione colligimus, philoſophos vera multa ſeripſiſſe: aut quia illa ſunt fraude ſerpentis falſis admixta, aut quia ab illa dei- tatis ſeintilla, quæ animis ineſt, verum lumen ſæpe producitur. Nemini tamen poſſunt hæc in prima adoleſcentia bene contingere, cum fit ibi a virentis carnis procellis ſubmerſus ille diuinitatis ſpiritus, et occultus ille ignis ob multum humorem ſe exerere nequeat. Sicut adoleſcentulus non eſt idoneus ap- prehenſor moralis diſciplinæ, ita nec euangelicæ, tametſi vtcunque tunc inſtruatur. Non eſt vere ido- neus apprehenſor, vsque ad integram ætatem. Hinc poſt inſtructionis ætatem priorem, integram baptiſini ætatem annorum triginta nobis Chriſtus indicauit, non infantiam vnius diei. Qui enim fieri poteſt, vt renatus ex aqua et ſpiritu ſancto videat quis re- gnum cælorum, id eſt, eius myſteria intelligat, niſi ætatem habeat ſcientiæ regni capacem? Ad ſcien- tiam enim regni cælorum adipiſcendam matura ætas requiritur, ad quam etiam auditus, lectio, exerci- tatio, et carnis cum ieiunio et oratione mortificatio plurimum conferunt. Vnde merito dixit Chriſtus, ſemen regni iactum, primo herbam produceęre, dein- de teneram ſpicam, demum plenum granum in ſpica: et tunc eſſe tempus aptum, ad adultum hominem metendum, Marci, 4. Ex his conclude primo, Ad- ultam in baptismo ætatem requiri, vt fiat ibi pecca- torum remiſſio, vt milites Chriſto fiant, qui militare valeant. Conclude ſecundo, paruulos maturum ſcien- tiæ Chriſti fructum nondum poſſe guſtare, cum im- maturum ſcientiæ ſerpentis fructum nondum guſtarint. Ad hanc rem facit myſterium paradiſi per Chri- ſtum nobis reſtituti, qui eſt illo Adami longe ex- cellentior: nempe regnum ipſum cælorum, quod intra nos eſt: in quo ſoli viri perfecti maturos ſpiritus ſancti et corporis Chriſti fructus mandu- cant. Plantauerat olim Deus hortum in Eden a par 1 part nus, et 31. Vcatu ſibi te terra? fugus . loc terta! grientie e quo tem He planta Chrith fis et lefu Mundi dio h Pofita inmn t et plil uancdn Udmitt terrart ſecl et Circui räbien jam lis, 4 ſis, terram gdent. Cumn te Dkui⸗ elis lzechi üm N ollign gbin ih k ir 6 1 Iunen e E in ſin ibi 1 Wen fitin. n ſe elen hidorenn e elungtin el werei⸗ Etlten E ns indict 1 ſei idet gi intelign n Mant1 lti, ge noit⸗ iit ocettt, ⸗ . num uß⸗ tun ge pel inn? ir iik⸗ t, Alin nwul IL. I B E R I. 373. a parte orientis. Eden vero erat Syriæ locus amæ- nus, vt colligitur 4. reg. 19. Efa. 37. Ezech. 27. et 31. Vnde et domus regum Damaſci a propheta vocatur domus Eden. Amos. 1I. Vſüurpauerunt illi ſibi terre promiſſionis partem et nomen. Ex hac terra ad orientalem plagam ipſius Eden perrexit pro- fugus Cain verſus Babylonem, Genes. 4. In eo er- go loco fuit primo paradiſus terreſtris, in quo fuit terra promiſſionis. Dicitur vero plantatus a patre orientis, et terra illa dicitur ad orientem vergere, eo quod ad occidentem ſit mare. Vnde et occiden- tem Hebræi vocant mare — In huius horti medie plantatæ erant arbores vitæ et ſcientiæ, duæ vnum Chriſtum figurantes, ſeu duplicia eius dona, corpo- ris et ſpiritus. Erant item in medio horti, inſtar Ieſu Chriſti, qui eſt arbor vitæ et ſcientiæ in medie mundi plantata, ſicut eſt vere natus Chifiſtus in me- dio habitabilis terræ loco. Hinc dieitur lerufalem poſita in medio terrarum et gentium, Ezech. ö. Me- dium terræ, et medium populorum dicitur, Eſa. 24. ét pſal. 73. Cui concordat geographica veritas, quanquam terræ facies deformis vix medium locum admittat. Non fſolum vero eſt locus ille in medio terrarum; et gentium, in medio et temperato ſolo; ſed et in medio marium, oceani et meditêrranei. In ircuitu eius ſunt maria, Cyprium, Aegyptium, A- rabicum, Perſicum, Hircanum ſeu Caſpium, ac et- iam Euxinum. Non eſt in aliis regionibus locüs ta- lis, ad quem ſit ab omnibus terris tam facilis acceſ- füs, in quem maria omnia tendant, et mägnis in terram factis ſinuum excurſionibus, illi loco appropin- quent. Locum etiam illum terreſtris paradiſi effe 10- cum terræ promiſſionis, probat Ioël, qui eam terfam ait fuiſſe paradiſum Dei, antequam hoſtis eam innaderet, Ioëlis 2. Probat id ipfum Efaias cap. 5 I. & 8. et 6 1. et Ezechiel cap. 36. Nam Sion arx, et locus paradiſi, ab Adamo factus ſaualidus, deſolatus, et ſterilis, iteraum per A. 3. Chri- 37 1 DE ORBIS PERDITIONE Chriſtum fit delitiarum hortus, et paradiſus Dei. Ef- fuſis baptiſmi aquis nos in paradiſum reſtitui, docet ibi Ezechiel. Ea ipfa eſt cæleſtis Sion, a cuius in- troitu nos vsque ad Chriſti reſtitutionem vetuit Deus per cherubim, cum acie gladii verſatilis, Genes. 3. Figura illa indicat, non eſſe amplius in terris inue- niendum paradiſi locum, donec Chriſtus reſtituat. Quod ſi quis dicat, non fuiſſe illum locum pa- radiſi, quia inde non egreditur fons, et quatuor flu- mina: nos dicimus, ob peccatum hominis, et fuper- ueniens diluuium, efſe ruptos fontes, et immutatos fluuiorum ordines, vt docet Moſes. Facta item mon- tium et vellium deformitates variæ. Imo pro nobis facit, quod illa flumina circa locum illum -vtrinque commemorantur. De Tigri et Eufrate manifeſtum eſt. Gihon ibi eſſe legitur. 3. reg. I. et 2. para. 3 2. Hic ipſe in Eſaia et in Euangelio dicitur poſtea Silohe: et Chaldæus interpres vocat Gihon & 9 V Siluha, ſiue Silohe, locis iam citatis. Piſon vero quartus fluuius eſt, in vicina terra Havila, quæ eſt Arabiæ pars, Genes. 2. 25. et I. Samu. 15. Quid de cherubim? In nube ſunt ipfi poſtea viſi: vnde et paradiſum eo translatum, quidam retulerunt. In nube eos Deus collocauit, hortum totum propter peccata deſtruens, ſicut deſtruxit templum, in quo erant Cherubim, Chriſtum adumbrantes. Indicabat Deus, ſe velle omnia in melius reformare, per Chri- ſtum ibi adumbratum: id quod manifeſte docet in re- probatione lapidei templi, Eſa. 66. Ad tempus re- liquit ibi Deus hortum, ſi forte eius rei cognitio vi- cina homines prouocaret ad peccati cognitionem et pœ- nitentiam. Paradiſus ergo ille carnalis fuit ipſamet pro- miſſionis terra, quæ per peccatum primam illam ami- ſit pulchritudinem, ſicut et reliqua tota terra per peccatum eſt alterata, vt tribulos proferat et ſpi- nas. Perire debuit hortus ille pollutus, et propter hominem factus, cum deeſſet homo cultor horti et cu et eut hortu illam huc te Aliis d⸗ dam, keſtitut (us A. riil inn Teſtitut locl tum. Paradit A V Vere lbi fo Parad commm leſtis ek: h lins 4 In ain Lechie In not Vine Ade, us. tum ta en Cund 10,1 eſt e titum Vitan Tilem domi erer N ſus Dei 1 timi, 2 cliut Vetnite 8, Genb, Rterris in Teſkitun tud n Doun hglanirt. ii, erſe ſ N no No N Aun Kr de mnnitk I. et . N Gicurge hon N ion wilt, h . 19, V. en fil: N etnlet. tun Ohn, 97 es. nin ne, b e Cotrii d tei! icngin forene⸗ tipenen otu enn oſemn 4/ et cllucr 46 L I) B E R 1I1. 375 et cuſtos. Opera enim et cultura hominis indigebat hortus, vt docet ibi Deus. Quanquam porro terram illam primam amiſerit paradiſi pulchritudinem, ad- huc tamen poſtea lacte et melle manare dicitur, et aliis dotibus ornatur, Num. 13. vt veſtigium quod- dam, et paradiſi vmbram illa contineat, in Iudaica reſtitutione. Ille idem locus, a quo eſt primo eie- Gus Adam, eſt Abrahæ poſtea promiſſus, et filiis Iſ- raël iuxta literam reſtitutus. Quæ figura fuit veræ reſtitutionis nobis ibidem factæ: quibus id totum quod a ſeculis perierat, eſt iam ſpiritualiter reſtitu- tum. Reſtituta eſt nobis terra promiſſionis, cæleſtis paradiſus, vera domini requies, et ſpiritus ſancti fum- ma voluptas: maximæ piis animis deliti?. Chriſtum vere poſſidere, et cum eo iam regnare in æternum. Ibi fuit paradifus, et ibi natus Chriſtus, ei ſoli loco paradiſum primo reſtituit, eum deinde vniuerſo orbi communicans. Cæleſtis illa leruſalem et Sion, cæ- leſtis paradiſus, regnum ipſum cælorum, intra nos eſt: huiusque gloria longe maior, quam terreſtris il- lius Adæ paradiſi. Gloria maior, et latius diffuſa. In anima ipfa eſt nunc paradiſus, vt ex Eſaia, et E- zZechiele eſt iam citatum, et docet Ieremias cap. 31. In nobis eſt fons ille paradiſi, vnde flumina aquæ viuæ orbem irrigant, Ioan. 7. Erat Iudæis, ſicut ipſi Adæ, paradiſus carnis, nobis autem paradiſus ſpiri- tus. Data eſt ipſi Adæ lex, per quam in delitia- rum horto ſecundum carnem perpetuo viueret. Da- ta eſt Iudæis lex, per quam in terra promiſſionis ſe- cundum carnem ad tempus bene viuerent. Nobis ve- ro, ſublatis legibus, quas ſunt illi transgrefſi, reſtituta eſt gratis cæleſtis paradiſi iuſtitia, in qua ſecundum ſpi- ritum perpetuo viuimus. Immortalem illam futuram vitam nos iam in interno homine viuimus. Corpo- ralem requiem habuit Adam, Iudæi in requiem domini, quæ carnis erat requies, vt quiete vi- uerent, ingreſſi fſunt. Nos vero in requiem B A. 4. cæle 376 DE ORBIS PERDITIONE celeſtem et perpetuam, magna ſpiritus tranquillita- te: nemine nos accuſante, ſed Chriſto propitiante. Chriſtus ea, quæ a ſeculis erant deſerta, reædificat, . paradiſum ipſum Eſa. 58. Deſolatum et deſertum ibi docet propheta paradiſi locum, quem Chriſtus reſtituit. Idque facit cum fœnore multiplici. Nam altera tantum arbore in paradiſo veſci poterat Adam, nos vtraque. Nos vera ſcientia boni et mali in fidei baptiſmo per ſpiritum ſanétum donamur, et lignum vitæ in cæna domini verum cibum habemus. Vere funt nobis baptiſmus ſpiritus, et cæna corporis Chri- ſti, plus quam duæ illæ arbores paradiſi, cum illud fuerit vmbra huius veritatis. Altera poſtquam fue- rimus e fſupernis nati, iugiter vti nos oportet, vt cæleſti illa paradiſi vita viuamus. Hæc eſt arbor vi- tæ in cæna domini, qua et iugiter ſuo modo vteba- tur Adam: Alteram nos ſemel inſigni ſpiritus dono per regenerationis lauacrum accipimus, ſicut eam ſe- mel Adam male accepit. Hic itaque paradiſus, et eius dona infantibus non competunt. Non poſſunt hæc reſtitui, niſi lapſis ob comeſtionem immaturam et maturum fructum per Chriſtum iterum comedenti- bus. Heæc eſt ſiquidem perfecta medicina, vt con- traria contrariis curentur. Ex dictis hoc inferas: cum Chriſtus per Sirtum ſanctum ſuum in cælum nos erigat, regni cælorum cognitionem et fruitionem donans, ac viuum illius im- mortalitatis guſtum: manifeſte ſequitur, eos in Chri- ſtum blaſphemare, qui carnalem illum Adæ paradiſum huic regno cælorum præferunt: quaſi potentior fue- rit Adam in lædendo, quam Chriſtus in ſanando. Eos etiam Paulus manifeſte damnat, oſtendens, gratiam hanc Chriſti multis nominibus caſum illum Adæ vince- re, et ſuperabundare, Rom. 5. Si vnius inquit deli- cte multi mortui ſunt, multo magis gratia Dei, et donum, per vnum Ieſum Chriſtum exuberauit: Et iterum, Si vnius delicto mors regnauit, per vVnum, multo nulto doni VnO I um, Leo loan. oria ins lie n. cum 0 conmec Adam Mutrin Chrig ſcienn dem Vidit terra, Adam de ce eſt ex 15. Na g ritu totun 0 hen, tuit dem Max Chri Dtior kecen ferno uim in⸗ N trungniie 0 pkopiüin 1, erclien net een Uem Cnrin tiplic. N voterat A t mil u . n pors un, et benns. i ni Doltgumi 08 Ooit et rdn! 0 modn hhitins , ſen anl Punnclißt gen immm rum Conel fcin, Nn 1s Nrhi reni e jivonilu r, el nd Ade pun Pwir⸗ . ſnm dens, un rin 1s liti grat tin bene KRM D 1 L. IB ER I. 377 multo magis qui exuberantiam gratiæ et exuberantiam doni iuſtitiæ accipiunt, in vitam regnabunt, authore vno Ieſu Chriſto. Tertio ait, Vbi abundauit deli- tum, ibi ſuperabundauit gratia. Et Chriſtus ipfe ait, Ego veni, vt vitam habeant, et abundantius habeant Ioan. 10. Nihil vnquam habuit Adam, quod cum gloria reſurrectionis Chriſti, et ſpiritu regenerationis eius nobis datis, poſſit conferri. Nam ſpiritus eſt hic nouus, gloria noua, et cælum nouum, in quo nos cum Chriſto noua ratione regnamus. Nos ſoli vere comedimus de fructu illo paradiſi, non carnaliter, vt Adam, ſed ſpiritualiter. Nos ſoli vera Chriſti carne nutrimur, et eius ſanguine potamur. Nos ſoli per Chriſtum ſpiritu ſancto et ſalubri illa boni et mali ſcientia donamur. Nos ſoli vere Deum in Chriſto vi- demus, quem in angeli vmbra, et tantum carnaliter vidit Adam. Differunt hæc ab illis, ſicut cælum a terra, ſpiritus a litera, veritas ab vmbra. Primus Adam de terra terrenus, et animalis homo: ſecundus de cælo cæleſtis et ſpiritualis Ieſus Chriſtus, et qualis eſt cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt. I. Cor. 158. Regnum Chriſti eſt regnum ſpiritus, et cæleſte. Ea quæ per Adam erant mortua, nunc Chriſtus ſpi- ritu viuificat, vſque ad cælum meliora reddens, et ſe totum ad noſtrum vſum accommodans. Obiiciunt illi, imperfectam eſſe Chriſti redemptio- nem, quia non id totum, quod perdidit Adam, reſti- tuit Chriſtus. Reſpondeo perfectiſſimam eſſe Chriſti re- demptionem, in eo quod ipſe voluit eſſe redemptum. Maxima ac perfecta eius in nobis dona dicuntur. In Chriſto nos non ſolum habemus õ redem- ptionem, ſed aoXαντιοσιν perfectam et conſummatam redemptionem, Colos. I. Perfecte nos Chriſtus ab in- ferno eripuit et in cælum tranſtulit: nunc ſecundum animam, poſtea ſecundum carnem. Satanæ ſcopus erat, animam perdere. Ob id eſt in carnem intruſus, vr A. 5. animam 378 DE ORBIS PERDITIONE animam laceſſat. Animas etiam ad ſe poſt mortem omni diligentia trahit. Ob id quoque ſapienter Chri- ſtus, quod nobilius erat, prius ſanauit: contra carnis item aculeos opem tulit eximiam. Imo immortalem verum hominem ex carne et ofſibus, nunc facit Chri- ſtus, vt oſtendemus libro quarto. Serpentis iacturam nunc perfecte reparat Chriſtus in anima, et ſuperaddit. Corporalis namque externi hominis mors, quam ipſe- met Chriſtus ſua ſeêntentia intulit, vitari non poteſt, niſi ipſe contra ſeipſfum agat. Peccati morte per ſer- pentem primo mortuus eſt Adam: mox factus ſerpen- tis ſeruus, et ſatanas in eius carnem intruſus. Ob quam rem ipſi Adæ iam pœnitenti, medicinali ſenten- tia eſt decreta in puluerem reuerſio, vt hac via poſ- ſet caro polluta mundari, et munda reſurgere. Quan- quam in ſolam pœnam hoc ei feciſſe videtur Deus, ta- men et formam liberationis ſpectauit, per Chriſtum futuram: qui pro nobis mori voluit in carne munda, vt ſpem alterius mundandæ daret. Si iterum obiicias, Quod plures perdidit Adam, quam ſanauit Chriſtus: reſpondeo, Eximii doni eſfe proprium, vt paucis con- feratur. Multi ſunt vocati, pauci electi. Omnes etiam, quos læſit Adam, ſanat Chriſtus, in eo in quo læſi ſunt: omnibus enim mortem primam et infernum tol- let. Omnes in Adam mortui, omnes in Chriſto reſur- gent I. Cor. I15. Ad mortem ſecundam non ex facto Adæ, ſed ex factis propriis damnaàbuntur, qui bona et mala cognoſcentes mala fecerunt. Ecce verum iu- dicium Dei. Quæſtiones hic non nullæ ſuperſunt, quibus expli- catis omnia magis illuſtrantur. Prima quæſtio, Quare illum ſerpentis aculeum non penitus in nobis extinxit Chriſtus, ſuo ſpiritu nos viuiſicando? Reſpondeo, Quia voluit Chriſtus nos ſibi militare, ideo hoſtem dimiſit. Arma ſpiritus contra carnis procellas ſuf- ficientia nobis dedit, vt ſerpentis caput iugiter conteramus, et hoſtem ipfſum, qui nos ſemel interfe- cit, nos cit, n. mortifi nobis aut de Non ta impeccz! Uire et et flios ſrmitates inobis Nan in tentiam Virtutis nis ſord Nentes, Chriſti Vt inha infirmit. angelum gis, Teportab Secun Uare vol coerhet Nobis d Morte l homo Deus erat hea inſinita inſtaur ſuſfcie tllit en te ſati⸗ elet i NE. pienter i Contta e dimmond de fueit ntis ulnn. et ſupennd 3, Cbinirt non lorte eſ falts ſen intruin. icinni ken tlue s etur Denz t ndu Onnesen N in 1 ub nobi zllt “ — L I B E K I— 379 cit, nos pluries mori faêiamus, carnem cum ſerpente môͤrtificando. Ad maiorem gloriæ victoriam ea res nobis cedit, ſi tam ſeæuum hoſtem iugiter vincamus, aut de iam victo in dies magis et magis triumphemus. Non tantum fuiſſet Dei artificium, ſi ipſum Adamum impeccabilem feciſſet. Sicut eum voluit initio exami- nare et probare, ita nos redemptos probare vult: ſicut et filios Ifraél, relicto inter eos Chananæo. Quod in- firmitates carnis, et labores alios nos patiamur, auget in nobis potius gloriam regni Chriſti, quam diminuat. Nam in hac carnis infirmitate voluit Deus fuam po- tentiam et gloriam manifeſtare, vt ſingularis in hac re virtutis Dei eminentia dignoſcatur. 2. Cor. 4. Car- nis ſordes, et ſtimuli ſerpentis, in nobis adhuc ma- nentes, non faciunt nos inferiores, ſed per gratiam Chriſti maiores: et gloriamur in infirmitatibus noſtris, vt inhabitet in nobis virtus Chriſti. Nam virtus in infirmitate perficitur, vt reſponſum eſt Paulo, cum angelum fatanæ a fe abigi rogabat 2. Cor. 12. Eo magis, quia ab hac pugna, qui legitime certauerit; reportabit gloriæ coronam. Secunda quæſtio, Quare illa Paſſionis via nos ſal- uare voluit Chriſtus? Quia ita pater volebat, quia ita docebat, et quia nos ibſe amabat. Vt tantæ victoriæ nobis daret exemplum, et vt mortuam carnem carnis morte liberaret. Sicut peccatum ſuperbiæ fuit, quod homo ſe faceret Deum: ita medicina fuit, quod Deus verbum ſe faceret humilem hominem. Dignus erat homo infinita pœna, qui maieſtatem offenderat infinitam. Nec lege naturæ, nec lege ſeripta, ſe inſtaurare homo poterat. Homo fatisfacere non ſuffciebat, et de reatu mortis agebatur. Opor- tuit ergo homine maiorem ibi fatisfacere, et mor- te ſatisfactionem mortis fieri: quæ mors iuſtum eſſet illius a morte redemptionis precium. Hæc autem fuit mors precioſiſſima filii Dei, precium alte- rius mortis digniſſimum, grata Deo redemptio, im- menſi 380 DE ORBIS PERDITIONHFY menſi ſceleris immenſa compenſatio. Vniuerſalis ho- ſtia, pro vniuerſali delicto, hoſtia gratiſſima, cuis nidore delinitus pater iram remiſit. Obtinuit mors innocentiſſimi fllii Dei, ab ipſo ſatana inique procu- rata, prioris mortis captiuorum liberationem, ipſam- que deinceps infernalis mortis erga credentes ſubla- tionem. Magnum eſt hoc mortis Chriſti myſterium, quod in ipſius mortem baptizatos, quaſi ſecum mor- tuos, et reſuſcitatos aſſumit ad cæleſtia, infernum nunquam viſuros. Magnum vndique beneficium, ma- gna gratia, et magnus erga nos amor, quod omnia omnium peccata et miſerias in ſe tranſtulit. Se ante Deum pro omnibus reum conſtituit, pœnam nobis de- bitam ſuſtinens, quaſi flagitia, et ſcelera noſtra ipſe commiſiſſet: ſicut ait, Quæ non rapui, tunc perſol- uebam, pfſal. 68. Ipfe erat illa mactata victima legis, in quam coniectis manibus coniiciebantur aliorum peccata, et maledicta. Singulari item ratione homi- nem eſſe oportuit, qui liberaret: ſicut homo erat, qui captiuitatem fecerat. Iniuriam ſibi factam quære- retur dæmon, ſi Deus ipſe aut angelus quiſpiam, ab inferis eriperet hominem, iuſta Dei ſententia, in præ- dam datum hoſti, cui ſe ſubiecerat. Si homo non vi- ciſſet inimiecum hominis, non iuſte victus eſſet inimi- cus. Sed quare mortem Chriſti procurauit de-mon? Quia graue illi ſemper fuit in terris iuſtum aliquem videre, qui alios doceret. Hinc iuſtos ipſe occidi perpetuo curauit, et vt eos ſibi ad inferna raperet. Excæcatus dæmon Chriſtum quoque cogitabat, per mortem in infernum tradere, etiamſi viuentis illius fuiſſet maximam conta ſe virtutem expertus. Cogi- tabat ideo, quia inſignes alios omnes ab origine mundi, eo deductos, velut ſibi fubditôs detine- bat. Et hunc magis appetebat, quia ſibi magis noce- bat. At in huius morte fefellit demonem regula ſua. Cum in hunc, qui mortem nullo modo me- rebatur, ius mortis dæmon inique habere voluerit, ius ils me meruit iniquus. gecipien ſcender juſlug pens il gnum Altato i Chriſtun ſtum eo ipfus e mones Nimirn tils, tem C Ta reſu. itague, Ptus e Ciptina gtem e ttici fi uu cre⸗ Mun ſa Vicorig tenn die le inke inlerni et inke Decens Juamui Clit pe ſi eſt Uibus Veniens A vide d t NE inertilst. Gim, ai bümut n higue e Dnenn, ir Gentes il t ſſtenn ſeeun i 1, infem leſcciun, * Lo uun wbe 1 Nole, tne ei ntur Unn tricne e t homn ictamn gen gihin eltin nomo nt. Auit im ſtum Ninnl inlt Vernn tM okithe, Pr,N nents 0 tus⸗ 16 10 N 1hs en⸗ gs N Aen 1 4 eo 65 L I B E R IJ 381 ius mortis tunc merito perdidit. Et eo magis id meruit deæmon, quia ſemper antea in homines fuerat iniquus, contra Deum agens hominemque Deo carum decipiens. Serpens ipſe, qui ab initio lignum con- ſcenderat, vt homini imponeret, fſerpere deinde humi iuſffus eſt, demittendæ ſuæ poteſtatis indicio. Ser- pens ille aſtutus, qui in lignum ſe exaltans, per li- gnum vicerat: a ſerpente illo aſtutiore in lignum ex- altato iuſte victus eſt, ipſemet id contra ſe procurans. Chriſtum in inferno ligatum tenere putans, per Chri- ſtum eo deſcendentem eſt ipſe legatus, et carceres ipfius confracti. Hinc dicitur Chriſtus ſpoliatos dæ- mones in confuſione maxima reliquiſſe; Colos. 2. Nimirum, ſi per diſcipulos Simonis magi, vt ait Igna- tius, prædicabant de'-mones, non fuiſſe veram mor- tem Chriſti, ne in eorum confuſionem crederetur ve- ra-reſurrectio, poteſtatem inferni tollens. In laqueo itaque, quem Chriſto tetenderat deæmon, ipſemet ca- ptus eſt, cum in morte eſſet Chriſti virtus abſcondita. Captiuam inde duxit Chriſtus captiuitatem, captiui- tatem captiuauit, et dedit dona hominibus. Sicut tridui fuit tentatio ſerpentis in paradiſo, a ſexta die, qua creatus eſt homo, per ſabbatum, vsque ad pri- mam ſabbati, qua fuit eius in hominem infernalis victoria: ita triduo Chriſtus in inferno manens, par- tem diei ſextæ, et totum ſabbatum, prima ſabbati de inferno victor reſurrexit. Per omnia mortis et inferni myſteria tranſiuit Chriſtus, vt nos a morte et inferno liberaret, ac omnia myſteria compleret. Decens ergo et necefſaria nobis fuit mors Chriſti, quamuis in ipſo non eſſet moriendi neceſſitas. De- cuit perfectum doctorem facere, quæ docebat. Paſ- ſus eſt ille, et patiendo vicit, qui homines in paſſio- nibus docebat fore victores. Si in ſola Dei forma veniens, docuiſſet homines Chriſtus, non tam commo- da videretur doctrina, ſolo verba data, ſicut quæ ver- bo et exemnpla: cum præſertim ſit eius virtus no= bis ad * 382 DE ORBIS PERDITIONE bis ad faciendum communicata. Eorum dockrina fa- cile contemnitur, qui dicunt, et non faciunt: nam loqui eſt ſemper facile, præſtare autem difficile. Car- nem pati oportuit, cum in carne eſſet peccati omnis origo: et artificium maius eſt in imbecilla carne tan- tam gloriam et potentiam manifeſtare. Bene igitur omnia fecit, et magno ſibi nos amore deuinxit, ita pro nobis tanta humilitate ſe offerens. Ipſum Adæ peccatum, quod fuit interna cauſa propriæ ipſius mortis, fuit etiam externa cauſa mor- tis Chriſti. Chriſtus in ſe non habebat neceſſitatem moriendi, ſicut nec Adam ante peccatum. Niſi fuiſ- ſet interfectus, Chriſtus perpetuo vixiſſet. At ge- nus humanum non fuiſſet tunc redemptum, niſi ipſe pro nobis mori ſponte et libere voluiſſet, magno ſuæ erga nos dilectionis beneficio. Chriſtus ipſe ante- quam Adam peccaret, iam in verbo erat apud Deum, futurus verus homo. Si Adam non peccaſſet, citra mortem fuiſſet Chriſtus incarnatus nos ad gloriam cæleſtem viuentes, immutaturus absque aliqua morte. Cum autem per peccatum, ſit caro tota corrupta, quam oportebat mortem obire: voluit pater miſeri- cors, vt Chriſtus in carne veniens, morte ſua mor- tem noſtram tolleret, nunc in ſpiritu eam tollens, demum in tota carne. Tertia quæſtio, Quæ eſt illa æterna mors, duam ſibi et ſuis promeruit Adam? Non enim videtur æter- na. Reſpondeo, Adam ipſe æternam mortem prome- ruit, cum æternis animæ doloribus: et morte æterna omnes cum æternis doloribus, quod in ſe erat, ſimili- ter interfecit. Id eſt, quod niſi Chriſtus ſubueniſſet o- mnes in Adam moriebamur, nunquam reſuſcitandi. Hac ratione dicitur Chriſtus reſurrectio, quia ſine eo nihil vnquam reſurgit. Reſurrectio omnis per Chriſtum eſt, Ioan. 6. II. et I. Corint. 15. Vere eſt ipſe refurre- Gtio, quia eius opera non ſolum omnes reſurgimus, ſed etiam ad ipſius immortalitatem. Non eſſet nobis immor- . tali talitas tem n0 guoch in lob. 19 rediens lxc rel Puluis, Cenlus le ſeclun Ullos er iglo eſe terna: ſüccurri Ma Arbitrin ſed ne cere vy An nor Chriſtun Datrem lale, N ſto ſbi Hlalluein leceſſar N nec Dei, et ſi inde Ulud v. Volunte Et nece Nnos Jua di hec Cdtum, dommig Eintliin XN. Cocti: fkciunt n Ciſfelle pecciti u la enne n Pere t deuinnit: internn 1t Mdln peectle, 5 08 11 is Aigs m 1 tot . t pner orte iu 1 Ms, Viden 1tten 3 , Motlet ſe eln „ neil itni⸗ . 1 ſlee . Citui it “ inzing, oro 8 . 4 L IBER I. 383 talitas ſine Chriſto, cum ille ſua morte immortalita- tem nobis peperit. 2. Timot. I. et I. Pet. I. Homo, quod in ſe eſt, moriebatur nunquam amplius futurus Iob. 14. et Eccleſiaſtes. I12. Spiritus vadens et non rediens, pſal. 77. Sola Chriſti miſericordia datur hæc reſurrectionis vita ipſi homini, qui alioqui quaſi puluis, et arida herba peribat, non amplius cognoſ- cendus pſal. I02. Habemus ergo, quauis exceptio- ne ſecluſa, generalem regulam, Filios Adam et par- uulos et magnos, omnes natura filios iræ, omnes in ipſo eſſe mortuos, morte infernali, quæ in ſe erat 1 terna: niſi ex mera gratia, et liberali miſericordia ſuccurriſſet Chriſtus. Magi tamen noſtro ſeculo nati, ob ſeruum ſuum arbitrium, negant, hanc eſſe gratiam Chriſti liberam, ſed necefſfariam: quia Chriſtus non potuit contradi- cere voluntati patris. Mirum diaboli præſtigium. An non potuit Deus aliud velle? An non potuit Chriſtum a morte ſeruare? An non potuit Chriſtus patrem rogare? Potuit Deus Chriſtum a morte ſer- uare, Marci I4. et Ileb. 5. Potuit Chriſtus propo- ſito ſibi gaudio frui, ſine morte et ignominia. Heb. 12. Hallucinantur miſeri, quid id, quod ex ſuppoſitione neceſſarium dicitur, faciunt ſimpliciter neceſſarium: vt nec Deus, nec Chriſtus aliud poſſint. Prouidentiam Dei, et prædeſtinationem Dei, inſano ore iactant, qua- ſi inde ſequatur illa in omnibus adſtringens neceſfſitas. IIIud verum eſt, quod Chriſtus non potuit contradicere voluntati patris. At voluntas patris ab omni tempore et neceſſitate eſt mere libera, ac etiam voluntas Chri- ſti. Sicut vero ipſe libere in omnibus poteſt, ita facit, Vt nos in aliquibus libere poſſimus, ipſe poteſtatem dans. Quarta quæſtio, Quare tam ſeuere egit Deus, toti or- bi hæc tanta mala mox inducens, ob vnius hominis pec- catum, non ita magnum, ſicut pleraque alia a poſteris commiſſa, quæ ipſe tolerat? Reſpondeo, Deus ita in ori- ginali iuſtitia omnia creauit, pura, et immaculata, vt pec- cante 384 DE ORBIS PERDITIONE. cante homine et ſeipſum maculante, neceſſe fuerit, eum ab immaculata vita pelli, cum ſe talia non com- patiantur. Nunc vero nobis ab origine maculatis ea punitionis ratio ceſſat. Nouum peccatum non eſt nobis incompatibile, ſed coinquinata cum conquina- tis ſe compatiuntur. Ob infirmitatem conceptionis noſtræ inquinamenta noſtra tolerat Deus, ne totiens oporteat nos omnes repente perdere. Hoc apparet in orationibus Moſis pro populo. Hinc orat Dauid, Ecce in iniquitatibus conceptus ſum. Et alibi, Tu noſti figmentum meum, et ſtultitiam meam. Ad re- miſſionem nobis ea infirmitas facit, ſi ad propitia- torem confugiamus. Quanquam vero ad tempus. multa tolerat Deus, tamen vbi conſfummatum fuerit peccatum, mortem ſecundam non poœenitentibus tan- dem infert. Hanc autem pœnitenti Adæ, et morte prima punito, non intulit Deus pro peccato primo. Qua ratione eſt grauior peccati noſtri ſecundi, quam primi Adæ peccati punitio: ſicut grauior eſt mors ſecunda, quam prima. Idque tanto magis, quanto. maior eſt in nobis boni et mali ſcientia. Secundum ſtatuum mutationem, mutatur ratio pœnarum, ſicut ratio delictorum iuſtiſſimo iudicio. Quinta et vltima quæſtio, An vera ipſa ſubſtantia⸗ diaboli ſit in homine? Qualis facta eſt per peccatum in ipſo Adam mutatio? Facta ſiquidem fuit ibi mu- tatio, et in oculis, et in reliquo corpore, et in ani- ma, quæ mox in cognitionis vitium eſt transmutata, cum inſigni pudore. Hinc homicidarum, flagitioſo⸗ rum, et a dæmonibus occupatorum ſolent facies mu- tari. Hanc totam rem plenius cognoſcemus, ſi con- feramus hominem terreum cum ipfa terra, quæ ber ipſius peccatum eſt immutata, ita infecta, vt niſi cul- ta, victum non proferat: et adhuc tribulos proferat et ſpinas. Non terram modo et fructus eius, et animalia, ſed et mundum totum infecit dæmon, e et obicurauit. Fumus quidam 1 guida⸗ per pe torem, ei ſün Cemen Linem, cocet, Ade ey Ebleura iorum cant, er onis e et dein La mon, Uauit, bonia dent a terra ſi Colos, tor. Pollntn MIne nune Kcept Ad v le en lin ſe nobis alech eſt in triti 505 nen Rtiam Darifi Mun. NE. ceſe fut lia wone MMohltizt tum n Im conin cOneepbit 8, Ne ä Hoe wen et en Et Adl,1 em. Aß⸗ 1ad 0 10 t Nmuetun e hiteptitist⸗ de, eeto e ſeund, ſ Mior Au nugis, ( . En⸗ ennnn,“ Gü fie penr een *R is te, ein tumm I, i⸗ ent his enls 10 n, 3 1,Kii L I BER k. 385 quidam immenſus vniuerſam huius mundi domum, per peccatum repleuit, et hominibus intuendi condi- torem, liberum aſpectum non permiſit, nec ea, quæ ei fſunt placita, peruidendi, vt ait Petrus libro primo Clementis. Multam in nobis eſſe a malo ſpiritu, cali- ginem, in ipſomet rationalis animæ loco, experientia docet, et modos varios ego iam indicaui. Oculos Adæ externe velut aperiens deémon, mentem intus obſcurauit. Quanta ſit hominum cæcitas, nos in aliorum factis iudicamus. Ipſi quoque de nobis iudi- cant, et nemo ſe trabem in oculo geſtare videt. Dæ- monis eſt hoc præſtigium, ex primo peccato cœptum, et t deinceps auctum. . . Ea quoque, quæ in cælis ſunt, infecit, turbauit dæ- mon, et tanquam noſtræ captiuitati condolentia capti- uauit, ſolicitudine quadam, qua de noſtra ſalute erant boni angeli ſoliciti. Hinc de Chriſti aduentu gau- dent angeli. Lucæ 2. Hinc quæ in cælis, et quæ in terra ſunt, inſtauraſſe dicitur Chriſtus. Ephes. I. et Colos. 1. Corporalis cælorum ruinæ eſt ipſe inſtau- rator. Nam corpus ipſum cælorum eſt a ſerpente pollutum. Stelle, quæ erant creatæ mundæ, ſunt nunc immundæ coram Deo, Iob. 25. et noxiæ inde nunc fluxiones ob peccatum. Poteſtate in hominem accepta, poteſtatem accepit demon in ea, quæ erant ad vſum hominum facta: ſicut et in animalia, in quæ erat initio ſoli homini data poteſtas. In anima- lia ſe extendit maledictio: a ſerpente ſunt infecta, et nobis noxia facta, cum præſertim ſint de ipſa terra maledicta, ſicut et fructus. Ob dæmonis infectionem, eſt in animalibus pollutio, et pudor, in cibiſque noxia nutritio. Hinc benedictione menſæ docet Paulus ci- bos a nobis ſanctificari per ſermonem Dei, et oratio- nem, quaſi eſſet antea in eis immundities aliqua. Etiam metalla et res alias docet lex ab immunditia purificari, antequam ad vfum diuinum admoueantur, Num. 31. L B. An pro — 386 DE ORBIS PERDITIONE An propterea dicemus, in ſingulis hominibus, ani- malibus, fructibus, metallis, in ſingulis cibis, in ſin- guliſque cæli et terræ particulis, eſſe ſubſtantialiter ſingulos dezmones? Non ita res habet, ſed eſt facta poteſtas dæmoni, ſubſtantialiter intrandi. Sicut anima et angelus vim habent, quaſdam luminoſas formas producendi: ita et de'mon producit quaſi luminoſas, aut cum Petro caliginoſas: id quod ſortilegiis et in- cantationibus quoque fit. Deo ſe ob peccatum velut retrahente, licuit d'“moni omnia, quæ erant ad vſum hominis condita, velut occupare, et ſuo nidore infi- cere, tam cæleſtia, quam terreſtria. Ad huius fſimili- tudinem dicitur fumus inferni ſolem obſcurare, apoc. 9. Se ipſum quoque dæmon obſcurauit et deforma- uit. Inſignis et tenebroſa per peccatum facta eſt de- formatio, in angelo, in Adamo, et in nobis. Inſignis et lucida per regenerationem fit reformatio ad diui- nam imaginem Chriſti. Angelus ſerpentis formam ac- cipiens, a priore diuina forma ita degenerauit, vt eam accipere non amplius poſſit ſine deformitate, quo- quo modo ſe lucis angelum fingat. Adam per peccatum eſt ſubito momento ſecundum corpus et animam de- formatus, ac fœdatus, flatu draconis totus infectus. Nos miſeri ita deformes nati, adhuc quotidie peccan- tes, ideam diaboli impreſſius accipimus, externe faci⸗ entes quæ ipſum in nobis interne facientem videmus. Ilud ergo in nobis ſtigma dæmonis, aculeum, infe-⸗ ctionem, quia eſt vere impreſſio dæmonis, cuius ratio- ne dæmon ingreditur, et egreditur, ac ſubſtantialiter ineſt: nos demonem vocamus angelum ſatanæ. Ipſe diabolus eſt omni carni potenter intruſus. Ipſe ſatanas eſt peccatum in nobis habitans. Ipſemet eſt nobis mor- bus et mors. In carne noſtra et membris noſtris, eſt ſer- pentis nidus, ſtimulus peccati, aculeus mortis, lex mem- brorum, angelus ſatanæ. In nobis eſt radix germinans ini⸗ quitatem, genimen viperæ, et ſerpentis. Serpens terra ve- ſeitur, id eſt, carne noſtra, cuius illecebris afficitur maxi- me. Carne noſtra ipſe ita veſcitur, vt pingue pabulum ſerpen ſetpenti li car beee⸗ eſt ſerpe iplo Ad⸗ ls en ! malecick conecept ipli et coneipiu 1. I5. Fem hab Niti, lo⸗ o cap eſt a di ratio pe gue pr⸗ ins con. Vulua er Auandam kerant. Uguunt ilo Deo keſtri in guam ſ inkermun kum cart Nebras 01 Une Dej lucen et Clod ent Ulena n enebran Nint lali legn NE inibis . cibis int übktantii ſec et in Kicut uun inoſis Nn A lunines leris a eccatun e erant A1 0 nidre t bins in. ſeurre, aden fuch e Cbis. MM nito A. iis fomm: Aenerui,l Ornitte,t neten et Minmn“ tots Mn ticie eNen en in⸗ lemi 6, cuineſt Abbrmn⸗ ſitane. . len et uotiͦts 686 rts Enin pepsten⸗ teltſ⸗ ſerpenti paret, qui carnis curam gerit. Coôntra vero, qui carnem mortificat, ſerpentem contabeſcere facit. Peccatum ergo originale in nobis, vt iam definiam, eſt ſerpentis oecupatio, inhabitatio, et poteſtas, ab ipſo Adam ducens originem. Peccatum hoc in paruu- lis eſt fubſtantialiter, mors prima et infernus. Sub maledicta carne, et a ſerpente occupata, in libidine concepti ſunt. Non ſolum partus, ſed et conceptio ipſa eſt maledicta, Genes. 3. In voluptate et libidine concipiuntur ab immundis immundi, Leuit. 12. Iob. 14. 15. 25. et pſal. 0 Venenum ſerpentis et erro- rem habent ab vtero pfſal. 57. Ex patre diabolo ge- niti, Ioan. 8. Semen diaboli, inimicum ſemini Dei, di- cto cap. Gen. 3. Arbor mala faciens fructus malos, eſt a diaboli radice mala. Progenies viperarum, gene- ratio peccatrix, adultera, praua, et filii rebellis matris, quæ præ viro lapſa eſt. Hinc fit etiam, vt matrem hu- ius concupiſcentiæ cauſam, proles potius torqueant, de vulua egrediantur cum fletu, inquieti ſint, inobedientiam quandam inſitam habeant, et rebellis carnis ſigna præ ſe ferant. Sed quum deſit ſcientia boni et mali, hæc non arguunt eorum culpam, nec innocentiam lædunt, teſte ipſo Deo. Nullum eſt penitus nec in cæleſti, nec in ter- reſtri iuſtitia, erimen, ſine ſcientia boni et mali: quan- quam ſine ea ſint nunc infantium animæ ſub tenebras in infernum deductæ. Ob Adæ peccatum non ſolum in eo- rum carnem eſt intruſus ſerpens, ſed et in animam ſunt inductæ tenebræ. Sub poteſtate ſunt tenebrarum, et te- nebras ob id iam in infantia perhorreſcunt. Cum innata luce Dei ſunt in nobis et tenebræ. In anima noſtra eſſe lucem et tenebras, docet Chriſtus, dicens, Si lumen, quod eſt i in te, tenebræ ſunt, ipſæ tenebræ quantæ? Hine pugna naſcitur, vt quis per illuminationem Chriſti ab ea tenebrarum poteſtate liberetur. At infantuli nec pu- gnant, nec illuminantur, ſed manent adhuc ſub infer- nali regno. B. 2. Secun 388 DE ORBIS PERDITIONE SECVNDA LIBRI PARS, de cæleſti, terreſtri, ac infernali ſa- tanæ et Antichriſti poteſtate, et de noſtra victoria. Infernale diabi regnum, quod ipſe a condito mundo habuit, et habet, fiet nunc magis perſpicuum, ſi magni Antichriſti regnum coram exponamus. Non ſolum infernale dixeris regnum, ſed totius huius mundi regnum. Princeps huius mundi Chriſto dici- tur diabolus, qui et Paulo dicitur Deus huius ſeculi. Antichriſtus quoque eſt rex mundi, Deus huius ſeculi, Deus in terris. Magnam ipfius in cæleſtibus, terre- ſtribus, et infernalibus poteſtatem nunc aperiemus, de dæmonibus pauca præmittendo. Non ſolum ex ho- minis delicto, carnis dominium habent infernales illæ et potentes furiæ, ſed et in cæleſtibus poteſtatem ha- bent. Dicuntur de cælo cecidiſſe, quia ceciderunt a peatitudine, pulchritudine, et verbi viſione, ad ima reſpicientes, atque ideo ſuper pectus gradientes. Ni- hilominus inter cæleſtes oblique incedunt. Spiritus nequam inter bonos angelos in cæleſtibus agunt, et cum eis ibi pugnant. 3. reg. 22. Iob. I. et 2. Dani. 10. et 12. apoc. 12. Zacha. 3. et in epiſtola Iudæ. Cæleſtes illi principatus, poteſtas et dominationes, de quibus loquuntur apoſtoli, tam boni, quam mali an- geli, intelliguntur in cælis. Rom. 8. 1. Cor. 15. Ephes. I. 3. 6. Coloſ. I. et 2. et I. Pet. 3. In cæleſtibus illi agunt, vnde eſt nobis pugna contra ſpiritus nequam in cæleſtibus, vt ait Paulus. Sicus regnis, principatibus, poteſtatibus et dominationibus aliis præſunt in cælo angeli: ita et Papatui præſunt angeli. Hinc in cælo erit nunc prælium magnum contra contra Uſtinet, (eleſtes in Ade Teltes vi. Tecit, in gnant. Angelorun ideo fuit incturam Untur, e Ugelis e gnus, n tur, ſpol di. II Vincenti Loſtras complen Poc. 1 Dvenant, Hoe Diti cond Trnütas ſec Ios ſtros. N ip P bis oſte guod eſt, Pra honitur lte, dl It ait Uiriliter Cdbimus l, u kiemn Friorun NL. ANS nalſ- e, benen 5 hetſier OaNIe. totiu 5 Cnh s hin leſte, on ſolna t iMenla! Vitore, dvot. , l. P Jun contra draconem et angelos eius, qui beſtiæ regnum ſuſtinet, vt poſt Danielem eſt a Ioanne prædictum. Cæleſtes angelos bonos ab initio fere vicit diabolus, in Adæ miniſterio, eos inde excludens. Primos pa- rentes vincens draco, angelos etiam bonos grauiter affecit, qui pro eo pugnabant, ſicut pro nobis pu- gnant. Antequam Chriſtus opem ferret, malorum angelorum erat regnum et victoria. Deſideratiſſimus ideo fuit angelis bonis aduentus Chriſti, qui eorum jacturam inſtauraret. Nobis inſtauratis, illi inſtau- rantur, et maxime gaudent. Gaudium magnum eſt angelis cæli, nobis reſipiſcentibus, ſicut fletus ma- gnus, nobis pereuntibus. Nobis victis, illi vincun- tur, ſpoliati munere et poteſtate nobis rite miniſtran- di. IIIi pro nobis pugnant, quaſi miniſtri, et nobis vincentibus illi vincunt. Imo illæ angelorum pugnæ noſtras pugnas deſignant, et figurant, ac in nobis illæ complentur, vt manifeſte apparet Dani. 10. 12. et apoc. I12. Propter nos in miniſterium miſſi illi pugnant, nobis miniſtrando, Heb. 1. Hoc meminiſſe oportet, hominis a Chriſto rege- niti conditionem eſſe angelo ſublimiorem, vt ipſa fra- ternitas Chriſti manifeſte docet: qua non angelos, ſed nos vocat Chriſtus fratres, angelos vere mini- ſtros. Noſtræ pugnæ angelorum pugnis præualent, vt ip pugna Ifraélis angelo bono præualentis eſt no- bis oſtenſum Genes. 32. et Hoſex 12. Imo ob id, quod angelo præualuit, eſt dictus N&* Iſraël, id eſt, præualens Deo, ſiue angelo, vt ibi manifeſte ex- ponitur. Idque propter nos, qui veri ſumus Iſraë- litæ, angelis præualentes. Nos angelos iudicabimus, vt ait Paulus. Nos regni Chriſti participes facti, ſi viriliter ſtemus, angelis præualebimus, angelos iudi- cabimus, angelis imperabimus, vt Chriſtus imperat. Ea, quæ ipſe facit, nos faciemus, Ioan. 14. Nos faciemus ſtellam ſatanæ de cælo cadere, caſtra Aſ- ſyriorum nos nunc perdemus, fſicut et vrbem B. 3. Ieri- 390 DE ORBIS PERDITIONE Iericho: id quod olim per angelos factum eſt in vm- bra huius veritatis. Chriſtus dedit nobis kanc pote- ſtatem, et authoritatem, vt ſpiritus nobis ſubiiciantur, in illos nos vere pugnemus, et de cælo cadere facia- mus Lucæ 9. et 10. et apo. 12. Poteſtatem, quam accipit Chriſtus a patre, non angelis, ſed nobis ipſe communicat. apoc. 2. ſicut nec angelos aſſumit Heb. 2. Nemo igitur improbus quæratur, quaſi non ſatis liberarit nos Chriſtus a morte, et de'monum ſubiectine. Liberauit nos vere Chriſtus a morte, immortalem no- uum hominem faciens. Liberauit a deæmonum fubie- ctione, cum eos ipſos dæmones fecerit nobis ſubditos, vt nos caleaneo conteramus caput ſerpentis, quaſi rei abiectæ. Iugis tamen nobis adhue ſupereſt pugna ad- uerſus angelos illos nequam in cæleſtibus. Nam re- gnum cæleſte nunc turbant transformati illi ſpiritus, ſicut olim terreſtre turbarunt, in forma terreſtris ani- malis, ipſo Adamo ſegniter refiſtente. Ex hominis primi delicto eſt facta magna ſerpentis poteſtas, quæ hominis ſecundi beneficio tollitur. Pollutio magna facta eſt per ſerpentem in eælo, in terra et in paradiſo ipſo. Ex conſortio ſpiritus immun- di eſt cælum factum immundum, ſicut terra, et ter- reus paradiſus. Cælum factum eſt immundum inuenta in angelis Dei prauitate, vt ait Iob. Adeo ſunt cæli, ſol, luna, et aſtra, a ſerpente omnia contaminata et polluta, vt eadem ratione, qua nos oportet in cine- rem reuerti, oporteat etiam cælos ipſos, cum ſole, luna, et ſtellis, ignea vi in die iudicii diſſolui. Alio- qui ſine tanta deflagratione fuiſſent omnia innouata. Ignis repurgatio ob peceatum eſt ſequuta, vt a pec- cato nos per ignem ſaluamur. Vt per peccatum cœ- perunt calidum et frigidum eſſe nobis noxia, ita et ignis. Alioqui non fuiſſet ignis hic ita vorax. Deus ipſe non füuiſſet nobis ignis conſumens. Non tam potentem ignem ſpiritus miſiſſet Chriſtus in terram, ſi Adam non peccaſſet: ſed ſimpliciore via nos fin n Ad toll in Ui⸗ uun igt Eſt itn per di quoque peccall fülgurn terran, Genelee ſtas, in OW◻ ſellieer homin tur, Habe ſerpen fum. 4 Vera I (exmon ter vi Tiret, tefiebe hon el cellari mus, lorum non facie funns obis callet nec horun les, . 1r Ne in etin s Iunen bdic (dekeft eltten, ed müt Kiümit Cuad lumibietu hmortäher monun de nobis dihd eltig gl eſtunn! terretnt Ir Pteku, n i Uiinui tenn ndun ke en 4 vrunin Mtt 15 L IBER f. 391 via nos glorificaſſet, citra combuſtionem vel mortem. Ad tollendum vero illum diaboli ignem, qui nos ita in libidinem calfacit, miſit Chriſtus potentiorem ali- um ignem, qui carnem vrit, debilitat et mortificat. Eſt itaque elementaris huius ignis pollutio quædam per diabolum facta, ſicut et caloris natiui. Aërem quoque et aquam ille turbauit. Nullæ, ſi Adam non peccaſſet, fuiſſent tenebroſæ mubes, nec horrenda fulgurum tonitrua, ſed ſimplici rore irroraſſet Deus terram, ex aſcendente puro vapore, vt habet Hitera Geneſeos. Propter peccatum eſt orta venti tempe- ſtas, in ipſo paradiſo, Genes. 3. Dicitur enim ibi —& ruah haiom, ventus eius diei, eo die ſcilicet ortus. Ionas quoque, qui primo gerit typum hominis peccatoris, deinde Chriſti ſaluatoris, fate- tur, propter peccatum eſſe ortam venti tempeſtatem. Habes ergo naturalia elementa cum cælo ipſo eſſe a ſerpente omnia polluta, et terreſtrem ipſum paradi- ſum. Omnia ſunt polluta, excepta arbore vitæ, carne vera lIeſu Chriſti. Subſtantia ipſa lucis huius eſt àa dæmone violata et polluta. Aliam lucem, ſeu ali- ter videbat Adam, antequam ei dæmon oculos ape- riret. Lux tunc erat, in qua ipſæ naturæ rerum pa- teſiebant, quas primo cognouit Adam. Lux ergo iſta non eſt vera et pura illa lux prior. Atque ita eſt ne- ceſſario deſtruenda. Præſtigium eſt quod hodie vide- mus, ſicut in preæſtigiis aliis ſolet demon aciem ocu- lorum nobis præſtringere. Lux a nobis- inquiritur, non hæc polluta et mundana, ſed alia lucidior, in facie Ieſu Chriſti relucens, et intus in nobis. In- fluxus quoque aſtrorum ex dæmonis pollutione eſt nobis factus noxius et mortifer. Si Adam non pec- caſſet, nulla in nos de cælo mortis ratio deflueret, nec morbus aliquis, nec aliqua peſtilens aura. Mor- borum cauſas, medicamentorum et venenorum vi- res, non penitus colligunt medici ex ſolis illis qua- tuor qualitatibus primis, quæ et ipſæ ſunt pollutæ. B. q. Si Adam 392 DE ORBIS PERDITIONE Si Adam non peccaſſet, adhuc fuiſſent caliditas, frigi- ditas, humiditas et ſiccitas, non tantum morbi, nec venena, nec medicamenta, ſed fuiſſent omnia ſine no- cumento in vita paradiſi. Ex dæmonis igitur actione ſunt morbi. In morbis eſſe deæmonium, Hippocrates docet. Eſt in morbis a dæmone quippiam, eſt ſpiritus infirmitatis. Sicut mors ipſa eſt dæmon, teſte Ioanne, ita et morbus ipſe mor- tem inducens, demon eſt. Operatione dæmonis tur- bata eſt humani corporis harmonia, factæ viarum ob- ſtructiones, putredines, flatus, excrementa noxia, fluxi- ones, febrilis æſtus, et rigor. Hinc Chriſtus quafi dæmonem quendam increpauit febrem, et ſpiritum in- firmitatis abire iuſſit. Non abs re Lucas medicus vo- cat ſpiritum infirmitatis cap. 13. Contractionem ner- uorum vocat ibi Chriſtus vinculum ſatanæ: ſicut Pau- lIus infirmitatem ſuam dicit eſſe angelum ſatanæ. 2. Cor. 12. Hinc oratione noſtra aliquando fugatur ma- lus ſpiritus, et pellitur morbus. Naturali quoque me- dicamento pellitur, pulſa materia, quam ſpiritus infi- ciebat, et alterata forma noxia. Imperfectior tamen eſt hæc medendi ratio, et paſſim altera parte nocet, venenum veneno pellens. Obiiciet fortaſſe quiſpiam, Si corruptio omnis eſt a peccato, ſequitur, rem nullam fore deſtruendam, ſi Adam non peccaſſet. Non ſequitur. Nam fructibus vefſcebatur homo, qui in fubſtantiam eius per nutri= mentum fuiſſent conuerfi, et deſtructa creatæ lucis for- ma. Lux creata in Dei lucem increatam erat per Chri- ſtum commutanda, et Adam ipſe ita fuiſſet ad gloriam immutatus. Humidi conſumptio a calido, ſemper in ter- ris fuiſſet, reſarcita tamen per lignum vitæ. In ligno ipſo ſita erat immortalitas, non in homine, principia corrup- tionis, ſeu deſtructionis intus in ſe continente. Diceba- tur immortalis Adam, quia inmortalitate ſeruare ſe pot- . erat, præceptum ligni ſeruando. At poſtea miſer pol- lutus eſt, et cum eo mundus totus. Ob quam rem ſunt ſünt or ac tolle ſtruend tam po tur rec ſtatis Mundi. Deum: eum pr gli et 12. 14. in totun ta polln A Chriſti ſolatio mülier orbem tieis Nitum ndech fei pe Prpen⸗ Cor o e be Quem ſti, quem et zpe une! 12. et ade N. V Author kliag De, finaun NE liiingi Morbi, uni inn, . I N lin mi 8. Kieltm bus ilen denorsr Virunt 4 Morit C tus et hit Ftnns 8 meclen radionenr e lork nn ſume o flgtun Ui goee⸗ n in ir 1 Pult 1 toonist erenen ius Nel 9 n 5 iue Ni⸗ lns chuon NN — “ LIBER I 593 fünt omiia igne diuino conflagranda, et repurganda, ad tollendam tantam dæmonum pollutionem, et de- ſtruendam tantam potentiam, quæ mundum totum tam potenter infecit. Dæmones Paulo merito dicun- tur rectores tenebrarum ſeculi huius, principes pote- ſtatis aéris, dii huius ſeculi aοαο0ονιιαιοε domini mundi. 2. Cor. 4. Ephes. 2. et 6. Fruſtra Manichæi Deum alium quærebant, tanquam mali principium, cum princeps iſte omnis nequitiæ abunde ſufficiat, qui et a Chriſto dicitur princeps huius mundi Ioan. 12. 14. et 16. Audiſti, lector, quanta ſit dæmonis in totum mundum poteſtas, quanta mutatio, et quan- ta pollutio. Audi nunc longe maiora. Alia maior eſt ferpentis in cælum et regnum Chriſti ad nos delatum, poteſtas, abominabilis de- ſolatio, et contaminatio. Sicut carni intruſus per mulierem ſerpens, deceptione quadam corporalem orbem olim perdidit: ita nunc in Romanæ mere- tricis ſpiritum facto impetu, nouum a Chriſto rege- nitum mundum, per ſimilem deceptionem denuo peſ- ſundedit, cum denuo ambirent carnales homines ef- fici pape et dij. Ilpſemet eſt draco ille magnus, ferpens antiquus, qui eſt diabolus et ſatanas, ſedu- Gor orbis terrarum, qui poteſtatem ſuam Babyloni- eæ beſtiæ, id eſt papeę, dedit apoc. 12. 13. et 20⸗ Quem nunc pugnantibus contra ipſum angelis Chri- ſti, videbimus ſicut fulgur de cælo cadentem: et quem Deus conteret fub pedes noſtros, vt Chriſtus et apoſtolus nobis prædixerunt. Contra draconem hunc Papatus fautorem nunc pugnabunt angeli, apoc. 12. et Dani. 12. Hic ipſe ſerpens eſt angelus abyſſi abaddon, id eſt, perditio, qui hactenus regnauit apoc. 9. Vt merito ſit hic filius perditionis 2. Theſ. 2. et authori ſectæ perditionis. 2. Pet. 2. Verus nanque rex, filius perditionis, et author ſectæ perditionis eſt pa- pa, qui veneni calicem nobis immiſcuit, et omnia pro- fanauit, ex pietatis initio ad impietatem maximam degenerans. Sacra profanis hic miſcuit, tempora B. 5. lis re 394 DE ORBIS PERDITIONE lis regni coronam Papatui commiſcens. Hinc papali concilio ſtatutæ tritoitarum in Deum vnum blaſphe- miæ, idola, Babylonica ſacra, ceremoniarum leges, et ſacriſiculorum fectæ. Vetitum ille pomum come- dit, vt naſcerentur in terra noui dii, et noui reges, cum regnum Chriſti non eſſet de hoc mundo. Veti⸗ tum regnum vſurpauit, et deitatem ipſfam, ſupra fra- tres ſe extollens, et ſe deum in terris vocari faciens. 2. Theſs. 2. Maius profecto ſeelus, quam fuerit in Adam, et grauius in die iudicii animaduertendum, ficut grauior ob id eſt nunce ſerpentis maledictio, quam olim, non ad terram comedendam, ſed ad ignem æternum, non cum ipſo Adam, ſed cum Ba- bylonica illa beſtia tolerandum, apoc. 19. et 20. Spirituali Chriſti regno plus intulit incommodi hæe fpiritualis Papæ impoſtura, quam carnali mundo intu- lerit olim carnalis adam. Ob id data fuit Adæ peena corporalis mortis. Beſtiæ vero cum fuis miniſtris da- tur in apocalypſi pœna ignis æterni, apoe. 14. 1 8. et 19. Legant ibi, què accipiunt, characterem eius. Væ illis, qui in propria conſcientia ſunt conuicti, et defiſtere nolunt, ob culinarum pinguedinem, lucrum et ambi- tionem. In ſpiritum ſanctum eſt ſcelus hoc. Sed præ- ſtabit de his omnibus hic latius diſſerere, cum hæc ipſa beſtiæ perditio ab eodem perditionis angelo, et abyfſi ſerpente ducat originem ob deitatis ambitionem. Tanta eſt draconis et angelorum eius in cæleſtibus et terreſtribus poteſtas, vt in angelos et homines iugiter pugnent. Vsque adeo a malignis ſpiritibus violatur cæle- ſtium nohis miniſtrantium maieſtas, vt cæli et ſtellæ di- cantur denigrari, perdere lumen ſuum, triſtari, et condo- lere, Iere. 4. Angeli etiam ob id commoueri ſeu ſlere di- cuntur. Eſai. 3 3. et Matth. 2 4. Deflent vere, triſtantur, do- lent nunc, et grauiter doluerunt angeliDei, durante inſigni hac deſolationis abominatione per tempus et tempora et dimidium temporis annos mille ducentes et ſexaginta, Vt ex prophetis aperte colligitur. Inſignem hanc fore in cæ- leſtibus ſeſtibt Darien fer d Matth captin citur. ſüngui ic ett Interte ſtes, Matth. elle ſil Atque ſumn e Dei, et el⸗ Eſa. Ait ke⸗ monte deturb telte ( une us e lehr lo D Thes dempe ytte Datus magi cento Ditis Co gnifee⸗ Annos Ka Moph Kar N Hine g u i⸗ Nigrun kg oln N et nolltt⸗ undo. A. n, Unn Noeri ſes Guan fun Nadenene ts maritt ncun, kl El en! . 19,4 heonme! li mmhe fuit Ar is niitn .IIhan eils N! i, eruen S noe. Ki ecun 1e gelo6 D bitoen⸗ L. I B E R 1.. 395 leſtibus mutationem, prædixit Chriſtus, prædixerunt Daniel et Ioannes, prædixerunt et alii prophetæ. Con- fer dicta Eſa. 13. Iere. 4. et Ezech. 32. cum dictis Marth. 24. Lucæ 2I. apoc. 6. et 9. Sol Chriſtus in captiuitate hac Babylonica obſcuratus illis omnibus di- citur. Luna eccleſia non dedit lumen ſuum, ſed in ſanguinem verſa eſt, cruenta tyrannide. Stellæ cæli, id eſt veri euangelii et veritatis miniſtri, deciderunt. Interfecti ſunt a Babylonica beſtia duo illi Chriſti te- ſtes, Moſes et Elias, lex et prophetæ, apoc. I1. et Matth. 17. Interfecti ſunt nec amplius teſtantur Ieſum eſſe filium Dei, quia eorum teſtimonium nemo accipit. Atque ita, irato nobis Chriſto, et clauſo libro, clau- ſum eſt cælum. Imo receſſit a nobis liber ſcripturarum Dei, ſicut volumen inuolutum, liber complicatus, et elauſus, quem nemo nouit legere, apoc. 5. et 6. Eſa. 29. 34. Ezech. 2. et Zacha. 5. Denique, (vt dit feremias dicto ca. 4. et Ioannes dicto cap. apoc. 6.) montes, id eſt, mundi monarchæ ab imperiis ſuis ſunt deturbati, et nos grauiter afflicti. Exercitus cælorum, teſte Chriſto, ſiue angeli ipſi conſternati et commoti hanc tantam Chriſtianiſmi iacturam, hanc tantam ſta- tus noſtri miſeriam, lachrymantur, et deflent. Durauit lachrymabilis noſtra conditio ad tempus, quo in tem- plo Dei ſedit homo peccator, quafi Deus in terris. 2. Thes. 2. Cuius myſterium iniquitatis iam apoſtolorum tempore agebatur, vt ait ibi Paulus. Verum nanque fuit myſterium iniquitatis, cum ſe apoſtolatus munus in Pa- patus dignitatem et regnum ſenſim transformauit, idque magis poſt Sylueſtrum et Conſtantinum. Annos mille du- centos ſexaginta durauit regnum Antichriſti, quibus fi⸗ nitis erit nunc cæleſtis pugna. Cogita, lector, quid apud Danielem et Ioannem ſi- gnificet ille Michaélis füturus aduentus, et pugna poſt annos deſolationis mille ducentos ſexaginta, Dani. 12. et apoc. 12. Obſerua bene, quam certa ſit ibi de hac re prophetia, qua nos docet Ioannes, a tempore, quo ereptus eſt a nobis filius Dei, et a quo eius eccleſia in ſolitudinem fugata 396 DE ORBISPERDIITIIONE fugata ſeceſſit, iam tranſiſſe tempus, tempora, et di- midium temporis, annum vnum, annos duos, et ſe- miannum. Hi declarantur ibi eſſe tres anni cum dimi- dio, quos et Ioannes vocat menſes quadraginta duos, dies mille ducentos ſexaginta. Diem vero propheti- co more pro anno eſſe ſumendum, paſſim nos docent prophetæ, vt a Conſtantini, et Sylueſtri tempore iam annos mille ducentos ſexaginta regnauerit Papa, verus Antichriſtus. Ab eo tempore eſt in tres res triparti- tus Deus, fugatus omnino Chriſtus, peſſundata omni- no eccleſia, præualuerunt tunc idola, innumeræ ortæ perditionis ſectæ, et abominabiles regni Chriſti deſo- lationes. Ab ipfa perpetui euerſione vsque ad reſti- tutionem cum Ioanne dixit primo Daniel, fore annos mille ducentos ſexaginta. Poſtea aliquot annos adie- cit, vsque ad perfectam reſtitutionem: quia ſenſim cœpit abominatio, ſicut ſenſim tolli nunc incipit, et breui erit tota ſublata. Danieli dixit angelus, Clau- de ſermones et ſigna librum, quia poſt multos dies erit viſio Dani. 8. et I2. Ioanni vero dixit, Ne ſignaueris verba prophetiæ libri huius, quia tempus prope eſt apoc. 1. et 2z2. Inter Danielis et Ioannis reuelationes fuerunt anni circiter quingenti, et poſt Danielem dicitur tempus longum, poſt Ioannem bre- ue; ergo poſt Ioannem erat breui futurum. Prope erat Paulo defectio eccleſiæ, et myſterium iniquitatis, quod in Papatu iam agebatur. 2. Thſe. 2. Ab apo- ſtolorum enim tempore, et in ipfſa apoſtolorum per- ſona, originem ſibi fecit Papatus: et myſterio magno ex Papatu factum eſt regnum duos habens gladios ad effundendum ſanguinem. Myſterium iniquitatis Ro- mæ ſemper fuit principatus ambitio, et verorum Chriſtianorum perſequutio. Iude eſt publice ſem- per edictum, vt Chriſtiani interficiantur, quæ ve- riſſima eſt Antichriſti nota: adeo vt Sibyllæ, teſte Lactantio, ob id Romam interituram dixerint. Ob id ipſum eam Ioannes, maledicit „ et-perituram ait ait, tio d Fiſle. Lecle pit A cisee ſionen inigwi Ut qui ſellens Rem eliden ſticos ſtum Chrit et C comt tum luret tione tellign on i ſeinde II. tinn, nnos Dathn re de quo cet, Je ſtruch et ad dcit Drac 24. in ce XI npory uos, a, ni cum dn lraginm n ero ro n tos tenporei Hunderaoe nnumeren Chrikic⸗ ge An l, e Ot Mdee ne nſt ngelg, t m eo A, , (in els etlu ni, Lonmen Umn. H Un iini gann’. niguträk et ven⸗ bir . r, n L I B EK R I. 838397 ait, apoc. 18. Hanc Papatus eruptionem, quid ini- tio detinuerit, ait Paulus, ſe Theſſalonicenſibus di- xiſſe. Eam initio retinuit virtus ſpiritus ſancti in Eeccleſia, et imperii ſedes: quibus deficientibus eru- pit Antichriſtus. Defectio eccleſiæ maxima fuit, ſeu diseeſſio, vt Paulus defectionem vocat, ſeu disceſ- ſionem. Quæſo te, lector, hoc ibi cogita, De quô iniquitatis myſterio iam præſente loquitur Paulus. Et quis eſt ille filius perditionis, qui in templo Dei ſedens, ſe ab eo tempore, vt Deum nobis oſtentat. Rem ipſam ob oculos vides et dubitas? Sexaginta euidentiſſima ſigna tibi poſtea producam. Qui papi- ſticos ritus vere intelligit, non eſſe ſecundum Chri- ſtum, vere intelligit, Papam eſſe Antichriſtum, qui Chriſti regnum occupans, Chriſto contraria ſtatuat, et Chriſto contraria faciat. In exercitu Romanorum contra Ieruſalem aperte ſignificauit Chriſtus exerci- tum ethnicorum, qui eccleſiam occuparet, et deſo- laret, vsque ad dicta tempora. De tanta abomina- tione non ſine myſterio dixit Chriſtus, Qui legit, in- telligat. Mat. 24. et Mar. 13. Legimus nos, et non intelligimus. Sermo ille eſt gladius vtrinque ſcindens. Ex Chriſto ipſo Lucæ 21. et Ioanne apoc. II. euidenter docemur, fore quædam tempora gen- tium, et calcandam a gentibus ciuitatem ſanctam ad annos 1260. Quando ea prædicebat Ioannes in Pathmo, iam erat deſtructa Ileruſalem: ergo aliam fo- re deſtructionem, ipſe notat adiecto certo tempore, quo ethnici calcabunt eccleſiam. Paulos quoque do- cet, fore quædam tempora plenitudinis gentium, poſt quæ Ifraël totus ad Deum conuertetur Rom. 11. De- ſtructa beſtia cantant ſancti, omnes gentes venturas, et adoraturas in conſpectu Chriſti apoc. 158. Vtinam id cito fiat. Futurum ait Chriſtus, vt in conſummatione prædicetur euangelium regni in vniuerſo orbe, Matth. 24. Hoc vItra factam prædicationem expectandum eſt, in conſummatione mundi deſtructo Antichriſto. Ex Danie- 398 DE ORBIS PERDITIONE Danielis item cap. 7. apertiſſime conſtat, cornu quod- dam mirabile, poteſtatem quandam mirabilem de fer- reo illo Romanorum regno egreſſuram, mutaturam tempora et leges, in Deum loquuturam mirabilia, et ſanctos afflicturam, duraturamque ad annos 1260. eis vero finitis eſſe deſtruendam, et ſanctos præuali- turos. Quod totum plane a Conſtantini et Sylueſtri tempore factum videmus, a quo iam anni illi 1260. tranſierunt, quibus horrenda abominatio regnauit. Conſtantino imperatore facto tune monacho, et Syl- ueſtro in Papam regem conuerſo, neceſſe fuit faciem orbis inuerti. Occupante eccleſiam regno carnis, neceſſe fuit regnum ſpiritus deſolari. Conuolantibus Eccleſiæ miniſtris ad mundi dignitates, neceſſe fuit miniſteria ſpiritus deturbari: quia duobus his nemo poteſt ſeruire. Subigente nos omnes ipſo dracone, beſtiam, et idola nos adorare faciente, neceſſe fuit Chriſtum in cælum rapi, et nos cum beſtiæ chara- ctere negociatores fieri. Quæ omnia mox futura do- cet Ioannes, et tempus prope eſſe. Eandem regni ſui diſceſſionem prædixit nobis ipſemet rex. Lucæ 19. Nam poſt ipſius diſceſſum coniurauerunt in eum tri- toitæ, dicentes, nolumus hunc regnare. Imo ſtatu- tum ab eis eſt, eſſe incorporeum quendam, et inui- ſibilem realem Dei filium. lIeſum ipſum hominem non eſſe verum filium Dei, nec verum Chriſtum, nec regem Iudæorum, ſed humanitatem. Regni quo- que gubernationem Antichriſtus hic vſurpauit. Atque ita manſit Chriſtus regno et dignitate ſpoliatus a Syl- ueſtri et Conſtantini tempore ad annos 1260. Do- cet nos Zacharias cap. 1I. Babylonico paſtore con fractam eſſe Chriſti elegantiam, et iritum factum pactum eius cum gentibus initum. Ad idem Daniel cap. 9‧ Occidetur, inquit, Chriſtus, et erit in nihi- lum, diſſipante omnia venturo illo Romano du- ce, vere Babylonico. Babylonicus ille fuit, et in Babylone factus eſt Babyloniorum rex tem- . 4 pors poralis trimonit ulla, daica e dem in Romane ſus conn Sylueltn nem. ſtantimns ur, et Lech. 1 inmutat kamini, mat Abe Veſtri m nones ee ceepiſſe: ur in e Tune ven 1 niſi, chriti ſn figati ſee lektrum : Ndigne Caput elſe Crritun, Trum RNo Vero rex Murtyres tibuens Ritiſfimn Obije un Anti⸗ iimus, ins An Melpnii ling r NI COrun n, bilemn ee⸗ 9 Mlltntt nürabily Annos 1i ndtos prenk gi et Slet ni u Ntio kerntt cho, e le fult hi 1egno ent Copkolrta , Neelef bus Iis l a , heblei beſte O or kimn Panten key. Leh 1 in en! . Im lan, & 1 in bon e L IBE R I. 399 poralis: qui et Babylonicas ſtatuit ceremonias, ma- trimonium interdixit, legales fecit tonfuratorum re= gulas, vnguenta conſecrationis, Iudaicos ritus, Iu- daica et Babylonica ſacrificia. Hic trinitarias ibi- dem in Deum blaſphemias induxit, et monarchiam Romanam migrare Conſtantineèpolim fecit, glorio- ſus confeſſor. Idola et imagines, vt dixi, ſub hoc Sylueſtro eperunt, ad Helenæ mulieris ſuggeſtio⸗ nem. Varia tum mortuorum cadauera primus Con- ſtantinus Conſtantinopolim fetulit, vt ibi adoraren- tur, et darentur ſpiritus imaginibus, apoca. 13. et Ezech. 14. Mahometani ipſi et Hebræi affirmant, immutatam fuiſſe Chriſti religionem temporibus Con- ſtamtini, vt ex Alchorano iam alibi citaui, et affir- mat Aben Ezra Genes. 27. vbi et Conſtantini et Syl- ueſtri meminit. Ipſimet Papiſtæ omnes fatentur, ca- nones conciliorum, et Papiſticas leges, tunc ſtatui ccœpiſſe temporibus Conſtantini et Sylueſtri, vt habe- tur in eorum decretis diſtinét. 15, cap. canones. Tunc venenum in eccleſia effuſum eſſe, voce de cæ- lo miſſa, publice auditum eſt. Vera funt hæc Anti- chriſti ſigna. Vera Chriſti eccleſia tunc in ſolitudine fugata ſeceſſit, apoc. I2. Quanquam ante hunc Syl- ueſtrum aliqui ſeruarentur Iudaiſmi, hie tamen plenam vndique colligens induxit abominationem, ſe eccleſiæ caput eſſe dicens, et regem faciens quaſi alterum Chriſtum, imo vero Antichriſtum. Ante hunc Sylue- ſtrum Romani epiſcopi fuerunt fere martyres. Hie vero rex potens, duplici gladio accinctus, eœpit alios martyres facere, Papæ et Pontificis ſummi nomen ſibi tribuens, ſe Deum in terris declarans, ſanctiſſimum et beatiſſimum. V Obiicies nobis fortaſſe, ante Papatum fuiſſe ſpiri- tum Antichriſti, vt docet nos Ioannes. Id prorſus con- cedimus, ſimul cum ſpiritum Chriſti agere ceœpit ſpi- ritus Antichriſti. t. Ioan. 4. Sed in Papatu regnum. occupauit. Per diſeipulos Simonis magi per agere prius ſolebat ſpiritus Antichriſti, ſed non præuale- bat, do- 7 400o DE ORBIS PERDITIONE bat, donec beſtia eſt a ſpiritu ipſo draconis in pontifi= cali ſede collocata. Tunc eſt apoſtaſia conſummata. Ad idem apoſtaſiæ myſterium, vt intelligas, in lege olim delituiſſe omnia Chriſti myſteria, aduerte, quod poſt tantam Aegypti de ſeruitute liberationem ſolos tres dies pie in Chriſto Iſraëélitæ vixerunt, in eum deinde murmurantes. Exo. 15. Poſt triduum etiam accepta lege murmurarunt Num. 10. et II. Poſt mortem Ioſuæ, qui eos in terram promiſſam in- troduxit, mox eſt apoſtaſia ſequuta, Iudicum. a. bPoſt pios item reges, qui typum Chriſti gerebant mox eſt ſequuta abominatio. Quæ omnia vmbræ fuerunt re- rum futurarum. Cum primum tranſierunt Iſraélitæ illos duodecim fontes aquarum, et ſeptuaginta pal- mas, id eſt duodecim apoſtolos, et ſeptuaginta Chri- ſti diſcipulos, acriter murmurarunt, Chriſtianam illam et arctam vitam exoſi, Exo. I5. et 16. et Num. 33. Ibi oſtenditur apoſtaſia noſtra poſt apoſtolos et diſci- pulos mox futura. Adeo fuimus nos variis errori- bus per Babylonis deſerta circumacti, vt fuerimus multo grauius quam Iſraëlitæ, affficti, ad idola decli- nantes, fame et fiti verbi Dei ſcabidi, contabefcen- tes, a ſerpentibus, ſcorpionibus et locuſtis percuſſi, à beſtiis paſſim interfecti, et a fornacis igne viui con- cremati. Quanquam iudicio ſenſus noſtri nihil vide- retur nobis deeſſe, vere tamen caruimus fide et pro- miſſione Dei. Non habentes Dei ſcientiam, iudicaui- mus dulce amarum, et amarum dulce. Eiſa. 5. Ac- cepta Moſis lege, et audita Chriſti prædicatione, poſt- quam aſcendit in montem Moſes, et in cælum Chri- ſtus, deſciuit denuo omnis populus a Chriſto, Deo ſuo. Sicut confractæ ſunt primæ teſtamenti tabulæ, ita confractum Chriſti euangelium eſt denuo repa- randum. Bono igitur animo ſimus, nam comple- tus eſt fere iam interficiendorum numerus, vt di- catur apoc. 6. Completum eſt tempus trium anno- xum cum dimidio, quibus, regnante beſtia, erat ciui- tas ſan- iis ſun Rieut dieauit ita bet nobis e Cies, beltin Vt Uud Annos er ſlcercote totum de Poſt lon Cicitur tres am pora e iridun terkecti leris er ele om ſeri eo! tls hom Theſkal. ſor van letis p non ſar ſuncto, ille Pu clamat, tamen poc. ile Pe line n klit vn Uhln, in fun⸗ Oni ſeri 0 NI nsü fenit D te Ienne 2 Wenn, Dof ti . 10, l pronika! Mleum, erebent un bre klem Hterunt It ſeptunein pruneint. Chrikimu! 6. et ! ine ii⸗ us kiee tian, M edietin? ſnen in celn 1Cl Eanen H“M eſt cennd 4 Mmerls, nis tin „ pru helinn . I B E R lI- tas fancta calcanda, Lucæ. 2 I. apoc. I1I. 12. et I3. Sicut ad tres annos cum dimidio Chriſtus in terris præ- dicauit et regnum cælorum nobis prædicans aperuit, ita beſtia ad tres annos cum dimidio regnans, eum nobis clauſit, tot annos illa complens, quot Chriſtus dies. Regnante impia Iezabel, ſicut regnante impia beſtia, clauſum eſt cælum ad tres annos cum dimidio: vt illud fuerit vmbra huius veritatis. Poſt eos tres annos cum dimidio miſſus Elias, cælum aperuit, et ſacerdotes Baal cum fuis idolis exterminauit. Hoc totum denuo futurum Chriſtus et loannes nos docent, poſt Ioannem baptiſtam eſſe denuo mittendum Eliam, dicitur Matth. 17. Mar. 9. et apoc. II. Itaque poſt tres annos cum dimidio Lucæ 4. poſt tempus et tem- pora et dimidium temporis, dicto cap. apoc. I1. Spiritualem docet ibi Ioannes eſſe factam a beſtia in- terfectionem Moſis et Eliæ, interfectionem ſpiritus legis et prophetiæ: et ſpiritualiter poſt annos 1260. eſſe omnia nunc reſtituenda. Neceſfſſario debet nunc fieri eorum omnium reſtitutio, cum nunc ſit reuela- tus homo ille peccati, et illuſor qui præualebat. 2. Thefſſal. 2. et Eſæ. 29. Ipſe eſt ille baſtor idoli, Pa- ſtor vanitatis, duplici gladio accinctus, qui poſt alios legis paſtores, futurus prædicitur, qui oues infirmas non ſanabit, ſed inſtar lupi deuorabit Zacha. I I. In ſancto, tuto et excelſo loco nidum ſuum collocatum ille putat, apoſtolicam benedictionem fibi tribuit et clamat, Pax, Pax. Ilere. 6. 8. et I. Thefſl. S. Vere tamen non eſt pax, ſed ruet Babylon impetu magno apoc. I8. Eſa. 2 1. et lere. S I. Quod enim antiquæ illæ Babylonis prophetiæ ſint denuo nunc implendæ, hinc manifeſte colligitur, quod illa prior Babylon fuit vmbra huius ſecundæ, quod Roma eſt dicta Ba- bylon, et quia in noua Ioannis de Babylone prophe- tia ſunt priorum prophetarum verba repetita. Sed omnia melius comprobemus. Babylonis et beſtiæ myſteria ſunt hic fuſius exponenda. C. Baby⸗ 402 DE ORBIS PERDITION. Babylonem eſſe Romam, non eſt quod dubite- tur, cum a Petro iam dudum hoc fit declaratum ca- pite vltimo prioris epiſtolæ, vbi Romam expreſſe vo- cat Babylonem. Ioannes quoque hoc docet aperte cum Babylon nunc dicatur ciuitas magna habens re- gnum ſuper reges terræ, apoc. 17. Ea ipfa eſt, quæ ſedet ſuper aquas multas, et populos multos, vt ibi dicitur, ſicut in figura olim de altera Babylone dicebatur. Eſa. 47. et Iere. 5S1. Ad idem facit, quod in Babylonis excidio ait idem lIeremias de gloria et eleuatione aquarum Iordanis in baptiſmo aſcenſurum populum fortem, quaſi leonem, ad perdendam Baby- lonem TIere, 50. et cap. 5 I. draconi confertur rex ille Babylonicus, qui delitias paradiſi Dei a nobis abſ- tulit, eis ventrem ſuum replendo. Certe abſtulit a nobis cæleſtem paradiſi regenerationem, abſtulit euchariſtiam, vt menſam ſuam impinguaret. Eodem cap. apoc. 17. illa eſt Babylon, in qua ſedet coro- nata meretrix purpurata et auro plena. Euidentifſi- ma res eſt. Non datur alicubi ciuitas alia, quæ re- gnum habeat ſuper reges, in qua ſit beſtia talis, et tam ſublimis negociatio. Item apoc. 18. illa decla- ratur eſſe Babylon, cuius præſtigiis, veneficiis et er- roribus, ſeducuntur gentes: in qua etiam inuentus eſt ſanguis omnium ſanctorum, qui interfecti funt in terra. Iuſtinus, Irenæus, et alii veteres, Romam ibi intelligunt Babylonem, vt docet aperte Tertul- lianus, et citat Euſebius in hiſtoria eccleſiaſtica, li- bro ſecundo, capite decimo quinto. Pulchrum eſt huius ſecundæ Babylonis dictum apud Zachariam capite quinto: vbi deſtructa iam priore Babylone, adhuc oſtenditur ædificanda impietatis domus in ter- ra Sennaar, quæ eſt Babylon. Plerisque aliis ratio- nibus Romam eſſe Babylonem, oſtendit Paulus Oroſius libro ſecundo, et comprobant ſocii ipſius Hieronymus et Auguſtinus, qui etiam imprudentes coguntur vVera Fera kate cem, Vo bro Dicy Coon eſt expon elt, et aſe 17. Cuir Pore in ten Glia ſolus e Uhue eller ſolus Heb Citus terre fOcans pe Em dealb ngelus in Dyloniis . Zücharia Dapam n. Vnquam e⸗ (e in ren e ſe i Litrit der 5. et 2. ioritaten kros ver ihrem, GRercere. Miniſterin u orge 2. Corint . Nee ſiüimn fin e Cltonis anlg g dvoc XI. Gvod wetpek e Gheet nn lubent u i prlos m ein taci, 141.2 & Ge on s e tdendunk conem Dei1 Ni Cete& nen, 4 nt. guu En 3 UnE betu netkliß Etetes terl eeckiti⸗ Mi L I B ER 1I 403 yera fateri. Et Babylonem et purpuratam meretri- cem, vocat Hieronymus Romam, præfatione in li- bro Didymi. Cognita Babylone, beſtiæ myſterium nunc ſuper- eſt exponendum. Beſtia babylonica fuit, et non eſt, et aſcenſura eſt de abyſſo, vt ait Ioannes apoca. 17. Cuius rei hic eſt intellectus. Fuit legis tem- pore in terris ſummus pontifex, nunc autem non: quia ſolus eſt in cælo pontifex Chriſtus, qui ſi in terris adhuc eſſet, ne pontifex quidem eſſet, vt ait apo- ſtolus Hebr. 8. Fuit ergo, et nunc non eſt pontifi- catus terrenus. Id etiam docet Zacharias capi. I1I. vocans paſtorem vanitatis, rem quæ non eſt, parie- tem dealbatum vocat Paulus. Quod etiam Michaél angelus increpato ſatana, ſit cidarim mundam a Ba- byloniis detractam, Chriſto reſtituturus, colliges ex Zacharia cap. 3. Mira res eſt, quod bPetrum fuiſſe Papam nos dicamus, cum ille de ſuo Papatu nihil vnquam cogitarit. Imo plane norit, Papatum non eſſe in rerum natura, vt videbis libro ſequenti. Imo nec ſe aliis apoſtolis dignitate maiorem vnquam co- gitauit Petrus, ſed tantum compresbyterum. I. Pet. 5. et 2. Det. 3. et acto. 8. Sciebat ipſe, eam ma- ioritatem contraire præcepto Chriſti, qui inter mini- ſtros verbi, neminem vult in eccleſia alio dici ma- iorem, nec aliis dominari, nec in alios poteſtatem exercere. Matth. 20. Eo magis, quia quod ad miniſterium attinet, excellentius in Paulo apoſtola- tus organum Petrus ipſe agnoſcebat, vt apparet 2. Corinth. II. et I12. CGalat. 2. acto. 19. et 2. Pet. 3. Nec in Petro, nec in aliis, etiam accepto ſpiritu ſancto, erat tanta ſapientia, quanta in Pau- lo, vt apparet acto. 10. et II. Avb initio ſuæ vo- cationis perfecte nouit Paulus myſteria Chriſti, vo- candas gentes, et tollendos omnino Iudaiſmos, id quod alii tunc neſciebant. Quædam peculia- C. 2 ria ——— 404 DE ORBIS PERDITIONE ria iuxta fidei ſuæ rationem habuit Petrus, ſicut lo- annes, et alii, ſed hoc nihil ad papatum iſtum. Rogabit hic quispiam, Si pontificale illud terræ ſacerdotium fuit, et non eſt, vnde nobis prodiit hic Romanus Pontificatus? Ad hoc eodem cap. 17. re- ſpondet Ioannes, de abyſſo ipſum aſcenſurum, inquiens. Poſt diluuium eſt malorum ſpirituum carcer in abyſſo, vt alibi oſtendimus, et comprobatur Lucæ 8. apoc. 20. et 2. pet. 2. De eo maris abyſſo aſcendens dra- co, et in Beſtiæ corpus intruſus, dicitur de abyſſo beſtiam ipſam educere, eam ſuper populorum aquas multas, inter ſuperum et infernum mare, in Exquiline monte, antiqua idolorum ſede collocando, in qua iam olim in ſatanæ pontificatu ſedere ſolebat idolorum pon- . tifex. Dedit ibi ſatanas ipſi beſtiæ clauem putei a- byſſi, dedit ille pontificiam ſedem ſuam, et poteſta- tem magnam, apoc. 9. I I. 13. et 17. De maris po- teſtate in terræ montes aſcendit beſtia, vt terræ ma- rique dominetur. Super montem etiam inter maria, ait Daniel, eſſe ab Antiocho fixa tentoria ſacri palatii, idque in figura futuri Antichriſti. Daniel. 1I. Hæc ſatanæ antiqua ſedes, dicta nunc ſedes a- poſtolica, (nomina enim nihil moror: nam et ſa⸗ cris nominibus Ieroboam, et alii olim idolola- træ, ſuos lucos decorabant) hæc inquam ſanctiſſi- ma ſedes, ſita eſt in monte exquiliarum, qui ſepti- ceps dicitur. Sunt et beſtiæ ipfſi capita ſeptem, montes ſeptem, et monarchias ſeptem referentia, quas et reges ſeptem Ioannes vocat, apoc. 13. et 17. Septem vere fuerunt regna, ſiue ſeptem monarchiæ, in quas captiuus migrauit populus Dei. Earum qua- tuor notauit füturas Daniel capi. 7. Iam vna tunc præceſſerat Aſſyriorum. Tempore Zachariæ præceſſe- rant quatuor, Afſyriorum, Chaldæorum, Medorum, et Perſarum, quas ipſe vocat quatuor cornua, dquæ Jentillauerunt Iudam et Iſraélem, Zacha. I1. Sequun- tur eas Ur easetn Glarta D Auun ſol igſins tem ciderunt. Conttanti 17. JA ſtätem ſib Vt Videat in ilis ſe ia iit lo⸗ elt, et d cherrimme ſi bene la, us Drecipun Narchia Leletz. tentior. lelinat, (iens, pt lun Uns beltin lo Ro 1coreri ſe DMtemn mon (le ſnt 6h. 17. COrlua de et poteſt, les in C Doteſtate hleini 5N n iſun. le ilttn bis pocit n cin. in! rum, Mi Ncerin c Lucxe Alcencens ciur &, Polortmn e, in iel a ,5 S=S- do, incet tidolonn, laven Amel Nln, ten – I. L. B E R I. 405 tur eas: monarchiæ Græcorum et Romanorum. Vnde quarta Danieli, eſt loanni ſexta, nempe Romana: quam ſolam ſupereſſe ait Ioannes, cum aliæ quinque ipſius tempore iam cecidiſſent. Quinque inquit ce- ciderunt. Sexta nunc eſt Romana. Septima veniet Conſtantinopolitana, quæ non diu durabit, dicto cap. 17. Super hos omnes montes, imperium et pote- ſtatem ſibi vendicat beſtia, quaſi totius terræ Deus: vt videatur eius eſſe octaua monarchia. Vere tamen in illis ſeptem continetur, præſertim in Romana. Et ita ait Ioannes: Beſtia, quæ fuit et non eſt, octaua eſt, et de ſeptem eſt, et in interitum vadit. Pul- cherrime profecto de hac re loquutus eſt Ioannes, fi bene intelligatur. Hinc etiam intelligitur plaga Ula, quaſi ad mortem beſtiæ illata, apoc. 13. Nam præcipuum illorum ſeptem capitum caput, nempe mo- narchia Romana, eſt aliquando cum ipſo papatu fere deleta. Reuixit tamen Papa, multo quam antea po- tentior. Imo ob id ſolet gloriari, quod a vulnere reuiuat, ob id ſe magis ab hominibus adorari fa- ciens, vt ibi refertur. Iam aſſequutus es, lector, omnia fere coronatæ il- lius beſtiæ myſteria, Quod fuerit et non ſit, quod de abyſſo Romam aſcenderit, cum poteſtate magna ſe adorari faciens, quod ſeptem fuerxint eius capita, ſe- ptem montes, ſeptem monarchiæ. Paucis nunc accipe, quæ ſint illius beſtie cornua decem: id quod eodem cap. 17. nobis declarat Ioannes dicens, Decem beſtiæ cornua decem reges ſunt, qui vno conſenſu virtutem et poteſtatem ſuam Beſtiæ tradent. Hos nunc plane vi- des in Chriſtianiſmo reges Beſtiæ ſubditos „ quorum poteſtate Beſtia, quaſi cornibus fulcitur, eis omnibus ad laſciuiam abutens. Hos omnes ſimul cum Beſtia regiam poteſtatem accepiſſe, ait angelus. Quia cum primum facti ſunt hi, qui nunc funt Chriſtiani re- ges, ſimul et papiſtica poteſtas in eos regnare cœpit, vt virtutem ſuam hi omnes reges conſen- ſu vno Beſtiæ ipſi tradiderint. Imo regiam po- C. 3. teſta-⸗ 4 406 DE ORBIS PERDITIONEZ teſtatem àa Beſtia recognoſcunt, eam genibus flexis et pedis oſculo adorando. At nunc eam odio proſe- quentur, et deſolatam facient dicto cap. 17. Quod etiam cornua hæc Antichrifti ſint ad Romanum re- gnum referenda, docet euidenter iam citata Danielis viſio cap. 7. Nam ferreo illi Romanorum regno tribuuntur cornua decem, ex eodem regno ait Daniel oriturum mirabile quoddam ſupra illa decem cornua cornu, in quo erit os loquens ingentia, in quo erit tanta poteſtas, vt reges humiliet, ſanctos conterat, mutet tempora et leges, per tempus, tempora, et di- midium temporis annos mille ducentos ſexaginta. Horrendum eſt huius cornu poteſtas, quod ab initio erat paruulum, vt ait Daniel. Poſtea adeo creuit, vt contra principem principum conſurgens, et leſum Chriſtum conculcans, in Deum loquatur magnifſica: montes, id eſt monarchas, migrare faciat, reges hu- miliet, ſanctos conterat, leges et tempora mutet, ſtel- las cælo detrahat, et infernum aſcendere faciat. In in- fernum poteſtatem habet, vt animas a purgatorio libe- rare poſſit. Apoſtolis non in inferno, ſed in terra da- tum eſt ligare et ſoluere, Matth. 16. et 18. Anti⸗- chriſto vero datum eſt, in inferno ligare et ſoluere, quia claues habet putei abyſſi, infernalis deæmonis po- teſtatem habet, apoca. 9. et 1 3. Adde quod in vrbe ipſa fuit inſignis pontificatus ad idololatriam. Pontifex ipſe ſatanas, parentalia, iuſta funebria, placandos manes, in- ferias, exequias, et alia pro mortuis ſuffragia, ab Aeneæ ſeculo Romæ docuerat. Quos omnes ritus, ab ipſomet ſatana inſtructa beſtia, ad vnguem nunc ſeruat, ſicut ri- tus terræ Chanaan ſeruarunt Iſraëlitæ. Sicuti ibi cole- batur Hecate TGinαιρανιαα ita nunc a tritoitis colitur tri- ceps cerberus, tres in vno numine ranarum ſpiritus, vt ait Ioannes. Sicut habebat Hecate capita tria, apri, equi, et canis: ita Beſtia habet imaginem pardi, vrſi et- leonis, apoc. I 3. Nam immanior eſt beſtiis aliis omnibus, Vt ait It ait! tale, Be et Beſt dopro Uis ido niuerſi g0: en beſix, pture. Del Propher Inalo Pientia et domin 0culos loannie elt trin ſpiritus Phete, tur ha Ut ra Qrac ſumta mend eſt, digni⸗ mulan tatore Vlürp tates et an. in gen laben N lbus lente odio ⸗ 7. r 17. 1 itata Dui norun k 10 A lecenn in , in t Cos eonte Upot e s Nenn fein. 14 rgnwin 5 d in ten⸗ 1d E Ne e 1, Cbinttf Ponrtlet os nss in Ple ii⸗ enut 1⸗ nt id⸗ iscline „ 4 itn i lis Mi⸗ 1 b. . L I B E RK I. 407 yt ait Daniel. Ab æterno non eſt viſum monſtrum tale, nec tanta diaboli impoſtura. Beſtiæ imaginem ſupereſt nunc paucis exponere, et Beſtiam aliam ſecundam de terra, quæ dicitur pſeu- dopropheta. Beſtiæ imaginem eſſe papiſticum quod- uis idolum, non eſt difficile intelligere. Nam in vV- niuerſum dicitur, quoduis idolum eſſe beſtialis ima- go: cui qui ſe flectunt, et incuruant, ſunt plusquam beſtiæ, ſine ſenſu et intellectu, vt clamant omnes ſcri- pturæ. Beſtiam ſecundam bicornem, quæ dicitur pſeudo- propheta de terra, eſſe Sorbonicum magiſtrum (qui malo draconis ſpiritu imbutus, et terrena quadam ſa- pientia præditus, eſſe in terris papatum, duplici cor- nu et gladio prodigioſe defendit, et quaſi in verbo domini loquens eum nos adorare cogit) res ipfa, ſi oculos habeamus, ſatis nos docet, bene perſpectis Ioannis verbis apoca. 13. 16. et 19. vnde completa eſt trium malorum ſpirituum trinitas, qui ſunt tres ſpiritus nequam in ore draconis beſtiæ et pſeudopro- phetæ, vt ait Ioannes. Pſeudoprophetæ iſti dicun- tur habere duo cornua ſimilia agno, et loquuntur ſic- ut draco, teſte Ioanne. Loquuntur, inquam, ſicut draco, ad roborandam beſtiæ potentiam, a dracone ſumtam. Ita diſcipuli loquuntur, ſicut pater ille mendacii, a quo docti ſunt. Duo vero agni, id eſt, Chriſti vera cornua, funt duæ eius cæleſtes dignitates, regnum et ſacerdotium. Ad cuius æ- mulationem pſeudoprophetæ iſti, falſi verorum imi- tatores, homines mere terreni et infernales, duo ſibi vſurpant cornua, eis a dracone data, duas digni- tates et poteſtates, duos gladios ad nos interficiendos et anathematizandos. Temporalem gladium habent in dextra ad percutiendum et occidendum, ſpiritualem habent ſpeculatorem in oculo, ad inſidiandum et C. 4. ful- 40 DE ORBIS PERDITIONE fulminandum, vt manifeſte docet Zacharias iam cita- to capite vndecimo. Habent quoque in fuis epiſco- piis temporales et ſpirituales poteſtates, regalia do- minica et ſpiritualia iura, quæ eis funt regnum et ſacerdotium, cornua duo. Bicornes ſunt etiam infe- rioris gradus adminiſtrationes, habentes temporalem præ ebendam „ et ſpiritualem canonicatum: terrenos cenſus, et ſpirituales ceremoniarum vſus. Hinc et bicorhia geſtant caputia, et bicornes cucullas. Spiri- tualitas eorum eſt tota in veſtibus, et ceremoniis, ſpi- ritualitas Babylonica, vere Antichriſtiana, picta et fa- bulofa. Sigilla libri nunc interpretemur, de quibus ſcribit Ioannes apoc. 6. Sex priora ſigilla, ſex tubæ, ſex phialæ, ſunt ſex in hebdomada dies, afflictionis, la- boris, et perſequutionis, citra ſeptimi requiem. Sex erant anni ſeruitutis, ſeptimus libertatis. Senarius nu- merus in ſacris litteris mala ſignificat, quæ ſeptenarius tollit. Numerus fenarius eſt mundi huius ſex diebus creati. Senarius eſt numerus hominis, ſexta die for- mati, et ſex diebus laborantis. Sex ſunt modi afflictio- nis demonum. Hinc ait Iob, in ſex tribulationibus li- berabit te, et in ſeptima non tanget te malum. Poſt fex plagas Gog, ſeptimi eſt requies: et poſt ſex vaſtatores viros ſeptimum liberatorem vidit Ezechiel. Hinc nume- rus beſtiæ apoc. 13. eſt ſexcentorum ſexaginta ſex, ex ſenariis vndique cumulatus, cumulus omnium malorum. Quia in ea eſt omnis malitiæ, et prauitatis cumulus. Nu- merus hominis malus eſt, vt ait Ioannes. Poſt ſex igi- tur Babylonicæ vaſtitatis modos, quos in ſex ſi gillis mox referemus in ſeptimo myſteriò, quod iam appropinqua- uit, donante nobis Chriſto Ieſu veram ſabbati requiem, deſtruitur Babylon, et libro aperto manifeſtatur Chriſtus viui fontes baptiſini, cæna agni, et regnum Dei. In perditionem tunc mittitur rex Abaddon, cum omnibus filiis perditionis, qui terram perdide- runt, apoc. 9. et II. IIuius rei figura olim in lIoſue lofue Micha poſt bis, e Dar primo Pa E ei. 19 cip. 0. equus tt Gata Drimarr Arcutn ei dei⸗ Imper Talis. ne. ſplritu Cecdunt tium 0 Cardin⸗ habens indice ra tol nus, Verga tertio Ancen Vbert⸗ frume baria quaſt dicant terræ 1d loe NE s ian tegiie⸗ t tepnum: t etian it tennporde n: tenen Is. Hn: Als. N —☛— biche⸗ aidrs i e,1 fickion ? eglien ſeneni ſ din ſegtl deſt moci Ain Hatontot m. Mi ſer tahu gimnke! n m. ,umulu. 1 Lottut feiln Hat telne⸗ uikt⸗ Abuit, 1l Uin! . L I B E R- I. 409 Ioſue præceſſit, vrbe Iericho Romam adumbrante. Nam Michaële archangelo euaginatum gladium ibi tenente, poſt ſex dierum circuitum, clamantibus verbi Dei tu- bis, concidit Iericho die ſeptima. L Particularius vero ita exponuntur ſigilla. Qui in primo ſigillo ſuper equum album primus ſedet, eſt pa- pa æmulus Chriſti, ſuper equum album ſedentis, apo- eca. 19. Sed integra audiamus Ioannis verba dicto cap. 6. Cum aperuiſſet, inquit, ſigillum primum, Ecce equus albus, et qui ſedebat ſuper eum, habebat arcum, et data eſt ei corona, et exiuit vincens, vt vinceret. Primam habuit Papa draconis ſpiritualem poteſtatem, 1 arcum ad eiaculanda anathematum fulmina. Data eſt ei deinceps regia corona. Data eſt ei a Conſtantino Imperatore, aut aliunde addita, corona regni tempo- ralis. Et ita exiuit vincens, vt vinceret, duplici ratio- ne. Nam temporali gladio cum regibus dimicat et ſpirituali gladio eos excommunicat. Poſt Papam ſuc- cedunt alii, qui ad papatum aſpirare ſolent militan- tium ordines. In ſecundo ſigillo eſt rubeus et aureus cardinalium equitatus, presbyteria et epiſcopia ſecum habens, miſſus cum gladio legatus, ad bellum regibus indicendum, et eos anathematizandos, vt pax de ter- ra tollatur. His a latere legatis datur gladius ma- gnus, magna Papiſtica poteſtas, vt poſſint, quoquo vergant, a dextris et ſiniſtris percutere. Succedit in tertio ſigillo tertius ordo nigrorum monachorum, in amenis locis degentium, cum omni fructuum terræz vbertate: quorum cura eſt ventri indulgere, vino, frumento, oleo, et aliis pinguiter abundare. Imo ci- baria omnia, ſibi indies ad ſtateram pendi faciunt, quaſi ea nullius ſint apud eos æſtimationis. In quar- to ſigillo eſt quartus et infimus ordo pallidorum men- dicantium, qui in quatuor ordines diſtributi, quartam terræ partem peſſundant, ſicut quatuor illa gene- ra locuſtarum, quæ apud Ioëlem paradiſum Dei C. 5. perdi- 410 DE ORBIS PERDITIONE, perdiderunt, vt oſtendemus libro tertio. Horum omnium pfſeudoprophetico conſilio ſequitur i in quinto ſigillo interfectorum martyrum ingens numerus. Acd quæ deinde in ſexto ſigillo ſequitur ſolis Chriſti iam expoſita obtenebratio: et hæc eſt mors, qua nos Antichriſtus ſpiritualiter interfecit: a qua nos nunc oportet ad mille annos reſurgere, et erit hæc reſur- rectio prima apoc. 20. Reſurgere a morte dicuntur, qui a Babylone liberantur, Ezech. 37. Dani. 12. Eſa. 26. 59. et Epheſ. s. Eo magis, quia nunc per regenerationem in Chriſto ad cœleſtia reſurge- mus. Precamur igitur, o domine Chriſte Ieſu, ad- ueniat regnum tuum. Regnet in terra veritas tua. Circuncide, domine, cor noſtrum, ne a ſerpente amplius ſuperemur. Da ſeruo tuo, militi tuo, vt contra draconem ſerpentem diabolum, qui poteſtatem Beſtiæ, id eſt, Papæ dedit, potentia tua magna vi- riliter pugnet, et ſequentia circunciſionis myſteria ita aperiat, vt liber tuus omnibus aperiatur. Tu enim ipſe, qui mentiri neſcis, Danieli reuelaſti, vtri- uſque teſtamenti libros, ſtante Romano imperio, de- ſtructa beſtia, eſſe aperiendos, vt nund aperiuntur. Et quod tunc iudicium tuum in cælo ſedebit, et pu- gnantibus miniſtris tuis cornu Antichriſti perdatur, et regnum tuum ſanctis tuis reſtituatur, Dani. 7. Lege hæc omnia, lector, et fidem adhibe ſcripturis ſanctis. Aut ſaltem patientiam habe, donec ſequen- tia melius intelligas. De Cir- C ſpirit komi mum tum 1 it di⸗ ino n Etten dmo Clang lbs! Ndlia la m incipe tor. telli⸗ fuiſte fuit Chri hom et n ſnarn Ppr XI, erus. N S, Nn H a Ms . t hee te lte cionm . DMni l eſig telng ſte lell,4 1Velit ne 1 ſee liti mo,, ni porke uu i nis Nta erintt. elelski ſ inet,⸗ gebit, a D E CIRCVYNCIL SIONE VERA, CVM RE- liquis Chriſti et Antichri- ſti myſteriis, omni- bus iam com- pletis. LIBER SECVNDVS. Qircuncifionem Chriſti veram eſſe totam ſpiritualem, priori myſtice reſpondentem, profani homines ignorant, qui eius argumento pædobaptiſ- mum inducunt, ex carne carnem inferentes. To- tum myſterium Chriſti ordinem ita illi confundunt, vt dicas, eos nihil intellectus aut iudicii habere: imo nec naturæ ordinem intelligere, quæ nos per ætatem ipſam a carnalibus ducit ad ſpiritualia. Quem- admodum naturæ mutatio, ita temporis, legis et euangelii mutatio, ex paruulis facit viros, ex carna- libus ſpirituales. Carnales erant olim actiones, car- nalia miniſteria: nunc ſpirituales actiones, ſpiritua- lia miniſteria. Chriſtianos omnes oportet a ſpiritu incipere, teſte Paulo, ſicut in lege a carne incipieba- tur. Hoc pædobaptiſtæ non cogitant, nec vere in- telligunt ea, quæ ſecundum carnem in lege fiebant, fuiſſe typos ſpiritualium. Circunciſio illa carnalis fuit typus ſecundæ circunciſionis ſpiritualis, quæ per Chriſtum fit, Roma. 2. et Coloſſen, 2. vt duos homines, veterem et nouum, ita duas veterem et nouam euangelio docemur eſſe natiuitates, et ſuam cuique circunciſionem. Primus homo eſt typus ſecundi, prima natiuitas eſt typus ſecun- X½ι prima 412 DE CLIRCVNCISIONE dæ, prima circunciſio eſt typus ſecundæ. Prima na- tiuitas eſt ſecundum priorem Adam, quæ eſt carnis: ſecunda natiuitas eſt ſecundum Chriſtum, qua naſci- mur e fuüpernis. Prima circunciſio, quæ eſt carnis, in carnalibus fit paruulis: ſecunda, quæ ſpiritu con- ſtat, in his, qui efficiuntur paruuli ſpiritus. Hi vere circunciduntur, circunciſione per Chriſtum facta, exu- entes corpus peccatorum, præputium carnis, et eius delicta reſecando. Ex carne carnem inferunt pædobaptiſteæ, cum ex re geſta in puero carnis infe- runt aliam in puero carnis gerendam. Circunciſio ſpi- ritus conuenit paruulis ſpiritus, cum præſertim nulla in paruulis carnis ſint peccata, a quibus circuncidi tunc debeant, nec poſſit ſecundus homo, ſiue nouus homo in eis incipere. Euangelica circunciſio eſt, per qua circuncidimur, peccatorum corpus reſecando, vt nos ipſi dicamur circunciſio, Phil. 3. Obiiciunt pædobaptiſtæ, circunciſionem per Chri- ſtum vniri baptiſmo. Reſpondeo primo, Chriſtum eſſe paruulum circunciſum, non tamen efſe paruulum baptizatum, ſed cum eſſet annorum triginta, Lucæ 3. Myſterium magnum eſt. Triginta annorum Chriſtus baptiſmum accepit, exemplum nobis dans, ac nos ita docens, ante eam ætatem non eſſe quem ſatis aptum ad myſteria regni cælorum. Qui igitur Chri- ſtianus imaginem Chriſti ſequi vult, inſtar eius debet ad lauacrum regenerationis accedere. Ex ſuperiore libro conſtat, poſt ætatem commiſſorum peccatorum ſequi debere lauacrum peccata diluens. Ex Adamo quoque et lege probatur hæc ætas. Sicut primus Adam triceſimo anno naſcitur, ita cum ſecundo nos triceſimo anno renaſcimur. Sicut adulta ætate pa- radifum perdidit Adam, ſponte inobediens: ita adul- ta ætate paradiſum reſtituit Chriſtus, ſponte obe- dientibus. Idipſum in figura oſtenſum eſt. Num. 4. vt ſolum poſt triceſimum annum aſſumantur, anibn⸗ liceat ingredi ſanctuarium, id eſt, regnum cælorum: ano quod cexdo n08 1 in ree id v 6. I eſt an triee cateehl Nells. funt o il et, Nis, ſe rum in qu flii! PEphes rum, Drimn elt canit INt Nia e eſt can; ſpiritu er⸗ Us. Hi w n fact en CANis, 4 jemn inkern. ) Carnis reuneiloß⸗ lertin 8s Citen , Hue nn ciſo en releemih, en Ner Peice n0, C ele poraln Uty, Luet! ſſ runn Cni C, AA ivin r eils 6: tt 6 Hont ii K. M? Stul, . 1 L I BE R II.§„ 41 ½ quod per lauacrum illud ingredimur, facti veri ſa- cerdotes. Item non ſolum vnctione illa ſacerdotali nos in baptiſmo vngimur, ſed et vnéctione Dauidis in regnum et ſacerdotium ſanctum, Zacha. 12. Da- uid vero anno triceſimo in regem eſt vnctus, 2. Samu. 56. loſeph ab Aegypti carcere in regnum translatus eſt anno triceſimo Genes. 41. Miniſtros Dei ſolum a triceſimo anno recipit Dauid, I. Para. 23. licet ad catechiſmi miniſteria a viceſimo anno habeatur ido- neus. Veri igitur Chriſti miniſtri, qui per baptiſmum fiunt omnes reges et ſacerdotes, et ſanctuarium ipſum, id eſt, regnum cælorum ingrediuntur, non pueri car- nis, ſed viri ſpiritus eſſe debent. Hæc triginta anno- rum ætas eſt, ætas viri perfecti, ætas adulta Chriſti, in qua docet Paulus perueniri ad veram cognitionem filii Dei: antea vero eſſe puerilem cognitionem, Ephes. 4. In ea ætate fiet finalis reſurrectio corpo- rum, in qua nos nunc ſpiritu reſurgimus, quæ dici- tur reſurrectio prima. Myſterium eſt magnum, et ſimilitudo vtriuſque reſurrectionis: ſicut et ſimilitudo Etatis, qua perditus eſt paradiſus, et ætatis, qua re- ſtituitur. Ea ætate dicitur nobis, ſicut dictum eſt Chriſto. Filius meus es tu, ego hodie genui te. Quia dies baptiſimi aſſimilatur diei refſurrectionis. Tunc nos cæleſti dignitate ac ſacerdotali decore orna- mur, cæleſtium poôteſtatem adepti, inſtar Chriſti re- ſurgentis, cui data eſt tunc omnis poteſtas. Non eſt Chriſtianis abbatum, antiſtitum, aut cardinalium digni- tas alia, quam baptiſmus. Per quem ſacerdotes effe- Sti, in miniſteria, et epiſcopatus opera mitti poſſunt, qui communi teſtimonio fuerint comprobati, et ad do- cendum idonei. Non eſt conſecratio aliqua, chara- cteris beſtiæ, ſed per manuum impoſitionem benedi- ctio, vt oſtendemus. Quemadmodum Chriſtus ſtatim a baptiſmo prædicare cœpit et apoſtoli omnes: ita nos ſtatim a baptiſmo prædicare debemus, et aliis manifeſtare fidem, quam ſumus ibi profeſſi. 1 Si quis 414 DE CIRCVNCISIONE Si quis obiiciat, Timotheum in priore ad ipſum nas epiſtola vocari a Paulo adoleſcentem, ſeu potius iu- ritus uenem: facile ibi colligitur, eum ſatis excefſiſſe an- (o, h num triceſimum, cum multo antea fuerit diſcipulus, ne ( omnium teſtimonio probatus, acto. 16. Iuuentus iplo dici poterat reſpectu tanti oneris ſenem exigentis, elſe p imo ſeniorem, ob id dictum préſbyterum. Puer et Carnal iuuenis dicitur Ioſue, quadrageſimum excedens annum, iiii,e Num. II. ſicut et Roboam. 2. para. 13. Prophe- terins tia item ad hoc de ipſo Timotheo præceſſerat, I. Ti- Mlotle, moth. I. Ideo id in conſequentiam non trahitur. fundere HIIanc inſuper inter nos et Iudæos differentiam lem ſ nota. Nam erat Iudæis pactum carnale et carnalibus mmine hominibus accommodum. Nobis vero eſt ſpirituale in w pactum, et teſtamentum morte confirmatum, vt non tur, i⸗ poſſit cum Chriſto in baptiſmo mori, qui non habet tion liberam teſtamenti factionem. Hoc eſt enim in bapti- enera ſmo, teſtamentum tuum, vt relictis omnibus Chriſtum cidimn ſequaris, cum eo moriturus. Non poteſt in Chriſto ſto con baptiſari, qui non poteſt baptiſmate, quo Chriſtus inchont baptizatus eſt, baptizari, id eſt, pro eo ſponte mori, Cdgiten⸗ Matth. 20. Item erat Iudæis matrimonium carnale, baptin et libellus repudii. Nobis vero non poteſt eſſe ma- verit trimonium ſpiritus, et ſine repudio æternum, niſi ſit pum e nouus homo, ætatis adultæ Chriſti, et Chriſto inſitus, etlamg qui ei fidem deſpondens, cum eo perpetuo viuat. hobis Item, adoleſcentulus non ſolum non eſt vere capaz Uigio! regenerationis cæleſtis, ſed et periculum eſſet, ne te- Glibus mere relaberetur. Quod eſt irreparabile, vt poſtaa (igit videbis. . eunſi —„ Ad argumentum igitur de baptiſmi et circunci- iirinn ſionis coniunctione dieo ſecundo, Circunciſionem per bus ſit Chriſtum vniri baptiſmo, non carnaliter ad mentem tumn pædobaptiſtarum. Vnitur certe, non in prima car- Crteune nali, ſec in ſecunda hominis cæleſti natiuitate. Imbi Doſfün⸗ naſcimur e ſupernis, denuo paruuli facti, ibi cir- bapüt ecuncidimur, morimur item cum Chriſto, intra Mrimo. aquas te d iſ t Ciſcinln. .. Unun n. Me gens uumm fernt, 1,0 trahitur. Ciferentn et crmniiis elt Hirn tumn, NM. Ui non Mi in inbet bus Chrinn, in C nn Erk Honre m Uunn cund, tekk elen Uun, M! rito inn hetuo Fiu vele elet, N , N k et cre ehorenku 40 Nene I. I B E R II 415 aquas ibi ſepelimur, reſfurgimus, et paracleti noui ſpi- ritus ope in cælum aſcendimus, regnantes cum Chri- ſto, ſponſus, ſponſa, frater et ſoror Chriſti. Myſtice hæc omnia coniungit ibi Chriſtus et omnia vnum in ipſo ſunt. Quod inferunt pædobaptiſtæ, baptiſmum eſſe poſt carnalem natiuitatem neceſſarium, quia poſt carnalem natiuitatem puelli circuncidebantur, eſt, vt dixi, ex carne carnem inferre, et carnalem actum al- terius actus carnalis gerere typum: eſt Chriſtum cum Moſe, ſpiritum cum litera, et cælum cum terra con- fundere. Nam illa omnia Iudæorum carnalia geſta rem ſpiritualem præſigurabant, in ſecundo nouo ho- mine implendam. Sicut variæ figuræ legis, in vnum in vno Chriſto concurrunt, implentur, et recapitulan- tur, ita vna et eadem eſt in homine noua hora gene- rationis, natiuitatis, mortis, et reſurrectionis. Tunc generamur, naſcimur, et a corpore peccatorum circun- cidimur. Tunc morimur et viuificamur. Tunc Chri- ſto conſepelimur, et reſuſcitamur, noui regni cæleſtis inchoatione. Plura ſunt in baptiſmo myſteria, quam cogitent pædobaptiſtæ: qui aliud nihil norunt, quam baptiſmi typum dicere circunciſionem, et in hoc ipſo a veritate aberrantes. Nam apoſtoli cum baptiſini ty- pum ex lege citant, non nominant circunciſionem, etiamſi et illa ibi includatur. Sed typum baptiſmi nobis oſtendunt in tranſitu maris ac Iordanis, et na- uigio Noë per arcam. I. Corin. 10. et I. Pet. 3. In quibus eétiam fides prærequiſita oſtenditur. Circunci- ſio igitur non proprie dicitur baptiſmi typus, ſed cir- cunſio illa carnalis, typus erat alterius circunciſionis ſpiritualis, in regeneratione factæ, quæ non ab omni- bus fit, ſed a Deo. Si circunciſio, vt aiunt, tan- tum valebat, quantum baptiſmus, quare tollit ipſe circunciſionem? Quare ſolis maſculis illa dabatur ?² Poſſunt hic adduci plurima, quæ contra pædo- baptiſtarum obiectionem faciunt, eaque certiſſima. Primo, quia Chriſtus eſt paruulus circunciſus, et non eſt 416 DE CIRCVNCISIONE non eſt paruulus baptizatus. Quorſum differentia hæc? Vtrunque tempus, et legis et euangelii, in cor- pore ſuo tulit Chriſtus, vt omnia in ſeipſo recapitu- laret, et compleret: et vt vetera complens, ad aliam nos vitam innouaret, Secundo, in lege ſub pædagogis, tutoribus et curatoribus agebamus, quia eramus par- uuli. At ea, quæ ſunt Chriſti, viros exigunt, et nouas creaturas, ex fœdere nouo. Tertio, carnali genti da- tum eſt ſignum, in puero carnis, Erit, inquit, fœdus meum in carne veſtra, Geneſ. 17. Foœdus autem no- ſtrum eſt fœdus ſpiritus. Quarto, circuncifio id tunce conferebat, vt a corporali morte, quam mafculis in- circunciſis Deus indixerat, quis ſeruaretur: et vt in terra illa ſub Dei protectione viueret: quorum vtrun- que paruulo carnis conferebat, et ei vitam tribuebat. Exo. 4. Baptiſmus vero ſeruat a ſpirituali morte, et per eum in regno cælorum ſpiritu iam viuimus: quo- rum neutrum poteſt paruulo carnis conuenire. Ab in- ferno non magis liberabat maſculum circunciſio, quam fœminam non circunciſam: quorum vtrumque facit baptiſmus. Quinto, non lex, ſed Abraham eſt noſtræ ſfdei regula, vt Paulus docet. Abraham vero poſtquam credidit, eſt circunciſus, ſicut nos credentes baptiza- mur. Sexto, vt argumento alio Pauli ad-Galatas vtar, id quod de circunciſione in carnalibus paruulis ſequu- tum eſt, non abrogat præcedentia, in Abrahæ perſona geſta, cum nos non per legem, ſed per Abrahamum, cui ſalus noſtra erat promiſſa, hæreditatem quæramus. Imo non ſolum non abrogatur factum Abrahæ, ſed per legis circunciſionem firmatur, iuxta veram eius ſignaculi ſignificationem, quam mox exponam. Nam ad ſignificandum futurum myſterium in paruulis ſpi- ritus, fuit ita in carnalibus paruulis præſiguratum: ſicut reliqua legalia ſunt ita per Chriſtum myſtice impleta, et in nobis per ipſum my ſtice implentur. Iterum atque iterum te precor, o lector Chriſtiane, vt poſſis Hoſlis mn⸗ uplendi Hirituale Onnnia in ginem ſe bis ſeotſi Babylori lis, in lo ipl Mo ſieiunt, et 2. Diriga eptichim tiones ir eX carn ſerrent, Plement ſcum et a, et m tum legi nilter, Mifno pe lvoc inp timen cu Doſtea Vi iur, quc 108 aqu iergan leo tem nibis p Velo tem ei, ne len ten E 1 erams n Cunt, etnmn. rnali gent⸗ Aus utenr nciſio ilnn n Malen etut: e Gborum itun bue tueli mun! Vivimis: lenife. K reuneiſo, Vmumme? lum et Velofohe lettes ter⸗ 4,Cen rine Ponen⸗ 1 Prel inplenn. rke itin, 5 itun LI B. E R II. 417 poſſis mecum in beſtiam valide pugnare, hunc modum implendi legem in animo tuo firmum repone, modum ſpiritualem. Chriſtus eſt impletio legis. Ipfe ſolus omnia in ſeipſo impleuit, et implet in nobis eius ima- ginem ſequutis. Prophetiæ quædam poſſunt in no- bis ſeorſim impleri, vt in Roma implentur prophetiæ Babylonis, in Iuda Iſcariote prophetiæ Achitophe- lis, in Ioanne baptiſta prophetiæ Eliæ. Legis tamen ipſi Moſi datæ myſteria omnia ipſum Chriſtum re- ſpiciunt, et in eo eſt omnium plenitudo, Coloſ. 