Gf841
author: Servetus, Michael

WILH. KAPEP
BuUcCchbinderei
Tübingen Gidheecste 45
lIelef. 3287

e e.
Sa T
⸗ne.
I. Dont, Ac, da S ep,
Torm, AG.

duses id J. 36, AkE,i 6& WindX.

—

vogtio,
e Gomin
bno cleſt

tichri⸗to

WS

40

(Mrvol.

CHRISTIANI

SMI RESTITV⸗-
T IO.

Tauius cer a ghofee ad Se limina
vocatio, in integrum reſtiuta cognitione Dei, Kdei Ciri⸗
Ni, iuſtificationis noſtræ, regenerationis baptifmi, et cœ⸗
næ domini manducationis. Reſtinco denique nohis rez
gno &leſti, Babylonis impic captiuitate ſoluta, 4 A⸗

tichriſto cum ſuis penitus deſtructo.

bvn — b inn —v2

ααειτο r6Xροοαι e T0α ogα.
E

M. D. L. III.

I N D K X.

De Trinitate diuina, quod in ea non ſit inuiſibili⸗
lium trium rerum illuſio, ſed vera fubſtantiæ Dei manifeſta⸗

tio in verbo, et communicatio in ſpiritu, Libri ſeptem.

De fide et iuſtitia regni Chriſti, legis iuſtitiam fupe⸗

gzantis, et de charitate, „Libri tres. Pagina. 287.

De regeneratione ac manducatione ſuperna, et de re⸗-

gno Antichriſti, Libri quatuor. Pagina. 355.

d
2

Epiſtolæ triginta ad loannem Caluinum Gebennen⸗

fium concionatorem. Pagina. 577.
P à

Signa ſexaginta regni Antichriſti, et reuelatio eius

iam nunc præſens. . pagina. 664.

De myſterio Trinitatis, et veterum diſciplina;, ad Philip⸗

pum Melanchthonem, et eius collegas, apologia.

Pagina. 671.

De Tri⸗

2
— —

.

de 10

d⸗ 3

— *

DE TRINITATE
DIVINA, QVOD IN EA NON
ſit inuiſibilium trium rerum illuſio, ſed
vera ſubſtantiæ Dei manifeſtatio
in verbo, et communica⸗
tio in ſpiritu.
LIBRI SEPTEM.
TPROOEMIVM.

Qu nobis hic ponitur ſcopus, vt eſt maieſtate ſubli⸗
mis, ita perſpicuitate facilis, et demonſtratione certus:
omnium maxima, lector, Deum cognoſcere fſubſtantialiter
manifeſtatum ac diuinam ipſam naturam vere communica⸗
tam. Manifeſtationem Dei ipſius per verbum, et commu-
nicationem per ſpiritum, vtranque in ſolo Chriſto ſubſtan-⸗
tialem, in ſolo ipſo plane diſcernemus, vt tota verbi et ſpi⸗
ritus deitas in homine dignoſcatur. Manifeſtationem di-
uinam a ſeculis explicabimus, magnum citra controuer⸗
ſiam pietatis myſterium, quod ſit Deus olim in verbo,
nunc in carne manifeſtatus, ſpiritu communicatus, angelis et ho⸗
minibus viſus, viſione olim velata, nunc reuelata. Mo⸗
dos veros aperte referemus, quibus ſe nobis exhibuit
Deus, externe viſibilem verbo, et interne perceptibilem ſpi⸗
ritu, myſterium vtrinque magnum, vt Deum ipſum homo
videat, et poſſideat. Deum antea non viſum, nos nunc
reuelata facie videbimus, et lucentem in nobis ipſis intue-⸗

bimur, ſi oſtium aperiamus et viam ingrediamur. Aperire

iam oportet oſtium hoc, et viam hanc lucis, ſine qua ni⸗-

Mil poteſt videri, ſine qua nemo poteſt ſacras ſcripturas le-

2. 2. gere

4 P R O OE MIV M.

gere, nec Deum intelligere, nec Chriſtianus fieri. Hæc veri⸗
tatis eſt via, certa, facilis, et ſyncera, diuinam Chriſti in verbo
cognationem, ſpiritus ſancti veram perfectionem, et eandem vtri⸗
uſque in Deo ſubſtantiam, integre ſola patefaciens ‚Deumque ipſum
nobis ob oculos ponens. Digeſſimus autem in quinque libros
viam hanc totam, adiectis poſtea dialogis, vt quaſi per gradus quoſ⸗
dam ad integram Chriſti cognitionem aſcendamus. Primus liber
continet tria de Chriſto axiomata, tres phariſæorum, tôtidem ſo⸗
phiſtarum rationes, et improbationes, cum abſurdiſſimis inuiſi⸗
bilium illationibus. Secundus viginti Scripturæ locos exponet.
Tertius erit de perſonæ Chriſti in verbo præfiguratione, de vi⸗
ſione Dei, et verbi hypoſtaſi. Quartus de nominibus et eſſen⸗
tia Dei, et de rerum omnium principiis. Quintus de ſpiritu ſancto.
Dialogus deinde primus, poſt tranſactas legis vmbras Chriſti in
omnibus complementum declarabit, angelorum, animarum, et in⸗
ferni ſubſtantiam explicans. Secundus modum generationis Chri⸗

ſti docebit, et ipfum non eſſe creaturam, nec finitæ potentiæ,

eſſeque vere adorandum, verumque Deum.

O Chriſte leſu fili Dei, qui de cœlo nobis datus, deitatem
patefactam in te ipſo viſibilem manifeſtas, teipfum aperi ſeruo
tuo, vt manifeſtatio tanta vere patefiat. Spiritum tuum bo⸗
num, et verbum efficax, petenti nunc tribue, mentem meam et

calamum dirige, vt diuinitatis tuæ gloriam poſſim enarrare, ac

veram de te fidem exprimere. Cauſa hæc tua eſt, et tuam a patre,
et ſpiritus tui gloriam explicans, quæ diuino quodam impulſu tra⸗
ctanda ſeſe mihi obtulit, cum eſſem de tua veritate ſolicitus. Tracta⸗
re aliquando Cœpi, et nunc iterum tractare cogor, quia completum
eſt vere tempus, vt ex rei ipſius certitudine, et ex ſignis temporum
manifeſtis, ſum nunc piis omnibus oſtenſurus. Lucernam non eſſe
abſcondendam, tu nos docuiſti, vt væ mihi ſit, niſi euangelizem.

Cauſa communis Chriſtianis omnibus agitur, cui omnes tenemur.

Supereſt, lector, vt te pro Chriſto beneuolum vſque ad finem exhi⸗
beas, et rem totam audies ſermone veritatis abſque aliquo fuco.

De homine

IESV CIIRISTO, ET SIMV-.

Hð lachris falſis,
quoh⸗
de LIBER PRIMVS.
ennſo⸗
imifi⸗ Librum primum narrationis filii Dei, inſtar
Noe primæ apoſtolorum prædicationis, a notioribus inchoa-
de di bo, ab iis, quæ cordato cuique ſint manifeſta, et
eſen⸗ omnibus publice prædicata, vt hæc noſtra via facile
ſmcte principium habeat. Ipſe homo Ieſus eſt oſtium, et via,
iſtin a quo et merito exordium ſumam, tum quia de ipſo
yetic nunc agetur, tum vt ſophiſtas reprimam, qui ad
Cr; verbi cognitionem ſine hoc fundamento aſcendentes, in

teltie, alium filium traducuntur „ et verum filium Dei obli-
uieni tradunt. Quibus ego ad memoriam, quis ſit
ille verus filius, reducere curabo. Pronomine ad ſen-

eitaten ſum demonſtrante ipſum hominem, verberibus cæſum
ſerno et flagellatum, concedam hæc tria ſimpliciter vera eſſe.
un bo⸗ Primo, hic eſt leſus Chriſtus. Secundo, hic eſt filius
neamet Dei. Tertio, hic eſt Deus.
are, 1 . -
hunt, Quod hic primo dicatur leſus, poſtulatum eſt primum, Pprima
lſintrx ex ſe ipſo manifeſtum, quo certius nihil oſtendere poſſis. H
Trace Illud eſt puero in circunciſionis die nomen impoſitum, ſicut
getn tibi Ioannes, et illi Petrus, Lucæ I. et 2. Nomen lefſus, vt
ponun veteres docent, eſt nomen proprium viri, et cognomen

on eſe Chriſtus. Iudæi eum eſſe Ieſum, omnes concedebant, ſed
Chriſtum eſſe negabant, interrogantes de Ieſu, qui dicitur

enot Chriſtus, et alienos a ſynagoga illos faciebant, qui fateren-
tur, eum eſſe Chriſtum. Super qua re frequens erat apoſto-
nexhi⸗ . 3: . . .
lorum contra ipſos diſputatio, an leſus ille eſſet Meſſias?

uco⸗ .. . .
Sed de leſu nulla fuit vnquam dubitatio, nec quæſtio, nec
aliquis vnquam hoc negauit. Specta, quo tendat ille ſer-

V a. J. mo, quo
omine .

6 D E T KRINIT XATE.

mo, quo animo Paulus teſtificabatur Iudæis, Ieſum illum eſſe
Meſſiam, acto. 9. 27. et 18. Quo ſpiritus feruore Apollos il-
leAlexandrinuslIudæos reuincebat, probans hunc lIeſum eſ-
ſe Chriſtum. De homine ipſo hæc dicebantur, ſine ſophiſmate
aliquo. Non ſophiſtas, ſed Iudæos ibi cogita, piſcatores
cogita, et mulieres ſimplicitate pura concedentes, Ieſum
eſſe Chriſtum: Ieſum hunc Nazarenum, Ieſum filium Dauid.
Concedentes vero, hunc eſſe Ieſum, concedere cogimur,
hunc eſſe Chriſtum a Deo vere vnctum. Nam iſte eſt puer
ſanctus tuus, quem vnxiſti acto. 4. Iſte eſt ſanctus ſancto-
rum, quem vngendum prædixit Daniel 9. Actorum inſu-
per 10. tanquam rem cunctis perſpicuam, ait Petrus, Ipſi
noſtis. Nam de Ieſu ſermo eſt publice notus, vt ſcilicet
TIeſum illum virum Nazarenum vnzxerit Deus ſpiritu ſan-
cto et virtute, quoniam Deus erat cum illo, et ipſfe eſt,
qui conſtitutus eſt a Deo iudex viuorum et mortuorum. Et
acto. 2. certiſſime, inquit, ſciat omnis domus Iſfraël, quod
hunc Ieſum, quem vos crucifi xiſtis, fecit Deus et dominum,
et Chriſtum, id eſt, vnctum. Clemens, Iuſtinus, Irenæus,
Tertullianus, et reliqui ſeniores, vocem hanc Chriſtus
naturæ humanæ vocabulum eſſe, affirmant. Vocabuli item

ratio idipſum notat. Nam eſſe vnctum, non poôteſt, niſi

ad naturam humanam referri. Quis igitur negabit, ho-
minem eſſe vnctum? Antichriſtus eſt, qui hunc Ieſum
negat eſſe Chriſtum: et qui concedit, ipſum eſſe vnctum,
ex Deo natus eſt. I. Ioa. 2. & 5. In recognitionibus
Clementis, libro primo, ratione vocabuli exponit Pe-
trus, quia reges ſolebant vocari Chriſti, ideo iſte ab ex-
cellentia vnctionis, præ cæteris eſt rex Chriſtus vocatus.
Nam ſicut Deus angelis angelum, beſtiis beſtiam, et ſy-
deribus ſydus, ita hominibus hominem principem fecit
Chriſtum. Veteris quoque ſcripturæ authoritate aper-
te docemur, hominem dici Chriſtum, cum et terrenus
rex diceretur Chriſtus. I. Samu. 12. et 24. et Eſa. 45.
Item Matth. I. ex qua genitus eſt Ieſus ille, qui dici-
tur Chriſtus. Nota ibi articulum et cognomen. Ho-

mo eſt

1

ter⸗

tanm

meſſe
losil⸗
um el⸗
iſmate
ores
lekum
Darid.
gimur,
epuer
ſanco⸗
in inſt⸗
rtus, lol
tſeillice
fitu ſar.
iple el
run. E
,quol

Ominun ,

lrenels,
Chritus
poliiten

telt, eild

nc lefun

Vnckun,
ſtionibus
onit Pe-
le a e⸗
vocatus
, et ſy·
emn eel
te 4el⸗

errenns

„
ſa. 4.
ni dici⸗

or.

mo eſt

L IBER I. 2

mo eſt, qui de ſpiritu ſancto genitus eſt. Hominem Chriſtum
aperte deſcribit Lucas cap. 3. dicens, Et ipſe Ieſus incipiebat
eſſe triginta annorum, et putabatur filius Ioſeph. Ile ipſe
qui putabatur filius Ioſeph, erat Ieſus Chriſtus, filius Dei.
Actorum quoque 13. Iudæis ait baulus: Deus juxta promiſ-
ſionem ex Dauid ſemine eduxit Chriſtum, hunca vobis in-
teremptum. Ibidemque et Ioan. 2. dixit Ioannes Baptiſta,
Non arbitremini, me eſſe Chriſtum. Quam ridicula eſſet Io-
annis excuſatio, ſi Chriſti vocabulum ad hominem non refe-

ratur? Friuola eſſet Chriſti interrogatio, et Petri reſp onſio

Matth. 16. cum dixit Chriſtus, Quem me dicunt homines eſ-
ſe? Et Petrus reſpondit, Tu es ille Chriſtus, Tu es ille filius
Dei viuentis. Illum ipſum, quem alii Eliam, alii Ieremiam
eſſe putabant, ait Petrus eſſe Chriſtum filium Dei. Non di-
xit, Incorporeus ille filius in te eſt, ſed tu es filius. Et
quoniam ibi iuſſit Chriſtus, ne cui dicerent, quod ipſe eſſet
Chriſtus, quid per illud pronomen demonſtraſſe putas?
Si ipſe Chriſtus non eſt, quo modo nos Chriſtos facit? Rei
tam apertæ non efſet diutius inſiſtendum, niſi corrupti eſ-
ſent eorum animi, qui myſterium incarnationis non in-
telligentes, rem incorpoream Chriſtum eſſe, et realem
filium putant, cum tamen omnibus ſeculis verus homo
ſit ſemper dictus Chriſtus. Audi teſtimonium ipfiuſ-
met Chriſti ſe hominem vocantis Io. 8. Quæritis me
interficere, hominem veritatem vobis locutum. Et I. Ti-

mot. 2. mediator Dei et hominum homo Chriſtus leſus.

Quod ſi te offendat illa vox homo, quam ſophiſtæ con-

notatiue ſumento adulterant, accipe vocem illam vir.

Et Petrum audi dicentem acto. 2. Ieſum Nazarenum
fuiſſe virum a Deo deſignatum. Et Lucæ vltimo,
De Iefu Nazareno, qui fuit vir propheta potens. Et
Ioan 2. poſt me veniet vir. Et Eſa. 53. nouiſſimum
virorum virum dolorum. Et Zacha. 6. ecce vir „
germen nomen eius. Et acto. I7. ludicaturus eſt
Deus orbem per eum virum, fcilicet Chriſtum.

Si ſenſus communes habeas, lector, et credas
a. 4. natu

8 D E TRINIT A T E.

naturæ pronominis demonſtratiui, cognoſces manifeſte,
hanc eſſe Veram, et originalem illius vocis ſignificationem.
Nam eo ad oculum demonſtrato paſſim conceditur, hic eſt
Chriſtus, tu es Ieſus: et quia loquitur, quærit, reſpondet,
eſurit: et quia videbant eum ambulantem ſuper aquas.
Quem quæritis? Ieſum Nazarenum. Ego ſum. Quemcun-
que oſculatus fuero, ipſe eſt, tenete eum. Ego ipſe ſum,
palpate et videte. Et acto. 2. ad Iudæos loquens Petrus ait,
Hunc leſum, quem vos interemiſtis, ſuſcitauit Deus, cuius
omnes teſtes ſumus. Quid per talia pronomina, tu cum Iu-
dæo diſputans demonſtrares? Apud eos nec de trinitate,
nec de inuiſibili filio, erat aliquid vnquam auditum. An de-
terioris ſumus nos conditionis, quam Samaritana mulier,
quæ Ioan A. dixit, Venite, et videte hominem, qui dixit mi-
hi omnia, quæcunque feci: nunquid hic eſt ille Chriſtus?
Et mulieris mentem, nihil de rebus incorporeis ſcientem,
ipſe tunc comprobauit. Nam cum ipſa quæreret Meſſiam
venturum, qui dicitur Chriſtus, reſpondit ipſe, Ego ſum
qui loquor tibi. Ego quem vides loquentem. Non res ali-
qua incorporea, ſed ego qui loquor, ſum verus et naturalis
filius Dei. Similem de ipſo Ieſu fidem conceperat cæcus
ille illuminatus, Ioan, 9. dicens, Ille homo, qui dicitur Ieſus,
lutum fecit. Hanc de Chriſto fidem habens, fuit tunc illumi-
natus, nec falſum de Chriſto credidit. De homine intelligen-
dum eſt illud apoſtoli, Sicut vnius delicto, ita per gratiam
vnius hominis IeſuChriſti, Sicut per hominem mors, ita per
hominem reſurrectio mortuorum. Aut vtrobique homo di-

citur abſolute, aut vtrobique connotatiue: alioqui compa-

ratio eſſet nulla. Primus Adam, et ſecundus Adam, ibi diei-
tur: vt nihil hic ſophiſtis proſit, hominem connotatiue ſu-
mere. Demum Io. 20. ſigna fecit, vt credamus, quod Ieſus eſt
Chriſtus ſilius Dei. Expeditum eſt deleſu, ſed vt credamus,
quod Ieſus ille ſit a Deo genitus, et vnctus pro ſalute no-
ſtra. Nathanaél ex eo, quod dixit, vidi te ſub ficu, infert,
ipſum eſſe filium Dei. Similem illationem faciunt Matth.
I4. ex eo, quod fugauit ventum.
Illatio-

do.
Dei.

dam:
tn ſan
te lo⸗
ſus .
ater

(uocd

eipie
Cabit
flins
ſeden
An
An

L I B E R I. 9

nielte, IHlationes iſtæ iam apertiſſime demonſtrant, quod ſecun- gecun-
jonem. do dixi, Hunc ipfum, quem Chriſtum appello, eſſe filium da l.
lic ec Dei. Nam ex ſignis, quæ faciebat, inferunt, ipſum homi-?* Utis.
vonder nem eſſe filium Dei. Si conſtat, ipſum hominem eſſe Iefum
ras. Chriſtum, conſtat ipſum hominem eſſe filium Dei, cum ſcri-
etncu. ptura ſemper doceat, leſum Chriſtum eſſe filium Dei. Con-
plefun, ſtat vere, Deum patrem Ieſu Chriſti eſſe Deum patrem ho-
trusait, minis. Aperte vbique homo ipſe monſtratur eſſe filius Dei,
l1s, Chins et eius reſpectu Deus vere pater. Vere pater, quia ab eo eſt
cumh- fubſtantialiter genitus, ſicut tu a patre tuo. Non eſt ab ipſo
tinitate, Ioſeph genitus Chriſtus, ſed de ſi ſpiritu ſancto genitus eſt, de
. Ande⸗ ſubſtantia Dei genitus eſt. Hic Ieſus eſt vere et naturaliter
1 mulier, genitus ex Deo, ſine aliquo ſophiſmate. Quem generationis
Gixitnn: modum in ſequentibus perſpicue docebimus. Id nunc obi-
Ppriſtust ter dicimus, quod verbumDei inſtar nubis obumbravit vir-
ſciemen, gini. Egit in ea, vt ros genituræ, inſtar imbris terram ger-
Melian minare facientis, pſal. 71. Eſa. 45. et 5g. Hac ratione di-
Boo fun ci filium, docent Matthæus et Lucas, cap. I. In Luca ait
Uresal- angelus ipſi Mariæ, Spiritus ſanctus ſuperueniet in te, er
utorals virtus altiſſimi obumbrabit tibi. Vnde ſequitur, Quapro-
t eten pter et quod naſcetur ſanctum, erit vere filius Dei. Ean-
urlehts dem rationem tradit Matthæus, dicens eam factam graui-
cilun⸗ dam a ſpiritu ſancto, et quod in ea genitum eſt, de ſpiri-
teliger. rir ſancto eſſe. Quod in ea genitum eſt, filius eſt. Aper-
lrrin te loquitur, non ſophiſtice. Ex Maria genitus eſt le-
,iuhe ſus, ex ſubſtantia Mariæ filius. Si Maria eſt naturalis
onoc mater alicuius naturalis filii eſt ipſa mater. Annota
– quod dicit Lucas, Is filius in te genitus, quem tu con-
hicic⸗ cipies etp aries, filius altifſimi vocabitur: is erit magnus, et
eſr. dabit illi Deus ſedem Dauid patris ſui. Quare non dixit,
Pi filius primæ perfonæ vocabitur, et dabit illi prima perſona
ſedem? Sed filius altiſſimi Dei, et dabit illi Deus ſedem?
edamtd⸗ An ſecunda illa res incorporea eſt a ſpiritu ſancto genita ?
Htene An non quod a ſpiritu ſancto vere genitum eſt, vere filius
eſt? Nihil ad rem facit, quod plerique verba angeli peruer-

tentes, vocem ſanctum ad alium filium detorquent, qua-

W . 2. 5. ſi pri

10 D E TRIN IT A TE

ſi primogenitus Chriſtus, non ſit ea dignus: præſertim cum
ipſemet Lucas ca. ſequenti declaret, quare ſanctum dixerat:

quia ipſe eſt maſculus aperiens vuluam. Omne autem ma-

ſculum aperiens vuluam ſanctum domino vocabitur exo. 13.
34. et nume. 8. Virtutem inſuper, ſeu fortitudinem altiſſi-
mi, quæ deſcendente ſpiritu obumbrauit Mariæ, metaphyſi-
cum inuiſibilem filium eſſe volunt, quia copulative ibi di-
citur, ſpiritus et virtus, ſpiritus et fortitudo. Ad hoc nos di-
cimus, quod Lucas eo virtutis ſeu fortitudinis nomine idi-
pſum ſigniſicat, quod ca. 24. et acto. I. vbi idem Lucas refert,
accipietis virtutem ſeu fortitudinem, veniente in vos ſpi-
ritu ſancto. Eadem ratione dixit idem Lucas. Ioannem ven-
turum, cum ſpiritu et virtute Eliæ, et in hoc quoque eſſe eum
pluſquam prophetam. Alii prophetæ non habuerunt cum ſpi=
ritu prophetiæ virtutem faciendi miracula, vt habuit Elias.
Ob quam rem dicitur in eo ſpiritus, et virtus, ſeu ſpiritus et
fortitudo. Virtutem quoque habuit Ioannes ab vtero, virtu-
tem attingendi eum, quem prædixerat, virtutem conuerten-
di impios ad Deum ſuum, adhibito miraculo, vt Elias. Sicut
ad vocem Eliæ in teſtimonium veritatis deſcendit ignis de
cælo, effuſis aquis ſuper altare. 3. reg. I8. ita ad Ioannis aque-
um baptiſmum in teſtimonium veritatis Chriſti, miraculoſe
deſcendit a cæl0 ſpiritus ſanctus, Matth. et Lucæ 3. Virtus er-
g0 ſpiritui adiuncta, potentiam aliquam ſignificat, non res
alias metaphyſicas. Hæc eſt inter ſpiritum et virtutem dif-
ferentia, quia non eſt in quouis ſpiritu par virtus, ſeu par
fortitudo. Hic ipſe eſt ille duplex ſpiritus Eliæ, quem pe-
tiit Eliſeus, videlicet ſpiritus prophetiæ, et virtus miracu-
lorum. Hac eadem ratione acceperunt apoſtoli ſpiritum
ſanctum, et virtutem, ſpiritum ſanctum et fortitudinem, vt
ſic afflati, potentia magna et virtute miraculorum redderent
teſtimonium reſurrectionis Chriſti, acto. I. et 4. Copula il-
la aliquid addit, ſicut quando dicitur, ſpiritu ſancto et igne.
Ignis adiectio vim addit, et expurgationis vehementiam. In
actis ca. 6. exiguntur viri pleni ſpiritu ſancto et ſapientia,
qui vltra commune ſpiritus donum, habeant ſapientiam ne-
gocio commodam. Ex quibus præclare intelligitur, quare
Lucas

uczi
tnen,
Ueſunn)
Titufan
Ctvirt
Firitus
Snon
Virtute.
Nlin M⸗
tioneill
Uida A.
Chriſtu
4961.
tin, Ke
flinse
ti, ex)
cactu
ONO
Cunn ,
os
Uos doe
Drime
te guick
Verege

bltan

(is el
Kantiak
A nor
muns,
da, et
Legyt
Nüllumm
Lenitor
Crnem
Uenin
kitur

rtim cunn
n dixerat:
Autern mr⸗
turexo.1),
nem altiſi
metaphyl:
Ativeibich⸗

Hhocposd-

Nomineid
Luctsteken
e in vos h
Odnnen et-
hgneeltenn
runtcunſi⸗
uibuitks
ſeuſpintie
weto,Nr
n conberter⸗
tliins No
enättignbe
loaonisan⸗
. nimenlet
29,Vnd-

leat, Non
Virutend:

Ctib, kelh
e, glene
rtus Mieck.
toli ſyitimn
tucdinen,1
mmredlete
. Copoli-
ncto etig⸗
entian. I
t ſipienti⸗
jentimn
tur, dun
Luchᷣ

L I B E R I. 11

Lucas in Chriſto et apoſtolis dixerit ſpiritum ſanctum et vir-

tutem, Quod magis declaratur ex eo, quod dixit idem Lucas
Jefum Nazarenum vnxit Deus ſpiritu ſancto et virtute, ſpi-
ritu ſancto et fortitudine, acto. I0. vbi illa copula, et non fa-
cit virtutem metaphyſice ſumi pro incorporeo filio, ſed quia
ſpiritus Chriſti habet omnem fortitudinem. Adde quod Lu-

cas non dixit, virtutem illam vocari filium. Sed id, quod

virtute Dei in Maria genitum eſt, filius Dei ideo vocabitur,
quia Maria virum non cognouit: et virtute Dei in obumbra-
tione illa, vicem ſeminis viri ſupplente, efficietur ipſa gra-
uida. Ac eo ipſo dicitur ipſa facta grauida a ſpiritu ſancto, et
Chriſtus ipſe a ſpiritu ſancto genitus, miſſus et vnctus, Eſa.
48.61. et Matth. I. Non quod ſecunda illa res ſit genita a ter-
tia, ſed hic ipſe, qui a ſpiritu ſancto ex Maria genitus eſt,
ſilius eſt. Ita locum hunc intelligit Irenæus initio Libri quin-
ti, ex Maria dicens generatum eſſe filium altiſſimi Dei. Ita
coactus exponit Auguſtinus in Ioannem tractatu nonageſi-
mo nono, virtutem Dei dicens eſſe ipſummet ſpiritum ſan-
ctum agentem in cognatione Chriſti. .
Quod inſuper homo ſit proprie filius, ipſa vocabuli ratio
nos docet. Nam ſicut proprium hominis eſt vngi, ita pro-
prium eius eſt naſci, proprium hominis eſt generari. Virtu-
te quidem ſpiritus id fit, corpus tamen ipſum vere naſcitur,
vere generatur: et corpus ipſum habet vere participationem

fubſtantiæ Dei. Quis eſt ille, qui putabatur filius Ioſeph?2

Quis eſt ille fructus ventris? An non fructus ille eſt ſub-
ſtantialis filius? Quis eſt ille maſculus aperiens vuluam?
An non maſculus ille eſt proprie filius? Quis eſt ille pue-
rulus, de quo fit mentio Matth. 2. quem ſumebat, duce-
bat, et reducebat Ioſeph? An non ille eſt ibi filius ex
Aegypto vocatus? IIIius puelli, illius corporalis filii
nullum alium patrem reperies, niſi Deum, nullum alium
genitorem, niſi Deum, aut dices eſſe phantaſma, non
carnem. Néêm ſi, caro eſt, ab aliquo genita eſt, ergo

—

alicuius genitoris filius eſt. Eo magis, quia Deus

dicitur pater huius carnis, pater huius cibi, Ioan. 6.
Deus

12 D E TRINILATE.
Deus agricola pater huius vitis. Ioan. I5. Si ergo corpora-

lis vere hic eſt filius Dei, et incorporalis eſt aliquis alius
realis inuiſibilis filius, ſunt iam duo reales filii, quoquo mo-

do eos in unum cumulum vnias: quia duo ſunt geniti, et
duo nati. Duas duarum rerum generationes reales con-
cedimus: ergo duos reales genitos, et duos natos negare

pure non poſſumus. Quis non faſcinatus, inter natos, ge-

nitos, et filios differentias tales faceret? Scripturæ ſacræ
de lIeſu vnico Dei filio loquuntur, nec quicquam aliud ab

homine filium dixerunt, realiter genitum. Ad hunc mo-
dum oportet Chriſtianos omnes, hunc leſum Nazarenum

eſſe Chriſtum filium Dei, agnoſcere. Chriſtus ipſe, et mu-
lieribus, et rudibus plebeis, ſe eſſe Meſſiam, et filium Dei,
aperte prædicabat. Age quæſo te, qualem Mefſſiam ex
ſimplici eius prædicatione tunc concipere debuit mulier-
cula? Eo magis, quia neſciebantur in lege trinitariorum
noſtrorum metaphyſica figmenta. Metaphyſicus alius et
inuiſibilis ſilius, poſtea excogitatus eſt, ex male intelle-
cto Ioannis verbo, vt nunc euidenter oſtendam. Alia
tunc erat de filio fides, quam nunc: id quod familiari

exemplo ita collige. Deus dixit Ioanni: ſuper quem vi-

deris ſpiritum deſcendentem, et manentem ſuper eum,
hic ipſe eſt filius meus. Et ego, ait, vidi, et teſtimo-
nium perhibui, quod hic eſt filius Dei, loan. I. Hoc ad-
uerte primo, quod Ioannes aliquando neſciebat, quis eſſet
filius Dei. Deinde aduerte manifeſtationem, et reliqua ibi
acta. Sophiſtarum ſententia deceptus fuiſſet Ioannes, et
alios decepiſſet, dicens illum, de quo vidit, eſſe filium Dei.
Ego inquit, neſciebam eum: ſed externo ſigno dato, bunc
eſſe filium Dei, eſt mihi aperte monſtratum: vt ita ipſum eſſe
filium Dei, omnibus Iudæis oſtenderem, dicens, ecce agnus,
ecce filius. Quem tu mihi agnum hic facies? Hic, quem vides,
eſt agnus Dei, flius Dei. Hic oculis ſubiectus, manibus palpa-
tus, et ſenſibus aliis omnibus perceptus. Fallax alioqui fuiſ-
ſet cæleſtis vox, dicens, ſuper quem videris, hic eſt ille. Fal-
lax fuiſſet, cum ſuper re, populis prœſente, deſcendens, dixit,
Hic eſt filius meus, vel tu es filius meus. Si rem aliam laten-
tem

ten pen

fiimoni

Centurio
citionen
Nee yſu
liserat
ingrelſus
Dei aco
unmws
bat, Cie⸗
reſponc
Deiſum

credlicl,

Iugnun

dei nomi

Etplurai
Ntotene
xedip
Verus fil
noneſſet
lleo il
nodo d
Ktantia 3
Monnada
flüiei
Non..
Ctr: 1
Diie Den
Cuntur
ien
fiekeck
Utant

0 COrpoe
iquis an
woquo
geniti, 6
reales enr⸗
atos hegn

er Natd

pturæ ſiet
nn Aiude
Ad hunenr.
Nazarenu
iple, ern
t flliunde

Puit Munlet⸗

trinitaiorue
ſcus aliise

male intele⸗
dum. A

her Gvenki
ſuper enn,
,er teint.
I. Hoci
1t, Ouis
et teliguii
IOannes,
efliunb⸗
dito, II
aipfunch
ecce aglld⸗
jemri Vicet
iibus 1spalr.
lioquifii Fi.
ſt ille, l
gens,ii⸗
liam leten
ten

L. I B E R I. 13
tem per illud pronomen demonſtrabat, non erat patens te-
ſtimonium, ſeducebat populum. Item IO. 9. interrogatus
a quodam leſus, Quis eſſet ille filius Dei? Reſpondit, Et vi-
diſti eum, et qui loquitur tecum, ipſe eſt. Hic ipſe, duem
vides, eſt filius Dei. Eo ad oculum demonſtrato dixit cen-
turio, Vere hic homo filius erat Dei- Cogita tu per pronomi-
na illa rem ſenſu perceptam demonſtrari. Cogita deinceps
centurionem non fuiſſe ſophiſtam, nec fuiſſe per communi-
cationem idiomatum loquutum, nec connotatiue hominis
voce vſum. Verum hominem oſtendens dixit, Hic homo fi-
lius erat Dei. Audi Paulum, qui illico atque viſum recepit,
ingreſſus ſynagogam prædicabatlefum, quoniam hic eſt filius
Dei, acto. 9. De ſophiſtarum idiomatibus ne verbum quidem.
Summus ſacerdos nihil de ſecunda illa incorpor ea re cogita-
bat, dicens, Es tu filius Dei benedicti? Et ad mentem eius
reſpondit leſus, Ego ſum. Mar. 14. Vos dicitis quia ego filius
Dei ſum. Luc. 22. Ita ſimpliciter illi credebant, dicentes, Ego
credidi, quod tu es filius Dei. At dices tu, Non videri rem
magnam, ſi ipſe homo lIeſus dicatur filius Dei, cum et nos filii
dei nominemur.-Reſpondeo, Res maxima eſt, eſſe filium Dei,
et plura inde ſequuntur, quam vnquam intellexerit mundus,
vt oſtendam. Ipſe eſt verus et naturalis filius, nos adoptiui.
Ex eo ipſo, quod nos filii Dei nominamur, probatur ipſe eſſe
verus filius. Quomodo homines filios faceret, ſi ipſe homo
non eſſet verus filius? Nos filii dicimur dono et gratia ipſius.
Ideo ipſe huius noſtræ adoptionis author, excellentiore alio
modo dicitur filius. Eſt ipfe naturalis filius, ex vera Dei ſub-
ſtantia genitus. Alii non ſunt filii originis. Fiunt filii Dei,
non naſcuntur filii Dei. Per fidem Ieſu Chriſti nos efficimur
filii Dei Gal. 3. et Ioan. TI. Ideo per adoptionem dicimur filii
Rom. 8. et Eph. I. Non ſolum filius, ſed verus filius ipſe di-
citur: non communis filius, Sapi. 2. et Ro. 8. Aeque pro-
prie Deus dicitur pater Ieſu Chriſti, ſicut terreni patres di-
cuntur patres ſuorum filiorum. Alioqui Deus non poſſet
dici cauſa, peculiariter efficiens, et productiua alicuius cer-
ti effectus. Si prolem aliquam fibi ſingulariter eligat, et ſo-
lus tantum operetur ad generationem illius (et ſubſtantiam
ſuam

14 D FE T RIN IT A T E.

terrenus pater, quare non æque proprie merebitur dici pa-
ter? Nunquid ego, qui generationem aliis tribué ipſe ſterilis
ero, dicit dominus ² Eſa. 66. Imo potius dicitur ipſe pater,
quia ab ipſo omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur
Ephe. 3. Eo magis quia non ſolum eum genuit, ſed et deitatis
ſubſtantia, luce et plenitudine, eum decorauit, vt in hoc aſſi-
miletur patri filius. Item alia ratione, proprius quam homi-
nes, dicitur ipſe pater, quia ipſe in aliorum cognationibus
operatur: alii vero in ſui filii generatione nihil agunt. Ergo
ſi proprius dicitur ipſe pater, propriiſſime VItra alios Chri-
ſtus dicetur eſſe filius. Sed ſublimiora alia de hac filiatione
Poſtea dicemus, ſi filiationem dici fas eſt. Argumentum iam
réêtorqueri ita poteſt. Nam filius Dei ſuam filiationem nobis
communicat: at filiatio illius ſecundæ rei nihil habet nobiſ-
cum commune, ſed hominis filiatio. Ipſe nos fratres vocat,
quia homo. Homo eſt primogenitus fratrum, ſicut primo-
genitus mortuorum: ergo homo primogenitus, eſt homo
genitus filius. .
Sophiſtæ ſibi ipſis videntur ita magnifici, vt non dignentur
oculos ad hunc filium inclinare. Rem abiectam et ridiculam
putant, hominem dici filium Dei. Ad filium oportere aiunt,
quod ſit eiuſdem ſpeciei ſpecialiſſimæ cum patre. Sed vnde
hoc colligunt?Imo eſtpenitus im lpoſſibile, quoniam parentes
ſunt diuerſarum ſpecierum. Hoc etiam improbat ſcriptura
tota; improbat ipſemet Chriſtus, qui aliorum hominum com-
paratione ſe filium Dei oſtendit Io. 10. Si alios, inquit, homi-
nes ſcriptura vocat Deos, et filios Dei, vos dicitis me blaſphe-
mare, quia dixi, filius Dei ſum, cum pater vltra alios conſor-
tes et participes meos, meſ ſanctificauerit. Ecce illum, qui ſan-
ctiſicatus eſt, eſſe filium Dei. Hic eſt ille, qui ſanctus vocabi-
tur filius Dei. Hic eſt ille, de quo dicunt Apoſtoli, ſanéctum
filium tuum Ieſum. Quis eſt ille ſanctus, niſi ille maſculus
Aaperiens vuluam, verus et corporalis filius Dei.
Tertia Tertio iſtam dixi eſſe veram, Chriſtus eſt Deus. Di-
uid. citur vere Deus, fübſtantialiter Deus, cum in eo
ö. ſit deitas corporaliter. Sed quia hæc fſunt in ſe-
quentibus perfectiſſime aperienda, ſat nunc erit, ſi di
catur

ſuam illi tribuendo) quantum poteſt, et plus quam poteſt

catur!
et rittu
cunem
Deusf
tis ec
Cltl eſt
Gotnimu
20. eum
Rom..
luudenc
loeis ein
pereti
Adre
Deum,
re, de
homin
nemne
ri Anta
clumni
Mihi ee
Oimnnia!
CUnde!
ſophir
Quand
gunt,r
Uüſtent
leemich
ekthon
Maln,e
dume
(tusſit
At eir
Dredie
Mlcit
un .
ns efl
ſeeune

Wwam potef

itur dicinr

d,ipſeſtetils

ur iplepaen
ra nominatn
ſechet geitni
Vtin hoed.
S quamhon
cognationins
agont. Ein
tra alios;ht
e hae fliatine
tumentumin
tionen noti
hobetnmoh-
fratres voct,
ſeutprin⸗
tus, elt on

nondignenmn
metticioln
portete Aiunt
tre. Fel iltt
Diamparente

batſelitun.

ominumne
inquit, hom⸗
8meblator⸗
lios conil:
llum, uit⸗
ctus voetbi⸗
toli, ſnaum

le miſelln

Deus. D-
um in e
Unt in ſ⸗

erit . 6
Ctut

L IBER I. 15
catur Deus, quia forma Dei, ſpecies Dei, habens potentiam
et virtutem dei. Dicitur Deus per virtutem, ſicut homo per

carnem. Data illi a patre ipſa deitatis potentia, dicitur ipſe

Deus fortis, Eſa. 9. Puer natus eſt nobis, vocabitur Deus for-
tis. Ecce Dei nomen et fortitudinem nato puero tributa, cui
data eſt omnis poteſtas in cœlo et in terra. Et Eſa. 45. ego
dominus vocans nomen tuum, Deus Ifraelis. Thomas Ioan.
20. eum appellat, Dominus meus, Deus meus. Paulo ad
Rom. 9. Chriſtus dicitur in omnibus, et ſuper omnia Deus
laudandus, Deus benedictus, et benedicendus. Multis aliis
locis eius diuinitas oſtenditur, quia exaltatus eſt, vt acci-
peret diuinitatem, et nomen ſuper omne nomen.
Adverſarii vero illum ita deſpiciunt, vt non ſolum eſſe
Deum, ſed et vnctum eſſe, negent. Imo ea, quæ ſunt natu-
ræ, ab eo vſurpant, negantes eſſe fillum Mariæ, negantes eſſe
hominem, ſed humanitatem. Negant, hominem eſſe homi-
nem, et concedunt, Deum eſſe aſinum. An non iſti ſunt ve-
ri Antichriſti, et Chriſti calumniatores? Poteſt eſſe maior
calumnia, quam ſi me loquente dicas, me non eſſe? aut ſi
mihi conuenire neges ca, quæ mihi palam tribuuntur?

Omnia hæc prædicata volunt calumniatores eſfſe illius ſe-

cundæ rei nomina. Ad quod figmentum communis ſchola
ſophiſma quoddam communicationis idiomatum adinuenit.
Quandam nouam impoſitionem in illo termino homo fin-
gunt, vt connotatiue ſumatur, et æquepolleat huic orationi,
fuſtentans naturam humanam. Ac tunc per communicatio-
nem idiomatum concedunt hanc propoſitionem, Filius Dei
eſt homo, id eſt, ſecunda perſona ſuſtentat naturam huma-
nam, et ita eſt illa connotatiuus homo. Ad eundem mo-
dum concedunt fieri poſſe, vt Deus ſit aſinus, et ſpiritus ſan-

Ccus ſit mulus, ſuſtentans mulum. Cogita, lector, ſi Chriſtus,

aut eius diſcipulus Paulus, aut alii diſcipuli nobis denuo
prædicarent, an tolerare poſſent talia hominum figmenta,
placitasque vocum impoſturas? An non Chriſtum ſophiſta-
rum faciunt ipſi magiſtrum, dicentes, eam dictionem Chri-

ſtus eſſe a prophetis et apoſtolis impoſitam ad ſignificandum

ſecundam perſonam in diuinis, connotando quod ſuſtentet
natu

16 D E T- KINIT A TE.
naturam humanam. Quod ſi loco vocis Chriſtus pona-
tur vbique vox vnctus? An rem illam proprie vnctam di-
cent, et eam accepiſſe ſpiritum ſanctum et virtutem? An
illa diceret omnia ſibi eſſe tradita a patre ſuo? An ſophi-
ſtice de illa loquutus eſſet pater, dicens, Ecce puer meus,
quem elegi, dilectus meus, ponam ſpiritum meum ſuper
illum? Profecto ad hominem leſum id relatum inuenies.
Matth. 1I2. Quicquid vnquam in bibliis de filio ſcriptum
eſt, ad ipſum refertur, ipſum omnia reſpiciunt, et per ipſum

omnia complentur. Quæ vero et qualis eſt communicatio

illa prædicatorum? Nam illud prædicatum, fuſtentans natu-
ram humanam, prius non conueniebat homini. Qualiter igi-
tur homo ſua prædicata, ſi non ſunt ſua, Deo communicat?
Quod in Chriſto fuerit, et ſit duplex natura, diuina et huma-
na, nosapertiſſime docebimus. In Chriſto vere coniungun-
tur Deus et homo, in vnam ſfubſtantiam, vnum corpus, et
vnum nouum hominem, Ephe. 2. Sed quia hæc diuina Chriſti
natura ex verbi arcanis pendet, ſimpliciore via nunc dica-
mus, Deum poſſe homini deitatis plenitudinem communica-
re, dare ei diuinitatem, maieſtatem, poteſtatem, et gloriam
ſuam. Dignus eſt agnus, qui occiſus eſt, accipere diuinita-
tem, potentiam, ſapientiam, honorem, et gloriam, apo. 5. Si
Mo ſes factus eſt Deus Pharaonis, exo. . et Cyrus Deus Iſraẽ-
lis, Eſa. 45. multo fortius, et excellentiore longe modo fa-
tus eſt Chriſtus Thomæ et omnium noſtrum dominus et

Deus. Salomon quoque ad literam dicitur Deus, pſa. 44. At

illi erant dii, non natura, ſedtemporali dono: Chriſtus vero
eſt naturali natiuitate Deus, naturaliter genitus de ſubſtan-
tia Dei. Tota patris deitas, adoratio Dei, et viſio Dei, et in
Chriſto vero Deo. Sicut pater eſt verus Deus, ita veram
ſuam deitatem vnico filio ſuo vnice tribuens, efficit, vt ille ſit

Argu- verus Deus. Poſt tria de Chriſto axiomata, tria quoque ſuper-
mentum
primum

narie pro nobis diluet. Argumentum primum: Si Chriſtus eſt
orum.

eſt phariſæorum argumenta diluere, quæ ipſemet Chriſtus

Deus, erunt iam plures dii. Ad obiectionem iſtam phari-
ſæorum, qui Chriſtum arguebant eo quod ſe Deum fa-
ciebat, reſpondet ipſe, Quia ego dixi, dii eſtis, Iloan. 10.
Docer

Docet

Iudeo
(teunt
mines
ſim c
es,
flius,
tur flin
(i, v.
Nemn i
1 0,
oſes
leitaten
te, wie
h, K
connen
nem r
eittj
kerre.
däch,
Ee ſübl
Deumn
Ut diſſe⸗
Murdlit
elt in tr
ebns
lemn et
Alter
citur de
dum V.
ſeig Pl
r phan
Uinus 1
1 leſee
Ns ſhir
Nn c
de

s oan. Docet ibi Chriſtus ſe Deum a Deo patre ſanctificatum.
Uctam d⸗ Iudæos inducit, vt ſaltem mortem aliorum, qui diü
ten? dicuntur ipſe Deus dici poſſit. Ita erant imbecilli ho-
Anſorti mines ad Chriſti naturalem Deitatem agnoſcendam ſen-
ſim ducendi. Vnde ſubdit: Si eos vocat Scriptura

5
* deos, ad quos ſermo Dei factus eſt, quanto magis
dinlene. filius „ quem pater Vtra alios ſanctificat, nedum dice-
dKinen tur filius Dei . ſed etiam Deus. Quanquam ergo ſint
therhin dii, vunica tamen eſt deitas, a patre per generatio-
2 nem filio communicata. Vnicus eſt Deus, omnis dei-
nmnen tas origo. Non erant ex hoc Iudæi offendendi, cum
tanan Moſes Salomon et Cyrus dicti ſint dii. Iliam Elohim
Quliee. geitatem, non ſolum debuiſſent Iudæi Chriſto tribue-
Inmm re, videntes in eo tanta Dei opera, et tanta miracu-
inaethunr la, ſed etiam cognoſcere quod per excellentiam ei
copimgnr. conueniret. Hanc Chriſtus ſuæ eximiæ deitatis ratio-
ness nem reddebat. Ioan. 5. et 10. Ob id adduntur eius

inmmm deitati inſignia epitheta, vt dicatur ipſe Deus omnis
mne der terræ. Deus magnus, fortis, et ſuper omnia bene-
Ohnmunier dictus. Longe maiora, et apertius poſtea dicemus,
etgoorin de ſubſtantiali Chriſti deitate. Hoc nunc conſtat,
e dnim -. Deum nos nomita diſſecare, nec in partes diſcerpere,
,o Vt diſfecant, et diſcerpunt ſophiſt?. Conſtat vere,
Denslit: pluralitatem in deitate non talem hinc induci, qualis

Eendibr eſt in trinitariorum realitatibus, et incorporeis tribus
domimsu rebus diſtinctis. lbi eſſe pluralitatem deorum, rea-
ul lem et abſolutam, mox oſtendemus.
ſiten Alterum argumentum eſt, Quomodo Chriſtus di- Secun.
e citur de cœlo deſcendiſſe, et miſſus a patre in mun- dum ar-
ge Ubſn umen-

i a dum veniſſe? Qui hæc nobis obiiciunt, cum phari- tum
o ei ſæis plane hallucinantur. Nam loan. 6. argutaban- phari
in nd ur phariſæi, Nonne hic eſt filius Ioſeph, cuius nos no- oram.
, ri uimus patrem et matrem? quomodo ergo dicit, de cæ-
gveſie⸗ lo deſcendi? Ad hanc rem docet ibi Chriſtus, oportere
etChis nos ſpiritu viuificari, vt hunc deſcenſum intelligamus,
1 Pnikns Nam carnalis ſenſus non prodeſt quiequam, Verbum
kun p. dei de cœælo deſcendens eſt nunc in terra caro Chri-
Deun b. . ſti, vt
Oan. 10.

18 D E T RINI T A TE

ſti, vt et carnem ipſam Chriſti de cælo deſcendiſſe,
ſis mihi poſtea conceſſurus. Caro Chriſti dexcælo
eſt, panis cæleſtis, de fubſtantia Dei, et a Deo exi-

uit. Sed quia hæc ex verbi arcano fſunt melius cogno-

ſcenda, in ſequentes poſtea libros differantur. In-
terim vero poſſes intelligere, de cælo, id eſt, de fu-
pernis, vt ipſe docet Io. 8. Poſſes verba Chriſti ſpi-
ritualiter intelligere. Quod Chriſtus in ſpiritu Dei

præceſſerit omnia tempora, et eius ſpiritus initio fue-

rit in cælo. Eo ſolo, quod verba eius erant cæleſtia,

concedendum erat, ipſum e cælo eſſe: nam baptiſ-

mus loannis e cælo erat, et ſecundus homo de cælo
cæleſtis. De cælo eſt, et in cælo eſt, quidquid eſt
fupra carnem et ſanguinem. Non ſolum Chriſtus e
cælo erat, ſed et cælum ipſum ad nos adtulerat, vt
videbis. Ad id quod obiicis, eum miſſum a patre,
non eſt difficile reſpondere, cum et Ioannes dicatur
miſſus a Deo, Ioan. I. fuit homo miſſus a Deo, cui
nomen erat Ioannes. Prophetæ et apoſtoli omnes miſſi
a Deo dicuntur. Declarat hoc ipſe Chriſtus Ioan. 17.
Sicut tu pater me filium tuum miſiſti in mundum, ita ego
mitto apoſtolos in mundum. Et loan. 20. ſicut miſit
me pater, ita ego mitto vos. In has comparationes,

quas Chriſtus ipſe faciebat, incidere cogor, vt veritas

planior fiat. Illud verum eſt, quod ſingularis eſt Chriſti
miſſio, et a patre exitus, vt ex verbi arcano conſtabit.
Similiter, quod Chriſtum in mundum veniſſe dicimus,
non debet mirum videri, cum et aliis hoc conueniat.
Ioan. I. omnem hominem venientem in hunc mundum.
Ieſum Chriſtum in carne veniſſe, docet Ioannes contra

duas hæreſes tunc vigentes. Prima erat diſcipulorum Si-

monis magi, dicentium, Chriſtum fuiſſe phantaſma, ſine

vera carne. Contra quos carnem ille nominat. Altera
mox ſequuta erat hæreſis Ebionis et Cerinthi, dicenti-
um, lIeſum purum hominem ſine fſubſtantia deitatis,
et ante Mariam nihil fuiſſe. Contra quos docet Ieſum
veniſſe, et fuiſſe antea verbum apud Deum. In ſe-

quenti

emd
wperte,
tune ne
citat d⸗
in pier
Hionn

erunt,

ilum el

Propria
nodo tr
Uere co⸗

AI

A ilp
len Deo
lomn.5.
len dee

ingem n.
. kian, et
iutt fli
0s zun
eulrt. de
iſli
em. d.
Aualem

eecien

D Rern
0 on
ſpecje 1
kentig
Glanm 4
ln
ior eſt,
ii, ag

mn

in forne

L I B E R I. 19

ſcendͤiſte, quentibus aperte videbis huius rei veritatem. Videbis
dercil aperte, trinitariorum noſtrorum nugas, nemini fuiſſe
beo ef tunc notas. Dictum loannis contra iam dictas hæreſes
lis cnn. citat Polycarpus in epiſtola ad Philippenſes. Idipſum
emmt. k. in pleriſque locis facit Ignatius, ac etiam Irenæus.
lk, defr. Hi omnes trinitariorum noſtrorum figmenta nec docu-
Chridih. erunt, nec cogitarunt. Simpliciter prædicarunt, Ieſum
hiim De illum eſſe verum Meſſiam filium Dei: eundemque in
intd fi propria perſona et ſubſtantia fuiſſe verbum apud Deum,
tmtezlimm modo trinitariis omnibus ſophiſtis incognito, et nunc
un bi vere cognoſcendo.
mo de Argumentari tertio quis poteſt, Quomodo Chriſtus Tertium
Alidqnie ad Philip. 2. non rapinam arbitratus eſt, ſe eſſe æqua- gren
mn Chriſtuc Iem Deo? Ad hoc teſpondet ipſemet Chriſtus. Nam phariſæ-
dwlert,“ TIoan. 5. arguebant eum phariſæi, quod ſe faceret xqua- orume
fun ede iem Deo. Quibus reſpondens Chriſtus, hanc equali-
umnes dem tatem non negauit, ſed dixit ſe habere omnem poten-
6s10eo,d tiam, et facere omnia quæ pater facit. Sicut pater,
Homnes ni ita et filius ſuſcitat mortuos „ cæcos illuminat, læpro-
Wsln. I. ſos mundat, ſurdos paraliticos dæmoniacos et alios
Ndin indn curat. Pater omne iudicium et omnem poteſtatem de-
doelelmnii dit filio, vt omnes honorent flium, ſicut honorant pa-
onpntin, trem. Ecce quomodo Chriſtus ſe ipfum teſtatur eſſe
o, Ntei“ qualem Deo. Ecce qualiter oνο, id eſt, ſpecies dei-
natki tatis in eo relucebat, cum tanta operabatur miracula.
no tit Speciem et formam diuinam habebat Chriſtus, etiam
gile dinm ab eterno, vt dicemus poſtea. Nunc præſentem in
oe comein eo contemplemur diuinam ſpeciem, et cum diuina
une mmdin ſpecie diuinam potentiam. Cum ea Chriſti tanta po-
annes i tentia coniungit Paulus animi humilitatem, quam tan-
ilam, quam ſpecimen, nobis imitandam proponit. Humi-
antalnn in litatem Chriſti maximam docet. Nam ea tanto ma-
inst. A ior eſt, quanto maiore præditus maieſtate et poten-
li, itent tia, magis ſe ſubmittit et deiicit. Potentia ſolet
tia geit ittis alios tyrannos efficere. At in Chriſto non ſic. IIle
gocet len in in forma Dei exiſtens, tantam in ſe deitatis æquali-
Ié tatem non arbitratus eſt rapinam facere. Noluit Chri-
genn b. a. ſtus

20 D E TRINIT A T E

ſtus tyrannice ad rapinam ſua potentia vti: Non ac⸗
ceptauit rapinam illam, dum cognouit, quod rapturi
erant ipſum, vt facerent regem, Ioan. 6. Sed humili
habitu ſe gerebat, regnum ſuum non eſſe de hoc mun-
do volens. Potuit Chriſtus diuinam illam ſpeciem,
ſeu diuinam formam, in monte viſam, vbique ſeruare,
vt cæleſtis rex inter homines conuerſari. Sed pro
noſtra ſalute maluit ſeruilem habitum vſque ad cru-
cem geſtare. Non arbitratus eſt rapinam, noluit ea,
quam habebat dei potentia, raptis duodecim legioni-
bus angelorum, ſo contra Iudæos violenter defende-
re. Sed humiliter pati voluit. Aequalis ergo dici-
tur Chriſtus Deo, ratione poteſtatis ſibi ad Dei æqqua-
litatem datæ, dicto cap. 5. Omnia quæ habet pater,
fua ſunt. Per eum fiunt omnia, quæ verbo dei fi-
unt, cum ipſe ſit verbum dei. Aequalitatem hanc

virtutis notavit ipſemet Chriſtus, dicens, Erit filius

hominis ſedens a dextris virtutis Dei, Lucæ 22.
Aequalitatem hanc Chriſti, et ad dextræ virtutis Dei
exaltationem, docuit Paulus Ephes. I. ipfum dicens

conſtitutum fuper omnem principatum, poteſtatem;

virtutem, dominationem, et ſupra omne quod nomi-
natur, non ſolum in hoc ſeculo, verum etiam in fu-
turo. Denique omnia ſubiecta eſſe pedibus eius, et
eum datum ſuper omnia caput ipfſi eccleſiæ, qui om-
nia in omnibus implet. Aequalitas virtutis dei in eo
notatur Dani. 7. Ecce filius hominis veniebat, vſque
ad antiquum dierum peruenit, et data eſt ei omnis regia
poteſtas. Ieremias quoque cap. 30. hunc admiratur,
qui ita accedit, et applicatus eſt Deo, vt vſque ad æqua-
litatem ſibi appropinquet. Apud Zachariam cap. 13.
vir ille leſus dicitur Deo 5OÜ amith, ſocius, et
coæqualis. Omitto hic referre fabuloſa figmenta,
de metaphyſica illarum trium inuiſibilium rerum na-
turali rapina, et æqualitatis arbitramento: quaſi inter

res illas caderent eiuſmodi affectus. Eo magis, quia
Paulus de illis nunquam cogitauit. Is, inquit, affe-
Cus ſit

us ſl
ſubbar
tayine
Vt fun
umini
tlb.
umuli
Non ſe
Mumnilia
Uenit en
nn elt,
enponit
num,
Perſona
in ſper
2uäli
dei vir
tetur.
ciczf
regim
eſt Prop
Nih eing
lenter t
Cllus 1
Cilpoit
Doreas:
loch e
Nrapin
on fie
Chriſtn
bitrg
a Der
Vero ai

Kumn ſir

e dei,
in 6

Non dN.

Od rapti
Sed hunnil
hoc mn
m ſpecien,
gue ſerer;
. ded
gue ad er⸗

n, nolite

cim legint
gtet eii
lis etgo in
1d Dei ea-
habere
verbo li

alitatenn iu

1, Erit H

Lucæ 4
wirtuts
iptum 6e
, potein
de glod i
n etiam e⸗
ibus eis
eſie, ge
tutis beii⸗

riebet, ſ⸗

ei lomnisnt⸗
une niun
ſſque i
Nriam onl
1, ſeils
oſi ignen
temmm?
: : e
me

jnquit,
6

L I B E R I. 21

Etus ſit in vobis, qui fuit in ipſo Chriſto Ieſu, qui
ſubſtantialiter exiſtens Deus, et in forma Dei, non in
rapinam putauit, æqualiter eſſe Deo: non cogitauit,
Vt ſuam diuinam potentiam in rapinam verteret. Sed

humiliter ſe geſſit, poſtea per reſurrectionem exalta-

tus. Quod naturæ diuinæ proprie non conueniat
nhumuliatio, docet Cyrillus, lib. 8. Theſauri, cap. I.
Non ſecundum naturam verbi, inquit, eſt Chriſtus
humiliatus: nam homini conuenit humilitas, cui con-
uenit exaltatio. Natura ergo diuina in ſe nec humili-

ata eſt, nec exaltata, ſed homo ipſe Chriſtus. Ita

exponit Auguſtinus initio libri tertii, contra Maximi-
num, alias ſi bi paſſim contrarius. Ignorabat rationem
perſonæ, quam dicemus poſtea. Ipſe homo Chriſtus
in ſpecie Dei conſtitutus, non in rapinam putauit,
qualiter eſſe Deo. Non cogitauit, vt ea æqualitatis
dei virtute ad tyrannidem aliquam, vel rapinam vte-

retur. Vere fuiſſet rapina, ſi ab eo oôpere ſe violenter

abdicaſſet, ad quod pater eum deſtinauerat, aut- ſi
regiam huius mundi tyrannidem ſibi Vſurpaſſet. Hæc
eſt propria ſignificatio vocis οσσααα. Chriſtus ni-
hil eiusmodi curauit, nunquam aliquid ab aliquo vio-
lenter rapuit. Hanc ſententiam illuſtrat græcus arti-
culus 7, et οα aduerbium æqualiter, quod hominis
diſpoſitionem notat, non metaphyſicas illas, et incor-
poreas æquales naturas. Vt dicat Paulus, Hoc ipſum,
quod eſſet æqualiter Deo, non arbitratus eſt Chriſtus,
vt rapinam faceret. Hic eſt veriſſimus ſenſus. Paulus
non facit vim in voce æqualiter, ſed ex ſpecie dei-
tatis infert. Inquid enim, quod ſpeciem Dei habens
Chriſtus, non arbitratus eſt 1 ναι αα 6s, non
arbitratus eſt illud eſſe æqualiter Deo, quod in for-
ma Dei exiſtens habebat, in rapinam fore. Quod
vero ait apoſtolus, formam ſeu ſpeciem ſerui Chri-
ſtum ſumpfiſſe, ideo dicit, vt diſtinguat a forma ſeu ſpe.
cie Dei, de qua dixerat: vtrobique enim ponitur uog&αρ.
Et in eo ipſo maiorem exprimit humilitatem. Nam
b. 3. Vtraque

22 D E TRINITATE

vtraque ſpecie pollens, humiliore vſus eſt. Non
ſpecie et fortitudine Dei, ſed quaſi vnus ex ho-

minibus. Ipſemet homo lIeſus, qui antea habebat

ſpeciem Dei, poſtea accepit ſpeciem ſerui vt vide-
bis. Et dicitur habitu repertus vt homo, ſicut ait

pſalmiſta, Vt homines moriemini, licet dii fitis,

pfalm. 8I. Et Samſon, quia fortiſſimus, quaſi non
homo, ſed pluſquam homo, dixit, Ero tunc debi-
lis, ſicut homines.

Ecce vniuerſos ſcripturæ locos, qui de æquali-

tate Dei loquantur, a noſtri ſeculi pugnis penitus
remotos. Et certamen illud inter illas inuiſibiles

perſonas, de æqualitate vel inæqualitate nature,

quod a Sylueſtrino ſeculo totum orbem per Arria-

nos concuſſit, fuir inuentum ſatane vt mentes ho-

minum a cognitione veri Chriſti alienaret, et tri-

partitum nobis Deum faceret. O leſu fili Dei mi-

ſerere nunc noſtri, vt te cognoſcamus filium Dei.

Viſis contra Chriſtum phariſæorum rationibus, an-
tequam ad ſophiſtarum rationes veniamus, duos ſcrip-
turæ locos declarabimus, ex quibus trinitatis ratio
colligitur. Vnus eſt. I. Ioan. 5. Tres ſunt qui te-
ſtimonium dant in cælo, pater, ſermo et ſpiritus, et
hi tres vnum ſunt. Alter locus eſt Matth. 28. Bap-
tizate in nomine patris et filii et ſpiritus ſancti. Ad

quorum facilem explicationem eſt aduertendum, quod

vna et eadem deitas, quæ eſt in patre, communicata
eſt filio Ieſu Chriſto immediate et corporaliter. Dein-
de eo mediatore, per miniſterium angelici ſpiritus,
communicata eſt ſpiritualiter apoſtolis in die pente-
coſtes. Chriſto ſoli a natura eſt deitas inſita cor-

poraliter et ſpiritualiter. Deinde ab eo datur aliis
ſanctus et fubſtantialis halitus. Vtrumque commu-

nicationis modum, corporalem et ſpiritualem ſe-
orſum poſtea exponemus, ſubſtantiam ipſam ſpiritus
fancti oſtendentes, quod ſt eadem deitas cum pa-

tre et

de et
ſcopum
Dei.
tria in
tia, hun
lerno
lun dica
Nes, Acd
ngelieo
lumba,
Apparemn
Gui niil
no de e
ter proke
eſle ſlinn
ibi mani
nia eit
ſunt gi

eitatis

mes, qu
entibus
ritum er
rieng. Se
ann ine
guo mn
Mentem
Drobet 1
ſeiipenrr
108 hor⸗
ui cre
lis el
flium DS
Kians.
llan f
atth.
Mentum
fum C

eſt. Non
lus ex o.
tea habeben
ui Vt vic⸗
0, flent 11
et dii ſni

, quaſt iun

Ntunc debe⸗

.

i de ecui.
Ignis pelin
las inniſbis
itate uatur,
m per Aun⸗
t mentes he
enaret, e ii
1 f Dein
8 fliun Di.
gionibus, 4.
E, ds in⸗
rinittis ii

ſunt git .

et ſyirittg ⸗
tth. 29⸗N.
ſnci. 1
endun, ul
communien
rliter. Dei
liei ſpiin,
9 die pent⸗
inſita ⸗
datur e
lue conmmt.
tnulen ſ
lan ſpirin
35 Cum Ve
re et

L I BER I. 23

tre et filio. Nunc ad primum Ioannis locum dicimus,
ſcopum eius eſſe, vt probet, Ieſum illum eſſe filium
Dei. Ad quod probandum adducit ſex teſtimoniag
tria in cælo, et tria in terra, omnia concorditer teſtan-
tia, hunc Ieſum eſſe filium Dei. Hoc loco teſtatur
ſermo de filio, vt de re alia, ne ſophiſtæ ſermonem il-
lum dicant filium. De cælo itaque probaturus Ioan-

nes, adducit teſtimonium cæleſte in Iordane, quando

angelico miniſterio deſcendit ſpiritus ſanctus, quaſi co-
lumba, et facta eſt vox de cælis. Hic eſt filius meus.
Apparentia, et manifeſta teſtimonia citat Ioannes, alio-

qui nihil probaret. Manifeſta ibi vox, et auditus ſer-

mo de cælo, teſtatur, hunc Ieſum eſſe filium Dei. Pa-
ter proferens ibi manifeſtatur, de cælo teſtificans hunc
eſſe filium ſuum. Et ſpiritus in eum de cælo veniens,
ibi manifeéſte viſus teſtatur. Similia de ſe tria teſtimo-
nia citat ipſemet Chriſtus Ioan. 5. Et hæc omnia vnum
ſunt, quia conformiter de eadem re teſtantur, eiuſdem
deitatis vnitate. Tria alia in terra teſtimonia citat Io-
annes, quæ ſunt ſpiritus, aqua et ſanguis: quando flu-
entibus ex latere Chriſti aqua et ſanguine, emiſit ſpi-
ritum, eum Deo commendans, vt homo in terra mo-
riens. Sed quid hi teſtantur? Equidem non rem ali-
quam incorpoream, ſed hominem ipfum eſſe filium Dei,
a quo moriente illi tres teſtes egrediebantur. Vides
mentem Ioannis, qui nullum non mouet lapidem, vt
probet leſum hunc eſſe ſilium Dei. Scopus omnium
ſcripturarum eſt Ieſus filius Dei. Ad hoc crèdendum
nos hortatur Ioannes, ſi in Chriſto viuere volumus.
Qui credit lIeſum eſſe filium Dei, ex Deo natus eſt.
Quis eſt qui vicit mundum, niſi qui credit Ieſum éèſſe

flium Dei? Qui hoc ita non credit, non eſt Chri-

ſtianus. Qui hoc non credit, non eſt fundatus fuper
illam firmam petram, Tu es Chriſtus filius Dei viui,
Matth. 16. Fundamentum noſtræ ſalutis, et funda-
mentum eccleſiæ, eſt cum fiducia credere, hunc le-
ſum Chriſtum eſſe filium Dei ſaluatorem noſtrum.
b. 4. Ad alte

24 D k T KINIT A T E

Ad alterum locum dicimus, quod quamquam bap-
tiſmus ex apoſtolorum doctrina rite conferatur in no-
mine Chriſti, cum Chriſtus in ſe contineat patrem
et ſpiritum ſanctum vnctus vngentem, et vnctionem,
tamen latius voluit Chriſtus omnia exprimere, patri
honorem deferre, et ſpirizam ſanctum baptiſmo ad-
iungere, cum ibi ſpiritus ſancti munus vnice pate-
fiat. Primo ergo ait: Baptizate in nomine patris:
quia ipſe omnis doni eſt primus, verus et originalis
fons. Iacobi I. In nomine filii, quia per ipſum ha-
bemus reconciliationem et donum hoc: nec eſt aliud
nomen ſub cælo, in quo oporteat nos ſaluos fieri,
acto. 4. In nomine ſpiritus ſancti, quia ſpiritus ſan-
cti donum in baptiſmo datur, Ioan. 3. et acto. 2.

Hanc eſſe trinam diuini nominis inuocationem, ait Pe-

trus in recognitionibus Clementis, lib. 3. et 6. Tri-
nam ibi ait beatitudinem et triplex myſterium. Tres
ſunt manifeſtationis modi, ſeu perſonæ, non meta-
phyſica illa rerum incorporearum in Deo diſtinctione,
ſed ſacramenti exhibitione, per Dei oαονοννπνι vt do-
cent Irenæus et Tertullianugs. Adde his dictum Hilarii
initio libri ſecundi de Trinitate, Baptizare iuſſit Chri-
ſtus, in nomine patris et filii et ſpiritus ſancti, id eſt,
in confeſſione authoris, vnigeniti, et doni. Author eſt
ingenitus Deus pater, ex quo omnia: vnigenitus eſt
Ieſus Chriſtus, per quem omnia: et ſpiritus ſanctus do-
num in omnibus, fingulare munus baptiſmi. Infinitas
eſt in æterno, ſpecies in imagine, vſus in munere. Ecce
veriſſimam trinitatem ex priſca doctrina: inuiſibilem in
infinito Deum patrem, ſpeciem imaginis viſam, et munus
inde procedens. Vtinam hunc intellectum ſeruaſſet ſem-

per Hilarius, et vtinam hæc eius verba non obſcuraſſet

Auguſtinus Lib. 6. de Trini. cum reliqua ſophiſtarum
turba, vt habetur libro primo ſenten. diſtin. 31.
At vero, quales ſint ipſorum rationes
videamus, quibus res incorporeas diſtin-
ctas in Deo peſſimè conecludunt. Ratio

vna

Vna
Voo et
guſtim

ſelin tr

Vnum:
Alas ill
eis El
Et hine
pende,
Deus et
teſtag,
lloc con
ſolum !
ſenifien
iitias
patre
gur in
tates, e
Opulente
lle eſt
Vum er
in eppot
Il it
Cpprian
hem eſt
ex einſe

Der con
Fhun
Nes
Uibro
ſübſtan
ſtantia
Kecn
demn
Ao.
ens

nquam by.
tatur in mn.

neat patfen
t vndtionen,

imere, pani

daptiſino 1

§ Vrice gl⸗
Omine patts

8 et origini
per iplun k.
ec elt Anl
9 ſüluos ſer

ia ſyititns ſ.

3, et 100
tionem, 41
9. et 6, 1.
Kerium. I1
E, 100 Iei
e0 äifnd
Nhulan nir
äkun Ein Hiri

re iulit M

ſancti, Al

i. Altir4

igenint 4
usſanctis
ani. Innin
munere,
inibilent
amn, et muN
leruaſetſe⸗

n obſellal.

Popkiſtun
in. 31.
1 ratione
Giſti⸗
Nuii

45

L I BE R I. 25

vna ab eis ſumitur ex eo quod ſcriptum eſt Io. I0.
Ego et pater vnum ſumus. Quem locum exponens Au-
guſtinus in Ioannem ſermone 56. et in eundem Ioan-
nem tract. 36. et 7 I. inducit contra Arrium, qui dixit,
vnum: et contra Sabellium, quia dixit ſumus. Vnde
duas illas res incorporeas contra Sabellium, et vnam in
eis æqualem naturam contra Arrium validè concludit.
Et hinc miros canit triumphos. Tu vero lector per-
pende, leſum ipſum ibi loqui, Et dixit, ſumus: quia
Deus et homo. Dixit, vnum: quia vna deitas, vna po-
teſtas, vnus conſenſus, vna voluntas hominis cum Deo.
Hoc conſtat eſſe vnam æaν et vnam Sbνιαρ Vſiam
ſolum legimus in Euangelio Lucæ ca. I15. et proprie
ſigniſicat ſubſtantiam domeſticam, facultates, opes, et
diuitias. Exuſia paſſim legitur, et vbi de poteſtate ſibi
a patre tradita loquitur Chriſtus, ponitur dictio exuſia,
quæ in Chriſto fere vt vſia, ſignificat poteſtatem, facul-
tates, et potentiæ diuitias. Quæ omnia in. Chriſto ſunt
opulenter, et eius cum patre eſt vna ouρσιa, vna Sbzsρ.
Ipſe eſt Deo patri νσσα vere conſubſtantialis, et
vnum cum Deo. Hic fuit veterum intellectus facilis
in expoſitione illins dicti, Ego et pater vnum fumus.

Id ita docent Origenes libro octauo contra Celſum, et
Cyprianus in epiſtola ad Magnum, exponentes, homi-

nem eſſe vnum cum Deo. Confirmatur hic intellectus

ex eiuſdam Chriſti dictis, quibus docet, nos eſſe vnum
cum ipſo, ſicut ipſe eſt vnum cum patre. Non ſolum

per conſenſum, ſed ſubſtantialiter ſunt veri Chriſtiani
vnum cum Chriſto, vt oſtendemus. Docent hoc Ire-
næus et-Tertullianus pleriſque locis. Docet Hilarius

libro octauo de Trinit. et Cyrillus in Ioannem. Per

ſubſtantiam Chriſti nos vnum ſumus, ſicut ipſe eſt ſub-
ſtantialiter vnum cum Deo.
Secunda ratione inuiſibilium rerum tria-
dem probant ſophiſt?, ex eo quod fſcribitur
exo. 3. Ego Deus Abraham, Deus Iſaac,

Deus lacob. At ibi nihil metaphyſicum nota-

b. §⸗ ri, ex

26 D E I†RINITATE

ri, ex eo probatur, quod loquens Deus ad lacob,

dixit, Ego ſum Deus patris tui Abraham et Iſaac,
genes. 29. et 32, Ex hoc tamen inferre nequis duas

aliquas res metaphyſicas. Loquens etiam Deus al.

Iſaac dixit, Ego ſum Deus patris tui Abraham, gen.
26. Si tres illæ res ibi intelliguntur, quomodo in actis
dicitur, Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus Iacob pa-

ter Ieſu Chriſti? An illa trinitas dicitur pater illius

ſecundæ rei, aut pater hominis? Lombardus quidem
lib. 1. ſent. diſt. 26., ex Auguſtino et Hilario docet,

hominem eſſe filium trinitatis, ac totam trinitatem eſſe

patrem hominis. Hilarius libro vndecimo de trinit.
exponens illud Chriſti, Aſcendo ad Deum meum, pa-
trem meum, et patrem veſtrum: totam trinitatem ait
eſſe patrem ipſi homini Chriſto, vt eſt aliis hominibus
pater. Auguſtino libr. §. de trinit. tota trinitas eſt pa-

ter creaturæ. Idem eis eſt pater humanitatis Chriſti, et

pater deitatis, et tota trinitas pater. Ergo filius incor-

poreus, et homo corporeus, vterque eſt filius trinita-

tis, et a tribus eſt genitus. At nos his omnibus figmen-
tis excluſis, cum dicitur Deus Abraham, Deus Iſaac,
Deus lacob, Deum intelligimus occurrere, ne Iudæi

pluralitatem deorum crederent. Nam ad iſtam plura-

litatem, ſicut et hodie nos, erant ipſit proni. Pro nu-
mero ciuitatum ſoliti erant multiplicare Deos, lere. 2.
et II. Prouidens ergo Deus, ne iuxta numerum æta-
tum, ſeu generationum hominum, multiplicarent Deos;
alium credentes fuiſſe Deum Abrahæ, alium Deum
Iſaac, alium Deum lacob, eundem ſe Deum omnium
illorum dixit, vt ex verbis quæ præmiſit oſtendit, di-
cens, Ego ſum Deus patrum tuorum, Ego ſum ille
Deus, qui eduxi te de terra Ægypti, et de Vr Chal-

dæorum. Exodi quoque cap. 6. ait Deus, ſe eſſe

illum, qui apparuit aliis. Ego, inquit ſum Deus, qui
viſus fum ipſi Abrahæ, Iſaac, et Iacob. Et Eſa. 48.
ego ipſe, ego primus, ego nouiſſimus. Alia ratione
dixit ſe Deum Abraham, Iſaac et Iacob, quia ad implen
das pro

dis p
litas
um il
recditu
Ter
tres ine
lun tre
ego die
iſti
erat ad
ile qua
rit reh
Lenes.
Deus De
lus, die
ero. .
Aliis
füleore
Angeli
fnpo⸗
dichigel
ter ille
cih. 19.

Tunt So⸗

60 dii
Meus in
eit, qu
üillenen
60 api
Dkineep
chudlit
Agelis

ctu

ngelos
Dilun I ad
Mannn

d lacob,
et lſane,

qvis un

1 Deus 1
ham, gen
do in idi
8 lacob ye
pater in
dus guiten
lario doee,

initaten

1o de tini
meunm,r
rinitatenin
8 hommindi

initas e .

ts Chriſi
flius inen⸗
lius triit.
ibufene⸗
Deus iir,
e, ne lii
iſtiun hin⸗
i. Pron
205, lete.?
merum en.

arent DeN

liumn Dein
Um aae
ſtendit, d
0 ſum e
15, . ſe 4
Heus, gii
. Eſa. 45.

lil mtien L

das pyo

L I B E R I. 77

das promiſſiones eis factas incipiebat tunc Deus Iſrae-
litas per Moſen viſitare. Tertia quoque ratione, ſe De-
um illorum appellauit, vt oſtenderet eos totos in vitam
redituros, imo et iam Ppræſentes Deo viuere. Lucæ 20.
Tertio argumento ex tribus viris ipſi Abrahæ viſis
tres incorporeas res in Deo colligunt, eo quod Abra-
ham tres vidit, et vnum adorauit, Genes. I8. Ad hoc

ego dico, fuiſſe angelos ipſi Abrahæ viſos. Perſona

Chriſti per angelum tota lege figurabatur. Angelus
erat ad Chriſtum pædagogus, ſicut lex ipſa. Tunc
ille quaſi Deus, et in verbo Dei loquebatur, et in eo
erat relucentia Chriſti. Angelus loquebatur vt Deus .
genes. 16. et 22. Angelus dixit ipſi Iacob, Ego ſum
Deus Bethel. genes. 31. Ad Moſen loquutus eſt ange-
lus, dicens, Ego ſum Deus Abraham Iſaac et Iacob,
exo. 3. et acto. 7. Angelus vnus ibi, quaſi Deus, præ
aliis loquebatur, Chriſti perſonam adumbrans, eius
fulgore clarus, vt poſtea videbis in verbi relucentia.
Angelis angelum principem fecit Deus, principem
ſynagogæ, qui quaſi Deus Iudæis loquebatur. Hinc
dictus eſt N' Michaẽl i. e. quis quaſi Deus. Ali-
ter ille loquebatur ad Abraham, quaſi Deus, dicto
cap. 18. et aliter duo angeli miniſtri, qui perrexe-
runt Sodomam, vt ſequens caput ibi docet. Quan-
do dixit Deus, angelus meus præcedet te, angelus
meus intelligitur Michael, vt et Hebraica vox indi-
cat, quæ ipſummet Michaëlis nomen continet. Ex
iiſdem enim Hebraicis litteris conſtat? ;NDet 9 0:
eo magis, quia angelus ille peculiariter dictus eſt
pk'inceps Iudæorum. Auguſtini ratio parum con-
cludit lib. 2. de Trinitat. eo quod coram duobus
angelis ſe incuruauit Loth. Honoris enim cauſa id
factum eſt ab hoſpitali viro, etiam ſi neſciret eſſe
angelos, Heb. 13. Quod dominos vocarit Loth,
nihil ad Auguſtini ſomnia, quia non ponitur ibi nomen
tetragrammaton: ſed commune nomen, quo homines
vocamus dominos, Angelis et id, et aliud nomen tri-
bui po

28 D E TRINIT ATE

pui poterat, eo magis quia ipſe dominus adfuit, cum
incendenda fuit Sodoma. Deſipit Auguſtinus, inqui-

rens, an duo illi hoſpites Loth, fuerunt pater et filius

aut pater et ſpiritus ſanctus „aut filius et Piritus: ſan⸗

ctus. Ridiculæ neniæ.
Argumentis dictis addit Lombardus lib. I. ſent. ad
finem diſtinctionis ſecundæ, quod ſingulæ pene ſylla-
bæ noui teſtamenti illam rerum trium inuiſibilium tri-
nitatem concorditer inſinuant. At mihi non ſyllabæ
ſed ſingulæ litteræ litterarum apices omnes, ora in-
fantium, et lactentium, imo et lapides ipſi elamant v-
num Deum patrem, et Chriſtum eius dominum le-
ſum. Vt I. Timot. 2. Vnus enim Deus, et vnus
mediator Dei et hominum homo Chriſtus Ieſus. Et
1. Cor. 8. Nobis vnus eſt Deus, qui eſt pater, et
vnus dominus lIeſus Chriſtus. Ioannes etiam, cui
cæli in apocalypſi fuerunt aperti, ſolum vidit Deum
patrem, et Chriſtum eius. Solus Deus et agnus ibi
laudantur, et adorantur. Stephanus quoque apertis
cclis vidit gloriam Dei et Ieſum ſtantem a dextris
eius. Item Matth. 23. Vnus eſt pater et vnus magiſter
Chriſtus. Et Ioan. 8. ego ſolus non ſum, ſed ego et pa-
ter. Non ſum, inquit, ſolus, quia pater mecum eſt-

Non nouerunt patrem, neque me. Cognoſcant te ſolum

Deum verum, et quem miſiſti Ieſum Chriſtum. Quando
dixit, Nemo nouit patrem, niſi filius, nec filium niſi pa-
ter: an tertia illa res hoc ignorabat? Tertiam illam rem
omiſit Ioannes in epiſtola prima, deſiderans nos habere
ſocietatem cum patre et filio eius Ieſu Chriſto. Similiter
Z. Timot. 5. Obteſtor te, inquit Paulus in conſpectu
Dei, et domini Ieſu Chriſti, et electorum angelorum.
Nota ſolennem bPauli proteſtationem fieri coram Deo

Chriſto et angelis, non coram tertia illa re. Quam tamen

metaphyſici volunt æqualem ſecundæ, et æque illi in
ſolio trinitatis collocatam, in tertio angulo, triclinii.
Quod ita ſuo hymno canunt, In maieſtatis folio tres
ſedent in triclinio. At Chriſtus aliter docet apoc.
3. Conſt

3. 00
Eraue
cat C.
oeli
et 12.
pacemn
Tertie
lbri te
Keriptur
flimn
Veterun
Cmmnium
ſten vich
Nati
incorpe
oftenda
Drimo
tus Hol
Müllamn !
Pliſtice,
tio libre
cenſis
Mon pro
receptan
bit loan
Mum ſo⸗
concedh
de doch
ſonam
cet An
nes lin
Ori ad
derſomis
kentis,
des dd

IL. I B E R I. 29

ne 3. Conſitebor coram Patre meo, et coram angelis.
er ei ihi Grauem tertiæ rei iniuriam, quod coram angelis di-
tinsin cat Chriſtus, non coram ea. De ſe ſolo, patre, et
angelis, facit Chriſtus mentionem Marci 8. Lucæ 9.
et 12. Ioannes apoc. I. deſiderat nobis gratiam, et
I. ſen 4 pacem àa Deo, a ſeptem ſpiritibus, et a Ieſu Chriſto.
hene l Tertiæ rei non meminit. Irenæus in pleriſque locis
iſbiiuni. pri tertii, et in prologo libri quarti, neminem ait in
non iglin⸗ ſcripturis appellari Deum, niſi patrem omnium, et
mes, oAlnl⸗ filium leſum. Nec Irenæus, nec Tertullianus nec
i damnm- veterum aliquis, rem tertiam Deum eſſe dixit. Horum
doninun ⸗ omnium rationes in ſpiritus ſancti diſpenſatione po-
ens, t ſtea vidibis, et ſpiritus ſancti ſubſtantiam diuinam intel-
tus leine 1 liges, licet non ita viſibilis perſona ſubſiſtat, vt filius.
eſt eee Rationibus nunc, et authoritatibus, tres illas res
es etin, incorporeas diſtinctas in Dei vnitate ſtare non poſſe

n icdit er oſtendamus. Triadem hanc imaginariam improbare
e e primo poſſem ſedecim rationibus, quas ponit Rober-
Hoge e rus Holcot, in primo ſenten. diſt. S. Ad quarum
ten 2den nullam bene reſpondet nec reſpondere poteſt, niſi ſo-
rVNIs Mitit phiſtice, vt ipſemet fatetur. Vide Auguſtinum ini-
ſei eheik⸗ tio librorum de trinitate. Vide præludia Petri Ali-
et necund acenſis lib. 1. quæſt. 5. vbi fatentur, ſacris litteris .
leuntte ſiln non probari illam rerum triadem, ſed traditione eſſe
ſtum. Gummg receptam. Audi quid noſtro ſeculo de hac re ſcri-

um ie bit Ioannes Maior in primo ſent. diſt. 4. in ſolutione
ttamilnn ſexti argumenti, vt intelligas, quam viriliter Deum v-
18 s ud num ſophiſtæ defendant. Tres illas perſonas abſolute
Ko. Knl concedunt eſſe res diſtinctas: e&t Auguſtinus libro I.
in nn de doctrina Chriſt. ait eſſe res quibus fruimur. Per-
m mngelorn ſonam item aiunt eſſe ſubſtantiale nomen, vt do- —Kr
i cormn l cet Auguſtinus Lib. 7. de trinit. et ſequuntur om- V
Ouamun nes lib. 1. ſent. diſt. 23. Hinc ergo ab inferi-
vaque Ii ori ad ſuperius arguendo, Ioannes Maior ex tribus
ulo, trielid perſonis tres hypoſtaſes, tres ſubſtantias, tres eſ-
iis ſolio 1 ſentias, trig entia, abſolute concludit: ac perinde
gocet 40 tres abſolute Deos. Eſſe tamen ait vnum ens con-

3. Coo notati

so DE TRINITATE

notatiuum, ſeu vnam eſfentlam connotatiuam. Voces

eas connotatiue ab eis ſumi refert: quod ectiam col-

ligitur ex magiſtro ipſo. lib. 1. ſent. diſt. 25.
igitur nobis cçonnotatiuus Deus, non abſolutus Deus
Sunt ne hi veri tritoitæ qui tres realiter diſtinctos in-
corporeos Deos abſolute faciant? tres realiter diſtin-
ctas ſimplices res incorporeas? tria entia? Argumen-
tum ab inferiori ad ſuperius tria abſoluta entia valide
concludit: et tres eſſentias, quia omne ens eſt eſſen-
tia. Hoc in Hilarii ſynodis conceditur, vt ſint in Deo
tria per ſubſtantiam. Hoc ipſum magiſter concedit ci-
tata diſt. 23. et reliqui ſequuntur. Argumento quoque
à conuertibilibus, ex tribus rebus tria entia euidenter
concluduntur: deinde tres eſſentiæ, et tres dii. Con-
tra Iudæos ſuam trinitatem illi demonſtrant, eo quod
Elohim plurali numerô dicitur dii: ergo duo dii, aut
tres dii, aut plures. Si ratione trinitatis ſunt dii, tres
ſunt dii, incorporei et realiter diſtincti dii. Si realiter
diſtincti, et eſſentialiter diſtincti, argumento a conuer-
tibilibus abſolute ſumptis. Veri ergo hi ſunt tri⸗
toitæ, et veri fſunt athei, qui Deum vnum non ha-

bent, niſi tripartitum et aggregatiuum. Connotati-

* ℳ
uum Deum habent, non abſolutum. Imaginarios
Deos habent, illuſiones demoniorum. Athanaſio,

Hilario, Cyrillo, Nazianzeno, Baſilio, Auguſtino,

et reliquis omnibus eſt quidam ingenitus Deus, eſt
quidam genitus Deus, et quidam nec genitus nec
ingenitus Deus: ergo tres dii. Alius innaſcibilis
Deus, alius natus Deus, alius procedens Deus. Nam
Deus ingenitus non eſt ille genitus, et ille genitus
non eſt ille procedens, ergo alius Deus et alia res.
Vnus eſt Deus mortuus, duo non mortui: vna per-
ſona mortua, duæ non mortuæ: vna res mor-

tua, duæ non mortuæ. Sed rationes alias ex ip-
2

ſorummet principiis adducamus, vere concludentes,
non ſolum tres illas res in vno Dee ſtare non
poſſe, ſed et inimaginabiles eſſe. Nam habens noti-
. tiam

ammn tri

un ter
Mbende

tantes i
ent ipt
labet n
del hxe⸗
ſemente
Vanum en
Vnum nO
trez Alias
ehitn ſien
uam.
ktimm dmn
Cne

olute
pollunt

An Chri
in eiz ſi
Dlutos
Plane doen
Utemn res

oleg, d

icebis, .
nibis phe

Dhantaine

mnlen,

uia neee

guod ſpee

uem mun

Clerum ne
Eint mini
, quam
Utellect⸗

Alon, 34

lam. Voe
ectiann eol

ſ. 25. A.

lutus Deu
diſtinctost-
ealiter dich.
12 Argunt
2 entia i
ens ett eher
It ſint inde
er concecltt
Imento quor
entia euident
tres dii n.
rant, eb G
dno di,1
is ſunt di, n
ji. Ki keült
ento nchnie

o bi ſun t.

Vnum mon k⸗
. Cimmk:
manmt
Alnamtin
, Auguſinmn
tus Dels,
genitis e

5 innaleidis .V
5Deus. N

e genind

et Alil (5

ni „ VNA Ner⸗
11 tes n.
lias ex
oncludenten
ſture l

tian

L I B E R I 3 1

tiam trinitatis: haberet notitias diſtinctas illarum tri-
um rerum, et ſic ſtaret habere notitiam vnius, non

habendo notitiam alterius, quod omnes negant, ci-
tantes illud, qui videt me videt patrem. Reſpon-
dent ipſi, aliquem habere notitiam trinitatis, quia
habet notitiam Dei, connotando quod ſit tres illæ res.
Sed hæc reſponſio eſt manifeſte vana, et ſophiſtarum
figmenta ſapit, in terminis connotatiuis omnia ſita.
Vanum eſt, et eorum principiis repugnat, quod per
vnam notitiam poſſint tres res conndtari, cum per
tres alias illæ non poſſint abſolute ſignificari. Omnis
enim ſignificatio connotatiua aliam præſupponit abſo⸗
lutam. Suis regulis eſt hoc publice receptum. Eſt
etiam omnibus porphyrica regula, Ab eſſentiali qua-
cunque conuenientia abſtrahibilem eſſe conceptum,

abſolute et incomplexe ſigniſicantem. Si abſoluti eſſe

poſſunt de rebus diuinis conceptus, quales illi ſunt?
An Chriſto et Angelis eſt nota trinitas illa? Si tres
in eis ſunt trium diſtincti conceptus abſoluti, tres
abſolutos Deos diſtincte illi eognoſcunt? Chriſtus
plane docuit, angelos videre faciem patris ſui, alias
autem res non videre. Chriſtus ipſe in ſe ipſo aliud
nihil quam patrem hodie in cælo videt. Somnia vt
voles, dirige oculos ad phantaſmata, et tunc plane
videbis, tuam trinitatem non efſe intelligibilem ſine
tribus phantaſmatibus: quia neceſſe eſt, intelligentem
phantaſmata ſpeculari. Imo quaternitatem intellectu
colis, quamquam verbo neges. Nam quatuer habes
ſimulacra, et quartum eſt circa eſſentiam phantaſma,
quia neceſſe eſt intelligendo eſſentiam, phantaſma ali=
quod ſpeculari. Si oculatus ſis, et aduertas, trini-
tatem tuam inuenies eſſe falſarum in imaginatiua ſpe-
cierum motum qui dementatum te tenet. Athei vere
funt trinitarii omnes. Nam quid aliud eſt, ſine Deo

eſſe, quam de Deo cogitare non poſſe, obiecta ſemper

intellectui noſtro quadam imminenti trium rerum con-

fuſione, a qua ſemper, quum de Deo eogitamus, demen-
tamur

32 DE TRINITATE

tämur. Tres ſunt in cerebro mali ſpiritus, qui ho⸗
mines ita faſcinant, vt ait Ioannes Apoc. 1 6. Suff-
cit credere, inquiunt ipſi, quanquam res non ſit 1u
telligibilis. In hoc ſtultitiam ſuam pandunt, quo

rem admittunt inintelligibilem. Non intelligentes, in-

quit, quæ loquuntur, neque de quibus adfirmant.
1. Timot. I. et in iis quæ ignorant blaſphemantes.
2. Pet. 2. Eo magis, quia ipfe fateris, et omnes -
tentur obiectum fidei eſſe ipſam intellcdionam. Ergo,
ſi ſidem habes, oſtende mihi, quæ ſit illa tuæ capaci-
tatis intellectio? Quid eſt id, quod a te intelledun
credis? Ipſa cerebri confuſio eſt tibi obiectum fidei?

Viderit iam Auguſtinus, qualiter lib. I1. de trinit. et

lib. I. de doctrina Chriſti ſe iactarit, Trinitatem ab
ipſo intelligi et mente purgata cerni. Illuſiones
rias ille cernebat, quod in ſequentibus apertius H
huc oſtendam. Affirmat ipſe Auguſtinus in epiſto is
ad Fortunatianum et Paulinam, Deum in futura ben⸗
titudine non eſſe a nobis videndum, nec ab ange is
ipſis. Internas vero de trinitate nobis eſſe ngei⸗
illuſiones ſomniat, totam hominum et angelorum feli-
citatem euertens: quaſi plus videat nunc anima n0.
ſtra, quam viſuri funt angeli, et reliqui ſancti.
Hanc infuper adde rationem, contra falſas tri-

nitariorum notitias. Nihil eſt in intellectu, quin ſecun-

dum ſe, vel aliquid ſimile, ſeu proportionabile, prins
fuerit in ſenſu, I1. pôſter. et 3. de anima. Non enim po
teſt ſfurdus muſicam diſcere, nec cæcus perſpedliuam-
cum nequeant veré in intellectu eſſe, quæ non potuerun
eſſe in ſenſu. Ac de tribus talibus rebus, vnam ita con-
ſtituentibus, nec in imagine quidem habuiſti vnquam

ſenſationem, cum nec duæ, nec tres, nec plures, in.
Vvnam ita concurrentes alicubi reperiantur. Atque itaà.

non reperitur fundamentum ſenſu perceptum, vnde ta⸗
lem notitiam intellectus concludat. Imo fatigatur, et

confunditur eo ipſo quod circa id ſpeculari contendit,
quaſi ſuper inani, ſine fundamento ſenſus ædiſicans. Præ-

tereaâ

keren,
Aduerſin
formalit
Cconuenie
Ndturam.
ferum, 1
celit,
Non 1
Meris pln
guam vet
Dens. Man
igitur ſole
Tnum no—
ellentia,
tatem ſe
ui ibi .
nemn in
VIus don
Dels, et

. et VIuS 0

Mlirun,
illamn ten
erunt VN
led leſum
iins, lren⸗
Dotentem
Menlti, ern
uid EXhe
tulims
Claris ven
Eat. An
Dlli betti
nlltiplice
lunatius
Dhetunm

Is, Joi.

16. Nl
8 non ſit i
dunt, In
lligentesn
1s adfirna
laſyhemin
et omnest
tionem. A
la tue eh
te inteletr
hbiectunn iii
1. de tälii
Trinititen

Uſionet

dus Anetiz⸗
Tinus ! eitt
n in fumk

nee 15 M

obis ele n
tingelonm ,
unc An!
iari ſnci⸗
Hntra i ſt t
eckh, gin te
ti ionidle
4. NNT enin’
eus erheli
e vonpoime
, vnmind
nbrifi ⸗
nec us
tur. umn igl
ptunn,
no fatigtin toh

tend
ri conte
Nr
ten

dificans

Vlet

E I E E R .˖· 3

terea, imaginemur ſolam perſonam patris eſſe, vt
aduerſarii facile admittunt, cum perſonas ab eſſentia
formaliter diſtinguunt. Tunc rogo, Cum cuiuis rei
conueniat, propriam habere eſſentiam, et propriam
naturam, qualiter imaginari potero multiplicationem
rerum, ſine multiplicatione eſſentiæ? quod noua res
accedat, non noua natura?
Non ſolum rationibus, ſed et authoritatibus innu-
meris pluralitatem hanc vitare docemur, tam ex nouo,
quam veteri teſtamento. Matth. 19. vnus eſt bonus
Deus. Marci io. Nemo bonus, niſi vnus Deus. Nonne
igitur ſolo vnitatis nomine contenti ſunt, qui re ipſa
vnum non agnoſcunt? ſed ſua factitia connotatiua
eſſentia, ad rerum et abſolutorum deorum plurali-
tatem ſe conuertunt? Aduerte autem, quod filius eſt
qui ibi loquitur. Ex quo omnem unitatis Dei ratio-
nem in patre eſſe conſtat. Vnus eſt Deus pater, et
vnus dominus lIeſus Chriſtus. I. GCor. 8. Vnus eſt
Deus, et pater omnium, Ephes. 4. Vnus eſt-Deus
et vnus conciliator Dei et hominum. I. Timoth. 2.

Mirum, quod nunquam dixerint apoſtoli, primam

illam rem aut primam perſonam eſſe patrem ſecun-
dæ, ſed Deum efſle patrem Ieſu Chriſti? Non dix-
erunt vnquam, rem illam ſecundam efſe filium Dei,
ſed Ieſum ipfum eſſe filium Dei. Item quando Igna-

tius, Irenæus, et alii antiquiores Deum vnum omni-

potentem prædicant eſſe Deum veteris et noui teſta-
menti, eundem ipfum eſſe dicentes patrem Ieſu Chriſti:
quid ex hac prædicatione auditor tunc colligeres? Ter-

tullianus quoque, quamuis aliquando Montanizet, præ-

claras veritates multas ex apoſtolica traditione prædi-
cat. Antiquus eſt liber, qui dicitur Clementis, diſci-
puli Petri, in quo planiſſime Chriſtus prædicatur: in quo
multiplicem antiquæ ſimplicitatis inuenies odorem.
Ignatius Ioannis euangeliſtæ diſcipulus, in epiſtola ad
philadelphienſes ita ſcribit: Si quis Deum legis, et pro-
phetarum vnum Prædicauerit, Chriſtum autem negat eſ-
Cc. ſe fi⸗

34 D E T RINĨ·ͦI-T AT E
ſe fillum eius, mendax eſt. Si quis confitetur he-
minem Chriſtum leſum, negat autem Deum legis et
prophetarum patrem eſſe Chriſti, hic in veritate
non ſtat. In epiſtola quoque ad Tarſenſes, aperte
docet, quod Chriſtus hic non eſt ille qui eſt fuper
omnia Deus, ſed eſt filius ipſius. Similia in Iuſtino
legas, vt ab Irenæo et aliis citatur. Vtinam exta-
rent ſcripta eorum omnium, qui eo ſeculo vixerunt.
An non trinitariis noſtris tota trinitas erat Deus le-
gis? An lIeſus Chriſtus eis non dicitur filius totius
trinitatis: Ergo non eſt filius Dei legis. Cogita quæ-
ſo, quare ille antiquis vſitati modi loquendi, in trini-
tariis noſtris non reperiuntur, ſed alii longe diuerſi,
veteribus ignoti? Hæc ſola ratio eſt valida, ſi bene

cogites, quod totus Irenæi liber contra omnes hære-

ſes hanc materiam tractat, et tamen nunquam trini-
tariorum nugas meminit: quia realitates hæ non-
dum venerant in memoriam hominum.
Ad vetus iam teſtamentum tranſeamus. Præceptum
ibi pluries eſt, ne pluralitatem in Deo, ſed tantum
vnitatem confiteamur. Exo. 20. ego ſum Deus tuus,
et non erunt tibi alii dii præter me. Deut. 6. audi
Iſrael, Iehoua eſt Deus noſter, et Iehoua vnus eſt.
Ibidem quoque capi. 4. ait, ſcito hodie, et cogita
in corde tuo, quoniam Deus ipſe eſt Deus in cælo
ſurſum, et in terra deorſum, et non eſt alius præter
eum. Ipſe eſt Deus ſolus, Deu: 32. 4. reg. 19. pfa. 985.

Eſa. 37. et Ioan, 17. Solus hic dicitur Deus, quod tri-
toitæ negant, dicentes, eum tres ſemper habuiſſe ſoci-

os. Hanc rationem adducunt, Quia non fuiſſet conſola-
tio perfecta ſolitario: ideo tres ſedebant in triclinio.
Per prophetam ipſe Deus ait, Ego dominus, et non eſt
amplius. Extra me non eſt Deus, abſque me non eſt
dominus. Ego dominus, et non eſt alter, Eſa. 43.
et 45. Tot authoritatibus fulciuntur Hebræi, vt tri-
partitum Deum a noſtris introductum merito admi-
rentur. Schiſmaticum putant teſtamentum noſtrum
“ quia

Sula no
horrere
quam ta
Qlidh

nobis .

It merite

leit ad e
Mun Alch
Mihonetn
ile datribr
Dei loco
oniorum
Adlamus,
Nommetos.

UImiida.

fuiſle fum

Dei, vir
Unte Dey

Detua natin
Meteren,
er eindidos
enniſle, ſe
nde doch
ras poſt

ten Ckriti
rolerſigl
AzOar 12.
res rich
Re, imgeir
liti, Azo
un, beſen
Ut. A20
4 nkuch,
di cone
riee
inn

fitetur ho
im legis 4
in veriun
nſes, ert
vi eſt ſo
ja in IUul
Vtinamn en
Ulo vinerun
erat Deis ?
h flins nii
Cogiti n
endi, in i
longe Citei
Alide, ſ e

Oinpes NE

unquam

g, Precent
, ſed tunnn
im Deis h
Denn. 6.1
oln Nt
ie, e e
Dens in &t
t Alins N
els, glolt
Rublile ſt
iſet onit

1s, et 1
e me 10
er, l⸗ 4
rei, 1 9
erito A0n
um noke⸗
1

66

L I BER I. ,85

quia nos a ſui Dei vnitate et fimplicitate ita ab-

horrere vident: et quia maioru L
9 naiorum ſuorum nemo vn-

quam tale quid, cogitauit.
Quid de Mahometanis dicemus, qui ob id ipſum
a nobis diſſident? Quam miſere ab eis proſcindimur?
Et merito, iuſto Dei iudicio, quia nemo eſt qui re-
deat ad cor. Trinitas hæc aperte improbatur in eo-
rum Alchorano azoara II. 12. et 28. vbi docet
Mahometus, tres illos Deos ſeu Dei participes fu-
iſſe patribus ignotos, eſſeque filios Beelzebub, quos
Dei loco trinitarii colunt. Profecto tres ſpiritus dæ-
moniorum vocat Ioannes in apocalypſi. Sed latius
audiamus, quid de Chriſto et Chriſtianis dicat Ma-
hometus. In cap. Soretamram, in cap. Elneſa, in cap.
Elmaida. et in pleriſque aliis azoaris, Chriſtum ait
fuiſſe ſummum prophetarum, verbum Dei, ſpiritum
Dei, virtutem Dei, propriam Dei animam, verbum af-
flante Deo, ſeu halitu ſpiritus ſancti, ex virgine per-
petua natum, Iudæoſque in eum nequiter egiſſe. Ait
Ppræterea, primos Chriſti diſcipulos fuiſſe optimos,

et candidos viros, veraque ſcripſiſſe, nec trinitatem

tenuiſſe, ſed poſteriores hoc addidiſſe, corruptores
ſanctæ doctrinæ. Azoara quarta ait, diſſenſiones innu-
meras poſtea ortas, de quibus nulla tunc erat lis, nec
controuerſia. Idem confirmat azoara a0. dicens, gen-
tem Chriſtianorum initio vnam, eſſe poſtea variis con-
trouerſiis diſſectam, quia ad plures Deos ſe diuerterunt.
Azoara 12. et alibi paſſim, cauſam erroris ponentium
tres participes æquales, hanc eſſe ait, quod ſunt idolola-
træ, imaginum adoratores, imo veri Dei cognitione pri-
uati. Azoara 28. incorporeum filium ait patribus igno-
tum, eſſeque filios Beelzebub, quos vocant Dei partici-
Pes. Azoara 29. ob hanc tantam blaſphemiam cælum
ait confudi, montes et terram contremiſcere. Vnde azo-
ara 50. concludit, Nos in vnum Deum credimus, non
in participes poſitos. Audi iam quibus aliis præconiis
Chriſtum extollat. Azoara quarta iam citata ait Chri-
c. 2, ſo ſun

36 D E TRINI T ATFE

ſto ſuper omnia ſublimato eſſe tributam Dei poten-
tiam ipſamque Dei mentem. Azoara quinta ait, Chri⸗
ſtum veniſſe cum diuina virtute et potentia, eſſe fa-
ciem omnium gentium in hoc ſeculo et in futuro. Azo-
ara II. ait, in hunc leitum Mariæ filium viros omnium
legum et Iudæos, et Sarracenos, eſſe tandem creditu-
ros. Ibidem ait, Deo itaque et legato eius credentes,
ne dicatis tres eſſe. Azo. 12. ait, Chriſtum nobis at-
tuliſſe euangelium, quod eſt lumen, confirmatio le-
gis, et caſtigatio, atque via recta. Azoara 13. in
Chriſto ait fuiſſe animam mundam et benedictam,
eumque ſuis credentibus menſam cæleſtem præbu-
iſſe. Et in libro de doctrina Mahometi, Chriſtus
dicitur eſſe verbum, ſpiritus, et virtus Dei. Chri-
ſtum Mahometus vocat Ruhalla, ſpiritum Dei, ipſa
ſpiratione Dei genitum. Denique omnia fere Chriſto
tribuens, non agnoſcit eſſe filium Dei, vt ſui ſeculi
tritoitæ filium dicebant. Imo ab incorporeis illis
tribus diis, ſeu tribus in vno Deo diſtinctis rebus

inuiſibilibus æqualibus, eſt grauiter offenſus. Ob.

prauam illam trinitariorum doctrinam deſciuit a chri-
ſtianiſmo; res miſerabilis et orbi triſtiſſima. Incor-
porea illa deitas, realiter diſtincta, cauſam illi de-
dit negandi Chriſtum eſſe Deum. Quando filium

Dei negat Mahometus, negat illum, qui tunc iacta-
batur, inuiſibilem filium, patri ſimilem, vt colliges azo-

ara centeſima, et centeſima viceſima ſecunda. Alio-
qui facile conceſſiſſet, hominem Ieſum Chriſtum eſſe

filium Dei, cum concedat, eum eſſe a Deo in

virgine genitum. Ex publico illo, etiam aduerſa-
riorum teſtimonio, aperte colligis, lector, trini-
tatem illam fuiſſe primis Chriſtianis incognitam.
Idipſum ex primis Chriſtianorum ſcriptis colliges,
et ex ſequutis poſtea pôrtentis. Audi nunc por-

tenta quæ trinitarios conſecuta ſunt, vt intelligas,

Vno abſurdo dato, multa ſequi ſemper abfſurda.
Tritoitæ poſtquam hæc de tribus illis rebus imagina-
tio men

tio en
quod
notatiun
tem kee
Macedo
ranm cre⸗
cvock ern
Atunn pe
(leſtion
Aitiani
Tunt, Vt
lis duas
Nii flius
et Eunor
irit, ſe⸗
Tefert H
ita Euſe
Ab Arri
Uitiſte
inegalen
ſoli, ſen
tken vaſa
Ue. Ali!
lol pate
tam part
NuOe.
übſtanti
Uins. Hie
eidebat
ſecini,
tenens,
ralit. I
Datrem el
fipaflanmn
linm De
decl
1e ece

Dei pors
4 At, C
ntia, eſe!
Uturo. A
iros Omni

dem crein

us creden
tum nobi
Onfirmmath
20ara 19
t benedidn
leſten i
met,, Ini
us Dei, G
kimm De

in ke

.

i, N ſi
ncorporen 1
Gihkindis1
ofeniu
geſeilt 10
ffim.

gui tune?
t coligen
ſecunda⸗ 4
ſe 1 Dr
etiam M.
jectot/ 1
s inellt
gi nunc 1
Vt intelie

ablurd⸗ .R

ebus iniß
1o

CNAd

L IBER IJI. „z

tio mentes hominum occupauit, tres Deos eſſe dixere:

quod re ipſa noſtri fatentur, tres abſolutos, vnum con-
notatiuum. Arriani trium illarum rerum inæqualita-
tem fecerunt, ſecundam a prima ſubſtantia ſeparantes.