1. et 2. B Dirigamus iam in beſtiam illam bellica tormenta, ineptiſſimaſque pædobaptiſtarum, et ſacrificiorum ra- tiones in eos conuertamus. Si ipfi ratione valida ex carnali circunciſione ſuum carnis baptiſmum in- ferrent, eum eſſe volentes circunciſionis puerile com- plementum: pariter inferrent, quod noſtrorum ponti- ficum et ſacrificorum raſuræ, tonſuræ, ſtolæ, vnguen- ta, et mitræ typos legis implent, et quod implemen- tum legis eſt Papa, beſtia quæ fuit, et non eſt. Si- militer, quod vota, et Nazareatus legis, non in ba- ptiſmo per Chriſtum, ſed per cucullas implentur, et quod implementum legis Nazareorum eſt cuculla: cum tamen cucullæ ſint illæ de abyſſo egreſſæ locuſtæ, vt poſtea videbis. Item ex eodem fundamento ſequere- tur, quod Romæ ſit iubileus, ſimilis Iudaico, quod nos aqua ſalſa et hyſſopo Iudaica ſpiritualitate rite aſpergamur, quod campanas ſacras habeamus pro tu- bis /ſynagogæ, lampades pro lampadibus, et pro lapi- deo templo lapideum templum, idolis et abominatio- nibus plenum. Velum etiam quadrageſimale pro velo templi ſynagogæ vt ſimus cum illis plane excæ- cati, ne faciem Chriſti videamus. Dedicationes item templi, parietum ſanctificationes, vnguenta, altaria, incenſa, thuribula, et alia eiuſmodi, quæ Paulus vocat Iudaicas fabulas, ſuperſtitiones, s6s= Xobonuttααο,. et præcepta hominum auerſantium ve- D. ritatem π£ 418 D E CIRCVNCISIONE ritatem. Recte etiam probarent, quod inſtar ſabbati Iudaici ſuccedens illi feria ex Paparum decreto ociari nos cogat: et quod carnalis ille ſabbatiſmus fuerit alterius carnalis typus, ſicut circunciſio pueri carnalis typus eſt baptiſmi pueri carnalis. Sed cæci et furdi, qui per Chriſtum videre iam incipiunt, et audire ver- ba libri. Iudaiſmos hos ſpiritu carere apertiſſime norunt, vt eos omnes actutum improbabimus. Efſer enim hoc de carne in carnem tranſire, et Iudaicæ ſer- uitutis iugo rurſus implicari. Mera eſt hæc ano Xlæ picta quædam legis deriſio, ſeu ridicula imitatio, vt mimos quoſdam, et Iudæorum ſimias nos potius dixeris, quam Chriſtianos. Simili x ανοιπ1ας Maho- metus diem veneris voluit fuis eſſe ſolennem, in quo penitus otiarentur. Nec deſunt Turcarum religioſis et monachis ſuæ rationes, quibus a libro Dei traditio- nes varias, ſicut et noſtri phariſæi, ſuffurati ſunt, vt prædixit Zacharias. Quicunque, inquit, a libro Dei traditionem aliquam ſuffuratur, pius et innocens ha- betur: et quicunque iurat et vouet inuentiones ſuas ab eo libro detortas, pius et innocens habetur, Zacha. 5. Ob hanc cauſam ibi docet, maledictione magna receſſiſſe a nobis librum Dei, et impietatem Babyloni- cam regnare: quia in phariſaicis illis votis mendaci- ter iuratur. Contra præceptum Chriſti ibi juratur, qui vouendo iurare vetuit, Matth. 5. Sacrilegium ibi. committitur, furtum ſacrum monachalium cucullarum, papiſticorum rituum, et legalium ceremoniarum. Sacri- legi illi ſunt, traditiones a libro Dei furando, ſicut fu- ratus eſt Mahometus, et veteres phariſæi. Videns Maho- metus, Iudæos habere tubas, et nos campanas, ſtatuit in ſuis Meſquitis ſiue templis, vt ore humano clame- tur: quia dignior eſt hominis vox, quam tuba vel cam- pana: et quia legis tubæ erant vmbra humanæ vocis. Vino ille ſuis interdixit, ſicut Papa carnibus et matri- monio. Ad quam rem probabiliores Mahometus habuit rationes, vt apparet Leuit. 10. et Num. 6. Videns Iu- dæos deos t veſpere eſſe ſep volans, Iudæos tlit, vt ltn goce Pats Az Veniant cocebunt Mecham Abrahe, ſeruatumn Uibus ill⸗ Teliquas lenlies p Lerdotib Meferen Diſicam Manukacti lunt, ſe Valig ten cidawete let n Ned, lhi drekteinn Uunt, ſi ſe, illun 4 hun Dr0 eg VOta V0 ſent I lbant terrd leit er Ae chi 1es ſun inſtar ſun ecreid dür tihimng ſri Ceci et ill et maitee re Peril bimmg, N t lodicek ller tus icoln inini lennen, ut anmn . nentes4 nubetlh43 ren Ml votS MN rii di ne Ceetietle⸗ hiumaul/ oNinrn. raneo,ai Rien annmts / Iumm mtirſte Hupme 7 . T. I B E R II. 419 dæos ter in die preculas inſtituiſſe, mane, meridie, et veſpere, exemplo Danielis et Dauidis: noſtris vero eſſe ſeptem horas canonicas: ille quaſi inter vtrumque volans, quinquies in die orandum eſſe docuit. Videns Iudæos orare ad Occidentem, et nos ad orientem, ſta- tuit, vt ſui verſus meridiem orent, ad domum Mecha. Ita docet Mahometus ca. de domo Abraham, quod eſt Pars Azoaræ ſecundæ. Supereſt ig gitur, vt ab aquilone veniant Gog, et Magog, qui verſus aquilonem orare docebunt. Pro peregrinationibus Papiſticis ille ad Mecham peregrinationes inſtituit, quam eſſe domum Abrahæ, ab Adamo conditam, illi affirmant, a diluuio ſeruatam, et in æternum duraturam: vt multis nomi= nibus illa templo Salomonis apud eos præferatur. Si reliquas traditiones perſequaris, et ſacrilega furta, in- uenies pleraque Mahometanis deteriora, a noſtris Sa- cerdotibus obſeruari. In hoc ſunt Papiſtis Mahometani præferendi, quod idola abhorrent, et idololatriam Pa- pifticam maxime deteſtantur. Quanquam Deus nec in manufactis templis habitet, nec manibus humanis co- latur, ſed ſolo ſpiritu: Sacerdotes tamen Papiſtici varia templa variorum ſanctorum cultibus dedicant, et cadauera multa ſuper altaria recondunt. Statuas, ido- la, et ſimulachra, aurea, argentea, ærea, ferrea, lig- nea, lapidea, variis picturis pulchre adornata, illis fa- brefaciunt, cadauerum reliquias intra idola repo- nunt, ſuper humeros portant, hunc orantes pro pe- ſte, ium pro tonitruis, et pro aliis morbis alios. Ad hunc pro bobus, ad illum pro ouibus, ad alios pro equis et aſinis, peregrinationes inſtituunt, et Vota vouent, imo tot ſunt diui, quot oppida et pagi: ſicut Iſraëlitæ olim pro numero ciuitatum multipli- cabant Deos lere. 2. et II. id ipſum Aſſyrios in terra Ifraél fecifſe legimus 4. reg. 17. Deum illi, ſicut et noſtri, ſe ibi colere dicebant, alias quo⸗- que diuorum adorationes admittendo. Quanto plu- res ſunt vbertatis terræ fructus, tanto plura ibi D. 2. erigun — 420 DE CIRCVNCISITIONE eriguntur diuorum altaria, et ſtatuæ. Hoſeæ 10. Vnumquodque artificum genus, fabrorum, ſutorum, tonſorum, et reliquorum ſuos habet peculiares diuos, quibus feſta colit, et bachanalia conuiuia. Membra cerea illis diis offerunt, quando ſimilis membri lan- guore corripiuntur, ſicut Pheliſtim anos fecerunt au- reos propter hæmorroydas. Oportere etiam dicunt noſtri Sacerdotes, nos ad eorum diuorum altaria pa- nem, vinum, et alias oblationes offerre, et altaria ipſa de noſtra ſupellectile ornare. Candelas ad cadauera illuminanda circum idola deberet nos accendere, eis vota vouere, coram eis aperto capite nos incuruare, genua ſlectere, et eorum pedes religioſe oſculari: imo cæcos clauſos oculos ſacra illa pictura deuote obli⸗ nire. Defunctorum item manes, quos ea idola re- ferunt, orandos eſſe docent. Datis inſuper quibuſ- dam a Beſtia ſigillatis bullis, non ſolum nos delicto- rum indulgentias conſequi, ſed et mortuos à pœenis aiunt liberari. Mortuorum quoque noſtrorum et ma- iorum animas, ſuis miſſis, meritis et ſacrificiis, a tar- taris aiunt eripiendas, et purgatorio burſam purgan- dam. O ſtantem in loco ſancto abominabilem deſola- tionem. Obſtupeſcite cæli ſuper hoc, pauete et de- ſolamini. Clament contra hos Iudæi, vt relictis ad- inuentionibus humanis vnum Deum colant. Clament Mahometani, vt idola reiiciant, clamemus et nos cum Paulo, vt cæleſtia quærant, non terreſtria. Sed ipſi nec quærere, nec intelligere cæleſtia poſſunt, quia non- dum cum Chriſto reſurrexerunt. Si regenerationis vim cognofcerent, viderent in ſeipſis Chriſtum præ- ſentem et propitium, vt non opus ſit alios diuos longius petere: cum nec ſit alius poſitus pro ſigno, nec opem ferre valens. Cum renati fuerint, intelli- gent vere in lege fuiſſe futurorum vmbras, et ſigna, effeque omnia per Chriſtum impleta, vt nulla nunc poſt effuſam Chriſti lucem vmbra ſuperſit, nec carnalis ſabbatiſmus, nec aliquod inter diem et diem diem 4 diei minie 4bomm quem domin ſyriae nice et 20. cunu⸗ Cicitur ExO. Piſte, ſigne tra d domin bent domin Minie em ſibi re domir Ualſe. hebd diej prim 34. lus ſtes, Drec ſietil len rum — Holen , , mrone. ianes en Menre nemmbri ke ecerunt cencete4 8 incutun. Hellri: ent i er i 10s E⸗ os 1 Ckune iſeis11 tün biene⸗ ler s teiihn . U nt unn enmi itm os 6 5 nuſt⸗ ein, 1 15,6* N L I B E R II. Agar diem diſcrimen. Obiiciunt ipſi, Ioannem in apocalypſi meminiſle diei dominici. Reſpondeo. Qui ibi dicitur dies do- minicus, aliis dicitur dies domini, in quo reuelatur abominatio Beſtiæ, filii perditionis, vt dies domini, quem beſtia colit, in eius caput retorqueatur. Dies dominicus dicitur apud Ioëlem dies ille magnus Aſ- Griacæ perditionis. Diem illum dominicum Babylo- nicæ deſtructionis legimus apud Eſaiam, capite 13. et 28. Amos. S. Sopho. I. et alibi paſſim. Qui- cunque dies, in quo res inſignis eſt geſta, ſcripturis dicitur dies dominicus, dies domini, ſicut nox domini. Exo. 12. Sopor magnus, quo nunc ſunt ſopiti Pa- piſtæ, dicitur ſopor domini, ſopor dominicus. In- ſigne bellum, bellum domini, bellum dominicum, con- tra dominicos hoſtes. Cæna domini dicitur, et cæna dominica. Hebraica phraſi res omnes inſignes ha- bent titulos illos dominicos, vt arbor magna, arbor domini: exercitus magnus, exercitus domini, ſiue do- minicus: terror domini, terror dominicus. Solen- nem itaque vocauit Ioannes diem, in quo facta eſt ſibi reuelatio de Babylonica perditione, et hic eſt dies dominicus, in quo perire beſtiam oportet. Vrgent adhuc, apoſtolos diem pentecoſtes obſer- uaſſe. Reſpondeo, Ex lege conſtat, feſtum illud hebdomadarum, feſtum diei quinquageſimi, ſeu diei pentecoſtes, poſt ſeptem hebdomadas ab initio primitiuæ frugis, fuiſſe feſtum Iudæorum. Exo. 23. 34. Leuit. 23. Num. 28. et Deut. 16. Hinc Pau- lus ad id Ieroſolymam properabat ad diem penteco- ſtes, vt in eo Iudæorum conuentu poſſet Chriſtum prædicare. Ita Chriſtus ipſe pro Iudæorum con- ſuetudine, ad diem feſtum lIeroſolymam ſæpius aſcendebat. Quid hinc Iudaizabunt Papiſtæ? Die- rum azimorum fit mentio actorum 12. et 20. quod a Iudæis illi obſeruabantur, non à Chriſtianis, niſi quis adhuc Iudaizaret. Quod ad myſterium at- D. 3. tinet 422 DE CIRCRNCISIONE tinet, et myſticum verum ſenſum, dies nouæ frugis eſt dies reſurrectionis Chriſti, a quo poſt quinquaginta dies datæ ſunt primitiæ ſpiritus ſancti. Vt quinqua- geſimo die, ab Aegyptiaca liberatione eſt data Iudæis lex, ita quinquageſimo liberationis noſtræ die datus eſt doctor ſpiritus ſanctus, qui multo ſublimius nos. docet, quam lex: atque ita non eſt nobis alia lex, quam lex ſpiritus. Impletum eſt ergo myſterium illud. Inſtar Fubilei eſt hic quinquageſimi reſtitutio in hæredi- tatem noſtram, non terreſtrem, ſed cæleſtem: iugis nobis eſt iubileus, iugiſque azimorum ſynceritas. In die Iudæis celebri voluit Chriſtus effundere ſpiritum ſanctum in apoſtolos, vt res tanta publice innoteſce- ret, coram tot nationibus, acto. 2. Vt loti ſunt Iudæi legem accepturi Exo. 19. ita nobis baptizatis datur ſpiritus ſanctus. Beneficia heæc commemorare licet. Laudamus maxime in eccleſiis, ſeu concioni- bus fieri ſepius commemorationem diei natiuitatis Chriſti, mortis eius, reſurrectionis, ſpiritus ſancti miſ- ſionis: ac etiam diei dominici, in quo concidet Ba- bylon, qui erit dies noſtræ reſurrectionis, vt fuit vere dies dominicus dies reſurrectionis Chriſti. Nunc a Papiſtica morte ad annos mille reſurgemus, quæ Io- anni dicitur reſurrectio prima. Erit ergo hic dies dominicus, dies reſurrectionis. Dies item finalis re- furrectionis dicitur dies domini, magnus et illuſtris. Licebit igitur horum dierum commemorationem po- ſtea facere. Ex decreto tamen Papiſtico, ad æmula- tionem legis otiari, nefas eſt: cum ocium illud, et ſab- bathum illud fuerit carnalis vmbra myſterii per Chri- ſtum impleti. Col. 2. Cum aſpirauit nobis dies, fu- gierunt vmbræ, Cantic. 2. Paulus omnino vetat, nos a quoquam iudicari ſuper fabbati aut alterius feſti obſeruatione. Sabbatum illud, quod ſancti- ficauit Deus, Genes. 2. fuit ſignum ſanctifica- tionis noſtræ, Exo. 3 I. et Ezech. 20. id ſignifi- cans, vt nos, qui ſanctificatione æterna ſumus ſan- ctiſica * iſtca 1105 in kias, 1 ſabbat ſumus non h. bis g regnien ſis eic ſti nos interpe Uu. 6 C Volunt ſerni! de iis Poerte Chriſt poris 0dio ſen pe⸗ Lura, Catnah Lum, fuit e Pro n inpor ſicut tur. dum. tans reclan lolens gl. lenpen Dater ur 1 e filid Vt glin. data lua- die n blining e bis dn l terium i jo in herd eſten: M Neetitis gere ſhiin ce mnort⸗ Vt hoik bis bapinr vommmenne ſen enen⸗ ei miiin Uolucin Coeka ,N fire . We us, e⸗ o ke I nist tionen 3 . 41 i hel 1C dodie! Mino ſ ut iei od l niͤ⸗ ui wos i I. I BER II. 423 ctificati, non amplius ſeruilia opera faciamus, quæ nos in peccati ſeruitutem adigant: ſed perpetuas fe- rias, mortificato veteri, noſter nouus homo colat, et ſabbatum ex ſabbato. Tota vita noſtra, imo nos ipſi ſumus ſabbatum ſanctum, Eſa. 5 8. Sicut carnalia legis non habent typum alterius actus carnalis, ita non eſt no- bis quærendum ſabbatum carnale, ſed ſpirituale, per requiem ſpiritus, in qua eſt ceſſatio ab operibus car- nis dicto capite 58. in requiem illam æternam Chri- ſti nos iam ſumus introducti, Heb. 4. vt nullo interpellante Die habeamus ſabbatum ex ſabbato, Eſa. 66. * Carnalem habent ſenſum, qui eo argumento nos volunt ſabbatizare, quod iugem laborem vernaculi ſerui ferre non poflunt. Quaſi euangelium noſtrum de iis iudicandis ſe intromittat: id quod Chriſtus aperte recuſauit. Ciuilia-iudicia ſeorſim permittit Chriſtus, ſeeèundum quæ liberum eſt, de labore cor- poris paciſci. Non obeſt, quod diei ſeptimæ ab ex- ordio mundi benedixit Deus, in ea quieſcens, et po- V ſtea per legem quieſcere iubens. Nam illud fuit fi- gura, vt in primo dialogo dixi. Iuxta literam fuit carnali populo huius legis, ſicut aliarum carnis le- gum, carnalis et literalis inſtructio. Sabbatum illud fuit cum Chriſto ſepultum, et ibi ab omnibus, quæ pro nobis paſſus eſt, quieuit Chriſtus, omnibus finem imponens. Sabbatum illud carnale fuit ſepultum, ſicut velum templi ſciſſum, vt omnia noua ſequeren- tur. Obſerua in hac re artificium Chriſti miran- dum. Nam legis præcepta ſæpius in euangelio reci- tans, ſabbati obſeruationem perpetuo tacuit. Imo reclamantibus Iudæis ſabbatho ſemper operabatur, nolens nos ad illam ſabbati obſeruationem co- gi. Docens item, Chriſtianorum opera debere ſemper ſabbato fieri, in perpetua ſabbati requie. Pater meus, inquit, huc vſque iugiter opera- tur, etiam ſabbato; et ego äugiter operor; . D. 4. Ioan. 424 Dk CIRCVNCISIONE Ioan. 5S. Argumentum aliud Ioan. 7. eſt notandum, Venerabilior erat circunciſio ſabbato, quæ ſabbatum ſoluebat, er a ſabbato non ſoluebatur. Cum ergo circunciſio ipſa ſoluta nunc ſit, et ſublata, multo ma- gis ſabbatum. Si pro otio ſabbati illius nobis oci- um alterius diei inducat Papa, eadem ratione debe- ret, pro abſciſſo præputio aliud membrum abſcindere, cum fuerit circunciſio fortior ſabbato. Præterea, vt habetur Mar. 2. dominus eſt homo, cum alioruùm, tum etiam ſabbathi: et dominos nos fecit ſicut do- minus eſt ipſe Chriſtus, etiam ſabbati: et ſabbatum propter hominem factum eſt, non homo propter lab⸗ batum. Liber ergo homo poteſt ſabbato libere vti, licet ſeruili populo ſint ad tempus correctionis quæ- dam impoſita iuga. Docet item ibi Chriſtus, pueros Dauidis eſſe mundatos, vt liceat eis veluti ſacerdoti- bus, panes propoſitionis comedere, ſabbato ſpicas vellere, et ad vitæ vſum omnia facere: quia dominus nos fecit ſacerdotes, et ſabbati dominos. Adde hic, quæ de boue et aſino adaquandis, de aſino et oue a fouea die ſabhathi extrahendis, dominus tam ſepe loquutus eſt. Nullum Iudaiſmum pluribus dictis et factis ſuſtulit Chriſtus, quam ſabbatum, vt admiranda hic dignoſcatur Papiſtarum cæcitas, quam vane nos vVelint decretis teneri, et probabilitate ſermonis nobis imponere, vt pulcre docet apoſtolus in epiſtola ad Coloſſenſes, quam vtinam omnes Papiſtæ bene intel- ligerent. Hac ratione mutauit Beſtia tempora et le- ges, vt ait Daniel: quia dies feſtos mutauit, et ſuas leges pro diuinis poſuit. Quod illa Iudæorum feſta, et paſchalis agni, et pentecoſtes, et tabernaculorum, omnia ſimul in nobis hodie compleantur, omnia in nobis vnum ſint, ba- ptiſmi et cænæ myſterium omnia ſimul habeant annexum, paucis nunc collige, vt baptiſmum eſſe cum cæna coniungendum intelligas. Nam in mor- tem Chriſti baptizatus, te ipſum ibi immolas, et ab Aegy Aegyp in azi paſcha Peſtum rum. i fe dtolligi⸗ namn de peribus Ptus, ratione Deus. Neniens ri l Plum. te lapie Dei er comm Deite (tis t. templ gebat crifici templ Quam cendn De te Pnotundn Cun eg Mlto 8 pobis N tione ich ableinte Drzien Unn Mion it ſont i⸗ et ſobber Proter liben ſ Ctionis e⸗ iſtus, pen ti Ceerin Pbato h glin Gorin Adee AUno et us mn h⸗ u diht t uunim n Ne vons ehiko bete int nporten 6 idenb⸗ Ais “ l ulin ont 1 lr, 4 l kie iimm4 n N. e I. Ia B E R II. 42²5 Aegypti opprobrio liberatus feſtum primum celebras in azimorum ſinceritate, omiſſo fermento veteri, et paſchalem agnum cum Chriſto in cæna manducas. Feſtum item ibi agis primitiæ frugis et tabernaculo- rum. Nam primitias accipiens cæleſtis ſpiritus ſan- cti fructus, de area et torculari tuo panem et vinum colligis, et ſpontanea miſſa, id eſt, offertorio ad cœ- nam domini, eum communicans, cum eccleſiæ pau- peribus epularis, in regni cælorum tabernacula rece- ptus, Deut. 16. De templi machina nunc ſupereſt dicamus. Gra- ue id videbitur multis, quod tam pulcras ſtructuras nos nihili faciamus. Sed nos nihil horum miramur. Graue impiis videbatur, quando propheta lapideum templum improbabat. Eſa. 66. Imo Deum ipſum ob id dicebant eſſe grauem et moleſtum. Nihilominus rationes improbationis ſunt ibi efficaces, vt docet Deus. Quia locus ille non eſt capax Dei, nec con- neniens eius habitatio. Quia Deus in ſpiritu habitat. Quia lapides iidem erant, antequam facerent tem- plum. Quia templum Dei iam antea erat home, an- te lapideam domum. Quia in lapidea domo cultus Dei erat carnalis. Et quia abominationes multæ ibi committebantur. Adde, quod Chriſtus eſt verum Dei templum, et quod excelſus Deus non in manu fa- ctis templis habitat. Recedere gloriam Dei a lapideo templo docet Ezechiel. ca. 3. 9. 10. et II. Olim exi- gebatur lapideum templum, ad offerenda carnalia ſa- crificia: nunc autem ſecus. Nunc ſolus homo dicitur templum Dei, et ibi eſt Deus ſpiritu adorandus. Ad quam rem latius eſt nobis de templi dedicatione di- cendum, et quod ab initio fuerit homo Dei templum. De templi dedicatione habetur Num. 7. et 3. reg. 8. et 2. Ezræ. I2. cui myſterio adiungitur ille Deo di- catus Henoch. Nam 17α hanach, eſt initiare, in- ſtituere, dedicare. Vnde dicitur Henoch, inſtitutus, ſacris initiatus, Deo dicatus et conſecratus. Omiſſo il- D. 5. 10 ter- 426 DE CIRCVNCISIONE 10 tertio Henoch, filio Cain, qui fuit ſacris ſerpentis initiatus, de illo nos Henoch, in cælum translato, lo- quimur, qui fuit ſeptimus ab Adam, ſicut eſt nunc ſeptima dies Deo ſacra, in qua nos cum ipſo Henoch requiem cæleſtem habemus. IIIe fuit in figura trans- latus, in ſignum myſterii Chriſti. Chriſtus myſterium illud vere in ſe ipſo compleuit, in nobis item faciens ſpirituale complementum. Nos in veritate ſumus in cælum translati, ſicut Henoch in vmbra. Nos per Chriſtum fſumus veri Henoch, theodidacti, a Deo in- ſtituti, Deo dicati, et conſecrati. Nos ſumus in cæ- lum translati, Colof. I. et Ephes. 2. Nos ſumus templum Dei, et templum ſpiritus ſancti, I. Cor. 3. et 6. et 2. Cor. 6. Nos ſumus domus habitationis Dei, Heb. 3. Nos ſumus viui lapides domus ſpiritua- lis. I. Pet. 3. Ante diluuium non habitauit Deus in lapideo templo, aut ligneo tabernaculo, ſed in Abel, et Henoch, quaſi eſſet Chriſtus in altero moriens, in altero reſurgens, et in cælum aſcendens. Poſt dilu- uium templum Dei fuit Melchiſedech, rex Salem, et ſacerdos Dei, Genes. 14. Propter quem ait prophe- ta, fuiſſe olim tabernaculum Dei in Salem, pfal. 75. Omitto hic myſterium ſalutis gentium in Melchiſedech deſignatum. Nam Salem fuit ciuitas gentium in terra Sichem, Genes. 33. Hic ipſe fuit templum Dei, rex, et ſacerdos, vero Chriſti regis, ſacerdotis, et Dei tem- pli typo. I-apideum igitur templum ab initio non fuit, ſed ad tempus eſt rudi populo datum. Nunc templo maior eſt Chriſtus, Matth. 12. Chriſtus eſt verum Dei templum, Ioan. 2. Excelſiſſimus non in manufactis tem- plis habitat, acto. 7. et 17. Vnde merito, tanquam rem abolendam, deſtrui voluit Chriſtus lapideum templum, cum iuſtis rationibus improbans, dicto cap. Eſa. 66. Atque ita nos deſtructa rurſus ædificantes præuari- catores nos ipſos fecimus, Gal. 2. Quare tabernacu- lum ligneum non ſimiliter reædificamus? Si Deus in manufactis templis non habitat, ſequitur in Papi- ſtarum templis aliud nihil habitare, quam idola. Si ut — i, vt t datum e Aliud ni ſti illa e anne co as 4bon lere, ſec Verum t. Veruumn it Melehiſee et nos pe plum. 1 ple eſt Nazarer plement Cun iht ticipes, Plüm ne Hine et faciei ſeti myl voc vehn Vera Dej etvelum Velum, ii Dro V lun, arc. Kmmn let Chri 148 dqu Aluas hin Didiman ſl terra inqus 9. das Teddenn Der ſpir ris ſennn Tanslnne! cut et e iplo He fenra tn 1s Mlen iten fie kitate iun Nrn. Nt ii aD ſumns ne 1. 01 8 hubicnd nbs fiin tauit DaI. d in ) Noren nin n, M., Meciktl tinn ind Un Der 6 „etleis tio n ui Nnett tenm, liri ngene tenl 4 n. M! 4 tes inn⸗ e then ln L. L B E R II. 427 Si, vt teſtantur regum libri, ſoli filio Dauidis Chriſto datum eſt, deo templum ædificare, ſequitur, Papiſtas aliud nihil ædificare, quam turrim Babel. Si in cæle- ſti illa Ieruſalem, quæ intra nos eſt, nullum teſte Io- anne conſpicitur lapideum templum, ſequitur, Papiſti- cas abominationes, ad cæleſtem Ieruſalem non perti- nere, ſed carnalium hominum eſſe pietatem corruptam. Verum templum Dei Chriſtus eſt, et nos per ipfum. Verum item tabernaculum. Ipſfe eſt rex et Sacerdos Melchiſedech, et nos per ipſum. Ipſe eſt lapis viuus, et nos per ipſum. Ipſe eſt paradiſus Dei, et nos per ipſum. Ipſe eſt ſabbatum ſanctum, et nos per ipſum. Ipſe eſt circunciſio, et nos per ipſum. Ilpſe eſt verus Nazaræus, et nos per ipſum. Chriſtus eſt omnium com- plementum, omnia in ſe ipſo et in nobis complens. Cum ipſe ſit eaput, et nos membra, facit nos ſui par- ticipes, ſuam gloriam nobis communicando, ſicut ſe ipſum nobis communicat. Hlinc et velum Papiſticum tollitur. Velum templi et faciei Moſis, eius temporis infirmitatem notabat, ac veri myſterii occultationem. 2. Cor. 3. et Heb. 9. quod velum per Chriſtum eſt ſciſſum et ablatum, facta vera Dei reuelatione. Vnde et in eius paſſione ſciſſum eſt velum templi, Matth. 2 7. Non fupereſt nunc aliud velum, quam ipfa Chriſti caro, quæ ipſi patris deita- ti, pro vero eſt, Heb. 10. ipſa eſt velum, tabernacu- lum, arca, vrna, manna, et reliqua. Similis eſt ratio falis victimarum Leuit. 2. vt ipſi- met Chriſto tribuatur. Idem de ſale mortiferas et ama- ras aquas ſanante. 4. reg. 2. quanquam Papiſtæ neſcio, quas hinc traditiones de aqua ſalſa furati ſint ſacrilegio illis peculiari. Ipſe Chriſtus eſt verus ſal, nos ſibi in victimam oblatos condiens: cuius ratione nos dicimur ſal terræ. Aquæ nobis amaræ, et mortiferæ ſunt illæ, in quas eſt immiſfſum Babylonicum abſynthium, apoc. 8. aquas mortiferas, quas hactenus in lericho potauimus, reddemus nunc dulces, ſale ſapientiæ eas condiendo per ſpiritum ſanctum. In vaſe nouo contentus nunc ſal immola 42² 8⁸ DE CIRCVYVNCISIONE immolatam victimam condit, ne ſine ſal infatuata pu- treſcat. Aquis baptiſmi dulcorantur aquæ omnes, ſi⸗ ue ſint marinæ, ſiue ſalſæ, ſiue amaræ: et per eas vi- uiſicantur omnia animantia, Ezech. 47. Hoc ſalis myſterium in nobis completum docet Chriſtus, ſalem nos habere monens, et dicens, vos eſtis ſal terræ. Chriſtus ipſe primaria ratione dicitur ſal dans nobis ſapientiæ condimentum: vt deinde per ipfum nos ſci- mus aliis ſal, eis condimentum noſtrum communican- tes, vt ſapienter guſtent, et ab infatuatione, corru- ptione, ſeu putrefactione ſeruentur. Nihil enim ma- gis a corruptione ſeruat, quam ſal. Vnde et fœdus Dei dicitur fœdns ſalis, incorruptibile Num. 18. et 2. para. 13. Dicitur item fœdus ſalis, quia in fœdere do- mini erat, vt in omni oblatione offerretur ſal, dicto cap. Leuit. 2. Hyſſopus non eſt nobis alia, quam ipſemet Chri- ſtus, proprii ſangúinis aſperſione nos expians, et mun- dans: per quem nos dicimur eſſe hyſſopo mundati. Ipſe nos expiat, et ipſemet eſt hyſſopus expiationis noſtræ: ſicut ipſemet eſt ſal et victima a ſeipſo obla- ta. Ratio, quare iuſſit Deus hyſſopo vti, eſt multi- plex: cum ex naturali proprietate hyſſopi, pectus ex- piantis, ſeu mundantis, cum ex vitandis contrariis Aegyptiorum ſuperſtitionibus: tum maxime, vt Chri- ſtum ita præfiguraret, verum expiatorem. De lampadibus et lucernis dicendum, quod Dei lucem exſpectantes, candelis vtimur in noctis vmbra. Populo in nocturnis tenebris conſtituto, cui et lux verbi Dei ſub vmbra et nube abſcondebatur, inſtitutæ merito ſunt lucernæ, circa oraculum illud velamine obumbratum, ad ſignificandum, maiorem aliam ibi deſiderari lucem. Nunquam enim candelis vtimur, niſi quando ſolis lucem deſideramus. Exorto ergo nobis iam die et vero fole lucente, reuelata nobis verbi Dei luce, ſublata nube, vmbra, et tenebris, nullæ ſunt eiusmodi lampades neceſſariæ. Fruſtra YMM enim 4 ehim co. emet Ch illumina eſt lam ſti illa. loannes (plendor Ganda ne Mus lux. lucem el ſi charite in regno labra ſer loannen Apud 7 in ſacen in vnct loannemn Tantur e Propheta lucens in lium Dei cendes, perpetun ſto, et gurx, . ſernatio Propala cenſio em. Veram fictum De traditio⸗ Ins ex Diſican drum inltun on; t der e riſkus, 1 ſis ſa mn 1 usN plum on! COtmmune tione, en ihil erna nde et ſi un. 18 4 in onn tu benel⸗ piangeisi Gpo ! N eiri i 1 lin 6 ſi a⸗ Un 6 (CNN ine, K n ud ten lu⸗ els n Ld’ euin / et “B I. I B E R II. 429 enim coram ſolis luce candelam quis accenderit. Ipſe- smet Chriſtus eſt nobis vera lucerna, totum cælum illuminans, et in futuro ſeculo illuminaturus. Ipſe eſt lampas, ſplendor gloriæ, et lux mundi. In cæle- ſti illa Ieruſalem, quæ intra nos eſt, nullam aliam ait Ioannes effe lucernam, quam ipfam agni claritatem et ſplendorem. Secluſis igitur Papiſticis impoſturis, danda nobis eſt opera, vt nos ipfi dici ſemper poſſi- mus lux, et filii lucis, poſtquam ipſe lux vera nos lucem eſſe fecit, qui antea eramus tenebræ. Id fiet, ſi charitatis oleum habeamus, qui lampades noſtras in regno cælorum per fidem accendimus. Duo cande- labra ſeu duæ oliuæ, varia ratione apud Zachariam et Ioannem leguntur, ratione varii myſterii tunc oſtenſi. Apud Zachariam ſunt duo flii olei, duo vnécti, Iehoſua in ſacerdotem, et Zerubabel in principem: ad tempus ita vncti, vt domum Dei erigerent, Zacha. 4. Apud Ioannem vero duo candelabra, et duæ oliuæ, decla- rantur eſſe duo Chriſti teſtes, Moſes et Elias, lex et prophetæ, apoc. 1II. vt vere ſit lucerna ardens, er lucens ſuper menſam, qui palam facit leſum eſſe fi- lium Dei: ſicut Eccleſiæ hanc fidem tenentes, et do- centes, dicuntur effe candelabra aurea, coram Deo perpetuo lucentia, apoc. I. Impletæ igitur in Chri- ſto, et in nobis per Chriſtum ſunt illæ omnes legis fi- guræ, absque Babylonicis figmentis. Externa illa ob- ſeruatio arguebat eius temporis infirmitatem, nondum propalata ſanctorum via, Heb. 9. Candelarum ac- cenſio arguebat veræ ſolaris lucis abſentiam. Per quem modum Iudæi diminuto illo lumine vtentes, veram poſtea exorituram lucem indicabant, quod et factum eſt. . De votis monachalibus iam oſtendimus, eſſe traditionum ſacrilegia, vere mimica. Oſtendi- mus ex Zacharia, ob iuramenta illa regnare Pa- piſticam impietatem, et maledictione magna li- brum Dei a nobis receſfliſſe. Perfeétionis regulam 430 DE CIRCVNCISIONE regulam eſſe in votis ſuis, iactant monachi, multa iurantes, et ſe variis legibus adſtringentes: cum ta-, men ipfſe Chriſtus in ipfis perfectionis documentis iu- ramenta illa vetuerit, Matth. 3. Mihil ad perfectum duxit lex, et ipfſa libertatis ablatio eſt imperfectio, teſte Paulo: ac etiam teſte Iacobo, qui perfectio- nem ponit in libertate. Scrigtum eſt antiquis, Vo- uete, et reddite Deo iuramenta veſtra. At egò dico vobis, o monachi, ait Chriſtus, nolite vouere, nolite iurare, nolite vobis iugum imponere. In teſtimonium veritatis nobis iurare licet de rebus præteritis vel præ- ſentibus. At in futurum te aliquid facturum nec voue- bis, nec iurabis, ſed ſi Deus voluerit, ita facies, vt Iacobus docet. De futuris iurare proprium eſt Dei, qui futura præſtare ſolus poteſt. Nos autem nec capillum album, nec nigrum facere valemus. Adde, quod per Chriſtum ſublata lege ſunt in nobis vota legis impleta. Ipſemet Chriſtus eſt in nobis vnicum votum, qui ſe pro nobis morti deuouit, vota omnia complens. Ob id nos ei in baptiſmo vouemus, ei commorientes, et votorum omnium complementum accipientes. Perenne id nobis ſupereſt votum, vt ſemper in votis noſtris ſit, gratias Chriſto agere de tot acceptis beneficiis: id quod Pau- lus poſt Dauidem paſſim docet. Cælibem vitam non improbo, quam ipſe mihi elegi, quam et Paulus ſupra coniugalem commendat: ita tamen, ſi ea libere agatur, citra neceſſitatem. 1. Cor. 7. Ad hunc modum et ere- mitas et monachos laudabo, ſi larua illa, et voti ne- ceſſitas tollatur. Arguunt vero laruati monachi, viduas vouiſſe, I1. Timot. 5. ergo ipſi quoque vouere poſſunt. Non agitur ibi de voto. Suam eſſe viduitati fidem, docet Paulus, inſtar fidelitatis, quam in diſpenſato- re quouis exigit Deus. In fide viduæ ponit ibi, vt fuis proſpiciat et contineat. Quod quæ non facit, infideliter vtitur miniſterio ſuo, fidem Deo debi- tam irritam faciens. Votum ergo nullibi in Chri- ſtianiimo legitur, niſi vbi Iudaiſmus ſimulatur, . vt acto. 1 ſt acto⸗ De ua re ſaerh non vi. Babrlor tum pr. perpetun cerdos i ins, q Kolus, gnodſil lem eſſ⸗ leſarres bontifer ſti eſt e inquit, Veri tan miniſr⸗ externe Vero ſa tantum tllia, Nos 01 lotes, da: n s, et Cbpatun Cnſtat. tio, 4 s ſun Ument 1 L I B E R II.„ 431 yt acto. 18. et 21. quo modo munc monachi Iudaizant. De Papatus ſacerdotio nunc ſupereſt dicendum. In qua re nemo eſſe poteſt adeo ſtupidus, qui non videat, ſacerdotium legis eſſe per Chriſtum impletum. Quis non videt, legis pontificatum, non Romanam illam et Babylonicam mitram, ſed ſpirituale Chriſti pontifica- tum præfiguraſſe? Chriſtus ſolus eſt et erit pontifex, perpetuum ſecum habens ſacerdotium, et manens ſa- cerdos in æternum. Nihil de hac re dici poteſt euiden- tius, quam quod in epiſtola ad Hebræos tra adit apo- ſtolus, de vero ſolius Chriſti ſocerdotio. Imo addit quod ſi Chriſtus in terris adhuc eſſet, ne pontifex qui- dem eſſet. In eum enim eſt translatum ſacerdotium per reſurrectionem. Eſt et alia ratio, quare non diceretur pontifex in terris. Nam regnum et ſacer dotium Chri- ſti eſt cæleſte, non terreſtre: ſpirituali et interna ſpi- ritus ſancti vnctione cohſtat, non externis oleis, aut coronalibus raſuris. Pontifex noſter Chriſtus, in cæ- lis exiſtens, nobis erit in cælum ſecum translatis, omnia quæ pontificis ſunt, vere et interne miniſtrat, oblatione ſui facta pro nobis orans. Heb. 8. Talis, inquit, eſt nobis pontifex, ſanctorum adminiſtrator, et veri tabernaculi, in quo nemo in terra factus pontifex miniſtrare poteſt. Terrenus pontifex non poteſt, niſi externe, Iudaice, aut Babylonice ſacrificare. Noſtrorum vero ſacrificiorum longe alia eſt ratio, cum ſpirituales tantum hoſtias nos offeramus. Nulla funt nobis corpo- ralia, ſed ſpiritualia ſacrificia. Sacrificium Deo ſpiritus. Nos omnes Chriſti participes effecti, veri ſumus ſacer- dotes, vnctione ſpiritus ſancti inſtar Chriſti interne fa- cta: non inſtar Beſtiæ, quæ tantum eſt paries dealba- tus, et externe inunctus. Romanum Papatum, ſeu prin- cipatum hunc, eſſe rem ſurreptitiam, vel hinc manifeſte conſtat, quod longa fuit in primitiua eccleſia concer- tatio, antequam Romanus epiſcopus Papæ aut pontifi- cis ſummi nomen vſurparet. Frigidiſimum eſt ar gumentum ex Petri vel Pauli inſtitutione. Nam illi et Ro 432 DE CIRCVNCISIONE et Romæ, et alibi epiſcopos inſtituebant, ſicut reli- qui apoſtoli in Aſia, India, et Aethiopia, nullis a Roma petitis bullis. Antiochena eccleſia, teſte Ignatio, eſt a Petro, Paulo, et aliis fundata, prior eſt quam Ro- mana, et primi funt ibi dicti Chriſtiani, vt ait Lucas. An propterea dicetur ibi Papatus iſte? Quod Romæ ſint ſancti illi, et alii plurimi occiſi, arguit eam eſſe tanto magis maledictam, teſte Ioanne, ſicut et ob id eſt Ieroſolyma maledicta. Alio argumento nos im- petunt, quod iuxta Paulum, oportet omnem animam poteſtatibus ſubditam eſſe, Rom. 13. quaſi ipfi ſint tales poteſtates, quod negat ibi Paulus, et negat Chri- ſtus Matth. 20. differt plurimum virtus doctrinæ et ſpiritus, a bullata illa, et laruata Papiſtica poteſtate, „ meras impoſturas et tyrannidem continente, virtutem ſpiritus nullam. Quando facta fuit contentio inter apoſtolos, quis eorum futurus eſſet maior: non re- ſpondit Chriſtus, Petrum eis fore Papam. Imo vetuit quem miniſtrorum in eccleſia dominari, aliis maiorem dici, aut in alios poteſtatem exercere, pro ſingulari perſonæ ratione onus varie iniungebatur. Petro qui tunc erat in fide robuſtior, iuſſit Chriſtus, vt alios in fide confirmaret, Lucæ 22. Sed hoc nihil ad Papa- tum, ſi Papatum pro principatu iſto pontificio ſumas: alioqui epiſcopos concedam Papas, ſiue patres vocari. Petro prius credenti prius claues pollicetur Chriſtus, nondum donat Matth. 16. Poſtea omnibus in fide firmis pariter donat Ioan. 20. Peculiaria excellen- tiæ munera, et Ioannes et alii habuerunt, præſertim Paulus, cuius amplior fuit apoſtolatus, quam Petri. Fides et induſtria in apoſtolis varie commendatur, non Papatus iſte. Quis vmquam audiuit, Petrum vel Paulum Papam pontifieem vocatum? tanquam blaſphemus, pſeudo Iudæus, et antichriſtus, fuiſ⸗ ſet ab eis reiectus, qui talis dignitatis impoſtu- ram auſus fuiſſet nominare. Soli filio perdi- tionis datum eſt, Chriſti Pontificatum in terris Vſur Ffürpar Dei qu l lieu tempon ſaera non eh celeſte Cmiſtu ablens, Ile vin ile nob en vide legnat, deteſtan ſtrandi ſponde et qua cleſiæ et in in et exte termnun, ckleſtin termum 108 c bus re ui nO Iuls ea Dei, Cit illu 01 cuntur ſortiti Alios in tihriſk rat inm leptihl , ſou Uliss 1le Ignnio4 t quun Vt ait lun Gvod Ne nit eundh eut et l ento ME vat inik 1 neynſ Cobrin ien Murk Nte, ime Mtento iok: M 1 Io Ais nunt t. Muof. , N iil ilk iiteio ⸗ ttrei i⸗ ur Ci⸗ Gibns 1. Nt, e I. I B E R II. 433 vſurpare, eſſe ſacerdotum principem, facere, vt in templo Dei quaſi Deus ſederet Antichriſtus. 2. Theſſ. 2. Illi ſo- li licuit miſcere ſacra profanis, regmim ſpiritus cum temporali confundere, ſacrilega furta et Babylonica fſacra fuperinducere. Nos vero ſcimus, Chriſtianis non eſſe terrenum pontificatum ad Iudaizandum, ſed cæleſtem, ſicut eſt ſpirituale ſacerdotium. Non eſt Chriſtus nunc mortuus, vt ſuccefſore indigeat: nec abſens, vt vicarium ſeu vices gerentem defideret. Ille viuit, ille nobis ſufficit, ille nobis præſens eſt, ille nobis vere vt pontifex miniſtrat, vt melius poſt- ea videbis in interno homine. Ille in nobis vere regnat, nos cum illo regnamus, et regnum beſtiæ deteſtamur. Quæ igitur, inquies, erit ratio mini- ſtrandi in eccleſia Chriſti, ſi nullum ſit caput? Re- ſpondeo, Liber tertius mox ſequens indicabit, quæ et qualia ſint miniſteria eccleſiæ Chriſti. Caput Ec- cleſiæ aliud nullum eſt, quam Chriſtus, vere præſens, et in interno homine vere miniſtrans. In ciuilibus et externis actionibus, nos magiſtratum habemus ex- ternum, in ſpiritualibus internum. Si cum Chriſto ad- cæleſtia refurreximus, a legalibus liberati ſumus: Ex- ternum hominem, quaſi externam monetæ effigiem, nos cum Chriſto dicimus, temporalis poteſtatis legi- bus regulari. Internus vero non ſubiicitur mundo, qui non eſt de mundo. Hoc ſane modo nos redde- mus ea, quæ ſunt Cæſaris, Cæſari, et ea, quæ ſunt Dei, Deo, et Papam ipſum reddemus ſatanæ, qui de- dit illum. M . Omnes Chriſtiani, veri fratres, æqua ratione di- cuntur reges et ſacerdotes, quatenus æque precioſam ſortiti ſunt fidem, vt ait Petrus, peculiariter ſe ſupra alios in ſacerdotum principem nemo extollit, niſi An- tichriſtus, vt ait Paulus. Imo eſt ad hanc rem effi- cax ratio, ſi quis myſteria legis intelligat. Nam iuxta legem nemo ſacerdotio conſecratur, niſi per baptiſmum, Exo. 29. et 40. Leui. 8. et Num. E. 8. Nul- 2 434 DE CIRCVN CISIONE 3. Nullum penitus priſcis illis ceremoniis adumbra- P tur myſterium, quod in baptiſmo vere non complea- tur, ſicut eſt per mortem et refſurrectionem Chriſti completum, in quibus verus conſiſtit eius baptiſmus, vera in ſacerdotem conſtitutio, et veteris ſacerdotii innouatio. Expreſſus in prædictis legis locis eſt ſer- mo de baptiſmo, in quo ſicut tunc ſacerdotes, ita nos nunc abluimur, et inſtar immolati Chriſti immolatio- nem noſtri ibi facimus, in azymorum ſynceritate. Pro oſtio tabernaculi, quod ibi lotis aperiebatur, no- bis lotis aperitur oſtium regni cælorum, ſicut et Chri- ſtus eſt poſt ſuum baptiſmum in cæleſte tabernaculum ingreffus. O pædobaptiſtæ, qualem cæli apertionem vos in baptiſmo cogitatis? Quorfſum in lIordane funt aperti cæli? Veſtimentis item ſalutis, confirmatæ, ac cæleſtis nouæ iuſtitiæ, nos ibi ornamur, vt olim ſa- cerdotes: iure iurando ſacerdotium noſtrum ibi fir- matur, regiam coronam ibi accipimus, et pro Aaro- nis oleo ſpiritus fancti inunctionem. Internus noſter homo in baptiſmo genitus, habet incorruptibile ſpi- ritus ornamentum. 1I. Pet. 3. veſtimentum iuſtitiæ ve- re ſacèrdotale, apoc. 19. Ornamento, inquit, iuſti- tiæ, et ſacerdotali decore ornauit me. Eſa. 61. Sicut igitur illa omnia in baptiſmo vere implentur myſteria, ita verum, in lege figuratum, nobis in baptiſmmo datur ſacerdotium: non ad corporalia, ſed ad ſpiritualia ſa- erificia, ad offerendas ſpirituales hoſtias, et fructum labiorum. I. Pet. 2. et Hebr. 13. Ipſamet corpora no- ſtra, tanquam hoſtiam viuentem, nos inſtar Chriſti of- ferimus, Rom. 12. et 15. Totum hominem in baptiſ- mo offerimus Chriſto ſolenni voto et ſacramento, Vt nulla alia nobis nunc vota ſuperſint, niſi hoc, vt ſem- per in votis noſtris ſit, gratias Chriſto agere, de tot acceptis beneficiis, pſal. 5S. 1I15. et Colos. 2. cui con- cordat pſal. 49. vbi hæc ipſa vocat propheta ſacrificia et oblationes. Vituli labiorum hi dicuntur, Hoſeæ. 14. Oratio ieiunio adiunécta eſt ſacrificium, acto, 13.⸗ et . pfal. Plal. 1 fidei.! 2. N ſicig, ſint nun orationt et Eſa. Tenes et rum den Crifcium eſt ei ſi Malia ill mundari rum abe Vt 1or Pletur t ilud? Dus hum tumn eſſe lille ſien Ttſtmen Ceremoni⸗ eNtermmm 108 ſhiri tegmum Ceps ſac ſnt n dommini tur qui Mini n0 Es, ſech Datitur Rt hi ſi li bi, leen. 8 ſareren eig etſ⸗ es, inn ſneern ebatun, ut et gbervacda lordnne ninmmt, vuneni noe, e L I BE R III. 435 pſal. 140. Dicitur immolatio ſacrificium et hoſtia fidei. Phil. 2. In voce laudis immolabo tibi, Ionæ. 2. Nos ſpiritu orantes vera adeo offerimus ſacri- ficia, laudes, et gratiarum actiones, vt nulla alia ſint nunc incenſi thuris odoramenta, et ſuffitus, quam orationes ipſæ ſanctorum, apoc. 5. et 9. Pfal. 140. et Eſa. 56. Carnem noſtram mortificare eſt hepar, renes et adipem Deo in holocauſtum offerre. Ve- rum denique ſacrificium Deo, vt ait Dauid, eſt ſa- crificium ſpiritus, cuius motus ſurſum „ precioſum eſt ei ſuffumigium. Abominabilia videns Deus car- nalia illa ſacrificia, iuſſit nos baptiſmo lauari, et mundari, Eſa. I. An non magis erunt Babylonio- rum abominabilia, ſi ea, quæ ipſemet Deus ſtatuit, vt abominabilia reſpuit? Si in nobis vere com- pletur totum legis ſacerdotium, vnde Papiſticum illud? Res admiratione digna, quod Deus mani- bus humanis coli nolit, et Papiſtæ verum Dei cul- tum eſſe putent illud ſuis manibus factum ceremo- niale ſacrificium. Non intelligunt, miniſtros noui Teſtamenti eſſe miniſtros ſpiritus, non externarum ceremoniarum. Non intelligunt, nullum eſſe nobis externum pontificatum ad Iudaizandum, cum ſolo nos ſpiritu oporteat ambulare, et ſit regnum Chriſti regnum ſpiritus. Nullus eſt nobis alius a Chriſto prin- ceps ſacerdotum. Omnes per Chriſtum vnum ſumus, ſicut maior, ita et minor, omnes miniſtri. Hæreditas domini non patitur, vt quis in eius gregem domine- tur, quia ipſe viuit, dominus et magiſter. Vinea do- mini non fert diuerſorum generum ſemina et palmi- tes, ſed vnicum tantum, quod eſt ſemen Dei. Non Patitur aues diuerſorum colorum, aut fectas aliquas, vt hi ſint purpurati cardinales, illi monachi nigri, illi albi, illi aliter commixti, Leuit. 19. Deut. 22. et Ierem. 12. Chriſtus et apoſtoli communibus veſti- bus vtebantur: quare ergo in tot laruas ſunt defi- gurati monachi? quare tot ſibi leges condiderunt? E. 2. Omit- 436 DE CIRCVNCISIONE. Omitto hic referre locos, quibus nos paſſim monet a- poſtolus, ne iugo aliquo ſeruitutis nos a quoquam im- plicari permittamus: ſed Chriſti a vinculis legis fa- ctam liberationem integram ſeruemus, non in cere- moniis aliquibus, ſed in ſola fidei Chriſti iuſtitia ſa- lutem noſtram conſtituentes. Quis Antichriſti leges ſuſtineat, videns, leges ſanctiſſimas ab ipſo Deo da- tas, eſſe ſublatas? Data a Deo lex ipſi Adæ ſublata eſt. Data ipſi Noë lex ſublata eſt. Data ipſi Abra- hæ lex ſublata eſt. Data ipſi Moſi leges fſublatæ ſunt. Ab Antichriſto nos accipiemus Babylonicas le- ges? Sacrilegæ ſunt ceremoniarum leges, furta, et nendacia. Quis Papæ impoſturis fidem adhibeat, cum ipſemet non credat verum eſſe, quod facit? Clancu- lum ridet ſtultitiam noſtram: ridet quoque tota Ro- mana curia. . Obiiciet fortaſſe quispiam, eſſe adhuc papatum, et raſorum peculiare ſacerdotium, cum peculiari papæ charactere: quia peculiare fuit olim Leuitarum ſacer- dotium, a communi populo longe diuerſum. Reſpon- deo, Leuiticum illud ſacerdotium per Chriſtum eſſe translatum: imo per Chriſtum omnia nunc vnum eſ⸗ ſe. Ipſe ex Iudæis et gentibus vnum populum facit, ſicut ex Leuitis et aliis vnum ſacerdotium, coniun- gendo omnia per fidem, in vnius baptiſini vnitate- Leuitas vice primogenitorum ſibi ad tempus ſumſit Deus, Num. 3. et 83. Nunc vero nos ſumus illa primogenitorum eccleſia, Heb. 12. Ephraim nunc primogenitus, ſicut Iuda, Iere. 3 1. Nos omnes per Chriſtum ſumus primogenitus Iſfraël et primitiæ quæ- dam ſuarum creaturarum, omnes ſacerdotes et Leui- tæ. Ob hanc cauſam multiplicandos ait Ieremias Le- uitas miniſtros Chriſti, vt arenam maris, lere. 33. Sicut a communi populo ſecernebantur, qui ſacerdo- tio conſecrabantur, ita per baptiſmum a carnali mun- do ſecernuntur veri Chriſtiani, omnes Leuitæ, et Sa- cerdotes effecti. . S Vt au- V tioner gas, 1 dotii eſſcit temn remor typum Nis. Hlum ſleri Tunc eſt ein quand die g⸗ die ne In die mells ſicerch ante p epis DP Pott re täntun Chrick ſecun quia ita et Mele tibus dixit cerdo riam ſli m Gonan tVic Monfe nnotet loquunir ig lerß Ol in e Hiuſtii. hritig ſo Deod Ade ſidn 1 igl M hlen lol es Nlorics , furn, lbibenn le tul⸗ Pipunm 4 1. I lernde gli ue 4 „ 4 elite, L I B E R II. . 437 Vt autem veram ſacerdotii in Chriſtum transla- tionem, per mortis eius baptiſmum eſſe factam intelli- gas, ſicut et in nos fit, et veram ibi eſſe noui ſacer- dotii conſtitutionem: aduerte, quod ſine victima non efficitur quis ſecundum legem ſacerdos. Victima au- tem Chriſti in paſſione fuit. Citatæ etiam omnes ce- remoniæ, per quas quis ſacerdotio conſecrabatur, typum habent Chriſti baptiſmi, mortis, et reſurrectio- nis. Tunc vero pontificem egit Chriſtus, quando ſe ipſum victimam offerens, eſt mox in ſancta ſanctorum aà ſacrificio reſurgens ingreſſus, ſicut nos in baptiſmo. Tunc eſt Chriſtus gloria et honore coronatus, tunc eſt eius ſacerdotium iure iurando firmatum in æternum, quando regenitus eſt, quando dictum eſt ei, Ego ho- die genui te. Ad eius ſimilitudinem nobis dicitur in die noſtri baptiſmi, filius meus es tu, hodie genui te. In die baptiſmi nobis in Iordane dicitur, Tu es filius meus dilectus. Sicut in torrente nobis dicitur, Tu es ſacerdos in æternum. Illud infuper animaduerte, quod ante paſſionem Chriſti adhuc dicebatur eſſe Caiaphas legis pontifex, et ob id prophetauit, Ioan. II. et 18. poſt reſurrectionem vero translato iam ſacerdotio erat tantum paries dealbatus, acto, 23. Poſtquam ſedit Chriſtus a dextris Dei dicitur eſſe ſacerdos in æternum, ſecundum rationem ſacerdotii Melchiſedech. Tum quia ſicut Melchiſedech ſimul erat rex et ſacerdos, ita et Chriſtus, et nos per ipſum. Tum quia ſicut Melchiſedech panem et vinum ſuum educens, mili- tibus Abrahæ protulit, largitus eſt, et donans bene- dixit, idque poſt partam de hoſte victoriam: ita ſa- cerdos noſter Chriſtus, poſt partem de hoſte victo- riam proprium ſui corporis cibum et potum, nobis in ſui militiam baptiſmo conſcriptis, profert, largitur et donans benedixit. Id quod nos etiam in cœna faciemus, vt videbis. Hoc autem, antequam a dextris Dei ſederet, non fecit Chriſtus, cum nec nos tunc eſſemus in eius mi- E. 3. litiam 438 DE CIRCVNCISIONE litiam conſcripti per baptiſmum. Ante miſſum enim paracletum non eſt conſummatum cænæ myſterium: vt in ipſa cæna apoſtolis teſtatur Chriſtus, dicens ſe no- uum eis poſtea daturum cibum et potum. Diſcipulis frangens et porrigens panem, euanuit Chriſtus, non- dum ab eis vere introſumtus, Lucæ. 24. Nondum erat natus cæleſtis homo, qui erat cæleſti pane nutriendus. In cænæ ſermone hoc intelliges, et qualiter noſter/cæ- leſtis pontifex, lex et ſacerdos, nobis interne ibi mi- niſtret: quod ſi in terris adhuc eſſet, facere non poſ- ſet. Solus ergo eſt nobis eæleſtis pontifex, qui omnia pontincatus myſteria ſolus corupleuit, ſine Babyloni- cis figmentis. Confirmari demum poteſt vniuerſale in nobis o- mnium complementum, „ ex ipſis Chriſti verbis. Nam legem deſtrueret, ſi non compleret ea omnia, quæ lex deſignabat. Ea propter dixit Chriſtus, Non vt de- ſtruam, ſed vt compleam. Sed quomodo compleam? Quia donec tranſibit cælum et terra, iota vnum, aut apex vnus, non præteribit ex lege, quoad omnia facta fuerint Matth. S. Ergo id, quod Pontifſicatus legis ſi- gnificabat, per Chriſtum eſt impletum, id quod cir- cunciſio ſignificabat, id quod ſabbatum ſignificabat, per Chriſtum eſt impletum et factum, quotidieque im- pletur, et in nobis myſtice fit. In nobis impletum eſt, et impletur, per fidem in baptiſmo: factis ibi no- pis omnibus ſacerdotibus, data nobis perpetua ſab- bati requie, nobis omnibus per Chriſtum ſpiritu cir- cunciſio. Sed omnes et generales et ſpeciales circunciſionis ſigniſicationes hie fuſius excutiamus, quid ſit fœdus, ſiue pactum, et vetus et nouum, prius inquirendo, vt omnia in Chriſto completa videamus. Pactum eſt duorum vel plurium in idem placidum et con- ſenſus. Neceſſario in omni conuentione debent ad minimum eſſe duo paciſcentes, et pactum ipfum fi- dem requirit. Inter Deum et Abraham initum eſt eius⸗= eiusm ſtris innor cias. trem ſemin minis ſemin eidere Deus, cdp. 1 gnum tt id, eircun guo ſeeder Nan Uils Vin p. Mund, ſu ſli crede Dactn eſt ſ. eſt n ciſin Cnan Darte iliuntin teriun t cens Een⸗ Dilipit iſtus, M Oncdun en Dutriends nolterte ene iif re non N Do. in ne erdis N in el W K coNNe TN,2 ONNAma nns liß⸗ d⸗ gnltetn iciens S inpre „ Ueis din epttuſt ountn Iſket lieh n In ceben! 1 hini Gim: . L I B E R II., 439 eiusmodi fœdus, ſeu pactum, quod legis peritis no- ſtris diceretur vna de quatuor ſpeciebus contractus innominati, illa ſcilicet, quam vocant, facio vt fa- cias. Nam ex parte Dei fuit promiſſio hæc. Pa- trem multarum gentium faciam te, daboque tibi et ſemini tuo terram Chanaan, vt ſim Deus tuus, et ſe- minis tui poſt te, Geneſ. 17. Ex parte Abrahæ et ſeminis eius fuit pactum, vt in omni maſculo circun- eideretur præputii caro, adiuncto eo, quod ei dixit Deus, Ambula coram me, et eſto perfectus, dicto cap. 17. Hæc circunciſio dicitur ibi fœdus, et ſi⸗ gnum fœderis. Nam parte altera pactum id exigit, et id, ad quod vi pacti Abraham Deo tenetur, eſt vt eircuncidat. Et hoc vocat ibi Deus pactum ſuum, quo ſecum paciſcens ſibi tenetur. Eſt etiam ſignum fœderis, ſeu promiſſionis Dei, eo pacto firmatæ. Nam ſfſunt in eo contractu duo pacta, alterum alte- rius ſignum. Eſt contractus correlatiuus, vt iuxta vim pacti reſpondeat Dei promiſſio obſeruanti ſignum illud, promiſſionem dandam ſignificans. Supponitur ibi, quod paciſcentem cum Deo credere oportet Deo, et cCoram eo ambulare. Nemo enim cum eo paciſci- tur, cui fidem non adhibet. Pactum vero ipſum in ſe continebat factorum expreſſionem, ſicut et lex ipſa: præſuppoſita fide, quam de Deo illi habebant, mundanum quid continentem. . In nouo vero teſtamento eſt cæleſtis ſides de Ie- ſu filio Dei, in cæleſtibus nunc regnante, et cæleſtia credentibus donante. Noui teſtamenti fœdus,, ſeu pactum nouum, ex parte noſtra eſt lex cordis, quæ elſt ſola lex fidei, vt firmi credamus. Foœdere nouo eſt nobis cum fiducia credendum, lefſum illum cru- cifixum eſſe Meſſiam filium Dei, in cæleſtibus re- gnantem, et id credentibus cæleſtia donantem. Ex parte vero Dei pactum nouum continet plusquam pro- miſſiones. Continet dona cæleſtia, iam nunc præſentia, E. 4. guge 440 DPE CIRCVNCISIONE quæ non tantum promittuntur, ſed donantur. Quæ olim promittebantur, dat minc Deus credentibus in Chriſtum, et modo alio longe ſublimiore. Pro terre- ſtribus dat nunc Chriſtus cæleſtia. Credentibus in Chriſtum datur nunc remiſſio omnium peccatorum, da- tur regnum cælorum, vita immortalis, Chriſtus ipſe totus. In hoc nouo fœdere vetus continetur et imple- tur. Hic pro terra illa datur nobis cælum. Hic data eſt hæreditas et requies. Hic ſeruatur egregie circun- ciſio, in iis, quos ipſe circuncidit. Impletum eſt, quod dixerat, ſe fore Deum noſtrum et nobis inhabitaturum. Quemadmodum vetus illud non eſt juxta literam im- pletum in incredulis, qui proſtrati ſunt in deſerto, ſed in credentibus; ita et iuxta ſpiritum, pactum no- uum non in pædobaptiſmo, ſed in ſolis credentibus impletur. In pædobaptiſmo vero non eſt fœdus ali- quod, nec efficiuntur Chriſtiani, nec Deus efficitur Deus eorum, magis quam ante: quia non poſſunt pa- cto conſentire. Prima igitur hæc fuit circunciſionis ſignificatio, ſi- gnaculum fœderis, et dandæ promiſſionis ſignum. Quod ſi circunciſio fuit ſignum dandæ promiſſionis, qui circuncidebantur, indicabant nondum eſſe vere datam. Atque ideo illi circuncidebantur, nos vero ſe- cus. Impleta enim re ipſa, ceſſat ſignum rei futuræ. Secunda ex eodem fædere colligitur circunciſionis ſignificatio, vt colligit Paulus, qui circunciſionem A- brahæ ait fuiſſe ſignaculum iuſtitiæ fidei ipſius, iam præcedentis, vt deinde eſſet pater credentium. Nam ablatio proprii præputii ſignificat, eum ſeipfum abne- gaſſe, Deo credendo, et pacto eius fidem adhibendo. Ideo merito fuit hominis iuſtificati indicium, ſignum, et ſignaculum. Hoc vero iuſtificationis fidei ſignacu- lum non poteſt in pædobaptismo impleri, nec eſt ibi Præcedens fides, nec aliqua ſui ipfius abnegatio, nec fœderis conſenſus. Qui vero ſe ipſos abné- gantes, Luntes morie tales commpl compl tis lud Olnnis cuneiſt dant p paratio Calatan Puerili darmnar qui n eſt. eccleſti illum, tim in Cllum. pe Geratio Dro ſi Dei ve Jdis lis, er quam Vt qu Dienti miſſio tam e trajie⸗ Alud, ter g Der p l v cum ! Egnun dentte roten dentike Atorun ¹ Chriſtus wr etin: n eik literun t in deſn Nonidts 1os el L I B E R II. 441 gantes, ſe totos Chriſto credunt, ei in baptiſmo com- morientes, cum concupiſcentiæ præputii reſecatione: tales habent iuſtiti? per circunciſionem ſignificatæ complementum. Cum itaque nullius talis myſterii complementum ſit in pædobaptiſmo, quis ſanæ men- tis ludum illum non rideat? Rem tam inefficacem, et omnis veritatis prorſus expertem? Non eſt quod cir- cunciſionem baptiſmo carnaliter æquiparando, hic lu- dant pædobaptiſte. Eiuſmodi enim carnalibus æqui- parationibus Iudaizat hodie Chriſtianiſmus, quibus Galatarum pſeudapoſtoli Paulum moleſtabant. Imo puerilius iſti ludunt. Quos omnes ipſe manifeſte damnat, argumento ſumpto ab Abraham patre noſtro, qui non per circunciſionem, ſed per fidem vocatus eſt. Ergo gentes in eo promiſſæ, per fidem ſunt ad eccleſiam Chriſti vocandæ, non per circunciſionalem illum, imo Iudaicum pædobaptiſmmum: cum præſer- tim in eo nihil agatur, niſi carnale mimicum et ridi- culum. Specialis alia circunciſionis ſignificatio, et conſi- deratio nunc ſequitur, Quare præputii circunciſio pro ſigno data eſt, et quid ſignificet. Prima fronte Dei verbum videri ſolet hominibus ſtultitia. Stultum quis hodie facile iudicaret, ſi res circunciſione ſimi- lis, et hominum iudicio tam turpis, et abſurda, cui- quam præcipeèéretur, et tam ſolemniter. Sed oportet, vt quoquo modo Dei verbo parere, dicamus eſſe ſa- pientiam. Fides et iuſtitia Abrahæ fuit, credere pro- miſſioni ſeminis. Hanc autem fidem ſeminis ſigna- tam efſe voluit Deus in ea parte corporis, per quam trajicitur ſemen. Hoc inſuper dicimus, quod ſignum ilud, quod vitiorum abſciſſionem ſignificat, decen- ter datum eſt. Sicut eo ſigno futura Iſraëlitis bona per pactum firmauerat Deus, ita voluit eo ſigno ad vitia reſecanda illos moneri, vt ſi volentes cum Deo expoſtulare, circunciſionem, vt promiſſionis ſignum, allegarent, illico argumentum retorquere E. §. tur 442½ DkE CIRCVNCISIONE tur, quod circunciſionem non ſeruarunt, et circun- ciſionem ipſam reſpicientes, a ſe ipſis confunderen- tur, vnde merite Iſraëlitz monentur, vt corda eir- cuncidant, ſi in circunciſione viuere volunt, Deut. 10. et Ilere. 4. Simili argumento confunduntur Ro- mani proceres, qui arguunt Chriſtum pollicitum, ſe cum eis manſurum, tamen ipſi non præſtant ea, quæ ipſe præcepit, quando pollicitus eſt, ite, inquit, præ- dicate, docete, baptizate, ſeruate, quæ vobis præcepi, et ecce ego vobiſcum ſum. Imo ridiculum cum ſcor- tis illis et beluis Chriſtum manere, etiam ſi cum eis ſe manſurum iuraſſet, vt ex Ioſue cap. 5. aperte col- ligitur. Item ex I1. Samu. 2. et 3. TIere. 7. ct 18. et Ezech. 33. Ad idem pfal. 88. 13I. et Ioa. 15. Vt Chriſtus nobiſcum ſit, ſi nos in eius præceptis mane- amus, non confidentes in verbis mendacii Babylonio- rum inſtar, qui clamant, Sedes apoſtolica, ſedes Ro- mana, ſedes Papalis, templum domini eſt. lere. 7. Datum itaque ſignum hoc abſciſſonem vitiorum fſigni- ficat. Et maxime in præputio data eſt circuncifio, vt concupiſcentias carnis, quæ ibi maxime vigent, circuncidamus. Ibi enim Adam et Eua carnis ſti- mulum et pudorem primo ſenſerunt, et eas corporis partes præ cæteris occultare voluerunt, ſicut pecca- tum originale a fœæmina venit in virum, ita in illis partibus mox apparuit, quibus fœmina iungitur viro. Soli viro data eſt circunciſio, quia in eo fuit conſum- matio peccati: item ob viri excellentiam, ſub cuius dicta protectione intelligitur protegi fœmina. Ob id item, ne ille tam facile alliciatur in muliebrem perni- ciem. Ad quam rem nota, quod præputii circun- ciſio non ſolum abſciſſionem concupiſcentiæ ſigni- ficabat, ſed abſciſſionem illam re ipfſa efficiebat, concupiſcenti? ſtimulum diminuens. Membrum enim debilitatur, cum vulneratur et naturali tegu- mento ſpoliatur: ſicut auditus fit imbetillior abſciſ- ſa aure, et viſus abſciſſa palpebra. Euidens hæc nec re tatemm cunqus quoan putio 1 Vero n ſei, e In, in efleacie Guam . Uudeis Antiehr Ci⸗ gvine! cebatun Vides ſunguin des nl Kebiliri Cdtionen s, 1 tum, on pa Ciro et Car nei, in ſepult Pti vn ablatn Omnes baptif ſet Krucr t in pifſ titl ens et tn t CNuH lunt, Ne ndunur llieinn: tant en bis ee⸗ Kons 4 rte . cperte 1 L I BE R II. 4443 næc res eſt intelligentibus naturalem vſum et vtili- tatem cuiuſuis partis. Pruritus item ſpermatis cir- cunquaque ſub præputio folet abundare, et calore quodam ibi concluſus fouetur. Abſciſſo vero præ- putio frigeſcit, et quodam modo mortifcatur. Eam vero mortificationem validiorem nobis dat ſpiritus fidei, et circunciſio ipſa Chriſti, non in pædobaptiſ- mo, in quo nulla eſt efficacia. Maioris igitur erat efficaciæ, et plus operabatur circuncifio Iudaica, quam pædobaptiſmus Papiſticus. Præſtaret nos a Iudæis circuncidi, quam a Papiſtis pædobaptizari in Antichriſti regno. Circunciſio item erat redemptionis ſignum: ſan- guine fuſo fiebat ibi quodammodo redemtio, et di- cebatur ſponfus ſanguinis. Exo. 4. Quæ omnia vides per Chriſtum impleta. Redemptionem per ſanguinem ipfſius, imolationem et reliqua omnia, vi- des noſtra fieri per fidem in baptiſmo. Vides, legem ſtabiliri per fidem, et omnem circunciſionis ſignifi- cationem impleri per fildem. Non quod nos implea- mus, ſed Chriſtus implet in nobis auferendo præpu- tium, et carnis mortificationem ſuo ſpiritu donando, non paruulis carnis, ſed paruulis ſpiritus. Quanquam caro nobis magis et magis mortificanda relinquatur, et carnis aculei a baptiſmo ſuperſtites inſtar Chana- nei, in dies reprimendi: per baptiſmum tamen caro 1 ſepulta, et mortificata dicitur, et opprobrium Aegy- pti vno momento a nobis ablatum. Ioſue. 5. Quia ablatum eſt ibi omne peccatum, et ſpiritus ibi datus, omnes ad prædicta efficacias ipfi fidei tribuit. In baptiſmo nos vere circuncidimur, non ſuperficialiter, ſed toti facti circunciſio, corpus peccatorum de- ſtructum, nos toti Chriſto conſepulti, refſuſcitati, et in cælum euecti, Coloſ. 2. et 3. At in pædo- baptiſmo nullum opus effieitur, quod a Chriſti ſpi- ritu procedat, ſed eſt execrabilis deriſio, extin- guens Chriſti myſteria. Omnia quæ pædobapti- ſtæ ibi 444 DE CIRCVNCISIONE ſtæ ibi agunt, ſunt mortua, ſine ſpiritu, et ſine efficacia. Alia circunciſionis ſignificatio ex eius die colligi- tur. Nam ſicut olim circunciſio fiebat ockauo die, id eſt, prima die ſequentis hebdomadæ: ita in nobis dies reſurrectionis Chriſti, quæ eſt nouæ hebdomadæ initium, circunciſionis parit efficaciam, per potentiam reſurrectionis eius, per quam in baptiſmo reſurgimus. Mors Chriſti primam hebdomadam finit, et refurre- ctio aliam inchoat, et eſt dies vnus baptiſmi, ſicut eſt veſpere et mane dies vnus: vt hodie moriens, hodie quis cum Chriſto reſurgat, et hodie ſecum ſit in paradiſo. Prima ſabbati diluculo reſurrexit Chri- ſtus, cæleſtem aliam nobis hebdomadam inchoans: quanquam nos ad medium huius hebdomadæ ad tres dies cum dimidio, tempus, tempora et dimidium tem- poris, a Deo noſtro deſciuimus, Dani. 9. et apoc. 11. Cæleſtem hebdomadam nobis Chriſti reſurrectio inchoauit, vt reiecta primæ hebdomadæ immunditia, hodie, id eſt, in die reſurrectionis, baptizatus quaſi octauo die totus homo circuncidatur, et toties cir- cunciſi oblatio munda Deo offeratur, cuius odor ſua- uis cum Chriſto aſcendat in cælum. Octaui igitur diei in eo ſita vis eſt, quod dicitur nouæ hebdomadæ initium, ſicut fuit in reſurrectione Chriſti nouæ heb- domadæ initium, nouos homines et noua tempora faciens. Allegoriam vnam nunc audi, qua aperte docemur, nouum hominem in ſecunda circunciſione requiri. Celebrata eſt a Ioſue ſecunda circunciſio capite quin- to, vbi poſtquam ventum eſt in Galgala, Iſraëliticus populus ſecunda circunciſione circunciditur, vt oppro- brium Aegypti, et peccati vetuſtas ibi auferatur per Ioſue, qui gerit typum Chriſti, fit hæc circunciſio, in tranſitu Iordanis, id eſt, in baptiſmmo. Solus hic eſt nouus populus, qui promiſſionem obtinet, in re- quiem domini introductus. Myſterium eſt plenum, oſtendens, neminem poſſe in hæreditatem domi- ni in . 4 di int nem t. myſten nomen latio. guo er remiſſi latio. Mum, ſieut 0 locus prius ſancto prius in ca 4 telliga tranſit ſeqvitt ilo, um deban ue Drge fimul in noun horn bapr Imo man nou Cen uus runm eſt dis ſine eſi. lie ⸗ Ctaud di n in bebcen er Poteni reüneir , et kein ptiſi, ie die Mte Gie ſeolnt furtent n inchre ede Att” imidiun i teſme ttitis i et thits ins odet ,N Uerinn Otws Hen et, 11. 6 L. 1 B E R II. 445 ni introire, niſi innouetur, et vetuſtate dimiſſa Iorda- nem tranſiens a Ieſu Chriſto circuncidatur. Ratione myſterii, &t translationis peccati ibi factæ, eſt loco nomen impoſitum Gilgal, ſeu Galgala, id eſt, trans- latio. Certus locus datur, et certum tempus, in quo et peccati Adæ, et aliorum peccatorum fit tibi remiſſio, vetuſtatis ablatio, et in cæleſte regnum trans- latio. Certa iuſtitiæ imputatio, certum ſpiritus do- num, et initiatio cæleſtis. Similis eſt fere Galilææ; ſicut Galgalæ, ſignificatio, et vterque ad Iordanem locus translationis. Adde quod Chriſti catechiſmus prius eſt diſcipulis in Galilæa factus, quam ſpiritu ſancto baptizarentur. Atque ita nos cum apoſtolis prius oportet eſſe catechumenos, quam per Iordanem in cæleſtem ciuitatem transferamur. Aliud in loſue ibidem nota myſterium, vt in- telligas, baptiſmo iungi cænam. Nam poſt Iordanis tranſitum ſequitur mox nouus terræ promiſſæ cibus, ſequitur ibi mox manducatio paſchalis agni, qui die ipſo, quolordanem tranſierunt, eſt eis ad cænan- dum paratus. Iuxta legem paruuli carnis circunci- debantur, et paruuli carnis cænabant, et ſimul vtra- que licebant præcedente circunciſione; Exo. 12. Ergo èt in nobis, quando efficimur paruuli ſpiritus, ſimul vtraque licebunt, præcedente baptiſmo: ſicut in loſue poſt Iordanis baptiſmum ſequitur mox cibus nouus et cæœæna. In pædobaptiſmo vero eſt monſtrum horrendum ingens. Nam hominem nouum in ſuo paptiſmo generant, cui nihil dant ad manducandum: Imo eſt res monſtruoſa, homo genitus, qui neque manducare queat, neque bibere. Eiuſmodi enim nouus homo in baptiſmo naſcitur, qui nouo cibo in cæna domini paſcitur. Neceſſario enim indiget no- uus homo nouo cibo. Magna eſt vis Chriſti dono- rum, per quæ ipſe nos generat et nutrit. Ipſe eſt nobis vice patris et matris. Ipſe eſt no- bis omnia; pater, mater: frater, ſponſus, amicus, 446 DE CIRCVNCISIONE amicus, dominus, magiiter, rex, Pontifex, et reli- qua. Ipſe in regno cælorum eſt omnia in omnibus, et omnia in nobis complet. SECVNDA LIBRI PARS, de Antichriſti myſteriis, omni- bus iam completis. Podquam de myſteriorum Chriſti, et circun- ciſionis eius complemento, ſermonem compleuimus, non abs re fuerit, de myſteriorum Antichriſti com- plemento, et coronali illa raſi capitis circunciſione, hic quoque diſſerere. Magna ſunt enim et multipli- cia myſteria beſtiæ, et circuncifionis illius coronalis, per quam ſe reges, et ſacerdotes ſanctos Papiſtæ di- cunt, et Chriſtos domini. Quemadmodum præpu- tii circunciſio facit Iudæos, et cordis circunciſio Chriſtianos, ita et capitis circunciſio facit pſeudoiu- dæos, Papiſticos ſacrificulos, et Antichriſtianos. Quemadmodum pietatis myſteria oſtendimus ad Chri- ſtum relata, et in eo eſſe completa: ita et nunc im- pietatis myſteria ad Antichriſtum relata, et in eo eſſe completa, oſtendamus, vt reuelatum nunc omnes me- lius intelligant hoimminem peccati, filium perditionis. Nihil enim de Babylone, Sodoma, Aegypto, et aliis ſimilibus locis, nihil de gigantibus, nihil de An- tiocho, Ileroboam, Achab, et aliis improbis, nihil de pſeudoprophetis et falſis ſacerdotibus, lex vn- quam adumbrauit, quod verum non habeat in coro- nata illa beſtia et ſacrificulis eius complementum. Regnum et ſacerdotium illa ſibi inſtar Chriſti Anti- chriſtus recapitulat, et conſecratorum habet turbam Uübi miniſtrantem. Primo, quod carnalis illius primæ Babylonis myſteria ſint in ſunt in tis o non n pi m manike Sodor. nicatio Sodom cuin ſ I. (0 Eierun Multis eſt lo⸗ Kedeh cum Magis tur. ſcorta conſee⸗ religiot tes cap oc ſee Vitem: Vitr, Dr abomi Sto ca liberan 108 de cecini Dxo. beratie Uitute leetit oſt Tun' 19. 1 er, An in Onnie ng Wn. “ et Mlii ls cokor Dule Perlinis ier 1 obis, 1 , ler 7 luen iti A et tin unſtei L. I B E R II. 447 ſint in ſecunda hac ſpirituali Babylone completa, ſa- tis oſtendimus libro præcedenti, et in ſequentibus non nihil adhuc addemus. Quod Sodomæ et Aegy- pti myſteria fint in ea ſpiritualiter completa, docet manifeſte Ioannes, qui Romam ait eſſe ſpiritualem Sodomam, et ſpiritualem Aegyptum. Propter for- nicationes eſt illa vocata meretrix, magna meretrix. Sodomitica meretrix, apoc. I11. et 17. Sodomiti- cum ſcelus eſſe Romanis peculiare, docet Paulus Rom. 1. quod et præſens ſeculum teſtatur, et Sibyllæ præ- dixerunt. Peculiare Romanis eſſe meretrices colere, multis docet Lactantius Lib. I1. cap. 20. Myſterium eſt Ioanni, Roma dicta meretrix prophetis — e Kedeſſa, ſancta fornicatrixðs. Myſterium eſt, duuod cum nomine ſanctitatis miſceatur ibi fornicatio: eo magis quia idolorum cultus fornicatio femper dici- ur. Sacerdotes ipſi vocantur rs Kedeſſim, ſcorta maſcula conſecrata: quia ad ſcortandum a Papa conſecrantur. Sunt vere, quales olim fuerunt, cinædi religioſi, capite circunciſi, ſicut Babylonici ſacerdo- tes caput olim radebant, Baruch. 6. Sodomiticum hoc fſcelus, tria ſunt, quæ noſtris religioſis, cælibem vitem agentibus, induxerunt, vt ait Ezechiel: faſtus vitæ, opiparus victus, et abundantia otii, Ezech. 16. Propter Aegyptiacas et idolorum et ſacrificiorum abominationes eſt illa a Ioanne vocata Aegyptus, di- cto capite apoca. II. conſirmat hoc idem Iloannes, qui liberationem ab Aegypto ad nos ait referri: et ob id nos denuo cantaturos canticum illud Moſis, quod ipſe cecinit, quando eſt populus ab Aegypto liberatus, Exo. I5. et apoc. 158. Idem ibi canticum eandem li- berationem notat nunc, ſicut tunc ab Aegyptiaca ſer- uitute: ob idque a Ioanne repetitur, vt de Babylonis repetitione diximus. Eodem tendit Eſaiæ canticum poſt Antichriſti deſtructionem, cap. 12. Aegyptio- rum fluuio et mari minatur Eſaias ca. 11. et 19. ne Aegyptii piſcatores ſuis retibus amplius Vtan 448 PE CIRCVNCISIONE Vtantur. pPercutiendum dixit fluuium in ſeptem ſuis riuis, ſeptem ceremonialibus beſtiæ ſacramentis. Se- ptenario hoc numero gaudet beſtia, vt ſepties in eam effundatur calix, iræ indignationis omnipotentis Dei, teſte Iounne. Aegyptiacas has beſtias, theſauris, et diuitiis onuſtas, videre licet Eſa. 30. vt merito in tot exactionum, nobis ab eis factarum, compenſatio- nem, eas ſimus nunc ſuis beneficiis ſpoliaturi, vt olim factum eſt, Exo. II. et I2 Tenebræ ſunt nunc horribiles et palpabiles, quales fuerunt in Acgypto, in vmbra huius veritatis, vt Pharao paruulos in flu- men coniici, et necari præcipiebat, ita beſtia nos omnes in pædobaptiſmi flumen coniiciendo necat, illa quoque Aegyptiorum et magorum Pharaonis myſteria hic licet intueri. Vt verbum Dei, virga Aaron, eſt vere incarnatum: ita et magorum opera factum eſt ſimile in papatu, in ſpirituali Aegypto. Incarnatus eſt ibi Satanas, vt beſtia, de maris abyſſo aſcendens fieret in terris Papa, ſicut verbum Dei de cælis de- ſcendens, factum eſt in terris homo, hic Chriſtus, ille Antichriſt'is. De abyſſo aſcendiſſe beſtiam, ex Ioanne euidenter oſtendimus, quaſi ſpiritus draconis, de abyſſo aſcendens, Papiſticum corpus indueret, ad faciendum ſigna et prodigia. Vt aquæ fluminis ſunt olim in ſanguinem verſæ, ita et Papiſtica poteſtate idem in apocalypſi factum eſt. Nam aquæ baptiſmi ſunt ver- ſæ in martyrum ſanguinem. A tempore Papatus, non vero aquæ baptiſmo, ſed ſanguine baptizati ſunt, qui vere baptizati ſunt. Nuno potuit vVeri fluminis aquam bibere, ſed foderunt fibi Aegyptii putres ciſternas, et traditionum lacunas. De ranis, quas ex pædobaptiſ- mi flumine, cum fide quadam ſatyrica trium ranarum, tribus qualitatibus infuſis, educunt Papiſtici et magi, dicemus paulo poſt. Reliqua inſuper, quæ magi Pha- raonis facere nequiuerunt, (vt beſtias noxias nobis immittere, fornacis fauillam, lucem, grandinem, fulgu . ra, l10 4 1a, le rando nis nec? ſicut ce la⸗ Gi cet ( erh i⸗ itl et li Dec inum Loth, fllü h ſunt ſtarum us. Predix lunt d dbeltia Chanes wum cr leplete a don exacti apud Paſſus foren lutio⸗ i tor iig ti⸗ tate oſte Unat Dam Lege feyten fi entis. N⸗ ties in en Ntents heinnig 1t meritd Olintut, E ſunt in. nolos in⸗ Critte “ n, et lis, S Kand⸗ ſunt Ar! hate itn i in Papmnls iii imn⸗ Unins cbenng: . nriit jun tun ei N nen, L. I B E R II. 4 ra, locuſtas, et tenebras) a Babylonica beſtia admi- rando præſtigio eſſe in Chriſtianiſmo facta, ex Ioan- nis apocalypſi abunde doceberis: vt nec iota vnum, nec apex vnus ſit derelictus, quin fſint omnia facta, ſicut et legis maledictiones omnes ſunt in nos myſti- ce latæ. Gigantum quoque myſteria huc referuntur, vt do- cet Chriſtus in euangelio, et in ſecundo de trinitate ego iam expoſui. Sicut Romæ Sodomitice vinitur, ita et gigantes ibi faciunt vxores eſſe communes. Fi- lii Deorum, diis conſecrati, coëunt ibi cum filiis ho- minum. Sicut, inquit, factum eſt in diebus Noë et Loth, de gigantibus et Sodomitis, ita fiet in diebus filii hominis, Matth. 24. et Lucæ. 17. Mali angeli ſunt nobis de abyſſo ſuſcitati, vt in expoſitione locu- ſtarum de abyſſo aſcendentium, ex Ioanne declarabi- mus. Babylonica poteſtate denuo ſuſcitando gigantes prædixit Eſaias cap. 14. Nam in abyffum illi fue- runt diluuio præcipitati: et de abyſſo nunc aſcendens beſtia gigantum manes genios inde ſecum eduxit, cum claues habeat putei abyfſſi, vt a purgatorio illo tartaro- rum cruciatu manes educat. Res ipſa quoque docet, repletam nunc eſſe terram ea ipſa gigantea chamas, qua fuit tunc totus orbis repletus, Genes. 6. Nam ODr chamas ibi dicitur rapacitas, oppreſſio, iniqua exactio, noſtris ſeculis omnia peculiaria. Nunquam apud Aegyptios et Babylonios eſt populus Dei, tot paſſus exactores. Si benekiciales hodie mercaturas, et forenſes in eis negociationes, reſignationes, ac deuo- lutiones quis bene cogitet nunquam a creatione mun- di tot et tanta inueniet fuiſſe latrocinia, cum colora- tis titulis. Meretricio iure, certis rapinis, et celeri- tate curſus, omnia nunc deuoluuntur. Quid cum apoſtolis vicariatus iſti? regreſſus, inſinuationes: annatæ, paruæ datæ, reſeruationes? Ad ſolam pom- pam et opulentiam ſpectat hodie totus Papiſius. Lege iam citatum caput Ezechielis 16. et intelli- F. ges ibi 450 DE CIRCVNCISIO NE ges ibi deſcribi meretricem hanc, quæ poſtquam Chriſti baptiſmo fuit lota, et in magna gloria conſtitu- ta, fecit ſibi excelſa proſtibula, in cunctis plateis, precioſas veſtes multicolores, et imagines varias. Fi- lios ſuos paruulos cœpit falſis diis tradere, et domi- nicum panem coram idolis offerre. Fornicata eſt cum Sodomitis, Aegyptiis, Chananæis, Chaldæis, Palæſti- nis, et aliis. Hæc ſola contra aliarum meretricum morem fornicatur, vt dit ibi Ezechiel. Nam aliæ meretrices accipiunt munera: hæc vero ſuis amato- ribus dat eccleſiaſtica beneficia. Quæ nunc a ſuiſ- met amatoribus, vt adultera iudicabitur, ſicut olim ſynagoga. Summa ſummarum. Omnia, quæ lex vnquam adumbrauit, iniquitatis myſteria, huc ſpiritualiter ten- dunt, hic omnia implentur, et fuerunt vmbra huius veritatis. Quia a ſeculis non eſt audita, nec viſa, talis et tanta abominatio, quæ tot monſtra peperit, quæ tantum Chriſti regnum deſolare potuerit, tantam Chriſti lucem obſcurare, et Deum ipfum in tres Chi- mæras conuertere. Hæc denuo potuit totum Chriſti populum in Iudaiſmum retrudere, et Chriſtum fugare. Hæc in Aegypti et Babylonis captiuitatem nos denuò reduxit, et omnia ab origine mundi nobis mala ſuſ- citauit. Specta, qualis apud beſtiam ſit Romæ Vi- uendi ritus. Ibi purpura et byſſo Babylonice veſti- tur. Ibi Sodomitice viuitur. Ibi Tyri et Sidonis negociaciones. Ibi Aegyptiorum abominationes. Ibi Chananæorum illæ doloſæ mercaturæ, quibus in ſer⸗ uitutem homines ipſos ſubigunt Romani, negociato- res animarum hominum. Ibi Aedomæi, id eſt pur- purati, fratres fuos in captiuitate coartant, adeo, vt ob effuſum ſanguinem rubeſcat Aedom. Ibi Phi- liſtinorum ſatrapeæ populum Dei dilacerantes, et arcam Dei furripientes. Ibi Moabitico ritu pro mortuis Ooffe- runtur ſacrificia, quod eſt lege vetitum. Denique ibi eſt Chri- —¶,ö⸗er᷑ Eei§i/wöß‧5or Chriltun Lidoni. indicii, Ou bomine pud Da Gicens 4 horibus Prioreim tiis, ſt Clriſtun Ochus, ate et det. I um no quetu Iins, e Deum, 16, Age ſemnet, et leges Celiadie bimekür Cürawit erit vi tis: cr dum r ſperabe feeri Dalatinn Metnine hoſt ten 108 Mi U 0 — oh in coltr. is ſr, Varits e, et i eta eker eis, Mlt Meretti in⸗ 1 Nune lont i ler W elierte nbrr kin th e 6 tri Neneh Eiih inns gun n 110s s Ml t Rone! loniee 6* Tones itnsnt L I BER II. 451 Chriſtus iterum crucifixus, apoca. I11. Ideo Tyro, Sidoni, Sodomæ et Gomorræ tolerabilius erit in die iudicii, quam eciuitati illi magnæ. Quod in beſtia ſit completa Antiochi prophetia, abominabilis deſolatio, et contaminatio, eſt res a- pud Danielem manifeſta: cui et Chriſtus atteſtatur, dicens abominationem illam denuo futuram, et tem- poribus certis a loanne repetitis. Vnde conſtat, priorem illum Antiochum fuiſſe vmbram huius veri- tatis, ſicut et reliqua omnia priora geſta res poſt Chriſtum geſtas adumbrarunt. Hic eſt ille Anti- ochus, rex ſeuerus et ferox, az, qui idola s D mauzim, id eſt, ferocia, nos tanta ſeueri- tate et ferocitate cogit adorare, vt renuentes truci- det. Hic eſt ille Antiochus, qui Deum patrum ſuo- rum non intelliget, ſed intelliget ſophiſmata. Qui loquetur verba, ex parte Dei, quaſi ſit Dei vica- rius, et in Deum ipſum loquetur mirabilia. Qui . Deum, quem ignorauerunt patres eius, colet in au- re, argento, et aliis idotis. Qui veritatem pro- ſternet, et ſanctos conteret, qui mutabit tempora et leges. Qui terram diuidet in prouincias, et ec- cleſiaſtica beneficia, eam diſtribuens mercede *π bimchir. Qui nec Deos, nec mulierum connubia curauit, ſed gloriam et magnificentiam. Qui fortis erit viribus ſibi aliunde a Romano imperio mutua- tis: cui poteſtas Romana conceſſa erit, ad inuaden- dum regnum populi Dei. Qui tempore, quo quies ſperabatur, interficiet plurimos. Qui ducem ipſum fœderis Ieſum Chriſtum conculcabit. Qui ſacrum palatium in ſummo faſtigio collocauit. Qui tandem, nemine ipſum iuuante, ſine manibus conteretur, poſt tempus et tempora, et dimidium temporis, an- nos mille ducentos ſexaginta. Quia eum nunc domi- nus conſiciet ſpiritu oris ſui, et claritate aduentus F. 2 V ſui⸗ ℳ ‧% 452 DE CIRCVNCISIONE ſui, ipſo cælorum regno ſanctis Dei reſtituto. Huic mile de rege Aſſyriorum dicitur Eſa. 31. Cadet Aſ- ſyrius in gladio, non viri, et gladius non hominis de- uorabit eum. Hoc eſt Chriſti bellum, vt tantum be- ſtiæ regnum, quod tot monarchas contriuit, contera- tur nunc ſola Gedeonis tuba, et lucerna, id eſt, ſolo verbo Dei, et luſtratione ſpiritus eius. Duobus his gladiis conterendi ſunt duo beſtiæ gladii. Hunc An- tiochum, caput nequitiæ, nos præmiſimus, velut ipſiſ- ſimam noſtri Antichriſti imaginem. Alii deinceps im- pietate memorabiles ſuis imaginibus ſequuntur. Hic ipſe Antichriſtus, beſtia cum decem cornibus, eſt ille Ieroboam, qui decem tribus adduxit, idolola- trarum pater in Iſraél: qui Dauidis Chriſti regnum proſcindens, et excelſa varia ædificans, idololatriam vſque ad captiuitatem Babylonicam nos perducentem inuexit. Ille fuit olim vmbra huius veritatis. Nam multo eſt ille iſto deterior. Ille regnum carnis tantum euertit, hic regnum ſpiritus, et tanti regis cæleſte re- gnum. Veriſimilius potuit ille in Bethel, loco Dei no- mine nominato, et in monte Samariæ, in quo Patri- archæ adorauerant, et in aliis ſimilibus locis, qui in- ſtar terrenæ illius Ieruſalem ſacri videbantur, ſacra ſua conſtituere, quam Beſtia hæc, in Babylonis illo Exquilino monte, ſede ſatanæ, et Dianæ luco: cum præſertim non ſint nobis corporalia, ſed ſpiritualia ſa- cra. Veriſimilitudinem hanc comprobat argumentum Samaritanæ mulieris, Ioan. 4. Veriſimilius potuit Je- roboam authoritatem ad hæc facienda vſurpare, cum eſſet Dei voce et mandato, vnctus et conſecratus. Be- ſtia vero ſolam habet ſatanæ conſecrationem et pote- ſtatem, ad ſacerdotii et regni Chriſti deſtructionem. Ve- riſimilius ille potuit in monte hoc aut illo adorare, quam nos, quibus non licet dicere, ecce hic, aut ecceè illic. Probabilius ibi dicebatur domus Dei, et ſanctuarium re- gni, ni, A ogen fumere familia nie dra Vürpar Lyto i ſe, in Um delt numen, lonien, Pers, ſe 4dorante monte 4. In titu ad tuorum tum ſia Deum Ceatunm Deteriue ſeeit a reds Pente, immol t0 min llt llaac, Glg deben Droba tum lum Dite og tun. Uto. M Calet lotninid ⸗ tantunt lit, Cntn id eh Duobus5 Hune ,Veltic⸗ deineepet Untut. n corni Pit idd Tiſi knr iohekri Petallenß tis. M Cnmnistn 5 cltlt ohen less d uotue, “ Hihcun ho. 1 H gmn S 4 ns ui imm⸗ Mecnets eN en 4 Cioen. * Corne ut eele⸗ tunn, I. I B E R II. 453 gni, Amos. 7. Veriſimilius potuit Ieroboam ex pri- mogenitura Ioſeph, et benedictione prælati Ephraim, ſumere argumentum principatus ſui, cum eſſet de ea familia. Beſtia vero eſt de familia diaboli, et proge- nie draconis, ineptiſſimis rationibus ſibi principatum Vvſurpans. Cum eſſet tunc externa adoratio, et in Ae- gypto ille didiciſſet, Apin fub ſpecie bouis apparuiſ- ſe, in cherubim eſſe vitulum, et vitulo oblatum De- um delectari: hinc in imagine vituli finxit diuinum numen, certis locis adorandum. At beſtia hæc baby- lonica, niſi eſſet beſtia, omnis ſenſus et rationis ex- pers, ſcire debuit, Deum in ſolo Chriſto eſſe ſpiritu adorandum: idque nec in monte Samariæ, nec in monte Exquilino, nec Ieroſolymis, nec Romæ, Ioan. 4. In viuo corporis Ieſu Chriſti templo eſt Deus ſpi- ritu adorandus, non in Babylonicis illis ædibus, mor- tuorum cadaueribus, aut aliis picturis. Non eſt tan- tum flagitium, in vitulo aureo, aut æneo ſerpente, Deum colere, quantum eſt, in ſtatua quauis adorare creatum numen, et diſſolutos illos mortuorum manes. Deterius eſt cum Iezabel fornicari in Baal, id quod fecit Babylonica meretrix, quam cum leroboam colere aureos vitulos. 4. reg. 10. Si illis nec in æneo ſer- pente, qui erat verus Ieſu Chriſti typus, nec in aureo immolationis Chriſti vitulo, licuit Deum colere, quan- to minus in imagine beſtiæ id licebit? Si eis non li- cuit altaria erigere, nec in memoriam immolationis Iſaac, nec inſtar altarium, quæ in Beerſeba, Bethel et Galgala, patres erexerant, vt ait Amos, multo minus debent talia beſtiæ licere. Rationes ſuæ traditionis probabiliores illi habebant, ſi quis eorum loco- rum antiquam venerationem perpendat. Deum ipſum illi omnes ſe ibi colere dicebant, ſicut pa- piſtz dulias quaſdam et hyperdulias adorationes excogitarunt, quod jam olim fuit antiquum commen- tum. 4. reg. I7. Quoquo tamen modo in illis nunquam licuit: ergo multo minus debet id in F. 3. ſpiri- / 454 DkE CIRCVNCISIONE ſpirituali regno licere. Si inuito ſatana, Moſis ca- dauer ſepeliuit et abſcondidit angelus, ne a quoquam adoraretur, multo fortius eſt nobis fugienda cadaue- rum, aut imaginum adoratio, cum ſolo ſpiritu ſit nobis adorandum. Quod aiunt Papiſtæ, ſimulacro nos prouocari ad zelum, ſeu vitæ talis æmulationem, improbat Ezechiel, ca. 8. Nec in monumentum, nec ad ruſticorum eruditionem licet idolum habere, Iere. 10. eruditio enim et doctrina vanitatis eſt, quam ab idolo illi cauſantur, vt docet ibi Ieremias. Doctrinam mendacii in ſtatuis eſſe, et in imaginibus pictis, ait Habacuc. cap. 2. Nulla penitus eſt con- uenientia templo Dei ſpirituali, et idolis illis cor- poralibus 2. Cor. 6. tunc expiabitur iniquitas no- ſtra, quando ponemus idola, vt lapides calcis con- tritos, ita vt nunquam amplius exſtent ſtatuæ, aut imagines Eſa. 27. Aliam adhuc in Ieroboam nota ſimilitudinem, quæ ponitur, 3. reg. 13. Nam quicunque erat ex- tremus in populo, ineptus, mancus, et mutilus, fiebat ab ipſo Ieroboam ſacerdos, modo manum ob- lato munere impleret. Qui mos eſt nobis hodie per- petuus, vt in quacunque familia filium, quem vide- rint parentes ineptum, ſacerdotio papiſtico conſecrari iubeant, et oppleta manu pecuniis ei pinguia ſacer- dotia a Papa impetrent. Nos Papæ ipſi manus im- plemus, vt ipſe noſtras impleat, et mercenario illo ſacerdotio conſecret. Vnde vocat iſtos Chriſtus mer- cenarios, non paſtores Ioan. 10. Eorum ſacerdo- tium ſicut Antiochi et Ieroboam, in mercede conſi- ſtit, ſicut iam olim conſiſtebat, Iudicum 17. et 18. quæ fuit ibi cauſa perditionis populi. Præterea, ſicut pro menſe ſeptimo ſtatuit Ierobo- am ſolemnitatem menſis octaui, et reliqua ſacra im- mutauit, ne Iudaizare videretur: ita beſtia nobis Iu- daica feſta tranſpoſuit, et ſuos ritus immutauit. Sequi tur ex tur ex exarui ſtie ſ dicut obtene ſacerch eſt, teſte i ed al H li D chodon Imagin legato Alioqr Dei p bos, teſtitu. un p 108 er Vult gengr cif N toph gi et p imp ſtum inic mon keci⸗ binis Giuo in Gato Mer nda elr 0 Hirn ulatone. Ohuunemm um Mben abitlig i, tbi lerenn itns et ar ils Uignits cllch ſatue 4 Mlilinadne, ge eud Muhunt 8 hodiek Cen it⸗ v 0 CONec neuit ⸗ nann cennid riknsn n cetd⸗ tele l ,e it lnt- 1 ſcetn I 1wnil⸗ Mit. * LI EB E R II. 455 tur ex his, quod quemadmodum brachium Ieroboam exaruit. 3. reg. 13. ita et nunc brachium ipſius be- ſtiæ ſiccabitur, ablata eius poteſtate, Zacha. I1I.3 Sicut apud Ieroboam pſeudopropheticus ille oculus obtenebratus eſt, ita oculus beſtiæ, et omnium eius ſacerdotum, ac pſeudoprophetarum, obtenebratus eſt, vt veritatem intelligere nunquam potuerint, teſte ibidem Zacharia, et teſte Michæa capite 3. Sed alia exempla ſequamur. Hic ipſe ſanctiſſimus Papa Babylonicus eſt ille, qui Dei populum peſſundedit, Babylonicus Nabu- chodonozor, qui ciuitatem ſanctam deſtruxit, qui imagines aureas et ſublimes nos adorare cogit, qui legatos mittit ad reges terræ, Vt ſibi ſubditi fiant, alioqui eos anathematizaturus, qui miris blaſphemiis Dei poteſtatem ſibi tribuit, contra populum ſanctum: bos, beſtia, qui fœnum comedit et comedet, donec reſtituatur illi mens, et intelligat, Chriſtum eſſe ſo⸗ lum pontificem. Hic eſt Pharao induratus, qui ma- gos et ſapientes contra populum, quem liberare vult Chriſtus, ſedulo congregat, vt ita poſſit nos in Aegyptiaca ſeruitute detinere. Hic eſt ille Abſalon, qui furto furripuit corda virorum Ifraëél, eis per hypocriſim imponendo: qui pſeudoprophetico Achi- tophelis conſilio Dauidis Chriſti regnum vſurpauit: qui triumphales currus, mulas equitantes equites, et purpuratos viros ſibi cardinales elegit: nepharius in patrem ſuum ſcortator, qui lachrymantem Chri- ſtum a ſuo regno fugauit. Hic imitatus eſt omnium iniquitates. In malefactis imitatus eſt ipſum Salo- monem. Nam ſicut ille ſuis concubinis peculiares fecit diuos, 3. reg. II. ita hic ſuis ſcortis, Iaco- binis, Celeſtinis, Benedictinis, et aliis, peculiares diuos adorandos canonizat. Imitatus eſt etiam in malefactis ipſum Aaron. Nam quaſi Aaron, ex dato a nobis auro, aurea ſimulachra nobis facit, F. 4. coram 4566 DE CIRCVNCISIONE coram eis altaria ædificans: oblationes et holocauſta, pem r. et alias dierum ſolennitates inſtituens: vt diebus fe- terkeci ſtis ſtatutum nobis ſit, ſicut olim factum eſt, mane et idol Feſta Pa- Pprimum ad idololatriam conuenire, et coram Papiſti- chab piſtica. cis idolis ſacrificare, deinde opipare comedere, et bi- . bere, et poſt prandium ad ludendum ſurgere. Exo. 32. Obſerua, lector, aduerte quæſo, pulchrum ibi dia⸗ noſtrarum feſtiuitatum ordinem, a ſpiritu ſancto iam Tehem olim deſcriptum, vt intelligas, hanc eſſe potiſſimam cauſam confractionis tabularum teſtamenti Chriſti. in Imo in honorem Dei hæc feſta ſe colere, noſtri dicunt, Nu 11; 3Z . „. Clius ſicut illi ſolennitatem domini illam vocabant. Hos Deos nos cum illis putamus, de Aegypto nos educere, ſendn et remiſſionem peccatorum nobis impetrare. . 171. forman Hic præterea eſt ille Achan, qui tulit de anathe- Dueben mate gentium, et Babylonico furto totam Dei eccle- di ven ſiam profanauit, miſcens ſacra profanis: Babyloni- “ cis veſtimentis, et gentium theſauris locupletari cu- Grelil piens. Hic cum Simone mago, et magis Aegyptüis, 4 veritati Chriſti et Moſis ſimul reluctatur. Hic eſt Ke. vere Simoniacus, qui inſtar Simonis et Giezi, dona Ne Dei pecuniis commutat. Hic eſt Balaam, qui vt ma- c onm ledicat populo Dei, copioſam pecuniæ mercedem .R ur Nor accipit: cuius conſilio miſſum eſt ſcortationis ſcan- in ſic dalum in Ifraél, concubinas offerendo pro legitimis nun VXOribus: cuius conſilio ad idolorum ſacrificia decli- Uni nauimus. Hic eſt Achitophel, conſiliarius falſus, ninmt. cuius tamen conſilium reputatur diuinum. Hic efſft ſe Iudas Iſchariotes, Chriſti pro argento venditor. Iu- Uen in das pro nummis argenteis, hic pro aureis Chriſtum itate vendit. Hic eſt pontifex Caiaphas Chriſti abolitio- ln ui nem ſemper procurans, ne regnum ipſius Romani unmni tollant. Hic eſt Cain, Chriſti homicida. Hic eſt Niitz Nemrod, Babylonicæ turris erector. Hic eſt deni- ipnd que quicquid malorum cogitare potes. Hæc me- i retrix eſt illa lezabel, quæ homines docuit forni- ii i cari in Baal. Hæc eſt illa Athalia impia, quæ ſtir- pem re Noloent t diehle n elt, ar dere, Al Igere. Ulchrum 1 1 ſando a Potilna. bant. H nos elong re. t de nid 1 Dei el . Bulyle:. bletrie I. HMed Geli, li nt⸗ Derott tionis ifein us Ais 14 6 1. Ee t 8 Criin ti oli. 6 Non el en Herr Ie it ſ. lent L I. B E R II. 457 pem regiam domus Iuda, et verum Chriſti ſemen in- terfecit. Hæc eſt illa Ahola et Aholiba, fornicatrix, et idololatra. Sed ad reges reuertor, vt impius A- chab narrationi coronidem imponat. Hic ipſe rex Abaddon eſt ille Achab, cuius ſe- culo reædificata eſt Iericho, cuius ſeculo ſunt ſerui Dei occiſi et profligati, cuius ſeculo clauſum eſt cælum ad tres annos, cum dimidio, donec miſſus Elias, omnes ſacerdotes Baal, paucis exceptis, qui interfecti ſunt, aut delituerunt. Hic eſt ille Achab, cuius miniſtri malo ſunt draconis ſpiritu imbuti, in quibus ei adulantibus pſeudopropheticus ille ſpiritus mendacii potenter agit, eos in ſecundam beſtiam trans- formans. IIi olim pſeudoprophetæ ſuo principi tri- buebant duo ferrea cornua, duos ferreos gladios, ad ventilandum Ramoth, vt hic ventilat excelſas Ro- manorum arces. Per quem iterum in Roma, ſed in excelſa Roma, auditur vlulatus et fletus Rachel, id eſt, eccleſiæ plorantis filios ſuos, qui non ſfunt. Ne mireris, lector, quod ſpiritualiter in beſtia heæc omnia cumulentur, et ſpiritualiter hue refera- tur ploratus Rachel, quafſi tertio repetitus. Repe- tita vidiſti Babylonis, Aegypti, Gigantum, et alio- rum myfteria. Omnes mundi generationes, et o- mnia mundi acta poſt Chriſti regenerationem inue- niuntur, ſicut poſt primam generationem. Triplex eſt differentia myſteriorum Chriſti, ante incarnatio- nem in vmbra, per incarnationem in corporis infir- mitate, poſt refſurrectionem in gloria et potentia. In huius triplicis diſpenſationis analogia conſiſtunt omnia mundi myſteria. Alius apud Ieremiam in ca- ptiuitate priore fuit iuxta literam ploratus Rachel in vmbra. Idque iuxta hiſtoriam ideo dictum eſt, quia erat ſepulchrum Rachel in Bethleem, qua via filii ipſius captiui ducebantur: et ibi tranſeunde F. S. eſt fa- 459 DE CIRCVNCISIONE eſt facta magna commotio, et ploratus multus. Alius apud Matthæum fuit ibidem in Bethleem ploratus maternus, in corporis puerorum imbecillitate, quan- do ab Herodis ſatellitibus pueri coram matribus in- terficiebantur. Tertius eſt nunc in ſpiritu ploratus, filiorum Dei, ploratus orbatæ eccleſi?, quæ ſ- lios ſuos, qui non funt, iugiter plorat, idque in excelſo: ploratus angelorum in cælo ipſo, propter magnam beſtiæ et draconis potentiam. Imo plora- tus ille, quem fecit Herodes, vmbra quodammo- do fuit huius, quem fecit beſtia: ſicut et reliqua omnia, quæ Chriſto in terris agente geſta ſunt, vm- bram quandam, ſeu ænigma continebant, vt apparet in baptifſmo, et cæna, ante et poſtea miniſtratis. Omnia enim ſunt poſtea ſublimius et nouo modo mi- niſtrata, vt in ipſis cænæ ſermonibus nos docuit Chriſtus, dicens, ſe nouum poculum poſtea nobis propinaturum, et myſterium eſſe poſtea complendum in regno Dei. Deriſio quoque corporaliter facta ipſi Chriſto purpura induto, aliam maiorem ei a purpu- rata meretrice factam irriſionem deſignat, vt etiam in ipſis Chriſti myſteriis fuerint prænotata Antichri- ſti myſteria: id quod Antichriſti exigit ratio, vt ſit ſimilitudinum contrarietas in eorum myſteriis. Quam rem vt melius aſſequaris, ſtatue tibi ob oculos cru⸗- ciſigendum Chriſtum, purpureo veſtimento a Roma- nis indutum, ſpineam coronam eius capiti ſuperad- ditam, et eius manui arundinem, qua percutiatur, hominibus coram eo genua flectentibus Matth. 27. Vide iam ſucceſſorem, ſeu vicarium eius Papam, cuius regnum eſt de hoc mundo, alios crucifigen- tem, indutum etiam purpura, quæ interfectorum ſanguine tingitur, ſicut Chriſti veſtimentum erat ſanguine tinctum, Eſa. I4. et 63. apoc. 17. 18. et 19. Pro ſpinea corona geſtat hic mitram gem- mis refertam. Pro arundine habet pedum, ſeu baculum paſtoralem„ quo nos conſtringit, et coram y 1 R coram ! tatio vi riſio? Vice A Ea tertio! cet eon baptiſtz venturu 17, et et eor Cordi, liet illin ter eſt ſüs, in in Abel poc. 1 17. I II.. 1 Mrino ir eg 19. Clum te Cerelickn . ente, — — — leges er Abkilorn ter . ler eſt egocie Dlex en Vpto I. SLe Un. 2 Poc. ſerto, lium Matere unda Nodnn. ſunt nos Poſte I. IB E R II. 459 coram ſe genua flectere facit. Eſt ne vera hæ ec imi- tatio vitæ Chriſti? Poteſt eſſe alia maior Chriſti de- riſio? Poteſt Chriſto maior alapa impingi, quam eius vice Antichriſtum ſalutando? Eandem myſteriorum legis et Chriſti ſpiritualem tertio factam repetitionem ex Eliæ tertio aduentu li- cet comprobare. Nam repetitus eſt poſt Ioannem baptiſtam Elias, et denuo ante finalem reſurreétionem venturus dicitur, vt reſtituat omnia, Mala. 4. Matth. 17. et apoc. II. Conuertet cor patrum ad fllios, et cor filiorum ad patres: ſimile reddet cor noſtrum cordi, et menti apoſtolorum, et recordari nos fa- ciet illius primæ eccleſi?. Adde quod Chriſti mors ter eſt in ſcripturis repetita, et Chriſtus ter eſt occi- ſus, in vmbra, corpore, et ſpiritu. In vmbra eſt in Abel et aliis Chriſtus occiſus ab origine mundi, apoc. 13. In corpore eſt occiſus a Iudæis, Matth. 27. In ſpiritus myſterio eſt occiſus a Papiſtis, apoc. 11I. Ter eſt Chriſtus ſolus quodammodo relictus. Rine in vmbra, vt ait Elias, relictus ſum ſolus. 3. eg. 19. Secundo in corpore, vt ipſemet ait, me ſoum relinquetis, Ioan. 16. Tertio eſt nunc ſpiritu derelictus ſolus Chriſtus, eccleſia in ſolitudinem fu- giente, apoc. I12. Ter aduerſus Chriſtum aſtiterunt reges et principes terr?g,. Primo in vmbra, vt cum Abſalom, pſal. 2. Secundo cum Caiapha corporali- ter acto. 4. Tertio cum Papa ſpiritualiter, apo. 17. Ter eſt facta domus Dei ſpelunca latronum et domus negociacionis, Iere. 7. Matth. 21. et apoc. 18. Tri- plex eſt ab Aegypto filii Dei vocatio. Primo ab Ae- gypto vocatus eſt Ifraëliticus populus in vmbra, Hos. II. Secundo ab Aegypto vocatus eſt corpore Chriſtus. Mat. 2. Tertio nos nunc ab Aegypto ſpiritu vocamur, apoc. I1. et I15. Triplex eſt vox clamantis in de- ſerto. Nam ſecundum hiſtoriam ad Cyri regis impe- rium fuit præconis vox per omnes deſerti vias, vt Pateret iter Ifraélitis a Babylone redeuntibus. Se- cunda fuit vox loannis baptiſtæ clamantis in defſerto. Tertia 460 DE CIRCVNCISIONE Tertia erit nune vox liberatorum ab horribili et va- ſta hac Babylonis et Antichriſti captiuitate, vt nulla deſerti vaſtitas impedire poſſit, quo minus viæ noſtræ dirigantur, et Papiſtici illi montes, ac Babylonici colles humilientur. Sodomiticum etiam ſcelus, gy- gantum et aliorum myſteria, ante Iudaiſmum in lIu- daiſmo, et in Chriſtianiſmo licet intueri: ſicut tria ſunt genera hominum, Gentes, Iudæi et Chriſtiani, quorum nulli ſuis myſteriis ſunt deſtituti. Tria e- nim farinæ ſata fermentauit regnum cælorum. Alia exempla hic omitto referre, de ſpiritu ſancto aliquid addens, de ſpiritus ſancti noua tertia miſſione, et nouo Chriſti aduentu. Triplex eſt ſpiritus ſancti miſſio, inſtar triplicis illius miſſionis columbæ ex arca Noë. Primo in pri- ma mundi geneſi, miſſus eſt ſpiritus Dei, qui ibi ſuper aquas, nondum ſiccatas, inſtar columbæ vo- litans, et non habens vbi integre requieſceret, re- uerſus eſt, ſeu in cælo ſe continuit, ſicut columba in arca. In nullo patriarcharum aut prophetarum Trequieuit ſpiritus Chriſti, Eſa. II. at in nobis per eum requieſcit, et permanet Ioan. 14. Nemo ante aduentum Chriſti fuit donatus vero regenerationis ſpiritu ſancto, Ioan. 7. Secundo mittitur colum- ba poſt ſeptem dies in noua Chriſti hebdomada, ſeu poſt hebdomadam hebdomadarum in die pente- coſtes, quæ etiam non dici permanſit. Sed de monte oliuarum ramum oliuæ, quaſi primitias quaſ- dam primæ frugis colligens, et ſolis apoſtolis ac paucis aliis primitias ſpiritus impartiens, in cælum ſecundo reuertitur, ſicut columba in arcam cum ramo oliuæ. Tertio nunc repetito poſt Chriſtum nouæ hebdomadæ myſterio, denuo mittitur colum- ba, et ſpiritus paracletus, qui nobiscum perpetuo manebit, et nos docebit omnia. Prima fuit miſſio ſpiritus in vmbra. Secunda fuit corporalis miſſio, quando corp oraliter viſi ſunt aperiri cæli et corpora- li ſpecie — — — —,.,K — li ſpec nunc ſ Neceſſa iple zi⸗ latio, glorifie⸗ Repeten lem for jegni, eunn fur tendo. Ob qu expylifl uo Te⸗ Is ita terra, Chriſto us ſil, Vbi adn CNli: i er loanne Antie tielri Wdecinn Kenndo Uls orb betn ſe 686. ete le Chr e uO erelicn tt temp iit Dann tus . 1 Hlie ta Cbitur. d er Fibllen e, N Wie Bebrlet ſelis num ul . ſtene . ſnr t Chniiu i. Drun. 1 ncto Ani wiſkone,t Kar minls rino n ei, din olunbe ſeetet, cut cli Ntopkeinn h nobi Lenennin itu l ebconet miciss ⸗ n eer ,glun- 1. I B E R II. 4661 li ſpecie deſcendere ſpiritus ſanctus. Tertia erit nunc ſpiritualis et interna miſſio admodum neceſſaria. Necefſarium eſt Chriſtum denuo regnum aſſumere, vt ipſe ait. Neceſſaria eſt per Paracletum noua conſo- latio, poſt nouam deſolationem. Poſt Antichriſti glorificationem neceſſaria eſt noua Chriſti glorificatio. Repetendum eſſe Chriſti aduentum, et regni ſpiritua- lem fore reaſſumtionem, docet ipſemet in parabola regni, Lucæ. 19. Nam impii hactenus noluerunt eum ſfuper ipſos regnare in terris, Papam regem pe- tendo. Simile fecerunt olim filii Iſfraél, I. Sam. 8. Ob quam rem dicuntur Papiſtæ Chriſtum a regno expuliſſe, ſicut Iſraëlitæ Deum. Chriſtus tamen de- nuo regnum aſſumit, impios illos perdens. Ventu- rus ita dicitur Chriſtus, et non inuenturus fidem in terra, Lucæ 19. Tria tempora rogarunt apoſtoli a Chriſto, tempus deſtructionis templi, tempus aduen- tus ſui, et tempus conſummationis ſeculi, Matth. 24. Vbi aduentus iſte notatur, ante conſummationem ſe- culi: id quod apertiſſime docet Paulus, 2. Theſfſ. 2. et Ioannes in apocalypſi: vbi ait Chriſtus, ſe cito in Antichriſtum venturum. Vere docet Eſaias capite vndecimo, futurum, vt deſtructo Antichriſto dominus ſecundo manum adiiciat populo ſuo, eum ex omni- bus orbis prouinciis ſibi denuo colligens. Ibi pro- pheta ſecundi myſtici aduentus meminit, ſicut cap. 56. et 66. et Zacharias cap. 14. Eiusdem meminit ipſe Chriſtus Ioan. 14. et 16. Hic eſt ille aduentus, de quo dixit, Veniam ad vos, ne videamini orphani derelicti. Venturum denuo, ait Chriſtus, regnum Dei, et tempus noſtræ redemptionis, Lucæ. 2 1. Futurum ait Paulus, vt cum aduenerit plenitudo gentium, Iſiaẽel totus ad Chriſtum conuertatur, Rom. 11. Ita in aduen- tu Eliæ futurum, ibi omnes intelligunt. Si Chriſtus eſt a Papiſtis ſpiritualiter occiſus, vt ait Ioannes, ſe- quitur inde futura ſpiritualis reſurrectio. Spiritus Mo- ſis et Eliæ, ſpiritus legis et ſpiritus prophetiæ nunc reoeſur- 462 DE CIRCVNCISIONE reſurget, qui per tres dies cum dimidio fuit extin- ctus, apoca. I1I. Corpora Moſis et Eliæ, literam ipſam, cadauer legis et Prophetarum habent Papi- ſtæ, non verum ſpiritum, nec verum intellectum, teſte ibi Ioanne. Vidimus iam inſigniora iniquitatis myſteria, in impiis hominibus deſignata: nunc abominationes alias, et Deos beſtiæ videamus, vt omnibus appareat, quam admirabilis ſit beſtia hec, quæ Danielem et Ioannem vertebat in ſtuporem. Mirabilis eſt beſtia, quæ o- mnes illas regum et ſacerdotum abominationes du- plici illo gladio in ſe recapitulet, et ſuos habeat, quales olim fuerunt, adulatores, et pſeudoprophetas. Vt Chriſtus rex et ſacerdos, ſuos habet miniſtros: ita vicarius eius, rex et ſacerdos, ſuos habet ſacrifi- culos. Vt de Chriſto dictum eſt, in manibus porta- bunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum: ita Papa ob hanc cauſam’ ab aliis portari ſe facit. Terram pedibus ille tangere non audet, ne eius ſan- ctitas polluatur. Super humeros hominum portari, et vt Deum in terris adorari ſe facit: quod nemo vnquam impius a condito mundo ita tentare auſus eſt. Hiſce o- eculis nos vidimus, eum ſuper principum ceruices cum pompa geſtari, cruces ſua manu minando, et in mediis plateis a cuncto populo genibus flexis adorari. Vſque adeo, vt qui pedes ſeu calceos ipfſius oſculari poſſent, ſe ſupra alios exiſtimarent felices: indulgentias pluri- mas eſſe lucratòs dicerent, et inferni pœnas ad multos ammos ob id eſſe remiſſas. O beſtiam beſtiarum ſcelera- tiſſimam, meretricum impudentiſſimam. Pulchre mere- tricem hanc ſacram deſcribit Eſaias, cap. 47. Super montem excelſum et eleuatum, o meretrix, poſuiſti ſtra- tum tuum, et ſuper illud aſcendiſti ad offerendum ſa- crificium. In conclauibus poſuiſti ſtratum tuum. Can- taſti regibus cum Chriſmate, multiplicaſti pigmenta tua, miſiſti legatos tuos procul, vsque ad infer- num homines humiliari faciens. Quemadmodum ſpi⸗ ritus litus ſa run in mate n quanda dum in ſtus vn ſanctos Pulchra tus yer⸗ illan Da lum ire Pontifex tiis fui llins pe in temp ſt Der Ruop Telliter Mundi ſund de Aimalia lli trini mmune Dapa be unda, Ingue ſonans Dtizant ſtar Pe Clangor lli r⸗ 10s ho rnati les di A ) fuit en ie, Iun abept N imelleer Iteni,1 ect, I et Loume gtiones 4 ſuos hut GCopropen t Miti hibet hei⸗ mibos ven⸗ eelen u ni E Nehre he G N .4. hoi ilite rniul un. ½ ine mnaß lu, Ner I. I. BE R II. 463 ritus ſancti inunctione nos Chriſtus ad regnum cælo- rum in baptiſmo vngit, ita beſtia Babylonico chriſ- mate nobis characterem imprimit, et vnguentariam quandam dqualitatem, fronti impreſſam, ad negocian- dum in eccleſia ſatanæ, ſimul et ſcortandum. Chri- ſtus vnctione ſua facit homines ααHοα* Kedoſſim, ſanctos: Papa fecit E wνααε Kedeſſim, ſcorta ſacra. pulchra metamorphoſi vertitur ibi conſecratio ſpiri- tus vera in Babylonicam execrationem et vnctionem illam Papiſticam, ad ſcortandum factam. Quemadmo- dum item Cνας Kados, ſanctus ille ſanctorum rex et pontifex Chriſtus, filius Dei, ſedet in throno Dei pa- tris lui: ita O . Kades, conſecratus ille cinædus, filius perditionis, pontitex et rex Babylonicus, ſedet in templo Dei, oſtentans, ſe ipſum eſſe Deum. Papa eſt Deus, in Papatu eſt trinitas, draconis beſtiæ et pſeudoprophetæ. Trinitatem Papiſticam faciunt tres realiter diſtincti ſpiritus, qui Ioanni dicuntur tres im- mundi ſpiritus ranarum, multis rationibus. Quia ſunt de abyſſi aquis immundis, ſicut ranæ: amphibia animalia, ſicut ranæ: quia ranarum glocitatione tres illi trinitatem conciſe balbucinant: quia eorum trium immunda virtute cum tribus qualitatibus infuſis ranas Papa baptizat in immunditia. Aqua eſt ranarum im- munda, et lingua earum eſt impedita. Vnde vitium linguæ Oz†. „εο rana dicitur. Rana eſt,; qui lingua ſonans nequit fidem ſuam exprimere. Ranas ita ba- ptizant Papiſtæ, falſa trinitatis fſide. Ranarum in- ſtar paruulos ibi videas calcitrantes, et ranarum clangore clamantes in pædobaptiſmo. Sicut cæ- leſti reformatione Chriſtus mundum reformat no- uos homines generans; ita Papa monachali re- formatione mundo abutitur, nouas generans be- ſtias cum nouis cucullis. Sicut olim erant factio- nes dicentium, Ego ſum Pauli, ego Cephæ, ego Apollo: ita nunc funt factiones dicen- tium, 4 464 DE CIRCVNCISIONE tium, Ego ſum Franciſci, ego Dominici, ego Augu- ſtini. Sicut legis ſacerdotes, et Nazaræi, nec caput radunt, nec barbam, nec mortuorum exequiis inter- ſunt, Leuit. 21. et Nu. 6. ita Babylonici ſacerdotes habent caput raſum, et barbam raſam, et mortuorum cadauera in funeralibus deuorant, Baruch. 6. Roma- ni ſacrificuli comedunt ſacrificia mortuorum, vt olim Moabitæ, pfſal. I05. Immolant ſfuper hoſtiæ albedi- nem, obſeruant fſepulchra, ſuper ſingula exequias ce- lebrando, et aquam ſalſam aſpergendo. Eſa. 65. Sicut olim Pythones muſſitationibus, et cantationibus qui- busdam, mortuorum animas ab inferno excitabant, ita iſti nunc ſubmurmurationibus, adiurationibus, et a- quæ ſalſæ aſperſionibus, mortuorum manes excitant. Totum illis negocium eſt cum mortuis, licet vetitum ſit, pro mortuo quicquam offerre, aut pro mortuo ſo- licitum eſſe. Pythonis plane, id eſt, ſerpentis, eſt hoc opus, et infernalis poteſtas. Sicut reſponſa olim dabantur à veſtitis diuorum ſtatuis, Maſſecha et Te- raphim, et ab earum veſtitis lino ſacerdotibus: ita et nunc paſſim dantur, transformato ſatana in ange- lum lucis. Per idola, ad impiorum vindictam, per- mittebat Deus dari reſponſa, Ezech. 14. et ſpiritum dari imagini beſtiæ, apoc. 13. Certo id quoque ve- ſtitu et capillatura fiebat, vt nunc fit; cum tamen nul- la ſit Chriſtianis veſtimenti aut capilli religio. Per Chriſtum nec raſura quicquam valet, nec capillus, nec cuculla, nec circunciſio, nec præputium, ſed noua creatura, Gal. 6. Sicut olim iurabant homines per nu- mina Dan, per ſacramenta Samariæ et per peregrina- tionem, quæ eſt ad Beerſeba, Amos. 8. ita apud nos hodie eiusmodi numina, locorum iuramenta, et pere- grinationes paſſim videas. Sicut impii IHfraélitæ olim adorabant ad ortum ſolis, Ezech. 8. ita in Roma- nis templis homines nunc ad ortum ſolis adoran- tes, vbique vides. Nam temploôrum fornices ita ſemper conſtrui volunt Papiſtz?, vt magnum al- . tare ſit ne i Ezech monis tabern ſanctun denten Caizare ſient leutro ludeor lb. l. allorare tem ad in Aſc tare. d pri Criente Plorant Celebran ibicdem Moritur Centior Presby iſeip⸗ yften ſicut (et, in die⸗ hoſtedte Duoc ſi cor le con nüten letas ego A , Ne eguis ire. i ſarendin .Wortunm .SV. M In, Nak Oſir de ENeliase ſl. 65. N tionibus iu Ceitabennt Nibus, ett. nes etik. lcet ſeine 0 norunl⸗ heni,4 etpenut Nehnel dotkuett nt in N 4 ſer oen mn tunen 14 lelgi⸗ . crpilui 1 , kin neset e lerſß in min Nth eike⸗ aiite “ Nis un. f4 Cotlits magvon 3 nel LI P E R II. 465 tare fit in oceidentali templi latere. Vnde eos ait Ezechiel, Deo terga vertiſſe et templo eius. Salo- monis enim templum ad occidentem ſpectabat, ſicut tabernaculum Moſis: quia in occidentali parte erat ſanctum ſanctorum. Ideo dicuntur Iudæi ad occi- dentem adorare. Babylonii vero Papiſtæ, ne Iu- daizare viderentur, ad orientem adorare maluerunt, ſicut Mahometani ad meèridiem. Chriſtiani vero neutro modo, ſed in ſpiritu. Cauſam adorationis Iudæorum ad occidentem, refert Moſes Aegyptius, lib. I. ca. 46. quia idololatræ ad orientem ſolebant adorare, credentes ſolem eſſe Deum. Aegyptii 1- tem ad orientem adorabunt, vt docet Triſmegiſtus in Aſclepio. Quæ omnia lege voluit Deus immu- tare. Papa vero nos a Iudæis, ad Aegyptios, et ad priores gentium abominationes reducit, vt ad orientem adoremus. In Romanis quoque eccleſiis plorant mulieres mortuum Adonidem, anniuerſaria celebrando, vt fiebat olim in menſe Tammuz, teſte ibidem Ezechiele. Nemo enim in Papiſtica eccleſia moritur, qui ſuum non habeat anniuerſarium, en- cenniorum inſtar. Ibi ſunt ſeptuaginta illi presby- teri, vrbis Romanæ parochi, cum thuribulis ado- lentes incenſum ante picturas, dicto cap. 8. Se- ptuaginta in vrbe ipſa Roma fecit Papa parochos, presbyteros cardinales, inſtar ſeptuaginta Chriſti diſcipulorum, vt ſimilia habeat Antichriſtus Chriſto myſteria. Stupenda hæc tibi, lector, videbuntur, ſicut Babylonis excidium homines in ſtuporem addu- cet, apoc. 18. Mirabile hoc opus operatus eſt Deus in diebus noſtris, quod nemo hactenus credidit, quod poſſederint Chaldæi tabernula non ſua, Habacuc. I. Quod impietatis hæc omnia myſteria fuerint ita in be- ſtia complenda, docet aperte Ioannes apoc. 10. dicens eſſe conſummandum beſtiæ myſterium, ſicut euangeliza- uit Deus per ſeruos ſuos prophetas. Vbi autem hos pro- phetas inuenias, et vbi alia myſteria? Vnico item verbo 60 . hæc 466 DE CIRCVNCISLONE heæc omnia docet loannes capite ſequenti dicens, Chriſtum in ciuitate illa magna iterum cruciſixum. Ergo repetita ibi ſpiritualiter hriſti morte, neceſ- ſe eſt, omnia homicidarum maftteria eſſe ibi ſpiritua- liter repetita. Neceſſe eſt, Antichriſtum ſimilia ha- bere Chriſto myſteria. Eo magis, quia dicitur ibi Sodoma Aegyptus et Babylon. Si omnes mundi ge- nerationes perſequaris, omnia de iniquis prophetice ſcripta, in beſtia inuenies eſſe completa. Si omnes legis maledictiones perpendas, eas omnes in nos myſtice latas videbis. Si omnes gentium Deos fue- ris ſcrutatus, eos omnes Romæ comperies. Quidquid vnquam ante Chriſti aduentum in myſterio ſcriptum fuit, vmbra fuit: ergo alicubi eſſe debet eius rei ve- ritas. Cum præſertim beſtia ritus gentium ſeruarit ſicut Iſraëlitæ ſeruarunt ritus terræ Chanaan. Sed de gentium diis, et Romanorum ſimulachris aliqua reco- lamus. Perpendendum nobis eſt, quid ſibi olim voluerint, Bel, Baal, Baalpehor, Aſtarot, Dagon, Regina cæli, Theraphim, Elilim, Moloch et reliqua. Bel dicitur confuſio: qua ratione congruit, vt in Babel colatur Bel, in confuſione confuſio. Omnia hic promiſcue coluntur, et ex quacunque occaſione quisque fua ſibi idola facit. Iuxta hiſtoriam fuit Belus, vt Beroſus re- fert, filius Nemrod, ſanctus canonizatus, qui in regno Babylonis claruit: deinde in idolo adoratus. Hic ipſe forſan aut quis alius, a certa dominandi ratione dictus eſt Baal, qui colebatur in monte Pehor, vt apud nos paſſim ſunt in montibus ſacella, quæ ſcripturis dicun- tur excelſa. Poſt linguarum confuſionem idem Bel, ab aliis facile dici potuit Baal, et ratione loci Pehor, Baal- pehor. Apud alios dicebatur Baalberith, apud alios Baalzebub, Baalzaphom. Prophetæ vocarunt 9S 9 9 Baal Pehor, quod eſt coiens palam, publicus ſcor- tator, vt colliges Hoſeæ, 9. et Num. 25. Non mari- tum aut dominum proprie ſigniſicat Baal, ſed ſuba- Gctorem concubinarium, vt docet ibſe Deus Ho- ſex 2. ſee 2 eſt m. Ti, a Cor, adeo minis preten aldi, tum in tur: ſe bant, pitudin chre i⸗ ibi on eſſe R tes, Lechiel Olilig Per hun toth, in DrEtext Ut Plere Nt ume fendant. tminns, b Da⸗ IUe re ginam cimn 49 les pro E cin Morter d hra: tinn ſenn Aan. Ae tenßit Clin , ns Ef atioe 6 Gtirsi⸗ Gten e⸗ h Md t *7 e ſc⸗ blels n he⸗ Des LI BER I.R§. 462 ſex 2. Huius Dei ſacris licet initiari Romæ, quæ eſt mater ſcortationum, quæ et in Baal docet fornica- ri, apoc. 2. et 17. Vt rem autem melius noris, le- ctor, oportet te perpendere, nullam fuiſſe gentem adeo ſtupidam, quæ idola coleret, ſine deitatis aut nu- minis aliquo prætextu. Deus tamen nullis eiusmodi prætextibus coli vult, nec iota vnum vult libro ſuo addi, aut detrahi. IIli itaque omnes deitatis prætex- tum in ſuo numine ponebant, et religioſe loqueban- tur: ſed fornicationes, et alia turpia ſibi permitte- bant, vt faciunt nunc Papiſtg?. Hinc ſumptô a tur- pitudine nomine vocata ſunt gentium idola, vt pul- chre idolis Romanis ea nomina conueniant, cum ſit ibi omne turpitudinis genus. Hac ratione dicitur eſſe Romæ idolum zeli, typus inuidiæ inter paſto- res, ad poſſidendum eccleſiarum gregem, vt ait E- Zechiel, citato cap. 8. Quod Romæ colatur Deus er Aſtoreth, ouilis Deus, iam oſtendimus, in paſtore idoli ſu- per humeros portato. Erant olim — P Aſta- roth, imagines ouium, quæ certo quodam dæmonis prætextu adorabantur, quaſi greges protegerent: ſic- ut plerosque eiusmodi Aſtaroth nos hodie colimus, vt armenta noſtra, et greges, a lupis et morbis de- fendant. Talibus hodie diuis peregrinationes inſti- tuimus, et vota vouemus. Eiusmodi erat olim pi- fcis Dagon, na utarum Deus, eiusmodi funt apud nos diui varii, quibus nauigantes homines ſe comendant. QuodRomæ etiam reginæ cæli, duodecim ſignis cæli, et reliquæ militiæ cæli, libamina offerantur, euidens cui- que res eſt. NamPapiſtica inſtitutione, Mariæ idolum re- ginam cæli refert, ſicut alia idola alios referunt duode- cim apoſtolorum et defunctorum ſanctorum manes. Ta- les proprie dicuntur Elilim, non ſimpliciter dii, vt aiunt, ſed diui, numina canonizata et a RomanobPapa ſtatuis poſt mortem donata. Vnde et coli ibi dicuntur Theraphim. Sunt DDN, diſſoluti morbo humani corporis lan guida ſimula- chra: a quibus nos varia precamur, et ab eis, quaſi a ſomno G. 2. . exci- 4653 DE CIR CVNCISIONE excitatis mortuis, reſponſa petimus. Hinc Michol ſtatuam Theraphim poſuit in lecto, quaſi eſſet perſo- na Dauidis, 1. Sam. 19. Quod vero eiusmodi The- raphim fuerint olim Babyloniis in vſu, apparet Ge- nes. 31. et Ezech. 21. Iam olim erant Babyloniis ſtatuæ mortuorum in veneratione, ſicut nunc funt in noua Babylone, quæ illi priori fücceſſit, et tempore eodem, quo illa deſtruebatur, hæc ædificabatur. De Moloch, ſeu Molech dicimus, quod erat Re- gium idolum ipſius Baal, cui per ignem fiebat obla- tio, et'pueri ei offerebantur, Leuit. 18. et 20. Deut. 12. et 18. Ammonitarum hic quoque fuit Deus. 3. reg. II. cui Iſfraélitæ offerebant, in loco Tophet, ſiue Gehinnom, qui in Euangelio dicitur gehenna ignis. Ibi olim illi per ignem offerebant in memoriam illius magnæ combuſtionis Aſſyriorum ibi factæ, quaſi Baal eius combuſtionis fuerit author. Ita ſolent idololatræ, miracula Dei ſuis idolis attribuere. De hoc idolo lege 4. reg. 2 3. Eſaiæ 30. Iere. 7. 19. et 32. IHuic ido- lo illi pueros offerebant, vt ab incendio ſeruarentur: nos ei a puero ſacrificat beſtia, vt perpetuo Gehennæ igne deuoremur. A puero nos omnes occidit in pæ- dobaptiſmo, vt nulla ſit amplius ſpes regenerationis: ſed igni perpetuo ibi deſtinamur, quaſi dæmonio ipſius Baal in holocauſtum oblati. Ibi Papiſtico candelarum igne luſtramur, vt vere dicantur nobis eſſe ignea Baby- loniorum ſacrificia, quia ſine accenſo igne non fiunt. Paruulos eiulantes magno applauſu offerunt in pædoba- ptiſmo, ſicut olim ipſi Molech offerebantur cum tympa- nis. Ibi immolant paruulos in torrentibus. Eſa. 57. Vere etiam homines concremat Beſtia, vt in Vr Chal- dæorum. Ignea hominum facit ſacrificia, viuos eos in ignem mittens, vt adoretur Bel, et fuſtineantur excelſa, regni Molech. Ac in eo ipſo cultum ſe illa putat præſtare Deo, Ioan. 16. Ita debuit excæcata beſtia prophetiam Tophet et Gehinnom cum ſuis Chemarim adimplere; 4. reg. 23. et taber- nacula Meule Amtich quoq de qu peculi nica n A la poti Mines ſacerdo 1eris, C. I lium D Pleatur tium, Aiocr Umbrar Gen nam Iu tes in Molen, IIn n leogs ſ⸗ ii. D VIImS otnin in Anti (krenhe 0 vos cunct (ue Vobis Cunt lere. 4. Mul let ell . nodi Te. paret e. Dabyloni ne ſum1 hatur., erg Ne 20. Dl. it Dens Pi Cinelru Vo il. nhriik Un ⸗ ſ. . bos tenn un ein . eickln L I B E R II. 469 nacula Dei in terra comburere, pſal. 73. Ita de Antichriſto prædixit Daniel, cap. II. quod flamma quoque ſanctos conficeret, idque diebus multis. Ad- de quod fornacis ardentis pœna erat olim Babylonis peculiaris: vt ſine ea impleri hic non poſſint Babylo- nica myſteria. Admirabilis iterum atque iterum Beſtia, quæ ſo- la pôtuerit illa omnia gentium myſteria complere. Fla- mines illa ſibi conſecrat, Salios Lupercios, et alios ſacerdotes: ad conficienda liberi patris, Eleuſinæ Ce- reris, Orphica, Baccanalia, et alia diis manibus ſa- cra. In ſumma, nihil ſcriptum inuenias, in genti- lium Deorum ſacris myſteriis, quod hic non com- pleatur. Nam ita deébuit Beſtia ſeruare ritus Gen- tium, ſicut Iraélitæ ſeruarunt ritus terræ Chanaan: alioqui in ea non complerentur omnia, quæ lex ad- umbrauit, iniquitatis myſteria. Mortuorum ſacrificia a Gentibus didicit Beſtia, ſicut et idolorum cultum: nam Iudæi hæc omnia deteſtantur. Sicut apud Gen- tes in diuorum numerum relatos legimus Iouem, Iu- nonem, Herculem, et alios: ita Beſtia, cacodæmo- num ſuggerente cuculla, ex mortuis hominibus nobis deos facit, ab eorum ſtatuis nos docens varia preca- xi. enique, ſicut Chriſtus ex Iudæis et Gentibus vnum facit, ita Antichriſtus Iudæorum et Gentium abominationes in vnum coaceruat. Cuius rei typus in Antiocho præceſſit. Nam ſtatuit ille, vt eſſet ex Iudæis et gentibus populus vnus, ipfius ſtatuta, et cæremonias obſeruans, reiectis libris teſtamenti Dei. O vos omnes Chriſtiani principes, nolite amplius cunctari: deſolatam facite meretricem, et Beſtiam, quæ Chriſti religionem deſolauit, vt compleatur in vobis Ioannis prophetia apoc. I17. Beatos vos di- cunt prophetæ, ſi hoc facitis, pfal. 136. Eſa. 13⸗ Iere. 50. et apoc. I8. G. 3. De Mini- 470 DE MINISTERIIS ECCLESILAE CHRISTII„.; et eorum efficacia. LIBER TZRTIVS. Minſteria noui teſtamenti efficaciam nouam habere, eſt nobis nunc poſt vetera dicendum. Pro- pter nouum hominem inſtituta eſſe omnia, eique mi- ro modo ſingula ſeruire, manifeſte nunc cognoſcet, qui noui hominis generationem veram cognouerit. Euangelica vero miniſteria, vt Chriſtus ipſe nos do- cuit, ſunt prædicatio, baptiſmus, et fractio panis. Hæc tria, quia vere ſunt miniſteria ſpiritus, ſub mi- niſterii appellatione libet tractare, vt agnoſcas eſſe in omnibus arcanam vim, eſſe internam, volente ita Deo, ſpiritus efficaciam, et ſingularem gratiam. DE PRAEDICATIONIs euangelii efficacia. Dlcamus igitur primo de prædicationis euangeli efficacia, et de clauium poteſtate. Omnibus rece- ptum eſt, eos qui nobis pœnitentiam et Chriſti fidem prædicant, eſſe miniſtros ſpiritus: quia eis externe prædicantibus, ſpiritus interne operatur. Non quod ſit coactus ſpiritus domini, aut miniſterio alicui ne- ceſſario alligatus, ſed quia placet ita agere. Miniſtri illi ſunt, per quos credimus: ergo ſi per eos credidi- mus, ſpiritus eſt in eorum prædicatione, cum fides ſit donum ſpiritus. Non eſt ſine ſpiritus actione prædicatio, ſi ad pœnitentiæ prædicationem ſequitur cordis com- pun- puncti lo ape ditis i ritum dum n gni do bus i. ſtus die Mini, 1 gwi et 1nos ir, GMomno⸗ Niſtro (uomme ſitus? Nom. mittit dermo ber ſe l. Det. Vos ge de ſhi genidus ſincto Uur Citn g ſermo genera Guam talis h minat CEenan Ciam detrue ellepe een ern noun . M. ige ni cognoſe ognonen ſe os1 8. Gio n⸗ , ſubni⸗ 1 cle i Clente i inn. euumti bus kels riti iien 3 exten NoNN Hleni Ne nür cleli⸗ fiss, Adicti⸗ N.e. IL. I B E R III. 47 1 punctio, Lucæ. 3. et actorum. 2. Prædicante Pau- lo aperiebat dominus cor mulieris, vt animum au- ditis intenderet, acto. 16. Hinc dat Chriſtus ſpi- ritum ſanctum apoſtolis, quando eos ad prædican- dum mittit, Ioan. 20. Ad id datus eſt, vt eos lo- qui doceat, eorum fermonibus inſit, et eis loquen- tibus in auditores agat. Comprobat hoc ipſe Chri- ſtus dicens ſuis miniſtris, Non vos eſtis, qui loqui- mini, ſed ſpiritus patris veſtri Dei in vobis loquitur, qui et audientes trahet, dicta veſtra in eorum ani- mos imprimendo. Si ſpiritus ſermoni non ineſſet, quomodo diceretur, quod ſermo ille, quem à mi⸗ niſtro accipis, agit in te, vt credas? I. Thefſf. 2. Quomodo verbum prædicationis diceretur gladius ſpi- ritus? Ephe. 6. Quomodo eſſet fides ex auditu? Rom. 10. Magna vis eſt prædicationis, ſi per eam mittit Deus gladium et ignem in terram, Lucæ. 12. Sermoni huic adeo ineſt ſancti ſpiritus efficacia, vt per ſermonem euangelii renatos nos dicat Petrus, I. Pet. I. Et Paulus per euangelium, inquit, ego vos genui, I. Cor. 4. Eſt internus noſter homo de ſpiritu ſancto per euangelii prædicationem vere genitus, inſtar Chriſti per Dei ſermonem de ſpiritu ſancto geniti. Nos ex aqua et ſpiritu renati, dici- mur mundati lauacro aquæ per verbum, ſicu tex au- ditu genita fides eſt, donum ſpiritus. Ille euangelii ſermo Petro dicitur ſemen immortale, quia per eum generatur internus homo immortalis, ſecundum veram, quam poſtea trademus, generationem interni immor- talis hominis: qui per prædicationem plantatur et ſe- minatur, per baptiſmum rigatur, et viuificatur, per cænam domini nutritur, ſpiritu ſancto internam effica- ciam his omnibus tribuente. Ad quem modum ſubdit Petrus, abſconditum noſtrum et nouum cordis hominem, eſſe per euangelii ſermonem a ſpiritu ſancto incorruptibi- lem genitum. Nec mirandum, quod ab externa illa voce interne generetur nouus homo incorruptibilis. Nam ex- . G. 4. terno 472 DE MINISTERIIS ECCLESIAE terno illi ſermoni ineſt ſpiritus, ad interna penetrans; et intus/in nobis agens. In ſermone eſt ſpiritus, et ab imo viſcere cum voce prodiens ſpiritus, ad ima etiam per aures interne penetrat. Ingreſſus eſt, inquit, in me ſpiritus, quando vir ille loquutus eſt mihi, Ezech. 2. Imo ſermo ipſe doctoris eius ſpiritum quodammo- do in auditore refert. Ille ipſe ore miniſtri prolatus ſermo, interne in nobis agit, et plurimum habet laten- tis energiæ viua vox, maxime euangelii vox. le ipſe euangelii ſermo ſcripturis dicitur ſemen ſeminantis, id eſt, ſermo euangelizantis: et ſermo ille regni cæleſtis dicitur eſſe ſemen, quod ſeminatur in corde, Matth. 13. Simul atque ſermo eſt auditus, ſuo ſpiritu/ Deus inſpirat, trahit, quos vult, et efficit, vt cadat ſemen in terram bonam. Hinc factum, vt Pauli prædicatio eſſet tantæ potentiæ per potentiam ſpiritus Dei, Rom. 15. Nam prædicationis euangelii miniſterium præbet ſpiritus ſanctus, Phili. j. Prædicatio crucis Chriſti potentia Dei eſt, cum fit ſermonibus, quos docet ſpi- ritus ſanétus. I. Cor. I. et 2. Illud autem nota, quod ait ibi Paulus, ſe miſſum ad euangelizandum, non in eloquentia ſermonis, né inanis reddatur crux Chriſti. Docet Paulus per eloquentiam ſermonis exinaniri vim crucis Chriſti, vt in affectatis quibusdam hodie vide- mus. Vim crucis Chriſti illi inaniunt, qui elocutionis vi præualere certant, quaſi vis crucis Chriſti eam vi- ctoriam non pariat, ſed ſuæ orationis lenocinium. Vim tolerandæ crucis in ſuis exigit Chriſtus: ſermonem ve- ro non fuco aliquo aliunde quæſitum, ſed quem effi- cacem ipſe petentibus dat, vt ſe daturum pollicitus eſt Matth. 10. et Lucæ 21. In hoc ſermone eſt efficacia ſpiritus ſancti, qui loquitur in nobis. Qui ſermonem noſtrum contemnit, non homines con- temnit, ſed Deum, qui dedit ſpiritum ſuum ſan- ctum in nobis, I. Theſſ. 4. Deus dat in ore mini- ſtri verba, tanquam ignem et gladium, per ea lere- mias ædificet er deſtruat, per ea apoſtolus liget et ſol tt ſolui num æd hotenti⸗ Annex Ait, iti Chbpera ſermone Vitteriun (uomo Comino illi nobi Mane b ſcelis, (i tibi iit Pau iim, g wor ſern ſig Dredicat (eckentti Chrito, oriam. een, P Mlil. De Mira C itn ar fori im r Cuntur i Nt da fienntn Uſterie heret e, et Peneran itle, N inm ein inquit,i i, Med uodenmm. ri prolnn abet later⸗ . Neiy ginantis 1 Cni erlket le, Mi Mtt Pirin Du Adat kne Dredli Dei, N. un prehe Neis Crmki. Goeet hi Noty Ai un, DONI rur C. nnin in bcie i⸗ Aooltin I. I B E R III. 473 et ſoluat, credentes vel non credentes, vt ſuper pet- ram ædificentur, vel non ædificentur. Denique cum potentia erat ſermo coniunctus. Sicut Dei ſermoni annexa eſt ſpiritus virtus, quia ipſe loquens ſpirat et agit, ita et in miniſtris, qui hac ratione dicuntur Dei cooperarii: et prædicabant, Domino cooperante, et ſermonem ſignis confirmante. Quomodo non erit mi- niſterium ſpiritus, ſi prædicando ipſi nos generant? Quomodo diceret apoſtolus, Opus meum vos eſtis in domino? Quomodo diceretur, quod ſpiritualia ſua illi nobis communicant? An ſpiritualia hæc ſint Ro- manæ bullæ, reſcripta, vel præbende?? Quicunque fidelis, a quo aliquam Chriſti cognitionem aceipis, di- ci tibi poteſt apoſtolus, et ſpiritualis miniſter, ſicut ait Paulus: Si aliis non ſum apoſtolus, vobis tamen ſum, quia Chriſti fidem per me habetis, quæ ſigillum eſt apoſtolatus mei. Hæc funt miniſtrorum Chriſti vera ſigilla, non characteres beſti?. Magna vis eſt prædicationis, ſi per eam generatur Chriſtus in corde credentium. Imo tanta vis eſt prædicationis de Chriſto, vt etiamſi fiat per inuidiam, vel inanem gloriam, adhuc dicat Paulus, eam cedere ad ſalu- tem, propter ſubminiſtrationem ſpiritus Ieſu Chriſti Philip. I. De prædicatione euangelii hæc ſint pauca præ- miſſa, quia hoc potiſſimum eſt miniſterium, per quod mira Chriſtus operatur. Mirabili efficacia, ſine ſtre- pitu armorum, mundum per prædicationem ſuæ di- tioni ſubiecit, et nunc fubiiciet. Per illam ſtulti- fiam prædicationis de Chriſto crucifixo, mentes di- cuntur captiuæ in obſequium fidei. Vnde argumentum colligimus, externo dicto aut facto ſpiritum coopera- ri, vt baptiſmo et cænæ cooperatur. Qua etiam ratione dicuntur Miniſtri eſſe Dei cooperarii, et diſpenſatores myſteriorum Dei. Niſi ipſe cooperaretur, inaniter præ- ciperet, dicendo: Ite, prædicate, in ſpiritu ſancto bapti- Zate, et in veram communicationem corporis mei panem G. 5. fran- 474 DE MINISTERIIS ECCLESIAE frangite. Qui ſapienter antecedentia diſponit, con- ſequentia non deſerit. Chriſtus hæc dixit, et ita fieri inſtituit, cum inſigni efficacia. Quanquam ex- ternum verbum, ab externo alio facto differentiam habeat, quia auditus eſt ſenſus diſciplinæ, et ex au- ditu fides: tamen ex Dei voluntate argumentum eſt quale. Auditus in rebus aliis non talia faceret, qualia facit prædicatio euangelii, quia Deus ita fieri vult. Leuare feſtucam ſi Deus vellet, miram habe- ret energiam. Energiam habent baptiſmus et cæna, quia ita Chriſtus voluit. Quot et in aliis dictis et factis apparet. Nam voluit ipſe, vt dicentibus apo- ſtolis, pax huic domui, pax ſequeretur, vbi quis in ea eſſet pacis capax. Voluit morbi ſanationem ad eorum manuum impoſitionem eſſe annexam. Quia Chriſtus id dixit. Dicere, prædicate remiſſionem peccatorum, perinde illi eſt, ac ſi dixiſſet, remittite peccata, ligate, ſoluite, virtute ſpiritus vobis data. Per potentiam ſpiritus Dei ab ipſo euangelii prædica- tore ſoluuntur vel ligantur, credentes, vel non cre- dentes. Prædicatio euangelii Ieſu Chriſti, ab hac ſpiritus virtute prodiens, eſt clauis aperiens oſtium regni cælorum, quod eſt oſtium fidei, acto. 14. Hac claue donatus eſt ibi Paulus, non claue putei abyſſi. Claue illa apoſtolica non poteſt beſtia donari, cum ſit clauis poteſtas in fide per ſpiritum fundata. Quam rem dator ipſe clauium aperte nos docet. Nam Petro, cum eſſet aliis apoſtolis in fide robu- ſtior, et prior credidiſfet, prius claues Chriſtus pol- licetur, non tamen donat, Matth. 16. Poſtea omnibus firmiter credentibus data eſt eadem cla- uium poteſtas, dato ſpiritu ſancto, et apertis ſcri- pturis, vt intelligerent, quid eſſent prædicaturi, Ioan. 20. Hinc et clauis ſcientiæ dicitur: quam ſcientiam beſtia non habet, ſicut nec ſpiritum fidei: quomodo igitur clauem habebit? Hac ſcientiæ ratione fuperueniens Paulus, prio- res apo 1es 1 potenti Dei. Iyſteri reelle Kolatu Derſequt ſicit. tur omm et eouſ lc lepe 1utio c. l gente s ſe ee er om Eeltas: Mixime nne ape erlcar⸗ llem vi potoli ni, 10 Anumn, 6Pppropit dlm ple rei hoc Eeferene Ure, ud ( mines, tes Dan langel Eectione Uinibu Wm. D Cklora hnit o⸗ t, a n uun tr. fkerentin et er ventun 4 kxert, 8s itl ten ramn Hinr et een 8 Cictß bus i vbi giini ltionen ¹ renilichn 1 , tehitit VObisn o5 coee⸗ ſee nc⸗ rittun⸗ Doe alen⸗ henis li L I B E R III. 475 res apoſtolos excelluit in eo clauium munere: quia potentior illi fuit gladius ſpiritus, id eſt, verbum Dei. Peritior ille erat in figuris legis, earumque myſteriis dignoſcendis, et Iudaiſmis improbandis. Excellentiore poſt effuſum paracletum eſt Paulus apo- ſtolatu donatus: ob quam rem Iudaiſmos ille acrius perſequitur, et regnum cælorum nobis clarius pate- facit. Non enim a tempore aduentus Chriſti fugan- tur omnino Iudaiſmi, ſed a tempore miſſi paracleti: et eouſque vmbræ adhuc vigebant, Chriſto ipſo ad- huc legem ſeruante, vt eam ſeruans impleret. Vnde ratio colligitur, quare noluerit Chriſtus apoſtolos ad gentes initio tranſire, ſed in ciuitatibus Iſraéliti- cis ſe continere, Matth. 10. Tum quia Chriſto fu- per omnes gentes data eſt in reſurrectione plena po- teſtas: tum ne Iudæi immature ſcandalizentur: tum maxime, quia nolebat Chriſtus, per Iudaizantes ad- huc apoſtolos, legis vmbras et ceremonias gentibus inculcare. Imo tunc vetuit eos declarare ſublimem illam viſionem Matth. 17. Cum nondum eſſent apoſtoli ſpiritu ſancto et igne per paracletum bapti- zati, nondum ad eos venerat nouum illud Dei re- gnum, cuius oſtium erant gentibus aperturi. Ideo appropinquaſſe regnum illi tunc prædicabant, non- dum plene veniſſe. Imo neſciebant apoſtoli, quid rei hoc eſſet, ſed Iudaicum quoddam regnum ipſis deferendum cogitabant, acto. 1. Matth. 20. et Marc. 10. Poſtea vero miſſo paracleto in regnum illud cæleſte ſunt vere ingreſſi, facti noui cæleſtes ho- mines, et ſpiritu cæleſtia guſtantes. Miſſus tunc ad gen- tes Paulus, cum vera claue, et ſcientia regni cælorum, euangelizans, adeſſe cæleſte regnum, per Chriſti reſur- rectionem nobis e cælo datum, in quod Chriſto cre- dentes afſſumuntur. Qui regnum cælorum poteſt ho- minibus aperire, ille dicetur habere claues regni cælo- rum. Eo magis, quia cum hac ipſa claue ſcientiæ regni cælorum coniuncta eſt efficax quædam gladii ſpiritus pote 476 DkE MINISTERIIS ECCLESIAE poteſtas, in fidei certa virtute conſiſtens. Hac vir- tute, et ſpiritus poteſtate vtebantur aliquando apo- ſtoli, etiam vſque ad corporalem hominis mortem, et eius in poteſtatem ſatanæ deditionem, ad aliorum ædificationem, et aliquando ad ipſorummet, qui tra- debantur. Poôteſtatem magnam habebant apoſtoli, et habent veri miniſtri, gladium duplicem, ſermonis et ſpiritus. Gladium iuſfſit Chriſtus apoſtolos emere, inſtante paſſione, Lucæ 22. gladium fortitudinis fidei. Alibi dicitur gladius ſpiritus ſermo Dei, Ephes. 6. Idem gladius eſt, et eadem fortitudo. Nam a ſpi- ritu Dei eſt fidei fortitudo, et in ſermone Dei eſt ſpiritus fidem roborans. Sermonis et ſpiritus gladius vnus eſt duo gladii; eſt gladius vtrinque ſcindens; qui non ſolum duplicia ſenſa referat, ſed et duplici Virtute externe et interne auditorem immutat. Hic ipſe ſermonis et ſpiritus gladius, vtrinque ſcindens, de ore Chriſti egreditur, apocali. I. 2. et 19. Vni- uerſa euangelii armatura duos habet fortiſſimos gla- dios, verbum Dei et ſpiritum eius. Duæ iſtæ ma- nus erant, per quas formauit Deus mundum, et per quas eum reformat. Duobus his gladiis deſtruentur duo beſtiæ gladii. Gladio vtrinque ſcindente, de ore Chriſti egreſſo, percutiet nunc Deus Antichri- ſtum, et gentes ei adhærentes 2z. Theff. 2. apo. 17. et 19. His duobus gladiis in prælium armati prodeunt Chriſtiani. Hi duo verbi et ſpiritus gladii ſunt in euangelii defenſore necefſſarii, vt ſermone doceat, et ſpiritu ſit ſortis, ne ob perſequutiones vnquam vacillet, vt Petro dixit Chriſtus dicto ca- pite. 22. Vnum fortitudinis gladium petenti domi- no, duos ferreos gladios oſtendunt ignorantes apo- ſtoli. Quos fufficere, myſtice reſpondit Chriſtus, quanquam id tunc apoſtoli non intellexerint. Sicut rudes apoſtoli duos illos gladios carnaliter intelli- gebant, ita beſtia id ſolum, quod carnale eſt, ex eorum dictis vſurpat, duos inde ſibi tribuens ferreos fetreos gui i credem eſt, g (um e expers, Nec id iſces lector, ſus, no Doteltat Clanes 1 Kindene ie, q ſuris. ſerans. lis peg Mlatth. i, a 1s, El leſtig o llee I et regnl det ſi⸗ Medie⸗ Kſeier Poteſt ale Jualite ber C kri, beſtie 8 onem lxxfr. Uunde r Moren⸗ 20d Tiorn et, gi nn Mpokol, , Kermi Olos enmn Udinis kd. Lpbes öne Dei 4 itns Ald je Cineit, 1) E e iſe d lun, AK Gelmwom 5 Cicto . teni L I B E R III. „5 ferreos gladios. Similis eſt eius ratio rationi eorum, qui ignito ferro ſignaculum fronti imprimunt, ita credentes, nos igne fore baptizandos. Sacrilegium eſt, quod duos ſibi tribuit beſtia gladios, quia di- ctum eſt, ecce duo gladii. Adeo eſt bonæ mentis expers, vt quiduis in ſui pompam ſibi per ſuad eat. Nec id ſolum, ſed et gladiis illis ad necem per car- nifices vtitur, quod apoſtoli non fecerunt. Vides, lector, qualis ſit beſtiæ ſenfus carnalis et facinoro- ſus, non ſolum in gladiis, ſed et in clauium bullata poteſtate. Pro clauibus theſaurorum regni habet claues mammonæ. Sicut vnus eſt gladius vtrinque fcindens, qui eſt duo gladii: ita eſt vna clauis ſcien- tiæ, quæ eſt duæ claues, cum duabus capitum inci- ſuris. Eſt clauis biceps, vtrinque arcana ſenſa re- ſerans, iuxta literam et ſpiritum. Quod vero cla- uis regni cælorum ſit clauis ſcientiæ, docet Chriſtus Matth. 23. et Lucæ II. Heæc ipia eſt clauis Da- uid, aperiens theſauros eius, id eſt, ſanctas ſcriptu- ras, Eſa. 22. et apoc. 3. Hæc clauis ſcientiæ cæ- leſtis omnes legis clauſuras viua intelligentia reſerat. Hæc Iudæis et gentibus aperit oſtium fidei Chriſti, et regni eius. Beſtia autem illa Babylonica non ha- bet ſcientiam, vt oſtium hoc fidei, et regni Chriſti, prædicando aperire pofſit: ergo clauem non habet. Si ſcientiam Dei haberet, non diceretur beſtia. Non poteſt illa de regno Dei verba facere, cum neſciat, quale ſit regnum hoc cæleſte, quod intra nos eſt, et qualiter regnet nunc Chriſtus in ſanctis ſuis. Qui per Chriſtum tot theodidacti, ſunt veri Chriſti mini- ſtri, habentes clauem Dauid, quæ aperit ſcripturas, beſtiæ illi clauſas. apoc. 3. et 5. Qui per regenera- tionem ex aqua et ſpiritu ſanécto viderunt et ingreſſi ſunt in regnum cælorum, illi poſſunt de regno cæ- lorum verba facere, cum regnum ipfum in ſeipfis vi- deant et contineant, ac cæleſtem illam vitam iam vi- uant. Sine hac claue ſcientiæ regni cæleſtis nemo poteſt ſaçerdotis munere fungi, Hoſeæ. 4. Sine hac ne- mo po- 478 DE MINISTERIIS ECCLESIAE mo poteſt epiſcopum agere, cum oporteat epiſcopum eſſe ad docendum idoneum. I. Timoth. 3. et 2. Timoth. 2. ad Titum. I. Eſa. 66. et lere. 3. Hac tanta poteſtate donati apoſtoli, et veri Chri- ſti miniſtri, habuerunt poteſtatem ligandi, ſoluendi, et alia faciendi iuxta menſuram fortitudinis fidei, et doni ſpiritus. Hinc excommunicatio, et in po- teſtatem ſatanæ, vſque ad corporalem mortem tra- ditio, ad aliorum terrorem conſurgebat: non per carniſces, vt facit beſtia, ſed virtute ſpiritus. Ex- communicationis vis in tractatu de cæna cognoſcetur. Nam quando reus quis perſiſtens deprehendebatur, a cænæ communione arcebatur. Hæc erat excom- municatio, magnæ efficaciæ, ob magnam vim man- ducationis ligni vitæ, ſine qua quis efficitur aridum lignum. Beſtia vero Babylonica imaginariam habet excommunicationem, qua indefinite excommunicat, etiam non deprehenſos, et vbi nulla eſt ceæna. Non ſolum homines excommunicat, ſed et irrationalia pecora, ſicut nos a Papiſtis locuſtas agri ſolennitate magna excommunicari vidimus. Id quod rationem quandam Babylonicam habet, vt ex poteſtate claui- um beſtiæ licet colligere, qua ipſa cum locuſtis agit, apoca. 9. Cogor hic in locuſtas has inuehi, quia eas nobis repetit Ioannes, ſi te prius lector orauero, ne moleſtia afficiaris ob digreſſiones has, quæ noſtro ſeculo ſunt neceſſariæ. Vice apoſtolicarum, et cæleſtium clauium, ha- bet Papa claues putei abyſſi, vt magnam inde lo- cuſtarum vim, ad homines excruciandos in terram emittat, dicto cap. 9. Claues habet, quibus librum claudat, et abyſſi puteum aperiat, vt à putei et fornacis fumo denigretur Chriſtus, teſte ibi Ioanne. Magna eſt clauium beſtiæ pote- ſtas, qua ignem anathematum ita facit de cælo in terram fulminando deſcendere, vt homines in terra viui concrementur,; apoc. 13. Ma- gna ades na 2 in bel et id gento faciun et n Mon pr Vt ſich Amnos lus no tuntpe biblg, nobis! lcuſta Prophe Vbi m. 1E08, quaſi! ſtarum et orto Guorun Cdidun nis ſun leis le Uintur. Chriſi fiet, US Nuum. Lyptia tra o fim p. l. ud tnor 0 lo (cull LI B E R III.. 475 gna adeo eſt clauium beſtiæ poteſtas, vt homines poſſit lee ſier in beſtias conuertere, plumbum in aurum commutare, et idolis numinum virtutes donare, vt in auro et ar- ice gento ab hominibus adorentur. Similes illis fiant, qui ſliat faciunt ea, et qui confidunt in eis, vt oculos habeant, 5 i et non videant, aures habeant, et non audiant. Beſtia 4 RHMW non poteſt niſi beſtias generare, et locuſta locuſtas: Nlen e vt fictor locuſtarum nunc dicatur, qualem olim vidit Niuk Amos cap. 7. Loquitur Amos de locuſtis Ieroboam, n. has noſtras adumbrans, quæ ſerotinam herbam deuora- Tolen runt poſt Chriſti meſſem. Homines vero pro terræ fru⸗ kchen gibus, et ibi et in Exodi locuſtis intelligendos, exponit eßr nobis Ioannes in apocalypfi, et paſſim alii prophetæ, qui Vin un. locuſtas has ita vocant. Aperta eſt earund em locuſtarum ur Aiin prophetia, et naturalis ſimilitudo, apud Naum. ca. 3. n vbi monachos vocat minz arim, pſeudonaza- ☛—R ræos, ſacris coronatos. Erunt, inquit, pſeudonazaræi;, quaſi locuſtæ, et apoſtatarum priores quaſi locuſtæ locu- 1 ſtarum, caſtrametantes in ſeptis locis tempore frigoris, an et orto poſtea ſole volantes. Ea eſt locuſtarum, et reli- Mnid⸗ quorum ex putredine genitorum animalium natura, vt mn calidum et humidum ament tempus et locum, putredi- hn n nis ſuæ fomitem. In apricis quibuſdam, ſepibus et fo- 1 HM ueis generantur, nocturno ſeu nubiloſo tempore coacer- 35 ini uantur, et orto poſtea ſole volant: ſicut eas nunc ſolis in e Chriſti ſplendor a ſuis culinis et hypocauſtis auolare Ge faciet, vt earum ne veſtigium quidem ſuperſit, nec lo- cus manſionis earum amplius dignoſcatur, vt ait ibi lm, Naum. -Sicut putredinis fomes, orientalis ventus, Ae- ine) gyptiacas locuſtas ſuper faciem terræ produxit: ita con- e tra occidentalis venti ſpiritus eas in orientalem abyfſ- ſum præcipitabit, vt olim factum eſt in Aegypto. Exo. , IO. Adde hic quatuor illa locuſtarum genera, quæ 6, apud Ioelem paradiſum Dei perdiderunt, inſtar qua- 2 M tuor ordinum mendicantium, de quibus in quarto ſi- le gillo diximus. Si locuſtam, cui a natura eſt indita ise cuculla, induas lorica, ſeu monachali ſaceo, habebis V. inte 480 DkE MINISTERIIS ECCLESIAE integrum monachum, laruatum dæmonem. Admi- V ratur merito Ioël horridum aſſſectum populi huius ſen cucullati, cui nunquam ſimilis viſus eſt, nec vide- Don bitur. Admiratione ducerentur apoſtoli, ſi nunc oenn reſurgentes hæc monſtra viderent. Admiratione nos oſti duceremur, niſi eſſemus laruis aſſuefacti. Poteſtas ſen caudæ harum locuſtarum eſt falſa doctrina quaſi ſcor: eeef pionis caudæ venenum. Ita caudam loannes expo- Er. . nit cum Eſaia, apoc. 9. et Eſa. 9. Horrendæ funt x beſtiæ, quæ cum leoninis dentibus habent muliebres at fallacias: et ſunt velut equi ad bellum ſanctis infe- t ma rendum expediti. Vnde merito et concorditer in- Cais ferunt Ioannes et Ioël, ſolis obſcurationem ad lo- Rei cuſtas conſequutam, vt in fine primi libri iam expo. 5 4. ſui. Vbi etiam cum Ioanne dixi, beſtiam de abyſſo lsl aſcendiſſe, ſicut de abyſſo quoque aſcendunt locu- lno ſtæ, apoc. 9. et 17. Cuius rei myſticam ex toto “R nunc audi rationem. Ee. Carcerem ſpiritus nequam eſſe diximus in illo c tartarorum abyſſo cum gigantibus, Lucæ 38. apoc. „ 20. 2. Pet. 2. et Iob. 26. Ab eo maris abyſſo Minun aſcendens ſpiritus draconis, et in Papiſticum corpus lgn intruſus, facit, vt dicatur beſtia de abyſſo aſcendere, Uri⸗ apoc. 13. Huius clauium poteſtate et fumo aſcen- “ dunt inde locuſtæ, habentes regem Papam, qui eſt Men nuncius abyſſi, dicto cap. apo. 9. ende Alia ratione locuſtarum vita de abyſſo nunc W aſcendit. Nam poſtquam credidit mundus, poſſe Pa- Oni pam de abyſſo, et purgatorio illo fornace manes eru- hn ere, creditum etiam eêſt, ob. ſacrificulorum ignea ſa- R ir crificia, merita, et miſſas, quando panis et vinum lo- 8 cuſtis denoranda offeruntur, liberari tunc animas 4 *“l purgatorio illo tartarorum cruciatu. Vnde magni adeo en ſunt locuſtarum orti prouentus, vt tota eorum eſſen- HS“ tia et victus de abyſ fornace nunc veniat. Omnes ace enim miſſarum et benificiorum fundationes propter pur- “ gatorii animas fiunt. Pernitioſum ſatanæ commentum, Vt vVi Uli i hun 7 hec vi. tione Ne Doteka luull hun ence iun uliebre ctis ie Nritet emn a1 l dunt hr is n un ehe Aeniet Uno Atr e n, II D Glo . 1 in⸗ 4 . Vinun . Aing nugiin rum ele⸗ . 0 nerf⸗ mmem, 1 L I B E R III. 49 vt viuentes homines benefacta ſua poſt mortem dif- ferant, omittentes, quæ proſunt, et expectantes, quæ non proderunt. Pinguia itaque de abyſſo venerunt locuſtarum ſacerdotia. Locuſtis ſolis licet panes pro- poſitionis in menſa domini comedere, et Chriſti meſ- ſem deuorare. Solis illis licet in eccleſia negociari, beneficia obtinere, permutare, reſignare, emere, ven- dere, apoc. 13. Idque per reſcripta, ſeu bullas, Pa- pæ nomine, numero charactere ſeu figillo ſignatas, vt ait ibi Ioannes. Characterem beſtiæ ait in fronte et manibus imprimi, quia hæc loca in Papiſtica conſe- cratione inunguntur, et tunc datur vnctis licentia ne- gociandi in ſuis eccleſiis. Aliud hie adiunge myſterium, ne forſan quis putet, hos beſtiæ miniſtros ſcripturis vocari tantum locuſtas. Imo fſuis coloribus ita eos olim depinxerunt prophe- tæ, ac ſi præſentes vidiſſent, apoc. 18. Eſa. 13. 34. Jere. 50. et Sopho. 2. Primo eos in apocalypſi vo- c.at lIoannes harpyias, ſeu volucres immundas, dæmo- num laruas, ſcortatores, negociatores animarum ho- minum, poma deſiderii, ad ſpiritualem mercaturam a longinquis Romam nauigantes. Ab Efaia cap. 13. variis nominibus vocantur habitatores Babylonicorum locorum, vt ſint variæ domus, nempe eremitarum, mendicantium, monialium, monachorum, et antiſtitum cathedralia templa. Primi horum dicuntur ibi EE zijm, ſolitudinarii, eremitæ. Deinde cultores alii di- cuntur ☚nl᷑5Xρ ELHiR ochim bebethim, fraterculi in monaſteriis. Deinde ☚ Ho-n benoth iaænah, fili? vlulæ, puelleæ moniales vlulantes. Poſt eas —0 —.α ſeirim rokedim, hirci prurientes, monialium œconomi. Ppulcher eſt ordo Prophetæ aſcendendo. Primi Babyloniorum fuerunt eremitæ, deinde vrbani, deinde puelleæ moniales, et caprarum cuſtodes hirci. Sequuntur iam prioratus et abbatiæ in amœnis et infularibus pratis: deinde magni alii H. —PPprrzlati 482 DE MINISTERIIS ECCLESIAE prælati, antitiſtites et cardinales in delitioſis vrbium palatiis, vt aperte docet propheta. Ibi, inquit, habi- tabit cœtus & ijm, conuentus inſularium beſtia- rum. Demum in delitiofis palatiis erunt ' tha- nim, magnæ beluæ, magni prælati in delubris volu- ptatis. Ad noſtram Babylonem hæc referri docet Io- annes, verba Eſaiæ fere repetens, ac dicens, eam eſſe factam cuſtodiam et habitationem talium beſtiarum, apoc. 18. Quod et Sybilla palam exprimit libro quinto, Romam dicens eſſe Babylonem, ſanctorum interfectricem, idolorum, beſtiarum, et Antichriſti domicilium. Capite infuper triſceſimo quarto, pleraque alia do- cet Eſaias eſſe nomina beſtiarum, in eiuſmodi Baby- loniorum et Aedomæorum ruderibus habitantium: quæ variis linguis varie exponuntur. Habitare ibi ait noctuas, vlulas, veſpertiliones, lamias, coruos ad ca- dauera, lupos circa gregem, accipitres, et gryphones: pingues porcos, cæcas talpas, onagros, onocrotalos, et onocentauros. Denique miluorum collegium, quan- do aliquis moritur, ad cadauera deuoranda. Hoſque miluos cum cçoruis, vulturibus, et aliis beſtiis, per mutuos concentus, et ſine intellectu ſubmurmuratos odarum verſiculos, alternatim ad prædam ſibi accla- mantes. Imo, inquit, nidos, foueas et domos ſibi fa- cient, vbi viderint eſſe pinguium carnes, et pinguia ſacerdotia. Ne putes, lector, te hic fabulas audire, cum hæc omnia nunc ita eſſe, plane conſpicias. Vera hæe ſunt, et olim prædicta, ſpiritus ſancti myſteria. Ipſum Eſaiam audi, qui eodem capite 34. hæc tibi ibi inquirere præcipit, magnum in his latere affirmans ſpi- ritus ſancti artificium. Illa omnia in figura contingebant illis, et propter nos ſcripta ſunt. Non de bobus ea cura eſt Deo, vt ait Paulus, nec propter beſtias agri dictæ funt prophetiæ, ſed propter nos. Nos enim ſumus be- ſtiis aſſimilati, quia verbum Dei non obſeruauimus, pfal. 498. vt vere dicatur propheta in ænigmate de nobis lo- qui, et na et Petrus qux ſe Babylon cæna n ſt nobil⸗ ferrum homines idem E tin than. (cendos les, nou⸗ Medicu Mredicta . Et ccurand keras bet Hlichras Uentur, lls ſeſin Ciamn gnn Fin Aono Me⸗ Uenpe TAtem C pri blimin Uis gen s fhe (leſti is Mtün Anit te un bettr. DANd. tbris olr docet 8 ein beſtiann, timit Ibn ſinorun Antcril ve Ni 6 nocl N. abitanrun. itne h vos ⸗ ryphrns Voctoe giun ⸗ 1 1 Eie heſtü Cotonurn ſtind- nos lüi⸗ et iun Alss udl, icls 1. 7 S . L. I B E R III. 483 qui et naturali ſimilitudine nos iumentis comparare. Petrus quoque et Iudas bruta animantia hæc vocant, quæ ſe a communi eccleſia ſegregarunt. Beſtiæ hæ Babylonicæ ſe ipſas excommunicauerunt, nobiſcum in cæna non communicantes. Indignum illæ iudicçant, ſi nobiſcum in eccleſia miſceantur, ſicut ait Daniel, ferrum non miſceri luto. Quod prædiétæ beſtiæ eſſe hoômines ipſi Eſaiæ intelligantur, apertiſſime docet idem Eſaias cap. 43. vbi eiſdem vocibus vtitur, et tam thanim, quam benoth iaænah, ad Chriſtum redu- cendos affirmat, foreque tam monachos, quam monia- les, nouas creaturas Chriſtum glorificantes. Imo poſt prædictum caput 34. mox capite ſequenti 35. omnia prædictarum beſtiarum loca ad Chriſtum reducit Eſa- ias. Et cap. II. omnes illas beſtias ait eſſe a Chriſto cicurandas, quas et beſtias gentium vocat Sophonias, feras beſtias Ezechiel, et ploraturas iacturam ſuam ait Michæas. Bene igitur eſt illis precandum, vt illumi- nentur, ne ſint perpetuo beſtiæ. Prædicandum eſt illis Ieſu Chriſti euangelium, vt prædicationis effica- ciam agnoſcentes, et vere credentes, baptiſmi etiam vim agnoſcere poſſint, quam nos nunc trademus. DE BAPTISMI efficacia. Dlecamus igitur de ſecundo eccleſiæ miniſterio, nempe de baptiſmo, et Exleſtem in eo, ac regene- rantem energiam, nunc oſtendamus, verba Chriſti cum primis obſeruando. Nihil de hac re dici, poteſt ſublimius, quam quod ipſius ore prolatum eſt: Niſi quis genitus fuerit e ſupernis, niſi quis denuo na- tus fuerit, ex aqua et ſpiritu ſancto „non poteſt cæleſtia cognoſcere, non poteſt intrare in regnum „II. 2. CcælO 484 DE MINISTERIIS ECCLESIAE cælorum. Non friuole eſt a Chriſto dictum, denue naſci, vt fias nouus homo: ex aqua naſci, ex aqua et ſpiritu naſci. Ex aqua ait, ſicut dicimur mundati la- uacro aquæ, lauacro regenerationis. Ea ipſa eſt e cælo generatio, in cælum nos introducens. Nemo enim e cælo naſcitur, niſi cæleſtis homo. Ad huius autem rei perfectam cognitionem eſt nobis ſciendum, quid ſit re- gnare Chriſtum in ſanctis ſuis, et quale fit illud re- gnum, in quod facti nouæ creaturæ intramus. Sciendum item, huius regni oſtium eſſe fidem, ne quis pædoba- ptiſmo det ingreſſum ſine fide. Qui in fide Chriſti ex aqua et ſpiritu regenerantur, de ſerpentis infernali re- gno transferuntur in cæleſte Ieſu Chriſti regnum, E- phes. 2. Coloſ. I. et 2. Inſigni dono aliquando in- cipit in nobis credentibus regeneratio ſpiritus, illumi- natio, et in cæleſte regnum translatio: quanquam de- inceps magis et magis innouamur, et ad cæleſtia per- ficimur. Inſigni dono, et certo tempore, dicitur quis eripi ab inferni ditione, cui erat ab origine ſubditus, atque tunc in cæleſte nouum regnum affumi. Contra- ria hæc duo ſunt, carcer inferorum, et regnum cælo- rum: fitque aliquando ab altero tranſitus ad alterum, vt antea moriens in infernum ducereris, poſtea vero in cælum. Manifeſta ſunt hæc omnia, quibus adiungere potes Petrum et Paulum, qui baptiſmum aiunt nos ſal- uare, Baptiſmus nos ſaluos facit, ad Titum. 3. et I⸗ Pet. 3. Lauacrum regenerationis et renouationis ſpiri- tus vocat ibi Paulus, quia de cælo ibi regeneramur, et innouamur: nouus ſpiritus nobis datur, et nouum cæleſte regnum. Non ſolum ſymbolum ablutionis, ſed peccata in baptiſmo vere ablui, docet Anan jas acto. 22. et Petrus acto. 2. Familiaribus item exemplis efficaciam baptiſmi oſtendamus, et externa quædam facta notemus, quæ baptiſmi ſimilitudinem referunt. Cæcum illuminandum ad piſcinam mittit Chriſtus, Vt lauetur, Ioan. 9. Naamam Syrus ad Ior- danem ——— Aunem 1eg. 5. Iutum ore, 6 et in l. tnis en fi Wpend eis vn N vol in teci tonem Cum ne lec alli i clii ien vu ihnen R ttiam n len e CEſarie len, be tiones uhre Eetur. . 105 gil ſlus i Mama Utlg Uler n us Trtam ſictu P lie re Um, Eenne eN N Nundrile Neſte cn eno enint 8 Aen glid itt. ſit Alud is pedck e Chrinie . inkermuit Tegnun Higuunhi⸗ tins, in. unguunt CElekinle cicinr nne dan⸗ egnun H 1d den Oſen ſent us Mün iuot ne⸗ = . E 4 L I B E R III. 485 danem mittitur, vt lauando ibi curetur a lepra. 4. reg. 5. Dicto ibi credentes, ſanati non fuiſſent, ſi ſe- quutum lauacrum non fuiſſet. Nec ſanati funt tem- pore, quo crediderunt, ſed tempore, quo loti ſunt, et in loco illo. Nota verbum hoc, quod tempore lotionis, et in loco illo datur ſalus, vltra præceden- tem fidem. Perperam igitur faciunt, qui baptiſmum vilipendunt, vt ſolam externam lotionem. Quid ſi Deus vult, ad opus illud ſequi munus internum? An non voluit Chriſtus, ad externam manuum impoſitio- nem ſequi ſpiritus ſancti dationem? Quare effuſis aquis ſuper Chriſtum ſunt aperti cæli, et deſcendit ſpiritus ſanctus? loco eodem et tempore? An non eſt verum iam recitatum myſterium loci, qui ob peccati transla- tionem dictus eſt Galgala? Clamant ipſi, ſpiritum ſan- ctum non debere externis hic eſſe alligatum. Nos nec alligatum dicimus, nec coactum, cum nec ſemper ita cuiuis detur. Sed quod Deus modis aliquibus fieri vult, nos credimus ita fieri. Quare per impoſi- tionem pallii Eliæ fuit Eliſeus ſpiritu diuino afflatus? etiam nihi' cogitans, 3. reg. 19. Quare pallii eiuf- dem percuſſio ſcidit aquas Iordanis. Vt quid cum cæſarie Samſonis veniebat fortitudo? Quare per ſa- lem, per farinam, per lignum, faciebat Eliſeus opera- tiones ſpiritus? Quanquam eſſet præexiſtens fides, adhuc externis aliis vti placuit, vt actio aliqua ſeque- retur. Factum igitur, quod vltra fidem exigit Deus, nos quoque exigimus, cum ſine eo non fuiſſet data ſalus illis, quibus præcipiebatur, vt eſt res euidens in Naaman Syro, in cæco illuminando, et pleriſque aliis. Noë quoque Deo credens, non fuiſſet a diluuio ſer- uatus, niſi per arcam, cui reſpondet baptiſmus, nos inſtar nauis ab abyſſi eruens perditione, et nos ſuper aquas in cælum eleuans. Non fuiffſent filii Iſraël in terram promiſſionis, et requiem domini ingreſſi, niſi facta per aquas via in mari et Iordane. Fodem die regenerationis noſtre, velut in maris baptiſ⸗ II. 3. mo, VO 486 DE MINISTERIIS ECCLESIAE mo, vocatur leſus ſalus noſtra, quam nobis tunc fa cit, Exo. I5. Eodem die in Iordanis baptiſmo eſt Ioſue magniſicatus, Iefus Chriftus in nobis glorifica- tus, Ioſue. 4. Obſerua, quid ſibi velint voces illæ, hac die, hac die, hac die. Hac die tranſitus Iordanis factus es populus domino Deo tuo, Deut. 27. Hac die abſtuli a te opprobrium Aegypti, Ioſue. 5. Hae die te genui, et mihi ſacerdotem conſtitui: die ſcilicet baptiſmi. Inſignia ſunt hæc opera Dei. Sicuti Chananæorum corda ſunt ibi diſſoluta, audito baptiſmi miraculo, ita nunc quoque diſſoluentur, et in Chriſti ditionem ducentur. Sicut Iudæis ibi per lordanis tranſitum datur noua terra, et nouus cibus: ita nobis per baptiſmum datur nouum regnum, et no- uus Chriſti panis. Imo nouum quid intra nos vere ereatur, vt poſtea videbis. Alioqui non innouaſſet Chri- ſtus mundum in ſui regeneratione, nee cælos nouos feciſſet, nec nouas creaturas. Eho pædobaptiſtæ, quales nunc cælos nouos, quale regnum nouum, vos hic cogitatis? Ite ad aquas Siloë, et videbitis: ſoli enim, qui regeniti funt, vident, Ioan. 3. Mittit vos Chriſtus ad aquas Siloë, vt lauemini, et viſum reci- piatis. Vos autem ire negligitis, ſed paruulos mittitis, qui talia videre non poſſunt, nec lotione indigent. Nondum intelligitis, neminem poſſe in Siloë lauari, niſi àa Chriſto miſſum? Mittitur vero ille, cuius oculi ſunt per Chriſti contactum fide prius obliniti, Ioan. 9. In Betheſda etiam non lauantur, niſi qui actuali morbo ſunt correpti, vt ſanentur. Dicitur enim ab ο* eſda, et beth eſda, domus baptiſmi, locus effuſionis aquæ: quinque habens porticus, quia per quinque illos pen- tateuci libros eſt in eam comprobatus ingreſſus. Imo quia vera pentateuci myſteria, et eorum complementum, in ſe continet baptiſmus, quinque ſenſuum portas in no- bis aperiens. Quinque portas habet Ezechielis templum, quod baptiſmi aquis irrigatur, Ezech. 47. Templum hoc eſt ipſemet homo, cuius omnes quinque ſenſus in baptiſmo aperi teri tange gult lom. gels quoe cap. Natun Nanm loqn⸗ Nonc ne en bapti demn tan: Vide⸗ tum Uans int, intern Gi vüͤ nond Chr adel tos, n teel ſine At LI BER II.. 467 aperiuntur, et viuificantur. Ibi incipimus Chriſtum di et . V . . tangere, vero cordis contactu. Ibi cæleſtia olfacimus, d guſtamus, videmus, et ſpiritus ſancti ſonum audimus, ün l Ioan. 3. Efficaciam lotionis hinc colligite, quod an- gelus de cælo deſcendens, aquam ibi agitet, vt vos a mnd quocunque detenti fueritis morbo, ſanemini, dicto in N cap. §. pluſquam triginta annorum languidus ibi ſa- Nei natur, non infans vnius diei: ſicut et ille, qui ad piſci- n kſni nam Siloë miſſus eſt, ætatem habebat, vt pro ſe ipſo en 8 loqueretur. Quanquam fide ille ierat ad aquas, tamen lun n nondum erat integra luce donatus: ſed eius fides lotio- kilchtt ne eſt poſtea illuſtrata: quia ſpiritus ſanctus fidem in 3 iir baptiſmo viuiſicat, et illuſtrat. Vos pædobaptiſtæ, fi- olnbeh dem habetis de Chriſto confuſam, et viſionem obſcu- mmnen ram: quia nondum ille in cordibus veſtris illuxit, vt r MK videatis ibi claritatem Dei in facie leſu Chriſti. Lu- oulelt tum vobis illeuit Chriſtus, oculos veſtros nondum la- cele “ uans. Si ſciretis, quanta in baptiſmo ipfi fidei acceſſio ilbin fiat, non cunctaremini. Si intelligeretis, quis ſit ille nho internus nouus homo, cæleſti ille natiuitate natus, ebiiet qui ſolus viuum Chriſti corpus manducat, curreretis Mit vtique. Vos enim manducare nondum poteſtis, quia Tiin nondum eſtis nati. An non eſtis ſtupidi, qui velitis, los mins Chriſti corpus adeſſe cænæ, et nolitis, eius ſpiritum te nin aaꝛageſſe baptiſmo? An neſfcitis, fide pleroſque iuſtifica- lurn tos, qui tamen baptiſmi defectu in regnum cælorum uoli⸗ non ſunt ingreèſſi? Nondum intelligitis, quid inter ca- i, Un), techumenum et Chriſtianum interſit? Neſcitis, quod Guiinn ſine cæleſti natiuitate fſides non regenerat? Cæleſtem N autem natiuitatem, viſionemque regni cæleſtis, ex aqua Honis eſſe et ſpiritu ſancto, quis eſt, qui neſciat? Addamus e meH his pulchrum dictum Matthæi, relatum in recognitio- gelr nibus Clementis lib. TI. Si quis, inquit, Ieſu Chriſti plenenm⸗ baptiſma non fuerit conſequutus, non ſolum regno cæ- CrtisiN lorum hic fraudabitur, verum et in reſurrectione mor- stenoin tuorum non abſque periculo erit, et ſi bonæ vitæ et rectæ enpohe mentis prærogatiua muniatur. Hic ergo, in hoc ſeculo . II. 4. eſt in inbart⸗ 4883 DE MINISTERIIS ECCLESIAE eſt ingreſſus in regnum cælorum per baptiſmum. Bea- ti ſunt, inquit ibi Petrus, qui regnum Chriſti fuerint adepti: quia non ſolum inferni pœnas effugient, ſed et incorruptibiles manebunt, primi Deum videbunt, et primum honoris ordinem conſequentur. Apud eun- dem Clementem libro ſeptimo docet Petrus, eſfſe in baptiſmmo magnum munus, et per ipſum dari vitam ternam, quæ nunc in nobis eſt vita immortalis. Cle- mens alter Alexandrinus, lib. j. pædagogi, cap. 6. baptiſmi perfectionem aperte docet, eo lauacro nos perfici, et ſpiritu ſanctificari. Tincti, inquit, illumina- mur, in filios adoptamur, perficimur, immortales red- dimur, facti Dii, et filii excelſi omnes. Obiiciet quiſpiam, Fidem eſſe oſtium regni cælo- rum, per quam videmus, intramus, et cum Chriſto in cæleſtibus regnamus. Reſpondeo, Fidem Chriſti eſſe omnium fundamentum: et euangelicæ fidei cæ- leſtia tribui epitheta, qualia lege non tribuebantur, quia fides tunc non regeneibat, ſicut nunc in ba- ptiſmo regenerat, per potentiam regenerationis Chriſti, quæ eſt reſurrectio eius. Fides ergo omnia facit, ſed per baptiſmum illuſtrata. Sequitur fidem baptiſmus, in quo per ſpiritum ſanctum viuificatur fides, et formatur Chriſtus in nobis. Eſto, per fi- dem ſis iuſtificatus, ſicut Abraham, in regnum ta- men Chriſti cæleſte nondum es ingrefſſus, ſicut nec Abraham ipſe eſt tunc ingreſſus, donec acceſſit Chri- ſti regeneratio. Eſto per fidem fundamenta feceris firma et ſolida, ædificium tamen nondum eſt con- ſummatum: imo nec conſummari, nec compleri poteſt, niſi per charitatem in cæna domini, vt vi- debis poſtea in interni noſtri hominis formatione. Si hoc nondum aſſequeris, ſaltem intellige, et ani- mo perpende, quare miniſterium ſpiritus dicatur illi aquæ baptiſmus: An non propterea, quia eſt in eo ſpiritualis diſpenſatio? Magna adeo, volente ita Deo, eſt illius myſterii vis, vt baptiſino externe mi- niſtra- hiſtrat i, e Magna ſurgim 10 ope lordan ſolis a haptifl A fore p H. ed Glenn tores. ſllcitat S in Poniis Cha. ore tinur, Unt a E ne Pini terran 36. Uhlon⸗ 4g etr ſo fun et in Cnius ſt dee nnde⸗ tois tbi guar Mann 7 um. Dr. ſti ſieir lgiend ll Vicebe⸗ Apuden. ls, ele t lui finn tllis C i, Cld GactO N Hillumme teles e egi eit en Cni fiei er buebantn Nne in eerti eſt en⸗ conhei i, Nt ¹ matione e u. ennr i eſt in e in Den rne⸗ N⸗ ilr. B L. I B E R II.‚.. 489 niſtrato, aperientur cæli. Magna vis eſt inſtituti Chri- ſti, eo miniſterio ſpiritum ſanctum dari volentis. Magna vis eſt, ſi ibi denuo naſcimur, morimur, re- ſurgimus, et in cælum aſcendimus. Tanto miracu- lo operatur Deus in baptiſmo, quanto in mari, et Iordane. Ille fuit vmbra huius veritatis. Non in ſolis aquis, vt ibi, ſed in ipſo cælo viam aperit baptiſmus, vt tunc deſcendat de cælo ſpiritus, et nos aſcendamus in cælum. Per baptiſmum tanta nunc dabitur populo Dei fortitudo, vt quafi leo de Iordane aſcendat, ad Babylonem cum ſuo pa- ſtore perdendam, Iere. 50. Idem ait Ieremias cap. 49. contra paſtorem eundem, et contra Aedom, per quem ſignificantur impii, fratrum fuorum perſequu- tores. Hoſtes omnes deſtruit virtus, quæ dc Ilordane ſuſcitatur, vt ait leremias. In cælorum regnum nos introducens baptiſmus, de Aedomæis, et Baby- loniis nos facit victores: vt olim contra Aegyptios et Chananæos baptiſmus maris et Iordanis nos fecit victores. Per baptiſmi aquas nos in Ieruſalem redu- cimur, perdita Babylone, Iere. 31. Baptiſmi aquæ ſunt amœniſſimi illi paradiſi fluuii, per quos nauiga- re nequit nauis Papiſticæ eccleſiæ, Eſfa. 33. Per ba- ptiſmi aquas nos, perdita Babylone, reſtituimur, in terram promiſſionis, et in paradiſum ipſum, Ezech. 36. Earundem aquarum baptiſmi, poſt perditam Ba- bylonem, futura myſteria prædicit Eſaias, cap. 42. 43. et 49. et Zacharias capi. I4. Vt baptizato Chri- ſto ſunt aperti cæli, et deſcendit ſpiritus ſanctus: ita et in nobis fit, quia membra ſumus corporis eiusdem, cuius ipſe eſt caput. Hoc intereſt, quod in nobis id fit occulte, ſicut vita noſtra eſt abſcondita cum Chriſto in Deo. Vt ipfi Chriſto, ita et nobis in die regenera- tionis dicit Deus: Filius meus es tu, ego hodie genui te, tibi dans cæleſtem hæreditatem et regnum. Tanta vis eſt aquarum baptiſmi, vt nec vir eas tranſeat, niſi ab angelo manuductus, tantum abeſt, vt infantulus per eas tranſeat, 490 DE MINISTERIIS ECCLESIAE Ezech. 47. In illis aquis, ait, Ezechiel, ſitum eſſe terminum hæreditatis noſtræ, vt cum ad eas veneri- mus, hæreditatem noſtram poſſidere incipiamus. Eo- dem modo dixit Moſes, Iſraélitas hæreditatem acce- pturos, cum tranſierint Iordanem, Deut. 12. et 32. Quæ omnia in figura ſunt dicta. Moſes non tranſiuit Iordanem, nec eſt ipſe in requiem domini veram in- troductus, nec aliquis eorum, qui fuerunt ſub lege. Ipſe Chriſtus ſolus eſt, qui populum vere per lorda- nem inducit in requiem domini: id quôd olim in fi- gura Ioſue oſtenſum eſt. Hæc ſola ratio valida eſt contra eos, qui miniſte- ria vilipendunt: Si miniſterio noſtro non vteretur Deus in donis effundendis, fruſtra tot ſibi et tales miniſtros eligeret. Fruſtra nos diceremur miniſtri ſpi- ritus, Dei cooperarii, et diſpenſatores myſteriorum. Vere tamen ſumus diſpenſatores ſpiritualium donorum, quæ in myſterio per miniſterium noſtrum diſpenſat Deus. Vere ſumus Dei cooperarii, tametſi nihil ſu- mus, quia miniſterium noſtrum aliquid eſt. Ego plan- taui prædicando, Apollos rigauit baptizando: et Deus miniſterio noſtro internum dat incrementum et effica- ciam. Petrus nihil eſt, Paulus nihil eſt, tamen eo- rum miniſterium aliquid eſt. Quanquam autem bPe- trus nihil ſit, Papa tamen aliquid eſt, et eius mini- ſterium nihil eſt. Papa aliquid eſt. Quia poteſta- tem habet huius mundi. Characteres et qualitates ſuis ſigillis in fronte et manibus poteſt imprimere, plumbum in aurum commutare, homines in beſtias conuertere, duplici gladio ſanguinem potenter ef⸗ fundere, et multa millia martyrum canonizare. Non- ne hoc aliquid eſt? Papa igitur aliquid eſt. Et eius miniſterium nihil eſt. Quia non vt miniſtret, ſed vt ſibi miniſtretur, Matth. 20. et Lucæ. 10. Vt pin- guium carnes comedat, gentibus dominetur, a regibus et imperatoribus coram ipſo incuruatis, aperto Cca- pite pite, tetur⸗ ptiſmn qlid modt tlem Nere, Loann rentun ſmun. baptin 19. intelle tum tere non ſtus, loann no 4 os.: Drop Gam ſub nou Decu ſone eſt ekle eſt retu füur⸗ reg cun Dti 6. rin⸗ luun Venet- nng. N. temn N. 2. e trandin ſub ke er Volt Min ut i minik⸗ Sun In I. I B E R III. ”MB pite, flexis genibus, et pedis oſculo, terræ Deus ado- retur, Paſtor et idolum, 2. Theſſ. 2. et LZacha. I1I. Sed Antichriſto cum ſuis miniſteriis omiſſo, ba- ptiſini efficaciam alia via oſtendamus. Baptiſmo ali- quid ineſſe gratiæ, vltra prædicta poſſumus ad hunc modum vrgere. Nam pedobaptiſte non poſſunt inu- tilem eis Chriſti baptimum a Ioannis baptiſmo diſcer- nere. Cum ergo ſcriptura inter eos diſcernat, vt a Ioanne baptizati, iterum in nomine Chriſti baptiza- rentur: ſequitur, eos nen recte tenere Chriſti bapti- ſmum. Si a Ioanne ipſo poſt pœnitentiam et fidem baptizati, iterum in nomine Chriſti ba- ptizantur, acto. 19. multo fortius a pædobaptiſtis „ une fide, fine intellectu, extra Eccleſiam Chriſti baptizati, ſunt ite- rum in fide Chriſti et eius eccleſia baptizandi. Præ- terea, Ioanne ipſo baptiſta nos ſumus praſtantiores, non alia, quam baptiſmi ratione. Sicut ait Chri- ſtus, Qui minor eſt in regno cælorum, m aior eſt Ioanne baptiſta, Matth. I1. Hoc autem ſſe in re- gno cælorum, per baptiſmum datur, Ioan. 3. et Co- los. 2. Magnus fuit Ioannes baptiſta, plusquam propheta, fidem habuit Chriſci, ad quam predican- dam fuit in vtero ſanctificatus. Fuit tamen totus ſub lege, et Chriſti baptiſmo non fuit regenitus, nec nouo regenerationis Chriſti ſpiritu donatus: quia non peruenit ad Chriſti reſurrectionem, et paracleti miſ- ſionem. Per potentiam reſurrectionis Chriſti, quæ eſt regeneratio eius, et per quam peruenit ad nos cæleſte regnum, efficaciam habet regeneratio, quæ eſt reſurrectio noſtra. Antequam Chriſtus regenera- retur, nemo fuit in ipſo regenitus. Antequam ipſe re- ſurgeret, nemo potuit cum ipſo reſurgere, nec in regnum illud, quod nondum venerat, ingredi. Qui- cunque vere baptizati ſunt, in mortem Chriſti ba- ptizati ſunt, cum eo ſepulti, et reſuſcitati, Rom. 6. Non potuit ergo in baptiſmo impleri myſte- rium paſſionis, Chriſto nondum paſtſo. Spiritus ille regene- 492 DE MINISTERIIS ECCLESIAE regenerationis ſanctus, hominem glorificans, Chriſto nondum glorificato, nondum tunc erat, vt bapti⸗ zZatis conferri poſſet, Ioan. 7. Vnde ſemper colli- gimus, eſſe totam vim baptiſmi, per potentiam re- ſurrectionis Chriſti. Ne quis igitur, duos nobis ſupereſſe baptiſmos putet, aut lIoannis baptiſmum cum Chriſti baptiſmo confundat, aduertendum, Ioannis baptiſmum ſimul cum lege euanuiffe, cempleto eo, quod ipſe fſigni- ficabat. Euanuit vmbra, adueniente veritate, et ad- ueniente ipfiusmet Chriſti de pcœnitentia prædica- tione, et prætente vera fide, quam ille futuram de- ſignabat, et dato ſpiritu fancto, quem ille dandum ſignificabat. Proinde acto. 13. dicitur: cum com- pleret Ioannes curſum ſuum. Et cap. 10. rem præ- teritam tunc Petrus ſigniſicat, dicens, Poſt baptiſma illud, quod prædicabat Ioannes: Ipſe quoque Ioan- nes ait, Gaudium meum impletum eſt. Perperam igi- tur Pædobaptiſtæ quidam ſuum baptiſmum, tanquam Chriſti baptiſmum, cum Ioannis baptiſmo confundunt, Vtrumque facientes in ſignum rei, quæ non eſt. Tot enim ſunt differentiæ, quot ſunt in baptiſmo Chriſti myſteria. Nam Ioannis baptiſmus, quaſi præparatio quædam, Chriſtum regem venturum ſignificabat, cu- ius regnum in propinquo effe, ille prædicabat, dicens, appropinquauit regnum cælorum. At Chriſti bapti- ſmus, non ſolum regnum illud iam veniſſe, ſigniſcat, ſed reipſa id nos facit experiri, et regnum ipſum in- tra nos ponit. Baptiſmus Ioannis non regenerabat, ſed carnali lege populo erat vice cuiusdam legis purifica- tionis, et ablutionis, plebem tamen Chriſto præparans per pœnitentiam et propinqui regni ſpem. Et in bapti- ſino erat differentia, et in doctrina, vt a Ioanne bapti- ſta ad poœnitentiam inſtituti, adhuc indigerent inſtitu- tione alia viæ Chriſti, acto. I19. Illa erat inſtitutio futuri, hæc inſtitutio præſentis. Hinc finita loannis prædicatio- ne, cüœpit Chriſtus prædicare, Matth. 4. In doctrina Ioannis loann lis ( goc ſieut ſio p Zabat ſtumm Cecal ciare lral colli o TIS poſt nonn ſtus quia taret Chri dapti iue ſurte Gio⸗ Pod nen Critd t bont. er l tin . ptin⸗ bapfſn ſe l funcon, . I 9Ci Lnutin hlt, leen⸗ hſemir⸗ Di rite⸗ Evern bi. ebit⸗ inlit. fütu,. ſeni OCrin und L I B E R III.‚R‚. 493 Ioannis baptiſte non oſtendebatur gloria reſurrectio- nis Chriſti iam præſens. Hæc eſt maxima differentia, quod a Ioanne baptiſati adhuc in infernum ducebantur, ſicut et Ioannes ipſe. Baptiſmus Ioannis erat profeſ- ſio pœnitentiæ cum expectatione futuri regni. Bapti- zabat Ioannes in remiſſionem peccatorum, per Chri- ſtum perfecte conferendam. Baptizabat item, vt per occaſionem baptiſmatis, filium Dei venientibus annun- ciaret. Ita ipſe teſtatur, dicens, Vt manifeſtus fiat Iſraëli, propterea veni ego aqua baptizans. Vnde colligitur, non fuiſſe verum baptiſmum, qui gratiam non conferens, eam ſolum indicabat futuram. Si ve- rus ille fuiſſet baptiſmus, repeti non potuiſſet. At poſt reſurrectionem ſunt illi denuo baptizati, et datus nouus ſpiritus, dicto cap. acto. 19. Hinc ſe Chri- ſtus continebat, in terris non baptizans, Ioan. 4. tum quia præclarum magis erat docere, tum ne quis pu- taret, eum eſſe baptiſmum, quem lIoannes baptiſta Chriſto tribuit, quo nos erat ipſe ad cæleſte regnum baptizaturus ſpiritu ſancto et igne. Vnus nunc eſt aquæ et ſpiritus ſancti baptiſmus, per potentiam re- ſurrectionis Chriſti. Baptiſmus verus eſt poſt reſurre- cionem a Chriſto inſtitutus, et tunc eſt ei data omnis poteſtas. Matth. 28. Ita nos poſt ipfſius reſurrectio- nem fore ſui regni participes in regeneratione, aperte docuit Lucæ. 22. Vnde Paulus ad Epheſios, nos Chriſto conregnantes in cæleſtibus ſedere, cum eius et noſtra reſurrectione coniungit, ſcilicet quæ fit per baptiſmum, in quo eſt refurrectio noſtra, Coloſſ. 2. et 3. ʒ . Ex his colligimus, nos eſſe præſtantiores, quam fuerint Iudæi et legis prophetæ, ob magnam baptiſmi excellentiam, quæ nos in cæleſte regnum introdu- cit, per potentiam reſurrectionis Chriſti. Si ma- iores ſumus Ioanne baptiſta, maiores fumus aliis, qui fuerunt eo minores. Illud verum eſt, quod per Chriſti reſurrectionem in cæleſte regnum af- . fſumpti 494 DE MINISTERIIS ECCLESIAE ſumpti ſunt Ioannes baptiſta, Abraham, et alii pro- phetz, qui fidem Chriſti olim habuerunt. Atque ita ſunt regenerationis donum aſſequuti, cum refſur- gente Chriſto reſurgentes, Matth. 27. Reliqui ve- ro inferiores ſemper manent, et manebunt. Ob do- num regenerationis baptiſmi non ſolum nunc, ſed et in finali reſurrectione eos præcellemus: quia non erit hæres filius ancillæ cum flilio liberæ, ſed ſua ſe- orſim habebit munera. In refurrectione quisque in ſuo ordine collocabitur, vt ait Paulus. Sed quis e- rit ordo? Primitiæ, inquit Chriſtus, deinde ii, qui ſfunt Chriſti in aduentu ipfius, I. Cor. I5. Qui mor- tui in Chriſto ſunt, reſurgent primi, I. Theſſ. 4. lIis ſolis, qui Chriſti aduentum ſequuti ſunt in regenera- tione hac cæleſti, diſponit ipſe tale regnum, et edant et bibant ſuper menſum eius in regno eius, et ſedeant ſuper thronos, iudicantes duodecim tribus Ifraéël, Matth. 19. et Lucæ. 22. Eandem ordinis priorita- tem noſtram, ex Petro apuúd Clementem nuper cita- uimus. Adde hic ſchema finalis iudicii, vt intelligas, nos a Iudæis in ea re differre. Locus finalis iudicii figu- ratur per vallem Iehoſaphat, vt ait Iocl. Vnde et OEν*τMW&C Iehoſaphat, Dei iudicium interpretatur. Sita eſt ea vallis ad orientalem partem vrbis Ieruſalem, inter eam et Sodomiticum ignis et ſulphuris lacum, loélis 3: et 2. para. 20. prope etiam ad ſtercorariam, ſeu orientalem, vrbis portam, eſt vallis Tophet, quæ dici- tur gehenna, ſiue gehinnom. 4. reg. 23. Iere. 7. 19. et Marc. 9. Quæ vallis vsque ad lacum ignis et ſulphuris tunc dilatabitur, Eſa. 30. Eadem eſt val- lis Gog, ab oriente vrbis vsque ad lacum, Ezech. 39. In eo itaque iudicio, relatis nobis in ciuitatem Ie- ruſalem, et priſtinum paradiſi locum, mittentur Ba- bylon beſtia et locuſtæ in lacum iræ Dei, in ſta- gnum ignis et ardentis ſulphuris, vna cum Gog et draèo lacon , qul rode er eos ker tatis 10 ipſa tet mina p dec dit Matth. Aut pin carnale Oleant. non pe gentid Ctione diſkere fſones M. nobis 4 ſlemn p Tibus ſt Chiſtin .„n all Mardari tur, n libis Cuntur tur ha Vitæ ſini, beatit Ali ſt keg II an n eln⸗ ligli e O e, e Cin Inn funk⸗ ise nis e de i i m tegerer. hͤet e yper l⸗ llgs n LCiei ie⸗ Pncee atun Nn Tenine um, Nd giam, 5 le. 7l 1 inst ittenl- entur r. i 1r 16006* Gr L I B E R III. 495 dracone ipſo, apocali. 14. 19. et 20. Infantes ve- ro, qui antequam ſcirent bonum vel malum, ab He- rode et ſerpente quaſi in Bethleem ſunt interfecti, in eos fere limites ibi recipientur, vieino cæleſtis ciui- tatis 1ocO. Martyres fere dici poſſunt, qui occiſione ipſa teſtantur, ſe ſine proprio delicto ob aliena cri- mina pati. De infantibus ergo non erit iudicium, nec diſceptatio aliqua, qualis de adultis ſcribitur Matth. 25. Iraëlitarum vulgus, aut in pœnam ibit, aut pingui terra, velut lacte et melle, ſatiabitur, vt carnalem ibi tranſactam vitam quodammodo illi red- oleant. Erunt quidem participes regni, quanquam non pariter ſint in cæleſtem ciuitatem ingreſſi. Ex gentibus quoque eis ſimiles erunt fere, qui benedi- ctionem aliquam funt aſſequuti. Generales hæ ſunt differentiæ, vItra peculiares alias et varias man- ſiones. Modis aliis ex Ioannis apocalypſi, Iudæorum a nobis differentia probatur. Nam in cæleſti illa Ieru- ſalem poſt finalem reſurrectionem filii Iſraël pro fo- ribus ſtabunt, cum angelis, qui fuerunt ipſorum dii. Chriſtiani vero, angelis ipſis præſtantiores effecti, a- gno aſſidebunt, apoca. 21. et 22. Duodecim etiam margaritæ, quibus duodecim flii Iſraèël ibi conferun- tur, minores ſunt lapidibus illis duodecim precioſis, quibus apoſtoli ibidem comparantur;, Aui etiam di- cuntur fundamenta muri ciuitatis. Ipfi ibi dicun- tur habere flumen aquæ viuæ baptiſmi, et lignum vitæ cænæ domini. Vnde magna infertur bapti- ſmi, et cænæ excellentia, ſi eorum fruitionis in beatitudine illa erit adhuc recordatio felix. Alia ſæpius notata eſt baptiſmi dignitas, per quam fit regenitus homo angelo excellentior, frater Chriſti, in angelos ipſos poteſtatem habens. Angelos ſibi quodam 496 DE MINISTERIIS ECCLESIAE quodammodo ſu bditos habet eceleſia, ſi eſt vera Eccleſia. Supereſt alia iam relata baptiſmi efficacia, nunc iterum explicanda. Nam eorum, qui ſine baptiſmo de- tedunt, animæ ſentiunt inferni dolores, ob Adæ pecca- tum. Poſt baptiſmum autem, et veram Chriſti regene- rationem non magis in eas poteſt infernus, quam in Chriſtum reſuſcitatum. Ergo, inquies, ſi ſint duo cre- dentes, ſeu duo in Chrifto catechumeni, et alter ba- 9 9 ptizatus decedat, alter non baptizatus, inter eos plu- rimum intererit? Reſpondeo. Si inter gentes ſint duo, pietate pares, aut inter Iudæos, et alter ad fidem Chri- ſti poſtea vocetur, nonne intererit? Voluntas Dei eſt. Cui vult, miſeretur. Inter propoſitos catechumenos certe intererit, cum ex parte baptiſmi, et eius cæleſti efficacia, tum ex parte fidei. Nam fides ipfa in baptiſ- mo per ſpiritum illuſtratur. Ante baptiſmum non eſt fides ita viua, ſicut poſtea, nec ita vera pœnitentia, vt videbis. Atque ita non erat inter eos æqualitas ſi- dei, ſi ſequentia conſideres. Catechumini tamen dece- dentis fides non erit irrita: cum præſertim aqua non baptizatum contingat morte, vel martyrio regenerari. Baptiſmi commendatio abditis Dei iudiciis nihi con- tradicit. ſacerdotes, Exo. 29. 40. Leuit. 8. et Num. 8. Ec- cleſiæ tabernaculum et ſanctuarium ingrefſuri lauaban- tur, Exo. 30. et Leuit. 16. Leproſi mundandi bapti- zabantur, Leuit. 14. Denique a ſeminis, vel menſtrui, vel mortui, vel alterius rei immunditia, baptiſmo la- uabantur, Leuit. 15. et Num. 19. Adde locos. 3. reg. 7. et 2. para. 4. in quibus figuratur baptiſmi myſte- rium, ſi tibi ob oculos ponas vaſa illa, in quibus la- uabantur ſacerdotes et holocauſta, ſuper quatuor ro- tas, et animalia: vt lotione illa cæleſtem ſuper Che- rubim quadrigam aſcendas. Ex dictis iam ſequitur, quod Chriſti regnum ignorant elſſe Ex legis quoque figuris magna baptiſmi myſteria licet col lligere. Nam baptiſmo, vt dixi, conſecrabantur 1ðð elle ee⸗ gui nd circun ſpiritu illud bra fo ſentiun lonife⸗ tiam ( gratia olen Per. C fenbon Aleſt Alioqu in Vere p niniſte Teriis Ner 0 cin, 1N Ti ſne h Uſte lis e⸗ ri: edeian Dtiünn Neut 108 in demnn legene ſnce las Cänn lcut Nem lbche. ein u tiino d⸗ ti eene. t O e t Aer dr e es d es ſotc lden. tas Deitt echunnene eius Aet Alltuf. Amen ec⸗ 1 1 I teneni i . Teti Gin⸗ 08 4, ni ⸗ Gibisk⸗ utuor i⸗ ſner nine N L I B E R III.. 497 eſſe eæleſte, et potentiam reſurrectionis eius neſciunt, qui non amplius baptiſmo hodie tribuunt, quam olim circunciſioni: quæ ſolum erat ſignum, nullam habens ſpiritus diſpenſationem. De circunciſione ſi quidem illud verum eſt, quia erat ibi regnum carnis, et vm- bra futurorum. Hic vero eſt ſpiritualis actio præ- ſentium, et veritas ipſa. Miniſteria legis erant in ſignificando: miniſteria vero noui teſtamenti in gra- tiam conferendo. Quia lex per Moſen data eſt, gratia et veritas per Chriſtum facta eſt. Vmbra per Moſen demonſtrata eſt: veritas autem eſt, quod per Chriſtum factum eſt. Quia vere ineſt Chriſti ſymbolis id, quod ineſſe ſignifſicatur. Cænæ vero adeſt Chridtus, „ſicut baptiſmo vere adeſt ſpiritus. Alioqui quid prodeſſet mundo ipſa Chriſti præſen- tia ? Datus eſt, et venit Chriſtus, vt ſit nobis vere præſens, non in vmbra, vt erat Iudæis. Item miniſteria ſpiritus nobis Chriſtus inſtituit, a mini- ſteriis legis infinito interuallo diſſita. 2. Cor. 3. PDer operationem ſpiritus habet baptiſmus eam effica- ciam, vt vere dicamus, baptiſmum nos faluare, ad Titum. 3. et I. Pet. 3. Per ſolam enim fidem ſine baptiſmo non complentur omnia ſalutis Chriſti myſteria. Baptiſmus nos ſaluat, et lauat, ſicut pa- nis cænæ corpore Chriſti nos cibat, interno myſte- rio: Fides interne per ſpiritum ſanctum hanc effi- caciam ſuſcipit: quam externus ille dare dicitur ba- ptiſmus, quia Deoô ſic volente eo ſymbolo datur. Sicut concedimus, quod externus hic ſermo auditus nos interne viuiſicat per ſpiritum: ita etiam conce- demus, quod hæc aqua. nos interne per actionem ſpiritus regenerat, vt coniunctim naſcamur ex aqua et ſpiritu ſancto. Per aquas ipſas in nos agit ſpiritus, qui aquas ipſas viuificat et agitat. Quando ex aqua et ſpiritu na- ſcimur, aquas ipſas agitat ſpiritus in regeneratione hac, ſicut in prima mundi generatione ſpiritus Dei agitatio- nem faciebat ſuper aquas. Aquas ipſe ſpiritus Dei vi- uiſicabat 49 8 DE MINISTERIIS ECCLESIAE uificabat, vt illæ iterum terram viuificarent, ad re- rum generationem, ſicut hic ad regenerationem. Hinc apud Clementem libro ſexto iubet nos Petrus per- pendere, qualiter omnia generentur ex aquis, terræ ſcilicet admotis, vt eodem modo ex aquis regenerari nos intelligamus. In eandem ſententiam Irenæus lib. 3. cap. 19. ait, Sicut de arido tritico maſſa vna, vel panis vnus, fieri nequit ſine humore: ita nos in Chriſto vnum fieri non poſſumus ſine aqua, quæ de cælo eſt. Sicut arida terra, ſi non percipiat humo- rem, non fructificat, ita nec nos. Corpora noſtra per externam aquam accipiunt vnitatem, ſpiritus per internam. Vtraque ſunt neceſſaria, et vtraque pro- ficiunt ad vitam Déi. Hæc ille. Imo ait, quod Chri- ſtus poteſtatem regenerationis dedit diſcipulis, dicens, Euntes baptizate. Quemadmodum concedimus, quod Petrus vel Paulus nos ligat, vel ſoluit, cum ſolum ſit miniſter: ita concedemus, quod hæc aqua nos intus lauat, et hic panis nos intus nutrit: cum præſertim ab eisdem ſpiritus miniſtris hæc diſpenſentur. Bapti- ſmus nos ſaluat ſalute eadem, qua fides ſaluat: et ea ſidei ſalus per baptiſmum redditur perfecta. Sicut iu- ſtitiæ fidei Abrahæ per ſacrum Dei iusiurandum ac- ceſſit confirmatio in ſuæ carnis, id eſt, filii immo- latione, Genes. 22. et Iaco. 2. ita quando poſtquam credidiſti, te Deo immolas, et mortis ſymbolo carnem tuam in baptiſmo ſacrificas, ſacramento ſo- lenni tibi Deus tunc iuſtitiam confirmat, et refur- rectionis typo te ab aquis reducit, ſicut reſurre- Gionis typo eſt Iſaac ab immolatione reductus. Sicut eſt Chriſti teſtamentum morte confirmatum, et ſicut eius ſacerdotium ,; vna cum regno, eſt Dei iuramento firmatum, quando ſe ipfum victi- mam offerens eſt mox in ſancta ſanctorum refur- gens ingreſſus: ita tibi victimæ facto, et in ſancta ſanctorum per regenerationem nunc ingreſſo, regnum et ſa- et teſt gie te. cart reri quo ceri⸗ tune⸗ nee ldeo crech cl. 1 bapt klinr rei tram recti tum plin les tiſd Cen ue len eflee e leſtis lana in regn ere intta nec: Elo ſand AN. 1. Me ur e t hum- I Nln tins e gle n een, g, N ſolunt. noS AOe rſain 1: e Knt ir dun 1. Pokun entd e neir lelnnt. ledtd Srrunmn o, , n - n s 1r i hon et L I-B E R III. 4099 et ſacerdotium hoc ſacramento firmantur, et velut teſtamento morte firmato hodie donantur, quando dictum tibi eſt, filius meus es tu, ego hodie genui te. Vera autem tu victima per baptiſmum efficeris, carnem tuam immolas, corpus tuum crucifigis, mo- reris, et particeps fis Chriſti paſſionum, cum eo quoque ſepultus, Rom. 6. et Colos. 2. Tunc effi- ceris noua creatura, ad regnum Chriſti regenita, et tunc in cælum reſurgis. Nec baptiſmus ſine ſide, nec fides ſine baptimmo, hæc omnia facere poteſt. Ideo ſimul hæc coniunxit Chriſtus, dicens, Qui crediderit, et baptizatus fuerit, ſaluus erit, Mar- ci. 16. Fides nos facit filios Déi, ſequente fidem baptiſmo, per quem Chriſtum induimus, et ſpiritum filiationis accipimus, Gal. 3. et 4. Fide datur hæ- reditas regni cæleſtis, in quod per baptiſmum in- tramus, Ioan. 3. Denique omnia paſſionis et reſur- rectionis Chriſti myſteria vere refert baptiſmus, eo- rum efficacias viuas in nobis imprimit, et veram ipſam filii Dei filiationem. Eſſe filium Dei non eſt res de ſolo titulo, nec poteſt quis dici filius Dei, niſi ex fubſtantiali Dei ſemine generationem habeat. Generationem, inquam, qualem habent omnia, quæ viuificantur, ex aqua et ſpiritu, ſubſtantia- lem, innata interno homini fubſtantia diuina, vt effectus ſit homo particeps diuinæ naturæ. Eſt ita- que generatio hæc vere ſubſtantialis, ac regni cæ- leſtis participatio, incipitque in nobis, et fit, per lauacrum regenerationis, per aquam et ſpiritum, qui in baptiſmo fidem magis viuificans, nos in veram regni cæleſtis poſſeſſi onem inducit. 7 Si fidei et baptiſmi proprias vires ſeorſim conſi- deres, inuenies, quod fidei propzium ſit iuſtificare inſtar Abrahæ, qui iuſtificatus eſt, non regenitus, nec ab inferno penitus tunc liberatus. Regnum autem cælorum confert natiuitas e fupernis, per ſpiritum ſanctum, ſpiritum nouum, quem in baptiſmo dari vult I. 2. Chri- 1 soo DäE MINISTERIIS ECCLESIAE 1 . Chriſtus. Cæleſti dono neminem donat fides, nifi adſit cæleſtis natiuitas. Nec fides ipfa dicitur cæle- ſtis, niſi aliunde fiat cæleſtis. Poſſumus ſide iuſtifica- ri, absque hoc quod regnum cælorum intremus. Ca- techumeni, ſicut apoſtoli, ante datum paracletum, juſtificari dicuntur: in regnum tamen cælorum non- dum ingreſſi. Nec videbant tunc, nec intelligebant, quid ſibi vellet regnum hoc, ſed aliud terreſtre me- ditabantur, acto. 1. Poſtea vero a paracleto ſunt omnia edocti, intellexerunt, viderunt, et intrarunt in regnum Chriſti cæleſte. Baptiſmus eſt, qui nos regenerat, et in cæleſte Chriſti regnum introducit, ab inferno tunc penitus liberans. Per baptiſmum nos Chriſtum induimus. Per baptiſmum, vt ad Ro- manos ait Paulus, non efficimur Chriſto νιτú, inſerti, inſititi, et in eum transplantati, tanquam palmites in noua vite, idque fubſtantialiter. Per baptiſmum nos efficimur magni illius regis in regno participes, in cælis cum ipſo regnantes, ſupra an- gelos, et alias omnes cæli et terræ poteſtates. Per baptiſmum virtutes futuri ſeculi iam guſtamus, Heb. 6. Experimur tunc, quod ſana conſcientia bene reſpondet apud Deum, per refurrectionem Ie- ſu Chriſti. Familiari adhuc exemplo tibi oſtendo, qualiter fide, et qualiter baptiſmo, fiat remiſſio peccatorum, etiam- ſi tempora ſepares. Detur quis vere credens filio Dei, et baptizantem quærens. Hic iam eſt a pecca- tis iuſtificatus, iuxta præſens donum Dei, et juſtitiæ imputationem, vt ſi tunc moriatur, ſit tandem ſaluan- dus. Ab inferno tamen non eſt omnino tutus. Non- dum eſt plene inſitus eccleſiæ, contra quam nihil poſ- funt inferorum pertæ. Conſcientia item eius nondum quieſcit, et peccati adhuc ſupereſt inquietudo, donec regeneratis ſpiritus dono cæleſti ſit penitus pacata et 1- luſtrata. Verum ergo eſt, peccata fide remitti, et in ba- ptiſmo remitti. Non enim erat perfecta remiſſio, cum ſi- des ſuam igi LIBER IIIR. sor des ſuam nondum haberet perfectionem. Baptiſmus W igitur non eſt res ita friuola, et inefficax, vt quidem ter. hodie contendunt. Atempore, quo cœpit Chriſtianiſ- , (r mus, efficacia baptiſmi nemo ſuſtulit, exceptis paucis cletin. quibusdam tropiſtis nuper natis. Non habet rationem, No. quod baptiſmo fidem illi opponunt. Imo fides efficit, geber, baptiſmum eſſe ſalutarem: et contra baptiſmus fidem he e 4. conſummat. Fides intus gratiam recipit: inſtrumen- 1 ſ tum, quo confertur, eſt baptiſmus. Peccata, a qui- nmm bus fſide iuſtificamur, per baptiſmum abluuntur: Fides güm ſine baptiſino non eſt viua, nec inſtar grani. ſynapis: Locutr nam efficacia ſpiritus eam in baptiſmo viuificat, et in äimn cælum magis erigit. Baptiſmus et cæna domini ſunt ii vita et fomentum ipfius fidei: ſunt vita, fomentum, et . nutrimentum interni hominis, per fidem ex Deo ge- ihe niti. Per prædicationem euangelii plantatur fides, SW quod nec ſine operatione ſpiritus fieri poteſt. Varia tamen eſt ſpiritus diſpenſatio. Alius eſt ſpiritus, quem peperit Chriſti prædicatio, alius, quem peperit reſur- Un rectio. Apoſtoli omnes, antequam, miſſo paracleto, hetne ſpiritu ſancto et igne baptizarentur, ſolum erant ca- Aimn techumini, vt nunc ſunt pædobaptiſtæ, qui ſe iam nſitn⸗ ſummam tenere putant doctrinæ Chriſtianæ. Deci- omnE piuntur plane, qui ſine fidei baptiſmo ſe putant a . ſpiritu ſanécto regenitos. In baptiſmo nanque, per imH potentiam regenerationis, ſeu refurrectionis Chriſti, D ein datur nouus ſpiritus, naſcitur nouus homo, refſur- eng i gens cum Chriſto, in viuam illam et nouam cælO- 1 een rum vitam. t iukti Imo adhuc vltra ſidem et baptiſmum quid aliud . n ſinn requiritur, nempe, vt nouum ibi genitum hominem, . Ne nouo cibo nutrias, idque in cæna domini. Per cæ- Uni . nam domini, quæ baptiſmum conſequitur, nutritur, NCNAH adoleſcit et incrementa- vitæ ſuſcipit, ille in ba- 0, ne ptiſmo genitus nouus homo. Magis et magis tunc “ in dies in nobis Chriſtus formatur, et nos magis etinh⸗ et magis in vnum Chriſti corpus cum aliis membris ,cunf I. 3è3. * difi- 502 DE MINISTERIIS ECCLESIAE dificamur per charitatem. Quemadmodum nos in vnitatem corporis per mutuam charitatem magis ædi- ficamur, ita Chriſti corpus in nobis tunc facit in- crementum, per charitatis illud in cæna ſymbolum, Ephe. 4. Chnaritatis ſymbolum eſt cæna, vt in ipſo cænæ ſermone nos docuit Chriſtus, qui et tunc cha- ritatis præceptum dedit, Ioan. 13. et ſequentibus. Ita ſe habet cæna ad charitatem: ſicut baptiſmus ad ſidem. Cæna igitur et charitate neglectis, recedit a nobis Chriſtus, areſcit fides, euanefcit ſpiritus, fame contabeſcit, et moritur homo Chriſtianus. Ni- ſi enim manducaueritis carnem filii hominis, et bi- beritis eius ſanguinem, vita, quam ex fide accepi- ſtis, non permanebit in vobis, Ioan. 6. Quaſi di- cat, fame peribitis, niſi hoc alimento foueamini, quantumcunque credideritis, et fueritis e ſupernis na- ti. Nam cæleſti nato debetur cæleſte alimentum, quo vtens viuat in æternum. Sicut immortalitas Adæ ex ligno vitæ ſeruabatur, ita nouum hominem nouus hic cibus in immortalitate ſeruat. DE COENA DO- mini. SErmo iam nos de ſacroſancta illa fractione panis hic interſerere monet, vt eius cum aliis fa- cta collatione „ internam et arcanam in omnibus efficaciam melius agnoſcamus. Nam et in- hac do- minica cæna manducatio vera corporis Chriſti in- terna eſt, et ſpiritualis. Demonſtratur tamen ea manducatio interna per hanc externam, et ſpiritua- lis per corporalem. Qua ratione hic panis eſt no- bis corpus Chriſti, ſicut hic aquæ baptiſmus eſt la- uacrum ſpiritus: quia ſicut per hunc interne naſci- mur, ita per illum interne paſcimur. Hic panis eſt corpus corp tion et vere qua Vis Chri cogn cianm corpr mand Pus 1 fias tt m. tur, Chrit hapti lte. (hriſt Uſtia et int diens O i Der ilet Hemn cibus ltr, col ex carn 105 Phes lin, ſi tis cit 1os gis nii⸗ geit ir nbohn in i ne chr. entibi. linns 1 Tecelit Ppirim I. N. tt Ui Neihi⸗ Quui hlennini etiis ⸗ mepkum, notultn Poriren faliun is K Onine ue iki⸗ wen 4 Himi l N. lr vus 4 corN⸗ I. I B E R III. 503 corpus Chriſti, quia hic panis in externa manduca- tione eſt id ipſum, quod Chriſti corpus in interna: et quia ad huius panis manducationem, ille ſe nobis vere communicat, et nos ſui participes facit. Ali- qua ergo per Chriſti voluntatem et inſtitutum, eſt vis huius myſtici ſymboli. Vim aliquam indicauit Chriſtus, cum eſt ex illa panis fractione miraculo cognitus, Lucæ, 24. Magnam in myſterio effica- ciam ſignificaſſe intelligendus eſt, panem vocans corpus ſuum. Hoc, inquit, eſt corpus meum, hoc manducate: quia hunc panem manducantes, cor- pus meum manducatis. Non ſolet ſcriptura res va- rias ita connectere, niſi vbi eſt arcana quædam, et myſtica connexio. Ad hunc fere modum dici- tur, Petra fuit Chriſtus. 1. Corin. 10. quia dixit Chriſtus, Stabo ſuper petram, Exo. 17. Ioannes baptiſta eſt Elias, quia venit cum ſpiritu et Vir- tute Eliæ, Lucæ. I. IIlIe igitur panis eſt caro Chriſti, ipſa Chriſti carne nos vere paſcens. Per myſticam et arcanam rationem idem tribuitur externo et interno pani munus, et proprietas, vt non ſolum dicas, hunc panem eſfſe corpus Chriſti, ſed et cor- pus ipſum Chriſti dicas eſſe vere banem. Quia et per hunc panem ſe nobis vere præſentem facit, et ille tanquam verus panis internum noſtrum homi- nem cibat et nutrit. Caro ipſa Chriſti vere dicitur cibus . et talis cibus per quem nos efficimur mem- bra, ab ipſa Chriſti carne in vnum corpus interne compacta. Membra, inquit, ſumus corporis eius, ex carne eius, et ex oſſibus eius. Vt Eua ex carne et oſſibus Adæ conſtabat, ita eccleſia tota, nos ipſi ex carne et ofſibus Chriſti conſtamus, E- phes. 5ö. Myſterium magnum eſt, non res imagina- ria, ſed fubſtantialis. Eccleſia eſt vere corpus Chri- ſti, veram membrorum Chriſti in ſe continens com- pagem et ſtructuram. Chriſtus carnem ſuam mul- tis membris communicans, ex illis omnibus fa- cit vnum eccleſiæ corpus, quod eſt corpus SOA DE MINISTERIIS ECCLESIAE. Chriſti, ex carne eius, et ex oſſibus eius. Vnus hic externus panis conſtat ſubſtantialiter ex multis granis, in vnitatem corporis vnius. Ad eundem modum nos participatione Chriſti in vnum corpus fubſtantialiter coaleſcimus. Hanc carnis Chriſti participationem et alibi docuit Paulus, qui luculentam verborum Chriſti nobis fecit expoſitionem. Hic panis eſt corpus Chri- ſti, quia huius panis fractio eſt corporis Chriſti par- ticipatio. I1. Cor. 10. Imaginariam eſſe hanc Chriſti carnis participationem, plerique hodie contendunt ex Paulo pſo, qui eodem loco docet, eſſe in hac menſa participationem Chriſti, ſicut in menſa idolorum eſt participatio de'moniorum. Eſto vero, concedamus, valere ſimilitudinem. Sicut eccleſia noſtra eſt ſubſtantialiter vnum cum Chriſto, ita idololatrarum eccleſia eſt fubſtantialiter vnum cum dæmone. Verum ibi eſſe dæmonis participationem, ex ſcripturis ſuperius docuimus. Spiritum immundum exire ab homine, quande ad fidem conuertitur, poſt Chri: ſtum docet Petrus apud Clementem in fine libri ſe- cundi, et circa medium libri quarti. Si ſubſtantialiter idololatris iungitur diabolus, et per varios actus ma- los, eis ſe ſubſtantialiter magis et magis in animam inſinuat, quare non et nobis Chriſtus? In progenie illa viperarum, imo et in carne noſtra, eſſe ſubſtan- tialiter ipſfüum ſerpentem, ſeu angelum ſatanæ, ſatis iam oſtendimus: et docet Chriſtus, eos, qui ex patre diabolo ſunt, in ſeipſis habere diabolum facientem. Eſt igitur in nobis vera corporis Chriſti participatio. Ve- rus eſt cibus, qui vere nutrit. Per illam in memoriam eius factam inter nos panis et vini participationem et communicationem, ille ſe nobis vere participat, et communicat, internum hominem cibo et potu reficiens. Præſertim Chriſtum ibi ſpiritu colimus, et adoramus, vt ex hoc velit Paulus idolorum cultum, et eorum al- taria explodere, ſolam iſtam volens obſeruari menſam, quæ gue n gas il inſtitn ſpirin 105 1 Panis (cuie Inls alt venplo⸗ Ye Pus fun lin e Mhniez Prelen Nells inſtimn ſonis Colnn certo⸗ Dro ne Iur, et c Angn reinil nobis L I B E R III. dos — Veng ſe. quæ nos Chriſti vere participes facit. Non intelli- s guns⸗ gas in externo pane adorando idololatrandum: non dun n inſtituit Chriſtus externa adorandi ſymbola, ſed ſolo antiin ſpiritu adorandum eſſe docuit. Ipſummet Chriſtum foene nos ſpiritu adoramus, qui eſt nobis lignum vitæ, n m panis viuus, et menſa ipſa. Ipſemet et nobis altare, . fſacrificium et hoſtia, a ſeipſo oblata. Tale nos habe- niſipr. mus altare, de quo non licet manducare eis, qui lapideo templo, aut ligneo tabernaculo deſeruiunt, Heb. 13. Patioren, Vere itaque dixit Chriſtus, hunc panem eſſe cor- ui ebien pus ſuum, quia eſt manducationis ſimilitudo, et Crik. quia per hunc panem nobis corpus ſuüuum vere com- nOHiOne. municat. Vſque adeo vult in hoc pane corpus fuum n. præſens diiudicari, vt hunc panem indigne ſumens, , Chikn reus ſit corporis domini. Et in cibum eſt nobis Cnmen inſtituta cæna, et in charitatis ſymbolum, et ad paſ- forenve ſionis recordationem, vt beneficia Chriſti quotidie 1 n⸗ commemorando, ei iugiter gratias agamus. Cæna certo ſigno nobis oſtendit, corpus Chriſti ita eſſe ent pro nobis immolatum et traditum, vt eo nunc veſca- ſantuüe mur, atque ita veſcendo, ſacrificii illius efficaciam, AsAr et corporis eius veram participationem ſentiamus. minn Sanguinem quoque eius ſic eſſe nouo teſtamento in nrci remiſſionem peccatorum pro nobis effuſum, vt ſit elr. nobis perpetuus potus, datique beneficii iugis me- 1 . . . moria et applicatio. „Exercitium plane diuinum, et * incomparabile, quo iugiter vti debemus, tanti bene- n1 ficii iugiter memores: et paſſionis domini memoriam rn ibi recolentes, ei gratias agamus pro ſalute nobis in Hemi cruce impetrata. nince Videamus iam, quantum a cænæ veritate hodie aber- innt rent impanatores, tropiſtæ, et tranſubſtantiatores. Im- Impana- iens Panatores ſenſu peruerſo corpus Chriſti cum pane con- . iungunt. Per arcanam myſterii efficaciam eſt ibi myſtica Morn 4 coniunctio, non per impanationem. Quia ſpiritualis ci- D bus non poteſt carnali ore manducari. Ipſi tamen vo- gene e I. 5. lunt, 506 DE MINISTERIIS ECCLESIAE lunt, carnem Chriſti impanatam comedi: et intra panem, quaſi nuces intra ficus dentibus mandi, et deinde per gulam in ventrem degluriri. Quæ man- ducatio animalis eſt, non ſpiritualis. Non norunt iſti externum hominem ab interno diſcernere. Non in- telligunt, qualia habeat internus homo ad manducan- dum inſtrumenta, nempe fidem et charitatem. Ea ipſa manducatio, quæ in cæna fit, per ſidem fit, et charitate perficitur, vt apud joannem cap. 6. et in cænæ ſermone nos docuit Chriſtus, et bPaulus ad Epheſios. Miror, eos non intelligere, Chriſti cor- pus eſſe ſpirituale, cum et corpora omnia noſtra fu- tura ſint poſt reſurrectionem ſpiritualia. I1. Cor. 15⸗ et menſura hominis, quæ menſura angeli, apoc. 22. Impanatio illa, cum ſit res externa, nihil facit ad pro- poſitum ſacri myſterii, quod eſt ſpirituale et internum. Myſtica manducatio ibi dicitur, non profana, non car- nalis, non animalis. Spiritus eſt, qui manducat, non caro, Ioan. 6. Repugnaret ſane carneis inſtrumentis corpus ſpirituale manducari: nec eſt illa manducatio magis, quam ſi quis aéẽrem ſe manducare dicat. Imo quid aliud abſurdius eſt, quod iſti, ſicut et Papiſtæ, cogitant. Imaginantur, carnem Chriſti in ventricu- lum ſolum demitti, deinde reuomi, ſeu abire. Cum primum aſfumptæ ſunt in ſtomacho ſpecies panis, aiunt migrare Chriſtum, nec ibi manere. Quæ non eſt ratio veri cibi. Si enim caro Chriſti eſt verus cibus, eſt verum alimentum. Si eſt verum alimen- tum, in vnam fubſtantiam coalefſcit, vt qui nutritur, fiat ſubſtantialiter vnum cum Chriſto. Chriſtus nos vere ibi nutrit, et ſubſtantialiter, non ita, vt ipſe mu- tetur in nos, ſed nos mutemur in ipſum. Ergo ſi nutrit, non a ſtomacho reuomitur. Subſtantiam ſuam nutriendo largitur, et cum anima noſtra fubſtantialiter vnum facit. Alia ratione migrationem illam damnat Chriſtus, qui teſtatur, ſe manere in eo, qui carnem ſuam mandu- mandu Mreter illa, ve n in nduc cbi ele i ſech ulter in et n . Cinvi (r, (dliip , qu Elolur . poteſt inoue Koerdo gli inte ſiplum nn. in ne Corpls ec e nnnti ere, lus (Coyrdis eo, k icere Uolum Kum un Unbe 4 LI B E R III. 5807 tin manducat, eumque iugiter viuificare vita perenni. mnnis Preæterea, quod in ſtomachum non ita demittatur caro Oue un illa, vel hinc conſtat, quod Chriſti ſedes in corde eſt, toruck non in ſtomacho. In corde funt inſtrumenta huius Nn manducationis, fides et charitas. In corde fit illius munhe cibi elaboratio, per ſpiritum ſanctum in cor effuſum, ten. à qui ſedem domino præparat. Sicut dicitur internus lemn int noſter homo abſconditus in corde homo, teſte Petro, .a ita et manna abſconditum ibi manducat, teſte Chriſto. Dnss Adde Chriſti dictum, Quod intrat in ventrem, nec ritoear. coinq́uinare poteſt, nec mundare, ſed quod intrat in Holrk cor, Marci 7. Non ſolum carnale iſtud os, ſed nec . Col. cæli ipſi ſunt glorificati illius corporis contactu di- AMe, gni, quia immundi ſunt, donec in die iudicii a calore Neit A. diſſoluti fiant cælum nouum. Nec ſpiritus noſter tmem poteſt eum nunc contingere, niſi per regenerationem 1, Men innouatus. Simili figuræ ratione non licebat olim hnen,n filiis Chaat, manu tangere vaſa ſancta. Num. 4. Solus fnm ſacerdotum princeps Chriſtus hæc tangit, et videt, mie qui interne miniſtrat. Ille nobis hæc ſancta miniſtrat, x. 1S ſeipfum exhibendo, non quod ſacrificuli manibus tan- Pyin gatur. Ipſe Chriſtus dicens Mariæ, Noli me tangere, etm quia nondum aſcendi ad patrem meum: indicat nobis, e. Corpus ſuum non eſſe in fua gloria ita tangendum. es NAH Sed cum ad patrem aſcenderit, licebit eos, qui interne deen renati fuerint, eius corpus glorificatum interne tan- m gere, vero cordis contactu, non manibus externis. 1 is Solus princeps Chriſtus aperit, et ingreditur portam cordis noſtri, ibique dicitur panis manducatio coram Deo, Ezechiel. 