Macedonius tertiam illam rem, aliis diſſimilem, me-
ram creaturam eſſe dixit, non Deum. Nec mirum,
quod errantes in ipſo principio, agitentur poſtea in

altum pelagus, hinc et inde ſemper hallucinantes, et

quæſtioni minori quæſtionem maiorem adücientes.

Acëtiani et Eunomiani diſſimiles illas res adeo fece-

runt, vt tertia eſſet creatura creaturæ, nec poſſet a-

lias duas videre quia ſcriptum eſt, nemo nouit patrem,
niſi filius, nec filium niſi pater. Hoc differunt Aéëtius
et Eunomius ab Arrio, quod hic res illas inæquales

dixit, ſed ſimiles, illi et inæquales, et diſſimiles. Ita

refert Epiphanius in earum hæreſium narrationibus,
ita Euſebius in hiſtoria eccleſiaſtica lib. 10. cap. 25.
Ab Arrio quoque ſubſtantias ſeparante differebant Do-
natiſtæ quidam, in eadem ſubſtantia ponentes filium

inæqualem patri, vt ait Auguſtinus de verbis apo-
ſtoli, ſermone 31. Metangiſmonitæ filium et pa-

trem vaſa duo dicebant, et vas minus in vaſe maio-

re. Alii in Deo tres partes diuidebant. Maximinus,

quod pater ſit pars Dei, et quamlibet perſonam ter-
tiam partem trinitatis eſſe timebat. Ante Maximinum
quoque Manichæus, filium eſſe portionem quandam
ſubſtantiæ patris affirmauit, vt lib. 4. et 6. refert Hila-
rius. Hieracchas apud eundem Hilarium lucernam de-
ecidebat de lucerna, deitatis lampadem in duas partes
ſecans, velut ellychnio diuiſo. Sabellius vnitatem Dei
tenens, communicationis et diſpenſationis modum igno-

rauit. Ipſummet patrem dixit eſſe filium, et ipſummet

patrem eſſe mortuum. Ob quam rem dictus eſt pat-
ripaſſianus, ſicut Noëtius et Praxeas. Neſtorius alium
filium Dei, alium filium hominis Ieſum eſſe dixit.

Sed quia inter hæreticos »„ ecx-
tra eccleſiam eſſe hec orta por-
5*

c. 3. . tenta

38 D. E T† R IN I T ATE

tenta, cauſantur ſophiſtæ, ea non amplius perſequar;
quamquam ſint innumerabilia. Ad ipſoſmet ſophi-
ſtas, et ad eorum eccleſiam me conuerto, inprimis
oſtendens, eos eſſe veros Neſtorianos, et duos filios
re ipſa fateri quamquam verbo negent, ſicut negabat
Neſtorius. Nam vt apparet in diſputationibus Max-
entii Conſtantinopolitani, et docet Libratus in con-
feſſione Neſtorii, quæ eſt apud Cyrillum, Neſtorius
nunquam duos filios conceſſit: ſed quibuſdam ſtrophis
et technis vt nunc tergiuerſantur ſophiſtæ, ſed varie
defendebat. Lege ibi, et hos Neſtorianos videbis,
Deo odibiles ſophiſtas. Quin et Athanaſius ipſe tri-
nitariorum princeps, in dialogis duos filios facit: quia
vere ſunt duo nati, et duo geniti. In libro de Arri-
ana et catholica confeſſione, docet, filium hominis in-
telligi hominem aſſumptum, non ipfum filium Dei.
Filium hominis ait eſſe plenum filio Dei. Non ſolum
duos filios concedit, alterum filium hominis, alterum
filium Dei, ſed et duos filios Dei, alterum tropicum
alterum naturalem. Nam totus hic homo Chriſtus
nunc per tropum idiomatum eſt filius Dei, et alius
antea erat realis incorporeus filius Dei: ergo duo fili
Dei: Idem Athanaſius dialogo de aſfumtione homi-
nis, hominem aſſumptum, quem alii humanitatem vo-
cant, ait ſecundum carnem eſſe primogenitum filium in-

ter multos fratres, eumque filium hominis dici, Si ho-

mo aſſumptus homo eſt, et genitus eſt filius eſt. Con-
cludit tamen ſophiſta, vnum eſſe filium, quia perſona
vna cumulata. Cumulatam perſonam ipſe Athanaſius

docet in epiſtola ad Epictetum, negans hominem cum

verbo facere vnam ſubſtantiam. Hieronymus in epiſto-

la expoſitionis fidei ad Damaſum papam, et Damaſcenus

ib. 3. de orthodoxa fide, in Chriſto aiunt duas perfectas

et integras ſubſtantias Dei et homines, filiumque eſſe

ſubſtantiale nomen: ergo eſt vtraque ſtubſtantia filius
Deus quicquid eſt in noſtra natura, integrum aſſump-
ſit, integra idiomata, vt loquitur Damaſcenus, et in-
tegras

egtas
Duos ql
Nan Iib.
minis, er
ſemnen 4.1
ergo allun
Verbum a
nis flium.
de heo,
Pelicimum
flins hom
IIö. Et p.
Dei, genui
Mniatn, que

Plura telti

tür, vt
deio quoa
exr Maria
linm Dei.
Neratione ſi

Alump

Umbo vnum
Cönpoſttus.
Verbi et hor
Uintepert
Demn reddit
Alſinnsin!
Honoratun
Olttenitg
o Vel
cilinis de
Ultatem in
kcäünun de
Ee ſunm
mdardo,
lon enerar
le proce

unmg res.

perſeder
met ſoni
0, inprin.
t duos fl
icut negh
onibus M
ratus in
m, Nhnnt
uſdam krot
te, ſeent
anOS Wlei
aſius en
os fürit
libro de 1
n hominst
n fluum N
i. M
minis, Au
erun trolin
ond O
Dei, et i
mtione u⸗
muniunnft
tumfiund
F hii, in
us ek. *
uin heli 4
ſe Al Athmni:
1otminen
nus in en n
t tDamien
uus hait
liumgn
bſtantinii
rum ln
ens, 4

ten⸗

LIBE R I. 89

tegras proprietates: ergo integrum filium aſſumpfit.
Duos quoque filios Auguſtinus negat, et fatetur.
Nam lib. 2. de trini. aſſumptum ait eſſe filium ho-
minis, et aſſumentem eſſe filium Dei. Aſſumptum eſt
ſemen Abrahæ, et ſemen Abrahæ eſt filius Abrahæ,
ergo affumptus eſt filius Abrahæ. Lib. 13. dy trinit.
verbum ait verum filium Dei, et carnem verum homi-
nis filium. In Enchiridio, verbum ait eſt Deus natus
de Deo, homo autem eſt natus de Maria. Contra
Felicianum ait, in Chriſto aliud eſt filius Dei, aliud
filius hominis, ſicut in homine aliud animus, aliud cor-
pus. Et paulo poſt, Genuit Maria, non genuit filium
Dei, genuit filium hominis. Horreſco ad hanc blaſphe-
miam, quod Maria non genuerit filium Dei. Nolo igitur
plura teſtimonia citare, cum res ipſa ob oculos verſe-
tur, vt duos genitos, et duos natos quiſque videat.
Scio quod dicant, filium illum tropo idiomatum dici
ex Maria genitum, et hominem hunc tropo eodem dici fi-
lium Dei. At hi tropi non impediunt, quominus reali ge-
neratione ſint duo geniti, et duo filii. Imo tres. Si hic ho-
mo aſſumptus eſt Mariæ filius, illa Deitas Dei filius, et
ambo vnum faciunt, iam tertius eſt filius, ex duobus filiis
compoſitus. Negant ſophiſtæ, eſſe vnam ſubſtantiam
Vverbi et hominis, ne ſubſtantia illa videatur quarta in tri-
nitate perſona, et ita ſit quaternitas in diuinis. Hanc ratio-

nem reddit Athanaſius citata ad Epictetum epiſtola. Au-

guſtinus in Ioannem, tractatu. 27. et 99. et in epiſtola ad
Honoratum, vnum perſonæ cumulum facit, ne videatur
qùaternitas. Si enim homo eſt perſona, quarta eſt perſona.
Ego vero oſtenſis tribus filiis quaternitatem in
diuinis alia via contra ipſos oſtendo. Iloachim quater-
nitatem in diuinis contra Lombardum arguebat et col-
lectiuum Deum faciebat, vt habetur in cap. damnamus,
de ſumma trinit. et fide cath. Nam eſſentia diuina
Lombardo, et reliquis omnibus eſt natura quædam,
non generans, vt eſt pater, nec genita, vt eſt filius, ne-
que procedens vt eſt ſpiritus ſanctus. Sed eſt quædam
ſumma res. Ex quo alter inferebat, eſſe quoddam
c. 4. quar-

40 D E T̃ͤRI¶ NITATE

quartum ſimulachrum, atque ita eſſe quaternitatem.

Ego pro ipſo Ioachim hanc rationem adiungo. Trinita-

riorum omnium ſententia, nulfa perſona eſt trinitas, vt
ait Auguftinus. lib. 5. et 8. de trinit. nec pater eſt tri-
nitas, nec filius eſt trinitas, nec ſpiritus ſanctus eſt trini-
tas, ſed fſimul ſunt trinitas. Ergo collectiuè dicitur tri-
nitas. Eo magis quia idem Auguſtinus contra Maximi-
num, lib. 2. et 3. ait eſſe tres copulatos. Ergo Deus,
qui trinitas eſt, collectiuus Deus eſt: et eſſentia, quæ
trinitas eſt, collectio, quædam eſt: aut ſi vna res eſt,
quarta res eſt. In hac re eonfuſus Auguſtinus lib. 7.
de trinitate, et reliqui poſtea ſophiſtæ, eſſentiam aiunt
prædicari de perſonis, non vt materialem ſfubſtantiam,
ſicut dicimus tres ſtatuas eſſe vnum aurum: nec vt na-
turam de temperatis, ſicut dicimus, tres homines eſſe
vnius naturæ: nec vt genus de ſpeciebus, nec vt ſpe-
ciem de indiuiduis, nec vt continens de contentis, nee
vt maius de minoribus, nec vt totum de partibus, nee
vt collectionem de numeris: ſed vt illuſionem de illuſi-
onibus. An Deus dicatur triplex ſicut trinus, quæſtio
anceps eſt. Nam ffidorus in ethymologiis Deum tri-
num ait, multiplicem et numerabilem: quia trinitas
eſt trium vnitas. Auguſtinus in Ioannem, tract. 6.
ait eſſe ter Deum. Inde quæſtio, an ab vnitate in
ternarium creſcat numerus? Non poteſt eſſe numerus,
quin ſint plures vnitates: ergo in Deo fünt plures
vnitates. An pater velut momento ſemel genuerit,

et poſtea deſierit: an continuo generet filium illum,

illuſoria quæſtio eſt. Nam generationem illam nec

principium nec finem habere volunt, ſed effe ſemper

in fieri, ſicut tertiæ rei proceſſionem, quam dicunt
continuò intus ſufflari, ac ſecundam ſimiliter conti-
nuo naſci et generari.
Quæſtio alia longè acerrima fupereſt,
Quid interſit inter procedere et generari?
Quare tertia illa res non dicitur generari,
et non dicitur filius, ſicut ſecunda? et ſe-
D cunda

9

₰

Cund
niimn e
Xguales.
ſibipofti
ſides ver⸗
lane pro
ſeholaltie
ifkuncdente
Beelzebut
Atnunfin
wnpol
et ſhiritus
etinde h
3. contta
etin loan
ter genern
gioni di⸗
e ſpirit
ls et.
ao ollen
ibro ge
Cetumn pr
Uuſeitur.
n. 9.
t flins o
Pirinnm
1ls ſuncti
Me, Nit .
iek hititos
Ctigren .
Pkikannm
Uunnes

klentig
lntig tres

Trinir
Tinitas, 1
er eſtti⸗
as eſttrn.
diciturt
tra Maun.
Ergo Der
ſentia, de
Vnntee,
ſinus l)
entiam äin
ſübttantn
nee in

hominese!

8, nee ſih⸗
Obtentid h
nen Lein
ini, el
iis Dem 6

mel Eenni
flium
ele
quaum ie⸗
niliter

ahen
geren
genert⸗
3? el

L I B E R I. 41

cunda quare non dicitur ſpirati, ſicut tertia? Par e-
nim eſt ratio, cum fſint ambæ incorporeæ, ſimiles, et
æquales. In hac quæſtione Gregorius ait, non eſſe
ſibi poſſibile intelligere, licet credere ſe fateatur. Quaſi
ſides vera eſſe poſſit ſine intellectu et cognitione. Circa
hanc proceſſionis et genęrationis differentiam, vide
ſcholaſticos lib. I. ſent. diſt. I 3. mira diaboli prodigia
effundentes, et de'monum illuſiones, a tribus illis filiis
Beelzebub exeitatas, cum relationibus et formalitatibus.
Athanaſius lib. 2. et 3. de ſpiritu ſancto, rationem red-
di non poſſe ait, quare filius non dicitur fpiritus ſanctus,

et ſpiritus ſanctus filius. Poſt quem Auguſtinus, hinc

et inde plurima verſans, lib. 2. 9. et 15. de trinit. lib.
3. contra Maximinum, quæſtione decima ad Oroſium,
etin Ioannem, tract. 99. tandem neſcit differentiam in-
ter generationem et proceſſionem, vt fatetur. Naſci et
gigni dicitur ſpiritus fanctus, Ioan. 3. Quod gignitur
ex ſpiritu ſpiritus eſt: quod naſcitur ex ſpiritu ſpiri-
tus eſt. Hinc Athanaſius dialogo tertio, ex hoc di-
cto collegit, ſpiritum ſanctum naſci ex Deo. Et in
libro de profeſſione regulæ catholieæ, ſpiritum para-

cletum probat eſſe Deum, quia ex Deo gignitur et

naſcitur. Filius quoque apertè dicitur procedere Io-
an. 8. Atque ita ſpiritus naſcitur, ſicut procedit:
et filius procedit, ſicut naſcitur. Deus dicitur pater
ſpirituum, pater luminum, pater gloriæ, pater ſpiri-
tus ſancti ex Deo naſcentis. Si ſine reali diſtincti-
one, aut metaphyſica generatione, Deus dicitur pa-
ter ſpiritus ſancti, ita quoque dicitur pater verbi.
Potiorem tamen in verbo eſſe filii rationem, ex Chri-
ſti præfiguratione nos oſtendemus, ſine qua omnis ſo-

phiſtarum filiatio eſt inintelligibilis. Vt inintelligibilem

Ioannes Damaſcenus formidat hanc generationis et
proceſſionis differentiam. Inintelligibilis res eſt, quod
tria puncta ſint vnus punctus, hinc et inde varie
fluentia. Inintelligibilis res eſt, quod vna ſimplex eſ-
ſentia tres illas res in ſe contineat, quarum prima ſe-
c. 5. cundam

42 D E TRINITATE

cundam in dies producat, vt illæ deinde duæ in ſe
tertiam in dies ſufflent: et quod in maieſtatis ſolio
gemelli illi tres ſedeant in triclinio.
Hic præterea deriuationibus, et deformitatibus non
obſtantibus, quales et eiuſdem potentiæ, illas tres
res eſſe dicunt. Imo, vt ait Auguſtinus contra Max-
iminum, potens eſt filius alium incorporeum filium et
ille alium nepotem gignere: atque ita in diuinis qua-

ternitatem, et quinternitatem facere. Poteſt et ter-

tia perſona filium realiter generare. Infiniti ita eſſe
poſſunt æquales inuiſibiles dii, iuxta totam Boccatii
genealogiam. Quis a bono ſpiritu profectas exiſti-
met cogitationes has tam horrendas? Potens eſt eti-
am Auguſtino illa tertia res ſeorſim ſufflare, ſe ip-
ſam incarnare, et alium ſaluatorem facere. Solam
tamen nunc ſecundam rem gerere corpus aiunt, ſo-
lam humanitati ſuppoſitaliter vniri. Ita vt innume-
ra ſit inde orta quæſtionum turba: Per quem mo-
dum fiat, vt fola illa ſecunda perſona connotati-
uum hominem faciat, ſuſtentet, perſonet, terminet de-
pendentiam: cum res illæ omnes ſimul ſint, ſingu-
læ in ſingulis, totæ in totis: cum item opera trinitatis
ad extra, vt aiunt, ſint indiuiſa. Nam hic manifeſte di-
uiditur deus, aut neceſſe eſt Scotizare. Super quo fig-
mento relationes ponentem Ocham, confiteri veritatem
coactum, gloriantur Scotiſtæ Reales. Athanaſius li-

bello de vnitate fidei ad Theophilum, trinitatem airt

naſci ex Maria, et trinitatem aſſumere corpus: cum
Vnita ſit ſemper trinitas, et actiones indiuiſæ. Trinitas
deſcendit in Iordanem, et trinitas dixit, Hic eſt filius

meus. Id ipſum docet Auguſtinus in fine libri quarti
de trinitcte, et alibi paſſim. Si trinitas dixit, hic eſt

filius meus, eſt ipfſe filius trinitatis, quod ipſi negant.
Athanaſius in fine lib. I. dialogorum, et in lib. de
fide ſua ad Theophilum, patrem verbum et ſpiritum
ait eſſe in Chriſto. Iohannes quoque Damaſcenus,
ub. 3. Orthodoxæ fiei, cap, 6. et 7. ex Athanaſio
et Cy-

et Cyri
grann n⸗
hominis
ue illi
ſübſtanti
homine,
poltatice
erumm in
K verb
Cirillent!
gue res dh
tune mulie
Pus ainin
dunt ipdl
mori, ang
Lus aures
Alnum,
ctum eſſe
Gillma N
Knos et n
Illus, gui
(od gemn
Deo genitn
boli et lib
elei flio
ele vnitun

s hhiti

finmety,
rincifi,
kin eſki
Mun ſlio
flinn
I

. n

duæ in!
eſtatis iil

Uitatibuen
e, illas r

CONtta kH

eum fliun

1Cininis .

botelt et 4
Otamn Poc
Olechis eit
potens eten
hare, El
cete. N
us äun
ta Vt inuum
et len i
na comncn
t temninet
1 Unt, in
her tii
maniſelel
Aperglot
teri Vetime
Athunaſiu!
cOryis:
liſe. Trin
ie el

ii A

et ſpitn

ammaſcen⸗

Atiim
et

et Cyrillo affirmat, totam trinitatem, totam et inte-
gram naturam Dei, eſſe vnitam toti et integræ naturæ
hominis. Atque ita eſt ipſis impoſſibile diſcernere,
quæ illius ternarii proportio ſit in homine, cum ſit
ſubſtantialiter ſpiritus ſanctus in homine et pater in
homine. Homo fiius in ſe verbum et ſpiritum hy-
poſtatice continet, totam Dei plenitudinem. Sed alias
eorum inſulſitates videamus.
Si verbum aſſumpfſiſſet feminam, tunc ipſim v verbum
dixiſſent filium Dei, et ipſam fœminam filiam hominis:
quæ res duos filios palam oſtendet. Ipſe filius Dei eſſet
tunc mulier, androgynos, maſculo fœmineus. Si cor-
pus aſininum angeli, ad eum modum induant, conce-
dunt ipſi angelos eſſe aſinos, angelos in aſinina pelle
mori, angelos eſſe quadrupedes, et angelos habere lon-
gas aures. Eadem ratione concedunt, ipſum Deum eſſe
aſinum, ſpiritum ſanctum effe mulum, et ſpiritum ſan-
ctum eſſe mortuum, ſi moriatur mulus. O pecora ſtoli-
diſſma Non mirum profecto, ſi turcæ nos pluſquam
aſinos et mulos rident, Facti enim ſumus ſicut equus et
mulus, quibus non eſt intellectus. Cœcitas maxima,
quod nemo ſibi in animum inducat, eſſe hominem ex
Deo genitum. Magnus Auguſtinus in expoſitione ſym-
boli et lib. de prædeſt. ſanctorum, Ieſum Chriſtum ait
eſſe a filio Dei aſfſumptum, et filio Dei Ieſum Chriſtum
eſſe vnitum. In Enchirido, an homo lIeſus debeat dici
filius ſpiritus ſancti quia eſt genitus de ſpiritu ſancto,
ſua metaphyſica illufus non intellexit. Si enim res eſt
tertia diſtincta generans pater eſt. Princeps Athanaſius
in lib. de Arriana et catholica confeſſione Ieſum Chri-
ſtum eſſe ait, filio Dei vnitum, et Ieſum Chriſtum eſſeple-
num filio dei. Magnus Baſilius contra Eunomium lib. 2.
vt filium dicat genitum non genituram, mira vanitate ſe

1 torquet. Magnus ille theologus Nazianzenus poſt Atha-

naſium, ſecundam rem genitam eſſe dicit, tertiam vero,
nec ingenitam, nec ingenitam, nec naſcibilem, nec inna-
ſcibilem: quod Auguſtinus et alii ſequuntur. An apatre et
Kilio

44 D E TRINIT A T E

filio, vel a ſolo patre, vt Græci contendunt, tertia
illa res procedat, acerrima quæſtio eſt, quam ego
facilimè poſtea diſſoluam. Miror profecto, quare etiam
non dubitant, an ſecunda procedat a tertia, vt cauſæ
ſint ſibi inuicem cauſæ. Nam Eſa. 48. ait Chriſtus, Do-
minus miſit me, et ſpiritus eius. Ergo filius a ſpiritu
mittitur. Ita exponit Ambroſius libro tertio de ſpiritu
ſancto. Qui a patre venit filius, mittitur a ſpiritu
ſancto: ſecundum diuinitatem venit filius a patre,
ergo ſecundum diuinitatem mittitur a ſpiritu ſancto.
In eandem ſententiam Auguſtinus lib. 2. de trinit. filium
ait a ſpiritu ſancto miſſum, ſicut a patre. Hilarius lib. 8.
de trinit. exponens locum illum, ſpiritus domini ſuper
me, in ipſa diuinitate ait ſpiritum patris eſſe ſuper fili-
um. Filius vere dicitur a ſpiritu ſancto genitus.
Totus eſt ſpiritu ſancto vnctus, totus ſpiritu ſancto
plenus, et dicitur ſpiritus domini eſſe ſuper eum.
An pater et filius dicantur duo tertiæ rei principia,
vel vnus ſpirator collectiue, vel vnum principium,
quia vna eſſentia, et ſic an eſſentia ſit ſpirationis
principium, inintelligibilis quæſtio eſt. Nam quar-
tum illud ſimulachrum, quod eſſentiam vocant, in
omnibus ocioſum eſſe volunt. Si ergo eſſentia non
ſpirat, pater et filius non ſunt vnum ſpirans. Neſfci-
unt an ſpiritus ſanctus debeat dici lumen de lumine,
an lumen de luminibus. Non audent concedere,
quod fübſtantia aut eſſentia Dei, ſpiret ſpiritum,

aut generet genitum: ne füubſtantia aut eſſentia re-

latiue dicatur.. Nam Auguſtinus huius ſophiſtices
præceptor eximius, lib. 5. de trinit. capit. 7. re-
gulam hanc tradit: Quod relatiuè dicitur, non in-
dicat ſubſtantiam. Quare igitur concedunt, quod
Deus genuit filium? et Deus genuit Deum? Si re-

latiue dicitur Deus, iam non indicat ſubſtantiam,

et Deus non eſt fubſtantia. Deus genuit, vt ai-
unt, et non genuit fubſtantiam, genuit ergo qua-
Htatem. Contradictio eſt, quod concedunt, Elſ-
fenzia non genuit eſſentiam, et Deus genuit Deum.
Subſtan

ubſan
muit ſul
iit lun
Titus ſp
Genuit
tio, et
Glin ge
et ſeptin
Wn eſle
Glare ne
ſunt dun
ſunt du⸗
mor de
iunt, an
ſtitutins
Vel ine⸗
Dleta.
logifnos
b, et hi
ſia ſte
tlinitaten
Nulla pe
60 Deus
conclud
lr perton
Onnis e
ſnchns, .
tiditig
Deculiare
Mumeri
eſt de P
3 (iſtin⸗

ſecktarun

lrionibi
dlg nee
fſumn .

Unt, tern
uarn en
guare ein
ia, wt enl
hriſtus,
lius achii
tio de ſinn
tur ¹ fin
fus ¹ pere
Piritn int
e ttinit. Hr
lilariusli
Gomini ſk
elle ſiper

ncto gein

ſpiritn
ſe ſuper e
rei princh
Prineyin
ſt ſiruin
Nan
n voeult,
elenti 1.
pirans.
en Ge un
nt coneet⸗
et Hiiin
t ell ſente!
15 ĩ ii
capit./
tur,
edunt, .
eum? 61
ſublturi⸗
nuit, 1
cedunt,
enuit Den
vobl⸗

LIBER I. 045

Subſtantia genuit ſubſtantiam, et ſubſtantia non ge-
nuit ſubſtantiam. Natura genuit naturam, lumen ge-
nuit lumen, ſapientia ſapientiam, ratio rationem, ſpi-
ritus ſpiritum, amor amorem, voluntas voluntatem,

Genuit et non genuit. Pater erat ſapientia atque ra-

tio, et genuit eam. Pater non erat ſophos logos,
quia genuit eum. Lege Auguſtini dubia libro ſexto,
et ſeptimo de trinit. Si dicitur Deus de Deo, quare
non eſſentia de efſentia? Si ſapientia de ſapientia,
quare non ratio de ratione? Si perſona de perſona,
ſunt duæ perſonæ, quare ſapientia de ſapientia non
funt duæ ſapienti?? lumen de lumine, et deinde
amor de amoribus tres amores? Magni referre a-
iunt, an notiones ſint communes, an perſonarum con-
ſtitutiuæ: terminorum acceptiones ſi ſint completæ
vel incompletæ, et diſtributio completa, vel incom-
pleta. Omnis eſt omnis, non omnis eſt omnis. Syl-
logiſmos omnes in hac re fallere conſtat. Hic a eſt

b, et hic a eſt e, et tamen non concluditur b eſſe c,

ſi a ſit eſſentia, b pater, c filius! Deum non eſſe
trinitatem ita probo, ex Auguſtino lib. 5. de trinit.
Nulla perſona eſt trinitas, omnis per ſona eſt Deus, er-
go Deus non eſt trinitas. Si vVniuerſalem negatiuam
concludi vis, ita ſequitur, Omnis Deus eſt perſona, nul-
la perſona eſt trinitas, ergo nullus Deus eſt trinitas.
Omnis eſſentia diuina eſt pater vel filius, vel fſpiritus
ſanctus, nullus pater vel filius vel ſpiritus ſanctus eſt
trinitas, ergo nulla eſſentia diuina eſt trinitas. Circa
peculiares illarum trium perſonarum proprietates, in-
numeri alii ſunt fyllogiſmi indiſſolubiles. Longus
eſt de perſonis ſermo in primo libro ſententiarum,
a diſtinct. 25. ad diſt. 35. vbi Scotus et Ocham.
ſectarum principes, in quibusdam notionibus, re-

lationibus, formalitatibus, et quiditatibus, de qui-

bus nec Chriſtus, nec apoſtoli vnquam cogitarunt,
fundamenta noſtræ fidei ponunt. Chaos eſt con-

fuſum, et exitialis chimæra in qua nullus eſt

ordo;

46 O E TRINIT. L I B. I.

ordo, ſed ſempiternus horror. Quid hic memorem
horrida præſtigia Lombardi, quem vt magiſtrum ve-
nerantur ſophiſtæ? Is enim in ſuis ſententiis, lib. I1.
diſt. 32. quæſtiones ex Auguſtino mouèt, in quibus
ueuter ſe ipſum intellexit. Prima ibi quæſtio, Quare
ſpiritus ſanctus dicitur amor, quo pater diligit, et
filius non eſt ſapientia, qua pater ſapit? Quæ eſt ra-

tio differentiæ, quod pater dicitur diligere ea dilecti-
one, quæ ab eo procedit, et non dicitur ſapiens ea

ſapientia, quæ ab eo procedit? Item;, an filius, qui
proprie eſt ſapientia, per ſe ſapiat, an per patrem?
Alia eſt enim ſapientia genita, alia ingenita. Et ſpi-
ritus ſanctus per quam perſonam ſapiet? Per quos ipſe
et filius amant? Deinde diſt. 33. ca. ſed forte. eſt
Hilarii quæſtio indiſſolubilis. Quæ eſt ratio differen-
tiæ, quod proprietates non poſſunt eſſe in perſonis,
quin eas determinent, et tamen ſunt in eſſentia, abs-
que hoc, quod eam determinent? Quis obſecro, niſi
penitus amens logomachias has ſine riſu toleraret?
Nec in Thalmud, nec in Alchoran, ſunt tam horrendæ
Plaſphemiæx. Hæc nos hactenus audire ita ſumus aſ-
ſuüefacti, vt nihil miremur. Futuræ vero generatio-
nes ſtupenda hæc iudicabunt. Stupenda ſunt vere,
pluſquam ea dæmonum inuenta, quæ Valentinianis
tribuit Irenæus. Ab his igitur portentis liberet nos
dominus Ieſus Chriſtus, verus filius Dei, ſaluator et
Uiberator noſter. Amen.

darto

6t, tria in

glnent

1T trinitari
fica. Hoe
ſeguuti,
6periantar
1it Tigun
tur. Nor

e expon
ebrarum

DMrimus
it e.
et externun
gtio certz,
eentin C
temaratio,
Dreſentatio
Aledam, et
Oihhisiten
1. Atglei⸗
lg in en
Eebat. H
acuae, je
0 cPoſtll
Ahriot,
it, ittin
id erro ti
d Vere .

I. ”JVRMV 47 .

ſtrum n. —
DIVINA LIBER SECVN-
5 1 »
in kn dus, quorundam locorum expo-
ſitionem continens.
z
Ris Quperiore libro, poſt tria de Chriſto axioma-
1 ine ta⸗ tria in eum phariſæorum, et totidem ſophiſtarum
. . . .
I argumenta, plurima ſunt a nobis in medium perducta,
n lnds,

ac trinitariorum ſophiſtarum monſtra fere omnia pate-
bet ecta. Hoc iam ſecundo libro, odorem illum cæleſtem

itr Nf⸗ ſequuti, locos aliquot enarrabimus, vt ſenſim nobis
ket guetn aperiantur ſcripturæ de Chriſto. Si qua vero ſupere-
ſec rt rit aliquando difficultas, in ſequentibus penitus tolle-
o e tur. Non enim poſſunt omnia in quouis loco commo-
in petlon,

de exponi, in re hac præſertim tam ardua, et tanta te-
ſentit, 1 nebrarum noſtri ſeculi confuſione. “
bleete, 1 Pri imus erit locus euangelii Ioannis, in principio e- Primus
te rat Xdρορ., Proprie ſignificat logos internam rationem, cns.
um honent et externum ſermonem. Quoquo modo eſt repræſen-
it fumns tatio certa. Repræſentatio erat, idealis ratio, ſeu re-.
0 generti⸗ lucentia Chriſti in mente diuina, ſicut in nobis, tam in-
ſun ii terna ratio, quam externus ſermo, eſt relucentia ſeu re-
Valetmimn præſentatio rei alicuius. Omnis logos eſt repræſentatio
Ibert quædam, et lucida repræſentatio, ſicut erat lux et logos.
, ſllunct Omnis item ſapientia eſt naturalis relucentia rei propoſi-
tæ. Atque ita, vt erat Chriſtus princeps omnium propoſi-
tus in mente diuina, ita naturaliter et hypoſtatice relu-
cebat. Hinc ſapientia ipſa Dei olim dicta eſt «ταν²
Ya σ, relucentia, et Chriſtus ipſe, qui ibi relucebat
ab apoſtolo hodie dicitur ααναανααα, relucentia
glorioſa. Qualiter autem relucentia ipſa prodie-
rit, viſibilis apparuerit, et ſine aliqua dei mutatio-
ne caro facta fuerit, poſtmodum oſtendemus. Fu-
it vere fulgor diuinus, hominem ab æterno
referens, et eum mundo proferens. Cum Ioanne
. vere

4⁸ D E TRINITATE

incipi ndi fuiſſe idealis
ici in principio mundi fui
vere dicimus, Xoôpo.ο in princiy

ionis prolationem, apparentem cxternum ſermo.
ranons n tionem, iuxta proprium ſigiificatum ver⸗
S eſt, dico, loquor. Reliqui item
di nen ſcsiptnro⸗ loci ſermonem hunc eronde⸗ ui
cit Deus, loquutus eſt Deus: non inani OG ⸗ ei
dixit . bili. Eo magis, quia Deus per hunc ſer
nonen⸗ per verbam hoc voluit nnundo manifeſtari,

traditio verbum hoc intelligit eſſe in Deo eo aicolae⸗
diſpenſationem externam, Aluclan et Vi
Sl renæus et Tertullianus oin“ ovν+ον diſpoſitio.
in „ ſeu diſpenſationem appellant. Verbum manife⸗

: W 60
ſtationis Dei, diſpoſitione diuina fuit in ipſomet Deo,
atio ,

i : vt verbum quis
eſſentia viſibilis, oraculum in nube: vt ver
. . . . . 4
audiat, et videat, magno Dei artificio. ra unt⸗
i 1 verbum, oraculum in igne, numen q
Kanei rl. natus Deus. Dicebatur Elohim,
iſibil erſon⸗ 18. 1
dam viſibile, p eberur Klolit:
jie viſus: s luminis, fo
D acie viſus: fon
Pn De apnid e n. Ab oraculo illo, verbo illo,
i eum. .
Chriſtus apu

et Chriſti perſona perſonato Deo, quaſi ab ore Chr

ſum
viuificans;, et in ip
ſti, prodibat ſpiritus, omnia imeginem Wlim
Adam halitum vitæ inſpirans. Ad im
Chriſti, ſecundum corpus et animam, factus unc
dam, et Chriſtus erat perſonaliter in Deo irud
. . ilitudi⸗
dixit, Faciamus hominem ad nnnginen et ſim eh
oferente
ram. Verbum in Deo pr
nem noſtram. calgin⸗
æterno ipſemet Deus loquens, et cilt re 1
ſa Chriſti caro,
pparens: poſt prolationem eſt ip
apparens: po i cirn⸗ n
ua videtur deus, füblata caliginis vmbra. i Kt.
Homo leſus Chriſtus eſt verbum Dei, vox Dei, n
. ſtantialiter ex ore Dei prolatus. Quemadmodu
Liattt .

.— 7 8
ſi te loquente, vox tua, ſeu ore tuo emiſſa nubes,
— 4

mulieri poſtea obumbrans, ſieret genituræ ros . Chi
rum decidens, et eam grauidam faciens: ita e ien.
ſtus prolatione Dei in Maria fubſtantialiter gen
1 ipfe Ieſus Chriſtus ſie, vere ſermo
Quod vero -homo ip

Dei, doe
ſelenten
mno Dei.
loannes
cum ridi
poraliter.
tum, cor)
elle clame
ſun Cicin
ltarum ic
Dus, ipfan
eXre De
derno ip
erminau
hoe gern
Mins re
leminant
Chriſti ir
hominen
ſi derher
Lobis vere
beneration
Ad pr
in ed dic
leri, et
Alod ſe,
Cirnem el
erat fütun
ian olin
nin qne
Operabatu
tradlitum
ſonh,
lunc 1
nn re e
te. 1 9. V
lt Geu

E

fuiſſe ila
um ſen
ificatum K

Reliqi
ponunt,
Ani voce,
per hun!
do manite
D Aoltli
Deo Ciſpan
n et viind

iu, Cih

Verbum mu.
n iphonet)
7t Verbun

nis,
0, Verbo
1b 0n
6 el i 1
maginen
, fid nus
Pev, cü
et 1 t mni nine
ferente 4
nnbis l
Priſti ent
Abra⸗ Ne
vox De
nemudm
emi il N
. 105, in
iti 6
liter 6 6

e⸗ Vere!

L I B E R II. 49

7

Dei, docet aperte Ioannes apoc. 19. Nam ipſe eſt, quem
ſedentem ſuper equo albo ibi vidit, cuius nomen eſt Ser-

mô Dei. Vere eſt ſermo, quia ex ore Dei eſt prolatus.

Ioannes verbum vitæ vidit, et manibus contrectauit,
cum vidit et tetigit Chriſti corpus, in quo erat deitas cor-
poraliter. Irenæus quoque Ieſum ipſum ex Maria geni-
tum, corpus illud, quod in cruce pependit, verbum Dei
eſſe clamat, poſtquam verbum caro exſtitit. Corpus ip-
ſum dicitur panis vitæ, et caro cæleſtis. Abſque ſophi-
ſtarum idiomatibus nos concedimus ipfum Chriſti cor-
pus, ipſam Chriſti carnem eſſe verbum Dei. Nam quod
ex ore Dei prolatum eſt, verbum Dei eſt, ſermo Dei eſt.
Sermo ipſe Dei eſt ſemen generationis Chriſti quod ibi
germinauit, et fructificauit. Prophetæ ita docent, ſemen
hoc germinaſſe. In myſterio regenerationis colligitur
huius rei ſimilitudo. Sermo Dei eſt ſemen, ſicut ſemen
ſeminantis eſt ſermo euangelizantis. Sermo euangelii
Chriſti in corde noſtro ſeminatus, internum ibi nouum
hominem generat, per potentiam ſpiritus Dei, inſtar Chri-
ſti per Dei ſermonem a ſpiritu ſancto geniti. Sermo in
nobis vere generat, inſtar ſermonis illius, qui fuit ſermo
generationis Chriſti.
Ad prædicta eſt id quoque nunc obſeruandum,

in eo dicto, verbum caro factum eſt, multa conti-

neri, et plura quam hic poſſunt referri. Primo,
quod ſe, et ſua in carne manifeſtare voluit Deus,
carnem glorificaturus. Totum ſermonis arcanum
erat futuri hominis glorificatio, ſicut ipſe homo

iam olim erat in Deo glorioſus, Ioan. 17. Ea om-

nia quæ antea Deus verbo ſuo, ſeu propria voce
operabatur, caro Chriſtus nunc operatur, cui
traditum eſt regnum, et omnis poteſtas. Re-
ſponſa, quæ ab oraculo illo accipiebat Moſes,
nunc ab ore Chriſti ſumuntur. Ponam verba mea
in ore eius, et in nomine meo loquetur, deu-
te. 18. A me ipfo, inquid, non loquor, ſed ſi-
cut docuit me pater, ita loquor. Sermo pa-
d. tris

60 D E T RLN IT A TE

tris ipſe dicitur: quia patris mentem enunciat et eius
cognitionem facit. Imo et viſio patris, guſtus patris,

tactus eius, et olfactus. Re ipſa quoque intelligitur

verbum caro factum, quia ſermone ab initio prolato ge-
nita eſt caro iſta. Innotuit de altiſſimo Deus et vox
eius facta eſt, ignis nubes et pluuia. In perſona intelli-
gitur verbum caro factum, quia vultus ille, perſona
illa Elohim, omnia creans, caro extitit, et hæc ipfſa
Chriſti facies eſt illa facies Dei, multis olim viſa. In
fſubſtantia eſt verbum caro factum, quia lucida illa ora-
culi nubes, quæ erat gloria domini, vt ros genituræ
Chriſti, facta eſt caro iſta ſubſtantialiter: eademque eſt
huius carnis, quam verbi illius eſſentia. Eſt enim for-
malis ipſa lux eſſentia rei, vt videbis. Item in ſpiritu
locum habet incarnationis ratio. Sicut verbum Dei fa-
cGtum eſt homo, ita ſpiritus Dei factus eſt ſpiritus ho-

minis, hypoſtatice, et fubſtantialiter. Hæc poſtea latius

declarabuntur, cum aliis Chriſti arcanis. Magnum et fu-
blime eſt hoc Chriſti myſterium, quod apoſtolorum tem-
poôre non temere in vulgum emittebatur. Multis preci-
bus rogatus Ioannes, vrgentibus contra Ebione et Ce-
rintho, ieiunia et orationes præmiſit, antequam vocem
illam proferret, In principio erat ſermo. Sat erat ad
ſalutem credere, lIeſum illum eſſe vnctum, ſeu eſſe
Meſſiam filium Dei ſaluatorem. Hac ſola fiducia rudis
plebs iuſtificabatur, quamuis Chriſti diuinitatem non

plene cognoſceret. Cum igitur a paucis ſciretur,

et eſſet ſcriptorum penuria, ac linguæ ſanctæ impe-
ritia, mox periit vera traditio metaphyſicis ſophiſtis
in Chriſtianiſmum irruentibus, et Deum laceranti-
bus. Ex Irenæo traditiones citante facile colligi-
tur, quam ſterilis eo ſeculo fuerit huius rei cogni⸗
tio, quæ in dies peruertebatur, vt ex Tertulliano con-
ſtat. Eiſdem fere temporibus Clemens Alexandrinus

Stromatum libro primo iam conqueritur, in illa be-

atæ doctrinæ traditione paucos eſſe patribus ſimi-
les, multaque iam excidiſſe. Deinceps lib. 6.
cogni⸗

cogniti
igitur,
Nitatis
ſemper
Um. H.
Lxo qua
bispo ſi
ter orans
perkectus
d rem ,
10s, qub
bum loan
In pr
ſermo r.
generati
pud Der
Parens,
Verbume
cunda ill
Wetaphyfſi
tertio. X
tamn Giuin
lentiv ſec

itur eſſe

le glirit
in norei
trin coneln
erat iplame
Non erat!
Verbumiltn
te Vidlebat
Chriti. ⸗
Deig Verbr
etlicienle,
tingihi
ltifinn

hr lene

geiat et e
uſtus puni
e intelligr
0 prolt
Deus en
erlona in
Ule, penn
et hee
limn id.
ucida ilne
108 Jclin
eadene
Eſt erin!
ſten infin
etbunh
eſt hirin!
Magnune
oſtolorunt
. Mulriöpt
Pbioneel
teuun
o. at eil
lctum, lu⸗
4 Hducinl⸗
ininitent
au eis len
„ 1
leis 10
eumn s
hreill an
us kei
rtulim

Aleuniß/
in 1

6

7irn
ceps n

ℳ⅓

LI B E R II. 51

cognitionem ait ab apoſtolis ad paucos perueniſſe. Tu

igitur, pie lector, ſi generationis Chriſti modum et diui-
nitatis eius plenitudinem omnem non aſſequeris, crede
ſemper eum eſſe Meſſiam a Deo genitum ſaluatorem tu-
um. Hoc eſt tibi vnice credendum, vt in Chriſto viuas.
Ego quanto potui affectu, ab Vncto illo, qui ſolus eſt no-
bis pro ſigno poſitus, cognitionem huius veritatis inſtan-
ter orans aliquid per ipſius gratiam obtinui, quamuis nec
perfectus ſim, nec perfecte apprehenderim. Quod nunc
ad rem facit, cum eſſet ibi arcanum Chriſti, lux et lo-
gos, quod eſt, lucida repræſentatio, i ita commode ver-
bum lIoannis exponam.
In principio erat logos, id eſt, relucentia Chriſti,
ſermo referens Chriſtum, ſermo prolationis ad Chriſti
generationem. Ea Chriſti relucentia erat verbum a-
pud Deum, in Deo ipſo conſiſtens, in nube lucide ap-
parens, et erat ipſemet Deus. Sophiſtis autem dicere,
verbum erat apud Deum, perinde eſt, ac ſi dicas, ſe-
cunda illa res inuiſibilis erat apud aliam rem primam,
metaphyſice, in ſecundo angulo triclinii, vt tertia in
tertio. Nolunt ipſi, quod ſecunda res fuerit apud eſſen-
tiam diuinam, nam hoc diſtinctionem argueret ab eſ-
ſentia, ſed quod fuerit apud rem primam. Aliud eſt
igitur eſſentia diuina, quam Deus aut Ioannes non be-
ne dixit, verbum fuiſſe apud Deum. Loquor de eſſen-
tia more ipſorum, pro quodam quarto ſimulachro alia

tria concludente. Si quidem vere loquendo, verbum

erat ipſamet Dei eſſentia, aut ipſa eſſentiæ Dei exhibitio.

JNon erat in Deo alia ſubſiſtentia, aut hypoſtaſis, quam

verbum illud, in lucida nube, in qua Deus tunc ſubſiſte-

re videbatur. Et in ea ipſa relucebat facies et perſona

Chriſti. Iuxta eorum quoque metaphyſicam, omnia fecit
Deus verbo ſuo, i. e. prima illa res per ſecundam: inſulſe
et ridicule. Scripturæ vero docent, omnia verbo Dei eſſe
facta, quia dixit Deus, fiat, et factum eſt. Verbo domini cæ-

li facti ſunt, quia ipſe dixit, et facta ſunt. Ita aperte de-
clarat Trenæus lib. I. cap. 19. lib. 2. ca. 2. et ca. 56. Ita

d. 2. ante

s2⸗ DE TRIN. I T A T E

ante eum expoſuerat Iuſtinus, ſiue ſenior alius apoſto-
lorum diſcipulus, ab ipſo Irenæo citatus, lib. 4. cap.
52. Scripturæ quoque loquutionem Dei nobis indi-
cant fuiſſe Chriſti vocationem, qua Deus eum ab ini-

tio vocauit, et vocando exhibuit. Vt Efa. 41. vo-

cans generationem ab exordio. Ab ortu ſolis voca-
uit nomen meum. Et cap. 46. vocans ab oriente

auem de terra longinqua, virum conſilii mei: loquu-

tus ſum, et adducam illum. Et cap. 49. dominus
ab vtero vocauit me, et memorari fecit nomen meum.
Hinc Irenæus generationem filii Dei ait dici nuncupa-
tionem, lib. 2. cap. 48. Propter hanc vocationem
ſeu nominationem, dicitur ab initio genitum nomen

Chriſti. Ad quod citari ſolet pfſal. 71. ante ſolem

erit genitum, ſeu filiabitur nomen eius: ante ſolem
WwW innon ſemo. Senſus ad literam Salomom
tribuitur, Ad faciem ſolis filiabitur, quam diu durabit
ſol, generando propagabitur nomen eius. Hic de vera

filiationis Chriſti in ſuos propagatione eſt verus ſen-

ſus. Hoc modo non eſt prioritas temporis ante ſolem,
ſed coram ſole, durante ſole. Hebraica vox

liphne vtrumque ſigniſicat. Dici de Chriſto potuit,
Ante ſolem filiatur, ſeu filiabitur nomen eius. In fu-

turum ait filiabitur, et ante ſolem erat huius filiatio-
nis origo: filiatio eius ab initio erat in ſemine verbi.

Ex his Chriſti primogenituram collegimus, adiun-

Secun- gentes expoſitionem dicti apoſtoli ad Coloſ. 1. ac

dus lo-
Eus.

plenius inquirentes, qualiter leſus ipſe Chriſtus pri⸗
mogenitus creaturarum eſſe dicatur. Primogenitu-
ram hanc illi ſecundæ rei tribuunt metaphyſici, ge-

nerationem eius inenarrabilem dicentes, vt cap. 53.
ait Eſaias, Generationem eius quis enarrabit? Sed

violenter eo trahuntur verba Eſaiæ. Ait enim,
Abiectus ille inter viros, vir dolorum tanquam agnus
ad occiſionem ducetur, quaſi ouis coram tondente

ſe obmuteſcet: æuum eius, ſeu progeniem eius,

quis enarrabit? quoniam abfſciffus eſt de terra viuen-
. tium.

lippus at
Patte gene
malo luder
ſinorum,
ſis nouap
Iti neques
Uann ſole in
iplum fli
or, n05 0
elis enarr.
Mundo gen
noti gen
oT. 7.
non imag
taphyſe⸗

Neratio.

Prolatio

ternaälis

is. Ou .
ſunt, R
Hoc n
elligas.
e priori⸗

I. Li

Ad in

et. Nini

Cmmnes D.
Da Ge
Pud eum
Ilentum
Deo tenn
ehe bon
Innnia pr
nquam
Aibag d

t inte

Uius apol
lib. c
i nobis i
ebumn d

Eſa. 41.

n ſolis i
ns 10 Orel
mei: l
49. Coni
Nomen r

enitun mn
1, e
V: Men
eran An
n Cin n

6. ie lel

eſt veng
Nris une 6
zci n
Chritom
en eins.

ſetnine ien

elimnb,4
(ol!
ſe Critu
Prinege
uplli,

5, nch

L EBE R MH. 53

Ham. Quæ omnia ad Ipſum Ieſum eſſe relata, docet Phi-
lippus acto. 8. Non loquitur ibi Eſaias de ipſa Chriſti a

patre generatione, vt docet Hebraica vox, ſed de æuo 1
malo Iudæorum occidentium, et de progenie bona Chri-
ſtianorum, quam ille ſua morte genuit: quæ erit cæle-
ſtis noua progenies, talis, tanta, et tam copioſa vt enar-
riri nequeat. Huic ſimile eſt, quod nuper dicebamus, Co-
ram ſole in filios propagabitur nomen eius. Et quando

ipſam filii generationem ſignificaret Hebraica vox

dor, nos cum Eſaia diceremus, Generationem Chriſti
quis enarrabit? Plane nemo hactenus. Incognita eſt

mundo generatio Chriſti, Ipſe eſt ille Melchiſedech, i-

gnoti generis. Heb. 7. quem nemo ſciebat vnde eſlet.
Joan. 7. Ipſe Melchiſedech dicitur afſimulatus filio Dei,
non imaginario filio, ſed homini filio. Non eſt in Deo me-

taphyſica generatio diſtinctæ rei, quæ nec dici poteſt ge-
neratio. Prolatio verbi dicitur, et hominis generatio.

Prolatio verbi ad Chriſti generationem, eſt a patre æ-
ternalis generatio ipſa carnis in matre, eſt tempora-

lis. Quæ in homine fiunt, tempus habent. Quæ Dei
ſunt, præſentem in ſe ſemper habent æternitatem.

Hoc nunc aduerte, vt Chriſti primogenituram in-
telligas. Grauiter enim nos erramus, quod carnaliter
de prioritate et poſterioritate temporis in Deo iudica-
mus. Sine temporis interuallo Deus omnia attingit.
Apud ipſum non reperitur fuit: ſed ſemper reperitur
eſt. Nihil eſt ei præteritum, omnia ſunt ei præſentia,
omnes Deo viuunt. Omnia nuda et plana oculis eius.
Ea quæ non ſünt ipſe ita vocat, vt ea quæ ſunt. A-
pud eum mille anni vt momentum, et vnius diei mo-
mentum vt mille anni. Prophetæ docent non eſſe in
Deo temporum differentias, cum tempus pro tempore
ſæpe ponunt, futura pro præteritis annunciant, et
omnia pro præſentibus habent. Ratio temporum non
tanquam Deo, ſed tanquam homini necefſaria, nata eſt,
quibus deſignandis luminaria cæleſtia diſpoſita funt, vt

ſint in tempora certa, dies, et annos. Ergo nec tempus

d. 3. habuit

2

54 D E TRINITATE

habuit ante tempus, qui fecit tempus, nec initium
ante initium, qui conſtituit initium. Fortis eſt hæc et

ſolida ratio. Nam Deus ſe tempori nullatenus fubie-

cit, tempus ipſum creando. Fortis eſt ratio Numenii,
Quicquid ſecundum præteritum, futurumque varie ac-
cipitur, priuationem quandam habet admixtam: fu-
turum enim nondum eſt, præteritum non amplius eſt.
In Deo autem, cum ſit primum ens, actuſque ſummus,
nulla eſt priuatio. Igitur coram eo nulla eſt temporis

variatio. Ex his multorum errata colliguntur, ex tem-

porum ſucceſſu factam in immutabili Deo mutationem
plerique arguunt, Quia antequam hæc res eſſet, vo-

lebat eam futuram: et nunc non vult eam futuram,
cum iam fuerit. Fixo ergo vt aiunt, obiecto in hac

propoſitione, hæc res futura eſt, concedunt Deum
prius circa illam habuiſſe velle, et poſtea habuiſſe nolle.
Hinc etiam iactis in præterita Dei de futuris ſcientia
radicibus, ſeruum eſſe ipſius Dei arbitrium, ac fata-
lem in omnibus neceſſitatem, ſiniſtre quidam concludunt.
Ad quæ omnia ego reſpondeo. Prædeſtinationem in
Deo non diſtingui ab eo quod eſt. In Deo non repe-
ritur volebat, volet, futurum, præteritum. Sed ei hæe
res ita fit, ita finit, et ipſe ita vult. Et ſicut ipſe libe-
re vult, et poteſt: ita homini dat libere vello, et poſ-
ſe, intra certos limites. Diuino artificio hoc facit De-
us, ſicut eſt in homine diuinum artificium. Diuina ip-
ſa mens in homine relucet. Certè Adam ipſe aut Chri-
ſtus, aut angeli, habuerunt liberum arbitrium. Cuiuſ-
cumque fuerit, vel ſit, ea arbitrii libertas, euidenter
concludit, prædeſtinationem non eſſe fatalem, nec ne-

ceſſario adſtringere. Decipiuntur ergo, qui ex præor-

dinatione Dei, omnia neceſſario euenire putant, et Dei
potentiam ſuo ingenio metiuntur, ac limitant. Neceſſi-
tas hæc in Deo eſt exoſa, cum priuationem et tempus

includat. Quia omnia neceſſario euenire conſiderant,

non conſiderant Deum eſſe, ſupra tempus, ſupra ne-
ceſſitatem omnem. Non cogitant, Dei diſpoſitiones eſſe
ſupra

lopra ſus
non elt,
lignit, v
lec et lin
iuxta carn
Tütn error
io pecell
glol poſl
Uec erit. I

n ſecit.

keit. Doti
cit. Dotn
t üt Leea
u horm
dent, gui
tam crech
Heb. 5.
elt Marci
Ni ackus
Predictus,
(us? Dot
Doteſt fe⸗
EX lupidib
in bis,
Uohes 3.
dere: et
Uumretinen
tite ſin
ninſum
Ceſſtas e
IIIs Mar
Pto arbitn
non habe
Uadere P
e. .. en
Eendum
nck

nec initin
s eſt hert
tennus ſd
tio Numer
gue nie
gnixtam:

d amplins 4

que ſumm
2 eſt tenne
Untur,1
0 Mutaton

res ellet ·

camm fututr
bietto in
ncedunt De
Habrigent
Fnturis ſit
riun, A
mrconehnte
eſinricten
Deo non i
mm. Kei
ſcut ipen⸗
vello, e 8
hoe ſut
m. Diin,
ininm. l
tis eiie⸗

tilen, 1ee

4

gi
putant, 41
tant. Nens
jem et ten
conlde

us, füptt .

L. I B E R II. 83

fupra ſuam conſiderationem. Si præteritum fuit, et
non eſt, et Deus tunc præordinauit, ſibi tunc manus
ligauit, vt non ſolum ſeruum ſequatur Dei arbitrium,
ſed et limitata potentia. Ita peſſime in fuis dialogis.
ſuxta carnis ſenſum ratiocinantur Lucianus et Valla, quo-
rum errorem plerique hodie ſequuntur. Hæc ſola ra-
tio neceſſitatem illam et ſeruum arbitrium deſtruit,
quod poſſibile dicitur de eo, quod nec eſt, nee fuit,
mec erit. Potuit Chriſtus legiones a Patre rogare, quod
non fecit. Potuit Dauid Saulem occidere, quod non
fecit. Potuit Paulus accipere ſtipendium, quod non fe-
cit. Potuerunt alii multa facere, quæ non fecerunt,
vt ait Eccleſiaſticus. Hæc eſt igitur libera facultas,
quæ homini a Deo ipſo datur: quam nullo modo vi-
dent, qui prædeſtinationem Dei eſſe neceſſitati alliga-
tam credunt. Potuit Deus Chriſtum a morte ſeruare.
Heb. 5. Ita Chriſtus ait, Abba pater, poſſibile tibi
eſt Marci 14. Vbi igitur neceſſitas prædeſtinationis?
Si actus ille tam inſigniter præordinatus, ac toties
prædictus, potuit aliter habere, quare non et alii a-
tus? Botuit Deus facere, vt ſtaret ille qui lapſus eſt.
Poteſt facere vt tranſeat Camelus per foramen acus.
Ex lapidibus his poteſt homines facere. Poteſt facere

in nobis, vltra omnia quæ petimus, aut cogitamus.

Ephes. 3. In poteſtate animæ erat prædium non ven-
dere: et eo vendito, in poteſtate eius erat precium to-
tum retinere, vt ait Petrus. Sed quia abuſus eſt poteſ-
tate ſua, imo iuſte punitus eſt. Quod alioquin fuiſſet
iniuſtum ſi fuiſſet neceſſitas: cum iuxta ſcripturas ne-
ceſſitas excuſet. Poſſumus nos tamen facere, cum volu-
mus Marci. 14. Et hoc ipſum eſt donum Dei, vt
pro arbitrio noſtro poſſimus. Paulus docet homines
non habere faciendi neceſſitatem, ſed poteſtatem
habere propriæ voluntatis. I. Cor. 7. et 2. Co-
rin. 9. et ad Philæmonem. Docet non eſſe abu-
tendum poteſtate, ergo poteſtas eſt. Cum vnien-

ſtione dum eſt ad Chriſtum, ipſe poteſtatem dat. loan. I.
fitl .

d. 4. Obh id

366 D E TRINITATE

Ob id increduli et in ſpiritum blaſphemi, acrius quath
Sodoma punientur: quia potuerunt credere, et crede-

re noluerunt poteſtate data abutentes. Deus benigni-

tate ſua ad pœnitentiam nos ducit, dat poſſibilem lo-
cum pœnitentiæ, cui nos reluctantes iram augemus,

Rom. 2. et Sapien. 12. Ipfe manum porrigit, dat,

vt reſipiſcere poſſimus, et nos nolumus, prouer. I-
Matth. 23. et apoc. 2. et 3. Quibuſdam fateor nullo
modo eſſe datum, vt poſſint ad Chriſtum venire. Eifque
Paulus reſpondet, eſſe Dei voluntatem. Nihilominus
iuſtum de ipſis erit Dei iudicium, vt oſtendemus poſtea.
Nunc vt priori quæſtioni ſatisfaeiamus, totam æter-
nitatem Deo eſſe dicimus inſtar præſentis momenti, et
Deum in eo æternitatis momento, antequam mundum
creet et ea ipſa creationis prolatione, de fübſtantia

fua filium hunc in Maria generare. Modum ipſum ſub-

ſtantiæ Dei declarabimus poſtea efſe exhibitionem et
prolationem vt erat antea in mente præformatio. Reie-
cto itaque velamine temporis medii, conſidera horam
hanc, in qua corpus Chriſti generatur, et concipitur, eſſe
æternaliter ante mundi exordium Deo vere præſen-
tem. Quod vbi conceſſeris, concedes etiam, Deum ab
æterno protuliſſe fubſtantiale verbum, et proferende
filium hunc in Maria genuiſſe, de ſubſtantia ſua. Pri-
mogenitus igitur eſt homo Chriſtus, et ab æterno ge-
nitus, cum prolatio illa ab æterno facta, ſit ipſamet car-
nis Chriſti generatio. Si qualis fuerit prolatio illa Dei,
iterum roges: id in ſequentibus perſpicue docebimus.

Deus enim certa ratione ſe ipſum mundo protulit,

exhibuit, manifeſtauit, et communicauit. Nunc ſat
fuerit ſi dicamus, ab æterno ſubſtantialiter initium
habere hominis huius ex Deo generationem, quæ
in Maria eſt ſubſtantialiter confummata. Nec id ſo-
lum, ſed et ipſa huius generatio, eſt cauſa genera-
tionis aliorum, vt ſit ipſe principium omnium. Iux-
ta diſpenſationem temporum, apud ſe verbum il-
lud generationis Chriſti retinuit Deus, variis figu-
ris mul

Ts tul
ſionem.
propten
gennit.
ſima te
ſtantiali
lubere,
tus, vt
tis ben
Mal, 99
Prinoge
Chriſtus
CO n
Chriſti
aute P
eſt car
primiti

(quod di

Ad
Cumn ill
lodie 8
Domunt,
Nita.
Plämi
Gickione
Alaſi ſl
Non id
Cbtencit
in plan
Bemnni t
refurre⸗
Roman
füm C
ten, e.
Claratio
lelierex

I. I B E R II. 82
rins ui ris multa deſignans ad maiorem gloriæ Chriſti expreſ-
,et ceeg ſionem. Admirabile generationis artificium. Omnia
as deie propter gloriam Chriſti fecit Deus et eum in capite

blen: genuit. Hæc de Chriſti primogenitura nunc, vt veriſ-
d angem ſima teneas. In ſequentibus palam videbis, eum ſub-
Digi, à4 ſtantialiter ante omnia fuiſſe et ſubſtantiam æternam
proter habere. Secunda ratione dicitur Chriſtus primogeni-

fateor ni tus, vt primogenitura ſit nomen dignitatis et vberio-
nire. Er ris benedictionis: ſicut dicitur Dauid primogenitus
Wiloin — Pfſal. 88. loſeph primogenitus. I. para. 5. et Iſraël

enmuspokt primogenitus. Tertia ratione ſecundum carnem eſt
. . . . . . 1
,totan 1 Chriſtus primitiæ creaturarum, et primogenitus. Nam
moNed Ccaro noſtra eſt de ſecunda maſſa peccati. At caro

un ummh Chriſti eſt de illa puriore prima maſſa, quæ fuit
de üen ante peccatum. Ideo caro eius hac ratione prior
n ipfunſ eſt carne noſtra, ac hominum primogenita velut
Pibiknen primitiæ quædam, etiam fecluſo verbi myſterio, per

Ematio. E quod diuiniorem aliam habet primogenituræ rationem.
loeri hon Ad hanc primogenituram facere plerique putant lo-Tertius
nehin⸗ cum illum Dauidis pſal. 2. Pilius meus es tu, ego locus.
Fere ⸗ hodie genui te, id eſt, ante ſecula genui te, vt ipſi ex-
en Den ponunt, rem illam ſecundam dicentes ibi realiter ge⸗-
Eoet nitam. Aliter exponit Auguftinus fuper locum illum
Ctiu fu pfalmi dicens, generationem filii ſemper eſſe, et ea
5b Etemntf dictione hodie, continuam generationem ſignificari
, pames quaſi filius Dei ſit res quædam tranſiens, quæ quot-
l d idie gignitur. Meræ funt ineptiæg. Nam locus ille
ahmochi non ad generationem ſed ad regenerationem facit, vt
e ⸗ oſtendit Paulus acto. 1 3. Reſuſcitatus eſt Chriſtus ſicut
“ in pſalmo ſcriptum eſt, Filius meus es tu, ego hodie
it.

e genui te. Vbi aperte docet, vocem hodie ad diem
tter ic reſurrectionis Chriſti referri, et merito. Ad
ionen, Romanos quoque cap. I. ait idem Paulus, lIe-
Nen ſum Chriſtum eſſe declaratum filium Dei poten-
ul tem, ex eo quod refurrexit a mortuis. Filii de-

nie claratio hodie fit, glorioſa et immortalis. Niſi
erbuudd? . . 1: .
verb reſurrexiſſet, nemo credidiſſet eum eſſe filium

„ 6N
Variis d. 5. . Dei
S. 5
ri;

58 D E TRINITATE

Dei. Tunc eſt Chriſtus glorificatus, denuo factus fili-
us, et nouus ſpiritus nos inſtar Chriſti refurgere faci-
ens nobis ob id datus, qui eſt ſpiritus vobsαερ ſpiri-
tus filiationis, nos filios refurgendo faciens. Filiatio
Chriſti ſeu ipſa ratio per potentiam reſurrectionis in fllii
nobis imprimitur: per huncque nouum ſpiritum datur
et declaratur. Vnde Paulus loco citato ait Ieſum Chri-
ſtum tunc declaratum filium Dei per ſpiritum ſanctifi-
cationis. Omnis item potentia tunc data eſt Chriſto, in
cælo et in terra, Matth. 28. Imo dicitur declaratus
filius cum fortitudine et potentia. Ad eandem refſurre-
ctionis Chriſti fortitudinem et potentiam prædicto pfal.
2. reſpexit Dauid dicens, Poſtula a me, dabo tibi gen-
tes hæreditatem tuam et poſſeſſionem tuam terminos
terræ et conteres eos virga ferrea. Eiuſdem virgæ fer-
reæ et poteſtatis quam accepit in reſurrectione, me-
minit ipſemet Chriſtus, apoc. 2. et 19. Quæ concor-
dia verborum concorditer pſalmum refert ad diem re-
ſurrectionis. Hunc diem demonſtrans Chriſtus, dixit,
Amodo, ex hoc tempore erit filius hominis ſedens a
dextris fortitudinis Dei. Matth. 26. Marc. 14. et Lu-
cæ 22. Tunc venit regnum Dei, cum potentia, ſicut

filius Dei cum potentia, Marci 9. et dicto cap. Rom. I.

vtrobique enim ponitur sv Juræst. i. e. in fortitudine,
ſeu cum potentia. Eundem pſalmiſtæ locum in epiſtola
ad Hebræos bis citat apoſtolus, vt oſtendat magnam
Chriſti poſt reſurrectionem potentiam, qualiter ſupra an-
gelos ſit tune ad dextram Dei exaltatus, et factus ponti-
fex in æternum, quoniam dictum eſt ei, Ego hodie genui
te, Heb. I. et 5. Ex eo dicto probat apoſtolus ſacerdo-
tium Chriſti dicens, Chriſtus non ſemet ipſum glorifica-
uit, vt pontifex fieret, ſed qui loquutus eſt ad eum, Filius
meus es tu, ego hodie genuite. Vera ſacerdotii in Chri-
ſtum translatio facta eſt quoniam ſe ipſum victimam offe-
rens in paſſionem eſt mox per reſurrectionem in ſancta
ſanctorum ingreffus. Hodie ergo dicitur genitus Chriſtus
quia hodie factus filius gloriæ potens ac ſi hodie produ-
ctus eſſet. In quam ſententiam vertit Chaldæus, Filius
meus

melg es
tus cicit
o gei
Atus ren
nati, et
9, et C0.
Filius me
lle ſenſin
lt et ſeg
lon cori
Iegnum
1er füper
enlo mag
tus: pret
die genit
die ſibi
incorrup
Atea n0
Ion erat
tridluo fin
non eſſe
elt ii fn
Torn lla
Aue mort
innowantn
t, vt ve
dns rey
Non a
ſis comn
lid Clin
ominem
inos, et
dilem gue
Kban, ey
Nidugi
bincte .
ant, gen

fackns fl
Urgere i
lae, ſi
V. Tid
Rionisink
iritunn dan
Llefum Cn
itumm ſunei⸗
eſt Chrito
tur declarn
ndenn tehnn
Prrcido
labo tibie⸗
Vann ternit
en rigrk⸗
ectione,
Qur CCNRN
t ad dent
Mrins, in

ninis ſele
c. 14. lH

hotentit ii

ca.NoN

n fortindi⸗
um in ili
literſihn⸗

fachls ꝑen

lus ſelit
ſun lui⸗
leun, H
otiin0
enn inii
us Chik
ocie ii⸗

ſi
dæus, Un

*

L I B E R II. 559.

meus es tu, ac ſi die iſta creauiffem te. Hodie geni-
tus dicitur, quia hodie regenitus, cum plena poteſtate de-
nuo genitus nouus homo, nouus filius et denuo cre-
atus rex. Ad eius ſimilitudinem nos in baptiſmo re-
nati, et cum eo reſurgentes, dicimur denuo gigni, Ioan.
3. et Colos. 2. In die noſtri baptiſmi nobis dicit Deus,
Filius meus es tu, ego hodie genui te. Ex hiſtoria quo-
que ſenſus hic redditur illuſtrior. Nam pſalmus ille ſic-
ut et ſequens factus eſt, quando principes cum Abſa-
lom coniurauerunt contra Dauidem. Qui poſtea in
regnum reuerſus ait, Noui quod hodie ſum factus
rex ſuper Iſrael 2. reg. 19. Ita et nos cum a peri-
culo magno euadimus, dicere ſolemus, hodie ſum na-
tus: præſertim cum noua hodie accedit dignitas. Ho-
die genitus filius et rex, qui heri talis non erat. Ho-
die ſibi datur immortalis filiatio. Hodie genitus filius
incorruptibilis, inſtar patris incorruptibilis: vt eum
antea non ita filium gloriæ dixeris. Imo vere heri
non erat filius qui nunc eſt filius. Mortuus vere illo
triduo fuit filius Dei, et denuo eſt factus filius, de
non eſſe ad effe perductus. Innouato Chriſti corpore
eſt ibi factus nouus filius, ita nouus genitus filius.
Tota illa ab initio mundi facta Chriſti generatio,
quæ morte conciderat, hodie repetitur: hodie omnia
innouantur, et nouum Chriſti regnum hodie inſtitui-
tur, vt vere cum Dauide Chriſtus dicat, Hodie ſum
factus rex.
Non abs re fuerit, hic audire reſponſiones, quas in
ſuis commentariis ſuper hoc pſalmo fecit Iudæus Da-

uid Chimhi contra Chriſtianos. Tam cæcis rationibus

hominem ſophiſtæ compellebant, vt eos ille tamquam
aſinos, et inſanos rideat. Ad mathematicum et inuiſi-
bilem quemdam filium credendum, cogere Iudæum vo-
lebant, exponentes, hodie, id eſt, ante ſecula genui te.
Quibus ille ſcite reſpondit, Si in illis æternitatibus duæ
diſtinctæ res incorporeæ, ſimiles, et æquales, pariter

erant, gemelli duo erant, non pater et filius. Ac

perin

6oĩ D E TRINI T A T E

perinde, ſi tertia ibi ſimilis, et duabus æqualibus adda-
tur, tergeminos dices Geryones. Quod aiebant ſophi-
ſtæ, eſſe in Deo ipſo realem generationem vt radii a ſo-
le, hoc ille in Deo monſtrum exhorreſcebat: cum præ-
ſertim inde arguatur ſectio in Deo, arguatur mutatio, et
diſſimilitudo, ſicut eſt radii ſolaris ſectio, mutatio et diſ-
ſimilitudo, inter ſolem et radium. Circa vocem hodie
ſophiſtas quoque errare, plane cognoſcebat Iudæus, cum
Hebraice ponatur ibi pronomen demonſtratiuum, cer-
tam diem ad ſenſum demonſtrans, Filius meus es tu, hac
die te genui. Quod et Chaldæus quoque obſeruauit.
Errabant item ſophiſtæ, qui litteralem nullum ſenſum

Iudæo dabant. Quid inſanius dici poteſt, quam negare,
eſſe de Salomone ad litteram dictum, Ero ei in patrem,
et ipſe erit mihi in filium? Apertiſſimus eſt de ipſo lo-

cus I. paralip. 22. et 2 8. Alioqui non diceretur Salo-

mon eſſe Chriſti typus, nec Dauid nec alii. Teſtimoni-

um leſu Chriſti eſt ſpiritus prophetiæ, apoc. 19. quam-
quam alius fuerit litteralis ſenſus. Iudæo nos literalem

ſenſum concedimus, monemus tamen ſubeſſe de Meſſia

futuro myſterium, quod et ipſi concedunt, cum paſſim
appareat excedens ſermo, ſeu hyperbole. Vt quod
poſſeſſio regis ſit, vſque ad terminos terræ, quod re-
ges terræ in virga ferrea conterat, quod ſceptrum
eius ſit æternum, quod ſuper ſolium Dei ſedeat
rex et ſacerdos et reliqua. De ſuis regibus hæc

quodam modo dicebantur, ſed excellentius, quam

eis conuenire poſſent, vt ex hoc facile appareat,
ſpiritum alio tendere. Præſertim cum inſerantur
verba, quæ eis non conueniunt. Vt in pfal. 109.
a Chriſto contra Iudæos citato, ſunt hæc tria,
quod verus Meſſias ſit fſacerdos et filius Dauid,
quod ſit æternitas ſacerdotii et throni eius, et
quod dominus ab ipfis regibus et propriis parenti-
bus vocetur. Matth. 2z2. His rationibus eſt no-
bis contra Iudæos inſtar Chriſti diſputandum, vt in-

telligant rerum, quod ibi ſubeſt, myſterium: cum ipſi

omnes

onmtes 1
ſine my
hominen
luius I.
fliatione
Klomon
bllis rei,
i: nec⸗
lis ümili
Veritas,
per quan
Non resS
Uit citate
Non eß
homd i
Tterno
Doſte
Geleni,
Viſa ett,
Profecto
Vitnperio
Minnon,

IS. .,0

Ve.
89):
ſonnt, N.
Iedio be
Aoregari
Cis diſ
tinm nor
Dtrum hi

ſell. Q

eden ſe
tibus I
1n lan
ferun
lenifen

I. I B E R II. 61
ebant in omnes fateantur, in lingua ſancta nihil ſeriptum eſſe
Ntrakiit ſine myſterio. Ex dictis his ſequitur, Hominis typo
cun hominem eſſe proprie filium. Vera filiatio hominis
r Motchi huius Ieſu Chriſti, per vmbram olim figurabatur, in
glkriot filiatione hominis alterius. At vero ex typo hominis
Vdeenbe Salomonis, dicti filii, inferre filiationem illius inuiſi-
klück id bilis rei, eſt chimærarum filiatio 2 ſcripturis incogni-
Mäit ta: nec poteſt typi ratio, nec aliqua repræſentatio-
3 nis ſimilitudo hic adaptari. Nec refurrectionis filii
neus es i! D . . . . .
. veritas, nec filiationis declaratio, ſibi tunc conſtaret,
ne oblennn . S ieſe⸗ 1;
per quam lIeſus ipſe declaratus eſt verus filius Dei,
mulun i non res illa inuiſibilis. De vero Salomone Chriſto
. ait citato cap. 28. hunc præ aliis elegi mihi filium.
geinn Non eſt res aliqua furſum ita præ aliis electa, ſed
et kenn. homo ipſe Ieſus Chriſtus eſt verè electus filius, ab
fiekkeni æterno chariſſimus. . .
i. S Poſtquam in rabbinorum et ſophiſtarum conflictus Quartus
e. ngecn deueni, alium locum adiungam, in quo mira ſemper ;.
o ns hun „jiſa eſt, horum et illorum hallucinatio. Horrenda
beſe ele profecto res, ſi bene quis norit, quanto Chriſtianiſini
ntnH „jituperio locum illum tractet perſidus ille Iudæus Baal
Nle. N Nizaon, cum tamen nec ipſe verum ſenſum ſit aſſequu-
ene, tus. Locus vero eſt ge. 49. vbi ſic Hebraice legitur
gd en e , he ene een e e deo
N COP De n e RN *3 Latine ita proprie
reibe ſonat, Non recedet ſceptrum de Iuda et legislator de
lentins, medio pedum eius: eouſque vero veniet Siloh, et ei
ile aggregatio populorum. Ita locum hunc debere pun-
um imen ctis diſtingui, facile concedet, qui Hebraicam differen-
in 1 tiam norit inter notulas illas; athnach et zakeph. Sce-
nt her 4 ptrum hic intelligi Dauidicum, apud omnes eſt in con-
flins Dr. feſſo. Quod de Siloh dicitur completum eſt Ioſue 1 8. Vbi
oni eis,. eadem fere verba repetuntur. In Siloh congregabantur
priis nh tribus Ifraëlitici populi, vſque ad arcæ translationem.
nibuss el In Siloh primo requieuit locuples populus, iuxta ſigni-
ndun, 1 ſicatum vocis 19ο Siloh, quæ quietem et opulentiam
um: enm ſignificat, qualem Iſraêlitæ tunc habuerunt, terram to-

62. D E TRINITAT E
tam ſibi forte diſtribuentes. Venit ergo ante Dauidem itis,
Siloh, et deſinente Siloh cœpit Dauidis regnum, in die- (cccinit
bus Samuelis. Repulit Deus Siloh, et elegit Dauid, pſa. Chriſti
77. ſicut repulit ſynagogam, et elegit Chriſtum, a quo regmnun
nunquam auferetur ſceptrum. Vides hic myſterium, et Ctionis
excellentiam ſermonis, ſoli Chriſto conuenire. Vere neration
dixit Iacob, nunquam auferendum ſceptrum de luda, vt pophet
comprobatur. 2. Samu. 7. pfal. 88. et lere. 33. Ex Apottoln
quibus manifeſte conuincuntur Iudæi. Si enim non eſt lie repe
auferendum ſceptrum de Iuda, vbi eſt nunc, niſi in Chri- ſis in te
ſto? Eſt itaque hoc loco de Chriſto, et perpetuo eius ſig in te
ſceptro, poſt repulſam ſynagogam, euidens prophetia, Unl ſl
ſed quæ non excludit literalem ſenſum de Siloh. Id Dro od
quod manifeſte comprobant verba, quæ ibi ſubdit Ia- ler
cob: Ligans ad vitem pullum fuum, et ad palmiten cun 0
filium aſinæ ſuæ. Lauabit in vino veſtimentum ſuum, (oper
et in ſanguine vuarum operimentum ſuum. Rubicundi is die
eius oculi a vino, et albi dentes a lacte. Quæ omnia in tur: Ch
Siloh aduenerunt. Tam ferax in introitu loſue ſe illis tie vchne
obtulit terra permiſſionis, vt aliquis potuerit alligare, et iu, Hod
onerare vuis aſinum ſuum ad vitem vnam. Tanta vini Mtre gl
copia vt eius muſto commaduerint vindemiantium veſti- g.
menta, atque oculi ob poti vini bonitatem rubuerint. La- tun, guo
Ctis quoque tanta copia, vt ex eius tam frequenti eſu den- ceet, 1
tes albicarent: vt ait ille bonus pater Iacob, carnalen terolin
tribuens carnali populo benedictionem. Laudat tamen fne ſeenl⸗
præ aliis tribum Iuda, et in ea dicit manfurum ſceptrum: lummen
quia illa tribus ſtabilius tenuit regnum, aliis deficienti in. 4
bus, et quia ſceptrum non eſt ab ea in aliam tribum trans- dlinm nob
latum. Ad tempus quoque laudatur Siloh, quia ob du- Aliam o
plicem portionem ad tempus fuit primogenitura ipfius t Daull
Ioſeph vt I. para. 5. et genes. 48. De cuius ſtirpe fuit 3 itti
Ioſue, qui poſuit tabernaculum in Siloh. Sed ſpreuit do- 0n. 1.;
minus tabernaculum Ioſeph. i. e. Siloh, dicto pſal. 77. iirit 3
ntu⸗ Quintus ad pfalmiſtam redibit locus, al AEp. om
c6. vocem illam, hodie, quæ diem refurrecti- itai
onis oſtendit. Hodie ſi vocem eius audie- Ciſeri fione
ritis, un, u-

te Danide
num, ind
t Dauid ,
kiſtum, 1n
luyfſteriun
lenire. N
mn Ge Iud
lere: 39,1
i enim mon!
, nilind
perpetio D
ens Propet
ge Slloh
bi ſübtl
t ad palnt
mentun in
mm. Neen
r omni

lohe e1

erit allien
I. Tuttn ſ1
iamtiumne
rubwetin!
luenti
cob, cm
Laudattu
U ſeenmn
lis beiee
tribunte
enitumn i⸗
ius ſtin⸗ 1
fneii⸗
locis,

refirtte

eius 1
Uicn

L. I B E EK I. 63

ritis, pfal. 94. Pſalmum illum, et pleroſque alios ibi

cecinit Dauid in regni ſui iam dicta innouatione inſtar
Chriſti reſurgentis. Canticum nouum ibi cantat, et
regnum nouum. Refertur vox hodie ad diem Reſurre-
Ctionis Chriſti, qui etiam nobis intelligitur dies rege-
nerationis noſtre. Omnes ad Chriſtum hodie vocat
propheta, gaudio magno exultans. Similia nos docet
Apoſtolus in epiſtola ad Hebræos, eandem vocem ho-
die repetens, cap. 3. et 4. Hodie datur nobis ingretf-
ſus in requiem domini, ſicut hodie ingreſſus eſt Ie-

fus in requiem ſuam. Hodie eſt in nobis completus

verus ſabbatiſmus. Hodie requieſcens ab omnibus, quæ
pro nobis paſſus eſt Chriſtus, cæli requiem æternam
adipiſcitur, eandem nobis requiem comparans, vt nos
cum Chriſto reſuſcitati, hodie et iugiter requieſcamus
ab operibus carnis, et dies hodiernus quotidie in no-
bis dicatur. De hac re ita citato loco apoſtolus loqui-
tur: Chriſti participes facti ſumus, ſi initium ſubſtan-
tiæ vſque ad finem firmum tenuerimus, in eo quod dici-
tur, Hodie ſi vocem eius audieritis. Initium ſubſtantiæ
noſtræ plerique vocant fidem, per quam primo ſubſiſti-
mus. Quod certe verum eſt. Ilud tamen non negligen-
dum, quod ſubnectit: in eo quod dicitur, Hodie ſi vo-

cem, et, ſi introibunt in requiem meam. Docet apoſtolus,

aliter olim, velut initio accipi requiem, aliter nunc in
fine ſeculorum. Hoc late declarat Chryſoſtomus in
Ioannem, homilia 13. ſuper locum illum, gratiam pro
gratia. Aliam docet factam Iudæis veterem gratiam,
aliam nobis nouam gratiam, ſicut nouam requiem.
Aliam olim datam gloriam, aliam nunc gloriam, vr
ait Paulus, nos tranſire a gloria in gloriam 2. Cor.
33. a iuſtitia in iuſtitiam, Philip. 3. a fide in fidem
Rom. I. a lege littereæ ad legem ſpiritus, Rom. 8.
aiſpiritu ſeruitutis ad ſpiritum libertatis, vt eodem
cap. Rom. 8. Chryſoſtomus docet. Duplicem im-
mo ait adoptionem, duplex teſtamentum, duplicem ſan-
Gtificationem, duplicem iuſtificationem, duplex tem-
plum, duplex ſacrificium, duplex baptiſma, duplicem
circun-

—

T E
IN I T A
D E T R.
64

im in figu.
i cia. olim in figt
. iſionem, et reliqua omnia dupi ia: mminum no
fne nune⸗ itate Illud vocat apoſto dirium, Poi
in veritate. ng duleane
a in ün. n. Vt nos faceret Chriſtus
nem.
autem fin

. 2 . .
. ici i 1 t1 0 2

E

reſur-
legis: in quo nos cum Chriſto rnne ⸗R
rntog roend e oportet ab operibus car ſen in
gentes rranieten uam Iudæi increduli non ullo
en de n 6 lio Dei credentes intramus. gir
Ptcr dion fen facto diſcrimine, verberen r
inter diem er olimus ſabbatiſmum, e nne
verum, et ſpiritualem c boatil Ree d⸗ nd
“ et in nobis quiefcit.
intra cæli

. . . S
i ui relictu
ſt, et perpetuus ſabbatiſmus, q
Hi e 1
Hic verus eſt,

. id

1
T S

lam
Chriſti participes in en. n⸗ ha-
nre et perpetüam, duam 1i 1 mn iugiter iam
continuam 1 ic per datum ab eo ſpiritur ibus noſtric⸗
i zr; tri
bet, nos niem ſpiritus pa
c requie jtit Deus.
mus. Han — . ræſtiti
deguſta ſurrectionem Chriſti, non ita P⸗ die in eum
ante reſur m hodie præſtabit, ho Hodie, in-
j roO eam .. aPj Hodie,
Tibi aer et cum eo hodie reſurgenti. Vox au-
credenti 1 . hodie vocem eius audieris.
1
quam,

VoX, HI
Chriſtian
Dei renl
vere nno
Vere no
Deo, et

in hoc tu

Ditus ex!
lie factus
deytus
ino meo⸗
Upuyſican
Cludunt -
Iins donmi
ſeripturee
Tant. Tu
Phetamn d
Adon. la
flium. .
lehoutyet
lek her
lont et gi
dreleſ,
Drediit )
Dei, lic
Chriſto
tis, Mare
. 125.
lin Cotnini
ninns gor
leo. V
CUncd loed
Othinus .
1 fratren

trllen e

e Tutlun

. L I B E K II. . 65
linu vox, IIic eſt filius meus. Hodie igitur, o lector
iniiun Chriſtiane, noli cor tuum obdurare, ſed crede filio
dbthniel Dei reſurgenti. Non quod res aliqua incorporea
Kummum, vere moriatur, aut reſurgat: ſed corpus ipſum, quod
ins huiun vere mortuum eſt, et reſurrexit, eſt vere genitum ex
Uypolrit Deo, et vere filius Dei. Hoc te credere oportet, et
Ubſtamim in hoc tuæ ſalutis fiduciam habere, quod hic ſit ge-
damenun nitus ex Deo, pro ſalute tua, hic reſuſcitatus, ho-
elhun iU gie factus gloriæ filius.
Hesim Sextus erit locus ex pfal. 109. Dixit dominus do- Sextus

o u mino meo, ſede ad dextram meam. Ex quo loco me- locus,
figinns, in taphyſicam æqualitatem inter illas incorporeas res con-
lien kelmm. cludunt ſophiſtæ, quia æquali voce dictum eſt, domi-
e Mdenn Rus domino. Sed iſtis parcendum eſt, qui originalem
Gomm 4 ſcripturæ ſanctæ linguam ignorantes, ſe ipſos igno-
nieniter rant. Tu vero lector, Hebraice noſti, inuenies pro-
es Phetam dicentem *1N& e ORe Dixit Iehoua ipſi
Canns. l Adon. Egregius eſt locus, diſcernens inter patrem et
li non kn filium. Eadem diſtinctio ponitur pſal. 96. a facie
lIehouah, et a facie Adon. Hic Chriſtus eſt ille Adon,

id eſt, herus ſiue Dominus, quem ibi adorant angeli,
deeun ſicut et Heb. I. Hic eſt Adon, quem adorat regina
un,ettit⸗ eccleſia, pſal. 44. Hic eſt Chriſtus Adon, quem
lrerlo⸗ prædixit Malachias. cap. 3. qui ſedet ad dexteram
nokiß Dei, dicto pſal. 109. In reſurrectione hoc dictum
1s, gine eſt Chriſto, et tunc ſedit ipſe ad dexteram Dei pa-
ninn it tris, Marc 16. Similis oratio pluries repetitur. I.
ert Samu. 25. Facies dominus domino meo domum, prcœ-
os in lia domini prœliatur dominus meus. Cum fecerit do-
hteclien minus domino meo, Bene fecerit dominus domino
dd int meo. Vbi ſemper primo loco ponitur lIehoua, ſe-
m if cundo loco Adon. Ad idem geneſ. 24. Benedictus
unha,, Dominus Deus, domini mei, Duxit me dominus
prrftii al fratrem domini mei. Præterea iuxta veterem lit-
nodie 1 teralem ſeu hiſtoricum ſenſum, pfſalmus ille tribuitur
Mni⸗ Salomoni, quando eſt regnum in eum a viuente Daui-
. W de translatum. 1. Parap. 29. Tunc regnum Salomoni,
t crleſs e. cui

S=

66 D E T† RIN I T A T E

cui iuxta Dei reuelationem debebatur, in vita ſua
tradens Dauid, ita cecinit: Dixit Deus hero meo.
Canens in ſpiritu Dauid, Chriſtum prouidet, in Sa-
lomone Chriſtum intelligens. Vnum iuxta literam ad-
vmbrat Dauid, et ſpiritus alio tendit. Nam teſtimo-

nium leſu Chriſti, vt dicebamus, eſt ſpiritus prophe-

tiæ. Ita ſunt legendi prophetæ, ac ſi rem vnam hic
oculis videns, aliam ſublimiorem ſpiritu ſpeculeris.
Ad hunc modum dicitur eſſe verbum Dei gladius v-
trinque ſcindens. Hebr. 4. Imo aliquando eſt dictio an-
ceps, vt ſit ſenſus fæcundior, multiplex verus ſenſus. Sa-
lomonem vt Chriſti typum Dominum vocat Dauid, in

vmbra ſcilicet. In veritate autem Chriſtum ipfum

dominum vocat. Hoc argumento, vt antea dixi, Iu-
dæos excitat Chriſtus, vt myſterium intelligant, et
Meſſiæ deitatem. Matth. 22. Iuxta literam, citato
loco, I. paralip. 29. dicitur Salomon ſedere ſuper ſo-

–

lium Dei: vt de eo velut Chriſti locum tenente bene

tunc dicatur, Sede a dextris meis. Sedet ibi Salo-
mon fuper ſolium Dei, ſecundum fortitudinem
Dei, a dextris Dei, per hyperbolem et in vmbra

Chriſti, Lingua ſancta eſt tota plena hyperbolis,

quæ iuxta litteram non plene verificantur, ſed in
myſterio Chriſti. Ea inſuper verba, quæ ſequun-
tur, Donec ponam inimicos tuos ſcabellum pedi-
bus tuis, ad literam de ſe refert Salomon. 3.
reg. 5. Reliqua etiam eius pſalmi verba ſunt Sa-
lomoni iuxta literam tributa, vt ſequens locus
mox indicabit. Ille enim eſt, cui populus fecit

ſpontaneas oblationes. Ille vocatus eſt Sacerdos

ſecundum ordinem Melchiſedech, qui fſcilicet ſimul
fuit rex et ſacerdos. Vnde et Salomon ſacerdo-
tem quodammodo egit, in ædificatione et dedica-
tione templi, in vmbra et typo veri regis et ſacer-
dotis Chriſti. Inſtar Melchiſedech egit Salomon ſa-

cerdotem, offerendo, et populo benedicendo 3. reg.

8. Di⸗

9. Die
eſt de
regem
3. leg
eſta⸗
Hoc n
Inen ill
Adon.
les adn
tibutun
Deus mn
Gus illn
HoNa.
Othen
etgo,
ſec Ae
ui ſan
Lule ſa
Lepti
gli Vule
tis tur i
TuII gemn
Petiti, n
tatemn im
idi fece
Drincipi⸗
munnr
n Mode
dextnn
et 36. ſ
Doqitur
e lare
Monani

liſt⸗

Chrito 4

L. I B E R II. 67

in zint 38. Dicitur etiam Salomon de torrente in via bibiſſe, id
hero i eſt, de torrente Gion, quando eum in Gion vnxerunt
et, in t regem. Ille aquam bibebat, Adonia ſe alibi inebriante.
litern 3. reg. I. Propterea ille extulit caput, et alter deiectus
en n eſt a regno. De nomine lehoua plenius poſtea dicemus.
tus pron Hloc nunc ſat fuerit, quod Chriſto in terris agenti no-
m vu men illud non eſt a Prophetis ita tributum, vt Elohim et
n ſherlle Adon. Imperiti vero quidam incorporeas illas æquales
ei gluciun res adhuc concludunt, et nomen lehouah Chriſto aiunt
eſt dins tributum a Thoma, quando dixit, Dominus meus, et
s ſenme Deus meus, Iloan. 20. Ignorant hebraicam linguam, in
eitDaiti qua illud affixum, meus, nunquam iungitur nomini Ie-
ittun àä, houa. Nunquam ponitur nomen tetragrammaton, ſeu
nten ii, nomen lIehoua, vbi legitur dominus meus. Thomas
inelin, ergo, nec vſus eſt tunc, nec vti potuit eo nomine,

itenn, d ſed Adoni et Eli. In pernitioſos incidet errores,
dere ec qui ſanctas ſcripturas tractabit, ſine cognitione lin-
teretek guæ ſanctæ.
edet iid Septimus conſequenter erit eiuſdem pſalmi locus, Septi-
ſottimlkk qui vulgo ita legitur: Tecum principium in die Virtu-cus. lo⸗
Net i tis tuæ in ſplendoribus ſanctoôrum, ex vtero ante lucife-
Meni rum genui te. Super cuius expoſitione hallucinantur im-
Atir, periti, nec græcam translationem, nec hebraicam veri-
e br tatem intelligentes. Ex principatu populi principium
belon K ibi fecerunt, cum in græca translatione aνν non pro
Ggonax, principio, ſed pro principatu, ſeu populi magiſtratu ſu-
erba inn matur, quod hebraica veritas aperte docet. Scriptum eſt
in Exodo, principes et populum dona ſponte obtuliſſe,

àd extruendum et decorandum ſanctuarium, exo. 25. 35.
et d et 36. ſimiliter ad dedicationem altaris, nu. 7. Huic ſi-
ſelie mile in propoſito dicitur. Et quod ad hiſtoriam attinet,
M¾. Ilodquitur ibi Dauid de ſpontanea populi largitione ad tem-
nen eh pli ædificationem, et domum ſanctitatis decorandam:
ne e W quæ largitio ſeu oblatio facta eſt tempore ſtabiliti regni
Salomonis, vt habetur loco iam citato I. para. 29. Sub
ai 71 quo hiſtoriæ typo prædixit in ſpiritu Dauid futuram
.

1 Chriſto ſpontaneam populorum oblationem, cum maiore
e. 2. ſancti

—

68 D E TRINIITATE

ſanctitatis ſplendore. Imo ipſemet populus erit obla-
tiones ipſæ. Hebraice ſic legitur O* 30
õs
Id eſt, Populus tuus ſpontaneæ oblationes in die for-
titudinis tuæ, in pulchritudinibus ſanctitatis, ab vtero, à
diluculo: tibi ros adoleſcentiæ tuæ. Ita hebraice pun-
ctuatur, et eſt verus ſenſus. Factæ fuerunt illæ ſponta-
neæ populi oblationes, in Die fortitudinis, ſeu poreſtatis
Salomonis: quia eo die firmatum et roboratum eſt po-
tentiſſimum regnum eius, vt Chriſti regnum in refurre-

ctione. Eodem die denuo factus eſt rex Salomon Chriſti
typus, et ſecundo in regem eſt vnctus, dicto cap. 29.

ſicut denuo venit regnum Dei cum potentia in die
reſurrectionis Chriſti. Ait inſuper has oblationes
factas in pulchritudinibus ſanctitatis, quia factæ ſum
ad pulchritudinem et ornamenta templi ſancti: ſicut
nos templum noſtrum ſanctificamus et ornamus, nos
Salomoni noſtro offerendo. Ait ibi, ab vtero, et a

diluculo. i. pueri ab vtero et ab ineunte die dona oflfe⸗

rebant. Poſtea ſubdit: Tibi erat ros adoleſcentiæ
tuæ. Quia adoleſcenti Salomoni facta eſt illa oblatio,
et in fui regni adoleſcentia. Ab eundem modum
iuxta ſpiritum, Chriſto in exordio ſui regni facta eſt
populorum oblatio, cum multo maiore ſanctitatis
ſplendore, et pulchritudine: non a paruulis Carnis,
ſed a paruulis ſpiritus, et a diluculo reſurrectionis
Chriſti. Hi ſua et ſeipſos vero Salomoni offerebant,

vt ex apoſtolorum actis apparet. Spondaneas autem

dixit largitiones, ad differentiam voti, vt differt
20 nadab à ☛⁄ nadar, Leuit. 7. 22. 23. Num.
15. 29. et deut. 12. Chriſti populus ſpontaneus
eſt, nullis votis adſtridtus De hac ſpontanea ob-
latione in fimili myſterio paſſim loquitur, ſcriptura,

per eandem vocem nadab, vt pfal. 46. 53. E

ſfræ. 1. Ezechielis. 44. 45. 46. et 48. De
eadem oblatione loquutus eſt ipſemet Dauid pfſal.
71. vbi a regibus variis offeruntur Salomoni
munera

muner
pia C
ſeu hit
latio 2
les hot
ta eſle

Aruabie

uicſch
35 eocte
ſuncum
Uunctita
Pleriti
tendene
tendit
Okerer
et tem
bus,
qleſtil
lens
lit Vee⸗

Ar not

Oca

Mlliens

Ilel. B

In et

leproben
dern,
ins,
Aatum
elle mo
chah, 46
leges v.
iann
iirerat
üinebet,
leeno

lt unn

L. I B E R II. 69

1s ertch munera. Nec obſtat, quod aurum de Arabia vel Aethio-
NI pia Chriſto non ſit ita datum. Nam in terminis legis,
1 ſeu hiſtoriæ ſolent prophetare prophetæ. Literalis ob-
8 in die latio ad hiſtoriam pertinet. Spiritus oblatio, et ſpiritua-

8, Ment les hoſtiæ ad Chriſtum ſpectant. Sufficit, Salomoni da-
hebricen ta eſſe carnalia illa munera, et oblatum eſſe aurum
t Ur hyon Arabiæ et Tharſis. 3. reg. 4. et 10. et 2. para. 9.
,ſel potii Quid dictum eſt in ſplendoribus ſanctitatis, declaratur

Uratun en ab eodem Dauide pfal. 28. 95. et I. para. 16. Locum
Uumn inren fſanctum pulcrum et glorioſum vocant pulcritudinem
alommond ſanctitatis, et gloriam ſanctitatis. Pluraliter hic dicitur
ico en: Pulcritudines, vel ſplendores, ad ſignificationem in-
otentane tendendam, quia multiplex gloriæ ſplendor. Eodem
dus oteie tendit illud pſal. 67. In templo tuo in Ieruſalem tibi
öln fie offerent reges munera. Et ſi in terrena illa Ieruſalem
i nen et templo illo nihil horum Chriſto ſit oblatum a regi-
bus. Maiora Chriſtus a nobis requirit, qui et in hac

crent quæſtione, de templo corporis ſui nos docet, et l1o-
. lant quens de regina Saba, qui Salomoni obtulit munera,
rlkit dit, Ecce pluſquam Salomon hic. Non quærit Chriſtus
e A ͤ A* noſtra ſunt ſed nos ipſos. 4
Undenn Octauus erit locus Eſa. 7. Ecce virgo prægnans, et QQàaus
ei. Pariens filium et vocabis tu mater nomen eius Imma- Ocus.
reen „ nuel. Butyrum et mel comedet vt ſciat reprobare ma-
ore lum et eligere bonum. Quia antequam ſciat puer
eun reprobare malum, et eligere bonum, derelinquetur
reüne terra, quam tu deteſtaris, a facie duorum regum ip-
ni ſe⸗ ſius, Reſin et Pechah. Secundum hiſtorian eſt ibi
dnnen D datum ſignum ipſi Achaz formidanti, vt intelligeret
Ni, N eſſe mox perdendos duos eius hoſtes, Reſin, et pe-

22 1-y chah, ac regnum Iuda ab eis liberandum. Hos duos
ns ſin reges valde tunc timebat Achaz, quia multa mala erat
iam ab iis perpeſſus 2. para. 298. quod et antea præ-
dinyerat Efſaias. cap. 3. et 4. Ac multo magis poſtea
46. 6 timebat, cum videret eos deſtructo fere iam toto
et 4. regno Iudeæx, in vrbem ipſam Ieruſalem venire.
1 Dniit Et tunc eſt ei datum ſignum, illi ſeculo con-
c. 3. ueniens

70 D E TRINIT A T E

ueniens et Chriſti myſterium continens. Oſtendit ad-

literam Eſaias ipſam Abiam vxorem regis ibi præ-
ſentem, filiam Zachariæ, quam et vocat prophetiſ-
ſam, quia nomen diuinum filio ſuo imponendo pro-
phetauerat. Solent matres filios ſuos magnis nomi-
nibus ornare: ideo ad matrem tunc direxit Eſaias
ſermonem. Vt rite vocatus erat filius ille Ezechias,
id eſt fortitudo Dei: ita ait rite ab eo vocari Imma-
nuel nobiſcum Deus. Dicebatur Ezechias Immanuel,
ſicut Salomon Lamuel. prouer. 31. quia erat tunc
apud eos Deus. Mater Salomonis vocat Lamuelem,
ſicut mater Ezechiæ Immanuelem. Hæc Abia quaſi
miraculo magno puella virgo conceperat Ezechiam.

Vndecim tantum annos habebat Achaz, quando ei con-

ceptus eſt Ezechias, vt docent regum hiſtoriæ. Hoc
ipſa prophetiſſa cognoſcens, nomen diuinum ſlio in-
diderat. Quaſi in virginis vtero eſſet ille genitus,
typo Ieſu Chriſti. Hyberbole quadam et figurata lo-
cutione, dici ille potuit in virgine genitus, cum præ-
ſertim dictio Hebræa adoleſcentulam etiam ſignificet.
Virgo etiam dici potuit ob puerilem ætatem. Abia
non genuit ſine ſemine viri, ſicut Maria mater leſu:
nihilominus docet Eſaias, fuiſſe adumbratum miracu-
lum, aliquod in generatione Ezechiæ, qui ob id di-
ctus eſt fortitudo Dei, et nobiſcum Deus; quia eius
tempore Deus fuit cum populo contra hoſtes omnes,
maxime contra Aſſyrios, idque magna fortitudine.
Ab illo miraculi ſigno, miraculum maius veræ virgi-
nis docet Eſaias. Hiſtoriæ ſignum non eſt contemnen-
dum, quamquam non ſit in eo integra veritas. Hinc

cap. 9. de ipſomet Ezechia conſequenter ſcribitur,

Omne prælium præliantis eſt cum conflictu et ve-
ſtium cruentatione: at iſtud miraculo erit per in-
cendium, et deuorationem ignis ab angelo in Afſy-
rios: ſicut Chriſtus per igneum gladium deſtruit ho-
ſtes et Antichriſtum ipſum in Afſyrio figuratum,
Eſa. II. Hinc inſtar tertiæ diei reſurrectionis Chri-
ſti, per

ſti, pen
pophli
4 mort
ſex 6.
Denique
initio
Thie tyl
Cyro 10
1or ¹ ca
Immanue
ole dicte
leleth,
ens: Vt
tancduan
tune nr
capite
Phetiſſa
in cuin
marie,
d ſejen
lloc ibi⸗
et mel
deltructi
ſeras r
Pueri br
tem De
alam.

chim c

ur. à
ſübito
Jua re
Verat,
Dei de
mdent,
ia⸗
A. .
J

Oſtendit
is ibi n
prophei
Onendo
laghnis un
lirexit Min
Hle Lzecig
Vvocati Imn
s Immam
uin ern in
1t Lanltks
c Abin

rat Eyeclin

luando eie
ſtorie,
inum Ho
.Ue genit
t ſgnmm

etatell.
1 miter !