44. et 46. Tropiſtæ iam, ſi eſſent ſenſum hunc aſſequuti, Tropi- dicere vere poſſent, panem eſſe corporis Chriſti ſym- ſtæ. u dolum, abſque hoc quod ſophiſticis tropis Chri- ſtum a nobis eriperent, eum in carcerem quen- dam relegando. Non enim abſentis rei ſunt hæc ſymbola, vt in vmbris legis: ſed eſt viſibile ſignum i mrin Mnitrs 508 DE MINISTERIIS ECCLESIAE ſignum rei inuiſibilis, et externum ſymbolum rei in- ternæ. Exemplum habes in aqua baptiſmi, quæ eſt ſymbolum internæ ablutionis, et renouationis ſpiritus. Item externa hæc manus impoſitio dicitur ſpiritus ſan- Gti datio: ſicut columba et linguæ igneæ dicuntur ſigna eſfuſæ diuinitatis, non abſentis, ſed præſentis. Pro ſigno ſunt hæc nobis ita obſeruanda, ac ſi ſemper“ fiat, quod ſigniſicatur. Inde nos rei efficimur, ipfum præſentem oſtendendo. Ad hoc datum eſt mundo Chriſti corpus, ad hoc venit Chriſtus, vt nobiſcum ſit vere præſens: alioqui perinde eſſet, ac ſi eſſemus Iudæi. Imo deteriores nos nunc efſſemus. IIIi enim Deum ipfum in illa oraculi nube perſonaliter præſen- tem habuerunt, in medio caſtrorum Ifraésl. Quod ipſum veram hanc Chriſti præſentiam in medio noſtri. figurabat. Nam atrium cordis noſtri eſt, quod nunc inhabitat Chriſtus, eſtque verum eius tabernaculum in hominibus. Pleraque alia ad hanc rem facientia dixi- mus circa finem dialogi ſecundi. Adeo familiaris eſt nobis Chriſtus, vt ad nos veniat, ad nos intret, man- ſionem in nobis faciat, et nobiſcum cænet, vt ipſemet teſtatur. An non monſtrum erit, Chriſtum vocari caput, ſi ſuis membris non iungitur? Res mortua eſt corpus totum, ſi ab eo caput ſepares. Pernitiofus admodum eſt error, et ipfilſiima regni Chriſti deſtru- ctio, negare præſentiam eius in nobis. . Sicut igitur hic aquæ baptifius eſt lauacrum ſpi- ritus, quia eſt demonſtratio quædam eius, quod ſpi- ritualiter fit: ita de pane illo dicendum, vt demon- ſtratione quadam ſit corpus Chriſti, ſit nobis pro cor- pore Chriſti, ſit in externa manducatione id ipfum, quod Chriſti corpus in interna. Et demonſtrando dixit, hoc eſt, hoc manducate: volens ea demonſtra- tione et manducatione panis, demonſtrationem et mandueationem corporis fſui exprimi et diiudicari. Aduerte, quid ibi demonſtretur. Hoc, id eſt, panis iſte, in memoriam paſſionis meæ congregationi fractus, et fidelibus felibüs glam, e COInmuln ego Exi, et cractiſin “ „ krutini, unduca tlit, rilen, uis ver Il iln inſtit Non dol at en (INiſto DNem C. Itione Cii nor endo d inci non W RX inkerzs uuliter Orpus in d ſan urI lente t agit Nedoba un l ni de orrlei el 1 4 inbr,i eſ mu Ut Mni e ſͤele lter wer 1 l. I. I B E R II. 05 fdelibus communicatus per charitatem. Hoc, in- quam, eſt corpus meum, quod volo deinceps vobis communicari, quoties in mei memoriam feceritis, ſic- ut ego feci, vos mutuo diligentes, ſicut ego vos di- lexi, et panem meum pro vobis tradidi. Hæc eff exactiſſima veritas, vt iuxta vim pronominis demon- ſtratiui, hoc ſit demonſtratio corporis Chriſti, et manducationis eius. Nam cum ſit manducatio illa, et communicatio inuiſibilis, aliter demonſtrari non potuit, quam per hanc viſibilem, ſpiritualis per cor- poralem, et interna per externam. Qua ratione hic panis vere dicitur ſymbolum corporis Chriſti, et cor- pus ipſum Chriſti vere dicitur myſticus panis. Et eſt inſtitutum hoc Chriſti tantæ efficaciæ, vt ſine eo non poſſit internus homo in Chriſto nutriri, magis quam externus homo ſine externo pane. Nam ita Chriſto hæret internus homo, ſicut palmes viti, in vnam Chriſti ſubſtantiam. Quod ſola externa appa- ritione receſſerit a nobis Chriſtus, vſque ad diem iu- dicii non videndus, probant illa verba, quibus de vi- dendo fit mentio. Non videbitis me, quia ad patrem vado. Sicut vidiſtis euntem, ita videbitis venientem ad iudicium. Non dixit, non ero vobiſcum; ſed non videbitis me, et ego vobiſcum ſum. Ex his generalem in eccleſiæ Chriſti miniſteriis inferas regulam, quod in eis ſemper oporteat ſpiri- tualiter diiudicare. Sicut in pane illo diiudicatur corpus domini, vt rei efficiantur indigne ſumentes, ita in prædicatione euangelii diiudicatur et agit ſpiri- tus ſanctus, vt Sodomæ et Gomorræ tolerabilis ſit fu- turum in die iudicii, quam illis, qui reſiſtunt, credere nolentes. In baptiſmo quoque maxime diir idicatur et agit ſpiritus ſanctus, vt magna pœna ſint afficiendi pædobaptiſtæ, qui baptiſmum ſine ſpirituali diiudi- catione tractant. Sicut alii rei ſunt corporis domini, ita ipſi rei ſunt ſpiritus domini, quem ibi adeſſe non permit- tunt. Trans- ſubſtan- tiatores. 510 DE MINISTERIIS ECCLESIAE tunt. Viuas ſpiritus operationes obſcurant, et ipfiſ- ſimum ſpiritum exſtinguunt, cum baptiſmum ita ibi extinguunt, vt nihil agatur. Imo in ſpiritum etr cor- pus domini ſimul peccant, quia ſine baptiſmo nulla eſt cæna. Ridiculæ ſunt et inpidæ omnes pædoba- ptiſtarum, cænæ, cum nondum fit natus ille, qui ibi debet cænare. Magnum eſt facinus, inuidere orbi ſpiritum ſanctum, et panem vitæ. Sine his enim non habet eſſe Chriſtus in nobis. Sine his tu non dice- ris Chriſtianus, etiamſi Chriſtum prædicaueris, et ca- techumenos feceris. Hæc ſola ratio tropiſtas cum frigidis ſuis ſymbolis deſtruit. Nam ſi ſymbola ibi ſunt rerum verarum, alicubi ſunt res illæ veræ. Ali- cubi eſt vera noui hominis generatio, alicubi eſt vera corporis Chriſti manducatio: alioqui ſymbola hæc eſſent ſymbola nihili. De Papiſtica tranſubſtantiatione, in albedinem ſo- lam tranſelementatione, et panis annihilatione, hic inuitus loquor. Magis miror, an ſenſus communes in cerebris illis circunciſis reliquerit ſatanas, vt de pane faciant nobis non panem, vtque pro pane albe- dinem habeant venalen. Nam pro albedinis bucella, ſine vino data, pecuniam nos numerare ſacrificuli co- gunt; vt vere dixerit propheta, nos pecuniam appen- dere pro non pane, Eſa. 55. et ſacrificare ſuper albe- dines, Eſa. 65. et hoſtias nobis a Babylonicis ſacer- dotibus vendi, Baruch. 6. Vſque adeo ſunt in repro- bam mentem dati, vt carnem ipſam Chriſti dicant, a brutis, canibus, et muribus, ſub illa albedine come- di. Et ob id Lombardum contradicentem damnarunt, vt habetur in articulis Pariſienſibus, et lib. 4. ſenten. diſt. 13. Pudet me amplius fanatica hæc monſtra comminiſci. Sed has duas infero prophetarum regulas. Prima, Papiſtica omnia dogmata eſſe doctrinas dæmonio- rum, et meras illuſiones. 2. Thefſſ. 2. et I. Timot. 4. Secunda regula, Papiſtica omnia dogmata tracta eſſe de libro ſignato, et ſeptem ſigillis clauſo, vt ne verbum quidem — — — — Gvidem .Nundus daico: Tare n0 opo ſercuti, cuſiurus ckcitate, ſelt pal Cbens ey Ungunt, ttinan, kone il Verba ſun Mohiben Upmam la nos Wam d 1 nobis fellug Ehehei Antichrt Dit Cn Danen. t Chr git Lan Tum 46 Duul, dictio, mulus Pratias Dulo le ( ſer Niglig . Roſſtole Con A linun it ritum ers nnes peu ille, aun lis eninn tu 1 n d lories ſunt in ii I BE R III.. sif quidem vnum in eo viderint. apoc. 5. et Eſa. 29. Nunquam profecto tanta fuit cæcitas in populo Iu- daico: et eo maior eſt cæcitas, quod dicunt, ſe er- rare non poſſe. Noli igitur, lector,; mirari. Nam ita oportuit Babylonios inebriari, Sodomitas cæcitate percuti, et Aegyptiis horribiles tenebras induci. Per- cuſſurus erat Deus legis ſuæ transgreſſores amentia, cæcitate, et ſtupore cordis, vt palpent in meridie, ſicut palpat cæcus in tenebris, Deute. 28. Conſe- quens ex his ſequitur, errare Papiſtas in eo, quod fingunt, tranſelementatiuam, annihilatiuam, ſacramen- tatiuam, aut neſcio quam aliam virtutent, in Prola- tione illorum verborum, Hoc eſt corpus meum. Quæ verba ſui canonis Babylonica inſtitutione a nobis legi prohibent: ſed ſoli ſacrificuli ea magno boatu fuper azymam hoſtiam ſufflando proferunt. Veritas tamen ipſa nos docet, ea verba eſſe tantum enunciatiua, rem actam deſignantia, et aàa Chriſto poſtea prolata. Nec a nobis ita proferri eſt neceſſarium. Mentitur ſacri- ficulus, dicens, hoc eſt corpus meum. Sed illi pro- ſopopœia quadam fingunt, ſe eſſe Chriſtos, cum ſint Antichriſti. Nihil eorum, quæ ipfi ibi agunt, præce- pit Chriſtus: ſed gratias agens fregit, et diſtribuit panem. Quæ gratiarum actio dicitur benedictio: ſic- ut Chriſtus benedicens, et gratias agens, panem fre- git Lucæ. 24. Matt. 14. et I15. Eam ipfam gratia- rum actionem Marcus vocat benedictionem ca. 8. et Paulus, I. Cor. 10. Ipſamet gratiarum actio eſt bene- dictio, ſeu laudatio Dei: ſicut fidelis ille Abrahæ fa- mulus gratias agendo benedicebat, et benedicendo gratias agebat, Genes. 24. Idem de Salomone et po- pulo legitur 3. reg. 8. Formulas in hac re obſeruan- das ſcribere non licet, ne fiant Babylonica et ceremo- nialia præcepta. Ipfſe Chriſti ſpiritus ſuis miniſtris abunde ſuppeditabit, modo fiant omnia ad eius et- apoſtolorum imitationem hanc. Conueniebat olim eccleſia, conueniebant apoſtoli, ſiue ſeniores, 512 DE MINISTERIIS 500 TLESIAE ſeniores, cum reliquis Chriſtianis, ad frangendum pa- nem, a quouis ſponte oblatum. lbique hiſtoria cænæ cum ipſis Chriſti verbis, vt a Paulo referuntur, pro concione recitatis: ſeu quo alio modo, Chriſti et mortis eius tunc inſtantis et beneſiciorum eius comme- moratione celebrata: gratias Chriſto agendo, ac eius benedictionem imprecando, et frangendus oblatus pa- nis, et diſtribuendus, tanquam pluribus vnus. Tunc ſi quis panem illum dicat eſſe corpus Chriſti, verum dicet. Nam propter illam charitatis vim in fide Chri- ſti radicatam, propter illam mortis eius, ac tantorum beneficiorum commemorationem, cum debita gratia- rum actione, propter illam panis fractionem et com- municationem, communicato ipſi Chriſti eceleſiæ pane noſtro, ſe ipſum Chriſtus nouo homini fideli commu- nicat, non propter verborum formulas. In ea autem benedictione gratiæ Chriſto ſunt agendæ, de tot paſ- ſionis ſuæ beneficiis, de tanta in nos Charitate, et quod ad tale ſui corporis conuiuium ſola fua gratia nos-admiſerit. Oratio etiam dominica commode ad- hibetur, vt nobis tunc detur panis epiuſios, panis quo- tidianæ ſuſtentationis, de manu Chriſti ſanctus, magis ad nos adueniat regnum ipfius, et reliqua. Denique orandus Chriſtus, vt interne compleat id, quod eo ſymbolo nobis indicauit. Hoc conuiuium vocarunt antiqui 7α &ανανααι νHNhge. Epiſtola Iudæ charitates nôſtras vocat conuiuia Bæ ec eccleſiæ, pauperibus ob charitatem exhibita. Paulus beneficentiam vocat illam panis et vini largitionem. Beneficentiæ, inquit, et communicationis ne obliuiſcamini, Heb. 13. Ob hoc dicta eſt &νραοιι, euchariſtia, bona gratia, Chriſtia- norum inter ſe comitas, et charitas, cum gratiarum acti- one. Sicut charitate, qua nos dilexit Chriſtus, ſe ipfum pro nobis tradidit, ita inſtante paſſione, in ſui comme- morationem hoc ſæpius fieri præcepit, charitatem tunc in cænæ ſermone maxime commendans, per quam . eccleſiæ — — trelen nec fe mermo ipl bilium cann d Chriſt Morian Iuus, et con bemus 1 kaer tum Vt ſi ſtcut et in Orati datun tidian viuam bus nu Dane eſle in ſia, Deie Erran polſt! 10 ſ eccle bonis tur 4 Kros uk othe licem At 4 lem nun Clrii cone f0, 11 . blaris IKl, eru ſie tinront 1 n et ⸗ mnole 6, CN n W/N⅓ Chelie ie Ppelto⸗ ſle . ingul D i,C, El itren L I BE R III. 513 eccleſiæ vnitas ſeruatur. Quotieſcunque, inquit, hæc fecetitis, facite in mei commemorationem. Com- memoratio hic fit magnorum Dei mirabilium, Chriſto ipſo eſcam Dei nobis dante. Memoriam facit mira- bilium fuorum miſericors et miſerator dominus, eſ- cam dedit timentibus ſe. Non ſolum igitur paſſionis Chriſti beneficia ibi commemorabimus, ſed et in me- moriam eius bona noſtra trademus et communicabi- mus, ſicut ſe Chriſtus nobis et pro nobis tradidit et communicauit. Hanc charitatem nos Chriſto/ de- bemus, qui eam prior in nos exercuit. Nos omnes, ſi facultas adſit, panem et vinum noſtrum, quan- tum ſponte viſum fuerit, tradere eccleſiæ debemus, vt fiat communio. Idque quotidie faciendum. Nam ſicut quotidie externus homo indiget alimento, ita et internus. Qua ratione panem, quotidianum in oratione dominica precamur. Sicut quotidie viſui datum eſt lignum vitæ ipſi Adam, ita et nobis quo- tidianus eſt eius vſus, vt cæleſti illa paradiſi vita viuamus. Quotidie manna veſcebantur Hebræi, qui- bus nos non ſumus deteriores. Quotidie apoſtoli eo pane veſcebantur, acto. 2. et 6. Olim iuſſit Deus eſſe iugiter panem ſuper menſam ſuam, coram facie ſua, qui ob id panis faciei, ſiue panis præſentiæ Dei dicebatur, Exo. 25. Num. 4. et I. Samu. 21. Errant igitur turpiſſime, qui aut ſemel in anno, aut poſt trimeſtre euchariſtiam celebrandam docent. Tan- to ſpiritus et charitatis feruore hic panis in prima eccleſia quotidie offerebatur, cum reliquis aliquando bonis, vt quotidie in miniſtrando menſis occuparen- tur apoſtoli, et cogerentur ad hoc opus alios mini- ſtros inſtituere. Tanta erat copia, vt deſolatæ vi- duæ inde nutrirentur in eccleſia, acto. 6. et I. Ti- mothe. 5. Bona ſua ſponte communicabant ad in- uicem illi primi Chriſtiani, cæ'næ communioni aliam aut quorundam aut omnium bonorum communicatio- nem adiicientes, qui ita volebant, acto. 2. et 4. K. ſicur * 6514 DE MINISTERIIS ECCLESIAE ſicut olim plus quam neceſſarium eſſet, offerebat ſponte populus ad huius corporis eccleſiæ æ dificatio- nem, Exo. 36. et I. paralip. 29. Non eſt illis credendum, qui aiunt, fuiſſe in ecclefiis Bachanalia conuiuia ſine cæna domini. Paulus aperte docet, fu- iſſe cænam domini. 1. Cor. II. quæ et per ſingulas domos quotidie fiebat, acto. 2. Vbicunque fuerint duo vel tres congregati in nomine Chriſti, in memo- riam mortis eius communicantes, ibi eſt cæna domi⸗- ni, et Chriſtus in medio eorum. Hoc modo intel- ligendum eſt in actis apoſtolorum, primos Chriſtia- nos fuiſſe coniunctos, frequenti videlicet cænæ com- municatione, et habuiſſe omnia communia, promti- tudine ipſa communicandi: non deſertis ſingulorum omnium domibus, vt monachi hodie fingunt. Con- ſtat ibi ſemper fuiſſe priuatas domos, quas paſſim vendebant, ob communicationis charitatem, non ex voto aliquo, aut neceſſitate. Charitatis etiam eſt opus, pauperibus, peregri- nis, et itinere feſſis, pedes lauare, ſeu ſeruilia quæ- uis miniſteria exhibere, vt in ipſamet cæna docet Chriſtus. Et bona noſtra, et operam noſtram indi- gentibus debemus, inſtar Charitatis Chriſti. Ea lo- tione duo nos docuit Chriſtus, charitatis opus humi- je, et debere nos. mundos accedere. Aliud ex cæna collige charitatis argumentum, vt ſcias, qua ratione te oporteat fratrem tuum dilige- re, et ei communicare. Ipſe tecum vnum eſt, ſicut tu es vnum cum Chriſto, et ſicut Chriſtus eſt vnum cum patre, Ioan. 17. Vnus Chriſtus ſubſtantiam interni tui hominis efficit, ſicut fubſtantiam illius. Vnum tecum eſt frater tuus ſubſtantialiter, vt vnum illum non di- ligens, qui vnum eſt cum Chriſto, Chriſtum ipſum, qui in te eſt, et vnum tecum eſt, diligere nequeas. Subſtantialiter vnum tecum eſt frater tuus in vnam Chriſti ſubſtantiam, et maiori nexu tibi iungi- tur, quam alii fratres, ex eodem patre et matre naturaliter geniti. Nam eundem ſpiritum, ean- dem dem . cum ! kadem ltra er lis, g cation Nus ho in qu Pater bus ve Gli ſili Clnnia, Clriſtu Tint. et patre Hicua Noſtri colnple llo ie et voS gi ecdi Me mar ng C miniſte Demnus Lervan ſeruab Kerii kereke ilctr eſt U chanclt et l⸗ ſugol e fuenin 1 mene n Con o int. Chrifir r col⸗ voolenn 1. . 1s Mn ,MN 4 ertp⸗ ilin e⸗ ent N un ⸗ lul um e renit in Al⸗ L. I B E R III, .Y 515 dem carnem, eundem ſanguinem, et eadem oſſa te- cum habet. Vnum corpus eſtis, et vnus ſpiritus, ex eadem carne, et eiſdem oſſibus. Maior eſt hæc no- ſtra cum Chriſto ſponſo coniunctio, quam viri et vxo- ris, qui in carnem vnam ſunt vnum. Plus communi- cationis cum ipſa Chriſti ſubſtantia habet noſter inter- nus homo, quam habuerit mater eum in vtero gerens, in quantum carnalis mater. Matth. 12. IIe vere eſt pater et mater Chriſti, qui eum in credentium cordi- bus vere generat. Ile eſt vere frater et ſoror Chriſti, qui filiationis eius eſt vere particeps. Mundana hæc omnia, fratres, matres, et patres, facile ſunt propter Chriſtum omiſſuri, qui communicationem Chriſti guſta- rint. Atque ita vere centuplo plures fratres, matres, et patres, in hoc ſeculo per Chriſtum lucrifacturi. Per- ſpicua magis hæc erunt libro ſequenti, cognita interni noſtri hominis ſubſtantiali formatione. Tunc denuo completam videbis Chriſti prophetiam, Ioan. 14. In illo die vos cognoſcetis, quod ego ſum in patre meo, et vos in me, et ego in vobis, ſubſtantialiter. Nam qui edit meam carnem, et bibit meum ſanguinem, in me manet, et ego in eo maneo fübſtantialiter. Magna'quoque huius charitatis vis ex lege colligi- tur. Nam complementum legis, quod eſt charitas, hic in nobis completur. Operum legis iuſtitia (quæ erat, vt qui faceret ea homo viueret in eis) ex abun- danti hic quoque completur: vt hoc nos faciendo, in Chriſto viuamus, ac in ea cæleſti Chriſti vita ſer- uemur. Sicut filii Iſfraël fide et baptiſmo Iordanis ſunt in terram ingreſſi, adepta promiſſione: et poſtea, vt in terra illa ſeruarentur, leges alias acceperunt, quas faciens homo viueret in eis: ita nos fide et baptiſmo ad Chriſti regnum aſſumpti hoc charitatis Chriſti miniſterium, velut legis complementum, ſeruare de- bemus, vt in cæleſti hac Chriſti vita ſeruemur. Seruamur ita, ſicut in paradiſi vita per lignum vitæ ſeruabatur Adam. Magna igitur eſt huius mini- ſterii vis, quod ad omnium conſummationem eſt K. 2. a Chri⸗ — 5316 DE MINISTERIIS ECCLESIAE à Chriſto tam ſolenniter inſtitutum. Nunc de præparatione, quæ ad cænam domini re- quirirur, et de confeſſione, id ſolum dicamus, quod eſt ſacris literis proditum. Incircunciſis et immundis non licet hanc cænam manducare, Exo. 12. et Num. 9, paſſim iubet lex eorum animas excindi, qui immun- di accedebant ad eſum ſanctificatorum: id quod vm- bra fuit huius veritatis. Antequam igitur ad menſam domini accedas, te ipſum probabis, ne indigne ſumas, ſicut Paulus ait, Probet ſe ipſum homo, et ſic de pa- ne illo edat, et de calice bibat: qui enim indigne ſumit, reus eſt corporis et ſanguinis domini. I. Cor. TI. Probatio vero ea eſt, quam docet idem Paulus, dicens, Vos ipfos probate, num ſitis in fide. 2. Cor. 13. Qui ſeipfum probans, in ſeipſo Chriſti ſpiritum placatum non agnoſcit, aut conſcientiæ remorſum ab- ſtrahentem ſentit, abſtinere tunc debet. Peccabis, ſi hæſitans manducabis, non ex certa fide. Abſtine igi- tur, ieiuna, ora, Chriſto confitere delicta tua, et ab eo veniam pete. Vade, reconciliare fratri tuo, ſi ha- bet aliquid aduerſum te, delictum tuum, ſi eum offen- diſti, non negando, ſed ingenue id illi confitendo, vt poſt Chriſtum Iacobus docet, Marci 5. et laco. 5. Ita debemus alterutrum delicta confiteri, et reconcilia- ri. Si incidat inter aliquos iurgium, et quiſque eorum ſe inde iuſtificet aduerſarium reum faciens, rei ambo inuenientur. Si autem quiſque eorum ſe coram alio reum faciat, tunc concordia diuina naſcetur, et inde ambo ad cœnam domini proficiſcentur. Si de re aliqua quis adhuc hæſitat, peritis ſe miniſtris oſtendat, eccleſiæ presbyteros conſulat: qui eum inſtruent, in fide firmabunt, et pro eo orabunt. Si quem in aliquo fraudauerit, reſtituet antequam ack iudicem veniatur. Confeſſio igitur hæſitanti prodeſt, ad extirpandam conſcientiam malam. Poteſtas mini- ſtris eſt, remittendi peccata, et reconciliandi ho- mines Deo. Qui contempferit iudicium, in cæ- na il- In ille cet . quaſi Aliqua gendo corce ſe con euelur ne zec peccate kemitti Perven des la Non C Lokru dum non omnen terran menſa Potäns Voran mand lis fünt rita, dehen ſeckns glitun le d dut 60 V kN di Muni 1.. Onhlnl ke. Ins, Il Jod. ſie de Nr l. 1. eumn oki⸗ ftente, 1 t In.? ve eNd 1 6 ſe colal Atll int. , niits i en int. n 4 ip ihk ,1, ndi 1 . i⸗ LI B E R III.„„ 517 na illa malum accipiet, vt pleroſque ibi iudicari do- cet Paulus. Eſt ergo ad cænam domini præparatio, quaſi ante baptiſmum pœnitentia, vt fiat ibi remiſſio aliqua, et ſanctificatio maior. Vt in lege quis tan- gendo carnem ſanctam ſanctificabatur, ita et nunc corde tangendo. Cæna domini myſterio quodam in ſe continet vetera ſacrificia, tam expiatoria, quam euchariſtica. Charitas cænæ peccata multa operit, ne accedenti imputentur. Sanguine in remiſſionem peccatorum effuſo, nos tunc potans Chriſtus, peccata remittit, ſordes videlicet, et immunditias, quæ ſu- peruenerunt. Qui lotus eſt, indiget adhuc, vt pe- des lauet, id eſt, ſordes in via contractas emundat. Non communicaret nobis Chriſtus ſe ipſum, niſi vas noſtrum mundaret, cum non cadant in vas immun- dum talia dona. At non omnes mundantur, ſicut non omnes veré manducant. Quemadmodum non omnes, qui euangelii audiunt prædicationem, in terram bonam ſemen excipiunt: et non omnes, qui- baptizantur, vere regenerantur: ita non omnes, qui menſæ accumbunt, Chriſtum vere manducant. Quin, potius cum Iuda Iſcariote ſatanam in pane illo de- uorant, iudicium ſibi manducantes, et ea ipfſa iniqua manducatio iudicabit eos. Non ſunt externis ſymbo- lis dona Dei ita alligata, vt cuiuis conferantur: ſed ſunt eccleſiæ Chriſti miniſteria, internis donis deco- rata, in gratiam fidelium. Baptiſmum et cænam ita debemus nos miniſtrare, ac ſi ſemper ſequatur ef- fectus: quia ad id ſunt inſtituta. Quod ſi non ſe- quitur, culpa eſt indigne accedentium. Circa cænæ conomiam id dicimus obſeruandum, ne diuites, qui panem offerunt, plus aliis ſumant, aut priuatim cænent. Schiſmatum hinc fuit ori- go varia, et vndique pernitioſa. Quemadmodum lex damnat priuatas oblationes, Leuit. 17. ita no- bis damnantur priuate cænæ, ſine eccleſiæ com- munione factæ. Paulus merito arguit eos, qui K. 3. paupe ⁸ 5r8 DE MINISTERIIS ECCLESLAE pauperibus eſurientibus inebriabantur, aut priuatim cænabant. Non poteſt Chriſtus eſſe diuiſus: ergo non poteſt cæna effe diuiſa. Diuideretur vero, ſi iſti ſint ſeorſim membra, illi ſeorſim membra, et non faciant vnum corpus. Vnum corpus eſſe debet, per vnum conſenſum participans. Vnus panis in cæ- na eſſe debet, non vna furni torta, ſed in vnitatem communionis a quibusuis oblatus. Panis a quouis ſuper menſam domini oblatus, non debet effici pri- uatus, ſed æque omnibus communicari et frangi. Alioqui non ſeruaretur myſterium corporis domini, quod æque pro omnibus traditum eſt. Falſa tunc eſſet illa propoſitio, Hoc eſt corpus Chriſti: propter eius a corpore Chriſti diſſonantiam. De vino eadem eſt ratio, nempe oblatio ſpon- tanea gratiarum cum benedictione, actio, et com- municatio. Fuit autem vini communicatio neceſſa- ria, et ob ſanguinis myſterium, et quia ratio cænan- di id exigit. Ad iuſtam enim refectionem, fi detur, et ſi egeas, licet tibi panem manducare, et bibere ad ſobrietatem. Ita de eſurientibus contra ebrios docet Paulus, et citat Tertullianus. Sicut ad iuſtam refectionem olim quiſque veſcebatur carnibus agni, et cæleſti manna: ita et in cæna domini, quæ ibi figurabatur. Eodem charitatis ſymbolo paupeéres po- tamus, ſicut cibamus. Præterea hoc addit vini ſym- bolum, quia habemus ibi ſignum fœderis noui, i. e. remiſſionis peccatorum: ſicut dixit ibi Chriſtus, eſſe ſanguinem noui teſtamenti, pro remiſſione noſtrorum peccatorum effufum. Oportet igitur, ſi ratum nobis eſſe volumus Chriſti pactum, vt ſicut ſanguinem ſuum ille pro nobis effudit, ita nos in eius beneficii comme- môrationem, gratias agendo vinum noſtrum effundamus, communicemus, remiſſionem peccatorum nobis prece- mur, et nos ipſos probemus, ne indigne bibamus. Quan- quam vero nulla ratio ſuaderet, vinum eſſe communican- dum, communicari tamen oporteret, vrgentibus Chriſti ⸗ Ver verbi lilcee Dei, nihula et Or. didit, muni ſacere ritate ſaelit Partie Beati tis n gland tu in facias creſe⸗ ſennn Ccip NoN Corn car mac et Driunin ſ: a Velo,l Ubrl, 4 Wintten 1 uoli eſkci a . et finn⸗ 8 Gonit alla t . propnt Atio hor⸗ et . 0 nertl⸗ tio cenn. ſeen et biben 1n er ilun bbus n perese Finihe oli, . iſtus, 4 nofronm Um Hobs benn Hnn coNN- Undemng, 5 Mec. 8. . nunien⸗ 5 Ci e 4 I. I B E R III. 519 1 verbis: a quibus non licet nobis vel latum vnguem diſcedere, niſi beſtiæ inſtar velimus euertere inſtituta Dei, et mutare leges altiſſimi. Qui nec panem, nec vinum ad cænam offerunt, nihilominus communicabunt, gratias Chriſto agentes, et orantes, vt Chriſtus, qui ſeipſum pro eccleſia tra- didit, eo euchariſtiæ ſymbolo ſe velit eccleſiæ com- municare, omnes ſui corporis et ſanguinis participes facere, ac omnes in vnum corpus, per mutuam cha- ritatem magis ac magis ædificare. Hæc charitas fidelibus omnibus fufficit, vt fiant corporis Chriſti participes. Beatius tamen eſt dare, quam accipere. Beatius tibi erit, ſi Chriſtum ipfum tu in tam mul- tis membris nutrias, quam ſi te alius nutriat. Ecce quanta ſit. vis huius charitatis, vt Chriſtum ipſum tu ibi fubſtantialiter nutrias, et in multis creſcere facias: ipſe quoque te ſubſtantialiter nutriat, et creſcere faciat mutua charitate. Peculiare hoc eſt ſignum, per quod voluit Chriſtus cognoſci, nos eſſe diſcipulos ipſius, ſi charitatem habuerimus mutuam: non verbis, ſed factis ipfis expreſſam et auctam. Alias escas præter panem et vinum ad cænam domini non offerunt Chriſtiani, quanquam in lege carnibus agni cænaretur, typo veræ carnis agni im- maculati Ieſu Chriſti, quæ nobis eſt vere cibus et vere cænanda datur. Docuit nos hic Chriſtus rem facilem, quæ iugiter in Vſu eſſe poſſit. Po- culum alterius rei fufciet, in prouinciis vino ca- rentibus: idemque erit charitatis et communica- tionis ſymbolum. Sufficiet eadem ratione panis alterius grani, ſi frumento careamus. In eisdem duabus rebus, cibo et potu erit cæna Chriſti, in quibus eſſe ſolent aliæ cænæ. Quanquam in- dignum ſit, ſi quis deteriora offerat, grata tamen animo accipiendum eſt. Docuit nos hic Chriſtus . K. 4. euange g20 DE MINISTERIIS ECCLESIAE euangelicam paupertatem, vt non ſolum parce tempo- tt dift ralibus fruamur, ſed et indigentias quasuis alacriter gimur. feramus: cum præſertim ille carnem ſuppeditet, no- ritas 6 bis panem et vinum offerentibus. nobis Panem et vinum hic offerri dico, non ad eum mo- tt Vin dum, quo a Papiſtis in ſacriſcio Babylonico fit cere- E et monialis oblatio: ſed quia Chriſtiani panem et vinuum deer offerebant et donabant. Vnde nomen fumpfere offer- it. torium et miſſa. A panis et vini offertorio, ſeu lar- er fregn gitione illa dicitur miſſa. Vox illa eſt vulgaris Sy- Trtoril riaca, ſeu Chaldaica. Chaldæorum lingua, quæ apo- Arlent ſtolorum tempore apud Iudæos erat vulgaris, dicitur erat he Miſta, N&' miſſa, quaſi largitio, oblatio, ſeu penſus qui- tobis dam ſpontaneus. In eadem ſignificatione Hebraice 118, 1 ſcribitur miſſah, cum finali aſpiratione, quæ in prola- NiS tione omittitur. Eius miſſe meminit Moſes Deut. 16. lie via vbi miſſam ſpontaneam vocat. Ibi dicitur ex collectis bylon terræ frugibus de area, et torculari tuo, ad commune uId i pauperum, viduarum, et peregrinorum conuiuium, et hon miſſa ſpontanea, largitio ſpontanea, diffuſio ſponta- Eelerin nea manus tuæ charitate liquefactæ: iuxta vim ver- 6t vini bi mas, quod eſt liquefacere, diffundere, ſicut ii ſe charitas diffundit. Miſſam, inquit, ſpontaneam, o e ſeu largitionem ſpontaneam manus tuæ, quam dabis topt iuxta benedictionem domini Dei tui, et epulaberis cetur corum domino Deo tuo, cum paupere, peregrino, pore vidua. Noſtrum igitur munus eſt miſſa ipſfa, non Vigere Babylonici ſacrificuli. Nos benedictionem noſtram Ebin ipfi eccleſiæ largimur, non ſacrificuli illi, qui aliena illieni ſemper deuorant, et ſua nunquam largiuntur. Ipſum en donum eſt ſcripturis benedictio, ſicut Deus nobis cleſiz donans, nos benedicit. Quiſque noſtrum eſt ſic- ł Gommib ut Melchiſedech, rex et ſacerdos, ibpfi familiæ gebatn Abrahæ panem et vinum proferens, et benedictio- n nem. Eſt itaque miſſa, donorum benedictionis lo Dei diffuſio quædam, communicationis deflux- ”” us, largitio illa offertorii, quam nos liberali niclit et diffu Antia iet, N. eun . . te et. Keulr rig . : Jur N 1s, Cir e . 1 coleſi 5 ſei nulull, 1, ſont rin w⸗ ſine⸗ ele, e Outiee Lun epllbei veteg Nh gi n ¹ . 1. nii . = = — =— Iben. TL. I B ER III. 52 1 et diffuſa manu ipſi eccleſiæ ſponte offerimus, et lar- gimur, vt Deus nobis largitus eſt. Ita ſe ibi cha- ritas Chriſtiana diffundere debet, vt Deus ſfuam in nobis diffundit,; non folum nobis externum panem et vinum benedictione ſua, et cæleſti pluuia donans, ſed et corda noſtra cæleſti alia irrigatione perfundens, vt alterius panis et vini internus prouentus in nobis fiat. Nimirum igitur, ſi tam frequens erat olim miſſa et frequens hoc ad menſam domini, panis et vini of- fertorium, vt apoſtoli ob id ipſum quotidie occu- parentur in miniſtrando menſis acto. 6. Nota tuúnc erat hæc Chriſtianæ Charitatis vis, quæ iamdudum nobis periit. Quoniam, inquit, abundauit iniqui- tas, refrigeſcet charitas. Veſtigium tamen hoc de panis et vini offertorio in noſtri ſeculi miſſis ho- die videmus: quanquam Papiſtæ miſſam ſuam pro Babylonico quodam ceremoniali ritu nunc vſurpent, mira illuſionis efficacia. Petri traditionem ſactant, et non vident, quam longe a Petri traditione re- ceſſerint. Nam Petrus in populi miſſis, ſeu panis et vini' largitionibus, gratias Deo agens, orationem dominicam, et verba cænæ domini referebat, quan- do panem fingulis diſtribuendum frangebat. An propterea ceremonialis hic ritus Papiſticus miſſa di- cetur? Vnde miſſla? Admiratione profecto, et ſtu- pore duceretur nunc Petrus, ſi mimicum hunc ludum videret, a mitratis illis, cucullatis „ et raſis, cum veſtimentis illis ita celebrari, vniuerſo populo tam inſigniter idololatrante. Papiſticæ huius miſſæ ori- ginem hinc licet colligere. Nam initio naſcentis ec- cleſiæ antequam liceret publice congregari, in ſingulis domibus erant eccleſiæ, et per fſingulas domos, fran- gebatur panis. Ex quibus conuiuiis per ſingulas domos, vocato vno aut altero presbytero, factis, orta eſt oc- caſio priuatæ Papiſticæ miſſæ, ab vno ſacriſficulo factæ. In qua multis adhibitis hiſtrionicis pompis, et ceremo- nialibus Picuris, ſolus ille comedit, aliis ſpeclaculum 522 DE MINISTERIIS ECCLESIAE obſeruantibus. Nulla igitur in Papiſtica miſſa ex panis et vini offertorio fit nunc euchariſtia, nec com- munio aliqua. Panis ille offertorii non in commu- nione frangitur, ſed a ſacrifieulis rapitur, vt oblata olim rapiebant Babyloniorum ſacerdotes. Imo pe- cunias nunc videmus pro viuis offerri, panem et vi- num pro mortuis, et candelas pro idolis. O faci- mus horrendum. Mortui mortuis offerunt panem et vinum ad cænandum, candelas idolis, et ſa- crificulis mammona. Nulla in Babylonica illa mif- ſa eſt euchariſtia, nulla communionis cæna, nulla charitas, nulla corporis Chriſti participatio. Sed velut in ſynagoga ſatanæ, ſacrificulus ſibi ſoli fran- git rotulum azymæ hoſtiæ, et priuatim deuorat, di- cens, corbam, hoc etiam vobis proderit. Ad hunc ſane modum rudi plebeculæ imponebant olim phari- ſæi, ſua traditione inuertentes mandata Dei, Matth. 15. et Marc. 7. Deteſtanda eſt ibi abominatio, fa- cere Chriſtum priuatum, deteſtandus quoque azymi panis Iudaiſmus. Sed infermentati ſynceritas aliter eſt nobis ſeruanda, I. Corin. 5. Prohibitionis fer- menti myſterium impletum eſt per Chriſtum. In ſignum tollendi fermenti veteris, a dæmone indu- cti, quod erat fermentum malitiæ, prohibuit lex, fermentatum aliquod offerre, ſed in azymis celebra- re. Hinc contrario modò, nos fermento nouo re- gni cælorum efficimur noua conſperſio azymi ſyn- ceritatis, fublata dæmoni poteſtate, nos amplius ſuo modo fermentandi. Contra Papiſticos azymos vide Originem in Mattheum, homilia 35. eius hæc ſunt verba: Requiret imperitus aliquis cadens in E- bioniſmum, Si Ieſus celebrauit corporaliter paſcha mo- re Iudaico in azymis, conueniet nos imitatores Chri- ſti ſimiliter facere. Non conſiderans, quoniam lefſus, cum veniſſet plenitudo temporis, factus eſt ſub lege, non vt eos, qui ſub lege erant, ſub lege relinqueret, ſed — Vt ed Vt ed educe non fuerun ſi; e tualite limus Uupmie Hec elle m. MiS cepto⸗ Pius ſacrit d omne cOhI ſcent Antie illi o ſiecut celkun Lucx corar Dei llote dbech tionit liio ſeeln mod rari, ttonn r inlerr lam Nilt 4 Ilec . . 1 conm. Vt CN Ino en et i nt pmnen (et l⸗ illa n 11, M. tio. N ſoli en Nortt, Ad bur lin u. ato⸗ e M itäk At iolis e tun. 1 ne ind⸗ buit e⸗ Nolo ⸗ zri . I. I. B E R III. 52 3 vt educeret eos ex lege. Si ergo ideo venit, vt educeret eos, qui erant ſub lege: quanto magis non conueniet, illos introire in legem, qui prius fuerunt extra legem? De litera ergo legem egreſ- ſi, et intra virtutem ſpiritualem conſtituti, ſpiri⸗ tualiter celebrantes implemus legalia omnia. Expel- limus vetus fermentum malitiæ et nequitiæ; et in azymis ſynceritatis et veritatis celebramus paſcha. Hæc ille manifeſte docens, Ebionitarum hæreſim eſſe nune Papiſticam, quæ azymis et aliis Iudaiſ- mis abutitur. Nulla ratione potuit Antichriſti præ- ceptor ſatanas, diuinam hanc communionem tur- pius maculare,; quam Iudaiſmos commiſcendo, et ſacrifieulis illis permittendo priuata illa ſacrificia; ad priuatum lucrum facta. Qua ratione eiusmodi omnes a Petro et Iuda vocantur maculæ, ſeorſim conuiuantes in erroribus ſuis, et ſemet ipſos pa- ſcentes: qui in ſua perditione peribunt, cum ſuo Antichriſto, perditionis filio. 2. Pet. 2. Multis illi ornamentis et aureis veſtimentis, ſuam miſſam, ſicut et rêliqua omnia depingunt. Sed quod ex- celſum eſt hominibus, abominandum eſt coram Deo. Lucæ. 16. Fucauerunt, inqult, ſermones falſos coram domino Deo ſuo. 4. reg. 17. Scientiam Dei amat Deus, plus quam omnia illa ſacrificia, Hoſeæx. 6. et pſalm. 39. Verbo ſuo ſimpliciter obedire vult Deus, non diuinationibus, et adinuen- tionibus noſtris, quantuncunque pulchris, et re- ligioſe excogitatis: vt vere dicatur theraphiſticum ſcelus, vanitas, et diuinationis augurium, quoquo- modo tergiuerſari, et gloſſis circa Dei verbum augu- rari, I. Samu. I5. An non vanitatis eſt diuinatio, dæ- monum figmentum, et Antichriſti præludens augurium, ex quibusdam fidei Petri teſtimoniis regium Papatum inferre? Theraphiſticum ſcelus eſt, ex detortis quibus- dam ſcripturæ locis idola et cucullas inducere, et 524 DE MINISTERIIS ECCLESIAE traditiones varias tanto ſacrilegio de libro Dei fuffu- rari. Ne igitur diuinatores dici poſſimus, faciendum pure nobis eſt, quod Deus præcipit, non quod re- Gum nobis videtur. Deut. 12. quanquam id bono ze- 10 nos facere videamur, vt faciebat Saul, dicto cap. 15. Sicut nos delactamur in adinuentionibus noſtris, ita Deus delectatur in illuſione ſenſus noſtri, Eſa. 66. In vanum colitur Deus a Papiſtis per Papæ doctrinas, et mandata hominum, Matth. 15. et Marei. 7. Ab- ſtulit dilectus Deo Chriſtus a Papiſtica eccleſia carnem ſanctam ſuam, propter illius maleficia, Iere. 11I. vt ita deluſi ſuper albedines ſacrificent, Eſa. 65. Come- dent, inquit, de fructu viæ ſuæ, et adinuentionibus ſuis ſaturabuntur, prouer. I. Nemo igitur miretur, ablatam a nobis eſſe eæxnam, cum præſertim ſine ba- ptifmo non poſſit eſſe cæna. Hic ipſe iugis et perpe- tuus panis eſt, thamid, iuge illud, quod An- tiochus ſuis decretis nobis eripuit, vt ait Daniel. Nam iugis eſt huius panis oblatio, et iugiter eſſe voluit Deus panem hunc coram facie ſua. Aliud item erat, iuge ſacrificium, de quo Exo. 29. et Nu. 28. quod per Antiochum eſt ſublatum. Iugis erat ignis coram domino, et alienus interdicebatur, Leui. 6. 10. et 24. Per Antiochum vere extinctus eſt ignis ſpiritus ſancti in eccleſia, et ignis alienus inductus. Nihil ille integrum reliquit. Ex hoc toto tertio libro inferas, miniſteria noui te- ſtamenti eſſe miniſteria ſpiritus, propter ſpiritus arca- nam et internam efficaciam. 1. Cor. 4. et 2. Cor. 3. Spiritus ratione eſt interna euangelii prædicatio, in- terna generatio, et interna manducatio, ſicut per ſpi- ritum data eſt nobis lex interna, ſeripta atramento, et tabulis internis. Externa vero data ſunt miniſteria, vVt teſſeræ, et indicia certa internæ actionis „ Vere præſentis. Det nobis Ieſus Chriſtus miniſteria hæc ita ſeruare, vt ſit ipſe ſemper in medio eccleſiæ. Amen. De Or- D⸗ Ncede Oblern mo tum in egerit Kis d docto⸗ Vunter tedem borunn nec itter baptit Verbu eſſea in en e ( cedat Plleite run te n legare et ( 2ans. tet, Dei ſ. Gvod. bonox. Gicto e s nolii ,El. & ſin armn re. II. 3. (N entioninn. le Ditt n De r Col 4. ele nt iten e⸗ olit⸗ rleß⸗ ramentd Piritet. 8, r le ¹ Anel. el uuuß D E O& RD I N E MVYSTERIORVM RE- generationis. LIBER QVARTVS. P Ropius iam ad peculiaria baptiſmi myſteria accedentes, vt doctrinam, pœnitentiam, et fidem, prærequiri oſtendamus, Chriſti ſermones nobis vnice obſeruandos in animo primos reponemus, vt quem- admodum ab eo præceptum eſt, verorum diſcipulo- rum inſtar nos exequamur. Obſeruandum item, quid egerit ipſe, quid apoſtoli, vt ex eorum dictis et fa- ctis diſcamus ſapientiam. Quod doctrina Chriſti prima requiratur, ipſius doctoris verba manifeſte nos docent. Matth. vltimo. Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos. Con- cedemus cuiquam mortalium, vt ordinem, vim ver- borum, ipſaque Chriſti verba nobis ſuffuretur? Imo nec apicem vnum de verbis Chriſti nobis inuerti per- mittemus. Chriſtus ait, Docete baptizantes. Pædo- baptiſte aiunt, Baptizate non docentes. Omitto verbum, Euntes: quod indicat, miſſum a Chriſto eſſe debere miniſtrum. Doctrinæ nunc ordinem et in eo dicto, et in aliis obſeruo. Primum omnium, quæ Chriſtus egit aut præcepit, fuit docere. Do- cebat autem pœnitentiam, et fidem, dicens, Reſi- piſcite, et credite. Quanquam vero nullus verbo- rum Chriſti ſit ordo, quanquam prius et poſterius te non moueant: tamen ea verba eſſe coniuncta, negare non potes. Ergo qui baptizat, non pot- eſt Chriſti præceptum exequi, niſi doceat bapti- zans. Iuxta vim relatiui eos, intelligi opor- tet, Docete omnes gentes, baptizantes eos, (cili- cet, Doctri⸗ nde. 5626 DE RECENERATIONE cet, quos docuiſtis. Quid hic vos dicetis pædobapti- ſtæ? Baptizate eos, quos docuiſtis, vt Chriſtus præ- cepit. Græca vox uæœhe Sνρνα⁰ρ, proprie ſignificat, di- ſcipulos facite, baptizando eos. Adde, quod Chri- us in eo præcepto bis meminit doctrinæ, ante ba- ptiſmum, et poſt. Primo dixit babnTsναναατα baptizan- dos. Secundo dixit dι ααρνω᷑νꝶeνε baptizatos. Primo in poenitentia et fide initiandds omnes præcipit. Poſtea addit, dicens, docentes eos ſeruare omnia, quæ præ- cepi vobis, nempe charitatem, et cænam. Quæ omnia eſto ſint ſemper docenda, tamen ante baptiſmum non eſt neceſſarium ita docere, ſicut pœnitentiam et fidem. Ex Marco etiam habemus verba Chriſti, quæ nolim accipias, vt verba libri ſignati, ſed vt verba viua: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, ſaluus erit. Qui crediderit, me eſſe Meſſiam filium Dei, et in hac fide baptizatus fuerit, ſaluus erit. Ecce regulam Chriſtia- niſmi, credere et baptizari. Non ſolum ordo verbo- rum Chriſti prius credendum docet, ſed quia prædi- candum antea præceperat. Ite, inquit, prædicate euan- gelium. Prædicate, me eſſe filium Dei, qui in cælis regnô, et mihi credentibus omnia dono. Qui ex au- dientibus id crediderit, et credendo baptizatus fuerit, ſaluus erit. Videant pædobaptiſtæ, quod totis euange- liis Chriſtus egerit, vt eius imitentur veſtigia. Primum quod Chriſtus egit, fuit, pœnitentiam et euangelium regni prædicare, vt reſipiſcerent et crederent. Nouiſ- ſimum autem, quod præcepit, fuit baptiſmus. Vbi ite- rum præceptum de prædicando et docendo, quod prius dederat, repetens, præmiſit dicens, Docete, vt credant, et credentes baptizate. Item vt omnis Chriſti actio ſit noſtra inſtructio, Chriſtus triceſimum agens annum ba- ptizatus eſt, Lucæ. 3. Idque magna myſterii et perfe- ctionis ratione: cum illa ſit ætas viri perfecti, et pla- ne adulta Chriſti, in qua quis efficitur capax myſterio- rum regni, in qua fit vera hominis innouatio et reſur- rectio. Chriſtus inſuper orans baptizatus eſt, vt ait Lu- cas: er — 45: e 1poſtol guod Deum, ſtus ani Chrittin iamn et Cicitur, Gicand. in nom lm, 1 Chriſti k: Ma — Clriſti 1i. Nn (en ei inped coceri i doe tecleſſe Kianng Verd D Uatis e⸗ Ktis in Juoa un di Monſtr flit, Re eet M. TuNtO Petrs fümpn Dulls. Uapſte Kipre upti Mnite dcohert⸗ hnr. fen,. od C. Ante N. Paptinre Prinok . Me gue prr ur onn nnumn . gue rl 1bu W. erit. ( X kue ie⸗ 1Ctiir. do fetdo in gel⸗ elte eltr. iin a ni e *½ is flet 6 eunt angeln 4 Nu. We Nod anH t ctecn at mmun dr et eſ⸗ ,erſt⸗ Gfen- et tel (451 4 I. I B E R IIII. 527 cas: ergo nos orantes debemus baptizari. Chriſtus et apoſtoli ſtatim poſt baptiſmum prædicare cœperunt: quod pædobaptizati facere nequeunt. Rogo te per Deum, lector, an temere factum putes, quod ſit Chri- ſtus anno triceſimo baptizatus? Et an debeat homo chriſtianus ad imaginem Chriſti baptizari? Conferamus iam et coniung gamus euangeliſtarum verba. In Marco dicitur, Ite, prædicate euangelium. In Luca vero præ- dicandam ait pœnitentiam, et remiſſionem peceatorum in nomine Chriſti. Ergo ſi prædicare Chriſti euange- lium, ſit primo pœnitentiam prædicare, ſit hanc in Chriſti remiſſionem peccatorum credentibus annuncia- re: manifeſte ſequitur, apud pædobaptiſtas non poſſe Chriſti euangelium ſecundum hanc rationem prædica- ri. Nam antequam pœnitentiam alicui prædicent, fa- Ctam ei iam dudum eſſe dicunt remiſſionem peccatorum in peædobaptiſmo. An non certo tempore quis incipit doceri? An non eſt aliquod initium pœnitentiæ ex ipſa doctrina? Conſtat igitur verus ordo miniſteriorum eccleſiæ Chriſti, vt primum omnium ſit docere. Chri- ſtianus omnis a ſpiritu incipit, et a doctrina incipit. Eſt vero pœnitentiæ et fidei prima doctrina, eaque tam pri- uatis catechiſmis, quam publicis concéionibus, Vt Chri- ſtus ipſe docebat. Quod autem peœnitentia baptiſmum præcedat, VItra iam dic ta poteſt ex ipſis Chriſti et apoſtolorum actis de- monſtrari. Nam primum verbum prædicationis Chriſti fuit, Reſipiſcite, Vitam emendate, Pœnitentiam agite. Mat. 3. et Marc. I. Idem in prima ſua prædicatione prædica- runt oômnes apoſtoli, Marc. 6. Et poſt reſurrectionem Petrus chriſti præceptum primus exequens, ad pœniten- tiam primo exhortatur, acto. 2. Idem facit ca. 3. et . Et Paulus. cap. 20. et 26. Sed nihil apertius, quam Ioannis baptiſtæ ad Chriſtum præparatio. Totus ipſe Ioannes ba- ptiſta, et vita tota ipſius, typus eſt pœnitentiæ, ſidem Chri- ſti præcedentis, ſicut Ioannes ipſe prior miſſus eſt. Chriſti baptiſmum præceſſit Ioannis baptiſmus, qui erat profeſſio poœnitentiæ: ad quem venientes confitebantur peccata ſua, id eſt, Pœni⸗= tentia, — 52 8 DE RE GENERATIONE ſua, id eſt, profitebantur ſe peccatores, et malo- rum pœnitentes. Baptiſmi ipſius doctrina erat ad pœnitentiam exhortatio, et rigida, vt terrore perculſi auditores contererentur, et reſipiſcerent. Rigide in- crepabant Chriſtus et Ioannes phariſæos. Rigide ita beſtiam et beſtiæ miniſtros increpare debemus, ſi forte aperiat Deus eorum oculos, et dormientes euigilet, vt corde compuncti reſipiſcant, et impleatur in eis Danielis prophetia, de iis, qui in terræ puluere dor- miunt. Hoc proprium eſt prædicationis pœnitentiæ, terrorem incutere, vt faciebat Ioannes, ac etiam Chri- ſtus, Matth. IJ I. et Luceæ. 13. Pcnitentia ergo non ſolum a malo conuertit, ſed et intus conterit: malum ibi diſplicet, vbi bonum placet: quod et verbum 65 nacham aperte nobis indicat. Aduerte autem, quod reſipiſcentiæ primus motus, fidem Chriſti præcedens, erat quædam ad Deum conuerſio cum malorum diſpli- centia. Hine Paulus prædicabat pœnitentiam erga Deum, et fidem erga dominum lIeſum Chriſtum, acto. 20. Ilo- annes quoque antequam Chriſtum indicaret hominibus, erga Deum ipſos a malefactis refipiſcere docebat, Matth. 3. Hanc pœnitentiam et reliquum baptiſmi or- dinem notauit Ezechiel cap. 36. eripiendos nos eſſe, dicens, a viis gentium ad fidem ſaluatoris, effunden- dam ſuper nos aquam mundam, et dandum nobis ſpi- ritum ſanctum. Eodem ordine ea tradit Petrus acto. 2. Poœnitentiam primo agite, deinde baptizabimini in remiſſionem peccatorum, in fide et nomine leſu Chri- ſti, et accipietis donum ſpiritus ſancti. Idem docue- rat Chriſtus, Reſipiſcite, et credite: deinde, credite et baptizamini, Marci. I. et 16. Reſipiſcant igitur pædobaptiſtarum infantes, vt baptizari poſſint. Aliud rurſus pœnitentiæ argumentum colli- gimus ex verbis apoſtoli, Heb. 6. Fundamen- tum noſtræ ſalutis poſt opera mortua peœniten- tiam vocat et fidem. At pædobaptiſtæ huic fundamento non innituntur „ nec funt ipſi vn- . quam 1 4 guam baptit docet inqui ſeruie per d ſtolus fuerin Per p dtis Cmnit rum tia p. in m cree ic to adſer nobis eulexit ihle p erita ſoris Perdan Potet Morte intelli Uis e liplin Crick Doſten kellert Giſh Deecz knit loann et nl⸗ 1 erit 1 re henl itent, tiam Cr. rit: Win bum en, Inl tronts run ci,- erlaen, 1o.,20, onit⸗ ptinit⸗ Mi nobis ⸗ et inti D lein ele⸗ 15. Mndek⸗ LIBER IIII. 529 quam ab operibus mortuis ad pœnitentiæ, fidei et baptiſmi ſacramentum perducti. Opera mortua idem docet eſſe, quæ ante patrabamus delicta. Purgabit, inquit, conſcientias noſtras a mortuis operibus, ad ſeruiendum Deo, Heb. 9. Et cum eſſemus mortui per delicta et peccata, Ephes. 2. Ait deinde apo- ſtolus dicto cap. 6. fieri non poſſe eos, qui ſemel fuerint illuminati, ſi prolabantur, renouari denuo per pœnitentiam et baptimmum. Nec vltra pro pec- catis reliqua eſt hoſtia, quia vnica eſt tantum pro omnibus oblata. Vt non eſt poſſibile, Chriſtum ite- rum crucifigi, ita non eſt poſſibile hunc ab eius gra- tia prolapſum, iterum baptizari, cum baptiſmus fiat in mortem Chriſti. Quod enim nos fide iuſtificemur, credentibus peccata remittantur, ac cæleſtia donentur, id totum non noſtræ fidei meritis, ſed paſſioni Chriſti adſeribendum eſt. Chriſtus ſua paſſione eam gratiam nobis obtinuit, ſicut ſua reſurrectione in cælum nos euexit per baptiſmum, nos regeneratione innouando, ipſe per regenerationem factus nouus homo. Vnde merito colligit Paulus, applicata nobis debite ea paſ- ſionis et reſurrectionis Chriſti beneficia, ſi ea poſtea perdamus, non poſſe amplius recuperari, ſicuti necç poteſt Chriſtus denuo mori pro nobis, vt iterum in mortem eius baptizemur. Relapfum hic hominem non intellige, qui poſt baptiſmum Chriſti peccatum quod- uis commiſit. Sed relapſum, ſeu a gratia Chriſti pro- lapſum intelligit Paulus eum hominem, qui ſemel a Chriſto per baptiſmum regenitus et illuminatus, eius poſtea fidem abnegauit, ad Paganiſmum vel ludaiſmum reuerſus. Talis nunquam amplius baptiſmi gratiam, ſan- cti ſpiritus ac regni cæleſtis donum recuperare poterit. Peccatum maximum eſt in ſpiritum ſanctum, ſi quis illuminatus, poſtquam cæleſtia ſpiritus ſancti dona gu- ſtauit, Ethnicus denuo fiat. Hoc eſt peccatum, pro quo Ioannes ait, non eſſe orandum. Quid ſi talis poœniteat? LE Reeipon- s530 DE REGENERATIONE Reſpondeo, Id Dei eſt iudicium, eiusmodi ſcienter relapſos eſſe ita indurandos in reprobam mentem, vt nec pœnitere poſſint, nec curent, et quamuis curent, in regnum tamen cælorum non ingredian- tur: ſicut nec Adam eſt per pœnitentiam in volu- ptatis paradiſum reuerſus, nec Eſau per pœnitentiam primogenita recuperauit. Eandem ſententiam repe- tit apoſtolus cap. 10. Si is, qui iuſtificatus eſt, ſe poſt adeptam cognitionem veritatis ſubduxerit, non probabitur animo meo, nec ei pro peccatis reliqua eſt hoſtia. Subducunt autem ſe in perditionem, qui a ſide Chriſti ad Iudaiſmum vel Paganiſmum deciſcunt. Idem tradit cap. 12. Curam, inquit, agentes, ne quis ſit, qui deficiat a gratia Dei. Nam tunc argu- mento Eſau probat non eſſe locum pœnitentiæ, quan- quam ea poſtea cum lachrymis petatur. Monet apo- ſtolus Hebræos, ne in Iudaiſmum relabantur, Chri- ſtum abnegando, vt olim ſolebant poſt Deos alienos ſæpius ire et redire. Nam puerorum inſtar carnales homines ferebantur quouis vento doctrinæ. IIIi et- iam pluries ſoliti lege baptizari (vt hodie Iudæos et Muhametanos pluries ſeipſos baptizantes videmus) pluries etiam ſoliti offerre hoſtias, et ſanguinis ef- fuſiones, arbitrabantur, noſtrum quoque baptiſmum repeti poſſe, vt Mahometus arbitratus eſt, ex le- gis et Ioannis baptiſmi repetitione deceptus. Non intelligens, quod nihil ad perfectionem duxit lex: Chriſti vero acta funt ad perfectionem conſumma- ta. Vanas ergo eſſe illas repetitiones, docet me- rito Paulus. Nam cum ſit nexus quidem baptismi cum veris ipſis Chriſti myſteriis, ſemel tantum peractis, quæ omnia vere in nobis imprimit baptiſmus, non poteſt ille denuo repeti, ſicut nec Chriſtus poteſt denuo mori et reſurgere. Cum baptiſmus ſit vi- uum Dei opus, non poteſt ad mortua opera de- nuo reduci. Non rurſum, inquit, fundamen- tum iaciamus pœnitenti?æ ab operibus mortuis, rurſus Hutſu ad 0 tiam, techie , baptit Grina deam hec nond peccaB licam pecc⸗ conti plem eſt, ritn ſi ex 1erO. lieati⸗ Clritk We dtur iio bem . E exagit Nul ilunin Regari ocl , iſteg lutt um, gi ſner 1 enun, t quumi ingeinr n in W. Cnhitenin tiam ter⸗ tus el erit, MI Niis relint Nnemn,i! Gecient gelles, tune Nr tie, . Movet 4e tur, (M. eos Aent lar enn e IItent Filene, Vgiist bepthne k, al uit h. colim. Coet i⸗ n tte⸗ ſ t ns ſt 1 gpen funim CN uli L. I B E R IIII. 531 rurſus fundamentum fidei. Non eos imitemur, qui ad opera mortua relapſi, repetunt denuo pœniten- tiam, denuo fidem, et doctrinam baptiſmatum, ca- techismum baptiſmorum, quaſi ſint multa baptiſma- ta, vt erant Iudæis. Improbans hic Paulus multa baptiſmata, docet, coniunctam eſſe baptiſmo do- ctrinam, ſicut ait Chriſtus, docete baptizando. Vi- deamus iam, quem ſenſum faciant pædobaptiſtis hæc verba. Nam impoſſibile eſt ipſos relabi, cum nondum ſint erecti: ſed iacent adhuc in veteribus peccatis, et mortuis operibus. Nondum euange- licam illam primam pœnitentiam, nec remiſſionem illam peccatorum nouerunt, qui in baptiſmi regeneratione continetur, cum ibi ſit veræ pœnitentiæ et fidei com- plementum. Antea enim refſipiſcere vere nemo pot- eſt, nec in nouam vitam transferri, niſi novo ſpi- ritu donatus. Pœnitentia, quæ præceſſit, eſt qua- ſi ex prædicatione Ioannis, præparatio quædam. Quæ WNero coniuncta eſt baptiſmo pœnitentia, eſt ex præ- dicatione ipſius Chriſti vera reſipiſcentia, quam et Chriſtus ipſe agere dat. Non eſt vera pœnitentia ante baptiſmum, ſicut nec fides viua, antequam datur ſpiritus viuificans. Sed eſt tantum præpara- tio quædam, eo modo, quo loannes baptiſta ple- bem domino præparabat. Ex dictis vero naſcitur quæſtio, Nouatianos exagitare ſolita, An relapſos illos eccleſia reſpuet?2 Nulla ratione. Neſcimus nos, quis plene fuerit illuminatus. Neſcimus, quis ex animo Chriſtum negarit. Duo ſunt interna iudicia ſeruata. Nos quod noſtrum eſt, faciemus, amplectendo venien- tes, etiamſi intus fingant. In eccleſiæ ſagena ſunt piſces boni et mali, ſemen bonum et zizania, Matthæi 13. Peœnitentia ergo ſemper ducit ad eccle- ſiam, ante et poſt baptiſmum. L. 2. Quod 5,32 DE RE GENERATIONE — Quod vero poſt pœnitentiam, et fimul cum lpſa 1e dn Fides. poœnitentia fides ante baptiſmum, et in ipſo baptiſmo non requiratur, VItra iam relata Chriſti verba plerosque Mub alios habemus ſcripturarum locos, et apoſtolorum tatos praxim, quæ omnia fidem præcedere docent. Vt Ruzin acto. 8. ſi ex toto corde credas, baptizari licet. Spe- M ta ibi, qualis ſit fides illa ad baptiſmum requiſita. aunge Credo, inquit, filium Dei eſſe Ieſum Chriſtum. Hæc enange eſt fides catholica, ad baptiſmum requiſita, quæ tri- R nitarios ſophiſtas in regno beſtiæ perpetuo latuit, vt Ptinib nec crediderint vnquam, nec credere nunc poſſint, Ieſum tun illum crucifixum eſſe verum filium Dei: et in eius nomi- Cetis ne baptizari. Eodem cap. 8. dicitur, Samaritanos, cum Mütn credidiſſent, fuiſſe baptizatos. Crediderunt Philippo ment euangelizanti de regno Dei, et de nomine Ieſu Chriſti. idr Regnum Dei euangelizabat ibi Philippus, id eſt, iam le veniſſe annunciabat: id quod Samaritani adhuc hodie Ann non intelligunt: ſicut de aliis refert Chriſtus, qui ul: ſermonem regni audiebant, et non intelligebant. Ite- bent rum ibi dicitur, quod Simon ille magus credidit, et Kn baptizatus eſt. Item acto. 16. prius iuſſus eſt cuſtos Nrid carceris credere in dominum leſum, et poſtmodum Chri⸗ baptizatus eſt. Et acto. 18. multi Corinthiorum au- hnn dientes credebant, et baptizabantur. Archiſynago- nobi⸗ gus prius credidit domino cum tota domo ſua, et 60, deinde omnes baptizati ſunt. Ad idem acto. I1r. MuIn 19. et Epheſ. I. dicitur, Cum credidiſſemus in do. doer minum leſum, et poſtquam credidiſtis. Idem or- woni do præcedentis fidei probatur Ephe. 4. et Heb. 6. Efficaciter idipſum oſtendit Paulus Rom. 6. ſi eius kiei verba quis acutius ſcrutetur. Nam COhriſtianos 0- guice mnes ait per baptiſmum cum Chriſto eſſe mortuos, et omnes, qui funt per baptiſmum cum Chriſto mortui, eſſe iuſtificatos a peccato. Ergo ſi omnes 00 rite baptizati ſunt iuſtificati, neceſſe eſt, omnes cre- ei 10 dentes fuiſſe baptizatos, cum iuſtificatio ſit ex fide. un Omnes baptizatos ait Chriſtum induere, Gal. 3. Indue- nn re quis Cun h Depüinn Pletoe 0Cſtolonnn elt. N. cet Ne⸗ reglilt. Un. He (We t. latuit, 1 Int, lein eins von⸗ tnno, e t Dlüüpe en Crit. tue hee gſku, 6 hen F kelilt4. fonmn fii C. 1 InO llen ! Hi 6,16 ſtienos o, n Cv Vnes 1. M. L L B E R IIII. 533 re quis non poteſt Chriſtum ſine fide: ergo baptizari non poteſt ſine fide. Præceptum Chriſti, in actis Paulo datum, neceſſario probat, omnes a Paulo vo- catos debuiſſe per fidem vocari, cum non ad ba- ptizandum miſerit eum dominus, ſed ad euangelizan- dum. Non hoc in baptiſmi contemptum, ſed quia euangelii prædicatio præcedere debet, quia maior in euangelizando, quam in baptizando, peritia requi- ritur, et quia Paulus alios comites habebat, qui ba- ptizabant, ipſe quoque aliquando baptizans. Man- datum eſt Paulo, vt prædicatione aperiat oculos cæcos, vt fide conuertantur acto. 26. In pædoba- ptiſmo nulla eſt ad Deum cônuerſio, nec oculorum mentis apertio. Mandati Chriſti exequutionem can- dide ſeruauit Paulus, fidem prædicando. Multa ideo de fide ſemper loquitur, Iudæorum cæcitate id exi- gente, qui ſpiritualem fidei Chriſti iuſtitiam eſſe car- nali iuſtitiæ operum legis ſubrogatam, non agnoſce- bant. Sciebat Paulus, ad fidem prædicandam ſe eſ- ſe miſſum, et primam eſſe per fidem vocationem. Pædobaptiſteæ tamen neminem ita vocant, quia non 4 Chriſto, ſed a beſtia illa, quæ fuit, et non eſt, præ- ceptum ſuæ vocationis acceperunt. Aut oſtendant nobis, vbi ſit domini præceptum de prius baptizan- do, quam docendo. Nam certum in re tanta præce- ptum requiritur. Certius eſt, quod dixit Paulus, Dogmata omnia beſtiæ eſſe efficaces illuſiones, et dæ- moniorum doctrinas. Friuola igitur eſt pædobaptiſtarum defenſio, qua dicunt, Chriſtum et apoſtolos in prædictis locis, de illis tantum loqui, qui ſunt adulti baptizati. Ec- quidem, verum dicunt. Ideo nos adulti baptiza- mur, vt Chriſtus et apoſtoli de nobis loquantur. Sed pædobaptiſtæ eum non ſint Chriſtiani, ſat habent, ſi de ipſis Antichriſtus loquatur. Ne vnus quidem eſt in ſcripturis locus, de baptiſmo loquens, qui infan- tibus conueniat. Nec de adultis, nec de infantibus L. 3. eſt ſpe 534 DE REGENERATIONE eſt ſpecialis ſermo, ſed generalis regula, Docendos eſſe qui baptizentur, et credere debere. An non ge- neralis eſt, regenerationique propria, cæleſtis illa ſpi- ritus innouatio? Quid eſt baptizari in nomine Chriſti? Quomodo baptizantur in nomine Chriſti, qui Chri- ſtum neſciunt? Nam illa verba, in nomine Chriſti, mentis motum in Chriſtum deſignant: vt id ipſum ſit baptizari, inuocato nomine Chriſti, acto. 22. Er- go ſi hæc adultorum baptiſmo duntaxat conueniunt, iam ſequitur, paruulos non baptizari in nomine Chri- ſti. Si in adultis efficaciam habet baptiſmus ob præ- cedentem fidem, iam ſequitur, in pædobaptiſmo non eſſe talem efficaciam. Si filii iræ ſunt omnes, quot- quot iuſtificationem fidei Chriſti non ſunt aſſequuti, ſequitur, pædobaptizatos eſſe filios iræ. Generalis regula ex nuper citatis Pauli locis ad Rom. 6. et ad Galat. 3. aperte colligitur, Omnes vere baptizatos eſſe iuſtificatos, et omnes baptiſmo Chriſtum induere: ergo paruuli, qui nec credere, nec iuſtificari, nec Chri- ſtum induere poſſunt, nec baptizari etiam poſſunt. Baptizatos omnes ait Paulus ſpiritum vnum haurire, et vnum corpus effici. I. Cor. 12. Ergo infantes non poſſunt ita baptizari. Verbum vitæ et lauacrum aquæ ſimul connectit apoſtolus Ephes. 5. Sine verbo vitæ nulla eſt baptiſmi efficacia: ergo qui non eſt capax verbi, non eſt capax baptiſmi. Omnis, qui natus eſt ex ſpiritu, vocem ſpiritus audit, Ioan. 3. ergo infan- tes non naſcuntur ex ſpiritu. Procuratoris in baptiſmo fidem paruulo ſufficere, ipſi contendunt: quaſi ſub tutoribus et curatoribus ſimus nos, quemadmodum Iudæi. Nulla vera ratione poteſt dictum illud conſtare, imo maximum eſt ſatanæ figmen- tum, omnia deſtruens baptiſmi myſteria: quia ex ſide ſua viuet ipſe iuſtus, et qui crediderit, ipſe ſaluabitur. Fingamus tamen, alienam fidem ſuf- ſicere, et videamus, qualem in tuo pædobapti- ſmo fidem trium ſpirituum ranarum habuerunt patroni patror rann 0 peedo tus, 1 Babyl. tet inn di dom cculan tunsg cintant AWniv. Dylon, Puizati Oblern levir⸗ tun p loanne Poſtea Co.1 Cniſti Kentis, baptin Koin Kian indie itau Parat ſitise ſi ſ n rdo Dorten Nonn flüde Docenins NN. ih. e Chriii Gi C. e (hii ic inn 20. M. Dnuenint ine⸗ ob . tilino nes, A⸗ egnm Cereni 6. 1 büptlumg N indlen ee 1 oNn 1 hauin, Fantes el Prumn A erbo ſir elt chl A Z bos 1 ne ol . e kener gli 4 t, N gen . obint⸗ 4bvenun linni L I,B E R IIII. 535 patroni tui. Oſtenſum eſt in libris de trinitate, eos ve- ram Chriſti ſidem ignoraſſe, et adhuc ignorare. Ergo pædobaptizatus non poteſt dici in fide Chriſti baptiza- tus, nec a Chriſti miniſtris, nec in Eccleſia Dei: ſed in Babylonica et ſatanæ ſynagoga. Denuo igitur nos opor- tet innouari, ſicut denuo efficietur regnum huius mun- di domini noſtri Ieſu Chriſti, poſtquam proiectus fuerit accuſator iſte Babylonicus, qui ob præceptorum ſuorum transgreſſionem nos ſemper accuſat, apo. 12. Denuo cantantes halleluja, ad viuos fontes aquarum, et cænam agni vocabimur, poſtquam impetu magno ceciderit Ba- bylon, apo. 6. et 19. Si fidem habentes ſunt denuo ba- ptizati, acto. 19. quanto magis qui nullam habuerunt? Obſerua doctrinam, vt intelligas, quæ fides in baptiſmo requiratur. Nam quidam ante paſſionem baptizati, ite- rum poſtea baptizabantur, quidam vero non. Qui a Ioanne baptizabantur, de futuro Chriſto loquente: ii poſtea iterum docebantur, vt præſenti Chriſto crederent, acto. 18. et tunc iterum baptizabantur, act. 19. Nam Chriſti baptiſmus fidem requirit, ipſius Chriſti iam præ- ſentis, vt Pauli ratio ibi docet. Qui vero ab apoſtolis baptizati, vel apoſtoli ipſi ante paſſionem baptizati, Chri- ſto in præſenti credebant, ii vere dicebantur in fide Chri- ſti aqua baptizati, nec alio doctrinæ aut aquæ baptiſmo indigebant, ſed ſolo ſpiritus complemento. Baptiſmus itaque Ioannis non erat vere baptiſmus Chriſti, ſed præ- paratio ad futurum, vt Paulus docet, et ſuperiore libro ego ſatis expoſui. Non ſolum in baptiſmo requiritur fides Chri- ſti, ſed fides Chriſti tibi iam præſentis, et iam propitii. Quod ſides item ante baptiſmum requiratur, docet ordo et via perueniendi ad eccleſiam Dei. Nonne o- portet accedentem credere? Nonne Chriſtus eſt via? Nonne fides eſt oſtium? Hoc nos quærimus, Qui ſint filii Dei? Illi quidem, in quibus eſt ſpiritus ioεαας Gal. 4. et Rom. 8. qui et per fidem filii Dei, Ioan. I. et Gal. 3. Quod ſi hæc infantibus non poſſunt conuenire, ad quid eis confertur baptiſmus? Quæ eſt ratio miniſteriorum eccleſiæ Dei, niſi vt filiis Dei ſint vſui, diſcipulis Chriſti er fi- L. 4. deli 536 DE REGLNERATIONE delibus Chriſtianis? Sed quis diſcipulus Chriſti, qui eius doctrinam neſcit? Quis fidelis Chriſtianus, qui Chriſti fidem ignorat? Docrina Chriſti? fides Chriſti, regnum Chriſti, regeneratio Chriſti, omnia ſunt vltima perfectione conſummata, et ſolis viris perfectis con- uenire poſſunt. Cæleſtis hæc perfecta Chriſti doctrina nos monet, Cate- Vt de catechismo hic cum peœnitentia et fide iterum chiſmus dicamus, cum catechiſmus ipſe pœhitentiam doceat et fidem. Nihil in hac re excogitari poteſt inſanius, quam infantulorum eo ipſo die, quo natus eſt, a pæ- dobaptiſtis catechizari. Puellum ipſum interrogant, ac ſi ille reſpondere pofſſet. Ridiculus ſane Catechiſmus, qualem ridet Eſaias cap. 2 8. Ipſum infantulum ibi vo- cant, Heus, audi, aperi oculos, Ego te baptizo. Cæ- corum et furdorum eſt ibi cum cæcis et ſurdis nego- cium, vt cæci et ſurdi omnes perpetuo remaneant. In- numeras ibi cum adiurationibus ſuper recalcitrantem rectas lineas, ad rectos angulos ſe mutuo ſecantes, ſa- crificuli manibus ducunt, quas vocant cruces. Vix ſunt poſtea credituri, qui ludum illum non viderunt. Eſt fane ridiculum, facere eum catechumenum, qui a catechizante nihil accipit. Nam audienti ſermonem debet fieri catechiſmus. Et qui catechiſatur ſermone, ei, qui ipſum catechiſat, debet communicare bona ſua, vt nos docet Paulus Galat. 6. Ipſa etiam voca- buli ratio nos monet, catechiſmum non poſſe niſi ad- ultis conuenire. Nam uaα—X½ τι eſt voce quem erudi- re, ſeu viuo ſermone inſtituere. Per quem modum Apollos erat catechumenus, acto. 18. Confirmatur catechiſmus ex facto Corinthiorum. Nam cum ca- techismus a puero inciperet, nec dum ille baptiza- retur, ſi catechumenus quis ante baptiſmum moôrie- batur, defuncti nomine quis baptizabatur, I. Cor. 15. Cuius facti rationem mox ſubiungam. Hoc nunc per- pende, non ſolere ibi baptizari pueros, ſed expectari tempus facti catechiſmi, et veræ fidei. Perpende, ibi non L IBER IIII. 537 rlti, non eſſe quem temere baptizandum, etiam meribun- In, CH1 dum: quia non eſt tunc capax donorum baptiſimi. es Cit Qui enim fieri poteſt, vt ſpiritu regeneretur in nouam nt Min illam et cæleſtem vitam, qui nec ſpiritu nec corpore ecti err ſibi conſtat? Fides Chriſti catechumeno ad iuſtifica- tionem ſufficiet, quanquam cæleſtibus aliis ſpiritus et s n Ccorporis Chriſti donis ille tunc non donetur. Inſti- de itenn tuendus pluries, et præparandus eſt quis, antequam loertt baptizetur, ſicut Ioannes baptiſta dicitur miſſus, vr inbnit pararet domino plebem apparatam, ſeu perfecte diſ- el, Aſe poſitam. Semel et iterum oportet præparare, ſicut oren¹ ait Deus, præpara ees hodie et cras, et lauabunt ve- techinn, ſtimenta ſua, tertia die reſurgentes, Exo. 19. Quan⸗ In ii quam vero apoſtoli propter temporis auguſtiam in tzo tam copioſa meſſe, et propter abundans eorum vir- rds ⸗ tutis donum, poſt vnam aut alteram prædicationem gennt. baptizarent, nobis tamen id non facile licet. Multis Ninuri diebus debere eos inſtrui, et doceri ante baptiſmum, Ciltey docet Petrus libro ſeptimo Clementis. Multis ſunt . ets. exhortandi, vt reſipiſcant. Monendi, quam ſolennt jſibenn. voto et ſacramento ibi in nouam vitam transferan- Un it tur. Nullum aliud eſt Chriſtianis ſacrum religionis Semmnn votum, aut iuramentum, quam iſtud, quod ſolum me- Ermme rito dixeris ſacramentum, quaſi ſacrum iuſiurandum nt u etiamſi non per iurandi verba adhibeatur. Eo ipſo in ⸗ tamen, quod quis credens et volens baptizatur, per- S inde illi eſt, ac fi in verba Chriſti iuraret, ſolenni en eni ſacramento. Ipſa inſuper Chriſti prædicatio docet, 1 moin vocatos eſſe diligenter et ſæpius inftituendos, repe- tmmm tita ſæpius Chriſti doctrina. Nam totum Chriſti euan- gelium vſque ad paracleti miſſionem, catechiſmus itd⸗ fuit, et Verbalis inſtructio, nondum dato nouo illo n m⸗ regenerationis Chriſti ſpiritu. Imo per ænigmata Cr. et parabolas myſteria regni tunc tradebat Chriſtus. wee Non poterat tunc cæleſtem illam ſuam regni cælo- aeit rum doctrinam patefacere, cum non haberet audi- e l tores capaces, ſicut nec nunc habet, vſque ad L. 5. noui . L. 5 * . 533 DE REGENERATIONE noui paracleti miſſionem. Rudes igitur apoſtoli eo vſque fuerunt catechumeni, et innouato Chriſto eſt tunc in eis vere genitus nouus homo. Tunc fuit eis vera cæna corporis Chriſti nouus cibus noui ho- minis, ex Deo geniti. Ibi fuit Chriſti prima cæleſtis eccleſia, et regnum cælorum inter homines. Aduerte autem, qua ratione moti fuere, qui pro mortuis baptizabantur. Imo et mortuos ipſos aliqui baptizabant, ſimul et vngebant, vt refert Ire- næus. lib. j. cap. 18. Aut cadauer ita ad reſurre- ctionem mundantes, et ſanctificantes: aut animam mortui ita redimentes, vt arbitrabantur. Argumen- to illis erat Iudaicus ritus, mortuos vngendi et la- uandi, et de vnguento ſepulturæ ſuæ docet Chriſtus, et de mortui lotione legimus in actis apoſtolorum, capite nono. Ritum hunc eſſe circa mortuos ſer- uandum, credidit Dionyſius ille Hierarchicus. Non leuis apud Corinthios erat heæc opinio, quam ideo citat eis Paulus. Redemptionis mortui, ſeu baptiſimni illius, hec erat ratio: Qui baptiſmo vere regeniti decedunt, inferni dolores non ſentiunt, ſicut alii. Hinc arbitrabantur illi, catechumenum mortuum poſſe baptiſmo redimi ab inferno: cum videretur iniquum, ſi ex duobus credentibus vnus, ob baptiſmi defe- ctum, plus alio patiatur. Hæc apud Valentinianos erat mortui redemptio, quæ apud alios erat cadaue- ris ad reſurrectionem puriſicatio, et conſecratio hie- rarchica. Nos vana dicimus hæc omnia. Iniquitas nulla eſt apud Deum, qui hunc voluit ad baptiſmum accedere, illum vero non. Solus ipſe fidem cuius- que nouit, et occulto nobis iudicio iuſte iudicat. Non facit Chriſtus catechumeno decedenti aliquam iniuriam, ſicut nec aliis, qui ante refurrectio- nem Chriſti crediderunt, et in regnum cælorum non ſunt tunc ingreſſi. Fides catechumini non erit irrita,; peccata ſunt ei remifſfſa. Eſt ve- . ro ali 10 4 morte fidem des i datur poteſſ nemo juſta met b crecen Non uos ſolam o: rekurt dant, tum e Plurie lie n0 ferni! clli. Mant poſt uͤn⸗ tes dent e! Dapi facti Dore in tem hoſte ſtus et in oſtol e hrilo d Tune fin Noti Ne 1n celei lere, gi Vos itt telert le⸗ reünm. t nnon Arguner di e! t Chrieu, OKolonn, rtucs e⸗ Cls. M uun l bapili e nti fine t Cdne crrio e Pii Papchmm len clil⸗ ſe iliea elunetie j celon mini N N n 1. LIB E R IIII.„. sszs9 ro aliqua differentia, niſi catechumeno accedat in morte regeneratio. Dictum iam eſt, non eſſe parem fidem ante et poſt baptiſmi regenerationem, cum fi- des ibi nouo modo viuificetur, vbi ſpiritus ſanctus datur. Varia ſunt dona cæleſtia. Mortuo autem non poteſt prodeſſe baptiſmus, quia venit nox, in qua nemo poteſt operari, vt ait Chriſtus. Legislatoris iuſta voluntas alio tendit. Chriſti præceptum ipfſoſ- met baptizari vult, non alios pro ipſis: ſicut ipſimet credere debent, qui baptizantur, non alii pro ipfis. Non omnes Corinthii id faciebant, ſed eorum aliqui: quos ob id ab aliis obiurgatos omittit tunc Paulus, ſolam facti rationem, in qua omnes conſentiebant, pro argumento reſurrectionis afſumens. Spe enim reſurrectionis hoc faciebant Corinthii. Qui autem baptiſmum mortuo prodeſſe contende- bant, et cænam ei prodeſſe dicebant. Vnde ſequu- tum eſt, vt pro mortuo quis euchariſtiam ſumat, etiam pluries. Qui error eſt priore longe deterior. Nam hic non ſuppletur ſacramenti defectus, ſed ſcelera in- ferni ſe ſenſim pro ſua libidine tollere dicunt ſacrifi- culi. Quæ ſcelera et bulla quadam paſſim tolli affir- mant: quaſi Papæ ſit data in infernum poteſtas, quam apoſtolis non dedit Chriſtus. Inſigni fraude Papiſtis fuggeſſit diabolus illa pro mortuis ſuffragia, vt viuen- tes homines negligant benefacere, dum tempus ha- bent, et benefacta poſt mortem differant, ferendi poſt- ea fubſidii ſpem vanam habentes. Non ex copia Papiſticorum ſuffragiorum, ſed ex propriis dictis et factis ſunt omnes iudicandi, vt geſſit quiſque in cor- pore ſuo. Opera ipſorum ſequuntur ipſos. Beati illi, qui in domino moriuntur, non illi, quos Papiſtæ poſt mor- tem beant. Nunc quoque eſſe tempus bene agendi, non poſtea, docet ipſe Chriſtus, Ioan. 9. et 12. Antichri- ſtus eſt, iudicandi et ſaluandi munus Chriſto præripit, et in infernum poteſtatem apoſtolis non datam vſur- Pat, 540 DE REGENERATIONE pat, qui hominem ante iudicium inde ſe eximere putat, non amplius iudicandum. Quis mentis com- pos diceret, eſſe ſecundum iuſtitiam Dei, vt homi- nis in inferno ſiti ſalus et redemptio ex mea vel tua voluntate pendeat? Quisque ſuum quadrantem, ad nouiſſimum vſque perſoluet, ſuamque ſarcinam por- tabit. Filius non poteſt animam patris inde redimere, nec frater animam fratris, pſal. 48. Nullam talem eſfe ab inferno redemptionem, docent vere Iob, Eze- chias et alii. Nullum poſt mortem poſſe dari fubſi- dium, docet Eccleſiaſticus cap. 14. Vertitum eſt pro mortuo quicquam offerre. Deut. 26. et pſalm. 105. Moabiticus ille fuit ritus ſacrificandi pro mortuis, vt ibi colligitur. Deus ille Baal Pehor in facrificiis mor- tuorum homines et fœminas ſcortari docebat, Num. 25. Id paſſim nunc faciunt facrificuli cum mulieri- bus, miſſarum pro mortuis prætextu viuos generan- do. Ob hanc Moabiticam et Medianiticam impoſtu- ram vetuit in Deuteronomio Moſes, pro mortuo quicquam offerre, dicto capit. 26. Pro mortuis ſe alii incidebant, et caluitio deformabant, quod vetuit Deus, Leuit. I9. et Deut. 14. Cæna pro mortuo eſt ſicut clamor ad idolum, vt ait epiſtola Ieremiæ. Pro mortuis non debere nos eſſe ita ſollicitos, docuit ſatis Chriſtus Matth. 8. et Paulus I. Theſ. 4. Hæc. ſola ratio efficaciſſime deſtruit hanc pro mortuis ob- lationem. Nam qui vere baptizatus et regenitus de- cedit, nullum inferni dolorem ſentiet, ſed cum Chriſto iam regnat. Ergo talis nullo poſt diſceffum indiget ſuffragio. Qui regenerationis gratiam perdidit, eſt Ethnicus, extra eccleſiam in inferno vſque ad Chriſti iudicium detinendus. Sola de catechumenis erat Corinthiorum difficultas. Sed catechumeni fidem dixi non eſſe irritam, cum præſertim in morte re- generatio vera contingat. Soli itaque Deo ſunt de morruis iudicia relinquenda, et catechumeni aàa nobis diligenter inſtituendi in fide Ieſu Chriſti. Mortis Mor⸗ gniti ptiſt rem Ie moch pecc⸗ in te jam tinc ehinere ntis er. en el n Mten, 1 inam p. redinen, lan tln lob, Eu. n ek n n inotr 10 Morn Nortst glol tei 10 Moti leen ot olel ornii ⸗ eins s0 E⸗ In Cnn cde enis eni fii olte Deo M uinmmi . L I B E R IIII. 541 Mortis in baptiſmo myſterium, pæœdobaptiſtis inco- gnitum, ſequitur nunc tradendum. Morimur in ba- ptiſmo, et in mortem Chriſti baptizamur, vt vete- rem hominem quaſi mortuum deinde geramus, eum- que magis mortificemus. Morimur autem ibi ad hunc modum. Nam mori Adamum oportet, Vt corpus peccatorum deponat. Nec poteſt granum frumenti in terram lapſum viuificari, niſi prius moriatur. Ecce jiam in baptiſmo myſterium magnum, et magnam Chriſti gratiam, vt eo vno pro nobis mortuo omnes ibi pro mortuis habeamur, quod ad peccati ex- tinctio nem adtinet. Pro mortuis ita habemur, vt nemo audeat dicere, ſe ſibi viuere, cum ſoli Mors. Chriſto omnes viuamus, Rom. 14. et 2. Cor. 5. Qui enim ſibi viuit, corpus peccatorum adhuc ſu- ſtinet, quod a conceptione dedit illi ſerpens. Qui autem Chriſto viuere vult, debet corpus illud pec- cati, ibi moriturum, ſub aquas in baptiſino mergere, et ibi eum ſepelire: vt depoſitis ibi, velut in ſe- pulchro, peccatis, et eo lauacro mundatis, denuo ab aquis nouus homo refurgens aſcendat, et ſuper aduas, id eſt, cælos, a ſpiritu ſancto eleuetur. Hinc in- telligitur, vitam noſtram eſſe cum Chriſto in Deo abſconditam, et nos per Adam mortuos, et per le- gem legi mortuos, vt ſoli Chriſto- viuamus, Colos. 3. et CGalat. 2. Solus Chriſtus viuit, ſolus ille vi- uit, in carne et ſpiritu. Nos vero omnes peccati morte per Adam et per- legem ſumus varie occiſi, in infernum et futuram gehennam. Moriens iam ob id pro nobis Chriſtus, peccati omnis et inferni mortem aboleuit, et vitam ſpiritus nouam in lucem nobis produxit: in quam nihil poteſt mors nec in- fernus. Hoc Chriſti myſterio vetus noſter homo pec- cati, qui ſecundum carnem viuebat, hic moritur et ſub aquas ſepelitur: vt qui fuper aquas reſfurgens aſcen- dit nouus homo, ſolam illam habeat internam Chri- ſti vi 542 DE REGENERATIONE ſti vitam abſconditam. Sola igitur cæleſtis illa, quæ intus latet, Chriſto inſita vita, eſt Chriſtiano cuiuis requirenda: nec carni, vt viuat, permittendum. Aut ſi viuat, ne dominetur, ſed mortificata viuat: vt ve- rum in nobis compleatur mortificationis Chriſti ſym- bolum. Alioqui mendacem Chriſtum in ſuis ſymbo- lis faciemus, et rei erimus ſiniſtre diiudicantes. At quomodo, inquies, cum Chriſto eſt abſcon- dita, et cum Chriſto eſt hæc vita manifeſtanda? Re- ſpondeo, Chriſtus, qui a mundo nunc non videtur, dicitur in Deo abſconditus, et in reſurrectione ma- nifeſtandus. In Deo eſt abſconditus Chriſtus, non furſum in loco aliquo carceris. Et ita abſconditus vt eſt, in nobis eſt, vitam noſtram ſibi inſitam ab- ſcondens in Deo, in quo ille abſconditus eſt. Hæc itaque vita, qua ſpiritu in Deo et Chriſto, et in Deo per Chriſtum interne viuimus, eſt abſcondita: quia de externa eſt facta interna. Nam qui externus ſe- cundum carnem ſerpentis vita viuebat homo peccati, ſublato peccato intelligitur mortuus, et ſub aquis in baptiſmo ſepultus. Cui internus alius ſolo ſpiritu in Chriſto viuens ſucceſſit, cæleſtem illam æternam vi- tam viuens, quam ſolus Chriſtus in cælo nunc viuit, et in nobis interne viuit. Abſcondita eſt etiam hæc vita noſtra, quia mundus eam neſcit, nosque ideo tanquam amentes ridet et perſequitur: vt pulchre hac ratione abſconditos nos vocarit propheta pfſal. 82. Regnum cælorum, quod intra nos eſt, ſimile eſt fermento abſcondito, et theſauro abſcondito. Matth. 13. Abſcondito, inquam, in teſtaceis vaſ- culis, vt ait Paulus. Internus noſter homo eſt abſcon- ditus in corde homo, I. Pet. 3. Hunc hominem non nouit mundus. Nam, vt ait Iloannes, mundus non nouit nos, ſicut nec nouit Chriſtum, qui in nobis eſt. Quanquam igitur nos rideat mundus, nihilominus abſconditam illam cæleſtem immortalem vitam in Chri- Chriſ lis ret Vite ne ib⸗ ibi vi inquit cium indica nundqn ſeruat Nt ait vixert tranſi ſto en tun, Apoſt hoſter terna tno vi ſolet terrel Daulr n08 dine car magie Moten kick Dtihin Cirne lanar Dere em migi ag ſt ill, e no clins : N. riſtiſhr⸗ 8 Hynde⸗ es. t dbleor. da? N. Videnn, jone . ſius, M bleokiiaa itan 4. t. Me. etinen gin: ⸗ termlse⸗ pelen⸗ Mi pirin 1 eten i⸗ Une fiin etam ix te 1 DMen hen ü ſt, ĩ eonain eei⸗ Thle ipen UCis M Binmims ſitmm (MH L. I B E R IIII. 543 Chriſto nunc viuimus, cum ipſo reſuſcitati, vt fina- lis reſurrectio aliud nihil ſit nobis futura, quam eius vitæ manifeſtatio in gloria. Vita heæc interna exter- ne ibi apparebit in gloria. Vita hæc ſpiritus fiet ibi vita totius in gloria. Coloſ. 3. Manifeſtabitur, inquit, in gloria, quando Chriſtus mundo ad indi- cium manifeſtabitur: et tunc eos, qui nos rident, indicabimus. Immortalis eſt vita noſtra, vt nos nunquam moriamur, noſtra iſta vita ſemper nobis ſéruata in Chriſto ipſo, qui vere eſt vita noſtra, vt ait ibi Paulus. Qui in hoc mundo ſine hac vita vixerunt, in infernum moriuntur in reſurrectione tranſituri de morte ad vitam. Nos vero, qui Chri- ſto credentes ſemel iam tranſiuimus de morte ad vi- tam, ſolam ibi accipiemus vitæ manifeſtationem. Apoſtolorum animæ ita nunc in Deo viuunt. Internus noſter incorruptibilis homo in Chriſto iam viuit. In- terna eſt hæc vita incorruptibilis, vt dicamur perpe- tuo victuri, et ſepulchrum nunquam viſuri. pſal. 40. Hanc porro internam perpetuam vitam turbare ſolet externa carnis victoria. Ideo ad eam tutandam terreſtria membra mortificare oportet, vt mox ſubdit Paulus, dicto cap. Coloſſ. 3. Hac ratione Chriſtus nos inſtruens, ſtatim a baptiſmo ieiunauit in ſolitu- dine orans. Quibus duobus, oratione et ieiunio, caro maxime mortificatur, ſerpentis caput magis et magis in nobis conteritur, et tentationibus omnibus potenter reſiſtitur, vt eſt ibi Chriſtus in tentatione factus victor oratione et ieiunio. Fides noſtra ba- ptiſmo viuificata, viuens non permanebit, niſi nos carnem mortificemus. Dæmonia pelllere, morbos ſanare, et alias virtutes operari, nemo poteſt niſi per orationem et ieiunium, Matth. 17. id eſt car- ne mortificata, et ſpiritu viuificato. Quanto caro magis mortificatur, ſi ex fide fiat, tanto ſpiritus magis viuificatur. Quorum vtrumque oratione fit, et ieiunio. Per orationem erxigitur ſpiritus in Deum * 544 DE RECENERATIONE in Deum gemitibus inenarrabilibus: et per abſtinen- tiam ipfſi appetitus carnis imbelles redduntur, vt ſpiri⸗ tui reſſtere nequeant. Concupiſeentias carnis mortifi- care, eſt hepar, renes et adipem Deo in holocauſtum offerre. Nam concupiſcibilis, quæ eſt in hepate, per renes in libidinem prorumpit, et per adipem roboratur. Talem itaque voluit miſericordia diuina in Chriſto mor- tiſicationem conſummari, per eius baptiſmum, id eſt, corporalem mortem, vt hoc noſtro baptiſmo, tan- quam eius rei ſymbolo, omnes mortificemur et moria- mur. Cum tamen non ſit nobis mors, ſed vita ipſa; et peccati mortis deſtructio. Moritur ibi vetuſtas, et peccatum ipſum, quod nobis erat mors, vt mortem ipſam hic mori dicas, et nos viuificari. Nam ad eun- dem modum, deſtructa peccati morte, nos hic reſurgi- mus ad æternam ſpiritus vitam, ad quem in finali re- ſurrectione, deſtructa corporali morte, reſurgemus ſe- cundum carnem ad æternam vitam. Omnia illa futura myſteria ſunt hic ſpiritualiter impleta: quia hæc eſt re- ſurrectio ſpiritús, ſicut illa reſurrectio carnis.: hæc re- ſurrectio prima, illa reſurrectio ſecunda. Hanc mortis Chriſti ſimilitudinem eſſe baptiſmum, per quem nos mo- rimur cum Chrifto, probat apoſtolus. Ro. 6. et coloſ. 2. Vnde mors, qua Chriſtus pro nobis mortuus eſt, dici- tur baptiſmus, quo ipſe pro nobis baptizatus eſt, Matth. g0. Marc. 10. et Lucæ I12. Aquæ eius baptiſmi fue- runt Chriſti afflictiones et angutkia. 2. Samu. 22. pfal. 17. 68. et 143. Has aquas guſtauit Chriſtus, non ſui cauſa, ſed pro nobis, aquarum ſignum nobis reliquens, tanquam mortificationis ſymbolum, cum velut morituri, aquis mergimur, et ibi ſepelimur, qui abyfſi ſepultura eramus cum gigantibus digni. Non ita intelligas, vt ob id oporteat te totum in aquas a baptizante præcipitari. Sed cum in aquas deſcendis, effuſeæ ipſe in caput et corpus tuum aquæ te totum tingere, mergere, eèt lauare dicuntur. Baærriòs eſt proprie tingere, ſic- uUt tinctor — Alit Ihi⸗ 8 Wortl Ccnutin Pate, Ne Obotatun riſtlomer⸗ n id d nO, et mori⸗ Vinig. etulkäs,e t Mölten A elr ie teſui⸗ fmir gent⸗ lahmn nee et loee ne MNId nTos e eolan elh d i⸗ el NM 6 leligeng mortun lenlu te tM cun e: M t uut 4e, ie — L I B E R IIII. 545 cut tinctor, qui et baptiſtes dicitur, pannum in aqua ponit, et aquam defuper fundit. Ad quem modum nos cum baptizamur, in aquam ipſam deſcendimus, et deſuper aqua nobis a baptizante funditur. Ita de- ſuper renouamur et abluimur, in cælum poſtea ſuper aquas aſcendendo. Ad hunc modum deſcendit Chri- ſtus ad aquas Matth. 3. et Eunuchus acto. 8. Inde poſtea aſcendentes. . . Ex his inferas primo, Eſſe in Padobaptiſino ri- diculum ad aquas deſcenſum vel aſcenſum, cum in- fantulus nec deſcendere poſſit, nec aſcendere. Inferas ſecundo, non poſſe eum Chriſti baptiſmo baptizari, qui non eſt mortificationis capax: nec poſſe in ba- ptiſmo ſequi myſterium reſurrectionis, niſi præcedat myſterium paſſionis. Hoc modo voluit Chriſtus pro nobis mori, et nos pro mortuis haberi, vt pro eO nos mortem obire ſimus deinde parati, in eiſdem ba- ptiſmi eius aquis ſtolas noſtras dealbando, apoc. 6. et 7. Qui cum Petro eum tam cito negaturus eſt, non- dum eſt Chriſti baptiſmi capax, tantum abeſt, vt pæ- dobaptiſtæ ſint eius capaces. Quid tu par reddere poſſes amico, qui ſe pro te morti obiecit? Nonne te pro illo morti offerre? Nihil gratius nos Chriſto reddere poſſumus, nec quod propius ad debiti ſo- lutionem accedat. Quanquam adhuc differentia ſit infinita, ſicut ſua mors differt a noſtris: ob perſonæ, quæ patitur, excellentiam, et quæ non merendo patitur: et pro iis, qui mortem merebantur. Quan- do tu crucem et mortem pro Chriſto pateris, me- mento primo, te talia Chriſto debere, qui, pro te talia paſſus eſt. Memento ſecundo, non eſſe tibi mortem, ſed vitam ipſam, et mortis deſtructionem. Non eſt tibi pro Chriſto mors formidanda, quæ tam debita eſt, et tam precioſa in conſpectu eius. Eo ma- gis, quia non eſt tibi mors, ſed carceris ſatanæ diſſolu- tio, et in libertatem gloriæ collocatio, vita ipſa ſemper in Chriſto viua manente. Vitam illam æternam ſci- M. mus 546 DEREGENERATIONE mus, guſtamus, et iam habemus vere præſentem, a ſe ⸗ qua per mortem non ſeparamur, quin ſemper viuat ullti internus noſter homo. Hoc nos ſcimus, et reſuſcita- lubis tum Chriſtum in nobis ipſis experimur. Hoc expe- ketnun rimento ſcimus, nos eius inſtar reſuſcitandos, qui Cun a eius inſtar iam ſumus in interno homine vere refufci- u D tati, vt viſa ſepultura reſurrectionem mox videbis. Uit. N Poſt mortem ſequitur ſepultura: de qua dictum eſt, gnloo Sepultu-nos eſſe cum Chriſto ſepultos. Vt liceat plane ex . elcht 18. dictis inferre, quod quanquam Iudæis, in cælum “ 4 non aflumptis, magni momenti fuerit ſepulturæ ius, aluns nobis tamen eam cadaueris ſepulturam efſe rem Peccun exiguam, docet in Euangelio Chriſtus, Matth. 8. Et et Lucæ. 9. Sumus iam omnes cum Chriſto per baptiſmum ſepulti, Roman. 6. et Coloſ. 2. vt quod fupereſt poſt corporalem mortem cadauer, ſit . luen ad vitandam putredinem ciuiliter abigendum. Id- fat que maiori pietate faciendum propter imaginem Dei, Duibik in cadauere ipſo ſitam, et propter Chriſti donum, Püibil quod ibi placuit inhabitare. Verrus chriſtianus, qui ti. 1 eſt nouus internus homo, et noua in Chriſto crea- tura incorruptibilis, in æternum cum ipfſo Chriſto r. N jam viuens in cæleſtibus, nec mori poôteſt, nec ſe- Dndos peliri, teſtante etiam ipſo Dauide. Magni, inquit, tur, pretii erit redemptio animæ eorum, et quieſcet quis Nerz i in ſeculum, et viuet vſque in perpetuum, ſepulch- n rum nunquam viſurus, pſal. 48. qui eſt Hebræis m 49. Idque eo magis verum eſt, quia ſepulchri no. m mine infernus ſimul ibi intelligitur: in quod non in- ante grediuntur, qui funt a Chriſto regeniti. Magna quo- Clin 8 que eſt vis verborum Chriſti „ Qui credit mihi, ha- “S † Pinn bet vitam æternam, in æternum non moritur, nun- “ quam amplius moritur, ſed tranſiuit iam de morte ad ſe⸗ vitam, et ad æternam vitam. Eſt vere internus noſter ein ſe homo incorruptibilis, et immortalis, vt mox videbis. n Qui vero non moritur, ſepultura non indiget. Vere eſt e Chriſtus pro nobis mortuus, et ſepultus, ad inferos vſ- que de- I. I B E R IIII. 547 i que deſcendens: Vt nos poſtea ei inſiti, et conſe⸗ eſiin. pulti, nunquam amplius moriamur, nec in inferni limbis ſepeliamur, ficut ſepulti fünt olim Iudæi, in lece regnum hoc tunc non affumpti. Polluebantur illi, iͤrd cum aderant ſepulturis: et ipſo contactu cadauer e Klug aut ſepulchrum, velut infernus, tangentes pollue- ic bat. Num. 19. Si teneas, quæ diximus in primo Ttimd dialogo, facile intelliges, nos non ſepeliri, vt ſe- ar peliebantur olim Iudæi. Eorum animæ ad ſepulch- in dn rum ducebantur, ſicut et corpora: noſtræ vero in urh ceælum affumuntur a Chriſto. Sicut Adam poſtquam ſe m peccauit, ſi de ligno vitæ denuo comediſſet, vix- M iſſet in æternum, vt ait Deus, ita nos pane illo J Mihe vite, et potu illo incorruptibili nutriti, mori nun- A quam amplius poterimus, nec efurire, nec fitire ne Ioan. 4. et 6. ergo nec ſepeliri. Sicut er go, inquit, Dm. ita qui edit me. Ego autem immortalem et incorru- eneno. ptibilem vitam viuo, ita qui edit me. Ex incorru- “ E Gun, ptibili cibo non poteſt, niſi incorruptibilis homo nu- Hums l triri. Fortiſſima eſt ratio, ſi vera ſit manducatio. ſo der Ex morte igitur et ſepultura hæc duo inferun- oOm tur. Primum, quod nos mortua opera reddunt im- l, ler⸗ mundos, ſicut Iudæi ex contactu mortui pollueban- i, ini; tur. Polluta eis erat mors et pollutionis peccati Eler in mors infernalis. Secundum, quod ſicut magna erat .V ſook olim Iudæis maledictio, ſi poſt mortem ob ſepul-* 1 Nehres turæ defectum, a beſtiis cadauer deuoraretur: ita eie eſt nobis res execranda, poſtquam ſumus Chriſto DmH ⸗ conſepulti, denuo a concupiſcentiis ineſcari. Sicut ddeH olim non licebat ſacerdotibus et nazaræis adeſſe ni, Ir fepulturæ, quæ erat infernus ipſe: ita nobis ſunt , N cauenda infernalia ſepulchra, quæ ſunt ſepulchra con- note 1 cupiſcentiæ. Poſt mortem et ſepulturam ſequitur stele refurrectio. Nam aquis mergimur mortis, et ſepul- Reſurre- Glns turæ Chriſti ſymbolo, vt iterum ab aquis aſcenden- io. Fereck tss, quod eſt reſurrectio, ex nouo aquæ elemento na Sero M. 2. ſcamur, 54 8 DE REGENERATIONE ſcamur, qui antea eramus ex terra nati. Magnum myſterium, quod ex terreo maledicto elemento carna- liter antea nati, ex aliis cæleſtibus poſtea naſcamur: vt ita ſecunda natiuitas primam ſuperet, ſicut anima corpus. Naſcimur in baptiſmo ex aqua, ſpiritu, et igne, Matth. 3. Lucæ 3. Ioan. 3. Simul hic intel- liguntur creata et increata, vt ſimul erant in Chriſti generatione. Ex illis omnibus oſtendemus, animam eſſentialiter conſtare atque ita nunc innouari. Ea omnia in Chriſti generatione fuiſſe diuina et humana vnum facientia elementa, in libris de trinitate docui- mus: in eius regeneratione eſſe ea omnia innouata, eiusque inſtar in nobis deſuper innouari. Ex ſuper⸗ nis nos denuo naſcimur, vt ab eis maledicta terra transformetur, abluatur, et viuificetur. Aqua et fu- periora illa ſpiritum ſanctum in ſcripturis deſignant, ſicut cælum: vt ex illis naſcentes, dicamur e cælo naſci. IIlis nos in diuinitatem interne nunc transfor- mamur, et glorificamur, externe poſtea corpore trans- formandi et glorificandi. Solius corporis Chriſti præmiſſa eſt nunc reſurrectio, innouatio, transforma- tio, et glorificatio tanquam ſpecimen quoddam nobis guſtandum exhibitum, vt eam nos ſpiritu nunc Chriſti innouationem intus percipientes, futuram noſtri cor- poris innouationem certius cognoſcamus. Qui in ſe- ipſo Chriſtum viuere non cognoſcit, non eſt regenitus. Qui in ſe ipſo Chriſtum cognoſcit, reſuſcitatum eum vere percipit, et ſe eius inſtar reſuſcitandum. In re- generatione noſtra ſpiritus noſter inſtar Chriſti nunc reſurgit, ad eius imaginem transformatur, et glorifi- catur. 2. Cor. 3. Ex facta iam ſpiritus noſtri glo-⸗ . rificatione inſtar Chriſti, futuram inſtar Chriſti, noſtræ carnis gloriſicationem efficaciter colligimus. Spiri- tus reſurrectio arguit corpoôris reſurrectionem, acce- dente experimento reſuſcitati corporis Chriſti, quod in nobis experimur. Aeque facile eſt, carnem, ſicut ſpiritum transformare, et glorificare, cum ea omnia di- uinæ iine cile en recio⸗ teriam lleide 4 lueie formman lucis Llorie capite ſtrum Magn cente terno rei v. ptiſin Tefur⸗ matio V lem d Chriſti ls, Plasm Guam Chrit alitin tiam Uam. ſhiriti le tot Hirin (Omm Chrick Eurre t car an ſpitin, 4. U hie ne. 1t in Cni 1s, WMinr Honari, et hunn ltate Ccdi in imont Er Ae lecicn en Aanat lune meins olpott pori Ci tranaſe plim lone 0i. i 1 eſt leeiſs Ceittun 4 gum. 6 Cniſin e i 6 mis Priti,N s. en/ Ch N urnen, 1 oi! L IB E R IIII. 549 uinæ lucis immixtione pariter fiant. Ergo æque fa- eile eſt, corporis reſurrectionem credere, ſicut reſur- rectionem ſpiritus. Proprium lucis eſt, terream ma- teriam in ſplendentes margaritas, et preciofos lapides, lucide transformare, vt ſpiritum transformat. Sicut a lucis ſplendore eſt Chriſti corpus in monte trans- formatum, et in refſurrectione glorificatum: ſicut a lucis ſplendore ſpiritus noſter ad eius imaginem et gloriam nunc transformatur, et Aorificatur, dicto capite 2. Corin. 3. ita ad eius imaginem corpus no- ſtrum transformabitur et glorificabitur, Phil. 3. Magna eſt vis reſurrectionis Chriſti, vt eam agnoſ- centes, noſtram etiam euidenter agnoſcant, in in- terno homine iam guſtent, et experiantur. Cuius rei verum guſtum et experimentum nobis præbet ba- ptiſmus, in quo vera fit et dignoſcitur noſtri ſpiritus reſurrectio, regeneratio vera, et noui hominis for- matio, inſtar Chriſti, qui nouus homo refurrexit. Vt vero cæleſtem hane noui hominis fubſtantia- lem diuinam generationem penitus aſſequaris, lector Chriſtiane, repetenda tibi ſunt, quæ ſæpius dixi- mus, Creatoris ſubſtantiam eſſe creaturæ in vnum plasma varie vnitam et mixtam, tam in anima, quam in corpore, quorum omnium ſpecimen eſt Chriſtus. Diximus, vitalem Chriſti ſpiritum eſſe halitum quendam, qui elementorum horum fubſtan- tiam veram continet, ſed incorruptibilem et no- uam. Sicut verbum Dei eſt hypoſtatice homo, ita ſpiritus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus hominis: et ita ſe totum nobis communicat. In gratiam noſtri eſt ſpiritus Chriſti Deo adglutinatus, vt ita ſe nobis communicet, et Deo nos adglutinet. Spiritus ipſe Chrifti humanus Deo in vnum adglutinatus, per re- ſurrectionis gloriam et potentiam eſt innouatus, ſicut et caro ipſa. Anima eius hinc dicitur innouata, ob no- uam deitatem, et nouam incorruptibilem vitalis ſpiri- M. 3. tus ſub 550 DE REGENERATIONE tus ſubſtantiam. Ab eo item animæ noſtræ, fide re- ſtitutæ, ſubſtantialiter innouantur, cum Chriſtum to- tum ordine quodam nanciſcuntur. CGonſtat potiſſi- mum hic ordo, prædicatione, baptiſmo, et cæna. Priora ſunt generalia quædam dona ſpiritus Dei etiam in gentibus, per quæ bene quis agit, ipſo conſcien- tiæ teſtimonio, antequam ſpecie Chriſtum cognoſcat. Deinde ſpecialis alius eſt ſpiritus, quem ex Chriſti do- ctrina accipit catechumenus, et iterum alius excel- lentior, quem baptiſmo accipit Chriſtianus: ſicut alius eſt ſpiritus, quem peperit Chriſti præ dicatio, alius, quem peperit reſurrectio. Quando in Chriſto quis ex aqua et flati generatur, fit in eo flatus Chri- ſti impreſſio, quædam fſubſtantialis inſertio, Chriſti veſtimentum: ſimulque accedit carnis cibus, et ſan- guinis potus. Ita ex aqua et flatu naſcimur, ac ſi Chriſtus flatu oris ſui in nobis flaret, mox in cæna nos nutriens. Horum miniſteriorum eſt in diſpen- ſationis modis differentia, varia fruitio, et conco- mitantia certa. Spiritus Chriſti humanati, baptiſmo nobis datus, iam propinqua quadam aptitudine, id quod in Chriſto reliquum eſt, tribui nobis indicat. Proprium baptiſmi eſt ita regenerare, vt Chriſto ſub- ſtantialiter inſeraris, et Chriſtum induas. Proprium eius eſt dare ſpiritum ſanctum, ſed ita humanis ele- mentis iunctum, vt reliqua conſequantur, conſequen- te quoque cæna. Eo magis, quia cum ex elementis illis deſuper renouamur, et illa in nobis renouari ſequitur, et nobis ea, quæ Chriſti ſunt, communi- cari. Atque ita datur nobis in baptiſino integer ſpi- ritus Chriſti, ſicut in cæna datur integra caro. Cum elementari flatu datum cernimus ſpiritum ſanctum apoſtolis Ioan. 20. et acto. 2. Cum elementari flatu eſt anima data in generatione, geneſ. 2. Cum eo igitur fit regeneratio, inſtar primæ generationis: et nos ex flatu renaſcimur, ſicut ex aqua, crea- tis ſimul et increatis. Cogita, in ſolo Chri- ſto eſſe —— Nat leſt nuc Cl ts u = e, ene⸗ Aikunt⸗ Ktat wi. et enn 8 Dei eir 0 conle⸗ coevol CMiti 6 Alins erct Mus: U Precien D in Cmd. Katns En. tio, Oi bs, etl imur, 1 nor in e Pin Ce , e N ii, bopii⸗ titucine, bis indet Cnito kt Hoprin untiis e colegei e eneit is kenun Comnk. Gteker o. 1 cenenm Heration⸗ LI B E R IIII. 551 ſto eſſe originaliter ſpiritum ſanctum, ſpiritu humano veſtitum, in gratiam noſtri, et ita nobis communicari. Cum ipſo ſpiritu Chriſti diuino, nouam vitalis ipſius ſpiritus ſubſtantiam accipiunt animæ noſtræ, ita veſti- tæ, ſicut verum ſanguinem, et veram carnem: eſto⸗ ſine illis dari poſſit ſpiritus ſanctus. Sed ipſam animæ iacturam, et reparationem, hic paucis audire confert. Animæ eſſentiam, corrupti- bilibus carnis elementis in vnum alligatam, ita per Adam occidit fatanas, vt ſit quodam modo anima red- dita mortalis. Mortalitas dicitur animæ quibuſdam rationibus: vt quando pars corporis tollitur, dolet ibi, et velut moritur anima: et quando ſpiritus eius abſumitur. Inſigniore alia ratione eſt per peccatum anima reddita mortalis, ſicut caro mortalis. Non quod in nihilum anima redeat, ſicut nec caro. Sed moritur, quando cum dolore vitalibus actionibus pri- uatur, et in inferno languens detinetur, quaſi non am- plius vicdura. Contra vero per Chriſtum ſunt ani- mæ redditæ immortales, ſicut caro immortalis. Chri- ſtus immortalitatem attulit mundo, 2. Timot. I. et 1. Pet. I. Adam totius hominis immortalitatem ſer- uare potuiſſet, et peccando eam totam perdidit, quaſi moreretur, nunquam amplius futurus. Ad hanc vero immortalitatem nobis iam præſentem intus reſtituen- dam, Chriſtus reparator animas noſtras reddidit im- mortales, et vitalem eorum ſpiritum incorruptibi- lem, inſtar vitalis ſui incorruptibilis ſpiritus, quem nobis communicat, ſeipſum totum communicando. Aöërem illum, ſeu ſpiritum, quem nunc ſpirat Chri- ſtus, in nobis ſpirat in cordibus noſtris, ſuæ totius naturzæ communicatione. Non ſine myſterio ex cæ- leſtibus elementis nos naſcimur e fupernis, et de- nuo generamur, idque per potentiam refurrectionis Chriſti: communicata nobis integra ſubſtantia ſpiri- tus ſui, quem regeneratione eſt ipſe totum incor- ruptibilem nactus. Hanc incorruptibilitatem ita M. 4. animæ 552 DE REGENERATIONE animæ noſtræ fubſtantialiter coniungit Chriſtus, vt aliam dicas eſſe regenitis animam, quam ante, pro- pter ſubſtantiam innouatam, et nouam deitatem adiun- ctam. Sicut ergo vere eſt in nobis integra caro Chriſti, ita vere eſt in nobis integer ſpiritus eius. Sicut anima noſtra ſanguine ipſo Chriſti vere refici- tur, ita et vitali ipſo ſpiritu in ſanguine ſito. Vere et realiter ſunt in nobis cæleſtia incorruptibilia, qua- lia Chriſtus in cælo nunc fübſtantialiter habet, ſupe- riora elementa, per quæ ipſi animæ noſtræ ſubſtantia- liter iungitur corpus ipſum Chriſti in interno homine. Nouam diximus cæleſtem illam halitus Chriſti ſubſtan- tiam, per reſurrectionem eius innouatam, ſicut eſt terreum elementum in glorificata eius carne innoua- tum. Cælum factum eſt nouum, ſicut et terra noua, in die reſurrectionis Chriſti. Spiritus nouus, regnum nouum, nouæ in Chriſto creaturæ, omnia denique noua, fœdere nouo. Et omnia nobis communicata. Admirabilis eſt in nobis noua generatio, ex aqua et ſpiritu, elementari ſimul et ſuperelementari. Per na- tiuitatem hanc cælum ipſum nobis datur, ſicut e cælo ibi naſcimur. Talia nobis dantur, qualia Chriſtus in cælo habet elementa, cælum nouum facientia. Ea dat Chriſtus, dans ſe ipſum totum. Heæc eſt vera rege- neratio, non ita friuola, vt vulgo creditur, ſed ſub- ſtantialis et integra noui hominis productio. Subſtan- tialis in nobis eſt innouatio, poſtquam Chriſtus eſt ſubſtantialiter innouatus, et ſe talem nobis communi- cat. Modus innouationis eſt facilis ab ipſa Chriſti luce. Ab eximio illo increatæ lucis fulgore immu- tatur in ſpiritu noſtro prior creatæ lucis forma, ipſe- que tuné Chriſti integer ſpiritus adiungitur, ſicut integra caro. Innouatio eſt ibi neceſſaria, cum eſ- ſet ibi prior dæmonis pollutio, in elementis ibpfis animæ. Cui tantæ pollutioni nefas eſſet Chri- ſtum totum inuolui. Non poſſet corpus Chri- ſti incorruptibile mubſtantialiter iungi animæ noſtræ, niſi es niſi e tie in Per ( pori lum: 1illi⸗ comm non e ille ſe tionis Mali ſint 0 iſtohr inpol ration inſtar Mine concd Quon lle 4 Mon e Corru Mon EX Vo nee Eenen Uis et home lis le er moce Kürre legen n 6 cit Wine iltat, . Ate, enn Mi. egta cn rfitls ein ere ene⸗ to. Ver bilin a⸗ bet, ſi⸗ ſubſtactr. o homi. i ſübler ſeut ne imn:. temaw, 1s, kehn in Eene nmunien e M4 Crikun . ald ſera N⸗ ſii- Priku4 commmn. Cr re im mn N I, OE onn . is et n il 6 Der x ente en PI B E R IIII. 553 niſi eſſet in ea participatio illius ſpiritualis fubſtan- tiæ incorruptibilis. Id enim eſt commune vinculum. Per corruptibile vinculum alligatur anima noſtra cor- pori noſtro corruptibili, et per incorruptibile vincu- lum alligatur illa corpori Chriſti incorruptibili. Ni- ſi illius incorruptibilis ſubſtantiæ eſſet in nobis vera communicatio, aliquid ſpiraret Chriſtus, quod nobis non communicaretur. Quod nefas eſt dicere, cum ille ſe totum nobis communicet. Priora-illa crea- tionis mundi elementa, ſunt inſigni mutatione in fi- nali reſurrectione innouanda, ſicut et cæli ipſi: cum ſint omnia polluta, et ob id vi caloris in die iudicii diſſoluenda. Quæ vero ſunt᷑ noui hominis elementa, impolluta funt, innouata, ab omni mutatione et alte- ratione immunia, vt ſit vere internus noſter homo inſtar Chriſti incorruptibilis. Ex incorruptibili ſe- mine eſt vere genitus, incorruptibilis eſt in Chriſto conditus, et ex incorruptibili cibo vere nutritus. 4 . . . . Quomodo non erit immortalis nouus homo, ſi vetus ille Adam in prima generatione erat immortalis? An non eſt iſte multo nobilior, quam fuerit ille? In- corruptibiles illi ſunt homines, qui, vt ait Ioannes, non ex ſanguinibus, nec ex voluntate carnis, nee ex voluntate viri, ſed ex Deo, geniti ſunt: qui ob id nec peccant, nec peccare poſſunt, cum ſint verum Dei ſemen, Ioan. I. et I. Ioan. 3. Ex incorruptibili car- nis et ſanguinis Chriſti cibo et potu, non poteſt niſi homo incorruptibilis nutriri, cum nutritio ſit natura- lis aſſimilatio. Eo magis, quia homo ille ex ipfa car- ne et oſſibus Chriſti eſſentialiter conſtat. Epheſ. 5. Illi itaque ſpiritali animæ noſtræ ſubſtantiæ, eo modo, quo diximus, innouatæ, illisque nouis re- furrectionis Chriſti elementis incorruptibilibus, pex regenerationem veram adiunctis, adiuncta in cæ- na domini ipſa Chriſti incorruptibilis caro, effi- cit verum, et incorruptibilem internum noſtrum ho- minem, ex carne et offibus Chriſti eiusque et no- M. S. ſtro Ss4 DE REGENERATIONE ſtro ſpiritu compactum. Quæ vera eſt Chriſti in no- bis formatio, et interni noſtri hominis integra ge- neratio, prius vitam tribuens, quam corpus, inſtar Chriſti, non inſtar Adæ. Nam in Adæ formatione præceſſit animam corpus, et arbor vitæ arborem ſcientie. Chriſtus vero prius habuit in mundo vi- tam et ſpiritum, quam carnis corpus; prius ſpiri- tum ſuum nobis dat, quam corpus, prius ſcien- tiam, quam nutrimentum. Magna ſunt hæc myſte- ria, quæ docent, poſt lauacrum mox ſequi cænam domini, ad complementum et nutrimentum noui in- terni hominis. Hac ratione nos dicimur eſſe per v- num ſpiritum in vnum èorpus baptizati. I. Cor. 12. et Ephef. 4. Omnia myſteria Chriſti in vnum ita concurrunt, vt ſimul fide, baptiſmo, et cæna domini idem effici dicas, et peccata remitti, et nouum ho- minem gigni. Magna hic arguitur potentia reſurre- ctionis Chriſti, per quam fides, baptiſmus, et cæna ſuam habent efficaciam. Tantæ molis fuit, Chriſtum re- ſuſcitare ad immortalitatem, et nouam illam gloriam, quantæ erit poſtea finalis tota reſurrectio, et totius orbis innouatio. Sicut ibi fiet, ita hic factum eſt vere cælum nouum et terra noua. Plus artificii habet hæc Chriſti reſurrectio, quam prima tota mundi creatio. II- la omnia ſunt corruptionem perpeſſa, hæc vero incor- ruptibilia ſemper et glorioſa. Maioris eſt artiſficii, exX re facta corruptibili facere incorruptibilem, quam rem totam ab initio facere. Creatio hic facta eſt, noui mundi productio, et nouæ creaturæ factæ incorrupti- biles. Eadem illa finalis reſurrectionis futura inno- uatione ſunt iam in Chriſti corpore, per eius re- urrectionem, omnia innouata et terreæ carnis, et ſpiritus elementa, quæ diuina et humana Chri- ſtus habuit, vnum facientia: et ea omnia ille nobis communicat, ſeipſum communicando. Per- pende, lector; ex quibus elementis in cæ- 10 nunc fübſtantialiter conſtet ipſum Chri- ſti cor- ſti c ges: ſitio⸗ ſtum litat comt flnn. ntern us, itr fortntine WIN enn Anni NOun k Ni Knt 8 inn et tMin iel . 1 2 4 L. L B E R IIII.„ 555 ſti corpus, et vitalis ſpiritus eius. Inde intelli- ges, qualem ex ſpiritu et carne ipſius, compo- ſitionem habeat nouus homo, Chriſto inſitus, vt palmes viti, in vnam Chriſti ſubſtantiam. Fortaſſe hic nobis obiicies, Si impeccabilis et incorruptibilis ſit in nobis homo, ſequitur, nullum poſt baptiſmum et cænam, poſſe a quoquam com- mitti peccatum. Reſpondeo. Internus homo non poteſt vnquam Peccarc. Nos vero ſæpius et varie peccamus. Tunc internus homo non mox corrum- pitur, ſed in Chriſto ſeruatus quodammodo delite- ſcit, Chriſto ipſo longanimiter ſuſtinente. Multa e- nim peccata operit charitas et gratia Chriſti. Non igitur, inquies, mortalia peccata omnia tollunt gratiam. Reſpondeo. Peccata varia in le- ge erant ad mortem mox inferendam, quæ nunc, præponderante gratia Chriſti, non ſunt ad mortem, Chriſto tegente, et operiente peccatum illud, ne tune imputetur: quod maximum eſt dilectionis et gratiæ Chriſti argumentum. Peccatum inſigne, quod tollit gratiam Chriſti, peccatum ad mortem, pro duo non eft orandum, eſt peccatum in ſpiritum ſan- ctum. Qui ita peccauit, ille vere in ſeipſo Chri- ſtum necauit. Ita Chriſtus hodie interficitur in no- bis, impietate noſtra ipſum necante, cum ab infide- litate et vitiis carnis penitus obruimur. Non eſt igitur, dices, immortalis internus ho- mo. Nam tale in ſpiritum ſanctum ſi ab illuminato committatur peccatum, tunc dicitur in eo mori in- ternus homo, et in eius ſpiritu Chriſtus extingui. Reſpondeo. Immortalis et incorruptibilis dicitur in nobis internus homo, ſicut Adam ante peccatum: quia in immortalitate ſeruare ſe poteſt, ſicut pot- erat Adam, libero hic et ibi arbitrio, ſeu libera potens facultate. Facta autem in arborem ſcien- tiæ hic et ibi transgrefſione ſimul perditur et arbor 556 DE REGENERATIONE et arbor vitæ. Quæ nunquam deinceps recuperatur, nec poteſt amplius cum Chriſto cænari. Ex ſuppo- ſitione ergo dicitur hic homo, ſicut ille immortalis et incorruptibilis. Iugiter contra hunc hominen pugnat ſerpens, ſicut contra Adamum, et eius po- ſteros pugnaſſet, ſi primo occurſu Adam victus non fuiſſet. Corruptio in nobis interni hominis nunc fit, reſolutione quadam per diſceſſum Chriſti facta: tunc- que praua anima hominis a paradiſo, ſeu regno cæ- lorum, pellitur, et cacodæmoni traditur. Iterum obiicies, Sicut ipfum Adam ob primum peccatum mox expulit Deus a paradiſo, quare Chri- ſtus peccantes non mox expellit a Regno cælorum? Reſpondeo. Sublimitas gratiæ Chriſti erga nos oſten- ditur. Differentia item eſt manifeſta, vt dixi libro primo. Nam Adam immaculatus totus creatus non potuit in paradiſo Dei cum macula tolerari. Nos vero in carne maculata iam ſitos Chriſtus ſecundum ſpiri- tum glorificans, peccata maculatæ carnis adhuc tole- rat, ſed non peccata in ſpiritum ſanctum. Iam ſequi tu contendes, hominem Chriſtianum non poſſe damnari, niſi ob vnum peccatum in ſpiri- tum ſanctum. Non ſequitur, niſi peccatum in ſpiri- tum ſanctum latius extendas. Peccata omnia per Chriſtum petentibus remittuntur. Impœnitentia vero durante, ſenſim recedit a nobis Chriſtus, ſuis momen- tis, ad pœnitentiam excitans. Tunc peccatum, quod non erat ad mortem, perducit ad mortem, vincente ſemper carne excitatum ſpiritum. Longa pugna ſenſim nos ad mortem ducimur, vt primo libro dicebamus. Multis nos hortatur Chriſtus, et expectat, vt pœni- tentiam agamus, antequam candelabrum noſtrum tol- lat, et deleat nos de libro vitæ, apoc. 2. et 3. Vehementer igitur errant Papiſtæ, qui mortalium pec- catorum magno facto catalogo, a quouis eorum aiunt, vno momento hominem necari, baptiſmi gratiam tolli, ac pluries Hun ſmat et tem Iis, tebat Prior imo ſtus nob tor⸗ men inn I08 Clperrn, EN für. umonri homiden tein N. Fictus en pune i, a: tun. regno b primun Uare C r it⸗ nrn enti en 8 MoNer llil, Al ineent 1 jcebenmu er. run i! 19. lumpet. iunt,n L. I B E R III. ss pluries eam reproduci: quaſi ſint nobis plura bapti- ſmata, inſtar Iudæorum et Mahometanorum. Imo et apud Iudæos peccatum idem erat huic ad mor- tem, et, non illi, præponderantibus in eo aliis bo- nis, vt 2. para. 12. et 19. Vbi penitus quis auer- tebatur a iuſtitia, omnia erant ad mortem, nec prioris iuſtitiæ erat tunc aliqua vtilitas, Ezech. 18. imo acrior punitio, poſt cognitam veritatem defi- cere: quod et Chriſtus nos docet, ac etiam apo- ſtoli. Hoc inſuper eſt nobis certiſfſimum, contra Papiſtas omnes, Internum noſtrum hominem eſſe in Chriſti iuſtitia conditum. Epheſ. 4. vt quamdiu ille intus permaneat, permaneat iuſtitia et gratia Chriſti, ſintque tunc peccata commiſſa omnia ve- nialia. Quamdiu manet in nobis vera fides Chriſti, manet et iuſtitia, quæ eſt ex fide, daturque per eam delictis omnibus venia. Iuſtitia hæc Chriſti in nobis perfecta eſt permanens, in ſola ipfius fide conſiſtens, iuſtitüis omnibus legis præponderans, in interno incorruptibili homine ſita, vt ſit ipſa incor- ruptibilis. Omnia apud Iudæos erant iterabilia, et facile corruptibilia: nobis autem contra. Iudæos maxime intelligo vulgus ipſum. Nam prophetas vi- dentes, et in Chriſtum credentes, ſides hæc ſtabi- lius iuſtificabat: quanquam et ipfi nobis fuerint infe- riores. Artificio vario in fingulis agebat Deus. Argumentaberis adhuc, Si illa eadem Chriſti cor- poris et ſpiritus in nobis eſt fubſtantia incorruptibi- lis, erimus nos æquales Chriſto. Imo internus no- ſter homo aliud nihil erit, quam ipfemet Chriſtus. Ad hoc primum dico, quod in regno cælorum Chri- ſtus eſt omnia in omnibus, Colos. 3. Chriſtus ſe nobis communicans, facit ex nobis vnum eccleſiæ corpus, quod eſt corpus Chriſti, complementum ſu- mens ab ipſo corpore Chriſti, qui omnia in nobis implet, Epheſ. 1. Dico ſecundo, non propterea ſequi, nos eſſe pares Chriſto, nec in futuro ſeculo erimus ei pares 558 DE REGENERATIONE pares. Imo nec inter nos erimus inuicem pares. Nam ſicut ſtella a ſtella differt in claritate, ita re- ſurrectio mortuorum. Ab ipſo Chriſto ſemper glo-⸗ riam noſtram eſſe, et eam nos illi debere agnoſce- mus. Generatio noôſtr a eſt de creatura, generatio Chriſti de ſubſtantia Dei. Chriſtus ſua gratia ſe ipſum nobis donans, omnia nobis donat, et ſuam gloriam nobis communicat. Gloriam, inquit, quam dediſti mihi, dedi eis, vt ſim ego in eis, ſicut tu, pater, in me, Ioan. I7. Tales nos ſumus nunc in mundo hoc, qualis Chriſtus ipſe eſt in cælis. I. Ioan. 4. Et hoc propterea, quia ipſe in nobis eſt, qui nos tales eſſe facit. Qualis eſt cæleſtis ille, ta- les et ii, qui cæleſtes ſunt, vt ait Paulus. Non ta- men propterea ſimpliciter dicitur Chriſtus eſſe noſter internus homo: ſed quatenus innato nobis ſpiritui ſeipſum communicat, eum in dies renouando. 2. Cor. 4. et Epheſ. 4. Ignis ſpiritus Chriſti carnem noſtram ad diſſolutionem vſque mortificat, ſicut moriebantur olim carnales Iſfraëlite?, quos ignis gloriæ domini contingebat. Quanto magis ſpiritum noſtrum ſuo igneo ſpiritu Chriſtus innouat, et magis ſecundum corpus ſe nobis inſinuat, tanto magis dicitur noſter internus ho- mo in Chriſto adoleſc cere, et Chriſtus ipſe magis in nobis formari, et externus homo magis aboleri, vt generatio vnius ſit corruptio alterius. Conſtat ita- que internus noſter homo ex diuina Chriſti, et hu- mana ſpiritus noſtri natura, vt ob id nos merito di- camur participes diuinæ naturæ, et dicatur vita no- ſtra cum Chriſto ibi abſcondita. O gloriam incompara- bilem, et incomparabilia dona cæleſtia. Quomodo non erit regnum Dei in nobis, ſi Chriſtus ipſe, qualis in cæ- lis regnat, in nobis eſt, nos tales eſſe faciens, qualis il- le eſt? Internus noſter homo eſt vere cæleſtis, de cælo deſcendit, de ſubſtantia Dei, de fubſtantia Chriſti diuina. Non ex ſanguinibus, nec ex voluntate carnis genitus, ſed ex Deo. Internus noſter homo iuſtus eſt, iuſtus natus eſt, ſi 1 eſt, ſempe ut Cl In v , predi ob ia Muültis ſiti integt ſpiritn mus. ſpirit ommne ung appare Alüi pr. eſt ſpi Eſ. I Daulas Gatur „un en Daruuli ſte, el ſpiritus Titum ni pr eio ⸗ let, e Ais p Periretn onoe I Dkizent Ftero. Hikeſtun L I B E R IIII 559 n. eſt, ſicut Chriſtus natus eſt iuſtus, et in iuſtitia Ur. ſemper habitat. Internus noſter homo Deus eſt, ſic- Per A ut Chriſtus eſt Deus, et ſpiritus ſanctus eſt Deus. Mdie In vmbra huius veritatis olim dictum eſt, Ego di- Eentĩ xi, dii eſtis: quam deitatem et Zacharias nobis Uriti prædicit cap. 12. Sicut vnus Deus eſt in multis, “ ob id Deos dici faciens: ita vnus Chriſtus eſt in t, dn multis, nOs eſſe faciens Chriſtos et Deos. ſent Quia vero ſubſtantiam interni noui hominis non gpiritus 3 ſatis nouerunt pædobaptiſtæ, ſicut nec fubſtantiamancti Ine z1 16 r; . ls .. donum. ie. integram vitalis ſpiritus noui, familiari alia via de ie ſpiritus ſancti dono in baptiſmo, cum eis discepte- ll,6 mus. Sciſcitemur ab eis 5J quare dicitur baptismus “W ſpiritus? Ego, cum omnia ſpiritus ſancti effecta, per ſe tr omnes ſcripturas diſcurro, inuenio ſpiritum ſanéctum nunquam alicui tribui, niſi vbi aliquid in eo effeciſſe apparet. Vni per ſpiritum datus ſermo ſapientiæ, e alii prophetia, alii dona linguarum. Spiritus ſanctus Enddn eſt ſpiritus conſilii, timoris, pietatis, et ſimilium. re Eſa. II. et I. Corin. I2. Hæc omnia vocat ibi i Paulus manifeſtationes ſpiritus. Vnicuique, inquit, datur manifeſtatio ſpiritus ad id, quod expedit. Va- 6 le „ „ 4 .7 . chn num eſt igitur, quod pædobaptiſtæ fingunt, eilſe in enn . paruulis dationem ſpiritus ſancti, inſtar Ioannis bapti- mn ſteæ, cum non ſit in paruulis, vt in Ioanne baptiſta ea bi ſpiritus manifeſtatio. Imo, quod inſanius eſt, ſpi- ulukr ritum ſanctum vocant infuſas quasdam qualitates. Io- eb⸗ anni præcurſori ad Chriſti manifeſtationem ex priui- erio l legio datum eſt in vtero, vt de eo teſtimonium fer- e ret, etiamſi non eſſet baptizatus. Hoc vero in S aliis paruulis non reperias. Nec etiam fi re- 0u periretur, ad pædobaptiſmum quiequam faceret. be Quomodo ex non baptiſmo probant ipfi baptiſ- uist mum? Si baptiſmum inde deducere volunt, ba- de lel ptizent in vtero matris, ſicut Ioannes erat in diu vitero. Spiritus ſancti itaque munus fuit ibi ma- . gentcx nifeſtum, quia faliit infans in vtero matris. IuH In pædo- A,1 560 DE RECENERATIONE In pædobaptiſmo vero aliud nihil manifeſtatur, quam clangor quidam, ſeu vagitus ranarum, aquis illis innatantium, et calcitrantium. Si in Ioanne bapti- ſta non fuit regeneratio, multo minus erit in pæ- dobaptiſtarum infantibus. Confirmatur ratio præce- dens, ſi a pædobaptiſtis rogemus, Quid ſibi velit ignis ſpiritus? An non Chriſtus baptizat nos ſpi⸗ ritu ſancto et igne? Putas, ignem hunc eſfe rem mortuam? Poteſt eſſe ignis, niſi vrat et luceat? Dices tu nobis, Quemadmodum apoſtoli vno tem- pore aqua baptizati ſunt, et alio tempore ſpiri- tum ſanctum acceperunt: ita nihil prohibet paruulos carnis aqua baptizari, et adulto ſpiritum ſanctum ac- cipere. Sed quando nihil prohiberet, quorſum eis baptiſmus exhiberetur? quis eſſet effectus? quæ vti- litas? Vbi verbum domini, id facere iubens? Apo- ſtoli credentes ſunt aquâ baptizati. Spiritum regenera- tionis ſanctum, ante reſurrectionem accipere non po- tuerunt, cum ſpiritus ille nondum eſſet. Velut ænig- mate quodam Chriſtus myſteria ſua ante reſurrectio- nem deſignauit, quo omnia poſtea vere noua in ſuo regno compleuit. Idem in myſterio nunc ſunt ba- ptiſmus Chriſti in Iordane, et reſurrectio eius, quan- quam ille baptiſmus Tordanis verum regenerationis ſpiritum nondum integre habuit, cum Chriſtus non- dum eſſet glorificatus. Ioan. 7. Idem nunc ſunt, a- quæ et ſpiritus ſancti baptiſmus, quod nunc fieri non poterat. Quamuis baptiſmum fides tempore præce- dat, et aliquando baptiſmum ſpiritus præcedat aquæ baptiſmus, in fide ſemper factus: tamen operatione diuina ſic denuo coniunguntur illa tempora, Vt ſi⸗ mul fide et baptiſmo idem effici dicas, cum in ba- ptiſmo ſit fidei complementum. Per baptiſmum da- tur remiſſio illa peccatorum, quam fides juſtificando confert. Peccata, a quibus fſide iuſtificamur;, per baptiſmum abluuntur. Nequit ego baptiſfinus ſine ſi⸗ de aliquo modo concludi. Neceſfſſario oportet, nos . iuxta ——— ilxta ſic ee parun hiben ipſos ſtench parun eos, baptit 8 gis m mitrat ſepter de pn tot et poner de h⸗ quitu iſe! legitun ſanctj eſt dd ſnance lanaert tls reg IIu iinet, Der m. et Ora Demn i e ſe Crikr daptiin ilud uu on L I B ER IIII. 461 t, Cun iuxta Chriſti præceptum, credentes baptizari, vt uis i ſic eo lauacro regeneremur. Impoſſibile autem eſt, ne dant⸗ paruulos lauacro regenerari. Non ſolum ergo pro- it ine⸗ hibentur paruuli baptizari, ſed et impoſſibile eſt, er ipfos baptizare, vt baptiſmi omnes definitiones o- ſbi w ſtendunt, quas mox trademus. Prohibuit Chriſtus 005 h paruulos baptizari, iubens, vt apoſtoli baptizarent eſe Nen eos, quos docuiſſent: iubens prius credefe, quam H cent? paptizari. no ter Si de manuum impoſitione loquamur, quid ma-Manuum ole hi⸗ gis mimicum pingere poſſis, quam ſacramentum illudtio- oh⸗ t Paruun mitratorum, quod vocant conſirmationem, vnum de ncun 1. ſeptem illis beſtiæ ſacramentis? Non fuit poſſibile, tothia de puteo abyſſi aſcendere pictos alios deæ'monas, qui )olt ſt tot et tantis modis Chriſti euangelium ludibrio ex- Ak AN ponerent. Si, poſtquam credideris, baptizaris, nihil nteyent de hac manuum impoſitione, quæ baptiſmum conſe- Te n) quitur, verius tibi dici poteſt, quam id, quod tu elnei⸗ ipſe leges acto. 6. 8. 13. 19. et I. Timoth. 4. Non eſureii legitur illa manuum impoſitio ad dationem ſpiritus on nn ſancti a Chriſto peculiariter inſtituta, ſed generaliter intt eſt ab eo probata, ad virtutes edendas et morbos , ſanandos. Sine ea vere dicitur baptiſmus ſpiritus, Erti lauacrum regenerationis, tinctio renouationis, ſpiri- ritkon tus regeneratio ex aqua et ſpiritu ſancto. IIla ma- nr inn nuum impoſfitio ſuperabundantem benedictionem con- r kein tinet, et certam virtutem, ſeu operationem, ſicut re r per manus fiunt operationes. Manuum impoſitione ceir et oratione vtebantur Iſfraélitici patres ad benedictio- a⸗ nem imprecandam. Geneſ. 48. Num. 27. et Deut. 34. ſt Re fieri ſolita ad benedictionem dandam vſus eſt . Chriſtus, et poſt eum apoſtoli. Non eſt illa formula en⸗ baptiſmo penitus neceſſaria, eo magis, quia ſublime de illud linguarum donum, quod per impoſitionem ma- i nuum tunc dabatur, ad eccleſiæ multiplicationem, neen non neceſſario oportet baptizatis omnibus dari: ied ns ne⸗ ſuperabundans benedictio ibi oſtenditur. Ma- hte, N. nuum-⸗ 562 DE REGENERATIONE nuum impoſitio aliquando eſt baptiſmo præmiſſa, ali- quando ômiſſa, aliquando repetita, ac pueris non baptizatis adhibita. Paulo ipſfi prius eſt manus im- poſita, quam aqua baptizaretur, acto. 9. Petrus da- tum Cornelio cernens ſpiritum ſanctum, ei manus imponere non curauit, acto. 10. IIud obſerua, quod quamuis poſt datum ſpiritum ſanctum Corne- lio, omiſerit Petrus manuum impoſitionem, tamen aquæ baptiſmmum non omiſit: quia ille magis myſte- rio conueniebat, et erat a Chriſto omnibus inſtitu- tus. Repetitam manuum impoſitionem vides acto. 6. et 13. Apoſtoli itaque illa benedicendi priſca ra- tione, a Chriſto probata, vtentes, ſuper &ιgros manus imponebant, et orabant, vt ſanarentur: ſicut bapti- zatis manus imponentes, orabant, vt daretur eis ſpi- ritus ſanctus. Id quod nos iuſte faciemus, benedi- Gtionem ſemper Chriſti ac eius ſpiritus multiplicatio- nem imprecantes. Vocatis quoque ad miniſteria eccle- ſiæ manus, apoſtolorum inſtar, imponemus, orantes, vt ſit ſemper manus Chriſti in eccleſia: ne quando, vt irruerunt Papiſticæ laruæ, et Iudaicæ picturæ, adin- uentione aliqua noua ſurrepant iterum Gog et Magog. Hanc vero manuum impoſitionem nemo accipere debet a miniſtro, quem videt idololatram, non miſſum a Deo, vt ſunt hodie mitrati et bullati. Non abs re monet nos Chriſtus, vt miniſtros et operarios a Deo ipſo mitti oremus. Matt. 9. Operarios, inquam, non Papiſticis bullis, pecunia emptis, ad pinguium carnes comeden- das intruſos: ſed populi ſuffragiis ad prædicandum, et miniſtrandum electos, acto. 6. Aut ab iis, in quibus conſpicua erit ſpiritus ſancti virtus, conſenſu eccleſiæ conſtitutos, ad Titum. I. Aut ſorte et oratione diſcre- tos, quando inter aliquos videbitur æqua ratio, acto. 1. Heæc eſt nobis ſeruanda triplex ratio conſtituendi miniſtros in eccleſia Dei, ſecluſa Papiſtica impoſtura. Sed quid de illa in ſanandis ægris olei vnctione, qua vte- bantur apoſtoli, qua nec lex, nec Chriſtus vſi leguntur? Re- ſpon- ſpone iunas Non fleri 1 Hoc enune Eegros Agens gocet Vngu gente Dhari ditur ſanat potun natio ſalut legis nimen prode lis er. Chame inung ſieut cum Rue⸗ Dore, coitz lent, Iaior luobt fum! e bermi⸗ 1Ker Coger eig iſſi, d. eris non Anus i⸗ etrns r⸗ ei munn obleru, n Corre. , tinen is myte 8 inttir. 8 10o.. rilea . rS Munn eut bant⸗ Ur ei hi , belel. titeni erin eeek 9 Ctetei lunde,l Ire, A⸗ et Mo- here in um Deo⸗ 1e Mlle i Ui Pyitis ndonn 4 n auns l eecklt ne ire⸗ io, cn ſkmeni poſtun⸗ e,u Nt⸗ —RZR IL. I B E R IIII. 63 ſpondeo. Quemadmodum Chriſtus, dicens, Cum ie- iunas, vnge caput tuum, vnétioônis vſum fuiſſe docet, non vnctionis præceptum dat: ita apoſtoli vnctione fieri ſolita vtentes, vnctionem illam non inſtituunt. Hoc docent Iacobi et Marci verba, quæ ſunt tantum enunciatiua. Apoſtoli, inquit, vngebant oleo multos &gros, et ſanabant, Marci 6. TIacobus inter Iudæos agens, in circunciſione et plerisque aliis Iudaizans, docet presbyteros ſuper infirmum orare, quando eum vngunt, Iaco. 5. Orent, inquit, ſuper infirmum, vn- gentes eum oleo, et oratio fidei ſanabit eum. Vnde Phariſaica colligitur traditio, quæ in lege non ita ſcri- bitur. Illud verum eſt, prophetas et apoſtolos vItra ſanationis donum, aliis remediis vſos. Vnde facilius potuerunt remedium vſitatum retinere, cum dono ſa- nationis vtebantur. Oleo ſe Iudæi ad ornatum, et ad ſalutem vngebant, et olei vnctio inter benedictiones legis continebatur. Naturale eſt in morbis, ægros li- nimentis aliquibus obliniri: et tunc oratio adiuncta proderit. Aegyptiorum priſco ſeculo vnus et commu- nis erat olei vſus ad morbos omnes ſanandos, vt de chamæmelino refert Galenus. Sacris item literis, oleo inungere idem eſt, quod medicamento oblinire, Eſa. I. ſicut Samaritanus oleo inunxit vulnus proximi ſui, cum tamen purum oleum nulli vulneri conueniat. Rudes itaque adhuc apoſtoli vnctionem illam tem- pore, quo refert Marcus, vt euangelicam non ex- cogitarunt, cum præſertim ipſi tunc omnes iudaiza- rent. Fuit igitur Iudaica traditio. In rebus aliis maioribus Iudaizare cogebantur apoſtoli, præſertim Iacobus, qui Ieroſolymis in media ſedebat Iudaizan- tium turba, acto. 21. et Galat. 2. Circunciſionem ille filiis Iudæorum, ad Chriſtianiſmum conuerſorum, permittebat. Purificationes, raſuras, et legis vota, Pau- lo ſeruanda conſulebat, ſicut et aliis vnctionem illam. Cogebantur illi, vt liceret de Chriſto loqui, coram Iu- dæis ſimulare, a ſuffocato et ſanguine abſtinere, et alios N. 2. Iudaiſ- 564 DE REGENERATIONE Iudaiſmos obſeruare, propter offendiculum et Iudæo- rum metum. Babylonios alios longe deteriores idolo- latrarum ritus nos hodie ſeruare aut diſſimulare cogi- mur, propter offendiculum et metum. Quia ſæuius multo in nos agunt beſtiæ miniſtri, quam egerint Iu- dæi in apoſtolos. Sanguinem ſemper ſitiunt, et cum Caipha et Phariſæis exclamant, Non licet nobis inter- ſicere quenquam. Coympletis iam et ordine traditis baptiſmi myſte- riis, ſupereſt nunc, ad totius noſtri operis comple- mentum, quasdam alias rationes et baptiſmi finitiones adducere, ac obiecta quædam diluere, vt, pæœdoba- ptiſmo vndique improbato, nullus amplius ſuperfſit ambiguitati locus. Primo ratio contra pædobaptiſmum. Quia Chriſti ſymbola perfecta viros perfectos exigunt, aut perfectionis capaces. Secunda ratio, Chriſti ſym- bola ad memoriam etiam fſunt inſtituta, vt poſſit homo Chriſti beneficia recolere, et diem, quo fuit cum Chri- ſto ſepultus, comminiſci, ſciens, ſe non poſſe reno- uari, ſi a tali gratia cadat. Magna res eſt, ſi cui peni- tus inhæſerit. Cuius memoriæ defectu Chriſtum facile tradimus obliuioni. Tertia ratio, qui juſtificationis fi- dei vim norunt, aperte etiam norunt, quemuis ante adeptam Chriſti fidem iniuſtitiæ ſeruiſſe, et fuiſſe filium iræ. Si ergo filius iræ fuit, quid illi profuit pædo- baptiſmus? Syllogismum hunc pædobaptiſtæ diſſol- uant, Omnis, qui non credit filio Dei, manet in mor- te Adæ, et ira Dei manet ſuper eum: Pæ dobaptiza- tus non credit filio Dei: Ergo pædobaptizatus manet in morte Adæ, et ira Dei manet ſuper eum. Pædo- baptizatos non credere, manifeſtum eſt: quia non audierunt prædicationem, quia fides eſt ex auditu. Quomodo enim credent ei, de quo non audierunt? Alios ſyllogismos ex ſfupra dictis collige, Omnis, qui natus eſt ex ſpiritu, vocem ſpiritus audit, Io- an. 3. pædobaptizatus non audit: ergo non eſt natus ex ſpiritu. Vniuerfalis prima vera eſt, et aà Chri- — 4C Om 3, er. ta 1a eſt ſed Attin la lheo. s idlo⸗ Ae cNe . ia ſelin Lerinr. , et nn bis in. ni e 8 CONMNEe fnition⸗ t. Dedke s ſyen aptimn. tos eilinn Chrikihe. hoſtken tand poletn Aci⸗ ihmnti cati tbist la t fule ie rlir ei⸗ ptite 8 M. eiibi⸗ S a 1 ndrt⸗ n 65 dh 6). u! . 1 ige, I. 1 B E R IIIIR. z565 àa Chriſto tradita, vbi generaliter de baptiſmo docet. Omnes, quicunque baptizantur, Chriſtum induunt, &c. fyllogiſmus eſt euidens, ſicut ex vniuerfali il- la, Quicunque baptizati ſumus, mortui et iuſti ficati ſumus. Quarta ratio, Iuxta Pauli ſententiam nemo poteſt initio eſſe ſpiritualis, ſed præcedit, quod ani- male eſt, deinde ſequitur, quod ſpirituale. 1I. Cor. 15. Miniſteria autem noui teſtamenti ſunt miniſteria ſpiritus, et in eis ſpiritu incipimus 2. Cor. 3. et Gal. 3. ergo ea non poſſunt a puero carnis incipere. Quin- ta ratio, Vt docet hiſtoria Dauidis, qui aſcenſurus eſt arcem ſion, nec cæcus, nec claudus eſſe debet, ſed ſtrenuus miles. Nemo fſüublime illud protectum attingere poteſt, niſi percuſſo Iebuſæo, abſtulerit ido- la omnia cæca et manca, quæ odit anima Dauidis, 2. Samu. 5. Sexta ratio, In fluminibus illis aquæ viuæ de cæleſti Ieruſalem, vt ait Ezechiel, egredientibus piſcatores hominum ſunt apoſtoli, non piſcatores par- uulorum. Boni piſcatoris eſt piſcieulos nuper natos non attingere, ſed alios maiores ab aquis tollere. Se- ptima ratio, ſpiritualibus ſpiritualia, ſicut carnalibus carnalia, teſte Paulo, oportet conferre: nam hæc in- ter ſe, ſicut et illa, ſuum ordinem ſeruant. Diſpice jam, an pædobaptizatus ſit ad dominicam cænam ad- mittendus? Si puero, ſecundum carnem nato, non dederis carnale alimentum, fame peribit. Ad eundem modum in ſpiritualibus nouus homo per baptiſmum e cælo natus, niſi nouo cæleſti pane nutriatur, fame contabeſcet. Neceſſario enim indiget nouus homo no- uo cibo. Eo magis, quia ſine cæna non eſt completus nouus homo. Octauo ratio, Omnes ſuos Chriſtianos ad cænam ſuam Chriſtus vocat, ergo qui cænæ Chri- ſti non eſt capax, non eſt ad Chriſtum vocandus. Nam portentum eſt magnum, ſi hominem generes; qui manducare non poſſit. Nona ratio, Fidelis diſ- penſator dat familiæ domini cibum in tempore ſuo, Lucgek. 12. Sed peaædobaptiſtæ ante tempus N. 3. omnia 566 DE REGENERATIONE omnia faciunt. Dant cibum non petentibus, nec indigentibus. Dominica miniſteria diſpenſant iis, qui- bus nondum eſt agnitus Chriſtus. De paruulis carnis faciunt regnum ſpiritus: cælum cum terra confun- dunt, confuſione Babylonica. Decima ratio, Chri- ſtus iubet apoſtolos reſpicere ad regiones iam albas, et paratas ad meſſem. Sed pædobaptiſtæ omnes fru- Gtus immaturos colligunt, et eos immaturos perdunt. Ad veram enim meſſem, vt docet nos Chriſtus, opor- tet expectare, primum, vt herba creſcat, deinde te- nera ſpica, deinde granum integrum in ſpica: et tunc eſt tempus aptum, ad adultum hominem metendum, Marc. 4. Pulcher eſt locus, cui contrarium facien- tes pædobaptiſtæ, teneram herbam, antequam fructum ferre poſſit, inſtar locuſtarum deuorant. Vndecima ratio. Iidem erant Chriſtiani et diſcipuli, idem ſo- nabat initio apellatio Chriſtianorum, quod ſonare ſo- lebat appellatio diſcipulorum, acto. 11. Ergo nemo Chriſtianus, niſi diſcipulus. Ergo pædobaptizati non ſunt Chriſtiani, qui non ſunt diſcipuli. Euidentiſſi- ma eſt hæc ratio, nullos tunc eſſe vocatos ad bapti- ſmum infantes, cum ſolum vocarentur diſcipuli. Ita iuſſit Chriſtus, vt apoſtoli diſcipulos facerent, quos baptizarent. Duodecima ratio, omnes Chriſtiani fra- tres ſunt. Si Chriſtiani ac fratres ſunt infantes illi, quare eos a fraterna Chriſtianorum communione re- pellis? a cæna Chriſti? Hoc ipſo iam fateris, non eſſe fratres noſtros. Decima tertia ratio, Fratres no- ſtri non ſunt, qui non acceperunt ſpiritum adoptio- nis filiorum Dei. Spiritus iſte nos facit fratres, qui nos facit eiusdem parentis filios. Hic autem ſpiri- tus, ex auditu fidei eſt: ergo in infantibus non eſt. Decima quarta ratio, Cornelius adhuc, acce- pto ſpiritu ſancto, eſt baptizatus, ex ſymbolo acci- piens maius ſtabilimentum, et certitudinem. Tam certi eſſe debemus, Deum non intus abluere, quam certo certo inkan genen ad n non 1 non p genitl noua. baptit non n licet Ut in ad ſa prim ſibi ſtum Chrick kegen bapti 1, Ne is dli⸗ is nh CONE. 0, Cn. im Abn nes i Perdun. s, ON . Beinge ⸗ 1i et t netenen Gnn fick m frdnm Weci ilen ⸗ ſonne Drro Ne ptzuim Eidenmi. 1s Ad bil .1. E Lipl. D rent, giki * Pknts 1 Mnutionen⸗ ſreis Prittes un 1inr⸗ I. I B E R IIII. 567 certo videmus corpus noſtrum ablui. Quæ certitudo infantibus dari non poteſt. Decima quinta ratio, Re- generatione efficiuntur homines dii. Sunt autem dii, ad quos ſermo Dei factus eſt. Ergo pædobaptizati non ſunt dii, qui ſermonem Dei non audierunt. De- cima ſexta ratio, Non poteſt eſſe generatio noua in eo, in quo non poteſt efſe homo nouus: in infante non poteſt eſſe homo nouus, qui eſt per ſermonem Dei genitus: ergo in infante non poteſt eſſe generatio noua. Decima ſeptima ratio, ex legis figuris pædo- baptiſmum improbat, Bos ſiquidem, ouis, et capra, non poſſunt, cum primum nata fuerint, offerri, ſed noua expectanda eſt hebdomada, Leuit. 22. Non licet primis annis arborum fructus colligere, ſed vel- ut incircunciſi cenſentur, donec per tempus erunt ad ſanctificationem apti. Leuit. 19. Ipios hominum primogenitos, quos maxime ſibi elegit Deus, noluit ſibi ſtatim offerri, ſed ad nouæ hebdomadæ initium, Exô. 22. Decima octaua ratio, Non poteſt ad Chri- ſtum vocari, qui non poteſt a Ioanne præparari. Vt Chriſto præmittitur nuncius, viam parans, ita et Chri- ſtiano cuiuis: vere catechizans erat Ioannes baptiſta. Decima nona ratio, Ex Trismegiſto ipſo in libro de regeneratione, et ex Sibyllinis oraculis, aperte docemur, baptiſmum non conuenire, niſi hominibus adultis. Qui laticis culpas abluti fonte perennis Præteritas, rurſum geniti, planeque renacti, Iam non infandis parebunt moribus orbis. Hæc docet Sibylla octauo libro, quæ et primo do- cuerat, baptizandos debere inſtitui. Vt rectos faciant calles, animosque repurgent A vitiis, et aqua luſtrentur corpora cuncta, Vt nunquam deinceps peccent in iura, renati. Viceſima ratio, Si infantes liceat ſine intellectu baptiza- ri, licebit quoque pueros, a pueris ludentibus, mimice et N. 4. per io- 563 DE REGENERATIONE per iocum baptizari, vt de Athanaſio puero et ba- ptizante fertur: res omnium maxime ridicula. Li- cebit item nobis æreas campanas, argenteos calices, altaris lectos, aquæ vrceolos, et brandones paſcha- les in eccleſia noſtra baptizare: atque ita calieum vrceorum, æramentorum, et lectorum, cum phari- ſæis baptismata facere, Marci. 7. Sed quid obſecro ſibi volunt illa campanarum et brandonum noſtra ba- ptismata? O miſeri phariſæi, quousque tandem e- ritis ebrii, et ſomno ſopiti? O Chriſte, Deus no- ſter, itane ad mille ducentos ſexaginta annos iumen- tis nos aſſimilari paſſus eſt? Vbi ſunt, domine, il- læ tuæ antiquæ miſericordiæ ? Iuſtus tu es. Ex- pectaſti, vt compleretur Chananæorum iniquitas, ne iniuſte videreris illos expuliſſe. Iſtos quoque ad duplum tempus expectaſti, qui Chananæis ſunt du- plo peiores. Magnæ tibi curæ fuerunt pauci mar- tyres, electi tui, et precioſa in conſpectu tuo mors eorum, vt tot peritura beſtiarum millia ſæuire permi- ſeris, ad complendum tuorum martyrum numerum, apoc. 6. Sæuæ illæ beluæ nihil in conſpectu tuo habi- tæ ſunt. In illis tu gloriam tuam oſtendiſti, omnes vel- ut Aegyptiacam turbam præcipitans, vt gratiæ tuæ er- ga electos tuos magnitudo appareat. Iuſtus igitur tu es domine, et illi omnes impii, qui Aegyptiorum, Ba- byloniorum, et Chananæorum omnium impietates ſu- perarunt. Admiranda profecto in hac re Dei ſapientia patefit, vt quos ille improbos nouit, in ea temporum momenta detrudat. in quibus gloriam ſuam, et in e- lectos miſericordiam patefaciat, et ea, quæ prædixit, compleat, in hoc ipſum malos indurans, propter im- pietatem ſuam. Non propter ſeruum arbitrium. Im- pietas noſtra paſſim facit arbitrium noſtrum ex libero ſeruum propoſito ad certa momenta libertatis bi- uio, et neglecto. Atque ita nemo in æternum ignem damnabitur, niſi qui malum cognoſcens libere com- miſerit. Tametſi aliquando corporali morte iu- . ſtum cum SSa ſtum e cum illius! Nenmno evange pellere tradiee nis, V. impier citer Vverun ari, ignen In v. tus 6 Paul voca nec propt ſeut bus. 1d en⸗ Cand lis Nam Innat 2. et locen et 2. Dei ipl. in ca tl do in te Kient ex P A et l br. l. l. cliets pelcr. xdlicun n phui⸗ Hoblten loſtra d Anden 6⸗ Deis no 08 iuner⸗ Dnine, , t8. N igind 1 Jvogle 6 lunt Uire en⸗ 1 nunern n tuo onnesu Ntie e 1 tus iit tiotun, 1 ppietn 4 eme n, ei e moii Ptopiel ininn m erl bberttis nun ine lbere l orte! ſtum TL. I B E R IIII. 569 ſtum cum impio, ſimul occidat Deus, et paruulum cum magno, Ezech. 21. et Lucæ. I3. tamen æternæ illius futuræ mortis non eſt ſimile iudicium. Ea enim nemo gratis damnatur. Si obiicias, Deum gratis ad euangelium quoſdam vocare, et quoſdam gratis re- pellere: Reſpondeo, id verum eſſe, et dictis non con- tradicere. Euangelicæ vocationis, vel non vocatio- nis, vel non vocationis cauſam non ad pietatem, vel impietatem noſtram, ſed ad Dei voluntatem, ſimpli- citer referri vult Paulus, Rom. 9. Quod maxime verum eſt. Quia aliud eſt, ad euangelium non vo- cari, id quod gratis facit Deus: et aliud, ad æternum ignem damnari, id quod nunquam gratis facit Deus. In vocatione hac euangelica nec ipſius Moſis miſer- tus eſt Deus, quia noluit, vt ex ipſo Moſe ecitat ibi paulus. Ad regnum hoc per donum præſens non vocauit tunc Deus ipſum Abraham, nec Dauidem, nec alios legis prophetas. quia noluit. Non tamen propterea illos gratis damnat, nec facit eis iniuriam, ſicut nec catechumenis, ante baptiſmum decedenti- bus. Non facit Deus alis gentibus iniuriam, nos ad euangelicum, et cæleſte hoc regnum, gratis vo- cando: cum et eis ſua merces reſpondeat, vt et fi- liis Cain reſpondere dixit ipſe Deus. Genes. 4. Nam funt illi omnes ex factis ſuis iuſte iudicandi. Innatus omnibus à ereatione eſt ſpiritus Dei, Genes. 2. et 6. Confcientiæ regulam ad ſalutem ſufficientem docens, vt ſint impii omnes inexcuſabiles, Rom. I. et 2. adto. 10. et 17. Propter hunc nobis inſitum Dei ſpiritum eſt ſub poteſtate noſtra virtus peccati, vt ipſi Cain reſpondit Deus. Apud te, inquit, o Cain, et in carne tua, erit illecebra eius, ſcilicet peccati, et tu dominaberis ei. Propter delicta ergo datur quis in reprobam mentem, non propter ſeruum arbitrium. Sicut Chriſtus in cælo habet liberum arbitrium, ita ex parte nos ab eo illeminati habemus. Libertate, qua Chriſtus liber eſt, nos liberi ſumus, eius ſpiritu et libertate donati. Aliis alius eſt ſpiritus, et a- N. §. lia li 570 DE REGENERATIONE lia libertas, quam paſſim ſerpens obſcurat. Sed de . his ſatis. Proferamus nunc baptiſmi veras deſcriptiones, qui- bus verbo Dei deſcribitur, et ex quibus veras diffi- nitiones conficies, vt videas, quam longe abſint a pædobaptiſmo. 1. Baptismus eſt tinctio, cum doctrina, et manuum impoſitione Heb. 6. At pædobaptizati doceri non poſſunt. 2. Baptismus eſt viuum Dei opus, adiunctam ha- bens pœnitentiam, fidem, et ſpiritus ſancti donum. Ilbidem. Mortua autem hæc omnia in pueris ſunt. 3. Baptismus eſt poſt opera mortua ita deſuper na- tum viuificari, illuminari, et futuri ſeculi virtutes ita guſtare, vt ſit relapſo res irreparabilis. Ibi. Sed pueri ſolum habent lactis guſtum, quem ſæpius repetunt. 4. Baptismus eſt abluere peccata, inuocato nomine domini, acto. 22. pueri vero neminem inuocant, nec nomen Chriſti norunt. 5§5. Baptismus eſt Chriſto credentem inſtar mortis eius aquis ſepeliri, ibique circunciſione ſpiritus facta, corpus peccatorum deponere, et deinde cum Chriſto refurgere, Colos. 2. Quæx res in Pædobaptismo eſt merum præſtigium. 6. Baptismus eſt, ſic cum Chriſto reſurgere, Vt quaſi terrenis quis mortuus, ſola cæleſtia curet. Co- los. 3. Pueri nil tale curant. 7. Baptismus eſt ablui, iuſtificari et ſanctificari in no- mine Ieſu Chriſti, et in ſpiritu Dei noſtri. I. Cor. 6. Exa- mina ſingulas partes, et vide an infantibus conueniant. 8. Baptismus eſt ablutione noua Chriſtum induere tuncque filium Dei effici, Galat. 3. Quæ omnia pæ- dobaptiſtis ſunt friuola et ridicula. 9. Baptismus eſt, audito Dei verbo, peœniten- tiam agere, et tingi in nomine Ieſu Chri- ſti, in remiſſionem peccatarum, vt donum ſpi- ritus ſancti accipiatur. acto. 2. Pueri nec audiunt 2ð zucliun 10. per ſe⸗ Oi 1. Det guſtare In. Abylo tia pe⸗ reſpon huc m 12 ſcient Deun lentu erga 15 ae den Heb. 14. nouatie ſiüeni Dueros Durum 15. X Dei Vi⸗ daptiza 16. Chriſto Clm iln rexit 1 Eet, No Uiuunt 17. is ein Ceps . del de oneg d⸗ eras dn. e abün t Munwnn oceri M inctan k ti domm is ſon. elipertr Virtes n Lel et epetunt o wonie loeant, N r ni ins kin n Ck Ptisni rgele, 1 ret,0 einn 1.Glr onbenidn m inclet it N ndo⸗ . L I EBE R IIII. audiunt, nec pcenitent. 10. Baptismus eſt renaſci ex incorruptibili ſemine per ſermonem Dei, vt quis quaſi tunc genitus infans omni dolo vacet, et guſtet, quam ſuauis ſit dominus, I1. Pet. I. et 3. In pueros non ſeminatur ſermo, nec guſtare illi cæleſtia poſſunt. II. Baptismus eſt nauicula Chriſti, ab aquarum abyſſo nos eruens, idque efficiens, vt bona conſcien- tia per reſurrectionem Chriſti in cælum erecta. bene reſpondeat apud Deum, quanquam ſordes in carne ad- huc maneant. Ibi. Puerorum vero nulla eſt, conſcentia. 12. Baptismus eſt sροαοατπα. ſtipulatio bonæ con- ſcientiæ erga Deum, eſt declaratio fidelis animi erga Deum, quo ſordes animæ abluuntur. Ibidem. Stipu- lentur iam Pædobaptiſtæ a fuis paruulis, vt fidelem erga Deum animum illi declarent. Tr3. Baptismus eſt accedendo in certitudine fidei, ac depulſa conſcientia mala, ablui corpore aqua pura. Heb. 10. In pædobaptiſmo eſt ſicut baptizare campanas. 14. Baptismus eſt lauacrum regenerationis et re- nouationis ſpiritus, nos ſaluans, vt cæleſti iuſtitia iu- ſtificati regnum Chriſti poſſideamus, ad Titum. 3. Ppueros regigni, aut innouari, aut iuſtificari, eſt vnum purum nihil. I15. Baptismus eſt per operationem ſpiritus denuo ex aqua ita naſci, vt vocem ſpiritus audias, regnum Dei videas, et in cælum ingrediaris. Ioan. 3. Pædo- baptizati nec vident, nec audiunt. 16. Baptismus eſt iuxta veterem hominem vna cum Chriſto veluti mortuum ſepeliri, et iuxta nouum ſic cum illo refurgere, vt quemadmodum Chriſtus reſur- rexit a mortuis, ita baptizatus in nouitate vitæz ambu- let, Ro. 6. At pædobaptizati ſerpentis vitam in carne viuunt, veteribus peccatis adhuc conuoluti. 17. Baptismus eſt Chriſto ſic inſeri per hoc mor- tis eius ſymbolum, vt et refurrectionis eius parti- ceps fias. Ibidem. Pueri nullius horum ſunt capaces. 18. Bapti 572 DE REGENERATIONE 18. Baptismus eſt morte Chriſti ſic fieri partici- pem, vt crucifixo veteri homine, aboleatur corpus peccati. Ibidem. Sed quid obſecro poſſunt infantes illi crucifigere? 19. Baptismus eſt a peccato ſic ablui, vt quemad- modum antea ſeruiebamus iniuſtitiæ, et iniquitati, ita nunc ſeruiamus iuſtitiæ,. Ibidem. Pueri nec iniuſtitiæ ſeruire ſunt apti. 20. Baptismus eſt ſeire et credere, quod quem- admodum tunc cum Chriſto morimur, ita deinceps cum illo viuemus. Ibidem. Pueri vero nec cre- dunt, nec quicquam ſciunt, nec viuendi rationem mutant. 21. Baptismus eſt ſic orantem tingi, vt ei tunc cæ- lum aperiatur, Lucæ. 3. Pueri clauſis oculis plorant. 22. Baptismus eſt, audita pœnitentiæ et nominis Ieſu Chriſti prædicatione, ſpiritu ſancto, et igne cæ- litus afflari. Ibidem. In pædobaptiſmo ſolus auditur vagitus, et ranarum clangor. 23. Baptismus eſt fide Chriſti ad aquas deſcendere, et deinde aſcendere, Acto. 8. Infantuli nec deſcen- dere poſſunt, nec aſcendere. 24. Baptismus eſt ſic tingi, vt per vnum ſpiritum in vnum corpus coniungamur, vnius conſenſus vni- tate. I. Cor. 12. Infantium nullus eſt conſenſus, aut ſpiritus, aut corporis vnitas. 25. Baptismus eſt, audito euangelii verbo, in vni- tate fidei, lauacro aquæ mundari, ad vnitatem et con- ſortium, immaculatæ cæleſtis eccleſiæ, Ephes. 4. et 5. In pædobaptiſmo nulla ſpiritualis eccleſia colligi- tur, ſed chaos Babylonicum. Ex prophetis diffinitionis aliæ colliguntur, qua- rum nulla pædobaptiſmo congruit. Quod baptiſ- mus ſit effuſio aqu?æ mundæ, de gentibus colli- gens in cæleſte regnum, tollens iniquitates et dans ſpiritum nouum, Ezech. 36. Quod fit 5 fons fons immun Dil tiones, tur. l elos In. Parunli le, et bis nepreee cklorun lplemer tales, Chriſti tit reg gredie glis i celon coltra 1tS Vero, gwi e 108 Lnum ſeinde le y ſtus, 1s e ſci ſ dicede inſtrue Cicene i ſcn, cend⸗ magi ri pnic⸗ ur con Nt inint t glemtt igitntͤi e iniulkt lod ger 1 deinett 0 Nee e li tationn ei tnees ls or. et oxiu et ine lus Mie Geſeentn n hinin lenlis d. Clenlis tbo, I N Pbes tu, oc nt tibis l⸗ Piate . t I. I. B K R IIII. 573 fons datus domui Dauid, ad expiandum peccatum et immunditiam. Zacha. 13. et pleriſque aliis locis. Diluendæ nunc fuperſunt duæ aduerſariorum ra⸗ tiones, quibus illi pædobaptiſmum inducere conan- tur. Prima ſumitur ex illo Matth. 19. Sinite par- uulos venire ad me, talium eſt enim regnum cælo- rum. Sed nihik contra nos: quia non veniebant ibi paruuli, vt baptizarentur, ſed vt manuum impoſitio- ne, et Oratione benedicerentur. In ea re ex emplum nobis datur, vt paruulis benedicamus, ſeu eis be- neprecemur. Talium dixit Chriſtus, eſſe regnum cælorum, id eſt, eorum, qui efficiuntur vt paruuli. Ipſemet Chriſtus ita exponit, iubens apoſtolos effici tales, quales ſunt paruuli. Veriſſima eſt ibi regula Chriſti, nobis obſeruanda, Quicunque non accepe- rit regnum Dei, tanquam puer, haudquaquam in- gredietur in illud Marci, 10. et Luc. 18. Quod ſi quis ipſorummet paruulorum carnis dicat eſſe regnum cælorum, et futuram gloriam intelligat, nos non contradicemus, qui paruulos ipſos carnis non bapti- zZatos a futura gloria non penitus excludimus. Nunc vero, cum ſit regnum ſpiritus, in illud ingrediuntur, qui efficiuntur paruuli ſpiritus. Duplicem ita vim nos admittimus, in illis Chriſti verbis, Talium eſt re- gnum cælorum: vt ſit ſermo eius gladius vtrinque ſcindens, Vnum ille agens aliud intendit, et vtrun- que verum. Paruulos ad ſe lubens admittebat Chri- ſtus, cum ſciret ſaluum eſſe eorum fkatum: et vt nos eorum exemplo, et ſimilitudine moneret, ef- fici ſine dolo, infantium ſimplicitate. Eis bene- dicebat, vt futura proſpere ſuccederent: noſque inſtruebat, vt paruulis futura cæleſtia dona bene- dicendo precemur. Plurimum illis poteſt hæc iu- ſti oratio prodeſſe,; contra morbos, contra male- ficia, ad omnem dæmonis in eos poteſtatem coër- cendam, vitque ad regnum cælorum ſint poſtea magis præpar ati. Secun- 5714 DE RECGENERATIONE Secundo argumento nobis obiiciunt illud Ioan. 3. Niſi quis natus fuerit e ſupernis, ex aqua er ſpiritu, non videbit, non intrabit in regnum cælo- rum. Profecto non viderunt ipſi vnquam, nec in- trarunt in regnum cælorum, quod intra nos eſt. Ideo eos moneo, vt denuo naſci velint, vt videant, et intrent. Nam ſicut eſt nunc ſpiritualis natiuitas, ita eſt ſpiritualis introitus, qui erit poſtea corpora- lis. Introitus in regnum cælorum fit nunc per fi- dem in ſpiritu, ſicut fiet poſtea per gloriam in cor- pore. Ea ipſa hora, qua quis e cælo naſcitur, cæ- leſtis fit homo, et in cælum intrat. Quomodo enim poteſt quis e cælo naſci, niſi fiat cæleſtis? At conſtat, paruulos carnis nec cæleſtia curare, nec videre, nec intrare. Quid fſit intrare in regnum cæ- lorum, et quod nunc intretur, declarat nobis ipſe- met Chriſtus, contra phariſeos Matth. 23. Vos non intratis in regnum cælorum, nec alios ſinitis in- trare in regnum cælorum. Intrari nunc, et a no- bis nunc accipi regnum cælorum, docet Matth. 11. et Lucæ. 18. Quid ſit videre regnum Dei, ipſe etiam declarat Matth. 13. Marci. 12. Lucæ 17. et alibi paſſim, docens, regnum ipſum nunc a nobis videri, et certo myſterio intelligi. Myſterium ma- gnum ſuæ ſpiritualis regenerationis, et doctrinæ tam cæleſtis, voluit Chriſtus Nicodemo aperire: quod illi plane non intelligunt, qui regnum cæ- lorum in hominibus non vident. Sermo item Chriſti perinde ſonat, ac ſi dixiſſet, Niſi quis in- grediatur per arctam portam, et anguſtam viam, non poteſt intrare in regnum cælorum, Niſi abun- dauerit iuſtitia veſtra, plusquam ſcribarum et pha- riſæorum, nos intrabitis in regnum cælorum. Hoc vero quid ad paruulos? Niſi conuerſi fueritis, et efficiamini ſicut paruuli, non ingrediemini in regnum cælorum. An paruuli carnis poſ- ſint conuerti, et effici ſicut paruuli? Præ- — terea, dictum rgo ſa cenatn ſponcden tantum Chriſti lö: qui gmum ee lis pote , cei coenoſe⸗ Piritus Cendo, ſertim e Per cel Cflei no olito⸗ ite an Prins d ſiritas inteliig⸗ ſpirirne Veniun Dtiſtart nolünt 1s cu cuin ee Ckuciti lee vos Mlud lon, hum cxl- 1, ec k 1 s Vt widenn 8 Untiits 4 cotpet⸗ unc per un in ſeitur, 4 rorot Tlellist 1 Urme, N ternumcr tobis⸗ 29. 16 0s ſuiit⸗ e, &1l Matthe l Dei, ee 1i e 1 Mn ſteriun 1, et rt 1o Nein tennmn erno ii gi⸗ Nan ſine n et grun. h Tutii, . nſſ. Nis N i N l L I B E R III... z5 terea, ſicut dictum eſt, niſi quis renatus fuerit: ita dictum eſt, Niſi manducaueritis carnem filii hominis. Ergo ſecundum hanc rationem deberent paruuli ad cænam admitti. Vt igitur ad omnia vno verbo re- ſpondeam, dico primo, quod promulgata lex eos tantum ligat, quibus loquitur. Dico fecundo, quod Chriſti ſermo ſimpliciter verus eſt, etiam in paruu- lis: qui nec renaſcuntur, nec ingrediuntur, nec re- gnum cælorum videre tunc poſſunt. Aliis etiam mo- dis poteſt argumentum controuerti, ſi ponderes ver- ba, denuo gigni, deſuper naſci, et ex ſpiritu. Si cognoſcerent pædobaptiſt?, quid ſit per actionem ſpiritus gigni, naſci, aut renaſci, erubeſcerent di- cendo, paruulos carnis hoc modo naſci. Cum præ- ſertim ex cæleſti ſubſtantia naſci non contingat, niſi per cæleſtem fidem. Item quid eſt denuoô naſci, niſi effici noua creatura? Quid eſt effici noua creatura, niſi, abolito corpore peccati, nouum hominem in nouitate viteæ ambulare? Item qui renaſcitur, et refurgit, prius debet mori, qui ex ſpiritu natus eſt, vocem ſpiritus audit, et videt regnum Dei, eius myſteria intelligendo. Quod natùm eſt de ſpiritu, ſpiritus eſt, ſpiritualis homo eſt. Quæ omnia infantibus non con- ueniunt. Hoc eſt igitur vnice deteſtanda pædoba- ptiſtarum abominatio, et regni Chriſti deſolatio, quod nolunt Chriſtum nunc regnare in ſanctis ſuis. Nolunt nos cum Chriſto regnare, quia non permittunt nos ecum eo reſurgere. Væ vobis pædobaptiſtæ, qui clauditis regnum cælorum ante homines, in quod nec vos intratis, nec alios ſinitis intrare. Væ væ. Concluſio s76 DE RECGENERATIONE CONCLVSIO. PAedobaptifmum eſſe dico deteſtandam abomina- tionem, ſpiritus ſancti extinctionem, eccleſiæ Dei deſolationem, totius profeſſionis Chriſtianæ confuſio- nem, innouationis, per Chriſtum facteæ, abolitio- nem, ac totius eius regni conculcationem. O pater omnipotens, pater miſericordiæ, eripe nos miſeros ab his tenebris mortis, per nomen ñlii tui Ileſu Chri- ſti, domini noſtri. O fili Dei, Ieſu Chriſte, qui pro nobis mortuus es, ne moreremur, ſuccurre, ne mo- riamur. Hoc vnum, vt nos docuiſti, te ſupplices ora- mus, Sanctiſicetur nomen tuum, adueniat regnum tuum, et tu ipſe, domine, veni. In apocalypſi ſponſa tua eccleſia orans dicit, veni: ſpiritus filiorum tuo- rum ibi orans dicit, veni. Omnis, qui hæc audit, oret, clamet, et cum loanne dicat, veni. Venies certe tu, qui dixiſti, venio cito, apoc. 22. Et Antichriſtum aduentu tuo certe deſtrues. 2. Theſſa. 2. Fiat Amen. 9 —„ lee crucit Te ipt lic h hie ho 1o quo fliins, dileern ſngi. Dienti⸗ odllige illis ne Miles Ater e Lent: elſe ſe liicern füls. Ue Moprie E PIST O L AK ii TRIGINTA AD IOAN. Cniir nem Caluinum Gebennen- olli⸗ . . Onn ſium conciona- 1 8 Mieng torem. leſn C. 2, guin e, he N. a EPISTOLA PRIMA. t IEum illum Nazarenum, pro nobis miſeris kee crucifixum, fateris tu nomine dici filium Dei, ſed de re ipſa non eſſe filium. Nam rationem veram, quare R higc homo ſit filius Dei, non credis eam eſſe, quod 1 kel. hic homo ſit vere genitus de ſubſtantia Dei: ſed tro- po quodam ais filium, quia eſt in eo inuiſibilis alius filius, quaſi radius deciſus. Monſtro magno Deum diſcerpis, verum filium obliteras, et Deos nouos fingis. Te plane fefellit allegoricum dictum de ſa- pientia genita, quæ et creata dicitur, vt vel hinc colligas, eſſe figuratam loquutionem. Realitatibus illis nedum diſcerpitur Deus, ſed et duo filii diſſi- miles aperte docentur, alter incorporeus inuiſibilis, alter corporeus viſibilis. Abſurda hæc te non mo- uent: id tantum obiicis, Si homo ſit ſermo, duos eſſe ſermones, cur non et duos filios? Nihil tu ibi diſcernis, quaſi vtrunque promiſcue liceat vocibus con- fuſis. Vt abſurditatem omnem et confuſionem tollas, vnice te rogo, ne vocibus abutaris. Si propriam ſignifi- cationem tu ſeruas, aliud proprie ſignificat ſermo, aliud proprie ſignificat filius. Sermonis eſt proprie prolatio, et repræſentatio, filii eſt ſubſtantialis generatio. In O. hoc eſt 578 EP I ST O L A k. hoc eſt realis diſtinctio, non in iſlo. Hic homo filius, quia prolatione Dei genitus eſt, dicitur ſermo. Et ſer- mo ille olim, quia ad filii generationem tendebat, et filium referebat, dicebatur filius. Erat ſermo referens, perſonalis filius. Cogita, Xoονο* eſſe rationem referen- tem, et filium eſſe ex Maria genitum. Si proprio ſigni- ſicatu Xασσ eſt ſermo referens, ſeu ratio referens, quis tecum dicere audeat, Ioannem eſſe abuſum? Si duos ſermones, aut duos filios ratione aliqua dicere lubet, alterum eſſe figuram alterius, dicendum eſt. Atque ita tandem conueniemus, dicentes, fuiſſe olim filii perſo- nam et figuram. Vobis potius dicuntur eſſe duo, cum ſit vterque realis, nullaque inter illum et iſtum ſimili- tudo. Ego illum dico fuiſſe huius naturalem ſimilitu- dinem et perſonam. De perſona ita proprie loqueban- tur antiqui, ponentes in Deo perſonam filii, quæ eſt vna cum homine perſona. In perſona Chriſti dicitur ſapien- tia olim formata. Nam Chriſtus eſt vera ſapientia, qui ab æterno ſuam formam habet in Deo. Sed realis illius, et inuiſibilis filii, quem afferis, quam tu féôrmationem da- bis? Impoſtura diaboli eſt, et impoſſibile monſtrum in Deo. Aduerte autem, quod apud Salomonem Hebraica vox 5π holalti, non proprie ſignificat generationem, fed expreſſionem, et formationem, qualis fuit in mente diuina. In anima hominis eſt notitia, imaginis expreſſiô, formæ conceptio, certæ rei figuratio. An propterea con- ceptus ille in anima noſtra dicitur filius? Nequaquam profecto niſi metaphorice. Potiore vero ratione diceretur in anima noſtra eſſe vera et realis generatio illius conce- ptus, quam in Deo. Quia animæ noſtræ quid extrinſecus aduenit realiter diſtinctum, non autem Deo. Erat in Deo æternaliter mente concepta formata et expreſſa ſapientia, ſiguratio Chriſti. Et in ea ipſa Chriſti figura relucebant res omnes, quæ futuræ erant in ipſo. Hæc erat diuina ſa- pientia cuncta componens ad gloriam Chriſti, et Chriſtus in Deo. Hla non erat in Deo realis filius, ſed perſona Chri- ſti realis filii. Relucentia erat futuri filii, et ad filii gene- rationem ſubſtantialiter tendebat. Similitudinem aliquam Vel hinc vel hin eſt gen fllii, n ſed eſt Chriſti, imago primeb⸗ perſona generab do Chri re. Si 0 Donas, erat hun in Deo hunc eſ Verum 5. Lenitus, dicitur . Muins en furnsir Mlume iſtinctio Dei inee Kintialit dene eo IN Uiſibile banlo, dis ſee⸗ ſeut Momina Dei. N inkero in deer Iualite mo l, d Nler deban kefeten eleter. priolgi eſd,l 2 K e dere Ide, Atqven glüipern Guo, n ſndir e octehr. Ie E iur ter gieni 1 Geilsi Mioren⸗ onkunt n Behni Dekatione Utrinn kents optete oe ce linsend⸗ Jarmeu Iuni S teluck⸗ ein AAli elb⸗ Celel EPISTOL AEFE. 79 „ vel hinc potes accipere. Quando in patre futuri Petri eſt genituræ ſubſtantiale ſemen, eſt iam in eo fubſtantia filii, nondum filius ipſe. Nondum eſt tunc homo Petrus, ſed eſt origo generationis eius. Ita erat in Deo fubſtantia Chriſti, æternalis origo generationis ipfius, eſſentialis imago et perſona. Ibi iam hic homo concipiebatur, ex- primebatur, generabatur, et ſi velis, creabatur. In eius perſona et figura ait ſapientia, Concipiebar, formabar, generabar, creabar. Plura tibi concedo, quam petis, mo- do Chriſtum intelligas creatum, quia participes creatu- ræ. Si omnium ſcripturarum ſcopum tibi Chriſtum pro- ponas, erunt tibi omnia facilia. Totum verbi arcanum erat huius hominis glorificatio, ſicut ipſe iam olim erat in Deo glorioſus. Ioan. 17. Memineris quæſo, hominem hunc eſſe vere genitum de ſubſtantia Dei, atque ideo eſſe verum filium Dei. Per ſermonem eſt hic homo ab æterno genitus, et in ſapientia ſermonis figurabatur filius. Vnde dicitur ſapientia perſonaliter genita, perſonalis filius, in huius geniti ſponſa. Relucebat iam ibi homo eſſentialiter futurus in Deo, propter quem omnia et per quem omnia. Nullum erat in Deo monſtrum, nulla diſſectio, nulla realis diſtinctio: ſed gloria æterna hominis lIeſu Chriſti, filii Dei, in eo ab æterno, etin æternum, perſonaliter et ſub- ſtantialiter exiſtentis. Sit tecum Ieſus Chriſtus, vt ipſum bene cognoſcas. Amen. EPASTOLA. SECVNDA. INcorporeum a patre diſtinctum realem illum in- uiſibilem filium, et radium deciſum tibi perſuades ex Paulo, qui Chriſtum ait eſſe genitum ex ſemine Daui- dis ſecundum carnem Ro. I. Vnde a pari tu infers: ſicut Chriſtus ratione naturæ humanæ filius Dauidis nominatur, ita etiam ratione naturæ diuinæ filius eſt Dei. Recte quidem infers. Et ego a pari quoque ita infero: Sicut natura ipſa humana non dicitur filius, ita nec natura ipſa diuina dicetur filius. Vides, qualiter in te vertitur argumentum. Tres alioqui . O. 2. nobis 580 ETPIST OL A F. nobis filios facies. Natura humana eſt tibi filius, na- tura diuina eſt tibi filius, et totus ipfſe Chriſtus fi- lius. Si Pauli æquiparationem ſequaris, ατ¹úν ρναα et nαατα 7vρεα. dices, eſſe ſecundum carnem filium Dauidis, et ſecundum ſpiritum filium Dei. At ſpi⸗ Itus Chriſti non dicitur ibi filius, ſed eſt per ſpiri- tum hic homo declaratus filius. Simili diuiſione Vti- tur Petrus, Mortificatus eſt Chriſtus carne, viuifica- tus ſpiritu. Spiritum Chriſti non vocat filium. Ad idem 2a. Cor. 13. Crucifixus ex infirmitate viuit ex virtute Dei. Quam virtutem conſtat ibi non eſſe fi⸗ lium. Tota diuinitas Chriſti his locis vocatur ſpi⸗ ritus, non filius. Ego itaque ingenue tibi fateor, Chriſtum ipſum, ratione naturæ humanæ, eſſe filium Dauidis, ſed naturam ipſam humanam non eſſe filium. Chriſtum quoque fateor, ratione naturæ diuinæ, eſſe filium Dei, ſed naturam ipſam diuinam non eſſe fili⸗ um. Tu es flilius patris et matris, tamen id, quod habes a patre, non eſt ſeorſim filius, nec id, quod habes a matre, licet eorum ratione tu ſis filius. Ra- tione animæ tu es homo, et anima ipfſa non per ſe dicitur homo. Ratione Deitatis Chriſtus eſt Dei filius, et deitas non eſt filius. Ab eo nobis datur ſpiritus, qui nos filios facit, et ſpiritus ille non eſt. filius. Si ſepa- ratam animam videns, ob ſimilitudinem, et eſſentialem rationem, tu concedis, eſſe hominem, eadem ratione concedes, verbum eſſe filium: nec ob id proprie, eſſe in vno dices duos homines, nec duos filios. Oſtende tu, alicubi dici, Deum eſſe patrem deitatis Chriſti, ſic- ut eſt pater Chriſti. Chriſtum eſſe hominis vocabulum, fateris: ergo Deus pater Chriſti eſt pater hominis, De- us genitor hominis. Naturalis homo natus eſt, naturalis homo filius, homo naturaliter genitus eſt naturaliter fili- us. Si ille ipſe Deus meus et pater eſt Deus veſter et pa- ter: Deus hominis eſt pater hominis, Ioan. 20. In Chriſto eſt duplex natura, diuina et humana, neutra tamen ea- rum eſt filius, ſed ipſe ex vtraque natura conſtans eſt Chri- ſtus fi- ſtus 1 Vincit Aurum, tOtunn Doce ſto, 1 ternari erg in I8. Ne Cicatun homim veli 4pud! nem bilem tertian lec t inſtan dtacor te te tus, ANn Aemn 16. fall. Dab⸗ ſKrun nul men citun Dei, klii. Deo lin N. Mriltes i. N 7 i enn flunn At h⸗ er ſi. ope i⸗ , Niuiker lun. 4 te vinte on ele: Nentnr lbi nenn elle fin ele Nin Uin le i ich⸗ Uin. N on et theifis hintn in Al elannne len nin EPDILSTOL A k. 581 fſus filius vnigenitus, filius patris et, matris, vnicus filius. Similitudines aliæ ſunt remotiores, vt deitas vincit in omnibus. Ratione deitatis eſt hic lapis, hoc aurum, illud ferrum: at non ſolam deitatem, ſed id totum proprie dicimus lapidem, aurum, vel ferrum, Doce nos, ſi potes, deitatem illam, quæ eſt in Chri- ſto, alicubi dici filium. In Chriſto non eſt vna illius ternarii portio, vt ais, ſed tota deitatis plenitudo: ergo in eo non eſt aliquis filius, ſed ipſemet eſt fili- us. Ne vnus quidem eſt in ſcripturis locus, in quo dicatur ſine homine filius. Quare ergo vos facitis ſine homine filium? Error maximus eſt. Erroris cauſam velis audire, paucis ego referam. Chriſtum fuiſſe apud Deum, legentes, et æternam ei tribui generatio- nem diuinam, audientes, metaphyſici ſophiſtæ inuiſi- bilem alium filium imaginari coacti ſunt. Hinc ad tertiam rem diſtinctam ſaltum fecerunt. Draconis fuit hæc triceps illuſio, quæ in ſophiſtas facile irrepfit, inſtante regno Antichriſti. An non legiſti ibi ſpiritum draconis, ſpiritum beſtiæ, et ſpiritum pſeudoprophe- tæ tres ſpiritus? Tres ſunt vere dæmoniorum ſpiri- tus, a quibus occupati tenentur, qui beſtiæ trinitatem agnoſcunt. Orbem hi tres ſpiritus concitant, contra agnum immaculatum Ieſum Chriſtum, filium Dei, apo. 16. Falſi ergo funt trinitariorum inuiſibiles dii, adeo falſi, ſi cut dii Babyloniorum: cum præſertim dii illi in Babylone colantur. Vale. EPISTODLA TERTIA. SAepius ego te monui, ne illud trium rerum mon- HKrrum tantum, et tam impoſſibile, in Deo tu admittas, nullis bene intellectis ſcripturis probatum. Hac ta- men ratione tu moueris, quod Deus ab æterno di- citur pater: item quia patriarchæ dicebantur filüi Dei, ratione incorporei illius iam tunc exiſtentis flii. Leuiſſimæ ſunt hæ rationes, ad tantum in Deo monſtrum inducendum. Ad primam ego cla- O. 3. re do- 582 EPISTOEL AE. re docui, ſecluſa in Deo temporum ratione, eum ſemper dici patrem, et ab æterno filium hunc gene- rare, in quo et patres antiqui ſpem habuerunt. Hine ſecunda ratio diluitur, imo vt inſulſiſſima reprobatur. Nam filiatio illius ſecundæ inuiſibilis rei nihil habet nobiſcum commune, vt eius ratione dicamur filii. In homine Chriſto eſt vera filiatio, hominibus commu- nicata. Quod in patriarchis fuerit filiatio Chriſti, fuit vmbra Futurorum, ficut erat illis ſpes futuri Chriſti. Deus dicebat, ſe fore patrem, et nos fore filios, tunc in vmbra, nunc in veritate. Deus erat pa- ter perſonaliter, ſicut erat in eo perſona filii. Erat pater realiter, ratione ipſius hominis Ieſu Chriſti, ſine tempore ſibi iam præſentis, et ab eo æternaliter ge- niti: ſicut ſi tu ab æterno ſpiraſſes ad prolem aliquam, et mulier eam nunc pareret. Hinc dicitur Chriſtus ſecundum ſpiritum eſſe filius Dei, quia eſt per ſpira- tionem Dei genitus, et ſpirituali diuina ratione pro- ductus. Graue tibi eſt concedere, hominem Chriſtum eſſe ex Deo genitum. At nos ſumus ex Deo geniti, Ioan. I. An ſimili ratione, An fublimiore, eſt ille ex Deo genitus? Certe ſublimiore, et ab æterno. Impo- nis mihi, quod ſermonem ego dixerim in creatione cœpiſſe, quando Deus ſententiam de creando mundo protulit, quaſi tunc exſtiterit ſermo prolationis ad Chriſti generationem. Ego æternitatem ſermonis, ſeu rationis diuinæ, vbique doceo, Chriſti relucentiam æternam, futuri hominis perſonam, et ſubſtantiam, vt in ea facie videatur Deus. Extitit quidem ſermo in creatione, et exiuit ſe manifeſtans, exiuit poſtea varie ad prophetas. In incarnatione latius exiuit, et gene- rationem totam conſummauit. Myſterium magnum eſt, et donum Dei eſt, bene noſſe generationem ho- minis huius æternam, et egreſſiones eius varias, Vt ait Michæas. EPISTOLA QQOVARTA. Craſſam 0 homir pus ip ſam 0 ritui, bantun Chriſt Pnyſic⸗ tionen intelli ſiſi vt munie cepti⸗ perin ceptil augel mant numm ſubſt eſt an ſubſta iam 5 4.0 nime Veti ſübt et nn ſii. le. I uos les tum efes AN Untu Ihen tenn e, iun ne ger⸗ 1. He Nrobarr. hil hbe mur ii comim. Cn es funt 109 EK 8erat e li. U. hrili, u. eo keii et e 4 no. M ckelic Nio m ltiond 1 mnoNS 4 Deenin antian 1 1 ſamo? okein . et ⸗ tone jonen N Vriis, 7 EPISTO IL. A E.ð 583 CRaſſam iudicas hanc meam hæreſim, quæ Ieſum hominem credit eſſe verum et naturalem filium Dei, cor- pus ipſum, in verbo et angelis olim præfiguratum. Craſ- ſam ob id, quod viſibile ſeu perceptibile quid verbo, ſpi- ritui, et angelis tribuam. Craſſam hanc fidem amplecte- bantur olim rudes diſcipuli, et amplectuntur nunc veri Chriſtiani, quamuis eam ſublimes mathematici et meta- phyſici rideant. Tam vehemens eſt illuſio, vt manifeſta- tionem ipſam Dei nemo agnoſcat. Deus a mortalibus non intelligitur, niſi per ſpeculum: nec tunc vere intelligitur, niſi vt ſe nobis exhibet, manifeſtatione quadam, et com- municatione. Si Deus per verbum et ſpiritum ſe fecit per- ceptibilem, in verbo et ſpiritu erat quid perceptibile, aC perinde in angelis. Materiam quandam luminis diuini ſuſ-⸗ ceptibilem, et corpus quoddam ſubſtantiale, ſpiritibus et angelis tribuerunt antiqui theologi: cum quibus id affir- mant magnus Baſilius, et Auguſtinus, quem tibi patro- num iactas. Lucem hanc ſolis ipſe in Geneſi dixit, eſſe ſubſtantiam et corpus, quod ſe intus penetrari ſinit. Tale eſt angeli corpus, aliunde penetrabile, corpus ſpirituale, ſubſtantia ætherea. Spiritus omnes etiam rationales, et- jam ſubtiliſſimos, penetrat lux diuina, Sapien. 7. et Heb. 4. Omnia imptet, omnia penetrat, in angelos intrat et a- nimas. Non obeſt, ſi dicas, ſpiritus illos aliis corporibus veſtiri. Nam id fieri poteſt. Nihilominus eſt ipſis propria ſubſtantia, quam nos aliquando ſenſibiliter percipiemus, et nunc perciperemus, ſi ſenfus eſſent nobis tam exqui- ſiti. Quicquid eſt in mundo, eſt ſpecie aliqua perceptibi- le. In Deo quoque ſermo et ſpiritus percipiuntur, per quos ſe ille manifeſtare voluit, et per quos percepti- les ſunt omnia facta perceptibilia. Si verbum et ſpiri⸗ tum concedis perceptibilia eſſe, quæ ex eis ſequuta ſunt effecta, perceptibilila dices: tametſi inuiſibilia dicamus, quæ ſpirituali alio modo, quam per viſum percipi- untur. Inuiſibilem dicimus aerem, perceptibilem ta- men. Inuifbilem, inquam, quia eſt acie noſtri viſus tenuior. Spiritus ipſe diuinus, velut aura tenuis, in O. 4. . animas 1684 EPILSTOL A E. animas noſtras ſpirans, ſe nobis perceptibilem facit, licet ſit inuiſibilis. Cæleſtes creaturas ſub ſpecie an- geli dicimus viſibiles, ſub ſpecie ſpiritus inuiſibiles no-= bis, vere tamen in ſe viſibiles. Eas cum Dauide dici- mus efſe aéreos flatus, et igneas flammas, ſuperelemen- tares ſcilicet: non habentes carnem et oſſa terrea, vt ait Chriſtus. Quemadmodum inter homines, ita inter ſpiritus illos, alii aliis imperant, ſunt excellentiores, acutiores, habentes plus agilitatis, tenuitatis et ſplen- doris. Alii habent plus craſſitiei, et minus intellectus. Crafſi adeo et materiales ſunt inferiores ſpiritus, vt in muliebrem laſciuiam moti, eam genii exequantur, velut ſatyri, et incubi. Imo ob id funt diluuio in abyſſi tartarum cum gigantibus deturbati, vbi ligati in finale iudicium ſeruantur puniendi. Ita ex anti- quitatibus Iudaicis refert Ioſephus. Ita et Henoch, Vt a pleriſque citatur. Ita Philo Iudæus in libro de gigantibus. Ita quoque ſeptuaginta ſeniores Hebræo- rum interpretati ſunt, et alii Hebræi. Ita cum apo- ſtolis ipſis, Petro, Iuda, et Ioanne intelligunt Iuſti- nus, Irenæus, Clemens Romanus, Clemens Alexan- drinus, Tertullianus, Cyprianus, Origenes, Lactan- tius, Euſèbius, et reliqui veteres. In aquam ſunt dæmones merito præcipitati, ficut et per aquam pec- cabant. Nam velut aquea corpora, pulchra ſpecie filiorum Dei, mulieribus imponebant, et generabant, aqueum ſperma, malis artibus paratum, immitten- tes. Sine deæmonum opera non füuiſſent ita genita tam ingentia monſtra. Ita filios Dei vocat Iob, ma- los angelos cum gigantibus in diluuio ponens. Sicut Salomon et Eſaias, vt explicui libro ſecundo de tri- nitate, loco decimoquarto. Non ergo te debuit hoc tantopere offendere, quod poſt prophetas et apoſtolos, maximi Hebræorum ac Chriſtianorum the- ologi docuerunt, ac etiam philoſophi. Philoſophos taceo, quia innumeri ſunt, Chaldæi, Aegyptii, Græ- ci, et Latini, qui dæmones eſſe aërea corpora, . dixe —— dixer tio p merſi quibuu propr. tione ex ſu Tationt Il. Verbo⸗ Lthere edr Manud erat i ralis r in et lun Unr ih Mcan men, fuit Voca eſt! Tan Ade forma in n ur, forn linr Verbe Dem en kui, Pecke . ibileste Uige i⸗ ercleme. lerten 1 itr ime lentiore; et ſol ltellecn ritus, eguunnn⸗ Gilutio Whi l 1 ei M⸗ t Hennd, 1lbe Hebrer Cunn 1. unt I 6Mern. „Läün. van ku uun Ne⸗ venaben, nmmiter 1n geti lob, N . obet e Eehit hens 4 run e. lcptt i, er rorpote RNe EPISTOLAEF.„ sss dixerunt. Aérei dæmones, ſeu velut aérei, funt ini- tio per terreum cibum puniti, deinde in aquam ſub- merſi, demum in ignem æternum. Varii ſunt modi, quibus a dæmonibus generari potuerunt gigantes, ex propria et multiplici demonum virtute, ex obſerua- tione locorum in aſtris, magna corpora facientium, ex ſumpto a magnis hominibus ſemine, et ex victus ratione, corpora roborante. V EPISTOLA QVINTA. IILIud te pariter offendit, quod veluti naturalem verbo et angelis, dixerim humanam Chriſti formam ætheream, ſecundum quam erat ipſe in forma Dei. Sed paulisper animum adtende, et te multis viis manuducam. Sicut nunc eſt vere reale, quod ibi erat in figura: ita nunc eſt homini Chriſto vere na- turalis ea forma, quæ olim diſpotione Dei figuraba- tur in verbo et angelis. Angelis hac ratione non eſt humana forma ita naturalis, vt nobis. Cum enim ſint ſpiritalis ætherea ſubſtantia „ terræ nihil commu- nicans, quasuis formas facile accipiunt. Humana ta- men, quæ potior erat in verbo, ipſorum formatore, fuit quoque ſemper ipſis potior. Imaginem hominis vocat angelum Daniel, ca. 10. Ad angelos dictum eſt, Faciamus hominem terreum, ad formam et figu- ram noſtram ætheream. Terreus dictus Adam ab adama, vt homo ab humo, accepit vere ſupernam formam. Ipfi terræ data eſt tunc ea forma, quæ iam antea erat in æthere, omnium formarum ſpecio- fiſſima, quam reliquæ omnes mundi formæ veneran- tur, quam et filio ſuo Deus elegit. In verbo iam ea forma multis viis, ſeu multis inductionibus, oſten- ditur, ſi hoc bene prius teneas, me non dicere in verbo formam corpoream, ſed prolationem, exhibitio- nem diuinam, inſtar formæ corporeæ. Audi nunc in- . O. 5. ductio- 1 586 EP ISTOL A E. ductiones meas, vt in verbo intelligas formalem aliquam rationem. Inductio prima eſt ex ipſa ſapientiæ omnifor- mis cognitione. Si ſapientiam credis omniformem, cre- des et in ea forma hominis principem formam. Indu- ctio ſecunda eſt, ex proprio ſignificatu vocis Xονσ quod eſt, ſermo referens, ratio referens, repræſentans. Indu- tio tertia eſt ab ipſa luce. Si naturale et proprium crea- tæ, et increatæ lucis ſemper fuit, rerum aliarum expri- mere ideas, in ipſa Chriſti luce ſitas: multo magis erit ei proprium, expritnere Chriſtum, a quo omnia, et qui pri- mus erat fſcriptus in capite libri. In luce animæ tuæ, quam ais inuiſibilem, concedis, eſſe rerum viſibilium formas: cur igitur offenderis, ſi in luce ipſa Dei di- cam ego eſſe formas tales? An non inde deriuantur illæ, in animam tuam? Inducétio quarta eſt, a, viſione et facie Dei. Non erat falſum, id quod videre cupie- bat Moſes. Lux erat Dei ibi abſcondita, nobis mani- feſtata. Inductio quinta eſt ab omni ſemine, ſicut ver- bum erat ſemen, vere formale. Ad illius exemplaris in- ſtar, in ſemine tam animalis, quam ſtirpis cuiusque, eſt formalis virtus quædam, talis rei figuratiua: non ſolum talis iuxta certam ſpeciem, ſed iuxta certum indiuiduum, quale eſt ipſe Chriſtus. Non ſolum erat in verbo naturalis virtus figuratiua Chriſti, ſed figura ipſa viſibilis, ob pecca- tum reddita inuiſibilis. Inductio ſexta eſt ab hominis for- matione, qui ad formæ illius ſupernæ imaginem et ſimi- litudinem eſt corpore et anima formatus. Inductio ſe- ptima eſt ab eſſentiali conformatione. Si eſſentialiter nunc eſt verbum in homine, et eſſentialiter eſt verbum homo, eſſentialiter conformatur et coaptatur formæ et figuræ hominis: atque ita ab æterno habuit aptitudinem et reſpectum formæ et figuræ hominis. Inductio octaua eſt a naturali potentia. Naturalis erat ibi potentia, actu nondum terreus homo: ſicut in aliis generationibus omni- bus naturalis potentia, antequam ſit actus: prius po- tentia filius, quam actu filius. Hinc ab omni generatio- ne inductionem nonam collige, contra mathematicam illam veſtram, et realem inuiſibilem generationem, hoc hoc ſeerat, lius, tiale, Elieh ductio tione, goch deban ſtatio! etinn nod mrind libus ſbi pan Ders forme, ſur en ſblne IAr Milatn ulitn Cund risr⸗ illah tis an benne Oit tem, ot erat Nt n iband n, ded Tiqtun mnid⸗ enn et⸗ r ,uol 8. Mr. umn crer eNN. etti tuinn⸗ ime t jiſbbilnn 1Deid⸗ eriuanan 1 WE re elne⸗ bis nn. ſent de . Plneir sgbe, l on ſoln 4 rAs Obhee ninis. g ſe⸗ uctio ſenüalun Pverinn ſorme? btuchren jo Cll tin 11 oN tins N. enernir⸗ „ d atien gtionen, e EPDISTO I. A E. 587 hoc vnum et vniuerſale axioma ſeruans: Omnis, qui ge- nerat, in ſeipſo et ex ſeipſo ſemen elicit, antequam ſit fi- lius, et deale ſemen. Hoc dicimus verbi ſemen eſſen- tiale, a quo omnia, et in quo omnia relucebant, etiam an- geli, qui in ipſa creatione funt verbo aſſimilati. Vnde in- ductio decima conſurgit, ab angelica viſione et aſſimila- tione. Angeli nihil vnquam de Deo ſcire potuerunt, niſi quod eis in verbo ipſo videre datum eſt, in quo ipſi vi- debant faciem Dei: tanta fuit verbi excellentia, manife- ſtatio Dei, Chriſtus facies Dei. Angeli et in actionibus, et in natura ipſa, ſunt aſſimilati, conformati, et quodam modo vniti verbo. Ab omni naturali actione eſt vndeci- ma inductio, ſi rerum analogias intelligas. Vt in natura- libus actionibus omne agens aſſimilat, conformat, et vnit ſibi paſſum: ita in diuinis nos ſibi, ac etiam angeleos, Deus aſſimilat, conformat, et vnit, externa lucis viſibili forma, et interno inuiſibili ſpiritu. Imo communicatione ſuæ externæ lucis, ac ideæ diuinæ ratione, omnia initio ſibi naturaliter ſimilia et vnita fecit Deus, pulchra et bo- na: multo autem magis hominem, Deo multipliciter aſſi- milatum et vnitum. Prima eſt in homine ex innato Dei halitu vnio naturæ, cum ſimilitudine lucentis formæ. Se- cunda eſt vnio gratiæ noui ſpiritus, cum maioris fulgo- ris renouata intus imagine. Tertia erit eximia vnio fina- lis gloriæ, in qua videbimus eum, ſicuti eſt, in abditiſſima illa luce, nemini vnquam viſa, nec angelis ipſis, nec bea- tis animis, ſed ſoli Chriſto. Adhuc ſunt nobiscum magis beandi boni angeli, ſicut mali magis puniendi. Vt nunc omittam angelorum ſimilem et conformem Deo volunta- tem, et ingentem erga nos charitatis ardorem: in hoc quoque ſe verbo Dei conformabant, quod ſicut eius erat omniformis eſſentia, ita illi pro ipfſius imperio, vt nobis miniſtrarent, in varias formas paſſim trans- ibant, humanam ſemper reuerendo. Cuius odio ſa- tan, contra Dei imperium agens, et a beata vnio- ne diſcedens, in ſerpentem degenerauit, relicta forma 388 EPIST O L A E. forma Dei. Duodecima igitur a deformatione dæmonis ſequitur inductio. Deformatio intus et extra, tanta fuit in dæmone, vt hominis formam aſſumere iam non poſſit, ſine deformitate aliqua. Non poteſt nunc dæmon ſe ho- minem fingere, quin deformis appareat. Cecidit enim a priore pulcritudine. Honorabilis Deo et angelis bonis fuit ſemper humana forma, vt vera creatoris imago. Ad quam rem ab ipſis cadaueribus, et ſepar atis animis, eſt inductio decima tertia. In cadaueribus mortuorum, ob huius formæ læſionem et iniuriam ei factam, afficieban- tur angeli, et ſeparatæ animæ, in ea forma creatæ, et eſ- ſentialiter corpori conformatæ. Ob id item jubentur le- ge puniri, qui hanc formam leſerint, eo quod ſit imago Dei. Ex his iam aliquam in verbo illo formalem ratio- nem kfacile eſt intelligere, ſi Chriſtum ibi credis: quod vtinam tibi detur. Amen. EPISTOLA SEXTA. MVtationem Dei nec in creatione, nec in incarna- tione eſſe factam, et ſubſtantiam eius eſſe manifeſtatam ex iam dictis pauca repetens oſtendam, vt totum pie- tatis myſterium intelligas, ad gloriam Ieſu Chriſti do- mini noſtri. Ante creationem erat verbum, iam præ- ſidens æterna Dei ratio, verbum manifeſtatione non- dum exhibitum. In creatione ſe Deus viſibilem exhi- buit, theſaurum ſuum aperuit, oſtia æternitatis. Mu- tatus non ob id dicitur, quod hoc vel illo modo a nobis percipiatur: cum ille omnem percipiendi for- mam in ſeipſo contineat, quam vult nôbis offerens. Si intelligas, communicçationes nobis diuinas non eſſe in Deo mutationes, intelliges quoque, exhibitiones non. eſſe mutationes. Nihil Deus creat, cui ſe modo aliquo non exhibeat et communicet. Deus vbique eſt, rerum omnium eſſentia plenus. Rerum omnium eſſentiam in ſe in ſe 13, 1 Vt l liud tabo⸗ patel tefaa Zach Piden ſüs 1 ligan marh tur, quan igne Deu nobi Virt, geni⸗ tre et pe⸗ ſtin ralit marn ſhiri Den leetin funt ua! 4pit ſtant ſeene Per cit, (i diſe ler denmoci tantafiat. onpef, nontehe dit enin elisdonn ndg N nimnis, 4 Uorunm dn keiedr. tk, ett⸗ bbenurt⸗ ſitine alentein eist in inenn Mikelte Chrlin in Mole Pllene 5 EPISTOI. A F. 589 in ſe ita continet, vt ſola ſua eſſentia, ſine alia creatu- ra, ſe hic nobis exhibere poſſit, vt ignem, vt auram, vt lapidem, vt electrum, vt virgam, vr florem, vt a- liud quiduis. Similitudinibus his te commodius exci- tabo. Nam ſi Deus non eſt mutatus, ob ſingula hæc patefacta, nec mutatus erit caput ipſum Chriſtus pa- tefaciens. Exhibeat ſe iam nobis Deus, vt lapis ille Zachariæ oſtenſus: oculos noſtros ita aperiat, vt la- pidem ipſum videamus. Deus non eſt mutatus, et vi- ſus eſt lapis in Deo. Verus lapis? Deus in ligno eſt lignum, in lapide lapis, in ſe habens eſſe lapidis, for- mam lapidis, veram ſubſtantiam lapidis. Concedam igi- tur, hunc eſſe vere lapidem, quoad eſſentiam formæ; quanquam deſit materia lapidis. Concedam quoque ignem illum eſſe verum ignem, et eſſe id ipſum, quod Deus. Eſt ne ob id mutatus Deus, formam occultam nobis patefaciens? Ignis ille figuram hominis exhibeat, virtute Dei fiat homo, fſubſtantiale corpus ex virgine genitum. Quis quæſo, dicitur ibi eſſe filius Dei, a pa- tre Deo realiter diſtinctus? Ignis ille formali ratione, et perſonæ figuratione dicitur filius, non realiter di- ſtinctus a patre. At homo hic vere realiter, et corpo- raliter genitus eſt de fubſtantia Dei patris, et virginis matris. Loco item moueatur ignis ille, aut aura diuini ſpiritus, aut lapis, aut flos: an mouetur tunc Deus? Deus vbique ſemper exiſtens immobilis, nec loco mo- uetur, nec ob oſtenſam illam formam alteratur. Sed ſunt illi modi diſpenſationis ſeu exhibitionis diuinæ, qua ſe nobis, vt vult, vere Deus exhibet, et in rebus agit. Moto homine Chriſto, non mouebatur ſub- ſtantia deitatis. Externe mouebatur, per aérem de- ſcendebat ſpiritus ſanctus, in Deo immobili ſem- per exiſtens. Verbum ſuum Deus viſibile patefe- cit, varie miſit, et immobilis manſit. His mo- dis verum eſt, quod ſcribitur Deus olim deſcen- diſſe, iuiſſe, veniſſe, pedes ſuos lauandos ipſi Abra- hæ exhibuiſſe. Vera res erat, non præſtigium, e- tiam 390 EPISTOTL A E. tiam ſecluſo angeli miniſterio: ſicut vera res erat, quod deſcendit ſpiritus ſanctus in Chriſtum. Motus erat ra- tione adiunctæ creaturæ, non ratione deitatis: niſi mo- tum dicas iuxta formæ exhibitæz modum, ſecundum quem locos mutabat, locis ita ſe exhibens. Quanquam eſſet ibi angelus, in angelo erat Deus. Viſus Deus de- ſcendebat, et ſpiritus ipſe ſanctus, qui Deus eſt, deſcen- debat: nec ob id eſt mutatus Deus, formam certam ex- hibens, et patefaciens. In angelo, Abrahæ viſo, erat for- ma Chriſti, forma lucens, et viſo angelo ſimul Deus vi- debatur, verbum videbatur Chriſtus, Elohim. At quo- modo in Angelo relucebat Deus, relucebat Chriſtus? Ipſam angeli et animæ noſtræ fübſtantiam penetrat in- tus, et implet lux verbi, ſicul lux ſolis aẽrem penetrat et implet. Erat nomen Dei in medio angeli, Deus ipſe in media angeli fubſtantia. Exo. 23. Quid obeſt, quo minus in angelo videretur Dei lux verbum? et angelus quaſi transformatus, diceretur quis quaſi Deus? Si in aliis creaturis, luce informatis, pene videtur, et palpa- tur Deus, multo fortius in angelo illo, et multo iterum fortius in Chriſto. Incarnatione ergo non eſt mutatum verbum, ſed aſſumpta caro eſt in verbum transformata. Verbum illud erat fubſtantialiter filius, quoad eſſentiam formæ, quamuis nondum eſſet adiuncta terrea carnis materia, quæ eſt vere de eſſentia filii. Verbum ipſum e- rat vere Chriſtus homo, quoad eſſentiam formæ, et for- mam ſuam ab æterno retinet, formam hominis: nec con- fuſam, nec imminutam, nec alteratam. Obſecro te, id omnipotentiæ Dei tribuas, vt idealem illam animæ tuæ rationem, quæ hominis alicuius formam tibi interne re- fert, poſſitDeus externe in aêre lucentem et viſibilem ex- hibere. Hinc ſine materiali corporatura cognoſces, idea- lem rationem exhibitam, hypoſtatice ſubſiſtentem, for- mam hominis. Formam hominis fulgorem diuinum, qui vt homo conſpiciendus, vt homo ſe olim exhi- bebat. Nihil horum in verbo tu agnoſcis, ſed pro- caciter vrges, fuiſſe realem, diſtinctum, inuiſibilem filium, actione reali genitum. Sed vnde hoc probas? Nec Nec ie ceas. dicim Natur. raliter tinens. ſe prim idea eſt rationer Gicatur⸗ gentia. ſit ide⸗ ſapient relucel rioſa, prima mnibus ſeipſa ſe creation ilam, Cllta t lumine Iden ( Ppus ve bilem. Titus i bercep nullam flatione creatio dibi ia tunc ternus tem ſis in gis. nem rit nd ernn. I . Ecundun anquen Dens &e t, deſcen ertaner- Eratfe⸗ Deiuf, At e⸗ Chikts! geitat 1 perent Dens N beſt, d et anvens Kn ethaher ſto iterun mutanun 6tormati ellentan ren cuni nihint. ne,etflr nec croli vinn u Uternele pbilene, ſees, ir nten, i. iuipun, Nlim ol⸗ ſel niſnin roin Ne E PIS,.TOLAF. 591 Nec iota vnum habes, quo filium alium ab homine do- ceas. Non ſubſtantialiter in Patre filium hominem fuiſſe dicimus, non tamen realibus tuis motibus et punctis. Naturalis erat Deo ſcientia, vt ſpeculo relucentia, natu- raliter referens, ſubſtantialiter et primario Chriſtum con- tinens. Naturalis illa relucentia, idea naturalis, et per ſe prima dici poteſt, vt Chriſto dicitur g.αοααρ, et ſicut idea eſt mentis ratio Xσρρ. Si 2ραvin Deo dici idealem rationem tibi non placet, dicatur ſermo repræſentans, dicatur cum Paulo relucentia, fulgor, ſplendor, reful- gentia. Nullibi ſane dicitur eſſe X ſeu ratio, quin ſit idealis ratio, relucentia rei alterius. Omnis quoque ſapientia eſt naturalis relucentia. In æterna Dei luce relucebat Chriſtus glorioſe, ob id dictus relucentia glo- rioſa, Heb. I. Erat Chriſtus in Deo prima refulgentia, prima omnium potentia, omnia continens ſapientia, o- mnibus in creatione ſuum ordinem præbens, velut ex ſeipſa ſcriptum depromens. In verbo erant omnia per creationem ex inuiſibilibus facta viſibilia, et verbum ipſum, antea inuiſibile, ſe exhibuit viſibile: prius oc- culta ratio, deinde manifeſtus ſermo. Extitit lumen de lumine, lumen apparens de lumine non apparente. Idea Chriſti antea imperceptibilis, ſe poſtea,; vt cor- pus verbi, perceptibilem exhibuit, viſibilem, et tangi- bilem. Spiritus quoque in archetypo diuinus, vt ſpi- ritus idea imperceptibilis exiſtens, poſt creationem ſe perceptibilem exhibuit, et omnia impleuit. Ea res nullam Dei in ſeipſum arguit realem actionem, aut ſuf⸗ flationem, ſed in creaturas. Quid igitur, inquies, ante creationem agebat Deus? Idipſum, quod nunc agit. Sibi iam erant omnia præſentia, et creaturas ſuas iam tunc attingebat. Sine tempore Deus eſt actus æ- ternus, in creaturas ſemper agens. Seipſum au- tem non ita immutabat, vt tu cum fſophiſtis illu- ſus intrinſecas reales actiones, et deriuationes fin- gis. Si erat ibi actio, erat et paſſio. Ante creatio- nem, ſi Deum in ſe ibi conſideres, non erat eius in ſei 592 EPIS T O L A E. in ſeipſum actus aliquis, non actio aliqua realis. Non dii ni erat ſpiratio paſſiua, non res aliqua ſpirata. Non erat mich ibi actus realis intus generationis, non actio ſpiratio- tias, . nis, ſed cum naturali cognitione et Dei conſtituto, Vea eerat propoſitum et potentia. Relucentia filii non e erat actu realis filius, ſed potentia. Idem de ſpiritu tent⸗ ſancto dicas, vt fuerit in archetypo potentia ſpirandi, mite non actus paſſiuus. Cum ibi nemo ageret, nemo puar- elt, a. tiebatur: nemo ſpirabat, nemo ſpirabatur. Ecce ve- (Lo ram inter filium et ſpiritum æquiparationem, vt ante üilel creationem vere fuerint, non tamen actionibus veſtris De, et paſſionibus realibus. In creatione quoque ſimilis in (en hoc erat exhibitionis verbi et ſpiritus ratio, vt ſine fui Pral mutatione verbum et ſpiritum exhiberet Deus: verbum aut l. externe viſum oſtenderet, et ſpiritum interne commu- füpen nicaret. Ita verbum et ſpiritum olim diſcernimus, v eki. angelum et ſpiritum ex hominis et flatus ſpecie. Nune umt! vero in corpore Chriſti eſt omnis et integra verbi et depra ſpiritus plenitudo. Intelligis hanc Chriſti totam glo- unhe riam? Quod filius verbum et ſpiritum plene con-: liren tineat? hypoſtatice? Intelligis inſuper qualiter for- eebulo mali potentia fuerit olim filius, qui nunc eſt actu ſrmin filius? In omni generatione prius eſt potentia fi- conlid lius, quam actu filius. Et ei, quod eſt poten. Qic tia filius, aliquid additur, vt fiat actu filius. Hæc it, ſ. ſunt apertiſſima conformia diuinis ſcripturis, et omni- Hiente bus rerum naturis, ſine monſtro aliquo, et ſine ſo- inunnt, phismate. In omni generatione, quod a patre ſolo qunm prodit, non per ſe dicitur filius, ſed per matrem. Vn- ns de igitur vos tantam filii ſeparati in diuina generatio- Mltti ne deformitatem ſomniatis? J kins et Klpene EPISTOLA SEPTIMA. iti Here MVtationes varias et agitationes, vos Deo turpiter u impingere, ſum nunc oſtenſurus, ſi de accidentibus er-. i⸗ rorem prius indicauero. Accidentia nulla eſſe i in Deo, et ei ni- M d Ppirni. ltitun, flüi on e Hitin ſirant, gemnd r. Nt 1s Velts ſitnils n ſt ſne ſl : Vetun CONNI. Nimus, de. Nr 1Veini4 tan l. lene Cl⸗ liter ⸗ elt Ntentin⸗ hotet⸗ s. We. et N: t ſe 1 hatte 0 en 1⸗ Cetenit tltpitt tibus inbeoe N. Bece . BPISTO:sͤL A E„ 893 ei nihil accidere, vulgo iactatur: quanquam ſophiſtæ quidam relationes in trinitate ſua ponant, res imagina- rias, quæ non ſunt in rerum natura. Accidentia quæ vocant, nos, eſſe formales ſubſtantias, diximus, ſicut lux eſt vera ſubſtantia. Ne vero ſit de nominibus con- tentio, quando accidunt, accidentia vocentur. Nos in vniuerſum accidentia omnia Deo accidere dicimus, id eſt, accidentia omnia, quæ vere ſunt, in Deo eſſe, in quo omnia conſiſtunt. Accidentia dixi, quæ vere ſunt, id eſt, res omnes, entia naturalia. Peccatum non eſt in Deo, quia non eſt in eo ratio peccati. Peccatum non eſt ens, ſed entis actio, creaturæ libere deficientis actio praua. Siue actio illa fit interne velle, ſiue externe aut loqui, aut operari: quamuis mala ſit operatio, ſi ſupereſt, opus illud in ſe creatura Dei eſt, et Deo in- eſt. Omnia ergo quæ vere ſunt, in Deo ſunt, et bona ſunt facta, quanquam actibus malis ſint quædam poſtea deprauata, Vt diabolus ipſe, et animus prauus: qui et- jam Deo inſunt, cum inſitis accidentibus, et a Deo ita ſuſtinentur. Hanc rem indicçauit Deus ipſo creationis vo- cabulo, quod eſt? diehi, quaſi dixiſſet, inſit mihi lux, in- ſit mihi firmamentum, inſint mihi luminaria. In Deo omnia conſiſtunt, accidentia Deo inſunt, atque ita Deo accidunt. Quicquid in rerum natura accidit, Deo ſemper acci- dit, ſeu Deo incidit: non præter ſpem, ſed ipſo ſuſci- piente. Deus non ob id mutatur, ſed res, quæ acci- dunt, mutantur. Non eam hoc continéet abfurditatem, quam intrinſecæ illeæ rerum motiones, et agitationes, quas vos in Deo varie concluditis, in trinitate veſtra. Mutationes varias in ipſo Deo efficacius arguebant Ar- rius et Macedonius contra vos omnes ſophiſtas, qui ſtupenda illuſione ſomniatis, Deum in ſe duas res di- ſtinctas iugi productione et emanatione quotidie gi- gnere et ſpirare, idque intrinſecis motibus, actioni- bus diuerſis. Incorporeo filio, vt aiunt omnes, idem eſt gigni, quod eſſe, et naſcendo accipit eſſe. Non ſe- P. mel, 594 EPIST OLA E. mel, inquiunt, facta eſt illius cognatio, et poſtea defſiit: ſed nec principium, nec finem habet, et ſemper eſt in fieri. An non hoc eſt iugiter mouere? iugiter produ- cere? generari? ſpirare? mittere? An non hæ funt ſpecies motus? Emanationes ſunt duæ reales, et non eſt motus realis? Si peculiari hæreſi tu neges, incor- poreum filium nunc generari, ita facile ab ipſis omni- bus argueris: Generatio, quæ nec principium, nec fi- nem habet, ſemper eſt in fieri: ſicut ſplendor, aiunt, ſemper naſcitur ab igne, et lux a ſole producitur, Alia ratione, Quemadmodum, inquiunt, ſpiritus ſanctus ſem- per intus procedit, ita filius ſemper ibi generatur? Quicquid ad hæc reſpondeas? an non hoc tibi erit mo- uere? producere? generare? ſpirare? An non erant duæ reales emanationes? An non erat confuſa rerum trium implicatio? huius ex illa generatio, et iſtius ex illis fufflatio? fluxio? deriuatio? proceſſio? An in con- . fuſione hac, et motibus his, tu vere quieſcis? Quid eſt motio, ſi productio non eſt motio? ſi emanatio non eſt motio? Naſci non eſt moueri? Et ſpirari? Proce- dere quid eſt? Hos tam abſurdos motus, et agitationes; in Deo intrinſecus non tolerantes Arrius et Macedo- nius, Deum dixerunt, non in ſe, ſed extra ſe filium quendam olim creaſſe, et ſpiritum ſanctum meram crea- turam feciſſe. Labyrinthos admodum varios, et tene- bris vndique obſitos, eſtis omnes ingreſſi, filium veri- tatis non manuducentes, ſed citra omnem Dei ſenſum vagantes. Simplex alia eſt veritatis via, non metaphy- ſicis, ſed idiotis et piſcatoribus nota, quæ hominem do-⸗ cet eſſe filium Dei vere genitum, cuius generatio in Ma- ria eſt vere confummata. In creaturas ſunt reales omnes Dei actiones. In ſeipſo Deus hac ratione ab æterno egit, et genuit, quod apud ſe meditans conſtituit. Verbum princeps conſtituit et ſpiritum principem conſtituit, ſine realibus veſtris motibus. Atque ita conſtituens, per éos hunc hominem genuit. Generatio erat in Deo conſtitu- tio generationis, quæ ad generationem tendebat, et crea- tio, quæ ad creationem. Epiſtola 4 1 lii dith Cumm fign ſipientia homo In. katu in ſeopulos tionibus Plane ad Mie ſignt bus abur cy (lrdam ndem i guid nat ir. Hed Marum e llis pro⸗ Monem lncenti⸗ biprince ſhientin, Hine bac Dauli lo. perte c Drefiniti in uo (At arcj Dapient, Ki,omn ünicane ſornis, tes Conti feiim d Din ti⸗ erat et er otr nlefn 2s, e MM es, ilol⸗ Pisom. I Nerk 0t, Aüln, itut, A nckns ſe⸗ genetint bieritm 1non en fuſd rene et iinst An in unnton Ui) Me⸗ Agitutone Dei ed 1 neni rti . l5, nr⸗ 4 an it n . EPISTOL AE. 595 EPISTOLA OCTAVA. CVm ex nullis ſcripturis realem illam incorporei filii diſtincti generationem poſſis oſtendere, ad allegori- cam figuram confugis, et mordicus arripis vnicam de ſapientia parabolam, proverb. 9. Demiror ſane, quod homo mente bene compoſita, vt de iactas, tam tenui flatu in tam altum pelagus agiteris, in tot impingens ſeopulos et monſtra. Plurimis ego, ſolidiſſimisque ra- tionibus oſtendo, nihil tibi locum illum fuffragari, imo pPlane aduerſari. Prius tamen cogites velim, quid pro- prie ſignificet ſermo, quid ſapientia, ne tu ſacris voci- pus abutaris. Sæpius iam dicta repetam et ex Paulo quædam addam, vt vel ipſo duce, quid fuerit ſapientia, tandem intelligas. Omnis ſermo, et omnis ſapientia ali- quid naturaliter repræſentat, ſeu eſt naturalis relucen- tia. Hæc ipſa eſt Salomoni data ſapientia, rerum diui- narum et humanarum relucentia. Ioannis non eſt ab- uſus proprietate vocabuli, ſed appoſite dixit Xασv, ſer- monem referentem. Erat igitur ſermo, et erat ſapientia, relucentia vere repræſentans. Nunc Chriſtus ipſe, qui ibi princeps repræſentabatur, eſt vera relucentia, vera ſapientia, omnem lucem in ſe füubſtantialiter continens. Hinc Paulo dicitur Chriſtus Plre ehlin gloriæ, et ſubſtan- tialis figura, in Deo figurata. Heb. I. Ex aliis eiusdem Pauli locis, ſapientiam fuiſſe in ded arcanum Chriſti, aperte colligimus. Nam ad Eph. 3. ſapientiam vocat præſinitionem ſeculorum, quam fecit Deus in Chriſto, in quo ſecula relucebant. Ibidem ca. 1. ſapientiam vo- cat arcanum Chriſti, quod propoſuerat Deus in ſeipſo. Sapientia igitur erat ipſa præfinitio et relucentia Chri- ſti, omnia in Deo continentis, et omnibus gentibus com- municandi. Erat Paulo οσσιτπ οτπιοαρ ſapientia mul- tifor mis, ſapientia vehementer varia, in qua Iudæi et gen- tes continebantur, ſuis temporum articulis. Hinc my⸗ ſterium vocationis gentium in hac verbi ſapientia me- rito Paulus concludit. Ipſa rerum in Chriſto diffini- tio erat ſapientia, vt apud Clementem et in epiſtola docet Petrus. Ipſum Ioannis Xoρνf declarans Paulus P. 2. ad Co- N 596 RTIST O LA E. ad Colos. I. ait, Xασ fuiſſe myſterium Chriſti re- conditum, nunc manifeſtatum, et gentibus commu- nicatum, in cuius imaginis luce omnia conſiſtebant, et conſiſtunt. Ipſam Salomonis ſapientiam declarans, I. Cor. 2. ait, ſapientiam illam, ante ſecula præfi- nitam, in myſterio reconditam, et nunc manife- ſtatam, eſſe ipſum leſum Chriſtum, dominum glo- riæx. Sapientiam ipſam ibi ait efſe præſinitam ad gloriam hominis. Vndique vides eſſe theſauros ſa- pientiæ omnes propter Chriſtum, et in Chriſto re- conditos. Pertinacia tua eſt, hic fingere ſapientiam, rem diſtinctam, realiter genitam: cum præſertim ſapientia cre- ata dicatur, et formata, vt ſapientiſſimi quique antiquo- rum expoſuerunt, Hebræi, Græci, et Latini, etiam Ieſus flius Sirach, et author libri ſapienti?g. Vtrunque ergo per ſe realiter dicetur, ſapientia creata, et genita, quod eſt Arrianum: aut vtrunque figuratiue, ſicut eſt figura- ta loquutio, et ſicut ſapientia aliud figurabat, quod eſt ve- re Chriſtianum. Ne igitur realem illam ibi probes gene- rationem, hæc tibi maxime occurrunt. Primum eſt, quod Hebraica vox; απα holalti, quæ ibi ponitur, non ſi- gnificat generationem. Nam eſt pafſſiuum, cuius acti- uum, ſi locos omnes inquiras, proprie et vniuoce, vbique ſignificat premere. Paſſiuum quoque vbique eſt pre- mi, expreſſione formari, ſeu preſſura quadam partu- riri. Hoc longe aliud eſt, quam paterna generatio, quam vox illa nunquam ſignificat, tametſi ad fœmi- neam preffuram extendatur. Hebræi ita ſapientiam in mente formatam docent, et in lingua ſancta aliud eſt peculiare verbum, quod proprie vbique ſignifi- cat generare, et Deo generanti tribuitur, fſcilicet & holid. Vnde conſtat, non proprie in parabola illa dici generationem. Si enim ſpiritus ſanctus proprie de generatione loqui voluiſſet, ea voce vſus fuiſſet, quæ generationem proprie ſignificat. Adde, quod ver- bum illud *π 1†Wπ holid, quod proprie ſignificat gene- rare kare, mulien liter in im mul Ere non d Plius Gun, liqui6 Verbun ee cick Verbunm tinis in et Alio⸗ et iuxt Verifür tio e0 bigliten rokeſt. is Derlona citur format Dientis tur, itelle nus in Mieen Dllebi 12. de fine ibu. lickumn rectan Uurda Aire. cCoHI. Püiſteben. declanmn, Ala Prei C murir. inum initun 4 elauros k⸗ Phriſo ⸗ tian, k pientict. ne müe⸗ ctimlin runqleenn enitt, e ek 1e robes el⸗ 4 n eln tur, nt cins Pce, it gne l N gan Nr. belen . ſen- A Ninn na EPISTOL AE. 697 rare, et Deo generanti tribuitur, eſt tranſitiuum ad mulierem, in qua ille generat. Deus ergo vere et rea- liter in muliere genuit. Ule eſt vere filius Dei, quem in muliere genuit Deus, non ille, quem tu ſomniaſti. Ex proprietate linguæ ſanctæ, et vi Hebraicæ dictionis, noôn dicitur generatio ſine matre, nec filius ſine matre. Filius enim Hebraice dicitur ædificium in muliere fa- ctum, ben a verbo banah. Septuaginta quoque, et re- liqui Græci interpretes, in Parabola illa Salomonis, per verbum iαν quod eſt creo, condo, fabrico, Hebrai- cæ dictionis ſignificatum aptius tranſtulerunt, quam per verbum Jsvvtα quod eſt improprie vſurpatum. Ex la- tinis inſuper verſionibus tam Hieronymi, quam Pagnini et aliorum, non habetur ibi generatio, fed formatio, et iuxta mentis conceptionem expreſſio. Alterum tibi veriſſima ratione iam occurrit. Quamuis enim genera- tio eo vocabulo ſignificaretur, conſtat eſſe id prouer- bialiter et figuratiue a Salomone prolatum: cum ex profeſſo ibi tractet parabolas, ſimilitudines, et figuras. Quis ſanæ mentis negaret, ſapientia illa Salomonis perſonam Chriſti ſignari et figurari? Aeque ergo di- citur in perſona Chriſti ſapientia creata, genita, et formata. An non in perſona Chriſti dicitur tibi ſa- pientia creata ? Aut cereata pro conſtituta olim dici- tur, aut in perſona Chriſti creata, vt omnes ſemper intellexerunt, exceptis Arrianis. Ita exponit Auguſti- nus in Ioannem, ſermone quinquageſimo octauo. Ita Nicæna ſynodus expoſuit, vt in eius decreto contra Euſebium refert Athanaſius. Ita poſt Hilarium lib. 12. de trinit., aperte docet Cyrillus, Epheſini conſi- lii præſes, libro quinto Theſauri cap. 4. et ſequen- tibus. Addens ibi, eſſe prouerbialiter et figuratiue dictum, et aliquando improprie in fſacris literis dici quid creatum, vel genitum. Si improprie dicis creatam ſapientiam, improprie dices et genitam, in f- gura alterius rei, ſicut ſapientia aliud figurabat. Omnes P. 3 denique 598 EPISTO LAE. denique fatentur, eſſe prouerbialiter et figuratiue di- ctum, vt ex eo nec creatio, nec generatio realis ibi probetur. Tertium, quod tibi occurrit, eſt proprie dicta in Deo ratio, proprie dicta fapientia, ſcientia re- lucens, ſine reali generatione, Deo inſita, ac poſtea vilibiliter exprefſa. Occurrit quoque Paulus, ſapien- tiam docens arcanam Chriſti præfinitionem. Quartum occurrit, quod ſicut apud Salomonem dicitur ſapientia ante colles formata, ita apud Iob, dicitur homo ante colles formatus, idque eisdem omnino dictionibus He- braicis Iob. 15. Eamque formationem diſcernit Iob a generatione, per aliam vocem ibi ſignificata. Vnde conſtat per holalti, ſignificari formationem. Quintum oceurrit, quod de Chriſto olim ait Deus, Formaui eum et faciam, Eſa. 46. Et Petrus Chriſtum ait ante creationem in Deo præformatum et poſtea manifeſta- tum. I. PBet. I. Sextum tibi occurrit, quod dicitur ſpiritus ſanctus genitus, ſicut ſapientia genita. Imo ipſamet ſapientia erat ſpiritus ſanctus, vt exponit Ire- næus lib. 4. ca. 1I7. et 37. et Tertullianus, li. de car- ne Chriſti, aduerſus Hermogenem et aduerſus Praxeam. Erat vere ſapientia, ſine reali diſtinctione, ſimul verbum et ſpiritus ſanctus, ſicut Chriſtus verbum et ſpiritum ſan- ctum ſimul continet. Hebræi omnes veriſſime docent, ſa- pientiam illam eſſe ſpiritum ſapientibus datum, qui erat iam in Deo præfinitus, ſeu præformatus. Salomo de ſa- pientia loquens, ſapientiam illam ſibi datam teſtatur, id eſt, ſpiritum ſanctum. IeſusSirach, Baruch, et liber ſapien- tiæ, palam interpretantur, ſapientiam illam eſſe ſpiritum in Iſraëlitis habitantem, et in animis ſanctorum radicatum. Si ſapientia erat ſpiritus ſanctus, cogita iam, ſi erat ſpiritus ſanctus genitus et realis filius. Ipſemet Chaldæus Ionatas, qui genitam ſapientiam ait, ſpiritum ſanctum intelligit, absque aliqua in Deo reali diſtinctione. Septimum tibi oc- currens eſt, quod eodem contextu prouer. 8. et 9. quædam alia de ipſa ſapientia profert Salomon, quæ metaphyſicam illam generationem non ſapiunt: Quod per vicos et plateas clamarit, quod domum ædificarit, columnas exciderit, et menſam —— — — Nent parat Amon ſaaſui ucen hachn les ſ diplen eins ne, e⸗ noth oth Een Ver. tiam genit et ali Gicit ter ge peenit Ciit busre Pende inter⸗ (tun, Lenti⸗ Plerit, Preſin (4. 2 ſieit lg, tlan 1 litati ſlos 1 Pleris ſamn . Clim lratine d tellt il ot cientli . 1e polen , Hitr . Qumn r ſipieni homo a utn ün 8 s ruer. nul veitu Hitn iimnß 1 e Cocent. ull, ie⸗ 4 lono telunlt,i iberhie⸗ ehiin⸗ tudien ent hiin els Ponik 8 n in elie 1 uI tbile⸗ . nel⸗ aplr 05 ehlnsa Nicein⸗ Venlu EPISTO I. A E. 899 menſam inſtruxerit. Parabolicum fuit ædificium, ſicut parabolica generatio. Ait item, quod ſapientia erat 3& amon, multitudo, vniuerſitas ipſa rerum, et G HWS. ſaaſuim, delectationes coram Deo, ſingula ſuis ideis pro- ducendo. Plurali numero dicitur ibi in Deo ☚ - en hachmoth, plures ſapientiæ. Quæ tibi plures eſſent rea- les filii, nobis multiplex ſapientia, ſpiritus vnus et mul- tiplex. Vnde iam ofckauum occurrit, quod Valentinus, eius loci, de pluribus ſapientiis, falſa reali interpretatio- ne, ex Deo ſomniauit, realiter gigni multitudinem hacha- moth, quæ apudlrenæum et Tertullianum dicuntur hacha- moth. Simili tecum errore tenebatur, in eo, quod rea- lein generationem interpretabatur. Sicut Salomon pro- uer. 3. in Deo diſcernit ſapientiam, prudentiam et ſcien- tiam: ita realiter Valentinus, qui res diſtinctas, ex Deo genitas dixit, ſynefin, enthymeſin, demiurgum, ſyzigiam, et alios æonas, eſſeque matrem ſophiam, ſicut Salomoni dicitur ſophia mater. Illi erat ſophia mater, tibi filia reali- ter genita. Quia ſacræ literæ in Deo ponunt delectationes- poœnitudines, et conſolationes, Valentinus æonas filios eſſe dixit, dele ctationes, lachrymas et mixturas. Quibus omni= bus realitatibus et falſis interpretationibus exploſis, animo pende, num ſit quoque falſa, ad locum illum tua realis interpretatio. Nonum occurrit eiusdem Salomonis di- Gum, et loco eodem, Quod Deus fapientiam et intelli- gentiam acquiſierit, ſuo ingenio inuenerit, figurate ſcri- pferit, diſpoſuerit, ordinarit, et reliqua, quæ ſecundum præfinitionem dicuntur. Similia de ſapientia profert Iob. ca. 28. Quod eam Deus ſcripferit, numerauerit, recen- ſuerit, parauerit, perueſtigauerit. Idipſum Eccleſiaſti- cus, Baruch, et liber ſapientiæ comprobant, ſapien- tiam vocantes, vt ſpeculi relucentiam, imaginem cla- ritatis. Hic decimum occurrit, quod Ieſus Sirach poſt ſuos maiores, capite primo ait, eam ſapientiam viſu plerisque apparuiſſe, eiusque ſpeciem ipfis olim vi- ſam, perſpectamque fuiſſe. Eam ipſam ait Baruch, olim viſam ab hominibus. Videri poterat, ſi P. 4. erat 6060 EPDISTO L A K. erat tam lucidum ſpeculum, et imago eclaritatis, vt ait liber ſapientiæ. Ea ipſa erat in ſublimi ſedens, cuius thronus, ſiue ſolium, erat in nube, in Moſis taberna- culo, et Salomonis templo, Ecclef. 