Atum NImm.

qli 4 1
us; glit⸗
goſtes oll
1 fortimi
5 vere i
t contem

L I B E R. II. 2*

ſi, per orationes Ezechiæ fuit tertia die liberatio
populi miraculoſa, et tertia die ipſe Ezechias velut

à morte refurgens, aſcendit in domum domini, Ho-

ſeæ 6. et 4. reg. 20. veriſſimo Ieſu Chriſti typo.
Denique omnia, quæ de Chriſto loquitur Eſaias ab
initio vſque ad caput quadrageſimum, ex hiſtoria Eze-
Cchiæ typum habent. Capite quadrageſimo incipit de
Cyro loqui, qui etiam typo Ieſu Chriſti fuit libera-
tor a captiuitate, ob id dictus quoque Chriſtus, ſicut
Immanuel et Lamuel. Aduerte autem quam artifici-
oſe dicto cap. 7. dicat Eſaias H* α1π hara veio-

ledeth, prægnans et pariens, ſeu concipiens et pari-

ens: vt ad præteritum et futurum ſermo extendatur

tanquam gladius vtrinque ſcindens. Iam enim erat

tunc natus Ezechias: quod eiſdem repetitis vocibus
capite ſequenti exponit Eſaias. Acceſſi, inquit, ad pro-
phetiſſam illam, quæ conceperat, et pepererat filium:

in cuius pueritia direptio facta eſt, Damaſci et Sa-

marieæ. Sed quare dixit, Butyrum et mel comedet,
ad ſciendum reprobare malum et eligere bonum?
Hoc ibidem exponit propheta dicens eos butyrum
et mel comeſturos, etiam in penuria pecorum, et
deſtructis aluearibus. Tantam poſt has hoſtium mi-
ſeras ruinas, dabit mox Deus vbertatem, vt et
pueri butyrum et mel comedentes, videant bonita-
tem Dei, ac diſcant eligere bonum, et reprobare

malum. Quod Ezechias tunc puer cognoſcet. Eſt
enim cibus ille puerorum, ideo puero ibi tribui-

tur. Ac etiam fertilitatem arguit, ob quam tam
ſubito datam erat maxime laudandus Deus. In
qua re præſtringitur et ipſe Achaz, qui malum ele-
gerat, et reprobauerat bonum, non cogitans magna
Dei beneſicia, quod tam cito butyrum et mel ab-
undent, poſt deſtructa ab hoſte pecora et alue
aria. Simile vbertatis mox futuræ ſignum datur.-
Efa. 37. Addit etiam propheta aliam ſigni o-
e. 4. ſten

Nonus
locus.

72 D E TRINITATE

ſtenſtonem. Quia antequam ſciat puer reprobare ma-
lum et eligere bonum, terra horum duorum regum,

Reſin et pechah, quam tu Achaz deteſtaris, relinque-
tur ab eis. Nam ambo ipſi occidentur, antequam puer

hic ad adultam ſcientiæ boni et mali ætatem perue-
niat. Quod et paulo poſt factum eſt, 4. reg. 15. et
16. Hoc ergo tu Achaz accipe ſignum, quod Deus
filio tuo regnum hoc fit ſeruaturus. Nam ecce puella
virgo miraculoſfe concipiens et pariens fikhium, quem

tu mater iuſte vocas Immanuel: per quem Deus in

populo miracula faciet, et populum ſeruabit. Qui ex

fertilitate, quam Deus tam cito dabit, etiam puer, cog-
noſcet viam Dei bonam, et reprobabit malam. Imo ali-
ud. Quia antequam eo puer perueniat, deſtruentur hi

duo reges, quos tu formidas. Hæc ad literam ita ſunt

omnia impleta, atque ita exponenda. Non funt negli-

gendi veteris hiſtoriæ ſenſus per quos myſteria Chriſti
maxime illuſtrantur. Ihle enim ſolus eſt, quem vere vir-
géô concepit et peperit. Ile ſolus eſt verus Ezechias,
verus Immanuel, Deus fortis, pater æternitatis, prin-
ceps pacis.

Nonus eſt nunc exponendus locus, qui ſeribitur Ioꝛon.
3. Nemo aſcendit in cælum, niſi qui defcendit de cælo
filius hominis qui eſt in cælo. Res miranda, quod Chri-

ſtus in terris exiſtens, diceretur in cælo eſſe et in cælum

iam aſcendiſſe, et deſcendiſſe. Sed Chriſtum e cælo de- 3

ſcendiſſe, diximus vtcunque libro ſuperiore, et iterum

latius oſtendemus. Nam verbum cæleſte factum in ter-

ris caro, efficit ſubſtantiam carnis, vt dicatur caro ipſa

de cælo eſſe: cum habeat earo illa in ſe ſubſtantiam ve-

re diuinam de cælo. Chriſtum vero in cælum iam aſcen-
diſſe, ita oſtendo. Nam ex verbi incarnatione ſequitur

hominis aſcenſus ad Deum. Verbum de eælo in terram
deſcendens, iterum terram euehit in cælum, nos om-

nes cæleſtes faciens. Chriſtum dicimus iam ad ſinum
. 1 . 4 . .
patris aſcendiſſe, et fuiſſe tunc ei cælum lucem inae-
ceſſam

ceſſam,
tunc er.
cælum:
triarche
dixit, N
elſemus
ſupernis
i cele
ctiame
Ceſcene
Celcencd
Cunn er
füperna
Ino ici
dit, ee
dentem
guntur
dunt, v
Nati de
Sec ſoln
Omnem
Deei⸗
Chriſto
Ceitatis
do eſt
Varia
Dlen,
Etiam e
eſt in

ſina pl
runt,
I0 (.

Dhetx.
et caro

L I B ER I. 73

probete n ceſſam, quam pater inhabitat. Ille vere in cælo iam
Drum ren tunc erat, qui cælum ad nos adtulerat. IUlle ſolus tunc
is, kelmmn cælum aſcenderat. Nec anima Abrahæ, nec animæ pa-
Ntequun triarcharum erant tunc ad cæleſtia receptæ. Ideo vere
taten hn dixit, Nemo. Solus ille erat in cælo cum nos non dum

. teg. 1 eſſemus deſuper nati, vt ibi ait. Quando autem nos e
dh fupernis naſcimur, dicimur tunc in cælum aſcendere, fa-
mecce ani cti cæleſtes homines, in cælis conuerſantes. Dicimur
fllium, g etiam e cælo deſcendere, e cælis nati, et ſpiritu e cælis
guem Dens deſcendente nobis dato, in cælis nati, et ſpiritu e cælis
ruabit, (iit deſcendente nobis dato, in cælum nos euehente. Di- D
jam ppen,o ctum ergo Chriſti, ei ſoli tune conueniens et nobis poſt
alam. m ſupernam regenerationem, femper verum eſt: quod ne-
deſttitam mO dicitur in cælum aſcendiſſe, niſi qui e cælo deſcen-
literamink dit, e cælo natus, et per ſpiritum ſanctum e cælo deſcen-
on ün dentem in cælum euectus. Ita per Chriſtum coniun-
nyſterin n guntur cæleſtia terreſtribus et cæleſtia ad nos deſcen-
guemn welel dunt, vt terram in cælum euehant. Sancti ergo de cælo
erus Yechi nati de cælo deſcenderunt, non ſolum Chriſtus ipſe.
ernitntis Sed ſolus ipſe dſcendit per naturalem generationem, et
omnem deitatis plenitudinem. .
ſerdinrle Decimus erit Pauli locus ad Coloſſenſes dicentis, in Peeitnus
enitckl Chriſto inhabitare omnem legis plenitudinem et omnem *cus⸗
1 ien deitatis plenitudinem corporaliter. Legis tota plenitu-
“ do eſt in Chriſto. Nam legis vmbræ figurabant
mecent varia myſteria, quæ omnia ſunt in hoc corpore im-
e etinn pleta, realiter et corporaliter impleta. Plenitudo
ts etiam deitatis, ſimul cum plenitudine legis, plene
fiam N6 eſt in Chriſto, et corporaliter corporali modo viſi-
den peijlis, et tangibilis. Corpus ipſum Chriſti eſt ipfiſ-
ſae ſima plenitudo, in quo omnia complentur, eoncur-
um innn runt, recapitulantur et reconciliantur, Deus et ho-
inelet⸗ mo, cælum et terra, Iudæi et gentes, circunciſio
Alinne et præputium, regnum et ſacerdotium, lex et pro-
um, ne phetæ. Corpus ipſum Chriſti et corpus deitatis,

n 1 et caro eius diuina, caro Dei, ſanguis Dei, Ca-

ucen le e. 5. ro ipſa
c

74 D E TRINITATE

ro ipſa Chriſti eſt cæleſtis de fubſtantia Dei genita.
Talis qualis erat in ſepulcro, habebat formam fub-

ſtantialem de ſubſtantia lucis Dei et elementa ſuperi-

ora de ſubſtantia verbi Dei, vt dicemus poſtea. In
ea carne dicitur Deitas corporaliter, quod in vmbra,
legis non contingebat, vt apte corpus opponatur vm-
bræ. Ex eo autem quod Paulus ait inhabitare
oſtenditur, quid ſit in eo diuinitas. Diuinitatem rab-
bini vocant —☚ eet ſfechina a verbo 1oO ſachan,
quod inhabitare ſignificat. Ergo diuinitas Chriſti eſt
inhabitatio Dei. Non eſt in Chriſto portio aliqua
Dei ſed tota Dei plenitudo, tota verbi et ſpiritus
plenitudo. Ab eodem inhabitationis Dei vocabulo ta-
bernaculum, in quo habitabat Deus, in lege diceba-
tur 12 νt miſchan habitatio Dei. Habitatio Dei eſt
quod ait Paulus, Deus erat in Chriſto mundum re-
concilians ſibi. 2. Cor. 5. Diuinitas Chriſti eſt Deus

—

in Chriſto, vt in eius figura erat diuinitas in taber-

naculo. Ad eius diuinitatis rationem et legis conſi-

derationem, ſe Paulus accommodans, nos manifeſte
docet, èam tabernaculi et angelorum ibi viſorum di-
uinitatem, fuiſſe vmbram eius veritatis, quæ eſt in
corpore Chriſti. Ea ſunt inquit, vmbra futurorum,
corpus autem Chriſti. Ibi erat figurata diuinitas,
ſine vero corpore, hic eſt vere corpus diuinitatis.
Vera diuinitas per illas vmbras figurata, eſt in Chri-
ſto corporaliter, in corpore ipſo, et carne ipſa Chri-
ſti. In Chriſto eſt tota patris et Angelorum deitas.
Tota Dei plenitudo, totus Deus pater, cum vniuer-
ſa ſuarum proprietatem, totius ſuæ ſubſtantiæ, po-
tentiæ et deitatis plenitudine, et ſplendore, plene habi-
tat in hoc corpore. Tota Dei hypoſtaſis, natura et eſſen-
tia, tota Dei viſio, adoratio, et cultus, quicquid habet
Deus, Chriſto ineſt ſubſtantialiter, et corporaliter, vt ſit
vVere Chriſtus Deo patri õ vere conſubſtanti-
alis. In ipſo Chriſto ſolo ſubſiſtit et videtur Deus.
Non eſt alia facies, nec perſona, nec hypoſtaſis Dei, ni-

ſi ipſe

ſi ipſe.
nantur e
ſeriptur⸗
Chriſti e
Patris, v
ſeant, ac
1s, ſec e
ſtum fact
ſtum fact
funt in ſi
Videntur,.
Vodee
loan. 14
turann i
modum
ſcribit
lib. 6.
Athanaß
imagines
denda re
interpret
Capite
et ego i
kus eſt
in eo,
et tin
tituglite

quocd 1
Gibolu
Vt Den
ionun

1 L I B E R II. 7

◻1

Dei en ſi ipſe. Splendorem faciei eius, a quo cæli ipſi illumi-
formam nantur et in futuro ſeculo illuminabantur, paſſim docent
menta ſc fſcripturæ. Lux ipſa, qua Deus lux eſt, in ſola facie Ieſu
s poſan! Chriſti conſpicitur. Tota adeo eſt in eo deitas et gloria
uodin u patris, vt angeli hoc admirentur et ab eo ipſi futura di-
Oppomursm ſcant, ac in eo videant. Non ſolum eſt ſibi præſens De-
iit intir us, ſed eſt ei data tota Dei potentia. Omnia per Chri-
ninitmenn ſtum facta ſunt in ſpiritu et virtute. Omnia per Chri-
) ſo ſicn ſtum facta ſunt in perſona. Omnia per Chriſtum facta
itas Chidt fſunt in fubſtantia. Omnia per Chriſtum, et in Chriſto
portio 1 videntur, et eſſentialiter conſiſtunt.
erbi et ſin Vndecimus locus, Pater in me eſt et ego in Patre. Vndeci-
ei voeinni Loan. 14. Ait Hilarius initio libri tertii de trinit. na-mus lo-

n kge dan turam intelligenti? humanæ non capere per quem““
bittio hs modum tres illæ res ſint ſingulæ in ſingulis. Sub-
0 mundurn? ſcribit Auguſtinus lib. de fide ad petrum, et in fine

Ditti aA lib. 6. de trinit. addens res illas eſſe totas in totis.
Athanaſius lib. 3. de ſpiritu ſancto, per inuiſibiles
imagines ludit, res illas efſe omnes in omnibus. Stu-
penda res eſt quod ſe alienari permittant, et Chriſti

nitas in ti
et legis

nos nm Pelid .
T interpretationem facilem no reſpiciant. Nam eodem
bi viſotun
, e 4 capite loquitur Chriſtus ad Apoſtolos, Pater in me,
ra fur nut et ego in vobis: ego in patre, et vos in me. Chri-
br
rrt ii ſtus eſt in patre, ei fſübſtantialiter inſitus. Pater eſt
Uratt
“ ciutis in eo, quemadmodum dicitur, Deus erat in Chriſto:
pus Cloln.
5 , An et quia erat in eo omnis deitas, corporaliter et ſpi-

na ritualiter. Deus erat in Chriſto mundum reconcilians
n ſibi. 2. Cor. 5. Ita Petrus docet, Deum fuiſſe cum ipſo.
elonm Acto. 10. Opera quæ hic homo faciebat, faciebat pa-
„(N ne ter in eo. Pater in me manens, ipſe facit opera. Hinc
hnte. ait Chriſtus, ſe facere quod videbat patrem facientem.

6
te, 1 Sicut artifez mann facit quod videt intus animam
vnn facientem, ita et Chriſtus. Iudæos item ait, facere
niequil quod videbant diabolum in ipfſis facientem: quia
orlten diabolus erat in ipſis agens et malorum ideam pingens,

HW
cnlne vt Deus in Chriſto bonorum. Ridicule locum hunc

idetur ) 4 actionum patris in Chriſto exponit Auguſtinus in Ioan.
ſtalis N trac.
1

76 D E TRINIT AT EF

trac. 198. 19. 20. et initio lib. 2. de trin. per
triplicem diſtinctionem ſophiſticam, ne dicatur pater

in homine. Solum filium eſſe in homine illi volunt,
non patrem nec ſpiritum ſanctum, ne ſit fubſtantia-
rum confuſio. Quis niſi a dæmonio illuſus negaret,
ſpiritum ſanctum eſſe fubſtantialiter in homine Chri-
ſto? Patrem item eſſe in homine, ipſi negant, quaſi
hoc ſit patripaſſianum. Quæ ſunt ſomnia ridicula
cum fuis idiomatibus. Ego non dico eum qui erat
in filio, paſſum, ſed filium paſſum. Vt propria paſ-
ſio carnis eſt naſci, ita propria paſſio carnis eſt fla-
gellari, crucifigi, mori, et reſurgere. Nec ad res
incorporeas hæc pertinent. Anima non dicitur mori,
quando homo moritur, nec angelus in homine ſitus,
nec res alia incorporea. Ridicula eſt mors illius
inuiſibilis rei, quæ nullum mortis cruciatum poteſt
ſentire. Ego nunquam concedam aliquid vere mori,
quod mortis dolores non patitur. Fanaticorum ho-
minum, et a dæmonibus illuſorum, funt mortes
aliæ, quæ ſcripturis nunquam fuerunt notæ, quaſi
ſpiritus ſanctus ita in homine alio poſſit mori. Lu-
deret plane Deus in illius inviſibilis rei morte, quæ

vere mors non eſt, mundi redemptionem ponens.

Præſtigioſa eſt ſophiſtarum redemtio, ſicut eis præ-

ſtigiola eſt mors illius inuiſibilis rei, in qua ſuæ

ſalutis fundamentum ponunt. Pilius Dei ita eſt
eis mortuus, ſicut angelos in aſfinina pelle mori

dicunt. Aliud in ſophiſtis eſt manifeſtum præſtigium,

vt etiam hominis Chriſti paſſiones apud eos non veræ
fuerint. Nam Auguſtinus in pfal. 21. Hieronymus
in Matth. cap. 26. et Hilarius in pſal. 68. Chriſtum
hominem nec triſtatum dicunt, nec mortem vnquam

timuiſſe. Imo nullum ex vulneribus aut morte ip-

ſa cruciatum, aut dolorem ſenſiſſe, affirmat Hila-
rius lib. 10. de trinit. Non magis, inquit, in
Paſſione doluit caro Chriſti, quam ſi gladio ignem
aut aquam vulneres. Simili ſtoliditate lib. 9. de
trinit.

tiinit.
minor
ſum.
gui di⸗
nec ho
Ex Al
ritate e
minen.
lis ce⸗
Uetur,
ſtus in
ſicut d
tem ve
Kver

licerr

cit de
ſequit
Duu
eg ſi
Gicat

is d

Gur 4
ſentia
demus
anime
Kus a
Ohe
Datern
Prece
ritus
ſola

, L I B. E R HI. 77

trin. N trinit. fatetur, patrem eſſe maiorem, et negat filium eſſe
icatur an minorem: eumque ait non magis pati, quam patrem ip-
illi voln ſum. Auguſtinus in ſermone de fide, anathematizat eos,
t füblten qui dicunt aut credunt, filium Dei eſſe mortuum. Imo
lfüs nexnt, nec hominem ipſum eſſe mortuum, credit Lombardus
ommine i ex Auguſtino. Nam lib. 3. ſent. diſt. 22. eius autho-
negant, dl ritate concedit, Chriſtum triduo illo ſepulchri fuiſſe ho-
Wmnis ridien minem. Si autem vere erat homo, vere viuebat homo.
eum gbi en Quis cum laruis his certare ſuſtineat? Hac ratione mo-
Pptopring uetur, quod dicitur Chriſtus fuiſſe in ſepulcro, et Chri-
darnis el 5 ſtus in inferno. At illa dici poſſunt per ſynecdochen,
Nee ſicut dicimus, ſanctum betrum eſſe in Paradiſo. Si au-
Cicitun mi tem vere mortuus eſt homo, neceſſario deſiit eſſe homo.
Ponine i Si vere mortuus eſt filius, vere deſiit eſſe tunc filius,
1 mors ͤü licet remanerent ea, quæ erant filii. Nam vera mors du-
cintun Ne cit de eſſe ad non eſſe. Si vere deſiit eſſe filius, iam
id vere ſequitur, quod deitas illa per ie non erat vere filius.
icolun Duodecimus locus, Antequam Abraham naſceretur, Duode-
lint woe⸗ ego ſum. Eſſentialem quandam eſſendi rationem in- ſoem,
Note, dicat oratio illa, Ego ſum. Eſſentiam corporis hu-
t Mon. „ ius dat ſubſtantialis forma verbi, ſicut forma eſt
mort, quæ dat eſſe rei: et hæc ab initio eſt. Imo in eſ-

ſentia elementari eſt Chriſtus iam ab initio, vt oſten-
demus, et in eſſentia animæ. Eflentia corporis et
animæ Chriſti, eſt verbi et ſpiritus deitas. Chri-

nem Nh

jelt eis

ſtus ab initio eſt, tam ratione corporis, quam rati-
lein one animæ. Caro Chriſti habet initium eſſendi, a
dale paterna verbi prolatione. Et Chriſtus in ſpiritu Dei
n reig præceſſit omnia tempora. Ille idem, qui erat ſpi-
eon ritus Elohim, eſt nunc ſpiritus Chriſti. Qua
eet ſola ſpiritus ratione, habens ſpiritum immundum,
66. Genn dicere poſſet, ego ibi eram, videbam, facie-
tenn Wle bam: quaſi non homine, ſed ſpiritu ipſo loquente.
ut nane Per quem modum Simon magus malo ſpiritu im-
Krmn butus, ſtantem ſe vocari faciebat, et ſe ab ini-
ingnn⸗ tio ſtantem eſſe dicebat, inſtar perſonæ Chriſti.
ladio Ab apoſtolis hæc audierat, et hac via veritatem
Ib. 9 . Chriſti

“D

78 D E T KINIITAT F-
Chriſti emulando, eam impugnabat, vt illi non cre- ſtn l
dentes, nec Chriſto crederent. Hoc vnum obſerua, me et⸗
quod Simon magus, primus omnium poſt euangelium ſed in
hæreſiarcha, et inſignis aduerſarius nunquam per tri- cus lo
nitariorum media fidem impugnauit, quia nullus eo noe n
ſeculo talia figmenta nouerat. Quæſtio ſolum erat tenim
de Chriſti perſona viſibili, quæ ſpiritum æternum Acepin
præ ſe ferebat. Vere eſt æternus Chriſti ſpiritus, Id:
et eſt ille ſpiritus, qui ab initio vitam in Adam ſpi- tettid i
rauit. De hoc æterno Chriſti ſpiritu loquitur apo- an,
ſtolus, Heb. 9. qui per ſpiritum æternum ſe ipſum Utenin
obtulit. Recte ergo dixit Chriſtus, antequam Abra- lie biei
ham naſceretur, ego ſum. Ego ſum illud Dei ver- tea
bum æternum, quod ante Abraham prolatum, ab ipſo ſeeunch
Abraham eſt auditum et viſum. Verbo viſibili ante ſed N
Abraham, et ante Adam prolato, Chriſtus ab æterno lanati
egreditur ex ore Dei. Mich. . Nec ſolum adici- IIls,
mus, Chriſtum egredi ex Deo, ſed eſſe in Deo. Ego Ulüi ve
ſum in fubſtantia verbi exiſtens. Meum efſſe ab æter- liipſin
no eſt, prolatione verbi ab æterno patre in æternitate Hebree
facta. Ego eſſentialiter tunc eram, qui aliis rebus ellexen
eſffentiam tribuebam. Hic quem videmus eſt ab ini- 1e eg
tio. I. Ioan. 2. Ipſe eſt ante omnia, et omnia per Neratio
ipſum ſunt, Coloſ. I. Filius hic æternaliter ex Deo, Cetur
temporaliter ex homine naſcitur. Hanc ſimilitudi- generat
nem accipe. Si potentia mihi daretur, vt per oris flins e
flatum in muliere filium generarem: tunc ſi emiſſo Lenera
flatu ego recederem, dicere mulieri poſſem, Filium InOdo
genui, filium in te relinquo, qui veniente temporis Aet
plenitudine factus homo ex te naſcetur. Flatus hic et detr
non eſt realis filius, ſed ratione ſeminalis virtutis- Uifcat
genitum tunc filium dicimus. Ita in Deo, non in cir
fuit inter res illas generatio inuiſibilis filii, ſed trant
verbi prolatione eſt facta generatio poſt apparen: (i
tis carnis, quæ eſt filius Dei benedicti. len f
Decituus Ex his intelligitur, quod Ioan. I. ait præcurſor bapti- fun
locus. . ſta l pe
.

LI BER II. 79

li nog ſta, Qui poſt me venit, ante me factus eſt, quia prior
um oben me erat. Ad hunc modum noſtri interpretes vertunt,
t euangelt ſed inepte. Nam poſt verbum factus eſt, decet pun-

lnam ert étus locari, vt ſit & principium ſequentis orationis,
Uia unodsgs hoc modo. Qui poſt me venit, ante me factus eſt.
0 ſolmn g. Etenim prior me erat, et de plenitudine eius omnes
um crm accepimus. Seorſim ita repetit ibi Ioannes dictum
Niti hiin illud: Qui poſt me venit, ante me factus eſt. Et
InAums tertio idem dictum repetens ait, H ic eſt, de quo dice-
oqinn bam, Poſt me veniet vir, qui ante me factus eſt.
uun ſe ii Etenim prior me erat, et ego neſciebam eum. Vir
teglin An hic dicitur olim factus. Nota diétum olim factus ſeu

Und Deie antea factus. Quid ad hoc dicent ſophiſtæ? Nam
Etum, Ai ſecundam illam rem eſſe factam ipſi non concedunt,
o rilkii ſed Arriani hoc concedebant. Longe ante Arrianos
Ignatius, Irenæus, Tertullianus, Clemens Alexandri-

e nus, Aſterius Thyenſis, Dionyſius Alexandrinus, et
“ alii veteres, manifeſte dixerunt, filium eſſe factum.
ele ne Idipſum apoſtolus docet cum alibi, tum in epiſtola ad
ein Eten Hebræos, cuius mentem nec Arrius, nec Athanaſius in-
6 i n tellexerunt vnquam. Ab illis omnibus hoc vnum roga-
eö re ego voluiſſem. An hæc hominis huius ex Deo ge-
nockn neratio videatur eis diuina? Si diuina, hic homo di-
neah cetur vnicus filius Dei. Si Ieſus hic Nazarenus ea

generatione genitus eſt, ille qui genitus et natus eſt,
ne Emin filius eſt. IIunc vides eſſe illum Melchiſedech, cuius
n generatio erat hominibus ignota. Ex generationis
neſes modo cognoſcitur hic filius.
len, Ni Aeternum diximus eſſe Chriſti ſpiritum, de quo Decimus
ente e,, et Petrus loquitur cap. 3. epiſtolæ prioris. Vi- bcur,
D uiſicatus ſpiritu, in quo et ſpiritibus, qui erant

is uin „in carcere, abiens prædicauit, qui inobedientes fu-
Deo, 4 erant tempore Noé. Quem locum hic exponam
lis li,.‚ quia miro modo ad myſteriorum Chriſti cognitio-
oft Ahnu nem facit. De carcere loquens Petrus, dictum

ſuum refert ad tempus illud, quo ſunt gignates dilu-
arſri uio perditi, vna cum malis angelis in abyſſi carcerem
præcipi

80 D E TRINITATE

præcipitati, et in hoc ipſo myſterium aliud Chriſti ad
infernos carceres deſcendentis, commiſcet, ac incar-
cerationis angelorum cauſam indicat. Gigantum hi-
ſtoriam in inferni ſermone, vt inſignem adducit, quia
nunquam legitur turba talis hominum et angelorum
in carcerem inferni deturbata. Ob ſimilitudinem item
quia non credentibus tunc prædicationi cum ædifi-
cabatur arca, ſunt nunc ſimiles non credêntes, cum
per prædicationem et baptiſmum ædificatur eccleſia.
Oſtendit Petrus, Chriſtum per ſpiritum æternum fuiſſe
iam olim ſeruatorem credentium per aquam, ſicut nunc
per baptiſmum. Vêrba quædam eius ſumpta ſunt ex
pial. 89. iuxta translationem feptuaginta interpretum,
quæ ſola tunc græce erat in vſu, etiam ipfſis apoſto-
lis græce ſcribentibus. In eo pſalmo ad tempus dilu-
uii fit aliqua relatio. Angelos aiunt Petrus et Iu-

das. Toannes in Apocalypſi angelis tribuit illum
abyſſi carcerem, ac etiam Lucas in euangelio. Sep-

tuaginta interpretes gene. 6. angelos dixerunt, quod
et ex antiquitatibus Iudaicis refert Ioſephus. An-
geli erant filii Elohim, impoſtores ſpiritus, qui hu-
mano generi angelicam vitam comminiſcentes, orbi
impoſuerunt. Angeli ipfſi videntes mulierum pulcritu-
dinem eo medio homines ad libidinem potentius ſti-
mularunt, ſe homines eſſe fingentes, et in magnorum
hominum corpora ſe intrudentes. Ob quam cauſam
ait Iudas, angelos illos reliquiſſe originem ſuam, ſeu a
naturali origine degeneraſſe, inuida hominum æmulati-
one generare volentes. Sunt enim demonum affectus

maxime deprauati, et miris artibus homines faſcinant.
Hinc dicitur Henoch translatus, ne faſcinatio illa an-

gelorum immutaret intellectum eius, Sapien. 4. Nam
ipſe FHlenoch legatione ad angelos fungebatur, vt ait
Irenæus, in angelos loquebatur, et eis prædicabat, ſicut
Paulus notam facit angelis prædicationem, quam ipſi an-
tea neſciebant, Epheſ. 3. Henoch ipſe cum malis di-

ſceptabat, pœnitentiam prædicando, Eccleſ 44. et in
epiſtola

l

epiſtol
terimen
illam
illi fae
Lccipien

Berolus

ſes inc
terranmn
mntiqui
Muni il
Monibun
umto ſp
Dora ſn
Wittens
rum a
TUs is
Tagra
tremor
gelos
ari 20
lis p
lob. 26
Cigante
Huldi an
Minibu

lis ho

i d
Livantn
icio 4
eNponn
nafebe
Mredlie
Urunſini
l0, itn

Mlit,

Chriſt

, Nn
gantum .

anei, Un
t angeloru
Udinem ier
i cum eik
lentes, en
tur eechel⸗
ternun fi
m, fennmn
mpta iune
interpren
ipls dl⸗
tennpib d⸗
Petnus etl
ttibrit i

gelio⸗

Yerunt, G

eplus. 4
tls, git
bentes,
run plinn
Potenfiß .
in mugnii

Cam cH
n fum⸗

ü eniz,

ohum S

nes kein
gatio ie
bien. 4.N 1
batut, N
cicabini⸗
Jumii⸗
um Mals*

el 4˙ 4
ept

1

X. I B E R. II. 8 1

epiſtola Iude?. Ob quam rem cum tyranni eum in-

terimere vellent, tranſtulit illum Deus, ne violentam
illam mortem videret, Heb. II. Mulieres communes
illi faciebant, ex omnibus, quas volebant, ſibi vxores
accipiendo. Ob illicitum coitum eos punitos refert
Beroſus, non ob iuſtum matrimonium, quod et Mo-

ſes indicat. Luxuria, tyrannide, rapina et iniquitate

terram illi repleuerunt. Ob magnitudinem corporum
antiqui Hebræi eos vocarunt demonia magna. Com-
muni illa voce Elohim eſt eis ſermo de angelis, dæ-
monibus, et inſignibus hominibus. In hos omnes
tanto ſpirituum faeinore obuolutos iuit Chriſtus, cor-
pora ſimul et ſpiritus ipſos ibi carceratos in abyſſum
mittens. Hinc dicitur eſſe Satanæ carcer in aqua-
rum abyſſo, Lucæ 8. apoc. 20. et 2. Pet. 2. Tarta-
rus is locus proprie dicitur, ααρταοιο, a verbo
raτruορν „ quod ibi ſit rigor, et frigidus ab aquis

tremor. Merito ergo aiunt Petrus et Iudas, eſſe an-

gelos illos in tartarum deturbatos, ibique ligatos ſer-
uari ad finale iudicium. Hinc dicuntur gigantes ſub
aquis premi, tremere, et dæmones inhabitantes eos.
Iob. 26. prouer. 9. et Eſa. I 4. Pulcher eſt locus Iob.
Gigantes præmuntur fub aquis, et qui inhabitant eos:
nudi ante Deum funt in inferno. In abyſſum cum ho-
minibus ſunt merito deturbati deæmones, qui perditi-

onis hominum fuerunt caufſa, inſtar ſerpentis ab ini-

tio ob id maledicti. In eo carcere etiam nunc cum
gigantum animis, aliquo modo ditinentur, in finali iu-
dicio acrius igne puniendi. Iam verba Petri facilius
exponuntur. Spiritus Chriſti ſpiritibus illis carceratis.
rrogsvbs, profectus, cum ad eos iuiſſet, proclamauit,
prædicauit. Sicut Deus egreſſus eſt in Aegyptum iuit,
tranſiuit, et ita profectus primogenitôs interfecit, exo.
12. ita tempore Noë iuit, et ita profectus ſpiritibus
illis proclamauit. Per ipſius Noë præconium, fo-
re eis horribile iudicium, ſpiritus- Chriſti procla-

mauit, ſicut per Henoch pœnitentiam eis prædicaue-
7. rat. At

82 D E TRIXNITATE

rat. At illi inobedientes fuerunt, vt ait Petrus. Sopiti
gigantum fpiritus, et impoſtores angeli, præconis vo-
cem audire contempſerunt. Quod verſio noſtra ha-
bet prædicauit, græce eſt Sancvksn, quod præconizare
ſignificat, ſeu proclamare, et ad tempus Noë bene re-
fertur, Qua ratione idem Petrus eandem dictionem
et ſenſum ſeruans, epiſtola ſequenti vocat ipſum Noë
νιας, preconem, caduceatorem, bellum indicen-
tem. Chriſtus ergo ſpiritu ſuo æterno in ſpiritus illos
profectus ſententiam per Noë proclamauit. Quod
carcerem nos diximus, græce eſt ObXαν, id eſt, cu-
ſtodia, obſeruatio, detentio. Sicut dicitur Babylon
OvXW, cuſtodia omnis ſpiritus immundi, apoc. 18.
ita impiorum corpora erant cuſtodia ſpirituum malo-
rum, qui eos inhabitabant, vt ait Iob. Spiritus illi
mali in hominum corporibus detenti, in abyſſi deten-
tionem fortiorem ſunt miſſi, in qua detenti erant, de-
ſcendente poſt paſſionem ad inferos Chriſto. Qui etiam
ibi eis prædicauit. Ea omnia Petrus docet, ancipiti
ſermone vtrunque ſenſum comprehendens. Verba
eius indefinite prolata, ita ſonant, Mortificatus carne,
viuificatus ſpiritu, in quo et ipſis in carcere ſpiritibus
profectus proclamauit, qui inobedientes fuerant ali-
quando, quando ſemel expectata eſt Dei lenitas in die-
bus Noë, cum parabatur arca. Non ſolum ergo eiuſ-

modi ſpiritibus olim per Henoch et Noë prædicauit

ſpiritus Chriſti, ſed et poſtea ad inferos deſcendens,
eis ipſemet prædicauit, futurum aliud denuncians
iudicium. Hinc ipfemet Petrus capite ſequenti ait, eſſe
mortuis prœædicatum a Chriſto euangelium. Fuit euan-
gelium aduentus et reſurrectionis Chriſti ipfi inferno
manifeſtatum, cum eo deſcendens Chriſtus reſurrexit,
pleroſque ſecum educens et reliquis denuncians, aliud
fore iudicium. Non ſolum vero temporibus Noèë,

ſed et aliorum ſeculis, per prophetas ſemper age-

bat ſpiritus Chriſti, vt cap. I. ait idem Petrus.
Hæc eſt maxima gloria Ohriſti. Omnes Dei actio-
nes

nes, Ia
ſti: qia
antiquo
Et perſo⸗
Vere ibi
tos eſt ha
iglos voe⸗
hus opp
Cördis, e
eſt gueſti
11 Cbleqnn
Piritus n
Ciptinas
Ppugnandr
ribus e
ſpiritus
Epheſ.
lens Dei
Henoch
lit, tqn
leeptabi
Ficerur
Uiug neu
el? Re
6 origin
Deccatuma
Poninis
Eileeptati
hiritns
105 eni⸗
tlit. (
ite vell
DMrobam
donen,
teit.
Mllieni⸗

etrus. N
Drec
10 noſtn!
Preconin
ria de

. itin
ahjl ie
enti erm
ſto. Cie
Cocet d
dens. N

tifteatus

cere hii
es fueran!
enimbin
lun een
ot grri⸗
88 lelan
1 ian,
Aentii⸗
n. Nii
i inn in
lus reim
uncimms, ¹
oribis N
ſemper!
igen
Dei

L. I B E R II. . 93

nes, quas olim legimus, erant actiones ipſius Chri-
ſti: quia ipſe ſolus erat exhibitio diuina. Ipſe eſt ab
antiquo rex, operans falutes in medio terræ pfal. 73.
Et perſona Chriſti et ſpiritus ipſe Chriſti æternus
vere ibi agebat. Circa alios vero malignos ſpiri-

tus eſt hoc quoque non omittendum, quod ſpiritus

ipſos vocans Petrus notat cogitationes a malis ſpiri-

tibus oppreſſas. Vidit Deus quod omnis cogitatio

cordis eſſet ad malum intenta. Paulus quoque dum
eſt quæſtio de captiuandis cogitationibus hominum
ad obſequium fidei Chriſti, ait eſſe pugnam aduerſus
ſpiritus nequam. Epheſ. 6. quia illi mentes tenent
captiuas 2. Timoth. 2. Hac pugna eſt nobis nunc
pugnandum contra angelos nequam. A malignis ſpi-
ritibus erant illi contumaces facti. Nam malignus
ſpiritus eſt, ſpiritus agens in filiis contumacibus.
Epheſ. 2. Cum eiuſmodi eontumacibus ſpiritibus no-
lens Deus totiens diſceptare, eis pœnitentiam per
Henoch prædicando, excidium per Noë proclama-
uit, atque intulit. Hac ratione dixit Deus, Non
diſceptabit perpetuo ſpiritus meus in homine genes. 6.
Videtur tamen contrarietas, quod dicat Deus, ſpi-
ritus meus in homine, ſi a malis ſpiritibus erant ob-
ſeſſi? Reſpondeo, Spiritum Dei eſſe homini inſitum
ab origine, Geneſ. 2. Eum ſerpens carni intruſus,
peccatumque noſtrum, paſſim impedit, ne menti
hominis dominetur. Super quo frequens eſt intus

diſceptatio. Nam contra mali ſpiritus ſtimulos,

ſpiritus Dei aliquando, vel ad momenta quædam
nos euigilat, monet, et in libertate conſti-
tuit. Cum autem nos videt illi nequaquam obau-
dire velle, tunc in interitum nos tradit, aut re-
probam mentem, ad maiorem gloriæ ſuæ manifeſta-
tionem, vt Pharaonem, et Chananæos indurando
fecit. Spiritibus itaque hominum obſeſſis, et
malignis ſpiritibus in corporum cuſtodia excu-
f. 2. banti

4 D E TRIN IT ATE

bantibus, eſt ibi ad abyſſum vſque proclamatum. In
ſpiritus erat iudicium et corporibus intactis ſpiritus
ſuffocatione præmebantur, et ſpiritus nequam eis in-
truſi in ipſamet abyſſo ligati retinebantur. Petrus an-
gelicos illos ſpiritus ait eſſe catenis noctis in aqua-
rum tartarum præcipitatos. Hoc comprobat vox
ObXαα, qu& nocturnam cuſtodiam proprie fignifi-
cat: in quo ſignificatu ſæpiſſime in ſacris literis poni-
tur, etiam in euangeliis, vt Lucæ 2. 12. et Matth.
24. Innuitur ergo, nocturno tempore cæpiſſe cata-
chyſmum aut eos noctu poſtea, ſeu tenebroſo tempore
ſubmerſos. Ad huius ſimilitudinem, vt fur in nocte,
futurum eſt nocturno tempore finale ludicium, Matth.
24. Lucæ 17. I. Theſ. S. et 2. Pet. 3. Nocturni
quoque temporis meminit citatus pfal. 89. Oεροναπι
cuſtodiam noctis, et carcerem animæ ibi nominans.
Animæ ſenſus tunc per ſomnum videntur magis car-
cerati. In noctis ſilentio Aegyptiorum primogeniti
funt interfecti, vbi et OXαρε pro nocturna cuſtodia
ſumitur. Exo. 12. et plenius Sapien. 17. vbi verba
ſimilia de cuſtodia carceris ſine ferro, et catenis te-
nebrarum. Noctu in ebrietate ſunt interfecti Babylo-
nici proceres cum rege Belſazar, Eſa. 2 I. Iere. 51.
et Dan. 5. Babylonici illi proceres perpetuum cum
gigantibus ſomnum dormierunt, nunquam euigilandi,
Eſa. 26. ſicut noſtræ Babylonis gigantes perpetuum
ſomnum nunc dormiunt. In reprobam mentem ita
ſunt dati, vt nolit Deus a ſomno eos excitari, ſed in
füa ebrietate, et ſcortatione perire. In ſpiritus ergo
ita male oppreſſos, ob ſomnum, et nocturno tempore
carceratos, bene cohæret lata ſententia. .
Diſcamus ex hic omnibus, verendam illam

Noë ſeculo in ſpiritus latam ſententiam, non abs

re a Chriſto nobis denuo formidabilem fieri. Nam

vere dixeris, Deum in faſcinatos ſpiritus noſtros

ſententiam tuliſſe, cum ſit in noſtra Babylone
dæmonum cuſtodia, vt eſt a loanne prophe-
. tice

tice kepe
kitus imp
cos Voc⸗
Pilii De⸗
Ob quan
ter ſeort
oannes.
Gie videat
Gdemones
Iis eogite
Crcere
ultas V.
Volunt.
errare ne
Credat p
Externan
Dant, 4.
imponun
lſie 56
ne elle
34. et )
inlituati
duccec
Ouliter
Uhet. 3
le hor
dhocd ormn
latum, er
Nt zit
IUem 01
Mopter
Uem on

. L 1I. B E R II. 8 ½

Hamimn tice repetitum, dicto cap. 198. In ea funt vere ſpi-
tacts ii kritus impoſtores, qui ſe, vt olim, ſpirituales et angeli-
qun ds cos vocant, cum nec ſcintillam habeant boni ſpiritus.
. Detmes Filii Deo conſecrati cöeunt ibi cum filiis hominum.
oisig Ob quam cauſam eſt denuo perdenda Babylon, ma-
Umprobt ter ſeortationum, et abominationum terræ, vt ait
ropie i Ioannes. Nihil aliud plane in Babylonis eccleſia ho-
Heise die videas, quam filios Elohim, purpuratos heroas,
12, dæmones magnos, adulterinos paſtores, omnes va-
ckpile a nis eogitationibus ductos, quorum ſpiritus totus in
brolean Carcere ſtertit. Qui ſicut illi, comedunt, bibunt,
multas vxores habent, et mulieres eſſe communes

1 fut in
ieunke volunt. Non eſt qui Chriſtum requirat, et dicunt, ſe
J. MI errare non poſſe. Adeo cæcus eſt hodie mundus, vt
9). gn credat per huiuſmodi ſcorta eccleſiam Dei gubernari.
iomim Externam quandam pietatem magna hypocriſi vſur-
Ur magst pant, qua nobis per humilitatem et ſuperſtitionem
n rimge imponunt. 2. Timot. 3 et Coloſ. 2. Lege caput
urm al Eſaiæ 56. et niſi tales inuenias paſtores noſtros, dic
17, Wi K me eſſe mendacem. Lege Iere. 8. 23. Ezech. 22.
et enli 34. et Mich. 5. Si illi qui eſſe debebant ſal terræ,
d MI infatuati ſunt, in quo alii condientur?
Succedit vnus ex multis locis exponendus locus, Decimus
21. le! quintus

mmms Qualiter Deus per Ieſum Chriſtum vniuerſa condidit, ocus.
penen Eqheſ. 3. Coloſ. I. Heb. I. et 2. et I. Cor. 98.

m eih IIic homo leſus eſſentialiter eſt verbum illud, per
Den-- quod omnia facta ſunt. Eius gratia eſt verbum pro-
Reike latum, et mundus creatus, Propter eum ſunt omnia,
Neimnt, vt ait apoſtolus, propter quem omnia, et per

ſte⸗ quem omnia. Ipſe igitur erat finis et ſcopus;,
mno propter quem ſunt omnia. Ipfe etiam eſt, per
qguem omnia fecit Deus. Nam ea ipfa generatio-
duu nis Chriſti prolatio fuit cauſa creationis omnium.
n, i per eam ipſam verbi prolationem, ſeu Chriſti ex-
h fen „hibitionem, proferendo factam, ſunt ſimul om-
itu c nia creata: atque ita funt omnia vere per ipfſum.
1 ann Sed quia hæc in ſequentibus ſunt magis de-
mne h⸗ t. 3. claran.

86 D E TRINITATE

randa, ſat erit nune, ſi in eo, quod uerbum earo
factum eſt, tantam ineſſe vim intelligas, vt illa ea-
dem Dei virtus, qua creata ſunt ſecula, tanta ſicut
tunc erat, ſit nunc in Chriſto, propria ipfius facta,

vt dicat eam ſuam eſſe, ficut ait, Omnia, quæcun-

que habet pater, mea ſunt. Poteſtas verbi facta eſt
poteſtas carnis, ſicut verbum factum eſt caro. Ideo
Chriſtus ſua virtute facta eſſe ſecula, iuſtiſſime dicere
poteſt. Idem eſt autem quod dicens, per me factum
eſt, aut mea virtute factum eſt. In quam ſententiam
Paulus pluries repetens ait, per filium, per Chriſtum,
per quem, per ipſum, id eſt, per immenſam illam, quæ

in eo eſt, Dei virtutem. Ad Hebræos ait, verbo vir-

tutis Chriſti omnia fieri, et gubernari. Verbo filii
audis omnia fieri, ne verbum cum filio metaphyſice
ſumas. Alia item ratione, per te factum dicere po-
tes, id quod olim per ſpiritum tuum factum fuiſſet,
ſi ſpiritus carnem præceſſiſſet. Talis vero in Chriſto
erat ſpiritus æternus, qui erat ſpiritus ſapientiæ,
ideas rerum olim continentis. Ipſa ſapientia olim
ſimul erat verbum et ſpiritus, vt multis locis do-
cent Irenæus et Tertullianus, quia non erat realis
diſtinctio. Ipſamet ſapientia erat ſpiritus, et mens
ipſius Chriſti viuentis, omnia ita faciens, vt per ip-
ſum Chriſtum dicerentur omnia fieri. Hac fimilitu-
dine velut ſimia Chriſti Simon magus, per ſe ac vir-
tute ſua, eſſe facta ſecula dicebat. Si igitur in te
eſſet æternus ille ſapientiæ Chriſti ſpiritus, et rerum
idea, tunc ſpiritu loquens diceres te ibi fuiſſe: eo-
rum omnium memor eſſes, rerum omnium creatio-
nem facie ad faciem tibi præſentem intra te ipfum
conſpiceres, ac per te illa omnia eſſe facta dice-
res. Expoſitio iſta commoda ſatis eſt, vt per po-
tentiam virtutis Chriſti eſſe facta ſecula dicas. Po-
ſtea vero ab ipſo Chriſto eſſe omnia facta, ei
omnia füubſtantialiter inſita, facile intelliges, et
ipſfummet Chriſtum omnia creaſſe, fuiſſeque hunc
olim

olim er
Cogr
gimus e
mam pe
Won ſol
ſtantialis
labet vi
Uinitas
ne ell,
ciendi.
creitabit
lleo por
tem hat
Doteſtat

Aoim

ſto: et
ſtus vi
per ha
in meip
flero,
tempori
ſum, ſe
ſeges,
4 mort
Delg,
Erat tun
ucit d
le non
ſona
Miman⸗
ſe ipfin
Deeu
coner
uns di
6r l
ſio Se⸗
eſt.

L. I B E R II. 87

Verbma olim creatorem, in propria fubſtantia et perſona. Decimus

„ Nihe Cognita diuina Chriſti virtute et potentia, intelli-ſextus
, uh gimus eſſe verum, quod dixit, ſe pôteſtatem habere ani- .
pfnsf mam ponendi, et iterum eam ſumendi, Ioan. 10.
mia, do Non ſolum in anima, ſed et in carne Chriſti, eſt ſub-
verbigaa ſtantialis deitas, et potentia eadem. Hic homo totus
car. ä“ habet vitam et virtutem Dei in ſemet ipſo. Cum di-
Uſtilnek uinitas ſit in homine tota, omnis paterna poteſtas in
gerneii me eſt, et mea eſt. Ideo poteſtatem habeo omnia fa-
Uam ſetim ciendi. Diuinitatis virtus, quæ corpus hoc a ſepulcro
pet Im excitabit, et animam reducet, mea eſt et in me eſt.
im illn, Ideo poteſtatem habeo corpus hoc reſuſcitandi, virtu-
i⸗ ſehi tem habeo animam hanc ponendi, et reaſſumendi.
i. Verbe! Poteſtatem filius habet vitæ et mortis. Spiritus ille
Metut Elohim, qui totum orbem repleuit, eſt nunc in Chri-
mn Ccer ſto: et eius halitus nunc totum orbem fuſtinet. Chri- DS
ſictun fin ſtus viuens totam mundi vitam habet in ſemet ipſo,
ero n per hanc igitur viuificatoris ſpiritus potentiam, ego
Tus nicr in meipſo poteſtatem habeo. At poſtquam mortuus
ſcpienti fuero, cum iam non ſim ego, non proprie ſecundum
rults letl temporis rationem tunc dicitur, ego reſuſcito meip-
hon art ſum, ſed pater me refſuſcitat. Ita paſſim in ſcripturis
inb, &n leges, quod pater hunc Ieſum filium ſuum refuſcitauit
s, N a mortuis. Si filium mortuum vere refuſcitauit
Hris Deus, vere duxit de non eſſe ad eſſe. Atque ita non
eri erat tunc viuens filius. Vera enim mors vitam tollit,
“ ducit de eſſe ad non eſſe, et vera reſurrectio ducit
nan de non eſſe ad eſſe. Erat vero femper viuens per-
itus, le ſona filii, diuinitas eius, quæ corpus reſuſcitauit, et
bi 4 animam induxit, vt dicere quoque poſſis, quod ille
nim ee ſe ipſum reſuſcitauit, virtute ea, quæ ſibi nunc ineſt.
im er Decimo ſeptimo loco non vnus, ſed milti loci Decimus
ſe ul exponentur, ſi hoc requiramus, An homo Chri- eprimn⸗
“ Ne . ſtus dicatur ſapientia Dei, virtus Dei, et ſplen-
dieg dor gloriæ? Hæc de nominibus abſtractis quæ-
i ſch ſtio Scotiſtis faciet difficultatem, ſed Hebræis nulla
ntel ie, eſt. Innumera ſunt apud eos nomina deſinen-

iſen f. 4. Lia

38s DE TRINIT A T E
tia in el et iah, quæ hanc habent ſignificationem. da ſeipt
Tritifſimus eſt Hebraiſmus, vt eum excellens aliqua it ad l
Dei proprietas alicui conuenit, eius nomine ipſe no- Nume.
minetur, vt res fortis fortitudo Dei, res ſapiens nem ad
fapientia Dei, medicina Dei, ſalus Dei. Arbor ma- feceris
gna dicitur arbor Dei, ventus magnus ventus Dei. uit
Res pulchra et ſancta vocatur pulchritudo ſanctitatis, 35. Auo
gloria ſancétitatis, ſplendor ſanctitatis. Hominem ali- Mum, e
quem ſæpe vocamus inſignem patriæ decorem, flo- Molen.
rem, gloriam et ſplendorem: vt per excellentiam et 35.!
hæc Chriſto conueniant. De Ioanne baptiſta dixit el Hebr
Chriſtus, Ile erat lucerna ardens et lucens, et apo- In reſpe
ſtolos dixit eſſe lucem mundi. De Simone mago di- Vtinam
cebant, Hic eſt virtus Dei, quæ vocatur magna, k ſola
acto. 8. Iudith dicebatur gloria Ieruſalem, lætitia ſola D
Iſraël, honor populi. Chriſtus ergo eſt vera lucerna (AHxrati
ardens, et in gloriæ ſplendore lucens. lpſe eſt lux ignis
mundi, lux genitum, omnes illuminans et expecta por ma
tio omnium. Splendor faciei eius totum cælum illu- Praiſini
minat, et in futuro ſeculo illuminabit. pſe eſt ſa⸗ ignis
pientia Dei, totam in ſe Dei ſapientiam continens: enppree
et in eo ſunt omnes theſauri ſapientiæ et ſcientiæz monibus
abſeonditi. Ipſe eſt virtus Dei, per quem omnia ſicz in
, facit, et omnia nunc facit Deus: qui totam habet elit ver
Dei potentiam et poteſt omnia. Chriſti
Deeimus Decimus octauus locus, Pluit dominus fuper lehouah
locus. Sodomam et Gomoram ſulphur et ignem à domi⸗- Datre de
no de cælo, genes. 19. Quia dicitur dominus Deci
a domino, duas res æquales plerique ibi colligunt Verdum
patrem et filium, quaſi diceret, filius a patre- ſonalis
Ad huins loci facilem intelligentiam eſt pri- dredicj
mo aduertendum, eam eſſe Hebraicæ linguæ 4. Ape
phraſim, vt dicatur, Congregauit Salomon o- 45. Ex
mnes tribus Iſraël ad Salomonem, id eſt, ad ſe ur eirr
ipſum 3. reg. 8. Et Roboam congregauit tribus lere, 3
ſuas, vt reduceret regnum ad Roboam id eſt, ken en
ad ſei uumnn

L. I B E R II. 89

nificatih acd ſeipſum 3. reg. 12. et 2. paralip. 1 I. Moſes dix-
ellens g it ad Hobab, cognatum Moſis, id eſt cognatum ſuum,

nine es Nume. I1IoO. Item genes. I. 5. et 9. fecit Deus homi-
res ſhe nem ad imaginem Dei. Ibidem ait Deus, recordabor
.„ Aboz foœderis inter Deum, id eſt, inter me et hominem.

vens Dixit Deus ad Iacob, vt faceret aram Deo, genes.
do nrn 35. Audiuit dominus murmur veſtrum contra domi-
Homien? num, exo. 16. Et paulo poſt, Dixit Dominus ad
decoren., Moſen. Dominus dedit vobis ſabbatum. Et cap. 3 I.
ecellm et 35. Deus impleuit Beſeleel ſpiritu Dei. Frequens
biptika eſt Hebræis, antecedens pro relatiuo poni. Hæc pri-
ens, Aun ma reſponſio ex phraſi linguæ eſt admodum aperta.
Wne e Vtinam hebraice loqui nouiffſent omnes ſophiſtæ.
catur un Ea ſola ſancta lingua continet vera Dei myſteria, qua
ſlen, ki ſola Deus ipſe loquutus eſt. Secunda eius dicti de-

Pvenhin claratio etiam ex phraſi linguæ colligitur, vt dicatur
le ignis a domino ignis magnus: ſopor a domino, ſo-
8ͦ et eihed por magnus, ventus a domino ventus magnus. He-
mn celun braiſmi ſunt, vt nuper dicebamus. Dicitur autem

. pe AdH ignis a domino de cælo, quia ſurſum eſt ignis in
empyreo, vnde huc mittitur ignis, vt de igne dæ-

tluek.
J u monibus iam parato dicemus. VItima declaratio my-
Crn iu ſtica, in qua nos myſterium Chriſti agnoſcimus, vt fu-
totaln erit verbum inter homines verus Iehouah, perſona
Chriſti per angelum geſta, Angelus ibi habens nomen
Minns i TIehouah, pluit ignem ab immenſo et ſupremo Iehoua
ren 1 0 patre domini noſtri Ieſu Chriſti.
ene Cons Decimo nono non exponemus, ſed quæremus, an Decimus
lin verbum illud Ioannis fuerit olim filius realis, an per-ocus.
ddi ſonalis? Reſpondeo, in prophetis ſemper futurum dene⸗
u le prædici filium. Orietur vobis ſol juſtitiæ, Malach.
1 i 4. Aperietur terra, et germinabit ſaluatorem, Eſa.
ier e 45. Egredietur virga de ſtirpe Iſai. Eſa. 1I1. Orietur
Kan 4dux eius ex eo et princeps de medio eius producetur.
ek⸗/ Iere. 30. Orietur ſtella ex Iacob, Num. 24. De Beth-
gauit n leem egredietur Dux, Mich. S. Vocabis nomen eius
1 Immanuel, Eſa. 7. Ero ei pater, et ipſe erit mihi filius,

f. 5. 1. pa

90 D E TRINIT ATE

1. paralip. 17. et 2. reg 7. Filius altiſſimi vocabitur.
Lucæ I. Putas Ioannem voluntate humana loquutum
verbum potius quam filium dixiſſe? Vnde tantus vo-
cum abuſus? Vnde tanta filios ſomniandi licentia?
Nec verbum vnum, nec iota vnum in bibliis oſtendere
potes, quo verbum illud filium olim appellarit ſcriptu-

ra. Qui ſermonem Dei rite ſeruabit, vbi in ſcriptura

Viceſi-
mus lo-
cus.

dicitur verbum, dicet et ipſe verbum, vbi filius, fili-
us: olim verbum nunc filius. Tribuitur quidem filie
Ieſu Chriſto æterna generatio. Filium hunc hominem
hunc Ieſum dicimus ab initio apud Deum fuiſſe, in
propria perſona et ſubſtantia. Verbum erat olim per-
ſonalis fllius, in perſona et ſubſtantia futuri filii. Nam
erat oraculum illud perſona Chriſti apud Deum. Ab
æterno apud Deum eſt hic ipſe leſus Chriſtus, perſo-
naliter et eſſentialiter, ſecundum ſubſtantiam corpo-
ris et ſpiritus. Concedendum igitur, verbum fnile
olim perſonalem filium, non realem.
Vitimus locus eſt epiſtoleæ ad Hebræos, cap. 2.
Non angelos aſſumit, ſed ſemen Abrahæ aſfumit. Ex
verbi hypoſtaſi, et perſona, conceſſuri ſumus, quod
ipſum de cælo veniens carnem aſſumit et induit.
Quanquam etiam concedamus, quod ipfſe homo car-
nem aſſumit et carne veſtitur, ſicuti ait Iob, pelle et
carnibus veſtiſti me: hic tamen de aſſumptione locus
aliter nunc exponitur. Apoſtolus non comparat ſemen
Abrahæ vni angelo, velut vni humanitati, ſed toti an-
gelorum cætui. Quaſi diceret, Non venit angelos libe-
raturus, et in ſe aſfumpturus, ſed homines. Non de
præterita humanitatis vnione, ſed de præſenti, et quo-
tidiana hominum in ſe afſumptione, cum emendatio-
ne quadam ibi loquitur apoſtolus, vt &ναπαι
T, verbum Præſens ibi aperte docet. Collectiue
ſumitur ſemen Abrahæ, vt plurimis ſcripturæ lo-
cis conſtat, maxime Ioan. 8. pſal. 104. et Eſa. 41.
vbi hæc affumptio declaratur. De aſſumptione ea-

dem habetur exo. 19. Vigdiſtis quomodo por-

tauen

tanerl
te au
traxit
ſter
ſed ne
ens 2
regnun
loan.
ſumpfi
30. A
Ibiemn
dieris,
Aunp
leſtem
qui e
Deum
dunt,

i woeabin
u loquum
e tantus n
ndi Heeni,
iis oftende
llaritſciin
i in ſihn

⸗“Hl
riſkus, de⸗
Utiam n
verbunn ii

208, 1)
Aſumnit.1
ſunmns, dl
it et Ud

3

lob, pelet
Ntione e
nparatk. ln
ſec tol
Angelosln

enat
rhall,
Cole
tiptne!
et E.
nptione“
nodo N

A

L I B E RK II. 91

tanerim vos, et aſſumpſerim mihi. Et 3. reg. 12.
te autem aſſumam. Et a:, reg. 22. aſſumpſit me, et
traxit de aquis multis. Ad hunc modum fidelis no-
ſter pontifex Ieſus Chriſtus, non angelos affumit,
ſed nos a diaboli ſeruitute liberans, et de morte tra-
hens ad vitam, aſſumit in gremium ſuum, in cæleſte
regnum, et gloriam Dei. Aflumam vos, inquit,
Ioan. I4. Aſſumite vos inuicem, ſicut Chriſtus aſ-
ſumpfit nos in gloriam Dei. Rom. 14. Ad idem deut.
30. Aſſumet te, congregabit te, et introducet in re-
quiem ſuam. In quam requiem hodie lector ingre-
dieris, hodie e cælo genitus, et in cæleſte regnum
afſumptus, ſi tamen hodie audieris vocem eius, cæ-
leſtem illam, Hic eſt filius meus. Væ ſophiſtis,
qui cauillis et tropis tergiuerſantur. Væ illis, qui
Deum diſcerpunt, dilacerant, et imaginarie diui-
dunt.

92
D E TI RINITLATE
DIVINA LIBER TERTIVS
perſonæ Chriſti in verbo præfigura-
tionem oſtendens, viſionem Dei

et verbi hypoſtaſim.

Chriſtus Ieſus Dominus et Deus noſter, ex
tam multis locis iam patefactus, calcar nobis addit,
et animum roborat, vt maiora alia, quæ de ipſo
ſuperſunt, arcana deinceps proferamus. Eſt vero
ſumma tota, finiſque nobis hic poſitus, manifeſtatio-
nis Dei modum verum inueſtigare, ac Chriſtum
in omnibus ſcopum proponere. Hoc itaque tertio
libro, vt ad viſionem Dei perueniamus, de verbi per-
ſona prius diſſeremus, in verbo ipſo perſonam Chri-
ſti oſtendentes, vt totum ſermonis arcanum ſit Chri-
ſti glorificatio. Ad hoc tendere dicimus Ioannis pri-
mum euangelium, vt gloriam Dei in facie Ieſu Ohriſti

omnes videamus, vt eam gloriam in facie Chriſti

videri ait Paulus. 2. Cor. 4. Et loannes ipfe ait,
Verbum illud caro extitit, et vidimus gloriam eius,
Ioan. 1. Verbum ipfum diuinum, quod initio erat a-
pud Deum, nos vidimus I. Ioa. 1. Verbum erat Xo-
7ο idealis ratio, iam hominem referens. Id iam
occulte referebat, in quo futurum erat, vt palam vi-
deretur, et vidimus et teſtamur. IIlam vidimus in
facie Ieſu Chriſti gioriam, quam olim ſuper cherubim,

intra caliginem et nubem lucentem, tenebræ non ap-

prehenderunt. Illam vidimus Chriſti gloriam, quam
ipſe ab æterno habet apbud Deum, loan. I7. TIam
olim in verbo apud Deum erat futuri hominis leſu
Chriſti exemplar, perſona, et effigies. Et 7 1 6G0ρ⁰
g& 0ν, hæc perſona, hic vultus, hæc facies, hæc

homi-

homin
hus ſe
lona l

Olim I

Deo vi

ipſe ait
prophent
Prototy
enim àl
lplun
Chriſto
in arche
lelus.
guitur

Locue⸗

imagin
ipſam,
deſigna
Uic ea
Videbo⸗
inage
Num2,
Eunn et
Unt or.
Uid ait
Cuim fol
lete fe
hue fie
dem mn
Deo ſ
luper
igheis,
Dedes
Membre
igurnti
Mrobat
10. er

TI
TIVS
ſer⸗.

nDei

noltet,t
t nobis Al,
Iue de
munlett

2c Cn

itiqle tei
de verbi
erſonam (1
nuun ſt 0
8 Ioannisßr
e lein Cni
ſicie Cni.

nes iple 4

glorim
initio ern

um er

ens. Ii n
Vt pilam

wVidims

1 cheruti⸗

re 0I
rian,
. 11.
ominis
Et 16N
cies, n
on.

el

E IB E R HI. 93

hominis in Deo repræſentatio, myſtice latet in omni-
bus ſcripturæ locis, qui de imagine, facie, et per-
Iona loquuntur. Prophetæ videntes dicti, videbant
olim Deum, non alia ratione, niſi quia Chriſtum in
Deo videbant, et Deum per Chriſtum videbant, ſicut
ipſe ait, Qui vidit me, vidit Deum. Videbant olim
prophetzæ vultum Elohim, videbant in Dei oraculo
prototypum illum, et futuri hominis exemplar. Quid
enim aliud facie ad faciem in Deo videre potuiſſent?
Ipſam Chriſti ſubſtantiam ibi videbant, ſicut nos in
Chriſto videmus ſubſtantiam Dei. Primum exemplar
in archetypo illo ſuperiore mundo fuit homo Chriſtus
Ieſus. De hac in Deo effigie, figura, et imagine lo-
quitur Moſes Deut. 4. et 5. Num. 12. Et Exo. 20.
Loquentem populus ille audiuit, ſed loquentis Chriſti

imaginem non vidit. Et ibi aeE temunah, formam

ipſam, figuram, effigiem, et imaginem Ieſu Chriſti
deſignat, quam videbat Moſes. Comprobat hoc Da-
nid eadem voce vfus, pſal. 16. qui eſt Hebræis 17.
Videbo faciem tuam, et fatiabor cum apparuerit
imago tua. Hanc imaginem a longe vidit Balaam.
Num 24. Videbo eum inquit, et non nunc intuebor
eum et non prope. Hluſtrem hanc faciem deſidera-
runt omnes prophetæ videre. Hoc deſiderans Da-
uid ait pſal. 79. Qui ſedes ſuper cherubim, affulge,
cum ſplendore appare. IIluſtra faciem tuam, ſplen-
dere fac vultum tuum, et ſalui exrimus. Idem de
hac facie et vultu tradit pfal. 4. et 43. Ad eum-
dem modum pfal. 98. faciem et vultum Chriſti in
Deo ſpeculatur. Hunc vultum vidit Eſaias ſedentem
ſuper folium excelſum, velata tamen erat facies alis
igneis, Eſa. 6. Quam faciem ibi dixeris, et quos
pedes niſi Chriſti? Non erant quidem materialia
membra, ſed eorum in luce Dei relucentia, et præ-
ſiguratio Chriſti. Idipfum in viſione illa Ezechielis
probatur. cap. I. et I0. et in viſione Danielis cap.
10. et in viſione ſeptuaginta ſeniorum exodi 24.
Confer

94 D E TRINITATE

Confer eas omnes viſiones, cum viſione Ioannis in
apocalypſi, cap. I. et 4. et idem ab illis omnibus in
Chriſto viſum dices, perſonam, et faciem eandem.
Non erat larua ſola,; ſola ibi creata figura, vt
Enxerunt ſophiſtæ: ſed ipſe Deus ſe ita exhibere vo⸗
lIuit, ad gloriam Chriſti. Nullam ipfi vere ſubſtan-

tiæ Dei exhibitionem agnoſcunt, atque ita nec veram

ſpiritus communicationem: quaſi per ſe hoc non poſ-
ſit Deus, quaſi per ſe non genuerit Chriſtum, et
quaſi ſolo præſtigio deciperet videntes. An erat
ſola creata figura, quam inuocabant, adorabant, et
videbant prophetæ, ſedentem ſuper cherubim, quam
et Prodir re deſiderabant? Apertiſſime docet Deus
Num. 12. in ea Moſis facie ad faciem viſione non
fuiſſe aliquod ænigma, nec ſuppoſitam ſimilitudinem,
nec laruam;, nec figuram aliunde quæſitam, ſed ip-
ſiſſimum Deum, quanquam eſſet facies eius velata.
In ipſo verbo repræſentationem et figurationem Chri-
ſti, ait Irenæus lib. 4. cap. 15. et 17. Per angelum
quoque Deum viſionem aliquam exhibere potuiſſe ne-
gant ſophiſtæ, quia angelo impoſlibilem aiunt for-
mam aliquam, quæ videatur. Nos vero oſtende-
mus fuifſfe angelum et Chriſtum. Præter angelum
erat vera facies Dei, vt aperte conſtat Exo. 33. et
iam citato capite Num. 12. Facies erat Chriſti lu-
cens quæ fuit olim facies Dei. Facies ſupra ſplen-
dorem ſolis lucens in virtute ſua: non lucens luce
creata, ſed luce increata. Et ea ipfa facies olim
in angelo lucebat, cum eſſet angelus verbi luce
Veſtitus.
Illud verum eſt, quod propter peccatum fuit vi-
ſioni Dei quædam oppoſita nubes ſeu velaminis ca-
ligo, vſque ad Chriſtum. Non erat olim aperta
viſio, ſicut nunc, cum habitaret tunc Deus in ca-
ligine, et velaret quodammodo Chriſtum. Hinc
imaginem filii hominis vidit Daniel, ſub velami-
ne, et nube, Dani. 7. Idipſum vidit Zacharias
ſub ob

ſab
Chrit
ges v
Lucæ
tis, 6
Ino!
cere,
Nun.
cim
Cip. 6
Veletun
et 3.
Alü pr.
12.
larua
homo
loan.
4perte
glorie
Cp. 6
tie,
4. Co
oremn
licitur
enl, d
ciemn (
Un pe
ele,
Hebre
6. Ide
Vbi a
Keiem
t vul
Alenti
tumn,
un

Ioantis

Ommibrsi

1 eanden
Kigurz, 1.

Dhibere r
ete fubtr.
ta nece ven
hoc ponge
Dhriſtun, ¹
. An e
Corabant,
tubim, d
Goeet e
viſione
mmilitucdinn

mn, klH

eius wen
tionen
Per mnen
potuilet
n aunt N
e10 Cken
etet Men
⸗

lunie

lucens M.

cies
vetbi hr

tun fii
elaninis
Olin Nen
Deus il
un.
üb Ueln⸗

L. I B E R III. 935

ſub obſcuritate noctis Zacha. I. Hanc faciem vt
Chriſtus inquit, deſiderauerunt olim prophetæ et re-
ges videre, et non plene viderunt, Matth. 13. et
Lucæ I10. Hoc vero deſiderium apparet locis cita-
tis, et pial. 23. 26. 66. 67. 79. et 2. paralip. 9.
Imo præceptum legis eſt, vt volentes cui benedi-
cere, dicant, oſtendat tibi dominus faciem ſuam
Num. 6. Hanc faciem expectat Eſaias cap. 8. Quia
enim velatam et abſconditam eam faciem viderat
cap. 6. poſten cap. 8. ait futurum, vt ea facies re-
ueletur. Eandem faciem expectat Habacuc. cap. 2.
et 3. Hæc et alia teſte Ioanne, dixerunt Efſaias et
alii prophetæ quando viderunt gloriam Chriſti, Ioan.
12. An gloria illa Chriſti in Deo erat ſola creata
larua? Hoc Arriani dicerent. In Deo ipſe habebat
homo Chriſtus gloriam ſuam antequam mundus eſſet.
Ioan. 17. De ea Chriſti gloria diuina et ſplendore
aperte loquitur Eſaias, et ipſum Chriſtum ſplendorem
gloriæ probat, ſeu relucentiam in Deo glorioſam,
cap. 60. et 66. ſicut dicitur Chriſtus refulgentia glo-
riæ, Hebr. I. Splendor eius vt luxerit. Habacuc.
3. Coruſcans ſplendor faciei Chriſti ſupra ſplen-
dorem ſolis Paulo viſus eſt, acto. 9. et 26. Quod
dicitur olim eſſe viſum dominum, facie ad faci-
em, declaratum habemus in euangelio, fuiſſe fa-
ciem Chriſti. Nam euangelicæ littereæ docent, De-
um per Chriſtum eſſe viſum: alias nec viſum
eſſe, nec videri potuiſſe, loan. 1, 5. et I4.
Hebræ. II. primæ Ioan. 4. et primæ ad Timoth.
6. Idem apertifſſime docet viſio lacob, genes. 32.
vbi ait, ſe noscte vidiſſe ipſum Elohim, facie ad
faciem. Eam ipſam faciem docens efſſe faciem
et vultum hominis Chriſti, cum ait capite ſe-
quenti ad Eſau fratrem fuum, Vidi faciem

tuam, ac ſi viderem faciem Elohim, vul-

tum Elohim, quem hac nocte vidi, Idipſum
, docet

96 D E TX RINITATE
docet Chriſtus per verbum præteriti temporis, Qui dolola
vidit me, vidit patrem, non laruam;, non falſum ciem 7
ſpectrum. Verbum Dei viderunt olim prophetæ; bis vet
vt aiunt Irenæus et Tertullianus. Patefecit Deus Chriſto
temporibus ſuis verbum ſuum. Gratia quæ palan nuue
facta eſt nunc, data eſt nobis per Chriſtum ante Oraculi,
tempora æterna: quia Deus ante tempora æterna le- et veral
ſu Chriſti exemplar, fubſtantiam, lucem, et ſpiritum, Heb. 9.
in ſe ipſo continet, gratiam hanc nobis per eum da- fuie li⸗
turus. Chriſtum ipſum, verbum ipfum, aiunt Pe- ſiciem 6
trus et Ioannes manifeſtatum. I. Pet. I. et I. Ioan. et 4
1. Quia ille ipſe Chriſtus antea in verbo adumbra⸗ l Chr
batur, intra caliginem et nubem. Erat ſermo re⸗ tiliter
præſentans Chriſtum, ét ipſe ibi repreſentatus, erat Iaſt
facies Dei. Paulus Chriſtum ipſum hominem ait effe tatem
zinovæe, effigiem veram inuiſibilis Dei, et gloriam dit ere
ipſam Dei in facie Ieſu Chriſti cognoſci. 2. Cor. 4. non ve
Cognoſcitur inquam, quia glorioſa illa Chriſti facies Fidere,
in Deo relucebat. Nota Pauli verbum, quod viſa in tenel
Chriſti facie, videatur glorioſus Deus. Ea ipfſa in⸗ Uunt. Io
quit eſt gloria, quam priuſquam mundus fieret, ha- dlitl ti
. bui apud te, Ioan. 17. Hoc ibi cogita, quod non els in
deitas, ſed homo ipſfe petit ſe glorificari ad eam gin gl
gloriam, quam ipſe olim habebat apud Deum. Hic ho (s hecn
mo iam tunc erat in Deo glorioſus, et omnibus deſide- lens et
rabilis, non larua in Deo creata. Eius faciem Moſes et tura un
prophetæ videre deſiderarunt. Aliqualiter viderunt, et ii
gauiſi ſunt, vt de ipſo Abrahamo ait Chriſtus Ioan. 8. iden l
Viderunt illi poſteriora, ſed non faciem. ExoO. 33. Per- 1ns gui
inde eſt a tergo videre, aut velatam faciem videre. Ter- Matth.
ror eos opprimebat cum in hanc faciem oculos intende- in mun
bant, et mori timebant. Exo. 3. et 20. et. Iudicum 13. in tene
Quia erat ob Adæ peccatum occultata facies Dei, et Dei nob
ante eam flammeus gladius. Genes. 3. Qui prius erat ip- munei
5 ſi Adæ viſibilis et poſtea factus inuiſibilis. Peccatum fe- Deum
cit occultari faciem Dei obiecta quadam furoris eius nu- Uhracr
he, Eſa. 59. et Thren. 3. Terribilis in lege crat, viſio, ſomi Aßitu
dolo

0ris, (
Ron kain

efecit KHH
qur M
grifuun 2

ra Tteru!

n, Aunt

ſbo Udum

1t kerno

entats,
inen itd
1 C 0

. 2 271

Cuiti k

1, Cli

1s helet.

, (n

cri A1

um. H-
mibusd⸗
ien M
kidenn,

ſtus lon

=

x0. 39
Vigere⸗ 1
los ir⸗
Iudnn
is
Prn ieli⸗
Peccun i
ori eiß⸗

L I B E R. III. 97

doloſa et deterrens, quæ Moſen et Eliam cogebat fa-
ciem abſcondere, dicto cap. exo. 3. et reg. 19. No-
bis vero, ſublatis terrihilibus viſis, gratioſe loquitur
Chriſtus. Heb. II. Olim ſe iratum oſtendebat Deus,
nunc placatum per Chriſtum. Velamen tam interni
oraculi, quam faciei Moſis, ſignificabat, gloriam Dei,
et veram ſanctorum viam, nondum efſe manifeſtatam,
Heb. 9. Nobis vero, diſrupto templi velo, reuelata
facie licet adſpicere in ſancta ſanctorum, id eſt, in
faciem Chriſti cæleſtem, quæ eis erat velata. 2. Cor.

3. et 4. Nobis non eſt aliud velamentum, quam

ipſa Chriſti caro, totam in ſe patris deitatem ſubſtan-
tialiter continens, Heb. 10. et Colol. 3. Ea caro

quaſi velum a Iudæis in paſſione diſrupta, veram dei-

tatem et gloriam cæleſtem reſurgendo patefecit. Vi-
dit ergo Moſes velatum faciei Chriſti vultum, ſed
non veram faciem. Defiderauerunt, inquit Chriſtus,
videre, quæ vos videtis, et non viderunt. Lux illa
in tenebris lucebat, et tenebræ eam non apprehende-
runt. Ioan. I. Poſuit tenebras latibulum ſuum in cir-
cuitu ſuo, pſal. I7. et 2. reg. 22. Habitabat tunc

Deus in caligine. 2. para. 5. et 6. Vnde loannes,

quia glorioſa illa facies, intra caliginem lucens, fuit
eis occultata, eos omnes in tenebris fuiſſe indicat, di-
cens, et tenebræ eam non apprehenderunt. Tota na-
tura humana, ob peccatum Adæ, tenebris inferni ob-
noxia, nomine tenebrarum ibi comprehenditur. Ad
idem Lucæ, I. IUluminare his qui in tenebris. Popu-
lus qui ſedebat in tenebris, vidit lucem magnam,
Matth. 4. Ipſe etiam Chriſtus ait. Ioan. 12. Ego lux
in mundum veni, vt omnis qui videt, et credit in me,
in tenebris non maneat. Abſcondita fuit eis facies
Dei nobis manifeſtata, vt vere Dicatur Deus in carne
manifeſtatus, I. ad Timoth. 3. Eodem tendit Eſaias,
Deum abſconditum vocans, cap. 45. quia intra patris
vmbraculum Chriſti vultus latebat. Habitabat tunc

Chriſtus in abſcondito altifſimi, et in vmbraculo omni

g. pPoten

96 D E TRINIT ATE

potentis, pſal. 90. Ibi erat abſconſio fortitudinis eius.
Habacuc. 3. et concordat Deut. 33. Nam tempore
datæ legis abſconſio fuit, dumnon videbatur loquentis
vultus: qui tamen eſt nobis lucide manifeſtatus.
Quia vt prædictum erat, reuelabitur gloria domini,
et videbit omnis caro. Ego ipſe qui loquebar ecce
adſum: et oculo, ad oculum videbunt. Hic ipſe Chri-
ſtus antea erat abſconditus, poſtea in terris viſus, et
cum hominibus conuerſatus, Deus Ifraéëlis, Baruch 3.
De ipſa Dei ſapientia loquitur Baruch de verbo viſi-
bili, in terris comparente, et inter homines conuer-
ſante, temporibus patriarcharum et Moſis. Lux erat
diuina, et facies hominis, ſicut in luce mentis tuæ eſt
facies hominis viſi. Lux illa gloriæ Dei, quæ erat lux
verbi, et verbum ipſum lucens eſt nunc viſibilis ſplen-
dor faciei Chriſti, vt docet Paulus. 2. Cor. 3. et 4.

Idipſum docuit Dauid vocans lucem vultus Elohim,

ſeu lucem faciei Chriſti, pſa. 4. 43. 66. 88. et 89.
Quis hic a proprio ſenſu tam alienus, cum ſophiſtis
dicat, totam hanc lucem, et gloriam Chriſti fuiſſe
falſam laruam, præſtigium et impoſturam? Si ſolum
ibi erat creatum phantaſma, et id erat reuelandum,
iam fequitur Chriſtum eſſe phantaſma. 4

Si cupis latius gloriam Chriſti cognoſcere, aſcende

ad cherubim et ſeraphim, contemplare rotas et animalia
Ezechielis. Nam in eis omnibus imago leſu Chriſti, quæ
eſt ipſa Dei gloria, perſonaliter repræſentatur ac ſub-
ſtantialiter relucet. Super illas rotas et animalia vidit
Ezechiel, Chriſtum, viſionem gloriæ domini. Eadem
funt animalia viſa, et eadem vox aquarum muhtarum
apud Ezechielem, et apud Ioannem in apocalypfi.
Vnde ſemper ad Chriſtum relatio probatur. Angeli
erant gloriæ Chriſti præcones, vt repetitæ voces in-

dicant Eſa. 6. Lucæ 2. et apoc. 4. Angeli humana

facie Chriſtum adumbrabant. Cum in angelo viſus
eſt Chriſtus, muncius patris præoſtenſus eſt, et futu-
rus ve

küs ver
angelus
kaculun
draculi
Viſi che
truction
t aureo
ieitur e
telligitur
Cunt ala
Prima ſe
Guaſi lit
Citur eh
Cherudt
iratum
Ardeſeel
incenden
Faphin
Hammma
tuum gui⸗
ine Chri
Uetetur

(Kemplar

Ominia de
khemplar
Dreceden
Gernt. N
Cherubin
inem 1
elnplar
icerat.
Dhris. 0
Diid giej
Unod in
amen ei⸗
li egel
Aod

dudinis di
ann temn
tur loger

Oria Gori
Dleber en

eris fiil:
is, Bonnch
e Fetbo i
lines con
1. Lii
nentstir
que end
Fiſ bllshie⸗
1 4

aas
eleimis

Lere,

1 et int
Chrili, e
tatur 4
nimalii

n mnme.

poelß⸗
wee
eli lun/
gel

L. I B E R III. 999

kus verus nuncius eſt ibi præfiguratus, magni conſilii
angelus, Poſt Adæ peccatum collocauit Deus ante o-
Yaculum faciei Chriſti ipſos Cherubim: ſicut et faciem
oraculi et ſuam velabant, ſeu occultabant illi in cælo
vViſi cherubim, quorum exemplar ad tabernaculi ex-
tructionem eſt Moſi manifeſtatum, ſicut et Salomoni,
vt aureos ita faceret cherubim. Cherub generaliter
dicitur excellens figura, et figura per excellentiam in-
telligitur humana, cui et excellentiam angelicam ad-
dunt alæ, iuxta Hebraicam etymologiam, exiſtente
prima ſeruili littera, dicuntur Cherubim,
quaſi litigantes, quaſi magni et inclyti: ſicut rex di-
citur cherub magnus. Semper in cælo oſtenſi ſunt
Cherubim, vbi erat contentio aliqua, er Deum tunc
iratum ignei vultus deſignabant. Inſtar ignis tunc ex-
ardeſcebat iraà Dei. Vnde et Seraphim dicti ſunt ignei,
incendentes, comburentes. Hi Cherubim, ſicut et Se-
raphim Eſaiæ viſi, erant in hominis occulta imagine
famma quædam, alis faciem velantés, et obumbrantes:
tum quia nec angelis datum eſt, diuinum ſplendorem

ſine Chriſto videre: tum etiam, ne tunc a Iudæis vi-

deretur ignea illa faciei Chriſti Ilux. Ad imaginem et

exemplar Chriſti, quod in Deo viderat Moſes, illa

omnia depinxit, exo. 25. acto. 7. et Heb. 8. Nam
exemplar illud, de quo exo. 2. eſt id, de quo capite
præcedenti fit mentio, ſ. Elohim Chriſtus, quem ibi vi-
derat. Eandem Chriſti imaginem vidit Dauid ſfuper
cherubim. 2. reg. 22. Cuius exemplar et ſimilitu-
dinem retulit filio ſuo Salomoni. I. para. 28. Ex-
emplar dicit, et ſimilitudinem omnium, quæ ſpiritu
viderat. Et ait, Intelligere me fecit omnia opera exem-
plaris. Omnia etiam, inquit, ſeripta ſunt manu Dei. Sed

quid dici poteſt manu Dei proprius ſcriptum, quam id

quod in ipſomet erat expreſium, et figuratum? Erat
tamen eis figuratum ſub velamine, quo Cherubim alis
ſuis tegebant et obumbrabant ipfum Chriſti oraculum,

exod. 25. et Heb. 9. Quamuis litera et vmbra ha-
g. 2. beat

100 D E T RIN ITAT E

beat ibi picturam lapidei templi, verum tamen tem-

plum eſt Chriſti corpus. Ioan. 2. eiuſque exemplaris

ad Chriſtum collatio probatur Heb. 9. In ſumma,
omnia quæ funt in lege, ſunt vmbra corporis Chriſti,
vt docet apoſtolus ad colloſſenſes et Hebræos. Per
angelos Iudæis omnia fiebant, idque in vmbra Chriſti,
et per eos ipſos Chriſtus figurabatur. Iudæis angeli

ſæpe dicuntur dii, cum tamen id quod dii dicitur, ſint

vVere Deus et Chriſtus. I. Cor. 9. non tritoitici dii
inuiſibiles. Gloriam Dei ſedere ſuper Cherubim, eſt
Ieſum Chriſtum angelis eſſe ſuperiorem. Quia ipſe eſt
dominus gloriæ, et ſedet fuper ſedem gloriæ ſuæ. I.
Cor. 2. et Matth. 25. Et cum eo ſplendore, maie-
ſtate, et gloria venturus eſt, Marci 8. et Matth. 16.
Illa ipſa gloria domini, et maieſtas, de qua exo. 40.
illa ipſa recedens a Cherub, et veniens ad Chriſtum,
dicitur elauata ſupra Cherub, et multo ſublimius col-
locata, Ezech. 9. Super caput Cherubim erat ſolium,
et panda Chriſti ſedes, Ezech. I. et 10. quia Chri-
ſtus eſt angelis multo ſuperior. Hac ratione confertur
Chriſtus cum angelis in epiſtola ad Hebræos, vt inde
Iudæi, quibus angeli erant pro Deo, intelligere poſſent,
Chriſtum ipfum, qui angelis ſuperior in lege figura-
batur, eſſe ſupra angelos verum Deum. Angelorum
vero deitatem habuiſſe tantum miniſterii rationem, in
vmbra et præfiguratione veræ deitatis Chriſti. Hinc fa-

tum, vt ſuperſtitionem vocet Paulus, ſi quis eius dei-
tatis prætextu religionem angelorum inducat, Goloflſ⸗

2. Eadem ratione ait lohannes, a ſimulachris omni-
bus, tametſi ſpeciem aliquam deitatis habeant, é eſſe
nobis cauendum: quia ſolus Chriſtus eſt verus
Deus. 1. Ioan. §. Non eſt ſub cælo nomen ali-
ud, in quo oporteat nos ſaluos fieri, actorum. 4.
Chriſti veritas nobis effulgens, vmbras illas explo-
dit. Gloria illa domini, quæ per angelos toties in
cherubim, et in nube apparuit, eſt nunc in facie
Chriſti reuelata. Eſa. 40. et 46. Cognito Chriſto
108

105 0
mus,
et Hal
cogno
brabatt
in ange
in Chn
Gitpone⸗
7. Heb⸗
Dei exo
cienn D
Chriſti
une ſi
in Che
Dei h
Vmbra
gelus
et giee
ſum De
Lelus, l
ſona De
Leſſes,
Vnde (
Ententi
Chritrn
I0, iti
oc
4 erat
Derſong
de quo
ne, et
loeus .
los Iſt
E ange
k Den
Noſtri,

1ri, N

Atnen ter
Exenmhlt
In fumm
Oris Chnit
NreS.
nbra Cri
Uis

erubint
(uin ihel
dre, N
t Mamh!
n en
24 Cnie

üblinis 4.

1 erat in
One eulit.
Nrsi

i

15 ein’⸗

Cucat

achrs 6
hibent
nomen
ACtorun.
illis en. n
los uig
ne
Bin ,

I. 1 B E R III. 1oi

nos omnes eo ipſo, quod in eum oculos intendi-
mus, reuelata facie videmus gloriam Dei, Eſa. 66.
et Habac. 2. lla ipfſa in facie Ieſu Chriſti a nobis
cognoſceitur, quæ olim apud Iudæos in angelis adum-
brabatur. Iudæi videbant angelum in Deo, et Deum
in angelo: nos videmus Chriſtum in Deo, et Deum
in Chriſto. Videbant illi angelum in lege omnia
diſponentem, et tota lege vt Deum loquentem. acto.
7. Heb. 2. et Gala. 3. Angelus eſt ibi dictus facies
Dei exo. 33. Angelum videns Iacob dicitur vidiſſe fa-
ciem Dei, Peniel. genes. 32. quia facies et perſona
Chriſti erat ibi per angelum adumbrata. In angelis
tunc ſub Chriſti perſona habitabat nomen Dei, cuius
in Cherubim habitatio id ipſum deſignabat. Nomen
Dei habitabat tunc in angelo, exo. 23. ſed tunc in
vmbra, nunc in Chriſto per corpus. Coloſ. 2⸗. An-
gelus Chriſtum præfigurans, Dei perſonam induebat,
et dicebatur Deus: ſicut dixit angelus lacob, Ego
ſum Deus Bethel, genes. 31. Et ad Moſen dixit an-

gelus, Ego ſum Deus patrum tuorum, Exo. 3. In per-

ſona Dei loquutus et viſus eſt angelus ipſi Abrahæ,
genes. I8. et 22. et ipſi Agar. genes. 16. et 21.
Vnde Origenes ſuper geneſim, homelia octaua, ex
ſententia dicti cap. 22. Puto, inquit, quod ſicut

Chriſtus inter nos homines habitu eſt inuentus vt ho-

mo, ita inter angelos habitu eſt inuentus vt angelus.
Quod dictum ideo verum eſt, quia ſubſtantia angeli-
ca erat lucis verbi particeps, et in verbo erat Chriſti
perſona per angelum geſta. Angelus erat et Chriſtus
de quo loquitur Ezechiel capite 43. Vir ſtabat iuxta

me, et dixit mihi, Atrium interius eſt locus ſolii mei,

locus plantarum pedum meorum, vbi habitabo inter fi-
lios Ifraël in æternum. Vir ille figura erat Chriſti, qua
ſe angelus Deum faciebat, et hominem, ſicut Chriſtus
eſt Deus, et homo, habitans in atrio interiori cordis
noſtri. Angeli humana facie permittebant ſe tunc ado-
rari, Numeri. 22. et Iofue. 5. Nunc vero contra,
g. 3 *— guia

102 D E TRIN IT. A TI E

quia patefactus eſt Chriſtus, quem illi præſigurabant,
eum nunc adorantes et conſerui noſtri illi funt apoc.
19. et 22. In angelo colebatur olim Deus, nunc in
ſolo Chriſto vere colitur, et in angelis tunc coleba-
tur ſub vmbra Chriſti. Sicut Iudæi audiendo vocem
angeli, audiebant vocem Dei, exod. 2 3. ita nobis vox
Chriſti eſt vox Dei, acto. 12. Chriſtus verba patris lo-
quitur. Ioan. 3. Sicut videndo ita audiendo ipſum au-
ditur pater. Ioan. 14. Panis corporis Chriſti eſt pa-
nis Dei, Ioan. 6. et ſanguis eius ſanguis Dei, acto.
20. Nos iuſtificati per Chriſtum, facti ſumus iuſtitia
Dei: facti corpus et membra Chriſti, ſumus congre-
gatio Dei.
Ad propoſitam perſonæ Chriſti in verbo præfigu-
rationem vberrime facit, quod dicitur homo, ad ima-
ginem et ſimilitudinem Dei factus: ad formam et figu-
ram Dei, vt ſonant Hebraicæ voces. Ad imaginem
ait noſtram et ſimilitudinem noſtram, id eſt, ad for-
mam et figuram imaginis illius, Deo verbo atque an-
gelis ipſis communis. Genes. 1. Noſtram dixit, quaſi
plurium, et imaginem in ſingulari, non imagines: quia
Vna ſola erat perſonalis imago ſeu facies, quæ erat
Chriſti perſona in Deo etiam angelis communicata.
Memineris quod diximus proprium ſermonis et ſapi-

entiæ eſſe, repræſentare. Verbum erat repræſentatio

Chriſti. Verbum perſonale erat apud Deum et erat
ipſemet Deus. In angelis erat miniſterium figurationis,
cum lucis verbi participatione. Verum itaque exem-
plar et primaria imago, ſeu prototypus eſt ipſemet
Chriſtus Ieſus, ad cuius imaginem nos ſumus olim
facti, ſicuti baptiſmo denuo nati, ad eius imaginem
regeneramur. Veram dico, et interno homine viſi-
bilem imaginem, vt oſtendam. Nunc de externa
imagine eſt nobis ſermo. Viſibilem in Deo ipſo appa-
ruiſſe imaginem, ex apertiſſimis ſcripturis tenuerunt
Vveteres Hebræi, vt docet Philo, Euſebius, Hierony-
mMus⸗

mus,
alii e
erunt
conſta
mam
105, e
1. (
enpite
Ceulus
Mels
it Ein
it Mia
bium
belica.
In im
inſpir⸗
dum 1
Dei,
ciej im
o prin
tinet
Quungn
o et ſ
CMarn
dam in
lelem,
iübilie
gis,
fgurn.

chodor

eils
73. 2
hicies
rman
Kite
et lib
l et

I. I B E R III. . 103

feurhen mus, Petrus Alphonſus, Paulus Burgenſis, et plerique
im m alii ex Iudæis ad Chriſtum conuerſi. Id ipſum tenu-
en erunt primi Chriſtiani, vt ex Irenæo et Tertulliano
ne alit conſtat, qui in verbo ipſo fuiſſe aiunt humanam for-
hdh l mam et figuram. Etiam ante Moſen, et apud exte-
unRtin ros, erat hoc receptum, vt docent lob et ſocii ipfi-
daee us. Corporalibus oculis eam Dei formam vidit Iob
Pihinn capite vltimo dicens, Auditu auris audiui te, nunc
niſieit⸗ oculus meus videt te. Quid illud eſt, nunc oculus
Dei in meus videt te? Regem ipſum Deum vidi oculis meis,
nns ili ait Eſaias capi. 6. Ipſum Iehoua ego vidi in ſolio ſuo,
mus Coe ait Michæas 3. regum vltimo. De qua re vide Euſe-
bium Pamphili libro quinto de demonſtratione Euan-
does gelica, et libro ſeptimo de præparatione euangelica.
nd, A in In imagine Dei eſt corpus Adæ formatum antequam
mmm etis inſpiraretur anima: ergo corporis erat imago. Secun-
id immin dum faciem effe virum prius formatum, ad imaginem
el N ſ Dei, deinde feæminam, docet nos Paulus de ipſa fa-
o Ngle ciei imagine loquens. I. Cor. II. Imago et ſimilitu-
iit do primæ hominis formationis ad imaginem Dei, con-
Cines ſi tinet animæ et corporis imaginem et ſimilitudinem.
, (N 1 Quanquam morali ratione dicatur primus homo ima-
ommmmnetn go et ſimilitudo Dei, in innocentia, et iuſtitia: quan-
nis e quam item anima ad ſimilitudinem Dei ſit mens quæ-
eprrlend dam intelligens: tamen in formatione hominis ——
in et e zelem, et demuth, eſt totius imago, et figura
lgurting viſibilis: vt vocum ſignificatio manifeſte docet. Eo
gne eice. magis, quia Chriſtus ipſe totus dicitur effigies Dei, et
ett e = figura. De zelem probatur Dani. 3. vbi de Nabu-
ſumus h chodonozore dicitur: Zelem, id eſt, forma, vultus
inn eius eſt immutata. Et pfal. 72. qui eſt Hebræis
onine i 73. Zalmam, id eſt, faciem ſeu vultum eorum de-
le eiten ſpicies. Aperte ibi oſtenditur, zelem eſſe externam
iol⸗ r. formam. Zelem quoque dicitur forma, et imago
tenben ſtatuæ corporea, vt num. 33. quarto regum II.
Henonf et alibi paſſim. De demuth idem probatur. Ezech.
1. et 8. et Eſa. 40. Ilud idem exemplar ſecundum

g. 4. quod

104 D E TRINITATE

quod conditus eſt homo, eſt demuth, quod ibi vidi
Ezechiel. An erat illa larua creata demuth, ad cuius
imaginem factus eſt homo? Per veram Chriſti for-
mam, et figuram, quæ in Deo erat, aſſimilatur home
Deo etiam eorporaliter, adeo vt etiam mortui homi-
nis corpus dicatur imago Dei. Per eaſdem voces
zelem et demuth, genuit Adam filios ad imaginem et
ſimilitudinem ſuam, vt erat ipſe formatus ad imagi-
nem et fimilitudinem Dei, genes. 5. ergo erat figuræ
ſimilitudo. Corpus ipſum Adæ eſſe ad imaginem et
ſimilitudinem Dei formatum, docent Irenæus et Ter-
tullianus. Idipſum poſt veteres Hebræos, et cum pri-

mis ipſis Chriſtianis, docuit Philo lib. I. queæſt. in

geneſim, quem citat Euſebius Pamphili citato lib. 7.
de præparatione euangelica. Nullum mortate, inquit,
ad ſupremum patrem tanquam imago conferri poteſt:
ſed confertur per verbum tanquam per Deum quen-
dam intermedium. In libro quoque de agricultura

ait Philo, ipſam hominis animam eſſe ad ideam et

imaginem verbi primi exemplaris factam, et figuratain.
Idipſum de animæ forma, et faciei imagine, docet in
lib. Quod mulieres non decet indecore agere, et in
lib. de mundo, Veterem ait eſſe ſermonem, quod
diuinitas in ſpecie humana ſæpius apparuit, quæ et
ad ſui imaginem hominem condidit. Ad exemplar

igitur, formam, figuram, et imaginem Chriſti eſt

factus Adam, ſecundum corpus et animam.
Quanquam vero cum dicitur, faciamus, et no-
ſtram, de angelis ad literam intelligatur, cum et
angeli ideam hominis certa ratione contineant: ta-
men in myſterio ſemper intelligitur Chriſtus in an-

gelis adumbratus. De eis in perſona Chriſti dicitur,

ſicut de Dauide et Salomone pleraque dicuntur ex-

cellentius, quam eis conuenire poſſint, propter fubin-

tellectum myſterium, dicuntur de eis, ſed non propter

eos. De angelo ad literam dicitur, Facies mea præce-

det te,

get te,
qui fi
ille qu
Dohin
ad an
bantur
Vus e⸗
leliqua.
Giceban
menti,
onis
legis n
leris
ſunt,
Ilatas
taS. II
Rabbi
Varie
Pr0 n

Per C

e8, ime
ter fort
Drum
iis lo
Uyſteri
ono,
fention
as
culis
40 rep

s eß

pucd
s di

r fon

lenn l;
Eermon

NLITB E R II. 105

.
7

d ibi id det te, exo. 33. cum tamen vera facies ſit Chriſtus,
h, MW eit qui fuit filius Ifraël itineris comes. I. Cor. 10. Imo
Chriſki ſ ille qui dixit, Faciamus hominem, erat Chriſtus, erat
larur hon Elohim, perſona illa verbi, quæ erat perſona Dei. Er
tortun ad angelos loquebatur, ſicut et angeli paſſim loque-
lden we bantur vt dii. Ad angelos dixit, Ecce Adam, quaſi
imnginent vnus ex nobis. Et iterum, Venite, deſcendamus, et
us 1d in reliqua. Per Angelos omnia in lege fiebant, et angeli
0 ern feni dicebantur dii. Hinc aliqui ſupra Deos veteris teſta-
immonnen? menti, alios Deos eſſe tradiderunt. Hinc hæreſis Si-
lens et l monis magi, Cerdonis, Marcionis, et aliorum, Deum
et cun legis negantium eſſe patrem lIeſu Chriſti; quia Deum
1. l legis angelum ſiniſtre intelligebant. Alü imaginati
citro ke ſunt, Deum reipſa eſſe corporeum ex ſua natura in-
hti, natas habentem formas corporeas, ei tota lege tribu-
kemi os tas. In qua re Onkelos Chaldæus in ſua verſione, et
Deun Rabbi Moſes Aegyptius;, in fſuis libris perplexorum,
e giei varie ſe torquent, vt ſuas formas a Deo tollant. At
1 ilen: pro nobis illa omnia probant, omnis illa perplexitas
efern per Chriſtum facile tollitur. Quia ipſe vere eſt faci-
ine, Csl es, image, effigies, et figura Dei, habens in ſe reali-
e 41 ter formas corporeas. Ipſe eſt Deus deorum, et ange-
onen, 1 lorum Deus. Conſiderandum in hac re venit varieta-
it, ü tis loquendi ſeripturarum artificium. Non eſt ſine
i eum myſterio quod in veteri teſtamento, potius duam in
—RZ nouo, ſcriptura talia Deo tribuat. Non eſt ſine ſigni-
ficatione, quod in veteri teſtamento, toties in Deo le-
V 5 gas manus, oculos, faciem, et pedes, corporalibus
go oculis viſos: et quod nihil horum in nouo teſtamen-
ee 4 to reperiatur, ſed eius oppoſitum, nempe Deus ſpiri-
Hin⸗ 1 tus eſt. Ratio eſt in promptu: quia tunc Chriſti
tre apud Deum perſona figurabatur. Non erat tunc rea-
bi r lis diſtinctio patris a filio, ſed ipſe Deo tribueban-
fene tur formæ corporeæ, quæ nunc ſunt in filio. Ea-
Gneti dem ratione angeli in Dei et Chriſti forma eorum
mmne, ſermonibus miſcebantur. Si hoc mode intellexit Cy-
nel prianus, antiquam veritatem recte vſurpauit, dicens,

g. 8. quod

„*

106 D E TRIN IT A T E

quod idem Deus et angelus et Chriſtus ibi loqueba-

tur. Libro enim ſecundo contra Iudæos, multis o-
ſtendit quod idem erat angelus et Deus, et Chriſtus,
qui ad Abraham et alios loquebatur, et videbatur.
Quod totum vel ex vno loco colligitur, exo. 3.
Nam Chriſtus dixit, Ero qui ero: angelus apparens
loquebatur et erat vox Dei. Idem notat Paulus ad
Galat. 3. Lex inquit data eſt a Deo per angelos in
manu mediatoris. Tanta eſt Ieſu Chriſti gloria, vt in

Deo, angelis, hominibus, agno, vitulo, ſerpente, l-

gno, petra, et aliis rebus, eius perſona figuraretur.
Hæc tanta Chriſti arcana, ſi fuiſſent olim intellecta,
non dixiſſent quidam, angelos creaſſe mundum, et
fuiſſe Deos veteris teſtamenti. Nam illi ſolam Chriſti
vmbram in miniſterio gerebant: nec id in creatione
ipfa, ſed in aliis geſtis poſtea ſequutis. Alii Deum
et ideam duo principia fecere: ecum idea füuerit ipfa-
met verbi ſpecies, et forma diuina. Mirifica ratio,
miriſieum verbum. Deus verbo creauit, et erat
Chriſti perſona creans. Deus per verbum creauit,
per ſeipſum creando, ſcilicet, per quandam ſui exhi-
bitionem proferendo factam. Fuit in creatione quæ-
dam Dei exhibitio, et communicatio creaturæ facta,
vt formam illam Dei aſpexerit pure Adam ante pee-
catum, et ſpiritum purum acceperit. Poſt peccatum
fuit homini facies Dei occultata ſub velaminis cæla-

£ .
tura quadam, vſque ad Chriſtum non aperienda. QGuaſi

per feneſtræ cancellos ſe in lege confſpiciendum ex-
hibebat Chriſtus, non aperte, prouer. 7. et cantic.
2. Hanc velaminis Chriſti cælaturam eſſe nobis ape-
riendam docet Zacharias cap. 3. vbi de Chriſto ait

Deus, Ego cælo cælaturam eius, Ego aperio ſcul-

pturam eius. Significat proprie H patach, ape-
riendo cælare, et latentem figuram velut ſcalpro

detegere. Atque ita ſe Deus aperuit Chriſtum

exhibendo. In eandem fere ſententiam chaldæus
interpres aſpectum Chriſti reuelandum, ſeu ape-
rien

riendun
N
id eſt,
eius.
phetæ,
lubitac⸗
Prophet
Lue
ln lege
domini
Htura a
Ncano!
cel tec
in Deo
ſuperio⸗
d prer
ſüper
cidum
Atque!
Chriiſtun
Uhen din
Deccatun
tiui
luntin h
Danqua
un di
Ekleiti,
Uinerti
ſs, gu
Ueret,

ue

orum
un D
flns ei⸗
Uendi

un, et

E

bbie

08, Mllis
et Chriie
et Vicehen
tur, enn
elus Ppen
Otat Duln!
per gelgl
li gorin
, ſetpente
na feurme
ölim intelen
Tnupcun,
ſolum
d in cen

. MiN

e fnent i

Mirifcn ui

it, et
hun cer
gdann fiͦsl
reatione
reztult ii
lam mtet

oſt Peclli

lawinit

ienc. (
ciendun 4

7. el M
noti
Chike
atach, 1
ut ein

t Cr

ſel

il

L. I B E R II. 2=ðð

riendum vertit. Sic enim ibi habet targum Ioanathæ
Ran n en ede ha æna gele chezijathaha,
id eſt, Ecce ego reuelo, ſiue ego aperio viſionem
eius. Summa ſummarum, tam lex, quam omnes pro-
phetæ, faciem, imaginem, reconditum, abſconditum,
habitaculum, vmbraculum, cum hiſtoriis et Chriſti
prophetiis ſæpiſſime miſeent. Quia illa omnia quæ
(vt Lucæ 24. et Matth. II. inquit Chriſtus) de ipſo
in lege et omnibus prophetis ſcripta ſunt, ſpiritus
domini artificioſe inſculpendo cælauit, vt ſub cæ-
latura argentea lateat verbum aureum. Quod totum
arcano Dei conſilio, hiſtoricis, et cermonialibus typis,
ceu tectorio quodam adumbrabatur, ſicut Chriſtus ipſe
in Deo erat adumbratus. Per analogiam ad arcana
ſuperiora, erat vmbra in inferioribus legis myſteriis,
ad præſigurandum Chriſtum. Vmbræ ergo ratio de-
ſuper venerat ad inferiora. Erat quidam in Deo lu-
cidum verbum, in caligine tamen et vmbra lucebat.
Atque initio erat, quaſi Chriſti vmbra; tum quia
Chriſtum præfigurabat, tum quia vmbra dicitur lu-
men diminutum. Erat ibi lumen quaſi diminutum, ob
peccatum Adæ, et quia Iudæis non lucebat, vt nobis.
Antiqui vocarunt corporale verbum. Erat enim ſub-

ſtantia lucens in nube, cum effigie rei corporalis,

quanquam in ſe non eſſet materia corporea. Modum
illum diuinitatis in nube, et generationis Chriſti rore
cœleſti, ex ſequentibus promte cognoſces, cognita
Vniuerfali et omniformi Dei eſſentia. Si credere poſ-
ſis, quod Deus hominem filium vere ex ſe ipſo ge-
neret, facile hæc tunc credes. Plana ergo, et ſim-
plici conſideratione eſt nunc Ieſus Chriſtus in Deo
patre conſiderandus. In prædicationibus Pauli, et

aliorum apoſtolorum, nunquam eſt aliud auditum,

quam Deus vnus: qui eſt pater et Ieſus Chriſtus
filius eius. Differentias omnes, et modos lo-
quendi, te oportet obſeruare; quando dicitur ver-
bum, et quando filius. Diuerſum enim quid illæ
voces

108 D E T RIN I T A T E

voces ſonant. Si locum mihi aliquem oſtendas, quo

verbum illud filius olim vocetur, fatebor me victum.
Dicam igitur cum ſcripturis olim verbum, nunc ſli-
um. Et olim in verbo perſonam filii.
Perſona filii recte priſcis dicebatur: quanquam ſo-
phiſteæ hoc non intelligentes, alio perſonas detorſe-
rint. Metaphyſicas ipſi faciunt incorporeas et inui-
ſibiles perſonas, inepte dictas perſonas. Parum efſet
vocabulis abuti, niſi et Deo ipſo abuterentur, eum
varie ſecando, diſcerpendo, et dilacerando. Aduerte
autem quid de perſonis ſcriptura tradat, vt eorum
abuſum intelligas. Exterior hominis ſpecies, facies,

et repræſentatio, perſona, et in ſcripturis, et alibi

ſemper vocatur. Vt cum dicimus, eſſe pulcram hu-

ius perſonam. Ad hunc modum accipitur perfona

Rom. 2. Coloſ. 3. acto. 10. et I. Petr. I. Deus
non reſpicit perſonam, nec reſpicit exteriora hæc, ſi
quis ſit maſculus vel fœmina, ſeruus vel liber, Iu-
dæus vel Græcus, diues vel pauper. Ita fumitur I.
reg. 17. Leuit. 19. Deute. I. et Iacobi 2. cum do-
cemur, non eſſe reſpiciendam perſonam pauperis, aut

vultum potentis. Ad idem 2. Cor. I. 2. 3. 4. 8. 10.

et II. Sed extra ſcripturas ſignificatio vocis οοσν7¾
rov CGræcis, ſicut perſona Latinis, eſt ita per ſe nota,
vt aliquis malus dæmon tritoitis omnibus ſuggeſſe⸗
rit, illas fictas res inuiſibiles pro perſonis nobis ob-

trudere. Apud Hebræos manifeſta res eſt: quod no-

bis dicitur perſona, eis dicitur facies. Rimare hic le-
Gor ab origine cauſas, quid de verbi perſona ſenſe-
rint illi primi Chriſtiani. Scripturis item ea eſt de
perſona loquendi ratio, vt vna res dicatur gerere per-
ſonam alterius: ad quem modum fſocii Ilob. ſumpta
Dei perſona, quaſi ipfſi eſſent Dii, volebant loqui et
iudicare. Angelus in perſona Dei tota lege loquitur.
Pſeudapoſtoli in perſona apoſtolorum loquebantur.
Satanas in perſona boni angeli loquitur, cum ſe tranſ-

figurat in angelum lucis. Sapientia ipſa, angelus, Da-

uid,

ind, e
guunt
Ohriſt
lim i
perſon
Niſi Vn
in vert
elt ſi
non die
tut par
lbi ote
urat
ener
genera
in par
teret
Iatus
creatui
onulite
fnatus.
Cog
modo,
Uperti
lo doe
l,
telienn
lein er
der (
Chrik
conpre
teſt,
cet in
tCh
die cun
inmon
(kloe

L I B E R III. 109
enl,t uid, et alii prophetæ, in perſona Chriſti ſæpe lo-
me zitn quuntur. Ad hunc modum, verbum illud in perſona
en Chriſti olim fuiſſe filium dicimus, et Chriſtum hunc
olim in perſona verbi apud patrem fuiſſe. Chriſtus
umu perſona verbi, et verbum perſona Chriſti, et non eſt
ons im niſi vna perſona, et vnus aſpectus. Id ipfum, quod
Orens ern. in verbo et ſapientia relucebat, eſt ipſe Chriſtus. Si-
Dumm cut ſi me facie ad faciem, et etiam in ſpeculo videas,
ekentt, 4 non vides niſi vnam perſonam. Ex his plane intelligi-
do. Aart tur parabola de ſapientia, prouer. 8. Perſona Chriſti
t, Wan ibi oſtenditur, dicens ſe eſſe ab æterno formatam.
hecies itt Figuratio erat Chriſti, relucentia, expreſſio quædam.
tunis, an Generatio erat in Deo ipſa cogitatio et exhibitio, ad
epülun generationem Chriſti tendens. Loquitur ibi ſapientia
Pitur en in parabola, et figurata loquutione, cum ſapientia ge-
etr. l. N reret perſonam Chriſti, qui eſt in Deo ab æterno for-
eriora le, matus, expreſſione quadam genitus, et creatus. Sed
el iter creatus dicitur, quia particeps creaturæ. Genitus per-
ltu ſumiu! ſonaliter, perſonalis filius: atque ita perſonaliter for-
1. en? matus.
pnpeißt Cognita verbi perſona, et cognito manifeſtationis De vini-
3 e modo, facilia iam erunt, quæ de viſione Dei dicendane Dei.
oeis 7e ſuperſunt. Viſionem Dei, quam neſcit mundus, Chri-
1er k ſKo docente, cogor ego ita aſlerere, vt cæcos eos di-
us nier cam, qui videntes non vident, et intelligentes non in-
is Nit telligunt Deum. Tu vero, Chriſtiane lector, cognitio-
k: Alatt nem et viſionem, quam de Deum veram acquiris,
dinare per Chriſtum te acquirere agnoſces, et eam totam
ellnn Chriſto feres acceptam. Et in ſe Deus penitus in-
elel conprehenſibilis, qui nec videri, nec intelligi po-
. eee⸗ teſt, niſi ſpeciem aliquam in eo conſideres, vt do-

ſob. M cet ipſe Chriſtus Ioan. 5. Hoc ipſum, vt iam patuit,

vnn lali eſt Chriſti facies, et verbi perſona. Magna in ea fa-
in cie cum ipſe volebat, apparebat diuina maieſtas, cum
e nezon in monte, tum in templo, etéalibi: vt ſolus eius aſpe-
n ſeu ctus mira efficacia videntes commoueret. Id ipſum in
N cælo eſt nunc longe glorioſius, vt in viſione Pauli, cum
melb ſit ho-

10 D E TRINITATE

ſit homo ipſe glorificatus ad eam gloriam, quam olim
habebat verbum apud Deum. loan. 17. Verbum il⸗
lud, quod erat apud Deum, et erat ipſe Deus, erat
Ieſu Chriſti perſona, per quam Deus gloriæ videri
voluit, videtur, et perpetuo videbitur. Vt in corpore
ipſo ſolis vides tu lucem, ita in corpore ipſo Chriſti
viderunt apoſtoli lucentem Deum, externis oculis, et
eum tu vides internis. Quæ enim alia lux, in facie
illa Chriſti tranffigurata, et ſupra ſolem lucente, vi-
deri potuit, niſi lux ipſa increata? Notitiæ abſtractæ,
quas de Deo ſe ſeorſim habere iactant ſophiſtæ, nihil
penitus ſunt, aut illuſiones potius coram Deo. Quis
ſanæ mentis Chriſtianus, Turcas Sarracenos et alios

Ethnicos, æquales nobis faciat in viſione Dei, aut

formanda de Deo notitia? Simile ad hanc rem addu-
cit Petrus lib. 2. Clementis, de notitiis, quas ipſe

de lIeroſolyma et Cæſarea formauerat, antequam eas

vrbes videret. Qui poſtea aſpectu ipſo cognouit, fu-
iſſe ea omnia falſa, quæ cogitauerat. Nos, qui Deum
per Chriſtum videmus, aliorum falſas de eo imagina-
tiones manifeſte experimur. Quid enim potuit vn-
quam homo de Deo imaginari, priuſquam ſe ille vi-
ſibilem præbuit? Multo magis eſt ille abſconditus,
quam vrbes illæ Petri cogitationibus obiecta. Mens
de Deo cogitans deficit, cum ſit ille incomprehenſi-

bilis, Oculus eum non videt, cum ſit inuiſibilis. Au-

ris eum non audit, nec audiuit vnquam, niſi humana
voce loquutum. Manus eum non tangit, cum ſit in-
corporeus. Lingua eum non explicat, cum ſit inefa-
bilis. Locus eum non capit, cum ſit incircunſcriptibi-
lis. Tempus eum non menſurat, cum ſit immen-
furabilis. Denique omnia traſcendit, omnem intel-
lectum et mentem fuperat. Per ſolam abnegationem
poſſe Deum diffiniri, quidam docuerunt. Si enim
lucem hanc, aut res alias nobis cognitas medite-
ris, dices manifeſte, quod Deus non eſt lux, ſed
ſupra lucem: nec eſſentia, ſed ſupra eſſentiam:

nec ſpi-

nec ſon
gitari
quia n
Deus.
ſe manit
ſaera o
Creduunt
eſt tumen
0re Dei
terius re
bectum
Rotitin
Dentem
40 per
Ariſtote
tem ſpe
nunc vi
k idipf
Netponck
Cllo ip
nen reken
Motitium
rodcune
l kerre,
Uerm ſn
kend prin⸗
linis ele
Mentio.
Mentis
Nttti,
K qnn
Ni: g
Rnolti,
A D
Mo

qlamn elt

Verbuni

Des, en
lorie i
t in ehrn
iplo Ci!
his bellig:
lux, infu
lucette i
tir dlnt
pliſe, ni
Deo. (
denos et i
ne Dei,¹
e ren A
8, gli
Mnteune
cOgnoui⸗ 1
, liDe

n potuitſ

t
l

Aſcnin
vocnhpreie
bilis⸗ 1
nii hun⸗
cun ſi-
mn ſt in⸗
cunſcihit
ſt imne

mnen in

negtühe
. Kan
1s Medt
1 u, .
efſenin
neee

7
4

LI BE R III. 111

nec ſpiritus, ſed ſupra ſpiritum: ſupra quicquid co-
gitari poteſt. Hæc non eſt vera de Deo notitia,
duia non docet, quid ſit Deus, ſed quid non ſit

Deus. Nemo ſcit Deum, niſi qui ſcit modum, quo

ſe manifeſtare nobis voluit. Modus iſte eſt nobis per
ſacra oracula aperte proditus, et eum ſophiſtæ non
eredunt, quia Deum in Chriſto videre nolunt. Hæc
eſt tamen certiſſima veritas doctrinæ Chriſti, de viſi-
one Dei admodum cenſona: Nec ipfius Dei, nec al-
terius rei, notitiam veram nos poſſe concipere, niſi
aſpectum, ſeu imaginem aliquam, in ea ſpeculemur.
Notitia nulla dicirur, rem aliquam repræſentando,

méntem ipſam immutare, niſi quatenus eius rei ima-

go per phantaſma quoddam intellectui obiicitur. Ex
Ariſtotele eſt omnibus notum, neceſſe eſſe intelligen-
tem ſpeculari phantamma. Paulus item docet, nos
nunc videre per ſpeculum 1. Cor. 13. Videre ipfi
eſt idipſum, quod intelligere, per imaginem ſpeculi.
Reſpondeant nunc Paulo noſtri aduerſarii, In quo ſpe-
culo ipſi Deum vident? Dicant nobis, quam imagi-
nem refert, ſeu quam ſimilitudinem habet phantaſma
illud, quod ipſi ſpeculantur, quando ſuam de Deo
notitiam formant? Nam certum eſt, phantaſina illud,
quodcunque ſit, ſenſibilem ſpeciem ſeu effigiem præ
ſe ferre. Si a Deo ipſo veram philoſophiam, imo

veram ſapientiam, ſe doceri ipſi paterentur, aſſueſce-

rent prius viſionem Dei vocare, vt fit in facris et di-
uinis eloquiis, in quibus de viſione Dei fit ſemper
mentio. Viſio dicitur, etiam interna, quæ oculo
mentis fit: nec eſt de Deo, nec de angelis, aliqua
notitia, quæ eadem non ſit viſio.
Si quis obiiciat, fuiſſe in philofophis notitiam
Dei: quia Paulus ait, Inuiſibilia Dei ex creaturis
cognoſci, vt potentiam eius, diuinitatem, iuſtitiam,
et alia Deo attributa, Romano. I. Reſponſione alia
hic non eſt opus, cum ipſemet Paulus nominatim
doceat

.
112 D E TRINITATE
doceat, quæ ſint inuiſibilia illa Deo attributa, et per Oio
notiones communes cognita. Certum eſt, generalia Dei
nos de Deo cognoſcere, et notitias commungs ha- bis,
bere. Ex rebus aliis excerptas, Vt ipſemet Paulus ] prece
deducit. Ex facti magnitudine arguimus potentiam Nam
factoris, ex regimine iuſtitiam, et alia ſimilia, quæ ciem
in nobis ſunt. Ex iis, quæ diuinitatem quandam hic Enite
referunt, ſeu virtutem abditam, arguimus êſſe quid kent,
aliud diuinius, quid aliud ſapientius, quid aliud for- eunn V.
tius. Hæc ſunt inuilibilia Dei communiter gentibus Nel an
nota, quæ Paulus ibi adducit. Ex effectis ſyllogiza- 6 Cnn
mus, eſſe vnam primam cauſam, ex motibus eſſe pri. cgno
mum aliquem motorem, ratiocinamur. Tamen peculia- gno M
rem, ſingularem, ſeu abſtractam eius notitiam nun. hgine
quam habuit Ariſtoteles. Hæc ſunt, inquit Paulus, Vidit,
quæ de Deo cognoſci poſſunt, non tamen quod Deus quum
ob id re ipſa cognoſcatur: cum præſertim ipſius cer- bilis
ta voluntas ignoretur, imo totus ille de cauſis, et mo- tur vi
tibus Ariſtotelis diſcurfus aliud nihil eſt, quam quæ- Ciſk
dam in cerebro viſibilium phantaſmatum tranſpoſitio. le
Per quam dicuntur illi quoquo modo Deum noſſe, itur
quia motoris cuiuſdam phantaſma eo ſyllogiſmo ſibi e C
imprimebant: et quia prædicata quædam colligebant, Uilen
quæ Deo vere tribuuntur. uaun
At vero, præœter hæc omnia, qui ex diuinis fonti- in et
bus haurire aquam afſueuerit, veritatem ipſam inſtar L
luminis inde fluentem, dicto citius agnoſcet. Quia ſerlo
Deus per verbum ſuum manifeſtari mundo, et Vi- eil:
deri voluit: qui videt Chriſtum, videt patrem; et euri
nemo eum videt, niſi in Chriſto. Si Iudæi, Turcæ, bet.
et alii pagani, ita Deum nunc vident, ſicut nos, leqn
quam Dei viſionem nobis attulit Chriſtus? Hanc igi- ume⸗
tur, o lector Chriſtiane, Dei viſibilem apparitio- A
nem veram 6sοσHouτυιπ , te agnoſcere oportet, vt cog- nmten
noſcas gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti 2. Cor. ier
4. Ita cognoſces tunc Deum, quem nunquam Md
ante nouiſti, nec ſpeciem eius vidiſti, Ioan. 95. n
Quo

bote en
Mhmunes 1
ſemnet Dun

lus potn

ſimnlin, 4.

amen Ned
Notitian .
inquit N
en gd
CAi ei⸗
t, Cvun e
In trunlan
Deuan
ſelorim

ltorke

n oligk⸗

(iins
ipun 1
nundo,
ludei, e
t, len
187 H
n N.
htteh 1
niſi
em Nulg;
n
, N.
9

I. I B E R HI. 1713

Quo loco si0αο ſpeciem, formam, figuram et faciem,

Dei ſonat: vt ibi doceamur: Deum non poſſe a no-
bis, niſi in facie Chriſti videri. Alludit ibi diuinus
præceptor ad id quod ſcribitur. Exo. 20. et Deut 4.
Nam cum populus Iſraël olim voces audiſſet, et ſpe-

ciem quandam loquentis multi eorum vidiffent per

Chriſtum: ſequitur, eos, qui Chriſtum ita non agno-
ſcunt, neque Dei vocem audire, neque per ſpeciem
eum videre: ſicut ſophiſtæ hodie nihil penitus vident
vel audiunt. Nam vox Chriſti eſt vox Dei, ſicut vi-

fſio Chriſti eſt viſio Dei. In facie Chriſti credentibus

cognoſcitur et videtur Deus, ac ſi viſibili illo vultu,
quôò Moſi facie ad faciem videbatur, ſe mihi ſine ve-
lamine manifeſtaret. Si faciem illam, quam Moſes non
vidit, mihi clare monſtraret Deus, aliud nihil viderem,
quam faciem Ieſu Chriſti glorioſam. Hæc eſt inuiſi-

bilis Dei, per viſibile verbum manifeſtatio: et dici-
tur viſibilis imago inuiſibilis Dei. Hac ratione dicitur

Chriſtus facies Dei. Vniuſcuiuſque rei facies dicitur
id, per quod talis res videtur, et cognoſcitur. Pure

igitur et ſyncere eſt nobis concedendum, Deum in fa-

cie Chriſti videri, vt ait Paulus, Deus per Chriſtum
videtur: qui videt Chriſtum, videt patrem: et nemo
eum vnquam vidit, niſi per filium. Ioan. 1, 5; 6, 82

12 et 14.

Loquimur hic ſemper de viſione Dei, quæ in hoc
ſæculo poteſt mortalibus contingere, nam in futuro ſe-
culo aliter Deum videbimus. Tunc videbimus eum
ſicuti eſt: nunc videmus eum, ſicut ſe nobis exhi-
bet. Viſionem illam futuram nec intellectus nund
aſſequitur, nec ea in cor hominis aſcendit. Viſionem
nunc internam dicimus non inuiſibilem illuſionem.
Aduerſarii noſtri, imaginaria quadam illuſione
contendunt, per ſecundam illam rem nunc
videri primam. Quanam id ratione? Quonam-
modo res illa inuiſibilis, et inintelligibilis, quæ
eſt magis ignota, quam pater ipſe, ducet nos
h. ad ve-

2

114 D E TRI N I T A TI E

ad veram cognitionem et viſionem patris? Triontæ
nunquam intellexerunt quo tendat Euangelicus ſermo,
cum totiens fit mentio de viſione Dei, qui per Ieſum
Chriſtum oculo ad oculum videtur, qui nunquam
antea viſus, vel cognitus eſt, Qualiter intelligendum
erit, Deum in carne eſſe vere manifeſtatum? Quich
eſt quod pollicitus eſt Deus futurum, vt eum omnes
oculo ad oculum videremus? Mèum in terris viſum?

Caue tibi lector, ne in alienum ſenſum traducaris,

viſionis vocabulo cum ſophiſtis abutens. Conſidera
Chriſtum non ſophiſtam, qui apoſtolos omnes, iam
vidiſſe patrem ait, Ioan. 14. Idem de reliquis diſci-
pulis Ioannes ait, I. Ioan. 2. Tamen nihil aliud vi-

derant, quam faciem Chriſti, in qua patris deitas re-

lucebat. Conſidera ad quem ſenſum rudes adhuc
Thomas et Philippus patris viſionem et oſtenſionem
a Chriſto pôſtulabant: et Chriſti reſponſum ad men-
tem quærentium Ioan. 14. Quando Chriſtus ibi ait,
per ſe videri patrem, ne putes eum friuole loquu-
tum. Voca hanc viſionem intellectus, notitiam, co-

gnitionem, intellectionem, ſeu quo alio voles modo.

Et ad eundem ſenſum mihi concede, Deum nunquam
antea viſum, vt ait ipſemet Chriſtus. Alias nihil
noui Chriſtus attulifſet, et inaniter ſe iactaret, per
ſe videri patrem. Falſus eſſet Ioannes dicens, Vidi-
mus gloriam eius, quem nemo vidit vnquam. Aliud
ipſi non viderunt, quam faciem Ieſu Chriſti glorio-
ſfam. Per Dei artificium hic ſyllogiſmus eſt validus:
Viſibili inſpectione illius vultus Elohim videbatur
ôlim Deus, et hoc ipfum eſt nunc facies Ieſu Chri-
ſti: ergo in facie Ieſu Chriſti videtur Deus. Vere
adeo et proprie eſt nunc Chriſtus in Deo fſubſtantia-
liter ſicut verbum illud, quod erat ipſe Deus, erat
apud Deum. Cogita ſemper qualis in lege fuerit
illius vultus inſpectio, et ad faciem Chriſti confe-
rens, dic nunc clarius videri Deum. Caue obliui-
ſearis. Audi ipſum e cælo nobis nunc clamantem,

Viden

Videne
trem.
ſignum
propri
Mil
illam:
titudine
17.
inn ſoh
lo. 3.
gon tan
Oeculs
lec vi

ltus

00 err
illumin
per ſer
Vultus
60.
Videbar
fum
Nult,
ür De
oſtol
Vere
Lorian
Phetx
bra,
rabat.
barum
in en
ienn
delis
I
den,
Mkerne

eumn Onn
nris riün
tracheni;
Conlea
mnes, ir
ni
5
es M

eün

Un N N
itus ii
ole
Utitinm
oles Nt
n mn
Aliss
enet,
cells, 4
Gn. AN
ki An⸗

K Wi

titemn
1n

els⸗
Plan .

els,
lee n ſlent

riſti Nt
le Oid.

lammm
en

L I B E R III 115

Videndo me videtis Deum. Videndo me videtis pa-

trem. Erige mentis oculos, et vide. Si potuit Deus

ſignum aliquod in mundo ponere, in quo Dei lux
proprie videatur, hoc certe poſitum eſt.
Mihi forſan obiicies, Parum prodeſſe, externam
illam faciem videre. Reſpondeo, Ipfſiſſimam eſſe bea-
titudinem æternam, ſi credendo videas, foan. 6. et
17. Vt ſolus afſpectus in ſerpentem illum æneum,
ita ſolus hic aſpectus ſanat ab omni morſu diaboli
Io. 3. Sed tu indigne in faciem eius aſpicis. A
qua tamen, poſtquam credideris nunquam mentis
oculos diuertas, et vtile eſſe cognoſces. Nam ſola
hæc viſio te totum in cælum ad ſe trahet, et lumen

vultus eius, tenebras tuas illuminans, te a pernicio-

ſo errore purgabit. Aſpexerunt, inquit, ad eum et
illuminati ſunt, pſal. 33. Faciem tuam illumina ſu-
per ſeruum tuum pfſal. 118. Eleua ſuper nos lucem
vultus tui, pſal. 4. Videbis et illuminaberis, Eſa.
60. Nonne Chriſtus beatos dicit oculos, qui eum
videbant? Prophetarum plerique vidiſſe dicuntur

ipſfum Deum facie ad faciem. Ergo plus illi vide-

runt, quam apoſtoli, ſi non in facie Chriſti vide-
tur Deus. Ac per conſequens nugabatur Chriſtus,
apoſtolos hac ratione faciens prophetis beatiores.
Véêre tamen viderunt apoſtoli, et videmus nos
gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti reuelatam, Pro-
phetæ vero viderunt ſub angeli velamine et vm-
bra, qua angelus quaſi Deus, Chriſtum eis figu-

rabat. Solis externis oculis videre Chriſtum

parum quibuſdam profuit, quia non credebant
in eum, quem videbant. At longe aliud eſt;
faciem ipſam Chriſti in cælo lucentem internis
oculis nunc videre, quod ſine fide fieri nequit.,
Imo intus in ſe ipfſis Chriſtum inhabitantem vi-

dent, qui in eo vere regeniti ſunt. Hæc nos

interna viſio in Chriſtum glorioſs transformat3
h. . vSyt aix

116 D E TRINIT AT E

vt ait Paulus 2. Cor. 3. Lux illa faciei Chriſti eſt
interno homini gloria æterna et beatitudinis fruitio
diuina. Hoc ſalutare Chriſti eſt ſalutare vultus eius,
pfal. 41. et illuminatio vultus eius pfal. 43. Ma-
gnam vim habet viſio hæc, ſed ad eam fequitur men-
tis illuminatio, ſi ea ipſa viſio eſt fruitio diuina. Ae-
terna ipſa futura beatitudo eſt plena fruitio et viſio
lucis diuinæ, vnio cum Deo. Eius beatitudinis æter-
næ viſio faciei Chriſti, in nobis exiſtentis, nos iam

nunc facit participes. Faciem illam inſpice, in monte

glorioſe transformatam, qua viſa videtur lux ipfa,
qua Deus lux eſt, et qua Chriſtus eſt lux mundi:
quæ etiam lux videntis ſpiritum illuſtrat, et inſtar
Chriſti glorioſe transformat.
Erx dictis apparet, quod Chriſtus non folum dicitu
imago Dei, ſed plus quam imago. Nam imago eſt,
quando ſunt duæ res, ſimili modo figuratæ: quarum
vna dicitur imago alterius. At in Chriſto eſt quid
maius. Si Gabriel angelus ad me veniret, in forma
aquilæ volantis, an dicerem, Heæc eſt imago Cabrie-
his? Vere, ſi imago dicitur, plus eſt quam Mago, ſci⸗
licet, effigies quædam repræſentans, imo continens
hypoſtaſim ipſam. Ad hunc modum verbum illud,

perſona illa, ſeu vultus ille Elohim, plus erat quam
imago. Erat ipfamet facies Dei, ipſemet Deus. Erat

effigies quædam, ſeu forma ipfum eſſe Dei conti-
nens. Simili ratione eſt nunc Chriſtus plus quam
imago, eſt ipſa eſſentiæ effigies, vt ait apoſto-
lus Heb. 1. Eſt character hypoſtafis Dei, ſcul-

ptura ipfſius eſſentiæ diuinæ. Dauid et Moſes, LDN

temunah, ita appellant pſal. 16. et deuteron. 4.
Aduerte in quo ſenſu ibi dicitur imago, quando ait
Moſes, eos imaginem loquentis non vidiſſe: quam
imaginem poſtea Dauid nobis defiderat. Nam ſi
in eo ſenſu imaginem hic accipias, recte ſenties.
Erat ibi imago ipfamet faciei forma. Imago erat
gidos, ipſa rei per ſpeciem exhibitio, Ioan. 5:
3 In eo

In eo
ſigies

eygpre

exiſte
ſolo
probe
videre
deret

bili ſo

tentian
trunen

omin

tuit er
nem
Adtno
appan
profl
ſti pe
lacten
lie 0
Pturis
Ho
honar
Relhe
leid

Eentie

tam
ber !
demmn
bis
kam
Dens
leſin
tio
ſubc
idei
Atar

Chritt 4
linis fiuii

Völtus eine
.43. .
1

itür nan.

Ginimn
litog et i
tüdiis er
is, M
ee, in m
ur In
t, A it

ſolun din

I. innen

te: in
ito A
ret i n
muge ⸗
10 (Cni
etbun 1
3s elit ie
tDeis
Dei N.
Mus K.
it M

ſes,
Eenetct
. gvent
le.
NN
ls
Innn
lonn.

I. I B E R III. 117

In eodem ſenſu dicitur Chriſtus éinor, imago Dei, ef-
figies Dei. 2. Cor. 4. et Colos. I. Item τπρμαανααταοι
expreſſio quædam, ſculptura, figura hypoſtaſeos, id eſt

exiſtentiæ, eſſentiæ, ſeu ſubſtantiæ Dei. Quia in eo
. „. „. .,„ .
ſolo fſubſiſtit Deus. Ex quibus omnibus viſio Dei com-

probatur. Nam exprefſam illam effigiem videns, dicor
videre Deum: ſicut aquilam illam videns dicerer vi-
dere Gabrielem. Alias Deus non poſſet ſe nobis viſi-
bili forma patefacere. Quis tam inſanus ſophiſta po-

tentiam hanc Deo detrahat? quaſi ſit Deus iners

truncus, qui ſe nec manifeſtare, nec communicare

homini poſſit? Quod ſi ſe homini manifeſtare ille po-

tuit et voluit, hoc factum eſt per oraculi inſpectio-
nem velatam et faciem Ieſu Chriſti reuelatam. Quem-
admodum in medio immenſitatis, et inacceſſæ lucis,

apparet ſolaris vultus, ita in medio altitudinum et

profunditatum Dei, apparuit eius oraculum, Ieſu Chri-
ſti perſona. Metaphyſicas imagines et inuiſibiles cha-
racteres, quos inter illas ſuas res ponunt tritoitæ,
hic omitto referre. Nam ſunt ſomnia ridieula ſcri-
pturis ignota, quæ ſenſu et intellectu carent.
Hoc illi obiiciunt, duod nullam ego in hominibus
ponam Dei notitiam, nec angelorum, nec animarum.
Reſpondeo, Manifeſtam me ponere, et viſionem pel-

lucidam. Notitiæ omnis, quæ in anima noſtra eſt, eſ-

ſentiam veram oſtendemus libro ſequenti, dicentes
eam eſſe de eſſentia lucis. Lucem illam, quam nos

per ſpiritus illuminationem in facie Ieſu Chriſti vi-

demus, dicimus eſſe Deum ipfum, per Chriſtum a no-
bis viſum. Hanc dicimus eſſe in nobis de Deo cla-
ram notitiam, et a nobis videri Deum in Chriſto.
Deus lux eſt, eam ipſam lucem nos videmus in facie
Ieſu Chriſti. An non eſt hæc vera Dei viſio, et cogni-
tio per Chriſtum? Angelorum quoque et animarum
fubſtantiam eſſe de fſubſtantiam lucis oſtendemus, ac in

idea hominis videri. Animæ illæ ſeparatæ, quas ſuper

altare vidit Ioannes apoc. 6. quomodo videbantur?²
h. 3. Videri

7

II8 D E T RIXN ITATE

Videri nihil poteſt, nec in hoc ſeculo, nec in futuro,
niſi merito lucis. Videbatur ibi totius hominis figu-
ra, in anima relucens, cum contineat anima ipſa ve-
ram hominis ideam, et figuram, vt docet Irenæus,

lib. 2. cap. 33. 63. et 64. Ad imaginem et exem-

lar verbi eſſe animam formatam, docet Philo iam ci-
tatus. In idea igitur hominis videri poteſt anima.
Angelus vero et in ea, et in alia faeilius conſiſtere,
et videri poteſt, ſemper merito lucis, ſicuti merito
lucis videtur Deus in Chriſto.
Sophiſtæ autem inuiſibiliter vident, loco viſi lonis
habent illuſiones. Eis factus eſt Chriſtus ocioſus,
quia non aliter quam antea Deum vident. Veri au-
tem Chriſtiani ſciunt, et ſcient perpetuo, factam eſſe

ocularem Dei ipſius manifeſtationem. Nos certo fci-

mus, Deum per Chriſtum videri. Scimus Chriſtum in
Thoma et Philippo damnaſſe ſolieitudinem inquirendi
Deum per alias vias, viſiones, cognitiones, et oſtenfio-
nes. Omnem viam cognoſcendi, et videndi Deum in ſe
eſſe teſtatus eſt, dicens ſe eſſe viam Ioannis. 14. Ita
Deus ab æterno ſtatuit ac voluit, in ſolo Chriſto vi-
deri. In eo ſpeculo nos vult continuo ſpeculari et
ad id ſpiritu illuminari, vt eam lucem illuminatus
fpiritus noſter continens, ad eandem Chriſti gloriam
transformetur, factus inſtar Chriſti glorioſus 2. Cor.
3. et 4. Hæc eſt vera Dei notitia, quam per Chriſtum
me habere profiteor: qua Deo ipfſo fruor, qua et ſpi-
ritu Deum adoro. Non ſeparatim a Chriſto, ſed frui-
tione eadem, qua Chriſto fruor, et adoratione eadem,
qua Chriſtum adoro. Nam qui fruitur me, fruitur pa-
tre: qui adorat me, adorat patrem: ſicut qui videt
me, videt pPatrem. Videri debet in ſpiritu, quod ſpi-
ritu adoratur: alioqui nobis dicet Chriſtus, Vos ado-
ratis, quod neſcitis: ſicut ſophiſtæ adorant illum,
quem neſciunt, Chriſtus eſt via et lux, ac via per eum
. lucente oportet Deo appropinquare, Deum adorare, et
Deum

Deun
ingret
tricipt
Partit
punct
biliten
litudin
elle in

Lotitia
ila fa
igla c⸗
nonne
in ve
Oculu
lector

mube.
(is
uod
in re
ni
catio⸗
bar,
Orc
tdlip.
uoc
Per
derto

in fütan

Othinis ir
ima ian
cet lrenen
emn et ean
Philo in
poteſ niin
ins coni

,
4
.
D

Kenti m

loco wi
tus oele
nt. Vei
o, dm
os eerl
Chritmi
enn ingeim

et Alak

iDemi!
Unis 141
0 Chritot
Hyerlln
illumimn
ili en
oſis 2,0
vet Et
gun eit⸗
to, Euft
ione ent⸗
,fnittH
1 gli in
, gloß
, Von
rant N
i per
dorat
Denm

I. I B E R HI. . 119

Deum lucem videre. Sed hanc viam tritoitæ non ſunt

ingreſſi. Inuiſibili via eſt eis adoratio ignoti Dei, imo
tricipitis monſtri. Tricipitem quendam cerberum, tri-

partitum quendam Deum, quaſi tria puncta in vno
puncto tres illas res in vna re concluſas, inintelligi-
biliter ſomniant. Subſtantias omnes cæleſtes ad ſimi-
litudinem mathematici puncti redigunt. Deum ipſum
eſſe aiunt ſicut punctum in eadem planitie pluries repe-
titum: et in vno ſimplici puncto tria puncta. Siccine
extra, Chriſtum Sophiſtæ Deum vident? Hæccine eſt
notitia, quam ſe, de Deo habere gloriantur? Si in
ipſa facie Chriſti relucet naturalis Dei ſplendor, ſi in

ipſa carne Chriſti eſt fubſtantia deitatis corporaliter,

nonne ibi videtur Deus? Quomodo eſt Deus, olim
in verbo, nunc in carne manifeſtatus, et oculo ad
oculum olim et nunc viſus? Vide igitur, et crede
lector. Alioqui væ tibi.
Vt autem hæc Dei wiſio melius in nobis firmetur,
de verbi hypoſtaſi eſt nobis adhuc dicendum. At
quam rem ſatis iam oſtendimus fuiſſe viſibile et fub-
ſtantiale verbum, ſubſtantialem lucem, et vultum Elo-
him: quanquam ſub nube deliteſceret. Erat oracu-
lüm quoddam in ignea nube fubfiſtens et ſplendens,
quod et gloria domini dicebatur, et eius maieſtas in
nube. Hoc ipſum erat illud oraculum, quod angeli-
cis alis erat tectum et obumbratum oraculum per
quod Deus Moſi reſponſa dabat. Erat oraculum illud

in recondito domus, ſicut Chriſtus in vmbraculo o-

mnipotentis erat abſconditus. Hanc oraculi fignifi-
cationem comprobat Hebraica vox. Nam a da-
bar, quod eſt Xoο venit P 1. debir, quod eſt

oraculum illud templi pfal. 27. 3. reg. 6. et 2. Par-

ralip. 3. 4. et S. Chriſtus eſt verum oraculum per
quod Dei reſponſa accipimus. Ipſe eſt propitiatorium,
per quem, et in quo eſt Deus nobis propitius. Coo-
pertorium, nos ab omnibus malis protegens et propter
n. 4. quem

12 0b DEäE TRINITATE

quem beati, quorum tecta ſunt peccata. Sicut ipfe
Chriſtus eſt nunc oraculum, ita olim in templo, in
tabernaculo, et antea perſona Chriſti erat oraculum
illud, vnde Adam, Abraham, Moſes et alii accipie-
bant reſponfa. Vide quam pulcre lex tota verbum
illud Toannis exponat, non ſolum in nubis oraculo,
ſed et in lumine vultus Elohim, et reliquis omnibus.
Ex lege colligitur verbi hypeſtaſis in nube illa, quæ
fuit ſemen genituræ Chriſti. Subſtantia ipfa verbi fuit,
ſubſtantia archetypæ mubis, quæ fuit ſubſtantialis ros
terream materiam irrigans, vt inde germinaret Chri-

ſtus, pfſal. 71. Eſa. 45. 55. 6I. Ezech. I17. et Ho-

ſex 6. Hine dicitur Chriſtus germen Dei, Eſa. 4.
Zacha. 3. et 6. et alibi paſſim. Hypoſtaſim eandem
in nubis ratione comprobat, quod in lege paſſim dici-

tur Deum apparuiſſe, et præceffiſſe filios Iſfraël in co-

lumna nubis per diem, et in columna ignis per no-
ctem. Loco columnæ eſt dictio Hebraica am-

mud, quæ ſtationem et conſiſtentiam ſignificat: a ver-
bo ſtetit, conſtitit. Inepte ibi dicitur columma

et nihit ad rem ibi facit ratio columnæ. Sed appare-
bat tunc Deus in nubis et ignis conſfiſtentia, ſeu
eſſentia. Subſtantia eadem erat nubis ignis et lucis:
Non inquam creatæ et caliginoſæ elementaris nubis,
ſed increatæ et ſuperelementaris intus lucentis. Erat
Deus in igne, et Deus ipſe ignis.
Iam ſequi dices, Si talis erat verbi hypoſtaſis,

ſiue ſubſtantia erat corporea, et diuiſtbilis. Non

ſequitur. Si in rebus corporeis eſt Deus, et res
corporeas in ſe refert, non ob id ſequitur, ipfum
eſſe corporeum. Nam Deus ipſe eſſentia ſua eſt
mens omniformis. Vt in anima tua funt re-
rum corporearum et diuiſibilium formæ, ita in Deo:
in eo eſſentialiter, in te accidentaliter. Incorpo-
reus in ſe Deus, et inperceptibilis, ratione mirabili

nobis prolata, per verbum ſe exhibuit percepti-
bilem, et in verbo erat ſpiritus. Hoc non arguit

in Deo

in De
tis ka⸗
tia, V
ſione
ſequen
15, n
ſt con⸗
puncti
pollet
lorum
marumm
et anin
ſtar ſin
ins er
ſtanti⸗
exhib⸗
modo
Partit

dieunt

et dec
Ne u

inis,

ſpirite
it ſ
ſpirit
contin
Dei t
tur.
tus h
et pe
kitus
et
ſeut
doc
illa
ſuſtin

L I B E RK II. za1

Kiclt ii in Deo corpus, ſed ineffabilem et omniformem men-
tend,i tis rationem. Ipſius intellectus eſt hec mira poten-

t Oraeln tia, vt in eo reluceat corporis ratio. Abſque diui-
Alüi eee ſione vel mutatione ſitas eſſe in Deo formas viſibiles,
oti ein, ſequens liber aperte docebit. Diuiſibilis non eſt De-
dis orteln us, nec diuiſibilis eſt verbi fubſtantia, cum diuiſibile
tis omim ſit corruptibile, Incorpereum vero inſtar imaginarii
be ionr puncti nihil eſt in rerum natura, nec ex punctis illis
ſa vertiſin poſſet quicquam conflari, vt docent phyfici. Ange-
ſtantials n lorum fubſtantia non eſt inſtar puncti, ſicut nec ani-

ninaret C marum. Subſtantia ipſa ſpiritus Dei, a qua angeli
17. al et animæ emanarunt, non erat inſtar puncti, ſed in-
Dei, Eh. ſtar fubſtantiæ flatus elementaris, et elementaris hu-
im endt ius erat archetypa, in mente Diuina. In Dei ſfub-
e paſini ſtantia, quæ erat verbi et ſpiritus fubſtantia, orbi
lhrasl ne⸗ exhibita, nec partes funt, neec partitio dici poteſt eo
gnis M modo, quo in creaturis. In Dei ſubſtantia partes et
1 partitiones, ſecundum diſpenſationis diſtributionem
lari dicuntur. Diuiſit Deus de ſpritu, qui erat in Moſe,
tur cinm et dedit ſeptuaginta viris portiones ſuas. In miſſio-
Sel gnn ne quoque ſpiritus ſancti erant diſpertitæ linguæ
tenie, ² ignis, et ſinguli portionem acceperunt. In hac
iset hi⸗ ſpiritus partitione, cuiusque portio eſt Deus, vt
und i ait ſcriptura, et diuiſio ſubſtantiam non deſtruit
tens . ſpiritus ſancti. Vt lux ſolis craſſior diſtribuitur,
continuatione ad ſuum principium ſeruata, ita et lux
wot Dei tenuior: at illa deſtruitur, hæc non deſtrui-
iis. tur. Quicquid eſt in mundo, ſi ad verbi et ſpiri-
an tus lucem conferatur, eſt craſſa materia, diuiſibilis
s, o4„ et penetrabilis. Vſque ad diuiſionem animæ et ſpi-
ee ritus penetrat lux illa, teſte Paulo. Ipſam angeli
ntin e et animæ ſubſtantiam penetrat et implet lux Dei»
t ſicut lux ſolis aerem penetrat et implet. Ipſam
quoque lucem ſolis penetrat et ſuſtinet intus lux

zi. illa Dei, omnes mundi formas penetrans; ef

ne w fuſtinens, vt forma formarum. De ſpiritu er
he⸗ h. 5. luce

122 D E T RIN I TAT E
luce dicemus poſtea. Nunc ſat fuerit, ſi in verbo di-
camus veram fubſtantiam, hypoſtaſim viſibilem, quæ
hominem referebat, vt ſequens liber ideam hanc ad
viuum exprimet. Non ſolum erat in verbo idea ho-

minis Chriſti, ſed ſubſtantiale ſemen generationis eius.

Non diceretur homo ille eſſe vere filius Dei, ſi eum
ſimpliciter in Maria creaſſet, non ſeruata generandi

ratione de ſubſtantia patris. Subſtantia fuit ſeminis in

verbo, ſubſtantia Dei nobis exhibita, et Deus per ver-
bum quodam modo corpoôratus et humanatus, olim in
ſigura, nunc in veritate. Ioannes euangeliſta ſe ſub-
ſtantiam illam verbi manibus palpaſſe tradit. Paulus
deitatem corporaliter ſitam eſſe in Chriſto docet. Pri-
ſei Theologi corporale verbum dixerunt modo cor-
porali ſenſibile, tangibile, viſibile. Tangibile dices
verbum incarnatum et palpabile, ſi in rebus aliis di-
cas, non palpari, nec tangi materiam puram, ſed eſſe
potius tangibilem formam, et palpabilem figuram, aut
totum ita formatum tangi et palpari. Nemo miretur,
ſi cum Ioanne deitatem in Chriſto manibus tangi nos
dicamus, cum et in aliis rebus eam pene palpari di-
cat Paulus, acto. I17. Nemo miretur, ſi nos dicamus,

corporandum Dei verbum corporalem faciem olim

habuiſſe, cum et ſpiritum ſanctum corporali ſpecie de-
ſcendiſſe, teſtentur euangeliſteæ. Hoc Deo non eſt im-
poſſibile, qui verbum ſuum ita exbhibere voluit Chri-
ſtum generando. Corporali modo Deus apparere vo-
luit, et potuit. Corporali ſpecie venit Deus, et rectus
ſtetit ante Samuelem 1. Samu. 3. Modus eſt facilis,
vt oſtendemus.
Ea ipfa verbi hypoſtaſis ex principio euangelii Io-
annis declaratur ex eo quod dicitur, erat: et quia
viſibilem eam fuiſſe docet. Videbat loannes eſſe
iam olim Ieſum Chriſtum hominem, in nubibus
cæli ſpeculatore Daniele venientem, quadrigam
Ezechièlis olim ducentem, inter myrtos Zachariæ
equitantem, in ſolio Eſaiæ ſedentem, ac om-
ni vuo

ni en
loquen
reteren

minis

debat
Prelid
dliction
ſtum le
exiſtene
tantemm
lt plal
i, e, e
poſtaſn
Prinein
KTterm
Vt
gratian
cogita
ininag
UItum
ure,
cie Mi⸗
cofume
munic⸗
Titus
Percep
1obis,
Manife
ui f
Mültis
14.
nocun
kamili
tatus,
lie in
Homin
ture

1.

in verbo!
iſibilen n
erbo ilel
erationisch.
s Dei,
ata generi
fuit ſenini
Deis per
Mmatns, oli
ngelilt kk
rait. N.
to docet
iInt nod
pangible
ebis A
1n, El⸗
n fguum
Veno Nin:
ibus i
e pilui
rieen 4
ral tin⸗
0 non el D
Volu 140
Nhnet
els, etlil .
1s elt t

ſ
eune
t (

Eat: E 4d 4
lonmnes 6
in 1 Olbiu
uciun

gud
,

LI B E R II. 123

ni æuo præſidenten. Et eum eſſet hoc cogitantis et
loquentis Dei artificium, dixit eſſe Xoν6. HErat ſerme
referens, ſicut ſi ore tuo exſpiratus ſermo ideam ho-
minis contineat, per quam omnia fiant. Orbi præſi-
debat olim Chriſtus in cuius perſona ſapientiam ita
præſidentem inducit parabola Salomonis. Idipſum per
dictionem Iah nobis declarat Dauid, iubens nos Chri-
ſtum laudare in nomine eius, quod eſt 6C Iah, id eſt
exiſtens, eſſentia, hypoſtaſis. Exaltate inquit, equi-

tantem per inhabitabilia, in lah nomine eius pfal. 67.

Et pſal. 101. populus qui creabitur, laudabit TIah.
i. e. exiſtentem illum qui eſt, Chriſtum. Eandem hy-
poſtaſin docet ipſemet Chriſtus, dicens, Ego ſum, a
principio ſum, in Deo exiſtentiam habens princeps
ternus.
Vt autem gradus quoſdam manifeſtatibnis Dei, et
gratiam Chriſti in hoc nobis factam intelligas, lector,
cogita primo, Deum in ſe eſſe incomprehenſi ibilem,
inimaginabilem, et nobis incommunicabilem, in infi-
nitum omnia excedentem. Hinc de ipſo notitiam for-
mare, aut eum videre nemo poteſt, niſi ille ſub ſpe-
cie aliqua noſtræ capicitati perceptibili ſe nobis ac-
commodet. Hinc iterum in ſpiritu noſtro eius com-
municationem non haberemus, niſi ille ſe inſtar ſpi-
ritus noſtri modo quodam accommodaret, nobis intus
perceptibili. Hic modus diuinus eſt ſpiritus fanctus in
nobis, de quo dicemus poſtea. Nunce priorem modum
manifeſtationis, et viſionis Dei, ſolum perſequimur:
qui fuit propoſita nobis quadam ſpecie diuina, vt iam
multis oſtendimus, et indicat ipſe Chriſtus, Ioan. 5⸗
14. et alibi paſſim. Cogita ſecundo, Deum iuxta
modum hunc ſe viſibili forma ipſi Adæ admodum
familiariter manifeſtaſſe. Ob peccatum autem occul-
tatus, ſe poſtea ſine viſione in hominum ſpiritus va-
rie inſinuabat, miſericordiam ſemper exercens in
homines, quibus ex innato deitatis halitu legem na-

turæ indiderat. Per ſermonem quoque ſe aliquan
do ma

124 D E T RINI T. IL. I B. III.

do manifeſtabat, ac ſi ego vocem meam inter eos,

qui me non vident, audiri facerem. Variis modis

excitabat ad ſe Deus miſeram naturam, quæ a ſatana

tenebatur captiua. Hoc modo eſt Deus tempore da-

tæ legis toti populo per auditam vocem manifeſtatus.
Eodem modo eſt multis poſt Adamum loquutus, vſ-

que ad Abraham. In Abraham cæpit alius manife-
ſtationis modus, per viſionem. genes. I1I5. poſt Ada-
mum primo Abrahæ eſt viſus Deus et nemini ante
ipſum; vt vel hinc colligas- eſſe inſigne donum vi-
ſionem illam. Hoc priuilegio donatus eſt primus pa-
triarcha: et deinde poſteri eius, diuini prophetæ,
qui ideo videntes dicti ſunt. Per viſionem eis paſ-
ſim loquebatur Deus, quibuſdam in ſomnio, quibuſ-
dam facie ad faciem, ſe varie patefaciens. Semper
tamen erat viſio velata, in qua erat vmbra quædam
per angelum exhibita. VItimo eſt nobis eitra cali-
ginem lucide manifeſtatus, et reuelata faeie viſus.
Verbum caro factum eſt, et vidimus gloriam eius.
Vidimus gloriam Dei in facie leſu Chriſti. Vidimus
Chriſtum, et in eo vidimus patrem. In eo vidimus
lucem, Deum ipſum lucentem. Atque vtinam in
hac viſione ita perſiſtamus, vt ad illam æternæ futu-
ræ beatitudinis viſionem nos perducat hæc interna vi-
ſio, et glorificatio, illius futuræ gloriæ nos iam hic
participes faciens, per Ieſum Chriſtum dominum no-
ſtrum.

De TIri

V

te De

fu 1
Chriß
mani
Omni

tentüie

in lud
ineoe
e
nine,
Mlen
tommern
ils
rentia

leri

108
et el
eſlen⸗
eſt l.
infini
mniun
Morne
iode

I.
125

d D E TRINITATE
qur: ſin

DIVINA LIBER QVARTVS,

manikeken. . . . . . .
Nomina Dei, eiuſque eſſentiam omnifor-

Ocgullt,
Alins mmi .
15. net mem manifeſtans, et rerum o-
Ndͤon mnium principia.
e donum! H
eſt primm, V —
i pn jſo iam Chriſto, et viſo in eius facie pa-
nen ei. tre Deo, non abs re fuerit hoc libro quarto, diuino-
nmio, di⸗ rum nominum fignificationem exponere, vt nos, qui
ens. G Chriſtum Deum noſtrum proſitemur, in eo diuinam
bra len manifeſtationem melius oſtendamus. Eſſentiam Dei
bis einec⸗ omniformem nunc omnes cognoſcemus, veterum ſen-
1 ſack i tentiis concinne ſatis explicatam: rerumque principia
glorim 4 in lucem proferemus, ſummis philoſophis hactenus
F. Niir incognita. Nomina deitatis inſigniora ſunt απ et
n en in rNe. Et eſt Elohim pluralis numeri, quo no-
Ne m mine, vt communiore, eſt primo vocatus Deus. No-
Tene men vero Iehovah, eſt magis Deo peculiare. Tam .
e Ment nomen lehovah, quam Elohim, myſteria Chriſti in ſe
pos in ipfſis continent. Iehovah in eſſentia Elohim in appa-
amümar rentia. Nomen illud lehovah efſentiam fignificare
plerique tradunt, alii potius generationem. Verum Ieho-

nos et ea, et alia eo nomine comprehendi dicimus, vah.

et eſſentiam potius: nec eſſentiam ſimpliciter, ſed
eſſentiantem eſſentiam, ſeu eſſe facientem. Non
„I eſt Deus inſtar puncti, ſed eſt ſubſtantiæ pelagus
infinitum omnia efſentians, omnia eſſe faciens, et o-
mnium eſlſentias ſuſtinens. Cabaliſtis ſua circa id v
nomen ſecreta relinquimus, hoc dicentes, quod, Vvt
iod cum ſcheua puncto nobis indicat, eſt futurum
piel, ſignificationis actiuæ, a radice 1s ſeu po-
tius †1**α1 mutando iod in vau, et Vvoces par-

126 D E TRI N IT A T E

1

uas in magnas, vt frequenter fit. Idque potius ibi

fit, quia media habet punctum dages quanquam ſir

piel, cum non accipiatur ibi vau tanquam conſonans,

ſed tanquam vocalis. Quia vocale erat vau, et ſine

aliqua corporis colliſione, omnes illius nominis fyl-

labæ erant Hebræis proferendæ, ideo nomen illud eſt

eis ineffabile, nec proferri ita poteſt, niſi ſeorfum ſyl-
labas proferendo dicas, le ho vah. Sed ſiue eo
modo, ſiue facta vau conſonante, vt nos proôferimus,
dicas Iehovah, ſiue Ioua, conſtat eſſe nomen illud o-

lim a multis prolatum. Imo rebus aliis eſt cum ad-

iuncto aliquo nomen illud vulgo impoſitum, vt appa-
ret geneſ. 22. et exo. I7. vbi locus vnus vocatus eſt
Iehovah ireh, alter Ichova niſſi. Ad idem lere. 23.
et 33. Iehovah zidkenu: et iudicum 6. lehova ſa-
lom, id eſt, Deus viſio, Deus eleuatio, Deus iuſtitia,
Deus pax, omnia per Chriſtum. Secundum hanc ergo
rationem futuri piel, exponitur Iehovah, id eſt eſſen-
tiabit, eſſe faciet. Non ſolum eſt eſſe faciens Deus,
ſed et alium eſſe facientem faciens: quia pater omni-

facientem filium eſſe fecit, et omnia eſſentiantem fili-

um eſſentiauit, vt ipſe filius ſit eſſentiæ fons. Hanc
eſſe veram illius vocis ſignificationem, docemur nos
authoritate ipſiuſmet lehovah, nomen ſuum exponen-
tis exo. 6. Vbi, quia erat magna facturus, et pote-
ſtatem id faciendi homini daturus, ideo ait nomen
ſuum Iehova, quod eſt nomen tanta facientis, et
alium facere facientis, non eſſe patribus cognitum,
quamuis nomina El et Saddai fuerint eis cognita.
Ego, inquit, viſus ſum ipſi Abrahæ Iſaac et Ia-
cob, in El Saddai, ſed in nomine meo lIehoua non
ſum cognitus illis. Apparuerat antea Deus ipſis pa-
tribus, et ſe eis manifeſtauerat ſub nomine El Sad-
dai, genes. 17. 28. 35. et 49. ſemper eis dicens,
Ego ſum El Saddai. Ex quorum nominum ſignifi⸗
cationibus hoc exodi loco colligitur, longe plura

per nomen Iehovah importari. Nomen »& eſt

a radi-

2 tullie
ſ vatt
Vattaton
Citur
1 1 V
mnipote
de E
Tum A
lenb,
elet Ab
lelectin
Treſente
ittne, t
uns et

1g ſim

ienten
Eetren
u krei
lniß
Is Nor
tis n
ln t
Ehor
Ettere
n n
lod pr
lt pro
Is
d igen
Uelkedt

genci,

ins it
Gam ſit
ſonans,
erſine
is .
Ilud en

umn Hl.

ſiue en

cerimn,

illudo.
In A.
t ppe.
eltus
1
oV r.
iultitit

e. 29.
18

ne ergo
eſer
Deus,
omni.
en l⸗
Hane
nur
Poner.
t pote.
notnen
tis,
gnitun
Onitl.
et Ir.
Ua HoN
ſis pe⸗
1 l.
gicens,
ſinil⸗
plut
9 ett
1 ridi

L. I B E R IIII. 127

a radice, , quæ ſignificat vaſtare; et nomen
eſt vaſtitas, vaſtatio. Hinc Saddai dicitur Deus, quaſi
vaſtator, ſeu omnia vaſtare potens. Aperte hoc oſten-
ditur Eſa. 13. et Iloëlis I. *ν quaſi vaſti-
tas a vaſtante. Vbi noſter interpres pro vaſtante o-
mnipotentem vertit. Similiter dicitur El, fortis. Vn-
de El Saddai fortis vaſtator. Sub quo nomine pri-

mum Abrahæ manifeſtatus eſt Deus, genes. 17. di-

cens, Ego ſum El Saddai. Quod ideo factum eſt, vt
eſſet Abraham robuſtior in non timendo alios, et vt
perfectius ambularet coram Deo, cogitans ſe ſemper
præſentem eſſe fortiſſimo Deo. Velut hoſtibus eius
iratus, talia ipſi Abrahæ protulit Deus, eum confor-
tans, et ſubdens, Ambula coram me, et eſto perfe-

ctus. Ait vero nunc ad Moſen dicto cap. 6. Licet

ego ſim patribus tuis manifeſtatus ſub nomine El Sad-
dai, Licet nouerint me Sodomam et Gomorram va-
ſtaſſe: non tamen eis declaraui, me eſſe Iehovah,

nondum plene nouerunt me eſſentiantem, ſeu eſſe

facientem per alium, qui aliis miracula faciendi po-
teſtatem tribuo, vt ipſi Moſi nunc faciam contra
Aegyptios. Ante Moſen nemini fuerat data pote-
ſtas faciendi miracula, et ita nemini fuerat cogni-

ta ſignificatio nominis id de Deo importantis, quam-

uis nomen illud eſſet a patribus auditum. Non
ſatis nouerunt patres, an Chriſtus eſſet Iehovah,
cum tanta potentia omnia eſſentiandi: ſeu an
Iehova eſſet Chriſtum, ita potentem eſſentiaturus.
Præterea hoc eſſentiantis, ſeu eſſe facientis perfe-
ctum nomen, ex ipſa mundi geneſi declaratur, ex
loco primo, in quo illa vox a ſpiritu ſanécto cæ-
pit proferri. Nam ſex diebus operis non eſt vo-
catus Deus illo nomine, ſicut nec Chriſtus in ter-
ris agens, donec requieuit in cælo. Generatione
perfecta quieſcens Deus, creaturis efſentiandi, fa-
ciendi, et generandi poteſtate data, tunc dictus eſt
Ieho

128 D E TRIN IT A T E
Iehova eſſe faciens, ſeu eſſentians per alium. genes. Mett
2. Ibi dicitur Deus eſſentias eſſentians, vt illæ ite- tuta
rum alias eſſentient. Ipſe eſt omnis eſſentiæ fons, cont
fons luminis, fons vitæ, pater ſpirituum, pater lumi- nitor
num. Cæleſtes ſpiritus ille eſſentiat, ab eo fluunt eſ- turas
ſentiales diuinitatis radii, et efſentiales angeli, qui- kerun
iterum eius eſſentiam in res alias eſfundunt. Deus rum
ipſe eſt in eis, et lux ipſa verbi in eis relucet. Ipſe ekibi
pater hanc eſſentiandi vim ita Chriſto totam tribuit;, Er 1
vt ille alias res omnes eſſentiet. Omnia per ipſfum iter
Chriſtum, et in ipſo ſunt, et conſiſtunt, vt docet Pau- Vn
lus. Ipſe fert, portat, et fuſtinet omnia verbo virtu- Aorn
tis ſuæ, Heb. I. Omnia in ipfſo ſuam conſiſtentiam is d
habent, et cæleſtia, eét terreſtria, Colos. I. Deitatis leln
Chriſti participes facti ſünt angeli, et eam in lege re- berſa
ferebant. Per angelos Deus lucem ſuam mittit, et Cl
hoc ipfum eſt ipſemet Deus: et Chriſtus ipſe eſt eius aus
lucis diſpenſator, eam de ſubſtantia ſua mittens, ſpi⸗ eſlen
ritum de fubſtantia ſua mittens, cui angeli miniſtrant. Inis
Per angelos ſpiritum ipſe mittit, et hoc ipfum eſt ip- cit
ſemet Deus. Semper ibi relucet eſſentia Dei, ſpiri⸗ Ules
tus ipſe Dei, diuinitas ipſa, lux ipſa Deus. Hac ra- Ualni
tione dictus eſt Iehovah Zebaoth, id eſt, eſſe faciens u
ipſos exercitus, ſeu eſſentia militiarum. Omnes cæ- tern
leſtes militias et exercitus eſſentiæ ſuæ ſplendore ipſe ddit
Iehoua eſſentiat. Quanquam, inquit, ſint innumera- det
biles infinitorum millium, et myriades myriadum, ip- rebel
ſe tamen Iehoua eſt in eis omnibus pfal. 67. et DA- Hie
niel. 7. Hinc eſt quod diuinitatis nomen ſemper ineſt ini
nominibus angelorum, quia eius eſſentia eſt in eis. di1
Ea ipſa Dei vniuerſalis, et omniformis efſentia, ho- fubli
mines et res alias omnes eſſentiat: eius ſpiritus eſt no- üngi
bis ab initio inſitus, et poſtea iterum in nos copioſus A
effuſus. Habet itaque Deus infinitorum millium eſſen- (A,
tias, et infinitorum millium naturas, non metaphyſice Citer
diuiſus, ſed modis ineffabilibus. Vnde concludimus op- In
poſitum eorum, quæ trinitarii ſophiſtæ docent. Nam ipſi henh
meta =

lium. gen
Vt ille i
ſlentie in
1 Pater iu
e fluune
8 Meli,
Udum De
kelvcet.
tot n ni
bit per h
Vt Gcerk
CONiſenn
1. Dier

uin in keet
lan min
1s ilbele
1 Mitns:
geli nii⸗
ihlin ei,
ti Nf⸗
. H!
el⸗ e
ONe
Genine⸗
Int imum:
tuim
l. 67. e,
n ſenyer
el N6
eleltig 8
Pirins an
105 anin
niliunek⸗
net Gnten.
cludin Nut⸗
ept. Neß
e

L I B E R III. 129

metaphyſicas tres res inuiſibiles in vna eſſentia et na-
tura ponunt, quaſi in vno puncto tria puncta. Nos
contra vnam ſolam rem eſſe dicimus, et habere infi-
nitorum millium eſſentias, et inſnitorum millium na-
turas. Non ſolum innumerabilis eſt Deus ratione
rerum, quibus communicatur, ſed et ratione modo-
rum ipfius deitatis. Modi diuini ſunt in rebus in-
effabiles, in ipſo Deo ab æterno præformati. Vt
fert tamen fragilitas hominis, eos modos hie aliqua-
liter explicabimus.
Vnicus eſt modus diuinus inſignis, et principium
aliorum. Hic eſt modus plenitudinis ſubſtantiæ, mo-
dus diuinus ſine menſura, in ſolo corpore et ſpiritu
Ieſu Chriſti. Modus duplex, vnde et duæ dicuntur
perſonæ. Modus eſt apparitionis in verbo, et modus
communicationis in ſpiritu, modus corporalis, et mo-

dus ſpiritualis. Modus vterque fubſtantialis, alias res

eſſentians, in corpore et ſpiritu, fons omnis vitæ, 0-
mnis lucis, et ſpiritus. Hæc eſt de rebus æterna Dei
cogitatio, et ad eum modum exhibitio: hine alii o-
mnes modi, vt a ſtipite rami, a radice ſurculi, a vite
palmites. Eſt modus alius diuinus ſecundum menſu-
ram dati ſpiritus, vt in nobis, et alius in angelis:
iterum alius ſpiritus innatus alius per gratiam ſuper
additus, et vterque multiplex, ſubdiuiſione quadam
per Chriſtum facta. VItimus modus eſt in ſingulis
rebus iuxta proprias ideas ſpecificas, et indiuidualès.
Hic eſt omnium poſtremus, eſt tamen in rebus di-
uinitas aliqua. Prædicti ſunt in nobis diuinitatis mo-
di ſecundum præſentem ſtatum, alii multiplices et
ſublimiores poſt reſurrectionem futuri, quos non at-
tingimus.
Ad præſens vero iuxta poſtremum, qui nunc
eſt, in ſingulis rebus modum, eſſentiam Dei ſimpli-
citer enarrantes hoc dicimus;, quod rerum omni-
um eſſentia eſt ipſe Deus. Deus ipſe eſt compre-

henſio, et continentia rerum omnium. Ipſe Deus
.. ſuſti

130 D E TRINITATE

fuſtinet nos et portat nos, Eſa. 46. et 63⸗ 1pſe vi- .

uificat omnia I. Timot. 6. In ipſo viuimus, moue-
mur et ſumus, acto. 17. Omnia in ipfſo conſiſtunt.
Colos. I. Omnia ex ipſo per ipfum et in ipſo. O-
mnia funt in ipſo, ipſe dat eſſe rebus, et ſingulis for-
mis ipſum eſſe formale. In eſſentia ſua rerum omni-
um ideas continens, eſt veluti pars formalis omnium,
peculiari præſertim in nobis ratione, ob quam nos di-
cimur participes diuinæ naturæ. Ipſe eſt pars noſtra,
et pars ſpiritus noſtri, vt non per agrorum terrenam,
ſed cæleſtem ac diuinam poſſeſſionem, nos merito di-
camus: Dominus pars mea, et portio mea pfal. 15.
et 72. per Chriſtum eſt nobis deciſa veluti portio
ſpiritus diuini, et de plenitudine eius nos omnes ac-
cepimus, vt olim in figura eſt aliis deciſa, portio ſpi-
ritus Moſis. In reliquis vero creaturis, non per do-
num ſpiritus, ſed generali alia ratione dicitur eſſe
Deus. Ita ipſe eſſentialiter omnia ſuſtentat, vt crea-
tura quæuis, ab ea ſuſtentatione deſtituta, in nihilum
redeat, ſicut eſt de nihilo. Hoc ipfſum veteres He-
bræi, et philoſophi docuerunt. Ex Hebræis hoc citat
rabbi Moſes Aegyptius. lib. I. perplexorum, capite
68. dicens, ineſſe creatoris eſſe omne quod eſt; ip-
ſumque omnia ineſſe, iuuare et ſuſtentare, per eum

modum, qui vocatur ſplendor, ſeu lux quædam ſe-

cundaria. Id ipſum Aben Ezra in geneſim docet, et
reliqui omnes cum prophetis ipſis. In eandem ſen-
tentiam veteres omnes philoſophi conueniunt, quos
hic audire non erit ineptum.
Ex Pythagora, Anaxagora, et aliis antiquioribus,
a Zoroaſtre, et Trismegiſto doctis, citat Plato in
Parmenide, Cratylo, et Phædone, vnum quid pri-
mum efſſe, et in vno omnia contineri, ac conſi-

ſtere. Ipſumque vnum et ſolum per ſe eſſe pul-
crum et bonum, nec alia pulcra et bona, niſi eius

participatione dici: ac tanto pulcriora, quanto ei
propius accedunt. Ipſum vero vnum eſſe mum
di

d .
dam, 0
Tinenten
ay ex
ur, D.
ſentiam
tt en
otus 20
d vnam
lun redu
lunt et 1
el chao
Confuſas
s, in
IIus, I
bonam,
lttera g
bonum
Chns, M.
rmarun
inr geit
et lucem
les Omn
ilbpira.
ientie
Craenlum
Milo
Uum orm
Ugelis
ln ſtit
ð era
Pwehns.
turum
srenel
Delg en
iles, P
htinns

imnus, M

1o cONNIIe

in iplo
ſingllst
Tekumn on
nnlis omnin

nos i
ner oll!
Veluti N
105 CMn
,, porif
„MN Ni
le dicin
elttt Nten
innme
n verte!
rris heed
NOru/N 4
ne, M
lein
elin Cen:
einitl?
geniunt, 6

mnigune
int M

n git

1
ſe Neß
ni, Ii 6
„um
1 adle D

5

L. I B E R IIII, 181

di oxtoem animationem, eſſe vovy mentem quan-

dam, omnes in ſe ipſa mundi naturas ÿ*νασαα con-
tinentem, vt in eo omnia conſiſtant, et dναοαορα0ο
Gaα‿ ν exornantem, vnde et 20αα hic mundus dici-
tur. Deum vocat Socrates in Cratylo Puαταν eſ-
ſentiam naturæ, eo quod Oοσ⁄ ι w naturam ipſam
et S„ vehit et continet. Naturali ordine omnes
motus ad vnum primum motorem, omnes naturæ
ad vnam naturam, omnes vitæ ad vnam primam vi-
tam reducuntur, per quam et in qua omnia alia vi-
uunt et mouentur. Deum ipſum, priſci omnes dixere
ex chao omnia illuſtraſſe, et ex eo materias veluti

confuſas educendo, formas indidiſſe viſibiles et luci-

das, inſtar pulcritudinis ſuæ. Ipſe pulcher et bo-
nus, lucem primam ſibi ſimilem fecit pulcram, et
bonam, deinde reliqua pulcra, et bona, vt habet
littera geneſeos. Dictio enim 2 thob pulcrum et
bonum ibi ſignificat. Ex antiquiſſimis citant Iambli-
chus, Macrobius, et Philo, mentem illam eſſe matrem
formarum rerum formales ideas in ſe continere, et
ſuæ deitatis ſymbola rebus indere, ſcilicet ſpiritum
et lucem. Nam lucem illam in ſe continet, qua
res omnes format, et ſpiritum illum, quem rebus
inſpirat. Idipſum docuerat Zoroaſter in Oraculis
ſapientiæ, quæ dicta ſunt aνραιας Xν⁄α Apollinis
oraculum a Porphyrio citatum lib. 10. de laudibus
Philoſophiæ, aperte teſtatur, Deum ipfſum eſſe re-
rum omnium formam et animam et ſpiritum: nec ab
angelis comprehendi, niſi ratione qua ſe ille viſibi-
lem ſtatuit. Inſcriptio ſapientiæ deæ apud Aegyptios
hæc erat, vt in Iſide citar Plutarchus, ac etiam
Proclus. Ego ſum omne quod fuit, quod eſt, quod
futurum eſt: velum meum nemo mortalium hacte-
nus reuelauit. Sapientia eſt vere omnia in ſe continens.
Deus eſt id totum quod vides, et id totum quod non
vides, vt ait Seneca, et citat Lactantius. Ad idem
Plotinus in libro de prouidentia. Mentem æternam
i. 2. ait

I32 D E TRINIT ATE

ait, in qua omnia conſiſtunt, eamque immotam cun-
ca moliri, omnium naturas continere, cuius hie
mundus eſt vmbra et imago. Triſmegiſtus veteris phi-

loſophiæ pater in Pimandri ſermone ſacro ita cecinit,

Omnium natura eſt Deus, omnium gloria et princi-
pium, et in quo omnis natura conſiſtit. Ad Tatium
ait, Deum vnum eſſe omnia, et eſſe veluti multicor-
poreum: quia nihil eſt in corporibus, quod ipſe non
ſit. Et paulo poſt ait, Deus eſt principium, con-
plexus, et continentia rerum omnium: eſt ipſum efſe
omnium. Et in libro, Quod in ſolo Deo ſit pulch-
rum et bonum, Omnia quæ funt, inquit, funt in
Deo, et ab eo pendent. Ibidem ait, Deum eſſe omnia,
et Deum omnia facientem ſibi omnia aſſimilare, ſicut
omne agens aſſimilat ſibi paſſum. In Aſclepio, Deum
ait eſſe omnia in omnibus, et omniformes ſpecies.
Verbum Dei eſſe ait archetypum mundum, archety-
pum lumen, et archetypum animæ. In rebus omni-
bus ait fulgere imaginem quandam Dei. Vnde in
pimandri hymno cecinit, Sanctus eſt Deus, cuius
imago eſt omnis natura. Ad Tatium flium, ait, ni-

hil eſſe in rerum natura, quod non aliquam præ ſe

ferat diuinitatis imaginem. Vndique noſtris oculis
obſeruatur feque obiicit et inculcat Dei omniformis
imago, quæ ipfa eſt in omnibus lucis imago. Idem
docet Paulus acto. 17. Deum pene in ſingulis rebus
palpari, cum fſit ſingulis rebus inſitus. Ex Arato ei⸗
tat, nos eſſe progeniem diuinam, et genus quod-
dam Dei cum Pythagora: quia deitatis ſemina in no-
bis ipſis habemus, vere nobis innata, vt eſt ab origine
nobis innatus ſpiritus diuinitatis, Ibidem ait apoſtolus,
quod nos in Deo ipſo viuimus, mouemur, et ſumus. In

eo ſpiramus, vita, et halitus noſter in ipſo eſt, et ab

ipſo pendet. Vnde Iouem priſci aérem eſſe dixerunt:
aut eſſe in aére ipſo, in quo viuimus: quia eſt in aë-
re halitus diuinus viuificans. Aratum citat Paulus
de Ioue loquentem, qui et louis dixit eſſe o⸗
mnia

mnia
mouer
Hebre
nabile,
autem
capite
tur, y
glens
inplere
trit co⸗
us, Se
Uiſcat,
Inuation
tiam,
Aiud
ſuum
mam
Wiuer
Winert
Plura .
Mus.
N
Vdendh
Men E.
um
Eld, f
lium g
Gili,
Vere
ſls t
Ul.
N2. el
Noſtre
Dkum
len e
t a

t LIBER MIII., r33

mmotime annia plena. Iupiter eſt quodcunque vides quocunque
e, cld moueris. TIouem illi dixerunt, ex antiqua traditione
us Netn Hebræorum, Deum lIoua appel antium. Ioua indecli-
o nes nabile, inflexione quadam eſt verſum in Iouem, Ioua
omdan autem eſt dictum pro 7*2α6* Iehova, cum ſcheua in
MH. capite non profertur, et aſpirationis prolatio omitti-
elii nmm tur, Vt in ea lingua paſſim fit. De ſpiritu vero lo-
lod ſi quens Triſmegiſtus ad Afclepium, ſpiritum Dei ait

incipiun,1 implere omnia, viuificare omnia: et quod mundus nu-
.et inint trit corpora, et ſpiritus ille nutrit ac fuſtinet ani-
Deo N 4 mMas. Sermone tertio ait, ſpiritum hunc qui omnia vi-
ingnit, uificat, a ſancto fonte proficiſci. Animam ait conti-
eun elel⸗ nuationem ad ſuum principium ſeruare, et dependen-
Ardm tiam, ſicut a ſuo fonte dependent lux et calor. Non
4ACetin aliud ſenſit Dauid cum ait retrahente Deo ſpiritum
Pornes ſe ſuum animas deficere, pſal. 103. Deum item eſſe ani-
nian, mM, mamn mundi, Platonici omnes affirmant et ſpiritum
In eius vniuerſi omnia ſuſtinere, ac viuificare. Sed de hac .
Dei. 18 vniuerſali eſſentia, et rerum omnium ideis, paulo poſt
Deb plura dicemus, ſi de voce Elohim quædam præmiſeri-
tn ne M
zinn t Vt autem de nomine Elohim certiora tradamus, Elohim.
täs videndum nobis eſt, quid in Deo apparuerit, vt no-
wmi⸗ men Elohim conforme ſit inde ſequutum. Hebræo-
4 rum antiquiores in Breſchit rabbaa, ſeu in geneſi ma-
inug gna, fuiſſe hæc ab initio mundi tradunt, Meſſiam, ſo-
lium gloriæ Dei, ciuitatem Ieruſalem, hortum para-
1 diſi, ſpiritus iuſtorum, legem, et Iſfraëlem ſeptem hæc.
1 zan Vere eſt ab initio, cum ipſo Meſſia, ille ab Efaia vi-
lenint ſus thronus deitatis, ſiue ſolium maieſtatis excelſæ.
ckin Eſa. 6. Id nobis oſtenditur Deut. 33. lIere. 17. Pfal.
mnan Int 92. et 102. vbi ſemper dicitur ſolium, et ſedes Dei
, im ab initio conſtans. Idipſum eſt locus ſanctificationis
Pbehe noſtræ ab initio paratus, vt ibi ait Ieremias. Idi-
nun⸗ pfum eſt hortus cæleſtis paradiſi et ciuitas Ieruſa-
Jvin 41 lem cæleſtis. Ab initio eſt nobis regnum paratum, .

as, Vt ait Chriſtus, ſicut ab initio eſt ignis ille pæ-
un j. 3 narum

134 D E TRINIT A T E.

narum, quo ſunt mali puniendi Mat. 20. et 25. et
Eſa. 30. Aduerte, In quo ſenſu Hebræi dixerunt,
Meſſiam ab initio eſſe. Non trinitariorum ſophiſta-

rum more, ſed quia eius perſona, et forma viſibi-

lis, erat in Deo ſubſiſtens. Hinc rabbi Ijzhac Ara-
m ſuper Geneſim dixit, Antequam crearetur ſol,
ſubſiſtens erat nomen Meſſiæ, eratque iam ſedens

in fſolio Dei. Vtinam hunc ſenſum tenerent noſtri

ſophiſtæ. Legem etiam ab initio eſſe in dextra Dei,
probant Hebræi ex loco illo Deut. 33. et quia dici-
tur ſcripta digito Dei, et in libro Dei: atque ita de-
ſuper in terras delata. Iſraëlem quoque ab initio
eſſe contendunt, quia dicitur ille populus ſeculi, ſeu
populus æternus, et ab initio conſtitutus, Eſa. 44.
et in Deo ſculptus. Eſa. 49. Eodem modo terre-
ſtrem illam Ieruſalem ab initio conditam probant ex

4. reg. 19. Eſa. 37. 49. et pſal. 86. Sed quia illa

fuerunt vmbra alterius veritatis; quia nos ſumus
Chriſto ſubſtantialiter per ſpiritum æternum inſiti, ve-
rius nos dicimus, Chriſti participes eſſe modo pecu-
liari in eo ab æterno. Horum in Chriſto regenitorum
Spiritus ſunt in Chriſto ſubſtantialiter, in libro glo-
riæ deſcripti. Aeternitatem hi habent, ſeu participa-
tionem æternitatis ſpiritus Chriſti, cum ſpiritus illius

fubſtantialem habeant portionem, ſeu fubſtantialem
halitum. Ad hunc modum decuit, ſolium illucd

Chriſti regale ſuis ab æterno electis ornari, et aſſo-
ciari. Huc extenditur quod apoſtolis ait Chriſtus,
Vos ab initio mecum eſtis, Nomina veſtra ſcripta

funt in cælis, Vos eſtis pôpulus ſeculi, in Deo ſcul-

pti, Sedes veſtræ ſunt ab initio. Non diceretur fuiſſe
olim cæleſtis ciuitas, niſi eſſent in ciuitate ciues.
Ecce quanta eſt vis æternitatis Chriſti et, quanta

Eternæ illius deitatis ſit in nobis communicatio, ſe-

cundum ſpeciales formas et ſpiritus. Non ſolum
vero ſpiritus iuſtorum, ſed et aliorum hominum et
. rreruth

terun
yjt de
in ipt
lecies

lium,

paratr
Titus!
itio,
Cherub
Cum ſi
gibern
crocne
Humer
Deo
Gifle
3. Te
Dei
chiele
10.
et aucd
ſi, vt
ungeli⸗
tot i
ingnan
no,
ari
Gommin
Deo
eſſe!
we ke
uod
lorum
ſt he
dü
ur

V

10. et 1 7
rei (en
Drumn ſort
form m
di lirhnei
crexreme!
ne ian ke
tenerent
in Centn!
1. et glitd
: aNtgle iit
ole id i
lus ſeeli
Utus, Nl
n Md
un probe
Sel aili
Gin n⸗ .
tnum ini
Ge noche
fo teeiin
i tn’
ui
ſpirinsl
fübknin
ſoiun

nuri, a
it Criß

Felin nn

in oß
jceretun 5
itate ts
et,

unicnte

NE ſlu

hominn
ſeih

L I B E R IIII 135

rerum omnium lucidæ formæ ſunt ab æterno in Deo,
vt de ideis mox dicemus. Peculiarius vero electi,
in ipſo Chriſto prædeſtinati, qui ſunt numero duo-
decies centum quadraginta quatuor millies millia mil-
lium, apoc. 21. Quibus totidem ſunt ab æterno
paratæ ſedes, manſiones, et ſuus cuique in Deo ſpi-
ritus præparatus. In Deo quoque realiter erant ab
initio, et circa illud maieſtatis ſolium videbantur,
cherubim et ſeraphim, et ſingularum prouinciarum
cum ſuis thronis cæleſtes poteſtates, principes, et
gubernatores, vt cum Daniele ait Paulus. Spirituum
quoque adſtantium, et angelorum miniſtrantium in-
numeræ legionum myriades, vt ait Daniel. Hæc in
Deo vidit Ezechiel cap. I. et 10. vbi dicit ſe vi-
diſſe viſiones Deorum. Similia fere vidit Micheas
3. reg. VItim, et Dauid 2. reg. 22. Vox verborum
Dei audiebatur, vt vox caſtrorum teſte ibidem Eze-
chiele, et vt vox multitudinis, teſte Daniele. cap.
IO. Heaæc tanta maieſtas multitudinis numero viſa;,
et audita in qua relucebant ſplendores facierum Chri-
ſti, vt habet Hebraiſmus, ſplendores facierum ab

angelis exhibiti, facies variæ cherubim et ſeraphim,

tot ibi micantibus oculis et deitatis formis. Hæc
inquam, tam multa in cælis viſa et audita ab Ada-
mo, Abrahamo, et aliis ſpeculatoribus aliter nomi-
nari non debuerunt, quam Elohim dii, Adonim
domini, Adonai domini mei. Hanc pluralitatem in
Deo vidit, et notauit lacob, dicens, reuelatos ſibiĩ

eſſe Deos genes. 35. Et Abraham ait, peregrinari

me fecerunt dii, genes. 20. Ex his iam apparet;
quod Elohim in ſe plura continebat. Elohim re
ipſa erat Deus, forma ipſa erat Chriſtus cum ange-
lorum multiplici miniſterio. In ſumma, Elohim,
eſt habens diuinitates, ceu ſpecioſas formas: eſt
dii diui, ſeu vultus Deorum. Primum tribueba-
tur id nomen Deo, deinde aliis illuſtres formas
i. 4 oſten

136 D E TRINITATE

oſtendentibus. Quando angeli in miniſterium mitte
bantur, induebant perſonam diuinam, atque ita di-.

cebantur Dii, ſub perſona tamen Chriſti.
Circa nomen hoc trinitarii mire hallucinantur. Nam
de illis tribus rebus aiunt eam vocem dii prædicari,

quaſi illæ ſint tres dii, quod ipfimet negant. An erant

tres illi dii, qui peregrinari fecerunt ipſum Abraham,
et viſi funt ipſi Iacob? Si fatentur, tres eſſe, et eſſe
Deos, ſequitur tres eſſe Deos. Iudæi item tres illas
res in Deo nunquam concefſuri, vt hane pluralitatis
in Deo ratidnem ſubterfugerent, linguæ conſuetudini

illam vocis pluralitatem tribuerunt, nullum aliud hic

admittentes myſterium. Sed ſi verum Meſſiam agno-
ſcant, clarum in voce Elohim eſſe Dei et Chriſti et
angelorum myſterium agnofſcent, tota lege comproba-
tum. Nam illa pluralitatis confuetudo non temere
cæpit, nec oriri in lingua ſancta potuit, ſine myſterio.
Eo magis quia paſſim adiunguntur aliæ voces plura-
lis numeri, vt locis citatis, Dii peregrinari fece-
runt, Dii apparuerunt. Dii ſancti dicuntur loſue

24. Dii viuentes, dii viui, Iere. 10. et 23. Dii

iudices, pſal. 57. Et 2. Samu. 7. ierunt dii ad re-
dimendum, id eſt, cæleſtes poteſtates, Deus Chri⸗
ſtus et angeli. Nunc vero cum Chriſtus ſolus, il⸗
lam totam, et ſuam, et patris, et angelorum ma-
leſtatem in ſe contineat, vt ipſemet teſtatur Lucaæ
9. merito ille dicitur nunc Elohim, habens diuinita⸗
tes omnes.
An autem nomen Iehova Chriſto tribuatur, po-
teſt dubitari. Non dubium enim, quin in lege
Angelus vocaretur Iehovah. Ergo multo fortius
ipſe Chriſtus: cum præcipue ſit in figura Chriſti
nomen illud angelo tributum. Sicut olim idem erat
Elohim et Iehova, quia Deus erat verbum, ita et
nunc, quia ad priſtinam illam gloriam eſt Chriſtus
glorificatus. In terris tamen agenti Chriſto nomen

illud non eſt a prophetis tributum: et ipſemet Chri-

ſtus

ſtus
Veru
et ſil
fons
terun
ipſa!
n
et q
Pberie
pem,
Diqnui⸗
Cmnin
ila
lucen
Videt
tes
drigi
quam
Crec
Mole
ZorO
Mato
Lilto.
Orun
Plari
Mun
tiam
N
vide
29.
Denn
9.

tt 1

ſcpi⸗
ul
tur⸗

TI. I B E R III. 137

rium mit ſtus deitatem Elohim ſibi tribuebat. At nunc ipſe eſt
ue in verus Iehovah, qui omnia eſſe facit, omnia ſuſtinet,
et ſuis miracula faciendi poteſtatem tribuit. Ipſe eſt
nantur. N fons lucis omnia formantis, et mentibus noſtris ideas
ii preln rerum infundentis: cum eſſent olim rerum ideæ in
t. Mer ipſa Dei ſapientia, quæ nunc eſt Chriſtus ipſe.
n Abrikr Quia vero in idearum ſermonem pluries incidimus, Ideæ
ele, Ed et quia ad vberiorem cognitionem Chriſti, imo ac ſen lan⸗
tem tes d vberiorem eſſentiæ Dei et nominum eius declaratio- nium in
ne phuräii nem, earum cognitio facit, de ipſis nunc eſt nobis Peo.
e ONHlent aliquid dicendum. Ab æterno erant in Deo rerum
urn Auud omnium imagines, ſeu repræſentationes, in ſapientia
Nellam ipſa, in verbo ipfo Dei, vt in archetypo mundo vere
et Cnniki lucentes. Nam Deus in ſeipſo, in lumine ſuo omnia
ge connnie videbat, rerum omnium ideas, velut in ſpeculo lucen-
pon . tes ſibi inſitas habens. Hæc fuit de ſapientia Dei ab
Ene Mei origine mundi recepta doctrina, ſacris litteris prodita,

ee E gquam ex maiorum traditione, Chaldæi et Aegyptii

Guitti Græcos docuerunt. Ex ſacris hoc docuerunt, Iob,
annnr 1e Moſes, Dauid, Salomon et alii. Id ipſum docuerunt
. et 3 Zoroaſter et Triſmegiſtus, a quibus ab Orphæo ad
t di d4 Platonem Græci omnes didicerunt, maxime a Triſme-
, Dan li giſto. Is tam in Pimandro, quam in Afſclepio rerum
fu ſo omnium lucidas formas, in primo illo mundo exem-
gelorun 5 plari verbo Dei contineri docuit. Ac primum illum
trar l mundi architectum inſitam quandam habuiſſe ſapien-
ini tiam, plenam ideis originibuſque rerum.
m Quæ verba de eadem ſapientia in ipſo Deo ſcri⸗
8 ure, P pta, qua Deus ſingulas res aſpicit, ſub omni cælo
uten viget, et ſingula diſponit, antea docuerat Iob. cap.
Iun 28. De eadem ſapientia res omnes ab initio apuch
lon Cri Deum delineante, vide apud Salomonem prouer.
gun 8. Eodem modo de ipſa loquitur Baruch cap. 3.
n et latius lIeſus Sirach, ſiue Eccleſiaſticus et liber
anet ſapientiæ: vbi fſapientia dicitur ſpiritus vnus et
eſ multiplex, omnia continens. Omnium artifex doce-
rito nin tur eſſe ſapientia, inſtar architecti ideam futuræ

ſenet . j. 5§. domus

138 D E T RINILTATE

domus in ſe prius continentis. Sapientia ipſa ait
dicto ca. 8. Ego coram Deo eram multitudo, et

eram delectationes ſingulis diebus. Multitudo idea-

rum, delectationibus ipſis ſingula producens. Sa-
pientia erat omne quod fuit, quod eſt, quod futu-
rum eſt. Ea ipſa erat Xoο, erat ratio mirifica,

in qua omnia viſibiliter relucebant. Ille ipſe Dei

ſermo eſt eius ſapientia, et ea ipſa lux faciei Chriſti

eſt nobis lux intellectus, et rerum omnium idea. Eſt

ſermo Dei viſibilis et audibilis, in ſenſu ſimul et in-
tellectu. Ex ſermone noſtro nunc hanc, nunc illam
ideam auditus concipit, ſicut oculus ex viſione. At
ſermo Dei omnia ſimul continet, quæ videntur et

audiuntur, et intelliguntur. Imo et quæ aliis ſenſi-

bus percipiuntur. Verbum ipfum Dei priſcis diceba-
tur mundus omniformis, mundus archetypus, mun-
dus intellectualis. Triſmegiſtus poſt ſermones ad
Aeſculapium et Tatium filium, a mente docetur, in
Deo eſſe mundum omniformem, ad cuius ſimilitudi-
nem eſt factus hic inferior mundus: et in Deo eſſe

mundi ideam, quæ formas per ſingula corpora exx-
primit: qua ratione omnia in Deo ſunt et continen-

tur. Orphæus eſſentiam Dei eſſe dixit omniformem,
omnes in ſe ſormas habentem. Quod hac ratione
nobis oſtenditur. Nam ille omnium formas ſuſtinet et
ita ſuſtinendo, eas in ſe ipſo videt, in ſua luce ap-
parentes. Quas apparentias nos vocamus ideas. Alia
item ratione, quia Deus ipſe rerum ſpecies et ideas
mentibus hominum indit. Ad imaginem enim Dei
ſpecies rerum concipit homo. Quam rem citato loco
ita familiariter docet mens Triſmegiſtum. Contem-
plare, inquit, te ipſum multa intelligentem: deinde
contemplare Deum omnes in ſe ipſo intelligentias
habentem. Niſi enim te ita Deo aſſimilaberis, Deum
non intelliges. Nam fimile a ſuo ſimili cognoſcitur.
In Deo ergo ſunt rerum ſpecies et ideæ, ſi in no-
bis ſunt, et nos aſſimilamur Deo. Seneca ad Lu-

cilium

cilin

labe

Plate
§
ſacri
bis
Omni
lucen
rerun
tur.
ſia!
üm
Plant
ns
te
lucie
et P
bus,
Dpilo
can
imgi
e!
darun
tiam
ſuo!
omne
ſppien
Nemn
tio.
expo
Vbi
deſen
Adi⸗
Nbii⸗
Omni
Cogi
teqeu
in

E

Ntia id
multitnde
Gltituco ie⸗
duceng,
t, Cod in
ratio mnit
Ue ie
kiei C

nium iden 5

Ku ſimul ai
c, n i
Vore
E Videnm!:
qur ii 4
Priſeis it⸗
etypls, N
ſeinnot
e Cocetl
us ſmiir.
t in Dens
1 cotpo?
t et coltie
OnmNifonme,
I lue i
uus ſltit
ſin uce!
iles 1
cies et ii⸗
n epin
n cinm
1. (Onc-
ten: Ginf
telintin
beris, De
cogroſin.
, ſ NN.
1
ciiu

L I B E R III. 139

cilium ait, Exemplaria rerum omnium Deus intra ſe
habet, numeros et modos: plenus eſt figuris, quas
Plato ideas appellat immutabiles.
Sed ne longius de hac re probationes petamus, ex
ſacris litteris hec omnia ſatis probantur, cognita no-
bis per Chriſtum ipſa lucis Dei proprietate, qui
omnia apparere, et lucere facit. Singulorum vita
lucens erat in verbo Ioan. I. In mente Dei erant
rerum creandarum ideæ, antequam res ipſæ crearen-
tur. Species rerum cognoſcebat Deus, et eas in
ſua luce ſecum diſcernebat, dicens, Producat terra
animalia ſecundum ſpecies ſuas, et germinet terra
plantas ſecundum ſpecies ſuas. Ad eundem modum,
nos domum, vrbem, aut res alias facturi, ideas men-
te concipimus: quæ ipſæ ſunt a luce Dei, ſeu inſtar
lucis Dei. Hæc ratio Timæum Locrum, Archytam,
et Platonem maxime mouit. Cogitamus nos de re-
bus, communicata nobis diuina ſapientia, quæ vt ait
Philo, eſt in nobis emanatio quædam claritatis Dei,
candor lucis æternæ, et ſpeculum ſine macula, in
imagine nobis omnia referens, Sapi. 7. Ieſus quo-
que filius Sirach, euolutis maiorum libris, quod nec
paruæ, nec contemnendæ doctrinæ fuiſſe ait, ſapien-
tiam quandam in Deo docet, in qua velut in lumine
ſuo Deus ipſe vidit, et dinumerauit creata omnia,
omnes pluuiæ guttas, et omnem arenam maris: et
ſapientia eadem nobis infuſa, rerum claram cognitio-
nem nobis dari. Manifeſta eſt hec Hebræorum tradi-
tio. Ex lege probat ideas Philo in allegoria legum,
exponens illud Moſis ad Deum, Dele me de libro tuo.
Vbi ita ait, Librum vocat Moſes verbum Dei, in quo
deſcriptæ, et impreſſeæ ſunt omnium rerum exiſtentiæ.
Ad idem pulcre facit pſal. 138. qui eſt Hebræis. 139.

vbi ita ad Deum ait Dauid propheta. In libro tuo hæc

omnia ſcripta erant, cum adhuc nullum eorum extaret.
Cogita quid illud ſit, in libro Dei eſſe ſcripta omnia an-
tequam ſint. Et pſal. 55. migrationes meas numeraſti,

in libro tuo omnia ſunt. Et ph. 49. ait ipſe deus, Omnia
cogno

140 D E TRIN IT ATE

cognoui, et vniuerſitas agri mecum eſt. Apud vni-
uerſorum regem omnia ſemper eſſe, ex veteribus
ſcribit Plato ad Dionyſium. Ioannes in Apocalypſi

docet, eſſe libros Dei aperiendos, in quibus ſcripta

ſunt omnia, vt de ſingulis iuxta ſcripturam illam iu-
dicetur. Ingens profecto idearum et ſcripturarum
liber. Idipſum de ideis ſenſerunt primi eccleſiæ di-

ſcipuli. Irenæus fuiſſe ait in Deo rerum omnium præ-

formationes, Deum in ſe ipſo omnia præformaſſe,
exemplum et figurationem omnium a ſe ipſo accepiſſe,
lib. 2. cap. 3. et 2 1. Et lib. 4. cab 37. ait, Deum
a ſe ipſo accepifſe ſubſtantiam creaturarum, exem-
plum factorum, et figuram in mundo ornamentorum.
Verbum Dei ibi ait habere velut lineamenta rerum.
Tertullianus aduerſus Praxeam ait, ante creationem
mundi in ipſa Dei ſapientia fuiſſe omnia ſecundum

rationes ſuas diſpoſita et facta: ſolum hoc eis defu-

iſſe, vt coram in materia cognoſcerentur, et tene-
rentur. Similia de ſapientia, rerum omnium ſpecies
continente, retulit contra Hermogenem, Clemens Alex-
andrinus Stromatum lib. 4. et 5. de ideis ſermo-
nem probans, ideam definit eſſe Xoνσιο° 6sον verbum
Dei. Eſſe ait regionem Dei captu difficilem, quam
appellauit Plato ααραν οεον regionem idearum, àa
Moſe ipſo doctus, eſſe eum locum, qui omnia et vni-
uerſa continet. Mentem Dei ait eſſe locum idearum,
ob idque hominem ideas contemplantem effici fere
Deum: quemadmodum animæ ſeparatæ ſunt dii viſi-
biles, cum diuinis formis, ſeu ideis conuerſantes.

In oratione ad gentes. Nos ait ab initio eſſe, in

Deo ipfo genitos, quoniam in verbo erant omnia.
Nimirum igitur, ſi verbum genitum dicat, nos ibi
quodam modo genitos dicens. Perſonali ſimilitudine
dicebatur ibi generatio. In eandem ſententiam lib.
7. Stromatum. Ante omnia quæ ſunt genita, inquit,
eſt verbum patris maxime principale, magiſter eorum
qui ſunt in ipſo formati. Origenes in cantica cantico-

rum,

L. I B E R IIII. 141

Apud . rum, homilia tertia, in cæleſtibus fuiſſe ait omnium
Veterikg exemplaria, vt ſicut Deus hominem ad imaginem ſu-
Apoci am fecit, ita et alias creaturas, ad alias cæleſtes ima-
bus ſeiht gines: fuiſſeque viſibilia hec omnia mundi in Deo
ilun? antea inuiſibiliter, Heb. II. Homilia in cap. I. Io- ðM
Tipturnn annis. Vitam, lucem, et ſpeciem omnium, ait fuiſſe
clele d in verbo quemadmodum in ſemine ſunt ſpecies futuræ.
nniumn e. Ecce veram doctrinam, primis Chriſtianis notam, ſicut
reſornde veteribus Hebræis, et ſummis philoſophis. Quin ert
necenl⸗ Auguſtinus ipſe lib. 83. quæſtionum, quæſt. 46. et
dit Dn pleriſque locis librorum de ciuitate Dei, ideam ait eſſe
umn, Xoνο , mentis rationem, imaginationem. Atque ita
annertoru erat in Deo vere X %ρ idealis ratio, imago repræſen-
enti kenn tans.
Cretich Hanc præterea idearum in Deo rationem probat
4 ſechnte viſio Ezechielis Cap. I. et 10. Nam erant ibi rotæ
e eis ee plenæ oculis viuentibus, et videntibus, ſicut et anima-
, lia, et variæ facies in eis relucebant. Tametſi qua-
giun ei tuor tantum facies myſterii ratione ibi viderit pro-
enensA pheta, tamen et reliqua omnia in Deo ſemper relu-
geis nr cent. Ipſe Deus eſt plenus oculis, quibus contempla-
s0 Neru tur omnia, quæ ſunt, fuerunt, et erunt, ſibi omnia præ-
len, ſentia. Oculi ſunt infiniti, et fontes infiniti, in vna
lennm,1 Dei eſſentia. Imo iuxta vim Hebraicæ dictionis, ipſi
Mmiaerni oculi Dei ſunt fontes viui, in quibus omnia viſa vt in
n ilend ſpeculo referuntur, qui in omnia influunt et in quibus
cefii fl omnia conſiſtunt. Hic eſt liber ſcripturæ Dei, conti-
ü nens ipſas rerum exiſtentias, vſque ad capillos capitis,

vt ait Chriſtus. Sed viſionem illam Ezechielis obiter de-

ſns
u claremus, quia male hactenus intelligitur. Eſt ibi ignea
t o Mi quadriga, ab aquilone ad exurendam ciuitatem, et Iu-
4 Gki dæos in Babylonem celeriter deuoluendos, a Deo per
fmiiuir Chriſtum miſſa, vt exponitur cap. 10. et 43. Eos in
entim R Babylonem cum impetu et afflictione deuoluendos in-
, i dicat iratus Deus: idque per igneos currus, partim
⸗ eorun ab hominibus, partim a bobus, partim a leonibus et
reir aquilis actos. Vario genere afflictionis indicantur affli-

gendi,

7

142 D E TRINI T A T E

gendi, ab hominibus, a iumentis, a feris, et auibus.

Rotæ ipſæ ibi vocantur deuolutiones, ſeu tranſmigra-
tiones, ad tranfmigrandum illum populum miſſæ. Vox
audiebatur, vt vaſtatorum, vox caſtrorum. Erant ea
omnia plena oculis, diligenter intuentibus, ne quis
captiuandorum euaderet. Fulgorem clarum emittebant,
ne noctu fugiens deliteſceret rex ipſe Zedechias, aut
ſuorum aliquis. Rotæ cum animalibus ſe quoquouer-
ſum celeriter mouebant, ne quis poſſet via aliqua fu-
gere. Irati Dei erat terribilis viſio contra impios, ſi-

cut in Antichriſti ſectatores oſtenditur iratus Deus vi-
ſione ſimili, apoc. 4. Reliquis autem ſibi gloriam dan-

tibus eſt placatus, et eos angelica quadriga in cæ-
lum euehit. Sunt ibi quoque animalia plena oculis,
diligenter intuentibus electos Chriſti, ne quis eorum
perent. Imo ab omni nocumento hominum, beſtia-
rum, auium, et ferarum nos ea animalia cuſtodi-
unt. Oculi illi omnes ſunt ſemper in Chriſto, in
quibus omnia refulgent, ſed peculiarius electi, in
peculiari vitæ libro deſcripti, et in peculiari regno re-
gnantes. .
Aliis item rationibus hæc exemplaris in Deo ratio
probatur. Nam ſi ad exemplaris alicuius imaginem
fecit Deus microcoſmum, iam erat in Deo exemp-
lar. In microcoſmo autem continentur omnia, quæ

ſunt in toto vniuerſo: ergo vniuerſi erat in Deo

exemplar. Imo ipſum vnum hominis exemplar
omnia continebat, ſicut omnia in Chriſto conſiſtunt,
et ſicut in vna anima eſt multarum rerum exemp-
lar. Item quando Deus res aliquas facere iubebat,
earum expreſſam formam, in ſe ipſo viſibilem
oſtendebat, Exo. 25. Num. 8. Ezech. 40. et
1. paralip. 28. In ipſa Dei luce hæc omnia
radiare videbantur, quando ſe ipſum Deus aperie-
bat, aut modo aliquo proferebat. Non eſt hoc
difficile, ſed eſt Deo naturale et proprium, ratio-

ne lucis omnia ad viuum referentis. Ad gloriam

Chriſti

Chri
luce
nec ir
kogare
tias il
titudin
Guam
d vinn
ine pr
Pbene
Ut, ſin
laang
i Ra
Jannde
Tebat,
mu.
in bel
dum
et in
1on
Viſione
tenpor
1. Am
Gentes
debant
terna,
Nun.
ihle,
lucis
lultrr
tes.
lec v
Ali
Eig i
les,3
Deulun
ſe be

et Anbre
ranknig
ice. Vn
ientel
5 ne gl
emnitteben
echins
guocnore⸗
Aligun ⸗
inpios,⸗
1s Dels i⸗

kiam en.

tign in e
ent deli⸗
quis ennn
Unn beltr
lu oube.

Chrkt 1

eleli, .
i tegnott

Deo n
imaghne
eo exen⸗
nit, 1
1t in D
eenye
conültun
n eren-
Fiübitn
40
ec OMN
5 peti⸗
eſt o
n, nuit⸗
g o tin
e

L1 BE R III. 148

Chriſti fuerunt hæc, et reliqua omnia, in verbi Dei

luce figurata. Cum præſertim nullæ aliæ ſint in Deo,
nec in Chriſto ipſo notiti?. Aduerſarios hic lubens
rogarem, An in anima Chriſti putent nunc eſſe noti-
tias illas, quas ipſi qualitates vocant? In futura bea-
titudine nullæ aliæ erunt nobis qualitates, ſeu notitiæ,

quam ipſa charitas Dei, res ipſas in propriis formis

ad viuum nobis referens. Hoc enim eius lucis eſt max-
ime proprium. Hæc ratio eſt efficax, ſi bene cogites,
ſi bene intelligas, qualiter angeli in Deo futura vide-
ant, ſine laruis aliis inter Deum et angelos ponendis.
Ita angelos in verbo videre concedunt omnes theolo-
gi, atque ita in verbo eſſe rerum ideas. In Deo vidit
Samuel, dictus videns, ea quæ Saul de præteritis quæ-
rebat, et ea quæ ei in futurum euentura erant. I. Sa-
mu. 9. et 10. Vidit in Deo Micheas ea quæ erant
in bello futura, diſpergendum Ifraëlem et interficien-
dum Achab. 3. reg. vIt. In viſionibus Dei, in ſpiritu
et in ipſo Deç, vidit Ezechiel, in Babylone exiſtens,
ea omnia, quæ fiebant in Ieruſalem, Ezech. 8. In
viſione Dei vidit Balaam ea, quæ erant nouiſſimis
temporibus futura, Num. 24. Ad idem Iere. I. Ezech.
I. Amos. I. et alibi paſſim. Nam prophetæ, ob id vi-
dentes dicti, in ſe ipſis in ſpiritu, in Deo futura vi-
debant, in eius luce apparentia: idque aliquando in-
terna, aliquando externa viſione, vt declarat ipſe Deus,
Num. 12. Lux hæc tam late diffunditur, vt notitiæ
ipſæ, quas nos intellectu concipimus, ſint quædam
lucis ſcintillæ, et radiantes imagines, mentem ipſam
luſtrantes, et inſtar lucis diuinæ omnia nobis referen-
tes. Nam ſine luce nec formari, nec repræſentari
nec videri quicquam poteſt.
Aliud hic vide oculatum teſtimonium, quod lu-

cis ideas euidentiſſime probat. Species illæ viſibi-

les, a re quauis in ſpeculum miſſæ, et deinde in
oculum reflexæ, ſunt quædam lucis ſcintillæ?, præ
ſe ferentes ipſam formam et rei ipfius imaginem
in 1pe

144 D E T R I. N ITA TE
in ſpeculo viſam. Magno Dei artificio res non ita
corporalis, continet in ſe lucidam imaginem, formam,
et effigiem rei corporalis: vt eſt in ipſa vere incorpo-
rali luce Dei, in qua omnes res mundi relucent. Non-
ſunt in Deo membra corporea, ſed veluti radii rerum
omnium corporales formas referentes, vt in ſpeculo
referuntur. Abſque reali Dei partitione, aut diuiſione
ſunt in immenſitate lucis eius infiniti radii, inſinitis
modis relucentes. Imo hæc tota radiorum, et re-
præſentationum ſpecularis ratio, deſuper habet ori-
ginem. .