24. Vndecimum occurrit, quod ſicut apud Salomonem, ita apud Eſaiam dicitur olim in Deo creatio et formatio, Chriſtus ipſe in Deo creatus et formatus. Eſa. 45. et 46. Mira ver- borum concordia. Adde rationem vltimam, quæ fu- mitur ab omnibus, qui Hebraice vnquam ſcripſerunt. Nam ſi realis illa ibi ſignificabatur rei diſtinctæ gene- ratio, inſigniter hoe fuiſſet ab eis notatum, ante et poſt Chriſti aduentum. Res tam inſignis inſigniter erat notanda. At nemo vnquam ibi talia cogitauit. Tan- tum hoe dixerunt veteres, In Dei ſapientia, velut in anima hominis, res alias conſpici. Faſcinatis ſophiſtis et linguæ ſanctæ imperitis debebatur veſtra illuſio, in regno Antichriſti: vt Deum laceretis, impoſſibilia in eo fingatis, et hominem eſſe naturalem filium, negetis. EPISTOLA NONA. ClItaui tibi, et in vnum redactos ad te miſt o- mnes euangeliſtarum, apoſtolorum, et diſcipulorum lo- cos, in quibus de fide fit mentio, et in quibus de credendo fit mentio: vt bene videas, quid illi tunce crediderunt, et quid credendum docuerunt. Citaui tibi ex Iloanne, ea omnia ad hoc ſcripta eſſe, vt cre- das Ieſum illum Nazarenum eſſe verum Meſſiam filium Dei, idque credens iuſtificeris, Ioan. 20. Hæc Chriſti ſides ab ipſis apoſtolis eſt ita ſimpliciter prædicata, et hoc illi credentes iuſtificati funt. Paulus ait, Nos in Chriſtum Ileſum credidimus, vt iuſtificaremur. Galat. 2. Per hunc Ileſum omnis, qui credit, iu- ſtiſicatur, acto. 13. Si quis ergo aliam eſle Chriſtianorum iuſtificantem fidem, prædicauerit, ſit anathema. Si angelus de cælo aliud docuerit, Paulo Daul dicen ſoria flliun et p Chri quot dem Ulum ipſi ſeids mun eſſe eat ptir ſine Giſt ſtis, ſti ci Vn Verus Vrtu⸗ guiri dug ea pe cone eſe ſophi Dei, Mine falin lium flio⸗ on non Tin ,NI 6, n Uubern. Lecimmn d Dhin tus Mirave. Iue ſ epſerun te ene , Met Niter en it. U. veluth ytie Ululo, dlbiitin b Negetie Ni e lorun . glihs il t. (ui Nt n km liene it, N. carenn it, . un & eit, gebet Dulh E PISTO L A FE.e 601 Paulo dicitur anathema. Quæ de promiſſionibus tu dicere potes, ex hac fide omnia ſequuntur, vt acceſ- ſoria ex ſuo principali. Nam ſi credis, ipſum eſſe filium Dei, credis ipſum eſſe in promiſſis veracem, et promiſſa omnia complere. Per hanc ſolam lIeſu Chriſti ſidem dantur nunc promiſiones omnes. Omnes quotquot ſeriptæ olim funt promiſſiones, per hanc fi- dem dantur nunc vera fiducia eredentibus, hunc eſſe illum filium Dei promiſſum, qui promiſſa implet. Eaz ipſa fides nes prioris noſtræ inopiæ, ae miſeriæ, con- ſeios facit. Si enim credis, hunc eſſe filium Dei, mundi ſaluatorem, iam credis mundum, in peccato eſſe conſtitutum, vnde ſaluari indigeat: cum item di- catur ipſe redemptionem facere credentium prius ca- ptiuorum. Non eſt, quod aliam hic in pædobapti- ſmo, aliam ibi in cæna, et alibi aliam fidem tu tibi diſſimilem pingas. Nam ipſe eſt filius Dei, rex cæle- ſtis, qui fibi credentes ad cæleſtia regenerat, et cæle- ſti cibo paſcit. Vnum eſt omnium fides, vnum caput, vna fundamenti petra, qua creditur lefſus ille eſfſe verus filius Dei faluator, et id credendo eius in nobis virtus eognoſcitur. Hæc vna fides et in baptiſmo re- quiritur, et in cæna requiritur, et in reliquis omni- bus Chriſtianorum actibus ſemper requiritur, et ex ea ſequuntur omnia. At tu ſatis tibi feciſſe videris, ſi per communicationem illam idiomatum ſophiſticam concedas, hunc hominem eſſe filium Dei: alioqui non eſſe vere filium. Sophiſtica ergo eſt fides tua, ſicut ſophiſtica eſt ratio tua, quod hic homo dicatur filius Dei, et quod ſit in eo filius alius incluſus: quaſi no- mine ſit hic filius, non re ipſa. Eo magis, quia falſum tu ſupponis. Falſum eſt, quod fingis, eſſe fi- lium in filio; cum non filius in filio, ſed pater in filio vere dicatur, Deus in Chriſto. Noui ſane, quod tu non vere credis, hunc hominem eſſe filium Dei, quia non vere credis, hunc hominem eſſe genitum de fub- ſtantia Dei. Sed quis te déemon communicationem il- 2 P. §. lam 602 E PISTO L A E. lam idiomatum ita de charactere beſtiæ ſumere do- cuit? Hoc ne cauillo dixit cæleſtis pater, Hic eſt fi- lius meus? Ecce puer meus? An non vides, com- municationem illam rerum inuiſibilium ſumptam eſſe de Antichriſti doctrina, in qua vigent illuſores, tres dæmoniorum Spiritus? Per quam conceditur, Deum in aſino mori? Ab Antichriſto inuentum eſt ſophiſma illud, ad obliterandum verum filium Dei. Filius Dei ita vobis eſt homo, ſicut ſpiritus ſanctus eſt mulus. Filius Dei ita vobis eſt mortuus, ſicut ſpiritus ſanctus . . . in mulo moreretur, aut angelus in aſino. Hoc adde, quod antequam communicationem illam inducas, oſtendere prius debes, effſe in Deo inuiſibilem alium ab homine filium. Hoc vero nunquam oſtenſurus es. Vnum hoc item cogita. Eſto per tropum ali- quem, aut ſophiſma illud, hic homo nominetur filius Dei, quanquam reuera non ſit naturalis filius Dei: eſt ſaltem naturalis filius Mariæ, vt habetur Matth. I. et Luce I. Ibi enim dicitur, quod Maria peperit filium ſuum primogenitum, quem vocauit leſum. Si ergo hic ſine tropo eſt verus filius Mariæ, et ille ſine tropo eſt verus filius Dei: iam ſequitur, duos eſſe ſine tropo veroôs filios, in vnum cumulum vni- tos. Papiſmi ſchola tota nunc docet, hunc hominem dici filium, gratia vnionis, non veritate generationis. Quod eſt Antichriſti maxima blaſphemia, et maxima duorum filiorum impoſtura. EPISTOLA DECIMA. SiIne promiſſione neminem poſſe iuſtificari, pertinaci- ter defendis, et fidem Chriſti veram callide diſſimulas. Ex ſolo aſpectu Chriſti, miracula facientis, poterat mu- lier Chananæa, vel Cæſarianus aliquis illi credens iu- ſtiſica- ſtifi diui eſſe iuſti nem cree in nihi cert mor Du⸗ eſt eſt cla ra lo⸗ nes iuſt mor intu enirn nete do⸗ ſie el. e8, N. dtanl res, e I, Denn ſopkir Filins i. ſt mul 1s ſulün loe ddl indens, lemn dun Oltentirne Chun i⸗ etut is g Deiſ Mathe l in epein eun. fia 2, (t M r, un ſt⸗ Pomvent Fertioni 4 muüin petinek önnls erat . bensi., ſtler. E PD I STO L A EFE. 603 ſtificari, etiamſi de promiſfionibus nihil vnquam au- diuiſſem. Nam Chriſtus factis quoque declarabat, ſe eſſe filium Dei, et id credentes homines ſaluabat, et iuſtiſicabat, etiamſi eſſent Scythæ, nullam promiſſio- nem habentes. Imo ridiculum, ſi quis non ſit Deo crediturus, niſi aliquid ipſe promittat. Qui erant in naui cum lIona, et in Niniue, crediderunt Deo, nihil promittenti, ſed eis mortem minanti. Fiducia certa ſe illi Deo commiſerunt, credentes, eum poſſe mortem auertere, ob id iuſtificati, teſte Chriſto. . . . 2. 7 . Euangelium Dei eſt annunciatio illa Dei patris, Hic eſt filius meus dilectus, in quo mihi complacitum eſt, ipſum audite. Nihil hic promittit: tantum de- clarat, quid velit, et quid ſibi placeat. Ita Chri- ſtus docet, hanc eſſe voluntatem Dei, nobis decla- ratam, vt hunc filium videntes, in eum credamus Ioan. 6. Etiamſi nullæ fuiſſent vnquam promiſſio- nes, nec lex, nec prophetæ, ſolus aduentus Chriſti juſtificaret ſibi credentes, vel ſolo ipſo patris teſti- monio. Sicut ſolus aſpectus ſerpentis, ita ſolus fidei intuitus in Chriſtum, ſaluabat etiam ſurdos, qui promiſſionem nullam audire poterant. Ex aſpectu enim poterat in eis fufficiens haberi de Chriſto fides. Ex ſolo etiam apud abſentes auditu. In Ifraële pro- miſſiones habente, non inuenit Chriſtus tantam fi- dem, quantam in Centurione: in quo ſine promiſſio- ne, fine priore inſtructione, erat fiducia tam præ- ſens, tam vehemens Matth. 8. Fiducia illius, quem videbat, et credebat, poſſe omnia. Poſſem ad hoc tuum dictum explodendum, teſtimonia alia, et exempla juſtificatorum adducere innumera, tam ante tempus le- gis, quam tempore legis, et tempore gratiæ. Iuſtifica- tum ais Cornelium, antequam Petrum audiret, acto. 10. et nullam ſibi factam promiſſionem, ille tunc ſciebat, ſed credebat eſſe iuſtitiam in Deo. Idem ſcri- bitur de rege Abimelech. gen. 20. de Raab caupona, de Samaritano, et plerisque aliis. In infulis nouis, Solo con- 604 EPIST O LA E. conſcientiæ teſtimonio inuenitur fidei et iuſtitiæ ra- tio, in finali iudicio coram Deo profutura. Et ta- men ibi nihil de promiſſionibus auditur. Libro ſe- cundo, de iuſtitia regni Chriſti, cap. 2. et 3. pleroſ- que iuſtificatos oftendi, quibus nulla tunc ſuccurre- bat promiſſio. Promiſſiones quidem addebat olim Deus in lege, et promiſſiones addebat Chriſtus, cum ſalubribus miraculis, vt ad ſe facilius nos alliceret. Scopus tamen fidei noſtræ eſt ipſe Chriſtus, vt eum eſſe verum Meſſiam, filium Dei, ſaluatorem noſtrum, fiducia certa credamus: ad idque promiſſionibus di- uinis, et aliis de cælo teſtibus, magis firmemur. EPISTOLA VNDECIMA. Quia facta omnia, et actus quoscunque bonos vos omnes deluditis, veſtro in Iacobum commento, Abrahamum dicentes eſſe factis iuſtificatum, id eſt, declaratum iuſtum: operæ pretium me facturum pu- to, ſi errorem hunc eliminare tentauero. Fateor quidem, operibus declarari fidem, ſed opera quid aliud efficere, multis rationibus oſtendo. Primo, Malefacta aliud efficiunt, quam declarare. Furtum, adulterium, homicidium, et alia eiuſmodi nonne ſunt peccata? Si actibus his, ſiue externe, ſiue interne ſumptis, reſpondet aliqua pœna, quare contrariis non reſpondebit aliqua gloria? Saltem poſt adem- ptam gratiam, ne tu omnia antea fuiſſe praua cauil- leris. Virtus gratiæ æquatur virtuti peccati, ac etiam ſuperabundat. Rom. 5. Ergo benefacta in gratia tan- tum valent, ad augendam gloriam, quantum malefacta in peccato valent ad augendam pœnam. Secundo, Co- gnoſcenda tibi eſt vis dictionis excluſiuæ Iacobi, Non ex fide tantum iuſtificatus eſt Abraham, ſed ex factis quoque. Ergo ad eandem iuſtitiam, quam ſides effece- rat, ali- lat, res Iatur tione operr (es guod men füra, Aliq Vt in exX i cuin ieuu didi juſti gerji Ga 4b Anim effci Kunt tbi. le, et vl do Abr⸗ Dron luct exir nam maid Mlüs Pron ibii ete Lert iie n. ltu. ibro k⸗ pleno. necune⸗ lt olin l, elt gliceret Vt eun nohkrun, hibus d. nur. ge hono⸗ mment, i1 h num h. Pien etl git Prino, Furmo, ne in iten⸗ ontrnis Wen⸗ 3 en. r ein gtint. lek⸗ 6o,C N eftee . t, ⸗ ⸗ EPDISTOL A F.. 6o05 rat, aliquid adiecerunt facta. Tertio, Declaratio illa res inanis eſt; hypocriſis eſt, ſi ſola declaratio quæ- ratur. Solus erat Abraham cum Deo, qui declara- tione non indigebat, ſed veram, et ſpontaneam operum acceſſionem adhuc expoſcebat. Quarto, Mer- ces operum, doctore Chriſto, re ipſa aliquid eſt, quod rependetur. Intellige mercedem, ad certam menſuram factis ſingulis reipondentem, vt ea men- ſura, qua aliis metimur, remetiatur nobis. Quinto, Aliquando dieimur iuſtificari, id eſt, iuſti declarari, vt in iudiciali foro. Alioqui iuſtificari dicitur, qui ex iniuſto fit iuſtus, et qui ex iuſto fit iuſtior, ſeu cuius iuſtitiæ aliquid accedit, vt accipit Iacobus. Sicut qui ſordidus eſt, ſordeſcit adhuc’, et fit ſor- didior: ita qui iuſtus eſt, iuſtificatur adhuc, et fit juſtior, teſte Ioanne. Paulus quoque per opera au- geri docet iuſtitiæ prouentum. 2. Cor. 9. Sexto, Fa- cta externa agunt in animum, ſicut actus in habitum: ab operibus bonis vel malis, bene vel male afficitur animus, ſicut ab obiecto afficitur ſenſus: ergo aliquid efficiunt, augent,; vel minuunt. Septimo, Verba ſunt Dei Genes. 22. Quia feciſti rem hanc, iuro tibi. Aliquid fauoris peperit factum illud ipſi Abra- hæ, vt tunc iuraret Deus, quod antea non fecerat: et vberiorem faceret promiſſionem, quam ante, quan- do Abraham crediderat. Octauo iuſtificatus dicitur Abraham, Genes. I5. eo ſolo, quod credidit Deo, promittenti numeroſam progeniem. Mera fuit gratia. Iuſtiſcatus vero iam erat antea credens Deo, iubenti exire de terra propria, Genes. 12. et Heb. 11. Quo- nam modo eſt iterum cap. 15. iuſtificatus? acceſſione maioris iuſtitiæ. Inſignis ille de iuſtitia eius locus præ aliis notatur capite decimo quinto: quia ibi Chriſtus promittitur, creditur, et a propheta videtur, et quia fuit ibi intenſior aſſenſus. Senſim induitur fides, creſcit fides, et creſcit iuſtitia. Ad quem. modum et in nobis debet ad certam metam eſſe intenſa fides, vt dicatur viua, et viuifi- cante 606 EPISTOIL A E. cante ſpiritu magis ornetur. Nono, Fides eſt crede- re, credendi actus factum eſt. Ergo ſicut ex facto illo incipit ad iuſtitiam imputatio, ita ex factis aliis, Deo gratis, creſcere poteſt, cum ſint omnia Dona Dei. Decimo, Factum Phinees imputatum eſt ei ad juſtitiam, pſal. I105. Non ait, fuiſſe ſolam declara- tionem, ſed imputatum eſt ei, ſicut Abrahæ imputa- tum eſt. Ipſa reſtitutio pignoris imputatur ad iuſtiti- am coram Deo, Deut. 24. vt iam concludam, Data ſide, quid eſt ſuperlucrari? Quid eſt per bona opera recondere ſibi theſauros, in futuro ſeculo inuenien- dos? Theſauros, ait Chriſtus, multiplices, Matth. 6. Fidem ſolam Chriſti, ſecluſis operibus, gratis iuſtifi- care ſibi credentes, docet merito Paulus. Sola fides . . . . . . „. — Chriſti, quem ex impio facit pium, ex iniuſto iuſtum, ſine aliis operibus, vt latronem iuſtificauit. At ni- hilominus bonorum operum theſaurus fuus cuique ſeruatur. In futuro ſeculo nihil magis obſeruandum, quam ſingulorum operum examen: vt qui plus facit, ſit ibi futurus maior, qui minus, minor. Atque ita augetur iuſtitia et gloria ex actibus innumeris, tam internis, quam externis, a Chriſto ipſo præceptis, pro quibus et ipſe copioſam fore gloriæ mercedem, nobis affirmat. . . EPISTOLA DVODECIMA. INſulſis rationibus opera omnia ſemper damnas. Qualiacunque ſint facta, ea ſemper, ais, eſſe pecca- ta, fecibus admixta, vt omnia Deo fœteant, et mortem æternam promereantur. In opera ſpiritus blaſphemas, et mortem primam a ſecunda non bene di- ſcernis. Opus nullum ais eſſe probum, niſi procedat ex perfecto amore: Hic autem nuſquam tibi eſt. Perfe- ctionem omnem a nobis procul abiicis, quia Caro concupiſcit. Violenter tua ſomnia perſequeris. Ex profeſſo repugnas doctrinæ Chriſti et apoſto- lorum lorun perke Clniſ n08 P I. C Colos 1. et Phil. Non! fectun quod Cata, rem, Car Chri fectie ſtalti, ſtug, dum, Uentit Iundo Cinon ed OnI bus a Proden tituse⸗ hominit inprod Afrma Alid i lld ip, ANam V Opus et Detere, Uliusre Elle C Aavoe⸗ (telt. a tis Ui, 4 Donn ſt ei Geclarr. impute. diuſtit⸗ Im Da 1n Open nuepienr⸗ latth 6. 6 iultfk. oli ſces 0 iWkun, At l. lie Mancun, lus fieh⸗ Atten ris, n pti, U N, no 1 Cammss. peler. eunt, 4 Hinn bene ⸗ cene lle- 1 C0 gleri⸗ Not⸗ lorune EPISTOLAE. 607 lorum eius, qui perfectionem nobis tribuunt et nos PAαι C . deeos docent, cum perfecta in nobis ſint dona Thriſti, et eius perfectio ſit nobis communicata. Hinc nos perfectos, poſt Chriſtum paſſim vocant apoſtoli 1. Cor. 1. et 2. et 14. et 2. Cor. 3. Ephes. 6 Colos. I. et 4. Heb. 5. 6. 7. 9. 10. et 12. laco. 1. et 3. et I. Pet. I. et I. Ioan. 2. et 4. Loco vno Phil. 3., ſe perfectum et non perfectum docet Paulus ro. perfectione d orum Chriſti. Ex eo quod charitas ipſa perfecta Deus eſt nobis comm . cata, concludit Ioannes, eſſe in nobis perfectum amo. rem, qui foras excludit timorem. Ex eo ergo noc caro ſuis inſultibus concupiſcit, non ſequitur, ſpiritiitil illi non agere in nobie perfectum amorem. Per- Kione anc cæleſten i n ſtaſti, nondum e cælo Venitus. Mamttns eribne zi. ſtus, dicens, eſſe ſa⸗ beatos i. habentes mane A en e M KHK cor habentes mun- dumn, honetun um, atth. 5. et Lucæ 8. eſt! aulus, ſicut et Ignatius, vocans ſanctos mundos, immaculatoôs, corda irreprehenſibilia in ſan- ctimonia coram Deo. Secundum internum hominem ea omnia vere dicuntur. Non eſt in fanctorum operi- bus admixtio fœtida, quam tu fingis. Seorſim a nobis prodeunt opera carnis, et ſeorſim prodeunt opera ſpi- ritus, carne tunc ſuppreſſa. Opera ſpiritus coram Deo et hominibus lucent, teſte Chriſto, proba ſunt et bona. Tu improbus et blaſphemus, qui opera ſpiritus calumniaris Affirmas, ea opera fœdata eſſe, nec ſine venia dici bona: quaſi ipſe Dei ſpiritus ſibi ipſi veniam det. Imo Chri- ſtus ipſe, qui in nobis agit, fœdum opus educit. Sed quam veniam ais? Vbi non eſt nouum peccatum, non opus eſt noua venia. Non opus eſt, vetera ſemper re- petere, quæ iam ſunt condonata, et eorum Deus non am plius recordatur. Cum dicebat Paulus, ſe nullius peccati eſſe conſcium, non tunc peccabat. Non peccabant apo- ſtoli prædicando, et virtutes edendo. Bona opera ſcriptu- ra vocat, et tu negas, eſſe bona 2² In omni, inquit, bono , 2 opere 60G E PISTO L A E. opere fructiſicate. Ex bonis veſtris operibus glori- ficent patrem veſtrum. Plena erat puella operibus bonis, et eleemoſynis, acto. 10. Plema miſericordia, et operibus bonis. Iaco. 3. Imo in lege naturæ et apud idololatras erant opera bona, vt vides in Iob. et Cornelio, in eleemoſynis Nabuchodonoſoris, in ora- tione, et ieiunio Niniuitarum. Sed concedamus tuo more opera illa cum venia dici bona. Cum venia po- terunt ad gloriam augendam prodeſſe, cum venia erit eorum aliqua merces. Opera tu nobis ad vitam prod- eſſe, negas, quia ſtatum ac firmum eſt, Vitam æter⸗ nam per fidem nobis dari: ergo non ex operibus. Ex operibus legis non eſſe hæreditatem, ſed ex fide, vt ſecundum gratiam firma ſit promiſſio omni credenti. Vitam et hæreditatem ita nobis per Chriſtum dari, certe fatemur. Sed in ea vita quis negaret augeri glo⸗ riam; et operum eſſe certam mercedem? Filia, ais, inſurgeret in matrem, ſi charitas quicquam efficeret, aut alia opera, cum ſint fructus fidei. Magica eſt hæc Diaboli faſcinatio. Opera bona eſſe fructus ſpiritus, ſcriptura docet, ſicut fides eſt fructus ſpiritus, et cha- ritas fructus ſpiritus. Galat. 5. ſed eſto, fint fructus fidei. An non filia vera auget effectum matris? An non et in rebus aliis effectus fouet ſuam cauſam, ro- borat, et auget? An non calor fouet, et facit ignem? An non actus roborat, et facit habitum? Nonne le- ctio fouet et auget intellectum? Nonne exercitatio roborat artem? Nonne veſtimentum fouet artificem? Ita a charitatis exercitiis, orationibus, ieiuniis, et aliis ſpiritus operibus, veſtitur, fouetur, roboratur, et au- getur, cum ſua iuſtitia fides, ſine quibus nudata mo- ritur. His modis ex grano exiguo fit arbor magna. Cum caro mortificatur, ſpiritus viuificatur, et fides augetur. EPISTOLA DECIMA TERTIIA. Errar 1 cat in ſtere in Vt iutt peceat tio elt peccat bente Me, ni ten? eh, Cifkert fert id innid ek flei vite Nipere tie Paſſi Des elle 19. ra der erat Mnn'iod tne Fe mIus, . iIS. 3 huat 1 Uit Satz (uando Vel min eis hirit Ainemur. ihh Hono. Nonne S lis Gde ior, Dükatiion 1s g Operiba u ricorch, ature 4 n lob in r Amus tun Venia o. enin ei Ann prol⸗ tarn Ete . Cperibe. d er ke⸗ ictedeni lun nt Ugerig⸗ Filiz, 15 eſſeee, n ek he Hinte ,et er gt fruent tis? 4 ulamn, 10. it igen Wonel etcitti Ttifcen! eti In, e4 datn N. 9t in. et 0e E PI ST OLA FE.„. 609 ERras tu peſſime, errorem exiſtimans, ſi quis di- cat iuſtitiam augeri. Sola Dei imputatione ais conſi- ſtere iuſtificationem, nulla in homine facta mutatione, vt iuſtus nihil differat ab iniuſto. Quid audio? Per peccatum non immutatur ſpiritus hominis? Si muta- tio eſt, quando peccas, mutatio eſt, quando tollitur peccatum. Qui fub tenebris eſt, nihil differt ab ha- bente lucem? Qui liberatus eſt ab oppreſſione ſata- nae, nihil differt ab eo, qui ſatanam habet opprimen- tem? Qui bonum ſpiritum nanciſcitur, nihil differt ab eo, qui caret? Qui placatam conſcientiam habet, non differt ab eo, cui rodetur? Regnum cælorum non dif- fert ab inferno? Satanica eſt iuſtificatio tua, ſi talis intus eſt tibi conſcientia, qualis erat antea, et ſi in te fidei vita non differt a priori morte. Paulus docet nos accipere donum iuſtitiæ, Rom. 5. Veſtimentum iuſti⸗ tiæ paſſim dicitur. Iuſtificationes ſanctorum, ait Ioan- nes, eſſe in eis byſſinum purum, et ſplendidum, apoc. 19. Ergo eſt illuſtratio aliqua. Ipſa clara iuſtificatio per gratiam, eſt ſpiritus gratiæ, vt ait Zacharias. Nam iuſtificatio non fit ſine fide, nec fides ſine ſpiri- tu. Sicut homini peccanti varie ſe inſinuat ſpiritus malus, ita cum pœnitens iuſtificatur, varie illi ſe inſi- nuat ſpiritus bonus, et ſecernitur malus. Sicut intra- uit Satanas in cor Iudæ, in cor Ananiæ et Saphiræ, quando peccarunt, ita in corda aliorum intrat magis vel minus. Atque ita cum iuſtificantur, egreditur ab eis ſpiritus immundus, vt ait Chriſtus. Sed eſto. Ima- ginemur, ſolam ita eſſe Dei imputationem, et offenſæ in ipſo Deo remiſſionem, quaſi Deus mutetur, non homo. Nonne et in his eſt dare magis et minus? Nonne huic magis remittitur, et illi minus? Ita Chri- ſtus docet Lucæ 7. Hinc dicitur hic magnus, iſte maior, ille maximus, in regno cælorum. Sicut/im- putatione hic dicitur iuſtus, reconciliatus et gra- tus: ita imputatione ille dicitur magis iuſtus, ma- gis reconciliatus, et magis Deo gratus. Qui . Q. negocian- 61 EPIS TOL A E. negociando eſt quinque talenta ſuperlucratus, gratior eſt, quam qui duo, et pluribus ciuitatibus præficitur. Omnia in nobis augeri, docet Paulus, magis et magis abundare, et iuſtitiam, et gratiam, et gloriam. Idipſum docuit Chriſtus, dicens, Ei, qui habet, dabitur, et red- detur abundantior. Vitam habeant, et abundantius habeant. Faxit Deus, Caluine, vt depoſito magico tuo faſcino, in omnibus abundare ſatagas. Sola Petri diſputatio contra Simonem magum te Confundit, et operum iuſtitiam, etiam in Ethnico docet. Rogat Petrus, An Deus ſit iuſtus? An benefacientibus bene faciat? et malefacientibus malefaciat? Si hæc eſt iu- ſtitia naturalis, ob ipſa benefacta ipſe benefacit, ſicut 0b malefacta malefacit. Eſt ergo inter Ethnicos aliqua ope- rum retributio, vt ipſemet docet acto. 10. et Paulus Rom. 2. Hinc Petrus neceſſario ſequi ait reſurrectionem, quod benefacturus ſit Deus iis, qui benefacientes ſunt mala perpeſſi. Quam iuſtitiam tu cum Simone mage negas. Inſtar Simonis magi tu doces, iuſti ficationem et fidem eſſe ſolam cognitionem. Obſeruationem vero præceptorum eſſe penitus impoſſibilem. Contra docet Ieremias, Ipſam præceptorum obſeruationem eſſe co- gnitionem Dei lere. 22. Ioannes ipſe ait, Per hoc ſcimus, quod cognoſcimus eum, quia præcepta illius obſeruamus. Qui dicit, noui eum, et præcepta eius non ſeruat, mendax eſt: præcepta enim eius graula non funt. Ridicula hinc oſtenditur cognitio tua, ime magica faſcinatio, et ementita iuſtificatio. EPISTOLA DECIMA QVARTA. NEc fidem Chriſti, nec opera bona probe tu intelligis, nec regnum eius cæleſte. Vt rem imaginariam regnum hoc Chriſti deludis, quaſi ſit res de ſolo titulo, quod nos cum Clriſto iam nunc regnemus in cæleſtibus. Negas, in- ternum ternum elt non it inne eonca mentäre eſle de Doteſt oübus, truncati poſition us Dei ita vere tice ho elt in n ſpiritus in ſpiri Cniſti Hoc ti. Chriſtun neg, t⸗ s. ec, ia ille eſbe IIlens eſt eſt rte (leſtis Hheeſt . bere C eins Llori bemus: länciam tem nob zieun, entn. AInni 1 lobis Vi bee nor (ir , grtiot⸗ Prelkcia, et m h. Ndihin Ur, ekt- bundine 10 irdn Sola n hfundit ibos der nre ei⸗ it ſand Nligun ch⸗ Dauichor rreckionen centesſ one n icnicnt oren te utrn n n er; eils totu EPDPIS TO TI. A E. 6711 ternum hominem eſſe nouum hominem. An non ibi eſt nouus homo, vbi eſt innouatio? Intus in nobis eſt innouatio: ergo intus in nobis eſt nouus homo, abſconditus in corde homo. Rides tu, quod ele- mentarem Chriſti ſpiritum incorruptibilem ego dicam eſſe de ſubſtantia interni noſtri hominis. Quæſo te, Poteſt eſſe compoſitio viua ex carne, ſanguine, et oſſibus, ſine elementari ſpiritu? Non eſt in nobis truncatus Chriſtus, ſed tota ſua carnis et fſpiritus com- poſitione ſe nobis ſubſtantialiter communicat. Spiri- tus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus hominis, et ſe nobis ita vere communicat: ſicut verbum Dei eſt hypoſta- tice homo, et ſe nobis ita vere communicat. Sicut eſt in nobis elementaris eius caro, ita et elementaris ſpiritus. Ab illo increatæ lucis fulgore immutatur in ſpiritu noſtro prior creatæ lucis forma, ipſeque tunc Chriſti integer ſpiritus adiungitur, ſicut integra caro. Hoc tu plane non intelligis, nec qualiter anima noſtra Chriſtum fſubſtantialiter induat. Rogas, vbi doceat Io- annes, tales nos eſſe in mundo hoc, qualis eſt ipſe Chri- ſtus. Verba eius capite quarto prioris epiſtolæ ſunt hæc, Fiduciam habeamus ad diem iudicii, quia ſicut ille eſt, et nos ſumus in mundo hoc. Hebraiſmus fre- quens eſt, et manifeſtus, vt hic dicatur ſicut ille, quia eſt ſorte eadem, ſtatu et conditione talis. Qualis eſt cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt, I1. Cor. I5. Hæc eſt Paulo et Ioanni fiducia certiſſima, talem in ſe habere Chriſtum, qualis ipſe eſt in gloria. Veram regni eius gloriam et guſtum iam nunc in interno homine ha- bemus: quæ res certiſſimam nobis facit de futuro regno ſiduciam. In hoc, ait Ioannes, eſſe perfectam charita- tem nobiſcum, qualis non fuit temporibus patrum. No- biſcum, qui credidimus Ieſu Chriſto, filio Dei, in eius aduentu. Ipſe enim veniens fœdere nouo fecit nobis omnia noua. 2. Cor. 5. Teſtamento nouo initiauit nobis viam nouam et viuentem. Heb. 10. Ergo vita hæc non moriens, antea non erat, ſi noua eſt, et eam Chriſtus nobis initiauit. Tu vero Iudaico quodam Q. 2 2elo 6Gr⸗ EPIS T OTL. A E. zelo ſcandalizaris, et conuitiis me obruis, quod cum Chriſto dicam, eum, qui minimus eſt in regno hoc, efſſe maiorem, quam fuerit Abraham: et quod cum Paulo dicam, Abrahamum ipſum fuiſſe carnalem. Ver- ba Chriſti, a me iam alibi plene inducta, nunc omit- to. Verba Pauli manifeſta ſunt Rom. 4. Quid igitur dicemus Abraham, patrem noſtrum, inueniſſe ſecundum carnem? Non ait Græcus codex, patrem ſecundum carnem, ſed inueniſſe ſecundum carnem. SNνναναι α¹*α αα. Ex iis, quæ in ipſo Abrahamo ſecun- dum carnem geſta ſunt, oſtenditur ibi ſpiritualium ty- pus, ſicut alibi in Ifraële carnali, et Aarone carnali, oſtenditur figura ſpiritualium I. Cor. 10. et Heb. 7. et 9. Carnalis dicitur tota illa vetus generatio, quia non erat ita, vt nos, nouo hoc gloriæ ſpiritu rege- niti, nec ad cæleſtem hanc vitam cum Chriſto reſuſci- tati. Non nego, quin ad eandem hæreditatem, et ad idem Dei regnum ſint eorum plerique poſt refſurre- cionem aſſumendi: et non nulli etiam, Chriſto reſur- gente, cum patriarchis iam affumpti. Sed præſentem ſtatum, et aduentus Chriſti dona cæleſtia, dico eſſe nobis potiora. Hoc velim ex Paulo bene tibi cogni- tum. Quomodo mortem Chriſtus veniens aboleuit, vitam nobis in lucem produxit et immortalitatem. Quomodo per mortem deſtruxit eum, qui mortis ha- bebat imperium, id eſt, diabolum, et liberos reddidit ſeruituti mortis obnoxios? Quomodo nos in ſuum cæleſte regnum euexit, et in cæleſtibus ſedere fecit? An non vſque ad mortem Chriſti regnauit mors? An non patres omnes fuerunt antea in inferno? Sola mors Chriſti infernum confregit, et paradiſum aperuit. Cupiebat Paulus diſſolui, et eſſe mox cum Chriſto, in paradiſo, quod Patribus olim non dabatur. Si caro Chriſti eſt vere cibus, eſt vere alimentum. Si eſt vere alimentum, ille, qui ea nutritur, efficitur ſubſtantialiter vnum cum Chriſto. Subſtantiali autem hoc carnis Chriſti cibo non eſt v· ſus Abra- ſus Al omnes regnun inquit. huius me in 105 f noN in iptn ſicut teor! pore, Capace Certum ſto ſit tempus tur, et ſtus M tionig, I. et! frmns Uis ad leratio⸗ nide, tritu. Gione 1. 6. ſeguat in . ilka n lod c no e, Wod en n. Wer. ine Oni. Hid igine fecundun ſeelndin alun 10 leenn aliun t⸗ e cnnt, t Heb.) tio, rimn ke o teiti en, 41 tennne ſto eir Prelan (ico & E P I S T O L AE. 613 „ ſus Abraham: præſtantiores igitur ſumus nos. IIos emnes nos præcellimus: quia nondum ad eos venerat regnum Chriſti, nec gloria reſurrectionis eius. Nunc, inquit, iudicio tolletur carcer ſatanæ. Nunc princeps huius mundi eiicietur foras. Et ego exaltatus vos ad me in cælum traham. Poſt mortem ſacerdotis magni nos ſumus reuerſi ad priorem paradiſi poſſeſſionem, non ante. Per mortem eius eſt aperta via ſanctorum in ipſum cælum. EPISTOLA DECIMA QVINTA. REgenerationem veram nondum es aſſequutus, ſicut nec regnum Chriſti cæleſte. Regenerationem fa- teor non momento perfici, incipere tamen certo tem- pore, idque in homine, verborum vitæ capace, fidei capace, cum fides ſit oſtium regni cælorum. An non certum eſt tempus, quo quis vocatur? quo ex iniu- ſto fit iuſtus? ex non credente credens? Certum tempus eſt, quo quis conuertitur, quo a Chriſto ſana- tur, et quo remittuntur ei peccata, vt ait ipſe Chri- ſtus Matth. 13. et Marci. 4. Tempus certum muta- tionis, et translationis noſtræ, vide Epheſ. 2. Colos. I. et 2. et alibi paſſim. Certum eſt tempus, quo in- firmus dimiſſa febre incipit renouari, qui et poſtea ma- gis ad valetudinem maiorem in dies renouatur. Rege- neratio, et renouatio dicitur in baptiſmo, febre mortis dimiſſa, et accepta vitæ ſpiritu, ac regni cæleſtis in- troitu. Lege, quod ad hanc rem, de baptiſmi perfe- ctione ſcribit Clemens Alexandrinus lib. 1. pædagôgi ca. 6. Quanquam non ſemper hora baptiſmi et cænæ ſequatur effectus, a nobis tamen ita debent miniſtrari, quia ad id eſt eorum inſtitutio, Ais, Chriſtum de aqua iſta nihil cogitaſſe, quando dixit nos renaſci ex aqua. Quid igitur? Aqua non eſt aqua? An non aqua eſt, quan- Q. 3. do Pau- 614 EPILSTOL AF. do Paulus vocat lauacrum regenerationis? Quando ait, nos mundatos lauacro aquæ? Regenerari hominem ais, quando illuminatur. Contra de iam concedis pædo- baptizatos tuos non regenerari, qui nec illuminantur, nec intelligunt. Rite eos baptizari contedis, regene- rationem a baptiſmo longe ſeparans, et tantum dicens. Baptismum eſſe ſignum adoptionis. Ex te ipſo omnia componis, et in adoptionis vocabulo tibi falſo illudis, dicens puerulos adoptatos. Adoptio ſacris ſcripturis dicitur et fit, quando credenti datur ſpiritus viobelas, Rom. 38. Calat. 4. et Epheſ. I. Rectius nos cum Paulo diffinimus, Baptiſmus eſt lauacrum regeneratio- nis, et renouationis ſpiritus, nos ſaluans. Si baptiſmus eſt lauacrum regenerans, ea ipſa lotio ex aqua et ſpi- ritu ſancto eſt regeneratio. Si regeneratio eſt e cælo, nonne per regenerationem eſt introitus in regnum cæ- lorum? Ea hora, qua quis e cælo naſcitur, in cælum intrat. Intramus nunc in regnum Chriſti, per fidem in ſpiritu, in quo eſt illius gloriæ participatio, et in- terna in nobis Chriſti regnantis fruitio. Intramus et per ſpem, ſcilicet ſpem maioris gloriæ poſtea reue- landæ. Per regenerationem eſt in nobis ſpes viua, vt ait Petrus. Spes autem viua eſt, quæ iam ſentitur: ſicut fœtus, qui in vtero ſentitur, dat ſpem viuam. Spes viua eſt, et in nobis iam viuit, quod ſperamus. Hinc Paulus cum ſpe iſta coniungit, præſentem iam eſſe eximiam gloriam, Epheſ. I. Quoquomodo nee per fidem, nec per ſpem poſſfunt tui infantes intrare, nec regenerari. Et tu fur es, et latro, qui eos non introducis per oſtium, videlicet per oſtium fidei. Quo- modo poſſunt ad Chriſtum vocari, qui a Ioanne non potuerunt præparari? Baptiſmum loannis in hac re parem tu facis baptiſmo Chriſti. At Ioannis baptiſmus erat lotio emendationis vitæ, ad peccatorum veniam, Marc. 3. et Lucæ 1. ad quem venientes confitebantur ſe peccatores. Matth. 3. Ergo infantibus ille conuenire non poterat. Iudæi infantes nec baptizarunt vnquam, nec ho- gec h oann ſtris, quitur eitat. pugna dis ſp creden mno H facka drahe accipi piunt uibr accen tt ca⸗ prior detun Niten ccip aeſt li, e Tentian cumfil il eſt berdit Mum! Drimmn Drirmn Cente⸗ Cul r Piend Cora Chrig ſirit tidi tuos tn bancont inena; lis petr⸗ minundr. , epene⸗ in ieen do onmn lo Udi Teipnm lelere 008 cll generiit baptiine gln et 1 eſte e egnunte imerlu her iii to, el trammg ſtez 1en. ſpes 1Kentin en W Herinn H Itenn 1 nodoN ens lei⸗ anne 1 hen banifm enin tebunn Onmein VN geele⸗ EPDISTO TI. A E. 615 nec hodie baptizant, ſed adultos, quemadmodum et Ioannes. Promiſſionem, ais, factam nobis, et filiis no- ſtris, et reliquis omnibus, qui longe ſunt acto. 2. Lo- quitur ibi Petrus de promiſſione ſpiritus, quam ex Ioele citat. Si in baptiſmo eſt promiſſio ſpiritus, iam tecum pugnas, paruulos carnales faciens participes promiſſio- nis ſpiritualis. Eo magis quia promiſſio ſpiritus datur credentibus Chriſto Ioan. 7. et Galat. 3. Filii tritiſſi- mo Hebraiſmo intelliguntur poſteri. Promiſſio ſpiritus facta eſt ſemini Abrahæ. At nec filius, nec ſemen A- brahæ quis dicitur, niſi per fidem: nec promiſſio illa accipitur, niſi per fidem. Hæc igitur dona non acci⸗ piunt infantes tui. De eiſdem flliis loquitur Petrus, de quibus loquutus eſt Ioel, quem citat. Ait autem loel, accepta promiſſione ſpiritus filios Abrahæ prophetare, et cæleſtia videre. Quid hoc ad infantes tuos? Pertrus priorem baptiſmo exigit pœnitentiam, vt in baptiſmo detur ſpiritus promiffus. Fac ergo, vt tui paruuli pœ- niteant. Denique vocatum eſſe oportet, qui donum hoc accipiat: vocatio autem per fidem eſt. Nobis igitur fa- cta eſt promiſſio credentibus, et poſteris noſtris credenti- bus, et reliquis omnibus credentibus. At, inquis, diffe- rentiam facit Petrus inter Iudæos, qui iam vocati ſunt cum filiis ſuis, et alios exteros, qui aduocantur. Differen- tia eſt manifeſta: quia Chriſtus primo miſſus eſt ad oues perditas domuslIfraél. Hinc Petrus ibi ſubdit, Vobis pri- mum Deus miſit filium ſuum. Et Iudæis Paulus ait, Vobis primum oportebat loqui fermonem. Et alibi Iudæo primum et Græco. Iudæos ait Paulus ſitos prope, et Gentes procul. Quoquo modo, ſiue prope, ſiue pro- cul quis ſit ſitus, fide eſt accedendum, et fide eſt acci- pienda illa ſpiritus in baptiſmo promiſſo, poſt deli- Gorum pœnitentiam. Pœniteat te igitur, et vera Ieſu Chriſti fide ad baptiſmum accede, vt accipias donum ſpiritus ſancti, tibi ita promiſſi. Tu vero illuſionibus tibi places. Prædeſtinatos ais infantes illos ita mor- tuos, impudenter tuo more ſacris vocibus abutens. Imo et iuſtiſicatos vocas. At in ſacris literis prædeſtina- Q. 4. tioe 616 E PIST OL A E. tio non dicitur, niſi de credentibus. Ab æterno non vidit Deus quenquam juſtum, niſi ceredentem. Si iuſti iam ſunt, Chriſtus non venit ad vocandum eos, qui non venit ad vocandum iuſtos, ſed peccatores ad pœ- nitentiam. Res eſt de ſolo titulo, quod ais, obſigna- tione illa pædobaptiſmi tui facta, paruulos conferi filios Dei. Imo filii ſunt iræ, donec crediderint. Niſi filii ſint iræ, fides eos non faceret poſtea ex filiis iræ filius Dei: atque ita fides nihil efficeret. Paulus eos omnes, qui per baptiſmum ſunt cum Chriſto mortui, ait eſſe iuſtifica- tos, idque ex propria fide. Baptizatos omnes ait Chri- ſtum induere, idque ex propria fide. Filios Dei eſſe ait, qui crediderunt Chriſto Ieſu. Horum filiorum pro- prium eſſe ait ſpiritum ιαορπονια6σ, qui ſpiritus in ba- ptiſmo datur, et ex auditu fidei eſt. Si quam in par- uulis vis eſſe obſignationem, manuum impoſitione, et oratione cum Chriſto vtere. Ora pro eis, vt in ſuum cæleſte regnum eos ſeruet Chriſtus, qui pro eis ita orare voluit, eos Deo commendans. Arguis adhuc, circunciſionem fuiſſe olim ſignaculum fidei, ſicut nunc eſt baptiſmus: ergo ſicut infantibus illa conueniebat, ita et baptimmus. Antecedens probans ex Paulo ad Rom. 4. At Paulus ibi aperte docet, Circunciſionem in Abrahamo fuiſſe ſignaculum iuſtitiæ fidei ipfſius, quæ fuerat in præputio. Non ait, in infantibus eſſe ſignaculum præcedentis eorum fidei, quæ fuerit in eorum præputio. Longe melius concluſiſſes, In- ſtar Abrahæ nos veros filios adultos debere accipere ſignaculum fidei et iuſtitiæ. Quod de ſacramento poœnitentiæ ibi ludis, indignum eſt reſponſione, cum argumentum facias ex vocibus pro tua libidine con- fictis, quod ego deteſtor. Hæc eſt vis argumenti tui: Circunciſione infantibus data, circuncidere cor- da viri deinde monebantur. Deut. 10. et lere. 4. ergo baptiſmus infantibus conuenit, vt pariter monean- tur. Inepte penitus infers, idque magis, quia non eſt integra ſimilitudo. Baptiſmi vis non in eo con- ſiſtit, vt ſſſtit, non nam n per qu gumen Mis faͤ pentur ilo De fintibu At tu 1b ethn Vndet P9 Ulin ch ſeninis Cenel. Nuſei Dreced imelle hu ſen U Ven t, cl le, yt 4polto kiher dei D is, e An n. Deve in en ſedn etno n n. Niul l eos, g es d Ne⸗ Chl⸗ keriflas flü lllins Dei es, guiſet e iutifer. ait CN. 8 Deick Orum r- tus in r m in d. ſitione t in kuun N eb is uUn, ſcut ue nveniebi⸗ Danlo1 ncitonen ei ins tibus ſhenit ſes, 1 e Achee erawend Ole, cul gine C⸗ uunen gere eor. lert. 4 onen. gin il eo . ſſit — E. PIST O L XA E. 617 ſiſtit, vt ab infante vir poſtea moneatur. Ab inferno non magis liberabat maſculum circunciſio, quam fœmi- nam non circunciſam: ergo non erat ſacramentum, per quod ſalus illa daretur, vt in baptiſmo datur. Ar- gumentuh idem in teipſum torquetur: Cæna in azy- mis facta, in azymis ſynceritatis ambulare viri mo- nentur, infantibus azymi panes tunc dabantur, teſte ipſo Deo, vt myſterii deinde monerentur: ergo in- fantibus nunc dabitur cæna, vt pariter moneantur. At tu cænam differs, idque in tempus ineptum, aut ab ethnicis præſcriptum, aut tuo placito decretum. Vnde tibi authoritas conſtituendi tempora et leges ² EPISTOLA DECIMA SEXTA. PAedobaptiſmum aliis rationibus defendis, quia olim dixit Deus, ſe fore Deum Abrahæ, et carnalis ſeminis eius, in fœdus ſuum pueros carnis accipiens, Geneſ. 17. Item, quia dixit, Iſraelitarum filios ſibi naſci filios, Ezech. 16. Facilis eſt abſolutio, ſicut præcedentis de circunciſione argumenti, fſi probe tu intelligas, vetus et nouum teſtamentum, ſeu vetus et nouum fœdus differre, ſicut figuram et figuratum, ſicut vmbram et veritatem. Nihil ad prefectum du- Xit vetus illa pactio, noua autem nos perfectos red- dit, communicata nobis gratis ipſa Chriſti perfectio- ne, vt ad Hebræos, Coôloſſenſes et alibi paſſim docet apoſtolus. Ea igitur, per quæ communicatur Chri- ſti perfectio, virum exigunt perfectionis capacem, fi- dei capacem. Quare Chriſtus eſt paruulus circunci- ſus, et adultus baptizatus? Quorſum hoc diſcrimen? An non hic diſcernuntur jegis et euangelii tempora? De veteri fœdere dixit Abrahæ Deus, Erit fœdus meum in carne veſtra. Deinde nobis per prophetam ait, Erit fœdus meum in ſpiritu veſtro. Olim in carnali foœ- Q. 5. dere 618 EDISTO L. A E. dere paruuli carnis cenſebantur fili. Nunc illi ſoli ſunt filii, qui per fidem fiunt filii Dei. Cum fœdus illud ab inferno non liberaret, et mundana tribueret, ad id admittebantur infantes, vt ſub Dei protectione viuerent. Carnalis illa filiatio olim figurabat ſubli- miorem aliam, quam attulit Chriſtus. Quod in par- uulis carnis olim gerebatur, ſfigurabat ſublimiora alia in paruulis ſpiritus per Chriſtum futura. Expedita iam eſt reſponſio ad id, quod de carnali ſemine Ab- rahæ tu citas. Vice carnalis eſt nobis ſpirituale ſe- men. Semen Abrahæ Chriſtus eſt, et ii, qui ei cre- dunt. Quod dictum illud Abrahæ, non ad filios car- nis, ſed ad filios ſpiritus, debeat hodie referri, ma- nifeſte docet Paulus, dicens, non filios carnis, ſed eos, qui ex fide ſunt, eſſe filios Abrahæ, et ſemen A- brahæ, Galat. 3. Rom. 4. et 9. Aperte ibi docet, Abra- hamum eſſe patrem credentium, non aliorum: et filios carnis non eſſe filhios Abrahæ, ſed flilios ſpiritus per fi- dem. Eos ſolos eſſe filios promiſſionis, docet, cum ad eos ſolos extendatur hodie promiſſio ſpiritualiter intellecta. De Ezechielis dicto, ſimiliter dicendum, fuiſſe tunc filios carnis. Deus dicebat, eos naſci ſibi filios, quia erant ſub ipfſius paterna protectione, et quia futuri erant Deo ſacri, vmbra futurorum. Veri enim fllii Deo naſcuntur in baptiſmo, natiuitate ſuper- na. Ex radice ſancta eos ais naſci ſanctos, cum vere naſcantur filii iræ, vt ipſe fateris. Quallscunque ſit præ- deſtinatio, filii iræ naſcuntur cum Paulo, et ſides poſtea eos vere facit filios Dei. Comparatione ad filios Eth- nicorum facta, dicebantur ipſi potius naſci ſancti, id eſt, Deo magis præparati, ad verbum eius ſuſcipiendum. San- ctificare enim, ſi Hebraice noſtri, idem eſt, quod Deo præ- parare. Ex matrimonii ſanctificatione dicuntur Paulo na- ſci filii ſancti, id eſt, non ſpurii, non immundi. 1. Cor. 7. Immundities dicitur in ſpuriis, et filiis ethnicorum, præ- paratio et pronitas ad immundos et obſcœnos paren- tum mores. In contrariis autem ſanctificatio, ad ſa- cram crat naſa guin loan et t fi, tris ben⸗ Alie net acee ſtur leſt re! tua ren ſte les Dei bene tis fint ſime cen ne tſſe eume dun ill d 1 fecdns ibere teckione 1t fubl. in pe⸗ iora di Lxpetin line A. tuale le⸗ i ei ee⸗ lios en⸗ tti, M nis, ſemnenk et Ahr- et lis s dert⸗ et, en ritualte cendun, Nleii iole, 6 m. ſe te ſine⸗ lm ren eſitpre⸗ Epoſe os l un n heonte. lor. 0⸗ , Ur. buen CI - . E EPISTO L A E. 619 cram viam maior præparatio. Nihilominus filii iræ naſcuntur omnes. Longiſſime diſtat generatio ex ſan- guinibus, aut ex carne, a generatione, quæ eſt ex Deo. Ioan. I. Sanctos vocat Paulus infantes non baptizatos, et tu inde baptizatos infers? Conſtat ibi non baptiza- ri, cum præſertim efſet tunc infans in poteſtate pa- tris ethnici. Quod in pii parentes gratiam filio Deus benefaciat, aliquando non recipitur, vt Ezech. 14. Aliquando in precibus impetratur. Proinde in oratio- ne tua, ſi locos illos veteris teſtamenti paruulis carnis accommodare lubet, quando eis manus imponis, Chri- ſtum imitando, ita pro eis orabis, O Deus, pater cæ- leſtis, qui olim dixiſti, te Abrahæ et filiorum eius fo- re Deum, et Iſraëlitarum filios tibi naſci filios, eos in tuam protectionem ſuſcipiens, vt tibi deinceps ſerui- rent verbo, tuo credentes: protege nunc, et in cæle- ſte regnum tuum infantes hos tibi ſerua, vt tibi fide- les ſeruiant in regno tuo. O Ieſu Clementiſſime, fili Dei, qui tanto amoris indicio paruulos in vInas tuas benedicens affumpfiſti, benedic nunc, et manu virtu- tis tuæ paruulos hos dirige, vt fide cæleſti tua poſ- ſint cæleſtis regni tui fieri vere participes. O mitiſ- ſime Ieſu, fllii Dei, qui ab vtero fuiſti ſemper imo- centiſſimus, da nobis infantium horum ſimplicitate ſi- ne dolo verſari, vt regnum cælorum, quod talium eſſe dixiſti, gratia tua nobis tale ſemper ſeruetur, in eumque hi facti paruuli ſpiritus, tua immenſa pietate aſſumantur. Amen. EPISTOLA DECIMA SEPIIMA. . MlIraris tu, quod ego nullam corpori Chriſti ad- hibeam certi loci circunſcriptionem in parte qua- piam cæli. Indeque a pari, quaſi inconueniens deducis „ nobis nullum fore locum poſt fina- lem reſurrectionem. Sed reſponſio facilis eſt. Neque nos erimus pares Chriſto, neque in nobis 620 E D I-S T O L A E. nobis erit aliqua loci circunſcriptio. Simul ceſſabumt Iocus et tempus. Ea tunc erunt, quæ nec oculus vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis tale quid aſcendit. Ceſſabunt locus, tempus et motus, cælo et terra difſolutis. In firmamenti expanſione conſiſtit locus, et hoc ceſſabit. De Chriſto autem id ſublimi mente cogites, oportet. Sicut variæ huius temporis partes ſunt Chriſto nunc æque præſentes, ita et va- riæ huius globi partes. Nulla earum ipſfſe circunfcri- bitur, nec vno, vel pluribus locis concluſus contine- tur. Sola idea diuina nos poſt reſurrectionem conti- nebimur. Sola principe idea diuina ipſe princeps continetur, et per eam eſt, vbique vult, ſine locali moôtu. Extra omne quantitatis corpus eſt ſpirituale corpus, in nouo cælo. Non eſt Chriſtus in aliqua horum cælorum parte, ſed in tertio cælo: vbi omnia implet, eſt omnia in omnibus, et intra nos eſt. Chri- ſtus eſt ſupra locum, eſt ſupra tempus. Si locum di- cere lubet, locus eius eſt Deus. Non eſt moles carnis eius, vt a&r hic, in orbem diffuſa: ſed eſt ipſe homo ita in Deo, vt in cordibus iſtorum, et illorum, in qui- bus vult, ſimul ſit ſola ſui exhibitione, ſine ſaltu ali- quo. Simul eſt in me, et te, et illo, ſicut vox eadem in multorum auribus, cum eadem idea. In ea gloria erat olim verbum, et in ea eſt nunc homo. Ioan. 17. Niſi hoc Chriſto dediſſet Deus: aliquid eius gloriæ deeffſet. Donare enim alicui potuit Deus hanc ſuper- excellentem gloriam: ergo et Chriſto dedit. Conſe- quentiam hanc menti tuæ commenda, ſi gloriæ Chriſti ſis vere ſtudioſus. Obiicies tu, hic non agi de eo, quod Deus potuit, ſed de eo, quod Deus voluit. Et portuit, et voluit Deus, dare Chriſto totam ſuam plenitudinem, immenſam omnem gloriam ſupercæleſtem, ſupra omne, quod tu excogitare potes. Fateris tu, ſupra omnem mundi conditionem euectum eſſe Chriſti corpus: quare igitur ad mundi conditionem eum nunc reducis? Epi- Vimi: ſepult ſepule Dos, monu Pulen Uyſte Chrun gloc io. Gere lLuen in fern tinen dus ſol In P cum it 0 ile Cidit le f Ante ni dann teſt e Oellis täle ild 18, C coplicit füblini temporis⸗ tn et r. icunlet. cOntine- en cont⸗ Prineens ſne loenl Hininae in Miue bi onti ſt. Ct: locun d⸗ les calns le honn , in ⸗ ſiltu 64 Cet lonmn. 1). 15 Note ne ſye⸗ Cole 1eC ſ ⸗ 4 eO, , . arn. tucinenn 10 Olne, RLDILSTOL A E. 621 EPISTOLA DECIMA OCTDAVA. INfernum nunc eſſe, Chriſtum eo deſcendiſſe, ſan- Gtosque ſecum eduxiſſe, vos vt fabulam luditis: cum tamen illuſtretur maxime redemptio Chriſti ex cognita eius de inferno victoria. Inferni locum dialogo primo oſtendi, eſſe vt ſepulchrum, aut ſepulchro ſigniſcari, quidquid ſubterraneum eſt. Apparet hoc ex gigan- tum, Sodomitarum et aliorum ſepulturis. Ex iis, qui viui ad infernum deſcenderunt. Ex diuite in inferno ſepulto, et ex colloquiis, quæ inter mortuos in ipfis ſepulchris leguntur. Efa. I 4. Ezech. 32. et Sqpi. 5. Eos, qui in inferno ſunt, ait Chriſtus, eſſe omnes in monumentis. Ioan. 8g. Hebraica vox 5ie ſeol, ſe- pulchrum et infernum ſimul fignificat. Non caret myſterio ea ſignificatio coniuncta, eo quod ad ſepul- chrum et ad infernum ſimul quis tenderet: eo item quod ſepultorum eſſet aliqua in inferis communica- tio. VItra communem ſepulchri rationem, aliquid ad- dere infernum, docent euangelicæ literæ, Chriſtus Lucſæ 16. Petrus in actis, et in epiſtolis, Ioannes in Apocalypſi, et Paulus quoque, vbi mortis et in- ferni deſtructionem tractat. Infernus et perditio con- tinent plura, et magis abdita, quam fint in viſceri- bus hominum. Prouer. 15. et Iob. 26. Ergo non ſunt ſola ſepulchra cadauerum, ſed ſunt ibi arcana judicia. In profundis inferni, ait Salomon, eſſe ſcortatores cum gigantibus. Prouer. 2. et 9. Res magna eſt, quod ait Chriſtus apoc. I. ſe habere claues inferni, quem ipſe iam aperuerat, et clauſerat. Hinc portas inferni dixit non præualituras eccleſiæ, a ſe in regeneratio- ne fundandæ. Matth. 16. Maxima res ibi ſtatuitur. Antea enim præualebant inferorum portæ ſanctis o- mnibus. Ex oOriginali item corruptione conſtat, A- damum eſſe factum ſeruum peccati, ſerpenti ſui po- teſtatem feciſſe, animaque et corpore illi obno- Xium. 62 EPDIS TOL A E. Xxium. Vbi ergo erit anima poſt mortem, quæ tali prin- cipi ſubdita erat? Nonne clauſus illi erat paradiſus? In poteſtatem magni tyranni traditus eſt totus homo, quis eum liberabit? Nemo vnquam, niſi Chriſtus. O- pera diaboli fuerunt peccatum, mors, et infernus, per Chriſtum omnia deſtructa in credentibus, in aliis ad- huc remanentia. Ex veteribus ſcripturis aperte colli- gitur, infernum nunc eſſe pœnam eius, horrorem et caliginem Iob. 10. 17. 24. 26. Eſa. S. I4. 38. et 10- cis aliis iam citatis. Poteſtatem quoque ipfi inferno eſſe docet Dauid pfſal. 48. 85. et plerisque aliis. Pœ- nam inferni iam præſentem, in Gigantibus et Sodomi- tis docent Petrus, et Iudas. Hæc ſola ratio infernum te fateri coget, quod ſemper dicebantur eo deſcende- re, et animæ ipſæ inde aſcendere, vt ait Samuel, et paſſim alii prophetæ. Quando ait Iacob, Deſcendam ad filium meum in infernum, non intelligit deſcenſum ad locum cadaueris, ſed ad locum animæ, cum crede- ret, cadauer eſſe a beſtiis laceratum. Ad infernum hunc deſcendiſſe Chriſtum, vltra commune apoſtolorum ſym- bolum, docent Petrus et Paulus. Docent presbyteri, I- tenæi præceptores, apoſtolorum diſcipuli, vt ipſe citat lib. 4. cap. 39. 45. 50. et 86. Docet Ignatius ad Tral- lianos, Polycarpus ad Philippenſes, et reliqui veteres. Verba Ignatii, quod ad infernum deſcenderit Chriſtus ſolus, carcerem ruperit, et multitudinem magnam inde ſecum ad patrem extulerit, citat Euſebius in fine libri primi eccleſ. hiſt. vt vel hinc conſtet, Ignatium ita docuiſſe. Id apertius docet Nicodemus, ac etiam Si- byllæ. Id ipſum docent prophet?. Nam Chri- ſtus in ſanguine teſtamenti ſui eduxit vinctos de lacu, in quo non erat aqua. Ipſe ſoluit carceris ſatanæ vin- cula, et dixit ligatis, vt exirent. Zacha. 9. Eſa. 42. et 49. Qualiter ſuſtulit Chriſtus iram Dei, patri nos re- conciliauit, et in cælum affumpfit, ſi nos, vt antea, in inferno reliquit? An non ipſe primus aperuit nobis viam intrandi in ſancta, in cælum ipſum? Non diſ- ſol- ſolu tigit ligat niſi füpr genn inken Om ſurg cele ſtis ltO de fur cur ane ſtin mno e e⸗ ſel tual ete ligi talipni⸗ wadiſis! 1s hom, ſſtus 0. nns, ſet Alis 1. tte coli. roren e g. et lo⸗ l inkermn lis./Ne Soconn infernun lelcence⸗ muel, e eſcendenn eſcenlin n clelk⸗ un hure rumn ſin.⸗ teri, . ſe eit A Ti. veteles⸗ Chrittus umn int⸗ fne⸗ ſi Ninn in tinn ge lNaxN ne Ni 1,49. Hs le. ntes, t gobis n E PISTO L A E. 623 ſoluiſſet Chriſtus opera diaboli, ſi infernum non at- tigiſſet. Atque ita nec patres liberaſſet, nec fortem ligaſſet, vt ipſemet ait. Non impleuiſſet ipſe omnia, niſi deſcendiſſet ad ima, iterum ab imis aſcendens ad ſfuprema, vt ait Paulus. Ob quam cauſam inferi ei genu flectunt, et eum laudant, cognita eius apud inferos prædicatione cum tanta gloria et potentia. Omnis, qui credit, ipſum eſſe filium Dei, in ipſo re- ſurgente regenitus, ab hoc inferno immunis erit, ad cæleſtia iam translatus. Hæc eſt propria vis cæle- ſtis regenerationis, contra priorem ex originali pec- cato infernalem generationem. Reſurgens Chriſtus de inferno victor, regenitos ſuos per potentiam re- ſurrectionis ab inferno vere ſeruat, in cæleſtibus ſe- cum regnantes. In quibus tu vtinam nobiscum re- gnes. Amen. EPISTOLA DECIMA NONA. WVoniam tu inter Ethnicum, Iudæum, et Chri- ſtianum, non bene diſcernis, ego de hac re paucis te monebo. Alia ſuipſius cognitio data eſt Ethnico, ſi- ne lege viuenti, et vix peccatum ſcienti. Alia Iu- dæo ſeruo carnali, qui peccatum bene ſciens, ab eo ſe liberare non poterat. Alia Chriſtiano filio ſpiri- tuali peccatum melius ſcienti, per Chriſtum liberato, et cæleſtia poſſidenti. Triplex quoque his ineſt Dei cognitio et religio. Gentium aliqua cognitio et re- ligio fuit, ex naturali inſtinctu, ſeu innato Dei hali- tu, et a creaturis ad Dei ſapientiam ſumpto argu- mento. Eorundem fuit certior de Deo et ſapien- tia eius traditio per filios Noë diſſeminata. Sa- pientium ipſam Dei ſapientes homines tunc confeſſ ſunt, nec cælauerunt a patribus ſuis acceptam. Iob. I5. et 32. Iudæorum cognitio et religio fuit ex Gra- 62 4 E PISTO L AE. ex oraculo Dei ſub velamine quodam prodito, Chriſtia- norum vero, ex Ieſu Chriſti reuelatione, Deum patrem lucide reuelantis. Solis Chriſtianis, data eſt per Chri- ſtum cæleſtis régeneratio, qualis antea non fuit. Re- generari in Deum homines, docent Trismegiſtus et Pla- to, quali quali diuinorum cognitione: apud Iudæos quoque aliqua erat ſemper in melius nouatio: non ta- men per ſublimen hanc ex aqua et ſpiritu ſancto rege- nerationem, ac cæleſtis regni poſſeſſionem. Vmbra ibi fuit huius veritatis, cum nondum eſſet reſuſcitatus Chri- ſtus. In inferno illi omnes detinebantur, at non omnes iudicio finali damnabantur. Duo diſcernit Paulus, quæ ad finalem damnationem facient. Non nouiſſe Deum, non obediſſe euangelio, 2. Theſſ. I. Fuit aliqua cogni- tio Dei, vbi non erat euangelium, quale nunc eſt. Ob- licies tu, eandem eſſe omnium ſaluandorum fidem, nec ſaluari quem ſine fide Chriſti, qui eſt vnicus omnium ſaluator. Ad hoc dicimus, Chriſtum ſaluare pios o- mnes, ſed nos regenitos maxime. Dicimus inſuper, in Iudæis fuiſſe vmbram ſidei Chriſti. Ille eis de nube loquutus, cui credebant, Chriſtum præfigurabat. At- que ita eſt fides eadem, ſicut figura eſt idem cum figu- rato. Simili ratione inter gentes, erat aliqua cognitio ſapientiæ Dei, fides diuinitatis, vmbra quædam Chri- ſti. Quicquid vnquam de Deo cognitum aut viſum eſt, id erat Ieſus Chriſtus, filius Dei. Quicunque filius Adam ſaluatus vnquam eſt, per paſſionem Chriſti ſal- uatus eſt, per eamque ab inferno liberatus. Paſſio- nem, inquam, Chriſti, aut iam exhibitam, aut ad id a Deo præuiſam. Iudæum facimus Gentili præſtantiorem, quia habuit oracula Dei, quibus credens, potuit plus alio Proſicere. Rom. 3. et pfal. 147. Iudæis primo — offertur a Chriſto euangelium, quaſi naturalibus hæ- redibus fidei Abrahæ. Ex radice ſancta eos præ gentibus vocat Paulos ſanctos, id eſt præparatos ma- gis Deo. Quaihuis ſint excæcati, adhuc hodie erga proge- Pr Pau ille, ſübe c cree ne. eos tion d Ous eſte ſpir Nab ickh Dau gur 14 Exor benen Dellit et l. ſi, ter quocd Culit⸗ batus Gab, eſt, 4poſt 50. flüis nis, eſil Alu No Chrikke. n pütten er Cli. it. M. 3 et . A ludens Non r. co rere⸗ vnbrn ii tus Chi- On omn lus, e ſe Deun, n conn. ek. 0. idem, der 6 Otmniun e pios . nloper, ¹ de und bat. 4r. culn fa⸗ lun C- zut Vin ge Un Mriei Did. ad in Antioten, htuit piu es hinn lbus le. eos O7 4405 M⸗ Gie e rlk KPISTOLAE, 825 progeniem illam durat aliqua dilectio Dei, vt innuit Paulus Rom. 1II. Non ſine myſterio ſeruatur adhuc gens illa, cum ſcripturis ſacris incorruptis. Myſterium hic ſubeſſe, docet Paulus, quod ſit Ifraëél totus ad Deum conuertendus. Vtcunque nunc excuſantur, ſi non credunt peruerſæ Antichriſti et trinitariorum doctri- næ. Ita de incredulitatis peccato excuſat Chriſtus eos, quibus non eſt ipſe loquutus. Ioan. I5. Eadem ra- tione excuſantur aliquo modo in lege naturæ, qui ad regnum Chriſti non peruenerunt, ſicut nec Iudæi. Quanquam nec Iudæi, nec gentes in regnum hoc cæ- leſte nunc ingrediantur, regenerationem ex aqua et ſpiritu ſancto non aſſequuti: non tamen propterea ad gehennam ignis in finali reſurrectione omnes dam- nabuntur. Nec Eſau ita damnabitur Paulo, quia dictum eſt, Eſau odio habui. Rom. 9. Agit ibi Paulus de vocatione euangelica, in Iacob minore fi- gurata, quæ eſt res mere gratuita. De futura æter- na damnatione nihil diiudicat Paulus, nec poteſt. Exoſus dicitur Eſau primogenitus, quia a primaria benedictione, a primogenitura, ſeu regia dignitate, pellitur, minore præelecto. Ita ſunt Ruben, Simeon et Leui, maledicti, exoſi, et a primogenitura exclu- ſi, non damnati. Exoſus eſt iſte, ſicut dicitur pa- ter odiſſe filium, quem minus alio diligit. Exoſi quodammodo fuerunt Moſes, et Aaron, ob incre- dulitatem excluſi, Num. 20. non damnati. Repro- batus eſt Eſau, ſicut reprobati ſunt Eliab, et Abina- dab, fratres maiores Dauidis, I. Sam. 16. Reprobatus eſt, ſicut Eli et Abiatar ſacerdotes, quos damnari negat apoſtolica doctrina, vt citat Irenæus, lib. 4. cap. 45. et 50. Sua ſeorſim fuit ipſi Eſau benedictio, et Iſmaéëli, et filiis Loth, et Iaphet, exemplo gentium, inter quas o- mnis, qui timet Deum, et operatur iuſtitiam, is acceptus eſt illi. Verum eſt Chriſti dictum, Niſi veniſſem et lo- quutus eis fuiſſem, peccatum non haberent. Peccatum hoc non imputat Chriſtus, niſi quatenus eſt ipſe loquutus. R. Vaxric 626 E P ISTO& L AK. Varie autem eſt gentibus loquutus. Omnibus gentibus Chrit eſt ab initio data hæc ſapientiæ regula: Timor do- nec mini eſt ſapientia, et recedere a malo intelligentia. onat Ita regulam omnibus datam citat Iob: cap. 28. Non cleme ſolum ex innato halitu diuino gentibus omnibus inter:. Lern nam viam iuſtitiæ, ſed et externum fœdus, et ſacri- ficia ſibi grata, oſtendit ſapientia diuina, Chriſtus ipſe. . Sacrificia legimus in Abel, Noë, Iob, et plerisque a- D liis. Ietro ſacerdos Madian, ſapientior viſis eſt Moſe, D credens Deo. Exo. 18. Iuſtus dicitur Abimelech, rex ellon Gerar, Geneſ. 20. qui tamen nec promiſſiones, nec le- Mttem gem ſciebat. Pontificem ad ſacrificandum gentes ha: (Ad t buerunt Melchizedech. Foœdus omnium fuit arcus cæ- cüngre leſtis, vt eum videntes, Dei recordarentur, Deum cæli ſet, et terræ poſſeſſorem cum Melchizedech crederent, di- Uins en uina eius protectione ſeruandi. Opera item gentibus 1t cklel prodeſſe poterant, vt Cornelio: atque ita erat inrner mel, gentes ſacrificium Deo gratum, et oblatio munda. Ma- nent lach. I. et Ionæ I. Si Nabuchodonozor, ethnicus ido- ſin eej lorum cultor, poterat eleemoſynis peccata aliquo mo- liocten do redimere, quare gentibus non proderunt eleemofſy- (leli næ? Annon Belſazar nepos eius appenſus eſt in ſtate-⸗ nen ra? Bona eius opera minoris erant ponderis, quam k mala. Erant igitur aliqua bona opera, et ſuum in ſta- eccheli tera pondus habebant. At Chriſti vocatio eſt peculiare Alhbern donum, in electo lacob figurata, adhibitis ei Dei ora- Ullu culis, et de futuro Chriſto viſionibus. Vnde merito (ogmit præfertur ipſi Eſau. Omnibus inſitum eſt velle boruum ihumi in genere: ſed velle Chriſtum, eſt peculiare donum. lur Chriſtum vidit, et deſiderauit Iacob, non Eſau. Et dteit hoc eſt donum maximum. Quo dono qui priuantur, D ſiue Iudæi, ſiue gentes, dicuntur omnes exoſi cDum— lener Adam, et perire cum Adam, in mortem et infernum. ieg Attamen omnes reſurgent, plerique vitam habituri. EEx leront inferis reſurgent pufilli, et man, in propria facta iu- i - dicium accepturi, apoc. 20. Ex infêris reſurgent, futu- ne rum iudicium formidantes. At nos iam reſurreximus cum di ven Chri- Lention imor 0 Aligentan. 29. N bus intel. et ſioi⸗ iſtus iot erisguet elt Mot, elech, 1er es gecl⸗ gentes hr Nels e. Deumcrl Lerent, i⸗ n gentdi erat inn Hundr N riemsii⸗ Niquon ejeenoif eſt in kin is, (. um ink Kpeclin ei Dei ee Teit le ban re unn Lin. Priumn evol en tinſni⸗ biun. S gent, n „0 4 ginnpc EF PISTOL A K. 627 Chriſto ad cæleſtia,. Non ex inferis nos reſurgemus nec futurum iudicium formidabimus, æterna vita iam donati. Ad quam nos omnes o vtinam inducat clementiſſimus dominus noſter Ieſus Chriſtus, filius Dei, æternæ huius vitæ nobis author et conſummator. Amen. EPISTOLA VICESIMA. DE eccleſiæ poteſtate controuerſiam facis, an ſit eius, vel ſcripturæ, authoritas maior in dogmatum diſ- cuſſione? Et an perpetuo duret eccleſia? Eccleſiam autem accipi oportet, non vt ſpectatur ab hominibus, ſed vt agnoſcitur a Chriſto, qui medius eſt inter ſuos congregatos. Quæſtio non eſt difficilis, ſi primo con- ſtet, vbi ſit eccleſia Chriſti vera, lauacro mundata. Eius enim poteſtas, quamuis occultetur, maxima eſt, et cæleſtis ſupra omnes mundi poteſtates, adeo, vt angeli, et dæmones ei pareant, ſicut vxori dilectæ parent omnes miniſtri. In eccleſia Chriſti ſemper ſunt cæleſtes ſpiritus, et Chriſtus ipſe, Heb. 12. Vna ibi oſtenditur eſſe omnium ecclefia, vno ſpiritu vnita. Celeſtis huius eccleſiæ Chriſtianos eſſe nunc filios, ve- reque participes, docet ibi Paulus, et ad Gala. 4. Ve- re ad nos adtulit Chriſtus cæleſte regnum, et cæleſtem eccleſiam. Inter hanc igitur eccleſiam, a ſpiritu ſancto gubernatam, et ſcripturam, a ſpiritu ſanéto dictatam, nullum poteſt eſſe diſſidium: imo par eſt authoritas in dogmatum diſcuſſione. Illud verum eſt, quod ſine ſcri- pturis ſtare poteſt eccleſia Chriſti vera: et erat eccle- ſia Chriſti, antequam apoſtoli ſcriberent. Eccleſiæ pro- phetia, interpretatio, et vox viua præfertur ſeripturæ mortuæ, et eccleſia iudicat, quæ ſcripta ſint ſacra, ſicut eccleſia iudicat de ſpiritibus, an ex Deo ſint. Sed vbi eſt nunc eccleſia hæc? In cæleſtibus ſpiritibus, et beatorum animis aſſumptis, eſt ſemper Chriſti eccle- ſia, dicto cap. Heb. 12. a terris autem fugata eſt ad annos mille ducentos ſexaginta, apoc. 12. Eccleſia ibi vere oſtenditur mulier illa, ſole Chriſto et R. 2. ſtellis 62 8 EPIS T C L A E. ſtellis duodecim ornata. Quæ olim varie cruciaba- tur, vt pareret Chriſtum: quia multis modis paſſa eſt eccleſia, vt nomen Chriſti propagaret, et in creden- tium cordibus Chriſtum vere generaret. Peperit er- go nunc eccleſia Chriſtum, qui vrgente per Antichri- ſtum dracone, raptus eſt, et eccleſia fugata in locum, ab hominibus incultum, ad annos 1260. Ibi in cæle- ſtibus ſpiritibus fouet Chriſtus eccleſiam, quæ ſua cæ- leſti gloria non eſt ſpoliata, quin ſole et ſtellis ſemper ornetur. Perpetuo ergo durat et regnat eccleſia Chri- ſti, ſicut perpetuum eſt regnum Chriſti, quamuis du- rante regno Antichriſti diſceſſerit. Diſceſſionem ec- cleſiæ ibi docet Ioannes. Diſceſſionem eius, ſeu defe- ctionem vocat Paulus, ſedente Antichriſto, et tu ipſe ita defectionem interpretaris. Vere fuit in terris defe- Gio, ſeu a terris diſceſſio: vt multi prophetæ deſola- tionem hanc et vacuitatem terræ prædixerunt. Quan- quam igitur fuerit in terris defectio, fuit tamen ſem- per cæleſtis eccleſia, vera Chriſti ſponſa, et aliquan- do ea in nobis erat, ſicut et fuit ſuper terram. Viſibi⸗ lis erit eccleſia, quæ nunc eſt inuiſibilis, et nos ipſi cum illis erimus eccleſia, congregatio Chriſti. In huius eccleſiæ reſtitutione ego iugiter laboro, et ob id tu mihi ſuccenſes, quod pugneæ illi Michaelis me immiſceam, et pios omnes miſceri deſiderem. Sed lo- cum illum diligenter expende, et videbis, homines fore, qui ibi pugnabunt, animas ſuas morti exponen- do, in ſanguine et teſtimonio leſu Chriſti, vt aperte docet ibi Ioannes. Angelos vero dici, obuium eſt in ſcripturis. Eo magis, quia in ipſo cælo pugnant an- geli boni contra draconem, et alios angelos Papatus- An non credis, Papatui ſuos præeſſe angelos? Ergo deſtrui non poteſt ſine angelorum pugna. Creleſtis item regeneratio facit nos angelis pares, in cæleſti- bus pugnantes contra ſpirituales nequitias. An non vides, ibi agi de reſtitutione eccleſiæ fugatæ? An non de re futura eſt ibi viſio, vt ipſemet Ioannes te- . ſtatur? ſtati ann, et ſ ſator grell Anne ergo Reus eito ge he Teri Ae ruclab⸗ Pela c creden⸗ perit e. Antichri⸗ n locun, in cel⸗ e ſun ls ſenpe leſa Cn. Amuis e onen e⸗ ſen eſ⸗ et i ertis Ee⸗ ete Cell⸗ t. (ur⸗ tunet HH et linu⸗ et n niſti. oto, el 0 EP ISTO L A E. 629 ſtatur? Rem futuram aperte docet Daniel, in numero annorum, et reliquis ſignis, cum Ioanne conueniens, et ſanctos altiſſimos pugnaturos dicens. Quis ibi accu- ſator ille, qui ob legum et præceptorum ſuorum trans- greſſionem nos ante accuſabat? Ante pugnam, ait Io- annes, eſſe accuſationem illam et orbis ſeductionem: ergo futura eſt pugna, et tempus prope eſt, vt ait. Reuelationem illam totam eſſe ait de iis, quæ erant cito futura. Qui fſunt illi, qui victoriam reportabunt de beſtia, qui non accipient characterem eius? Innu- mera alia ſunt ſigna, ex quibus ego ſexaginta collegi, quæ iam ad te miſi. EPISTOLA VICESIMA PRIMA. QVI fidei eſſentiam non habent perſpectam, hinc et inde eam ficte componunt, et falſum de ipſa paſ- ſim imaginantur. Ignorant, vt video, quæ res in ſe ſit fides ipſa: quando viua dicatur, quando mortua, et quomodo moriatur. Ignorant pariter, quando dica- tur peccatum ad mortem, quando non. Ego vero, vt omnia paucis exponam, fidem accipio, vt erat in Pe- tro, quando credidit, Ieſum eſſe Chriſtum, filium Dei viui. Aliam fidem ſum nunquam admiſſurus. Simplex aſſenſus eſt fides hæc, actus quidam animi, quo cum fiducia credimus. Eſt ne fſides hæc viua? Eſt viua, et vita animæ, ſi ſpiritum includas. Vita ipſa fidei eſt ſpiritus viuificans. Ipſe viuificat fidem, quam intendi et augeri diximus, ſicut et ſpiritus ipſe ſuos in nobis habet gradus. Vita animæ dicitur hæc fides Chriſti, quia per eam datur ſpiritus, qui animam viuificat. Oc- cupationes hic incidunt variæ, et quaſi contrariæ. Hic fidei naturam a Chriſto æſtimat, quia quod Deus nobis per Chriſtum offert, fide accipimus: et ſic translatione quadam omnia fidei adſcribit. Iſte vero ſoli grati? omnia fert accepta, non naturæ fidei. R. 3. IIIe 630 ELPISTOL AE. Ille alius gratia et fide nos ait iuſtitiam et regnum ac- cipere, ſed per bona opera vltro progredi, et iuſtitiam augere. Quartus, quia ſpiritus regenerationis viuificans, per baptiſmum datur, omnia baptiſmo tribuit, etiam ipſam fidei vitam. Quæ omnia vera ſunt, ſi logoma- chiam tollas. De fide ita dicendum. Fauore Chriſti gratis datur, augetur et accepta ſemper habetur hæc ipſius fides, et ei gratis aceedit ſpiritus viuificans, ipſe- que Chriſtus totus. Actus ille fidei ſeorſim conſidera- tus, non ex natura ſua iuſtificat, nec ex ſe ſolo eſt ita operoſus, ſed ex gratia et ſpiritu Chriſti. Ipſe Chri- ſtus, qui credere dat, ex ſua gratia illa actum accep- tum habet, ſpiritu ſuo ſancto illum mirifice exornat, ac cæleſtia plurima gratis donat, quæ per alium actum donare potuiſſet. Non proprie ergo dicitur charitas eſſe fructus fidei, ſed fructus ſpiritus, vt docet Pau- lus: ſicut fides ipſa eſt fructus ſpiritus. Spiritus actione per exercitationem quandam nos charitate, et operibus proficimus: a quibus ea fides efficaciam ac- cipit. Fides per charitatem eſt efficax, efficaciam dans, et accipiens: id quod alibi inter actus et habitus vi- demus, vt mutuo ſe roborent. Fidem ab aliis ſümers vim aliquam, vel hinc manifeſte colligitur: quia ſi ab eis ceſſemus, moritur fides. Niſi charitate et operibus veſtitam fidem ſeruemus, nudata moritur. Sicut ex actibus roboratur habitus, ſicut exercitationibus robo- ratur corpus, et lectionibus roboratur intellectus, ita et bonis operibus roboratur fides. Sicut ieiunio et o- ratione viuificatur magis ſpiritus, ita et viuificatur magis ſides. Niſi iugiter negociemur, igni oleum et fomentum addamus, euaneſcit ſpiritus, qui eſt ipſa fi- dei vita. Sicut ignis hic elementaris nobiscum non manet, niſi pabulo foueatur, et pabulo crefſcit, ita et ignis ſpiritus Dei. Adde, quod cæna domini di- eitur etiam fomentum fidei, fomentum interni ho- minis, qui ſine quotidiano cibo, contabeſcit. Baptiſmus vero regenerans „ dicitur vita fidei ſeu in — elle ſidei ſend co egnun. et inſtiün Vibiſieng wit, etin ſi logont. Ore Cluli betur he lcns, i⸗ conſiderr ſolo ek n lple Cn. Mutn aeee⸗ ce eiotnn, lium a kur chorkr Cocet bi⸗ . Gyirm haritite,4 Bcacium Pubitns . lis fünen quit 19 et Opelh⸗ Felt 4 bus leltus, 1 iunio er iuifen oleum Atiſt gcunn M elet, lonin 6 einm Nnhe EPDISTOLAK. 631 ſEeu inſtrumentum, quo vita confertur, per viuifican- tem regenerationis ſpiritum. Fides itaque diffinitur, elſe fiducia tanto perfectior, quanto auctior, quanto ſabilior, vt indicat vox pp& heemin, vnde no- men accipit fides. De ea ita loquitur Iehoſaphat. 2. para. 20. ſtabilis ſitis in Deo veſtro et ſtabiliemini. Et Eſa. 7. Si ſtabiles fide non eſtis, nec vos quidem ſtabiliemini. Magnam fidem vocat Chriſtus, et modicam ſidem, vbi eſt hæſitatio. Hinc vere cognoſces, qua- liter in nobis moritur fides, et qualiter nes ad mor- tem peccamus. Non ex quouis lapſu a nobis tolh- tur ſpiritus ſidei, ſed per inertiam noſtram eſt paf- ſim ſepultus, et carnis fluctibus fere ſubmerſus. Car- nis illecebra, niſi ſedulo caueamus, quaſi inſidians torpedo, ſenſum ſpiritus nobis hebetat, nosque totos inebriat. Tunc nos tentationibus grauibus paſſim ſuc- cumbimus, ſed non ad mortem: niſi quando, iuſto Dei iudicio, datur nobis tam reproba mens, vt in contrariam Chriſto ethnicam infidelitatem decidamus, per inſignem apoſtaſiæ illuſionem: aut torpore quo- dam ad mortuam fidem penitus ducamur, vitiis car- nis obruti. Hi ſoli funt duo modi, quibus homo per ſpiritum Chriſti regenitus ad mortem poteſt peccare. Qui duo modi ad vnum reducuntur, ad ipſius ſpiritus ſidei iacturam. Eadem igitur, quæ erat ſides viua, eſt poſtea fſides mortua, niſi quis ſpiritum fidei dicat eſſe fidem. Differunt tamen maxime, quia ſpiritus fidei eſt Deus, et fides eſt actus creatus in anima. Per ſpiritum fides eadem Petri facta eſt viua, quæ antea non erat ita viua. Sicut peccatum idem; quod ante et poſt regenerationem vincitur a vita: ita ſides eadem Chriſti per ſpiritum gratiæ vincit mortem, et fine eo vincitur a morte. Fides ergo viua eſt, quam ſpiritus gratiæ viuificat. Viua fides ſenfum clarum habet viuificantis ſpiritus, et certum conſcientiæ teſtimonium de Chriſto. Fides viua eſt, R. 4. qua 632 E PISTOL AE. qua nos Chriſto credendo, Chriſtum in nobis viuere ſentimus. Cognita fide viua, facile eſt diſcernere mor- tuam. Quæ duobus modis mortua dicitur. Primo mo- do eſt mortua fides, quæ nunquam vixit, quam fſii- ritus gratiæ nunquam viuificauit: ſed manſit velut le- uis quidam hiſtoricus aſſenſus. Semen in ſterilia loca ita iactum, raptum, aut conculcatum, vt radices nen iecerit. Altero modo mortua dicitur, quæ iecit ali- quam radicem, prius vixit, ſed eam poſtea ſpiritus re- liquit, vt in nihilum abierit, aut mortua manſerit, velut fidei cadauer. Mortua ergo fides eſt, quæ eſt ſine ſpiritu vitæ. Mortua fides non eſt proprie fides, ſicut homo mortuus non eſt homo. Mori autem ſenſim in nobis dicitur fides, quando tolluntur veſtimenta, ceſ- ſant fomenta, languent opera, frigeſcit charitas, vi- get caro, erumpunt vitia, exſtinguitur ſpiritus, mori- tur Chriſtus. Quod tempore noſtro ſenſim ad mortem ruamus, docet Chriſtus in apocalypſi: Quia tepidus es, incipiam te vomere. Incipiam, ait, non te mox perdam. Ego diu te expecto, tempus reſipiſcendi do, tu confirma eos, qui ad mortem ruunt. Memor eſto, Vvnde excideris, age pœnitentiam et prima opera fac. Quod ſi in malo perſeueres, tollam candelabrum tuum, et tunc penitus morieris, extincta lucerna. Mori in nobis tunc dicitur Chriſtus, qui antea viuebat in no- bis. Quicunque per ſpiritum Chriſti ſumus regenfi, et corporis chriſti participes facti, ſi in nobis moria- tur fides, dicimur Chriſtum intus necare, et turpius quam Iudæi, eum in nobis occidere, a quo tanto fa- cinore nos Ieſus Chriſtus ſeruet. Amen. EPISTOLA VICESIMA SECVNDA. IN fatali tua, ne dicam fatua, rerum omnium neceſſita- te, ſeu in ſeruo tuo arbitrio, eſt hoc ſtuporis certum indi- cium, quod hominem id agere mones, quod ſcis, eum age- re non dun. Pe eſſen nihil nem! bitrin Deus Agit i lpſe t Ii. Vtint Vt ve ſequ⸗ ita e Non cerxe ſit, Deu ſern con rer libere lende deat Natæ tis P Drog Ulum tum. in ſn Deo, ideo gebe lilom od kieit⸗ benen dig viner lere n. rimo m. Cuam f⸗ velot!. ilia loe dices non iecit 1. piritns ke anderi⸗ ne eſt in ides, ſl ſentin i ente, eet ritls, . tus, M⸗ d morten ii teici n te M ſcenci a mot etn obera e gunn tunn. Mori bat in o exelſi pis oi et tupiu tunto fr gelelitr. mini⸗ eun e e 100 EDISTO L. A K. 833 re non poſſe. De liberis actionibus doces, et nullam eſſe dices liberam actionem. Quis tam amens homini, nihil libere agenti, præſcriberet liberam agendi ratio- nem? IIlud eſt inſuper fatuum, quod ſeruum infers ar- bitrium ex eo, quod Deus agit in nobis. Imo vere Deus agit in nobis hoc ipfum, vt libere agamus. Ipſe agit in nobis, vt intelligamus, velimus et proſequamur. Ipſe tollit obicem ſatanæ, in omnibus nos impedire pa- rati. Ipſe veritate propoſita, mentem ſæpius illuminat, vt intelligamus. Ipſe boni ſpecie propoſita, cor mouet, vt velimus. Ipſe in omnibus vires nobis dat, vt pro- ſequamur. Sicut omnia in eo efſſentialiter confiſtunt, ita et actiones omnes ab eo eſlſentialiter prodeunt. Nonne creaturam aliquam nouam poteſt Deus produ- cere, cui det liberum arbitrium? Siue vt angelus illa ſit, ſiue vt primus Adam? Nonne illa tunc diceret, Deum agere in ipſa? Quomodo igitur tu concludis ſeruum arbitrium, ex eo, quod Deus agit? Adamum concedis habuiſſé liberum arbitrium, antequam pec- cäret: et tamen in eo agebat Deus. Sicut Adam libere agebat, ita et nunc obicem illum ſatanæ tol- lendo facit ipſe Deus, vt locum aliquem in nobis ha- beat libertas. Eſt adhue in nobis ſpiritus deitatis in- natæ. Adhuc hodie ſpirat in nobis Deus animam deita- tis principem. Vnde Paulus omnes homines ait eſſe progeniem diuinam. Lumine naturali Deus ipſe hodie 8 illuminat omnem hominem venientem in hunc mun- dum. Id lumen eſt diuinum, omnibus hominibus inſi- tum. Per peccatum illud non eſt homo ita conuerſus in ſaxum, vVt ei libera mens nunquam dari poſſit a Deo. Ad Chriſtum in hac re te conuerte. Num ideo ſeruum habebat Chriſtus arbitrium, quia Deus agebat in Chriſto? Deus agebat in Chriſto, et ni- hilominus libere agebat Chriſtus. Ita et nos pro modulo noſtro libere agimus in eo. Ipſe omnia facit, et nos ſumus cooperarii. Varia ſunt genera cauſarum. Si prædeſtinatio quoque ti- K. 5. bi fa 634 E PISTOI. A E. bi facit ſerui arbitrii ambiguitatem, Chriſtum intue- re. Prædeſtinauit Deus omnia acta Chriſti. Num ideo ſeruum habebat Chriſtus arbitrium? Humilita- tem eſſe doces, vt ſe quis truncum faciat, et cucur- bitam vacuam. Sed Chriſtum intuere. Si hoc fſit humilitas, Chriſtus erat plus quam truncus et cucur- bita, qui ſe ſupra modum humiliauit. Opera nobis ad gloriam prodeſſe negas. Sed Chriſtum intuere. Opera Chriſte profuerunt. In ſummam eſt ille fub- limitatem exaltatus, quia ſe ſponte deiecit, et morti obiecit: nobis dans exemplum, vt eius veſti- gia in martyrio ſequentes, maiorem gloriam habea- mus. At non eſt maior hujus martyris gloria, quam alterius tacentis? Fruſtra alioqui darentur martyri- bus certæ palmæ, et peculiaris gloriæ inſignia. Fru- ſtra eſſent exhortationes, fruſtra pœnæ vel præmia. Nonne vir ginitatem ſeruans, peculiarem gloriam ha- bebit? Quemadmodum ex fingulis actibus malis in damnatis erit peculiaris pœnæ remorfſus, ita ex ſin- gulis actibus bonis in beatis erit peculiaris gloriæ gaudium. Sed de ſeruo arbitrio quæſtiones moue- ri ſolitas nunc proferamus. Prima quæſtio. An imaginem Dei, et ſpiritum Dei, per peccatum peni- tus perdidit Adam? Quanquam ſe turpiter ille fœ- dauit, non eſt penitus ſublata Dei radix. In figura hoc docet Moſes, ad eandem imaginem Adamum ge- nuiſſe flios, Geneſ. 8s. Deus ipfe homicidium pro- hibet eo quod ſit homo imago Dei, Genes. 9. Pau- lus item docet, in homine eſſe nunc imaginem Dei. 1. Corin. II. Cum externam imaginem tu neges, internam adhuc fatearis oportet. Quod in homi- ne ſit ſpiritus innatæ deitatis, iam eſt ſæpius oſten- ſum, et docet ipſe Deus. Genes. 2. et 6. Docet Iob. capite. 33. et 34. Docet Dauid pſalm. 103- Docet Salomon eccles. I2. Eſaias capi. 42. 57⸗ et pleriſque aliis locis. Philoſophi veri, ac etiam . — etia diut tiale ip eſt tatis miui ine ſteri Tant tünt Ornn in ſ etian cit, tann dis Ver Ou⸗ An! illum illno cauſa d0 conke Vnin tuum ſient noſkri atio Ceng, nobis Dotet tur. eſt e Dus Mn Umn inm. ſi. Ne Hunmilie et cuen. Si hoe et cuen⸗ pern tois n intner t ille ii⸗ eiecit, eius ſet jam haber loria, gon 1r mummt. in n. el prent gorim kr 1 Mels d iti eh Mis git pes Mol- ſio. 4 run Ne er Ue in Gunumn tu ege⸗ Hin hon . ſuſſel⸗ pils C 6. Doe 42 5 geti, et * 7 EPISTO I. A F. 635 etiam theologi, affirmant, eſſe menti hominis inſitam diuinitatem eſſeque animam Deo νοσ0οα conſubſtan- tialem. Altera quæſtio, An ſine dono gratiæ quid bo- ni poſſit homo? Donum intellige duplex. Primum eſt innatum, donum omnibus commune, ex inſito Dei- tatis halitu, qui et gratis augetur. Secundum exi- mium eſt regenerationis noui ſpiritus Chriſti donum. Sine priore certum eſt, homines nihil poſſe. Sine po- ſteriore vero aliqua bene poſſe. Hoc æquiuoco labo- rantes Pelagius et Auguſtinus, ſe ipſos non intellexe- runt. Et inter vos neuter alterum intelligit. Innatus omnibus eſt Dei ſpiritus, qui donum eſt, et ex gratia in ſingulis augetur. Hic ipſe bene in hominibus agit, etiam in Ethnicis: ſed ad regnum Chriſti non perdu- cit, ſine noua Chriſti ſuperueniente gratia. Per inna- tam deitatem dicimur nos libere agere, Deum in no- bis agere, et nos Deo cooperari. Per ſuperuenientem vero fieri omnia ſublimius a nobis, et a Deo per nos. Quæſtio alia, An Deus præſciuit, antequam deſtinauit? An hunc prædeſtinauit, quia pie victurum præuidit et illum reprobauit, quia male victurum præſciuit? Nos illa omnia ſimul in Deo eſſe, dicimus, et neutrum eſſe auſam alterius. Videns prædeſtinat, et prædeſtinan- do videt. Iuſte agit in omnibus, et gratis beneficia confert. Ex gratia eligit, non propter opera. Hinc vVniuoce reſpondebis ad ea omnia, in quibus ſeruum tuum arbitrium prædeſtinatio torquet. Scientia Dei, ſicut et voluntas eius, eſt ſuapte natura prior actibus noſtris: ideo præſcientia, prædeſtinatio, ſeu præordi- natio dicitur. Non ob id futuri neceſſitatem indu- cens, quia Deo nihil eſt futurum. lpſe ita vult, nobis dat, ita libere velle, intra certos limites. Poteſtas nobis intra certos fines libera per ipſum da- tur. Tu arguis, nos nihil poſſe, poſtquam hoc eſt ei ita decretum. Iam cum tuo Valla tem- pus fupponis in Deo. Tuo ingenio Deum metiris. Manus tibi ligas, quaſi limes ex tempore pendeat. In qui 636 EPIS T O L AE. In quibuſdam fateor, nos nihil poſſe, in quibus ipſe vetat nos poſſe. Sed poſfumus, in quibus ipſe vult nos poſſe: et libere agimus, in quibus ipſe dat nos libere agere. Deus non permittit nos tentari ſupra id, quod poſſumus. 1. Cor. 10. In eo tentationis momento, et ſynmetria cum ipſe dat, vt poſſimus, non vt adſtringamur. Aliud eſt poteſtas, aliud necefſitas. Vſque adeo ipſe poteſtatem dat, vt dicat Salomon, in poteſtate hominis eſſe, cor præparare, prouer. 16. Dono diuino eſt in poteſtate hominis, filium Dei fieri, Io. I. Liberum nobis eſſe, ait apoſtolus, adire ſancta, Heb. 10. Tu pecudem exiſtimas Deum, ſine aliquo ſuæ libertatis artificio. An non eſt creatoris gloria, vt hoc libertatis eius ſpecimen tam pulchrum, in eius creatura aliquantulum reluceat? Cum præſertim in homine deitas ipſa et mens diuina reluceat. Si Adæ corruptionem ſpectes, et regni Chriſti ſublimitatem, dices, eſſe omnia in nobis morti obnoxia, et prauitate carnis ita infecta, vt infernus neceſſario conſequatur. Dices, non eſſe in nobis liberum arbitrium, quod ad regni Chriſti aſſequutionem adtinet: quia eo pertinge- re nequit homo, ſine ſpeciali noua gratia. Quanquam Deus ita nos eligat, vt figulus lutum: ex hoc non ſe- quitur, hominem eſſe totum lutum, aut ſaxum, et ni- hil libere agere. Decepit te ſimilitudo, non in omni- bus integra. Quanquam in externis actionibus ſint (plurima neceſſariis caſibus ſubdita, vItra hominis vi⸗ res: quanquam ſit aſtrorum vis maxima. Eſa. 40. et Iob. 38. ex hoc non ſequitur, mentem ipſam nullum habere libere velle, vel nolle. Seruum tu arguis arbitrium, eo quod ſcribitur, homines in nos nihil poſſe, donec venerit hora, vt de Chriſto dicitur, Ioan. 2. 7. et 8. Doctrina nobis datur, ne mun- dum timeamus, ſcientes, eſſe hominum porteſtati limitem poſitum, et nos eſfſe Deo charos. Hora in Chriſto non erat neceſſitatis, ſed commoditatis, cum ipſe poteſtatem haberet. Contra te id aperte docet tem. libera Dalli Gbltun hollit lito t omni! Chriß Adͤ in inol Kinat Ii orch Vere lbben tu e Atque lber Decc din ibus i igle u Git ti ſüunm entation Umns, nen Heceſitz. lommon, 1 Ollet. 10 Dei ſen⸗ ire ſoc, Ine gini Pris gein um, i el reletin 1 . KM blimittten et prnlitt Ohlequatt. peltingr Quunne noe on un, et in ni⸗ Cibrs 1. nini 1 . 01 ſaun Uvln t Nl 1 1os , Cicinn⸗ ,Ne M 1 Men⸗ k Uni ocitn 1 den Coeet I ST OL A FEFE.„, 637 docet tuus Auguſtinus in Ioannem tractatu 8. et 37. In ſumma hoc cogitabis. Quædam voluit Deus ex innata ſui halitus virtute eſſe in hominis poteſtate, quædam vero non: quod et in angelis eſt ita limi- tatum. Si primum membrum reſpicias, dices bene, eos qui in finali iudicio damnabuntur, libere deli- quiſſe: iuſte puniri, cum fuiſſet eis aliquid datum, quo faluari potuiſſent. Si ſecundum membrum cæle- ſtis vocationis cum Paulo tractes, dices bene, nos ibi non poſſe. Non efſſe currentis Chriſtum cognoſce- re, ſed ſolius Dei miſerentis. Meram eſſe electio- nem. Solius prædeſtinationis hoc efſſe opus, ſolius liberalitatis, ſolius doni gratuiti. Huc tendit tota Pauli diſputatio, cum de vocatione ad Chriſtum lo- quitur, quæ poteſtatem hominis excedit. Cum non poſſit poteſtati hominis hoc tribui, prædeſtinationi me- rito tribuitur, ſeu electioni. Ex innato Dei halitu eſt omnibus datum, velle bonum in genere: at non velle Chriſtum, quod eſt peculiare prædeſtinationis donum. Ad indicandam ſublimem hanc viam, homini vere impoſſibilem, eſt euangelio declarata certorum præde- ſtinatio. Hinc appoſite dixit Lucas, eos credidiſſe, qui ordinati erant ad vitam æternam. Certus eſt enim ordinatus, et Deo præſens numerus, extra quem nemo vere accedit. Et nihilominus qui accedunt et credunt, libere credunt artificio diuino. De angelis id ipſum tu concedis, Fuiſſe ab æterno certum, prædeſtinatum, atque ordinatum bonorum numerum, et nihilominus libere omnes egiſſe. Etiam angeli per Dei gratiam egerunt et libere. Sapientia Dei in hac re longe fu- blimior eſt, quam tu cogitas. Si Adam ipfe in prio- re innocentia manſiſſet, cæleſte hoc aduenientis Chri- ſti regnum non fuiſſet aſſequutus, ſine ſpeciali noua gra- tia. Num ideo ſeruum haberet arbitrium? Non eſt per peccatum Adam conuerſus in lapidem, quin in eo man- ſerit ĩimago Dei, et halitus mentis diuinæ. Tu nullum ti- bi natura inſitum eſſe putas ſpiritum deitatis, quaſi Deus in na 638 EPISTO L AE. in nares tuas ſuo halitu non ſpiraſſet. In ipſo Cain nequiſſimo, et in gigantibus, ex inſito et ab origine inſpirato deitatis halitu, ſuperat libera vis aliqua, et dominium in peccatum, teſte Deo: ergo et in te quo- que ſupereſt, niſi ſis tu ſaxum et truncus. EPISTOLA VICESIMA TERTIA. MOſaicam legem in eadem nobis, qua et Iudæis, fore bſeruatione, contendis, iniuriam ei et contume- liam fleri dicens, ſi de eius regula ſit quicquam immu- tatum. Videor hic mihi Mahometum audire, aut pſeu- doiudæum aliquem. Sed cui ais fieri iniuriam? lapidi ? literis in ſaxo deformatis? Si ſcires, legem illam ten- dere ad gloriam Chriſti, non eſſes tu ita Chriſto con- tumelioſus. Deus, inquis, voluit legem illam ſeruari, et Chriſtus idem voluit cum patre. Deus item per Ma- lachiam legis illius obſeruationem in futurum commen- dat. Reſpondeo. Voluit Deus legem illam propter tranſ- greſſiones ad tempus eſſe poſitam, donec veniret Chri- ſtus, et Chriſtus idem voluit. Voluit Deus in iocundo filii aduentu, per nouam refſurrectionis eius gloriam nos glorificari, deſuper regenerari, reformationem in nobis cæleſtem et reparationem fieri: et Chriſtus idem voluit, atque præſtitit. Per Malachiam reducit Deus populo in memoriam legem Moſaicam, cuius in capti- uitate erant pene iam obliti. Commendat ſolitam legis obſeruationem vſque ad aduentum Eliæ, ne putarent ob captiuitatem eſſe ritum illum abrogatum, vt fuerat ſe- ptuaginta annis. Eo magis id putabant, quia perierant tunc tabulæ fœderis, et nouum fœdus expectabatur, in quo non dicerent amplius, Arca fœderis, domini, ler. 3. Ad hanc vulgi ſuaſionem reprimendam, ait Mala- chias, Mementote legis Moſis, et ecce ego mitto vo- bis Eliam. Quaſi dicat, Eouſque legem ſeruate. Nam Elias veniens, cor veſtrum reformabit, vt cre- datis leſu Chriſto, filio dei, liberatori. Durauit igi- tur lex vſque ad Ioannem baptiſtam, vt Chriſtus ex- ponit. Tu vero arguis, vt ſolent Iludæi et Ma- heme- —— nen illa imr lüm bet lex, bus! nnia myſt cor lum eap ad Danl Ror ltra Iren Don cem ſpon Nobi Adr dule Dre⸗ 9o Cin igie liqa, n te dle⸗ 4 t ludeig cOntunt- in imm. aut eer⸗ 1lapiei illam ter⸗ riſto cor. n ſerunt, n per r. commer⸗ pter ttune biret C. Niocunh 6 Corin onen fikusik lncit Des 8in eut ltam NGH Nteettob fuerat etün tabatiA mini, At M. Mitto h. ſerunte. ,Ncn iſtus et Mr home⸗ EPIS T O L XA E. 639 hometani, Chriſtum non veniſſe, legem diſſoluere, ſed implere. Non venit, vt diſſolueret. In ſua perſona primo legem non diſſoluit Chriſtus, ſed omni modo eam imple- uit. Hanc in eo diſſolutionem calumniabantur phariſæi, et ad hoc ipſe reſpondet. Venit ipſe prius implere, quam ſequeretur literalis diſſolutio. Ex eo quod eſt ſpirituale in lege, nihil eſt diſſolutum. In nullo diſſoluit legem Chri- ſtus, iuxta veram legislatoris mentem. Scopus legis Chri- ſtus eſt. Data fuit lex ad Chriſti myſteria præfiguranda, et vt interim rudis populus contineretur in timore Dei, et iuſtitiæ regula. Legem ille diſſolueret, et infringeret, qui contra mentem legis aliter faceret, quam lex illa fignifica- bat. Sed qui ſignificata omnia, et promiſſa, iuxta legis fi- nem, et ſcopum, ad vnguem complet, ille hoc facit, vt lex illa ſuo ſit munere functa, per ſeque impleta quieſcat. Ad- impleuit ita, et vſque ad minimum apicem omnia con- ſummauit Chriſtus, qui eſt ipſamet anima legis: tantum abeſt, vt legem ille diſſolueret. At tempore, quo data eſt lex, non eſt inuentus, ne vnus quidem, qui legem in omni- bus ſine transgreſſione ſeruarit, excepto Chriſto. Ipſe o- mnia legis ſignificata ſtabiliuit, promiſſa omnia donauit, myſteria omnia ad ſuum effectum perduxit, miro artificio compleuit, et perfectiſſime omnia præſtitit. Nec ipſe ſo- lum præſtitit, ſed et nobis per ſpiritum ſuum dedit, vt nos ea præſtemus, quæ Iudæi non præſtabant. Legem ita, quo- ad eius opera, nos non diſſoluimus, ſed impleuimus, ſicut Paulus ait, legem non irritam facimus, ſed ſtabilimus. Rom. 3. Supra ſcribas et phariſæos abundat iuſtitia no- ſtra in faciendis operibus legis. Matth. 5. De qua re vide Irenæum, libro quarto, caâpite viceſimo ſeptimo. Ais tu, Donec cælum et terra tranſeunt, non præteriturum api- cem ex lege, quin omnia facta ſint, et quotidie fiant. Re- ſpondeo, Omnia per Chriſtum ſunt facta, et omnia in nobis ſemper fiunt, iuxta ſpiritum, non iuxta literam. Adhuc tu contendis, legis vim eſſe duntaxat in qui- buſdam fublatam, in ceremonialibus, non in decalogi præceptis. Ad hoc ego Chriſtum dieo eſſe perfectum libera 5840 ETYISTOLAE. liberatorem. Ab omni vinculo, et ſeruitute legis, nos in libertatem integram Chriſtus vindicauit. Sublata ergo penitus eſt ipſa vis legis. Vim legis intellige, authoritatem ligandi, iugum fſeruitutis, vinculum ob- ligationis, quo neceſſario adſtringimur ſub certis pœ- nis. Quamuis pleraque nos faciamus contenta in lege Moſis, et tamen non facimus ex vi legis: ſed quia ſpiritus nos, quæ ſint facienda, docet. Hoc modo dicimus, decalogi legem eſſe ſublatam. Ea lege nos non adſtringi, vt vides in ſabbatho. Aliorum quoque præceptorum vis illa expirauit, ceſſauit: non eſt in eis nos ligandi poteſtas, non conſtringens authoritas. nec ſolita ibi multandi ratio in nobis locum habet. Ex primo præcepto ibi conſtat, legem eam literæ a Deo datam eſſe duntaxat populo illi, quem eduxit de Aegypto. Lex peccati et mortis, teſte Paulo, erat lex decalogi, a qua nos liberatos eſſe ait Ro. 7. et 8. Liberati, inquit, ſumus a lege illa decalogi, quæ erat lex mortis, in qua detinebamur. Adminiſtrationem mortis et damnationis vocat illam in ſaxo ſcriptam decalogi legem, et aboleri, ſeu finem accipere. 2. Cor. 3. Velatum illis, ait, eſſe cor, qui finem legis, in ſaxo ſcripte, non vident. Finem ergo accepit, et abolita eſt decalogi lex, Decalogi lex terribilis erat, occide- bat, peccatum augebat, iram operabatur, virtus erat peccati et tranſgreſſionis occaſio, propter carnis no- ſtræ fragilitatem, ob id fublata. Cum differentia ſit inter legem, iudicia, et ceremonias, nomine legis po- tiſſime continetur decalogus, vt, lege ſublata, ſit de- calogus ſublatus. Chriſtus redemit nos ab execratione, et maledictione legis Galat. 3. lla autem maledictio et execratio erat virtus legis decalogi, vt ibidem do- cet.. Si maledictus eſt omnis, qui eſt fub lege de- calogi, non manens in omnibus eius præceptis, et Vos eſtis ſub lege decalogi: eſtis igitur omnes maledicti. At vero Chriſtiani nec ſub maledicto ſunt, nec ſub lege illa. Nos non acceſſimus ad montem illum tremendum, in quo — in qu on quitnu tann. greſli ſtus. latam ſermo Uit C lege, Ablqn pecci per mand Chure facier dimmn phus, ihſe, 9. Co. IOX GUia ni facere Mittitn Ablit. ita doe Chritti Opera Kiian, anli re Moſtrate kam der lrgen mns! i os Wembr iſi legis nn Subher inteli, lun 0r Lettis e⸗ ta in ler ſel gi Hoc no lege ni n qvocn non eli Authorin cum huhe. n litere eduiite 0, elt kl . 7. , e i Hiſraton 0 Leihtu re.2.04 et 1hoft t l⸗ Virtus e cArnis N ſaem Lgik n ſt⸗ eertüt⸗ Piten es is eiſn milii eeſb enenin 1 EPISTO L AE. 641 in quo data eſt decalogi lex. Heb. 12. id eſt, nos non accepimus legem decalogi. De lege decalogi lo- quitur Paulus dicens, eam non eſfſe nobis iuſtis poſi- tam. I. Timoth. I. De ea, ait, Legem, propter tranſ- greſſiones ad tempus eſſe datam, donec veniret Chri- ſtus. Galat. 2. Illamque pædagogiam eſſe nunc ſub- latam, Galat. 3. et 4. Apertiſſimus de hac re eſt Pauli ſermo, Legem mandatorum, in decretis ſitam, abroga- uit Chriſtus, Epheſ. 2. ſine lege, abſque lege, ſublata lege, et iuſtitia Dei per Chriſtum manifeſtata. Rom. 3. Abſque lege illa decalogi, per quam erat cognitio peccati, vt ibi ait, Chirographum nobis contrarium per decreta Chriſtus deleuit, Coloſ. 2. Chirographus mandatorum dicitur decalogus, digito Dei ſcriptus. Chirographus eſt, quo ſefipto obligamur ad aliquid faciendum: et contrarius eſt nobis, quando tranſgre- dimur. Tota ergo lex ſcripta Iudæis erat chirogra- phus, nunc ſublatus. Vetuſtas literæ erat decalogus ipſe, nunc, eo ſublato, eſt nouitas ſpiritus. Ro. 7. et 2. Cor. 3. Ex hac autem legis ſublatione ſequitur mox Pauli obiectio. Rom. 6. Peccare igitur fas eſt, quia non ſumus ſub lege? Contra decalogum omnia facere licet, quia decalogus non amplius ligat? Per- mittitur iam nobis ſcortari, furari, mentiri, occidere? Abſit. Imo multo minus, ſi regeniti ſumus. Spiritus ita docet eos, qui ſunt in Chriſto. Docet no ſpiritus Chriſti, obuiam ſemper ire operibus carnis, quæ ſunt opera peccati: poſtquam a peccato tranſiuimus ad iu- ſtitiam, et a carne tranſiuimus ad ſpiritum. Hæe eſt Pauli reſponſio, propoſitæ quæſtioni admodum conſona, noſtram libertatem præclare docens, et nos monens, ne eam demus in occaſionem carnis. Notabauli locum ad Ga- lat.S. an ſimus liberati a iugo legis decalogi poſterioris, ſi ſumus liberi a iugo legis Abrahæ prioris. In ſummabPaulus ait, nos non eſſe ſub lege, ſed ſub gratia. Contraria hæo membra ſunt. Qui erant ſub lege, non erant ſub gratia. Qui ſunt ſub gratia, non ſunt ſub lege. Obiicies tu, Per- S. inde 642 EPIST OL A E. inde eſſe, an ex vi legis, an ex doctrina ſpiritus, quid- facias. Imo intereſt plurimum. Nam ſpiritus ſuauiter inſtruit, vt filios: non torquet, vt ſeruos. Saxea lex rigida eſt. Spiritus ſuauiter docet et-vires dat, vita nos adiuti, et meliora docti, multo minus peccemus. Quod ſi peccauerimus, facile remedium habeamus. Eximia ſunt hæc liberatoris dona. Prodeſt nobis hæc per Chriſtum liberatio a iugo illo, et vinculo male- dictionis, ne conſcientiæ noſtræ ita terreantur, vt illo- rum erant ſemper expauefactæ. Nos ſi peccamus non mox ad mortem maledicimur, vt illi. Non præſto illis eras remedium, vt nobis: ſed a pecorum ſanguine ex- piationem quærere cogebantur, ſemper in terrore. Nec vera tunc illis êèrat expiatio, quia ſemper Adæ maledictio infernalis maneret, a qua nos aduentus Chriſti liberauit. Nobis vera eſt expiatio et præſens, ſi petamus a Chriſto remitti, ſi confiteamur peccata noſtra, vt ait Ioannes. Imo aliud. Quamdiu in vera propitiatoris fide conſiſtimus, venialia ſunt nobis o- mnia peccata. Venialia, inquam. Sed cauendum, ne vano fidei titulo quis ſeducatur, fidem viuam a mor- tua non bene diſcernens: idquod hodie paſſim vide- mus. Illud porro verum eſt, Nos non poſſe ad mor- tem peccare, niſi in nobis extinguatur fides. Nam vera Chriſti fides ſtare non poteſt ſine iuſtitia. Stante flii Dei fide, quoquo modo peccemus, venialiter tan- tum peccamus, nec iuſti eſſe deſinimus. Faciunt noſtra peccata, quem alio dici minorem in regno cælorum, ſed nunquam ſunt ad mortem, perſiſtenté fide, tametſi ad mortis viam ſenſim ducant. Exemplum habes in Epheſina Eccleſia, quæ cænæ charitatem reliquerat, non ſidem, apoc. 2. Hoc nobis eſt Chriſti propitiatoris, donum incomparabile. Ipſe eſt nobis verum propitiatorium, ſeu coopertorium, nos in omnibus protegens, propter qduem nos beati, quorum tecta ſunt peccata. Ipſe peccata noſtra ſuæ miſericordiæ propitiatoriotegit, ne nobis imputen- tur, quandiu viua fide ei credimus. Ex hac ſola fide pote- rat. tat gui d atur natur Ante! eis V talis, la er⸗ eins parad Onnni⸗ . In ritate Uanda Munq bite, ſtiner ſtiani tiam logi HuNe Pon e eſt, S gem dans. ſüper . eti tionen Vhiven d. lkn AU rti uas Mand Dann Xari⸗ tus, gil ſüauiter ren I Git, W deccenn Uubeann nobis Ne⸗ r, Nilr AInns It Dreſto nplinet in tertott nper 44 8 Atenn et Neln⸗ Ur peen lin in ſel t nobist⸗ endun,1 An 2 M⸗ llln ſit Ne An lei. N tn. ialiter ⸗ iunt Nenꝗe . eklorn⸗ e, tunt habes 4 gbert, Nis, m orim, D opte le 1 cinn Sinne⸗ gfcehi⸗ 6 EPIST OLAk. 643 rat quis iuſtificari, etiam ignorans legem Moſis. Sunt qui decalogi vim ſuſtinent, moralia dicentes eſſe leges naturæ perpetuas. Quibus illud obiicimus, Quod ex natura perpetuum eſt, non eſt ex Moſe, cum' fuerit ante Moſen. Si hæc naturæ dictamina dicas, non dabis eis vim legis maledicentis, cum neſciretur maledictio talis, niſi per legem, nec ira talis, niſi per legem. Subla- ta ergo eſt lex, et nos non ſumus fub lege, nec ſub eius ira. Lex enim iram operatur. Ex legis ira fuit paradiſi in Adam perditio, et ludæorum perditio. Quæ omnia nunc ſine lege reſtituit Chriſtus. Roma. 3. 7. et 8. Iniuriam maximam voôs facitis Paulo, ipſius autho- ritate contra ipfum abutentes. Ad legem Moſis ſer- uandam ſub maledictione eum vultis teneri, et eam nunquam implere poſſe, vt ex ipſo probatis, dicto ca- pite, Roma. 7. Non intelligitis, Paulum ibi prius ſu- ſtinere perſonam Ethnici, deinde ludæi, deinde Chri- ſtiani. Ego, inquit, viuebam ſine lege, et concupiſcen- tiam neſciebam eſſe peccatum. Poſtea, veniente deca- logi lege, reuixit peccatum, et ego mortuus ſum. At nunc per Chriſtum liberatus ſum a lege. Paulus ergo Mon eſt ſub lege, vt vos fingitis. Imo ſcopus eius eſt, ſublatam eſſe legem, vt initio capitis præmittit, le- gem decalogi ſemper intelligens, et de ea exemplum dans. Ex lege illa, ſicut ex ceremoniis, nobis nunc ſupereſt ſpiritualis ratiocinatio. Supereſt cognitio im- pleti myſterii, et cognitio peccati: quam etiam cogni- tionem vberiorem in nobis facit nunc ſpiritus ſanctus vniuerſaliter docens, omnia opera carnis eſſe pec- cata. Non ſolum legis illius ſcriptæ vim et iugum ſuſtulit Chriſtus: ſed et contra legem hanc peccati, quæ eſt membris noſtris innata, validum dedit mortificationis ſpiritus auxilium. Vos inter has duas leges, legem membrorum innatam, et legem mandatorum ſuperadditam, ibi non diſcernitis: cum Paulus ibi diſcernat, alteram dicens alteri con- trariam: alteram fupereſſe, alteram fublatam S. 2. eſſe –— 64 4 E PISTO L A E. . efſſe. Peſſime ergo vos concluditis, Paulum teneri lege mandatorum, eo quod tenebatur lege membro- rum. Ab hac non poterat liberari, niſi per mortem, ab illa liberatus iam erat per Chriſtum. Imo et a morte, quæ ſequebatur legem membrorum, ſe ait iam liberatum per Chriſtum, vt ibi ſubnectit, ei gratias agens, et nullum in ſe eſſe nunc condemnationem, in- ferens. Ratione legis membrorum dicere de ſe ipſo po- tuit, Quod nolo, hoc facio, nolens concupiſcere con- cupiſco. Omnis illa pugna in ipſomet Paulo ſcribente locum habebat. Si rationem legis ibi inducas contra legem membrorum in ipſo pugnantem. Hoc ibi obeſt, quod ait, in ipſo mortem fieri, et ipſum occidi. Nun- quam enim poſt regenerationem eſt a morteè occiſus Paulus, quantumuis fecerit aliquando facta ad mortem tendentia. Præſtat illa dici in aliorum perſona, quam in ſe transferre, eſt Paulo peculiare. Item, quia vt de aliis loquutus ad Chriſtianos reuertitur initio capi- tis octaui, dicens, Nihil ergo nunc damnationis eſt nobis inſitis Chriſto Ieſu, vero libertatis aſſertori, qui a lege decalogi, quæ erat lex peccati et mortis, nos liberos reddidit. Etenim quod lex illa præſtare non poterat, ipſe præſtitit, legem ipſam nos deſtruentem tollens. Adde adhuc locum vnum, vt omnino cognoſ- cas, decalogi legem eſſe nunc ſublatam. Fœdus initum cum patribus, quando egrediebantur de Aegypto, ſub⸗ latum docet Ieremias. ca. 3 1. Hoc autem fuit fœdus decalogi. Scribitur enim 3. reg. 8. eét 2. para. 6. quod in arca erat fœdus initum cum patribus, quando egre- diebantur de Aegypto, ſcilicet decalogus. Hinc diceba- tur arca fœderis, tabulæ fœderis, decem verba fœderis. Ita Moſes exponit fœdus, id eſt, decem verba, Deu. 4. ni- hil amplius ad fœdus adiecit Deus, Deut. 5. De holo- cauſtis, et ſacrificiis nihil eſt tunc præceptum, vt ait idem Ieremias, ca. 7. De ſolo ergo decalogo loquens, ait, fœdus illud eſſe ſublatum. Non decalogum in ta- bulis lapideis dabo vobis, inquit Deus, ſed in tabu- lis cordis fidem Chriſti. Hæc fuit paciſcendi for- mula tum 9. I Uatu Si e⸗ ſimil eſte fuos Teſt nai Etun inbec uie Iuane Aos ligere tempe in d ingun Viam.. ſtus 1 obis Iudxi Tenur Uia et n tenet menbro⸗ Morten, Imo e e dit in ei gati Onemn, ir⸗ eiplo pe Cere col⸗ ſcribent 48 Coln iioben te ecilt d Morten ONa, en n, Iuit N1 nitio e⸗ ationsel Ertori 0 ortis, NI eſture M eſtruenten 10 Cro⸗ = us ininn Ipto, ut frol 1 0, cl do en⸗ he cien⸗ feiti⸗ en 1 logen; U in - i 1N N EPISTOILAE.„ 645 mula, Exo. 19. 20. et Deut. 5. Deus promittit, illos fore ſibi populum, ſi ea decem verba faciant. IIIi ea verba ſe facturos recipiunt, et promittunt. Ecce fœdus. Idipſum fœdus eſt poſtea repetitum, et ita cum Deo pe- pigit populus, Deu. 29. Ioſue. 24. quarti regum. 23. ſecundi paralip. 29. 