Vt autem familiari exemplo percipias, qualiter in

ipſo Deo poſſit aliquis res futuras videre, eſt tibi
hæc ſimilitudo notanda. Si tu, poſtquam rei alicu-
jus notitiam formaſti, te iterum, fupra illam noti-
tiam intus reflectas, velut in ſpeculo mentis tuæ, di-
ceris rem illam etiam abſentem vel mortuam videre:
eo ſcilicet quia lux illa mentis tuæ naturalem rei ima-
ginem in ſe- continet, ſicut et lucis ſpecies illa, in
ſpeculo reflexa. Naturalem inquam imaginem, et
naturalem cognationem, vt ex naturaäli, et ſubſtan-
tiali rerum ipſarum forma mox intelliges. Eam
ipſam rerum imaginem et ideam continet lux ipſa
verbi diuini, in cuius luce nos videmus lucem, Vt
ait propheta. Ea ipſa verbi Iux Trifmegiſto dicitur
archetypa lux, et archetypus animæ, idque rectiſſime.
Quia non poſſet eſſe in anima noſtra lux aliqua, imagi-
nem rerum continens, niſi inſtar illius exemplaris lu-
cis, a qua et animæ ipſæ emanarunt, ideam habentes

illius corporis, quod erant formaturæ. Non ſolum ve-

ro animæ ipſæ, ſed et rerum aliarum fſubſtantiales for-
mæ ideam totius continent, quam ad ſpeculum mit-
tunt, exemplarem illam primam lucem imitantes, in qua
hæc omnia relucebant, et perpetuo relucent. Si cui
daretur, palam videre ipſam Dei eſſentiam, aut totum
ipſum. Chriſti ſplendorem, videret in eo omnia, quæ&
ſunt, fuerunt et erunt, omnia in eo formaliter relucen-
tia. Sed

tin.
inſtar
ta.
Deo,
ſtruen
ExX
quamm
ſtantia
lendi
Iatura
ſentan⸗
illud,
o. 1
Per 8
et An
clus
ſed e
bus c
Linale
.
Drope
Propr
inlitas
Alce
men
Prieta
Ilen,
Terur-
muI
ta e
Triſt
conti
ſius
lit.
fuis
li ſ

W—2

res non
em, forne
ere inonn
lucent N.
i nudi en

vt in Hhee⸗

At iie
kadi, ii
orun,
er hube!

lan leid
ra ülun N

Heptis e

Etuum i⸗
ruentis
gecis i
inngnen
i, e b
eliges
tinet IIl ! 4
s en
negi win
le elli⸗

iqut, 1

erennli
eim M
Von ſus
Ttniiss 3
eellmn 5

ron ,

N, A! n⸗ .

) nnin
litet Inn

L I B E R IIIIR. 145

tia. Sed hoc nec angelis datur, niſi in parte, et
inſtar notitiæ reflexæ, quæ in ſolo Chriſto eſt dire-
cta. Ad hunc modum poteſt vnus angelus plura in
Deo, quam alter videre, et alterum de futuris in-
ſtruere, vt ex Danielis et Ioannis viſionibus apparet.
Ex his omnibus ſequitur, In ideis tam diuinis
quam humanis, non ſolum eſſe exemplares, ſed ſub-
ſtantiales formas: cum in ideis ſit naturalis refe-
rendi et conſiſtendi ratio, et cum forma ſubſtantiali

naturalis cognatio. Non ſolum in luce omnia repræ-

ſentantur, ſed et in luce omnia conſiſtunt. Verbum
illud, in quo omnia conſiſtunt, lux eſt. Io. I. et Co-
los. 1. In ſe ipſo Deus omnia videns fuſtinet et

per ſingulorum ideas ſuſtinet, vt poſt Triſmegiſtum

et Anaxagoram docet Plato. Hinc Plotinus, et Pro-
clus Platonis interpretes, non ſolum exemplares,
ſed eſſentiales formas in diuinis ideis ponunt, a qui-
bus creata omnia pendent. In ipfſa luce Dei ſunt ori-
ginales rerum vires, deinde in luce creata et elemen-
tis. Ipſa lux creata, velut primæ lucis ſimillima
Propago, et ſeminarium, continet rerum formales

proprietates, et virtutes ipſis ſubſtantialibus formis

inſitas. In anima quoque eſt ſeminarium ſymbolum
a luce. Eiuſdem lucis et ideæ ratione continet ſe-
men quoduis, quandam naſcituræ rei formalem pro-
prietatem: ſicut verbum Dei, quod erat Chriſti ſe-
men, eius in ſe formalem rationem continebat, ac

rerum omnium ſeminales vires. Id ipfum eſt pri-

mum elementum, primum ſemen, a quo in elemen-
ta et ſemina omnia vis diſſeminatur. Hinc ait
Triſmegiſtus in Pimandro, Voluntas Dei verbum
continens, pulcrumque in ſe intuita mundum, ad ip-

ſius exemplar elementa naturæ, et reliqua omnia,

ſui ipſius elementis, vitalibuſque ſeminibus exorna-
uit. Non poſſent tales plantæ, et talia animalia, cum
ſuis formis, tam inuariabili via ex tam exiguis il-
lis ſeminibus ita ſpecifice prodire niſi eſſet in eis
k. præexiſtens

146 PDE TRINITATE

præexiſtens diuina quædam idealis, ac formalis ratio.
Non poſſet anima, ſui in ſeipfum conuerſione veri-
tatem generare, niſi eſſet ei innatum diuinum verita-

tis ſeminarium. Ergo et in anima, et in rebus aliis

eſt inſitum quoddam lucis ſeminarium, a ſubſtantiali
illo verbi ſemine, in quo erat lux et vita omnium.
Verbum ipſum Dei, quod erat ſemen generationis
Chriſti, ſui ſymbolo quodam, quaſi ſemen in terram

jactum, omnia generat et germinare facit, ſpiritu et

luce omnia viuificans. Admiranda eſt omnium ana-
logia, ad vnicum verbi ſemen. Sicut generantia
omnia prius in ſe ipſis ſemen concipiunt, quam ad
fœtum extra ſe mittant: ita erat in Deo ſemen verbi
priuſquam in Maria filius conciperetur. Argumen-
tum hoc efficax eſt, cum ipſa Chriſti generatio ſit
aliorum generationum omnium ſpecimen et prototy-

pus. Deductionem a priori, àa cauſſa ad effectum

fecit ipſa prima cauſa, tametſi nos a poſteriori, ve-
lut a ſenſibilibus, ab effectu ad cauſam reducamus.
Hæc fuit eius prior deductio: Quod, ſicut in Deo
fuit prius ſemen generationis, quam eſſet factus rea-
lis filius Dei, ita in aliis generationibus hunc ordi-
nem ſeruari voluit creator. Vere fuit in Deo fub-
ſtantiale ſemen Chriſti, et in eo rerum omnium ſe⸗
minales rationes, et exemplares formæ. Subſtantia-
les ipſæ rerum formæ funt a luce creata, et for-
male ſymbolum habent lucis increatæ. Quemadmo-
dum in luce omnia conſiſtunt, corporalia et ſpiritua-

lia, Ita in luce omnia externe videntur, et in luce

intellectus omnia interne concipiuntur. Quod et de
luce creata verum eſt, iuxta fuam analogiam, et ſe-
cundariam rationem. Hinc pulcre dictum eſt a Pla-
tone in Timæo, Notitias ipfas, ſiue rationes intelle-
Gtus, cognationem quandam naturalem habere cum re-
bus ipſis, quas exprimunt. Eſt vero ea lucis cognatio,

formas rerum a luce eſſe docens. Hæc eſt naturalis
. cogna

coggne
rum
paren
eiuſce
i et
et ibi
mentes
Hatural
Partici
tus vie
te viſi
tann i
ſpiritn
lam er
a ſt
tioner
luce,
ellenti
ſemina
n qna
le in
Drelen
cc n
ſins al
in klis

(ue ſie

te, t
ii 0
tentur
nimar
ſunt 4
r: 4
gis
Hann e
ari
uoc
lt

rmalis tti
erſione ſer
inuum ent
in rebns
4 fbkmi
Viti omnin
Lenertiit
men in tem
cit, Hnind
eOhNiuE
At gelem
mt, gim!
ſenen i
t. Mone
gerenm
1 et Pnm
oltetioni,1
n leduen:
han n!
let Haanir
1s hne .
in Den
N omin
bli
ente, el 1
Cemmd.
ia et Hin
, i 8
Ogian, 41
I til
ones ind.
here i
g N
t umn
a

.
„ L I B E R IIII. 147
cognationis ratio, et naturalis imaginis. Formæ re-
rum funt a luce, a qua imagines ipſæ in ſeculo ap-
parentes, et in oculum vſque ad animam miſſæ, ſunt
eiuſdem formalis lucis radii ad ipſum intellectum,
qui etiam lux eſt, per medium lucidum penetrantes,
et ibi lucidam ipſam externæ rei imaginem impri-
mentes: quæ imago rem ipfſam naturaliter refert, ob

naturale et formale lucis ſymbolum cognationem et

participationem. Lux illa mentis tuæ, qua me in-
tus vides, cognationem habet cum forma hac mea à

te viſa. Et hæc mea forma ſtigma ſuum in animam

tuam impreſſit. Lux eſt, quæ cum corporalibus
ſpiritualia connectit, omnia in ſe continens, et pa-
lam exhibens ipfſis oculis intuenda. Imagines in ani-
ma ſitæ, ſunt natura lucidæ, naturalem lucis cogna-
tionem habentes cum externis formis, cum externa
luce, et cum eſſentiali ipſa animæ luce. Et ea ipſa

eſſentialis animæ lux habet earum imaginum originale

ſeminarium, ex ſymbolo deitatis, et verbi lucis,
in qua eſt omnium exemplaris imago. Hinc imagines
illæ in anima ſitæ, ſe ipſas ipſi animæ naturaliter re-
præſentant, quotiens- anima ſe ſuper ipfſas reflectit,
ncc noua alia notitia eſt opus. Imo ex propria ip-
ſius animæ et adueniente luce vna lux conflatur, vt
in aliis paſſim lumen cum lumine coit. Separatio quo-

que fieri poteſt, feu alterius deſtructio, altero manen-

te, vt in rebus aliis forma deſtruitur manente mate-
ria. Quamquam imagines ipſi animæ aduenientes mu-
tentur, mens tamen eadem permanet, ſeu prima ipſa
animæ ſubſtantia. Res temporales, vt ait Parmenides,
ſunt æternarum participes idearum, per quas referun-
tur: eis tamen mutatis mens diuina non mutatur. Non
magis eſt hoc difficile, quam in Chriſto naturam huma-

nam eſſe vnum cum diuina, et humanam olim tranſmu-

tari, eadem ſemper diuina manente. Imo ex eo ipſo

quod formarum et corporum huius mundi eſt tam fluxi-

lis tranſmutatio, vt nunquam in eodem eſſe permaneant,
k. 2. colli⸗

148 D E TRIN I T A T E
colligit Timæus, ſuper ea quæ mancum, et per par- 1
tes ſuum eſſe imperfectum habent, eſſe oportere alia, nid
quæ in integro et puro eſſe permaneant: et ſecundum dhpr⸗
ea perfecta debere hæc imperfecta indicari. Hinc pa- ün⸗
radoxon illud Platonicum ſequitur, Corpora non vere ſin
eſſe et in corporibus veritatem non eſſe. Si hoc eſſe Dhrn,
Socratem dicas, antequam finem orationis facias, hoc tt he
quod demonſtraſti, iam non eſt, et eſſe deſiit: ergo ,
hoc tunc non eſt, quando tu effe Socratem profers: nadi
Veritas item in corporibus non eſt: mutaretur enim eiul
corporibus mutatis. Eſt ergo in fſola mentis ideæ Cnͤa
veritas, et ſolus Deus veritas. Illud quoque Timæi A dl
ſequitur, Mundum intelligibilem eſſe ſemper, fieri n
nunquam: mundum vero ſenſibilem fieri ſemper, eſſe u!
nunquam. Nullum enim tempus datur, in quo dicere eſen
poſſis, Hic mundus eſt. Nam antequam finem ora- emp
tionis facias, mundus mutatus eſt. Vanitas ergo Va- e4
nitatum hic mundus eſt, et res, quæ non eſt: ac alte- ninit
rius rei exiſtentis, ſcilicet intelligibilis mundi fimula- iun
crum et vmbra. In re autem, quæ non eſt, veritas ul
nulla eſt. In hoc ergo mundo veritas nulla eſt, et dalne
qui veritatem habet, non eſt de hoc mundo, ſi qua Deo
vero in rebus his videtur eſſe veritas, eſt potius ve- Den
ritatis ſimulacrum et vmbra tranſiens. Nam veritas iter
eſt, naturæ cuiuſuis conſtans, et immaculata puri-
tas. Hæc eſt veritas in re, res ipſa, quæ eſt. Alia beit
eſt veritas in ſermone, veritas in mente, conformi- noi
tas ad rem, quæ eſt. Veritas eſt ſermo Dei æternus, Cor
cum æternis exemplaribus, ac rerum omnium ratio-
nibus. Vtroque modo Chriſtus veritas eſt. mini
Ex dictis hoc quoque ſequitur, eſſe ideam in idea, Kum
velut rotam in rota, oculum in oculo, lucem in lu- Ua
ce. Vna huius hominis idea infinitas in Deo ide- tin
as continet, velut vnus lucis radius infinitas ſein- e⸗
tillas, quibus Deus omnia, quæ huius hominis ſunt, lerun
ab æterno conſiderat, ſeſſionem, ſtationem, accubi- Chri
tum, motus omnes et partes omnes vſque ad capil- reli⸗
los ca

et pet r
portere i
et ſeoennen
i. Hin
OTA NONN
. loes
is fcitg
en phoen
utaretnr
1 Wents 1
gvole In
ſemne,
riſenpen 1
in god
lanm rene
nitus en,
ek: 1
unci
onch i
Nule
nundo1!
eſt NMüns
Nnſ
nenlin
ue et!
te, oonn
Dei tns
piun 11
ſ.
lemni
lcen il
in o 3
fnin ,
vonui

I. I B E R IIII. 149

los capitis. Quæ omnia ita in Deo conſiderans Da-
uid admirabilem eſſe dixit huius rei ſpeculationem,
ſupra captum hominis, dicto pſal. 138. Deo autem
id non eſſe difficile, hæc ſola ratio conuincit. Nam
ſi in anima noſtra ſunt ſingulæ partium, mutatio-
num, et actionum huius hominis ideæ potentialiter,
et per diuerſa tempora actualiter: quare non dice-

mus, eſſe eas omnes in Deo ſemper actualiter? Eo

magis, quia non ſunt in Deo res diſtinctæ, ſed in
eius luce relucent facies infinitis modis infinitæ, entia
omnia. Et ſingula in ea ipſa lucis idea conſiſtunt,
in qua relucent, omnia Deo præſentia, et ei inſita.
Hæc de exemplaribus fuſius tractaui, vt ſfine ali-
qua Dei mutatione factum intelligas, lector, quod in
eſſentia eius ab æterno reluceret, primum Chriſti ex-
emplar, caput et princeps omnium, exemplar viuens,
et fons omnis vitæ. Inſfignis ille erat, et primus di-
uinitatis modus ſubſtantialis, intelligens, viuens, et
vitam rebus influens. Eo ordine, quo nunc ſunt omnia
in Deo, erant ante creationem naturaliter ordinata.
Solus ille princeps filius hæres, cuius ſolius eſt ex
Deo generatio. Non ſolum erat ordine primus in
Deo Chriſtus, ſed et Chriſtum ſolum Deus ſubſtantia-
liter exhibuit, in eo ſolo ſe manifeſtauit, eum ſolum

ita vt propoſuerat, ex ſeipſo generans, cum omni

deitatis plenitudine inde ad alios effluente. Omnibus
modis, quibus tu cogitare potes, eſſe in hoc Chriſti
corpore omnem plenitudinem deitatis, eiſdem eſt tibi
illa deitas olim ſeorſim conſideranda, cum eadem ho-
minis forma viuens: et eam dic, eſſe Ieſum Chri-
ſtum, qui fuit olim in forma Dei. Sicut in anima
tua ſunt rerum aliarum ideæ: ita erat olim ſapien-
tia in Deo, velut anima Chriſti, rerum omnium ide-
as continens. In Chriſto erat vita, et in eo aliarum
rerum vita relucebat. Ioan. I. In Deo erat prima
Chriſti relucentia, ſola princeps omnium: deinde

rclidua, per ipſam, in ipſa, et ex ipſa, ſecunda-
k. 3. rio mo

Prinei-
pia re-
rum na-
rurali-
um.

150 D E T RI N I T A TI E

rio modo, ſuis ordinibus dependentia. Sapientiam
hanc dicimus principem, ac mundi præſidem, quam
in creatione manifeſtauit Deus, verbum viſibile an-
gelis et hominibus exhibens, ac per illam ſui exhi-
bitionem omnia creans. Per deitatem, quæ eſt nunc
in re quauis, poteſt Deus nunc nouum mundum creare,
et per illam hypoſtatice apparere, quanto magis per
deitatem Chriſti? Si de ſeipſo Deus accepit figuram,
et fubſtantiam omnium creaturarum, vt nuper cita-
uimus, quanto magis accepit figuram et ſubſtantiam
Chriſti? Sine ſui mutatione ſe poteſt hic nobis Deus
viſibilem exhibere, et palpabilem, in quauis forma:
cum ille in ſe ipſo formas omnes, et corpora omnia
eſſentialiter contineat. Illam tamen Chriſti formam
ab æterno cogitans primam conſtituit, vitæ ſcaturi-
ginem, quam in creatione, et incarnatione patefecit,
myſterium magnum. Cogitatio illa Dei erat huius
filii generatio. Nonerat tunc realis filius, a patre
diſtinctus, ſed erat naturalis ſcientia Dei, vitam iam
agens. Vt ſpeculo naturalis eſt rei propoſitæ relu-
centia, ita ratio illa Dei erat naturalis relucentia,
ipſum Chriſtum naturaliter referens, et eſſentialiter

continens. Hoc proprium lucis eſt, non ſolum ide-

am naturaliter exprimere, ſed formam ſubſtantialem
eſſentialiter continere. Si credere potes, quod Deus

ex ſe ipſo hominem generet, credere poteris, ex

Deo eſſe ab æterno ſubſtantiam et formam rei, quæ
generatur. Quis negabit hanc primariam formam in
Deo, qui ſecundarias alias in eo concedit?
Nondum ſatis gloriam eſſentiæ Chriſti et lucis

eius explicuimus, niſi et principia rerum natura-

lium ex ipſo deducamus et ipſum eſſe omnium

principium oſtendamus. Ad quam rem eſt repeten-
dum quod diximus. Verbum illud, in quo omnia
conſiſtunt, eſſe lucem, lucis eiuſdem ratione omnia
in Chriſto conſiſtere, eius virtute omnia portari et

ſfuſt

Lüſtin
logian
Deus?
Aia fe
lug eſt
ren, T
mnis et
enes.
(e. No
ce, ſec
Hommin-
ins mun
cis ide
et cxl
inkorn
forme
tor,
chao.
ceſſus
ſcor.
Uat, vt
Pollet
lum in
ilaln
nis v
Vibil
ſlterr
lucide
Vila,)
riturn
noſtr⸗
mabit
Cum
milito
iplum
ker in
forme
lucen

IL. I B E R IIHI. 181

Sapek kuſtineri loan. I. Colos. I. et Hebr. 1. Hæc per ana-
dem, du logiam ad increatam lucem conueniunt quoque creatæ.
Viſbile Deus formans lucem in luce eſſe voluit formam et vim
us alia formandi. Si ergo omnia per lucem conſiſtunt, et
e m lux eſt quod dat eſſe rei, lux eſt forma rei. Præte-
ndomcrn rea, Terrea illa materia dicitur thou et bohu, infor-
to ion mis et inconſpicua, quia nondum facta particeps lucis,
epit fene Genes. I. Vnde iterum concludis, eſſe formam a lu-
t Ner d ce. Non ſolum formæ et exiſtentiæ rerum ſunt a lu-
t ſübſutn ce, ſed et animæ et ſpiritus: quoniam lux eſt vita
e noböD hominum et vita ſpiritus. Lux eſt rerum omnium hu-
Uuis im. jus mundi et alterius mundi pulcherrima. In ea ipſa lu-
pon cis idea res quæuis conſiſtit, in qua relucet. Lux ſola

Uiſti fun et cæleſtia, et terreſtria, et ſpiritualia, et corporalia,
informat et transformat: et ab ea eſt tota hæc mundi

te Kn
i forma et ornatus. Lucidas formas rebus indidit cre-
e ern i ator, ne eſſent amplius ſub informi illo et tenebroſo
16, 1 chao. In omnibus generabilibus et corruptibilibus ac- G
imi ceſſus ſolis ad nos eſt cauſa generationis, receſſus, cau-
Polren ſa corruptionis. Solaris radius elementa ita contempe-
tellen rat, vt vna relucens formæ perfectio conſpiciatur. Non
elerin⸗ poſſet res aliqua ex ſe ipſa, lucis formam et naturalem il-
1n lam imaginem in ſpeculum vel oculum mittere, niſi in ſe
ſbi⸗ ipſa lucem formaliter contineret. Magna eſt huius rati-
wie onis vis, ſi bene cogites. Omnium rerum lux eſt forma
4 5, ¹ viſibilis. Omne quod apparet,; lux eſt, Ephes. 5. Lux ip-
cs ſa terream materiam et aueam in ſplendentes lapides,
umm lucidas margaritas, et alia per lucem formaliter omnia
viſa, varie transformat. In regeneratione eſt lux, ſpi-
6 Nu ritum noſtrum informat, et transformat, vt et corpora
. noſtra in finali reſurrectione lux ſubſtantialiter transfor-
un mabit. Quæ ratio ſimilitudinem arguit regenerationis
. e cum generatione, vt vtraque ſit ſubſtantialiter a luce. Si-
6 militudo quoque Chriſti id eſſicaciter probat. Nam corpus
i⸗ ir ipſum Chriſti eſt luce verbi Dei ingeneratione ſubſtantiali-
one e⸗ ter informatum, et in reſurrectione ſubſtantialiter trans-
Nin formatum: ſicut in monte viſa eſt Chriſti transformatio per

lucem facta. Si hoc nouiſſet Ariſtoteles, intelligere tune
k. 4. potuif

T52 DE TRINIT ATE

potuiſſet, formale principium rerum naturalium eſſe
lucem: et ſpecies diuinas eſſe in rebus, vt priora prin-
cipia. Principia rerum omnium ſunt in Deo, in Chri-
ſto ipſo, qui eſt alpha et eo. Intelligere hic potuiſſet
Ariſtoteles lucem in ſpirituali ſubſtantia eſſe animæ
ævαεαιεα actum, ſeu agitationem continuam, et vi-
uificantem energiam: quoniam lux eſt vita hominum,
vita ſpiritus noſtri tam in generatione, quam in rege-
neratione. Forma ignis eſt lux: forma aquæ eſt ſplen-
dor, aêri quoque inſitus. Solaris corporis forma eſt
lux ipſa, vnde et alia formam accipiunt. Forma cor-
poris Chriſti glorioſi eſt lux diuina nobis quoque com-
municanda Philip. 3. Sed Ariſtoteli et ſophiſtis omni-
bus, quibus ignota eſt verbi et ſpiritus Dei lux et igno-
ta Chriſti generatio, ignota eſt etiam rerum aliarum
propagatio. Nam per analogiam ad Chriſtum omnia
propagantur, generantur, et producuntur. In ſemine
Chriſti erant elementa ſeminis noſtri, vita noſtra, et
ſpiritus noſter. Ipſi lucido Dei verbo inerat, et
ineſt ſpiritus vita et forma rerum aliarum. Omnia
per lucem conſtiterunt, et ſine luce extitit nihil.
Non eſt aliqua creatura, quæ creatorem non referat,
et in qua non reluceat creatoris lux: id quod etiam
nouit Iob. cap. 25. Et Triſmegiſtus ad Tatium fili-
um ait: Cum per Deum ipſum cuncta clareſcant, per
omnia rurſus atque in omnibus ipſe relucet. Et po-
ſtea: Deus lux ita omnia fabricauit, vt eum in omni-
bus fulgentem cernamus. Ex vetuſtiſſima Phænicum
ſententia citat Iulianus in libro de ſole „ Lucem
hanc eſſe veram endelechiam et actum purum, inſtar
diuinæ intelligentiæ per cuncta porrectum, qui dei-
tatem ipſam in omnibus manifeſtat. Hanc ſuam lu-
cem perpetuo voluit Chriſtus eſſe noſtris oculis

conſpicuam, vt in omnibus ipfum ibi lucentem

cernamus. Nam eſt lux hæc propagatio quædam
lucis verbi Dei, ei inſita, eius ſymbolum in re-
bus ſeruans, vt vnum cum ea faciens. Viuificam
ab ea

b e⸗
lux.
Chriſt
vocar
primu
que t
Chriſkn
Var
lce di
Vndel
l, et
ſunt ee
Chrum
mnateri
ration
gidun
ducun
ſplene
buſda
nedio
turno.
eſt pa
Marte
ſls,
ſplene
chite⸗
in qu
poralk
crenn
ter
cens
E.
ſine
ex 1
corrt
men
1ie

Aiun e
riora nn
d, in 0

ie ponne

eſſe min
man en
4 hominn
n in
e ek hl
is formt
Formn en

lvoge er.

phitison
Ietind
um Uim
ktum on
In Knn
1n Nolrt
inerah 1
m. On
Attit ii
Don keket
N in
Tatiunt
relent
8t, E
in .
eDheni
, U
m,
, gic⸗
efum t
15 i
Iucenter
9 ltin
n i1
Viuiten
5 4

LIEBE R MI.. ss

ab ea prima luce vim accipit hæc Soli communicata

lux. Ea ipſa ſolis lux varie diſpenſatur, ſicut lux

Chriſti. Orphæus et reliqui veteres vérbum Dei
vocarunt Oντνα apparentem Deum, qui ex infinito
primus apparuit. Quod nomen eſt poſtea ſoli quo-
que tributum. In inmenſitate Dei apparuit primus

Chriſtus, ſicut in medio creatæ lucis apparet ſol.

Varietas formarum eſt a luce varie commixta. Ex
luce diuina et animæ acquiſito ſplendore fit vna lux,

vnde ſunt ſpirituales in nobis formæ. Ex luce ſo-
lis, et elementis innato ſplendore, fit vna lux, vnde

ſunt corporum formæ. Superiorum quoque elemen-

torum fſubſtantia cum ipſa terra facit vnam rebus
materiam. Hæc ſunt rerum naturalium principia, gene-

rationis et corruptionis principia. Calidum, et fri-
gidum in rebus agunt, ſed a luce et ſplendore de-
ducuntur. Lucem intelligo ſolarem calfacientem, et
ſplendorem aqueum infrigidantem, qui in aſtris qui-
buſdam concretus infrigidandi vim auget. Sicut à
mediocri ſolis luce eſt vitalis calor, ita a Luna Sa-
turno, et quibuſdam aliis aſtris, ac cæli partibus,
eſt paſſim humida putredo et frigida mors: ſicut a
Marte eſt exuperans quidam feruor. Alia eſt claritas
ſolis, alia claritas lunæ: alius eſt ignis, alius aquæ
ſplendor. Hæc ita in luce difpofuit ille mundi ar-
chitectus Chriſtus, qui ipſe eſt primum principium;
in quo omnia confiſtunt, cæleſtia et terreſtria, cor-
poralia et ſpiritualia. Ipſe elementorum materias
creauit, et eis mixtis lucidas formas füubſtantiali-

ter indidit, de theſauris ſuis lucem ipſam edu-⸗

cens.
Ex dictis primo infertur. Nihil nunc amplius
ſine ſubiecto creari, ſed virtute lucis fieri rerum
ex rebus propagationes formales generationes et
corruptiones, Formamque ipſam in lucis et ele-
mentorum ſymmetria ſitam, a lucis, et elementorum

actione ſubſtantialiter produci, ac elementa ipſa vi
k. S.- cæleſtis

154 D E TRI⁊D0N I T A T E

cæleſtis lucis miſceri et contemperari. Omnes ergo

actiones et tranſmutationes, a luce fiunt principaliter,

tam in corporalibus, quam in ſpiritualibus, tam in
Chriſto, quam in nobis. In ſpiritualibus energia omnis
eſt a luce, lux ſpiritualis omnia eſſentians illuſtrat,
et luci eſt poteſtas deæmones fugandi, qui tenebroſi
tenebras amant, et lucem odiunt. Lucem ait Pimander
eſſe in mente diuina primam ſpeciem infinito imperio
præualentem. In corporalibus quoque lux eſt omni-
um ſubſtantialis forma ſeu formarum origo, in omni-
bus principaliter actiua: caliditatem producens, maxi-
me efficacem et actiuam, ſiccitatem maxime tenacem
et paſſiuam. Frigiditas quoque et humiditas a luce ſunt,
ſeu a creato aquæ ſplendore etiam aſtris communi-
cato. Colores a luce ſunt in his inferioribus, Vt
a luce in iride repræſentatur. Aquæ ablutione res
dealbari videmus. Albedinem videmus eſſe ali⸗
quando in corpore frigido, eſſéque aquæ ſplendorem
concretione quadam auctum, vt in niue et grandine:
aliquando in calido, quaſi ex integra aduſtione relictum
ignis candorem, vt in calce et cinere. Lucis extinctio-
ne, ſeu ſuffocatione generatur nigredo, vt in fuligine,
carbone, pice. Per quem violatæ lucis modum, in pec-
cato, et dœæmone ipſo, eſt nigredo ſeu obſcuritas con-
tracta. Simili ratione eſt de aliis coloribus iudican-
dum: qui omnes in ipſa rei ſubſtantia continentur, ſi-
cut et ipſa lucis forma. FPormæ ipfſius pars quædam
ſunt colores licet mutentur, ſicut partes mutantur et
elementa, tam in anima, quam in corpore. Caliditas et

frigiditas, humiditas, et ſiccitas, ſubſtantiæ ſunt Hippo-

rati, et totius compoſitionem intrant. Subſtantiæ ſunt
formales, ſicut et colores, tametſi quando accidunt,

accidentia dicantur. Materiæ inſunt, et cum priore
forma vnam formam faciunt.

Secundo ſequitur, Deum in principio, vere ex nihi-
10 et ſine præſuppoſita materia, creaſſe duplex cælum
vni

Vnican
Reliqu.
apoc.
Ga. 5
Uihilo
gua e
tuapora
teria et
famma
Hon cre
Iia. N.
Ureis n
et ex
labbi 8
Ad eun
li, ſer
triceſin
tes,
Cklum
undi
Kniſtre
Moles,
idololat
let.
Tert
Moßis
liieit
Coeuit
terra
Aqua.
eX M.
ia,
I.
liguis
ttym
luoc
18 eſt

Oonnes e
princinde
bus, tun
netgin n
lans Uln
Gbi terett
ait Nom
fnito inn⸗
lun eton
igo, in
ducens,n
Nime tent
sthetk
ris comme

erioribis
4blutiore
s ele

“
1

gtinemmn
s t
Dntautue!
CAleis:
ſtunte
9 eidu
cun Ntme

re Al
ler cer

„◻

L I B E R. IIII. 15

vnicam terram, et lucem, vt habet littera geneſeos.
Reliqua omnia creata poſtea dicuntur, Colos. I. et
apoc. 10. quia ſunt vere, de non eſſe ad eſſe produ-
cta. Non tamen ſfunt creata prima illa creatione ex
nihilo et ſine præexiſtente materia. Vere eſt tunc
aqua creata. Ex aqua vero funt cæli, ex aqua per
euaporationem eſt aér. Ex aéëre tandem cocta ma-
teria et luce eſt ipſe ignis, qui er aére fouetur. Imo
flamma ipſa eſt aer accenſus. Luminaria die quarto
non creauit Deus, ſed fecit ex concreta cæli mate-
ria. Nam facere verbum ibi eſt οπ°, quod He-
bræis non ſignificat ex nihilo facere, ſed adaptare,
et ex præexiſtente materia formare, vt ibi notant
rabbi Salomon, rabbi Abraham, et reliqui omnes.
Ad eundem modum, vt ait pfalmiſta, funt facti cæ-
li, ſeu cæleſtes orbium diſtinctiones- ait Iob capite
triceſimo ſeptimo extendendo factos eſſe cælos for-
tes, vt ſpeculum fuſum. Septem Vltra ſtellatum
cælum funt planetarum orbes, ſeptem corporalis

mundi gubernatores, quorum diſpoſitio a quibuſdam

ſiniſtre dicitur fatum. Sed huius rei non meminit
Moſes, ne rudis populus in eorum gubernatorum
idololatriam incideret, aut fati neceſſitatem crede-
réêt.
Tertio ſequitur, Thaletem illum Mileſium, qui
Moſis et Triſmegiſti doctrinam in Syria et Aegypto

didicit, et primus omnium apud Græcos naturalia

docuit, non male dixiſſe, ex aqua eſſe omnia: cum
terra de ſe ſit inepta, et quia forma terræ eſt ab
aqua. Ex aqua eſſe cælum, præclare docet Petrus
ex Moſe. Cælum, inquit, olim ac terra erat ex

aqua, et per aquam conſiſtens verbo Dei. 2. Pet.

3. Id ipſum docet aqueus ſplendor ipſi lunæ et re-
liquis communicatus. Docet hoc Hebraicæ dictionis
etymologia. Nam cælum Hebraice dicitur — Di&) idem
quod aquæ. Ex aqua eſſe factum firmamentum, Hebræ-
is eſt indubitatum. Ex aquis ſpiritu euaporatis fecit
Deus rem

*

156 DE TRINIT ATE

Deus rem extenſam, aéream. Extendendo fecit Deus
cælum, vt ait Dauid, idque ex aqua, et eius funda-
mentum eſt aqua, pſal. 103. Ex eo fundamento to-
ta cæli latitudo eſt producta, et in eo ſita. Hinc
fundamenta cæli concuti dicuntur, quando procello-
ſum quid euenit. 2. Samu. 22. et Iob. 26. Exten-
ſione factum eſſe cælum, docet Eſaias cap. 40. et le-
remias capit. 50. Hebraica vox 1 ☚ rakija ex-
panſionem ſeu extenſionem ſignificat. Expanſione enim,
ſeu extenſione quadam, ex aqua fit aër. Illam aëream
expanſionem vocauit Deus cælum, iubens eam diuide-
re aquas ab aquis, aquas pluuias ab aquis terræ adia-

centibus. Aquæ ſupra cælos ſunt aquæ vaporales, in

nubibus ſupra montes ſuſpenſæ, quod et pſalmiſta do-
cet citato pſal. 103. Aqua itaque quamuis reſpectu
terræ ſit veluti forma, ſuperioribus tamen elementis
ſuppeditat materiam, et ab eis vice verſa, formalem
vim accipit.
Quarto iam conſtat, eſſe prius factam terram, quam
cælum. Ob dignitatem præmittit Moſes cælum, genes.
I. Alio loco terram præmittit inquiens, Cum faceret
Deus terram et cælos genes. 2. Ex primo item capite
ibi conſtat, eſſe poſt terram factum firmamentum, quod
eſt ipſum cælum. Centrum eſt natura prius, quam
circumferentia. Hebræi ita docent, Deum primo ter-
ram fundaſſe, inſtar facientis circulum, qui centro fir-
mato circumferentiam deinde metitur, vt ait Salomon
Prouer. 8. In eam ſententiam pſal. 10I. ad Deum ait
Dauid, Tu prius terram fundaſti, et opera manuum

tuarum ſunt cæli. Prouer. 3. ait Salomon, Domi-

nus ſapientia fundauit terram et cælos prudentia
condidit. Capite 48. apud Eſaiam ait Deus, Manus
mea fundauit terram, et dextera mea menſurauit
cælos. Vbi terra ſemper præmittitur, et fundamen-
tum ponitur. Si ex aqua factum eſt cælum, iam
ſequitur, aquam eſſe cælo priorem, ac perinde ter-
ram, quæ cum aqua eſt eodem momento creata.
Quin

2

Oun
eſſe ten
tun, er
duos e
Duos e
Ac ſent
frmame
gelis lo
tio con
lum m
ſen eth
cherubi
Clemer
quod:
ſenten
ſcench
cElo!
lit ſat
tum ſi
ronun.
etiam
e: en
terreſt
na et
compt.
u.
crlos.
hencd
exo.
com
cut
ſpirit
indie
Ment
geli
men
ſtant

1

lo fect
t eins fn
ndanene!
0 ſit.
ndo Nrori
26. M
P. 4k0 4l
) mie
Panſoreti
IIut
1S ean dil
is telten
Vipolii,

amnnis eme

mmen elene
lu, fun.

tennunn
cxlumn, Kn
Cun
o tench
nentun he
prins
1n prinot⸗
li cemn
t ait l
0d Deun 4
ere um

or, Dl
5 is⸗
eus,
. fundame
elum, 1
erince
t0 Ct⸗

I. I B E R IIII. 157

Quinto ſequitur expoſitio eius, quod Paulus dixit

eſſe tertium cælum diuinum. Duplex eſt cælum crea-

tum, et tertium increatum. In principio creauit Deus
duos cælos, vt indicat dualis numeri vox kaa PO
Duos cælos ad literam accipimus aereum et aqueum.
Ad ſenſum demonſtrat Moſes hos duos cælos, acreum
firmamentum, et aquarum regionem. Nihil ibi de an-
gelis loquitur. Quia tamen eo loco angelorum crea-
tio continetur, poteſt cælum aliqua ratione dici cæ-
lum angelorum, chorus angelorum: qui ſunt cæleſtis
ſeu ætherea fubſtantia, in qua thronus Dei, ſedes Dei,
cherubim, et ſeraphim. Ita cælum ſecundum apud
Clementem exponit Petrus, cælum primum vocans hoc
quod apparet, ſimul aéẽreum et adueum. In eandem
ſententiam cælum docet Chriſtus aperiri, quando de-
ſcendunt angeli, qui dicuntur militia cæleſtis. In hoc

cælo facta eſt pax, adueniente Chriſto: et ab eo ca-

dit ſatan, ſicut fulgur. Siue ergo cælum dicas id to-
tum ſurſum viſum firmamentum, ſiue angelorum co-
ronam, vtrunque eſt cælum multiplex. Omnia creata,
etiam angeli includuntur nominibus cælorum et ter-
re: cum præcipue creaturæ omues ſunt cæleſtes aut
terreſtres. Hoc item indicat articulus H& qui ex pri-
ma et vltima litteris, quaſi æ. et w. eſt articulus totius
comprehenſiuus, addita adhuc he, littera demonſtrati-
ua. Quaſi dixiſſet, In principio creauit Deus totos hos
cælos, et totam hanc terram, et quicquid eis compre-
henditur. Ita creationem omnium exponit ipſe Deus
exo. 20. Hinc cap. 2. geneſeos exercitus angelorum
comprehenduntur, in creatione duorum cælorum, ſi-
cut et pſal. 32. Verbo domini cæli facti ſunt, et
ſpiritu oris eius omnis exercitus eorum. Vere ibi
indicantur duo cæli, præter angelos, qui ſunt orna-

menta cæli, vt ait lob. cap. 26. Quia vero an-

geli ſunt exercitus cæleſtes, et ornamenta cæli, no-
men cæli accipiunt. Ob id etiam, quod ſunt ſub-

ſtantia quædam ſimilis aëreæ cæleſti: atque fimul
crea

158 D E TRINIT ATE

creati per ſpirationem illam Dei, vt citatis locis col-
ligitur. Tertium vero, vltra hæc omnia eſt cælum
diuinitatis, lux inacceſſa, quam pater inhabitat, quod
dicitur cælum cælorum. In hoc tertium cælum raptus
eſt Paulus. Hoc cælum inhabitat Chriſtus, et ab eo
ſplendorem accipiunt angeli longe inferiores, qui
hoc tantum vident, quod eis per Chriſtum datur.
Hoôc luminoſum et igneum cælum eſt verbi fulgor,
rerum exemplar vniuerſaàle, deitas ipſa per Chriſtum
facta acceſſibilis: fſicut inuiſibilis in ſe Deus eſt per
Chriſtum factus viſibilis etiam angelis. I. Timot. 3.
Sub velamine videbant angeli Deum, vt docet Efaias
cap. 6. Adhuc ſupereſt alius viſionis abſolutiſſimus
modus poſt finalem reſurrectionem, quando videbi-
mus Deum, ſicuti eſt, in abditiſſima illa luce, nemi-
ni vnquam viſa, nec angelis ipſis, nec beatis animis,
ſed ſoli Chriſto. Adhuc ſunt nobiſcum magis bean-
di boni angeli, ſicut mali magis puniendi. Sed
ul hæc præſentem ſtatum, ac omnem mentem hu-
manam excedunt, ad ea, quæ per Chriſtum ſunt iam
Ppr vilita, redeamus. Deum in verbo cogitemus, et
lum ipſum quod intra nos eſt. Hoc cælum ad nos
iadduxit Chriſtus, in eo nos reges faciens, vt in cæ-
leſtibus regnemus. Hinc regnum cælorum paſſim di-
citur. Hoc tertium eſt vere igneum cælum, alii duo
aërei et aquei, cum ignis aliqua participatione. Ter-
tii cæli in creatione non meminit Moſes, ſicut nec

—

ipſius ignis, magna myſterii ratione. Tertii cæli,

magna emphaſi meminit Paulus, de tantis arcanis
loquens. Ignis, in creatione non meminit Moſes,
tum quia alia elementa cum ipſa luce ad rerum pro-
pagationem fufficiebant: tum quia potentia quadam
ibi eſt ignis, vbi eſt eius materia et lux. Aliam
rationem adiungemus, vbi de Adæ peccato dicemus,
ad quod ſequuta eſt ignis vltio. Eſt et alia ratio,
Quod regenerationem Chriſti, et ignem eius verum
animales Iudæi non nouerunt: ſed erat a Chri-

ſto in

ſto in
mundu
exline
Arem ]
trat.
liarem
eins eſ
Glit.
en puri
ſis luci
at, pr
ſenper
ext
labere
materit
Llieze
it, e
lexis,
llipfun
eſt res
Chriſti
Alia ter
et pern
Deo e
et An
id pre
der er
in C
tris.
ereo
illa on
ture
tinens
keum,
io ie
b 2

Us locte
iin eſt ein
Abitlt, ſü
CElunE
Us, et d
eliotts,

riſtan e

I. Timm
t doeet hin
Dtolitln
hando ſid
4 Uuce, N
beti Mii
gienci. A
Metten?
tum funk
Cgitennz,
Elumn A1n
6, N

m paln⸗
un, Ai
Tione. 14
, heut
ntis
it M
rerum
ti ul⸗

144

R

Rn

. 4
Acenn
Ai id
eius n

1. I B E R IIII. 159
ſto in terram mittendus ignis, qui veterem illum
mundum innouaret. Hac eadem ratione Moſes tertii
cæli non meminit. Tertium cælum non habet peculi-
arem locum, intra nos eſt et inſtar ignis omnia pene-
trat. Eius tertii cæli typus eſt ignis hic, qui pecu-
liarem non habet locum, vt alia elementa. Locus
eius eſt vbi pabulum habet, ſine quo ſubſiſtere ne⸗
quit. Inter alia elementa eſt ignis, vt in ea agens-
ea purificet, et in cælum ſurſum erigat, ob vim cæle-
ſtis lucis in aerea leui fubſtantia. Ignis omnia inno-
uat, purificat, et transformat, coinquinari nequit,
ſemper purus exiſtens.
Sexto ex prædictis infertur, aquam aêrem et ignem
habere cæleſtem aliam materiam, diſtinctam à terrea
materia. Hoc inter Hebræos olim docuit rabbi
Eliezer maior. Poſt quem rabbi Moſes Agyptius
ait, eſſe ſecretum de ſecretis, arcanum arcanorum
legis, quod ſciri fecerunt maiores ſapientum Iſraẽl.
Idipfum ego multis rationibus nunc oſtendam: quia
eſt res philoſophis omnibus ignota; et cognitioni
Chriſti coniuncta. Primo quod alia ſit cæleſtium,
alia terreſtrium materia. Probat ipſa mundi creatio,
et perpetua cæli a terra diſtinctio. Seorſim eft ibi a
Deo creata materia terræ, et ſeorſim materia aquæ,
et a materla aquæ eſt aër et cælum totum. Secunde
id probat aperte ipſa Chriſti generatio, infinitam in-
ter ea elementa diſtinctionem oſtendens. Nam funr
in Chriſto ſuperiora tria elementa de ſubſtantia pa-
tris. Sicut paternum noſtrum ſemen eſt aqueum,
aëreo et igneo ſpiritu plenum: ita in Chriſto nubes
illa oraculi Dei, velut aquea, aéërea et ignea, fuit r08
naturalis genituræ Chriſti, nihil in ſe terreum con-
tinens. In ſumma, nihil in fæœtibus eſt à patre ter-
reum, ſed a matre, vt poſtea latius oſtendemus. Ter-
tio id probat vis Hebraicæ dictionis 0ρν nam
ab aqua dicuntur cæli. Cæli autem nihil ha-
. bent

160 DE TRIN’IT A T EF.

bent terreum, ergo nec aqua. Quarto id probant
citatæ aliæ ſcripturæ, quæ fubſtantiam cæli aqueam
eſſe docent, non terream. Quinto eam elementorum
differentiam probant, quæ de ceæleſti ex tribus ele-
mentis generatione, in libris de baptiſmo dicemus.
Nam in baptiſmo ex aqua ſpiritu et igne denuo ge-
neramur. Matth. 3. Lucæ 3. et Ioan. 3. vt per ea
efficiamur cæleſtes, qui antea eramus terreni, ex ter-

ra nati. Sexto idipſum probant, quæ de anima dice-

mus, in qua ſunt ſuperiora tria elementa. Septimo
id probatur ex ratione trium cælorum, inſtar trium
elementorum ſecluſa ſemper terra. Octauo quia ſpi-
ritus fanctus, ſicut et cælum, per ſuperiora tria ele-
menta in ſcripturis ſignificatur, nunquam autem per
terram, quæ cælo et ſpiritui eſt ſemper contraria,
ſicut terreſtria cæleſtibus, et carnalia ſpiritualibus
ſemper aduerſantur. Nono, quia aqua pura poteſt in
vaporem et aëreum ſpiritum tota abire, quaſi in cæ-
lum furſum. Terra vero nunquam, ſed in cinerem

reuertitur, et perpetuo deorſum. Hinc Eſaias, cap.

5I. cælum in fumum diſſoluit, et terram in pulue-
rem. Et Eccleſiaſticus cap. 40. ait, quod terreum eſt
in terram redire, et aqueum in aquam. Decimo, aqua
eſt cum ſuo ſplendore creata, et terra informis. Vn-
decimo terra luci renititur, et quaſi tenebroſus dæmon,
eſt lucis incapax: aliorum vero elementorum commixtio
eam transformat, et lucere facit. Duodecimo, et ſoni et
ſpiritus eſt terra incapax, non alia tria elementa. De-
cimo tertio, ſola terra eſt in Adam maledicta, et ſer-
penti in pabulum data. Decimo quarto, ex Chymiſtarum
ſublimationibus euidenter oſtenditur terream materiam
ab aliis ſemper ſecerni. Decimo quinto, in reliquis o-
mnibus id probat ipſa experientia. Quia nunquam viſum
eſt, terram in aquam verti, nec aquam in terram, quoquo
modo illas miſceas. Semper enim vnumquodque reuer-
titur ad originem ſuam. Hoc non intelligentes Auer-
roiſtæ, elementa omnia dicebant, manere integraliter

in mix

—
.

in mi
00
prine⸗
ſunt a
mnalia
1s ſol
ſunt v
In ſli
Cigine
ſunde
litas.
ol et
et ſiee
faeit
data
Lunæ
ſtanct
quee
et ſtel
Perie
formar
lenſit
Uens.
kum
Aer 4
ua
em ſe
lekrig
cillin
ſolo,
H
Eenten
Vhum
Vum
doeer
VO
inm

1

id
crli N
elemenmn

X tribde
ne len

c Elins 6
ran in
d tenen
Deeind/
forni⸗
roſtst
un Comni
mo, etſc⸗
lenem .
lice,
Oini⸗
enm en
in inii
nqun
rann N
Odel en
ent M.
intend

.

16

L I B E R IIII. 161

in mixtis: cum in eis maneant materiæ duæ.

Concludamus iam, eſſe rerum naturalium quatuor
principia, duo materialia, duo formalia. Materialia
ſunt duæ materiæ iam dictæ, terrea, et aquea. For-
malia ſunt, ſolaris lux calfaciens et ſiccans, et aque-

us ſplendor infrigidans, et humectans. Quatuor ita

ſunt vocatæ qualitates primæ, et quatuor elementa.
In ſolis vero duobus elementis ſunt illæ qualitatum
origines et excellentiæ. Principes in igne qualitates
funt, caliditas et ſiccitas, in aqua frigiditas et humi-
ditas. Earundem ſunt in cælo duo cæleſtia fomenta,
Sol et Luna. Ignis lux eſt fere, vt ſolis, calfaciens
et ſiccans: aquæ infrigidans et humectans, quod et
facit Luna, cui data eſt contraria Soli poteſtas. Soli
data eſt poteſtas diei, poteſtas calfaciendi et ſiccandi.
Lunæ data eſt poteſtas noctis, infrigidandi et hume-
ctandi ex abſentia ſolis, et ex innato, quem habet,
aquæ ſplendore: adiunctis etiam aliarum cæli partium
et ſtellarum proprietatibus. Terra eſt in ſe ſine tem-
perie creata. Ab aquis autem diſcoperta, eſt luce
formata, deſiccata, et vocata arida: ob ſui quoque
denſitatem impreſſum ab aquis frigus potenter reti-
nens. Forma itaque fubſtantialis terræ, ſiecut mixto-
rum omnium, eſt ab aquæ ſplendore et cæleſti luce,
Aër quoque eſt fere in ſe qualitatum expers. Nam ab
aqua euaporatus, eius frigidam et humidam temperi-
em ſeruat, qua et innatum noſtrum calorem ſpirando
refrigerat. Sed a calido fit euaporatio, a quo et fa-
cillime aër calſit, atque ſiccatur, in arente præſertim
ſolo, cum ab aquilone diſceditur.
VItimo ex præmiſſis comprobatur vetus illa
ſententia, omnia eſſe vnum. Quia omnia ſunt
vnum in Deo, in quo vno conſiſtunt. Omnia eſſe
vnum, in Aſclepio, et ad Tatium filium, paſſim
docet Triſmegiſtus. Meliſſus vniuerſitatem hanc in
vno eſſe dixit immutabili et infinito. Ad illud

immutabile alia mutabilia in vnum ita reducuntur,
1. Quali

a62 D E TRIXNIT. L I B. IIII.

Qualitates, ſeu accidentales formæ, cum priore for-

ma vnam formam faciunt. Quæ a luce funt orta, in
vnum cum luce coëunt. Siue calor, ſiue color, ſiue
quæ alia forma, corpori a luce formato ſuperueniat,
in vnum cum priore forma coit, cum luce ipfa,
quæ eſt mater formarum. Notitiæ quoque ipfi ani-
mæ ſuperuenientes in vnam cum anima lucem coéë-
unt, et ſpiritus in vnum cum ſpiritu. Singula hæc
in vnum cum ſpiritu et luce coëunt: ſpiritus et lux
ſfunt vnum in Deo, ergo et alia ſunt vnum in eo,
Vniuerſali quadam ratione. Rerum idex, in quibus
res ipſæ in eſſe vno conſiſtunt, ſunt vnum in Deo,
res alias eo medio vnum cum Deo eſſe facientes,
in vmbra eius veritatis, qua Chriſtus ſine medio eſt
hypoſtatice vnum cum Deo. Meminiſſe ſemper opor-
tet, in omnibus eſſe analogias ad caput ipfum Chri-
ſtum. Meminiſſe item, eſſe varios diuinitatis modos,

et ſubordinationes. Parmenidis ergo et Meliſſi de

vnico principio ſententia, hoc modo vera erit. Hoc
Xenophanes Parmenidis præceptor aperte declarauit,
principium illud vnum dicens eſſe Deum. Anaximan-
der quoque dixit eſſe vnicum infinitum cunctorum
principium. Democritus et Anaxagoras multorum
principiorum fubſtantiam vnam eſſe dixerunt, ſed for-
mas diuerſas. Quod in diuinis ideis locum habet-
Triſmegiſti doctrinam, veritati fere propinquam, hi
omnes nouerunt, quam Ariſtoteles ignorauit. Vni-
cum eſt principium, vnica verbi lux, lux omnifor-
mis, et caput omnium, Ieſus Chriſtus dominus no-
ſter, principium creaturarum Dei.

De Tri

dee en
Gi: qn
g,
Dei ell
bum:
ritus:
Quem
homin
titus,
tutio e
It ex,
guenda
Kübltan
Uiqnot
Un im
ter cO
gis eo
Monen
Dei i
ſen
ſpiritn
liſpen
let,
deres.
1e,
len,
fPirin
44

III.

n prioref

ſünt onni

le cOlor
0 fupennen
um Iwei
toge ile
1 Wcen 4
ngnur
ſpiritus ei
VuNN
ek, in
Vnun iN
eſe frin
Ene nec
ſenpel i

1t ipfun .

nitais me
et Meil!
eri ett.
te delli
n. Auni
m cunen
11s l
runt, ſat
lcun
opimnun.
Crelit
Iun mni/
Gominus?

163

DE T B INITATE
DIVINA LIBER QVINTVS,
in quo agitur de Spi-
ritu Sancto.

De ſpiritu ſancto ſermonem diſtulimus, do-
nec eſſet cognita hypoſtaſis verbi prolatione patefa-
cti: quoniam relationem ad verbum hic paſſim facie-
mus, in verbo ſpiritum cognituri. Quemadmodum
Dei eſſentia, quatenus mundo manifeſtatur, eſt ver-
bum: ita quatenus mundo communicatur, eſt ſpi-
ritus: eſtque manifeſtationi annexa communicatio.
Quemadmodum in verbo erat idea princeps creati
hominis, ita in ſpiritu erat idea princeps creati ſpi-
ritus. Erat ſpiritus in archetypo, ſpirationis conſti-

tutio certa, ſempiterne in Deo conſtans, et inde ve-

lut exiens. Prodibat cum ſermone ſpiritus, Deus lo-
quendo ſpirabat. Sermonis et ſpiritus erat eadem
ſubſtantia, ſed modus diuerſus. Ad quam rem ſunt
aliquot ſimilitudines, ſi hoc bene prius cogites, De-
um immenſum, qui creaturis vniuerſis eſt eſſentiali-
ter conformatus et exhibitus, ſe homini multo ma-
gis conformaſſe, et eſſentialiter exhibuiſſe, per ſer-

monem, et ſpiritum. Ob idque ſermonis et ſpiritus
Dei imago ab initio fuit ſermo et ſpiritus noſter,

ſeu ſermo et halitus noſter. An ſermone noſtro eſt
ſpiritus, et re ipſa non differt a ſermone ſpiritus, ſed
diſpenſationis modo, ita in Deo. Si virtute Dei fie-
ret, vt me loquente tu in voce mea hominem vi-
deres, id videres, quod vox ipfſa ſignificat, dice-
res, in ſermone meo viſibili eſſe ſpiritum inuiſibi-
lem, auditu perceptibilem. Diceres quoque, in
ſpiritu eſſe ſermonem, in fſubftantia ſpiritali ſitum.

Ad eundem modum in ſermône Dei erat ſpiritus,

1. 2. in ſpiri

164 D E T RIN I T AT E
in ſpiritu ſermo: ſermo viſibilis, ſpiritus perceptibi- nerſe
. lis. Vt in Deo erat homo, ita in Deo ſpiritus ho- Ituin
minis. Totum verbi et ſpiritus arcanum erat fulgens Deis
Chriſti gloria. Chriſtum ſpirans Deus, per ipſum eſ v.
omnia ſpirauit, et omnia impleuit, ipfius ſpiritus ⸗“
plenitudinem iam patefaciens. Secunda ad verbum er teh in
ſpiritum Dei ſimilitudo talis eſt. Imago verbi illius Kieand
cæleſtis, ſeu nubis oraculi, eſt elementaris hæc nu- rm:
bes, quæ eſt fubſtantia flatus, in flatum tota paſſim Umm!
abiens. Ita Deus erat verbum eſt ſpiritus, verbum et denen
ſpiritum varie diſpenſans, in corpus et animam. Mnins
Tertia eius rei ſimilitudo eſt genituræ ſemen, quod Uinlan
eſt ſubſtantia ſpiritus: ſicut in Chriſto erat verbi ſe- nnte 6
men, et fubſtantia ſpiritus ab vna deitate. Similitu- ſe ter
dines has ſcripturæ docent: docet et ipſa rerum na- ipſum
tura, a creaturis nos ad creatorem ducens. Quid mi- emim
rum, ſi ſe homini ita conformauit Deus, cum ſit Hitit
creaturis vniuerſis conformatus? Eſſentia illa omni- iptim
formis, in eſſentia ſpiritus ſe nobis conformat. Eſ- ſenpen
ſentia illa omniformis ſe talem exhibere potuit, qua- bitinl
lem voluit. Ille ſpirationem continens exhibitus, ille Din ee
ſpirando prolatus ſermo, erat vere ſermo referens bit
in nube, erat ſemen generationis Chriſti, in ſe ſpi- klo⸗
ritum ſubſtantialiter continens. Lux ſemper commu- elent
nis conſideratur verbo et ſpiritui. Nubes illa verbi et imnl
ſpiritus Dei, in fubſtantia ſua interna, erat huius tefern
aqueæ, et aëreæ nubis archetypa, et erat lucida nu- et Er
bes, velut ignea. Idque totum in vna ſubſtantia, ſi- ſation
cut horum trium elementorum eſt vna prima ſubſtan- l.
tia, corporalis, et ſpiritualis, et ſplendens. Secundum die
modum diſpenſationis vnum, elementaris hæc nubis üin
fuubſtantia fit tangibile ſolidum corpus, ſecundum alium, et 36
fit venti ſpiritus, in eadem fubſtantia, innatam ſemper llodh
lucem habente. Secundum modum vnum apparebat Lener⸗
Deus verbum in nube, ſecundum alium ibi ſpira- N
bat, ſecundum vtrunque ſemper lux: vere, ſine præ- 1i
ſtigio. Secundum modum vnum eſt verbum in car- ignis
S ne, ſe
.

8 petceni

ſpirinn
erat kle
, Der N

erno e⸗
ſti ut
nper . 1
en⸗
1 et

L. I B E R V. 165

ne, ſecundum alium eſt ſpiritus in anima, ſecundum
vtrumque ſemper lux: vere fuübſtantialiter. Sicut
Deus erat verbum, ſpiritus, et lux in nube, ita nunc
eſt verbum, ſpiritus, et lux in Chriſto. Illa omnia
coniunxit Deus in Chriſto, hypoſtatice et ſubſtantiali-
ter, in carne et ſpiritu. Lucem ſuam increatam cum
creata luce coniunxit Deus in Chriſto, et fuit vna
forma: ſicut ex ſolari et aquea luce fieri diximus
vnam formam. Superioribus quoque archetypi mundi
elementis ſubſtantialiter coniunguntur inferiora, in
vnius Chriſti generatione. Omnium in Chriſto reca-
pitulatio in ſumma ita colligitur. Verbo diuino quaſi
rore genituræ Chriſti cum elementis his creatis ſimul
ſe terræ miſcente per actionem ſpiritus Dei, extitit
ipſum Chriſti corpus Diuino, et humano halitu eius
animæ inſitis et coaleſcentibus extitit hypoſtaſis vna
ſpiritus eius, quæ eſt hypoſtaſis ſpiritus ſancti, veram

ipſam ſpiritus ſancti hypoſtaſim declarans, quæ fuit

ſemper halitus diuinus. Lux eadem et corpori et
ſpiritui communis erat, ac humana de Maria ſum-
pta elementa, in vnam cum Deo hypoſtaſim glorifi-
cabat. Ecece omnia vnum in Chriſto.
Hoc animaduerte, quod licet in archetypo idem

eſſent verbum, ſpiritus, et lux, et eſſet nubes eadem,

ſimul aquea, aërea et ignea: tamen in geneſi prius
teferuntur verbum et ſpiritus, quam lux: prius aqua
et aér, quam ignis. Deus ſermonis et ſpiritus diſpen-
fationibus prius vſus eſt, quam lux appareret. Gen.
1r. quia lux Chriſti erat poſtea manifeſtanda. Aqua
ibi et ſpiritus referuntur, non ignis, qui ex ſpi-
ritu et luce mox conſtitit. Duos cælos, aqueum
et aéreum nouerunt Iudæi, non tertium igneum,
quod intra nos eſt. Apud Iudæos non erat re-
generatio baptiſmi, ex aqua ſpiritu et igne. Chriſtus

lux mundi veram lucem, Iudæis occultatam no-

bis patefecit. Non eſt igitur ſine myſterio, quod

ignis a Moſe ſit omiſſus, et ignis ad nos miſſus.
1. 3. Non

166 D E TRINITAT E

Non eſt ſine myſterio, quod verbi et ſpiritus diſpen-

ſationibus prius vteretur Deus, quam lucem manife-

ſtaret. Sermonem et ſpiritum Deus ſemper homini
dedit, non manifeſtam lucem. Per ſermonem ſe tune
Deus homini manifeſtauit, et per ſpiritum communi-
cauit, quaſi lucem Chriſti tunc occultans. Ea omnia
fecit Deus per Chriſtum, qui in ſermone, et ſpiritu, et
abſcondita luee erat tunc apud Deum: qui et poſtea
veniens per ſermonem et ſpiritum nos regenuit, lucem

ipſam patefaciens, et ea nos illuſtrans, vt gloriæ et

gratiæ Chriſti erga nos magnitudo appareat. Quemad-
modum in prima generatione, præ aliis animantibus,
dedit homini Deus ſermonem et ſpiritum, ita poſtea
nos per euangelium ſermone et ſpiritu regenuit, in-
ſtar Chriſti per ſermonem Dei a ſpiritu ſancto geniti.
His duabus diſpenſationibus ab initio vtens Deus,
verbo corpora creauit et ſpiritu viuificauit: ſieut
verbo eius facti ſunt cæli, et ſpiritu eius omnis virtus
corum. Verbo eius creata eſt hominum materia, et
ſpiritu inducta anima. In reſurrectione quoque verbe
ſeu voce Dei coniunguntur corporis partes, et ſpiritu
inducitur anima. Ezech. 37. Hæc Deus ita diſcereuit,
et nos ita diſcernimus. Eiuſmodi erant olim in Dee

verbi et ſpiritus rationes, diſpenſationes et modi, qui

idem erant quod Deus. Poſtea vero per Chriſtum, re-
Uelatis Dei arcanis, apparuit latior diſtinctio, ob vbe-
riorem deitatis manifeſtationem, Ob res item adiunctas,
in carnis corpore, et creato ſpiritu apparentes. Per Chri-

ſtum eſt creatori adiuncta creatura, complaſmata, ei
mixta, et vnita, tam in carne, quam in ſpiritu, hypo-

ſtatice vnum cum Deo. Hoc eſt myſterium magnum,
et ſubſtantialis noſtra vnio cum patre per filum.
Quod autem illa ſpiritus diſpenſatio fuerit idem
quod Deus, non res tertia metaphyſica, demon-
ſtrauimus iam circa finem libri primi contra
Lots ardum, et nunc iterum ita demonſtramus.
Nam ſicut ea, quæ Deus verbo fecit, per ſei-
pſum

pfum
per
ipfum
tus ſa
ſancto⸗
itgo l
uocar
Peruen
Lucx
Ders
et g.
docet
iit
ellis
ſpirin
105
Thell
menti
modu
Denſat
t ſir
9. Sl
ic
pat
Hlllar
quane
impo⸗
loq
ritn
li ſ
illuc
qua
dam
lis.
ui
Rine
um
tion

1

krimns ii
cen mi
nper in
onen ſe
umn comm
ns. or

e, etſiänt

gui et e
egenni e
N on
ken e

8 Wünantn

n in
1 leli;
ſanco

Vtens S

4 1

iftemitt
6 Onns
n Mrit
Cvogtet
neetſe
itn Gen
olmi)
et noh,
Chricun-
cin G
ten aiint
1e.
nplim:
Hirin⸗ N
un u
fliun
Ktetk i
, r

L IB E R Vv.. 167

Sſum feciſſe dicitur, quia Deus erat verbum: ita quæ

per ſpiritum eius facta refert ſcriptura, per Deum

ipſum facta refert, quia Deus ſpiritus eſt. Sicut ſpiri-
tus ſanctus loquutus eſt, ita Deus loquutus eſt per os
ſanctorum et prophètarum, acto. 3. et Heb. 1. Ipſi
ergo Deo ea, quæ funt rationis ſpiritus ſancti, modo
quodam tribuuntur. Accipere ſpiritum ſanctum eſt ſu-
perueniente cæleſti nuncio virtutem ab alto accipere,
Lucæ 24. et acto. I. Spiritus ſanctus eſt vnctio Dei,
Deus ipſe nos vngit, et Deus ſpiritus eſt. 2. Cor. 1.
et 3. Ipſummet Deum eſſe ſpiritum ſanctum in nobis,
docet apoſtolus, dicens, ſpiritum Dei eſſe in nobis, quia
dixit Deus, Inhabitabo in eis, et quia dixit, Templum Dei
eſtis 1. Cor. 3. et 6. et 2. Cor. 6. Habitaculum Dei in
ſpiritu ſancto. Ephes. 2. et Eſa 8S7. Deum contemnit

nos contemnens, quia dedit ſpiritum ſuum in nobis 1I.

Theſſ. 4. Qui mentitur ſpiritui ſancto, non hominibus
mentitur, ſed Deo acto. 5. Item, quod ſpiritus ſanctus ſit
modus deitatis, eiuſque in Chriſto et per Chriſtum dif-
penſatio, ex eo probatur, quod dicitur ſpiritus Chriſti,
et ſpiritus filii. I. Pet I. et Gala. 4. Similiter ad Rom.
8. Spiritus Dei habitat in vobis: ſi quis autem ſpiritum
Chriſti non habet, hic non eſt eius. Quod ſi ſpiritus eius
ſ. patris, qui ſuſcitauit leſum ete. Propter quæ verba
Hilarius lib. 2. et 8. de trinit. per ſpiritum ſanctum ali-
quando patrem, aliquando filium, aliquando rem tertiam
importari dicit, metaphyſice f. de inuiſibili reali filio
loquens. Similia de triplici illarum trium rerum ſpi-
ritu refert Athanaſius in principio dialogorum. At mi-
hi ſine metaphyſicis rebus ſunt omnia facilia, ſieut ét
illud, quod ſpiritus Dei dicatur augeri vel minui, et
quaſi diuidi, vt ait Deus ad Moſen, Segregabo ſeu ſcin-
dam de ſpiritu tuo, et ex eo impertiar ſeptuaginta vi⸗
ris. Et iterum, Segregans, ſeu decedens de ſpiritu,
qui erat in Moſe, et dans ſeptuaginta viris. Num. I1.
Sine huius diminutione datur illi portio ſpiritus, per mo-
dum diſtributionis diuinæ. Hanc ſpiritus Dei parti-
tionem, augmentationem, et diminutionem, iuxta modos
1. 4 diui

468 D E TäRGRINIT A TE

diuinitatis dicimus eſſe accipiendam, ac etiam iuxta
adiuncta, quæ vere diuiduntur. Secundum variam diſ-
penſationem ſunt diuiſiones miniſteriorum et operatio-
num I. Cor. 12. Secundum diſpenſationem dicitur,
quod ſpiritus amplior erat in Daniele, quam in aliis
Dani. 6. et quod apoſtoli pluries replebantur ſpiritu
ſancto, acto. 2. et 4. Dare ſpiritum Dei eſt idipſum,
quod dicitur, Dabo eis cor, intellectum et mentem.
Salomoni data eſt ſapientia, quæ eſt ſpiritus ſanctus,
ſpiritus ſapientiæ. Datur ſpiritus ſapientiæ, conſilii,
ſcientiæ, pietatis, et reliquorum donorum.
Non ſolum ob talia dona, ſed eo ſolo, quod ani-
mam in, nos ſpirat, Deus dicitur dare nobis ſpiritum
ſuum, Genes. 2. et 6. Anima noſtra eſt lucerna quæ-
dam Dei, prouer. 20. Eſt vt ſcintilla ſpiritus Dei,
imago ſapientiæ Dei, creata quidem, ſed ſpiritali illi

ſapientiæ ſimillima, ei inſita, innatum habens lumen

diuinitatis, ſapientiæ illius primæ ſcintillam, et ſpiri-
tum ipſum diuinitatis. Spiritum diuinitatis eſſe homini
inſitum, etiam poſt Adæ peccatum, teſtatur ipſe Deus
dicto capit. 6. Vitæ noſtræ diſpenſatio ab eius halitu
per gratiam datur et ſuſtinetur, vt ait Iob. cap. 10.
32. et aliis ſequentibus. In nares Adæ inſpirauit
Deus animam, vna cum aéëreo flatu, et inde ipfſa
pendet, Eſa. 2. et pſal. 103. Ilpſe Deus ſpiritu
ſuo nobis halitum vitæ ſuſtinet, dans flatum populo,
qui eſt ſuper terram, et ſpiritum calcantibus eam, vt
in eo viuamus, moueamur et ſimus. Eſa. 42. et acto.

17. Adducente Deo a quatuor ventis ventum, et a
quatuor flatibus flatum, reuiuiſcunt cadauera Ezech.
37. Ab aêëreo ipſo flatu inducit ibi Deus hominibus

animas, quibus innata eſt ſpirati aëris vita. Hinc ani-
ma Hebraice ſonat idem quod ſpiratio. Ab aére in-
ducit Deus animam cum anima ipſa aërem inducens,
et ſcintillam ipſius Deitatis, quæ aëérem implet. Or-
phæi dictum verum eſt, Animam ferri ventis, et
ex toto ingredi reſpiratione, vt in Hbris de ani-
ma ci

ma ci

aliqui
guini⸗
explie
ſtantia
fübſtan
ſincta
1es ind

Titus d

Vt
lector,
Clle int
citur in
ſtantia
malis.
ſunt t
ſpiritnu
nicatul
mus
et cor,

is ſea

el hi⸗
eſt in
eſt vn
le ed
ommin
(a ve
nobis
r el
a,
in os
tem:
lis in
uaſi
liquo
eigi
ſg

L. I B E R V. 169

etin in ma citat Ariſtoteles. Ex ſubſtantia elementari animam
n Variin 4 aliquid habere, docet Ezechiel, et ex fubſtantia ſan-
netgen guinis, docet ipſe Deus. Quam rem ego hic fuſius
Onemn dlin explicabo, vt inde intelligas ipſi Spiritus ſancti ſub-
qum hu ſtantiæ eſſentialiter adiunctam creati ſpiritus Chriſti
bantu mn ſubſtantiam. Aërem voco ſpiritum, quia in lingua

ieſti ſancta non eſt aéëris aliud peculiare nomen. Imo ea
n et nimn res indicat, diuinum halitum eſſe in aere, quem ſpi-
iins dk ritus domini replet.
eniie, Vt vero totam animæ et ſpiritus rationem habeas,
un. lector, diuinam hic philoſophiam adiungam, quam fa-
lo, Clolt cile intelliges, ſi in anatome fueris exercitatus. Di-
obhin Ccitur in nobis ex trium ſuperiorum elementorum fub-

Ilcemg ſtantia eſſe ſpiritus triplex, naturalis, vitalis et ani-
hitmm! malis. Tres ſpiritus vocat Aphrodiſæus. Vere non
Hiii! ſunt tres, ſed denuo ſpiritus diſtincti. Vitalis eſt
ubenA ſpiritus, qui per anaſtomoſes ab arteriis commu-
lun e nicatur venis, in quibus dicitur naturalis. Pri-
ehi mus ergo eſt ſanguis, cuius ſedes eſt in hepate,

tut e et corporis venis. Secundus eſt ſpiritus vitalis, cu-
3o ee u ius ſedes eſt in corde, et corporis arteriis. Tertius
obeen eſt ſpiritus animalis, quafi lucis radius, cuius ſedes
ie ini eſt in cerebro, et corporis neruis. In his omnibus
et i 5 eſt vnius ſpiritus et lucis Dei energia. Quod à cor-
Dels fin de communicetur hepati ſpiritus ille naturalis, docet
Tum N hominis formatio ab vtero. Nam arteria mittitur iun-
cta venæ per ipſius fœtus vmbilicum: itidemque in
uan nobis poſtea ſemper iunguntur arteria et vena. In
4. 4 cor eſt prius, quam in hepar, a Deo inſpirata Adæ ani-
vennn. ma, et ab eo hepati communicata. Per inſpirationem
uenhe in os et nares, eſt vere inducta anima: inſpiratio au-
5 lnan tem ad cor tendit. Cor eſt primum viuens, fons calo-
. MWK ris in medio corpore. Ab hepate ſumit liquorem vitæ,
45 quaſi materiam, et eum vice verſa viuificat: ſicut aquæ
n ning liquor ſuperioribus elementis materiam ſuppeditat, et ab
nple eis, iuncta luce, ad vegetandum viuificatur. Ex hepatis
venin ſanguine eſt animæ materia, per elaborationem mirabi-
5 &e 5 k 5. lem,

t

177% D E TRIN IT AT E

lem, quam nunc audies. Hinc dicitur anima efle in
ſanguine, et anima ipſa eſſe ſanguis, ſiue ſanguineus
ſpiritus. Non dicitur anima principaliter eſſe in pa-
rietibus cordis, aut in corpore ipfſo cerebri, aut he-
patis, ſed in ſanguine, vt docet ipſe Deus genes. 9.
Leuit. 17. et Deut. I2.

Ad quam rem eſt prius intelligenda ſubſtantialis
generatio ipſius vitalis ſpiritus, qui ex aêëre inſpirato,
et fubtiliſſimo ſanguine componitur, et nutritur. Vi-
talis ſpiritus in ſiniſtro cordis ventriculo ſuam origi⸗
nem habet, iuuantibus maxime pulmonibus ad ipfius
generationem. Eſt ſpiritus tenuis, caloris vi elabo-
ratus, flauo colore, ignea potentia, vt ſit quaſi ex pu-
riori ſanguine lucidus vapor, ſubſtantiam in ſe con-
tinens aquæ, aéëris, et ignis. Generatur ex facta in
pulmonibus mixtione inſpirati aéris cum elaborato
ſubtili ſanguine, quem dexter ventriculus cordis ſini-
ſtro communicat. Fit autem communicatio hæc non
per parietem cordis medium, vt vulgo creditur, ſed
magno artificio a dextro cordis ventriculo, longo per
pulmones ductu, agitatur ſanguis fubtilis: a pulmoni-
bus præparatur, flauus efficitur: et a vena arterio-
ſa, in arteriam venoſam transfunditur. Deinde in
ipſa arteria venoſa inſpirato aëri miſcetur, exſpira-
tione a fuligine repurgatur. Atque ita tandem a ſini-
ſtro cordis ventriculo totum mixtum per diaſtolem
attrahitur, apta ſupellex, vt fiat ſpiritus vitalis.

Quod ita per pulmones fiat communicatio, et præ-

paratio, docet coniunctio varia, et communicatio ve-

næ arterioſæ cum arteria venoſa in pulmonibus. Con-
firmat hoc magnitudo inſignis venæ arterioſæ, quæ

nec talis, nec tanta facta eſſet, nec tantam a corde ipſo

vim Puriſſimi ſanguinis in pulmones emitteret, ob ſolum
eorum nutrimentum, nec cor pulmonibus hac ratione
ſeruiret: cum præſertim antea in embryone ſolerent
pulmones ipſi aliunde nutriri, ob membranulas illas, ſeu
valuu

Valun
apert
funch
Uitati
Lon 1
lerian
Ug il
Non 2
eus ee⸗

HIuuum

nedint
eſt apr
licet
lepan
Dro
Vena
8i
lib.
tellig
Il
ticul
itr⸗
gis
i,
inip
dem
tenn⸗
Valis
chor
tinen
et
ſ
Kent
il⸗
4:

1.

Anime ke
e ſanrub
er Ne h
ebri, An
ens genes

ſibtmt!
Uere inhine
putrinr.
ſo kiun
ibrs A i
lori
1t Guad a

iun inſn
ur e
cum elhen
s eltis⸗
catio keet
crinm!
lo, un
z: 1nin
Venn
.. Deine!
ett, i
mten 11
Ul

1

L I B E R V 171

valuulas cordis, vſque ad horam natiuitatis nondum
apertas, vt docet Galenus. Ergo ad alium vſum ef-
funditur ſanguis a corde in pulmones hora ipfſa nati-
uitatis, et tam copioſus. Item a pulmonibus ad cor
non ſimplex aër, ſed mixtus ſanguine mittitur, per ar-
teriam venoſam: ergo in pulmonibus fit mixtio. Fla-
uus ille color a pulmonibus datur ſanguini ſpirituoſo,
non a corde. In ſiniſtro cordis ventriculo non eſt lo-
cus capax tantæ, et tam copioſæ mixtionis, nec ad
flauum elaboratio illa ſufficiens. Demum, paries ille
medius, cum ſit vaſorum et facultatum expers, non

eſt aptus ad communicationem et elaborationem illam,

licet aliquid reſudare poſſit. Eodem artificio, quo in
hepate fit transfuſio a vena porta ad venam cauam
propter ſanguinem, fit etiam in pulmone transfuſio a

vena arterioſa ad arteriam venoſam propter ſpiritum.

Si quis hæc conferat cum iis, quæ ſeribit Galenus
lib. 6. et 7. de vſu partium, veritatem penitus in-
telliget, ab ipſo Galeno non animaduerſam.
Ille itaque ſpiritus vitalis, a ſiniſtro cordis ven-
triculo, in arterias totius corporis deinde transfun-
ditur, ita vt qui tenuior eſt, ſuperiora petat, vbi
magis adhuc elaboratur, præcipue in plexu retifor-
mi, ſub baſi cerebri ſito, in quo ex vitali fieri
incipit animalis, ad propriam rationalis animæ ſe-
dem accedens. Iterum ille fortius mentis ignea vi
tenuatur, elaboratur, et pèrficitur, in tenuiſſimis

vaſis, ſeu capillaribus arteriis, quæ in plexibus

choroidibus ſitæ ſunt, et ipfiſſimam mentem con-
tinent. Hi plexus intima omnia cerebri penetrant,
et ipſos cerebri ventriculos interne ſuceingunt, va-

ſa illa ſecum complicata, et contexta ſeruan-

des, vſque ad neruorum origines, vt in eos
ſentiendi et mouendi facultas inducatur. Vaſa
illa miraculo magno tenuiſſime contexta, tamet-
4 arteris dicantur „ funt tamen fines arteriarum;,
tenden-

172 D E T RINI TATE

tendentes ad originem neruorum, miniſterio menin-

gum. Eſt nouum quoddam genus vaſorum. Nam

ſicut in transfuſione a venis in arterias, eſt in pul-

mone nouum genus vaſorum, ex vena et arteria: ita
in transfuſione ab arteriis in Heruôs eſt nouum
quoddam genus vaſorum ex arteriæ tunica in menin-
ge: cum præſertim meninges ipſæ ſuas in neruis tu-
nicas ſeruent. Senſus neruorum non eſt in molli illa
eorum materia, ſicut in cerebro. Nerui omnes in
membranarum filamenta deſinunt, exquiſitiſſimum ſen-
ſum habentia, ad quæ ob id ſemper ſpiritus mittitur.
Ab illis itaque meningum ſeu choroidum vaſculis,
velut a fonte, lucidus animalis ſpiritus veluti radius
per neruos effunditur in oculos, et alia ſenſoria or-
gana. Via eadem, vice verſa, aduenientes extrinſecus
ſenſatarum rerum lucidæ imagines, ad fontem eun-

dem mittuntur, quaſi per lucidum medium intro pe-

netrantes.
Ex his ſatis conſtat, mollem illam cerebri maſſam
non proprie eſſe rationalis animæ ſedem, cum frigida
ſit et ſenſus expers. Sed eſſe veluti puluinum dicto-
rum vaſorum, ne rumpantur: et cuſtodem animalis
ſpiritus, ne diffletur, quando neruis eſt communican-
dus: et eſſe frigidam ad contemperandum igneum
illum intra vaſa contentum calorem. Hinc quoque
fit, vt prædictis vaſis communem membranæ tunicam
in interna cauitate ſeruent nerui ad fidam ſpiritus cu-
ſtodiam: idque a tenui meninge, ſicut et externam
aliam tunicam habent a craſſa. Illa etiam ventricu-
lorum cerebri ſpatia inania, quæ philoſophi, et medici
admirantur, nihil minus continent, quam animam.
Sed prima ratione facti ſunt ventriculi illi ad ex-
purgamenta cerebri recipienda, veluti cloacæ, vt
probant excrementa ibi recepta, et meatus ad pala-
tum et nares, a quibus defluxiones morboſæ naſeun-
tur. Et quando ventriculi ita opplentur pituita, vt
arteriæ ipſæ choroidis ea immergantur, tunc fu-
bito ge-

bito
hum
lepſt
expi
Vbi
illon⸗
tione
ex de
ex e⸗
ola p
Onibn
lencda
ſenſin
ant.
perc
1d t
non
culi
Oſla
In V
tentu
ſs i
belle

(luli

ſtar

Akuma

elem
ob
man
4 b2
noſt
fi
bene
ih

1

ſterio nei
Drum, N
8 Et ux
et Attin
8 et m

nica in me
in Nellut
ſt in mil
erni Cmns
litictmn;
iritus niin
dum vNn
Veluti ni
in ſenlan!
tes eitint
1 forten 4
Cium und;

erehi n
n, i
liimun
den uin
Commnn
Kun ine
Hine

et ex
n ſen⸗
fi,ern
n ie
Ii
clonek,!
s l
le M.
hituic
e .
Hito N

L. I B E R v. 173

bito generatur apoplexia. Si partem obſtruat noxius
humor, cuius vapor mentem inficiat, generatur epi-
lepſia, aut morbus alius, iuxta partem, in quam ille
expulſus decumbet. Ibi ergo dicemus eſſe mentem,
vbi eam affici manifeſte percipimus. Ex immoderato
illorum vaſorum feruore, aut meningum inflamma-
tione, fiunt manifeſta deliria et phrenitides. Vnde
ex accidentibus morbis ex ſitus et ſubſtantiæ ratione,
ex caloris vi, et eum continentium vaſorum artifici-
oſa pulcritudine, et ex ibi apparentibus animæ acti-
onibus, ſemper colligimus, eſſe vaſcula illa præfe-
renda, et quia eis reliqua omnia ſeruiunt: et quia
ſenſuum nerui eis alligantur, vt inde vim accipi-
ant. Poſtremo quia nos ibi laborantem intellectum
percipimus, in forti meditatione arteriis illis vſque
ad tempora pulſantibus. Vix intelliget, qui locum
non viderit. Secunda alia ratione facti ſunt ventri-
culi illi, vt ad ſpatia eorum inania penetrans per
oſſa ethmoide inſpirati aëris portio, et ab ipſis ani-
mæ vaſis per diaſtolem attracta, animalem intus con-
tentum ſpiritum reficiat, et animam ventillet. In va-
ſis illis eſt mens, anima, et igneus ſpiritus, iugi fla-
bellatione indigens: alioquin inſtar externi ignis con-
cluſus ſuffocaretur. Flabellatione et difflatione, in-
ſtar ignis, indiget non ſolum, vt ab aêëre pabulum

me tun ſumat, ſed vt in eum ſuam fuliginem evomat. Sicut

lhpiitu

elementaris hic externus ignis, terreo craſſo corpori,
ob communem ſiccitatem, et ob communem lucis for-
mam, alligatur, corporis liquorem pabulum habens, et
ab are difflatur, fouetur, et nutritur: ita igneus ille
noſter ſpiritus et anima, corpori ſimiliter alligatur,
Vnum cum eo faciens eius ſanguinem pabulum ha-
bens: et ab aëreo ſpiritu inſpiratione et exſpiratione
difflatur, fouetur, et nutritur, vt ſit ei duplex ali-
mentum, ſpirituale et corporale. Hac loci et ſpiritua-
lis fomenti ratione conueniens admodum fuit, eun-
dem noſtri ſpiritus lucidum natura locum ſpiritu a-
lio ſan

474 D E TRINIT ATE

lio ſancto, cæleſti, lucido, afflari, idque, per oris Chri-

ſti exſpirationem, ſicut a nobis inſpiratione in eun-
dem locum trahitur ſpiritus. Decuit eundem noſtri
intellectus et lucentis animæ locum, cæleſti alterius
ignis luce denuo illuminari. Nam Deus primam in

nobis lucernam illuminat, et ſubortas ibi tenebras

denuo vertit in lucem, vt ait Dauid pfalm. 177 et
2. Sam. 22. Idipſum docet Elihu apud Iob. cap. 32.
et 33. . Idipſum docuerunt Zoroaſter, Triſmegiſtus
et Pythagoras, vt mox citabo. Vaſorum quoque for⸗
matio et temperies bona ad mentis bonitatem facit,
vt illis ſit anima melior, quibus ſunt illa melius diſ-
poſita. Sicut vero a bono ſpiritu inſita illa lux ma-

gis et magis illuminatur, ita et a malo obſcuratur.

Si in vaſcula illa cerebri, cum animali noſtro lucido
ſpiritu, tenebroſus et nequam ſpiritus intrudatur,
tunc dæmoniacos furores videbis, ſicut per bonum
ſpiritum lucidas reuelationes. Vaſcula autem illa fa-

cile impetit ſpiritus nequam, qui ſedem habet vicinam

in abyſſis illis aquarum et lacunis ventriculorum ce-
rebri. Spiritus ille nequam, cuius poteſtas eſt aéëris,
vna cum inſpirato a nobis aëre lacunas illas libere
ingreditur et egreditur, vt ibi cum ſpiritu noſtro, in-
tra vaſa illa, velut in arce collocato, iugiter dimicet.
Imo eum ita vndique obſidet, vt vix illi liceat reſpi-
rare, niſi quando ſuperueniens lux ſpiritus Dei malum
ſpiritum fugat. Ecce quam decenter loco illi conue-
niat, mentis, ſpiritus, reuelationis, et intellectus ratio,
et inſita et ſuperueniens, et tentationum ſuperiorum
zugna, vt alias nunc tentationes omittam. Simili in-
ſpirationis ratione charitas Dei in corde per ſpiritum
ſanctum accenditur. In corde, VItra vitæ principium, eſt
voluntatis imperium, et poſt tentationes intellectus, ac

carnis ſtimulos, prima peccati origo, ex conſenſu Matth.

15. Sed ea, quæ in cerebro ſunt, abſoluamus, priuſ-
quam ad cor progrediamur. Variæ pro illorum cerebri
vaſorum diuerſitate ſunt mentis actiones, quemadmodum
ſunt

funt
expo⸗
A
yaſei
exigul
duos
ſtra co
tie 1
Aliman
ſacto,
Citorii
Iis m
llima
inanib
emun
ſterm
ſangun
go che
gümen
Ventrie
büinit
cormumt
imnicen
Ulle
triculi
quend
lucig
ta ſib
henſie
ogit
is ali
tatem
etexc
luntil
rekici
atior

ſiri

1 Orl
Dne in e
indenn Nt
ſelti Aen
8 primmm!
ibi teretn
ln.
obe en,

ovel

itaten itt
A melim 5
la lue
oblenen
oſtro !
umcn
Der dun
uten i

Abet fiel

culorun

lus et ai

Uns dh

I okro⸗

fer Cinia.

lcett 1i
Dei m.
ill co.
ectus n

ſuyeninn V
Knii

er hüirin
peipinn
ellecku⸗ 4
nd
nus, 1 n.
un celen

nimi

L I B E R V. 175

funt varia organa in variis ventriculis, quos nunc ita
expono. .
Animali illi, et igneo ſpiritui, in illis choroidis
vaſculis contento, communicatur inſpiratus aër parte
exigua, per oſſa dicta ethmoide, tendens ad priores
duos cerebri ventriculos, in ſyncipitis dextra et ſini-
ſtra conſtitutos. Ibique capillares illæ choroidis arte-
riæ aërem illum dilatateæ hauriunt, ad ventillandam
animam. Ad eaſdem etiam nerui duo optici, concurſu
facto, viſorum lucidas imagines deferunt, ſicut et au-
ditorii et aliorum ſenſuum nerui, tegumento commu-
nis membranæ ſemper ſeruato, ad fidiſſimam et tu-
tiſſimam omnium cuſtodiam. Si enim in ſpaciis illis
inanibus, vagarentur ſpecies et ſpiritus cum anima,
emungendo foras omnia emitterentur, aut ſaltem per
ſternutationem. Si ibi efſet anima, iam non eſſet in
ſanguine, cum ſanguis non ſit extra vaſa. In vaſis er-
go choroidum eſt mens tutiſſime ſita. Tutiſſimum eſt te-
gumentum: et ad dicta vaſa, parte quadam in prioribus
ventriculis ſita, tendunt ſenſorii principes nerui, vt ſit
ibi initium ſenſus communis, exteriorum ſenſuum in
commune lata apprehenſio, ſeu imaginatio, vt conferri
inuicem et commiſceri apprehenſa ibi incipiant.
IIle deinde inſpiratus in cerebrum aër a duobus ven-
triculis anterioribus fertur ad medium, ſiue ad meatum
quendam communem, concurſu ſub pſalloide facto, vbi
lucidior et purior eſt mentis pars: quæ diuinitus inna-
ta ſibi idearum ſemina exerens, ex ſemel iam appre-
henſis imaginibus poteſt res nouas ſimilitudine quadam
cogitare, ſiue componere, imaginata commiſcere, ex ali-
is alia inferre, inter ea diſcernere et puram ipſam veri-
tatem colligere, luſtrante Deo. Minor eſt ibi ventriculus
et excellentior intellectus ratio: quia arteriæ choroidis
ſunt ibi copioſiores, quæ ſuum igneum ſpiritum diaſtole
reficiunt, et communis ſenſus apprehenſiones in ratioci=
nationem magis et magis luculentam adducunt, luce ea
ſpiritali intro per vaſa penetrante, et Deitate ipſaibi reful-
gente.

176 DETRINITATE

gente. Spatium inane non tantum ibi eſt, quantum in
aliis ventriculis, vt meatum potius, quam ventricu-
lum dixeris, ſeu longam et anffactuoſam ſcrutinii vi-
am. Quod factum ſapienter eſt, ob ſcrutinii difficulta-
tem. Minor ideo eſt ventriculus, quia vbi eſt purior,
et lucidior mentis pars, non tot congeri debuerunt
excrementa. Et quæ ibi generantur, in ſubiectam re-
cta choanam facile dilabuntur, ne mentis lucernam ex-
tinguant, aut ei ſint impedimento. Plura ſunt ibi vaſa
circa conarium, plures arteriarum pulſus, potentior
ibi mentis, et ignei ſpiritus actio. Nos quoque poten-
tius ibi iuxta tempora pulſare laborantem intellectum

exterius et interius deprehendimus, vt hoc ſolo expe-
rimento, ad ipſum mentis locum manuducamur. Adde

quod ei loco eſt propinquior ſenſus auditus, qui eſt
ſenſus diſciplinæ. Miraculum maximum eſt hæc homi-
nis compoſitio. Multi et longi ibi anfractus, vſque ad
cerebellum, vt longo ſcrutinio anfractuoſæ quæque
res poſſint inueſtigari, et tenebræ illuminari: adiuuan-
tibus etiam, per comminiſcendi facultatem, iis, quæ
in memoria fuerant antea recondita. Ibi quoque à
ianitore ſcolicoide, et ſinuoſis glutiis cum intenditur
cogitatio, retinetur quodammodo augeturque inſpirati
aëris fomentum, donec ab eo flabellatis et impetu
pulſantibus omnibus mentis arteriis, ſit ſcrutinium
perfectum, et lucide omnia illuſtrata. Menti ergo,

quæ ignea eſt, et lucis Dei particeps, apprime cohæ-

ret locus ille igneus, et iam parta notitia, quæ etiam
lucis eſt radius, et luminoſa quædam imago. Externæ
etiam rerum ſenſibiles ſpecies in oculum miſſæ, lumi-
noſæ ſunt, et ab obiecto luminoſo, ſeu lucis formam

habente, per medium luminoſum miſſæ. Vnde et

mens ipſa magis et magis illuſtratur.
Non ſolum a viſu, qui plures rerum dif-

ferentias nobis oſtendit, intellectus ornatur,.

ſed et ab aliorum ſenſuum obiectis, quæ o-
mia cum lucido noſtro ſpiritu cognationem

aliquam

— —

—.

+4 — — — — — — — — —

Heole
Purin
buefun
un ke

Damn e’.

i
tetit
e pote
elean
lo eie
4
Leon⸗
Nnen
el
Adlur⸗

.

ie,

Cvo le!
Ntenctiu,

L I B E K Vv. 1

7

aliquam habent. Cognatio eſt ex omnium fſübſtantiali
forma, quæ lux eſt, et ex ſpiritali ipſo in ſingulis
agendi modo. Sonus et odor inſtar ſpiritus ſunt, in-
ſtar ſpiritus percipiuntur, et inſtar ſpiritus in nobis
agunt. Auditorum perceptio fit externo ſpiritu ad au-
ris membranam feriente ipfum internum ſpiritum, in
quo ſita eſt lux animæ, et ſpiritalis harmoniæ concen-
tus, diaſtole et ſyſtole ordinatus. Odoratorum ſimilis
eſt fere ratio. Quæ autem guſtantur et tanguntur,
quanquam corporea magis ſint, tamen vires habent,
ad immutandam animam aptas, illa per humiditatem,
hæc per renixum: ex lucis item communi forma, ex
eius varia in ſpiritum actione. Lucis ratione ſubſtan-
tia hæc tota in animam agit, cum totius ideam in ea
imprimit. Subſtantias ipſas nunc vident Sophiſtæ, qui
antea docebant, nihil videri, nec in Deo, nec in no-
bis, niſi qualitates et fucatas laruas. At nos in Chri-
ſto videntes ſubſtantialem lucem, in aliis quoque ve-
ræ lucis viſionem proſequimur.
Ab omnibus prædictis in medio ventriculo illuſtra-
tis, ad quartum in parencephalide ventriculum, per-
mittente ianitore, ſpiritus ipſe tendit, et luminoſa
conflata imago, in ipſius animæ lumine ſita. Ibi vero
velut in cerebri fundo, vaſa illa ſuum memoriæ the-
ſaurum tenaciter obſeruant, et quæ ſunt ſenſu, et ra-
tiocinatione inventa, recondunt: non parietibus affixa,
ſed in ipſa animæ ſubſtantia, velut in materia quadam.
Habet ibi anima retenti ſpiritus fortiora vaſa, ne tam
facile memoria diffluat. Omitto quod ea via, per ſpi-
næ magnos neruos, motrix totius corporis facultas ad
muſculos mittatur, animali illo ſpiritu veluti radiante.
Sunt itaque in cerebro ventriculi quatuor, et ſenſus
interiores tres. Nam priores duo ventriculi ſenſum
vnum communem faciunt, imaginum receptorem.
Media eſt cogitatio, et extrema memoria. Hæc de
ſpiritali in cerebrum ducta portione, cerebri organis,
atque potentiis. MM
m. . Parte

578 D E TRINITATE

parte illa maiore inſpiratus aër per tracheam arte-
riam ad pulmones ducitur, vt ab ipſis elaboratus ad
arteriam venoſam tranſeat, in qua flauo et fübtili
ſanguini miſcetur, ac magis elaboratur. Deinde totum
mixtum a ſiniſtro cordis ventriculo diaſtole attrahi-
tur, in quo fortiſſima et viuifica ignis ibi contenti
virtute, ad ſuam formam perrficitur, et fit ſpiritus vi-

talis, multis in ea elaboratione expiratis fuliginofſis re-

crementis. Hoc totum veluti materia eſt ipſius ani-
mæ. VItra totum hoc mixtum, duo in anima ſuper-
ſunt: quid viuens ſpiratione creatum, aut in ſua ma-
teria productum: et ſpiritus ipſe, ſeu diuinitas ipfa
pirando inſita, omnia vnum, et anima vna. Id medi-
um, quod principaliter anima dicitur, halitus eſt et
ſpiritus, vtrinque cum ſpiritu eſſentialiter iunctus,
Subſtantia eſt ætherea, illi archetypæ ſuperelemen-
tari, et huic quoque inferiori ſimilis: naturalis anima
vna, vitatis et animalis. Ecce totam animæ rationem,
et quare anima omnis carnis in ſanguine fit, et anima
ipſa ſanguis ſit, vt ait Deus. Nam afflante Deo, in-
ſpirata per os et nares, in cor et cerebrum ipſius
Acdeæ, et natorum eius, illa cæleſtis ſpiritus aura, ſiue
idealis ſcintilla, et ſpiritali illi ſanguineæ materiæ in-

tus eſſentialiter iuncta, facta eſt in eius viſceribus ani-

ma. Gen. 2. Eſa. 57. Ezech. 37. et Zacha. 12. IHoc.
modo tam diſſimiles ſubſtantias poſſe coire, poſt Chal-
dæos docuerunt Academici, qui Aetheream quandam
a Deo auram elementari aêri coniungi dixerunt, vt eo

medio in denſum hoc corpus diuina mens immitti poſ-
ſet. Docent id clarius ſacræ literæ, halitum Dei, et

elementarem flatum paſſim vocantes. Plato in Timæo
aperte docet, ſubſtantiam animæ eſſe elementaris et di-
uinæ ſubſtantiæ commixtionem quandam. Eſſe tertiam
quandam fubſtantiam mediam, vtriuſque participem.
Nam continet anima ſymbolum Deitatis et mundi ele-
mentorum. Alioquin non poſſet anima vna vires illas
intelligibilis mentis habere, et viuificas has rectrices cor-
porum

1n ite
ns 11
t ſabil
e then
D
COntent
keitlsti
nolst
ns

In en

ſun.

s el

ien
enelener⸗
lis ni
litonen
et
Deo,

genieit
ͤnnd
12 N
Ovania
t, Ni
irie
Dei 6
TiI
liset

e tetiu

mnai er⸗

ices .

poln

L I B E R V. 179

porum facultates. Hinc quoque fit, vt anima ſenſibus paſ-
ſim auſcultans, corpori blandiatur, eius cognationem
amans. Aliquando in altum aſcendens, ſuperna cognati-
one magis afficiatur, priore neglecta. In Cratylo dicitur
anima Loxi, quaſi Ap eN,, ſpirando refrigerans, et
eſſe nihilominus a mente in homine diuina. Sicut anima
corpus, ita Deus animam ſpirando viuificat. Eſaias do-
cet, ſpiritum qui eſt a Deo, inuolui flatui, et ita Deum
ſpiracula feciſſe, animas aëre veſtitas. Zacharias forma-
tione quadam ait in hominis viſceribus fingi animæ ſpi-
ritum. Idipſum probat litera Geneſeos. Nam non ſim-
pliciter dicitur halitus ille Dei eſſe anima: ſed inſpirato
illo halitu facta eſt intus anima viuens. In elementis cor-
poris, ſicut in ſemine, eſſe eliciendæ animæ ſubſtantiale
ſymbolum, vltra iam oſtenſa adhuc oſtendemus. Duo
funt in ſemine, quæ ſunt de eſſentia animæ, quæ et fa-
ciunt animam nati aſſimilari animæ patris. Ea ſunt, for-
malis ſeu formatrix facultas, et ſpiritalis materia. For-
malis et formatrix facultas eſt lux ipſa et idea. Ex ſemi-
ne manifeſte eliciuntur animantium aliorum animæ, ac
etiam humanæ, accedente ipſi homini diuinæ mentis ha-
litu, in ea idea, quam ſeminis exigit ratio, ad quam ani-
ma formatur. In faciem hominis per os et nares, in cor
et cerebrum fit Dei ſpiratio, vt ita in idea hominis ani⸗
ma formetur. Ita Deus, quaſi figulus, dicitur formator
animæ, Zach. 12. Singulorum animas in cordibus ipſe
fingit, pſal. 32. Dicitur Deus formator lucis, Eſa. 456
Rerum enim fſubſtantiales formas in luce ipfſa realiter
format, ſicut ideas in mentis luce. Ita Deus in luce ani-
mam formauit, ſicut in luce poſtea anima ipſa alia ſimu-
lachra format et fingit. Denique dicitur Deus formator
omnium. lere. 10. quia nihil creauit, cui certam for-
mam non dedit. Etiam angelis, et animis, certam for-
mam dedit Deus, formator omnium. Deus nos intus et
extra formauit, etiam antequam eſſemus, artificio mi-
rabili, et multiplici ratione, pfal. 138. Primo res o-⸗
mnes mente concipiens Deus, eas in ſuæ lucis idea

cxemplariter ab æterno formauit. Deinde in externo
m. 2. eſſe

180 D E T RI N I T A T E

eſſe ſingula producens, vt ea præformauerat, fôrmat.
Si ſecundaria ratione in nobis hoc factum intelligas,
intelliges Chriſtum primario habuiſſe in Deo formam
ſuam, a qua nos accepimus, in externa hac creata lu-
ece formati. In ipſa creata luce realiter et fubſtantiali-
ter omnia format Deus, lucis ſuæ, ſeu ideæ ſymbolum
omnibus communicans, et homini præterea mentis di-
vinæ ſpiraculum influens. IIlud a Deo nobis immiſ-
fum animæ ſpiraculum, eſt lucerna quædam, fſiue lu-
cis ſcintilla. Deus ipſe ignis eſt, et Deus fſpiritus eſt,
a quo eſt in igneo noſtro et aëreo vitali ſpiritu ignea
et ſpiritalis anima. In luce eſt prima animarum et
aliarum rerum idea, et in luce eſt naturalis vita, vt
ait Ioannes. Lux ipſa Dei eſt, qua naturaliter illu-
minatur omnis homo natus in mundo, Ioan. I. In lu-
cido ipſo Dei verbo eſt fons animæ, et in eius luce
nos videmus lucem, pſal. 3 5. Pulchre ſecundum
hanc rationem cohæret animæ noſtræ ſpiritus ſanctus
in regeneratione datus, veluti lumen cum lumine, et
ignis cum igne. Alioqui non diceretur regeneratio
ſpiritus, niſi ad illius primæ generationis et ſpiratio-
nis Dei ſimilitudinem: et noua illuminatio veteris
ratione excellentior. Chaldæus hæc docuit Zoroaſter
in Oraculis ſapientiæ. Ibi a luce Dei in nos demiſſam
animam. ad eam lucem ait denuo aſpirare, ab ea illu-
minari, et ignem denuo fieri. Aſcendendum, inquit,
tibi eſt ad lumen ipſum, et patris radios, vnde infuſa
eſt tibi anima, multo mentis lumine circumfuſa, quæ
per potentiam patris fit ignis ſplendidus. Triſme-
giſtus in Pimandro ait, Lux et vita Deus eſt pater, a
quo natus eſt homo: ſi ergo comprehendis te ipſum

ex vita et luce conſtare, ad vitam rurſus lucemque

tranſcendes. Pythagoras in carminibus ait, Tu au-
tem confide, quoniam diuinum genus eſt homini-
bus, quibus ſacra natura lucem proferendo omnia
monſtrat. Occulta nobis eſt lux, quæ in maiorem

aliam lucem ſe profert luſtratione Dei. Ab illa

ipſa vir

u

T. I B E RK Vv„. 181
rit, örm ipſa vitæ Chriſti luce proceſſit nobis vita animæ in
n ielis generatione, et vita ſpiritus in regeneratione. Modus
Deo ornen eſt alius, ſicut in ipſomet Chriſto fuit alius, et nouus
e cemn?; ſpiritus. IIle ipſe, qui erat olim ſpiritus Elohim, eſt
tfüblnt4 nunc ſpiritus oris Chriſti, generans et regenerans, pſal.
er Hnbaln 103. Aliter tamen, et aliter. Regeneratio differt a ge-
en Mentis neratione, ſicut ſpiritus gratiæ differt ab innata anima.
Pobis innt Spiritus iſte eſt Deus, anima non eſt Deus, et per hunc
damn ſuel⸗ efficitur anima Deus. Animæ ſpiritus vitalis, et eius
D ziüms elementa, ſunt corruptibilia. Spiritus noui elementa
ih ſunt incorruptibilia, qualia in cælo nunc habet vitalis
inan ipſe Chriſti ſpiritus. Anima omnis carnis ex Dei præ-
gräts i, ſcripto ita diffinitur. Anima eſt originalis quidam in
turlieri ſanguine vitalis vapor. Anima hominis eſt originalis

Nin . Pr quidam in ſanguine mentis halitus. Spiritus autem re-
— generationis ſanctus eſt cum innouatis regenerationis
re benr Chriſti elementis nouus Deitatis halitus.
zi uot Non eſt quod verearis dicere, et animam noſtram,
n nite et ipſum Chriſti ſpiritum ſanctum ſibi eſſentialiter iun-
P Kpret ctam habere eiuſmodi elementarem ſubſtantiam, ſicut
a in⸗ verbum ſibi iunctam habet carnem. Inſeparabiliter
nutio ken eam ſubſtantiam contingit ignis animæ noſtræ, et ignis
nu ſpiritus noſtri, ac ea fouetur et nutritur: vt ignem
n , videmus liquore et aêre foueri et nutriri. Quibus
iis ⸗ deficientibus, ſicut extinguitur ignis, ita in nobis vel-
,e ut extinguitur anima, vitalibus actionibus priuata.
dim Imo ſecluſis his mundi elementis, ſola in ſe conſide-
, mei⸗ rata illa a Deo veniens animæ fubſtantia, velut ele-
ani, mentaris eſt, ſicut et angeli ſubſtantia. Nam ſpiri-
3, .Z tus ipſe Dei, qui eſt ſpiritus generationis Chriſti,
ste aàa quo angeli et animæ emanarunt, talem elementa-
ndist⸗ rem, ſeu ſuperelementarem ſubſtantiam continebant
is Iim in archetypo mundo. Eam ipſam ſimul cum huma-
dit, Rr no ſpiritu continet nunc ſpiritus Chriſti humanati.
ek hon⸗ Eam ipſam continet ſpiritus regenerationis noſtræ,
endo m quando ex aqua, ſpiritu, et igne de cælo ge-
in Gite m. 3. nera
„ A

ivl 1

182 D E TRINIT A TE

neramur. Ibi in ipfis creatis ſimul intelliguntur inere-
ta. Et ea omnia in vnam animæ et ſpiritus ſubſtantiam
coëunt. Conſidera, qualem Chriſtus in cælo hodie
continet fubſtantiam, qualis ſit eius halitus, qualis vi-
talis ſpiritus, qui ipſe eſt ſpiritus ſanctus, in ſe hæc
elementa continens, ſibi hypoſtatice vnita. Nam ſicut
verbum Dei eſt hypoſtatice homo, ita ſpiritus Dei eſt
hypoſtatice ſpiritus hominis. Per potentiam tamen re-
ſurrectionis ſunt omnia corporis et fſpiritus eius ele-
menta innouata, glorificata, incorruptibilia facta: et
ea omnia Chriſtus nobis communicat in baptiſmo et
cœna, ſe totum nobis communicans. Spiritus ſanctus
eſt ipſe oris Chriſti halitus. Ioan. 20. Quemadmodum
ſimul cum aëre flauit Deus animam, ita ſimul cum
aëre flat Chriſtus ſpiritum ſanctum.
Illud in ſumma eſt hic cogitandum, quod ſieut ſe-
cluſo aêre vel igne, ſeorſim intelligitur anima, et cum
illis anima, totum anima vna, idea vna, ens vnum:
ita ſecluſa halitus creatura, ſeorſim intelligitur ſpiritus
ſanctus, modus diuinus, et id totum ſpiritus ſanctus,

ſpiritus vitalis Chriſti, vnus ſpiritus ſanctus. Adiectio

Deitatis in rebus ipſis, ſeu adiectio rerum in Deo ipſo,
nomen non mutat, Deitas in lapide eſt lapis, in auro eſt
aurum, in ligno lignum, ſecundum proprias ideas. Excel-
lentiore iterum modo, deitas in homine eſt homo, in ſpi-
ritu eſt ſpiritus: ſicut adiectio hominis in Deo, eſt Deus,
et adiectio ſpiritus hominis in eo eſt ſpiritus ſanctus.
Non ſolum vero in halitu Chriſti conſideratur ſpiritus
ſanctus, ſed et in angelo. Ideo videndum, an angelus ſit
ſpiritus ſanctus, et quis ſit ille alius paracletus. Angeli
miniſterium eſt effuſioni ſpiritus ſancti adiunctum, quan-
do viſa eſt columba, et linguæ ignis, Matth. 3. et acto. 2.
Eadem ratione dicitur ibi angeli miniſterium, ſicut ea, quæ
verbo Dei in lege fiebant, per angelos fiebant. Angelus
in perſona Dei apparuit Moſi in igne rubi, exo. 3. et acto.
7. Per angelum facta eſt vox Dei ad Moſen, Ego ſum De-
us patrum tuorum. In apparitione angeli erat ibi ſubſtan-

tia

tiaD
ſubſt
eſt an
bene⸗
lofue

Deus,

Gitay
Per
1op
luci
ſanc
Hie
res,
ſus

a

L I B E R vV. 183

ntur mog tia Dei in verbo, ſicut in Iordane, et ſuper apoſtolos, erat

ſubſtmnin fubſtantia Dei in ſpiritu. In perſona Dei loquutus et viſus
Elo eſt angelus ipſi Abraham, genes. 18. et 22. et ipſi Agar,
8, Oualsy genes. 16. et 2 I. et ipſi Iacob genes. 3 I. et 32. Ad idem .
inſ k Toſue 5. et 6. et Iudicu. 2. et 6. Rationem huius reddit
. Nn ſar Deus, quia erat diuinitas ſeu nomen Dei in angelo, et au-
rinsDid dita voce angeli audiebatur vox Dei, exo. 2 3. Ergo ſicut
n twent per angelum facta eſt vox, de cælis dicens, Ego ſum De-
ns ined us patrum tuorum: ita per angelum facta eſt vox, de cæ-
lia falat lis dicens, Hic eſt filius meus. Hæc autem eſt vox ſpiritus
Daptinne ſancti. Mat. et Lucæ 3. Tertia illa res non potuit dicere,
ritus ſni Hic eſt filius meus. Ergo ſpiritus ſanctus non erat tertia
lemadnoene res, ſed erat diſpenſatio Deitatis per Angelum. Hinc Chri-
a Enmnd en ſtus poſtquam deſcendit ſpiritus ſanctus, dixit, Videbitis

angelos Dei aſcendentes et deſcendentes ſuper filium ho-
minis, Ioan. I. Vno loco dicitur, angelos deſcendentes;

od ſank⸗
et en alio ſpiritum deſcendentem, ali ſpiritum ſanctum deſcen-
els M dentem. In actis ca. 8. primo loco vocantur angelus, ſe-
ginr his cundo ſpiritus, tertio ſpiritus domini. Iſidorus eo quod de
itus ſunen paracleto dicitur, annunciabit vobis futura, infert fuiſſe
s. Adtl angelum, quia angelus interpretatur nuncius, et quia per
in Denine angelos multa nunciat ſpiritus ſanctus. Omnes angeli ſunt
vinum adminiſtratorii ſpiritus. pfſal. 102. et Heb. I. Facit
lens I Deus angelos ſuos ſpiritus, et miniſtros igneas flammas,
onn, pfſal. 103. Multa bonis prophetis per angelos bonos re-
eget NI uelauit Deus, ſicut per malos decipere malos voluit. 3·
ond reg. 22. et2.. par. 1 8. et Ezech. 14. Angelus quaſi ſpi-
hin ritus ingrediebatur animam prophetæ, Vt in Ezechiele et
untctsf Zacharia. Angelus dicitur ſpiritus mendacii, ſpiritus ve-
re ritatis, ſpiritus Dei. Angelus loquebatur centuriori vt
ii vir, Petro et aliis vt ſpiritus ſanctus, acto. IO. I I. et 13.
n In Centurione Chriſtum neſciente dici non poterat ſpi-
S ritus ſanctus. In homine autem regenito omnia dicuntur
leanag⸗ eſſe a ſpiritu ſancto, intus operante. Hinc ca. 16. VOCa-
lunr tur ſpiritus, set ſpiritus ſanctus, et in viſione viri Mace-
.delan donis oſtenditur angelus. Separatim in ſcripturis fit men-
oinh. tio de angelo et ſpiritu: re ipſa idem eſt, ſed eſt diffe-

bi i⸗ rentia in modo, vt inter verbum et ſpiritum. Modo huma
m. 4. 10 appa

1841 DETRINIT A TE

no apparens erat verbum et angelus: ſpiritali modo

ſpiritus. Nec mirum, quod dictum vel factum angelici
ſpiritus diceretur eſſe ſpiritus ſancti: cum dictum vel

factum apoſtoli, dieatur dictum vel factum ſpiritus
ſancti. Non ergo proprie dicitur angelus eſſe ſpiritus
ſanctus, niſi eo modo, quo olim angelus dicebatur eſſe
Iehouah. Quæ verbo Dei in lege fiebant, per ange-
lIum fiebant: nec ob id angelus dicitur eſſe verbum
Dei, niſi in vmbra et miniſterio, nec eſſe Deus, niſi in
vmbra et miniſterio. Multo minus nos deitatem talem
angelo tribuimus, quam Iudæi, a quibus angeli vt dii
adorabantur. Vnde concludimus, quod nec in Chri-
ſto, nec in nobis, dici proprie debet angelus ſpiritus
ſanctus, ſed ad miniſteria ſpiritus ſancti miniſter.