34. et pleriſque aliis locis. Hoc decem verborum fœdus, inquit Deus, pepigi cum patri- bus veſtris, dicens, ambulate in præceptis meis, et ero Deus veſter. Iere. 7. et I11. Hoc autem foœdus ſfubla- tum docet idem Ieremias dicto ca. 3 1. et apoſtolus Heb. 3. Idipſum in tabulis ſcriptum fœdus, quod illi ſe ſer- uaturos promiſerant, ſublatum docet Ezechiel, ca. 16. Si ea lege nos nune in ſuos recipiat Deus, eo iugo preſſi ſimiliter periremus, et eſſemus ſub maledicto. Sublata eſt ergo lex decalogi. Non ſub eo fœdere nos nunc in ſuos recipit Deus, ied fide ſola Ieſu Chriſti, filii dilecti. Teſtamentum ſeruitutis vocat Paulus decalogum, in Si- nai datum, et nunc ſublatum. Gala. 4. Nihil ad perfe- ctum duxit lex illa decalogi, eſt igitur abrogata, propter inbecillitatem, et inutilitatem, Heb. 7. Quæſo te, Nos qui ex gentibus nati ſumus, et viuebamus ſine lege, quando intrauimus in legem Moſis? An ſides, quæ alios liberat, nos ad eam captiuat? EPISTOLA VI CESIMA QVARTA. CVm ſuperiora de iam ſepulta et abrogata lege col- ligerem, et euangelium in ſublimi collocarem, ne tu tempora legis et euangelii ſiniſtre confundas, Chiectio alia diluenda ſeſe obtulit. Arctum videtur eſſe nobis iugum, vt Iudæis cum dicat Chriſtus, eſſe nobis arctam viam. Præcepta difficiliora, quam fuerint in lege, Chri- ſtus nobis præſcripſit, Matth. S. Scriptus ergo eſt ibi nobis chirographus. Impoffibilis item; obſeruatio vt Iudæis, et tranſgreſſio ſimilis. Crucem geſtare et omnibus renunciare, nonne grauia ſunt et dura? Reſpondeo, Gra- uia et dura ſunt carni ea, quæ in nobis agit ſpiritus Chri- S. 3. ſti, car- 646 E PD IS T O LAE. ſti, carni in omnibus aduerſus, et carnem mortiſicans. Carni non ſolum eſt arcta et difficilis hæc via ſpiritus, ſed etiam impoſſibilis, ſicut ait Chriſtus, Quærent in- trare, et non poterunt. Cum autem fueris ingreſſus, ſpiritus reddit omnia facilia, omnia iocunda, omnia fua- uia, internum hominem delectantia. Ad hominem rege- nitum, et ſpiritu innouatum, dirigi oportet verba Chri- ſti, vt fuauia, et leuia eſſe dignoſcantur. Caro noſtra dicit, eſſe onus durum: ipſe contra iugum ait ſuaue, et onus leue. Præcepta illa, ex Matthæo citata, non ſunt legalia præcepta, cum rigida illa ad mortem ma- ledictione et execratione, ſi quis deficiat. Sed ſunt præ- cepta doctrinæ, ſunt ad perfectionem vehicula, vt ibi docet Chriſtus, volens nos ita eſſe perfectos. Libera ſunt præcepta, ſ. ſi vis perfectus eſſe, vt Chriſtus expo- nit. Libera ſunt præcepta, a quibus deficiens non mox conſtituitur gehennæ reus, licet minor alio dicatur in regno cælorum, vtibidem manifeſte docet Chriſtus, Qui ſoluerit, inquit, vnum ex mandatis hiſce minimis, mini- mus vocabitur in regno cælorum. Non excludetur foras, ſed erit aliis poſterior: et adhuc poſtremus, ſi fecerit et docuerit. Spiritus Chriſti nos docet ſponte progredi, non ſecundum carnem, ſed ſecundum ſpiritum, qui eſt ſpiritus liber, nos libere agere docens, et iuuans. Plurimum ergo differt doctrina ſpiritus a lege rigida. Chirographus non eſt nobis ſpiritus, vt in lege, cum nec talis adſtrictio nunc ſuperfit, nec fides indigeat ſcriptura, ſed in tabulis cordis impreſſione. Chriſtus nihil ſcripto nobis promulgauit, vt eſt oli“i data ſcriptura in tabulis. Antequam apoſtoli et euangeliſtæ quicquam ſcriberent, iam erat lex Chriſti, lex ſpiritus, lex fidei, in cordibus ctedentium. Scripturæ ſu- peradditæ ſunt, ad exhortationem, et recordationem, ne per Antichriſtum periret tota Chriſti doctrina: quæ ve- re doctrina dicitur, non lex rigoris. Hinc Paulus ait, Nos a leg e eſſe translatos in formam doctrinæ, Ro. 6. Ita venit Chriſtus facere, et docere, et apoſtolos miſit ad docendum. Cogita differentiam inter formam legis et formam do- ctri- — EPIST O L A F. 647 Ottifcn J Grinæ, noſque ab illa eſſe translatos ad iſtam. Magna 1 Hining eſt ignorantia tua, vt hanc differentiam, et translationem erent in noſtram intelligere nequeas. Obſeruatio hic non eſt ita ingrelin impoſſibilis, vt ais, imo non ſolum poſſibilis, ſed ali- onnniakin quando facilis et jocunda, pro tempore videlicet. Iugi- nen rer ter et continuo illa omnia a nobis obſeruari, et nunc eſt etba (n. impofſſibile, et in lege fuit impoſſibile. Nam cum caro 1ro noktt noſtra ab ipſo ſatana ſit oppreſſa, ſua ad nos mouendum zit fune, caro habet momenta, ſemper ad pernitiem: ſua quoque citnttD ęiom. ſeorſim ſpiritus habet momenta, ſemper ad ſalutem. Ad Urten ur momenta quædam per ſpiritum datur nobis cæleſtium luntre ſuauitate teneri, et nihil carnale tunc concupiſcere. De Uln Ni cælo nobis aliquando datur, ſyncere intus diligere, toto N. liben cordis affectu, atque ita tunc legem implere. Nam qui inos e diligit, legem impleuit, vt ait Paulus. Hoc paſſim datur 38 non hn regenitis, cæleſtia ſuauiter guſtantibus. At fragilis homo Gieanr n non perfſiſtit, quin à carne mox abducatur, et tranſgredi- rikei. atur. Quanquam hæc non proprie dicatur tranſgreſſio, i, i. quia non eſt a lege. Vbi enim non eſt lex, nec tranſ- enrin greſſio eſt, teſte Paulo. Non recte ergo dicitur, eſſe ſerntt hic tranſgreſſionem ſimilem, vt in lege, cum nec tranſ- hrii greſſio ſit, nec mortalis. Vt autem melius intelligas, jelttpiinn in hac ſpirituali Chriſti doctrina non eſſe legale illud immmen vinculum, nec ſeruitutis præceptum, ſed liberaliter ob- ntu latam gratiam, et cœleſte donum: perpende totum ad- diomn uentus Chriſti euangelicum gaudium et lætitiæ, nunci- HS um, a lege procul diſtinctum. Cum eſſemus peccato n Adæ, et legis ſeruitute admodum Captiui, venit piiſ- it ſimus Chriſtus, gaudium credentibus annuncians, et li- Giſe berationem. Docet, vt credamus, et gratis donat. Non eeei lege cogit, ſed beneficium offert credere volentibus. pi⸗ . Poſtea quoque qui crediderant, citra legis coactionem innen docentur cæleſtia. Docentur regenerari ex aqna et “ ſpiritu ſancto: alioqui extra regnum manere. Docen- i Ne tur carnem et ſpiritum mortificare. Docentur dili- en gere, et in cœna Chriſti communicare, vt cibo cæle- oenlu⸗ ſti ſeruent uitam cæleſtem. Ecce totum euangelium mn S. 4. regni 648 EPIST OLXA E. regni, lætifſimum nuncium, cum donis præſentibus. Eſt ne ſeruitutis iugum imponere, tam cæleſtia dona gra- tis donare? 4 EPISTOLA VICESIMA QVINTA. MOſaica lex, vt tu cenſes, erat lex inertibus ſaxis data, lex irrationalis, lex impoſſibilis, tyrannica. Ita miſeros et rudes populos, te iudice, in equuleo exer- cebat tunc Deus, ſicut tyrannus Diomedes in lecto fer- reo, vt equis eſſent in pabulum. Lex illa perinde tibi ſonat, ac ſi Gebennenſibus tuis tyrannus quis dicat, Montes aureos producite, et aſtra cælo detrahite: alioqui pœnas dabitis. Chriſtus dicens, hoc fac, et viues, tibi ſaxo dixit, In acerem vola, et viues. Et ad legem illam nos vis tu hodie pariter teneri, ad im- poſſibilia omnia adſtrictos. Non te ſeruitutis pudet? tam violentæ tyrannidis? Deum ais in lege hoc ſolum voluiſſe, vt impoſſibilitatis admonerentur. Tu ita fin- gis. At ego cum propheta dico, eum tunc voluiſſe mandata ſua cuſtodiri, eaque cuſtodientes cſſe beatos. Fauorem ſuum facientibus legem præbebat Deus, defi- cientibus expiationes dans. Illi quoque ſe mandata fa- cturos, iurabant, vt vides. Nehe. 10. pfal. 118. qui eſt Heb. 119. item 2. para. 1 5. Deut. 29. et Ezech. 16. Quis tam amens iuret, aut quis Deus iurare faciat rem omnino impoſſibilem? Deus teſtatur, præceptorum ob- ſeruationem ſibi placere, et ea ipſum delectari. An res impoſſibilis eum delectabat? Si vis ad vitam ingredi, ſerua mandata. Matth. 19. Ad poſſibilitatem anteceden- tis ſequitur poſſibilitas conſequentis. Hæc eſt regula mi- ſericordiæ Dei, Ego ſum Deus, faciens miſericordiam in mille, iis, qui diligunt me, et præcepta mea ſeruant. Exo. 20. Et poſſibilis, et in eſſe ibi ponitur præceptorum ob- ſeruatio, ſicut miſericordia. Apud Ezechielem, ca. 18. ait Deus, patri impio ſuccedere filium, præcepta facien- tem, et contra. At tunc Deus ita pronunciat, Hic propter juſti⸗ juſtit cuſto ne d nec! tem! ſtitan tor quo elt, accO doce fed Chi⸗ Vt ( Dau min nuun min, tuta amno domi Munm teſine Ui. H Dio i Dais recin ambig et lol in on I. ld leg. 2 locis. Venit ibue N lonn e. . bus ſalt lica. In leo der⸗ leco le⸗ rince ill iis ea Cetrahin oe kie 4 ies, I ri, A ir⸗ is puit! hoe ſun Tu intr ne wo ſle bentcs elg d⸗ andetl⸗ 18 gid vech. 16 ſaeiat kn Cotunt Ii. Auns ningeh ptecelen egllun. Ortcinmn bit.o torun N , 4. 16 tl faeier eproytt IN. 4 EP IST OL. A E. 649 juſtitiam, quam fecit, viuet: iudicium et iuſtitiam fecit, cuſtodiuit omnia præcepta mea, et fecit ea. Apertifſſi- me docet Moſes, præceptum legis non eſſe impoſſibile, nec procul ab homine. Deut. 30. Quod et ad facilita- tem legis euangeliceæ bene accommodat Paulus, Rom. 10. Innumeri extant loci, qui realem aliquando præ- ſtitam legis obſeruationem teſtantur. Et exempla mul- torum, qui legem ad tempus obſeruarunt, eo modo, quo tempus illud exigebat. Proprium ſiquidem legis eſt, vt ſit rationabilis, poſſibilis, tempori et moribus accommoda. Obſeruationem legis factam ab aliquibus docet Moſes, dicens, Cuſtodierunt eloquium tuum, et fœdus tuum obſeruauerunt, Deut. 33. Confirmat Mala- chias. ca. 2. Dauid aliquando fuit ea mente præditus, vt cuſtodierit præcepta domini, et fecerit ea toto cor- de. 3. reg. I4. pfal. I18. et act. I3. Hæc ſunt verba Dauidis. 2. Sam. 22. et pſal. 17. Retribuet mihi do- minus, ſecundum iuſtitiam meam, iuxta puritatem ma- nuum mearum rependet mihi. Quia cuſtodiui vias do- mini, et non egi impie a Deo meo. Omnia eius inſti- tuta in conſpectu meo ſunt, et præcepta eius a me non amoueo. Perfecte et integre verſor coram illo, et ſer- uo me, ne prauum quid faciam. Rependet itaque mihi dominus iuxta iuſtitiam meam, et iuxta puritatem ma- nuum mearum, coram oculis eius. Idem pſalmo cen- teſimo, ſe corde perfecto viam immaculatam ſeruare ait. Hinc. 3. reg. 3. teſtimonio Salomonis, et teſtimo- nio ipfius Dei, præcepta, ſtatuta, et mandata cuſtodiuit Dauid, ambulauitque coram Deo in veritate, iuſtitia et rectitudine. Ad certum tempus hæc refer, et nihil erit ambiguitatis. Præcepta omnia compleuit Ioſue, cap. I1. et Ioſias 4. reg. 2 3. Zacharias et Elizabeth ambulabant in omnibus præceptis, et iuſtificationibus domini, Lucæ I. Idem ſe corde perfecto feciſſe, teſtatur Ezechias. 4. reg. 20. et Eſa. 38. Idem Nehemias, et alii, plerisque locis. Poſſibilis erat via illa iuſtitiæ legalis, ſi per eam. venit Ioannes. Poſſibilis erat, ſi in ea viuebatur. Iuſtitiam S. s. dupli- 650 EPISTO IL. A E. duplicem ait Paulus, iuſtitiam legis, et iuſtitiam fidei. Ro. 10. Diuiſionis illius, dices tu, alterum membrum nihil eſſe? In omni diuiſione oportet membra pro ali- quo accipi. Iuſtitiam legis ibi definit Paulus, eam ali- quid eſſe cenſens. Lege caput vltimum libri ſecundi, de iuſtitia regni Chriſti. Illud verum eſt, quod impoſſibile homini fuit in legis obſeruatione iugiter permanere, quin paſſim transgrederetur. Vnde monebantur illi mi- ſericordiam implorare. Affectus carnis, inquis, inimici- tia eſt aduerfus Deum, legi Dei non ſubditur, nec poteſt. Rom. 8. Id maxime verum eſt. At in homine ſunt af- fectus carnis, et affectus ſpiritus. Non ex toto, ſed ex parte erat impoſſibile legem ſeruare, vt ait ibi Paulus. Ex parte carnis, transgreſſionem paſſim facientis. At non quouis momento transgreditur homo. Ex carnis etiam infirmitate et prauitate, imperfecte tunc præſta- batur, quod præſtabatur, cum nondum eſſet data perfe- ctio Chriſti. Qua ratione iterum impoſſibilis erat legi perfectio iuſtitiæx. Hic fuit Pauli ſcopus, vt pro nihilo habita illa, nec integra, nec manente iuſtitia, ſolam Chri- ſti iuſtitiam ſpectemus, quæ integra eſt, perfecta, et per- manens, in ſola ipſius fide conſiſtens. Vulgaribus Iudæis non fuit tune datum, hoc cogitare, ſicut nobis nunc da- tur. Sed ad ſua pro transgreſſionibus data remedia con- fugiebant, ad expiationes varias. Prophetis videntibus datum eſt, ſub vmbra quadam Chriſtum videre, et ad eum præ onere legis ſuſpirare. At non ideo erant a legis iugo et obſeruatione tunc exempti. Fiduciam hi habe- bant in futuro Chriſto, tametſi vulgus Iudæorum nefci- ret, an eſſet odio vel amore dignus. Nos vero certam ſcimus charitatem Dei in nobis. Plerasque alias diffe- rentias Iudaicæ et Chriſtianæ iuſtitiæ, a me iam alibi expoſitas, nunc omitto. Si eas tu ſublimi ſpiritu cum Paulo conſideres, carnalem illam temporaneam, ſeu momentaneam legis iuſtitiam nihil nunc pendes, pro- pter excellentem huius gloriam. Hac ratione Pau- lus lus il At, in ſiloe⸗ Nihil innnil intell dem? dit, Vigen Munn Gam Nema Vnu⸗ fuitſt Aual lentun kem Omni ſenpe cirne fore Ju ohe gen dus tun Vir q le, iam nie, menbrn pro d Leunch,’ npoltit ernuenere tur illini 8, ininie⸗ nec potel he ſunt dto, ſele bi Panu. iegtis. 4 EX cari! unc relr ata ell s einks pto U ſolamk. ibuslutri S NNet ecl. Videnibi gere, 1 run eltl ero Cent liss ⸗ e ian Nli irin menm 1 les, N. tore 1 EPISTOLAE.„,. 6s”sr lus illam, vt reiectamentum elidit, vt hanc extollat. At, inquis, Paulus hanc rem fortius exaggerat. Rom. 3. ſi locos omnes, quos ibi adducit, diligenter expendas, nihil vitra colliges. Omnes homines ait Paulus effectos inutiles? Fateor. Omnes declinauerunt? Non eſt, qui intelligat? non eſt, qui faciat bonum, ne Vnus qui- dem? Fateor. In quouis homine hoc aliquando acci- dit, vt nec intelligat, nec bonum faciat. Idque magis vigente per legem peccato, et certis impiorum homi- num ſeculis. Omnes erant obnoxii maledictioni, in quam paſſim transgredientes incidebant. Vera hæc ſunt. Nemo, ais, fuit vnquam ſine concupiſcentia: ergo nemo vnquam illam impleuit. Non concupiſces. Vere nemo fuit ſiue inſito concupiſcentiæ ſtimulo: ſed non ſemper actualiter concupiſcebat, nec quouis momento nouum reatum contrahebat. Ergo nec rem alterius, nec vxO- rem alterius nunc concupiſco, et nuper concupiſcebam. Omnium mortalium es tu miſerrimus, ſi mentem tuam ſemper hic dæmon exagitat. Semper eſt peccatum in carne, at non ſemper mouet animam. Iuraſſes tu, non fore in carne tua aliquem concupiſcentiæ ſtimulum? Quid igitur illi iurabant? Peccatum, quod, vt ait Paulus operabatur in nobis omnem concupiſcentiam, eſt diabo- lus ipſe. Non iurabant ipfſi, eum in ipfſis non fore, ſed ſe curaturos, ne pelliceret. Hoc, Deo iuuante, paſſim præ- ſtabant. Faciam, inquit, vt in præceptis meis ambuletis, ea cuſtodiatis et faciatis. Aliquid eſt, quod Paulus ait, Eos qui ſunt Chriſti, carnem crucifixiſfe cum affectibus et concupiſcentiis, Galat. J. Vnde conſtat, te non eſſe Chriſti, qui concupiſcentiam poſſe crucifigi, negas. Ne- mo, ais, vnquam impleuit præceptum illud, de dili- gendo Deo, ex toto corde, tota anima, et totis viri- bus. Vt tu nunc cum Luthero tuo ſomnias, nemo tunc impleuit. At non ita Deus exigebat, ſed iuxta ſe, et mandata feciſſe. Si nec tunc dabatur toto corde vires cuique datas. Mentiti funt tibi Dauid et alii, qui aiunt, ſe toto corde Deum exquiſiuiſſe, deſideraſ- dili- 65822 E L. IS T O I. A E. diligere, nec nunc datur toto corde credere, nunquam eris tu iuſtificatus, qui es tam rigidus exactor. Qui non diligit, manet in morte: ergo vos in morte manetis, qui dilectionem eſſe poſſibilem, negatis. At vero liberaliſfſi- mus Deus, omnia donans, ſi eum oraueris, et fidem ve- ram, et charitatem veram aliquando donabit: Perfectam charitatem, vt ait Ioannes. Si omnia ſunt poſſibilia cre- denti, et tu credis, poſſibilis tibi eſt dilectio, et poſſibilis impletio præcepti. Auguſtinum tu ſoles audire, cuius hæc ſunt verba, lib. I. retractat. cap. 1I5. et lib. de dua- bus animabus contra Manichæos. Peccati reum quem teneri, quia non fecit, quod facere non potuit, ſum- mæ iniquitatis, et inſaniæ eſt. Ibidem ait, non dici peccatum, niſi a quo liberum eſt abſtinere: liberum quoque eſſe ait, præceptum implere, iuuante Deo. Ad- de, quod præceptum de dilectione illa, non erat in fœ- dere decalogi, nec eſt a Deo ita datum, quando data eſt lex. Sed a Moſe in Deuteronomio eſt poſtea exhor- tatione quadam adiunctum. Imo ait, Circuncidit do- minus cor tuum, vt diligas eum ex toto corde, Deut. 30. Quibus verbis poſſibilem eſſe docet dilectionem illam, efficiente in te Deo, vt ita diligas. Magnum mandatum dicitur hoc a Chriſto, quia proxime accedit ad euangelicam perfectionem. Non tamen erat manda- tum decalogi, nec maledicebat eum, qui non integre perficiebat. Si tu ſingula bene diſcernas, videbis plane, nihil incommodum, nihil inconſonum in lege Dei fuiſ- ſe præceptum. Omnia erant commoda viribus, facul- tatibusque conſona, ad ſanctam viam inducentia. Imo et iudicialia præcepta, populo illi rebelli erant ita con- ſona, vt nec Phoronæus, nec Lycurgus, nec Solon, nec Pompilius, talia potuiſſet tunc excogitare. Si de cere- moniarum immenſis ambagibus conqueraris, rudem il- lum Aegyptiacum populum cogita, idololatriæ fuiſ- ſe deditum: a qua vt diuerteretur, eſt iuſtiſſime aliis ſublimioribus occupatus. Rabbi Moſes Aegy- ptius, myſteriorum Chriſti præſigurationem ibi non cogitans cogita pulo e Clius Niſi po fando Tatione ſinguin ſinguin Uem ocl busdam line, l. Uatione eſet ag elt paſtl DE. icigli diein i am con ciis ol tumn eſt lit T. Udiei Piblat, e ofe Ade fi Ienla. Menſam eii. 0 didimn Nitus 1 Droepon Mondu Munln (uim Aetis,i liberalt kicen K Perkedn lbilin en 4t pokknin lire, elin ib de e eumm quen tuit, in , Hol di e: Tbenu Deo. A erat intt. ancotn ſten ei⸗ ncicit ⸗ de, De. Hilecti Mien . Clen on inen etisn EMeiil ii n lt itl . Cloe i de t. ,uden 1 tir fi⸗ rliln EPIST O L A E- 653 cogitans, ceremonialia illa ſacrificia ait non fuiſſe po- pulo data, niſi vt retraheretur a ſacrificiis idolorum. Cuius ſignum eſſe ait, quod non fuerunt populo data, niſi poſtquam ad idololatriam declinauit, vitulum con- Hando et adorando. Nos dialogo primo multiplicem rationem adduximus, quare dæmon fuffumigationes et ſanguines appetat. Atque ideo, velut antidotum, Deo ſanguinem ſeruari, atque fuffitus, vt ſibi debitum ſua- uem odorem, quem antea dæmon ex immundis qui- busdam ſibi ſuauem compoſuerat. Deſine igitur, Cal- uine, legem illam in nos torquere, aut de eius obſer- uatione tam violenter agere, etiamſi cum Iudæo tibi eſſet agendum, vt tui miſereatur Deus, qui in lege eſt paſſim Iudæorum miſertus. Amen. EPISTOI A VICESIMA SEXTA. DE lege Moſis aliud ſupereſt inquirendum, ne quis iudicialia illa nobis obtrudat. Quæramus ergo. Si iu- dicia illa a Deo ipſo prolata dirimendis litibus, erat tam conſona, quare nos ea non ſeruamus, vt in iudi- ciis noſtris vtamur? Reſponded, Duro populo prola- tum eſt durum iudicium, quod Chriſti clementia tol- lit. Tolli autem vides in muliere adultera, Ioan. 8, Iudicialium illorum obligatio ceffat, per liberatorem ſublata. Pœnarum acerbitas illa indicabat, immenſam eſſe offenſam diuinæ maieſtatis immenſæ. Sicut ſcelus Adæ fuit immenſum, ita fuit pœna exitialis mortis im- menſa. Nos vero ſcimus, immenſi ſceleris fuiſſe im- menſam compenſationem, mortem precioſiſſimam filii Dei. Ob id nos, cum offendimus, non tam rigide oc- cidimur, obiecta pro nobis ipſa morte Chriſti, immen- ſo redemptionis precio. Eius nidore vbique deli- nitus pater, vbique iram remittit, vbi nos ei hoc preponimus, fide propitiatoris viua. Id quod Iudæis nondum dabatur. Non ſeruili ponarum metu nos terre- 634 E PISTO L A E. terremur, vt illi: quia perfecta eſt charitas Dei in nobis, quæ foras excludit timorem. Vt figuralis erat imperfectus populus, ita eorum iudicia erant aut figuralia, aut populi imperfectionem fignifican- tia. In ceremoniis quoque eſſe alterius rei figu- ram, et propriam eorum imperfectionem ſignifica- ri, docet apoſtolus. Heb. 9. Non poteſt quis di- cere, ſtatuta veteri populo ſimilia, eſſe nobis ob- ſeruanda, cum non ſit nunc ſtatus populi fimi- lis. An licebit nunc cognato occifſi interficere ho- micidam? Olim id licebat, Num. 35. An iudi- cabimus nunc de vwæoribus fſuperinductis, de an- cillis, de zelotypia, de occiſio inuento, de fügiti- uis? Deleta eſt tota illa Moſis politia, vt non liceat nobis ea, quæ deſtructa ſunt, reædificare, teſte Paulo. Lex puero aut ſeruo data, ceſſat, vbi ex ſeruo fit li- ber, aut a puero tranſit in virum, a pædagogi, et do- mini prioris exemptus poteſtate. Si iudicium illud in- fernalis mortis, in Adam prolatum, eſt per Chriſtum in credentibus ſublatum, multo magis tolluntur illa Moſis ad mortem iudicia, ad tempus correctionis ri- gore quodam prolata. Hic vides, quanta erga nos ſit Chriſti clementia. Nihil ille fuis non condonat, et condonari a nobis vult iudicialium rigorem. Si cui ſit quicquam furto ſublatum, non concedam accipere quadruplum, aut quintuplum, vt lex habet rigoris: ſed ſuo eſſe contentum, ne cum aliena iactura locu- pletetur, et ne alteri faciat, quod ſibi fieri nolet. Ita Chriſtus breui compendio nobis concluſit iudicialia omnia legis, vt nos ipfſi noſtri iudices ſimus, fa- cientes aliis, vt nobis fieri vellemus. Ad eun- dem modum, vit refert Irenæus lib. 3. ca. 12. in concilio leroſolimitano ſcripſerunt gentibus a- poſtoli, Iudaicis omiſſis id obſeruandum, ne a- liis faciat, quid ſibi fieri nolent. Hinc bPaulus ait, etiam minimos in eccleſia eſſe ad lites inter Chri- ſtianos ltiand ſticis lieub Cieiun legis, vener gine mile I torqu rere, homi tur? hoc cOrp poll⸗ ſpin⸗ Cain mibun celi, litate non Uxpe minnn becca tus 2 Wen ſet n Cumi et gul Nem durat Mund Nimne Ju ohil dei lt De 1t fenrin Giein en tei e⸗ e n ſonita. ſt gbis Hobis Opyli n⸗ rſcere he An ind. le figt t honn Iudl telte Dul. ſerno ſtl li, er⸗ mn ülli er Cin. luunmr 1 reckionis eg Ni ndonnt, . A 0n Nehhe cura le olet Vmus, 1 Ad eu. . el. — entibis? Ne , Puulus 1 ner ſ EPIST OTI AF 655 ſtianos dirimendas idoneos, absque ethnicis aut Mo- ſaicis iudiciis. Daturus eſt Deus, vt veram eccleſiam alicubi tandem videamus. Ibi ſemper erit rectum iu- dicium, vbi erit ſpiritus domini. Ex iudiciis illis legis, rationes aliquæ colliguntur, vt de parentum veneratione, de eo, qui habet vxorem patris, de vir- gine violata, de damno dato, et aliis, quorum ratio ſimilem in nobis locum habet. . EPISTOLA VICESIMA SEPTIMA. INeidit iam quæſtio alia, quæ plerosque hodie torquet, an homini Chriſtiano liceat magiſtratum ge- rere, regem eſſe, et occidere. Indigna enim videntur homine Chriſtiano, quæ ex peccato funt orta. Quid igi- tur? Deſtruemus omnia, quæ ex peccato funt? Qui hoc ita credit, deſtruat ſeipfum, cum corpus ſuum ſit corpus peccati. Deſtruat cælum, quod peccato eſt pollutum. Deſtruat terram, quæ ob peccatum profert ſpinas. Ex peccato fuit vrbium ædificatio, et fuit opus Cain. Si Adam non peccaſſet, nec ciuitatibus, nec do- mibus indigeremus, quæ nos protegerent ab iniuriis cæli, ab hoſtibus, et latronibus. Deſtruemus igitur ci- uitates et domos? Abfſit. Ex iniuria oritur ius, quod non eſt peccatum, licet ex peccati occaſione naſcatur. Ex peccato filiorum Iſrael fuit petere regem: et nihilo- minus ſine peccato quis ad regnum vocabitur. Imo peccatum eſſet, quem vocatum ad regni aut magiſtra- tus adminiſtrationem, eam recuſare, ſi ea via ſit no- men Chriſti promoturus. Peccatum etiam ſubditis eſ- ſet, nolle regi obedire. Non funt illi extra eccleſiam, cum inter eccleſi? membra numerat Paulus poteſtates et gubernatores. I. Cor. 12. Reges vult ad agnitio- nem veritatis venire, et gladium geſtare. Quandiu durat mundus, velimus nolimus, cogimur ordinem mundi ſeruare. Iuſtitiæ autem adminiſtratione ma- Xime ſeruatur ordo mundi. Optimus ille ordo eſt, quæ intus docet ſpiritus, qui et reluctantem carnem cohibere docet. Sed nunquid occidere? Veritas dei eſt, vt ſuperior docet epiſtola, rigidum illud ad mortem 656 XEPDIST OLA E. mortem iudicium eſſe per Chriſtum remiſfum; Vbi ſpes eſt correctionis. Hinc adulteræ dixit, Vade, et poſthac ne peccaueris. Et alibi adiecit, Ne quid de- terius tibi contingat. Sicuti iudex ille ſupremus nos corrigit, et monet, antequam occidat: ita et alii iu- dices facere debent. Illud verum eſt, quod correctio- ne non expectata, Ananiam et Saphiram, occidit Pe- trus, ibi morituros prædicens, in criminis deteſtatio- nem, et aliorum exemplum. Aut certe, quia ſpiri- tus ſanctus tunc maxime vigens, quem ſpreuerant, docebat eſſe incorrigibiles, in malitia obſtinatos. Hoè crimen eſt morte ſimpliciter dignum, et apud Deum, et apud homines. In aliis autem criminibus, vbi ſpi- ritus ſanctus ſpeciale quid non docet, ibi non eſt in- ueterata malitia aut obſtinatio certa non apparet, aut atrocitas magna, correctionem per alias caſtigationes ſperare potius debemus, quam mortem inferre. In- ter correctiones exilium laudamus, Chriſto ita proba- tum, vt excommunicatio probatur in eccleſia. Schis- mata et hæreſes, ita initio puniebantur durante apo- ſtolicæ traditionis veſtigio. Qui extra fidei nego- cium ſunt facinoroſi, iure omnium gentium puniun- tur, quod etiam eſt naturale ius. Hoc Chriſtus non neg auit, ſicut hæreditatem diuidere recuſans, non ne- gauit, eſſe, qui hæreditates diuiderent. Sunt hæc præ- ter euangelii miniſterium, ſicut artificia varia, non contra euangelium. Præter euangelium eſt, militari manu bona tua et tuorum, ac vitam ipſam, contra graſſatorem defendere. Iudicem tu agis, cum deſit alius Iudex. Milites ad Chriſtum præbparans Ioannes, non mox iuſſit a militia diſcedere, ſed certa ratione ſe continere. Gladium eis geſtare licet, ſicut licet poteſtati, cui ſeruiunt, ad iuſtitiam, et vindictam ma- lorum. EPISTOLA VICESIMA OCTAVA. NvVI- N et el 1orun et pr. tionis liqua ei epi recich Venti 60 cl Chrit ſeopi perin epiſe port ciat, tatur Miſſa confit 05 vil Vbi i, Oratio impob ſemel ſpirite 4potte cum 1 tionen Mitten Miniſte Manus iol Co. terüi, Rinili Vel m ſtent ſ n, Vade, e Iuid e ens I t Ai . rrebi⸗ dcicit N. eteltati⸗ uin ii Dkebetnn 108. M ud Deun, Wh⸗ on er Paten, Kigrtone enre, I tn hr rante 4= N ſlei teg⸗ n punin. l ſtus 101 8, 900 1 1 hee. 8 . , n .un & 38 lonme, n nin⸗ ſeut lu fiam SS 4 7 EPISTOL A . 657 NyVIlibi es tu vere aſſequutus, quæ in confeſſionibus et confirmationibus fuerint epiſcoporum et presbyte- rorum partes. Aliquando iidem ſimul erant epiſcopi et presbyteri, quibus pariter incumbebat adminiſtra- tionis onus. Aliquando ob inſignem donorum Dei in aliquo excellentiam, ab aliis ſenioribus deferebatur ei epiſcopi honor, et eccleſiæ conſenſu in eum potius recidebat cura et ſpeculatio. Eccleſiam intellige con- uentum omnium cum Chriſto cænantium. Verum in e0 cüœtu eſt chriſtianæ vnitatis ſymbolum. Ibi eſt Chriſtus in medio eorum. Siue ergo plures ſint epi- ſcopi, ſiue vnus epiſcopus, ſpeculator dicitur, et ſu- perintendens. Sed cauendum, ne his prætextibus epiſcopus dominium exerceat. Præſentem eccleſiæ o- portet epiſcopum eſſe, vt ſpeculetur et ſuperinſpi- ciat, niſi forte ad aliud fidei negocium aliquando mit- tatur. Epiſcopi, velut paſtoris, munus eſt, ſibi com- miſſas oues cognoſcere, viſitare, et in doctrina fidei confirmare, ne qua lues ſuboriatur. Ita Paulus ſu- os viſitans confirmabat, alios conſtituens epiſcopos, vbi ipſe alio proficiſcebatur. Confirmationem igitur, orationem, et manuum epiſcopalem ſeu presbyteralem impoſitionem, baptizatis conferre, certum eſt: idque ſemel aut pluries, vt res exigere videbitur. Inſigni ſpiritus Chriſti efficacia manus baptizatis imponebant apoſtoli: et tunc ſpiritum ſanctum illi accipiebant, cum linguæ et prophetiæ donis, ad eccleſiæ ædifica- tionem, et augmentum. Poſtea iterum ad miniſteria mittendis manus imponebant, idque ſæpius, cum ad varia miniſteria ſeæpius mittebantur. Multi presbyteri ſimul manus imponebant, acto. 13. ſicut apoſtoli ſimul manus impoſuerunt miniſtris, ad cænæ miniſterium electis, acto. 6. Hinc dicebatur impoſitio manuum presby- terii, id eſt, congregationis ſeniorum. 1. Timo. 4. Similis ſuper ægros erat impoſitio manuum, ab vno vel multis facta: ſuper infantes item, et peccata con- fitentes. Epiſcopi et aliorum miniſtrorum munus eſt, attendere; ne quis ad dominicam cænam acce- T. J dat 6658 EPISTOL A F. dat indignus. Imo confirmationem doctrinæ fidei et ba- ptiſmi epiſcopus exigit, præſertim a parum notis. Cu-⸗ rat epiſcopus, ab aliis ſenioribus adiutus, vt qui con- tra alium aliquid habent, peccata alterutrum confiten- tes, reconcilientur, antequam ad menſam accedant. IHæc eſt confeſſio peceatorum, ante ſacram ſynaxim. Imo quia huic negocio adhibebantur presbyteri, vbi quidam in alio erat ſcrupulus, vni aut pluribus pres- byteris ſe oſtendebat, conſilium et opem petebat, con- fitebatur peccata ſua. IIli reſipiſcere hominem docen- tes, et in fide Chriſti firmantes, pro e0 orabant, vt ei peccata illa remitterentur. Si veri erant Chriſti mini- ſtri, quam plurimum homini peccanti, et infirmo pro- deſſe poterat ipſorum doctrina et oratio. Galat. 6. Ia- cobi 5. et I. Ioan. 5. Peccata illi remittebant, quibus di- Xxit Chriſtus, Quorumcunque remiſeritis peccata, re- mittuntur eis. Miniſtri Chriſti poteſtatem habent re- conciliandi homines Deo, et in perſona Chriſti condo- nant, quaſi eius legati, vt tota ad Corinthios epiſtola ſecunda Paulus docet, Ioannes item et lacobus locis jam citatis. Hanc veris eccleſiæ miniſtris perpetuam in- eſſe, ligandi et ſoluendi facultatem, docet ipſe Chriſtus Matth. 18. vt quamcunque rem duo ex illis orent, impe- trent. Poteſtatem inſuper habent exercendæ vindictæ aduerſus incredulos, vt eos excommunicando, ſatanæ et morti tradant. Hanc autem poteſtatem omnem exercent virtute ſpiritus, monendo et orando. Sed an ſatisfactio- nem illi docebant? Docebant vere, faciendos eſſe fru- ctus, dignos pœnitentia: furtum reſtituendum ſi ſit fa- cultas. Docebant, ieiunio et oratione cohiberi carnis laſciuiam, carnem mortificari, et ſpiritum viuificari. Eleemoſynis peccatum redimi, Deum pro ſingulis re- pendere, et remittenti remittere. Quemadmodum cor- de, ore, et opere Deum offendimus, ita ponitentes corde dolemus, ore confitemur, et opere velut ſatis- facimus. Queémadmodum opera mala ſpiritum fidei ex- 2* 2 . . . . 2 5„ tinguunt, ita bona eum viuificant. Spiritum ſidei pec- catis læſum velut reſtituimus, veniam obtinentes fide ipſa ipſ⸗ ita Mig lide dian et ej non pece Male nig Gann. ſeruan lon 1 ſenſin ecrni⸗ feſſion lta üm ellat⸗ conſil Jui m Minet us! lbder⸗ ſte la (enS theber tende et c intell in e0 t ae Drim Mort Mem feſti dete EPISTOILAE.„. 659 dei et ir ipſa, quam talia opera aliquo modo reficiunt. Atque otis ita ad peccati commiſſi, et pœnæ ipfius remiſſionem, tqli ent⸗ aliquid faciunt opera, ipfi fidei adiuncta. Regenitis et conſter. fide iuſtificatis, adhuc ſupereſt hæc peccatorum quoti- Acceclun. diana remiſſio. Peccata hic intellige, a gratia Chriſti, ſynanin êt eius regeneratione, non penitus excludentia, quæ Vteri, W non ſunt penitus ad mortem, Papiſtæ vocant mortalia ibus heer peccata, quæ in lege erant mortalia, ex transgreſſionis ebat, ( xN maledictione. A quouis eorum aiunt, penitus interi- emn Cocer mi gratiam, quam ipfi fingunt eſſe qualitatem quan- bint, Ne dam. Ita ipſi leges ſuas, cum fictitiis qualitatibus ob- Mriti ni⸗ ſeruant. Chriſtianis vero peccata, etiam grauiſſima, ürmo N⸗ non ſunt ad mortem, perfiſtente fide: ſed ad mortem At. 6 E ſenſim ducunt, fidem extinguendo, quia ſunt opera ,ibiue⸗ carnis, ſpiritui fidei contraria. Hæc eſt igitur con- ci, feſſionis ſumma, vt in Chriſtiani hominis arbitrio po- hubentte ſita ſit; ad extirpandam conſcientiam malam. Se- ritioon⸗ ipſum debet homo probare, antequam ad cænam ac⸗ ios eiit cedat, et ſeniores, in Chriſti doctrina exercitatos, in cobls li conſilium adhibere, ſi de re quapiam dubitat. Alio- Hetunt qui mors etiam corporalis, et pœna alia temporalis im- gelytt minet indigne accedenti. 1. Cor. II. a quibus omni- Die CMim. . . . bus liberat hæc confeſſio. Item a morte perpetua en liberat hæc confeſſio, et ab errore viæ conuerſio, te- lolrunt ſte Iacobo. Ita tu lucrifacis fratrem tuum, redu- . 4 gelch cens ouem, quæ errabat, Matth. 198. et ad mortem latishtie ruebat, apo. 3. et Lücæ 15. ad mortem et interitum oscli tendebat fides hominis, in ea hæſitatione conſtituti, . Iſrb⸗ et conſcientia mala ita oppreſſi. Hæc perſpicua ſunt eicn⸗ intelligenti, qua ratione homo tendat ad mortem et i in eo moriatur fides, vt ſuperius iam expoſui. Sic- un . ut qui ad baptiſmum veniunt, confitentes pœnitent: pane ita et qui poſt baptiſmum a mala conſcientia op- wm primuntur. Prima pœnitentia et confeſſio hominem a uide morte ducit ad vitam: ſecunda morientem homi- veln ti⸗ nem viuum ſeruat a morte ſecunda. Vtraque con- n fde⸗ feſſio fit Deo, et aliquando homini, vbi quid ab eo ie petendum videtur. Eſt itaque homini facta confeſſi inenns T. g. hæc pro 660 EPISTO LA E. heæc propria eorum, qui atroci crimine deterrentur, in fide funt infirmi, aut inter quos eſt offenſio aliqua. EPISTOLA VICESIMA NONA. QVia parabolam Chriſtus adducit de hominibus, ad varias diei horas vocatis, et æquam denarii mer- cedem accipientibus: mox tu concludis, nullum fore gloriæ diſcrimen, nec fidei, nec operum. Quid ſi Chriſtus ibi ætatum diſcrimen in operibus non fa- ciens, indicat nobis, ſenem vocatum æquari iuueni vocato? aut nuper vocatum æquari iam olim voca- to ?2 Nec fidei, nec operum varietas ibi inducitur, ſed temporis. Quomodo igitur hinc tibi mox per- fuades, opera nihil ad gloriam augendam prodeſſe. Fidem non ita ſuſcipere magis et minus, Vt gloriam augere poſſit? Denique nec fſides, nec opera, tibi quicquam proſunt, cum ita quis ſaluetur ſine illis, ſic- ut cum illis, ſolo genealogiæ fato, vt de tuo infante contendis. Iuſtificatum eum eſſe dicis, antequam cre- dat, et vere ſaluatum, eſto ſine fide moriatur. Atque ita ſequentem Chriſti ſaluatoris fidem ſalutem non ef- ficere. Falſum eſt igitur, quod ſcribitur, Qui non credit filio Dei, non habet vitam, ſed ira Dei manet ſuper eum: et qui credit, tranſit a morte ad vitam. An non fides iuſtiſicat impium? Fides Chriſti vere fa- cit ex iniuſto iuſtum, ex impio pium, ex mortuo vi- uum, Ioan. S. Rom. 4. 5. et Colos. 2. Fides Chriſti vere liberat eum, qui antea erat ſeruus peccati et mortis, Ioan. 8. et Rom. 6. Ex filio iræ facit filium Dei, Epheſ. 2. De tenebris transfert ad lucem, et de poteſtate ſatanæ ad Deum, acto. 26. Coloſ. 1. et 1. Pe. 2. Vere ergo iniuſtus quis erat, antequam cre- deret, impius erat, mortuus in tenebris, et ſub pote- ſtate ſatanæ. Euangelium totum ignorat, qui hanc ef- ficaciam non tribuit fidei Chriſti. Fidem vero, ſicut et reliqua, ſuſcipere magis et minus, augeri et minui, notius eſt, quam vt hic debeat demonſtrari. Supereſt latius lati ta præ Ch tie ſtus eſſe ges rius ſtus ſur⸗ tine lab tur. glo⸗ rel⸗ Co run nit⸗ tur liſt bori nern i ſeri dux rit errentt, 0 Aigi. 4 ömini Aii ner. llun ſore uil 4 n fr. gti ien, lim voer induciut, MMOX D.. Mrockl t gorin Peti, i e Uisl tuo inknt eguan d⸗ r. Ae n non ui ei e 40 Viten ü we⸗ mmm 10 heleni xet lin cen, 46 N 1. et!. gumn e⸗ b . nuve vet, la jet os hit EPDISTO I. A E. 661 latius exponenda propoſita Chriſti parabola, quæ mul- ta complectitur. Cum in parabolis regni cælorum, et præſens, et futurum regnum Chriſtus ſpectet, pares a Chriſto fieri nouiffſimos primis, dicimus in vnius gra- tiæ et vnius fidei iuſtificationem. Neminem vult Chri- ſtus, in hoc regno cælorum, dici alio maiorem, ſed eſſe regali, et ſacerdotali dignitate pares, omnes re- ges et ſacerdotes, æque precioſa fide donatos. Dena- rius vnus nobis omnibus exhibitus eſt, ipſemet Chri- ſtus. Sicut olim dabatur omnibus æqua mannæ men- ſura, ita nunc Chriſtus, quod ad ſui ſubſtantiam at- tinet, æque nobis datur, licet eo non æque fruamur. In futuro quoque denarius erit vita illa æterna, vbi amplius alio nemo viuit, vbi viuendi non erit diuerſa meta. Denarius erit ipſemet Deus, omnibus exhibitus, licet eo non omnes æque fruemur. Indicat inſuper Chriſtus, fieri iuſte, vt vna huius hora æquetur toti diei illius, in mercedis gloriæ menſura. Vnam horam laborauit Stephanus, quæ multis aliorum diebus æqua- tur. Placuit Deo, eum non amplius manere, et ei dare gloriam, ſicut aliis, qui multos annos laborarunt. Ita reſpondet pater familias, Volo huic dare, ſicut tibi. Cogitabis ergo, Caluine, ibi non agi de fidei, aut ope- rum varia qualitate, ſed tantum agi de temporis diutur- nitate. Retundit ibi Chriſtus Iudæorum ſupercilium, qui ob id ,„ quod tamdiu in lege laborarunt, videban- tur aliis nuper vocatis largius remunerandi. Imo no- uiſſimi vocati accipiunt primi mercedem. Nam fſui la- boris mercedem non acceperunt prophetæ, donec ve- nerunt apoſtoli, qui in labores eorum introierunt. Pri- mi nos accipimus, qui hic viuentes accipimus. EPISTOLA TRICESIMA. PAres Chriſtianis facis vulgares Iudæos, quia ſcribit Paulus„ eos omnes eandem eſcam ſpiri- tualem comediſfe, omnes eundem potum ſpi- ritualem vidiffe, et omnes in mari baptiza- T. 3. tos 662¾ EPISTO L A E. tos fuiſſe. I. Cor. 10. Pares illi omnes ſunt vobis, æεque carnalibus, quibus pariter ignotum eſt aduentus Chriſti cæleſte beneficium: qui in cæna nihil mandu- catis, niſi tropos: et qui baptiſmum eſſe facitis, vt ceremoniam Leuiticam, ſignum rei, quæ non eſt. Pa- resne regenitis erant illi, qui omnes erant improbi? Qui omnes in deſerto ob impietatem ſuam perierunt, exceptis ſolum duobus? Controuerſiam hanc præclare dirimit Chriſtus Ioan. 6. dicens, Non ſicut manduca- uerunt patres veſtri. Ergo illi non manducauerunt, ſicut nos manducamus. Illi manducantes moriebantur, nos manducantes iugiter viuimus. Immortali cibo nu- triti, immortalem vitam nos viuimus, ſi perſeueremus. Noua eſt et cæleſtis hæc vita immortalis, quam Chri- ſtus nobis induxit. Pro terreſtribus ipſe intulit cæle- ſtia, Ioan. 3. et 6. Fœdere nouo viam nouam, Heb. 10. omnia noua. 2. Cor. 5. Adde, quod eodem ca- pite, 1. Cor. 10. vocat Paulus Ifraëlem carnalem, ad differentiam ſpiritualis: ergo differentia eſt. Ea omnia, ait, in figura illis contigiſſe: ergo non erat ibi veri- tas: ergo differentia eſt inter figuram et figuratum. Præterea apoſtolus ipſe aperte docet, eos omnes ean- dem inter ſe eſcam comediſſe, tam bonos, quam ma- los, non eandem nobiscum, nec hoc ad rem facit. Docet Paulus, ex paritate cibi non fuiſſe inter eos pa- rem electionem, ſicut nec inter nos. Doctrinam nobis ibi dat, ne ob cibum illum inſoleſcamus, et reprobi interim efficiamur, vt præcedenti capite concluſerat. Ad quam rem pertinenter adducit exemplum ex veteri ſigura. Sicut illi omnes, inquit, pari cibo veſcentes non pariter Deo placuerunt, ita nobis eſt cauendum. Sicut illi, qui figuram gerebant noſtri baptiſmi et cænæ, ob ſequuta ſcelera perierunt: ita nobis eſt cauendum, ne ſimilibus flagitiis pereamus, poſtquam baptizati fuerimus, et Chriſtum eundem manducauerimus. Poteſt ne poſtea perire, qui Chriſtum ſemel mandu- cauit? Non poteſt, ſi perſeueret. Alloqui poteſt fie- ri re- r = int nodi Anenm i mnd Aeitks, elt. N imptobi! petierun, preckne manduer. Hcauerun riebantn cbo . euetenn un Ci⸗ tulit erl⸗ Uun Ei eoden el nelen, 4 Eaomti t ibi der lgurumn nnes en⸗ Juam fem a. et eN Num n et tenti nelulen. e ſeti Veſcens Aenelin et cene Amendnn⸗ prini erinne PiN tel iſ⸗ EPISTOLA F. 663 à reprobus, vt ibi docet Paulus: et qui ſtat, cadere poteſt, vb ibidem ſubnectit. Poteſt homo ſemel in Chriſto regenitus poſtea relabi Heb. 6. ab arbore ex- ſcindi. Ro. II. ad mortem peccare I. Ioan. 5. Quan- quam nemo niſi vere regenitus, carnem Chriſti man- ducet, manducare tamen quis iuſte poteſt, et poſtea lapſus perire. Perire diximus eos;, qui per opera carnis, et ſuperuenientem infidelitatem extinguunt ſpi- ritum fidei. Ideo per carni contrarias ſpiritus actio- nes, nos oportet in charitate firmari, orationibus et jeiuniis ſpiritu fidei foueri, et carne mortificata ma- gis viuificari. Ita Petrus ait, nos per facta hæc et alia ſimilia, quæ ipſe narrat, debere operam dare, vt vocationem, et electionem noſtram firmam efficiamus. 2. Pet. I. Periclitabitur omnino, qui hæc intermiſe- rit, et fient poſteriora deteriora primis, ſi relabatur. Relapſus hic liberum hominem oſtendit, qui ob id a- crius punitur. Relapſum hunc docet Chriſtus, dicens, palmitem ipſi inſitum, ſi fructum non ferat, tolli. Pal- mes, qui viridis erat, et in Chriſto manebat, poſtea ſublatus areſcit Ioan. 15. Candelabrum, quod luce- bat, extinguitur, apoc. 2. et 3. Per fidem Chriſti exit immundus ſpiritus ab homine, et poſtea reuertitur. Matth. I2. Effugit quis inquinamenta mundi per fi- dem ſeruatoris leſu Chriſti, et rurſus eis inuolu- tus ſuperatur. 2. Pet. 2. Non debet tibi abſo- num videri, quod particeps Chriſti factus ali- quis, poſtea damnetur: etiam ſi in eius nomine prophetarit, et virtutes ediderit. Matth. 7. Sicut àb initio fſünt omnes facti participes eiusdem in- nati ſpiritus Dei, et nihilominus plurimi damnan- tur: ita poſtea ſunt plerique facti participes eius- dem ſpiritus Chriſti, et nihilominus damnantur. Saul et Salomon ad tempus fuerunt Deo probati, et bono ſpiritu imbuti: quem poſtea male ſer- uantes, juſtitiam perdiderunt. Iuſtitiam olim perdi T. 4. et reſti⸗ 664 EP ISTO L A E. et reſtitui docet Ezechiel, cap. 18. et 33. Quis neget, juſtitiam poſſe perdi, qui videt eam in Adamo perdi- tam? Vsque ad mortem ideo exigitur perſeuerantia et fidelitas, Matth. 10. 24. et apoc. 2. Alioqui, quod habet quis, tolletur ab eo. Sed ad Iſraëlitas reuertor. Eos tu non eandem inter ſe, ſed eandem nobiſcum eſ- cam manducaſſe, ex Paulo contendis: vt hoc vno telo omnia proſternas, et cælum cum terra confundas. Sed cogita melius, et Paulum aliter intelliges. Qùoquo mo- do tu accipias, reſponſto facilis eſt. Sicut figura dici- tur idem cum re, quam figurat, ita cibus ille eſt idem eum iſto: ſicut Chriſtus dicitur Salomon, et Salomon Chriſtus. Eadem ratione dicitur cibus ille ſpiritualis, ob ſpiritualis myſterii allegoriam. Lex ipſa Paulo dicitur ſpiritualis, quia ſpiritu Dei prolata, contra carnem ipſam internum ſpiritus motum et affectum exigebat. Ro. 7. Alia item ratione, ob contentum myſterium, erant ce- remoniæ ſpirituales et manna cibus ſpiritualis. Si ex hiſtoria elicias allegoriam, vt elicit Paulus, quicquid eſt in lege, ea conſideratione dicetur ſpirituale, quia eſt fi- gura rei ſpiritualis. Exinde vero peſſime tu concludis, eos eſſe nobis æquales: imo gloriæ aduentus Chriſti plurimum detrahis. Dabit tibi dominus, vt horum o- mnium intellectum bonum accipias, ſpiritu ipſo verita- tis ductus, per Ieſum Chriſtum, et Deum patrem. Amen. SIGNA SEXAGINTA REGNI Antichriſti, et reuelatio eius, iam nunc præſens. PRimum ſignum, Orbis perturbatio, et conſumma- ta tribulatio. Matth. 24. et Lucæ 2 I. Antichriſti tem- pus hinc colligere docet Chriſtus. Secundum ſignum, PapaChriſto contraria docet, Chri- ſto contraria facit, et regnum eius occupat: ergo Anti- chriſtus eſt. Ab euidentia facti ſumitur argumentum. Tertium ſignum, Vſque ad regnumbPapatus ſemper creuit Chri- Chri Digit tinen elt, n mann titen exere Nn ſed elle eſt, chrig crli, te ticis ſeend eins ua⸗ dt ner o Pell. erautine gi, gel tenerte biſcun e e Vo i Ndg. Kl oquo m. Gura d⸗ e eſt iten 1 Alonen kitualssh lo Cicint penniptn bat. M,. ,ckalt lis. Kr icgiiti guiett conclvct is Chin horum-. lo relir. en Ane I onfummr. riſti ten . m ANTICHRISTI SIGNA. 66 5 Chriſtianiſmus, et a regno Papatus ſemper decreuit. Digitus eſt Dei, et punitio inſignis. Quartum ſignum, Sub eo regno nemo cognouit, ho- minem eſſe ex patre Deo genitum. Antichriſti regnum eſt, non cognoſcere Chriſtum, vt ait Ioannes. Quintum fignum, In exercitu Romanorum contra terrenam Ieruſalem figurauit Chriſtus exercitum Ro- manum Antichriſti, qui eccleſiam Dei, cæleſtem ciui- tatem, et regnum Chriſti deſolaret: quemadmodum in exercitu Antiochi idem figurauit Daniel. Sextum ſignum, Tanta eſt tyrannis Antiochi noſtri, vt nemo audeat vera loqui, nemo librum Dei legere, ſed ſtrenue adulari, ne comburatur. Septimum ſignum, Quod inducendi ſub Antichriſto eſſent in errorem quaſi etiam electi. Quotus quiſque eſt, qui Papatum agnoſcendo non errarit? Octauum ſignum, Prius debere in gentes diuulgari euangelium, ait Chriſtus, quam veniret Antichriſtus, Marci. 13. Ergo mox venturum indicauit. Mox fu- turum aiunt Paulus et Ioannes. Nonum ſignum, Prius, ait Chriſtus, tradendos apo- ſtolos et diſcipulos ante reges et præſides, quam veni- ret Antichriſtus. Ergo ſtatim venturum ſignificauit. Decimum ſignum, In diebus illis, inquit, poſt ve- ſtram afflictionem, ſol Chriſtus obſcurabitur, eccleſia non dabit ſplendorem ſuum, ſtellæ cæli decident. Ecce dies Antichriſti, et eccleſiæ abolitum ſplendorem, oc- ciſis apoſtolis, et diſcipulis. Vngdecimum fignum, Deſtructa iam terrena Ieruſa- lem, hæc verba obſcurationis repetit Ioannes, ad Anti- chriſtum referens, et dicens, tempus prope eſſe. Stellæ cæli, veri gloriæ Chriſti præcones, iam ceciderunt. Et exercitus cæli, angeli ipſi, admodum funt commoti. Duodec. ſignum, Ex multis legis figuris, et prophe- ticis ſcriptis oſtenditur, poſt illud piorum hominum ſeculum illico fore Antichriſti, et ſacrificulorum eius apoſtaſiam. Vt poſt duodecim fontes, et ſep- tuaginta palmas, poſt viros illos, qui viderunt ma- T. §5. 4 Z gnalia SS6 ANTICIHRISTI SIGXN A. gnalia Dei, ſequuta eſt mox generatio praua. . Decimum tertium ſignum, Abominatio deſolationis ſtans in loco ſancto. Animaduerte primo, quare dixit locum ſanctum. Nec terrena Ieruſalem, nec Iudaicum eius templum, iam reprobatum, erat locus ſanctus, venientibus Romanis, ſicut erat vere eccleſia Chriſti ſancta, quando eſt ab Antichriſto occupata. Decimum quartum fignum, Abominatio nunquam talis fuit, nunquam tanta abominabilium idolorum pol- lutio. Idolum ſacris literis dicitur abominatio, res Deo mazxime exoſa, et abominabilis. Decimum quintum ſignum, Deſolatio nunquam talis fuit, ſpiritualium omnium gratiarum deſolatio, verorum ſpiritus miniſteriorum deſolatio, et in laruas alias con- uerſio. Sicut Antiochi exercitus dictus eſt abominatio deſolationis, abominabili via deſolans figuralem Moſis cultum: ita exercitus Antichriſti multo abominabilius deſolauit verum chriſti cultum. Decimum ſextum ſignum, Ex ferreo Romanorum imperio oriturum erat cornu Antichriſti, quod alia eiusdem imperii cornua deprimeret, Dani. 7. Decimum ſeptimum ſignum, Tempus regni anno- rum mille ducentorum ſexaginta, in quo pulchre con- ueniunt Daniel et Ioannes. Quamuis poſt Chriſtum mox cæpit Antichriſti myſterium: vere tamen emicuit, eſt ſtabilitum eſt regnum, tempore Sylueſtri et Conſtan- tini. Quo tempore eſt mox œcumenico concilio a no- bis ereptus filius Dei, fugata eccleſia, et abominationes omnes legibus decretæ. Hinc tranſierunt tempus et tem- pora et dimidium temporis, anni mille ducenti ſexaginta. Decimum octauum ſignum, Sicut Chriſtus ad tres an- nos cum dimidio docuit, et ad cæleſtia ædificauit: ita Pa- pa ad tres annos cum dimidio cæleſtem doctrinam Chri- ſti deſtruxit. Decimum nonum ſignum, Ad tres annos cum dimidio eſſe claudendum cælum, ex Elia ſignum eſt manifeſtum. Viceſimum ſignum, Menſium quadraginta duorum eſt eadem deſolatio, et eccleſiæ conculcatio, apoc. I1I. 12. et 13. Viceſi- Vie dio ia et pro firitu Vie et den poſt 0 licet: bene 0 m Vi⸗ partun dibus Ppoc. V eccle ſtus V beſti⸗ Vi guoc Vi temp V wins Diebe Dore, tmtem ſti ſit Titun Chrit T Den illo Müll elolrine guare in e Iudiiee us ſinen, eſia Chrin önv lorumer linatio, Equumt io, Verot 8 Ainse⸗ bommiortn len M otminudi Bommanon vod 41 7. egni mme Ulehre cn 1 Ci u en enii et Colka⸗ cilo 21 pinetie gsette⸗ ilengi⸗ A teit⸗ lit: in 1 lun . mainiin itelt wori nt⸗ 111 Pieel ANTICHRISTI SIGNA. 667 Viceſimum primum ſignum, Ad tres dies cum dimi- dio iacuerunt cadauera Moſis et Eliæ. apoc. II. Legis et prophetarum habent Papiſtæ literam, vt cadauer, et ſpiritum non intelligunt, litera Iudaizantes. Viceſimum ſecundum ſignum, Quod in ſolitudinem et deſerta loca fugiendum fuit hoc toto tempore, vt poſt Chriſtum ait Ioannes. Nullibi hactenus licuit, nec licet adhuc, eccleſiam veram congregare. Si qui ſunt bene ſentientes, ſeorſim per deſerta et ſolitarii Htitant, ob maximam perſequutionis tyrannidem. Viceſimum tertium ſignum, Partus eccleſiæ, eſt poſt partum fuga. Cum primum peperit eccleſia, et in cor- dibus credentium Chriſtum generauit, fugata eſt, apoc. 12. Viceſimum quartum ſignum, Raptus filii Dei, cum eccleſiæ fuga. Ab eo tempore non amplius fuit Chri- ſtus nobiſcum, vt ait ibi Ioannes. Viceſimum quintum ſignum, Quod draco coronatam beſtiam in Papali ſede collocauit, apoc. 13. Viceſimum ſextum ſignum, Tres ſpiritus blaſphemiæ, quod trinitariorum illuſiones fecerunt, apoc. 16. Viceſimum ſeptimum ſignum, Homo peccator in templo Dei ſedens, quafſi Deus in terris. 2. Theſf. 2. Viceſimum octauum ſignum, Myſterium iniquitatis huius Papæ, hominis peccatoris, quod iam tunc inci- piebat, vt ait ibi Paulus. Quia ab apoſtolorum tem- pore, et ex ipſa apoſtolorum perſona, hanc authori- tatem ſibi ſumit, magno iniquitatis myſterio. Viceſimum nouum ſignum, Quod ſpiritu oris Chri- ſti ſit conficiendus hic homo peccator, id eſt, per ſpi- rituales Chriſti miniſtros, per quos aget ſpiritus oris Chriſti veritatem illuſtrans. Triceſimum ſignum, Michaélis et angelorum pugna, Dani. 12. et apoc. 12. In tempore illo regni Antichriſti, ait Daniel, poſt annos mille ducentos ſexaginta regni eius, conſurget Michaéël 669 ANTICHRISTI SIGNA. Michaël ſtans pro filiis populi Dei, et erit tempus maximæ anguſtiæ. Vidit Ioannes futuram poſt annos mille ducentos ſexaginta, hanc cæleſtem pugnam. Ceæe- leſtia et terreſtria contra draconem, et Antichriſtum iam mouentur. Sanctos altiſſimos hic pugnaturos ait Daniel. Triceſimum primum ſignum, Quod cornu ill ud Ro- manum deſtruendum loqueretur grandia, vt legimus apud eundem Danielem. Triceſimum ſecundum, Quod mutaret tempora et leges ex parte Dei. Ibidem. . Triceſimum tertium, Quod terram ſibi ſuiſque diuide- ret, et inſigne palatium vdiſi caret in loco ſancto, ibidem. Triceſimum quartum, Quod Deum patrum ſuorum non intelligeret, et per ſua ſophiſmata veritatem pro- ſterneret. Ibidem. Triceſimum quintum, Quod per ipſum ſit ablata iu- gis oblatio, continua Chriſti communicatio, teſte eo- dem Daniele. Triceſimum ſextum, Quod in eæleſtibus, terreſtri- bus, et infernalibus poteſtatem habeat, claues putei abyſſi, infernaliſque dæmonis poteſtatem, apoc. 9. et 13. Triceſimum ſeptimum ſignum, Ecce hic, ecce illic. Hic indulgentia, illic remiſſio. Hic locus et ille ſan- ctificatur. Ecce in deſerto eſt ſacellum ſanctum, in penetralibus eſt cadauer. Triceſimum octauum ſignum, Veræ iuſtitiæ tandem eruditio, dicto ca. Dan. I12. Nunc videmus homines intelligere, quæ ſit illa Chriſti fides iuſtificans, quæ nun- quam eſt in baptiſmo cognita. Triceſfimum nonum ſignum, Qui iuſtitiam hanc do- cent, ſunt lucernæ, vt ſplendor firmamenti. Ibidem. Quadrageſimum ſignum, Nunc vere docentur ad vi- tam æternam expergiſcere homines, qui antea dormie- bant in puluere terræ, vt ibidem ait Daniel. Præſens nunc datur vita æterna, quæ Antichriſti ſeculo neſcisbatur. Quadrageſimum primum ſignum, Roma declaratur eſſe Babylon, vt multis eſt iam oſtenſum. Quadrageſimum ſecundum ſignum, Quod in Babylone ſedet ſecet Ou⸗ Per 1 u ſcortat Qus Waiq u negoei rerumm e fuit 11, d Vera un et im tt idol lt, et un Tanita Inann 0 G Dleud tempe Ou lbor⸗ thema Mines Gui Geris ciar. Gicto On cOnfi legn 3 Plica (it erit tene Pokt m. lgnam. hriſtunir ait Dandl ill udhe Vt km tennpont iigvekti⸗ ao, bice runmn ſucrr ritaten ge ſtebliui⸗ io, teke e⸗ 8 tentek Clines e ſunctun, tiz tnii is konin 8, Ce mn hane d biden. * ANTICHRISTI SIGNA. 669 ſedet coronata beſtia, purpurata, et auro plena, apoc. 1 7. Quadrageſimum tertium, Quod in ea eſt regnum ſu- per reges terræ. Ibidem. Quadrageſimum quartum, Quod eius veneficiis et frortationibus errant gentes. apoc. 18. Quadrageſimum quintum, Quod mercatores terræ Vndique ad eam nauigant. Ibidem. Quadrageſimum ſextum, Quod ibi eſt mercatura et negociatio, animarum hominum, et aliarum omnium rerum deſiderabilium. Ibidem. Quadrageſimum ſeptimum, Quod defectio maxima fuit, quando cœpit Beſtiæ regnum. Tunc defecit eccle- ſia, defecit imperium a Roma. Tunc fuit defectio a vera fide Chriſti, ſubortis tribus diis. 2. Theſl. 2. Quadrageſimum octauum ſignum, Adorario beſtiæ et imaginum, quam quotidie videmus apo. .Paſtor et idolum dicitur apud Zachariam: quia ipte adora- tur, et idola nos adorare facit. Quadrageſimum nonum ſignum. Quod paſtor ille vanitatis habet duos gladios, quibus corpus et ani- mam occidit Quinquageſimum ſgnum, Quod ipſius adoratores pſeudoprophetæ habent duo cornua, duas poteſtates, temporalem et ſpiritualem. Quinquageſimum primum ſignum, Quod plurimum ipſi laborant in defendendo Beſtiæ authoritatem, ignem ana- thematum facientes de cælo in terram deſcendere, vt ho- mines concrementur, qui Beſtiam adorare nolunt. Ibidem. Quinquageſimum ſecundum ſignum, ſuſceptio chara- Geris in fronte et manibus, vt liceat in eccleſia nego- ciari. Ita Papa ſuos conſecrat, et ita prædixit Ioannes dicto cap. 13. Quinquageſimum tertium ſignum, Ceremoniarum confictarum ſeruitus immenſa, pluſquam Iudaica, ſacri- lega furta. Quinquageſimmm quartum ſignum, Multi- plicatio vitiorum. Quoniam abundabit ini- quitas, refrigeſcet charitas. Antichri- . ſti ſignum 670 ANTIC HRISTI SIGXNA. ſti ſignum hoc dedit Chriſtus. Et Paulus ait, fore volupta- täm amantes, auaros, faſtuoſos, habentes formam pieta- tis, quorum Deus venter eſt. Quinquageſimum quintum ſignum, Impoſtura hy- pocritarum prohibentium matrimonium, et iubentium abſtinere a cibis. I. Timot. 4. Quinquageſimum ſextum, Quod diſcrimen religioſum faciunt inter diem et diem, inter veſtimentum et veſti- mentum, inter capillum et raſuram. Religioſas 5s- Gononεâαες vocat Paulus. Quinquageſimum ſeptimum, Doctrinæ hominum, et traditiones humanæ in maximo precio. Acrius punitur traditionem tranſgrediens, quam qui verbum Dei. Quinquageſimum octauum ſignum, Contemptus ſanæ doctrinæ. Tace, aiunt, ne loquaris in nomine domini. Tempus Antichriſti deſcribitur, quo ſanam doctrinam non ſuſtinebunt. 2. Timot. 4. . Quinquageſimum nonum ſignum, Clauſio libri, Tot ſigil- lis clauſus eſt liber Dei, vt non ſit, qui intelligat. Sed agnus qui occiſus eſt, eum nunc incipit aperire, teſte Ioanne. Sexageſimum, vltimum, et omnium deterrimum ſi- gnum. Beſtia vincit ſanctos et occidit eos, Dani. 7, et apoc. 1I3. Imo ſanguine ſanctorum inebriatur, apo. 17. et I8. Sed audiet Deus clamorem animarum apoc. 6. et 7. Non ſolum ſexaginta, ſed pluſquam ſexcenta alia ſigna colliges, ex Ieroboam, Achab, Nabuchodonoſor, Antio- cho, et aliis impiis: ex beſtiis illis in Babylone futuris, ex Chananæorum, Aegyptiorum, ac reliquorum omnium idolis, et abominationibus, vſque ad Sodomiam, et Gi- gantes, quæ omnia ſunt in Antichriſto completa. CONCLVSIO. Quisquis vere credit, Papam eſſe Antichriſtum, vere quoque credet, Papiſticam trinitatem, Pædobaptiſ- mum, et alia Papatus ſacramenta, eſſe doctrinas dæ- moniorum. OChriſte Ieſu, fili Dei, liberator clementiſſi- me, qui toties populum ab anguſtiis liberaſti, libera nos miſeros ab hac Babylonica Antichriſti captiuita- te, ab hypocriſi eius, tyrannide, et idololatria. Amen. De myſte- D l pin Ceibit, in avo ſeniore ilpn linctio Certiſin et, n Hncere tamen bis 0 Mun, lie Pr Crinan ibis, lcetp IMnis lies, ſenpe ,. ſeni Verkun Ceren Oblen 4. repol. tman hier poktun he t inbentun nreligotn tum etrek iolis Nr bomminone Ttins ponin nDei temptushn mine donin n dockinn bri,lotet 1t. denn te loante. ettimm: Dani. 9 tur, 1ol poe⸗ Eta diuln olot, ne ſutunill nium, l leta. riſtn c Pedobiyt⸗ hCtrind ⸗ crmn 11 i,l , In⸗ i i. nrit. Nie Nenſß D E MYSTLERIO TRINITATIS ET VETERVM diſciplina, ad Philippum Melan- chthonem, et eius col- legas, APOLOGIA. Dnnei falſi me reum incuſas, Philippe, id primo falſum exiſtimas, quod ſumma veritas præ- ſcribit, Eſſe hominem ex Deo genitum, filium verum, in quo pater fubſiſtit, Irenæum inſuper ac reliquos ſeniores, me falſo adducere criminaris, cum eos idipſfum ſenſiſſe contendo. In verbo, non realem di- ſtinctionem, ſed Chriſtum apud Deum. Dogma tam certiſſimum, quam ſacratiſſimum, non ab Irenæo pen- det, non ab humanis oraculis, ſed diuinis omnibus ſyncere ſumptis, abſque alio ſophiſmate. Irenæum tamen hic reuerebor, et tibi hoſtem eſſe, in omni- bus oſtendam. Ignatium item, Polycarpum, Iuſti- num, Clementem, ac etiam Tertullianum, quanquam hic procul dilabatur. Degenerare iam puram do- drinam, ſimul et pietatem, in aliis quoque dogma- tibus, inimico vndique miſcente zizania, vndique licet palam conſpicere. In ipſa Romana eccleſia, o- mnis nequitiæ principe, id abunde teſtantur ambitio- nes, ſchiſmata, et reliqua figmenta, a malo ſpiritu ſemper inducta, Iudaiciſque legibus iam tunc decre- ta. Vnde illi tempore Victoris, a quo ſpiritu tam ſæui conflictus et anathemata eccleſi? Romanæ, ad- uerſus eximios Aſiæ et Africæ epiſcopos, ob ſolam ceremonialem picturam, de falſiſſima illa paſchatis obſeruatione? Seditioſe degeneratum eſt, ſicut et olim 672 A PO& LO, G I A. olim, eum primum exiuimus de Aegypto, cum primum tranſiuimus duodecim fontes aquarum, et ſeptuaginta palmas, cum primum defuerunt primi duces. Ita poſt apoſtolos et diſcipulos fuiſſe eccleſiam defenſoribus Veritatis deſtitutam, et vacuam, habetur in hiſtoria ec- cleſiaſtica, libro tertio, cap. triceſimo ſecundo. Id pro- phetice nouit Paulus, poſt ipſius diſceſſum ingreſſuros confeſtim lupos, et Antichriſtum in templo Dei mox col- locandum, acto. 20. et 2. Theſſ. 2. Euidentiſſima ſexa- ginta ſigna defectionis eccleſiæ, et veritatis, poſt apoſto- licam prædicationem, cito perituræ, ex Chriſto ipſo, et eius diſcipulis ego ſatis indicaui. Mira ſemper fuit cor- pori, et ſpiritui hominum imperandi Romana laſciuia, ta- metſi non illico eccleſiis aliis omnibus imperarit. Non eſt veritas omnino fugata, donec cœpit beſtiæ regnum, in quo penitus vicerunt Antichriſti illuſiones, tres illi dæmoniorum ſpiritus, quos in eo regno præualituros, docet Ioannis reuelatio. Miro draconis artificio mere- trix magna Babylon, vt orbis prouincias olim occupabat, ita inter diſſipatas eccleſias, myſterium iniquitatis age- bat, totius terræ primatum ambiens, vt in templo Dei quaſi Deus ſederet Antichriſtus. Quod per tempus et tempora, et dimidium temporis obtinuit. Impleta vero ſunt omnia. Reuelante Deo, iam cognoſcuntur illius impoſturæ, quas ſenſim tunc componebat, vt ita pPræceptis auctis, augeretur ſenſim Papalis authoritas. Vetus hiſtoria ſi communes ſenſus habeamus, de aug- mento huius Romani cornu pulchre nos monet: et quid de diuino Chriſti myſterio ſenſerint primi diſci- puli. Vtinam prioris ſeculi presbyterorum extarent ſcripta omnia: quanquam non opus ſit, cum diuina abunde ſuſſiciant, quibus eſt potius credendum. Cre- damus tamen ſenioribus, quos et in hac cauſa tu ci- tas. Si eis tu crederes, Philippe, et apoſtolicam tradi- tionem olfaceres, non tam turpiter aberrares, nedum in hac re, ſed et in pleriſque aliis, vt ad te nunc reuerſus intelliges. Quanquaâm in ſeruo arbitrio non tantum tu inſa mprimmn eptunrint . In ſenloride hilſtorizer 0. I N⸗ ingreſlute eimo. illinaſen voſtapoke ſſo idde er fiten⸗ leleinint⸗ erarit Ne ien keonun, es leii teuelimn, iſcio ner⸗ Ceelpedt iitnis tennle Per temn 1 INyt . gvomn ebet Ki Athoris e 2 A POL O G I A. 6/73 inſanias, quantum Lutherus et Caluinus, in reliquis ta- men fere par eſt inſania. Vnius Dei diſſectio, veræ fidei Chriſti abnegatio, bonorum operum deſtructio, legis cum euangelio, et Iudæi cum Chriſtiano confuſio. Opera bona nihil ad peccati cuiuſuis remiſſionem nec Ethnicos nec Iudæo, nec Chriſtiano, vnquam profuiſſe, omnes af- firmatis. Legis fictitios vſus, et impoſſibiles, pro veſtra libidine componitis. In veteris et noui teſtamenti doctri- na meras fabulas adducitis. Ignoratis, Chriſtum veniſſe, eſſe ad gloriam regni reſuſcitatum, et reſurrectionis eius gloriam aliquid noui contuliſſe. Tale vultis eſſe nobis euangelium, quale fuit olim Iudæis et Gentibus, vt nihil amplius nunc habeat Chriſtianus, quam olim Iudæus. In precibus veſtris Deum temere in ius vocatis, vt promiſſa ſeruet, quaſi ex debito vobis obligatum, et quaſi non am- plius nobis, quam ludæis ille præſtiterit. Non intelligi- tis, aliam fuiſſe olim implendarum, aliam nunc eſſe imple- tarum promiſſionum rationem: vt orationes noſtræ eſſe nunc debeant gratiarum actiones cum petitionibus, quas docet Chriſtus. Non agnoſcitis, in veteri ſcriptura eſſe alium internum ſpiritus, alium externum literæ ſenſum: quia neſcitis, eſſe ſcriptum librum intus et extra, apoc. 5. et Ezech. 2. Neſcitis, eſſe verbum Dei gladium vtrinque ſcindentem, Heb. 4. Neſfcitis in theſauro illo eſſe noua et vetera, Matth. 13. Quare Paulus diſcernit vetuſtatem. literæ a nouitate ſpiritus? Vetuſtas prius fuit, et noui- tas nunc eſt. An non in legis litera, et nuda hiſtoria, erant typi, figuræ, et vmbræ futurorum per Chriſtum ſpiritualium myſteriorum? Quando ait Deus, Ero ei in pa- trem, an non ad literam intelligitur ibijsalomon? Quando ait Moſes, Prophetam mei ſimilem ſuſcitabit vos Deus: an non talis propheta in lege fuit Ioſue, et quis eius ſucceſ- ſor? Si veritas eſt in Chriſto, iam ſequitur interpretatio duplex, iuxta literam et ſpiritum, figuram et veritatem. Veſter error locis aliis innumeris eſt a me abunde impro- batus. Improbatur paſſim ab Irenæo et veteribus omni- dus, qui ſemper docent, fuiſſe ibi vmbras, et præſigura- V. tiones 674 APO LO G I A. tiones futurorum. Vetuſtatem literæ fuiſſe decalo- gum ipſum, nunc eo fſublato, eſſe nouitatem ſpiritus. quod aperte docet Paulus, vos confunditis. Iniuriam maximam facitis Apoſtolo, ipſius authoritate contra ipfum abutentes. Ad legem Moſis ſeruandam eum vultis teneri, et eam nunquam implere poſſe. De qua re ſcripfſi ſatis ad Caluinum, epiſtola viceſima ter- tia, et aliis ſequentibus. Non vos pudet, doctrinam Chriſti, quæ tota eſt ſpiritualis, æque vocare literam ccidentem, ſicut legem Moſis. Magna eſt ignoran- tia veſtra, ne dicam impudentia, quod pſeudoiudaiſme quodam, totam aduentus Chriſti nouam gratiam con- eulcatis. Magna inſuper impudentia tua, quod omnes omnium temporum eccleſias pro te citas, et probas, cum tibi omnes contradicant. Veteris Chriſti eccle- ſiæ diſciplinam iactas, vt iactant Lutherus et Caluinus, qui docent, eſſe ſeruum arbitrium, et bona opera nihil efficere: cum nemo veterum vnquam ezſtiterit, qui hoc dogma non damnarit. Exceptis Magis et Mani- chæis. Poſt Chriſti aduentum ſolos legimus Magos, qui ſeruum arbitrium docuerint, et operum mercedem negarint, vt iſti negant, magico ſpiritu faſcinati. Ex Ignatio, Clemente, Irenæo, et aliis, vt poſtea citabo. ſimoniana ſecta declarabitur, qualiter Simon magus li- berum negauit arbitrium, et bona opera nihil prodeſſe, dixit. Vobiſcum ille conuenit in damnandis operibus, inuiſibilium Deorum illuſionibus, et pleriſque aliis. Rhetor ille erat, ſophiſta, eloquens, elegantia ſua vin- cere certans. In id quoque vos omnes incumbitis ſolo dictionis lenocinio ſaturati. At ſpiritus ſanctus nunquam per talia organa loquutus eſt. Nunquam eſt vſus ſermonibus, artificis ſuco vario politis, cum ſim- plicem amet, et vulgarem ſermonem. Paulus quoque do- cet, ob eloquentiam ſermonis inaniri vim prædicationis Chriſti. Rhetorica ergo affectata et ſophiſtica veſtra, imminutionem veritatis arguit, et falſitatis varias addu- cit illecebras. Idque magis, quia eſt animis veſtris tam euidens euide monl Uiſibil Iudeæo non i cerben in De homin ſüper Caluin Vt ag Ebein ean prec tas, ſtiſic⸗ Charit ſerua pacto eſſent Deut. Nehe. iurare Ue, et et om tum ſe lilis Ve (i⸗ iplmg tas ſonam Commn Dturis. IIas, er Mrietan e dein⸗ n ſinin, Tniuriane Ate contti ndam eun olle. De delima te⸗ Coctrimmn re litenun ſtigonr. Coiudeihre aatian cor⸗ kod omner et probet Micti eeee . t CAing, openiͤi fätert s et M. nn M⸗ Wetettn Cinnt⸗ ſten citto 1 ng l Nroliſ 8 Ovenbli iſgue ii⸗ tin fum⸗ cuviß s lucn Unquun cul 1. nogleir icnin⸗ tien Fette gis iir Felti liten ALPOLOGI A 675 euidens illuſio, et tam multiplex, in tam impoſſbili monſtro. Deluſi eſtis, et penitus ebrii, qui filium in- uiſibilem, realiter diſtinctum, vobis Deum pingitis. Iudæos et Turcas ais non recte Deum inuocare, quia non inuocant, vt nobis apparuit. At tibi qualis eſt cerberi apparitio? Quale monſtrum tu inuocas? Quid in Deo tu vides? An non propter hominem, et in homine, eſt fubſtantialis apparitio diuina? Ex aliis in- ſuper vos eſſe ebrios, aperte colligitur. Ebrius eſt Caluinus, qui hominem nihil agere volentem monet, Vt agat, nil libere agentem docet, vt libere agat. Ebrius es tu, qui dilectionem Dei veram commendas, eam ais nuſquam eſſe, quaſi de rebus imaginariis præcepta dederit Deus. Si nuſquam eſt vera chari- tas, nuſquam eſt vera fides: imaginaria eſt ergo iu- ſtificatio veſtra. At vero ſicut fidem Deus dat, ita charitatem, et opera bona aliquando dat. Legem ita ſeruare fuit aliqua ratione poſſibile. Iuſſit Deus, vt pacto iurarent homines, ſe facturos ea, quæ nunquam eſſent poſſibilia? Iurabant illi, ſe legem ſeruaturos, Deut. 29. Pſalm. II9. 2. para. I5. Ezech. 16. et Nehe. 10. Quis tam inſanus iuraret, aut quis Deus jurare faceret rem omnino impoſſibilem? Illuſi pla- ne, et ebrii vos eſtis in ea re, et in pleriſque aliis, et omnium maxime in trinitate veſtra, in eo idioma- tum ſophiſmate, quod vos eo concludit, vt fateami- ni, ſpiritum ſanctum in mulo poſſe mori, vt eſt inuiſi- bilis veſter filius in homine mortuus. Circa alios inuiſibilium perſonarum ſyllogiſmos, ipſamque perſonæ deſcriptionem, quanta eſt ebrie- tas? In illa inimaginabilium rerum triade, Per- ſonam definis eſſe inuiſibilem ſubſtantiam, et in- communicabilem. Fictio eſt, et vocis abuſus ſine ſcri- pturis. Ea tamen fictione tu victor fanaticum me cla- mas, et ſycophantam, qui ex omnium linguarum pro- prietatibus, et ex omnibus ſcripturarum locis, in V. 2. quibus 676 APDOIL. O CGIA. X quibus ea vox ponitur, tam in rationali natura, quam eius actionibus. Perſonam dico eſſe faciem, vultum, ſeu rem ipſam apparentem. Ita apud omnes Hebræos Græ- cos et Latinos accipitur perſona, in quo etiam ſignifica- to priſci perſonam in Deo dixerunt. Malus dæmon vos docuit, ita vocibus diuinis, et Deo ipſo ſemper abuti. Ve- ſtrum erat, qui grammatici eſtis, et propriam dicendi ra- tionem profitemini, propriis vti vocabulorum ſignificatis. Vltra hunc perſonarum abuſum, manifeſtus et alius abu- ſus in effigie, forma, et imagine. Abuſus item in proprio ſignificato vocis Xρσ. Abuſus in ſapientiæ vocabulo. Abuſus in ſuppoſitali cumulatione. Abuſus in homuſio. Abuſus in idiomatum communicatione. Abuſus in viſio- ne Dei. Abuſus in generandi et naſcendi vocabulo. Abu- ſus denique in ipſo filii vocabulo. Omnia trinitariorum veſtrorum vocabula ſine ſcripturis ſunt, illuſiones dæ- monum ſunt, et in abuſum detorta. Omitto hic alios tuos in ſacramentis vocum abuſus, et rhetorculas tuas ad tuos pios blanditias. In pædobaptiſmi gratia, iuſtificatione, et adoptione, quantus abuſus? In inferni vocabulo, quantus abuſus? quantaignorantia? Nec vitam, nec mortem, nec infernum intelligitis, nec veram Chriſti liberationem. Quid dicam de regno cælorum, de regno Chriſti inmor- tali, quod intra nos eſt? Quam inſulſe a vobis deluditur? Quam ridicula eſt in vobis interni noui hominis cognitio. Hoc vnum cogita, Philippe, Me nullas vocum nouitates inducere, me nullo ſophismate vti, me nullis ſcripturæ vocibus abuti, vt vos facitis. Nullum ſcripturæ locum ego detorqueo, nulli violentiam facio. Omnia mihi ſyn- cere, ſimpliciter et plane procedunt. Hoc tibi, ſi micam intellectus haberes, magnum eſſet veritatis argumentum. Ofrendit vos, quod contra conſuetudinem ego veſtram loquor. Quaſi non ſit mihi maior habenda cura, vt cum ſa- cris ſcripturis loquar. Adeo eſtis praua conſuetudine faſ- cinati, vt non intelligatis, eſſe vos Deo odibiles ſophiſtas. Sophiſticam tuam perſonarum definitionem paululum ex- pendamus, quales inuiſibiles perſonas in Deo tu cogites. Ego Exot pium erat i cata? cOru commm Alecti⸗ Ad gen ſunt munie triuſi Esne 4 tue: exOr re de Imo num perdi Cetore Natha teg,in UIm in ſtus i- cia ui crpo⸗ Lioner rio, he⸗ um De ili Dud y N hun Gica Dei d XM mort ſed Irt, guut ltum ſe 108 0:. mn ſoniter lemon v rabuti. N Cicendin onifets et disihr Ninpronn e Wciblln in hommin gdnsin ie Abulo. Ae rinitrice hores e lic liestu 6tMuseltt lffeane⸗ lo, uni mottenn iberatone⸗ ikiime 6 delvdtt isengit in Moliut liskeihmm pture bo⸗ nianti⸗ fbi, an Ngonen ego ſeku l, Gtenn Uetucin⸗ 6 ſes pbl ulton — APO I. O GI A. 677 Ego te nec fanaticum, nec ſycophantam, ſed cordatum et pium ita compello. Si ſecunda illa tua inuiſibilis perſona erat incommunicabilis, quo modo eſt homini communi- cata? An non ſpiritus ſanctus eſt Chriſto ſubſtantialiter communicatus? An non apud tuos maiores prima illa communicatur ſecundæ, et ſecunda tertiæ? Contra te di- alecticum, a definito ad definitionem arguo, ſeu a ſpecie ad genus. Si perſonæ definitio eſt per ſubſtantiam, et tres ſunt perſonæ, tres ſunt ſubſtantiæ, et tria entia, incom- municabilia, inuiſibilia. Tergeminus ergo eſt Deus, et triuſios. Eſſentiæ ſeparatæ ſunt, quæ ſibi non communicat. Es ne tu hic faſcinatus, mente captus, et fanaticus? Sed ne recriminationibus ſubterfugere videar, falſæ tuæ accuſationi in omnibus ſatisfaciam, ablgnatio ſumens exordium? De Polvcarpo, et Iuſtino, non eſt quod con- tendamus, cum ſcripta eorum, quæ extant, communia fe- re documenta tradant, neutrius cauſam ſatis inſtruentia. Imo meam ipſi potius inſtruunt, ſimpliciter docentes, v- num eſſe Deum patrem leſu Chriſti. Quod dictum vos, perditiſſimi ſophiſtæ, in alienum ſenſum cauillo quodam detorquetis: quaſi Centurio, Samaritana mulier Martha 2 2 9 Nathanaél, et reliqui omnes, ſancta ruſticitate ita creden- tes, inſaniam veſtram tunc cogitarint. Imo nemo mortali- um inuiſibiles veſtras chimæras tunc nouerat, nec Chri- ſtus ipſe. Hoc tu mihi concedes, potuiſſe tunc quem fidu- cia huius viſi Meſſiæ iuſtificari, abſque ſublimi illa in- corporearum trium rerum metaphyſica. Ioannis con- cionem de verbo non audierat Samaritana, nec centu- rio, nec alii, et tamen credebant, hunc hominem eſſe fili- um Dei, quod tu ita non credis. Sine tropo non potes tu mihi concedere, hunc hominem eſſe filium Dei. Nihil a- pud vos profertur, quod non ſit ſophiſmate inuolutum. Si hunc dicas eſſe filium, ſophiſma vobis eſt. Si Deum dicas eſſe patrem Ieſu Chriſti, ſophiſma eſt. Si filium Dei dicas eſſe hominem, ſophiſma eſt. Si filium dicas ex Maria eſſe genitum, ſophiſma eſt. Si filium dicas eſſe mortuum, ſophiſma eſt. Hic vobis non eſt vere filius, ſed in eo deliteſcit. Filius Dei ita vobis eſt homo, ſic- V. 3. Uut ſpi⸗ 678 ADOLOCIA. ut ſpiritus ſanctus eſt mulus. Si ita vobis ludere li- cet, ſacris vocibus abuti, et Deo monſtri quidlibet im- ponere, licebit dicere, lucem eſſe tenebras. Si hunc, quem videmus, liceat dicere, non eſſe filium, licebit dicere, niuem non eſſe albam: ſicut vobis viſio lucis non eſt viſio, ſed fallax illuſio. Ignatius aperte vbique, ſine tropo, et ſine ſo- phiſmate, vnum docet eſſe Deum patrem altiſſimum, et Ieſum Chriſtum vnigenitum filium eius. Quæ de cæleſtibus nouerat, exponens in epiſtola ad Trallia- nos, ait, ſe cognouiſſe angelorum ordines, regnum do- mini Ieſu Chriſti, et ſuper omnia hæc Dei in compa- rabilitatem. Arguit paſſim diſcipulos Simonis magi, qui Chriſtum dicebant eſſe corpus phantaſticum, ſine vera carne,, et ipſummet eſſe patrem, filium et ſpiri- tum ſanctum. Arguit et Ebionitas, qui Chriſtum ho- minem alienabant a patre. Chriſtus Ignatio eſt mini- ſter patris, et eſt hoc ipſum, quod Deus. Verbum erat vere hypoſtaſis et perſona, quæ ſuſcepit verum corpus, vt ſit totum vnus filius, natus ex Deo et vir- gine. Ilpſe eſt filius vere mortuus, deſcendens ſolus ad inferos, aſcendens cum multitudine ſanctorum, reſuſ- citante eum patre. Filium Dei docet Ignatius eſſe cor- pus illud, quod peperit Maria, Deo in eo habitante. In epiſtola ad Magneſios, hunc Ieſum Chriſtum ait eſſe ante ſecula genitum a patre. Hunc ipfum eſſe ver- bum fubſtantiale, ſubſtantiam genitam, in omnibus bene placentem ſuo genitori. Subſtantiam quoque ipſam verbi olim creatam cum ipſo dicemus. Sequitur ibi Chriſti prædicatio, cum ait Ignatius, Chriſtus et illis, qui longe, et illis, qui prope erant, vnum ſolum verum Deum patrem ſuum annunciauit. In epiſtola ad Tarſenſes, improbans magorum de ipſo Chriſto varias opiniones, ait, ipſum non eſſe illum, qui eſt ſuper omnia Deus, ſed filium ipſius: Deo patri ſuo ſubiectum futurum. Qui et de Deo dixit, quod eſt Deus ſuus, et pater ſuus; vt Deus hominis, ita pater hominis. Et nihilominus hic lIe- ſus erat loderel. iclibetin⸗ Kine umn, licent Viſo huen et ſine t Atitümun (ue & 10d Trilr. tegnun in congr nonis mmn, ſticun, in n et hiit⸗ riltun ke tio et nin . Veru Lepit ſenmn Deo eint ens ſolu un, ins eleon. 0 hubitn ttunir6 n ele Ne n onndu an Non 6. Leguin riſtu6 num ſin n cifi ſo Crh un, li 4 Deo Nl „ an dit, N I6 ie e⸗ APOLOCIA. 679 ſus erat verbum in Deo, faciens omnia iuſſione pa- tris. Creatum verbum ait, creatam ſapientiam. Crea- tam verbum dicitur, non ſolum in perſona Chriſti, ſed et in ipſo Deo erat creatum, conditum et fabri- catum. Ad eundem modum et genitum verbum dici- mus, perſonaliter: ſicut erat perſonaliter formatum et figuratum. Conſtitutio illa in Deo, et fubſtantia- lis exhibitio fuit in Deo huius hominis generatio. Ideo ibi in Deo generatio dici non reali Dei mo- tu, aut in ſeipſum actione, aut paſſiua ſufflatione. Omnis earum motionum terminus eſt ipſa creatura, et in Deo erat ipſa creaturæ conſtitutio. Si legas ſfextam, et feptimam ad Caluinum epiſtolas, te plane docebunt, qualiter ſine motione aliqua fuerit vere in Deo verbum filius, quoad eſſentiam formæ. Sicut in rebus his inferioribus vides, eſſe formam et ma- teriam de ſubſtantia rei: ita in Chriſto erat formalis ſubſtantia filii, deinde materialis ſubſtantia filii, to- tum vnus fübſtantialis filius. Sicut in aliis genera- tionibus, ſemen formale, forma ipſa, ſeu formatrix facultas, ſibi in vtero affingit, et aſſuit materiale corpus: ita verbum Dei, formatrix facultas, ſuſce- pit corpus, eum ſibi adſuens, et formans. Hinc Ignatio ad Trallianos, dicitur verbum induens, for- mans, et faciens ſibi corpus ex virgine. Abſonum vos iudicatis, quod ego formatricem ſeminis vim verbo illi tribuuam, cum abiecétiores alias hominum paſſiones ei vbique tribuatis. Summa hæc eſt, quod ſicut verbum illud nunc fubſtantialiter conformatur homini, ita ab æterno fubſtantialiter habet formam hominis: in qua dicitur ab æterno creatum, geni- tum, formatum, conditum, fabricatum, et expreſ- ſum, ſine aliqua in Deo motione vel agitatione. Talis erat formæ et perſonæ illius ad Chriſtum reſpectus, vt ſicut Chriſtus nunc agit iuſſione patris, ita ibi verbum ageret iuſſione patris, eius perſonam gerente angelo. V 4. Ita Deo 680 APOLOCGIA. Ita Deo creanti aderat ſapientiæ verbum, ſicut ei nunc adeſt Chriſtus, etiam cum angelos erearet. At genitum, inquis, erat illud ſapientiæ verbum. Ge- nitum erat, et erat ipſemet Deus. Eodem modo, quo nune eſt homo genitus, erat ibi verbum genitum. Genitum erat perſonaliter. Genita erat imago, genita idea. Deus erat ab æterno genitor ſpeciei, vt ait liber ſapientiæ. For- ma huius hominis erat ab æterno genita in Deo, ſine reali diſtinctione. Generatio erat in Deo ipſa generationis co- gitatio, ſimul et exhibitio. Generatio erat conſtitutio ge- nerationis, quæ ad generationem tendebat, et vrbis ædi- ficatio, quæ ad ædificationem, ſicut ſapientiæ domus cum ſuis columnis erat ab æterno ædificata. Omnia erant in deo, princeps olim Chriſtus, per quem omnia. Genitum erat verbum, genitus filius dei homo, qui poſtea veniens in mundum, carnem accepit, et induit, ſecundum poten- tiam diuinitatis ſuz. Sequitur deinceps epiſtola ad Philippenſes, in qua Ignatius ait, Vnus eſt Deus pater Chriſti, Vnus eſt domi- nus noſter Ieſus Chriſtus, filius Dei vnigenitus, Vnus eſt ſpiritus ſanctus, quem operabatur in Moſe, prophetis er apoſtolis. Non operabatur Deus ſpiritum ſanctum, vt meram creaturam, ſed erat modus deitatis, quem in men- tibus noſtris Deus operabatur, et Chriſtus operabatur. Non quidem Deus ſeipſum agitat, aut in ſeipſum realiter Ooperatur: ſed modo creaturæ in creatura operans, crea- turam agitat. Operatus eſt vere Chriſtus in nobis peculia- re ſpiritus miniſterium ad ſui regni æconomiam. Opera- tus eſt in nobis conſolatorem internum, externe receden- te magiſtro. Nec refert, ſi dicas, quod Chriſtus ſpiritum ſanctum operatur in nobis, aut quod ſpiritus ipſe ſanctus operatur in nobis. Addit poſtea, Præcepit Chriſtus bapti- Zare in nomine patris, et filii, et ſpiritus ſancti: non in v- num trinomium, vt aiunt, qui ſolum phantaſma Chriſtum dicunt: nec in tres vnius eiuſdemque honoris. Ecce ne- gat, eſſe tres ſimiles res incorporeas, vnius eiuſdemque honoris: ſed filium amplius differre, qui ſit ſubſtantia- liter lter! tram. rum 7 lium! domin trem ſtat. minu paupe tatis illis, igion 6 ſüpy prim ſeri⸗ e0 l ſnp lium LZante Lecun Verus Nocl GMem Dhet Verip illuſo⸗ Afaln betrus Hidem Ioſpi Won erg Doſto⸗ ſhirit trum uen Petr Utei un tbun. 0. Iuo mnn Cenitun den. Den Ntie. N- d, inetell Ationizen ſtitutiog⸗ Vrbistl⸗ domupenn nin erami 1. Geniuu Ken reniens Gumpotr⸗ ſes innn Usettanni⸗ 1, Vnns Nopkeist ſanctun, en inme peribnn. ſum teüin ering/ bsͤpelli nn Ce etecele⸗ 1s itm Nleſimen ſnens tusbir⸗ 10. i⸗ Chtiru Lecel⸗ uſken⸗ hbltmr ſta APDO L O CGI A. 681 liter homo factus. In epiſtola ad Philadelphienſes, con- tra magos ita inuehitur: Si quis Deum legis et propheta- rum vnum prædicauerit, Chriſtum autem negat eſſe fi- lium Dei, mendax eſt. Si'quis confitetur Chriſtum Ieſum dominum, negat autem, Deum legis et prophetarum pa- trem eſſe Chriſti, hic cum Simone mago in veritate non ſtat. Si quis leſum Chriſtum dicit hominem purum, do- minum, et non Deum, non ſapientiam, non verbum, hic pauper eſt ſenſu, ſicut Ebion. Ecce totum Ignatio trini- tatis myſterium, ſine veſtris ſomniis, ſine realitatibus illis, vnitatem Dei lacerantibus, et ſine ſophiſticis idiomatum communicationibus. Clemens nunc audiatur, cuius ſcriptis eſſe quædam ſupperaddita, docet Epiphanius, ac etiam Rufinus. In prima item Clementis adoleſcentia eſt liber ille con- ſcriptus. Veritatis tamen prædicatio integra paſſim in eo legitur. Prima eſt ibi Romæ habita concio Barnabæ, ſimpliciter et ſine aliquo fuco, prædicantis hominem fi- lium Dei, quem in Iudæa viderat, et audierat euangeli- zZantem regnum cælorum. Quid tu ibi Romanus crederes. Secunda eſt ibi Petri concio, illum declarans, qui dicitur verus propheta, qui ſolus animas hominum ita illuminat, vt oculis ſuis viam ſalutis euidenter inſpiciant. Nec poſſe quem de rebus diuinis cognoſcere, niſi ab iſto vero pro- pheta didicerit. Atque ideo inprimis requiri fidem ipſius veri prophetæ, vt ei deinde omnia credas. Ecce ſine trinis illuſionibus veſtris, ſolam hanc veri prophetæ fidem eſſe ad ſalutem etiam Ethnico. Aperte et dilucide exponit ibi Petrus, quis iſte eſt verus propheta, eum ob oculos ponens. Fidem hanc veri prophetæ, ita ſimpliciter enunciatam ple- no ſpiritu hauſit Clemens, ad ſalutem et iuſtificationem. Non plene, inquies, erat tunc inſtructus Clemens. Potuit ergo iuſtificari, ſine illarum rerum inſtructione. Nec a- poſtoli, nec diſcipuli erant plene inſtructi, etiam accepto ſpiritu ſancto, vt ſequuta de Cornelio declarat viſio, Pe- trum inſtruens. Iuſtiſicabantur tamen illi fide ſola illius, quem diuinitate plenumvidebant et credebant. Hinc ait ibi Petrus, Omnis, qui credens Vrohhiete- huic, baptizatur in 5 nomi- 9 682 APDOLOCGIA. nomine ipſius, ſaluus erit, immortalis, et incorrupti- bilis a baptiſmo permanens in regno Chriſti: quo qui carent, inferni pœnas non effugient. Aureum eſt bPetri dictum, nec a te, nec a tuis vnquam intellectum. De- inde Iacobus, vt ibi citatur, continuos dies docebat, hunc leſum eſſe Chriſtum, et id credentes baptizabat. Idipſum alii apoſtoli faciebant. Zachæus de hac fide Ieſu Chriſti ſimpliciter inſtituit Nicetam, et Aquilam, eoôs baptizans. Quis ergo aliam fidem requirat? Vni- uerſam apoſtolorum prædicationem erga Iudæos et Eth- nicos ponit Irenæus lib. 3. cap. 5. et 12. Iudæis, in- quit, prædicabant Ileſum illum, qui ab ipfis crucifixus eſt, eſſe filium Dei iudicem viuorum, et mortuorum. Ethnicis prædicabant vnum eſſe Deum, qui fecit omnia, et huius filium eſſe Ieſum, ſaluatorem credentium? Quare tui euangeliſtæ ita non prædicant? Hanc eſſe iuſtificantem fidem, quare non docent? Si te nunc con- ueniat Scytha, aut ex inſulis nouis Indus quiſpiam, quid credendum ei dices, vt iuſtificetur? Quam fidem ei prædicabis, vt baptizetur? An non hæc eſt vera de Chriſto fides, quam ab Eunucho exigit Philippus? Et a Centurione Petrus? Quam Paulus vbique do- cuit? Quam Deus ipſe de cælo prædicauit? Credere Ieſum Chriſtum eſſe filium Dei, idem tibi eſt, quod credere Carthaginem eſſe euerſam a Romanis. Quaſi hoc credere ſit res ita impertinens, vt Carthago. An non credere Ieſum Chriſtum eſſe filium Dei, eſt credere Prædicationi ipſius dei patris? Obiicis nobis, dæmo- nes credere, Ieſum eſſe filium Dei. Dæmones id cre- dunt verius, quam tu, qui tricipitem cerberum inuiſi- bilem credis. Dæmones credendo formidant, et exclu- ſi ſunt a ſalutis fiducia. Inter mortales vero ſalutis compotes, ſicut nemo poteſt dicere dominum leſum, niſi in ſpiritu ſancto, teſte Paulo: ita nemo poteſt cre- dere, Ieſum eſſe filium Dei, niſi in ſpiritu ſancto. Et tu hoc non credis, nec intelligis. Vtinam verus in te eſ- ſet hic hiſtoricus aſſenſus fortiter intenſus. Sunt ul Ele d tum. Erat ſe tas gen iterum hoe re tekeren Preſſa lum, Volun jamf. Gatn nem, tas ee gitati ſolum actus Deus preſen nalis i tiſs op Actionen ergo et l cre Deo elſl bin eſt Gum ez ech fab Teligda. it Cer Drima benitus. Vt Litatior Rtuit eſt ipſe gcotru. lo i nek en tunn. De Gocehe, Aptincbe. e lme ſe⸗ Aquiln tat? Wi. setbik⸗ deis, in crucißun ortuorun. citommi dentinn Bane d nune an⸗ ihin, Uan kien elt en Plinn bigne (vebe eſ 6. l ngo. 41 celt Ceno- ic e⸗ n inik. et eicl⸗ 0 ſali leinm telt a⸗ . ttl nres nt APOLOCGIA. 683 Sunt quædam alia ſublimiora, quæ didicit Clemens, Eſſe duas æternas voluntates in Deo, verbum et ſpiri- tum. Citat ipſe verba hæc, quaſi a Petro ita prolata. Erat ſemper, et eſt, et erit illud, a quo prima volun- tas genita ſempiternitate conſtat, et ex prima voluntate iterum voluntas: poſt heæc mundus. Ego plane dictum hoc recipio, ad verum hunc prophetam Ieſum ſemper referens, de quo ibi Petrus agit. Ab æ&terno fuit ex- preſſa iam in Deo, voluntas generandi hunc Ieſum fi- lium, verum prophetam. Imo dicitur in Deo genita voluntas, ſicut in te eſt genita voluntas faciendi id, quod jam facere incipis. Ita et ipſe Auguſtinus exponit, tra- ctatu primo in Ioannem dicens X6νο fuiſſe cogitatio- nem, conſilium rei futuræ, ſicut eſt conſilium et volun- tas edificii, nondum facti. Generatio ſermonis erat co- gitatio generationis, cogitatio generans Chriſtum. Non ſolum erat in Deo conſilium et voluntas generandi, ſed actus ipſe generationis in creaturam extenſus. Nam Deus ipſe eſt actus æternus, æternaliter agens in rem præſentem. Cum actu ipſo generationis erat iam perſo- nNalis filius in Deo. Verbum et ſpiritum ita vocat Igna- tius operationem deitatis, non paſſiuam Dei in ſeipſum actionem: ſed qua operatur in creaturam. Operationis ergo et actionis, et generationis Dei terminus realis eſt ipſa creatura, quam glorificat Deus. Dicitur vero in Deo eſſe operatio illa, veluti paſſiua, et in Deo facta: quia eſt in eo conſtitutio ſubſtantialis æterna, et ſecun- dum eam repræſentatio viua. Eam ipſe in ſe operatus eſt, fabricauit, creauit, fecit, generauit, formauit, et reliqua. Ecce ergo in deo genitam præfinitionem, Vt ait Clemens. Hæc erat de Chriſto prima voluntas, prima omnium origo, Chriſtus, cogitatione patris genitus. Vt tu cum ſophiſtis cenſes, Xρα eſt imago, co⸗ gitatione patris genita, imago et effigies rei cogitatæ. Ex tuiſmet verbis conuinceris. Nam res Deo cogitata eſt ipſe homo Chriſtus. Quam tu imaginem cogitas? quam 684 AP OL O GIA. quam effigiem? An non erat ea imago et effigies, in qua videbatur Deus? Ridicule vos fingitis, Deum ſe- ipſum cogitando, alterum ſibi æqualem inuiſibilem pe- periſſe. Quorſum hæc ſtoliditas? Ita ne erat inuiſibilis per inuiſibilem videndus? Indigetne Deus re alia, vt ſeipſum cogitet? Res illa ſecunda inuiſibilis, quomodo ſeipſam cogitat? Stolidius adhuc luditis, Deum per O- Xα ττ⅞ν, amorem ſuipfius, in ſeipſum ſufflare rem ter- tiam. Deliria ſunt. Nam in creaturam erat amor, et co- gitatio Dei, vt creaturam glorificaret. Eorum omnium plenitudo eſt in Chriſto, qui ſolus eſt ipſiſſima imago Dei, effigies Dei, character hypoſtaſis Dei. Totum illud verbi et ſpiritus arcanum erat Chriſti hominis gloria. Hoc ibi cogita, hoc decies mente reuolue, eſſe propter hominem, et in homine ſubſtantialem Dei manifeſtatio- nem et communicationem. Deus eſt ſemper manifeſta- tus, vt homo, et Deus manifeſtatus in homine. Tota verci et ſpiritus deitas eſt in Chriſto, propter quem e- rat in Deo præformata, et per quem eſt orbi data. Ipſe eſt ſcopus et plenitudo. Mihi cum Ioanne plane dicitur X6ρος ſermo referens, relucentia Chriſti, fulgor diui- nus, vt homo conſpiciendus. Erat imago, idealis ratio prolata, in Deo ipfo ita conſiſtens. Hoc primum apud ſe Deus conſtituit, hæc eſt prima voluntas, ſubſtantiali- ter exiſtens. Ex hac voluntate iterum naſcitur alia vo- luntas. Nam hunc verum prophetam volens pater, vult in eo eſſe et per eum nobis dari ſpiritum, ipfſius fub- ſtantiæ modum iam ab initio exhibens. Ecce ſecundam voluntatem, ex prima genitam. Erat ne propterea ex primo filio ſecundus incorporeus filius? Vobis eſt ſe- cundus incorporeus filius. Diſcernere ſi quidem in inui- ſibilibus illis non poteſtis inter proceſſionem, et genera- tionem. Si vobis ſunt illæ res incorporeæ ſimiles et æqua- les, æ&que dicetur tertia filius, ſicut ſecunda. Nobis vero ſfſunt omnia perſpicua, qui hunc hominem dicimus filium, ab &terno genitum. Ibi Deus actu hominem generabat, ſine tempore actu omnia ſpirabat. In Deo ipſo ſeorſim, aut in ſeipſum, non erant motiones realis generatio- nis Is, ſec d ies eun k⸗ len . Wiſbil⸗ in, nomoce herh ten ker l,et⸗ Clonion inun wumill 6 Phi epropet ifeltei⸗ nunitetr. ne, T glent⸗ t. l e cein oot Eii⸗ ls nh uun m Aiu tet, lus i Ntetetd inini⸗ genent⸗ eteche⸗ Pis Neln 8Kiuun gerubie⸗ ſeorinn erni⸗ s APOI. O G I A. 683 ms, aut ſufflationis. Non erant inuiſibiles diſtinctæ res, ſed diuinitatis modi, realiter poſtea diſtinguendi. Irenæus hic commodum prodibit et copioſius omnia nobis exponet. Libro ſecundo, cap. 1 O. voluntates has diſpoſitiones vocat. Nec voluntates has, nec rationem, nec ſpiritum, nec alia Deo attributa, res diſtinctas fie- ri patitur. Eodem libro ſecundo, ca. 16. 17. et 23. improprie et ſuperflue dictum affirmat, eſſe verbi emiſ- ſionem, quaſi radii, a ſole deciſi. Et cap. 18. Virtutes Dei eſſe dicit, Senſum, Verbum, Vitam. Veritatem, Spiritum, Sapientiam, Bonitatem, nec re ipſa differre, cum Deus ſit totus X.να totus ratio, totus ſpiritus, totus ſapientia, et reliqua. Pater ipſe erat νσ vt ait ca. 48. quia tunc non erat realis diſtinctio. Pater Deus proferendo verbum, protulit ſeipſum, exhibendo verbum, exhibuit ſe ipſum. Capite 47. verbum et ſpi- ritum Irenæus vocat myſterium et diſpoſitionem exi- ſtentis Dei. Diſpoſitiones ita vocat, lib. I. cap. 13. Manus Dei alibi vocat verbum et ſpiritum: ſicut Pe- trus lib. 6. Clementis Spiritus, inquit, Dei, quaſi ipſa conditoris manus, lucem ſeparauit a tenebris. Si præ- ſtigium illud metaphyſicum, et realem illam deſtinctio- nem tollas, in reliquis omnibus mox conueniemus. Nil vetat, Deum dicere patrem earum voluntatum, ſicut dicimus, eum eſſe patrem luminum. Ab eo e- nim in nobis naſcitur lumen naturæ, lumen gratiæ, et lumen finalis gloriæ, tria lumina diſtincta. Pater eſt verbi, pater ſpiritus ſancti, pater ſpirituum, lumi- num et gratiarum. Multæ ſunt in eo paternitates et generationes. Genitas in Deo duas voluntates conce- dimus, ac etiam creatas, ficut ſapientia creata dici- tur, non realiter, ſed perſonaliter. Genitum etiam ſpiritum ſanctum, ſicut generationem ſapientiæ ad ſpiritum ſanctum extendit Irenæus lib. 4. cap. 17. et 37. Idem facit Tertullianus libro de carne Chri- ſti aduerfus Hermogenem et aduerfus Praxeam. Spiritum naſci dicimus; ſcut ait Chriſtus, ex ſpiritu 686 A P O L O G IA. ſpiritu naſci ſpiritum. Spiritus ſanctus a patre naſci- tur, procedit, emanat, generatur, creatur. Omnia hæc in diſpoſitione et modo deitatis conſiſtunt. Rea- liter autem a deo patre generatur verus propheta, Ieſus ipſe Chriſtus, qui in verbo erat apud Deum. Ex omnibus ſimul vires collige, ſi nondum tibi ani- mus quieſcit, ſi nondum ſatis intelligis, quid olim erat Xοσα Erat idealis ratio prolata, erat ſermo repræ- ſentans, vt vox proprie ſonat. Irenæus repræſentatio- nem Chriſti vocat. lib. 4. cap. 15. alibi nuncupatio- nem. Erat fulgor diuinus, figura quædam, expreſſa i- mago, character hypoſtaſis Dei, Heb. I. Erat Chriſtus æternus in Deo, vt ait Clemens, in propria perſona viſus. Erat Chriſtus in Deo formatus, ſicut ait Deus, Formaui eum, et faciam, Eſa. 46. Præparatus et præ- formatus erat Chriſtus in Deo, et poſtea manifeſtatus I. Pet. I. Quæ præparatio erat ipſa Dei ratio, erat AXöν†og6, perſonalis ratio. Erat in ra tione, quod eſt ſer- mone prolatum. Erat Salomoni et eius interpretibus, ſapientia formalis, conſtitutio diuina, rerum omnium ideas continens, candor lucis æternæ, ſpeculum lim- Pidiſſimum, imago diuina. Erat humana imago Dei, character refulgens, arcanum Chriſti, vt ait Paulus. Erat facies, viſio Dei, ſpecies Dei, forma Dei, vt ait Chriſtus. Erat ſapientia, in myſterio recondita, et an- te ſecula præfinita. Sapientia præfinita Paulo erat præ- finitio Chriſti. Clemens Chriſti præfinitionem vocat. Irenæus et Tertullianus quandam de Chriſto œcono- miam, diſpoſitionem, et diſpenſationem. Exiſten- tiam ego voco hypoſtaticam. Ioannes docet, fuiſſe modum eſſendi, ad illuminationem noſtram. Di- cens, erat aput Deum, et erat ipſe Deus, eſſen- di modum iudicat: ſicut erat tunc ignis apud Deum, et ignis ille erat ipſemet Deus. Fuit modus di- uinus in Deo, ſicut modus diuinus in rebus. I- pſe dixit, et fuit: ipſe præcepit, et extitit. Hinc Irenæus exponit, Deum feciſſe omnia per Ver- verbun Verbun tes ali ipſe d ap. I. expoſin cipulus Verbun alt rer Idipfun ſtus e quod tionen lue elame cum! tullian ex lib ſo ma Deum. aderat Kcunh Plakma hec ego: Maria cum Vos doa homine agnofci ſenrent eſle unes, Iinonn keneii⸗ Cenltes. re le⸗ Onni t. Ner. ropher, eun. tibi en. Climn ernt 0 teyre ſentati⸗ Mupeti⸗ Nptelt⸗ tChritu perhtn Uit Den et e. Citelens lio, et A el eibl⸗ Onrimm Hun r 1do0 De, t Dul , Ni , et 1. n Ne. n Wett (econ⸗ Püiler. t ſiile n. I . elen⸗ Deun, Cus Us. . etitl N A. P O L O G I A. 687 verbum ſuum, id eſt, per ſeipſum: et faciendo per verbum, fecit per Chriſtum. Non fecit per virtu- tes aliquas, realiter diſtinctas, aut deciſas, ſed quia ipſe dixit, ſeu protulit. Ita declarat libro primo, cap. 19. lib. 2. cap. 2. et cap. 56. Ita ante Irenæum expoſuerat luſtinus, aut ſenior alius apoſtolorum diſ- cipulus, citatus lib. 4. cap. S2. Non, inquit, per verbum fecit creator, quaſi per alteram virtutem, aut rem aliam: ſed quia ipſe dixit, fiat, iehi, exiſtat. Idipſum, quod Deus loquendo protulit, erat Chri- ſtus exiſtens. In loquendo protulit, et exhibuit, quod erat in interna ratione, per illam ipfſius prola- tionem omnia creans. Iudicia nunc tu ipſe, an iuſte me arguas, falſarium elames, ſceleratum, et impoſtorem, qui perſidioſe fu- cum facio lectoribus, falſo citans Irenæum, et Ter- tullianum. Adducis contra me vnicum Irenæi dictum, ex lib. 3. Capite 20. hæc eius verba referens: Oſten- ſo manifeſte, quod in principio Xxαναοα exiſtens apud Deum, per quem omnia facta ſünt, qui et ſemper aderat generi humano, hunc nouiſſimis temporibus, ſecundum præfinitum tempus a patre, vnitum ſuo plaſmati, paſſibilem hominem factum miſit. Quid hæc contra me? Ipſiſſima eſt ſententia mea. Ito ego arguerem eos, qui dicerent, filium Dei in Maria cœpiſſe, aut Chriſtum in Maria ccœpiſſe, cum fuerit ipſe antea exiſtens verbum apud Deum. Vos potius arguit Irenæus, qui ore dicitis hunc hominem fllium Dei, et corde eum eſſe filium, non agnoſcitis. Ibidem capite antepræcedenti, in hanc ſententiam loquitur: Mendax eſt, qui negat, Ieſum eſſe Chriſtum filium Dei, et Antichriſtus. O- mnes, qui res diſtinctas in diuinis ponunt, et ſi lingua quidem confitentur vnum leſum Chriſtum, ſemetipſos derident, aliud ſentientes, aliud di- centes. Lubrica enim varietate alterum paſſum an- nunciant 688 A.P O L OGIA. nunciant hominem, et alterum ex creatoris diſpoſitio- ne inuiſibilem et impoſubilem. Neſcientes, quod ſer- mo Dei, ſuo plasmati vnitus, et caro factus, ipſe eſt Ieſus Chriſtus, qui paſſus eſt pro nobis. Hec ille. Aliud contra me citas dictum Tertulliani, qui contra Praxeam ipſi perſonæ verbi nomen filii œconomice vindicat. Oeconomica ratione, ſeu perſonæ ratione, ei verbo nomen flilii vindicatur. Homini vero proprie conuenit nomen filii, ſicut nomen Chriſti. Tertullia- num tu plane non intelligis. Nam ille perſonam Ver bi vocat formam, ſpeciem, diſpoſitionem, corpus viſi- bile. Tu ipſe quoque fateris rsαaaνοιινw ibi eſſe idem, quod ια οα. Vtinam teipſum cum Tertulliano intelle- xiſſes. Perſonam viſibilem aperte ille dicit, et ita per- ſonalem filium. Spiritum Chriſti, ait Tertullianus, po- tius dici filium, quam ipſam carnem: quia propter v- numquodque tale et illud magis. Vt deitas vincit in omnibus, ita ex deitate eſt eſſentia rei, et eſſentiale no- men, nomen hominis, et nomen filii. Vere id totum eſt filius, et ratione deitatis, ſicut ratione animæ tu es homo. Et quæ ex Tertulliano, et quæ ex Origene, et aliis citas, commoda interpretatione recipi poſſunt. Sed in ea re non laboro. Origenes capite fecundo libri pri- mi periarchon, confuſus inquirit, an ſapientia Dei, quam vocat ideam, haberet corporeum aliquid, cum in ſe con- tineret creaturarum formas. In Tertulliano apertiora de hac re leguntur. In Irenæo, Ignatio, ac reliquis ſeniori- bus, hoc tibi eſt cogitandum, eos non ſolum filium, ſed et Chriſtum ipfum iam olim in Deo aſſerere: eo quod ad perſonam reſpiciebant. Qua ratione paſſim vocant ver- bum filium. Præterea cogitabis, vt Carpocratis, Cerin- thi, et Ebionis ſcholam confutarent, quædam impe- tu quodam eos protuliſſe, quæ quodammodo repri- menda nunc dicet, qui ab illis opinionibus eſt li- ber. Hoc fere ſemper accidit omnibus, qui de ſectis contenderunt. In eorum itaque ſcriptis le- gendis veram euangelii ſententiam ſtatue, filii vo- cabul literis genitul tur, e gitur, lrene dicitur tia pen Ordina ris, I Dri cao poteſt que cent, et em ſum indiui Pprium etnatin Mroprit Natura Kenifi mulien Vbia lomin Wuluan luntin iͤcici⸗ iIm? Nem 0 e trin dam 1,, hi braiez liei er Hlee i Gui conn econoni E ratone ro pronnt Terullir Nand en tpls ele ilet no inel⸗ et itl e liamns, Nr Proptet 1s inenl lentinen re A N. nnime t6 olunt Loltin⸗ perünn is in e,lu eunt is, l un oo iIl⸗ us et , gli 4 bini r ob⸗ A P O L O GIA. 689 cabulum eſſe hominis proprium, cum ſemper in ſacris literis filius de homine dicatur, et ſolus ille ſit realiter genitus. In X6Nρ vero ea filii apellatio iuſte protrahi- tur, cum præſertim contra Ehbionitas et Cerinthios a- gitur, vt verbi hypoſtaſis et perſona ſuſtineatur. Hinc Irenæo dicitur verbum filius diſpoſitiue. Tertulliano dicitur filius economice, et Salomoni dicitur ſapien- tia per diſpoſitionem certam conſtituta, dispoſita et ordinata. Ne igitur aliquo veterum dicto tu offenda- ris, his principiis te volo præmunitum. Primum principium, Ea vox filius, proprio ſignifi- cato accipitur pro homine filio, Ne vnus quidem dari poteſt in ſcripturis locus, in que ponatur vox filius, quæ non accipiatur pro homine ñlio. Scripturæ do- cent, et natura docet, hunc eſſe filium, qui fuit fœtus et embryo. Omnium prædicatio ſemper fuit, hunc Ie- ſum eſſe Chriſtum, verum filium Dei vnigenitum. Eius indiuidui, cuius proprium eſt vocabulum Ieſus, pro- prium eſt vocabulum Chriſtus, et eiusdem eſt proprium et naturale eſſe filii. Eius item proprium eſt eſſe filii, cuius proprium eſt generari. Proprie autem, vere, realiter, et naturaliter genitus eſt homo. Dic mihi tu, vnde filii ſignificatio? An non eum dices proprie filium, quemn ex muliere fubſtantialiter genitum, ex ea vides naſcentem? Vbi aliud vnquam vidiſti, vel audiſti, vel legiſti? An non hominis typo dicebatur olim homo filius? An non ille eſt . . . . .