Conſolator ergo ille ſpiritus ſanctus, quem Chri-

ſtus apoſtolis pollicetur in eis futurum, qui et datus
eſt acto. 2. non intelligitur principaliter angelus, quam-
uis angelus ibi in miniſterio cooperaretur. Sed vice
ſui externi conſolatoris pollicetur Chriſtus apoſtolis
internum alium eis conſolatorem futurum ſ. ſpiritum
nouum, qui tunc non erat, poſt reſurrectionem dan-
dum, et miniſterio angeli glorioſe communicandum.
Alius a filio ille vere dicitur, multis rationibus
etiam ſecluſo angeli miniſterio. Primo quia tan-
tum differt à filio ſpiritus, quantum ab homine fla-
tus, imo ſecluſo creato halitu, fubſtantia ſpiritus

ſancti realiter differt a ſubſtantia fili. Alius, et

aliud a Chriſto ille dicitur, niſi vox aliud diſſonan-
tiam tibi notet. Nam tunc non coneedam, conſo-
latorem ſpiritum eſſe aliud a filio. Imo vnum ſunt,
ſicut Chriſtus et pater vnum funt, quia concordant,
et quia vna eadem eſt Deitas. Alius tamen et alius
Deitatis modus. In lege no talis datus eſt ſpiritus,
eſſentia tali, diſtincta ac viſibili, in vnam cum humano
ſpiritu hypoſtaſim pPetpetuam coëunte. Ideo magis
nunc ſecernitur, et alius dicitur. Spiritus ſan-
ctus ante humanationem verbi in ſe erat vere
modus

et de
teſte
Adm
talen
Chri
ſeut
Cicie⸗
Rem
ſirir
tt iti
lecor
et ſit
Cfkene
et dl
dii
ii⸗
ded
ipſo
Lerit
e ſ.
o,
lunte

A

itali mot
Imn mgeti
Gickun n
mn ſptrin
elle ſpinr
cebatur ek

b per NNH

eſſe vertnn
Dens, Mi
itaten tnen

ngel Nd

ec in
elus höin
iniſter.
quen
gui e in
gelis,
. Kr
lus falen
1. Hüim
Ponenn en⸗
Cnieandhn
8 Titondt
0 gin
Pomine

ltin ſin.—

en⸗
n, cel
Vnumn ſn
Loncoron,
en et Us

Hhiin

m humun
deo Mio
ritus
erit en
odl

H

I. I B E R vV. 185
modus deitatis ſubſtantialis, ſpiritui hominis non ita
hypoſtatice vnitus. Nunc fübſtantialem habet adiun-
ctionem perpetuam humani ſpiritus Chriſti. Alium
item a ſe vocat Chriſtus ſpiritum illum cum ipſe eum
tunc non haberet, ſed a patre promiſſum. Ipſemet
Chriſtus accepturus erat in reſurrectione, nouum ſpi-
ritum gloriæ, eum poſtea apoſtolis communicaturus.

Alium vocat propter ſublimem eius gloriam, nunquam

antea viſam. Alius erit a ſpiritu, quem vos apoſtoli
iam accepiſtis. Alius erit a me ipſo. Imo ego ipſfſe
ero alius, et homo nouus. Longe alius erit in eo
gloriæ guſtus, quam nunc. Ideo ait, Ille me glorifica-
bit. Tanta poſt reſurrectionem eſt Chriſti glorificati,
et noui ſpiritus eius ſancti gloria, vt in eam angeli,
teſte Petro, deſiderent proſpicere, et velut ſtupefacti

admirentur. Quia angeli ipfi Iudæorum dii, nunquam

talem deitatis diſpenfationem in lege viderant. Per
Chriſtum eſt angelis data noua cognitio ſpiritus ſancti,
ſicut noua cognitio Dei. De regno Chriſti quædam
didicerunt angeli, quæ antea neſciebant. Ephes. 3.
Regnum Chriſti nobis datum, eſt regnum ſpiritus, in
ſpiritu dicuntur nobis omnia manifeſtari, omnia fieri,
et ita a ſpiritu ſancto fieri. Tanta gloria pater filium

decorauit, vt non ſolum ſit ipſe Deus de Deo, ſed

et ſit Deus, de quo Deus alius procedat. Quod ſi te
offendat dicere alium Deum, dic alium conſolatorem,
et aliam Deitatis perſonam. Chriſtus eſt Deus, a quo
dii alii procedunt et generantur. Nos enim ſumus
dii ab ipſo procedentes, et ex Deo geniti Ioan. 1.
Sed quare de ſpiritu ſancto ait Chriſtus, Non a ſe
ipſo loquetur? Quia nihil abſonum a verbo Dei ſug-
gerit alicui ſpiritus ſanctus. Didymus libro ſecundo
de ſpiritu ſancto, ita exponit, Non loquetur a ſemet
ipſo, hoc eſt, non ſine me, ſed ex mea et patris vo-
luntate erit modus ſpirationis diuinæ.
Ad ipſam Chriſti originem eſt nobis hic paululum aſcen-

186 „-D E T RIN I T A T E

dendum, vt per ipſius donum ex ipſo fonte aliquid hau-
riamus. Hoc tibi ſtatue lector, Deum in ſe, ſi ſeorſim ſi-
ne Chriſto conſideretur, ita eſſe abditum, et omnia tran-
ſcendere, vt nibil habeat nobiſcum commune, nec cum
ſpiritu angelico, quem in infinitum excedit. Statue tibi,
Jec angelos ipſos Deum videre, nec eius ſpiritus commu-
nicationem habere, niſi quatenus per Chriſtum datur.
Quia nemo videt patrem, niſi ſolus ipſe, et cui vult ipſe
reuelare. Nemini etiam Deus ſpiritu communicatur, niſi
per ipſum. Eſſe vero ad eam viſionem et communicatio-
nem modos diuinos, quibus pater ſe mundo manifeſtat,
et communicat per ſolum Ieſum Chriſtum. Et vt eos ille
nunc nobis exbibet, ita eos ab æterno in Chriſti ſapientia
præformauit. Modus diuinus et ſubſtantialis eſt ſpiritus
ſanctus, modus æternus in Deo et eius plenitudo in Chri-
ſto. Modus æternus in Deo erat, in mente præforma-
tio quædam. Præformatio ſpiritus Chriſti in Deo vel
hinc oſtenditur. Si portio illa, aut ſeintilla, aut men-
ſura, aut halitus, aut modus ſpiritus, qui erat in Petro
vel Paulo, fuit olim fubſtantialiter in Deo: quanto
magis plenitudo ipſa Chriſti? Quando Petro et Paulo
datur ſpiritus ſanctus, non fit mutatio in Deo, nec ab
eo nouum quid realiter deciditur: ſed ipſi mutantur,
ea quæ ipfis erant parata, ſuſcipientes per vnionem
et affumptionem de ipfis factam. Spiritus, qui eis da-
tur, de Chriſto accipitur, et in Chriſto erat eis præ-
paratus. Immenſa præparatio et ineffabiles modi.
Nec oculus vidit, nec auris audiuit, quæ ſint hæc no-
bis præparata. In apoſtolis quidem erat vera fubſtan-
tia ſpiritus ſancti, ad certam menſuram data, eis ab
æterno ita parata. Dicuntur vero impleri ſpiritu ſancto,
afto. 2. et 4. Quia id quod in eis erat, ita eos tunc

implebat et mouebat, vt in actiones miras erumperent.
Non tamen erat in eis tota plenitudo ſpiritus ſine men-

ſura, ſed in ſolo Chriſto, Ioan. 3. Rom. I12. 2. Cor.

10. et Epheſ. 4. Sub menſura itaque dicimus eſſe in hoc

alium

Alium
Vmum
racle
iſtic⸗
tollas
Vt
Paucis
Ciuinn
Juam
ee
Minus
tionis
lis,
i
Ias
Cus
cee
et 9
Gican
Verbe
tur,
Pirir
Cadem
komir
Deus
Dens
Mente
No
10 co
tis n
in De
Chril
innct⸗
Olin,
Chrin
Ee nee
dant
tinn
Deis

Aliqnidhr
1ſ keotünk
t Omninte.
une, dee n
t. Stnmeti⸗
iritusconm
hriſtun n
t eni vlki
nunicitun
Olnmmuien
do manick
. Lt wten- 4
rifilniet
li ek hiin
itudoin
Nte prrinn
ti ithen t
ila, At
eratin hu
Deo:

Pa
etto eilii

1Deo, en

pf untn
1

abiles M.
nt hee⸗
Veri int⸗
Gatir 61
itl es ii
eronpere
1s le i
12. 2 0l.
g elein
iun

L I PE R V. 1987
alium ſpiritum, in iſto alium, in illo alium, et omnia eſſe

vnum ſpiritum. Ne mireris ergo, ſi Chriſtus alium pa-

racletum dixit, et alium ſpiritum, cum et tu hic alium,
iſtic alium, et illic alium dicas. Si realitates ſophiſticas
tollas, erunt omnia facilia.
Vt omnia ſummatim concludamas, ſpiritus ſanctus ita
paucis diffinitur, Spiritus ſanctus eſt ſubſtantialis modus
diuinus, ſpiritui angeli, et hominis accommodus. Quan-
quam ſpiritus ſanctus ſubſtantialiter vnum faciat cum ea,
quæ eſt in Chriſto, ſpiritus creatura ſanctificata, nihilo-
minus in ſe pura deitas intelligitur. Secundum diſpenſa-
tionis modum eſt ex Deitate Deitas, ſicut in ramulis, fo-
liis, et floribus eſt deitas ex deitate ſeminis et radicis: ſi-
cut in palmitibus eſt deitas ex deitate vitis, ſucceſſione
quadam diſtributionis diuinæ. Vere ergo eſt ſpiritus ſan-
ctus modus ſubſtantialis, a patre et filio diſtinétus, pro-
cedens, ſenſibilis, ſubſiſtens, aliud hic, aliud ibi loquens

et agens. A Deo patre diſcernitur ſpiritus ſanctus, vt

dicamus eſſe Deum in ſpiritu ſancto, ſicut erat Deus in

verbo, Deus in lumine. Spiritus ſanctus ex Deo naſci-

tur, ſicut ex Deo nobis naſcitur lumen. Deus eſt pater
ſpiritus ſancti, ſicut pater luminis, pater gloriæ. Figura
eadem dicitur Deus pater ſapientiæ, pater verbi, ſi ſine
homine hæc olim intelligas. Deus in ſpiritu habitat, et
Deus eſt ſpiritus, Deus in igne habitat, et Deus eſt ignis.
Deus in luce habitat, et deus eſt lux. Deus eſt in mente,
mentem inhabitat, et Deus eſt ipſa mens. .
Nobis forſan obiicies, Cum ſpiritus ille Dei ab æter-
no contineret ſolam hypoſtaſim diuinam, ſeu diuinita-
tis modum illum ſubſtantialem, quaſi elementaris flatus

in Deo primam ideam: et nunc habeat humani ſpiritus

Chriſti elementa, incarnatione ei in vnam eſſentiam ad-
iuncta: non videtur eſſe nunc maior eius gloria, quam
olim, eſto poſt reſurrectionem ſit maior, quam fuerit
Chriſto in terris agente. Reſpondeo, Gloriam Dei in
ſe nec augeri, nec minui: in nobis eſſe tanto maiorem,
quanto magis nos ille glorificat. Tantam ſuam poten-
tiam et gloriam in refſurrectione Chriſti manifeſtauit
Deus, vt ex elementis humanis corruptibilibus faceret
incor

198 D E T RIN IT ATE

incorruptibilia, et ad gloriam noſtram ea ſuæ dei-
tati in fimilibus elementis ita glorioſe coniungeret,
vt ſimul cum Deo vnum ſpiritum fſubſtantialiter fa-
ciant, qui eſt ſpiritus ſanctus. Quicquid eſt in
Chriſto, eſt fubſtantialiter vnum cum Deo, quem-
admodum ipſe ait, Ego et pater vnum ſumus. Sic-
ut corpus Chriſti eſt ita adglutinatum Deo, vt fub-
ſtantialiter ſit vnum cum eo: ita ſpiritus eius, et
ſpiritus hominis per eum, adglutinatur et adhæret
Deo, vt vnus cum eo ſpiritus ſit, 1. Cor. 6. PDer
Chriſtum ſolum datur ſpiritus, et eſt ſpiritus Chriſti
humanati, nobis ita iunctus. Ipje vitalis Chriſti
ſpiritus æternus, nobis ſubſtantialiter iungitur, ſicut
caro ipſa Chriſti. Sed hæc in libris de baptiſmo et
cæna perſpicacius intelliges, quam hic poſſint refer-
ri. Nunc ſat fuerit, ſi fubſtantiam ſpiritus ſancti

eſſe intelligas diuinam ſubſtantiam, fpiritui noſtro

per ſe coniungibilem, per Chriſtum, cognatione qua-
dam, ac ſpiritum noſtrum ita ſanctificantem.
Cognita eſſentia ſpiritus ſancti, ac ſanctificationis
noſtreæ munere, aliud quoque munus eſt hic paucis
attingendum. In qua re dictum Chriſti exponemus,
Ioan. 16. Spiritus paracletus arguet mundum de
peccato ipſorum, de iuſtitia mea, et de iudicio in
hoſtem. Ecce præclarum munus ſpiritus ſancti. Spi-
ritus arguet mundum de peccato, quia non credunt
in me, ſpiritus euidenter arguet, eſſe inſigne pecca-
tum, non credere in eum, qui a prophetis et ſignis
cæli demonſtratus, tot et tanta pro noſtra ſalute fecit
miracula, tot et tanta pro nobis paſſus eſt, tot et
tanta myſteria compleuit. Euidenter arguet mundum
de iuſtitia mea, iuſtum me declarans, quem eſſe in-
iuſtum, mundus calumniabatur, et impoſtorem. Do-
cebit ſpiritus, me iuſte omnia feciſſe, quia ad patrem
recèpior, non recipiendus, ſi eſſem iniuſtus. Non
ſolum recipior, ſed et ibi perpetuo manebo, Vt poſt-
hac non videatis me. Hæc eſt iuſtitia mea, vobis quo
que com

N

quee
raln.
nam
iure
bat, 6
juris
Minenn
Gitumn
Uerat.
ls e⸗
leckan
inlte
inſe
in i
mo
I
plur
Proc⸗
Claro
Ilem
llt
in n
rece
tur.
li Ppr
Ii ir
libit

—.—

en ſur d
Coniungere
mtiglitet 1.
gid e
Deo, (ler
ſumos. Fe⸗
eo, N ſt
s eilg,1
k et ailet

Cor. .
ititus Cnil
itilis Ci
Ingitur, N
e daptim:
polint et
Hhirins iul
pirini M
Cnatione dr
enn.

Et lie d
epoleis
nundonn
je ilihi
ſunct. S
1lällteff
elt, 1
et iumin
nenn ler
oren. D
a pin
, Et ho.
vo his 1

le⸗

I. I B E R]· V. 189

que communicanda, qua et vos ad patrem transfe-
ram. Arguet item mundum de iudicio rite in ſata-
nam peracto, et ab eis non intellecto. Docebit me
iure viciſſe et deieciſſe hoſtem, qui mundum opprime-
bat, et in inferno captiuum tenebat. Magna eſt huius
iuris iudicialis virtus. Videbatur enim dæmon iure ho-
minem captiuum tenere, ex ſententia Dei, Morti tra-
ditum: qui et factus erat ſeruus peccati, quia pecca-

uerat. At ſpiritus docebit Demonem inique in omni-

bus egiſſe, et inique ſemper agere, imaginem Deo di-
lectam tot ſeductionibus traducendo. Hominem vero
iuſte a Deo olim punitum, ob miſericordiam Chriſti

iuſte nunc liberatum. Declarabimus hæc omnia latius

in libro de peccato originali, cum hic non ſit com-

modus locus, vbi de ſpiritu ſancto agitur.

IIud vero eſt nunc magis dicendum, ſe fruſtra
plurinos torquere, qualiter ſpiritus ſanctus a patre
procedat, aut a patre et filio. At ego ita facile de-
claro, Spiritus veritatis, qui a patre procedit, id eſt,
quem pater dat. Ipſe enim eſt originalis fons, et
dat ſpiritum bonum petentibus ſe. Aduerte autem,
in quo ſenſu ibi dicitur, procedit, ne tu ſiniſtre oc-
cuperis ex imaginaria ſignificatione. Procedit ibi
græce eſt Snrroo 6usrat, id eſt, proſiciſcitur, egredi-
tur. Non eſt metaphyſica rerum intus emiſſio, ſed
eſt egreſſio ad opera Dei. Non fuit intrinfeca rea-
lis proceſſio, qualem fingunt fſophiſtæ, ſed fuit æter-
na in archetypo mundo præformatio, qualis fuit ex-
hibitio. In creatione fuit exhibitio infignis et pri-
ma, verbi et ſpiritus. Subſtantiales erant diuini-
tatis modi, ad fübſtantiarum omnium originem et
Chriſti generationem. Vere ante creationem nec
erant Dei in ſe ipſum motus, nec erat actio, nec
paſſio. Nec realis generatio, nec emanatio, nec
ſufflatio, nec ſpiratio, nec productio. Nemo ſpira-
bat, nemo ſpirabatur. Omnia nomina hæc funt ſpe-
cies motus, actionis, et paſſionis. Secluſis ergo in
—⸗ trin

r909 bD E TRIN ITATE

trinſecis illarum trium inuiſibilium rerum agitationibus,
nos dicimus, diſpenſationem Dei eſſe, qua ſpiritum homi-
nis ſibi vnit. Hoc vere eſt ſpiritum dare et mittere, quan-
do hominem ad ſe afſumit, et eius ſpiritum ſibi vnit. Et
quia per Chriſtum id facit Deus, a Chriſto vere ſpiritus
procedit: cum præſertim ſit in ipſo originalis tota pleni-
tudo. Ex deitate procedere deitatem diximus, ſecundum
modum diſtributionis diuinæ. Per diſpenſationem creatu-
ræ, et modum quendam, nos ea miſſionum nomina Deo
tribui, concedimus. Spiritus ſanctus dicitur viſibiliter
proficiſci, moneri, et deſcendere, ad motum angeli, Matth.

3. et acto. a. At non propterea mouetur ſubſtantia ipſa

Dei, quæ erat in angelo. Spiritus Dei omnia implens hunc
9 ,„

vel illum illuſtrat, ita mouens, vt ipſe non moueatur. Ab
ore Chriſti ſpiritus ſanctus procedit, proficiſcitur, et egre-
ditur: quia per halitus ſui diſtributionem nos Chriſtus
hoc munere donat. Spiritus ſanctus à patre et filio proce-
dit, et a patre per filium. Effundit in nos Deus ſpiritum
ſanctum per Ieſum Chriſtum ad Titum. 3. Promiſſione
ſpiritus ſancti accepta a patre, effundit in nos Chriſtus
donum hoc, acto. 2. Dona accepit Chriſtus a patre, aſcen-
dens in altum, et dedit ea hominibus, pfal. 67. et Ephes.
4. Accepit hæc Chriſtus in reſurrectione, quæ antea non
ita habebat, cum nondum eſſet glorificatus. Spiritus
hic regenerationis ſanctus, hominem glorificans et in-
nouans tunc non erat. Ioan. 7. Ille ipſe ſpiritus, qui
a patre eſt, à Chriſto eſt, proprius ipſius factus ei eſ-
ſentialis et naturalis. Proinde ait Chriſtus, Quem ego
mittam vobis a patre, Ioan. I 5. A patre mittens Chri-
ſtus, a ſe ipſo mittit: et a ſe ipſo mittens, a patre
mittit: quia pater eſt in ipſo. Primo dedit Chriſtus
honorem patri, dicens a patre dandum ſpiritum. Po-
ſtea ſeipſum adiunzit, dicens, ſe daturum. Quan-
quam talem non haberet tunc Chriſtus, tamen dixit,
Ego mittam, de meo accipiet et annunciabit vobis.
Omnia, quæ habet pater, mea ſemper ſunt. Propter-
ea dixi, quod de meo accipiet, i. e. de fübſtan-
i2

tia me⸗
et iden
ſeriptun
tur. A
ſieut an
nolente
Vnicusf
litus ſa
Chriſt,
Nt witri
ſel viu
er intin
Annore
noſtris
euun (
ipſius
uin il
Calatis
fliation
IIIS. I
aroi
bisktorn
lis, nos
Ulis, e⸗
in lege,
InO tun
Coheren
Chriſto
Chriſtn
Math.
R
nctus
Veteri.
Ctione
Aliden
Plritu
ns, 4

—

itation,
iritum hon
ittere, gr
ſibi vnin

Vere ſifin

lis touple
us, ſeelnin
ionemcten

Moeit4
ſitur, etenn
et flopme

anen
iabit ⸗
t. M

le ſutli
1

L I B E R v. 191

tia mea, et deitate mea. Characterem ſubſtantiæ meæ
et ideam filii a me acceptam in vobis inprimet et præ-
ſcriptum iam ordinem docebit, vt non a ſe ipſo loqua-
tur. Adeo illum de ſubſtantia mea vohis communicabo,
ſicut animam meam pro vobis pono. Errant ita Græci,
nolentes ſpiritum ſanctum a filio eſſe: cum ſit Chriſtus
vnicus fons, vnde ſpiritus ſanctus emanat. Eſt vere ſpi-
ritus ſanctus vita, anima, et ſenfus Chriſti. Eſt ſpiritus
Chriſti, per quem nos ſenſum ipſum Chriſti ita tenemus,
vt vita ipſa Chriſti viuamus. Imo non viuamus iam nos,
ſed viuat in nobis Chriſtus. In nobis eſt ſpiritus Chriſti
ex intima eius ſubſtantia, et intimo eius corde, magno
amore datus, qui ob id dicitur charitas Dei in cordibus
noſtris. Ro. 5. Ex intimo cordis eſt nobis datus, vt per
eum Chriſtus in corde noſtro vere formetur, et nos ad
ipſius imaginem vere transformemur. Valida ratione,
quia ille eſt ſpiritus filii, nos per eum effici filios, Paulus

Galatis oſtendit. Imprimit enim in nobis ipſam filii Dei
filiationem, vt tanquam fratres Chriſti abba pater clame-

mus. Ipſemet ſpiritus continet ideam filii: ſicut anima
corporis: filii impreſſionem in nobis facit, filium in no-
bis format dictus vere ſpiritus viobsαρaρ ſpiritus filiatio-
nis, nos regenerans. Additur deinde corpus ipſum, ſan-
guis, caro, et ofſa, in cæna domini. Hoc nunquam alicui
in lege, nec ante reſurrectionem Chriſti datum eſt. Ne-
mo tunc dictus eſt frater Chriſti, nec eius regni tunc
cohæres. Quia ſpiritus talis regenerans, êt glorificans,
Chriſto nondum glorificato, nondum erat. Ioan. 7. Hinc
Chriſtus ipſe poſt reſurrectionem nos fratres vocat.
Matth. 28. Ioan. 20.
Ex dictis ratio redditur, quare vſus vocis ſpiritus
ſanctus eſt tam frequens in nouo teſtamento, et non in

veteri. Ratio differentiæ eſt, quia in lege erant ſanctifi-

cationes carnis, non fanctificatio hæc ſpiritus. Erat
quidem tunc ſpiritus, ſed non qualis nunc: ideo nec
ſpiritum ſanctum illi ſciebant, nec an ſit ſpiritus ſan-
ctus, audierant, acto. 19. Vox noua, aut eis non ita
. con

192 D E T† RI N I T A T E

conſueta, et virtutes nouæ indicabant eſſe aliquid no-
uum, ſicut vere erat ſpiritus nouus. Quanquam ſpi-
ritus ille, qui fuit in prophetis, fuerit ſpiritus Chriſti,
alius tamen erat tunc ſpiritus, alia erat deitatis diſ-
penſatio, et aliter in illis agebat, quam in nobis.
Quamuis ſpiritum hunc ſanctum per prophetas lo-
quutum, nos dicamus, quia eſt æternus: vere tamen
aliter illi, quam nos ſanctificabantur: et alium ſeu
aliter agentem ſpiritum hauſerunt: Quia leſus Chri-
ſtus nondum erat gloriſicatus Ioan. 7. IIIi accepe-
runt ſpiritum ſeruitutis in timore, nos ſpiritum fllio-
rum Dei, Ro. 8. et Gal. 4. Eos ob id vocat Chri-
ſtus ſeruos, nos amicos et fratres, Ioan. 15. et 20.
Nouo igitur fœdere datus eſt ſpiritus nouus, et hæe

eſt ratio nouitatis vocis. Apud Iudæos agebatur de

materiali quadam ſanctificatione, quæ per exteriores
vnctiones et tactus fiebat, vt res, quæ tangeret, ſancti-
ficaretur. Exo. 29. et Leuit. 6. Immundum tangen-
do, eorum ſanctitas polluebatur. Leuit. 5. et I1.
Caro apud Iudæos ſanctificabatur, nunc ſpiritus eſt
ſanctus. Vncéctio, quam a Chriſto accipimus, eſt vn-
ctio ſpiritus. 2. Cor. I. et r. loan. 2. et Acto. I0.
Agunt veri Chriſtiani de interiori vnctione, et ſancti-
ficatione, quæ in ſpiritu et à ſpiritu fit. Ideo ſan-

ctum dicimus ſpiritum, et in nomine ſpiritus ſancti

Iudæis ignoti ideo baptizamur, vt legi mortui, et
carne ſepulti, de ſola ſpiritus ſanctificatione ſemper
memores ſimus. Nullus Iudæorum fuit renatus ex
aqua et ſpiritu ſancto. Aliquando ibi legitur ſpiritus
ſanctitatis ſpiratio certa a re ſancta, ſpiratio tempora-
lis, non ſpiritus regenerationis, ſanctus ſpiritus nouus,
cum elementis incorruptibilibus. Si quando in lege
dicitur, eſſe in aliquo ſpiritus Dei, non ſumitur pro
ſpiritu regenerationis ſancto, vt in nobis, ſed pro in-
telligentia aliqua, Prophetia vel fortitudine, Exo. 28.
31. 35. Num. 24. 34. et Iudicum 14. 5
Venti etiam flatum vocarunt ſacræ literæ ſpiritum Dei
magna

Mapne
ſpiritin
energi⸗
fübſtan
Ventun
ſlis,
Citur v.
Cenes.
Eſecia
is, l
Euupor
Dei m
ſends,
Verun
Agita
ua
Tent
Tit i
Titum
Meltie⸗
luit
un ſ
Mophe
Dei ſa
duin al
De
Oblern
borali
Clliare
ſincto
tls ſar
hiritn
Contine
ls ſ
Kantin
tlden
Nne

1

e Alinit.

Wanguun 6
Dititus Chnt
t deints
Prophets
8: Vete tun
. et Aunk
Hin ih 1

1n. 15, 4
Nouls el
05 Aehem:
pet erteet

Uit. 5. 4
Fims 4
Ain
ne 4
gt. ie⸗
Hinins
ei i n tni
catione
Uit feum
Egn E
ratin dn N
hirt n⸗
luunde 1,
imin/
i, ki i⸗
bo⸗

L. I B E R V. 193

magna efficaciæ ratione, et iuxta literam, et iuxta
ſpiritum. Nam erat in eo ipſo aêris flatu viuificans
energia, et myſterio indicabatur, vera ſpiritus ſancti
ſubſtantia: ipſeque Chriſti halitus diuinus viuificans.
Ventum hac ratione dicitur Deus educere de theſauris
ſuis, pſal. 1 34. Tere. 10. et 5 I. Spiritus Dei di-
citur ventus ille, qui agitationem faciebat fuper aquas,
Genes. I. Tum quia erat magnus et vehemens, ad

exſiecandas aquas, et eas velut in cumulum cogen-

das, pſal. 32. item ad aérei firmamenti expanſionem,
euaporatione illa producendam. Dicitur ibi ſpiritus
Dei multiplici ratione myſterii, in ipſo Deo iam præ-
ſentis, et in Chriſto futuri: quod Hebræi quoque no-
uerunt. Energiam ſpiritus Dei, omnia viuificantem,
agitantem, et implentem, ipſi nouerunt. Spiritus Dei
aquas ibi viuificabat, vt illeæ iterum terram viuifica-
rent ad rerum generationem. Latius quoque de ſpi-
ritu illo inquirentes in Breſchit Rabbaa, dixerunt ſpi-
ritum illum, qui aquas agitabat, eſſe ipſum ſpiritum
Meſſiæ, omnia ab æterno agitantem et viuificantem.
Ita ipſi probe intelligebant, ſine trinitariorum noſtro-
rum ſomniis, nemini vnquam cognitis. Ex lege et
prophetis docti illi ſciebant futurum, vt ſpiritus ipſe

Dei ſuper Meſſiam requieſceret, et eum ipſum ſpiri-

tum ab initio eſſe, et in rebus ſemper agere.
De hoc ſpiritu Chriſti ſancto aliud hic ſupereſt
obſeruandum, quod quamuis in nobis non ſit cor-
poralis ſanctiſicatio, tamen in corpore Chriſti eſt pe-
culiare, vt dicatur de ſpiritu ſancto, et a ſpiritu
fancto genitum, Matth. 1. De fübſtantia ipſa ſpiri-
tus ſancti, ſicut de ſubſtantia verbi. Subſtantia ipſa
ſpiritus Dei in archetypo mundo continebat, et

continet nunc elementa eadem verbi, quæ dixi-

mus fuperiora tria, ſeu ipſorum exemplar fſub-

ſtantiale. Subſtantia verbi et ſpiritus erat in Deo

eadem fubſtantia, Deus ipſe ita ſe exhibens.
Nunc quoque, quamuis caro et ſpiritus Chriſti
n. vere

194 D E T RIN IT A T E

vere differant, tamen in elementari ſubſtantia, par-
ticipationem veram habent, ſicut caro et ſpiritus no-

ſter, ita colligati. Caro Chriſti, vt erat in ſepul-
chro, fuam ſeorſim habebat diuinam fubſtantiam,

in cæleſtibus elementis et ſubſtantiali lucis forma.
Spiritus ipſe Chriſti, quem moriens Deo commen-
dauit, ſeorſim continebat et continet elementa re-
generationis noſtræ, quæ eadem ſunt elementa ver-
bi. Atque ita ſunt ſuperiora tria elementa corpori,
et ſpiritui communia, quaſi commune vinculum, per
quod anima terreo corpori alligatur, tam in Chri-
ſto, quam in nobis. At in nobis ſunt ſolum ele-
menta creata ex creaturæ generatione. In Chriſto
ſunt creata et increata ex creatoris, et creaturæ
ſubſtantiali propagatione. Ratione igitur illius com-
munis et fubſtantialis vinculi, inter carnem et ani-
mam, aperte cognoſcimus, ipſam Chriſti carnem
efſe de ſubſtantia ſpiritus ſancti in Maria genitam.
Quicquid eſt in Chriſto, ſanctum eſt: in eo eſt ſan-
Gitas corporis et ſpiritus, et immaculata caro. In
ſolo Chriſto facta eſt per ſubſtantiam ſpiritus Dei
ipſa carnis ſanctificatio, ac generatio, et ſubſtantia
ſpiritus Dei ipſi carni fubſtantialiter communicata.
In eo igitur ſuperius citato paradoxo, quod corpo-
rum huius ſeculi non ſit veritas, non comprehendi-
tur ipfum Chriſti corpus, quod eſt ipſa veritas.
Imo corpus ipfum eſt vere cibus ſpiritus, et ſpiritui
noſtro in vnam fubſtantiam vere vnitur, ſpiritu re-
generationis ita colligante. Caro Chriſti vere eſt
cibus longe verius quam externus hic cibus. In

hoc communi cibo non eſt veritas, vt ait paradox-

um: ſed in illo cibo eſt veritas, in quo eſt con-
ſtans et immaculata puritas. Ille eſt cibus verus
vitæ cuiuſdam ſemper viuentis, quæ in nobis eſt.
Poſſet hic quiſpiam dubitare, Si in ſolo Chriſto erat

originaliter ſpiritus ſanéctus, quomodo in eum de-

. ſcendit

ſcenki
ſtus an
glorian
hoc r.
Cata
ſicut 6
ſtiritun
premeæ
et per
Munc V.
ſatice
iritus
in hod
ſübſtar
cum
Du
Ina no
totum
ſinckus
Piritus
Chriſu
in mi
Vione
Homo
illud
lumen
feſte,
deres
Vmum
ſtanti⸗
Alam
intus
elle V.
üͤerl
imn

Nt in ſ.

fübktanin

lucis forn.

e0 CONN
elementl 7.

lementu e
enttl corne
neplum, K
tan in
t Dlan 4

ſpirins 1
et blr
commnmtn

L I B E R vV. 1995

ſcendit ſpiritus ſanctus in Iordane? Reſpondeo, Chri-
ſtus ante reſurrectionem nondum obtinuit totam Dei
gloriam, et potentiam. Diſpenſatione quadam Dei
hoc reſurrectioni ſeruabatur. In Iordane fuit indi-
cata noua regenerationis baptiſmi virtus, et gloria,
ſicut Chriſtus in ſua regeneratione nouum gloriæ
hiritum accepit. Per incarnationem fuit diuinæ ſu-
premæ formæ ad ſeruilem infimum habitum deiectio,
et per reſurrectionem fuit glorificatio. Totam ergo
nunc verbi et ſpiritus gloriam ſolus Chriſtus hypo-
ſtatice continet. In eo ſolo, et ab eo ſolo, eſt vere
ſpiritus ſanctus, ei fubſtantialiter inſitus, et deinde
in nobis per gratiam ipſius, atque ita ſumus nos
fubſtantialiter vnum cum ipſo, ſicut ipſe eſt vnum
cum patre.
Dubitare iterum quis poteſt, Si in vnam cum ani-

ma noſtra ſubſtantiam coit ſpiritus ſanctus, quid illud
totum eſt? Reſpondeo, Eſt anima, et eſt Spiritus

ſanctus. Deitatis illa poſitio nec ſpeciei nec indiui-
dui nõmen mutat. Eſt anima in ſpiritu ſancto, et
ſpiritus ſanctus in anima. Sicut Deus eſt in Chriſto,

Chriſtus in Deo, et Chriſtus eſt Deus manens homo:

ita anima ſublimi regeneratione, per hypoſtaticam
vnionem fit ſpiritus ſanctus, et manet anima ſicut
homo fit Deus, et vnum cum Deo. Quod autem
illud totum vna ſubſtantia ſit, velut ignis cum igne,
lumen cum lumine, VlItra iam dicta intelliges mani-
feſte, ſi vitalem ipſum totum ſpiritum Chriſti conſi-
deres, in quo eſt anima et ſpiritus ſanctus, ens
vnum. Quin et aêr ipſe, quem nos inſpiramus, ſub-
ſtantialiter vnum efficitur cum anima noſtra, poſt-
quam vitali noſtro ſpiritui eſſentialiter adiunctus eſt,
intus in corde. Formas ſuperuenientes oſtendimus
eſſe vnum cum priore lucis forma. Notitias quoque
ſuperuenientes diximus eſſe eſſentialiter vvum cum
anima, veluti lucem cum luce et ſpiritum cum ſpiritu.
. .2. Sicut

196 D E T.R I N IT A T E

Sicut Chriſtus eſt vnum cum Deo, ita ait nos effiei
vnum cum eo per ſpiritum ſanctum. Imo vnum
aliud maius. In nobis generatur nouus internus
ſubſtantialis et immortalis homo, ex carne et oſſibus,
qui eſt fubſtantialiter vnum cum anima. Hoc in ba-
ptiſmo et cæna videbis, non enim friuola eſt cum
Chriſto cænandi, et carnem eius manducandi ratio,

nec friuola eſt tam fublimis ſpiritus regeneratio. Vi-

talem ſuum ſpiritum æternum nobis fübſtantialiter
communicat Chriſtus, ſicut carnem ſuam. Se totum
ille nobis vere communicat.
Iam ratio vera redditur, quare dixit Chriſtus,
ſpiritum hunc nouum perpetuo in nobis manfſurum
et vitam ipſam immortalem. Iudæis olim ad tempus
dabatur ſpiritus in elementis animæ incorruptibili-
bus. In nobis poſt regenerationem iugiter manet
ſpiritus Chriſti cum elementis æternis, qualia ſunt in
ipſo reſufſcitato, ſicut in nobis manet caro eius æ&ter-
na. Non ita ante incarnationem cohærebat Deus
cum homine, ſicut nunc cohæret ſpiritus Chriſti hu-
manati. Quod per eius aduentum in gratiam noſtri
factum eſt, vt ita nobis ſpiritus cohæreat humana-
tus ſpiritus. In regeneratione noſtra, accedit ani-
mæ noſtræ vera incorruptibilis et cum interno in-
corruptibili homine perpetuo, et inſeparabiliter ma-
net ſpiritus ſanétus. Incorruptibile dicitur in nobis
ſemen Chriſti, et incorruptibilis internus homo. I.
Pet. 1. et 3. Incorruptibilis eſt homo, qui non ex
ſanguinibus, nec ex voluptate carnis, ſed ex Deo
genitus eſt-Ioan. I. et 3. et I. Ioan. 3. Vnde In-
fert Ioannes, tales nos eſſe in mundo hoc, qualis eſt
Chriſtus in cælis. Ioan. 4. Dii vere nos efficimur,

participatione Deitatis Chriſti, facti vere participes

diuinæ naturæ, vt ait Petrus. In huius veritatis
vmbra olim dicebatur, Ego dixi dii eſtis. Inter-
nus noſter homo eſt Deus, de cælo et de fub-
ſtantia

ſtantie
nerati
Tunc
proge
ſcetur⸗
ias. H
Ant
Verbo,
Collige
flit De
Rient
Nt res
terre
ul
ine
In v.
nee ſ
poltun
Cicitin
tin ven
bus el
corpos
Chriſti
Contin
Cunn i
liter
ſpiritn
lubit
ſpiritt
ritus
tur: 1
s:
o.
rationi
rals e
Null

it nos ehe
Imo wun
Us interm
e et Olb
Hoe in
ola ett ar
canci nut,
nerdtio.
Ubſtantidlt
. de tinn

it Chitn

is Munka.

n a tenn
neottuptti
Uulin fn .
r, eils e⸗
rebet De

ratim
ren Muu-
elt
mten
abilite 1r
mr in i
5 hono!
ui non
ki aN
Voce .
Aht
3 eeim⸗
Mxrüchs
us Ferin
. -
t d i
ſtutt

I. I B E R V. 197

ſtantia Dei. Sed cognita regeneratione diuina, rege-

neratione fuperna, heæc omnia melius cognoſcentur.
Tunc cognoſcetur internus cæleſtis homo, tunc noua
progenies cælo mittetur ab alto. Diuina quædam na-
ſcetur Chriſtianorum progenies, quam admiratur Eſa-
ias. Homines naſcentur nunquam amplius morituri.
Antequam huic libro finem imponamus, ſpiritum
verbo, vt olim habebat, et nunc habet, quaſi dicta
colligentes, denuo conferamus. Subſtantialis in mundo
fuit Dei manifeſtatio, ſicut ſubſtantialis communicatio.
Sicut Deus logos, ita Deus ſpiritus. Verbo mandat
vt res fiat, ſpiritu viuificat. Verbo creantur cæli et
terræ corpora, ſpiritu viuificantur, et lucis forma fſi-
mul rebus inditur. Nulla res ſine verbo fit, nulla
ſine ſpiritus et lucis energia virtutem aliquam habet.
In verbo ipſo eſt ſpirirus et lux. Prodit cum ſermo-
ne ſpiritus, et Deus 1ôquendo ſpirat, ſicut nos non
poſſumus proferre ſermonem ſine reſpiratione. Ob id
dicitur ſpiritus oris, ſpiritus labiorum. Sicut ſubſtan-
tia verbi manifeſtata et viſa eſt in Chriſti corporali-
bus elementis, et eam ſubſtantialiter continet naturale
corpus eius: ita fubſtantia ſpiritus Dei viſa eſt in
Chriſti ſpiritualibus elementis, et eam fubſtantialiter
continet naturalis ſpiritus eius. Sicut verbum Dei,
cum ipſa hominis ſfubſtantia eſt in Chriſto ſubſtantia-
liter vnum corpus. Ephes. 2. ita et ſpiritus Dei, et
ſpiritus hominis eſt vnus ſpiritus 1. Corin. 6. Deus
habitat in filio, et filius eſt Deus: Deus habitat in
ſpiritu ſancto, et ſpiritus ſanctus eſt Deus. Ipſe ſpi-
ritus noſter eſt Deus, a Deo proficiſcitur, et naſci-
tur: ſicut Chriſtus eſt Deus, a Deo profectus et na-
tus: ipſe primario, nos ſecundario per ipfum. Ab
ipſo ore Chriſti proficiſcitur in nos ſpiritus regene-
rationis. Sublimi hoc dono ſubſtantiæ ſuæ et corpo-
ralis et ſpiritualis, vltra Iudæos Chriſtus nos donat.

Nulla ante Chriſti aduentum viſa eſt ſpiritus hypo-

n. 3. ſtaſis

199 D E TRIXNI T. L I B. v.

ſtaſis. Sed voluit Chriſtus eam in ſuo baptiſmo prius,

deinde poſt gloriam reſurrectionis ſuæ, in apoſtolis
manifeſtari: vt effecta inde melius perpendamus, et
gratiam aduentus eius. Viſo, et audito Chriſto, vi-
ſus mox et auditus eſt ſpiritus ſanctus, ac interne in
nobis cognitus conſolator. Non ſolum ſpiritum co-
lumbam, et ignem vidimus, ſed per modum auditus,
Ioan. 3. et intra nos ipſos percepimus. Io. 14. Hinc
acto. 2. videbantur linguæ ignis, vehemens ſonitus

audiebatur, et efficacia intus percipiebatur. Hanc

præterea ſimilitudinem habet incarnatio verbi cum
miſſione ſpiritus, et in hoc nos aſſimilamur filio Dei.
Verbum deſcendens facit Chriſtum de cælo deſcen-
diſſe, ſicut per ſpiritum deſcendentem nos de cælo
deſcendimus. Aſcendimus item cum Chriſto. Nam
Chriſtus ipſe dicitur verbum Dei, quaſi oraculum
illud receſſerit a Deo, et venerit ad hominem, quan-
do caro factum eſt. Vere tamen non receſſit, ſed
Chriſtus aſcendit ad Deum. Ad eundem modum ſpi-
ritus quaſi receſſit a Chriſto, quando ad Apoſtolos
miſſus eſt, acto. 2. Vere tamen non receffit, ſed
nos aſcendimus ad ipſum Chriſtum, cum eo ſedere
incipientes in cæleſtibus. In quibus nos iam cum
ipſo regnamus, et vtinam ſemper regnemus. Amen.

De Tri

Prim
men

V.

tiſino prin
in apotei
endamng,t
Chriſto,
de interne
ſpiritun e⸗
ddumn mdin.
lo. 14, H
mens ſ
atur. H
0 Velbi d
mur Kiole
celo Eete
dos de l

Chriko. N.

Laſi oraine
Winen,
recelt,5
Nocun ß
1A Apoki
tecelt,
Uum en ſein
nos im d
us. Anet

Hel

199
DE TRINITATE
DIVINA, QCVOD IN EA NON
ſit inuiſibilium trium rerum illuſio
ſed vera ſubſtantiæ Dei mani-
feſtatio in verbo, et commu-

nicatio in ſpiritu.

DIALOGI DVO.

Pprimus agit de legis vmbris, et Chriſti comple-

mento angelorum, animarum, et inferni ſubſtantia.

MICHAEL. PETRVS.

HLohim ille apud Moſen initio creans, et

Ioannis verbum, quod initio erat apud Deum, ad

vnam Chriſti perſonam referuntur. PETRVS. En

adeſt, Seruetus eſt, quem ego quærebam. Heus,
heus. Quid hic ſolus tecum loqueris? MICHAEL.
Video Chriſtum a Chriſtianis ignorari. Video Chri-
ſtianos dici, qui neſciant, in quo Chriſtianiſmi fides
conſiſtat. Et videns ingemiſco. Si Chriſtus hodie ve-
niens, iterum prædicaret, ſe eſſe filium Dei, iterum eum
ſophiſtæ noſtri crucifigerent. Res vna eſt Chriſtus
vnus, ens vnum, filius vnus. Ipſorum ſuppoſitum ſup-
poſititium eſt, idioma ſophiſticum et inuiſibilis illuſio.
Præſtigioſa eſt eorum ſalus et præſtigioſa mors illius
inuiſibilis rei. Sacrilega ſunt idiomatum ſophiſma-

ta, per quæ dicitur angelus intra pellem aſini mo-
4. ri, et

2o0o⸗p D E T RINIT A T E

ri, et ſpiritus ſanctus in mulo mori. PET. Et tu
ſemen generationis in Deo ponis, nubem et elemen-

ta? MICH. Omnia in Deo et origines omnium. In
Deo generante dicitur ſemen generationis, ſicut in
Deo loquente dicitur ſermo. In Deo erat ſemen, ſi-

cut Chriſtus dicitur ſemen Dei, et ſermo ipſe dicitur

femen: cum præſertim in eo ipſo ſermone omnia ſe-
mina continerentur. Non dicitur proprie generatio,
ſi ea, quæ ſunt generationis ſubſtantialia, non obſer-
uantur. Eo magis quia eſt Chriſti cognatio genera-
tionum omnium excellentiſſima, ſpecimen eximium,

et prototypus verus. Quod in aliis generationibus

accipiunt filii-a patribus, accipit Chriſtus a Deo.
Hic a creatore, illi a creaturis. In ſcriptura Chriſto
tribuitur ſemen generationis, germen, ros genituræ,

et reliqua. Alioqui quo modo dicis, eſſe de ſubſtan- L

tia Dei generationem? Si in Deo ipſo erant aliæ res,
in Deo erat quoque ſemen, vera omnium origo. Si
in Deo cognoſcis fuiſſe omnia, in archetypo fuiſſe
ſupercæleſtes aquas, in empyreo ignem, in æthere
ſpiritum, euidenter cognoſces. Hoc nunc memine-
ris, fuiſſe exhibitionem diuinam, ſicut erat præfor-
matio. Inſtar aérei flatus dicimus ſpiritum, Elohim,
in Deo dicimus ignem, aqueam gloriæ Dei nubem,
fluuium igneum, verbi pluuiam, rorem, et irrigatio-
nem, ad generationem veri filii Dei Ieſu Chriſti; non
ſine myſterio facta eſt talium in Deo manifeſtatio,
nec ſuos prophetas Deus ſolis inanibus ſpectris delu-
debat, quando gloria illa et maieſtas Dei declaraba-
tur in aqua cæleſti ſpiritu et igne. Semper ibi in nube
apparebant cæleſtes aquæ, flatus, ſpiritus et ignis ſplen-
dor, vt in aliorum generationibus et nunc in æthere
apparent. Analogiam ad verbum eſſe veram, oſtendi-

mus in ſemine generationis noſtræ in nube aërea, in

ſermone et halitu noſtro. Erat ſubſtantia diuina, Deus
ipſe ita ſe exhibens et proferens gloriam Chriſti pa-
tefaciendo, Deus creator ita ſe per Chriſtum creatu-
ris con

Iis e
mis 1
grauan
temn ir
guttull
1atione
ſelnen.
ſer, o
Terum
Cieere
Dientia
lam, I
lieine
Nunc
Arche
ergo
ſim e
ta.
in ili
in en!
ineren
denten
ner
bes, ſi
Aliud
anplin
tum
Dotin
carne
nube
natur⸗
Id,
eancen
Ouom
Der en
c

1.

EI. E
n et elene
Omniun. 1
nis, ſilt:
rat ſenen!
0 ipſe dir
öne Omnin,
lie genenn,
, non de
Natio genen
nen exinin,
genetgtonie
fiſtus ¹ 0.
ipturi nn
10s geinn
ſe e ſillr
Tant Mie ſt
Un Crige
hetſpo fi
n, M eie
une neni⸗
erit Mrit
um, Min
Dei uber
et irigt⸗
Chriki: N
nantektin
hectti⸗ 6
i geclut

D I A L OGVS I. 201

ris conformare voluit. An non eſſentia illa omnifor-
mis ſe talem exhibere potuit, qualem voluit? Si
grauaris tu, in Deo dicere ſemen, dic fuiſſe Deita-
tem ipſam, quæ egit vice ſeminis. Granum hoc aut
guttula hæc non dicitur ſemen ratione materiæ, ſed
ratione formalis ideæ, quæ ipſa eſt in Deo veriſſimum
ſemen. Verbum erat in Deo ſemen, ſeminalis arti-
fex, õ T oπιαεσ, Vt ait Philo in lib. de
rerum diuinarum hærede. Si grauaris quoque in Deo
dicere nubem, dic fuiſſe deitatem intra nubem. Sa-
pientia ipſa de ſe ait, Ego ſicut nebula cooperui ter-
ram, Eccleſ. 24. Sicut nubes lucens in nube, in ca-
ligine nubis, in lucida nube, Exo. 19. et Matth. 17.

Nunquam fuit nubes aliqua creata quin fuerit eius in

archetypo exemplar verum, nubem referens. Potuit
ergo Deus exemplar tale hominibus exhibere, vt paſ-
ſim exhibuit, quanquam eſſet et ibi nubes alia crea-
ta. Ego lubens concedo, et iam multis docui, fuiſſe
in illis gloriæ Dei apparitionibus nubem cereatam, ſed
in ea ipſa dico fuiſſe ſuperelementarem aliam nubem
increatam, intus lucentem, Deitatem ipſam, ſe ita exhi-
dentem. Deus erat in apparente luce intus vera
lux, erat Deus in aéëre aêër, in igne ignis, in nube nu-

pes, ſicut in flatu Chriſti verus ſpiritus ſanctus. PET.

Aliud aſſeris non receptum, Quod verbum illud non

amplius ſuperſit, aut quod fuerit vmbra. MICH. Tan-

tum abeſt, vt verbum non fupereſſe dixerim, vr
potius dixerim et dicturus ſim, eſſe hodie in Chriſti
carne eandem verbi ſubſtantiam. Lucem illam in
nube olim lucentem dico eſſe verbi ſubſtantiam, et
naturalem corporis Chriſti ſplendorem. Verbum il-
lIud, quod olim erat eſſentialiter forma hominis,
eandem in ipſo homine formam hodie ſeruat, et in
Chriſto adhuc eſt Deitas ipſa ſub forma hominis.
Quomodo non erit in eo æternitas formæ diuinæ, ſi
per eum eſt in te æternitas ideæ? Forma illa nec
eſt confuſa, nec imminuta, ſed integra ſua eſſen-
N. 5. tia

202 D E T R INITA T E

tia diſcernitur. Dico autem, non eſſe tale verbum,

quale olim fuit, quia caro factum eſt, et quia ad-
uentus Chriſti omnia innouauit. Non eſt ſecundum
eam diſpenſationem, ſecundum quam fuit in nube,
tempore Moſis. Quod ſecundo obiicis, vmbra voca-
ui, quaſi rei futuræ præfigurationem: ſicut in vmbra
quauis eſt velut imago quædam. Vmbra eſt lumen
diminutum. Quæ in lege erant vmbræ, ſuum tune
diminutum lumen habebant, ac ſubſiſtentiam quandam,
alteriuſque perfectioris rei ſimilitudinem. Erant illa
omnia, ſicut erat verbum, et in hoc ipſo, inperfectio
quædam temporis ſignificatur. Tranſierunt quodam
modo illa, quæ erant perfectionem tunc non aſſequu-
ta. Quamuis eadem ſit nunc in hoc corpore, quæ
erat olim verbi ſubſtantia, erat tamen ibi Chriſtus

adumbratus, ſeu præfiguratus. Nam præcefſerunt in

lege futurorum typi, quos poſſumus et vmbras voca-
re. In qua re Chriſti gloria patefit. Quoniam Deus
in ſe lux eſt, qui in ipſa lucis ſuæ et verbi ſubſtantia,
Chriſtum adumbrabat, et qui olim in verbo, quaſi in
vmbra videbatur. Philoni verbum erat vmbra. Sic
enim ait libro ſecundo allegoriarum, ααα εXο—
Jο αντε , Vmbra Dei verbum eius eſt. Vmbra
erat occulta forma, et exemplar, cuius ſimilitudine,
inquit, factus eſt homo ad imaginem Dei. Lucidior
erat initio præfiguratio. Ob peccatum acceſſit vm-
bra et obſcuritas quædam. Vmbræ ratio verbo Dei
non magis derogat, quam Deo ipfi: nec angelis
detraho, etiamſi in eis vmbram Chriſti fuiſſe dixe-
rim. Receſſit quidem vmbræ ratio, non tamen pro-
pterea periit angelorum ſubſtantia, nec Dei, nec
verbi. Vmbra erat tunc, ſicut vere dixeris eſſe ad-
huc in nobis vmbram, ſi ad futuri ſeculi gloriam
nos conferas. Nam videmus nunc in ænigmate,
tunc vero facie ad faciem: et gloria hæc nobis
per Chriſtum iam data aliam futuram maiorem
præfigurat. Collatione ad nos facta, erat in lege
B lumen

lümen
bes, 4.
17. et
bris,
magnan
4. ad i
bris et
Vnbram
Mtefact
kitl,
gloria
Iam,
dlimn i
logian
mäbe,
tune⸗
eul
Vmbra
dra,e
hec v
ſuit el
ſurrett
nobis
noſtran
ſti n
il,
tur
quam-
ris y
Llori
ta.
Vifum
Colot
liſti
Cum
od

1

le Vettr
„ et gin
eſt ſeeunm
fuit in mn
Vnbru W
ient in ui
tbra eh In
E, ſtun
tiam Juuntu
n. Lrl
ho, ieitt
jerunt Aun
c non M
cotpore,
en ibi Un
precelem
t Vunbras W
onimm 1
erbi übtr.
jetbo, d
t Vmr. 5
u
s ek. ſor
ei. Vi
1 Acelt
tio vele
ee e
fuiſ D
n tanen K
ee Dei, 1
Geris ele
clli Aum
1 Alich,
læc Noi
ninen
I1 E
nen

erat

DIALOCGV'S f. 203

lumen diminutum, erant caliginoſæ et obſcuræ nu-
bes, quas ſibi Deus, vt latibulum, tunc pofuit. Pfal.
17. et 2. reg. 22. Populus, qui habitabat in tene-
bris, et in regione vmbræ mortis, vidit lucem
magnam, per Chriſtum nobis ortam Eſa. 9. et Matth.
4. ad idem Lucæ I. vt illuceſceret iis, qui in tene-
bris et vmbra mortis ſedebant. Vides ſemper ibi
vmbram et tenebras, hic vero patefactam lucem.
Patefactam in Chriſto et communicatam nobis in ſpi-
ritu, quæ iterum poſtea in totius noſtri corporis
gloria patefiet per reſurrectionem in corpore futu-
ram, vt nunc eſt reſurrectio ſpiritus. Vmbra erat
olim in legis cerimonis et aliis myſteriis, per ana-
logiam ad ſuperiora verbi arcana, etiam in vmbra,
nube, et caligine apud Deum deliteſcentia. Erat
tunc Chriſtus in abſcondito altiſſimi, et in vmbra-
eulo omnipotentis pſal. 90. Erant ipſi omnes in
vmbra et tenebris, quia Chriſtus erat in verbi vm-
bra, et nubis latibulo abſconditus. Durauit autem
hæc verbi vmbra, quouſque Mariæ obumbrans de-
ſiuit eſſe vmbra. Luceæ 1I. Imo vſque ad Chriſti re-
ſurrectionem aliquid ſemper vmbræ fuit, ſicut et in
nobis aliquid erit ænigmatis vſque ad reſurrectionem
noſtram. Adumbrabatur adhuc Deitas in carne Chri-
ſti nondum glorificata, vt apparet in adumbratione
illa, et montis transfiguratione. Matth. 17. Si igi-
tur ipſum verbum incarnatum adhuc in vmbra erat,
quanto magis olim in nube? Hinc Chriſto in ter-
ris viuente, non ſunt vmbræ legis abolitæ, donec
gloria tota eſt in Chriſto et eius ſpiritu patefa-
cta. Licuit igitur cum Paulo, quicquid in lege
vifum eſt, vmbram vocare, vt corpus ſit Chriſti,
Coloſſ. 2. Nec abs re hanc quæſtionem in-
tuliſti, nam id ipſum meditabar, quando me me-
cum lbquentem audiuiſti. PET. Quid eſt,
quod tecum loquebaris? MICH. Verbum medi-
tabaxr

204 D E TRINITATE

tabar eſſe ipſam Chriſti perſonam, et collationem fa-
ciebam inter logon et Elohim, ad Chriſtum omnia

referens. PET. In Deo perceptibiles formas appa-

ruiſſe, noſtro ſeculo non recipitur. MICH. Receptum
hoc erat et omnibus notum in prima eccleſia, vt ex

Irenæo et Tertulliano conſtat: et apud veteres He-

bræos, vt poſt Philonem, Euſébium et Hieronymum,
ex aliis iam citaui. In lege et prophetis aliud nihil

legas. Manifeſtatio Dei dicitur, non illuſio. Si nullam

ſuæ Deitatis apprehenſionem dare voluiſſet Deus, fru-
ſtra eius rei deſiderium homini ingenuiſſet: præſertim
Moſi et aliis, qui faciem illam videre deſiderarunt.

Fruſtra et illuſorie tam multa de hac re lex doceret:

Deus ipſe luderet, ſe facie ad faciem oſtentans. Chri-
ſtus ipſe nugaretur, viſionem Dei iactans. Si nullam
dicas eſſe Dei ſubſtantialem apparitionem, nullam eius
eſſe dices ſubſtantialem communicationem, atque ita
Deum nec mundo, nec Chriſto ſubſtantialiter commu-
nicari: et in Chriſto aliud nihil apparuiſſe, quam ſpe-
ctrum. Veteres Hebræi in Deo legentes: temunah
zelem et demuth, diuinam illam primam formam, et
figuram agnoſcunt: ad cuius imaginem conditus eſt
homo: et eam dicunt faciem Elohim. In prima
Chriſtianorum Eccleſia erat hoc adeo commune, vt
inde tunc naſcerentur fere omnes hæreſes. Nam
Simon magus, Menander et Baſilides, ab Ignatio citati,
deinde, Valentinus, Marcion, et Manichæus, et plerique
alii, ſolam humanam formam, quæ erat olim in æthe-

re, quaſi ſpectrum Chriſto tribuerunt, ſine vero car-
nis corpore. Quarum hæreſium odio, ad inuiſibilium re-

rum, et trium punctorum ſomnia ſunt ſophiſtæ perdu-
cti, inſtante regno Antichriſti, qui ſuos habuit præam-
bulones. Id a Ioanne prædictum fuerat, in eo regno præ-
ualituros illuſorios tres ſpiritus, qui ſunt tres flilii beel-
Zzebub, apoc. 16. Poſt Athanaſium, et quoſdam alios,
qui regni Antichriſti iam erant athletæ, nunquam ſophi-
ſtis da

ſtis dan
tionem
bri ſec⸗
eccleſia
rit hum

poſtoli⸗

tinus eec
Criſti,
Verbum
lem do
Ni ſunt
nn, a
aonn.
U, N
incorp
liter e
bitio e
tia. Dl
ſeuhanl
lrit ve
tepreſe
collatio
kod e
EX lon
guod
Ierpe
flit v
Drefnnit
it bunl
denn 01
Cnniun
Plende
ten die
Coram
foneſ
Nlliter

5

llationen,
Niſtum ont
fornes
HI. Necenn
ccleſin Kt
1 veieres
Hlieronymn
tis Tind ni
lſio. Kml

let Dens K

let: preſem.

deſſkerun
e le Cer
tentins n
8. Iu
, nulim i
Ein len
aliter cunm.
Ce, guun h⸗
Ntes: tennmt
n fornan:
1 Condit 4
cofnnune,
eles. N
lnnioch
ls et leiſß
lin in e⸗
ne vero ⸗
niübiliunke
iſte elct
bitpren.
oregkonte.
es fli hel⸗
ſdam Ii⸗
un i
ſti

D IALOGVS I. 205

ſtis data eſt ea mens, vt veram illam Dei manifeſta-
tionem aduerterent. Lege Tertullianum ad finem li-
bri ſecundi, contra Marcionem, vbi ait, in primitiua

eccleſia fuiſſe omnibus receptum, quod in verbo fue-

rit humana figura, adeo vt etiam ipſi Marcionitæ ex

apoſtolis ita crediderint. Huſtriſſimum eſt hoc to-

tius eccleſiæ primæ teſtimonium. In libro de carne
Chriſti, et aduerſus Iudæos, palam Tertullianus docet,
verbum habuiſſe olim humanam formam et figuram.
Idem docet Irenæus lib. 4. cap. 15. et I7. Plerique
alii funt in ipſis loci de verbi humana forma, et per-
ſona, ad cuius imaginem aiunt eſſe corpus Adæ for-
matum. Ne quis vero rudis ita ſit anthropomorphi-

ta, vt Deum in ſe eſſe corporeum exiſtimet, nos vere

incorporeum diximus et inuiſibilem, ſed ſe perſona-
liter exhibuiſſe, cum ſit mens omniformis: quæ exhi-
bitio erat prolatio, repræſentatio viua, verbi relucen-
tia. PET. Mihi perſuaſum eſt, fuiſſe illam veram
õ Dei apparitionem, Chriſti relucentiam.
Erat vere XoNνσ idealis ratio prolata, ſermo referens,
repræſentans. Ad tuam igitur inter logon et Elohim
collationem reuertere. MICH. Ex Moſa habemus,
quod erat initio Elohim omnia creans, viſus Elohim.
Ex Ioanne, quod erat initio relucens verbum, per
quod omnia facta ſunt. PET. Quid antea ? MICH.
Interpellas. PE'T. Prius ſcire velim id quod prius
fuit, vt illinc ordine cuncta prodeant. MICH. Erat
præfinitio ſeculorum, quam fecit Deus in Chriſto, vt
ait Paulus. Sicut res omnes nunc ſunt in Deo, ita eo-
dem ordine ante creationem erant in eo, et primus
omnium Chriſtus: qui ſolus erat figura ſubſtantiæ Dei,
ſplendorque viſibilis gloriæ. Id quod antea fuit, ſi an-
tea dici poteſt, fuit velut æternitatis momentum, Imo
coram Deo non dicitur, fuit: ſed dicitur, eſt. Deus ra-

tione ſua æterna corporalem ſibi et viſibilem filium æter-

naliter decernens, talis ſpeciei fübſtantia ſe ipfum viſ bi-
lem

a 06 D E TRINITATE

lem præbet per ſermonem, in quo erat ſpiritus. Per

eundem ſermonem et ſpiritum, hæreditatem filio, cor-

poralem hunc mundum creat, vmbram ſeculi melioris.
Ad filii ſui imaginem alios homines creat, pueros qui
ſecum ſint, illi donans: ſicut ait, Ecce ego et pueri,
quos dedit mihi Deus. Per ſermonem et ſpiritum
hæc omnia molitur Deus. Per ſermonem et ſpiritum,
qui quales apparuerunt, tales erant in mente præfor-
mati. Hinc ſermonem et ſpiritum Deus homini tri-
buit, ſermone et ſpiritu ſe illi communicat, vt ſermo-
ne et ſpiritu Dei eruditus, factorem ſuum ſermone et
ſpiritu colat. Primum igitur adeſt Dei verbum, ver-
bum ex interna ratione, ad filii generationem extra
prolatum, ſeu manifeſtatione exhibitum: ecce perſo-

natus Elohim mundum creans. Cogitat et ſimul lo-

quitur Deus flii generationem, verbum patefaciens.
Et per ipſummet verbum generationis filii creat mun-
dum, cui debeat filius dominari. Quascunque æter-
nitates imagineris, in illis iam erat ratio diuina, quæ
fuit poſtea logos, poſtea caro. In ſua ſapientia iam
expreſſerat Deus formam hominis, quæ fuit poſtea
viſus Elohim, poſtea Chriſtus. Elohim ergo non in
principio eſſe cœpit, ſed in principio iam erat, vt ait
Ioannes. Erat antea in ratione verbum, ſed non ma-
nifeſtatione exhibitum, vt in creatione ſe viſibile exhi-
buit. Mutari non ob id dicitur Deus: ſicuti nec muta-
retur, ſi ſe tibi ſubſtantialiter viſibilem nunc exhiberet in
nube, aut igne, aut alia forma. Nam ille omnem perci-
piendi formam in ſe ipſo continet, quam vult nobis offe-
rens. Chriſtum in ſe iam continebat Deus, et in ipſo
ideas aliarum rerum, eas ſine fui mutatione exhibens,
ex inuiſibilibus viſibiles faciens, vt ait apoſtolus. Prius
erat verbum, quam mundus, non prioritate temporis,
quod nullum tunc erat, ſed vt cauſa ante effectum.
Hoc vnum eſt tibi ſemper tenendum, nec tunc, nec
nunc eſſe coram Deo aliquas temporum differentias, nec
interualla aliqua, ſed perpetua ſemper, et præſentem
Eterni

Eterpit

rum dit
hunc fil
4 b Ltel
Iari, pe
Lternitan
nitur, vt
run diff
genbitDe
Nllunn er
Auguſtim
flit acer
n ſt
Mdo, l
Artium
cONt
hem A
Aiis
Vlunta
Inture
Moleban
tur Eq
kerli fli
Dablins
tate, g
tio in
00, fh
crpit
et Vt
Natur⸗
in Dee
(kelit.
dum
MWCH
iſiin
Mturi

biriths. N
n flio e
euli melrin
Puenor

Uet hhinnn
ente terin
8 ominit
, N En
n ſermone:
Verbunn ſe
Mtionen en
: elee N
t et mn,
n Potenis
lii cen ue
eungte e
Ciuinn
e fuit N
Nengo !
n enh ,
ſed m?
vibbie 1
ti ee
e ehbert
Dmnen U
rtatie⸗
1s, i
one etide⸗
tolus. Nr
te tens
in elen⸗
ee t, 4
ſerentil⸗
eſene

D I ALOGVS I. 207

æternitatem. Imo poſitis adhuc, vt ad nos, tempo-
rum differentiis, concedendum ſemper eſt, corporalem
hunc filium Ieſum Chriſtum, qui ex Maria factus eſt,
ab æterno ex Deo egredi et ante omnia ſecula gene-
rari, per prolationem illam, in æternitate factam. In
æternitate ante omnia tempora regnum Chriſti diſpo-
nitur, vt poſt Chriſtum docet Paulus: deinde tempo-
rum differentiæ diſpenſatur. PET. Voluntarie ergo
genuit Deus filium, non naturaliter. MICH. Inter Atha-
naſium et Arrium, inter Baſilium et Eunomium, inter
Auguſtinum et Maximinum, ac eius farinæ reliquos,
fuit acerrima quæſtio, An filius Dei ſit natura filius,
an ſit patris voluntate filius? Leguntur hæc in Atha-
naſio, libro de fide ſua, et in diſputationibus contra
Arrium, in Baſilio contra Eunomium, in Auguſtino
contra Maximinum, lib. 15. de trinit. contra ſermo-
nem Arrianorum, quæſtione ſeptima ad Oroſium, et
aliis quæſtionibus. Arriani patrem dicebant libera
voluntate genuiſſe filium nulla neceſſitate aut lege

naturæ coactum, atque ita fllium aliquando cæpiſſe.

Nolebant concedere, eſſe filium naturæ, ne videre-
tur æqqualis et coëternus patri: de ſeparato quodam
reali filio ſemper intelligentes. Nolebat Athanaſius,
Baſilius et Auguſtinus concedere, efſſe filium volun-
tate, ne videretur non coæternus, et ne eſſet muta-
tio in Deo, ſi aliquando cæperit velle. At ego di-
co, fuiſſe hominem filium natura et voluntate. Non
cæpit Deus aliquando velle, ſed ab æterno voluit:
et vt cogitando voluit, eſt naturaliter ſequutum.
Naturalis eſt ratio, cognitio, voluntas, et ſcientia
in Deo. Secundum ea naturaliter et voluntarie de-
creuit. PET. Deus diſpenſatione voluntaria erat ver-
bum illud externe viſum. In ſe ipſo quid erat?
MICH. Deus natura ſua eſt indiffinibilis, nec a nobis
diffinitur niſi vt rerum cauſa, quæ eſt prolatio ipſa.
Naturalia quædam nos in Deo dicimus, vocibus aliunde
P mutu

208 D E TRI N I T A T E

mutuatis. Dicimus fuiſſe lucem ſpiritum, mentem
ratione præditam, omnia cognoſcentem, et implentem.

Naturaliter in eo relucebat, quod ipſe primum eſſe

volebat. Non potes tu in Deo aliud cogitare. Nam

eſſet hoc ſecluſo Chriſto Deum intelligere. Quod

nec angelis eſt datum. Naturaliter ergo, et volun-
tarie erat logos, idealis ratio, et prolatio, relu-
centia Chriſti apbud Deum, lux eius apud Deum.
PET. Quare lucem præcedebant tenebræ? etiam ante
peccatum? Id Moſes docet geneſis. I. et Paulusa. Co-
rinth. 4. quaſi primum principium ſint tenebræ. In te-
nebris auditur ſonus, et vox ſpiritus: ergo ſpiri-
tus a luce differt, qui ſine luce ad aurem porri-

gitur. MICH. Quemadmodum in ipſo Deo fuit lu-

men apparens, de lumine non apparente, ita dici-
tur creata lux de tenebris, eadem ratione, ait
apoſtolus, res ipſas, ex inuiſibilibus eſſe factas vi-
ſibiles Hebr. 1II. Damaſcius Platonicus refert, Ae-
gyptios primum principium eo quod eſſet ſupra
omnem cognitionem, appellare tenebras incognitas.
Hinc forte ſuam tenebrarum gentem ex malo prin-
cipio deduxit Manichæus, reales tenebras falſo con-
cipiens. Deus in ſeipſo, in luce ſua, omnia ſem-
per videns, nunquam fuit tenebræ, ſed vera lux,
ex qua hanc mundi lucem eduxit, dicendo, exiſtat
lux. Spiritus ſoni eſt inſtar lucis, a cauſa lucida,

et in vnum cum luce in anima coit. Vt lux tan-
dem ipſe patefiet. Imo in luce nunc conſiſtit, in

innata ſcilicet ipſi aquæ vel aéëri „ nobis non appa-
rente. Quamuis ſpiritus ſoni creati differat a luce
creata, in Deo tamen ſpiritus eſt lux. Et in anima
ipfa eſt fubſtantia vna ſpiritus et lucis, inſtar Dei.
PET. Citato loco agit Paulus de vera Chriſti lu-
ce, quæ luxit in cordibus noſtris, et ante eam
erant tenebræ. MICH. Si ad initium referas, iam
dixi, fuiſſe lucem apparentem de non apparen-
. te. Fi

te.
fuit In
ſibili.
Chriſti
ante 1
luce in
Vere In
fünt in
Dris, an
lurit.
cis Chr
flille v
dum ill
Gamn i⸗
eſt in
igitur
non e
Aum
pore )
Nebitab
Uis, gnu
tlle ver
Lenn
Der an⸗
Iunc en
Ii dom
U D
OIIni
Chrick
14 Ope
deſtame
lum, 1

Muanſien

(Chricu
kegnnum

Nr

m, Mente
t implene
Primum 4.
ögiture, N
0, et wol
folatio, ii⸗
4Pud Den
9 etin n

.

Paulusn,0
nebre, Ni
erto hin
autenn pn

Deo fuit
te, in d
ratione,
ſe fian 1
,
kekett, k.

1 elet i
3, inengnan

m
1 kll
ommmi ſe
d ven

endo, ei.

calli ll
Vt NN
corft,)
5 pol A
Fertt¹
Pt in nn
irler D
Chriti
. Ante e

leras, O.

te.

DIAIL. O GVS I. 209

te. Filius ipſe Dei hac ratione, ſeu verbum ipſum,
fuit lumen de lumine, lumen viſibile de lumine inui-
ſibili. Myſtice item dicitur lux de tenebris, quia lux
Chriſti e tenebris nobis luxit, e tenebris, quæ fuerunt
ante aduentum ipſius. Cuius rei typus in illa creata
luce indicatur, quæ poſt tenebras data eſt, in vmbra
veræ lucis Chriſti ita dandæ. In myſterio prius fue-
runt in orbe tenebræ, quam lux, ſicut fuimus in tene-

bris, antequam Chriſti lux per euangelium nobis il-

luxit. Ecce lucem ipſam creatam fuiſſe vmbram lu-
cis Chriſti. Eodem myſterio probatur, verbum ipſum
fuiſſe vmbram, quod de tenebris nobis illuxit. Ver-
bum illud nunquam clare viſum, ſub obſcuritate qua-
dam ipſum adumbrabat Ieſu Chriſti corpus, quod nunc
eſt in Deo corporalis, lucida, et viſibilis veritas. Nune
igitur non eſt tale verbum, quale olim fuit. Quia
non eſt nunc ſecundum illam diſpenſationem, ſecun-
dum quam erat oraculum illud in nubis caligine, tem-
pore Moſis. Nam vt ſcribitur 2a. para. 6. Deus qui
habitabat in caligine, habitat nunc in templo Salomo-
nis, quod eſt corpus Chriſti, Ioayn. 2, Si nunc eſt
tale verbum, quale olim fuit, ſequitur, talem eſſe le-
gem, qualis olim fuit, et velamen faciei Moſis. Nam
per analogiam ad fuperiora fiunt hæc inferiora. Si
nunc eſt tale verbum, vbi oraculum illud? vbi glo-
ri domini, quæ ibi apparebat? Nonne illorum omni-

um plenitudo eſt in corpore Chriſti? Nonne illa

omnia ſunt per advmbrationem Mariæ factam, in
Chriſtum transfuſa? Tu non Äatis animaduertis, quan-
ta operatus ſit Ileſu Chriſti aduentus, et qualis nouo
teſtamento facta ſit omnium innouatio. Verbum eſt no-
uum, ſicut ſpiritus nouus. Vetera omnia vt vmbræ
tranſierunt, et ecce facta ſunt omnia noua. a. Cor. 5.
Chriſtus eſt homo nouus, nomen nouum, cibus nouus,
regnum nouum, cælum nouum, terra noua, omnia noua.
PET. Quomodo nouus et ab æterno? MICH. Spiritus di-
0. citurx

210 D E TRINIT ATE

—

citur nouus, ob creaturæ inuocationem, et nouam
gloriam, et eſt ab æterno in ſubſtantia Dei. Chriſtus
Paulo dicitur nouus homo, ex Deo et homine con-
ſtans, in vnam fubſtantiam et vnum corpus, Ephes.
2. Et ipſemet eſt in fubſtantia Dei ab æterno logos
et Elohim. PET. Idem ſemper concludis logon et
Elohim. MICH. Quando a Ioanne audio, dici luci-
dum logon rationem referentem: et olim audio lu-
cem vultus Elohim, neceſſario in Chriſti faciem inci-

do, cum tota lex mihi hanc imaginem ob oculos po-

nat, vt libro tertio ſatis dixi. Magna ad hand rem
eſt vis illorum Chriſti verborum, Qui vidit me, vi-
dit patrem. Ex quibus ita licet inferre: Si Deus ma-

nifeſtatus eſt in carne, videndo illam carnem videtur

Deus, ergo in hac facie Chriſti videtur Deus: et qui
faciem Chriſti olim vidit, vidit Deum. Olim autem
in oraculo videbatur Deus: et id quod videbatur,
erat vultus Elohim. Ergo ſequitur, idem in perſona
effe logon, Elohim, et vultum Chriſti. Gloriam illam
Dei, quam vidit Eſaias cap. 6. fuiſſe gloriam Chriſti,
docet Ioannes cap. 12. Idem comprobatur ex iis, quæ
Ioannes in Euangelio et Epiſtola de luce ſcribit. Nam
vVerbum erat lux illa, qua Deus lux eſt: et ea ipſa
erat lux et lumen vultus Elohim, pfal. 4. 35-43. 66.
98. 89. et 118. Hanc eandem lucem, lumen, glo-
riam, claritatem, ſplendorem, vidit loannes in facie
Ieſu Chriſti, dicens, vidimus gloriam eius Ioan. 1.
Idipſum in facie Chriſti in monte transfigurata ſe vi-
diffe teſtatur Petrus. 1. Pet. 2. Idipfum in facie
Chriſti vidit, et videri docuit Paulus. acto. 9. 26.
et 2. Cor. 4. Ergo erat idem logos Elohim et Chri-
ſtus, qui eſt lux mundi. Ea ipfſa lux vultus Elohim
ipſi Adæ initio conſpecta, poſt cherubim poſtea deli-
tuit, vt docet Eſaias. Velata erat, et humanæ tenebræ
eam non apprehenderunt. Eramus nos lippis oculis,
ob præcepti tranſgreſſionem perterriti, et cum Adam
pudore affecti, vt non pateremur illam claritatem,
nec

nec
timen
dium.
gladii
nobis
docem
20. N
gnis
lis 18 00
cularmn
Der ei
imain
9. Et
lire.
Mos
kacies
Moles
ceret:
Lere.
Ula vn
Mlols⸗
lle, Vt
Vm
Uin et
bis 0
Omnia
cxlum
tus vn
noui.
Vbr⸗
Terra
tohu,
0 ein
Cir0
nt e⸗
as
Uinn et

et houn
olbine al⸗
dus, le
Eterno ben
Gis logont
0, diin
in maiek
i ſcien ie
octios⸗
d hud
vidlit ne,
Fi Deisn
rpenn W
Dens: eſ
Olin a
n in el
Clotim i
Ur er in
Ciibi 1
1. e a
4
lunen 6
mes n ℳh
ius en 1
guret tr
un N

DIALOGVS I. 211

nec auderemus in eam faciem oculos intendere, mori

timentes propter obiectum cherubim et flammeum gla-
dium. Ob quam cauſam ad tollendum illum ignei

gladii et tranſgreſſi præcepti terrorem, ſuſcitatus eſt
nobis clementiſſimus ille propheta leſus. Hoc ita
docemur Deut. I1I8. cui concordat Heb. 12. et exo.
20. Non valebat populus tunc ſufferre terribilem illam
ignis viſionem. Nunc vero ſine vllo terrore, reue-

latis oculis gloriam illam Dei in facie Ieſu Chriſti ſpe-

culamur. Imo tanquam illuminatum ſpeculum ſem-
per eam in ſpiritu habemus, vt et nos ad eandem
imaginem et gloriam ſpiritu transformemur. 2. Cor.
3. et 4. Ex quo etiam Pauli loco analogiam hanc col-
lige. Sicut facies Elohim ſurſum ſplendebat, ita facies
Moſis ex eius conſortio ſplenduit, exo. 34. Et ſicut
facies Elohim Chriſti erat ſurfum nube velata, ita et
Moſes ponebat velamen ante faciem ſuam, vt non li-
ceret aliis faciem videre, aut Chriſti myſteria intelli-
gere. Artificioſa eſt myſteriorum colligatio. Sicut lux
illa vultus Elohim eſt externe communicata ipfi faciei
Moſis, ita lux faciei Chriſti nobis communicatur inter-
ne, vt ibi videamus gloriam Dei in facie Ieſu Chriſti.
Vnum ſemper colligimus, idem eſſe lucem logon Elo-
him et Chriſtum, illis vmbram, nobis veritatem, et no-
bis omnia noua. Vetera præterierunt. Ecce facta ſunt
omnia noua. PET. Si vetera omnia vmbræ fuerunt,
cælum illud vetus fuit vmbra cæli noui, et terra ve-
tus vmbra terræ nouæ, et homo vetus vmbra hominis
noui. MICH. Et ſpiritus fuit vmbra, aër vmbra, ignis
vmbra, aquæ ipſæ vmbra, et mundus totus vmbra.
Terra vetus ad nouam collata eſt vmbra et tenebræ,
tohu, et bohu. Terra noua eſt glorificata Chriſti caro;
ad eius ſimilitudinem transformabitur et innouabitur
caro noſtra. In ea ipſa Chriſti carne et eius ſpiritu
ſunt cæleſtia elementa, cælum nouum facientia. No-
uas aquas, nouum aêërem et nouum ignem, largitur
nobis in regeneratione Chriſtus, quando ex aqua, ſpi-
ritu et igne, de nouo generamur, et innouamur. Noua
0. 2. ſant

212 D E TRINIT AT E

funt hæc ab æterno fubſtantialiter in Deo. Aquæ
illæ ſupra cælos in geneſi, licet ad literam intelli-
gantur aquæ pluuiæ, referunt tamen illas archetypi
mundi fſupercæleſtes aquas in nube gloriæ domini
contentas, quæ futuræ erant flos naturalis genituræ
Chriſti, et vera diuinitatis pluuia. Referunt quo-
que nouas ſupercæleſtes noſtræ regenerationis aquas,
et cæleſtem in ſpiritu noſtro futuram irrigationem.
Harum noſtræ regenerationis internarum ſpiritus aqua-
rum eſt Deitas eadem, ſubſtantia eadem, quæ fuit
in illis archetypi aquis, Chriſtum generantibus. Et
ea ipſa Deitas in aquis his creatis adumbrabatur cum
fubſtantiæ quadam ſimilitudine. In aquis his creatis,

ſicut in aêre et igne, eſt Deitatis ſymbolum, in vm-

bra eius, quæ in elementis Chriſti eſt, vera deita-
tis, nobis in baptiſmo communicatæ. Mundus hic
totus, et quæ in eo ſunt, quandam deitatis vmbram
continent, et eſt in eis deitas, velut vmbra deita-

tis Chriſti. PET. Deitatem habet mundus, in ma-

ligno poſitus? MICH. Mundus bonus et pulcher
eſt aàa Deo factus, et omnia Deo inſita. Omnia per
intermediam lucem, et ideam, ſunt vmum cum Deo,

in vmbra eius veritatis, qua Chriſtus eſt ſine medio

vere conſubſtantialis Deo. PET. Secundaria hac ra-
tione intelligendum eſt, quod ait Triſmegiſtus, mun-
dum eſſe conſubſtantialem Deo, Deum ſecundum, et
filium Dei. MICH. Ideam ipſam munqdi ille dixit
eſſe xoνσ et inſtar mundi filium Dei, ita eam ſine ca-
pite conſiderans. At nobis filii ratio ad Chriſtum re-

fertur, qui eſt caput mundi. Zaroaſter quoque patrem

omniformis mundi dixit eſſe omniformem Deum, nihil
de Chriſto cogitans, quem nec angeli tunc cognofſce-
bant. Videtur dæmon ille Pimander vera docere vo-

luiſſe, ſed Chriſtum ignoraſſe: aut quod de eo in ver-
bo nouerat, callide occultare voluiſſe, deitatem verbi

ſibi tribuendo, vt eam angelus apud Moſen ſibi tri-
buebat.

duebe

vere
do in
quitu
men.
Nua t
cOntin
Deo f
militn
lerum
in nit
qualita
Linale⸗
endian
ipſa
et T.
Clil
Mum,
et ver
kerenc
ſeſigz
ſtuntia
ns ſe
ler
Ii, me
Ador
iir
natur.
et A
ſaerie
tionil
natur
refa
or
lis el
Nun

0. An
an inteli
8 achen

is geninn

ferunt ae⸗

ntibls. 1
rabator an
lis deti
um, i
Verd Een⸗
MuNb
atis wmn
nbrn dir

et Ni
cun Den
ſte ne-
in 1
dun⸗
de, 1
eum I’⸗
Dhritunt.
gte ⸗
Deun,
lete 1
e
tenn G
en ſtin
Pnent

D IAL O CVS I. arz

buebat. Alter Balaam erat Trimegiſtus, tam multa
vere doctus, et tandem ad idololatriam illuſus. Quan-
do in pleriſque locis ad Tatium, de imagine Dei l10-
quitur, declarat, eam eſſe imaginem mundi omnifor-
mem. Sed rectius nos dicimus imaginem Chriſti, in
qua totus mundus continebatur, ſicut in anima tua
continentur-multarum rerum ideæ, Sapientia in ipſo
Deo formata, erat animæ ſanctæ et ſapientis omnia
fimilitudo, non ſatis illis cognita. In ſapientia erant
rerum omnium exemplaria, eo modo, quo nunc ſunt

et Triſmegiſtus dixerunt, eſſe magnum Deum. Nos
Chriſtum dicimus eſſe magnum Deum, mundi domi-
num, et omnipotentem. In hoc a cognitione primi
et veri exemplaris illi defecerunt, mundum ita præ-

in anima Chriſti. Non funt nunc in anima Chriſti,
qualitates illæ, feu notitiæ creatæ, ſed ipſæmet ori-
ginales ideæ: et continet anima illa ipſammet et ſapi-
entiam Dei, ſibi hypoſtatice vnitam, cum indiuidua
ipſa rerum omnium cognitione. Mundum Zoroaſter

ferendo, cum mundus ſit propter hominem factus.

Ieſus Chriſtus, facdor mundi, fuit et eſt in Deo ſub-
ſtantialiter, verius quam mundus, et per ipſum mun-
dus ſecundario in Deo conſiſtit. PET. Nolebat Piman-

der dæmon, tantam futuram hominis gloriam patefie-

ri, malens ab homine adorari, quam hominem à ſe
adorandum indicare. MICH. Admiranda plurima vera
dixit, in paucis veritatem occultans. PET. Elementa
naturæ eſſe dixit vitalibus ſeminibus exornata: quod

et Auguſtinus confirmat, lib. 3. de trinit. MICH. Ex

ſacris literis idipſum oſtenditur. PET. Quibus id ra-
tionibus? MICH. Eo ordine, quo nunc ſunt rerum
naturalium principia et elementa, erant iam in Deo
præformata, vt vim aliis tribuerent. Poſt creationem
quoque euidenter oſtenditur ratio Deitatis elementis

his communicatæ. In aéêre deitas ita primo colligitur.

Nam peculiari ſpirantis Dei ratione eſt aer ab aqua
o. 3. elici

214 D E TRINITATE

elicitus genes. 1. In aéëre eſt halitus diuinus, ob id-
que dicitur aër ipſe eſſe ſpiritus Dei. Ob id dicitur
Deus ſpiritus eſſe, ſpiritu aereo omnia viuificans.
Ab eo aëris ſpiraculo excipitur anima. In eo aséris
ſpiraculo, deitatis ſpiraculum habente, ſymbolo quo-
dam adumbrabatur vera et ſubſtantialis deitas halitus
Chriſti, quæ ab archetypo in omnia ſpirauit, omnia
implens. Hoc primum in aéëre Deitatis ſeminarium
vmbram continens deitatis Chriſti ab aëre eſt poſtea
in alias creaturas, cum luce diffuſum et diſſemina-
tum. In ipfſum per ſpiritum Dei aquas initio agitans
viuificabat, vt illæ deinde irrigando germina viuifi-
carent. Illud ipſum Deitatis ſymbolum ab aëre ſumunt
aquæ pluuiæ, a quibus deinde et luce viuificantur
cuncta terræ naſcentia, ſymbolum eiuſdem viuificantis
deitatis et lucis formam accipientia. Idipſum in re-
rum ſeminibus continet proprietates varias, ſeminales
rationes, et efficaces formarum ſimilium procreanda-
rum vires, iuxta inditam a Chriſto lucentem Deitatis
ideam. Nihil eſt in mundo, quod ſine Deitatis et lu-
cis Chriſti ſymbolo, vitam aut virtutem aliquam ha-
beat. In ipſo vita erat, et omnia per ipſum. Et ſicut
in ipſo aliorum vita erat, ita in ipſo aliorum virtus
erat. Non ſolum eo Deitatis Chriſti ſymbolo omnia
aquis viuificabantur, et germinabant, ſed et maiorem
aliarum aquarum viuificationem et Chriſti germinatio-
nem adumbrabant, qui ſolus eſt exemplar germen,
nos in ſeipſo aquis regenerantibus germinare faciens,
vt palmites in vite. Vetus ergo illa aëris, aquæ et
aliarum rerum diuinitas, vmbra fuit. Chriſtus ipſe
Deitatis ſuæ non ſymbolum vnum, ſed ſymbola varia
per ſpiritum et lucem rebus omnibus ab initio indi-
dit, ac vitalia ſeminaria. Hæc ipſa a rebus aliis in alias
varie diſſeminantur, et varias Deitatis proprietates in
rebus omnibus inducunt, iuxta inſitas ideas. Nun-
quam potuit Ariſtoteles, ex ſolis quatuor qualitatibus

primus,

primu
(us 6
Platon
fum
Nodur
Thales
Qurius
ymbol
tlis, 4
erat ta
ilo li⸗
in lpi
ellenti⸗
ras, er
Deo.
tentia.
in che
ſtophan
fuſio n
lancdo
io, aut
Ntin m.
kun chs
NMlültarun

kexum

corpori
Droduce
ere.
CCfki
corpus
MICH
Animi
beculie
Warie:
lis fi
Minari
dore
Encke,

1s, Obi.
id (iein
Viniſene
nn e di
nbolo gn
itas halte
Wit, Onni
ſeſninarnn
elt ole
t Ciſenmn.

pitio in

wimn wink.
Nete ſunnn
Viuiſcun
iuifemm
pfun int⸗
8 Kine
procteni⸗
en Deini
ditutiseil
Migun k.

. EtH

hrunn in
bol oni
et Muictel
getnünt⸗
1r gemen
ne klien⸗
Me:
mitus he

H

bola vnn
lismiis
gettesi
. M.
aMlignin
prina⸗

DIALOGVS I. 215

primus, in ſpecierum generationibus tam varios effe-
cdtus concludere: nec poſt eum Galenus, vt fatetur,
platonem imitatus. Velint, nolint, idearum ſeu ſpecie-
rum proprietates fateri coguntur, vetuſtioribus ad-

modum probatas, et rebus vniuerſis inſitas. Hinc dixit

Thales, eſſe omnia plena deorum. Empedoclis dictum
durius ſonat, eſſe omnia in omnibus, potentialiter
ſymbolo lucis, ideas rerum continentis, ſymbolo dei-
tatis, quo dicitur eſſe Deus omnia in omnibus. Hæc
erat ratio Empedoclis, Si in lapide eſt Deus, in Deo

ipſo lignum, in lapide eſt lignum. Ipſe Deus, qui eſt
in lapide lapis, eſt in ligno lignum, omnia ſuis ideis

eſſentians. Idipſum cogitabant Democritus, Anaxago-
ras, et alii, dicentes, fuiſſe omnia ſimul, ſcilicet in
Deo. Democritus exponebat, fuiſſe omnia ſimul po-
tentia. Anaximandro erat omnium miſtura, velut
in chao confuſio, vt tradiderunt Heſiodus et Ari-
ſtophanes. Vere nulla erat in Deo confuſio. Sed con-
fuſio aut miſtio illa rerum initio fuiſſe ab eis dicitur,
quando nondum erat facta corporum externa diſtribu-

tio, aut realis ordinatio. Ita id in Deo illi cogitabant,

vt in mente hominis dicitur, ſimul eſſe multarum re-
rum chaos, cum ideæ ſimul ſint. In materia quoque

multarum formarum fſuſceptibili dicebatur multarum

rerum chaos potentiale, deitas ipſa. Potentia quædam

corporibus ineſt, etiam in animam agendi, et animam

producendi. PET. Verum exiſtimo, corpus in animam
agere, et animam in corpus, eo lucis et diuinitatis
communi ſymbolo: cum item ſit inter animam et
corpus trium fuperiorum elementorum communio.
MICH. Anima maxime ſecundum corpus afficitur.
Animi mores corporis temperaturam ſequuntur, vr
peculiari libro docet Galenus. Per morbos corporis
varie affligitur anima. In anima ipfa, et in forma qua-
uis ſubſtantiali, eſt idea corporis: et in ea funt ſe-
minaria delineandi et contemperandi corporis. In cor-
pore quoque ſunt elementa et genimina quædam elici-

endæ, et producendæ animæ et ſubſtantialis formæ.
o. 4. Niſi

216 D E TRIN ITATE

Niſi hæc vis, ac eliciendæ et producendæ animæ vir-

tus elementis ineſſet, non dixifſet Deus, Producant ter-

ra et aqua animalia. Terra, inquit Pimander, peperit ani-

mantia, quæ intus habuerat. Nam erat iam terra ab
aquis irrigata et formam lucis adepta, atque ita divui-
nis vitalibus ſeminibus exornata. Hinc dixit Deus ad
Cain, Cum colueris terram, non dabit tibi virtutem
ſuam ſibi inſitam. Ex eo item ſpiritus et lucis ſym-
bolo ſequitur, quod ſicut in corporibus ſunt variæ
proprietates occultæ, ita in animis ſunt cognitiones va-
riæ, nemine doctore inſitæ, omnia plena Deorum. PET.
Si hæc corpora in animas agunt, multo magis in eas
agent, et influent cæleſtia corpora, quæ multo magis
ſunt plena deorum, id eſt, diuinis proprietatibus im-
buta, miniſterio lucis eis principaliter ac perpetuo
inhærentis. MICH. Oſtendimus iam tam in corpora-
libus, quam in ſpiritualibus lucem obtinere principa-
tum, et formalem efficaciam. Lux creata efficaciſſimum
omnium habet deitatis ſymbolum, cuius ratione res
omnes ſubſtantialiter format, corporalia et ſpiritualia
transformat, in res omnes influit, et cuiuis rei pecu-
liares ideæ ſuæ proprietates indit. Efficaciſſimum ſym-
bolum habet lucis increatæ, eius exiſtens prima et

pulcra imago, cuius ratione omnia Deo aſſimilantur,

et pulcra ſunt. Increatæ lucis inſtar eſt hæc lux cre-
ata ei inſita, eam adumbrans, et ſublimiorem aliam
futuram Chriſti lucem præfigurans. Qua poſt finale
iudicium palam lucente, abolebitur lux ſolis, et ve-
lut vmbra tranſibit. Igitur hæc lux et eius diuini-
tas vmbra eſt.
PET. Quid de igne? MICH. Ignea lux ſeu igne-
um lumen in hoc differt a ſolis puriori luce, quod
aëreo ſplendori, ſeu fumo ſemper mixtum cohæret.

Cum flamma aliud nihil ſit, quam aër accenſus, in

igne idem quod in aêre colligitur Deitatis ſymbolum.

Ignis præterea ſublimiori ratione eſt in diuino aere

diuinior accenſus, quaſi nouus igneus a Deo fſuper-
ueniens

leniens
maioret

4 illo
viuens,

element.
tatem 2
Ckleſtem
eam in e
imniolabil
Cklum te
ün pee
ity wt h
Ders in
in verit
ſpiritus
MT. I
Juam.
VIIbram
ls ſerli
Noli ſpi⸗
Ktonis.
Jundam
Ting in

is Dei

Piritn:
Mohim
Aarum
per
Muins
tuæ de
verbr
ngelos
terreſtri
Creaturi
lnoch,
Nopt

. . DIALOCGVS I. 217

eaien ueniens ſpiritus cæleſtem ſecum lucem afferens, ac
roducan maäiorem alium ſpiritus ſancti ignem præfigurans, ſicut .
r, pepemm ab illo archetypi igne datus eſt. Ignis præ aliis eſt
inm tm viuens, reliqua omnia penetrat, ſemper in alia agit
tqve in dn elementa, ea purificans, et in cælum erigens ob tenui-
Giit buu tatem aëream, luci cæleſti commixtam. Ignis eſt, qui
tibi witue cæleſtem lucem cum elementari materia coniungit,
et ueig n eam in cælum attollens. Ignis ſolum elementum eſt
m inuiolabile, alia omnia elementa innouat, ſemper in
ognitiorern cælum tendit, et eſt quaſi cæleſte donum, ad hominis
Deorun. M vIum peculiariter datum: cum aliis animantibus non
Natis ita, vt homini, ſit ignis ex vſu. Merito itaque dicitur

ee Deus ignis eſſe et ſpiritus eſſe: olim in vmbra, nunc
rietaibist in veritate. Nunc vere in nobis accendit Deus ignem
1e henen ſpiritus, quem elementaris hic ignis in vmbra refert.

N in on PET. In omni tandem ſpiritu concludis vmbram ali-
nere piß quam. MICH. Spiritum ſoni inuiſibilis iam diximus
effereilm vmbram eſſe futuri viſibilis, et lucidi ſpiritus. Spiri- .
5 tiolen tus ſeruitutis Iudæis olim datus, vVinbra erat huiuus
et hüini noui ſpiritus regenerationis, qui eſt ſpiritus veræ fili-
is tein ationis. Ex fuperiore libro conſtat, Iudæos vmbram
,Urmmfr quandam veri ſpiritus habuiſſe. Vmbram quoque ſpi-
tens gim ritus in creatione fuiſſe, oſtenditur ex eo, quod ſpiri-
Arn tus Dei agitabat aquas. Tunc repleuit Deus orbem
Une ier ſpiritu aëreo halitum Dei continente. Sicut ſpiritus
gioren 41 Elohim eſt mundo tunc communicatus per externum
t is flatum, ita nunc datus eſt nobis interne ſpiritus Chri-
Cle,a. ſti Per verum eius halitum, vt ille fuerit externa figura
eins äi⸗ huius internæ veritatis. Vnde concludo, vt quæſtioni
tuæ de vmbra priore iam ſatisfaciam, et Deum ipfum,
tup et verbum eius, et ſpiritum eius, et lucem eius, et
e⸗ angelos eius myſteria Chriſti adumbraſfe: Cæleſtia et
u “ terreſtria Chriſtum adumbrarunt. In hominibus et aliis
⸗ . creaturis Chriſtus adumbrabatur. Si ab Adamo, Abel,
ade Enoch, et Noë per omnes patriarchas, reges, ſacerdotes
Hun⸗ 8 et prophetas tranſeas, in eis Chriſti vmbram inuenies.
iuino 0. 5 Non
eo ie Dr

gelien .

X

218 D E TRIN I T A T E

Non ſolum erat vmbra in patrum perſonis, ſed et in

eorum munere, vt paſtor, agricola, vinitor, vmbra

erat veri paſtoris Chriſti, veri agricolæ, et vinito-
ris. In ipfis terræ fructibus, animalibus, lapidibus
margaritis, metallis, theſauris, fontibus, fluminibus,
puteis, pluuiis, nubibus, tonitruis, fulguribus, et ven-
tis, myſterium Chriſti figurabatur. In cibo Paradiſi,
in manna, in virga Aaron, in ligneo tabernaculo, in
æneo ſerpente, in arca fœderis, in aureis, argenteis et
aliis vaſis, in lapide aquas producente, in lapideo
templo, in lapide angulari, in leone, aquila, turture,
columba, vitulo, agno, et reliquis omnibus, Chriſtus
adumbrabatur. Ea omnia Chriſtum adumbrabant, et
in Chriſto omnia continebantur. Ipſe eſt omnium

principium et finis, in eo eſt omnium ſpecimen, omni-

um idea, et omnium plenitudo: Nullos vſus præſtant

nobis mineralia, animalia, vel plantæ, in cibo, potu,

medicamento, corporis ornamento, vel ſenſuum dele-
ctatione, quin illi ſint in Chriſto adumbrati, et eos
ſolus ipfe præſtet. In interno homine hæc poſtea
videbis. Poſt finalem quoque refurrectionem lux ver-
bi eius ea omnia commoda nobis præſtabit. lpſe eſt
nouo homini veſtimentum, cibus et potus, vmbracu-
lum ab æſtu et tempeſtate, propugnaculum, turris
fortiſſima: olim in vmbra, nunc in veritate.

Adde, vt hæc vmbræ ratio fortius comprobetur,

cultum omnem, et adorationem Dei, vmbram fuiſſe.
Cultus totius legis erat carnalis, ſpiritualem alium
præfigurans, qui per Chriſtum eſt verus cultus et
adoratio Dei vera. Nunquam fuit in lege Deus vere
adoratus, nec vere manifeſtatus. Sicut extra Chri-
ſtum videri non poteſt Deus, ita nec adorari. Com-
probat hoc ipſe Chriſtus Ioan. 4. dicens. Nunc pri-
mum eſſe tempus, quo Deus in veritate adoretur.
Olim non in veritate, ſed in vmbra adorabatur
Deus, adoratis angelis Chriſtum adumbrantibus.
In vm

In vmbr
tabernac
Nunc an
Oportet
terne vi⸗
cunque
oratione
Pinorum
ſun. lta
e le nan
ieni, et
Viun Pern
Ule ſe eil
Datrem.
do datur
Hhinitn e
Chriſtus
ſollicituch
les, et eg
10 pllt,
l de vi
rii viſi⸗

trem:

lebet in
bi adore
Mune rec
deſeitis.
Paries i
Vidit an⸗
et Chriſ
Alando
o. Ine
Undra g

ihſa

Cu eſlet
. Nu

8, ſel ai
itor, mn
, et Finn
VS, Hnicie
, uninik
ibos, et t
cibo Drui
berntenie
8 Agent
e in i⸗
Ailn tumn
lbne, Crn
Cnnbreben:
e et omin
ecimnen
ſis Nrli
ſenluun
nbrati, ett
e her t
Onenn Iut
5it
tus, TNi .
culun, mI
tate.
coyrite
nbrin
tudlenn 1
ns elnii
tem
loni l⸗
. M.
te nüe
1 Aant.
Umtrunis

6

D IALOCGVS I. 219

In vmbra adorabatur in lapideo templo, et ligneo
tabernaculo, vbi gloriæ domini caligo apparebat.
Nunc autem, cum templum Dei ſit ipſe Chriſtus, ibi
oportet adorare, et ſpirituali adoratione, ſicut in-
terne videtur et habitat Chriſtus in nobis. Qui-
cunque extra Chriſtum venantur Dei viſionem, aut
adorationem, more Iudæorum Sarracenorum, et Pa-
ganorum adorant, vt faciant Chriſtum nobis ocio-
ſum. Ita oportet Deum adorare, et cognoſcere, vt
ſe ille manifeſtare voluit, Ego Deum in ſolo Chriſto
videri, et adorari affrmo. Et generaliter omnem
viam perueniendi ad Deum in Chriſto eſſe dico, ſicut
Üle ſe eſſe viam teſtatus eſt. Qui adorat me, adorat
patrem. Nunc eſt tempus, id eſt, per me id mun-
do datur, vt veri adoratores adorent in me patrem
ſpiritu et veritate. Hoc vellem cogitares, quod
Chriſtus in Thoma et Philippo damnauit, omnem
ſollicitudinem inquirendi Deum per alias vias, viſio-
nes, et cogitationes. Sed vt ipſum reſpiciamus, omni-
no vult, et ſe ita adorandum exhibet. Argumenta
iſta de viſione ad adorationem valida ſunt. Nam ado-

ratio viſionem præſupponit. Qui adorat me, adorat

pPatrem: ſicut qui videt me, videt patrem. Videri
debet in ſpiritu, quod ſpiritu adoratur. Videndum
vbi adoretur et quomodo adoretur. Alioqui etiam

nunc recte nobis dicet Chriſtus, Vos adoratis quod

neſcitis. Viſio Dei olim vmbra fuit, ficut adoratio.
Facies illa, quam vidit Moſes, vmbra erat Chriſti.
Vidit angelum, qui Chriſtum adumbrabat. Fidem Dei,
et Chriſti in vmbra illi omnes habuerunt. Abraham,
quando credidit Deo, in vmbra quadam credidit Chri-
ſto. Ille, cui credidit, Chriſtum adumbrabat, et in
vmbra quadam futurum Chriſtum ipfe vidit. Angelum
re ipfa videbat et in eo relucentiam futuri Chriſti,
cum eſſet in forma hominis angelus lucem verbi in-
dutus: quæ lux erat XoNνο, ratio, referens Chriſtum.
PET. Sunt ne in hominis forma creati angeli, qui
futuri

220 D E TRIN I T A T F.

futuri erant hominis miniſtri? et quando creati ſunt?
MICH. Deus per verbum ſuum creans mundum, per
ſpiritum ſuum miniſtros ſibi ſimul parat, genes. 2.
pfſal. 32. Iob. 26. et 38. Subſtantia ipſa angelorum
ſimilitudine quadam eſt de fubſtantia illa, quæ erat
verbi et ſpiritus ſubſtantia lucida elementaris, ſeu ele-
mentaris huius archetypa. De fſubſtantia ipſa ſpiritus
Chriſti, quodam ſpirationis defluxu, emanauit ange-
lorum ſubſtantia, et animarum. Sicut Deus ignis eſt,
et Deus ſpiritus eſt, ita flatus ſuos et igneas flammas
facit angelos ſuos, pfſal. 103. Subſtantia ergo an-
geli, cum ſit ignea et ſpiritualis, quaſuis formas fa-
cile poteſt accipere. Peculiari vero ratione eſſe in
hominis idea angelos creatos, hinc oſtenditur, quia
ab illa hominis Chriſti idea, et fubſtantia eſt delibata
angelorum fubſtantia, ſicut et animarum in eadem
idea. Tum quia angelis loquens dixit Deus, Facia-
mus hominem ad formam et figuram noſtram: quaſi
iam in angelis eſſet talis forma, figura et imago.
Tertio, quia videntes olim Deum, videbant ange-
lum in idea hominis, angelum facie ad faciem, Vt
ait Gedeon. Quarto, quia facies Stephani dicitur
quaſi facies angeli. Quinto, quia angelus futurus
erat hominis miniſter, ita ei in omnibus melius ac-
commodus. Sexto, quia eam formam habet anima,
quæ eſt fere ſicut angelus. Septimo quia eſt ea omni-
um idearum, figurarum, et formarum perfectiſſima,
etiam quæ in angelica luce formentur, quam ſibi et
ſuis Deus elegit. Excellentiſſima huius figuræ, éet
ſingularium partium munera, lege apud Galenum, in
libris de vſu partium humani corporis. Longe vVero
excellentiora et excellentiſſimorum excellentiſſima,
erunt ea munera, poſt reſurrectionem etiam angelis
ipſis deſiderata, cum ſint nunc omnia velut vmbra
futurorum. Angelorum miniſterium eſſe propter
hominem, vel hinc oſtenditur, quod in homine cæ-
pit, quando dixit Deus, Faciamus hominem.
Antea

X

Anten er
guan ip
in ſingul
Ad hom
15, no
ſeriuun fi
Pre angel
Verumn in
ekt homno
Hititnalis
Unt unge
Mllto er
Minis,
Auanm ar
Hem ade
omnes
Hem, V
bant, en
lero neg
commoti,
Dre illis
Corandun
ſher om
II ſimil
et Atiſſin
beciltum
i. Vide
Alis cre⸗
Guim ho⸗
Deiinfi
Ntnos 0
UMhlier p
aboli
lbcltus
3 diade
Ulbenti
lenon

) Ckeati iu

Thundun:
t, geneg
Pla angdle
la, de:
Ntaris, b⸗
emanarit
Dens igit
ignens u
antin elnl!
lnis formm
1atione
ſtencitur,
ntin et
rumn in

Dens

voltrm
Cura et 4
Videbun4

kee

ephani
ngelus he
mn bie?
in e⸗

1 Ian 8
ins hond
d Cen,
Aelen
vellt 1
in Honi
no⸗

1

DIAI. O0 GVS J. 22˙1

Antea enim non fuerat ad angelos loquutus, quan-
quam ipfi vt miniſtri, eius iuſſa ſemper expectarent,

in ſingularum rerum creatione iubilantes, vt ait Iob.

Ad hominis autem creationem angelos accerſiuit De-
us, non vt authores, ſed ſignificans, eorum mini-
ſterium figmento illi fore opus. Chara adeo illi res
præ angelis eſt homo, propter Chriſtum filium ſuum,
verum in Deo hominem, ad cuius imaginem factus
eſt homo, veræ Chriſti ſubſtantiæ, corporalis et
ſpiritualis, factus particeps præ angelis. Ob id ipſum
ſunt angeli, quaſi hominis pædagogi et miniſtri dati.
Multo excellentius eſt artificium in compoſitione ho-
minis, quam angeli, et maior futura hominis gloria,
quam angeli. Quia futurum erat, vt angeli homi-
nem adorarent, ſicut ſcriptum eſt, Et adorent eum
omnes angeli Dei: ideo ab initio angeli boni homi-
nem, vt rem Deo pretioſam, obſeruabant et ama-
bant, creatoris voluntati ſe conformantes. Angeli
vero nequam, ſuperbi, noſtræ dignitatis inuidia ſunt
commoti. AEgre ferebant, eſſe terreum hominem
præ illis a verbo in fſublime affumendum, et ab ipſis
adorandum: cum ipfi potius data pulcritudine elati,
ſuper omnia aſcendere, æquales eſſe Deo, et altiſſi-
mo ſimiles vellent: vt eſt homo factus æqualis Deo,
et altiſſimo ſimilis. Graue admodum illis erat, im-
becillum hominem terreum æthereo angelo prælatum
iri. Videbant iam non angelo, ſed homini eſſe ibi in
alias creaturas datam poteſtatem, et angelum eſſe fa-
ctum hominis miniſtrum. Ob quam rem quaſi opera
Dei inſimulantes, caute inſidiari et ambire cæperunt,
vt nos opprimendo præcellerent. Tunc per ſerpentem
mulier primo ſeducitur, per quam iterum tanquam per
diaboli inſtrumentum ſeducitur homo, et fit deæmoni

. . .
ſubditus. Omne malorum genus in hominem irrepfit,

ob diaboli inuidiam, ſuperbiam, iracundiam et concu-
piſcentiam: quæ omnia ſui ſtigmata in nobis malus
dæmon imprimit, et pleraque alia, ex occaſione carnis
indu

222 D E TRINI T A T E

inducta, Ob id etiam dæmon grauiter iam nunc tor-

quetur, et grauius poſtea igne torquebitur. PET. Pec-

catum ergo angeli fuit creato iam homine. MICII.

Sexto die vidit Deus omnia, quæ fecerat, et erant
valde bona, Septimo fuit ſanctiſicata quies, Octauo
die ſeu hebdomadæ initio fuit confummatum pecca-
tum, ſicut hebdomadæ initio per reſurrectionem fuit
ad cæleſtia reſtitutio. Ob poſitum in paradiſo homi-
nem eſt deæmon ad impatientiam valde commotus, ſe-
ptimo die coactus quieſcens, octauo eum occidit. Ob
id poſtea, ſigno redemptionis, eſt circunciſione factus
memorabilis dies octauus, ſicut quiete ſeptimus. Die, quo
natus eſt primus homo, eſt mortuus ſecundus: et die,
quo mortuus eſt primus, reuixit ſecundus. PET. An
boni vel mali angeli poſſint creſcere vel decreſcere?
MICH. Quia a gratia ſemel exciderunt, ad priorem
ordinem nunquam redibunt. Nihilominus in eo ſtatu
augetur vel minuitur eorum pœna. Videmus diluuio
auctam malorum angelorum pœnam, ad abyſſi carce-
rem. Alii ſunt aliis nequiores, vt ait Chriſtus. Deie-
ctus a Chriſto ſatan, adhuc eſt de cælo nunc deiicien-
dus. Nam adhuc inter cæleſtes verſatur, et cæleſtia
occupat. Quanto plus officit nobis dæmon, et plures
ſuæ ditioni ſubiicit, tanto plus torquetur et torquebi-
tur. In tyrannis et auaris eſt typus qui quanto plura
occupant, tanto plus torquentur, laborant, et ſibi ma-
iorem damnationem parant. Ita ſe habet Dæmonum
in homines imperium: ita ſunt hominum odio ex-
eæcati, et nobis imperandi ambitione ducti. Malus
præterea dæmon efficit, vt bonus quoque angelus ho-
mini ob peccatum aduerſetur. Nam per bonum ange-
lum miniſtrum quaſi ab irato parente, pellitur homo ab
horto deliciarum. Collocatur ibi cherub cum flammeo
gladio, ne liceat aliis faciem illam Elohim ita videre,
vt eam in Angelo viderat Adam. Viſio Adæ vmbra
fuit. Chriſtus ipſe, ſi Adam non peccaſſet, erat
poſtea ipſi et ſuis citra mortem glorioſe manifeſtan-
dus, cum ad id eſſet iam verbum apud Deum. Per
Chriſtum

Chriſtun
ni et mal
Adam De
18. Totan
et glorian
ſi, t Cn
NL. Ang
et iuifbi
Gue bali
ſicbener
4A cius
a diund
is luſei
Iilemne
formand
mimer
Quanqnn
lis diui
ſenins v
Uibili,
hertingit
erba h
WirumI
M eleme
lem ſorti
turæ. H
llintost
tum eſfen
innenie
Limusde
Ugelos
Leligitn
lcorpe
Dorex,
tnos
Upenet
Cporun

lam mmnet
mine, M
erat, n
gies, On
mnatun en
rreckiotent
Paraciio he
cotumon
Un deciik
Uncifonek
ptinns⸗De
uncls:
dus. MI.
vel deonte
nt, A N

ins in ek
idemis

DIALOCGVS I. 223

Chriſtum erat ſecundoipſi Adæ danda arbor ſcientiæ bo-
ni et mali prius vetita. Et per ipſum tunc clarius vidiſſet
Adam Deum, quam antea per angelum. Admirabilis De-
us. Totam ſuam Chriſto tribuere voluit manifeſtationem
et gloriam. Angelos vero permiſit, et in vmbra Chri-
ſti, vt Chriſti poſtea ſupra angelos gtoria dignoſceretur.
PET. Angelorum et animarum materialis eſt ſubſtantia
et diuiſibilis. MICH. Materialis dici poteſt ſubſtantia,
quæ ab alia penetratur, et aliam intus ſuſcipit. Talem pri-
ſci docuerunt eſſe angelorum et animarum ſubſtantiam,
ad cuius diuiſionem penetrat lux Dei. Penetrat item ani-
ma aliunde quam a luce dei, et in ſe luminoſas varias for-
mas ſuſcipit, velut materia quædam. Animæ ſeparatæ ſi-
milem nobis formam retinent, ſubſtantialiter enim con-
formantur ipſi figuræ hominis. Non ſolum diuiſibilis eſt
animæ ſubſtantia, ſed in ea diuiſione dolet, vt experimur.
Quanquam omnia diuiſa, in ſeipſam mox coêat, inſtar aë-
ris diuiſi, Separatas animas ita dolere, lacerari, et pœna
ſenſus varieitorqueri, docent ſacræ literæ. Omnia ſunt di-
uiſibilia, excepto Deo, cuius lux ad omnium diuiſionem
pertingit, et omnia penetrat, vt ait apoſtolus. Hæc ſunt
verba Philonis, quibus materialem eſſe angelorum et ani-
marum ſubſtantiam docet in libro de mundo, Animæ for-
ma elementis non iiſdem ficta eſt, quibus cætera: purio-
rem ſortita eſt ipſa materiam, ex qua conſtant angelicæ na-
turæ. Hæc item ſunt verba Clementis Alexandrini, libro
quintostromatum, Aiuntstoici, Deum eſſe corpus et ſpiri-
tum eſſentia, ſicut animam et angelum, quæ omnia aperte tu
inuenies in noſtris ſcripturis. Quod illi de Deo, nos intelli-
gimus de ſapientia, in Deo ipſo creata, ſiue formata: ſicut
angelos intelligimus, quos Plato vocat viros ignitos. An-
geli igitur et animæ non male priſcis dicuntur eſſe ſpiritua-
lia corpora, ſubſtantiæ cuiuſdam tenuiſſimæ velut incor-
poreæ. PET. Paſcuntur illi cibo aliquo? MICH. Non ita,
vt nos. Cibo deitatis inuiſibili paſcuntur. Cibus ille eos in-

tus penetrat, et diuiſionem quodammodo facit. Eſt enim ad

corporum noſtrorum cibum analogia: eo magis, quia cibo

eodem corpora noſtra poſt reſurrectionem paſcentur. Non
deſunt

224 D E TRINITATE

deſunt ſeparatis animis guſtus, auditus, et alia. Eſſe

ſuperis cibum aliquem, cripturæ docent, et oracula

vetuſtiſſima. Quod et nos concedimus, ſi cibum di-
camus refectionem. Aëre reficitur anima. Acëream

dæmonum fubſtantiam proditum efſt refici ſuffumiga-

tionibus, ſpiritum iritu refici. In arentibes et ſqua-
lidis locis non habet requiem dæmon, vt ait Chri-

ſtus, ſed in humidis, vt in porcis, et hominibus, por-

corum vitam degentibus. Humores ſingulos in no-
bis conſequuntur adfectiones quædam prauæ, ob id
humôres illos appetit deémon. Sanguinis hoſtiarum
eſt guloſus, illiuſque nidoris auidus. Id eſſe mate-
rialis de'monis pabulum, a maioribus retulerunt Athe-
nagoras, Tertullianus, Clemens Alexandrinus, Lactan-

tius, Euſebius, et plerique alii. Si nihil omnino ille

comederet, non eſſet a Deo damnatus ad terram com-
edendam. Grauis eſt pœna aëreo et leui corpori,
cibus terreus et ponderoſus. Cum fſit damnatus a

Deo ad terram comedendam, humidam potius amat,

non ari lam. Suffumigationibus item curauit, terram
ſibi veſcendam, in æthera reſolui. Eodem actu impo-
ſtor ille ſe vt Deum coli facit, et ſuæ inürmitati con-
ſulit. Cogitur enim. Non vt nutriatur; ſed quia indi-
gnus fuit priore diuinitatis cibo, eſt hoc ei in pœnam
datum, quia terreum hominem fefellit, velut terreæ
gloriæ inuidus, ob id etiam ſuper terram reperé. juſ-
fus. Non proprie dicitur demon terram vt alimen-
tumc omedere, ſed quodammodo vorare, conſumere, et
circum eam labore conſici. Inſtar ignis et materiæ vorax
dæmon, ob id ignea diligens ſacrificia. Nihil prohi-
bet ſubſtantiam dæmonis hac elementari vel torqueri,
vel refici, arida torqueri, humida refici: vt lucem

hanc odit, et tenebras amat. Suffumigationibus et
ſanguinibus quodammodo paſci dæmones, probatum

fuit apud omnes magiæ fundamenta docentes. Imo
ea ratione ſibi iuſit Deus offerri ſanguines, fieri
ignita ſacrificia, et varios ſuffitus, vt ab Aegyptio-

rum magia et idololatria ſuos diuerteret. Bonis
quoque

7

quoqu

rei,

men,
Ppfimet

elle co

lcl ita
lekert
Droclus
hott loſ
in Pai
Poſt iam
Dus qua
De min
lis face
fübſtan
ſpirata
cOnſlat
ratum
Durioris
lem et
Treum
Chn,
unl e
Uremm,
Heam.
Ommibu
Is et
monian
tinm e
donius
lan, H
oque,
Gui EXT
ti Lther
is ſübe
Fuboln
fitenn

et Aia.

, et 0ad.

ſi cibani
I. Ai
nci ſugong
nbes eſ
Ominibus
ingrlos n
Prine, d
Uinis hokn
ld ele
etülenrtt
drinns
nil omind
d tertundi
t leui
ſt Aenmd
in Pois
cutiid e
dem an
inirmian
ge ei in e
, un
ramn tehet
ran N
,CNNi
MIN
vel m⸗
ſci: NN.
igtinii

ges, l.
centes
ngrinen .

teret. 3

.

D IAL OGVS I. 225

*

quoque angelis gratum eſſe holocauſti et incenſi nido-

rem, ac ſuauem odorem, teſtatur ſcriptura. Deo ta-
men, non ſibi, offerri monebant, vt Iudicum 6, et 13.
Ipſimet deæmones ſæpius vera fateri coacti ſunt, ſe
eſſe corpora diuiſibilia, ac cibis aliquo modo foueri.
Id ita ipſorum oracula docent, id poſt Pherecydem
refert Plutarchus, Marcus apud Pfellum, Porphyrius,
Proclus, Chalcidius, et alii. Ex Hebræis id ipſum
poſt Ioſephum, et Philonem affirmat rabbi Abraham,
in Faſciculo myrrhæ. Ex noſtris quoque Theologis,
poſt iam citatos et Auguſtinus et Baſilius magnus cor-
pus quoddam ſpirituale angelos habere docent. PET.
De animarum origine non nihil deſidero. Nam vide-
ris facere animas angelis antiquiores. MICH. Animæ
ſubſtantiam dixi eſſe ſpiraculum, ex ætherea a Deo in-
ſpirata, et hac elementari fubſtantia, ſimul in vnum
conflatum: et tunc eam incipere, quando in præpa-
ratum corpus a Deo inſpiratur. Eam ipfſam dixi eſſe
purioris ſanguinis, lucidum vaporem, ſimul elementa-
rem et æthereum: et elementarem ſimul aqueum,
aéreum et igneum. Huic ſententiæ ſubſcribit Hippar-
chus, Democritus, et Leucippus, qui igneam ani-
mam eſſe dixerunt: Anaximenes et Diogenes, qui
aéream, Hippon qui aqueam, et Critias qui ſangui-
neam. Subſcribent Empedocles et Plato, qui ex

omnibus elementis eam conſtare cenſent: Pythago-

ras et Philolaus, qui aiunt eſſe compoſitam har-
moniam. Subſcribet Alcmeon dicens eſſe ſubſtan-
tiam ætheream, Critolaus quintam eſſentiam, Poſi-
donius ideam. Heraclitus phyſicus aſtrorum ſeintil-
lam, Heraclitus alter Ponticus lucem. Subſcribent
quoque, qui ex traduce eſſe animam dixerunt: et alii,
qui ex Deo. Eſt vere anima ea omnia. Eſt ſubſtan-
tia ætherea, ab archetypo Chriſti delibata, elementa-

ris ſubſtanti?æ ſymbolum habens, ſicut eſt in ea

ſymbolum ſpiritus et lucis Dei. IIlud fubſtantiale
Fpiraculum, quod creatum dicitur, et cum ipſa
p. deita

226 D E TRINIITATE

ſubſtantialiter coit qer ſpiritum ſanctum. PET. In con-

cordiam hic facile redeunt Democritus et Analagd
ras, ab Ariſtotele citati. MICH. Primus a
mentem idem ſimpliciter in homine eſſe puta ae en
ter diuerſa eſſe cenſebat, animalem animam, e znen
tem intellectualem. Mens prima eſt gtne endin
innata nobis proprior g,c 0b mejue ir urn i n nr
tionalis mens dicitur. Vt res quo 3
sruenit noua mens, ſpiritus nouus, Vnum cum
ubſtantinnter faciens. Paulus mentem ae iil a ihi
ritu, mentem vocans ipſam communem inte ige *R
et ſpiritum impetu ſuper additum. I. 1e dus
quo modo mens eſt anima ipſa, et mens en nut pars
animæ. Spiritus eſt anima, et ſpiritus e e m el
animæ. PET. Qualiter nos eramus in Chri en,
angelos? MICII. In ſpiritu regenerationis en.
Qui regeniti ſunt, ante H e ione ſann
0 dono. uamuis
R Probonte præcedant angeli, eſt tamen gapnant
lis quædam in nobis dignitas, quæ præce ⸗
nos ante tempus, et ſine principio, eramus i ane i
Omnia creata erant antea in Deo ampliei ra inen, in
lius ideeæ. At ſpiritus ipſi electorum erant M i
propria fubſtantia, in proprio halitu, per ageln bonis
um, in ſede illa Chriſti. Quanquam in a ma
ſit donum deitatis, ſicut in nobis, eſt tamen munne
aliquod. Cum vniuerſitate creati ſunt ee nur
peculiari ratione et ſeorſim ſunt Deo dirn doles.
res argumentum facit, eſſe animas præſtan

0-
Quod et ex ſuperadditis excellentioribus donis pro-

es
batur, vt nos efficiamur fratres Chriſti, cohersdcs
1
et conregnantes. Item, quia propter nos tam nalle:
et tam inſignia facit Deus, non propter angern
imo omnia propter nos fecit et angelos ipſos.
co*ů;
conſubſtantiales et
ritus regenitorum ſunt Deo tern

detni.
quia
cxlo.
tunt pe
jam ann
celo,
lami
lis elle
pan el
Plenitud
nur De

utur,

Alcende
fpiritos
Vna
plures
Cliſti
tias et
kepener

cum iſte

kleckorn
Tinns in
Uubet d
dam in
Cicltur
bis cre⸗
Chriki
quando
1d fuan
Corrupt
li reſi
erit vn
kemn zni
Indran
lis A.
ucln

1 DIAL OGVS I. 227

lu, Genl termi. Hinc dicebamus ſanctos de cælo deſcendiſſe;
Dri ha quia nemo aſcendit in cælum, niſi qui deſcendit de
eee ceælo. Per ſpiritum viuiſcantem ipf e cælo deſcende-
DrLhu runt per eundem in cælo aſſumpti. Deſcenderunt, qui
es iam antea erant in cælo. Cjuitas ipſa deſcendit de
uuns nim cælo, et a Deo ipfo, aboc. 3. et Heb. 1I2. Si ſcin-
enutt llam illam ſpiritus, huic in regeneratione datam, cre-
limm, n dis eſſe veram Dei ſubſtantiam, credere debes, eam
Dens i ipſam eſſe illi ab æterno conſtitutam, menſura tali de
mimmm i plenitudine Chriſti ab æterno ſumpta. Non enim mu- .
Gitinc a tatur Deus, eam nunc ex ſeipſo decidens: ſed hic mu-
VNN . tatur, cum ad eam affſumitur ad ſedem ſibi paratam
(iſtemiti aſcendens. Quot millia erant electi, tot millia erant
n intelen ſpiritus, eis præparati, et tot ſedes. PET. Solam
Cr vnam Chriſti ſubſtantiam in Deo fuiſſe dixiſti, et nunc
1sek en plures in eo ſpiritus ponis. MICH. Vnus eſt ſpiritus
8elt velni Chriſti ſanctus, æternus, multorum ſpirituum ſubſtan-
in Ciht tias et menſuras continens. Cum ſpiritu tuo in die

rions regenerationis tuæ vnum nouum in te ſpiritum facit,
Benieed cum iſto vnum, et iterum cum illo vnum. Spiritus
9 „ 2* . . . „ .
cenioe ę“ electorum Dei inter ſe ſunt diſtincti, et ſunt vnus ſpi-

zmen nmm ritus in Deo. Spiritus eſt vnus et multiplex, varias
Precelit habet diſpenſationis menſuras, et adiuncta habet quæ-
mis n1 dam in nobis vere deuiſa. Quodam modo nobis de-

ie ciditur pars quædam ſpiritus Chriſti, et nouus in no-

tan bis creatur ſpiritus, noua creatura. Sicut ſpiritus ipſi
woo Chriſti eſſentialem habet halitum incorruptibilem, ita
in uleiis quando nobis communicatur, ipſum noſtrum ſpiritum
us α ad ſuam incorruptibilitatem intus innouat. Non enim
t unch Ccorruptibilem ſubſtantiam amplius induit ſpiritus Chri-

MZVMWUã reſuſcitati, Hic eſt ſpiritus gratiæ et veritatis, cuius

* erat vmbra in innato illo Adæ halitu: vt etiam vete-
s oe rem animam vmbram dicamus, et eius deitatem fuiſſe
E, aier vmbram nouæ ſpiritus deitatis. Halitus ille ipſius ani-
fi, malis Adæ animæ, eſt quaſi vapor et fumus ſublimio-
eerg ris ignis, alium adhuc ignem deſiderans. In vmbra
. Auadarn eſt halitus ille homini datus, in lumine
951

P. 2. dimi
tigles

228 D E TRINIT AT E

diminuto et abſcondito, fublimiorem alium in homi-
ne futurum ac lucidiorem ſpiritum præfigurans. In
fumo eſt latens ignis proprietas, et in eo facile cla-
rior ignis accenditur, ſicut in anima noſtra per Dei
ſlatum accenditur. Alioqui eſt anima ipſa vapor ad-
modum fragilis, in ambientem ita exhalans, vt poſt
mortem ſit vmbra viuentis, non res vere viuens. PET.
Hinc viuentium animas poſt mortem vVmbras eorum
vocauit antiquitas, ſicut et vmbra mortis ſacris litte-
ris dicitur. MICH. Vmbræ illæ poſt mortem dicun-
tur, tum quia vitali facultate priuatæ, tum quia vm-
broſa quædam ſunt viuentium ſpectra. Has vmbras
juſtitiæ rationem habens antiquitas, credidit ita ſine
corpore iudicandas, reſurrectionem corporum per
Chriſtum futuram neſciens. Hinc fabuloſa multa de
animarum pœnis tradiderunt Pythagorici. Sed condo-
nari hoc illis poteſt, qui nec reſurrectionem corpo-
rum, nec rationem futuri iudicii, ſcire potuerunt.-
Hinc quoque ſeparatarum animarum eſſe perfectifſi-
mum ſtatum, ex Socrate ſibi perſuadent Platonici: in
quo errore plerique hodie verſantur. Quod vero ani-
marum extra corpus ſit innaturalis ſtatus, hæc ſola
ratio conuincit, quod corpus naturaliter amant, et
ab ipſa corporis ſubſtantia eſſentialiter aliquid acci-
piunt. Corpori funt animæ naturaliter et originaliter
inſite et in idea corporis formatæ, nunquam amplius
a corpore ſeparandæ, ſi Adam non peccaſſet. Vitali
calore in corpore fouetur anima, et priuari recu-
ſat. Separationem illam licet ad tempus fieri nos
ſciamus, ad inſignem repurgationem cum magno ta⸗-
men animi mærore fit. Quin et anima ipſa Chriſti
ob ſeparationem a corpore naturaliter triſtabatur
quanquam breui ſe immortali et glorioſo corpori
reſtituendam ſciret. Hinc quoque animæ interfecto-
rum, quaſi iacturam paſſæ conqueruntur. apoc. 6.
Ad Cain dixit Deus, eſſe vocem ſanguinis, ge⸗
nes. 4. quia anima;, in ſanguine exiſtens, ſe ſpo⸗
liatam

liatam
corpo⸗
ſequitt
mum.
vunbra
Deum!
ngelos
lumina
Vbra
(a8.
iln pri
radiſi
et ſace
erant.
Aiqvis
Uation
geniis
et dien
ſenſis
Telt vo
lee 3.
Munder.
Pde i
r, i
rata er
et in
on di
bum
Gum
iden
non e
, 1
luiden
fin
rin e
iden
Donin

Vn in hor
Bgurans,

e0 acle d,

Oſtra her!
ſa Waper:
ans, Nn
Vinens. M
Umbras en
iis ſictiol⸗
norten dn

tunn gli

keiit in;
corpotn!
loln unn.
Pionen
eite olten
ele Mien
Dhoitd
Nood en.
rls, Mi!
ter M

le :

DIALOGVS IJI.„. 229

liatam conquerebatur. Denique ſi perfectior cum
corpore eſt futurus poſt reſurrectionem ſtatus, iam
ſequitur, non eſſe ſeparatæ animæ ſtatum perfectiffi-
mum. Sed vt ad vmbras redeamus, in ea animæ
vmbra ſermonem de vmbris latius comprobabis, ſi
Deum ipſum, verbum eius, ſpiritum eius, lucem eius,
angelos eius, animas, homines, animalia, cælum,
luminaria, ſtellas, elementa, et alias creaturas, in

vmbra quadam myſteria Chriſti præfiguraſſe conclu-

das. Non ſolum res ipſæ, ſed actiones, vt creatio
illa prima, ſpiratio animæ, ſabbati ſanctificatio, pa-
radiſi conſtructio, circunciſio, ſacçrificii oblatio, regni
et ſacerdotii conſtitutio, et reliqua omnia vmbræ
erant. PET. Eſt ne animarum poſt mortem ſenſus

aliquis? MICH. Separatæ animæ funt naturali pri-

uatione factæ imbecilliores, vt quaſi leues vmbræ a
geniis agantur, ex ſeipſis vix quicquam valentes;
et dicuntur dormire, quæ funt in quiete. Eſt tamen
ſenſus et vox. Lucæ 16. Efa. 14. et Ezech. 32.
ſicut vox animarum interfectorum clamat ad Deum ge-
nes. 3. apoc. 6. et 20. Senſus corporeos, ait Pi-
mander, vt partes animæ, in ſuos fontes refluere.
Vnde fit, vt ſeparateæ animæ dolorem ſenſus patian-
tur, dicto cap. 16. PET. Si in anima Chriſti ſepa-
rata erat hypoſtatice ſpiritus ſanctus, ſicut verbum,
et in carne quoque de ſpiritu fancto genita: quare
non dicimus ſpiritum ſanctum incarnatum, ſicut ver-
bum incarnatum? Quare nôn dicimus ſpiritum ſan-
Gtum filium, ſicut verbum filium, cum in ſpiritu ſit
idea filii, ſicut in verbo? MICH. Ea res pulcre docet,
non eſſe inter verbum et ſpiritum, realem differenti-
am, ſed in manifeſtationis et communicationis modo.
Euidenter infuper docet, verbum non dici realem fi-
lium, ſed perſonalem. In verbo eſt idea filii, in ſpi-
ritu electorum eſt nunc idea filii, in carne eſt idea
filii, in anima eſt idea filii, in forma fubſtantiali eſt
idea filii, ſed idea totius in terrea materia cuiuſuis
hominis eſt idea filii, ſeu totius imago, ſimiliter in

p. 3. B reli

230 D E T RINIT ATE

reliqua trium elementorum ſubſtantia. At non pro-

pterea dicimus, tot in vno filio eſſe filios. Sed totum

ipfum dicimus eſſe vnicum filium. Quod verbum po-
tius, quam ſpiritus diceretur olim filius, ex modo
ſumitur differentia. Nam verbum olim apparebat in
perſona, et figura futuri filii, et ſpiritus occulte age-
bat. Ideo vero ibi potius dicimus filium: verbum

item incarnatum, potius quam ſpiritum fanctum, cum

ſpiritus magis ad animam referatur. Eſt tamen vere
ſpiritus humanatus. Nos ipſi toti dicimur facti filii
Dei, non dicitur ſpiritus noſter eſſe filius Dei, et ta-

* „ . . . . . c .
men in ſpiritu eſt ea filiationis ratio, viρειασ. Totus

ita Chriſtus ipſe dicitur realiter filius Dei, non Dei-
tas eius, nec verbi, nec ſpiritus, licet eſſet olim in
Verbo idea filii, viſibilis perſona filii. Hanc accipe
ſimilitudinem, vt intelligas, ideam illam non füuiſſe
olim realem filium, ſed exemplar filii. Idea ipſa huius

4

hominis Salomonis eſt in anima, eſt in cadauere, in

forma ſubſtantiali, et in materia. Eſt vna idea diui-
na, materiam ita conſtituens et formam, et animam,
in eſſe vno. Idea hæc erat ſub certa forma et ſubfſtan-

tia in ſemine Dauidis, iuxta: iam relatum Deitatis, et.

lucis, et elementorum ſeminarium ſymbolum. At non
propterea dicimus, ideam illam in ſemine Dauidis fu-
iſſe filium Dauidis: ſed totum ipſum hominem Salo-
monem dicimus filium Dauidis, qui in lucis ideæ ſemi-
nario quodam, et elementari ſubſtantia erat antea in

ſemine Dauidis. Veriſſima eſt hæc analogia. Argumen-

to ab effectis ad cauſam concludimus, Chriſtum ipſum
totum eſſe verum filium Dei, qui ſubſtantiali et formali
modo erat antea in Deo. Chriſtus erat in Deo, in eſ-
ſentiali ac formali lucis principe idea, in ſubſtantia
verbi ſuperelementari, ſeminis humani vim totam
continente. Chriſtus ipſe rerum omnium artifex, quan-
dam ſuæ generationis imaginem in aliorum generatio-
nibus impreſſit. Nulla de Chriſto poteſt difficultas
oriri, quam hac ſimilitudine non diluas. Scripturæ
omnes nos ita familiariter docent, hunc hominem efſe
filium

*

Kliumm
4t0r,
Citas
nem.
erat ſ
Verbi
ſicut 0
inkeros
contine
ſenllen
corport
in en e
mann
Imul e
1. Do
10 f
tatem
Titum
lem .
lge,r
kum ſpi
Chriki
Ois
Anime
ſieut
et 62.
rann al
gemiſe
Dra, e⸗
et2. G
guratie
Animq
Delg,
l, etſie
Noſtr
tſt Ri
iliter
e i

Nt non
. Lech ton
Verbun „.
, A M
Apparedrt
Occllte e,
um: Verde
ſunctum a
t tamen e
nur fat 1
s Dei, s
ece I
ei,
ellet oln

Hane vn

n Non Ki

cAdalene,
ni ilen i

h,et ind

n etü
Deiutgt
Mun At
Dnuist
minen
ilte
enr um

1. An

eo e
in ſilki
Vin toe
ttiten
geneni;
1 Efiann
Coriptui
minen 1

DIAL OGVS T. 23 1

ſlium Dei: ab ipfis creaturis ita cognoſcitur ipſe cre-
ator, vt ſit miſeranda noſtrorum mathematicorum cæ-
citas circa inuiſibilium punctorum realem diſtinctio-
nem. De anima igitur Chriſti hoc dicendum, quod
erat ſimilis naturæ, continebat/ ideam filii cum ipſa
verbi et ſpiritus deitate, erat fübſtantialiter vna anima,
ſicut Chriſtus eſt vnum cum- Deo. Anima Chriſti ad
inferos deſcendens eſſentialiter, et fubſtantialiter in ſe
continebat hypoſtaſim verbi et ſpiritus, ſicut caro in
ſepulchro remanens: ibi potius ſpiritali modo, hoc

corporali. Anima Chriſti ſimili nobis vita viuebat et

in ea erat fons omnis vitæ, pfſal. 35. Humanam ani-
mam noſtris ſimilem in eum ſpirans Deus, totam ſi-
mul æternitatis omnis deitatem inſpirauit ſine menſu-
ra. Poſtea quoque ſpiritum ſanctum in eum, ſicut in

nos ſuperuenientem ſpirans Deus, totam denuo dei-

tatem diſpenſatione alia ſpirauit, ac eius priorem ſpi-
ritum in reſurrectione innouauit, dato nouo ſpiritu
quem datus in Iordane ſpiritus adumbrabat. Vnde col-
lige, (vt ad vmbras redeam) non ſolum veterem Iudæo-
rum ſpiritum adumbraſſe nouum, ſed et ipſum priorem
Chriſti ſpiritum adumbraſſe alium in ſe futurum ſublimi-
Oris gloriæ ſpiritum. Spiraculum item illud vitalis eius
animæ aliam adhuc Dei gloriam præfigurans deſiderabat,
ſieut Dauidis anima eius typo deſiderat et ſitit pſal. 41.
et 62. Spiritus quoque filiorum Dei, qui eſt Deus, futu-
ram aliam in nobis Chriſti gloriam deſiderat, ſitit et in-
gemiſcit. Rom. 8. et 2. Cor. 5. et quaſi alterius rei vm-
bra, eam nunc in ſpeculi ænigmate refert, I. Cor. 13.
et 2. Cor. 3. Ecce quanta ſit myſteriorum Chriſti præfi-
guratio. PET. Vmbræ ratio illa non impedit quo minus

anima Chriſti dicatur Deus. MICH. Anima Chriſti eſt

Deus, caro. Chriſti eſt Deus, ſicut ſpiritus Chriſti eſt De-
us, et ſicut Chriſtus eſt Deus. In Chriſto eſt anima ſimilis
noſtræ, et in ea ipſa eſt eſſentialiter Deus. In Chriſto
eſt vitalis ſpiritus ſimilis noſtro, et in eo ipſo eſt eſſen-
tialiter Deus. In Chriſto eſt caro ſimilis noſtræ, et
in ea ipſa eſt eſſentialiter Deus. Anima Chriſti eſt ab
E p- 4. *Wιter

2 D E TRINITATE

æterno, ſpiritus Chriſti eſt ab æterno, caro Chriſti eſt
ab æterno, in propria deitatis ſubſtantia. Anima Chri-
ſti in propria diuinitatis eſſentia, totam mundi anima-
tionem ab æterno ſpirat, et ab ea eſt ſymbolum dei-
tatis in anima noſtra. Nullibi niſi a Chriſto datus,
inuenitur ſpiritus ſanctus: alioqui extra Chriſtum efſ-
ſet vita, et non omnia per ipfum viuificarentur. In

eo ſolo eſt omnis fons, et tota deitas: corporis, et

animæ, et ſpiritus, deitas ſubſtantialis. Caro eius eſt
de fubſtantia Dei genita, habens eſſentiam Deitatis,
ſubſtantialem formam lucis Dei. Anima eius eſſentia-
lem animationem ab æterno continet, a qua aliæ ani-
mæ ſpirabantur, cum ipſius ſymbolo quodam. In eo
item eſt nouus gloriæ ſpiritus, a quo noui hominis
ſpiritus halitu inſpiratur in regeneratione, ſpiritum ho-
minis incorruptibilem, cæleſtem, et diuinum faciens,
multo ſublimius, quam per primam animæ inſpiratio-
nem factum eſt. Nam prima illa anima noſtra non
erat Deus. Superueniens autem ſpiritus Chriſti, qui
eſt Deus, eam Deum eſſe facit, Deo arcétius coniungit
peculiari ratione vnum cum Deo, a mortalitate et ſer-
uitute liberans. Auferri quodammodo ab anima po-
teſt illud deitatis ſymbolum. Impiorum animæ iudicio
Dei in horrendas tenebras cum corporibus miſſæ, ipſa
Dei luce, ſymbolo eius, et proprietate nudabuntur,
ſicut ait Chriſtus, Etiam quod habent, auferetur ab
eis Matth. 25. et Lucæ 19. In nobis autem, qui da-
tum ſeruamus, abundantius datur et dabitur. Sicut

ſpiritu nos ad incorruptibilitatem nunc regenerat et

transformat Chriſtus, vt incorruptibilis ſpiritus in
dies augeatur, et integer poſt corporalem mortem

in ipſo Chriſto ſeruetur: ita in futuro ſeculo,

ſubſtantia deitatis, quæ ſecundum corpus quoque
in Chriſto ſolo eſt naturalis, ab eo in nos radia-
bit, ſuæ deitatis et lucis communicatione tranſ-
formans et glorificans corpora noſtra, Philip. 3.
Atque ita ſemper ab eo, vt riui a fonte, et membra
a capite

4 Capi
Mus.
patres
ſuſeitad
Vitam
annem
tribils
dant illi
tlli, pe
ubuern
ſti fubtt
Ius eo
fübtam
Juodar
trahi,
at ren
Mortu
igitur
Ilis 30
in Deo
Preſtiti
Pititun
Urrecti
Chrici

35 Ma

Omnen
d inf
füit l.
ducta
demo
terren
Membn
ſeenti
Nine
I Pa

E

1r0 Chriki

Anina (G

Mundi ann
Fnbolun
Chriſto n
1 Chriun
icarennr.
. corpog
Caro eitt
tiam Deind
leins elen
gua den
Lodam. I
Moti loni
e, tpitunt

ininun ke⸗
ime inchun
ina mokn
18 CMtidi!

1b Mimn k.
Nine iit
us hile,

e MMOi.

Alantl
uteln, 3
bienr. N
regelenn
ͦ hin,
Aen u
Iuno en
n e
tione m
. Nii,
3 et Nl 1

4 *

DIALOGVS f. 233

à capite pendebimus,, vt nunc et ab æterno pende-
mus. PET. Hinc colligitur ratio differentiæ, quare
patres dicebantur olim mori: nos autem Chriſto re-
ſuſcitato inſitos, nunquam amplius mori, ſed æternam
vitam iam cum eo viuere, vt multis locis apud Io-
annem docet ipſe Chriſtus. MICH. Quanquam in pa-
tribus fidelibus fuerit ſpes vitæ non tamen ita regna-
bant illi cum Chriſto ſicut nos, cæleſti regno immor-
tali, per Chriſtum in terras delato. Patres illi non
habuerunt participationem incorruptibilis totius Chri-
ſti ſubſtantiæ, ſicut nos. Animæ ipſius elementa dixi-
mus corruptibilia, et ob id eam in ambientem difflari,
ſubſtantia ſua quaſi nudatam: ac deinde cacodæmoni,
quodammodo ſubditam ob Adæ peccatum, in inferna
trahi, quaſi nunquam amplius corpori quod corrupe-
rat reſtituendam. Eo magis, quia polluta caro, ob id

mortua, nunquam amplius eſt talis victura. Magna

igitur gratia et miſericordia opus eſt, vt ea omnia
quis ad vitam innouet, et carnem repurget, cum talis
in Deo viuere non poſſit. Ea vero omnia gratis
præſtitit Chriſtus per mortem et reſurrectionem ſuam,
ſpiritum mox in morte viuificans, et carnem in re-
furrectione glorificans. PET. Aiunt quidam animam
Chriſti poſt mortem, cum ipſis dæmonibus in infer-
no pugnando paſſam eſſe mirabiles anguſtias. MICH.
Omnes anguſtias morte conſummauit Chriſtus. Nec
ad inferos deſcendit, ibi denuo paſſurus, nec deterior
fuit Lazaro, cuius anima eſt cum ſolatio ab angelis
ducta in ſinum Abrahæ. Semper animæ Chriſti virtus
dæmones ſuperauit, eos affligens, ledens et maxime
terrens. Quædam dicitur Chriſtus pati, quæ in ſuis
membris patitur, ad quem modum a Paulo ipſe per-
ſecutionem patiebatur. Adde quod anima latronis
eo ipſo mortis die poſita eſt in paradiſo, gloriæ
animæ Chriſti particeps: ergo iam erat in ani-
ma paradifus. Anima Chriſti poſt mortem, iam
. p. 5. ſpiri

234 D E T RI N ITATE
ſpiritu Dei mire viuiſicata, cum gloria et porentia Vinimmn
deſcendit ad inferos, vt pias animas inde liberaret. ſto vin⸗
Corpus quoque ipſum deinde reſurgens, in cælum liquis
euexit, cum omni gloriæ et potentiæ conſummatione. DPT. I
PET. Ordine ſimili duo heæc in nobis myſteria com. ſiad in
plentur. MICH. Spiritu nos prius, quam corpore, vi- kerni vin
uificat et glorificat Chriſtus. Corpore glorifſicabit in Relürgen
finali reſurrectione. Spiritu nos hic glorificat, quando Gle ſeen
mortis ſuæ ſymbolo in baptiſmo reſurgimus. Spiritum ttet
item prius quam corpus ſuum nobis hic communicat ltrtto
Chriſtus, ſicut prior eſt nobis baptiſmus, quam cæana. uurmn
In Chriſti baptiſmo nobis datur eius integer ſpiritus, iabolo⸗
ſicut in cæna datur integra caro. Dantur nobis qua- crantex
lia Chriſtus in cælo nunc habet, incorruptibilia ſpiri- kesmor
tus elementa, quando ex aqua ſpiritu et igne, per po- ſen mn
tentiam reſurrectionis Chriſti, vere et incorruptibiliter inferni
regeneramur. Per hunc nouum ſpiritum ipſa anima no- Ne damm
ſtra veram immortalitatem nanciſcitur, immortalis illi- totus⸗
us gloriæ guſtum, et vnus cum Deo fſpiritus efficitur. criuspn
Vera hæc ſunt, non imaginaria, ſicut vera res eſt, quod ANruitpun
Chriſtus reſuſcitatus in nobis eſt. Adiungitur nouo ſpi- ſechente
. ritui in cæna domini ipſa incorruptibilis Chriſti caro, Ulergo
quæ interni incorruptibilis hominis eſt incorrupribilis eterpei
cibus. Vnde colligitur internus noſter homo ex carne Odumm
et offibus Chriſti, ac eius et noſtro ſpiritu in vnum in uan
compactus, vt ita vita noſtra ſit in Chriſto abſcon. (olore
dita, et internus noſter homo incorruptibilis et im- lores
mortalis. Hac ratione non ſolum dicitur interni noſtti Ake it
hominis nulla eſſe mors, ſed et totius huius hominis Tatione
non dicitur eſſe mors, ſed quies et dormitio quædam, etape
viuo ſemper et integro interno homine manente, viuo doteſta
et integro cum ſua anima ſpiritu in manus Dei com- Mortui
mendato et depoſito, toto integro reſtituendo. Non dihnin
in ambientem morte illo reſoluitur, nec cacodæmoni lebet
traditur, ſed in Ckriſto abſconditus, vt in hominis vi- onis D
ta erat, integer ſeruatur: in paradiſo ipſo, et regno cæ- ſchller
lorum cum Chriſto ſemper regnans. Ad hunc modum . Kmum
nos in Chriſto vere viuimus, æternam vitam iam Uns,
viui

2

et Poten
Mde Iiben
ns, in enn
Dnfummie
uyſerin er
n corpote
Clorifcthnt
tiſien, aunt
nns. Hin
tc CoNmI
5, gudn en
eger Hin
tur nobis
mäik
t igne, el

ncorrupthi

ine

ioli umm.
mmornls
rimns eken
n tesehe⸗
Eiur mh
.
mas

ftimn

1 ne 1.

itil 4
6

D I. A L OCVS f. 2335

viuimus et viuit Chriſtus in nobis. Eorum, qui in Chri-

ſto vixerunt, animæ ſeparatæ iam cum ipfſo regnant, re-
liquis in inferno detentis, vt docet Ioannes apoc. 20.
PET. In inferno detentis animis contulit ne aliquid Chri-
ſti ad inferos deſcenſus? MICII. Satanæ confregit, in-
ferni vincula ſoluit, ac eius dolores in pleriſque leniuit.
Reſurgendi ſpem omnibus dedit ipſe reſurgens et pleroſ-
que ſecum reſuſcitans. PET. Quales erant inferni dolo-
res? et qualiter eos immutauit Chriſtus? MICH. Non

ita, vt torquendæ ſunt, torquebantur tunc, nee torquen-

tur nunc animæ, nee dæmones ipſi; ſed paratus eſtignis
diabolo et angelis eius, vt ait Chriſtus. Inferni dolores
erant ex priuatione vitæ: quos ob id vocat Petrus dolo-
res mortis acto. 2. et Dauid pfſa. 17. Eſt multiplex dolor,
ſeu multi dolores, qui ob id dolores ibi vocantur. Hæc
inferni præſentis ratio longe aliud eſt quam futura gehen-
ne damnatio, vt mox audies. Deſtruetur enim infernus et
totus dæmonis in hominem principatus, dæmone ipſo a-
crius puniendo. Hæc inferni ratio iuncta ſepulchro con-

gruit punitioni Adæ, qui vita priuatus in infernum eſt con-

ſequenter detruſus, facta diabolo in hominem poteſtate.

Eſt ergo ibi naturale et innatum guſtatæ vitæ deſiderium:

et ex priuatione rei tam amatæ dolor naſcitur. Quemad-
modum morientes horreſcimus, languemus, et dolemus:
ita quam diu in morte detinemur, horrore, languore, et
dolore tenemur, vt ait Iob. Hos mortis et inferni do-
lores ſenſit Dauid, ſicud et reliqui omnes peccatum
Adæ ita morte et inferno purgantes ſiue luentes. Qua
ratione dicuntur ipſi per Chriſtum ab inferno educti,
et a poteſtate inferni liberati. pſal. 48. quia infernus
poteſtatem in eos habebat. Qui ante mortem Chriſti

mortui funt, ad infernum ducti funt, quaſi a Deo obli-

uioni traditi, exceptis paucis, quos futuri Chriſti fides
fouebat. Hinc ſepulcrum vulgo dicebatur terra perdi-
tionis et obliuionis, pſal. 87. Idem ſacris literis erat

ſepulcri et inferni nomen, vt ſimul ad ſepulcrum, et in-

fernum jretur. Infernus mortem ſequebatur, vt ait Io-
annes. Vt corpus peccato animam traxit, ditionique

ſubiecit

236 D E T RINIT ATE

ſubiecit: ita cum corporis ſepulcro ſubiicitur anima
tenebris morti et inferno. Alii præterea ſunt inferni
dolores. Nam iuxta genus mortis eſt in improbis va-
rius inferni dolor, ob id dictus dolor mortis, languo-
re eo mortis durante. Hinc (vt poſt veterem ſcriptu-
ram docent Petrus et Iudas,) gigantum animæ aquis
torquentur, quaſi ſub tartarorum caligine quotidie ri-
gentes, vt moriendo rigebant. Sodomitarum animæ
ignis pœnam ſuſtinent, quo extincti funt: quaſi poſt
mortem duret ea mortis impreſſio damnata. Ab aquis
animæ patiuntur, et a ſulphureo igne eo magis, quia
in aquis his diximus internas alias aquas ſuffocantes,
et in externo igne internum ignem animas vrentem.
Additur et ibi de-monum miniſterium, quorum actio
eſt ignis comburens. Igne ita ſenfibiliter torquen-

tüur animæ, vt aquæ guſtum deſiderare videantur.

Lucſæ 16. Ignis eiuſmodi eſt, qui animas torquet,
depaſcitur, et pæna ſenſus vrit, vt ait ibi Chriſtus
et Dauid pſal. 48. Abſumere malos ibi dicitur in-
fernus: quod non de ſola corporis in ſepulchro ab-
ſumtione intelligi poteſt. Hinc ait Iob. cap. 24.
Sicut æſtus abſumit niuem, ita infernus peccatorem.
In paruulis quoque defunctis aliqualis eſt inferni do-
lor, ſicut fuit mortis hebes quidam dolor. Solus
ille demonis horror tenebroſus pœnam adfert etiam
paruulo, tenebras iam exhorreſcenti. Iuxta genus
inſuper actorum in vita eſt in inferno nouus alius

animæ dolor, vermis quidam et remorſus læſæ con-

ſeientie. Quod et Paulus comprehendit 1I. Cor.
3. ignis nomine intelligens omne genus affli ctionis,

qua et viui et mortui afficiuntur, tædio quodam

actorum in vita, vt per quæ quis peccat, per hæc et
torqueatur. Peccatum, vt ait Deus, ſemper pro fo-
ribus cubat, et poſt mortem infernus ſemper ob
oculos impiis verſatur. Quanto magis ſe hic quis
per ſuperbiam et delitias extollit, tanto magis ibi
humiliatur, maceratur, et tædio afficitur, E-
ſa. 14.

ſa. 14
probis
ipſos e
cicitur
tio quæ
munm qn
tio dolo
Nn (e
Tum Ch
ſutretti
Hne
108 del
iam ol
Marehnr
et 2
Omnen
nune
adtinet
CMiſto
Poris v
lncti,
Vtin 0

r, no

In De
is.
ſus e
b AG
nns er
lens,
Dartim
Denart
rd i
loeet
Noqe
ruie
1 Deun
leurre

E

biicitut un

en funt ilſe

Nimprobin
nortis, in
eteren ſai

n Mine

ine guotikt!
mitarum mn

Unt: ui,

mnata. A
eo Mgid
as ſufocnt
imas Wa
, Juorun 4
bilite tun
rüre itent
Anibuus un⸗

At idi n

ibi drim
n ſepllct
lob.
s eeeni⸗

Golor.

n Lelenii
lunn
10 MNN?
ris lern
eniit

nus Cici

1, N
u5 Kenne
, ͦ,
nt
ſicitu,

65
.

DIAL OGVS I. 237

ſa. 14. Ezech. 32. et apoc. 198. Vermis hic in re-
probis non moritur; et peccatum ipſorum contra
ipſos eſt ſemper, vnde et infernus ab expoſtulando
dicitur 5de& Seol, eo quod ſit in inferno expoſtula-

tio quædam actorum in vita, etiam vſque ad nouiſſi-

mum quadrantem, vt ait Chriſtus. Alia etiam eſt ra-
tio doloris inferni, ante et poſt Chriſti reſurrectionem.
Nam deſperatum vitæ dolorem habebant, qui futu-
rum Chriſtum neſcierant, in terra obliuionis ſiti, re-
furrectionem non ſperantes, pſal. 87. et Eſa. 38-
Hanc autem deſperationem fſuſtulit Chriſti ad infe-
ros deſcenſůs. Imo patriarchas et prophetas ipſum
jam olim exſpectantes, ſecum tunc eduxit, vt ait
Matthæus. Hoc prædixerat Eſaias capi. 43. et 49.
et Zacharias cap. 9. et Dauid locis iam citatis.
Omnem eis dolorem ſuſtulit reſurgens Chriſtus: ſicut
nunc in vere regenitis, quod ad ſeparatum ſpiritum
adtinet, nullus ſupereſt mortis dolor, ſed perenne in
Chriſto vitæ gaudium cum alterius futuræ totius cor-
poris vitæ deſiderio. Mortis dolor non ſupereſt in
ſanctis, quamuis morientes ſecundum corpus doleant.
Vt in Chriſto fuit ſolus ſecundum carnem mortis do-
lor, non ſequens inferni dolor, tenebroſus, imo maxi-
ma Dei cum anima lux, ita et in nobis vere regeni-
tis. In reliquis autem infernus horrens, et tenebro-
ſus mortem ſequitur, cum ſint omnes natura filii iræ,
ob Adæ peccatum, quod ibi omnes luunt. Nihilemi-
nus et in eis hoc effecit Chriſtus ad inferos deſcen-
dens, quod ille mortis in inferno deſperatus dolor,
partim eſt ſpe reſurrectionis lenitus, partim in aliorum
pænarum formidinem mutatus, re tota pendente ex fu⸗
turo iudicio, eis tunc ſignificato. Hanc rem Petrus
docet cap. 4. epiſtolæ prioris dicens, in hoc eſſe
quoque mortuis prædicatum euangelium, vt iudicaren-
tur quidem ſecundum homines carne, viuant autem iux-
ta Deum ſpiritu. Fuit mortuis euangelium aduentus et

reſurrectionis, de qua ibi Petrus agit, vt iudicem Chri-
ſtum

23 8 D E TRINITATE

ſtum etiam inferi agnoſcant et in eius nomine genu ſe⸗
ctant. Euangelii prædicatio per Chriſtum ad inferos de-
ſcendentem, ad mortuos, in hoc ſe extendit, vt carnis
reſurrectionem et iudicium expectantes, placatum inte-
rim in Deo ſpiritum habeant. Chriſtus qui mortuus eſt,
et viuit, mortuis dominatur et viuis, Rom. 14. Mortui
ei placere ſtudent, 2. Cor. 5. Inferni in eius nomine ge-
nu flectunt, Philip. 2. et in ſubterraneis eum laudant,
apoc. 5. Ile inferni tenebroſus horror eſt luce ingreſ-
ſus Chriſti quodam modo illuſtratus, tantum abeſt vt
Chriſtus ipſe ibi pateretur tenebroſos horrores. Hanc
ſpem et ſalutem, etiam in inferno detentis attulit Chri-
ſtus ſaluator. Saluator omnium, quod in ſe eſt, ibi ſe
obtulit Chriſtus, ab eo carcere liberationem offerens.
PET. Putas ea ratione dici ſaluatorem omnium? MICH.
Hac prima ratione dicitur ſaluator et iudex omnium et
pro omnibus mortuus: quia originale Adæ peccatum,
quod in ſe erat omnibus æternæ mortis, et horroris in-
ferni, omnibus ipſe condonat, mortem et infernum tol-
lens, ac vitam reſtituens, vt a ſe iudice omnes vitæ re-
ſtituti, non ex facto Adæ, ſed ex aliis propriis factis
juſte iudicentur, qui ibi quodammodo a dæmonibus iu-
dicabantur et boni et mali. Secunda ratione dicitur
Chriſtus ſaluator omnium, ſicut creator omnium; quia
omnibus eſt ab initio inſitus ſpiritus deitatis, ex ipſius
halitu genes. 2. et 6. Qui ſpiritus interne præſcribit
conſcientiæ regulam quandam, quæ gentibus omnibus
ad ſalutem vel damnationem facit. Rom. 2. et acto.
10. Vnde et gentes omnes Chriſtus reſuſcitabit ratio-
nem a ſe datorum exigens: et cui plus datum eſt, plus
exigetur ab eo. Saluator omnium dicitur Chriſtus,
ſed maxime fidelium. I. Timo. 4. Tertia eſt hæc ſal-
uandi eximia ratio. Notanda eſt ibi vis dictionis
maxime. Suæ enim ſalutis vim maxime in nobis re-
genitis oſtendit Chriſtus, ac etiam in veteribus patri-
bus ſibi fidelibus. Nos fua gratia et reſurrectionis
potentia, ſecum nunc retinet, ne in infernum de
duca

ducan-
eduxit
ferno
iudicio
Ile ian
Anima t.
NI.
fornide
Nüinon
tr. n
Agentur.
Ceptadr
Urepab⸗
tr. I
Deili⸗
infern
iudicin
ſinum.
Golore
hrien
Chtiti
ii etin
keit
et Mar
ſunco⸗

Hpolia

in fin
demo
kat,
Hine
Lüce
lefürre
Chas
lunt:
Uini⸗
s e

E

Mnine gen
ad inteng
encdit ſten
placatunir
ui normugs
n. 14. M.
eius nonite
is eunIn
Leſt ceinge
tantum ietn
horrotes I
iis wultl
in ſe eſ iil
ionen Ok
mniumt, M
Uder ouna

Ade Nrn

8 Peoprüök⸗
demondu

FonNiIN,
eit tatis, “
erne Nret⸗
Ntibus .
on. 2
ſlinnin
e S
as
vi ie⸗
e in okr⸗
eter! bis. N
unn⸗

5

D IAIL O GVS f. 239

ducamur: et patres eo iam deductos reſurgens ſecum
eduxit. Reliquos omnes, vſque ad diem iudicii in in-
ferno reliquit quoſdam interim purgandos, alios iuſto
iudicio perpetuo poſtea puniendos. Nam præter ea,
quæ iam mali patiuntur, alia ſuperſunt, eis corpore et
anima toleranda, quando in finali iudicio damnabuntur.
PET. Qui ſint damnandi nondum illi certo ſciunt, licet
formident. MICH. Scire id certo non poſſunt, cum et
alii non damnandi cum eis ibi detineantur et torquean-

tur. Quando ventum erit ad iudicium, tunc in ſtuporem

agentur, qui ſe ita damnandos neſciebant. Ibi varie diſ-
ceptabunt, ibi erit fletus et ſtridor dentium. Tunc ſe-
gregabuntur oues ab hœdis, qui ante non erant ſegrega-
Ignoratur ab omnibus illis, quid in clauſis iudicii
Dei libris contineatur. At in iudicio aperientur libri et
infernus ipſe dabit mortuos ſuos, vt de omnibus fiat tunc
iudicium et de dæmonibus ipſis apoc. 20. PET. Quare

ſinum Abrahæ ſublimem docet Chriſtus, ſi erat in inferni

dolore et horrore? MICH. Vere horrorem hunc ſenſit
moriens Abraham, ſicut et Dauid. Vere ante mortem
Chriſti non fuit apertus paradiſus et durabat ſemper mor-
tis et inferni potentia, donec veniens Chriſtus eam con-
fregit, et fortem ligauit eius ſpolia diripiens. Matth. 12.
et Mar. 4. et Lucæ II. Reſurgens de inferno Chriſtus
ſanctos ſibi credentes refurgere ſecum fecit Matth. 27.

Spoliauit tunc principatus et poteſtates, Colos. 2. eos

in finali iudicio penitus aboliturus. 1. Cor. 15. Præda
dæmonis erant piæ animæ, quas Chriſtus victor libe-
rat, patriarchas ſecum aſſumens in regnum cælorum.
Hinc eis a Chriſto tribuitur regnum cæleſte. Mat. 9.
Lucæ 13. et Heb. II. quia fuæ refſurrectionis eos fe-
cit Chriſtus participes. Regnum ſuum Chriſtus per
reſurrectionem adeptus, in eum tunc aſſumit patriar-
chas et prophetas, qui in eum fidem olim habue-
runt: ficut nos ab eam fidem nunc in regnum illud

aſſumit. PET. Et ante reſurrectionem docet Chri-

ſtus excellentiam ſinus Abraheæ Lucze- 16. MICIH.
Multis

240 D E TKRINIT AT E

Multis rationibus id verum eſt. Primo quia proxima
jam erat gloria, ſecundo quia ſpem liberationis Chriſti
habentes patriarchæ, prophetico ſpiritu tempus ſcie-
bant: cum præſertim ad eos tunc deſcendiſſet Ioannes
baptiſta oculatus illius teſtis. Atque ita, præſente iam
liberatore Chriſto, erat illis eximia conſolatio et magno
jam ſolatio fruebantur. Tertio, quia per comparatio-
nem ad aliorum pænas erat piis gloriæ ſolatium. Quar-
to, quia certis legibus cogitur in inferno dæmon. Sic-
ut in ipſo inferno eſt, et erat pœnarum inter impios
differentia, ita boni a malis fortiori ratione ſecerne-
bantur. Inter ipſos impios eſſe latum diſcrimen, et
ſegregationem, in gigantibus et Sodomitis, oſtenditur:
item in aliis impiis vt Eſa. 14. Et Ezech. 32. Ergo
multo maius erat bonorum a malis diſcrimen. Quin-
to, quia piis ſemper aderant boni angeli cuſtodes di-
uino ſplendore ſolatium afferentes. Ita Chriſtus ait
eſſe animam Lazari ab angelis portatam in ſinum
Abrahæ. Ob inſignem Patriarchæ fidem limitata fuit
dæmonis in eius ſinum poteſtas, miniſterio bonorum
angelorum. Philo in excitatione Samuelis. Deos aſcen-
dentes de terra, cum beata anima angelos bonos eam
ſeruantes intelligit. Moſen quoque in monte ab an-
gelo ſepultum angelus cuſtos deduxit, vt in monte
cum Elia videretur in Chriſti transfiguratione. Sex-

to, quia ſinus ille non ſolum fidei priuilegio, ſed

certi loci ratione erat ab aliis ſegregatus, vt in-
teriecto hiatu non liceret aliis ad illum locum veni-
re. Denique Deus omnia implens, etiam ipſum in-
fernum implet, ſolatium præbens quibus vult. Cum

Deus eſſet Deus Abrahæ, in Deo ibi viuebat Abra-

ham in eius gratia. Sapientia Dei etiam in infer-
no ſolatium præbebat fidelibus. Eccleſiaſtici. 24.
Etiam in inferno cognita eſt ſemper fama fſapien-
tiæ diuinæ Iob. 28. PET. Vbi locum illum ſinus
Abrahæ fuiſſe putas? MICH. Quemadmodum ſe-

pulcrum diximus infernum, ita ſepulchrum di-
cimus

cimus
niman
marum
eſſe loc

ſpoliata
uande
tur, v
Mnimar
6. Die
Plal. 2
Meliz t
Uimrn,
Mimas
Miracu
A an
Abuti,
lorem.
iplarun
Epuleh
lennis
Tun. N.

ine

.13.
Prioin
Ugendi

E

vin penn
tationis Cn
tenps ſ.

ndiſet en

, Pprelentei
Dlatio ermun
er conpen
Olatinn. (
0 Cenon
un inter in
Latione Kren
n diſcerinen
itis, Okenin
Eech. 39
erinen
Leli Cuttole:
lta Cnitu:

Ntam in N

en Emmn!
ſterio bon
.los donn 1

grineth⸗ D
gatns, r
m loen N 6
tiam im!
1s Wn

firnn, l

eim i
cleiatii

.ſumn M

nindin

lehtmn.

DIAL OGVS I. 241

eimus ſimum Abrahæ: quaſi ſit in ſepulchris quædam

animarum communicatio. Vbique eſt locus capax ani-

marum, et torquendarum, et conſolandarum. Sepulchra
eſſe locos cuſtodiæ animarum, ſcriptura docet, vt di-
cantur etiam animæ ad ſepulchrum duci, conſequentia

quadam corporis, quod naturaliter amant. Circa mo-

numenta verſari de'mones, docet euangelium, Matth.
8. Marci. 5. et Lucæ 8. Monumenta enim, ſicut et
animas, ipſi ambiunt. Chriſtus dicens, eos qui in mo-
numentis ſunt, audituros vocem ipfſius, animas a mo-
numentis non excludit. Animæ naturaliter corpus ap-
petunt, circa id plangunt quæ in eo deliquerant, et ſe
ſpoliatas lugent. Hoc in lege maxime verum erat,
quando animæ nondum in cæleſte regnum aſſumeban-
tur, vt nunc. Non ſine ratione dicebatur accedere ad
animam, qui accedebat ad cadauer, Leuit. 2 1. et num.
6. Dicebantur animæ deſcendere ad foſſam, Eſa. 38.
pfal. 29. 48. et pleriſque aliis. Ex cadaueris contu-
melia tunc afficiebantur animæ, et in pœnam hoc eis
a prophetis improperatur, dictis locis Eſa. 14. Ezech.
32. et alibi paſſim. Vltionem et poœnam paſſim mi-
nantur prophetæ, quod eſſent cadauera ſepulchris ca-
ritura, et a beſtiis deuoranda. Ridicula pœna, ſi ad
animas nihil pertineat. In gratiam animæ Eliſei eſt
miraculo oſtenſum cadauer eius, indigne ſepultum.
Ab angelo ſepultus eſt Moſes, ne poſſet eo dæmon

abuti, ad aliorum idololatriam, et animæ ſanctæ do-

lorem. Dolent enim animæ ſanctæ, quando nos circa
ipſarum cadauera idololatramus. Sancta res erat olim
ſepulchrum, et inuiolabilis. Non ſine myſterio fit ſo-
lennis in ſcriptura ſermo de ſepulchro Abrahæ et ſuo-
rum. Maiorum ſuorum et priorum ſepulchris non ſine
ratione pii homines afficiebantur, geneſ. 47. 49. et 3.
reg. I13. Credebatur ibi quies aliqua maior, quam in con-
ſortio impiorum: ſpes item maior cum piis illi ſimul re-
ſurgendi. Ibi credebantur eſſe boni angeli cuſtodes, vbi
gq. erant

7

242 D E T R IN I T AT E

erant priorum animæ in cuſtodia. Cum vnica eſſet
priorum certa, et Deo probata familia, ab Abraham
deducta, omnes ad vnum Abrahæ parentis ſinum re-
ducuntur, veluti ei conſepulti, qui eius fidem et pie-
tatem tenuerunt. Ibi intelligitur quies illa, de qua
dixit angelus Danieli, Quieſces in ſorte tua in finem

dierum. De aliis item piis dicitur, quod appoſiti

funt ad populum ſuum. Non ad alienum, nec ad
ſortem impiorum, ſed cum ſuis quieſcentes. Hoc mo-
do verum tunc erat, quod ſcribitur Sap. 3. Iuſtorum

animæ in manu Dei funt, nec tanget illas tormentum

mortis. In pace funt poſt mortem, et ſpes eorum
plena eſt immortalitate. Sapientia aiebat, ſe penetra-
re inferiores partes terræ, ſpectare ibi ipſos dormien-
tes, et illuminare ſperantes in domino, Eccleſ. 24.
Quanquam eſſent in inferno futuri, tamen a Deo pe-
tebant Elias et Ionas, vt ipſorum animas acciperet,
in quiete aliqua ibi collocandas. Quæ vibra erat
quietis veræ per Chriſtum futuræ in cæleſtibus. Hinc
quaſi rem nouam, voce cæleſti ijubetur loannes ſeri-
bere, Beati qui poſthac in domino moriuntur, vt vere
quieſcant a laboribus ſuis. Poſthac, dixit, amodo,
deinceps, Wαοα ex hoc tempore, ad differentiam
veteris quietis. Eadem voce cum emphaſi vſus eſt ſe-⸗
pe Chriſtus, indicans, ex tempore reſurrectionis ſuæ
fore regnum nouum. PET. Quædam ais peccata in
futuro ſeculo remiſſibilia, poſtquam mortui ita affli⸗
guntur, purgantur, et per ignem ſaluantur? MICII.
Quibuſdam remittuntur peccata in hoc ſeculo, quibuſ-
dam in futuro, quibuſdam nec in hoc ſeculo, nec in

futuro, vt ait Chriſtus Matth. 12. Credentibus in

Chriſtum filium Dei, omnia hic remittuntur: adeo vt

in eo regeniti nullum inferni dolorem ſentiant, ob ſubli-

mem eius gratiam. Originalis peccati reatum illum his
tollit baptiſmus Chriſti. Cæleſtem vitam in corpore, et
depoſito corpore viuunt, vere in viuente Chriſto regeniti,
et eius ſpiritu reſuſcitati. Nihilo minus et inter hos a-

liqui

iqri1
rum t
damen
nis 4l
per inn

1

Um wniat
At
entis fnnn
8 ſien e

4

es ille d

te tun nI

(o
jenum, Ne
entes. He

men ¹ N
iimg un
ne W
lekts

r Ioume

1

riontun,
I fens
ui ins

greſe
N.

fürrecicnd,
is n
Gnnr!

ſeenly 6.

ſeel 1
Cretene
nnn: 11
tiant, 6 1
aumi

Aiet

1

D I ATLOGVS I. 243

liqui minimi vocabuntur, ob minimorum præcepto-
rum tranſgreſſionem, vt ait Chriſtus. Qui ſuper fun-
damento Chriſti inutile quid ædificarit, igne afflicti-
onis aut in hoc ſeculo, aut in morte afficietur, ita

per ignem ſaluatus, vVt ait Paulus. Aliis vero re-

generationem hanc non afſequutis, inferno nunc de-
tentis, et ab eo poſtea liberandis (vt ſunt plerique
inter Iudæos et Gentes inuenti pii) remittentur pec-

cata in futuro iudicio. Peccata ex delicto Adæ ante

perfectam cognitionem in nobis orta, ad corporalem
mortem, et comitem infernum obligantia in futuro
ſeculo tollentur, ſicut originale ipſum Adæ pecca-

tum. Merito vere dicetur peccatum hoc, cum ple-

riſque aliis ibi a iudice Chriſto remitti, et polluta caro
tunc purgari. Nam cum omnes doloribus mortis et
inferni cum Adam pœnam luerint, etiam paruuli, et
Iudæi, et Gentes: Chriſtus poſtea eos reſuſcitans, di-
cetur peccatum mortis tollere, mortem ipſam et in-
fernum deſtruens, et eos quaſi per ignem ſaluans.
Eodem tendit illud Chriſti, Non exibis inde, donec
minimum etiam minutum reddas, Matth. 5. et Lu-
cæ I2. Qui enim in eo infèrni carcere nunc
detinentur, etiam minimorum hic commiſſorum tæ-
dio afficiuntur: et hoc eſt nouiſſimum quadran-
tem perſoluere. Agit ibi Chriſtus de peccatis,

vt ipfe ait, remittendis, de quibus et Paulus lo-

quutus eſt, ab eis nos dicens per ignem purgari.
Reliquis vero hominibus ob grauiora ex delibera-
tione crimina damnandis nec in futuro ſeculo re-
mittentur peccata. Qui ſcienter ex certa malitia bo-
no ſpiritui in ipſo agenti reluctatur. Chriſto fi-
dem adhibere nolens, is nec morte, nec reſurre-
ctione hoc peccatum diluet, ſed reſuſcitatus pœnas
æternas poſtea dabit. Reliqua item peccata, per-
ſeuerante impoœnitentia fiunt, vt peccata in ſpiritum,

vbi q́uis ſui peccati conſcius non vult pœnitere.

q. 2. Pet.

244 D E T R I N I T A T E

PET. Si omnes peccati Adæ pœnam morte luimus,
quid opus fuit Chriſtum eandem pro nobis pœnam
ſua morte luere? MICH. Idipfum quod pœnam il-
lam luere nobis datur, mors Chriſti facit: ſine qua
perpetuo omnes in inferno detinebamur, nunquam re-
ſuſcitandi. Alia inſuper maiore efficacia pro nobis
regenitis luit Chriſtus, ſua morte nos ab illa inferni
morte ita præripiens, vt ne inferni quidem odorem
ſentiamus, quem reliqui omnes ſenſerunt, et ſenti-
unt, Chriſtus reſurgens infernum debilitauit, quoſ-
dam inde liberauit. In finali reſurrectione omnes aàa
morte et inferno liberauit, ac mors et infernus pe-
nitus deſtruentur. PET. Quonam modo deſtruitur

infernus? MICH. Quia poſt reſurrectionem non

erit amplius infernus. Nulla dæmonis in hominem
erit poteſtas. Infernus nunc eſt vt locus ſepulchri,
ſub dæmonis monarchia. Ea vero delebitur, et dæ-
mon ipſe validius torquebitur. Nondum eſt conie-
Gus diabolus in ignem illum, qui eſt ipfi paratus,
vt ait Chriſtus. Mors ipſa, quæ erat diabolus, no-

ſtreæ mortis cauſa, et infernus ipſe, qui erat diabo-

Ius, nos in infernis locis detinens, ambo per Chri-
ſtum mittentur in ſtagnum ignis, apac. 20. Peri-
bunt tunc mors et infernus, vt docet ibi Ioannes.
Erit mortis mors, et inferni exciſio, vt ex Hoſea
citat Paulus. Abolebitur tunc omne dæmonis in homi-
nes imperium, omnis principatus et poteſtas, vt ait
idem Paulus. Nec erit ſurſum nec deorſum, nec aliqua
inferni ratio, qualis nunc eſt, Ad imum vſque combu-

ret ignis Dei infernum ipſum, deut. 32. PET. Super-

erunt ne elementa? MICH. Nec cælum, nec terra,
nec alia elementa, nec lux ſolis, nec lux lunæ, vt ait
Ioannes cum Eſaia. Vetera hæc omnia tranſibunt et fi-
ent omnia noua. Omnia igne reſoluentur, vt ait Petrus-
Trium ſuperiorum ætheream vnam nouam fſubſtantiam
nos in Deo tunc ſpirabimus. Terrea hæc tota miteria,
aliis mixta, in hominum corpora exacte diſtributa glo-
rifi

rificabi
pter hu
maneat.
Deus, 9
Chriſtun
gura pri
tt al fi
git, Nt
en otmni
coonole⸗
Hline de
tus,
Drior
fuit al
quam

20. et

ſunt fil
let Chr
et mors
et cruct
IIls alin
uO N
Homine
Mihuil

MIcR

Dens,

Deo
ignis
ſe eſſe
tem. .
do m
Chium
iernnt,
tamnen
Uon i
Gun

E.

orte lun
nobis er

eit: in

liden o

Unt, et ke

t ilems,

: anon g
ectlonen?

els ſehli-
ebitor, 6
unn ek o

ti

Ciabolus
Ui ertt 11
Nbo er
c.10.
ibi lun
N a
vonsnk

DIAL OGVS I. 245

rificabitur. Ita ſunt omnia in menſura diſpoſita, pro-
pter hominem omnia creata, vt ſuperfluum nihil re-
maneat. Finis omnium eſt homo, et finis hominis
Deus, omnia fecit Deus propter hominem, et per
Chriſtum, qui eſt æ et w. Sola vna leſu Chriſti fi-
gura princeps erat ab æterno fübſtantialiter in Deo,

et ad fui imaginem has omnes figuras in vnum colle-

git, vt omnes in Deo vnum ſint, et ſola hominis in

Deo figura realiter cum angelis ſuperſit. Nihilominus

eca omnia, quæ nunc ſunt in mundo, in viſione Dei
cognoſcemus, et ſublimiora alia, quæ ipfſe præſtabit.
Hinc de vmbris adhuc colligis, qualiter mundus to-
tus, mors, et infernus, in vmbra tranſeant. Mors illa
prior nos in vmbram refoluens, vmbra fuit. Vmbra

fuit alterius mortis æternæ, in finali inudicio futuræ,
quam ob id vocat loannes mortem ſecundam, apoc.

20. et 21I. Morbi quoque, quos hic patimur, vmbra

ſunt futurarum afflictionum. Morbum omnem ibi tol-
let Chriſtus, ſublato deæmone, qui nobis erat morbus
et mors. Infernus ille prior ignis, vmbras continens
et crucians, vmbra fuit, in vmbra tranſiens. Aeter-
nus alius eſt, et ab æterno paratus, diuinus ignis, in
quo non a diabolo torquebuntur animæ: ſed in quo
homines et diaboli iudicio Dei torquebuntur, diabolo

nihil in hominem valente. PET. Qualis erit ignis?

MICH. Ignis ille ab æterno paratus, eſt ipſemet
Deus, qui eſt ignis. Non eſt enim creatura aliqua
Deo coæterna. In igne eſt oſtenſus Moſi Deus, et
ignis a domino paſſim exiuit in vltionem, indicans,
le eſſe ignem vlciſcentem, et in iudicio conſumen-
tem. Potentiſſimum iudicem decet, in ſe ipſo habere,
quo malos puniat, nec alterius. Ipfſe egere eſt prin-

cipium et finis omnium, vt ſicut omnia ab ipſo prod-

ierunt, ita omnia remanentia ad ipſum redibunt, forte

tamen inæquali. Si hoc bene intellexiſſet Origenes,

non dixiſſet, de'mones ſaluandos, eo quod eſſent ad
ſuum principium redituri. Redibunt quidem, et euntes
4. 3. in ig-

—

246 D E T RIINIT A TE

in ignem ad ipſummet Deum ibunt. Ipfemet ſpiri-
tus Dei ignem illum accendet, Eſa. 30. vt dæmones
ipſi, qui in ſpiritum Dei peccauerunt, a ſpiritu ipſo
torqueantur, ſicut animæ ipſæ, conſcientiæ remor-
dentis cruciatibus. Hic erit VItionis ignis a facie
domini, et gloria fortitudinis eius. 2. Theff. 1. Ar-
dere dicitur vultus Dei, vt ignis deuorans, idque ad
iudicium, dicta cap. 30. et 66. Solo vultu virtutis
ſuæ malos ille torquebit, et cruciabit. Ipſemet ſpi-

ritus ſanctus, quem accepiſti, erit tibi tormentum, ſi

eum male ſerues. Deus ipſe ignis conſumens eft, in-
quinata omnia et corpora et animas deflagrans. Ipſe
Chriſtus erit tunc dæmonibus tormentum, fſicut ipſi
fuerunt nobis. Hinc dæmones in euangelio, ſe àa
Chriſto torqueri clamant. Ipfe erit morti mors, et
perditioni perditio. Ipſemet Deus malis tenebras re-
feret, ſicut eadem nubes Dei erat IIraélitis lux, et
Aegyptiis tenebræ, Exo. 14. Ignem illum, quo ſunt
mali poſt reſurrectionem puniendi, non vocat ſcri-
ptura infernum, licet myſtice dici poſſit infernus.
Empyrei æterni ignis eſt, qui ita dicitur in archety-

po ab æterno paratus. Hic dæmones, et animas, et

corpora torquebit, teterrimum illis odorem referens,
horribilia viſa, audita, guſtata, et tacta: vt accide-
re ſolet iis, qui ſenſus deprauatos habentes, dulcia

iudicant amara, et odorata fœtida. Beatorum autem

contraria erit ratio, ſenſus omnes gloriæ dulcedine
pleni, noua mentis lux, et clara notitia eorum, quæ
prius in ænigmate videbantur, ex vera deitatis Chri-
ſti nobis omnia referentis illuminatione. EHactenus ob
peccatum permiſit Chriſtus, nos in manus iniquorum
iudicum tradi, ad manifeſtationem iuſtitiæ ſuæ. In
reſurrectione autem ipſe iuſtiſſimus iudex per ſe ipſum
omnia omnium acta ſcrutabitur, in libro ſuo omnia
legens: imo veris ideis cuique palam legenda offerens.
Omne angelorum, ſicut et dæmonum miniſterium tunc
ceſſabit, poſtquam ſinguli ſuos coram Chriſto iudi-
candos

candos
patre!
ſit in e
onmnnibu
Mundu
Chriſtun
Vbris
Morten
min-
ſtlty tn
ſeut ee
tranſito
non ki
VIbrA
ed ſ
Sit ill
Amen.

1

pſemet i
.Vt emm
1 Hirn;
lentie iun
ignis 1
Thek. !
rans, idt

Vültn W

Pnet
ornen
ſüm ens e ch
eltonte
tun, ia
Mongel,
Nortin un
is tenehnn
adlits
lun, ſ
1on ſ!
inr

goren kn⸗
belns
eatorun 6

Ans id

ſtitie
er 6
s ⸗

16
itten in

Uitet. 1

D IAIL O GVS J. à47

ecandos produxerint. Chriſto ſolo nos coram Deo
patre producente ac miniſterium omne complente, vt
ſit in eo omnium plenitudo et ſit ipſe tunc omnia in
omnibus, in ſinu ſuo nos omnes in Deo continens.
Mundus a Chriſto ſolo cœpit, et deſinet in ſolum
Chriſtum, qui eſt & et o. Vnde iam vItimum de

vmbris ſermonem concludens dico, corpus, animam,

mortem, infernum, iudicia omnia priora, intellecta
omnia, ſcientias omnes, viſa, audita, olfacta, gu-
ſtata, tacta, angelorum et de'monum miniſteria omnia,
ſicut cælum, terram, ſolem, lunam, et reliqua omnia
tranſitoria fuiſſe, in vmbra tranſiſſe, in eis veritatem
non füſſe, ſed huius tantæ permanentis veritatis
vmbram. In ſolo Chriſto eſt veritas, æternitas, in
eo ſolo eſt tota plenitudo, et tota ſalus noſtra.
Sit ille ſolus ſuper omnia ſemper benedictus Deus,

Amen.

.

l. 4. De Tri-

249
DE TRINITATE m
noran
DIVINA DIALOGVS SE, e⸗
cundus, modum generationis bon.
Chriſti docens, quod ipſe non fſit crea- i
tura nec finitæ potentiæ, ſedqd u p
vere adorandus verus- e
Pendun
que Deus. 8 hee
tionis
. ((üulncdu
PETRVS. MICHAEL. Abr
ſecun
crea
Inctitucram abs te alia rogare, ob quam rem Uss,
te initio quærebam. Sed hactenus diſtuli cum gra- in De
tum eſſet audire, quæ de tanta myſteriorum Chriſti Llorit
præfiguratione, eius complemento, et permanente montt
veritate dixiſti. De aliis item plurimis, quæ antea Cmmis
non intellexeram. Nunc vero, ſi non ægre feras, ltem
quod fupereſt, etiam abſolues. MICH. Aegre feram? Centia
Gratum eſt ſemper, de Chriſto verba facere et eius Ciitun
myſteria penitius ſcrutari. In eo cognoſcendo iugi-· in per
ter laboro, dies nocteſque meditor, eius miſericor- ſie d
diam implorans et veræ cognitionis reuelationem. Perlo
PET. Ad generationis Chriſti modum eſſe in omni- demo
bus creaturis analogias quaſdam, dixiſti. Id nunc ex. erdl
plica. Modum doce generationis Chriſti, eiuſque Voren
plenam diuinitatem vndique fac manifeſtam. Homi- conee
nem enim Chriſtum aiunt ſophiſtæ eſſe puram crea- Lucx
turam ſinitæ potentiæ, non adorandum adoratione illa, ſübſta
qua præceptum eſt ſolum Deum adorari. MICH. In tlis r
nomine Ieſu omne genu flectitur cæleſtium, terreſtrium e
et infernorum, Phil. 2. Hunc ipſum Ieſum adorarunt Ps
inferorum poteſtates, Marci. 5. adorarunt omnes apo- lto
ſtoli, Lucæ 24. et adorant omnes angeli. Heb. I. O- Kandi
mni hono

ATI
8 A

Ntioni
ſit cter
ſol

ATL.

Ob auumt

liſulni ang
erionn
et heime
nis,
Aeneſt
ficele 4
ls M
Teveltiin
ele in e
. Im
giti, en
ekn. N
oreone,
i. M
li, —
ſun M.
Nt Me⸗
Deb.!
i

D IALOGVS II. 24

mni honoreé, quo pater honoratur, eſt hic Ieſus ho-

norandus, Ioan. 5. Imo pater non poteſt honerari,

nec adorari, nec videri, nec intelligi, niſi per ipfum.
Ioan. 14. Toto igitur cælo errant ſophiſtæ. Hic
Ieſus eſt, qui præceptum illud de adorando dedit, ſe
ſolum adorari volens. In ipſo nomine humanitatis
aut puri hominis errant turpiſſime, vt mox videbis.
Hunc ipſum hominem, quem ipfſi vt creaturam vili-
pendunt, tu non creaturam, ſed omnium creatorem
es hodie cogniturus, hos tres in eo notans diſpenſa-
tionis gradus. Primus eſt, verbum apud Deum. Se-

cundus eſt, egreſſio in mundum. Tertius eſt regrefſio

ad patrem. Principio ſecundum eam diſpenſationem,
ſecundum quam erat verbum apud Deum, nulla eſt de
creatura quæſtio, quoniam verbum illud erat ipſe De-
us, antequam eſſent creaturæ. Erat relucentia Chriſti
in Deo Deus in gloria illa apparens, qua erat Chriſtus
glorificandus. PET. Relucentiam ibi dici aperte de-

monſtratum eſt. Quia omnis Xoνοσ omnis ſermo, et

omnis ſapientia eſt naturalis relucentia rei alicuius.

Item quia in libro ſapientiæ, eſt dicta ſapientia relu-

centia et Chriſtus ipſe, qui ibi relucebat, ab apoſtolo
dicitur relucentia, ſeu refulgentia. Item quia Elohim
ita perſonaliter relucebat et apparebat. Et primi eccle-
ſiæ doctores et vigentes tunc hæreſes hanc in verbo
perſonam omnes confirmant ſcripturis apertiſſime
demonſtratam. Sit hic ergo primus gradus fſatis ſu-
perque declaratus. Perge nunc ad ſecundum. MICH.
Egreſſus eſt Chriſtus non more creaturarum, ſed
conceptus et genitus de ſpiritu ſancto. Matth. 1I. et
Lucæ I. Non poteſt dici filius, qui ex genitoris
ſubſtantia non prodierit. Diceris tu de fubſtantia pa-
tris tui egreſſus, propter paterni ſeminis elementa,
quæ ſunt de fubſtantia patris, in quibus etiam ſunt
ipſius animæ et formæ genimina, ita et Chriſtus. Et
multo magis Chriſtus, qui eſt eius rei ſpecimen. De ſub-

ſtantia Dei eſt caro ipſa Chriſti, in ea videtur Deus: ipſa

gq. 5. CarO

250 D E TRIN I T ATE

caro Chriſti habet eſſe Dei, et eſt corporalis deitas.
Admirandam iudicabis huius carnis generationem, 1
S
phyſica generationis aliorum principia tenens ea

omnia per verbum hic fuppleri cognoſcas. Nam

omnia illa erant in verbo. PET. An non caro illa,
quam de Maria ſumpfſit Chriſtus, erat pura creatura?
MICH. Caro ipfa Chriſti, qualis erat in ſepulchro,

formam fſubſtantialem habuit diuinam. Et præter

diuinam lucis formam, habuit caro illa elementarem
archetypi ſubſtantiam, verbi elementa vere diuina,
fubſtantiam Dei. Ab ipſo Mariæ vtero ſumpta eſt
materia carnis, fumptus eſt ſanguis puriſſimus, pura
creatura. Sanguine materno, a formatrice vi ſemi-
nis transformato, plaſmatur embryonis caro in no-
bis. Et ſimilis in Chriſto fuit embryo, ſimiliſque
materni ſanguinis transformatio, a ſemine illo increa-
to. Superiora tria elementa ſunt ab vtroque parente,
tam in Chriſto, quam in nokis. Terrea vero ma-
teria eſt tota a ſola matre, tin in Chriſto, quam in
generalibus omnibus. Omni im eſt terra mater, et
terreum elementum ſemper a matre. Nihil eſt a pa-

tre terreum, quod geniti hominis compoſitionem in-

tret, ſicut nec in Chriſto fuit. Si quid eſt in paterno
noſtro ſemine terreum, contenti ſpiritus eſt cuſtos, et
in membranæ illius, quæ dicitur „πα*ι οιον. externam am-

bit incruſtationem. Paternum verbi ſemen ſubſtan-

jaliter in Chriſto continebat aquæ, aëris, et ignis
elementarem fubſtantiam, ſeu ſuperelementarem,
qualem et in nobis continet patergum noſtrum ſe-
men. IIlud ipſum ſemen, in quo eſt ſpeciei, et in-
diuidui certa proprietas iuxta lucis et ſpiritus ei in-
ſitum ſeminariumn ſymbolum, multipli munere in
nob 1
ſto. Continet fubſtantiam fuperiorum elementorum,
quæ miſcetur terreæ materiæ de matre ſumptæ, quaſi
altera materia. Vt plaſmator item agit, et for-

mator, cum ei ſit inſitum ideæ ſeminarium, no-

uæque

is omnibus fungitur, quemadmodum in Chri-

Ueeqn⸗
Terti
Cohten
Non ſ
ile ſen
Can, 6
tur, vt
renn ku
Plexus,
lget.
1e luci
facblta
dam
Girer
prime
pulſin
lta D
Ommmin
lur et
iir ad
in Ch
ilam!
in d
en.
Verdi
lam
kumg
tur .
ile f
Ms
IIIs, f
Cem in
we ſ
tia pr
Libilen
Vi
in

2H DIALOGVS II. 251 .

rll it uæque proereandæ formæ et animæ origo quædam.
1atioen, Tertio, in eo eſt ſpiritus, qui in ſpiritum intra vaſa
1 tenens contentum abit, ad plaſmatum corpus viuificandum.
Oſeiz. N Non foras erumpit, nec in externum aërem euaneſcit
non emk ille ſeminis ſpiritus poſt plaſmationem embryonis fa-
Ura ctenn ctam, quod quidam dixerunt, ſed intra vaſa contine-
ined, tur, vt docet Galenus in libris de ſemine. Ad quam
. E Me rem facit ſecundarum incruſtatio, et vteri arctus am-
eknenn plexus, Vt incluſa illa ignis ſcintilla interne ferueat et
Vere di agat. Hæc ſeminis ignea vis, ideæ, animæ, formæ,
1o ſumnat ac lucis diuinæ ſymbolum habens, eft illa formatrix
kilims, K facultas, et facultatum naturalium effectrix eſſentia,
tice SHh quam ſepius poſt Ariſtotelem et alios philoſophos in-
8 CMo 1 quirens Galenus, ſe tandem ignorare fatetur, Libro
ſo, iuii⸗ primo de facultatibus naturalibus, lib. I. de caufis
nne Ulo in pulſuum, et lib. de facultatum naturalium fubſtantia.
toque ne Ita Deus ſtatuit, vt omnis veritatis via, et rerum
tren reo? omnium maniteſtatio, ſit per Chriſtum, qui eſt via,
iſo, aun! lux et veritas, et in quo ſunt omnes theſauri ſapien-
1r Me, tiæ abſconditi. Etiam thefauri ſcientiæ naturalis ſunt
Wüi r in Chriſto abſconditi. Hoc tibi ſtatue, Deitatem
poltiu! ipſam in Chriſti generatione, id ipſum effeciſſe, quod
K N N in aliorum generationibus efficere ſolet paternum ſe-
elh clip⸗ men. Imo quoduis aliud ſemen vim fuam habet a
ertmu verbi ſemine. PET. Vt ab aliorum generationibus ad
en illam primam, ita ab illa ad alias recurrimus. Alio-
zi, et i⸗ rum generationes melius cognoſcentur, ſi cognoſca-
cenem tur naturalis compoſitio corporis Chriſti, qualiter
Holnu! ipſe ſit naturalis filius, naturaliter genitus. MICH.
eiii Nos àa Chriſto indubitatam philoſophiam edocti, dici-
Prime mus, formatricem omnium effe lucis vim: eſſeque lu-
men cem inſitam, et lucem ſuperuenientem. Comprobat
hoc ſolaris radius, qui de terræ limo animalia viuen-
„ tia procreat. Sicuti radius ille vim alteri coniun-
ine gibilem continens viuifice in terra agit, vbi certa
ſone vnio concurrit, ita in maris et fœminæ vnione, et
, * in diuinæ lucis vnione. Rerum omnium vita
nurinn vnio

Sanguis ſan

Dei.

252 D E TRIN I T A TE

vnio quædam eſt, tam in corporalibus, quam in
nalibus. Vniri ſemper oportet ſubiecto inſitam

et ſuperuenientem virtutem, vt vnum quid inde prod-

eat. Vnio autem qualis ſit, et mixtio, tam in
nunc dicimus, quod facta ſeminum cum terra., vnione
et mixtione, ex coaleſcentia illa ſe formatrix facul-
tas exerens, animalia procreat, et plaſmat, ac etiam
ſtirpes. In animalibus, partium quarundam princi-
pum cum ſuis vaſis formationem primam efficit. Ad
naturale hepar, et vitale cor, primo tendunt ab
tero matris, Vmbilicaria fœtus vaſa, vt in anatome

cernimus. Ab ipſo hepate fit prima chili in ſangui-
11

nem transformatio, idque vitalis ignei ſpiritus, et
inſitræ ipſi hepati formalis lucis potentia. Quæ
ambo in Chriſto erant de fubſtantia Dei. Vitalis
ſpiritus Chriſti intra proprias ar rterias, et ſubſtantia-
lis forma hepatis embryonis, erant fubſtantia Dei.
Cum ergo ab ipfis in hepate formaretur ſanguis,
iam ſequitur in ipfo Chriſti ſanguine fuiſſe et eſſe
hypoſtatice iunctam diuinitatem. In ipſo Chriſti
aguine eſt ſubſtantia ſpiritus Dei, et lucis diuinæ
fübſtantialis forma. Hinc dicitur ille eſſe ſanguis
Hei, in quo conſiſtit mundi redemptio. Verus rea-
lis et fubſtantialis eſt animæ noſtræ, et interni homi-
nis porns. Sanguis Chriſti eſt Deus, ſicut caro Chri-
ſti eſt Deus, et anima Criſi eſt Deus. Nec abſimi-

lis eſt oſſium ligamentorum, aliarum partium ratio,

uibus omnibus ſua eſt lucis forma. Nam illa eadem
formatrix ignea vis, formalem lucem ſolidis partibus
indit, per caloris inſtrumentum terream deſiccans ma-

teriam, et eam in ofſium firmitudinem indurans, tam
in Chriſto, quam in nobis. PET. Hinc multiplex,

et per partes Deitas tota Chriſti colligitur. Non
quod ipſa realiter diuidatur, ſed quod mira diſpen-
ſatione in ſingulis partibus agat, et eis ſe immiſceat.
MICH. Plaſma ipſum Chriſti eſt vere diuinum,
et de

iſto, quam in nobis, dicemus paulo poſt. Id

et de
corpe
bi luu

Untre
aturi
ter eO
rem ſ
rekarn
nus
gene
uia
ſti co

lur, vt
Cetur.