— filius, qui eſt fructus ventris? qui eſt maſculus aperiens vuluam? Semen mulieris eſt filius hic, geneſ. 3. de ſuh- ſtantia mulieris filius, homo filius. Si nullibi in ſcriptu- ris dicitur ſine homine filius, quare tu fingis fine homine filium? Vbicunque igitur filium cogitabis, ibi homi- nem cogitabis, et olim, et nunc. Apud Iudæos nec de trinitate, nec de inuiſibili filio erat aliquid vn- quam auditum. Ergo cum de Meſſia filio erat ſer- mo, homo flilius intelligebatur. Eo magis, quia He- braica etymologia docet, filium proprie de homine dici, et in matre filium generari. Si hæc receptiſſi- ma erat filii appellatio, vnde cœpit veſtra filii tam X. amens „ 690 A PO LO GIA. amens illuſio? An non hic homo ſe filium vulgo do- cebat? “ Secundum principium, Verbum Dei, eo modo, quo initio erat lucens apud Deum, figuram habebat, ſeu re- ferebat humanam, ea forma peculiariter viſum futurum hominem eſſe iam in Deo expreſſum, indicans, per quem vere, et ſubſtantialiter Deus videretur. Ex omni- bus ſcripturis eſt hoc a me abunde probatum, libro tertio et quarto de trinitate, dialogo primo, epiſtola quinta, et alibi paſſim. In prima eccleſia erat hoc pu- plice receptum. Ex priore principio hoc ſequitur, vt ſi flium olim cogites, ibi hominem cogites. In hanc ſententiam Irenæus lib. 4. cap. 14. 15.⸗ et 17. verbum vifibile docet, verbum in figura humana olim patriar- chis loquutum et viſum, deumque ita per verbum co- gnoſci. Figurationem Dei ibi Irenæus vocat verbum. Quid in tua grammatica ſignificat figuratio? Quid ef- figies? Quid expreſſus character? Quid imago? Quid perſona? Quid forma? Pluribus formis verbum appa- ruiſſe fateor, velut omniformem ſapientiam, ſed hanc illi peculiariter vindico, vt vindicat Irenæus dicto cap. 17. Vt rem omnibus notam, obiter id citat Irenæus, ſicut et Tertullianus contra Marcionem. Idem Irenæus in prologo libri quarti, et plerisque locis libri quinti, totum hominem ait formatum et plaſmatum ad imagi- nem Dei: fimilem ait factum hominem inuiſibili patri per viſibile verbum. Idipſum antea docuerat Philo, et veteres Hebræi. Nabuchodonoſor tunc cognouit, et vidit, ſpeciem filii Dei efſe ſpeciem hominis Dani. 3. Sibylla libro octauo figuram hominis ait eſſe factam ſi- milem figuræ Dei. Carnem ipſam Adæ libro quinto ait Irenæus eſſe plaſmatam et formatam ad imaginem Dei: ergo erat formalis imago. In eandem ſenten- tiam Clemens libro primo ſpeciem hominis ait eſſe aliis antiquiorem, quamuis ſit ipſe poſterior condi- tus. Ibidem ait ipſum verum prophetam olim ap- paruiſſe Abrahæ, et Moſi, eos varie inſtruentem. “ Et pau- ulee r⸗ Dlo, n n ſnt⸗ fütumn enns, ſel In, Ibn⸗ , eyichl t hoe Cidoccn at eenen⸗ enn lenti ti in⸗ d in⸗ iſbili 1 Dlily0 holi⸗ 16Dm ſaln. APOLOGIA. 691 Et paulo poſt ait, De hoc ſolo eſt inter nos et Iudæos differentia, quod hunc Ieſum ipfſi non credunt eſſe Chriſtum, et nos credimus, eſſe Chriſtum æternum. Hunc ipſum Chriſtum ſemper fuiſſe docet, ea ſpecie olim viſum. Sicut humano môre in omnibus agebat Deus, ita et humanam figuram referebat. Vt homo, loquebatur, aſcendebat, deſcendebat, et videbatur. Si ſenſus communes haberes, aliquam Dei exhibitio- nem perſpiceres, quando dicitur Deus homini loquu- tus, et Deus viſus. Sed Deus huius ſeculi excæcauit tibi ſenſus, ne videas imaginem Dei, gloriam Dei, in facie leſu Chriſti, 2. Cor. 4. Paulus aperte loquitur de viſione, imagine, et facie, quæ facies erat olim ve- lata. Negabis tu, in Chriſto eſſe æternitatem formæ di- uinæ, cum concedas, per eum eſſe in te æternitatem ideæ? Si ſe tibi Deus videndum nunc exhiberet in re aliqua, eum tu videres in idea rei illius. Ergo in Chri- ſto videtur in idea hominis. Subſtantia Dei eſt in eo noſtris oculis manifeſtata, et ea ipſa erat olim forma diuina. Tertullianum hic audiamus, quem pro te citas, in quo multa ſunt veritatis primæ veſtigia. Libro de carne Chriſti ait, verbum habuiſſe ſubſtantiam huma- „næ figuræ. Libro de reſurrectione carnis ipſam A- dæ carnem ait formatam ad viſibilem imaginem Dei. Aduerſus Iudæos ait, eum qui olim patriarchis lo- quebatur, et videbatur, fuiſſe filium, cum patrem nemo viderit vnquam: fuiſſeque ipſum Ieſum Chri- ſtum figuratum. Aduerſus Marcionem, lib. 2. et 3. ait Deum in figura, et reliquo ordine humanæ con- ditionis verſatum, fuiſſeque Chriſtum ipſum in Dei nomine loquentem, perſonam hominis. Vniuer- ſa eccleſia hanc in verbo perſonam tunc crede- Dat ,„ vt ibi citat. Aduerſus eundem Marcio- nem, lib. 5. ait, In illuminatione mundi quis Chri- ſto ait, poſui te in lucem gentium 2 Signa- tum eſt, inquit, fuper nos lumen perſonæ tuæ, X. 2. ſeu 69 2 APOLO GIA. ſeu vultus tui. Perſona Dei Chriſtus dominus. Vnde apoſtolo ipſa perſona, ſeu facies Chriſti, eſt imago Dei. Et erat Chriſtus perſona creatoris dicentis, Fiat lux. Diſce hinc, Philippe, quid cum veteribus debeas per- ſonam proprie appellare. Eodem libro Tertullianus ſubdit, Inuiſibilis Dei imaginem ait apoſtolus Chriſtum. Inuiſibilem dicimus patrem Chriſti, ſcientes filium ſem- per retro viſum, in Dei nomine, vt imaginem ipfius. Et paulo poſt, In effigie Dei conſtitutus accepit effi- giem ſerui: eam ipſam effigiem vocans, quæ fuit viſi⸗ bilis imago Dei. Tota bibliorum ſeries hanc effigiem, et imaginem viſibilem nobis ob oculos ponit: perſo- nam, faciem, formam, figuram, et characterem. Non imaginatione aliqua, ſed corporalibus oculis vidit Ia- cob, vidit Iob, et vidit Eſaias faciem hanc, quæ et aliis facie ad faciem videbatur. Hebræi hanc crediderunt diuinæ faciei viſionem, vt poſt Philonem et Euſebium citat Hieronymus in principio epiſtolarum, et alia ad Damaſum epiſtola. Ita placuit Deo ſe manifeſtare, et viſibilem exhibere ſine præſtigio, aut falſa larua, facie ad faciem, oculo ad oculum, viſione non nigmatica, Num. 12. et 14. Tertium principium, tam perſonæ ſimilitudine inter verbum et hominem, quam ſubſtantiali vnitate, rite ver- bum illud dici hominem, et hominem hunc dici verbum. Ex Ioanne hoc ſœæpius docuimus, qui hominem ipſum ait eſſe verbum Dei, apoc. 19. Hinc Irenæus lib. I. ad finem capitis primi, et reliqui veteres, vere ſemper elamant, hunc ipſum leſum hominem eſſe verbum Dei, proferendo genitum. Lucida hæc ſunt, et perſpicua, ſine ſuppoſitali- bus veſtris fabulis, et idiomatum figmentis, quibus circa res inuiſibiles luditis, eas in mulis et aſinis occidendo. Quartum principium, quod et in aliis contra vos fa⸗ cit, ex Iuſtino lubens adiungam, differentiam veteris et noui teſtamenti, quam innumeris locis contra ſenten- tiam veſtram explicant Irenæus, Tertullianus, et reli- qui omnes. Quid nunc ad rem facit, ſufficiet locus v- nus Iuſtini, aut ſenioris illius apoſtolorum diſci- puli, puli, teſtan nobis docet nelcie ſtum breis Opor hec gli d mune nos, Mell um Omnm Nale Vt d cap. Nicos Pl, e ſides tem,e Ceper prima erat et Ver ſtamen ection E IInia d Vt lium tem; Uis. linm boſtal Klüi 18. Mer migoe, Fia Iu. bens de⸗ ertullam Chriſon. Hium ſer⸗ en ipün ccepitek. fuittii e ehſten ite hett⸗ ten. N it gunet Ni crecitenm t Luſtin etiit 1 ffeltae, D lirli, e ignt Uclne nt te, Ilte ⸗ lei Vetbi. 1, A fi et Clamdn ioſnii nmit ibus 10 ienn tra W 1 in ſeti APOL O GIA. 69 puli, ab Irenæo citatus, lib. 4. cap. 47. Nouo, inquit, teſtamento ea, quæ eſt ad Deum fides, vltra Iudæos eſt nobis aucta, additamentum accipiens filium Dei. Idem docet Irenæus eodem lib. 4. cap. 27. Vulgus Iudæorum neſciebat filium Dei. Solis prophetis datum eſt, Chri- ſtum videre ſub velamine quodam. Fidem hanc ab He- bræis exigit apoſtolus, Accedentem ad Deum credere oportet, eſſe Deum, remuneratorem, Hebr. I1I1. Fides hæc inferior eſt fide noſtra. Credebant Iudæi, illum, qui de nube patribus loquebatur, eſſe verum Deum, re- muneratorem, et eius præcepta eſſe ſeruanda. Credimus nos, hunc leſum, qui nobis loquutus eſt, eſſe verum Meſſiam, filium Dei, ſaluatorem, et liberatorem perfe- ctum. Quanquam ſub Adæ damnatione concluſi tunc omnes tenerentur, aliqua tamen erat ludæis ſalus, ſi fi- nale iudicium ſpectes. Sua quoque ethnicis erat ſalus, Vvt docet Petrus lib. z. Clementis, et Irenæus, lib. 2. cap. 5. Vnde conſtat, vos peſſime diſcernere inter Eth- nicos, Iudæos, et Chriſtianos, vt ad Caluinum iam ſcri- pſi, epiſt. 19. Nos filium Dei vere habemus, in nobis eſt fides vera filii Dei, non in illis: quamuis a filio Dei virtu- tem, et ſalutis viam quandam remotiorem illi omnes ac- ceperint. Adde hic verba Clementis Alexandrini, libro primo pædagogi, capite ſeptimo: Veteri populo, vetus erat teſtamentum, et lex cum metu populum erudiebat, et Verbum erat angelus: nouo autem populo nouum te- ſtamentum datum eſt, Verbum ibi genitum, metus in di- lectionem conuerſus, et myſticus ille angelusleſus patitur. Ex his principiis in veram de filio Dei ſententiam o- mnia veterum ſcripta ſunt cum euangeliis concordan- da, vt ab apoſtolis eſt prædicatum, ita ſemper in ipſis diſcipulis intellige, hunc Ieſum crucifixum vere eſſe fi- lium Dei vnigenitum. Et cum ipfum fuiſſe apud pa- trem ab æterno, in propria ſubſtantia et forma homi- nis. Diſtinctum cum ipfis nos iam olim in Deo fi- lium dicimus diſtinctum in propria ſubſtantia et hy- poſtaſi: diſtinctum in perſona, vt et ipſi perſonam filii vocant. Verbum apud patrem fuiſſe filium, X. 3. con- 694 APOLO GIA. concedimus, fllium deſcendiſſe, et carnem aſſumpſiſſe. Vere autem et realiter genitus, vere et realiter a pa- tre differens filius, eſt hic homo leſus Chriſtus, qui jam tunc erat in Deo, hac ratione patri coæternus et conſubſtantialis. Hic ipſe homo vere deſcendit de cæ- 10. Hic ipſe iam tunc habebat in Deo mentem, perſo- nam, et ſpiritum, licet nondum carneum corpus. Hic ipſe, qui corpus eſt, dicitur corpus aſſumpſiſſe: quia erat perſona eadem in verbo et ſpiritu, antequam eſ- ſet carnis corpus. Hic ipſe Ieſus deſuper ſe huc demi- ſit, deiecit, exinaniuit, humiliauit, exiſtens prius in forma Dei. Hic habet virtutem diuinam, mentem di- uinam, ſecundum quam ab æterno voluit humiliari, et mori. Hic ipſe animam afſumit, deponit, et reaſſumit, potentiam habens aſſumentis, deponentis et reaſſumen- tis. Hic ipſe corpus ſibi adſuendo, per incarnationem formauit: et eum poſtea morte deſtructum per reſur- rectionem ad gloriam reformauit. Magno myſterio eſt in eo tota deitatis plenitudo et potentia. Magno erga homines dilectionis et pietatis myſterio, Deus pater ex ſeipſo hominem filium, huius fabricæ moderatorem, ab æterno producit, et eius ſpiritu ab æterno ſpirat. IIIa verbi ſubſtantia erat huius corporis ſubſtantia. Illa ſpi- rans Dei ſubſtantia, erat huius animæ fubſtantia, facta huius propria, et peculiaris. Verbum ibi et ſpiritus ſanctus erant in Deo ſubſtantia huius hominis Chriſti, duæ manus Dei, ambæ in Chriſto. Subſtantialiter et hypoſtatice eſt ſpiritus ſanctus in Chriſto, ſicut verbum. Hoc ad carnis formam potius ſpectans, ille ad animæ ſpiraculum. In hanc ſententiam Irenæus lib. 3. cap. 20. 4 vncti nomine contineri ait eum, qui vnxit patrem, et ipſam vnctionem, quæ eſt ſpiritus ſanctus in eo. Si ſubſtantialiter eſt vnctus, ſubſtantialis ſibi ineſt vnctio. Idem Irenæus circa initium libri quinti, non verbum ſolum, ſed verbum et ſpiritum Dei in Chriſto ait miſceri ſubſtantiæ plasmationis Adæ, verbum et ſpi- ritum ei ſubſtantialiter vniri. Hinc ait eſſe Ieſum perfe- perle Dei, v 10 h0 inh. Al (contri klins, elt ſp et hie Vero tum, cadan ma Vnit nera ita mnitr qui gen Virg gine flliun prie tre. Mul et lium bicit ided 1 klin dus ſtus. tar, eſt! dur⸗ lunptke ter 1. ſtls, Ii ternts lit lee⸗ i, pet us. H ile: gin egban . nue den⸗ Drins enten i⸗ gwiliate teahoni. tenluner. grndtoen her lell. Itei, ond en 6s Paere Ctorene4 irn. 1 ntin, 1 et ſpi isChit tialtete t venbt 1 Nine elp. 40 attenn 4 in eo⸗ K wii Tetbin rite 1 ſe leſum elt⸗ APDPOLOGI A. 6965 perfectum, qui capit perfectum patrem. Duas manus Dei, verbum et ſpiritum, ait eſſe in illo viuente et perfec- to homine, in quo eſt perfecte pater. In Chriſto eſt pater, in Chriſto eſt ſpiritus ſanctus, tota deitatis plenitudo. Aſpice nunc, Philippe, quam efficax hinc colligitur contra vos argumentum. Si tropo veſtro hic homo eſt flius, quia eſt ei filius vnitus: eadem ratione hic homo eſt ſpiritus ſanctus, quia eſt ei ſpiritus ſanctus vnitus: et hic homo eſt pater, quia eſt ei pater vnitus. Quis vero tam illuſus hoc dicat? Aliud ſequitur argumen- tum, Si hypoſtatica ſola vnio vobis facit dici filium, cadauer Chriſei in ſepulchro erat filius, et ſeparata ani- ma filius, cum eſſet filius ille vtrobique hypoſtatice vnitus. Longe aliud veritas docet. Ratione veræ ge- nerationis dicitur homo filius. Matthæus et Lucas nos ita docent, genitum hominem eſſe filium, ex Maria ge- nitum, de ſubſtantia et virtute Dei genitum. Proprie quis dicitur filius illius, de cuius ſubſtantia et virtute genitus eſt, Filio Dei Irenæus et alii tribuunt veram ex virgine generationem. Si aliqua ſine tropo eſt in vir- gine generatio, aliquis ſine tropo factus eſt ex virgine filius, factus ex muliere filius, vt ait Paulus. Ex pro- prietate linguæ ſanctæ non dicitur generatio ſine ma- tre. Ex proprietate linguæ ſanctæ filius ædificium in muliere factum, ben, a verbo banah. Cum Matthæo et Luca dicimus, in Maria generatum eſſe ſanctum fi- lium Dei. Non ergo per tropum veſtrum hic homo dicitur filius Dei, quaſi ſit in eo realis filius: ſed ideoò, quia eſt ipſe genitus de ſubſtantia Dei. Eraſmus ait, Irenæum ſenſiſſe, hominem leſum eſſe filium adoptione, lib. 3. ca. 2 1. Quæ adoptio ab omni- bus improbatur. At nos Irenæum ſuſtinentes dicimus, quod adoptionem percipiens ibi non intelligitur Chri- ſtus, ſed genus humanum. De noſtra adoptione ipſe loqui- tur, quam per Chriſtum accipimus, Chriſtus vero naturalis eſt filius, non adoptiuus. Ille fructus ventris Mariæ eſt na- turalis filius Mariæ. Ille ipſe naturalis filius Mariæ eſt na- X. 4. tura 696 A PDOLOGIA. ⸗ turalis filius Dei, non duo filii. Filius hominis corpus ipſum eſt. Filius hominis eſt ex homine genitus, cor- pus ex corpore, vt ait Tertullianus lib. 4. adueriſus Marcionem. Sine tropo, et ſine aliquo idiomatum ſo- phiſmate, eſt Maria realiter sαοτπιος Deum generans, ſeu Dei genitrix, quia filius eius eſt vere Deus. Ipſe eſt ſequeſter medius, vtriusque ſubſtantiæ particeps, mediator Dei et hominum, hominem Deo, et Deum ho- mini reconcilians, miſcens in ſeipſo hominem et Deum. Duplex eſt in eo natura, nec iſta filius, nec illa filius: ſed totus ipſe filius, filius Dei, filius Mariæ, filius ho- minis. Filius hominis Hebraica phraſi idem eſt, quod homo vulgaris: quamquam et ibi cum emphaſi dicere- mur, ex homine filiationem extrahi. Ipſummet filium ho- minis eſſe filium Dei, docet Chriſtus Ioan. S. Nam poſt- quam explicuit diuinam hominis poteſtatem, ſubnectit, Quod filius hominis ſit, nolite mirari. Nam ille ipſe filius hominis eſt filius Dei, ſola voce mortuos ſuſcitans. Rogabis tu nunc. Si in hoc homine eſt verbum et ſpiritus, quare potius dicitur hic homo eſſe verbum Dei, quam hic homo eſſe ſpiritus Dei? Reſponſio. Quanquam certa ratio- ne dici poſſit: tamen ex modo eſſe differentiam, ſæpius o- ſtendi. In verbo enim erat et apparebat hominis figura. In verbo erat ſpiritus, in ſpiritum verbum, et virtus eadem, ſubſtantia eadem verbi et ſpiritus. In ſermone, velut in re externe viſa, erat interne contentus ſpiritus. Et ſermo in ſpiritu quaſi expreſſio, ſeu articulatio facta in ſpiritali ſub- ſtantia. Verbum ergo ad corpus ipſum filii potius ſpecta- bat. Corpus verbo tribuerunt antiqui, et dicebatur olim corpus verbi. Ab eo verbi corpore dicitur eſſe in Chriſto deitas corporaliter, corporali modo viſibilis, et tangibilis. Valentiniani, magi, et Marcionitæ docebant, Chriſtum cæ- leſti illo verbi corpore contentum non accepiſſe veram carnem de Maria: cum tamen idem magis colligatur, eum accepiſſe, vt fieret viſibile, quod tunc in Aenigmate vide- batur, vt ait Tertullianus. Erat olim perſona verbi, effigie corporea, quodammodo viſibilis. Quod ipfum indicabat, eum in carnis corpore vere poſtea videndum, vt figu- ra in- Rcor , cl.. Adnerig Atun enera⸗ us. rtiechi eumn ho⸗ et Deun lla fliu⸗ flins ho⸗ eſ, Cat ſi dicete⸗ fliumko⸗ Van po. ſobrect iplefln tans. ,Gun . ettutte ſeyiue⸗ Rgn- Nsenith velotint tſemmon aturcekt inChrite iſtumc. ſe veran törenn ſte Fice⸗ tiehe⸗ Cictbe,⸗ Vt . APDOI. O G I A. 69 ⁵ ra indicabat futuram veritatem. Libro de carne Chriſti ait Tertullianus, verbum habuiſſe corpus, et adhuc in Maria corporatum eſſe, et in carnem veluti conuerſum, ita tamen, vt manſerit Deus. Incorporatio vere facta eſt, vt incarnatio et humanatio. Hac perſonalis exiſtentiæ, ſeu formæ, ratione potius dicitur verbum caro factum, quam ſpiritus caro factus, licet vere ſit ſpiritus humana- tus. Quodam modo facta eſt verbi in carnem conuerſio, et perſonæ translatio, vt huic perſonæ carnis nunc tribu- antur omnia. Sicut eſt virga in ſerpentem formaliter con- uerſa: manente virgæ ſubſtantia: ita et in verbo. Eadem huius corporis deitas erat antea verbi deitas, et erat hu- ius carnei corporis ſemen in verbo. Sicut in ſemine ver- bi erat hic homo filius apud Deum, ita inſeminatus vbi- que dicitur Chriſtus in veteri ſcriptura. Hinc lib. 4. ca- pite viceſimo tertio ait Irenæus, Inſeminatus vbique in Moſis ſcriptis eſt Chriſtus, filius Dei, cum Abraham lo- quens, Sodomitas iudicans, et rurſus cum videretur, in viam dirigit Iacob, et de rubo loquitur cum Moſe. Abra- ham verbum videbat, verbum ſequebatur, et cum verbo peregrinabatur, vt ſcribitur eodem libro, capite duode- cimo. Cum itaque Deus habeat multiplex eſſe, et ab æterno Chriſtum inſtituens, hanc verbi et ſpiritus æconomiam, in eo inſtituerit, ex multiplici perſonarum exiſtentia, nun- quam licet realem diſtinctionem inferre, aut Dei in ſeip- ſum motiones illas includere. Statuta filii perſona, ei De- us ab æterno loquitur et percipit. Mens ipſa Chriſti, qua- lhis nunc eſt, viuens lux, ſeorſim ibi agebat: et ibi iam erant electi in ſpiritu, quaſi plures ſpiritus, et cum ſapi- entia plures ancillæ. Sapientia ipſa eſt multiplex, multi- formis, et multitudo, prouer. 8. eſt multiplex ſpiritus, et intelligentes ſpiritus continet, ſapien. 7. Manifeſtum id eſt, ſi tu intelligas, Deum eſſe in omnibus, varie in ipſis agentem: imo eſſe ipſam vniuerſitam rerum. Similitu- dines adduci poſſunt, vt intelligas, in Deo varias perſona- les diſtinctiones, et colloquia. Singulorum vita lucens X. 5. erat 698 APOIL. O GIA. erat in verbo. Ab æterno eſt ſpiritus deitatis illius, ſeu portio illa, Petro data, quæ ipfum vniuit Deo. Ab æterno eſt talis illi parata. At deitas illa non erat rea- liter Petrus, non erat filius Iona. Ita plenitudinem ipſam Chriſti dicimus non fuiſſe olim realem Chriſtum, nec realem filium. IIIi ſpiritui Petri loquitur Deus, præcipit, et teſtimonium dat, vt ait Paulus. Præcipiat ita voluntas tua intellectui, aut quid faciendo eum ſibi ſocium iungat. Suntne ideo res diſtinctæ? Ancilletur virtus ſpiritus verbo prolato, eis Deus loquatur. Ex illa perſonali actione, non ſequitur realis diſtinctio. Eo magis, quia iam tunc Deus cum hoc homine lo- quebatur vt pſal. 109. Eſa. 45. 49. et aliis locis. Si cum iis, quæ non funt, ita loquitur Deus, ſicut cum iis, quæ ſunt: quanto magis cum ipſo Ieſu, qui iam tunc erat ſubſtantialiter in Deo? Chriſtus ſecundum eſſen- tiam formæ ſuæ vere fuit ſemper in Deo. Deus ita habet multiplex eſſe, et varie ita conſtiſtit, vt illa col- loquii ratio ab eo non abhorreat, cum præſertim adeſ- ſent angeli ad perſonæ filii obſequium. Verbum et ſpi- ritus, velut duæ manus, erant in Deo, vna cum ange- lorum miniſterio, quibus omnibus Deus loquebatur. Cum Deus loquitur, et præcipit monti, aut pluuiæ, aut lapidi, loquitur deitati, quæ in ſingulis eſt. Suntne ideo deitates realiter diſtinctæ? Perſonæ ibi dici poſ- ſunt, quæ audiunt vocem Dei. Diſtinctiones in deitate ſumuntur, ratione modorum, et ratione rerum, quibus ipſa communicatur: vt deitas angeli diſtinguitur àa dei- tate hominis, et deitas plantæ aà deitate lapidis. An non deitas illa lapidi vel plantæ inſita, diſcernitur a ſpiritu ſancto, qui eſt in homine? bPer deitatem, quæ eſt nunc in re quauis, poteſt Deus nouum mundum creare, per illam hypoſtatice apparere, et ſeorſim age- re: quanto magis per Deitatem Chriſti. Hanc item rationem, et fſimilitudinem co- gita. Ignis ab æterno paratus dæmonibus tor- quendis, eſt ipſemet Deus, vt dialogo primo eſt ſatis oſtenſum. Non eſt enim creatura ali qua Jla et m. buren ionen erat excx ita l tum, ng butte nunc Dertr lib. Dan que At No eui⸗ gehe qui Gum habi He Ptig lin Deo. A leratte⸗ Nitudien Chriun itur Deng Drecii 0 eunmi Ancllen UNtot, Citinti ettinmtt bun aß cumn A- uen ſcetnim. ten, e onen Cln ven APOIL O CIA. 699 qua Deo coæterna. Ipſe Deus eſt ignis conſumens, et multo magis tunc conſumet, intus et externa con- burens. Lex docet eſſe igneum Deum, qui diem igneum eſt inducturus. Quemadmodum nubes eadem erat Aegyptiis tenebræ, et Iſraëlitis lux: ſol idem hos excæcat, et torquet, illos vero illuminat et reficit: ita Deus idem eſt bonis gaudium, et malis tormen- tum, ſicut Chriſti virtus dezmones torquebat. Diui- nus eſt ille ignis æternus, inexſtinguibilis, paleas con- buſturus, reliqua purificaturus. Iudicium fiet per hunc ignem Dei, animas ipfſas attingentem, vt docet Petrus libro primo et quinto Clementis, et Irenæus, lib. 4. ca. 8. et 9. ad idem 2. Cor. 3. Eſa. 30. 66. Dani. 7. Mala. 4. et alibi paſſim. Coniiciat iam Deus quem in vllum ignem, ignem mittat, igni loquatur, aut ei quid præcipiat. Eſt ne propterea res alia 2 Non iam hinc trinitatem, ſed quaternitatem in Deo euidentem habes, patris, filii, ſpiritus ſancti et ignis gehennæ. Si quinternitatem vis, adde thronum Dei= qui ſcripturis probatur æternus. Adde luminis ami- Gtum, vt veſtimentum Dei, nubem, quam equitabat, et habitaculi caliginem, et ita habebis octonationem. Hæ omnes perſonæ eſſe poterant, viuentes, intelli- gentes, ſeorſim agentes, quibus Deus loqueretur ad- mixtis angelis. Erant dii viui, viuæ æternitates, viui fontes, viuæ manſiones, viuæ in ſingulis perſonæ di- uinitatis, et viuentia nomina in cælis conſeripta. Plu- rimos ſi velis, ita tibi facies cum Valentino Deos, omnes in æternitate, quæ æternitas eſt iterum Deus, et ſuam æonis diſtinctionem habet. Eſt ne realis trinitas ex æone ipſo, et throno, et igne? Eſt ne trini- tas luminis, nubis et caliginis? Tri initatem tertiam tri- um luminum, naturæ, gratiæ, et gloriæ, ſuperius iam oſtendi: quæ tria lumina funt Deus, et eſt ipſe pater trium luminum, quæ ſunt viuentia lumina. Si trinita- tem quartam vis, ecce illam. Salomon prouer. 5. diſcer- nit in Deo tria, ſapientiam, artificium, et ſcientiam. Hebræis 700 A P O IL. O G I A. Hebræis dicuntur in Deo tres middoth, tres proprieta- tes, ex Deo naſcentes, non res diſtinctæ. Adde quin- tam trinitatem, ex vera ipſa ſubſtantia Dei. Inter cly- banum illum, ſeu ſtagnum ignis damnatorum, et gloriam beatorum, erit medius hiatus, quod totum erit ipſemet Deus omnia in omnibus exiſtens. Eft ne trinitas hæc rea- lis, ex gloria, hiatu et clybano? Plus differunt gloria bea- torum, et ignis damnatorum, quam different olim ſermo et ſpiritus in Deo. Sunt ne iſtæ omnes in diuinis trinita- tes? quaternitates, et quinternitates realiter diſtinctæ? Quicunque tres res credit diſtinctas, tres credit dæmo- niorum ſpiritus. Pulchrum ad hanc rem eſt Andreæ apo- ſtoli dictum lib. 2. Clementis, Qui dæmone incipiunt ob- ſideri, phantaſias accipiunt eorum, quæ non ſunt. Affir- mat ibi Petrus, non poſſe quem de Deo aliquid cogitare, cuius forma nulla vnquam extiterit: ergo non poteſt tri- nitas illa cogitari, ergo de'monum ſunt illuſtones, et ido- la mala in animo ſunt, quæ de tribus illis rebus vos in vno cogitatis, cum ſit monſtrum impoſſibile. Quid in hac for- ma vos vnquam vidiſtis, niſi tergeminos Geryones, tri- cipitem cerberum, aut Bellerophontis chimæram. Hac prima ratione conſtat, vos eſſe magos, aut magi diſcipulos, de Deo cogitantes ea, quæ non ſunt, vt arguit ibi Petrus. Horribilis eſt, pluſquam magica, illarum tri- um æqualium, inuiſibilium rerum et motuum, in Deo in- cluſorum, illuſio. Secundo, Quemadmodum Valentinia- ni, et alii magi dicebant, Chriſtum deſcendiſſe in Ieſum, ita vos dicitis filium deſcendiſſe in Chriſtum. Hunc. enim facitis eſſe naturæ humanæ vocabulum, illum diuinæ. Tertio, ſicut diſcipuli omnes Simonis magi Chriſtum dicebant eſſe phantaſma ſolum, ita vos dici- tis, olim in verbo eſſe viſum phantaſma ſolum: ſic- ut illi in carnem Chriſti ſtomachabantur, veritatem eius negantes, ita veſtri magi negant, eſſe verum ci- bum. Quarto, In fide et iuſtificatione eſt recens apud vos nata ſchola magerum. Nam, vt citato li- bro ſecundo docet Clemens, et Irenæus libro primo, juſtifi⸗ iuſti docel oper⸗ ſtieus docel cionii tius andr ceſſit Um Peri lder Cler tum ſünt ciun Detr bom Lept merc⸗ impre men fute obr dice inin bis! que ciat iuſt⸗ tuse mag mno, et mor⸗ Præ mor optien⸗ e guir⸗ ter ch⸗ Llorir iplemen nreter riaber mkerne ttitin klinde! t den tee e⸗ piuntot⸗ ht. An. Cogire potekti⸗ ktith Sint nhuekr nes ⸗ n. tni Vt alt runt . Devi⸗ lentni⸗ inlein, M 1 on nis i ſos e⸗ 1: 1r eritren rumn l⸗ fecels o. Prin⸗ iubii APOLOGIA. 701 iuſtifieationem et fidem Simon magus et Valentiniani docebant, eſſe ſolam cognitionem, et Gnoſtico bona opera nihil efficere. Fidem hanc pingit nunc veſter Gno- ſticus Caluinus. Quinto, Seruum eſſe hominis arbitrium, docebant magi, Simoniani, Valentiniani, et Stoici Mar- cionitæ: quod improbat Petrus lib. 3. Clementis, Igna- tius ad Magneſios, Irenæus, Tertullianus, Clemens Alex- andrinus, et reliqui omnes. Illam magorum in rebus ne- ceſſitatem plane ridet Irenæus, lib. 2. cap. 5. et eos De- um impotentem facere oſtendit lib. 4. cap. 7 I. et 72. et pleriſque aliis locis liberum arbitrium ſemper docens. Idem facit Tertullianus lib. I. et 2. aduerſus Marcionem, Clemens Alexandrinus, libro ſecundo, et quinto Stroma- tum, Cyprianus item, Origenes, et alii. Magi igitur hodie ſunt, qui ſeruum arbitrium faſcinati credunt. Sexto Iudi- cium Dei cum Simone mago illi euertunt. Nam teſte ibi Petro, in hoc ſtabit Dei iudicium, ſi potuit homo facere bonum, et non fecit: quod negant Lutherus et Caluinus. Septimo cum magis illis prædicat, non eſſe dignum, vt ſub mercede propoſita colatur Deus. Ita de ipfis refert, et improbat Petrus, libro primo Clementis. Et propter ſu- am excellentiam, et propter collata beneficia, et propter futurorum ſpem, iuſte colitur a nobis Deus. Octauo, Nec ob merita, nec ob demerita, rependi pœnam vel gloriam, dicebat Simon magus, vtiſti dicunt. Nono, Quæ iuſte vel iniuſte fiunt, aiebat ſoli fabricatori eſſe adſeribenda, no- bis nihil. Supereſt igitur, cum Simone mago alium Deum quærere, et creatorem hunc arguere iniuſtitiæ, vt qui fa- ciat res iniuſtas. Si enim fato fiunt omnia, fato fiunt res in- iuſtæ. Fatum autem a fando, eſt ipſemet Deus, qui ita fa- tus eſt, et fando malorum neceſſitatem imponit. Hinc eſt magicus veſter Lutherianiſmus et Caluiniſmus. Deci- mo, Magica eſt vobis mors fillii Dei. Simon magus, et fſui omnes diſcipuli, negant filium Dei eſſe vere mortuum, ſed inuiſibilem euanuiſſe. Vos quoque ſub præſtigio quodam conceditis, filium Dei eſſe vere mortuum, ſed inuiſibilem euamuiſſe. Vos quoque ſub 702 A PO LOGIA. ſub præſtigio quodam conceditis, filium Dei efſe mor- tuum. Nam incorporea et inuiſibilis illa res, quæ vo- bis eſt filius, non eſt vere mortua: id vero corpus, quod re ipſa mortuum eſt, vobis non eſt filius. Hoc præſtigio tu faſcinatus, me Samoſatenum vocas, cum ille hominem non agnouerit eſſe filium Dei, vt refert Epiphanius: ſed alium in Patre filium dixerit, imagina- rie mortuum: vt vos dicitis, vere magi, et Samoſate- ni. Contumaciſſimus eſt ſpiritus veſter, ſicut Simonis magi. Imo eſtis Simone mago deter'ores, qui tale tri- ceps monſtrum in Deo cogitatis, quod ille non admi- ſiſſet. Nos ſane magiam veſtram exhorreſcimus, et a vVero fidei Chriſti fundamento nec tantillum receden- tes, patrem, filium, et ſpiritum ſanctum credimus: fi- lium a patre æternaliter genitum, et ſpiritum ſanctum ab eis procedentem. In hanc ſententiam non ſolum iam citatos ſeniores adduces, ſed et Athanaſium ipfum, imaginum cultorem, cum charactere beſtiæ; Auguſti- num item cum ſuo monachiſmo beſtiæ, adoratorem, et reliquos omnes, trinitatis illius inuiſibilis reales di- ſtinctores: ſi modo ad viſibile verbum, ſeu perſonam Chriſti, animum reducant, metaphyſicas illuſiones et realitates illas explodendo. In re clara et euidenti hal- lucinati ſunt omnes Antichriſti admiratores, beſtiam adorando facti beſtiæy. Ita Chriſto placuit, in odium Antichriſti, vt in errorem abducerentur, quaſi etiam electi, Matth. 24. et Marci. 13. Quare igitur eccleſiæ illius authoritate nos ter- res, Philiippe, cum tu ipſe ſcias, eſſe eccleſiam Antichriſti. An neſcis, eccleſiam Chriſti iam dudum eſſe fugatam? An non credis, Romam eſſe Babylo- nem? Eis vere tu credis, quos vides geſtare characte- rem beſtiæ? Tu, qui Nicenam ſynodum probas, quare Papiſmi nugas ibi ſtabilitas non probas. Quare pa- ſchale ſtatutum ibi factum non tenes? Tam puerilia in eo ſunt errata, vt pudeat referre iam ab aliis in Calendario abunde monſtrata. Quare monachorum leges et ceremo- niales niale⸗ re pr. Athuan ſtum. ſti? mus. redu ſemp nobi ccip ſtra tra nia et Verl kllin Hoe pro lius. tione fllius Prie eſt Guns ate illi per am dri big bo hum ſon⸗ hom mibr con in leor. ue o⸗ corply 1s. HMe 15, un t telen imgin. Alnotate Kimnorke tllett⸗ On an. ltz, et! lececk innget. ſanünn ſoluminn n iin, Aulti Cratoten, lellsl⸗ perlonm onei 1 lenti ii . hetin inodiun 10 fe. ccclela n Ce Pubi⸗ chatucr. s, gunt are hr nerii⸗ Nenani Cetene. ginls A P O L O G I A. 703 ni 19 5 .1 2 ueninle non d ibi ordinatas non ſeruas? Qua- n ſi non nan nerifieas Quare imagines cum ſhun, et dicis woin . Papam dicis eſſe Antichri- ſti ?2? Nos nec Aaeenrilto, eſis fautores Antichri- mus. Sed ad veram en nbelicie i ei eins eredi⸗ ſeetn d ipſam filii aprehattonenm, hune hennir em emper filium intelligimus ommnem accipiatur 10 ni wta vox ſillus, quæ non dng ge ni homine filio. Vnde igitur tanta ve tra diuini ſrmoni nn Vnd- tanta ſtupidhtas, con- nia proferre? Dro Probrictaten; tam horrenda ſom- et ab eo biurimum obi Atatis Ioannis euangelium, verbum incarnat idetis. Nam Ioannes ipſe filium vocat Erge Prra dicit⸗, deinde vnigenitum Hoc ſaltem tu Erann incarnatio facit dici vere filium 10c 4 tug ammaticus ſcire debebas ind proprie ſignificat Nνσσ aliud propri 3 uGà aliu lius. Vnde vos res i ſas i pronrie nignileat n tione, colligitis? Scri “ ion NE Ggmiüca⸗ filius, qui eſt riz omnibns ille cl propris brie Nirultum proprie plaſma, proprie germen, pro- tit Proprie Machas. pr. genitus; proprie natus. IIle tus, proprie Rex, . ee Chridus: prohrie vn- uator. Vos Rornm guchdlum Romim Propheta, Sal- i inniübin nomina ſeparatis er aunbitn lio dr S dun neſcio quid ſomniauit, initio li- rit i de trinitate. Mihi plane nulla eſt biguitas. Ego omnia homini tribuo, ac ctinm ver⸗ bo in perſona hominis. Verbum ca Wü R ⸗ humiliatum, dico mortuum, qua dico fun clieo ſona hominis. Ad hunc modum iter verhn Per- hominem diomata communicari dico, ſine v Urteilin e. nibus. Salomoni ipſa ſapientia erat oli HH conſtituta, ſpiritu ſancto vncta, ordinata, ienogtn. in victimam præparata. Eadem Petro apud n⸗ tem 1 704 ADPDOLOGIA. tem erat vetus propheta, iam olim vnctus. Iam erat ibi filius hominis, homo ipſe Ioan. 6. et 17. Veteres omnes iam olim Chriſtum dicunt, perſonam reſpicientes. Ex ipſis ergo ſenioribus, et ex Tertulliano ipſo, aperte doce- mur, in modo, ſeu diſpoſitione Dei, conſiſtere perſonalem diſtinctionem. Id dictum de perſonale diſtinctione, ſeu per- ſonali diſpoſitione, vt a priorum diſcipulorum fonte prod- iens nobis venit obſeruandum. In Salomone manifeſta eſt ſapientiæ perſonalis diſpoſitio, vt dicatur ſapientia a Deo per inuentionem certam ita conſtituta, acquiſita, inueſti- ta, diſpoſita, formata. Hæc erat olim trinitas. Erat Deus pater, immenſitas inacceſſibilis, incomprehenſibilis, lux inuiſibilis. Solum il- lum ita Paulus ait ſimpliciter inuiſibilem. I. Timoth. I. et 6. Erat in immenſitate illa verbum, lux, perſona Chriſti, prius occulta ratio, deinde manifeſtus ſermo. Erat chara- cter diuinus pro ſigno poſitus, refulgentia quædam gloriæ Dei. Erat apparens lumen, de lumine non apparente, et manebat lumen in lumine, de luce inuiſibili fuit lux viſibi- lis, de inacceſſibili acceſſibilis, ad ſubſtantialem huius ho- minis generationem diuina exhibitio. De ſe ipſo inuiſibili in creatione protulit Deus viſibile verbum, velut de te- nebtis lucem educens. Ex interna mente Dei extitit ſer- mo. Exiſtentiam ego dixi, ſicut dixit Deus, Exiſtat lux, et extitit lux. Ea enim ſimilitudine extitit verbi lux, ſer- mo viſibilis. In inuiſibili patre viſibile verbum, poſt Ire- næum et alios docet Tertullianus lib. 2. contra Marcio- nem, et li. aduerſus Praxeam. Talis fuit Dei manifeſtatio, vt nec angeli eſſent quicquam de Deo cognituri, niſi quatenus eis per verbi lucem manifeſtabatur. Erat et ibi alia virtus, alius diuinitatis modus, diſtinctus, ſen- ſibilis, ſubſiſtens: non ita pro ſigno poſitus, ſed oc- culte agens. Modus primus erat apparitionis, et mo- dus hic communicationis. Modus vterque ſubſtantia- lis, et eſſentialis. Atque ita eſt ſpiritus ſanctus ſub- ſtantia vere diuina, ſed modo et diſpoſitione certa. Ita ſe Deus exhihere voluit. Non eſt hic alia ratio quæ- rendz- tenda, lus his gnitus ſtetiun ipla nicati⸗ trus. Vtraq formar minis, nunce era Po, quae Us pa pient dem, lius. entix Ne, ey Uit rer bus Zi Nitado⸗ ng, Guam ue ven holtate lens, Dorali blit en Ind tem le tene les De t on labenn ſi he us, erk l 8nn 68. techer⸗ ſonalen leuper eol⸗ nifehcl cinae binuel⸗ Omenu Chuni⸗ loth16 Cii Tatehur⸗ angie leltet Urtit insh. hinliiii Itcer⸗ enttihr ilo a APOLOGIA. 205 renda, Totum trinitatis myſterium nobis ex cplicuit Pau- lus his verbis, Deus manifeſtatus eſt in carne, iuſte co- gnitus eſt in ſpiritu. Trinitas hæc dicitur, ſeu potius my- ſterium duplex eſſentiæ diuinæ, nobis exhibitæ. Natura ipſa Dei, tam verbi manifeſtatione, quam ſpiritus commu- nicatione, ſe vere nobis obtulit, vt poſt Chriſtum ait Pe- trus. Duplex hæc eſt conſtans via exhibitionis diuinæ, vtraque in Chriſto ſubſtantialis, et ab æterno in Deo præ- formata. Sicut nunc eſt deitas in Chriſto ſub forma ho- minis, ita ab æterno erat Chriſtus in forma Dei. Sicut nunc eſt deitas in Chriſto ſub ſpecie ſpiritus, ita ab æterno erat modus idem in Deo. Erat iam ſpiritus in archety- po, quodammodo deliteſcens, donec cœpit ferri ſuper aquas, et implere omnia. Modo eodem, quo nunc eſt De- us pater hominis, ab æterno erat pater verbi viuentis, ſa- pientiæ ſubſiſtentis, virtutis ſuæ, et figuræ. Modo eo- dem, quo nunc eſt homo filius, erat ab æterno verbum fi- lius. Genuit ab æterno pater filium hune ineffabili fapi- entiæ cogitatione, præparatione, conſtitutione, prolatio- ne, exhibitione, cuius modum nee angeli plene ſciunt, vt ait Irenæus. Si ineffabiles ſunt modi diuinitatis, in re- bus aliis, multo magis eſt ineffabilis in Chriſto tota ple- nitudo, et modus eius æternus. Ineffabilis eſt et mo- dus, quo ſtatuit Deus, virtutem ſpiritus ſanctificantem, quam miro conſilio ſtatutam ait Clemens. Mira vtrin- que verbi et ſpiritus economia, externa et interna, hy- poſtaſeſque perceptibiles. Sicut prodiiſſe verbum vi- uens, veluti corporalem diximus, ſeu eſſentiam Dei cor- porali modo exhibitam: ita de eſſentia verbi ſe exhi- buit eſſentia ſpiritus, velut aura quædam, angelo et ani- ma tenuior, quæ creata omnia repleuit. Ad corpus fe- re tendebant duæ iſtæ exiſtentiæ, ſiue duæ exhibitio- nes Dei, veluti duæ manus, facturæ et gubernaturæ ea omnia, quæ ſunt in mundo, omnia corporale quid habentia. Erat ſpiritus a verbo, quaſi ab ore Chri- ſti halitus ad omnia viuificanda ab æœterno diſpoſi- tus. Spiritus Dei eſt generaliter in rebus omnibus: V. at ſpi- 706 A PD O L OGIA. at ſpiritus ſanctus peculiaris halitus dicitur, ad huma- ni ſpiritus ſanctificationem, aura diuina, pulſus diui- nus, ſenſus diuinus, intus perceptibilis, ſubſtantiali- ter in anima ſubſiſtens. Hinc ipſfe eſt internus in nobis conſolator, virtus in nobis diuina. Voluntate, et conſilio Dei, ait Petrus libro nono Clementis, eſſe huic ſeculo ſtatutam virtutem hanc, vt ſeruet electos Chriſti. In æa quidem virtute, in eo ſpiritu, ſerua- tur nunc regnum Chriſti, intra nos confiſtens. In- ternum hunc ſpiritum vocant ſeniores vicarium Chri- ſti, cum externe ipſe receſfſerit. Vicarium Chriſti agit internus ſpiritus, ſicut vicarium Dei agebat externus ſermo. Vicarium Dei nunc agit ſpiritus ſanctus, et Dei nomine in nobis operatur. Spiritus ſanctus in no- bis loquitur, ſpiritus ſanctus nos mittit, ſpiritus ſan- Gus vitanda prohibet, et reliquas actiones intus exe- quitur: externe quoque ei adiungitur angeli miniſteri- um. In hac tanta Dei œconomia, non ſolum variæ actionis virtutes tres, voluntates, proprietates, et diſ- poſitiones: ſed perſonas tres, hypoſtaſes tres, eſſen- tias tres, in Deo concedimus. Realem quoque in eis diſtinctionem, ratione adiunctorum, et operationum. Ex varioô inſuper orandi modo veram trinitatis rationem colliges, et intelliges, non fuiſſe olim rea- lem filium, vt nunc eſt: intelliges, ſpiritum ſanctum non eſſe rem diſtinctam, vt tua illuſione fingis. Olim patres orabant vnum Deum fimpliciter, angelum admiſcendo, vt geneſ. 48. Iudicum. 6. et Hoſeæ. 12. Apoſtoli iam ad filium preces ſuas faciunt. Ad ſpiritum ſanctum nec, ante, nec poſt incarnationem leguntur ſeorſim factæ preces: quia nec fuit, nec eſt, res diſtincta, ita nobis pro ſigno poſita: ſed ad actiones eſt deitatis ſubſtantia miniſtrata. Quis ad ignem illum, quo examinandus eſt, ſeorſim pre- ces fundat? In apocalypſi apertis Ioanni cælis, et in viſione Stephani, ſolus Deus et agnus orantur et adorantur. Seorſum nego ſpiritum illum orari, Vt vos Vt tatis Dei, APOEOGI A. 707 die⸗ vt vos ſophiſtæ rem diſtinctam, æqualem patri, cogi- kntini. tatis. Si quis vero bene ſentiens inuocet aut ignem “ Dei, aut ſpiritum Def, aut lucem Dei, Deum ipſum Emm inuocat, ei, qui angelos intelligeret, orationem inter- i dicerem, ſicut adorationem. Atque ita damno veſtrum ekin ad tres illas res orandi modum. Si Vere tu oras, ille qui in te orat, eſt ſpiritus ſanctus, in quo eſt nobis in. orandus Chriſtus, qui nobis eſt poſitus pro ſigno. d Oramus nos patrem in nomine ſuo, qui eſt pater no- *R ſter: in nomine filii, quem pro nobis dedit: in no- rſin mine ſpiritus ſancti, quem nobis communicauit. At “ limites poſitos non tranſgredimur. . halckz Quia vero in hac re, et in pleriſque aliis, eſtis uhn vos patrum limites tranſgreſſi, operæ pretium fuerit fitukt traditiones veteres paululum expendere. Ceremo- imur⸗ nialia quædam apoſtoli ipſi, et apoſtolorum diſcipuli niiſ tunc obſeruarunt, et obſeruanda docuerunt, non lun un vt formam legis, ſed vt formam doctrinæ. Conſtat, tne non fuiſſe legalia præcepta, vt nunc a Papiſtis fiunt ey ein leges ſub anathemate. Imo ſinguli cucullati ſua ſibi end nunc anathemata faciunt, et execrationes varias, vt immu impreſſior ſit tranſgreſſionis maledictio. Quæ apo- 1 niid ſtoli ipſi in concilio decreuerunt, non penitus liga- olin te. bant, nec nunc ligant, acto. I15. multo igitur minus mn lnin beſtiæ decreta ligant. Nullum in eo apoſtolorum gis n decreto erat anathematum fulmen, ſed forma do- emn ctrinæ: at ſæuiſſima hæc belua doctrinas conuertit in et Hl anathemata. Olim ad continendam ſine offendiculo iunt. 4 Veram Chriſti religionem et populum, ceremoniis aſ- Imin ſuetum, ſunt quædam ad tempus ſtatuta, et quæ- fiit, N dam diſſimulata: vt de idolothytis, ſuffocato, ſan- oſta: 8 guine, de capitis raſura, de voti oblatione, olei vn- . ctione, et gentium commercio, ab apoſtolis factum rün r legimus. Iudaizabant aliquando apoſtoli, præſer- crli, 4 tim lacobus, vt apparet, Galat. 2. et acto. 21. Sorm flinc ille Ieroſolymis inter Iudæos ſemper agens, n on, V. 2. et ad It 208 A P O L O GI A. et ad Iſraëlitas in Chriſtianiſmo Iudaizantes ſcribens, nempe ad duodecim tribus, vſitatam eis olei vnctio- nem admittit, ſicut circunciſionem eis admittebat et reliqua legalia, vt conſtat dicto cap. 21. Quorundam dierum celebris erat recordatio, ob res, in eis pulchre geſtas, ſed non ocium Iudaicum. Reſfur- rectionem Chriſti, prima ſabbati factam, octauo quoque die celebrabant primi Chriſtiani, dominicam eſſe diem dicentes: a ſudore tamen vultus, et manuum opere non ceſſantes, vt ad Magneſios ait Ignatius, qui nullum no- bis ad ociandum docet eſſe feſtum. Cunctis diebus vitæ ſuæ Adamum laborare debere, docuit Deus, idque fuit jus naturale. Non obſtat lex ſabbati iuxta literam ad tem- pus poſtea data, quia ſublata eſt, ſen completa. Irenæus, lib. 4. cap. 30. veriſſime docet, eſſe nobis quotidianam ſpiritus quietem abſque aliqua ſabbatorum obſeruatione, inſtar Abrahæ, qui ſabbatis nullis ociabatur, ac etiam in- ſtar Adæ. In libello repudii generalem regulam nobis dat Chriſtus, ad Adamum ipfum, velut ad ius naturæ nos reuocans, vt illud obſeruemus, tempora non diſcernen- tes. Poſt ſpiritualem Chriſti doctrinam, vt ſeniores o- mnes docent vnica Chriſtianis eſt naturæ lex, Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris. Ita Chriſtus ait: Hæc eſt lex, et prophetæ, Quæ vultis vt vobisfaciant homines, et vos facite illis. Hanc naturæ legem, in concilio Ieroſoli- mitano, Iudaiſmis exploſis, docuerunt apoſtoli, vt refert Irenæus lib. 3. cap. 12. Idipſum de primis Chriſtia- nis refert Aelius Lampridius. Aquila, Petri diſcipu- lus, apud Clementem ait, Omnis propemodum actu- um noſtrorum in eo conſiſtit obſeruantia, vt quod ipſi pati nolumus, ne hoc aliis faciamus. Legale nullum eſſe inter diem et diem diſcrimen, manifeſte docet Pau- lus. Si legem obſeruationis dierum fuſtulit Chriſtus, quis niſi Antichriſtus eam reducere poteſt? Clemens Alexandrinus libro ſeptimo Stromatum, non ſelectis diebus, ſed per totam vitam, ait, eſſe nobis agendum feſtum, agri colendi, aliæque artes ſimul exercendæ. Orige- ten end etI ete ſm Vi II Cüibeng Vntid. tebnt t bkey Nein. quoce elle cen Peren Ilum do. ebos ni igve fi madten. lenerg otidimen ſeruntionn, eetiam t Uum ni⸗ Uaturen lener ſiget 1. dit iees ni 1et 1 leii⸗ li, r 4 Cenen n Kel eiß uenin. etcehii i⸗ ADOLOGI A. 709 Origenes libro octauo contra Celſum, exponens illud Pauli, Dies obſeruatis et menſes, et tempora, pulchre do- cet, quotidie eſſe nobis dominicum diem ad Cæleſtia re- ſurgendi, quotidie paſcha, quo verbi carnem iuſtus edat, quotidie pentecoſtem, ad ſpiritus ignem deſuper ſuſcipi- endum. Spiritualis ergo, vt poſt Paulum ait Ignatius, erat tunc feſtorum obſeruatio, ſecundum quam et martyrum dies feſtos habebant Chriſtiani, vbi recens erat eorum memoria. Epiſcopi hæc, et alia conſenſu eccleſiæ fa- ciebant, non vt formam legis, ſed vt formam doctrinæ. Quin poſt fugam et perſequutiones congregari licebat, cum vigiliis ieiunia et orationes præmittebant, vt digni- us eo die ſumerent ſacram euchariſtiam. Aliquando daba- tur euchariſtiam quotidie celebrare, aliquando non. Qui- buſdam etiam quotidie ſumere licebat: aliis vero non niſi poenitentibus et confefſis. De quo iam alibi dixi, et in ſe- qWuentibus aliquid addam, de defunctis quædam Præmüt- tendo. Circa defunctos traditio erat varia. Mortuis ſepeli- endis ſolennes quidam adhibebantur ritus apud Ethnicos et Iudæos Eos noſtri diſſimulare aliquando cogebantur, et alii alios excogitabant. Non nulli offulam euchariſtiæ, ſimul panem et vinum, ipſi mortuo in os ponebant, quafi vitæ ternæ viaticum. Alii baptizabantur pro catechu- meno mortuo: alii mortuum ipfum, aqua et oleo ſimul vngendo baptizabant, vt ait Irenæus. Preces varias pro mortuo fundebant, et eum candelarum igne luſtrabant, Pebruariæ illius Ethnicæ purificationis loco, vt ait Ter- tullianus. Ob has tamen varietates, modo Chriſtus vnus prædicateube, non ſoluebatur vnitas eccleſiæ, vt poſtea factum eſt per Papæ tyrannidem. Nec idolothyta, nec Iu- daiſmi impediebant, quo minus eos vocaret Paulus fra- tres, licet infirmos. Ad locos, in quibus erant martyres ſepulti, quaſi ſigno dato, clanculum paſſim conueniebant primi Chriſtiani: antelucanos hymnos Chriſto canta- bant, vt ad Traianum ſcribit Plinius, cum candelis et lampadibus, quia tempus nocturnum id exigebat, Eucha- riſtiam ibi frangebant, imitatione quadam in loco marty- X. 3. ris ſe 710 APOL OGI A. ris, ſe ad toleranda martyria excitantes. Martyres lau- dabantur in miſſæ ſacrificio, ſcilicet ſacrificio laudis, et gratiarum actionis, in quo erat commemoratio marty- rii Chriſti. Non abs re de mortuo erat ibi ſpecialis ſermo, cum mors Chriſti commemorabatur. Aedem aliquam ſi licebat, ibi ædificabant, et menſas appone- bant, vt poſt prædicationem ſermonis Chriſti commo- dius de euchariſtiæ oblatione fieret ſacrum conuiuium. Hinc dicebatur eſſe illa talis martyris ædes. Dicebatur hæc huius martyris miſſa, illa illius, id eſt, in loco ſe- pulturæ, et cum illius recordatione facta oblatio, et ſacrificium gratiarum actionis. Oblatio erat, quando panis et vinum a quouis volente offerebantur, ſeu do- nabantur. Vnde et in ipſa benedictione hæc dona et munera vocantur. Ita debere nos ad menſam domini offerre, et donare docet Irenæus, lib. 4. cap. 32. et 34. quem offerendi vſum vos nequaquam obferuatis, ſed in azymis ridicule luditis. Hac potiſſimum ratione nos ipſi eccleſiæ quotidie benefacimus, quotidie pa- nem et vinum noſtrum communicantes. Alii autem eccleſiæ cenſus, ab Antichriſti magnificentia inducti, per quos creuit epiſcoporum opulentia, tollendi peni- tus ſunt. Si Chriſtiani ſumus, non deerit ad menſam domini quotidianus panis. Oblata illa miniſtri accipi- entes, Deo velut præſentabant, benedicendo, et gratias agendo, quod erat verum laudis ſacrificium. Adde, quod munus ipſum dicitur oblatio, ſacrificium, victi- ma, et hoſtia. Philip. 4. et Heb. 13. quia in rem ſacram fit, et donatur. Eſt etiam ibi ſacrificium recordatiuum, recordatio, ſeu commemoratio ſacrificii, a Chriſto con- ſummati. Ipſe obtulit ac nobis omnibus donauit ſe ipſum, nos ita offerre in ſui commemorationem præcipi- ens, toti eccleſiæ communicanda. Ad menſam domini hæc offerebantur, præſertim a ditioribus. Sedebant preſbyteri cum aliis ſumpturis, præſertim pauperibus, vt refert Pon- tius Paulinus. Diuites enim non debent in eccleſia potio- rem aliis locum tenere, Iaco. 2. Seruiebant diaconi admiſ- ſis e ſis et riis. grati⸗ ter ſe tur e pori⸗ diuic tem Fiſq oce noſt carn. Exi tun lita⸗ Alitt tull cart carn Ni Ve tes l⸗ cli,e mart. ſbecinl⸗ Aeden Pppone⸗ otnno⸗ Litiun. jcebann loeol. latio, 4 uunt ſen ⸗ Corn 4 donnit . 32. l ſeratg n tmtio ticie ⸗ ii aen incudi, i enr⸗ Mendn fc . glin Ale n, Mr ſuen atinna, oe. nit? pret, pinihee V elotei ertol- gpoti⸗ üni⸗ ſe APDOLOGIA. 714 is etiam ad ſeruitium illud probatis viduis ſexagena- riis. Presbyteri ipſi poſt dictam benedictionem, et gratiarum actionem, primi frangebant, deinde alii in- ter ſe diuidentes, omnes cibo illo et potu reficieban- tur eo charitatis ſymbolo, vere facti participes cor- poris et ſanguinis Chriſti. Euchariſtiam pro more diuidentes, permittunt vnicuique ex populo eius par- tem ſumere, inquit Clemens lib. 1. Stromatum. Ple- riſque locis veram hanc eſſe Chriſti participationem, docet Irenæus. Imo nos ſecundum carnem et oſſa noſtra, eſſe vere participes, vere membra Chriſti, ex carne eius, et oſſibus eius, affirmat initio libri quinti. Exindeque tunc confirmat, carnem noſtram refurre- Gturam ad immortalitatem, quæ alimentum immorta- litatis accepit: quæ corpore domini, et ſanguine eius alitur, vt ait lib. 4. cap. 34. Idipſum docet Ter- tullianus in libro de reſurrectione carnis, veram eſſe carnis Chriſti participationem, ac veram inde ſequi carnis noſtræ reſurrectionem. Cum ſit animata car- nis noſtræ, et oſſium-noſtrorum ſubſtantia, eſt in eis ea, quæ in anima eſt, participatio carnis et oſſium Chriſti. Eo item quia fubſtantialiter nutriuntur pane illo, qui typus eſt Chriſti. Cum ſit plaſma vnum et carne, et ſpiritu, dicitur caro noſtra intus partici- pare id quod ſpiritus participat: alioqui caro non prodeſt quicquam. Contra azymos veſtros docent veteres, fuiſſe Ebionitas, qui in pane azymo euchari- ſtiam facerent. Laudamus itaque, eſſe locum aliquem congregationis, ſeu potius liberi conuentus;, ne vi- deatur eſſe pecorum congregatio coacta. Laudamus quotidie parari menſam domini. Laudamus, in quo- uis loco, et quauis hora, cum probatis epiſcopis, ſeu presbyteris, a ſponte conuenientibus cæuari, can- tare laudes, cum ieiuniis et orationibus, intelligi- bili voce. Sed Antichriſti leges, et' ceremoniales characteres non laudamus. . 7 V. 4. De 7712 XPDOL-OCGIA. De ijeiuniis vero nunc dicemus, de carnis et vini in- termiſſione, quæ omnia vos nedum contemnitis, ſed qua- ſi ſtulta ridetis. In ieiuniis et orationibus, etiam pro epiſ- coporum et presbyterorum arbitrio, vbi caſus aliquis ex- poſcere videbatur, aliquando indictis, nulla erat impie- tas, imo pietas, imitatio Chriſti, et erga præpoſitos obe- dientia. Apoſtoli ieiunium et orationem indicebant, vbi opus aliquod aggrediebantur, vel ad miniſterium mitten- dis manus imponebant, acto. 13. et. I4. Ioannes ieiuni- um indixit, antequam euangelium ſcribere aggrederetur. Petrus apud Clementem ieiunium baptizandis indicebat. Illud verum eſt, quod ieiunium legis carnale, ſicut et re- liqua, compleuit Chriſtus, et vertit in ſpirituale, videli- cet, abſtinentiam a vitiis, ſeu carnis operibus. Nihilomi- nus ſui imitatione corporalia ieiunia nobis commendat: quod apoſtoli et diſcipuli obſeruarunt. Ieiunium non ſo- lum eſt corporalis exercitatio, ſed ſpiritualis, cum per eum ſpiritus viuificetur. In quadrageſimæ ieiunio eſſe imitationem Chriſti, docet Ignatius in epiſtola ad Phi- lippenſes. Quod tamen ipſe non præcipit, nec contem- nendum dicit. Vſque ad Victorem varie ieiunabâtur qua- drageſima, et libera res erat, vt vetuſtiſſimi omnes do- cent, et citat hiſtoria tripartita, lib. 9. cap. 3 8. Idem de carnium et vini abſtinentia docet Ignatius in epiſtola ad Heronem. Regula bPauli eſt hic tenenda, vt vnicuique ſua mens ſatisfaciat, Rom. 14. Si quadrageſimam quis ieiu- net, et alibi probo, et conſulo poſt ſuum baptiſmum, in- ſtar Chriſti. Tunc ieiunabis et orabis, vt datus ſpiritus carne mortificata magis viuificetur. Moſes ita ieiunauit in datione legis fœdusDei melius imprimens, exo. 24. et 3 4. Elias poſt virtutem ſpiritus ita ieiunauit, melius tune videns et audiens Deum, 3. reg. 19. Antichriſti igitur legem vt ſcripturis contrariam improbo. Abſtinentiam liberam probo, et carnis, et vini, et aliorum carnem laſ- ciuire facientium: non inſana voti perpetuitate, ſed vbi quis ita iudicat. Abſtinentia illa manifeſtam facit carnis mortificationem, digna res, quæ cum oratione fiat, non quæ ri- quer jis, mec Prol aut: Cunm a noſt niſi ſtus bat⸗ ſole reß ait ſolt nen . ſ cun nib⸗ guis catu Pproc ſter twini. ſedg Proet⸗ lignizer 1t inie ſitos ode bant, mitter. es ieinn⸗ ederennt incicebe joltett⸗ le, vice⸗ Niilom. nmerett mno = Cun K iunio e 1 M. coNtekr. Hutur r. mnes , lient⸗ Pitohrt Cnigven glisier mumn jeinmmi 0.4 elinstne ifiigin nettin tnen . , li 6 it cund ſat, N gue⸗ . =— A P O. L O C IA. 713 quæ rideatur. Natura nos hic quoque docet. Nam iis, quos ſpermatis vitium moleſtat, indicunt naturales medici a carnibus et vino abſtinentiam, Quanto magis propter Chriſtum ſe ſponte ita caſtrabit, qui cælebs, aut ad tempus vxore carens, ſe ita tentari cognoſcit? Cum præſertim ſciamus, ieiunium cum oratione eſſe ad carnis mortificationem efficaciſſimum, et ſpiritum noſtrum non aliter contra dẽmones vim ſuam habere, niſi per orationem et ieiunium, vt teſtatur ipſe Chri- ſtus. An Timotheum vos ridebitis, qui vino abſtine- bat? An Petrum, qui carne plurimum abſtinens pane ſolo, cum oliuis et oleribus veſcebatur? De Petro id refert primus Clemens. De Marco et eius diſcipulis ait Philo, et citat Euſebius, quod vsque ad occaſum ſolis frequenter ieiunabant, a vino et carnibus abſti- nendo, vt ſola aqua eſſet eis poculum, et panis cum ſale vel hyſſopo cibus. Matthæus apoſtolus, teſte ſe- cundo Clemente, ſeminibus et oleribus, absque car- nibus vtebatur. Reſpondes tu, vos non prohibere, ſi quis cum Ioanne baptiſta aquam bibat, et locuſtis veſ- catur. Non prohibetis, ridetis tamen, et dicitis, nihil prodeſſe. Carnis macerationem, quam Epicurismus ve- ſter fortius reiicit, legiſti apud Irenæum, qui lib. 3. cap. 35. aperte docet, Adamum pœnitentem folia fi- cus aſpera elegiſſe, vt carnem maceraret, et petulan- tem carnis impetum retunderet. Vnde et Deus erga pœnitentemſuam miſericordiam indicans, pelliceam de- dit tunicam, quæ vltra mortalitatis indicium, indulgen- tiam quoque ſignificabat, et futuræ veræ ouis amictum. Quid inſuper Paulo dicetis, qui caſtigabat corpus ſuum, et mortificationi ſubiicebat? Chriſtus ipſe in ſacco et cinere pœnitentiam probat. Matth. I1I. in maceratione et ieiunio cum Niniuitis, Lucæ I. In fauilla, cinere, cilicio, nuditate, ieiunio, fletu, et planctu, Iob. 42. Ioëlis 2. Ionæ 3. Dani. 9. et 2. Samu. I 5. et 3. reg. 2 I. Per hanc placari dicitur ibi Deus. Has macerationes in prima eccleſia libere a plerisque fie- ri, etiam publice, Tertullianus docet in libro de pœniten- tia, et Euſebius in eccleſiaſtica hiſtoria lib. 5. ca. vltimo. V 5 Adde .„ 714 AP O L OGIA. Adde lachrymas Petri et mulieris peccatricis, Matth. 26. et Lucæ 7. percuſſionem pecétoris publicani et aliorum, Lucæ 18. et 23. Satisfactiones hæ quo- dammodo dicebantur, vna cum ablati reſtitutione: ſine quibus poenitentia fere ſimulatur, non perficitur. Ad- iungere iſta debuiſſes tuæ contritioni, et conſcientiæ terroribus, in tractatu pœnitentiæ. Id ego fateor, abs- que macerationibus his, et absque ſatisfactionibus ex- ternis, eſſe poſſe pœnitentiam, et peccata omnia pœni- tenti ſide remitti. Nihilominus hæc ibi maxime pro- ſunt, fidem et ſpiritum feruant, magis viuificant, car- nem mortificant, gloriam augent, et peccati pœnam tollunt. Per hæc Deo quodam modo ſatis fit, per quæ ipſe aliquo modo placatur, ira minuitur, et gloriæ mer- ces augetur. Per hæc remitti peccata, et nos fieri can- didiores, docet ipſe Deus. Eſa. I. et 58. Vere ait Da- niel, Peccata tua eleemoſynis redime, et iniquitates tuas miſeratione pauperum. Vera eſt regula Chriſti de miſerendo, remetiendo, et remittendo nobis, ad eam menſuram, qua nos aliis miſeremus, metimur, et remittimus. Aliqua igitur eſt factorum commenſuratio, et ad peccati remiſſionem aliquid facit operum acceſſio, maxime in quotidiana remiſſione poſt regenerationem. Ad quam rem pulchre facit dictum Clementis Alexan- drini, lib. 4. Stromatum, Peccata ante baptiſmum commiſſa ſimpliciter dimitti: pnſtea autem caſtigatione quadam expurgari, noſtroque opere tolli. Opus noſtrum dicitur pœnam peccati luere, debi- to vtcunque ſatisfacere, et ad peccati remiſſionem a- liquid efficere, actione quadam dependente. Chri- ſtus ſatisfecit patri, et pro peccato Adæ, et pro re- liquis omnibus. Peccatum Adæ ſua morte luit Chri- ſtus, id efficiens, vt et nos morte noſtra id luamus, ac debito vtcunque ſatisfaciamus. Paulus ait, mu- lierem a ſua prima transgreſſione faluari per genera- tionem liberorum. I. Timoth. 2. eo quod dolore par- tus tus p Virun Atque ſerit Docer Inund tempe tempe perien luens mand füicti⸗ que per pus Nien tam plact bene dutur Niis, is et ſionen opus, Dro: Peccz ne g Maior Portio totum CUN DrO . Deo lere. a, ſi „ Mutt bblieni e e. ne: n ur. A. Kientie t, d. ibuber. ia en. ne . Ut, i enn eran rie ner feri ar 5 e Air biginc⸗ nC ,4 im, 4 enlurto ietel rationen. Aptifmun Pigann. re, li Conen ? t pro „ it 4 uuns t, NN Eenn lore . 10s A P O'L O GIA. IS tus pœnam eius peccati luit. Eadem ratione dicimus, virum ſudore et labore ſaluari, pœnam peccati luere, atque ita iudici Deo aliquo modo ſatisfacere: ſi man- ſerit in fide, et dilectione, vt annectit ibi Paulus. Docet Irenæus lib. 3. cap. 33. Adamum tam in hoc mundo, quam in inferno, pœnas luendo, impleuiſſe tempora ſuæ condemnationis vsque ad plenitudinem temporum, in qua venit Chriſtus reducere ouem, quæ perierat. Cain pro peccato ſuo pœnam arbitrio Dei luens, Deo quodammodo ſatisfeciſſet, ſi ita contritus manſiſſet in fide, et dilectione. Ipſis enim pœnis in- flictis placatur Deus, cum quis patienter ſuffert: at- que ita ad ſalutem faciunt pœnæ. Ita quis a pecceato per ignem ſaluatur. Ad peccati remiſſionem facit o- pPus noſtrum, iram Dei, pro peccato illo excitatam, le- niens. Dauid numeratione populi, et adulterio reus, tam pœnis inflictis, quam ſuis deinde factis, iram Dei placuit. Vt noſtris malefactis exacerbatur, ita noſtris bene factis placatur Deus. Specta ipſum Achab, in- dutum ſacco, placare iram Dei orationibus et ieiu- niis, ſicut Manaſſen, et Niniuitas. Orationes Mo- ſis et Samuelis, iram Dei leniendo, peccati remiſ- ſionem obtinuerunt. Eſt vere argumentum efficax, Si opus, ſeu factum noſtrum iram Dei lenit, iram Dei, pro aliquo peccato excitatam, lenit: atque ita, ad pPeccati illius remiſſionem, facit opus illud, actio- ne dependente. In actionibus enim fubordinatis, maior cauſa non tollit actionem minoris: nec ad portionem effectus quæque illarum agit, ſed ad totum: illa primario, hæc ſecundario. Quod- cunque ſit Deo acceptum opus noſtrum, iram eius pro peccato excitatam leniens, iam dieitur illud Deo vtcunque ſatisfacere, et peccati pœnam tol- lere. Eſt igitur in noſtris operibus acceſſio ali- qua, pendens ab eximio illo opere paſſionis Chri- ſti, quod fuit caput omnium operum: opus pro 716 A PDO L. OGGI A. pro omnibus ſatisfaciens, opus pro omnibus poœenam lu- ens, ac ſupremam iram tollens. Si opera noſtra nihil ad'gloriam vel pœnam prodeſſe poſſunt vel obeſſe, quor- ſum ad ſtateram appendentur ſingula iudicio finali? Si opera mala ſpiritum fdei lædunt, quare bona eum non iuuant? Quorſum miniſterium veſtrum, in eccleſia, ſi eo non iuuamur. Si alieno veſtro opere ad ſalutem, et peccati remiſſionem, vere iuuamur, quare non et noſtro? Circa eceleſiaſticum ordinem, ſcimus ex Paulo, debe- re omnia ſecundum ordinem fieri. Ob id eſſe epiſcopos, presbyteros, et inferiores alios miniſtros, ſuffragiis ele- ctos, et a ſenioribus conſtitutos, ſecluſis Antichriſti ſu- perſtitionibus, characteribus, bullis, et pecuniæ ſigil- lis. Ordines hi diſtinctionem hanc habebant. Aut iu- niores, aut minus exercitati, vt plurimum conſtitueban- tur diaconi, potiſſimum ad menſæ miniſterium, deinde ad doctrinam et baptiſmum. Non diaconorum, ſed pres- byterorum erat imponere manus, quæ ob id dicebatur impoſitio manuum presbyterii. Inter epiſcopos et pres- byteros hoc fuiſſe diſcrimen, alibi diximus, quod ali- quando iidem omnino erant epiſcopi et presbyteri, ali- quando quis potior habebatur epiſcopus, omnes ſola aliorum ſeniorum manuum impoſitione, cum ieiunio et orationibus Conſtituti, ad miniſterium ordinati, ſeu deſti- nati. Nulla erat dominandi poteſtas, ſed docendi et mini- ſtrandi. Ignatius et Clemens, vrgente erga neophytos peri- culo, plurimum laudant obſeruari prælatorum Chriſti mi- niſtrorum doctrinam et exemplum. Idipſum Paulus et alii apoſtoli docuerunt. Non a beſtia precio tunc dabantur mi- niſtri, ſed probati ad docendum eligebantur, præſertim ſe- niores. Nunc ordine turbato omnia nobis euertit Anti- chriſtus. Quia deſeruit nos ſpiritus domini, omnia in nobis præpoſtere fiunt. Niſi ipſe Chriſtus eccleſiam ſuam nobis reſtituat, et ſpiritu ſuo dirigat, rationes hu- manæ nihil prodeſſe’ poſſunt. Orandus igitur dominus, vt mittat operarios. Meſſis namque multa eſt, et ma- guo affectu parata. Perditionem omnes videmus, quæ ex Antichriſti et ſatellitum eius opulentia maxi- me cœ- me (h ne Pe Lerun Adde hes iplic⸗ eller fabul e 6 nobie in no Hec cum, Ppam faci inf leg fuit decl⸗ lis, noS debe ranch eumm Patib braie II Dei, re in ſibi enam. ſtra nitn e, guo .4 inali! eln in deleſi lutetne t noltro! lo, dede⸗ Pileopns tigise⸗ hritif Cnie irl⸗ ANI E Kitvebne n, Eeie led er cicebenn oset ſe⸗ Nvod tet, 1* nnei jeimnioe . ſente gietnii rtosſer Chrifii neid bunurn⸗ — Eſertin-. ettit Ne Cmii ecceiA Gomint, i, et M. mus, e l. . AP OLO,ꝑ G I A. 717 me cœpit. Quo modo illi poterant Deo ſeruire et mamo- næ?An non euangelium Chriſti eſt euangelium pauperum? Perditionem hanc, ad ſummam ſatanæ pernitiem, au- Xerunt infernalia ad eruendos manes ſacrificia lucratiua. Adde munera, quæ in dies offeruntur, ad idola, ſeu ima- gines ſanctorum: quas et maioris lucri gratia diligenter ipſi colunt, cumValentinianis dicentes, imaginem Chriſti eſſe tunc factam, quando egit cum hominibus. Quod eſſe fabuloſum, docet Irenæus lib. j. cap. 24. Scriptura vbi- que docet, fugienda eſſe omnis generis idola, præſertim nobis, qui ſolo ſpiritu eſſe adorandum, ſcimas. Interne in nobis ſpiritu adoratur Chriſtus, non externe in ſtatua. Hæc ſola ratio conuincit, imaginum cultum eſſe fanati- cum, quia eſt Papiſticus. Ratio euidens eſt, ſi credis Pa- pam Antichriſtum, contraria ſemper religioni Chriſti facientem. Alia eſt colorata traditio facientium imaginem crucis in fronte et aliis locis: quia apud Ezechielem et Ioannem legunt, fuiſſe factum ſignum in fronte. Sed ſignum illud fuit nota ſanguinis, nota martyrii, vt Ioannes ipſe ſatis declarat. In veteri quoque teſtamento erat nota ſangui- nis, in fronte liminis domus, Exo. I2. indicans, ſanguine nos ſeruandos ab interitu. Ob id tamen non ſequitur, debere nos ſanguine frontem oblinire, aut ipfſum ado- randum pingere. Ergo nec patibulum adorabimus, nec eum in fronte faciemus, etiam ſi viſum eſſet ſignum patibuli. Craſſa eſt eorum ignorantia, qui ſignum He- braicæ literæ tau eſſe aiunt cruci fimile. Hac item ratione nos vrgent, Si Chriſtus eſt imago Dei, licet imaginem adorare. Licet plane illam adora- re intus imaginem, quam fecit Deus, non quam quis ſibi facit. Ita prohibuit Deus, ne quis ſibi faciat ima- ginem. Ita Paulus arguit eos, qui mutauerunt gloriam Dei in imaginem a ſeipſis conſictam, et externe adora- tam. Imagines cherubim, a Deo inſtitutæ, non ar- guunt, eſſe adorandas imagines, a nobis inſtitutas; cum præſertim ille non adorarentur, ſed aliam tunc in vm- zx1 8s APVO LO GIA. in vmbra haberent myſterii rationem. Eſto vero, idolum nihil ſit, An defunctorum ſanctorum dicemus, nullas eſſe pro nobis preces? Pro nobis orare beatas animas, multis rationibus o- ſtenditur. Primo, quia angeli pro nobis orant. Za- cha. I. de noſtra ſalute gaudentes, Lucæ 15. et ani- mæ beatæ ſunt, ſicut angeli, quanquam nondum in ſtatu perfecto. Secundo, anima damnata erat de vi- uentibus ſolicita, et pro eis orabat, Lucæ 16. ergo multo magis anima beata. Tertio, charitas nun- quam excidit, I. Cor. 13. diligunt ergo nos animæ beatæ: dilectionis autem actus eſt orare. Quarto, Chriſtus ipſe pro nobis orat, ita qui cum eo funt, et idem volunt. Quinto, mortuorum orationes ex- audiri petit Baruch, capite tertio. Sexto, animas orantes vidit Ioannes in apocalypſi. Orant ibi, be- nedicunt, et gratias agunt animæ ſanctæ. Animas apoſtolorum et prophetarum ait loannes gauiſuras, quando perdetur Babylon. Ita ſenex ille, ab Irenæo eitatus lib. 4. cap. 50. docet, beatas animas gra- tias agere, et de noſtra ſalute gloriari. Sed an ad eas animas, aut ſingulas earum dirigere nos de- beamus peculiares preces? Hoc ſcriptum non le- gimus. Peculiares actus noſtros non ita diſcernunt animæ dormientium: ſed quantum illis datur, pro nobis generaliter orant. Non quod pro tua in ta- lem animam oratione, illa tibi certum quid repen- dat, aut tibi idolum fieri cupiat. Nec animæ, nec angeli, ſunt noſtræ orationis ſcopus, nec no- bis pro ſigno poſiti. Idolum habet in animo, qui talem animam, aut talem ſibi interceſſorem deli- git aut cogitat. Animas vero ſeparatas habere formam hominis, docet Irenæus libr. 2. capit. 33⸗ 63. et 64. Alia fuit Ioannis diſcipulorum vera ſententia, exloan- nis ipſius reuelatione, de regno mille annorum, poſt vi- S ctum (um experi niores liaſtas et Le⸗ celeſt yt ait ad an clela leſtitu us terrar luane Mecul Cilecke cula. lisque di, qui Omni loc r Ilis, locen 605, um, Crnali Ue de Mnin⸗ Dlili Uon v Connen Dediun ee or CCru c tu n⸗ 1lo, ornn 1. 3). lonn⸗ Gunt A PO IL. O GIA. 219 Gum Antichriſtum in terris futuro, quod nos nunc experiemur, quanquam tu cum vulgo Papiſtico ſe- niores illos omnes, et apoſtolicos viros, vt chi- liaſtas rideas. Ciuitas illa cæleſtis in nobis erit, et Eccleſia Chriſti vera nobis nunc videbitur. In cæleſtibus ſpiritibus congregatio ſancta ſemper eſt, vt ait Apoſtolus Heb. 12. a terris autem fugata eſt ad annos mille ducentos iexaginta, apoc. 12. Ec- cleſia Chriſti, quæ nunc eſt furſum inuiſibilis, per reſtitutionem fiet viſibilis, et nos ipſi cum eis eri- mus Chriſti eccleſia, cum Chriſto regnantes ſuper terram, vt ait Iloannes. Ridiculi ſunt vobis, qui hanc glorioſam eccleſiam in terris expectant, im- maculatam: quam Chriſtus vocat columbam ſuam, dilecam, totam mundam, totam pulchram fine ma- cula. Idipſum ait Paulus Epheſ. 5. et Ignatius ple- risque locis. Poſt regenerationem erimus nos mun- di, et immaculati, ſecundum internum hominem, qui vere cum Chriſto, regnat in cælis, verus rex. Omnis gloria reginæ cccleſiæ intus eſt, pfal. 44. In hoc regno cælorum non eſt puer, aut infans ali- quis, ſed omnes ſunt adultæ et plenæ Xtatis, vt docent prophete. Non recipit hoc regnum, niſi eos, qui parati ſunt ad regem ipfum füſcipien- dum, vt docet Chriſtus. Non putamus, armis carnalibus parari regnum hoc, vt tu criminaris: nec defuturos malos, dicimus: imo erit ſemper maxima copia, quæ afflictionibus bonos exercebit. Mali ſunt pars eccleſi?, commixtione corporali, non vinculo ſpirituali, in quo eſt cæleſtis eccleſiæ connexio. Eccleſiæ huius cæleſtia gaudia non im- pediuntur ob malorum admixtionem, nec ob crucem, nec ob perſequutiones. Tragœdiis tuis, et Ethni- corum exemplis, quæ præter rem ſemper inculcas, ac tuo etiam pſeudoiudaiſini vinculo ommia nobis tri- ſtiſſima facis: cum prophetæ omnes, et angeli ipſi de cælo, gaudium et lætitiam in Chriſto ſemper an- nun 720 APOLOCGIA. nuncient. Muliebribus pauoribus te ipſum vbique territas, ſub maledicto legis ſemper conſtitutus. Cum Tatiano hæretico doces, Peccatum originis, quod in- fantes nunc in inferno detinet, non eſſe finali iudicio tollendum, ſed æternas illis ſupereſſe pœnas. Vtinam, Philippe, grammaticus adhuc eſſes, in tuo Helleniſmo ſemper verſatus. Vtinam in Chriſtianiſmum non ita ir- rupiſſes, bonis mentibus tanto impedimento futurus, quo minus cæleſtia ſapiant, et cæleſti regno fruantur. Fanaticos tu clamas furores, qui de cæleſti Chriſti baptiſmo ſunt diuini ſermones, quos tu impudenter ca- uillaris. Spiritus ſanctus tibi, et tuis animalibus inſa- nus furôr cenſetur. Quemadmodum olim vulgus Iudai- cum prophetas ipſos, qui de regno Chriſti ſublimiora videbant, vt fürioſos, et inſanos habebat: ita vulgus vniuerſum nunc facit. Atque ita ſemper fit, vt qui Chriſtum præ aliis vident, crucem patiantur, et perſe- quutiones. Pædobaptiſmum frigidiſſimis rationibus lau- das, ſolo fere pſeudoeccleſiæ vſu, quem tu ipſe vbique laceras. Si eccleſiæ Antichriſti eſt ille pædobaptiſmi v- ſus, iam ſequitur, contra Chriſtum eſſe, et merum abuſum. Quid igitur de baptiſmo ſenſit prior eccleſia? Id- ipſum, quod Chriſtus et apoſtoli. Ex Luca tibi conſtat, non eſſe tunc ad baptiſmum vocatos infantes, cum ſo- lum vocarentur diſcipuli, actoô. 11. Nullus erat tunc Chriſtianus, niſi diſcipulus, ergo nullus erat tunc in- fans Chriſtianus. Pauli ſcopus erat, diſcipulos facere, vt ipſemet ait. Chriſtus item præcepit, Vt apoſtoli diſ- cipulos facerent, quos baptizarent. De baptiſmo vſque ad Marcionitas pie ſenſit eccleſia, et eaâ hæreſis pædo- baptiſmi occaſionem induxit. In Aſia, Africa, ac etiam in media vrbe Roma, vt ex Tertulliano conſtat, doce- bant Marcionitæ, non eſſe baptizandos, qui vxores haberent, ſed tantum cælibes, aut in extremo vitæ ar- ticulo, vt ita in cælum migrarent. Precioſa adeo res . . . . tunc cenſebatur baptiſmus, qui cæleſtes homines fa- ceret. Baptiſmum differendum conſulebant, ne quis temere deinere fet. l. incauti ſuetuch yt ſubl chis. de bap adiung Hinc 2 b. Dor. imur intulit chie, ii, be ine de de dap nec uiniſt tionun quoc1 legnun lrer Nt om lenectt is 9 ſunki Cceilo Vethle Donit. ſtione Cderee nalci. et ſpi Cun .1 d. tice nan iir⸗ tl t. rb, higne niy⸗ fum. - ſtat, mnl⸗ tn ne i⸗ facele, Ni d Mi 37 eud ige 1n t. 3 10ce. de⸗ N eon ines ne O tenet APOLOGIA. 721 temere relaberetur, ſed purior in mortem vſque permane- ret. Ei vero Marcionitarum vitio occurrentes Romani, incauti ruerunt in contrarium vitium: et induéta mox con- ſuetudo paruulos baptizandi, inſtante Regno Antichriſti, Vt ſublata virtute ſpiritus baptiſmi, ſuperaret virtus dra- conis. Apoſtoli vero et apoſtolorum diſcipuli, vbicunque de baptiſmo loquuntur, doctrinam, pœnitentiam, et fidem adiungunt, et baptizatos ad euchariſtiam mox ducunt. Hinc ait Clemens Alexandrinus, lib. I. Pædagogi, cap. 6. Dominico nutrimento ſtatim poſtquam regeniti ſumus, alimur. Ex hac euchariſtiæ ad bapismum coniunctione intulit falſus ille Areopagita, in fine ſuæ eccleſiaſticæ ierar- chiæ, infantes ad baptismum et euchariſtiam ſimul admit- ti, baptiſmo perdito euchariſtiam quoque peſſundans. Sine doctrina, pœnitentiam et fidem continente, nunquam de baptiſmo loquutus eſt Chriſtus, nec Ioannes baptiſta, nec apoſtoli, nec euangeliſtæ, ſed Antichriſtus et ipſius miniſtri, ſophiſticis quibusdam rationibus. Tuarum ra- tionum tuipſe nec principium, nec finem intelligis. Neſcis, quod ſit peccatum infantium, nec quis infernus, nec quod regnum cælorum, nec qualiter illi ſanctificentur. Irenæus ait, Chriſtum per omnes ætates tranſiiſſe, vt omnes ſanctificaret. Quanquam ipſe dominum ad ſenectutem veniſſe dicat, nos in ea re Ignatio et reli- quis omnibus magis credimus. Omnes quidem ætates ſanctificauit Chriſtus, vt erant ſanctificationis capaces. Occiſos infantes ipſa occiſione ſanctificauit, ſibi in Bethleem martyres naſci fecit, vt ipſemet Irenæus ex- ponit. Alios eam ætatem agentes, per manuum impo- ſitionem ſanctificauit, et præparauit, dæmonis in eos coercendo poteſtatem: quos ob id improprie dicas re- naſci. Adultos vero ſanctificauit per fidem, per aquæ et ſpiritus regenerationem et cibum cæleſtem. Quod alia in primitiua eccleſia fuerit baptizandi ratio, Z. . quam —7222 APOLOGIA. quam nunc ſit, vItra iam dicta, teſtatur Confſuetudo Corinthiorum expectantium tempus completi catechifſ- mi. Si fides eccleſiæ ad baptismum non fſufficit pue- ro vtcunque credenti, multo minus fufficit infanti nihil credenti. Conſuetudinem item prioris eccleſiæ in baptizando eſſe mutatam, aperte nobis teſtantur;, Origenes, Ambroſius, et Baſilius magnus. Ex Orige- ne tu citas, paruulis dare baptimmum, dici eccleſiæ traditionem, ab apoſtolis acceptam. Traditio ita vul- go iactabatur. In tanta eccleſiarum diſſipatione, per- ſequutionum acerbitate, et ſcriptorum penuria, tradi- tiones varie tunc citabantur. At ex ipſomet Origene, et pleriſque aliis conſtat, rem aliter habuiſſe apoſtolo- rum temporibus. Origenes in caput ſextum epiſtolæ ad Romanos, apoſtolorum temporibus, inquit, non baptizabantur infantes, vt nunc flieri videmus. Non ſolus typus myſteriorum, ſed virtus eorum, ac ratio, baptizandis tradebatur, tanquam ſcientibus et edoctis. Quod qui baptizantur, in mortem Chriſti baptizan- tur, et conſepeliuntur illi per baptiſmum, vt ſicut Chriſtus refurgens a mortuis per gloriam pa- tris,„ ita in nouitate vitæ ambulare debeant hi, qui baptizati funt. Hæc ille. Ambrofius in caput quartum epiſtolæ ad Epheſios, per ordinationes eccleſi? „ ait, eſſe rem hanc ali- ter compoſitam, quam cœperat. Primum enim docebant, et baptizabant. At poſtea cœpit ec- cleſia alio ordine gubernari, quam antea. Si- milia docet Baſilius magnus in tractatu, cui ti- tulus eſt, Quomodo inſtruendi, monendique ſint, ad baptiſma venientes. Adde baptiſmi diffinitionem, quam ponit Tertullianus in libro de pœnitentia. Eſt obſignatio, ſeu lauacrum fidei, quæ a poœni- tentia incipit. Non ideo, inquit, aluimur, vt — delin- Gelin Ius. peeni tisg d e it, bus tam techit mus, lidicr Valich Chrit Uis muI De guinis eſt in Deren deo purg Hec inqu Dis: Cedun aAdhu igne tione 10 pe Necer ltn d Lnis Non Non latil, locti⸗ izan- ſcut N. ben. rolus A POL O GIA. 2723 delinquere deſinamus, ſed quia deſüimus, et pœnite- mus. Pœnitentiam primam ibi vocat ante baptiſmum, pœnitentiam ſecundam pôſt baptiſmnum. Idipfum ple- risque locis docet Clemens Alexandrinus, qui et nos ad exemplar Chriſti baptizandos eſſe, palam oſten- dit, libro primo Pædagogi, capite ſexto. Ex qui- bus omnibus ſatis intelligis, impoſturam ſuperaddi- tam eſſe infantium baptiſmum ſine pœnitentia, et ca- techiſmum ridiculum, ſicut fuit ridiculus catechif- mus, et baptismus, ab Athanaſio puero factus, et ridicule ab eccleſia comprobatus. Hæc ſola ratio eſt valida, quod Antichriſti doctrina eſt pædobaptismus. Chriſtus eſt nobis potius imitandus, vt paruulis ma- nus orantes imponamus, et adultos ad fidei baptis- mum inſtruamus. V De baptismo, qui fit in martyrio, per proprii ſan- guinis ablutionem, et de eo, qui per ignem futurus eſt in fluuio igneo, vt libris apertis in iudicio com- pareant mundandi, pluribus hic eſſet agendum. Vi- deo enim, vos non credere, talem eſſe ignem ſordes purgantem, nec credere, iudicium fore per ignem. Hæc ſola ratio vobis ſufficere debuit, Quod nihil inquinatum admittetur ad gloriam illam reſurrectio- nis: credentium autem et iuſtificatorum plerique de- cedunt cum variis ſordium inquinamentis, habentes adhuc ligna, fœnum et ſtipulam. Oportet ergo talia igne cremari, et ipſos repurgari, vt ait Paulus. Ra- tione pœnæ, hic inflictæ, vos conceditis, quem a pecca- to per ignem ſaluari. Quid ſi illa hic non ſit inflicta2 Neceſſe eſt, ſordes illas alibi tolli, et eum igne repurgari. Ita docet Irenæus libro 4. capite 8. 9. et 56. baptiſmum ignis eſſe futurum, et ventilabrum igneum, in area Z. 2. triti 724 A POLOGIA, triticum emundans. Petrus libro primo et quinto Clemen- tis, animas ait eſſe reſolutione purgandas, et per ignem traducendas. Hoc modo baptismum ignis expurgantis docet Ioannes baptiſta, ei adiungens ventilabrum expur- gationis, et palearum combuſtionem. In id concordant Malachias, et alii prophetæ. Quemadmodum Chriſtus nunc credentes aſſumit, et animas ſibi credentium poſt de- ceſſum aſſumit: ita hic et ibi aſſumendo puriſicat, et ignis ſpiritus ſui conflagratione ſordes expurgat. In finali omni- um iudicio ignis ante eum præcedet, vt ait propheta. Ignis de cælo deſcendens comburet ſingulorum oblationes. Ali- qua oſtenditur iudicii punitio, citra gehennam perpetuam, Matth. 5. Ignis in iudicio præcedet, cœlum et terram incen- det, cum animæ corporibus inducentur: et tunc, quod pur- gandum ſupererat, purgabitur. Quicquid in ignem venire poteſt, eſt igne purgandum, vt ad purum excoquatur ſcoria noſtra. Ad hanc purgatorii ignis penam, aut minuendam, aut tollendam, acceſſione quadam poſſunt nobis prodeſſe charitatis opera, eleemoſynæ, ieiunia, orationes, pœniten- tia, et confeſſio, ſicut et aliæ a Deo hic nobis inflictæ pœnæ, vt docet Petrus, citato libro quinto. Et in hoc ſeculo, et in futuro purgantur ſaluandi, ſicut quædam peccata in hoc ſeculo remittuntur, quædam in futuro. Adde quod obiecti ſunt paradiſo cherubim cum flammeo gladio, ſeraphim comburentes, fluuius igneus, omnia in empyreo ignea. Eo nihil aſcendit, niſi holocauſtum, totum combuſtum, obla- tio ſine fermento, et victima igne ſalita. Sed an pro ipfis ita defunctis, et purgandis nos orabi- mus, baptizabimur, et euchariſtiam offeremus 2 Hoc fal- ſarii, ex corrupta Machabæorum traditione contendunt. Quomodo id contendunt ex lege, aut eorum authoritate, qui erant ſub lege, cum lex ipſa damnet, pro mortuo quic- quam offerre? Ridiculum plane, vel Iudæis ipfis teſtibus, eſt hoc commentum. Morte eſt iacta alea. In quamcum- que partem ceciderit lignum, ſiue ad auſtrum, ſiue ad aquilonem, ibi manebit, vt capite vndecimo ait ec cleſia dͤd dime expe cci gui⸗ dun Ani igit dit me ece ked fell lis l- Uann, een⸗ pul⸗ enite Corin dan, eſe iter⸗ ene, etin hoc biett phin 1. 1o Cblr⸗ ti⸗ efl. dunt. itate, — A POL O G IA. 72 5 X . . .. . cleſiaſtes. Homo moriens dicitur migrare ad domum ſecu- li, ſeu domum ſuæ æternitatis, in qua manſurus eſt vſque ad diem iudicii, Iob. 30. pſal. 48. et eccleſiaſtes. 12. Re- dimere ibi nemo alium poteſt, vt aiunt Ilob et Dauid: ſed expectanda eſt finalis ſententia. Ex factis propriis quiſque accipiet, non ex factis alterius. Galat. 6. et 2. Cor. 5. Pro quibus tu orabis? Qui ſine regeneratione Chriſti decçe- dunt, in inferno manebunt, vſque ad finale iudicium. Ibi nulla eſt redemptio. Qui in regeneratione dormierunt, a Chriſto ſunt aſſumpti, et in demonum manus nequaquam traduntur. Hoc eſt animaduertendum, quod in Chriſto regeniti, ob ſtipulam illam ſuperædificatam, non ſentient illum deæmonum infernalem ignem, quem in (ſuo purgato- rio ponunt papiſtæ: ſed igneam per ſpiritum Chriſti defla- grationem. Nefas eſt igitur, ſi quis dicat, eſſe orandum pro talibus defunctis, ne illos Chriſtus aſſumendo purifi- cet: quaſi in eorum pernitiem nos oremus. Neceſſe omnino eſt, illos morte expiari, et ſuum ignis baptiſ- mum perficere. Preces ergo pro Chriſtianis defunctis, ſunt pro ipfis gratiarum actiones, non ipſorum expia- tiones. Pro funere laudatur oratio, Vt in gratia Chri- ſti decedentibus ſimiles nos efficiamur. Hoc nobis pro- deſt. Ilis quoque poteſt gaudium aliquod afferre, ſi- cut nobis reſipiſcentibus gaudent in cœælo angeli, et animæ beatæ. Hoc non ideo eſt, quia nos pro ipfis oramus, ſed quia nos emendamur. Hoc eas non ex- piat, nec tantillum loco dimouet, vt iacétant ſacrificu- li. Ridiculum eſt, quod aiunt, auolare animas, vt olim aiebant impoſtores. Ezechie. 13. Non oportet igitur nos pro mortuis eſſe ſolicitos, vt poſt Chriſtum ait Paulus. Eccleſiæ Antichriſti eſt ille mortuos redi- mendi vſus, eſt igitur abuſus, et auaritiæ impoſtura. Defunctis itaque in ſua pace dimiſſis, Vt primitiuæ eccleſiæ traditionem abſoluamus, ad viuos paululum redeamus, quibus confeſſionem prodeſſe diximus. Con- feſſionem illam, quæ fit presbyteris, diximus, infir- Z. 3. mis 726 A P 0ο L O GIA. mis prodeſſe, vbi conſcientia ipſorum dubitatione pre- mitur. Atque ita eſſe illam conſtitutam in chriſtiani hominis arbitrio et conſcientia. Ad neceſſitatem tamen illius confeſſionis in quouis delicto nos cogunt ſacrifi- culi pſeudoiudæi, quia olim talis erat neceſſitas, con- feſſionis in ſingulis delictis, et ſingulis oblationibus, Leuit. 5F. et Nume. 5. Item quia præcebit Chriſtus leproſos ſe oſtendere ſacerdotibus, vt olim præcipie- batur, Leuit. 1I4. Hinc ſuam legem ſub Anathemate Condidit Antichriſtus. Sed ad hæc reſponſum ſæpius eſt, neceſſitatem legis eſſe per Chriſtum fublatam. Oſtenſum eſt, Chriſtum eſſe omnium complementum. Ille eſt vnicus ſacerdos, vnica ſui oblatione diluens peccata omnia confitentium ſibi. Variæ olim oblatio- nes varias confeſſiones ſecum habebant: nunc vero ſecus, cum ſit vnica oblatio. Adde, quod confeſſio- nes illeæ non erant auriculares, ſed coram Deo, et maxime, ſuper errore vel ignorantia, vt ibi declara- tur. Quod de leprofſis dicitur, locum non habet in hac confeſſione, quam faciunt hi, qui ſunt in eccle- ſia: leproſi enim erant extra congregationem. In re- ducendis hæreticis, aut publice excommunicatis, lo- cum ſimilem habet ratio illa leproſorum a congrega- tione expulſorum. In ea reductione duplex erat con- ſideratio, ambiguitas facteæ mundationis ipſorum, et periculum contagionis aliorum. Ob id ad ſacerdo- tes miſit dominus leproſos, de quorum ſanatione exi- gebatur ißſorum teſtimonium. Simili ratione, in re- ducendis expulſis nos exigimus miniſtrorum eccleſiæ teſtimonium: ſi ambigitur, eos eſſe mundatos, et ne contagio aliqua ſequatur. Miniſtri teſtantur, et con- ſulunt, non imperant. Expulſio vel reductio ſit fuffragiis totius eccleſie, videlicet eorum omnium, qui ad cænam domini in vnum conueniunt. In ea re veteres confeſſionem publicam exigebant, ad publi- cam alio- cem et P glen pulſ rinth fleri tuco ſtran Phila deeni 608 quen ia omm tum Mann ſunt doc Quæ trian ſunt. P tria⸗ qua tion diſſ Alian ter Alite crez ALOLO GIA. 27 cem aliorum ædificationem, ac etiam terrorem, ſicut et Paulus docet, peccantem eſſe coram omnibus ar- guendum „vt reliqui timorem habeant. Publice ex- pulſus, publice reducendus eſt, vt ſecunda ad Co- rinthios epiſtola docet. Id autem, quanto mitius ſieri poteſt, faciendum eſſe, docet Chriſtiana manſue- tudo, ne ob nimis pompoſam illam exomologeſim ab- ſtrahantur plerique ab cccleſia.“ Hinc ait Ignatius ad Philadelphienſes, Rogo vos in domino, quicunque ponitentes venerint ad vnitatem eccleſiæ, fuſcipite eos cum omni manſuetudine. Nos non poſſumus quem omnino repellere, vt temere faciebat Nouatus: quia neſcimus, quis fuerit vere illuminatus, nec quis omnino a fide Chriſti ſit prolapfus, nec quis in ſpiri- tum ſanctum ita peccarit, vt non ſit reparandus. De manifeſtis nos vtcunque iudicamus, occulta vero Dei ſunt iudicia. Piæ ſunt hæ ſeniorum traditiones, et doctrinæ, ab euangelica veritate nihil recedentes. Quæ verô ſpectant ad characterem beſtiæ, idolola- triam, et ſacrificulorum auaritiam, fugiendæ nobis ſunt. PRo fuprema iam huius apologiæ manu, vt diuinæ triadis myſterium fiat adhuc magis perfpicuum, leuia quædam obiecta propulſemus, ſeniorum dicta de crea- tione verbi defendendo. Diximus aliam eſſe ſermonis diſpenſationem poſt incarnationem, quam ante: et aliam diſpenſationem per creationem, quam ante. Ali- ter nobis dicitur ſermo, vt erat ratio in mente diuina, et aliter poſt prolationem, in creatione factam. Nihil nunc creat Deus, cui ſe prolatione quadam non exhibeat, et communicet. Longe vero inſignior in mundi crea- tione fuit prolationis exhibitio et communicatio. Fuit patefacta exhibitio rationis Dei, apertio, prolatio quædam, modus oſtenſionis eſſentiæ verbi, ange- lis et Adæ factus, et modus communicationis in ſpiri- tu. IIæc erat verbi et ſpiritus creatio, externa conſtitu- v. 4. tio, „728 APOLO GIA. tio, acquiſitio, et formatio, vt ait Salomon. Hoc mo- do ſuſtinentur, qui dixerunt, ante creationem nec fuiſſe / — X νWον, nec pneuma, nec nec ◻6) nec ſermo- nem, nec ſpiritum. Quia proprio ſignificato in omni- bus his linguis ſignificatur externa loquutio et ſpiratio. Dixerunt item, ex ſophia prodiiſſe logon, ſicut Tertul- lianus contra Hermogenem, facit ſapientiam ſermone priorem, ſapientia cordis emittente ſermonem bonum. Contra Praxeam aperte docet, fuiſſe in ipſa creatione nati- uitatem ſermonis. Creationem ſermonis dixerunt Clemens Alexandrinus, et Dionyſius Alexandrinus, vt in Origenem a Rufino citantur. Semel et iterum ait Philo, Deum fuiſſe ante verbum, antequam crearetur verbum. Poſt Triſmegi- ſtum canit Orpheus, Verbum eſſe vocem patris, quam protu- lit ipſe primum, conſiliis eius cum conſtitit orbis. Id dictum Orphei, ſiue Triſmegiſti, vt ait Suidas, laudat Iuſtinus in apologetico. Ignatius verbum ita creatum ſcribit, ſapien- tiam creatam, quemadmodum ét Ieſus Sirach. Excuſari omnia poſſunt, ſi Arrianorum et ſophiſtarum metaphyſicas realitates tollas. Seniores nunquam in his quæſtionem fe- cerunt, in quibus poſtea ſunt a ſophiſtis magnæ de creato verbo excitatæ trageœdiæ. Oportet ergo ſeniores illos quid aliud ſenſiſſe, quam ſophiſtas. Sapientia illis erat antea, velut intus in mente diuina: et in ipſo creationis exordio fuit apertio, fuit perſonalis quædam ſapientiæ creatio, prolatio, expreſſa exhibitio, perſonæ Chriſti in Deo externa conſtitutio, expreſſio, formatio. Ipſiſinet Salomonis verbis vtor. Sicut apud Salomonem, ita apud Eſaiam dicitur olim in Deo creatio et formatio, ipſius Chriſti facta in Deo creatio et formatio, Eſa. 45. et 46. Cogita cum Eſaia, Chriſtum hominem di- ci iam olim in Deo creatum et formatum. Sicut cum Ioanne quis concedit, regenerantem illum ſpiritum glo- riæ Chriſti ante refurrectionem non fuiſſe, Ioan. 7. at- que ita tunc creatum ſpiritum nouum: ita quoque cum Salomone et Eſaia ſapientiam illam creatam dicet . modo et Ue⸗ rtl. one numm. Nat⸗ enent ehent fuit⸗ iner⸗ rot⸗ ickun osin pier⸗ culr lc nfe ente os 6 ert tions jentie iltiin ſinen ,. i ntio &⸗ t Cu n . 1 e cu Cieet do e APOLOGIA. 729 modo et exhibitione certa. Deus creauit eam in ſpi- ritu ſancto, et ipſum ſpiritum ſanctum creauit, eum exhibens modis quibusdam, in ſe iam præformatis. Præparauit Deus lucernam nobis cognoſcibilem, ipſum Ieſum Chriſtum lucentem „ qui eſt vera ſapientia. Me- taphyſicos torſit dictum Salomonis de ſapientia creata, acquiſita, formata, et figurata: quia figura loquutionis non viderunt, nec intellexerunt figurata Chriſti myſteria. Dictiones illas obſerua, quibus vtitur Salomon de ſapientia loquens prouer. 8. —☚2% Kanah vbique ſigni- ficat acquirere rem poſſeſſam. O.) naſach vniuerſa- iter ſignificat conſtituere, inueſtire, obuelare, perfun- dere: quod in principum et idolorum perſonis fiebat, quando ſacrabantur. Id ea vox proprie ſignificat, et conſtitutioni ſapientiæ, in Deo factæ, tribuitur. 997 holal, ſiue cholal, proprie ſignificat premi, exprimi. Quibus omnibus modis dicitur Deus eam ſapientiam in poſſeſſionem acquiſiuiſſe, principem conſtituiſſe, eius perſonam inueſtiſſe, expreſſiſſe, formaſſe, creaſſe. Deus dicitur ſapientiam illam acquiſiuiſſe, ſcripſiſſe, et adin- ueniſſe. Quod Deus ſapientiam adinûenerit, et figura- te ſcripſerit, poſt Salomonem docet Baruch, capite ter- tio, et docuerat Iob capite viceſimo octauo. Sapientiam ſcripſit Deus, ſi ſapientia erat liber vitæ, in Deo ſcriptus. Metaphyſici ſe hic inaniter torquent, mutationem in Deo, et rées diſtinctas arguunt, non intelligentes my- ſterium tantæ ſapientie. Nunquam ipfi intelligere po- tuerunt, qualiter Deus æterne cogitans externeque proferens, velut œconomus, ſapientiam acquiſierit, et prudenter adinuenerit. Arguant mutationem in verbo, eo quod factum ſit caro. Mutationem dicant in ſpiritu, quem Deus effundendo emiſit, dedit, et in nobis creauit. An non potuit Deus deitatis ſuæ exhibitionem homini conformare? An non potuit figuram hominis gerere, qui homo futurus erat? Eam fuiſſe olim verbi figuram, et humanitatis conformationem, vt axioma, in prima eccle- Z. 5. ſia 730 APOL O GIA. ſia publice receptum, de quo nemo tunc dubitauit „ contra Marcionem aſſumit Tertullianus, ad finem libri ſecundi. Imo et Marcionitas ipſos ait ab exordio ec- cleſiæ ita inſtitutos. Publice nota res crat, et vos ſophiſtæ eam publice ignoratis. Dæmon peſſimus in vobis arguit, eſſe hoc dedecus Dei, cum ſit decretum noſtræ ſalutis. Non erat Deo res indigna, quia nihil tam dignum Deo, quam ſalus hominis, vt arguit ibi Tertullianuus. Cum Epicuro vos fingitis Deum inertem truncum, nulli ſe commu- nicantem. Vſque adeo Epicurus amauit deſidiam, et ocium in Deo, vt diuinitatis influxum negaret, dicens, eſſe in Deo moleſtiam et motum. Magus quoque Si- mon Deum dixit nullam cum creaturis habere commu- nicationem, nec eis ipſum vniri. Simili fere metaphy- ſica modos diuinos, et communicationes Dei, vos à nobis alienatis, et fubſtantialis vnionis rationes. Qui- cunque negat, Deum ſe poſſe homini conformare, et communicare, potentiam Dei negat, hominis felicita- tem negat, Chriſtum totum negat. Turpiſſimas alias, et ad rem nihil facientes, inuiſibilibus illis tribus re- bus in Deo vos tribuitis mutationes et deriuationes. Hoc vero, quod deitatis et bonitatis proprium eſt, ignoratis, ſcilicet communicationem, et communica- tionis modum. Bonum enim non dicitur bonum, niſi communicabile, et tanto magis communicabile, quan- to magis bonum. Felicitas hominis eſt vnio diuina, ſicut Chriſtus eſt ſubſtantialiter vvum cum Deo. Ibi eſt viſio et fruitio, Deus ob hæc nec mouetur, nec mutatur. Deus non eſt loco motus, nec eſt mutatus a propoſito, nee in ſe cœpit eſſe res alia, nec deſiuit eſſe, quod erat, ſed ab æterno ſe homini conformare voluit, ab &terno ſe homini inſtar hominis exhibens. Hæc ratio tibi etiam rudi fufficiat, Quod Deus ſecun- dum Cunm ita Ibri er⸗ W AP OL O GIA. 731 dum ſubſtantiam ſuam ſe poteſt alicubi magis, quam alibi, exhibere, aut manifeſtare, aut communicare. Si hoc non credis, non credis, Deum eſſe fubſtantiali- ter magis in Chriſto, quam in te, aut magis in ſan- cto, quam in dæmone. Si hoc credis, iam credis eſſe inſigniorem alio aliquem deitatis modum, atque ita eum olim in immutabili Deo conſtitiſſe. Magnum eſt myſterium ſapientiæ, et cogitationis Dei, myſte- rium creationis, et myſterium redemptionis „ per vni- cum leſum Chriſtum, vnicam eius perſonam, in Deo ita patefactam, atque ita nobis exhibitam. Obiicies tu, Si ſubſtantia Dei in ſe, et ante crea- tionem, nec viſibilis nec palpabilis, poſt creationem et incarnationem eſt facta viſibilis, palpabilis, et ve- luti corporalis, nonne eſt mutata? Reſpondeo. Sub- ſtantia Dei in ſe nec eſt nobis viſibilis, nec palpa- bilis, non ob ſui defectum, ſed ob infirmitatem no- ſtram. Dicitur Deus natura ſua inuiſibilis naturæ no- ſtræ, verbum item natura ſua nobis inuiſibile: tum quia excedit capacitatem noſtram, tum etiam, quia id ipſum, quod a nobis videtur, non eſt ex natura, ſed ex ſpecie prolata. Atque ita Deus natura inuiſibilis, ante cæli creationem, ſicut et nunc, füuiſſet viſibilis, et palpabilis, ſi ſe talem exhibuiſſet, et ibi te capa- cem feciſſet. Ille enim omnem corpoream vim, et omnium corporum eſſentiam veram in ſe continet. Poſſet tibi dari a Deo, vt eum quauis forma exhibi- tum corporalibus oculis videres, et manibus palpa- res. Nec ob id ipſe mutaretur, ſed tu mutareris, in- dita ſenſibus tuis corporeis Deitatis percipiendæ vir- tute, vt indetur poſt refurrectionem, quando Deum corporalibus his tuis organis videbis, tanges, gu- ſtabis„ olfacies, et audies. Audi, quid dicam. Deum ipſfum tu beatus corporeis his omnibus tuis ſenſi 1. 73² A P O L O GIA. ſenſibus videbis, tanges, guſtabis, olfacies, et audies. Si hoc non credis, non Gedis carnis reſurrectionem, et corporeorum tuorum organorum futuram glorificationem. Gloria ipſa Dei, quæ Deus eſt, glorificabuntur cor- poris tui ſenfus, et informabuntur: ſicut ea gloria tranſ- formabitur corpus tuum, et ſimile fiet corpori Chriſti glorioſo, Philip. 3. Si hoc credis, reſponde iam quæ- renti, An erit mutatus Deus, quando eum tu corporali- ter tanges? Quæ erit ibi tui tactus gloria? Deus. Quæ tui olfactus? Deus. Omnia in omnibus Deus. Deus in ſe omne eſſe continet, diciturque olim et nunc, in ſe ta- lem formam acquirere, generare, et creare, quia eam profert, et exhibet, quam ante non exhibuerat, re autem ipfſa nihil mutatus. Spiritum quoque nouum dicitur crea- re, ob nouam communicationem. Filium ita olim Deus in ſe ipſo genuit, æterna mente conſtituendo, et deita- tem ſuam ad hominis generationem exhibendo. Iterum obiicies. Secundum hanc rationem potuit Deus rem aliam filium generare, et in pluribus mundis plures fili- os diuerſarum formarum. Reſpondeo, Si Deus alium mun- dum creaſſet, et in aliis formis rationales alias creaturas, ex ſe ipſis filios generantes, et ipſe quoque, ſi voluiſſet, in ea forma filium, eis ſimilem, genuiſſet. Ac tunc quoque fuiſſet ille in ſapientia genitus, et fuiſſet in Deo ſapientia eadem, quæ nunc eſt, exhibitio diuina, Xνσ. Atque ita eſſet ſem- per eadem ratio filii Dei, quod ad eius diuinitatem adtinet. Si ita res haber et, cum Ioanne tu generationem filii Dei æternam annuncians, diceres, In principio erat ratio, in prin- cipio erat ſapientia, in principio erat exiſtentia filii, quæ ca- r0 facta eſt. Illud porro imprimis cogita, ne alterius formæ ſilium concedas, in forma ſtipitis, aut alterius corporis, ef- ſe non poſſe rationales has omnes hominis actiones. Ideo prædicta illatio ſequitur, vt ex impoſſibili ſequitur quodli- bet. Vere igitur obiectioni reſpondeo, Commodius aliter fieri non potuiſſe. Si eſſent infiniti mundi, hic Ieſus omni- bus illis præſider et, cum ſit in eo tota deitatis pPleniud. — ilni⸗ lie. 1, nen, col⸗ gand. riti Iuee⸗ Cral⸗ e ensi ſetr 1 enn Auten AbOIL OG 1 A. 33 De ſapientia itaque olim creata, condita, et fabrica- ta, ad excuſationem ſeniorum dicta vera ſunt, quamquam Arriani et ſophiſtæ aliter acceperint, a ſuis realitatibus omnes deluſi. Nos ſapientiam dicimus æternam, nec principium vnquam habuiſſe, licet in creatione palam ef- fulſerit. Vnde dicta eſt fulgor, et refulgentia Chriſti. Sine ſui mutatione eſt ſacta viſibilis, et fine e ini mutatione eſt homo facta, exhibitione ſui, et creaturæ enng ne. Formatam olim, cum Salomone ct Eſaia dicimus, ſicut Paulus formam Dei iam olim Cheiſto 1tribrär, et ſicut Chriſtus ipſe ſpeciem Dei, ſeu figuram Dei vocat. Antiquitas vero gentium, quæ ſapientiam aliquam olfe- cit, ſapientiam in Deo credidit, vniuerfalem mundi ideam, quam in ſeipſo Deus ab æterno conſtituit. Ita Zoroaſter, Triſmegiſtus, et Plato. IUlamque mundi ideam, vt mun- dus eſt filius Dei, eſſe aiunt filium Dei, primogenitum, ar- chetypum. In quam ſententiam Philo in libro de mun- do mundum intelligibilem ait eſſe huius ſenſibilis mundi exemplar primogenium. Si microcoſmi, aut Promethei illius, quem formatorem ipfimet citant, in Deo imaginem principem cogitaſſent, de Chriſti ſapientia melius ſenſiſſent. Cogitandum erat, exemplar illud, ſeu ideam illam mun- di, fuiſſe tunc in homine principe, FVt nunc eſt in Chriſto. Mentem veram Dei neſcientes, a primo ſcopo illi in hoc defecerunt, cum idea illa mundi, ſicut et mundus ipſe, Chriſto ſubordinaretur. Ipſe Chriſtus erat ratio Dei, exi- ſtentia prima, cuius fulgor et ſpiritus, in res alias effuſus, eas omnes in ſe continet, ac lucide refert. Vnieum creatu- rarum principium et finem, vnicum omnium ſcopum vere faciamus Chriſtum. Ex quo nos cognoſcimus, qualis erat olim ſapientia. Nam vt tunc ſunt in anima Chriſti primæ in- creatæ rerum omnium ideæ, ita olim erat, in ipſa ſapientia. De qua eſt oraculum illud, Ego ſum omne, quod fuit, quod eſt, quod futurum eſt: velum meum nemo mortalium hac- tenus reuelauit. Erat ſapientia in Deo, velut intelligens a- nima 734 . A P O IL OGIA. nima quædam, omnia in ſe contemplans, et lucide conti- nens: mortalibus olim velata, et per Chriſtum reuelata: quam et plerique dixerunt, fuiſſe ipſammet animam Chri- ſti. Sapientiam nos vere dicimus, inſtar animæ Chriſti, ra- tionem diuinam de Chriſto, perſonalem Chriſti ſubſtan- tiam in Deo relucentem, et omnia continentem. In ea primaria luce eſſe reliqua omnia ſecundario relucentia, vt in anima tua relucent res aliæ, quæ ſunt in ipſa. Vn- de eſt anima noſtra vera imago illius ſapientiæ Dei, et ab ea vere reformatur. Nec ſolum dicimus, in ſapientia Dei omnia relucere, ſed et inde habere ſuum eſſe, ex inuiſi- bilibus viſibilia facta. Dicimus item, eam a Chriſto ſapien- tiæ lucem, et in angelos, et in animas noſtras ſe diffun- dentem, velut ſpeculum lucidum, varias nobis et angelis rerum cognitiones dare. Atque ita quicquid angeli Vn- quam cognouerunt, a Chriſto acceperunt, ſicut et nos. Be- nedictus ille ſit in ſecula ſeculorum, qui ſapientiam ſuam infundens, hanc de ſe nobis cognitionem dedit. Bene- dicti ſint in ipſo, qui ipſfum vere credent eſſe filium Dei, ab æterno in Deo relucentem, et in æternum regnantem. Amen. Amen. 1799. go ſin E RRAI A. Pagina 3. verſu rI. lege res omnium. 25. 24. eiuſdem, 58. 3. V0âς⅝ 81. 15. T&τααι iv et verſu 20. pre- muntur. 86. S. quod dicas. I07. 2. & 1 H eN den 127. I. D. 4. *◻D. I5. Saddai. 207. 7. diipentantur. 227. 24. ipſe. 235. 5. Satanæ arma confregit. 239. 31. ob eam 244. 12. liberabit. 289. 9. ιε -. 318. 24. college- runt. 334. 6. 2. 340. 10. Hoc primum. et 16. indicem. 344. 26. nos hic donat. 375. 2. terra illa. 384. 5. cum coin- quinatis. 393. 30. author. 420. 10. debere nos. 452. I. Huic ſimile. et 13. abduxit. 453. 8. oblato. 472. 33. vt per ea. 492. 26. legis populo. 506.22. abſumptæ. 530. 27. quidam. 531. 27. Deo. 547. 14. Sicut ego. 548. 7. ôſtendimus 559. I5. datur. 561. 4. impoſſibile nobis eſt. 567. 25. renati. 572. I. mortis. 616. 8. filios Dei. 618. 29. noſti. 619. 21. fili. 624. 32. Paulus. 650.32. nihili. Sha.32. Quod. 721. II. baptiſmum. f-=--ẽ¼ 2 IANI TITV⸗ 1. VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset eſt ad ſua limina inione Dei, fidei Chri⸗ ationis baptiſimi, et c&= ituto denique nobis . iuitate ſoluta, et An⸗ Oinz Hyn 3 „ — ey 1 ρα oρανοα Copyright 47/1999 VXyMaster Gmbhi www.yXymaster. com