OaI

Vant.
nocte
3 eo
tialis
llit in
lis lun
Eernat.
n dis
Chtito
Unium
Dio.
Dotes,
1e eſe

u-
intio, tm!
lo Pol. 1
N terra i
LINattin fn
Undam mn
in ekict.!
10 tendun:
Vt in dun
chil in n

ſii pirit,

teltin. 1

et kiban

ſubkammu

4DIAL OGVS II. 253

et de ſubſtantia Dei, multis rationibus. Primo, quia
corporis et ſanguinis formam fubſtantialem habet ver-
bi lucem vere diuinam. Secundo, quia in ipſa carne

et ſanguine habet diuina tria archetypi elementa de

ſubſtantia patris. Tertio, ſicuti ſanguinea de matre
ſumpta materia creata, eſt ab incarnatione in Deum lu-
cem lucide transformata et glorificata: ita cibus ac
potus eius, quo ſanguis et caro eius in dies augeba-
tur, identidem transformabatur. Quarto, quia adhuc
intra carnem eſt vitalis ſpiritus diuinus, qui et ſpiritus

naturalis. Quinto, quia in ipſa anima habuit eſſentiali-

ter corpus lucem verbi, et illam archetypi elementa-
rem ſubſtantiam, ſimul cum elementari hac noſtra ante
reſurrectionem corruptibili. Sexto, quia nouus diui-
nus eſt in eo poſt reſurrectionem gloriæ ſpiritus re-
generans, cum incorruptibili tota ſubſtantia. Septimo,
quia hæc deitas non eſt recens, ſed totum ipſum Chri-
ſti corpus erat iam ab æterno perſonaliter in Deo, ſpi-
ritus item ſubſtantialiter, ac verbum ipfſum in fub-
ſtantia ſpiritus. Octauo, quia emicans ſplendor fa-
ciei eius et ſpiritus eius eſt vere lux illa, qua Deus eſt
lux, vt in eo videatur Deus, et ab eo nobis communi-
cetur. Nono, quia tota Dei potentia, et omnia Dei
ornamenta ſunt in eo, vt in eo omnia conſiſtant et vi-
vant. Quemacdinodum, illa vniuerſi lux, quæ diem a
nocte ſecernebat, eſt in vnum ſolare corpus concreta,
ab eo diffluens ad alia: ita primaria illa, et ſubſtan-
tialis Dei lux, in vnum Ieſu Chriſti corpus quaſi coa-
luit in nos deinde radians: in qua etiam illa ſo-
lis lux habet eſſe, et eius ſymbolum in rebus
ſeruat. Vt in ſole dicimus lucem primariam et

in aliis alios inferiores et varios gradus: ita in

Chriſto, vt ſit ipſe ſemper princeps et caput o-
mnium. PET. Analogias hic cernere iam inci-
pio. MICH. Omnibus modis quibus tu cogitare
potes, aliquid alteri vere iungi , aut in eo ve-
re eſſe; ſiue vt calor, ſine vt color, ſiue ur
lux, ſi

a s4 DETRINITATE

lux, ſiue vt forma, ſiue vt anima, ſiue vt ſpiritus,

ſiue vt elementum, eiſdem omnibus modis, eſt vere

Deus in Chriſto, vt omnium ſpecimen in corpore
ipſo Chriſti, et in anima. Omnibus modis, quibus
tu vice verſa cogitare potes corpus externum ab in-⸗
terna vi fuſtineri, fulciri, et in eſſentiæ vnitate vi⸗
uificari: eiſdem eſt Chriſtus in Deo, ab eo fulcitur, et
viuificatur, tanquam omnium ſpecimen. Omnibus
modis, quibus tu cogitare potes, aliquid ab alio exire,
quomodo de monte exiuit lapis, de petra exierunt
aquæ, a Deo exiuit ſcriptura legis, exiuit ſermo,
Xit lux, exeunt angeli, exiſti tu, de lumbis patris,
eiſdem omnibus modis exiuit Chriſtus a Deo et eſt
omnis egreſſionis ſpecimen. Exiuit a Deo, et efful-
ſit quaſi lampas, ex inuiſibili luce ſplendens et emi-

cans, Eſa. 62. Exiuit ille ex internæ mentis ab-
dita ratione diuina. Qua ratione dicitur effulſiſſe,

emicuiſſe, et ſplenduiſſe lumen apparens, de lumine
non apparente. PET. Vtinam in hoc ſenſu dixifſent
Nicæni patres eſſe lumen de lumine. At ipfi deum
diſcerpere, et inuiſibilem radium, de inuiſibili alio
decidere voluerunt, realiter diſtinctum. Atque ita
ſua inuiſibili confuſione confuſi ſunt, hominem non
agnoſcentes eſſe naturalem filium Dei. Noluerunt
lucem Chriſti palam exhibitam videre, ſicuti et
hodie ſophiſtæ viſionem hanc negant. Sed tuam
de Chriſti exitu analogiam ſequere. MICH. Exiuit
Chriſtus et proceſſit a patre ſuo, ſicuti et tu à
patre tuo. Paternum ſemen genituræ Chriſti idip-
ſum in eo effecit, quod in te facit creatum ſemen
patris tui, vt ab ipſo Chriſto omnis flliatio vere
deducatur, ſicut a patre Deo omnis paternitas.
PET. Filiationis noſtræ ad fliationem Chriſti
aptiſſima eſt analogia. Si ad imaginem eius nos
conditi ſumus, ad imaginem filiationis eius eſt
filiatio noſtra. MICH. Per analogiam ad Chriſtum
. funt

funt
ſancte
Dec
tärem
Gurdin
Plunia
analo⸗
Proch
runt.
et il
In on
login.
MIC
Proc
erat
jusv
facie
lis,

ecoe

eleme
lüblta
bus t
viſcer
eſt te
Ment
ſtrae
matio
Chri⸗
lane
ſen a
por
fillemn
in
Uuden

1

e Vt ſht
odis, eln
n in
Ctermun t
tir miur
b eo klen,

nen. Conmt

id dblo
Petrt ein

Deo, 4s
Nendens tt

ens, &e l

4t
e inniitu!
Poninen?
lete, !
t. lſ
IC.
ſeuti !
2 Cri 4
creutun 9
nis iutn .
tioven
nen ein

oni e

7

8 1 Deel

DIAL O GVS II. 2355

funt coeleſtia et terreſtria. In anima et in ſpiritu

ſancto eſt analogia generationis Chriſti. Inſtar ipſius
a Deo ſpirantur et procedunt angeli, ſuperelemen-
tarem ab ipſo fubſtantiam accipientes, ac Deitatis fi-

guram. Inſtar eius ſpirantur venti, fiunt nubes et

pluuiae. Inſtar Chriſti eſt ſolaris haec lux. Per
analogiam ad Chriſtum, et inſtar Chriſti, mineralia
producuntur, plantae vegetant, et animalia gene-
rant. Per analogiam ad Chriſtum fiunt mixtiones,
et ipſe eſt omnis mixtionis atque vnionis ſpecimen.
In omnibus genitis et creatis eſt ad Chriſtum ana-
logia. RET. Similitudinem a mineralibus incipe.
MICH. In mineralis cuiusvis, metalli, vel lapidis
productione, eſt Chriſti imitatio, ſi carnem eius, vt
erat in ſepulchro, ſeorſim ſpectes. Mineralis cu-
iusvis productio hoc modo fit. Vi coeleſtis cal-
facientis lucis, per ſuperiora elementa deſcenden-
tis, eis inſit?, ac per ea terræ« communicatæ,

decoquitur et informatur vna cum aliis ei mixtis

elementis terrea materia, inducta illi toto in vnam
ſubſtantiam lucida et viſibili forma. In viſceri-
bus terræ illa decoquuntur, ſicut caro Chriſti in
viſceribus matris. Omnium eſt terra mater, et
eſt terreum elementum in omnibus a matre. Ele-
menta ſuperiora ipſi terrae miſcentur in carnis no-
ſtrae, et aliorum quorumcunque corporum plaſ-
matione, et a luce informantur. Nec ſecus in
Chriſti corpore factum dixeris. Nam caro eius
hanc habet corporalem deitatem, ſicut hic lapis,
ſeu aurum hoc, habet innatum lucis ſplendorem
corporaliter. Memineris ſemper, formam ſubſtan-
tialem corporum efſfe lucem, et ei eſſe inſitam
diuinam ideeam. Hæc in rebus omnibus ita ſe
habent, et per analogiam ad Chriſtum. Vnde
et ipſa Chriſti prima Deitas aperte nobis oſtendi-
tur. PET. Quid de plantis? MICTI. Inſtar

Chri-

256 D E TRINITATE

Chriſti plantae germinant, et vegetant. Sicut ac-

cedente vi ſeminati grani, aut etiam ſine eo, vis
roris cœleſtis, quaſi aqueum ſemen, terream ma-
teriam, irrigans, ac vi ſpiritus et lucis transfor⸗
mans, plantas germinare facit: ita et in Chriſto fa-
tum eſt, Eſa. 45. et 5356. Vt Mariæ vterus hac
ratione ſit hortus, in quem deſcendens ros auroræ,
Chriſtum germingte fecit, pial. 7I. Et Efſa. 6 I.
Hanc Chriſti cum plantarum germinatione ſimilitudi-
nem comprobant nouifſima illa verba Dauidis. 2. Sa-
mu. 2. vbi ait a ſple endore et pluuia eſſe germen de
terra, et ita ſalutem germinare. Comprobat Zacha-
rias cap. 3. et 6. Chriſtum ipfum vocans germen.
lIeremias quoque ait, Germinare faciam germen Da-
uid. Magho myſterio eſt in Chriſto, cœle ſtis et
terreæ materiæ in vnum furculum germinatio. Hoc
eſſe plaſma, germen, et virgultum, quod ex roré
coeli, et frutu terrae germinauit, docet Eſaias cap.
4. 1 1. 45. 53. 53. et 61. Hoc idem eſt germen,
ex cedri ſublimis medulla plantata mirabiliter erum-
pens, Ezechielis. 17. et 34. Iere. 23. 33. et Hoſeæ.
6. Id ipſum germen eſt Ieſus Chriſtus, virga de
ſtirpe Iſai, omnis generationis, et germinationis ſpe⸗

cimen et prototypus. Sophiſtis autem ridicula eſt

hæc germinandi ratio in vnum Ieſu Chriſti plaſma.
Malunt ipſi hæc tanta Dei opera ignorare, quam Deum
ſuæ creaturæ tam varie commiſcere. ET. Quibus
partibus magis aſſimilatur homo plantæ 2 MICH. Sunt
qui ſtirpis caput aiunt deorſum, et ſübterraneas radices
eſſe veluti cCapillos. Alii cor plantæ vocant in medio
ſtipite. At vero in plantis nec ſunt cordis, nec cerebri
facultates, nec motus, ſed ſolius hepatis. Non ſunt in eis
arteriæ, nec nerui, ſed nutritoriæ venæ. Sola eſtin ſtir-
pibus hepatis facultas, attractrix, nutrix, et ad certam
metam auctrix. Venis ergo hepatis chnuletnr homo plan-
tæ. Radices arboris ſunt venæ portæ, alimentum trahen-
tes. Quibus in vnum coéëuntibus leguitur truncus du-

plex

Pplex
craſli
ter r
d V

MIC

eſt tel
iquan
dam v
lanis i
Vitn in
Mllis i

ere,

le me
non ſ
tenn p
DT.
Aut vi
10 cuu
dur vin
Hiret.
Der ym
Tboris
Aun e⸗
oroN
ſeula i
ſi co
Naſcen
Uutione
Abor
Mtinit
Uptiin
Un et 1
1ltens,
un ee

Nn eſ
Juan

ſine e
tertemm
in Chriot

e Veris

qod a
cet Mhin
en et en⸗

emmet;

wen *
Cis eec/
ne ie
betn⸗
etuich
urhon,
ennnn,
tur ume,

DIALOGVS I.R, 257

plex venæ cauæ, deinde rami. Inſtar hepatis eſt
craſſum illud, quod ad radicem plantæ vides, ſeu in-

ter radicem et ſtipitem. PET. Eſtne in hepate ani-

ma vegetatiua, vt in plantis, qua viuit embryo?
MICH. In lingua ſancta non dicitur anima, niſi vbi
eſt reſpiratio. Ideo in plantis non dicimus animam
aliquam. Nutrix et auctrix facultas ſit ſpecifica qua-
dam vi innati caloris, cum inſita ideæ diuinitate.

Ignis ita fere ſeipſum auget, attrahendo alimentum.

Vita in plantis dicitur, non vita animæ, ſed vita for-
malis illius caloris, vt in lucerna dicimus ignem vi-
uere, ſeu extinctum eſſe. Quin et lapides et alia in
re medica motricem vim habentia affirmant aliqui,
non ſolum viuere, ſed et ſenectutem, morbos et mor-
tem pati: quod et vino accidere quotidie experimur.
PET. Non eſt ergo ſimilis nobis embryonis anima
aut vita, qua plantis aſſimilatur? MICH. Non omni-
no cum non ſit in eo anima propria. Embryo diei-
tur viuere vita vegetatiua antequam Deus animam in-
ſpiret. Sed alia tunc eſt radicum arboris ratio. Nam
per vmbilicum tendit alimentum ad hepar. Radices
arboris non funt tunc venæ portæ, ſed quaſi polypo-
dum capillamenta, ad materni vteri acetabula, ſeu
u2οτππνo, vt vocat Hippocrates. Multa inde va-
ſcula in ſecundas ſe inſerunt, ac in duo duplicata va-
ſa coëéunt, quæ per vmbilicum ſetus ingrediuntur.
Naſcente puero acetabulorum vincula ſoluuntur, ab-
lutione a chorii inquinamento mundantur, quaſi noua
arbor tranſplantata. Quæ myſteria in cæleſti quoque
natiuitate videbis, quaſi tunc noua arbor ablutione
baptiſmi in Chriſtum tranſplantetur, noua anima done-

tur, et nouum cibum accipiat. PET. Non eſt cor primum

viuens, ſi per hepar viuit embryo vegetatiua vita, ante-
quam cor diaſtolis et ſyſtolis munere fungatur. MICH.
Non eſt illa omnino hepatis vita. Aliunde enim fouetur.

TEt quanquam eſſet vita illa ex ſola vi ſeminis, non eſt

r. Vita

258 D E T R I N IT ATE

vita animæ. In vtero fouetur embryo ab anima ma-
tris, ab ipſo corde matris. Nam ab eo Originem tra-
hunt arteriæ, quæ fœtum ipfum per vmbilicum in-
grediuntur, et vitalem ſpiritum in eum infundunt.
Huius materni ſpiritus vitalis calor viuificus, vna
cum innata ſeminis potentia facit embryonem viuere

vita vegetatiua abſque alia tunc anima. Cor ergo,

ſi non omnino dicatur effe tempore primum viuens,

eſt principaliter viuens, et primum vera anima vi-

uens. PET. Quando inſpiratur a Deo vera hominis
anima? MICH. Quando incipit homo ſpirare, quan-
do naſcitur. In vtero non eſt inſpiratio, nec reſpi-
ratio: nec propria anima viuit füœetus, ſed anima
matris, veluti pars matris, vitali quem diximus ſpi-
ritu per vmbilicares arterias immiſſo: in quibus con-
tenti ſpiritus munus non ceſſat, donec naſcitur ho-
mo. Ergo eius munere ſemper in vtero viuit fœtus.
Veluti ramus eſt tunc, qui per natiuitatem in arbo-
rem tranſplantatur. Hinc ad Deum ait propheta, In
te proiectus ſum ab vtero, noua ratione exinde tibi
inſitus, pſal. 21. Per flatum Dei in animam viuifi-
catur homo. Animæ fubſtantia id facile docet, quam
oſtendimus eſſe reſpirationem, et flatum. In feri-
ptura ſancta ſeu Hebraica lingua, non aliter dicitur
anima, Latine quoque nomen ſumpſit anima ab eo,
quod Græce dicitur avs ασ ventus. A ſacris non
diſſidet, quod Orpheus dixit, animam vento ferri,
ingredi reſpiratione, ex aére et cum aére viuere.
Idipfum ex Ezechiele et aliis eſt nobis iam oſtenſum.
Faciendo animam facit Deus flatum. Eſa. 57. Per
ſpirationem eſt in os et nares Adæ anima immiſſa,
et in eius poſteros ita immittitur, et ſpiratione ſer-
uatur. Cum ergo fœtus in vtero nec inſpirationem
nec reſpirationem habeat, ita nec animam propriam
habet. Quomodo eſſet anima in corde, ſi cor nec
diaſtolem habet, nec ſyſtolem? Nec cor, nec pulmo

ibi mouentur. Valuulæ cordis, ſeu membranæ il-

læ ad

le
tur!
ratur
Quon
ſitalis

—2

2 anüm
VIIbilieum:
m ifine⸗
Viuifens, n
ryonen ir
1. (N
0 Tera Mont
firne,
ltio, r
tns, A u
emn diinn
in gulhun
hee Mlin!
ero wiitif⸗
bitlten in
it propen
jone eile!
n Aminann
ele heenk
Etun. N’
on Atet 6
ſt nimn
A le
am Venmd 65
6 inn ⸗
nimm M.
t hpinnin

„

iman Ul
le, 4
cot, 1ee 1
genbrn

ihin,

DIALOGVS II. 86,

læ ad orificia vaſorum, non aperiuntur donec naſci-
tur homo. Spiritus vitalis ibi nullus in corde gene-
ratur, ſed eſt ille ſolus, qui a matre infunditur.
Quomodo igitur eſſet ibi anima propria? Nullus eſt
vitalis ſpiritus proprius, in quo fita eſſe poſſit, do-
nec naſcitur homo. Artificio magno fit tunc diuinæ
animæ ſpiratio, cordis apertio, et ſpiritalis ſangui-
nis immiſſio. Aſtrorum quoque peritia id Ppræclare
docet. Nam hora natiuitatis, iuxta ſiderum talem,
vel talem poſitionem, talis vel talis ſequitur anima.
In totam vitam tunc imprimitur cæleſtis influxus, in-
clinationem, temperamentum, et reliquos animæ in-
natos mores inducens. Non proprie dicitur filius
qui in vtero eſt, quia vere homo non eſt. Spe qua-
dam aut ſeminis præparatione, dicitur filius, ſicut
tempore legis Chriſtus erat filius. Tota lex eſt ve-
luti mulier prægnans, vere nondum adepta filium.
PET. Antequam inſpiretur anima, eſt in fœtu vis
mouens, quæ membranam rumpit. MICII. Quidni?
Pullus rumpit putamen oui, antequam ſpiret. Plan-
tæ variæ ſuo motu, et muros et ſaxa rumpunt, vt
ſibi viam aperiant. PET. Conſtans et in ſtirpium
et animalium generatione eſt ad caput analogia.
MICH. Animalium omnium generatio inſtar Chriſti
eſt: non ſolum eorum, quæ ex parentum ſemine
procreantur, ſed et eorum, quæ vt vermes pullu-
lant: quod ex plantarum quoque iam dicta pullu-
latione colligitur. Supernæ lucis et pluusæ actione
fit in terrea materia ſemper talis generatio, vt in
Chriſto. Sacræ litter? nos vermes eſſe docent,
ſicut Chriſtus ipſe ſe vermem vocat. Pſalm 21.
In aliorum quoque animalium omnium generatio-
ne eſt hæc ſequens vera analogia. Sicut generan-
tia omnia prius in ſe ipſis ſemen formant,„
quam ad fœtum emittant: ita fuit in Deo ſemen
verbi, priuſquam in Maria filius generaretur.
r. 2. Pet.

260 D E TRINITATE

PpET. Sophiſtæ nihil tale cogitant. Filium ipſi 0

cunt, vbi ſcriptura non dicit filluum. MICH. Sicut
verbum Dei vim omnis ſeminis ſubſtantialiter conti-
nens, fuit ros naturalis genituræ Chriſti in vtero

virginis, ita et ſemen generationis animalium, ſicut

ſol et homo generant hominem, ita Deus et homo
generant Chriſtum. Corporis ſemper præparatio re-
quiritur, ſicut facta eſt in Maria præparatio. Præ-
paratio etiam requiritur ratione animæ, quæ immiſſo
aëre intus a Deo creatur, ſeu producitur, ex in-
terna, et externa ſubſtantia coaleſcens. Ita eouſ-
que viuit anima in corpore, quouſque poteſt purum
aërem attrahere, et ex corpore purum liquorem, quo
fouetur ac veluti nutritur. PET. Ex corpore quo-
dammodo eliciuntur animæ, vt ex terfa, et adua,
dixit Moſes: et ex ſemine, vt animæ egreſſæ de fe-
more lacob, et de lumbis Abrahæ. MICH. Ex vi
ſeminis in anima filii relucent paterni mores, eo
quod anima aliquid accipit a ſemine. Aliquid a ſe-

mine accipit anima noſtra, ſicut anima Chriſti a ſe-

mine verbi. In elementis corporis, ſicut in ſemine
eſt eliciend'? animæ fubſtantiale ſymbolum, forma-
trix lux, formalis idea, diſpenſatio diuina, et ſpiri-
talis materia, cum variis accidentibus in anima for-
malibus. Eſt anima vna, ex elementis ſeminis et
fanguinis elicita, et à Deo afflata. Vna eſt ani-
ma plures habens vitas. Vnus halitus Dei dicitur
☛ Pi ν niſmath hajim, ſpiraculum vitarum Ge-

nes. 2. Vnum eſt ſpiraculum plurium vitarum homi-

nem faciens viuere vita corporis et vita ſpiritus: vita
vegetatiua, vita ſenſitiua, et vita intellectiua. Plures vi-
tas dixit Deus et vnam animam viuentem. Si conſtat
brutorum animas elici ex ſemine, et nobis eſſe cum
eis plurima communia, conſtabit quoque noſtras ex ſe-
mine quodammodo elici. PET. An in animis brutorum
ſit deitas, vei immortalitas aliqua? Id enim Numenius,

Pplotinus, Porphyrius et lamblichus cum reliquis Py-
thago

tha⸗

mug

m
tiun
tent
Ana
Darn
clecd
erat
Vide
luci
V!

u

ide⸗
lenn
Mu
tati⸗

liumn ion
MICH. N
tialiter eor
itti in we
malinm, K
Dens et
prepornihr
Arato, I
, Jue imn
Lcitlt, ea⸗
. Nn e
Potek i
ligvoren,
CCpote
etti, &
eytele let
MICAA
mi Me,
m Cniin
ſut tik⸗
ſpalnn, in
iin, al
s in Idu
is Ni
n
ns Dei i
umim
immn ,
tl ſitth,
Ciuu. Un⸗

D IAL O GVS II. 261

thagoricis tenent ex Triſmegiſti doctrina. Idque eo

magis, quia eſt in eis aliquod mentis ſymbolum,
quod a Deo eſt. In nares eis ſpiratur anima ſicut
nobis, Ab eis ſicut ab homine colligit Deus ſpiritum
ſuum et moriuntur, teſte propheta: et in ea ipſa, vt
viuant, ſpiritum ſuum mittit Deus. pſal. 103. Py-

thagoræ hic erat fere diſcurſus, et iudicium Dei eſſe

credebat in malas animas. MICH. Animæ brutorum
eliciuntur de potentia lucis creatæ, in qua diximus
eſſe æνσινια᷑ viuificam: ideo mortales, ſicut for-
mæ ratione ſunt reliqua corruptibilia. Spiritum ſuum
in aërei Hatus vniuerſali energia illis impartitur Deus,
inſpirationem et reſpirationem donans: ſicut in aliis
rebus eſt varia ſpiritus et lucis Dei energia: ex qua
tamen non ſequitur immortalitas propriæ ſubſtantiæ,
ſed ſolius ideæ. Triſmegiſtus vero corruptionem
omnem mortem et interitum penitus negauit, ſed par-
tium ſegregatione res in eo deliteſcere. Cuius ſen-
tentia ſequuti ſunt veteres philoſophi, Xenophanes,
Anaxagoras, Democritus, Leucippus, Empedocles,
Parmenides, et plerique alii cum Pythagora. Non
credebant ipſi, poſſe quid in nihilum abire. Error
erat in cognitione formæ. Nos in candela extincta
videmus, quam facile in nihilum redigatur forma illa
lucis creatæ. Idipſum feneſtram claudendo videmus.
Vt lux deſtruitur, ita deſtrui videmus fubſtantiales re-
rum formas, quæ ſunt a luce. Triſfſmegiſtus ſolius
ideæ diuinæ, quæ principalis eſt forma, conſideratio-
nem habens, in ea omnium immortalitatem ponit.
Mundum, et quæ in eo ſunt, omnia dixit habere dei-
tatis participationem, eſſe vnum cum Deo, immorta-
lia, incorruptibilia, et æterna: quaſi nefas ſit id per-
ire aut corrumpi, in quo Deus ſit. Nobis vero,

Gicut ex hoc, quod Deus immutabilis eſt, non ſequi-

tur, ea omnia, quæ ſibi inſunt, eſſe immutabilia: ita
nec ex hoc, quod incorruptibilis eſt, ſequitur, ea
omnia, quæ ſibi infunt, eſſe incorruptibilia. Sicut a-
r. 3. nimæ

1

262 DE TRINITATE

nimæ vnio non impedit coôrporis corruptionem, ita
nec deitatis ſymbolum deſtructionem formæ. Perire
in totum nos dicimus formas, quæ ſunt a creata luce:
nec illas ſic perire, quin ideæ maneant in Deo. Ae-
ternitatem omnium quoad Deum nos ideo concedi-
mus, quia omnium ideæ ſunt ſemper in Deo, et quia
ſine tempore Deus omnia attingit, quæ exiſtunt, et
quæ non exiſtunt, et ei omnia viuunt. Nihilominus ta-
men fiunt in tempore generationes, et corruptiones,
ac illa intereunt quorum formæ deſtruuntur. Excu-
ſari quodammodo poteſt Triſmegiſtus, ſi dicamus, eum
tranſitoriam hanc rerum formam vt rem nihili flocci-
feciſſe, ſed ſolam ideam cogitaſſe. Hoc in libro de
regeneratione oportere ait omiſſa tranſitoria ac fallaci
mundi forma, in Dei puram ideam reformari. Tunc
acquiritur vera hominis ternitas, quam ipſe non in
brutis, ſed in hominibus peculiarem ponit, in propria
animæ ſubſtantia. Hinc ad Tatium filium de com-
muni, omnia ait eſſe vnum in Deo, præſertim intelli-
gentia corpora, quæ actu et æternitate viuunt, et
quorum anima bona, vt ita ab intelligibili bono non
diſtent, et ſupra fatum efficere poſſint, quæ volunt,
vt mens ipſa Dei, cui vniuntur. Et paulo poſt, Maxi-
me omnium immortalis eſt homo, qui Deum capit,
diuinæ conformatur efſentiæ, et cui ſoli Deus con-
greditur, ac futura reuelat. PET. Ad noſtræ genera-
tionis analogiam redeamus. An ſemen genituræ ſit a
ſolo patre in Chriſto et in nobis? MICH. Negat
Ariſtoteles lib. 2. de generatione animalium, muliebre
ſemen ad generationem facere. Sed Ariſtotelem multis
rationibus arguit Galenus lib. 2. de ſemine. Quia ſua
ſunt mulieri, ſicut viro ſpermatica vaſa, eodem artifi-
cio naturaliter conſtructa, ac viri et fœminæ ſpecies
eadem ſpermatica. Item quia ſolo viro emittente
ſemen non fit generatio. Item quia fœtus anima
et corpore matri ſicut patri aſſimilatur, vt moribus,

temperamento, figura, et peculiaribus aliis ſignis.
Mulie

1

Mul
pere,
vero
Chrit
tione
Hine
oe
Cil
Gum
Ceale

is i

feemi
nm
Non
Nitul
nos
dele
mini
et
uncke
Cante
de
ceel⸗
Poti
deite
rumn.
Men
ſtis
nen.
egan
inker
Plaſnr
And
erra
ent

Uptionen,
rmz. Ni
1 crental.
in Deo.
ideo Ce

n Deo, A

Ue exikun
Cihüilomine
t cortupile

tuntur. Nr

ſ Ciennne1
en ülif
loe inlun
Gtore u
Cormat. I
un in
rit n
fliun el
reſerin
jtate wiunn
ibill mn
n ae
lo b N
gli Deun 6
ſol e e
oln E
, Enim!
. N
Pliun, 1⸗
iſtotele elen
emine⸗
1, eolen

—
Viro i,

DIALOGVS II.„, 2563

Mulierem quoque ſeminificare, et ſuo ſemine conci-
pere, docet ipſe Deus Leuit 12. et pſal. 50. Clarius
vero Genes. 3. vbi ſemen mulieris ait eſſe hominem,
Chriſtum ipfum. Chriſtus eſt ex ſemine Dauidis, ra-
tione Mariæ et ratione Ioſeph, natura et adoptione.
Hinc referunt Matthæus et Lucas eſſe Iloſeph de do-

mo et familia Dauid, filium Dauid, ac per eum eſſe

Chriſtum filium Dauid, et ſemen Dauid. Nam ſecun-
dum legem, qui nomine domus ſeu familiæ alicuius
cenſebatur, eius ſemen, et illius filius dicebatur, quam-

Uis non eſſet ex eo genitus. Ex ſanguinibus viri et

fœminæ nos naſci, docet Ioannes, ſcilicet ex ambo-
rum ſeminibus et voluptate, Ioan. I. At Chriſtus
non eſt ita ex ſanguinibus nec ex voluptate carnis ge-
nitus. In hoc eſt vere diſſimilitudo. Inſtar Chriſti
nos generamur excepta peccati rationc. Ros ille
cæleſtis, et lucidæ nubis obumbrans virgini, eius ſe-
mini et ſanguini ſeſe citra carnis libidinem immiſcuit,
et humanam materiam in Deum transformauit, ſpiritu
ſancto ibi ſine menſura ſpirante, vt in ſpiritum viuifi-
cantem germinaret, homo ipfſe Ieſus Chriſtus, virga
de ſtirpe Iſail. PET. Hinc iam mixtio in Chriſto
declaratur. MICH. Materiæ cum materia dicitur
potius mixtio et animeæ ſeu formæ vnio. Mixtio
deitatis dicitur, vbi eſt diuerſitas partium vel forma-
rum. Chriſtus eſt omnis mixtionis et vnionis ſpeci-
men et prototypus antiquioribus melius quam ſophi-
ſtis cognitus. Nam in Chriſto eſſe deitatis mixtio-
nem, antiquiores docuerunt, quod nunc ſophiſtæ
negant. Intelligere ipſi nequeunt, ex fupernis et
infernis, ex paternis et maternis elementis, vnum
plaſma in Chriſto generari, cum in rebus his omnibus
alhliud nihil videamus. In rebus his creatis vides
terram in cælum attolli, per aliorum cæleſtium ele-
mentorum mixtionem. Cæleſtem in Chriſto mixtionem
ea res nobis figurat. Mixtio erat in Chriſto cæleſtium
r. 4. elemen

a6A D K TLRINITATE

elementorum cum terreno, et vnio diuinæ formæ.
Imo et lucis increatæ cum creata erat tunc varia
mixtio, fiue vnio. Deitas erat Chriſto immixta et
vnita. Immixta ob partium varietatem, et quia ele-

menta fuperiora, quæ erant de fubſtantia Dei, vna
cum ſimilibus eilementis humanis, erant mixta terreæx
materiæ de Maria ſumptæ. Deitas etiam erat Chri-

ſto hypoſtatice vnita, ratione elementorum, ratione
animæ, et ratione formæ. Superelementaris illa ar-
chetypi ſubſtantia vnam cum hac elementari ſubſtan-
tiam faciebat, ſeorſim ſpiritualiter in anima, et ſeor-
ſim corporaliter in carne. IIla inſuper animæ Chriſti
diuina lux eſſentialis, et forma ipfa fubſtantialis cor-
poris Chriſti, eſt lux Dei et forma diuina, ei fubſtan-
tialiter vnita. Atque ita eſt Chriſtus omnis mixtio-
nis, et vnionis ſpecimen, et prototypus: qui non ſo-
lum in ſe ipſo humana commiſcet et vnit, ſed et di-
uina cum humanis in vnam veram fſubſtantiam. Vnio-
nem omnem et mixtionem ille continet, tam in anima
quam in corpore. PET. Analogiam generationis
Chriſti in anima et ſpiritu fancto eſſe quoque dixiſti.
MICH. Quod animæ fübſtantia et ſpiritus ſancti ſub-
ſtantia inſtar Chriſti ex Deo et homine ſit, ex iam
dictis ſatis conſtat. Animæ fubſtantia et elementa-
ris, et a Deo, ſicut Chriſtus eſt elementare corpus et
a Deo. Sicut verbum Dei in Chriſto eſt factum caro,

ita halitus Dei in Adam eſt factus anima. Similia de

ſpiritu ſancto dicas, in quo eſt cum Chriſto maiof
hæc ſimilitudo: quia anima noſtra non eſt Deus, ſic-
ut Chriſtus eſt Deus, et ſpiritus ſanctus eſt Deus.
Spiritus ſanctus ita fere deſcendit, in apoſtolorum
animas, ficut verbum in carnem, vt diximus in
fine libri quinti. Spiritus Chriſti ſubſtantia eſt ele-
mentaris, et diuina, ſicut corporis Chriſti ſubſtantia
eſt elementaris et diuina. Verus ipſe ſpiritus Dei
cum hominis ſpiritu facit vnum ſpiritum, quod totum

dicitur ſpiritus ſanctus, ſicut verbum Dei cum ipſa
car

Carne
dieut
flius
etat ſi

Dei t

Vnbr⸗
et uun
cepe

Veritan

1n ſe
Kinilit
ls int
hum!
arniͦ
ritus
Verb
nome
Chrit
i cea
tur ſi
Verbeu

knti⸗

Porgli
s.
COrp
ſola

tione

hypo
dixin
lis,
nicati
üre
10, 6
lier
lN
g
Gumn

1

lininr iin
rat tun
do inmnir
n, et glil
Antia Dei,
t widn tn
tiam ern
torum, k
meltar fin
inn, t
Wine t
bſtantint
18: (li
nn A

e, tm in
n g Gt,
gua gr i⸗
etns ht
mine ſhen

tia et Gent
entnre e

eſt fatn
n.
el Ny
nctn s N 1
in Nokle⸗
t in
blntiu
trſt ii⸗

ſ Pes

D IA L O GVS II. 265

carne facit vnum ens, quod totum dicitur filius.
Sicut ſpiritus ſanctus dicitur a Deo procedere, ita
filius ait, ego ex Deo proceſſi. PET. Vt olim in Deo
erat figura filii, ita figura ſpiritus ſancti. MICH. In
Dei theſauro ſunt noua et vetera, vt ait Chriſtus.
Vmbras veteres ſuperiore dialogo tibi ſatis expoſui,
et nunc eſſe omnia noua. Alium illi a nobis ſpiritum
acceperunt, vt dicere poſſis, fuiſſe ibi figuram huius

veritatis. Nihilominus erat tibi vera inſpiratio diui-

na, ſicut in verbo erat vera, et ſubſtantialis lux Dei.
Similitudo inter filium et ſpiritum non eſt talis, qua-
lis inter verbum et ſpiritum. Spiritus Dei, ſicut ver-
bum Dei, vere intelligitur in carnis corpore, et ante
Farnis corpus: at filius vere ſemper eſt corpus. Spi-
ritus ſanctus proprie eſt nomen ſolius Deitatis, ſicut
verbum, filius proprie eſt nomen hominis. Et ſicut
nomen verbi communicatur homini: vt homo ipſe
Chriſtus dicatur verbum Dei: ita nomen ſpiritus ſan-

cti communicatur ſpiritui hominis, vt in totum dica-

tur ſpiritus ſanctus. Diſpenſationem in Deo notant
verbum et ſpiritus: at filii vocabulum eſt magis ſub-

ſtantiale, ſeu quid reale magis. Filius realiter et cor-
poraliter eſt in Maria per verbum et ſpiritum geni-

tus. Filius in ſe et verbum et ſpiritum continet, quaſi
corpus et animam, ſeu formam et halitum. Hæc
ſola ratio deberet ſophiſtas ad veri et realis filii cogni-
tionem excitare, quod ille in ſe verbum et ſpiritum
hypoſtatice continet. Spiritus ſanctus ergo, vt iam
diximus in ſe, et vere, eſt modus deitatis ſubſtantia-
lis, et ſimpliciter intelligitur pura deitas. Commu-
nicatione eiuſmodi deitatis communicatur ipſi crea-
turæ nomen ſpiritus ſancti. Communicatur huma-
no, et angelico flatui. Originaliter vero et natura-
liter, in ſolo Chriſti halitu eſt ſpiritus ſanctus. PET.
Lux illa verbi, eſt formaliter vnita materiæ: non
ergo dicitur caro factta. MICH. Verbum caro fa-
tum eſt, verbum caro fuit, verbum caro extitit, ver-
r. 5. bum eſt

266 D E T R IN I T A T. E

bum eſt ibi fubſtantialiter vnitum et mixtum. loan-
nes pro Hebraica dictione ◻ poſuit Græcam 6”.
vero. Quod vetus græca translatio probat, pro illa
Hebraica voce hanc Græcam ſemper ita ponens.
Proprie ergo ſermo caro fuit, caro extitit et caro
factus eſt. Lux eſt materiæ forma, quæ materiam
transformat et vnita eſt materiæ fubſtantialiter, non
ſolum in Chriſto, ſed in aliis omnibus creaturis, quæ
inſtar Chriſti formatæ et plaſmatæ ſunt. Vt autem
penitius intelligas, quid ſit caro factum, et quatenus
differat ab eo, quod eſt carni vnitum, ſunt tibi in
verbo hæc conſideranda, idea, elementum, et lux, ea-
que tria corpori et animæ communia. Verbum qua-

tenus erat hominis idea, ſeu perſona, et præfiguratio,

dicitur caro factum, et quaſi in carnem perſonaliter
conceſſiſſe, vt carnis perſonæ nunc tribuantur, quæ
olim verbi perſonæ tribuebantur, cum ſit eadem per-
ſona. Idque eo magis, quia verbum illud non iam
ſuam per ſe facit perſonam, ſed ſimul cum carne.
In elementari quoque, ſeu ſuperelementari ſeminis
ſubſtantia, eſt verbum homo factum, quia eius ele-
menta funt corporaliter quodam modo facta carnis
elementa, et ſpiritualiter facta animæ elementa. Qua-
tenus vero erat verbum eſſentia lucis et vis forma-

trix corporum, dicitur carnis materiæ vnitum, ſeu

humanitati vnitum hypoſtatice et fubſtantialiter, vt to-
tum plaſma ſit vnus homo, et vna Dei caro. Vni-
tum quoque ſpiritualiter in anima, vt totum ſit vna
anima, et ſit anima Chriſti vnum cum Deô. Hanc in-
carnationis ſimilitudinem velut vmbram quandam inue-
nies in ſemine noſtro, ſecundum eoſdem tres modos.
Nam ſemen noſtrum, iuxta ideæ hominis rationem,
et elementorum ſubſtantiam eſt caro factum, carnique
commixtum: atque eius lucis virtis eſt ibi vnita in
corpore et anima. PET. Deus ea incarnatione dice-
tur ne factus homo? MICH. Semen noſtrum dici-
tur factum homo, in vmbra quadam referens ſimili-
tudinem

7
tudine
mO.D
ſona e
homo,

verbum

lomo!
I0. V
ſtuntie
Vhin
aekl
et om
ümpt
iam
ta eck
nente
derpen
homo
ſtio
non m
crro.
Cunn el
dto de
Verburmn
ele i
Giuinæ
gener
Nalia
domin
mixtie
Mutat.
tun
Ungeln
ngeln
k ve⸗
A in
lin :

L

tixtum.
robat, d!
t inn n
extitit e
que unm
tantialten
ckentlig,
Int. Vt
In, et auis
n, int i

tun, et NH

Verbune
et prelen
hen Neln
tribuantn:
1 ſt eule;

N ilud m:

mul eun
enentn
, Cil eist
0do Eir
genein

i er ü

lie inn,
Mtültn
Dei e.
t totun ſ
1 umin⸗

D I A L OGVS II. 267

9

tudinem et rationem, qua Deus verbum eſt factum ho-
mo. Deus verbum erat perſonaliter homo, et ea ipſa per-
ſona eſt nunc verus homo. Ideo dicitur Deus factus
homo, non fimpliciter, ſed perſonæ reſpectu. Sicut

verbum factum eſt, caro hæc, ita verbum factum eſt

homo hic, qui verus eſt homo, non connotatiuus ho-
mo. Verbum eſt carnis particeps, carnem ipſam ſub-
ſtantiæ Dei participem faciendo, vt ſit vnus homo,
vtriuſque particeps fübſtantiæ, et vtriuſque naturæ.
Ea eſt Dei incarnatio, vt in vna carne vnum ſint Deus
et homo: Deus verbum fiat homo, et homo in Deum
aſſumptus flat Deus., Incarnationis huius ſimilitudinem
aliam nos docet virga Aaron, quæ in terram proie-
cta eſt incarnata, caro extitit, et caro facta eſt, ma-
nente virgæ ſubſtantia, ſicut manet verbi fubſtantia.
Serpens ipſe incarnatus eſt virga vocatus, ſicut ipſe
homo lIeſus nunc dicitur verbum Dei, apoc. 19. Po-
ſitio deitatis in carne eius dignitatem auget, ſpeciem
non mutat. Caro hæc dicitur Deus, et manet vera
caro. Caro ipfa facta eſt verbum, ſicut verbum fa-

ctum eſt caro. Sophiſtarum vero dux Athanaſius li-

bro de fide ſua ad Theophilum, carnem ait factam
verbum, non verbum carnem. Naturam diuinam ait
eſſe mixtam humanæ, et humanam non eſſe mixtam
diuinæ. Quæ ſunt deliramenta ridicula. Perierat iam
generatio illa prior, quæ viderat et intellexerat mag-
nalia Dei, et ſurrexerunt vice eorum alii neſeientes
dominum, vt in ſimili olim dicitur Iudicum. 2. Si
mixtio eſt et vnio, ſi poſitio Deitatis ſpeciem non
mutat, ſed dignitatem auget, totum id eſt caro, to-
tum verbum homo verus. Anima eſt ſpiritus ſanctus,
angelus fit ſpiritus ſanctus, et manet anima, et manet
angelus. Verbum fit caro, et manet verbum. Non
eſt verbum anihilatum, nec tranſelementatione ali-
qua in carnem conuerſum: ſed eſt informis mate-
ria; a verbo transformata,; vt totum plaſma ſit
caro ver

268 D E T RINITATE

caro verbum. Ipſi verbi ſubſtantiæ acceſſit carnis
transformatæ participatio, in vnam hypoſtaſim, vnam
ſubſtantiam vnum corpus, et vnum verum hominem.
Vnus eſt homo leſus Ehriſtus, in ſe ipſo diuinam et
humanam naturam continens. Duos ille continet in
ſe ipſo, reconcilians ambos in vno corpore, et in vno
nouo homine, vt ait Paulus Ephes. 2. Vere profe-
G fuit Chriſtus nouus homo, quia nunquam antea
talem hominis conſtitutionem nouerat mundus. Nec
poteſt hodie mundus hunc hominem cognoſcere, quia
credere non vult, eſſe hominem ex Deo genitum.
Ad huius noui hominis imaginem internus noſter ho-
mo ex Deo et homine in vna fubſtantia conſtat. Ex
diuino et humano ſpiritu eſt in nobis vnus ſpiritus.
Ex inſpirata a Deo, et elementari noſtra ſubſtantia,
eſt in nobis vna fſubſtantialis anima. Ex archetypa
ſuperelementari, et hac elementari fubſtantia reſultat
in Chriſto vna ſubſtantia. Lux creata et increata in
Chriſto fuerunt vna lux. Si totam illam animam
mundi, ſeu ſpiritum illum, qui omnia viuificabat, ſe⸗
orſim conſideres, ex ea, et ex anima humana conſti-
tit in Chriſto vna ſubſtantialis anima. Diuinorum
cum humanis coniunctio nunquam ſcindit entis vnita-
tem magis, quam animæ, aut ſpiritus cum corpore.

Hoc in corporibus noſtris poſt reſurrectionem oſten-
detur, quando etiam ſecundum corpus erimus partici-

pes Chriſti diuinitatis et vnum cum Deo. Idipfum
in vnitate ſpiritus nunc oſtenditur, quando efficimur
vnus ſpiritus cum eo. Oſtenditur et in eo, quod ait
Chriſtus, Ego et pater vnum ſumus. Omnium crea-
torum elementorum increatorumque et corporis et
animæ, et ſpiritus, cum Deo vnitas concluditur, in

eo ſolo, quod dicitur, Ego et pater vnum fumus.

Subſtantialiter eſt Chriſtus vnum cum Deo, nos fſub-
ſtantialiter eſſe faciens vwum cum eo. PET. Hanc
vnitatem ſubſtantiæ Chriſti non ita intelligunt ſophiſtæ,
ſed

ſech a
ta pei
guod
rendun
conkut
quam
ſübſta
ſubſta
Phetis
tionenn

tia vin
nem
funt

fllii ca

Us ſit
guoc
ei con
Ut illa
Vuns
Doris
Vnu
ſunt.
et ter
re ſit
tum,
bus )
fcere
innt tn
fürore
Udrim
lecrete
Men i
ele ei⸗
kanti

E.

Aecellt er
Pofkalin
rumn Mone
ipſo inin
ille cont

tpore, Ain

. VWee
Dunquun¹
. Mnens
coghoſeet,

Deo

ernus nole
ntin contt.
is Ms
Noltra Ki

bſtuntn .

ti et in.
ülm 44
in viuteis
4 hummd
na. Du
incdit ens⸗
s un
neciont?
5 elinien

K4
Avunda i⸗

Opmum’.
er n
n Deo,

lieunſi

DIALOGVS FII. 269

ſed aggregatiuam faciunt, ne ſi ſit fubſtantia, ſit quar-
ta perſona in diuinis. MICH. Verbum Homuſion,
quod ipſi totius ore iactant, non intelligunt huc refe-
rendum, quod homo lIeſus Chriſtus dicatur homuſios,
conſubſtantialis Deo. Vnionem hypoſtaticam vocant,
quam non intelligunt eſſe vere hypoſtaticam, id eſt,
ſubſtantialem. Nam ſi fübſtantialis eſt vnio, vna inde
ſubſtantia reſultat. Nequeunt ipfi intelligere eam pro-
phetis decantatam vnius germinis et plaſmatis genera-
tionem. Nequeunt intelligere ex ſuperna et inferna,
ex paterna et materna ſubſtantia vnum plaſma gene-
rari. Nequeunt intelligere ſubſtantiam verbi, et ſub-
ſtantiam carnis, eſſe vnam ſubſtantiam, ſicut ſubſtan-
tia viri et fübſtantia vxoris in vnam embryonis car-
nem coaleſcunt. Eo myſterio Deus et homo vnum

ſunt in Chriſto, quo vir et vxor vnum ſunt in vna

filii carne. Magnum eſt Paulo myſterium, quod De-
us ſit in carne manifeſtatus. Magnum eſt myſterium,
quod caro illa ſit Deo homuſios, in vnam hypoſtaſim
ei connexa. Ita Deus coaluit cum humana natura,
vt illam extolleret, filium ſibi hominem generando.
Vnus Chriſtus diuina et humana, in vnius ſui cor-
poris plaſmate recapitulat, ſicut et reliqua omnia
vnum in ipſo ſunt. Creata et incrèata vnum in ipſo
ſunt. Deus et homo vnum in ipſo ſunt. Cælum
et terra vnum in ipſo ſunt. Quam perdite in hac
re ſit erratum, docet Epiſtola Athanaſii ad Epicte-
tum, quam Epiphanius et Cyrillus, ſummis laudi-
bus extollunt. Fortiter ibi negatur, corpus Chriſti
facere vnam ſubſtantiam cum verbo. Infernum a-
iunt talia eructaſſe, cum ſint ipfi pluſquam infernali
furore perciti. Theognoſtum, et Dionyſium Alex-
andrinum pro ſe citant Nicæni patres, vt in eorum
decreto contra Euſebium refert Athanaſius: cum ta⸗
men ipſi aperte ibi docuerint, Chriſtum hominem
eſſe eiuſdem eſſentiæ cum Deo, ſeu facere vnam fub-
ſtantiam cum eo. Idipſum Origines et Cyprianus antea
docue

276 D E TRINITꝝAT E

docuerunt, vt primo libro citaui. Hominem dixerunt
èſſe vnum cum Deo in expoſitione illius dicti, Ego et
pater vnum fſumus. Hæc fünt verba Origenis libro

tertio contra Celſum, Chriſti mortale corpus, et ani-

ma in ipſo humana cum Deo habuerunt non mode
communionem, ſed vnitatem, ita vt diuinitatis parti-
cipatione, in Deum commutata tranſierint. PET.
Specie ais Chriſtum a nobis non differre. MICHI. Ea-
dem enim ſpecies, et eadem veri hominis idea, Deitatis
poſitio, vt antea dixi, non mutat ſpeciem: cum præſer-
tim deitas ipſa Chriſti nobis diſpenſetur. Deitatis
poſitio non ſolum non mutat ſpeciem, ſed nec indi-
uidui ſoluit vnitatem. Imo deitas ipſa omnem ſpe-

ciei et indiuidui vnitatem facit. In reſurrectione tranſ-

formabitur caro noſtra: at non propterea erimus al-
terius ſpeciei, quam nunc ſumus. Aliam ſpeciem di-

ceret Porphyrius, qui rationale et mortale ait eſſe

propriam ſpeciei hominis differentiam. Ego eandem
ſpeciem et idem indiuiduum, poſt reſurrectionem eſſe
dico: ſicut eſt idem indiuiduum pueri et ſenis, licet à
puero ad ſenem ſint materia, et forma, et anima muta-
tæ. Qui Porphyrio adhærent, etiam dicerent, nos poſt
baptiſmi regenerationem eſſe alterius ſpeciei, quam
antea eramus, cum anima ibi deitatem acquirat, et in-
corruptibilem ſubſtantiam. Dicendum ergo, Deitatis
acquiſitione non mutari ſpeciem, nec in anima, nec in
toto homine. Atque ita eſt Chriſtus eiuſdem ſpeciei

nobiſcum, vere homo. PET. Vnitatem hanc in omni-

bus facit, et fuſtinet Deus. MICH. Solus Deus eſt vni-
tas, cuiuis rei in vna idea dans, vt vnum ſit. Alioqui
velut in puluerem et nihilum partes ſine vnitate conci-
derent, niſi inde ſuſtinerentur. PET. Omnia ergo ſunt
compoſita, nihil ſimplex, nihil in ſe ens. MICH. Vniuer-
ſali quadam ratione omnia componuntur ex Deo, ſeu ex
ipſo conſtant. Omnia ex Deo. Omnia ex ipſo, per ipſum,

et in ipſo. Solus Deus eſt per ſe ens. Solus Deus eſt, ipſa

fimplicitas, forma et eſſentia: a quo reliqua compoſi-
. tionem.

tione
haben
mocdis
Trifin
Nem e
Polt i
lia e
Cicit
tor o
V9
contit
Kanti
roili⸗
de er

et lu
de e
(ArO
Kiſun
(eſcen
ſti eſt
fnur
celO
Vidimn
Corpn

lung

in.
Dens
tur De
ilati
IS eſt
ant
igkico
eſt de

1 D I A L O GVS II.§. 221

tionem, conſtitutionem, formationem et dependentiam
habent. Solus ipfe eſt vita reliqua viuificans, et fuis
modis conſtituens, etiam angelos et animas. Hinc

corpli Triſmegiſtus ad Tatium ait, Deum eſſe comprehenſio-
unt rp nem et conſtitutionem rerum omnium. Hinc reliqui
iimmmoen. Poſt ipſum, ſolas ideas eſſe ſimplices aiunt, ex quibus
Nlenot. VE alia conſtent. Apud Ieremiam capite decimo, Deus
re. M dicitur vita omnium, formator omnium, et eſſentia-
isiein tor omnium etiam cæleſtium, vt dicebamus in Ieho-
n. aun vah Zebaoth. Ergo et cæleſtia in ipſo eſſentiam et
letur. De conſtitutionem habent. Angeli et animæ ex eius ſub-

1. i res ſtantia conſtant. PET. Carnis Chriſti conſtitutio mi-
rabilis eſt, et exemplar conſtitutionis aliorum. Vn-

* de et eam de cælo deſcendiſſe, manifeſte ſequitur.
pteren ein MICHI. Caro Chriſti ſubſtantiam habens verbi corpo-
lun heis raliter, ſubſtantialem ipſum vitalem ſpiritum diuinum,
rce e et lucis Dei formam ſubſtantialem, eſt vere cæleſtis
nckl de cælo et de ſubſtantia Dei. Illa eſt caro verbi, Caro
“ caro Dei „ Exiſtentiam habens æternam. Verba Chri- verbi.
iede i ſunt manifeſta, quibus ſe et carnem ſuam de cælo
zae deſcendiſſe clamat. Ioan. 6. Typus manna e cælo
ann dati id ipſum probat. Deſcenſus manna carni Chri-
R ſti eſt tribuendus, quia illa eſt cibus per illum cibum
5 en figuratus. Item ſecundus homo Chriſtus venit de
1Aegiin, cælo cæleſtis I. Corin. 15⁄. Ipſe quem aſcendentem
nam vidimus, eſt ille, qui prius deſeenderat, Ephes. 4.
in nim, Corpus ipfum Chriſti et Caro ipſa, habuit initio il-
ea lam gloriam in cælo, ad quam nunc gloriſficatur.

nhuh. Ioan. 17. Caro ipſa Chriſti eſt cibus, quem cibum
lDelen Deus pater conſignauit dicto capi. 6. Ibi oſtendi-
n It 1 tur Deus eſſe pater huius cibi, a ſe conſignati, et ſi-
e gillati, tota Deitatis plenitudine in eum impreſſa. De-
Ormiren us eſt pater huius cibi, pater huius carnis, quod ne-
M“ gant ſophiſte. Caro ipſa eſt vitis, et pater eius
ra agricola, Ioan. 15. Ergo Deus pater huius vitis,
ele eſt pater huius carnis, pater veri hominis. Niſi caro

s Dene, ipſa
Aiqu d

272 D E T RIN NI TAT E

ipſa Chriſti eſſet cæleſtis de fubſtantia Dei, et corpo⸗
ralis deitas, non eſſet ex Deo genita, et ita non eſlſet
flius Dei. Niſi res ita haberet, non diceretur caro
illa habere incorruptibilem formam et corruptionem
pati non potuiſſe. Niſi res ita haberet, non poſſet ab
ipſa Chriſti carne tanti eceleſiæ corporis ſtructura fieri
in carnem vnam. Niſi diuina eſſet, non eſſet multis
in vna cæna communicabilis, nec Dei membra nos
faceret. Nec caro illa pœnam pro nobis luens, homi-
nes Deo reconciliare ſufficeret, nec ea, quæ in cælis
et in terra ſunt, inſtaurare. Sed nulla clarior proba-

tio, quam ſi perpendas, eſſe ex Deo genitam et na-

tam. Nam ſi ex Deo genita eſt, a naturali origine habuit

ſubſtantiam diuinam. Magnum haud dubie eſt in carne

Chriſti myſterium, ſi in ea carne videtur Deus, et eſt cor⸗
poralis Deitas. Qui non concedunt, carnem Chriſti eſſe
conſubſtantialem Deo, inaniter ſe Chriſti diuinitatem de-
fendere nugantur. Chimæras enim impoſſibiles defendunt,
non Chriſtum. Nulla alia commodiore via potuit ſatan
in regno Antichriſti deitatem Chriſti obſcurare, quam
prætextu inuiſibilis filii hominem Chriſtum puram cre-
aturam facere: quod a Chriſtiano quouis Deus auer-
tat. PET. Non eſt igitur concedendum, hominem Chri-
ſtum eſſe creaturam? MICH. Verus ille Meſſias leſus

crucifixus, Dei et hominis participationem habet, vt

non potuerit dici creatura, ſed particeps creaturarum.
Id pulchre docet apoſtolus. Heb. 1. 2. et 3. et pſal.
44. Nam ille vnctus eſt præ aliis participibus fuis,

omnibus creaturis, et ipſe earum particeps eſt factus.

Ipſe Chriſtus qui ſanctificat, et nos qui ſanctificamur,
ex eodem plaſmate participamus et ex eodem Deo ſu-
mus: ideo nos fratres ibidem vocat. Etenim decuit,
ſi ipſe tanquam princeps, et pontifex ſalutis noſtræ
noôs ſaluos facturus erat, vt ipſe ſicut et nos, c carnis et
ſanguinis eſſet particeps, vt ibidem ait Paulus. Præter-

ea, creäturarum particeps eſſe notatur, in eo quod di-
citur

citur

rarum
homunie
labet e⸗
ſpiritu!
Tes Ma
Kellit,
Turann.
ſophifin
Criſtu
HoIS!
homo,
kis. 8
Homen
In füb
incorr
dicitur
Uin e⸗
gloriam
lis lulit
tinet ſp
ſtus cor
ortun
tein i
nodis .
a pat
ſancti,.
do,
iſpenn.
lia pe
lis uo
Quanan
Eenper
Chrict!
lec nor
llige

1E

Dei eten
et iti m
l dicereurea
t corruptie
ton ele
s Kruchn
non elen
ei menn
dis hen
1, Cue in
1 chior
genitun
li origeit
Ubie elt ine
Debs etenl
tnem Cni
liininiumn.
Pbilesteket
inhetißs
blcutrte
ſtum punt
Ovis Deis
, oniru:
e Mels-
otenn ie

a 4
nichit⸗
SS

4

ui iſncii

eblen 4
Etenin 1 .
ſllts
t nns
Nllss 1e 4
e.
in eo .

DI AL OCGVS II. 273

eſtur primogenitus earum Colos. I. et initium creatu-
rarum Dei apoc. 3. Participationem habet Dei et
hominis, ſicut tu patris et matris. Participationem
habet creatoris et creature. PET. Videtur etiam in
ſpiritu ſancto eſſe participatio creaturæ. MICH. Ea
res Macedonium, Eunomium et metaphyſicos alios fe-
fellit, qui ſpiritum ſanctum eſſe dixerunt puram crea-
turam. Diſpenſationem tantorum myſteriorum ſuis
ſophiſmatibus illi ignorarunt, et humani ſpiritus per
Chriſtum factam glorificationem, vt vnus ſit cum Deo
nouus ſpiritus. Sicut verbum Dei eſt hypoſtatice
homo, ita ſpiritus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus homi-
nis. Sicut nomen verbi communicatur homini, ita
nomen ſpiritus ſancti communicatur ſpiritui hominis.
In fbſtantia ſpiritus ſancti continetur Chriſti halitus

incorruptibilis. Spiritus ipſe Chriſti, qui erat Deus,

dicitur in reſurrectione innouatus: quia erat ex di-

uino et humano ſpiritu vnus ſpiritus: qui ob nouam

gloriam dicitur innouatus, et ob nouam incorruptibi-
lis halitus creaturam, quam in ſe fubſtantialiter con-
tinet ſpiritus Chriſti ſanctus. Non ſpirat nunc Chri-
ſtus corruptibilem aérem, vt ante paſſionem ſpirabat.

Incorruptibilem ſpirat in cordibus noſtris, et deita-

tem ipſam in vna hypoſtaſi, id totum ſuo halitu
nobis communicans. PET. Alia hinc dicitur perſo-
na patris, alia perſona filii, alia perſona ſpiritus
ſancti. MICH. Viſus manifeſtatione, locutionis mo-
do, actionis proprietate, modis quibuſdam, ſeu
diſpenſatione multiplici, dicitut alia perſona patris,
alia perſona filii, alia perſona ſpiritus ſancti. Rea-
lis quoque eſt diſtinctio ratione adiunctæ creaturæ.

Quanquam ſpiritus ſanctus pura Deitas intelligatur,
ſemper peculiaris eſt deitatis modus, cuius ad creatum

Chriſti halitum adiunctio non mutat ſpeciem, vt dixi,
nec nomen mutat ſpiritus ſancti. Vnde totam nunc
sollige trinitatis rationem. Pater eſt Deus, filius eſt
§. Deus

2

—

274 DE TRINITATE

Deus, ſpiritus ſanctus eſt Deus. Pater non eſt fili-
us, nec fllius eſt ſpiritus ſanctus, nec ſpiritus ſan-
cus eſt Pater. Iuxta perſonæ proprietatem in filio
videtur a nobis pater, et in ſpiritu ſancto intus a
nobis videtur filius. Realiter differt filius a patre,
et a filio ſpiritus ſanctus, non eſſentialiter, quia

eſt eadem deitatis eſſentia. Pater eſt totius diſpen-

ſationis, et deitatis origo, ſimpliciter Deus, ſine
creaturæ admixtione vel participatione aliqua, in
ſe conſideratus incomprehenſibilis. Filius deitatem
habet patris, cum corporali participatione creatu-
ræ. Spiritus ſanctus deitatem habet patris et filii,
creaturæ quoque participationem a filio accipiens,
per quem procedit et in nos proficiſcitur. Eſſt
itaque concedendum;, in ſpiritu ſancto eſſe crea-
turæ participationem, ſeu eſſentialem communi-
cationem. Communicationem hypoſtaticam ha-

bet cum halitu ipſo aêreo non corruptibili, ſed

incorruptibili, qualis eſt ſubſtantialiter in Chri-
ſto, et in vere regenitis, quorum ſpiritus eſt
per potentiam reſurrectionis Chriſti, vere inno-
uatus et incorruptibilis factus. Miro artificio
ex re corruptibili facit Deus incorruptibilem in
reſurrectione et regeneratione. Magno gratiæ

myſterio hoc fit a Deo per Chriſtum mediato-

rem, vt intelligamus, nihil eorum, quæ in ſe ſunt
Chriſtum nobis denegare, imo ſe ipfum totum,
ſecundum ſpiritum et corpus nobis donare. Hinc
intelligimus, nos ſecundum carnem reſuſcitandos,
qui ſecundum ſpiritum nunc refurgimus reſuſci-
tati Chriſti vere participes facti, iam intus in-
corruptibiles et communicationem veram haben-

tes incorruptibilis fubſtantiæ carnis Chriſti. Vt

ſpiritu nunc incorruptibiliter glorificamur, quando
ſpiritu in baptiſmo reſurgimus: ita ſecundum car-
nem refſurgentes ſecundum carnem glorificabi-
3 mur,

mur,
tium
keſur
Carnar
Cluit
creztu
Mrti
totumn
Ainnal
reſurr
Lloria
loan.
CArher
a,
creat

(uor

poni
ſurrec
in 6
ſt
tils
In
Nennus.
forma
e
ſe cre

IiS (

Uen n
labrit
m,
nali
ſolis
eſlen⸗
itn 4
le i
lun

Don el
ſpiris
Aten inf.
ndo un
llits 1
tialiter, in
otins h

1 De, 4

ge Aigue
ilins din
Mtione end
Panis a
lio wen
ſeikeimm!
len N.
oſtatien
Urmptil,
lier 10
i, ver ⸗
in

rinttien

M
ium Ne

elne⸗
gims 1.

DIALOCVS II. 278

mur, inſtar Chriſti glorioſe reſurgentis. PET. Ter-
tium eſſe dixiſti, quod iam hic patefit, admirandum

reſurrectionis Chriſti myſterium. MICH. Poſt in-

carnationem et mortem eſt admiranda et glorioſa

Chriſti reſurrectio ſequuta: per quam illud eſſe

creaturæ, illud eſſe humanitatis, ſeu paſſibilis et
mortalis hominis, ac ſi eſſet res accidentalis, eſt
totum omiſſum. Nihil eſt in Chriſto, quod ſit
animale, ſed eſt totum corpus ſpirituale. Per
reſurrectionem eſt caro Chriſti glorificata ad eam
gloriam, quam habuit verbum apud Deum,
Ioan. 17. Vt per incarnationem verbum effici
carnem et creaturam, quis dixerit, ita con-
tra ,„ carnem per refſurrectionem deſinere eſſe
creaturam, ſit eadem ratione dicturus. PET.
Quonam modo, illud eſſe creaturæ poteſt de-
poni? MICH. Hoc eſſe creaturæ nos in re-
ſurrectione corporis noſtri deponemus, ſicut nunc
in ſpirituali regeneratione, internus noſter ho-
mo fit Deus. In futuro ſeculo forma fubſtan-
tialis corporis noſtri non erit creatæ lucis for-
ma. Ideo illud eſſe creaturæ ea ratione depo-
nemus. Quia ipfſum eſſe, ab ipſa denominatur
forma, ſicut forma eſt, quæ dat eſſe rei. At-
que ita depoſito eſſe creatæz formæ, illud eſ-
ſe creaturæ deponetur. Forma fſübſtantialis corpo-

ris Chriſti nullum creatæ ſolaris lucis participatio-

nem nunc habet: quam tamen ante reſurrectionem
habuit Chriſtus, non ſolum in carne, ſed in ani-
ma, quemadmodum et nos habemus. Sicut in fi-
nali reſurrectione abolebitur corruptibilis hæc lux
ſolis et lunæ, nec alia lux ſupererit, quam ipſa
eſſentiæ Dei claritas. Eſa. 60. apoc. 21. et 22.
ita quod ad Chriſtum adtinet, in eius reſurrectio-
ne id factum eſt, vt corpus Chriſti reſuſcitatum ſo-
lam habeat increatæ lucis Dei fubſtantialem formam,
8. 2. qua

26 D E TRINIT ATE

qualis ab æterno erat fubſtantialis lux verbi diuini.
Sicut in rebus his inferioribus maius lumen tollit mi-
nus, ita tunc fiet, vt ſola ibi lux Chriſti ſuperſit, ſicut
illa ſola erat in archetypo, antequam ſolis lux crea-
retur. Fragilis eſt hæc lux, quæ facile deſtruitur, et
fragilis mundus hic, in ea formatus. Nihil facilius de-
ſtrui videmus, quam lucem candelæ et ſpiritum ſoni.
Ideo lux hæc tunc non fupererit, nec ſpiritus ſoni
creati. Sicut ea, quæ in futuro ſeculo ſunt permanſura,
permanentem iam nunc habent fubſtantiam, vt elemen-
torum materiæ cum ipſa anima: ita et quæ fſunt ani-
hilanda, iam nunc anihilantur, vt formæ lucis creatæ,
et ſpiritus ſoni creati. Nec ĩd, quod nunc videmus, nec id,
quod audimus, nec id, quod guſtamus, tangimus, aut olfa-
cimus, tunc ſupererit: ſed Deum videbimus, audiemus,
olfaciemus, guſtabimus, et tangemus. Exuendaitaque no-
bis eſt mortalitatis forma. Ac nihilominus dicetur idem
indiuiduum, quia eadem cum anima manet idea diuina,
tametſi reliqua mutentur, vt diximus de puero et ſene.
Caro ipſa Chriſti non erat talis ante reſurrectionem,
qualis nunc eſt. Etiam viuens fuiſſet immutata et
tranſmutata, ſicut corpora viuentia hora finalis refur-
rectionis immutabuntur et transformabuntur, vt ait

Paulus. Tranſmutatio vera carnis erit in diuinam for-
mam translatio. PET. Non eſt igitur eadem caro, ſi

non eſt eadem creata forma. MICH. Eadem caro eſt,
et eadem increata forma. Poſitio deitatis loco cuiuſ-
uis formæ, nec ſpeciem mutat rei, nec indiuiduum
deſtruit, imo a deſtructione ſeruat. Identitas princi-
paliter eſt ab idea diuina manente et ab anima.
Forma illa lucis erat ab idea diuina, in ea conſiſtebat,
velut eius vices ad tempus agens. Sola ideæ diuinæ
manifeſtatione tam lucida euaneſcet fragilis illa creata
lux. Sicut itaque maior lux nunc exinanit mino-

rem, ita in refurrectione fiet, ob magnam vim lucis

diuinæ, omnia transformantis et glorificantis. Non
ſup

ſupe
cum
tia nn
perm.
lis
Cunn
tun
lcis
ketur
Denie
non
eſt
Cu
cor.
pus
reſu
recti
form
In
et ab
tate n
len
ſopni
homi
Cimmn

cor

Iine
19
ſübt⸗
Hiti
Llie
ſiäne
W
Leun
totun
CArn

bi di
n tollt an
perſit ler

s u ee

lch ſ

eſtrninn:
ficlliu.
Döiriwmſn.
lPöirins i
pernmnin

eCie
ſurteene,

mmmnm:
ruis ti
ndnn, Kl
ciinmk
lenen
boni⸗
. cnine
1
coriles
ierii
i
inmit .

d⸗
Antl

DIALOGVS II. 27

ſupererit minor lux, in præſentia maioris. Ratio eſt
cum experientia et ſcripturæ auctoritate. Experien-
tia nos nunc docet Deus, quæ permaneant, vel non
permaneant, anihilentur, vel non anihilentur. Si
quis nullis horum mouetur, dicat creatam lucem ſimul
cum increata manſuram. Nos dicimus non manſuram,
tum quia fragilis, tum quia fruſtra, tum etiam quia
lucis creatæ fons ſol ipſe non manebit. Id quod an-
nihilatur, non eſt reſurrectionis capax. Imo non dice-
retur tunc reſurrectio, ſed iterum ex nihilo creatio.
Denique ſcripturis nos credimus, quæ aperte docent,
non manſuram aliquam ſolis aut lunæ lucem. Non
eſt porro valde contendendum, an ſit eadem caro;
cum Paulus dicat, non fore ſingulis in reſurrectione
corpus idem, quod prius fuit, ſed Deus dabit cor-
pus, vt volet. I. Cor. I5. PET. Magna eſt gloria

refſurrectionis Chriſti, ad cuius analogiam erit reſur-

rectio noſtra. Transformabitur caro noſtra, et con-
formis fiet corpori Chriſti glorioſo. Phil. 3. MICH.
Iam aperte cernis illam Chriſti in Deo conſummatam
et ab eſſe creaturæ ſeparatam gloriam. Secluſa dei-
tate non poôteſt in Chriſto homo aliquis intelligi, qua-
lem eſſe humanitatem, ſeu purum hominem, in eo
ſophiſteæ tradunt. Si deitatem tollas, ſoluitur in eo
hominis vnitas et eſſentia. Quando igitur hominem di-
cimus et carnem Chriſti dicimus, ibi et diuinitatem
comprehendimus. PET. Chriſtus eſt genitus ex ſe-
mine Dauidis ſecundum Carnem: ergo erat caro crea-
ta? MICH. Carnis Chriſti diuinitatem vidiſti vere
ſubſtantialem. Quia vero caro dicitur id quod a
ſpiritu ſecernitur, carnis nomine licet aliquando in-
telligere carnis materiam creatam. Dicitur Chriſtus
factus ex ſemine Dauidis ſecundum carnem, id
eſt, creaturam carnis, aut humanam materiam. Aut
ſecundum carnem, quia in carne continetur id
totum, quod eſt humanæ propagationis, et 2
carne ſpiritui aliquid communicatur. Vere tamen
8. 3. non eſt

/

1

2g77 D E TRINITATE

non eſt Chriſti caro pura creatura. Non eſt in
Chriſto illa ſophiſtarum humanitas, quæ eis eſt pu-
rus homo, pura creatura. Quia non eſt in eo ho-
minis forma creata, ſicut nec in nobis erit poſt reſur-
rectionem. Eſto, eſſet nunc in eo forma lucis crea-
tæ, vt erat, quando in terris agebat; adhuc non eſt
in eo talis purus homo. Secluſa enim deitate anima
non eſt anima, caro non eſt caro, homo non eſt
homo. Secluſa ergo Deitate non efſt in Chriſto ali-
quis purus homo. Si in rebus aliis ideam diuinam
excludas, nihil dicitur lapis, nihil aurum, nihil caro,
nihil anima, nihil homo: cum idea diuina ſit, quæ
dat eſſe ſpecificum et indiuiduale, et quæ ipfſi formæ
creatæ dat eſſe formæ. Ergo in Chriſto, ſi deitatem
excludas, nec eſt forma, nec homo. Chriſtus ipſe eſt
idearum pelagus æternum, qui in rebus omnibus, per
ideas adumbrari fecit, et ſecundaria quadam ratione

præſtitit id quod in ipſo ſolo originalis deitas primo

realiter ac ſubſtantialiter præſtat. Nunquam Chriſtum
cognoſcet, qui rerum creatarum analogias deſpicit, et
diſcurſus varios a creaturis ad creatorem: cum præ-
ſertim ipſe Chriſtus, principium, primogenitus et Ca-
put creaturarum, ſe habeat ad creaturas, vt Ccaput

ad membra. Inſeparabilis a re quauis eſt idea, vt à

filio Dei deitas. Inſeparabilis eſt, ſicut quibuſdam
dicitur inſeparabilis quantitas a re quanta, et figura
aàa re figurata. Imo idea ipſa eſt quantitas rei, idea
eſt figura, idea eſt vnitas. Hanc ab idea imaginem,
ſeu munus hoc, ad tempus accipit cuiuſuis rei for-
ma, ab idea ipſa formata. Temporalis ergo lucis
forma non habet æternitatem illam, poſt reſurrectig-
nem futuram. PET. Refſurrectionis Chriſti gloriam
ea res facit illuſtriorem. MICH. Tanta eſt reſur-
rectionis Chriſti gloria et potentia, vſque adeo eſt
ipſe in Deum aſſumptus, vt nihil maius poſſit quis
in Deo excogitare. Sublimius quam ante eſt ipſe tune
factus

fad
corri
rectie
qualis
carnen
Nm
Nins.
tun.
Kent
13 fün
umen
omo
fiann
lelus
Doten

Virtn

ts 1
Vnde
ten
in n
tekürt
10t
corn
titis.
non
Dei
Non
tendi
loci
ſine
ſhiri
tior⸗
ile,
Imo

Non di
eis el r

lt in enb⸗

t poſt ti

1a les n
dhne nond
Ceitute un
Ono M1

1 Chrito1

Geam dunr

n, nti e

Uine ſt,

e Pün
lo, A in
hrites hel
nmnblgt
Uainm
5 Ceſts
gunn Eni⸗
us Eehiit
en: An
geninb e
Ur, c,
elt ilen n

au ſe⸗

utl,
titas ͦ
gen im ing⸗
uſtis i
lis ensd 15
eſmnei
Chriti de⸗
nte eRN 4

DIALOCGVS II. 279

factus filius patri magis ſimilis, omni ex parte in-
corruptibilis, glorioſus et potens. Talis per reſur-
rectionem factus eſt regreſſus de homine in Deum,
qualis per incarnationem fuit exitus de verbo in
carnem. Quod ipſemet Chriſtus abunde teſtatur.
Nam filium hominis ait aſcenſurum eo, vbi erat
prius. Ioan. 6. et eodem, vnde exierat, reditu-
rum. Ioan. 16. et ad eandem gloriam. Ioan. 17.
Sicut a ſummo cælo egreſſio eius, ita recurſus eius
ad ſummum eius pfſal. 18. Diuina deſcenderunt ad
humana, vt humana aſcenderent ad diuina. IIe ipſe
homo Chriſtus leſus eſt in tantam gloriam et poten-
tiam euectus, vt nihil maius dicere poſſis. Ille ipſe
leſus crucifixus eſt æqualis Deo. Non eſt alia Dei

potentia, quam ipſe, qui ideo dicitur eſſe potentia,

virtus, et fortitudo Dei. Imo ad maiorem gloriam,
quam fuerit verbi gloria, eſt nunc Chriſtus glorif-
catus, ratione maiorum donorum. Gloria illa ſpiri-
tus regenerationis ſancti, nunquam antea talis fuit.
Vnde et cæli facti ſunt noui, incorruptibiles, qui

antea erant corruptibiles. Nouum quoque et cæleſte

in nobis regnum. Plus artificii habet ipſa Chriſti
reſurrectio et noui hominis in nobis creatio, quam
tota illa prior mundi creatio: cum ibi fuerint facta
corruptibilia, hic incorruptibilia: ibi vmbra, hic ve-

ritas. PET. Si totam habet Chriſtus Dei potentiam,
non eſt res finita. MICH. Ille, qui omnem habet
Dei potentiam, cuius ſunt omnia, quæ habet Deus,

non eſt res finita: imo infinita, et intellectu et po-

tentia, et duratione et loci ratione. Non eſt certi

loci capacitate finitus Chriſtus, ſed eſt, vbique vult,
ſine locali motu. Extra omne quantitatis corpus eſt
ſpirituale corpus in nouo cælo, ſuperiora, et infe-
riora ſui plenitudine implens, Ephes. 4. Ilpſe eſt
ille, qui ſe cælum et terram implere dixit. Iere. 23.
Imo illud fuit huius vmbra. Chriſtus omnia im
8. 4. H „Prilens

„

280 DE TRINIT ATE

plens, etiam illam prophetiam implet, omni plenitu-
dinis genere. Propter hunc hominem fecit Deus

mundum, et ab ipſo mundus repletur, ait Petrus lib.

3. Clementis. Hic deſcendit ad inferiora inferni, et
afcendit ad ſuperiorum ſuprema, vt impleret omnia
tefſte Paulo. Ipſe ambulat fuper pennas ventorum
pſal. 103. equitat per æthera, loca angelis inhabita-
ta, M araboth, pfſal. 67. ſedet in circuitu terræ,
cælum palmo fuo, et manu aquas maris metitur. Eſa.
40. Aeque eſt nunc prope nos Chriſtus Phil. 4.
ſicut olim, quando dixit, Deus de propinquo ego ſum,
Iere. 23. Aeque proprie ſicut olim, eſt nune cælum
ſedes eius, et texra fcabellum pedum eius. Imo ibi
velut figurali ſigno, oſtenduntur ea, quæ nunc ſunt,
et in ipſo vere implentur. Aeque proprie ambulat
nunc Chriſtus in medio noſtri, ſicut olim ambulabat
per medium caſtrorum Iſraël. Deut. 23. Ambulat
nunc Chriſtus in medio candelabrorum, id eſt, in

medio eccleſiarum, vt aperte docet apocalypſis. Ecce

nunc tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit
cum eis. Atrium noſtrum interius eſt locus, in quo
vere habitat Chriſtus inter filios Iſraëél, Ezech. 43.

Ponam, inquit, ſanctuarium meum in medio eorum,

et erit habitaculum meum in eis, Ezech. 37. Non
eſt Chriſtus in certa parte cæli, vt quidam putant.
Locus eius non eſt quærendus inter elementa, nec
inter ſtellas, nec in tertio cælo. Non manſit Chriſtus
in certa parte cæli, ſed fupra omnes cælos, et intra
nos eſt. Carnalem habent ſenſum, qui argumento
ſitus dexteræ patris Chriſtum a nobis eripiunt. Quæ
res potius probaret, ipſum non eſſe ad dexteram pa-
tris. Sed ipſi putant, Chriſtum eſſe animalem ho-
minem, et dextram dei eſſe affxum aliquod. Aut cer-
te putant, carnem Chriſti eſſe in cælo poſitam, vt ſit ſpe-
ctaculum volatilibus cæli. Nos autem dicimus, quod ſit
Chriſtus in eo cælo, ad quod angeli non pertingunt. Eſt
in tertio cælo, vbi et vnde omnia implet. Etra omnem

locum

locun
tuale
ſolo
oligo.
ſiit ne
minat,
in cen
connen
eins,
cecleſt
ſunt
bus 4
Chriſt
Ius.
ſtatio
myſte
ccclet
Tria.
Vit, e⸗
11. i
Cohiun
Clpite
Uter
Vnde
Viro
eccleſt
el iri
ant, e
Neriv
Tant.)
Chrit
diem
ſenta
Ci⸗
Nm

eyv

Non

1

mni Nei
n keeit D
ir Petne!
Ne inlen
Npleret on
nüs Veen
gelis innnt
cireitn ten
neäünn 1
giſtus Mi.
ngno ego
mne n

niden S
elenene
uſte⸗ tlin
lo
M
denem!
mimin!
wot. A
tanm, nt
inus, —
unnd

Etra⸗ ℳ

DIALOGVS II. 281

locum, et extra omne quantitatis corpus, eſt ſpiri⸗
tuale corpus, in nouo cælo, quod intra nos eſt. In
ſolo Chriſto eſt Deus, et in eo eſt omnis deitatis
origo. Nullibi ſpirat Deus, niſi per ſpiritum Chri-
ſti: nemini loquitur, niſi voce Chriſti: neminem illu-
minat, niſi lumine Chriſti. Corpus Chriſti eſt multis
in cæna communicabile, mirabili nexu nos in vnum
connectens, vt ſimus membra corporis eius ex carne

eius, et ex oſſibus eius. Corpus Chriſti, et corpus

eccleſiæ ſunt vna caro, ſicut caro viri et earoò vxXoris
ſunt vna caro. Sicut Eua conſtabat ex carne et oſſi-
bus Adæ, ita eccleſia conſtat ex carne et oſſibus
Chriſti. In qua re myſterium magnum exclamat Pau-
lus. Ephes. 5. Aliud ſimile myſterium eſt manife-
ſtatio Dei in carne 1. Timot. 3. Ecce tria ſimilia
myſteria, Adam et Eua ſunt vna caro, Chriſtus et
eccleſia ſunt vna caro, Deus et homo ſunt vna caro.
Tria hæc ſimul notauit Paulus dicens, Caput vxoris
vir, caput viri Chriſtus, caput Chriſti Deus, I. Cor.
II. idque ſemper per realem capitis cum corpore
coniunctionem, alioqui monſtrum erit, ſi corpus a
capite ſepares. Animaduerte quæſo trium horum
myſteriorum ſimilem rationem. Vt Deus cum homine
vna caro efficitur per incarnationem, ita vxor cum
viro in vnam prolis carnem coaleſcit, et Chriſtus cum
eccleſia vnam carnem vere facit in cæna. Manifeſtus
eſt igitur error illorum, qui Chriſtum manducari ne-
gant, et eum in ſolo vno cæli loco concluſum conti-
neri volunt. Deum vbi ſit, neſciunt, qui Chriſtum igno-
rant. Nunquam aliquid de Deo in mundo habuimus, niſi
Chriſtum, nec aliud vnquam habituri ſumus vſque ad

diem iudicii, in quo nos Chriſtus coram Deo patre præ-

ſentabit. Hæc omnia tibi abunde fuppeditabit ipſe
Chriſtus Ioan. I4. ſi eius verba non oſcitanter legas.
Nam ſicut ad quæſtionem de viſione, ita ad quæſtionem
de via et loco, illatio ſequitur ex illis Chriſti verbis,
Nonne credis, quod pater in me eſt? Pater in me
s. . manens

282 D E TRINIT A T E

manens ipſe facit opera. Quod verum non eſſet, ſt
alicubi aliqua opera extra ipſum faceret pater. Sicut
per ipſum omnia facta ſunt, ita per ipfum omnia
unc fiunt, et ſine ipſo ſit nihil. Nec in cælo, nec
in terra, aliquid ſine ipſo exiſtit, Ioan. I1. lpſe eſt
rerum omnium eſſentia, vt de Iehouah dicebamus.
Ipſe eſt Iehouah, et rerum naturalium principium.
Splendor ille, qui eſt forma rei cuiuſuis, a Chriſto
eſt, et Chriſto ineſt. Omnia in ipſo conſiſtunt, Co-
los. I. Ipfe fert et fuſtinet et portat omnia verbo
Virtutis ſuæ. Hebr. I. ipſe fecit nos, ſuſtinet nos, et
portat nos, Eſa. 46. et 63. In ipſo viuimus, mo-
uemur et ſumus, acto. 17. Ipſe viuificat omnia. I.
Timot. 6. Ipfe ſuô ſpiritu vitam omnium fouet,
creat et recreat pſal. 103. I1pfe eſt vita noſtra, et
longitudo dierum noſtrorum, Deut. 30. Sine Chri-
ſto denique nihil fieri poteſt, nihil videri, nihil au-
diri. Lux hæc, quam oculis vides, ſplendor eſt Chri-
ti, ſeu eius lucis ſimilitudo quædam et ei infita.
Sonus quem audis, ſpiritus eſt Chriſti. Nihil eſt in
mundo creatum, in quô non reluceat et agat creator.
Omnibus mundi rebus immixtus eſt ipſe Deus, ipf
ſplendoris Chriſti forma et viuificans ipſe Chriſti ſpi-
ritus. PET. Videndo ergo rem quamuis, non ſolum
videtur Deus, ſed et videtur Chriſtus? MICH. Quo-
dam modo et credentibus: quia in rem quamuis dif-
funditur lux Chriſti. Primario tamen in Chriſto
ipſo videtur Deus. In re quauis pene palpatur Deus,
acto. 17. ſed primario in Chriſto. In creaturis
omnibus ſentitur odor quidam virtutis Dei, ſed pri-
mario in Chriſto. Deus eſt in omnibus, ſed prima-
rio in Chriſto: in quo ſolo vera et naturalis vnio
deifica, hypoſtatica, admirabilis. In rebus omnibus

eſt ſymbolum deitatis Chriſti, diſpenſatio deitatis

ſecundaria et lux ſecundaria creata. In Chriſto
vero eſt ſubſtantialis tota deitas, et lux ipſa prima-

ria increata. In eo funt rerum ideæ primæ fſcili-

cet in

let in
primer
velut
Chriſt
Chriſti
capitis,
Chmmiun
Terum
Tis Om
cis ab
Iunume
ſielt 6
polt 1
lomim
ſicuth
Vt ſ0
gle in

in i⸗
WI.
Chrici
Dürem
tet err
memb
cretio
un d.
Alblta
ili i
ſuple

i

omne
mune
10 en
ſtus.
Cri
guid

*

non ele
Pater N
ipfun o
in crlt
.1. Mei
n cicdn.
1 pkinepi
lis, 10

Onllkund

t Onnit

ſüſtinet i

Viwinns, ²

Rcat omm
ompiun fn
is
1 6 i

= S

et eonin
iple bf
ple Cii
lis, Unk
MCEE
Amnk r
hne

DIAL. OGVS II. 283

cet in eius intellectu, deinde in rebus ipſis. Ideæ
primæ, vt ante creationem erant in ſapientia dei,
velut in anima quadam, ita nunc ſunt in intellectu
Chriſti infinito, in ipſa anima Chriſti. In anima
Chriſti eſt rerum omnium notitia, etiam capillorum
capitis, in eo eſt omnium tota plenitudo. In eo eſt
omnium exemplaris cognitio, et re ipſa in eo ſunt
rerum omnium principia, ab ipſo Chriſto in creatu-
ras omnes fluunt eſſentiæ: inſtar ſecundæ ſolaris lu-
cis ab eo varié radiat deitas ac ideales ipſæ formæ.
Innumeri ſunt gradus in corporalibus et ſpiritualibus.
ſicut ſolaris huius lucis ſunt multi gradus. Imo er
poſt reſurrectionem, licet nulla erit lux ſolis, nihi-
lominus erunt varii claritatis Dei et gloriæ gradus,
ſicut ſtella a ſtella differt in claritate. Chriſtus ſemper erit
vt ſol, et alii poſtea ſuis ordinibus ſiti. Vnuſquiſ-
que in proprio ordine, ſed primitiæ Chriſtus 1. Cor.
15. Vt nunc eſt in Chriſto tota deitatis plenitudo,
ita illa eadem erat ab æterno in forma hominis.
PET. Solam ſimplicem prædeſtinationem hominis
Chriſti Sophiſtæ cogitant, vt de nobis fuiſſe dicunt
parem in Deo præfinitionem. MICH. Quam graui-
ter errent, ex nobis ipſis facile nunc percipies. Si
membra a ſe inuicem diſcernas, capitis ſummam diſ-
cretionem colliges. Vt quiſque noſtrum habet vari-
um donum, ita eſt ab æterno varie prædeſtinatus.
Subſtantialis lucis, et gloriæ ſedes, alia eſt huic, alia
illi ab æterno parata. Ergo non eſt de nobis ſola
ſimplex et par prædeſtinatio. Quid iam de capite

ipſo dices? In eo fumus nos prædeſtinati, in eo

omnes continemur, et ab eo omnes pendemus. Vr
nunc funt diuerſi rerum ordines in Deo, ita ab æter-
no erant in eo, et princeps omnium ordinum Chri-
ſtus. Hunc ordinem in Deo æternum cogita, et
Chriſtum ipſum ſuper omnia conſtitutum. Nos vere,
quid fuerit Xoονσ in Deo, intelligere a priori non
poſtu

2 84 D E TRIN ITA T E

poſſumus, niſi a poſteriori exordiamur, intrando per
oſtium, per Chriſtum ipſum. In qua re eſt a Sophi-
ſtis omnibus erratum. Hoc dico oportere nos Chri-
ſtum intelligere, fuiſſe primam Dei cogitationem ſeu
idealem rationem. In Chriſto nos cogitare debemus
ipſam lucis Dei plenitudinem, et eandem olim in ea-
dem forma -dicere logon et Elohim. Chriſtum vni-
cum ſcopum tenere debemus, vt totum verbi arca-
num fuerit olim futuri hominis gloria. Sine ſui mu-
tatione ſe ab æterno Deus talem exhibere voluit et
potuit. Sine ſui mutatione Deus hos magis diligit,
illos minus, et omnium maxime Chriſtum. Sine ſui
mutatione Deus his magis vnitur, illis minus, et
omnium maxime Chriſto. Non eſt mutatio in Deo,
ſed in rebus ipſis, quæ ſuis ordinibus Deo appro-
pinquant. Ineffabiles ſunt modi, quibus Deus omnia
fuſtinet, omnibus vnitur, et in rebus omnibus agit.
Imo Chriſtus ipſe eſt, qui omnia in omnibus opera-
tur, et Deus per ipſum. Quis neget, Deum hoc poſſe
per Chriſtum, cum et per Deitatem, quæ eſt in re
quauis, poſſit nouum mundum creare, et rem ipſam
in omnibus operantem facere? Quanto magis Chriſtus
nunc omnia in omnibus operatur, cum ſit in eo tota dei-
tatis plenitudo? PET. Operatur ergo ille opus peccati,
peccatum ipfum, in diabolo et in homine? MICII. Stoi-
ci et magi cum ſuo ſeruo arbitrio id fateri cogeren-
tur. Non bene concluditur ſeruum arbitrium ex eo,
quod Deus agit in nobis. Nam Deus agit in nobis
hoc ipſum, vt libere agamus. Artificium eſt mira-
bile, et actionis diuinæ varii ſunt modi, ſicut eſt mul-
tiplex virtus et ſpiritus eius. Ac ſi actio non eſſet
declarata peccatum, ipſe virtute naturali ſuſtentat et
agit ad eſſentiam facti: nihilominus bonus ſpiritus
occurit, dictans ne agatur. Factum Deus odit, et
naturalem faciendi opem non denegat. Tale vult
eſſe artiſicium facultatis liberæ, cui adfſcribitur
ratio peccandi. Sicut Deus liber eſt, ita liberam
illam

Ulam
Uuumn i
temus,
cere
Dei im
Critkne
Unbema
Onmmibn
nune,
Ins, ip
lbere
eruo a
Aucere.
Is ant

Aiter

in De
nunce
Videt
Alioqui
bin De
Ctdinun
Conelach
Kare id
Na rel
ecepit
MlI.
tis ſiun
li⸗ 0mI
kument
Aooriam
0Dtinnn
Morte
.
er
Dotent
ctiamn
Reuli

„imrnh;
1e eta
tere nor
gitutonen!
gitare a
lem oln in

Chrikun e

Um verti n
„Kine ilr
ſibere wn

.

bus Deude
8 Oimnibis
Olnnibis

ae

1 8 7
Ne
I

ue et
e, e E
wins (

lle oplsle⸗

DIALOlGVS II. 295

illam facultatem, vt vult, varie communicat. Ser-

uum in ipſo creatore eſſe arbitrium, nos conclude-
remus, ſi in creaturis nihil niſi ſeruum arbitrium re-
lucere videremus: in iis præſertim, quæ ſunt vera
Dei imago, et in quibus mens diuina relucet. Si
Chriſtus habet plene liberum arbitrium, et nos aliquid

habemus, eius ſpiritu et libertate donati, eiufque in

omnibus vere participes. Sed de his alibi. Hoc
nunc, ne gloriæ Chriſti aliquid defit, firmiter aſferi-
mus, ipſum Chriſtum habere liberum arbitrium, ſicut
libere ipſe omnia poteſt, ita libere poteſt eos, qui a
ſeruo arbitrio hodie faſcinantur, ad ſanam mentem re-
ducere. PET. Hac ratione illi mouentur, Quæ De-
us antea cognouit, et ordinauit, non poſſunt nunc

aliter habere. MICH. Falſa ſuppoſitione tempus illi
in Deo ſupponunt, vnde et falſum inferunt. Quæ

nunc fiunt, non ſolum ab æterno cognoſcit Deus, ſed
videt ſibi præſentia: libere fieri videt, et ita ordinat.
Alioqui nec Chriſtus ipſe liber eſt in factis fuis,
quia Deus iuxta eorum rationem antea cognouit et

ordinauit. Ex eo ipſo, quod Deo nihil eſt futurum,

concludit Philo in lib. de mundo, cum prouidentia
ſtare liberum arbitrium in homine, in quo mens diui-
na relucet. PET. Quomodo gloriam et potentiam
accepit filius in reſurrectione, ſi naturalis ſibi erat?
MICII. Non eſt naturale, quod filius omnia, quæ pa-
tris ſunt, mox poſſideat. Sed naturaliter debetur fi-
lio omnis hæreditas et gloria patris: idque poſt te-
ſtamentum morte confirmatum. Eam totam patris
gloriam et potentiam diſpenſatione diuina non plene
obtinuit Chriſtus, donec teſtamentum eſt ſuiipſius
morte confirmatum, et ipſe per paſſionem glorifica-
tus. Poſt eam vero glorificationem omnia ita poſſi-
det Chriſtus, vt nullum nomen, nulla gloria, nulla
potentia, nullus honor, Deo tribui poſſit, quin ſibi
etiam conueniat. Quanquam dare poſſis aliquod
peculiare nomen, quod ſoli patri Deo conue-
niat,

☚

286 D E TRIN IT. DIALOG. II.

niat, ſicut ſolus ille dicitur ingenitus, et pater

Chriſti: nomen tamen aliud, quod gloriæ ſit aut
potentiæ erga nos, filio conuenit, ſicut patri: imo
patri tribuitur per filium. Vnum eſt neceſſario eo-
rum nomen, ſicut ipſi vnum ſunt. Verus ipſe eſt
Deus creator omnipotens, et vere Iehovah. Cui
ſoli cum Deo Patre in fſubſtantiæ et ſpiritus vnitate

regnanti, ſit in æternum gloria, imperium et omnis

poteſtas. Amen.

De Fide

0

inorel
Oſtium
per
Nee en
Genns
tun (.
Dmnes
Iuns,
Noni
tate
Mon be

ltige⸗

Kiane
eplie
dor.
ſi a
Lonfe
ertio
Mend
Ounni

0 C.ll

U8, et e
glorie nn
Ut pani
Necclirhe
Verus I
ehorih. .
Ppirinsnn
erium e

287

DE FIDE E T IV-
STITIA REGNI CHRISTI
legis iuſtitiam ſuperantis
et de charitate,

LIBRI TRE.S.

PROOEMIVM.

Okium iam eſt nobis apertum, vt per illud
ingreſſi, omnia bene ſemper intelligamus. Nunc
oſtium idem fidei Chriſtianæ eſt nobis aperiendum,
vt per illud ingreſſi, omnia bene ſemper agamus.
Nec enim bene intelligere, nec bene agere, eſt ha-
ctenus nobis datum. Quis hic non lachrymetur tan-
tam Chriſtianiſmi iacturam, quod Chriſtianos nos
omnes eſſe dicamus, cum nec Chriſtianam fidem ſcia-
mus, nec ſecundum Chriſtianam fidem operemur?
Non in fide ſolum iam dudum erratur, ſed in chari-
tate quoque et operibus. Chriſtianus item a Iudæo
non bene diſcernitur, regnum Chriſti neſcitur, et
iuſtificationis vis ignoratur. Iacto vero fidei Chri-
ſtianæ primo fundamento, non erit difficilis aliorum
explicatio, quam ego tribus libris perſtringere cona-
bor. In primo, iuſtificantem fidem, et regnum Chri-
ſti annunciabo. In ſecundo, legem cum euangelio
conferam, et Chriſtianum a Iudæo diſcernam. In
tertio, charitatis cum fide collatæ vim et opera com-
mendabo. Faxit Ieſus Chriſtus, vt bene nobis hæc
omnia cedant. . . H
Liber

288

LIBER PRIMVS, DE. FI-
DE ET. IVSTITIA

regni Chriſti.

CAP. I. DE FIDE.

F Ioe primo libro, in quatuor capita diſſecto,

Chriſtianam fidem primo loco enunciabimus, ſecun-

do eius eſſentiam inquiremus, tertio, Chriſtianos eſſe
in ea iuſtiſicatos et iam ſaluatos, dicemus, quarto, reg-
num Chriſti iam venide, euangelizabimus. Circa ſi-
dem Chriſtianam ſunt noſtro ſeculo quædam ortæ

quæſtiones. Prima, quæ et qualis ſit fides illa. Se-

Eunda, an ſola iuſtificet. Tertia, an ſit operum adie-
ctio aliqua. Plerique hodie fidem ſolam iuſtificare,
merito affirmant: at quæ fſit illa fides, plane igno-
rant. Quod magnum eſt erroris indicium, quiſque
eorum ſibi nouam ſidem excogitat, quiſque fidem
ſuo nouo modo definit, et alter ab altero diſſidet:
nec per credendi verbum aliquis eam definire vult.
Parem illam ludæis olim fuiſſe contendunt, et fuiſſe

eos nobis æquales, quaſi aduentus, et regeneratio

Chriſti nihil noui orbi contulerit, nec fœdus nouum,
nec nouas creaturas. Fidem quandam varie compo-
ſitam pingunt, hinc et inde ſe mutuo contorquen-
tes, vt charitatem cum operibus concukent, et ba-

ptiſmum cum cæna peſſundent. Quæ omnia nunc

omittens, ſimpliciore via cum eis agendum duco, et

catholicam veram fidem ita facile oſtendo. Pro-

fero eis ſexcentos, imo omnes ſcripturæ euangeli-
cæ locos, in quibus de credendo fit mentio: Reſi-
piſcite et credite: Credis, crede, credo: Si toto
corde credas: Qui crediderit, ſi credideris, vt cre

datis, Dicant nunc, quid tibi toto corde creden-
dum

dum

int,

nt
clidan
Tunt
10.
Colict
1cel
gin.
1 Verb

(endo

Verdi
beemi
ſe ib
tur ſ
crede
lo
cin r

ut di

ilkiie
Aicern
Gdid
1Ne
dit
16.
clit,
it,

ete

ices,
tieani
Eentes
ne
le
Chrig
N.
16.

inäni

binns, e
riſtiest

5, Juntnn 1

ls. n
Jurdim
ſces Mn
t Operun 1
lun Müen

et lereres
ſeedus
VVdlie
0 conmr-

uleent, e .
i?

Aum don-
ſten. .
ure eunt:

nenti: .

10:

LI BE R 289

dum præcipitur? Quid credendo ſaluabimur? Vide-
ant, quid ad hæc paſſim reſponderit Chriſtus. Vide-
ant, quid reſponderint Paulus et Silas. Roganti enim
cuidam, quid illi faciendum, vt ſaluaretur, Reſponde-
runt, crede in dominum Ieſum, et ſaluus eris. acto.
16. Ergo in credendo conſiſtit ſalus. In credendo

conſiſtit iuſtitia, ſi corde creditur ad iuſtitiam. Quod

a credendo dicatur fides, docet ipſa vocis etymolo-

gia. Nam fides in euangelicis literis dicitur T15:165

17 .
a verbo wsνο, quod eſt credo. Hebraice a cre-

dendo dicitur fides. Vera autem vis et proprietas

verbi credo, iuxta vim Hebraicæ dictionis *½PNN
heemin eſt non ſolum aſſentiri, ſed cum firma fiducia
ſe ibi ſtabilem facere. Latine item a fidendo dici-
tur fides. Vere igitur credere eſt, firmum et fidentem
credere. In quo ſenſu monemus accipiendum eſſe
credendi vocabulum, vbi de vera fide agitur. Exem-

plo Abrahæ, hæc fidei et credendi ratio probatur.

Nam Abraham, pater credentium, quia cum firma fidu-
cia credidit, iuſtificatus eſt Gene. I15. Idem ibi no-
tat dictio illa heemin. In nouo teſtamento quotquot
iuſtiſicati ſunt, ideo iuſtificati ſunt, quia firmiter cre-
diderunt, vere crediderunt, fidendo crediderunt. Sed
quid apoſtoli crediderunt? Quæ fuit illa Pauli tanta
1Xροορ0οοροος Quid Petrus firmiter credidit? Credi-
dit Ieſum illum eſſe Chriſtum filium Dei viui Matth.
16. et Io. 6. Hoc credendum ſemper Chriſtus do-
cuit, et ea fiducia ſibi credentibus regnum ſuum de-
dit. Hoc credendum docuit Deus ipſe de cælo, id

repetens in Iordane, et in monte, vt eſſet firma magis

fides. Deus ipſe ita nobis de cælo euangelium præ-
dicauit, Hic eſt filius meus, in quo mihi placent cre-
dentes. Crede, et Deo places. Hoc ita credendum
ſemper docuerunt apoſtoli, et diſcipuli omnes. In
hac fide ſunt ipſi iuſtificati, ſicut ait Paulus, Nos in
Chriſtum Ieſum credidimus, vt iuſtificaremur. Ga-
lat. 2. Per hunc omnis qui credit, juſtificatur
acto. 13. Hæc eſt fides de Chriſto, per quam
t. iuſtifica

DE FIDE ET IVSTITI II.
290

. ſancti acto. 26. Hæc eſt Chriſtus ſides,
zſtinenni fun Kan et ſaluans, vt cum Paulo, et aliis
Parfbis apllolis affirmat Petrus in nrilis c s⸗
ommor ccleſiæ, ob qua
Hæc ſides eſt Dst auia cregiale, hunc leſum eſſe Chri-
eſt berrus d Nullibi in euangelicis literis creden-
Aum Hlium innemas vbi hoc credendum non præci-
di verbum ivi ae “ fit mentio, vbi hæc fides non
piaru- ur. Magnum igitur facinus eſt, velle ſden
intelligatur. “ Conſi dera, lector, qua efficacia, quo
mirer el ger etu, dixit Ioannes, Quiſquis crediderit,
verborum r ſilius Dei, in Deo manet, et Deus in
quod Iemns . i credit, Ieſum eſſe Chriſtum, ex Deo
69. Onis n eſt, qui vicit mundum, niſi qui dni⸗
natus eſt, I alünun Dei. Credentes, quod leſus e
ait, lanun e vitam æternam habetis in nomine ei
n Ciridum audi, qui ſemper docet, opus De
Ipſum

i i. Ioan. 3. 4. 5. 6. et alibi
ma e N ramnm aud ech, duim eteroauuns, iolin
air Del hoc mihi eſt perpetuum fundamentu
R ninn vnicus euangeliſta. Chriſtus
Denriiee 3 euangelium regni, vſque ad morten En.
Der ſe füli Dei clamans, et id credentibus e
i . n funcianm Pro hoc articulo mortuus en
guia flium Dei ſe dicebat. Omnes rd otum per inr-
dien i t hunc Ie
aerent on “ inuin nillan Dei, nrren
munch Ad hoius fidei Chriſti prædicationem deſtinatus
mundi.

Pro hac fi-
eſt apoſtolatus Pauli, acto. 26. Ro. I. et 16

eius, ſci-
i deficeret fides eius,
it Chriſtus pro Petro, ne „Pro no⸗.
. eet, dun⸗ ipſum eſſe filium Dei fuerat Lonfeln , Fiee
dis i⸗ iſtus Ioan. 17. Hæ
i. i trem rogat Chri i
bis id credentibus pa x it cpit poteatem, vr ili
nos facit filios Dei, Dedit ip Pin
H qui crederent in nomen ipſius 3. E
De eſtis e0 quod credidiſtis Chriſto leſu. l dcrin
hac fide eſt donum ſpiritus ſancti. SRinen 1.: 7.
accepimus, eo quod credidimus Chri , Ephe⸗

Pphe.
Vide!
quande
credidi
chie (
eſt
Criſtin
ex Deo
Chriſti
ud in
um?
Gum,
Orid e
gelio?
ſtis e0
ſeribere
linm. I
lin, en
lens, Vt
Uint te
le ige
10 Nece
uneli
l eic
Nereden
Anes
Menta
fi. l
e (
oſtoli

(Ohrit

tegnum

Uper hu

Ieat

ngnin

1A :

ritn
ulo, etd
llio Worr
Gan iit
fun ele
tteris eed
n M
nec faun
, vele in
ciearin
lis geii
et, et D
titun al
, Nil i
guoch
1 Moni
et o

ele, len .

ellunng
foncdumen
Crku;

NIeI?

—ã
NM
elun
tfatsei⸗
tliſsh

I. I B E R I. 242992
Ephe. 1I. Gala. 3. acto. 11. et 19. Quos locos denuo
vide lector omnino attendens, quid illi crediderunt,
quando ibi dicitur, Poſtquam credidimus, et poſtquam
credidiſtis. Hæc de Chriſto fides fecit primos Antio-
chiæ Chriſtianos acto. 11. Vnde enim quis dici pot-
eſt Chriſtianus, niſi a fide Chriſti? An non fides
Chriſtianorum eſt, vere credere, hunc eſſe Chriſtum?
ex Deo genitum? Si tu Chriſtianus es, quare te vere
Chriſtianum putas? Quæ eſt fides Chriſtianorum?
IIlud inſuper rogo, quid intelligis per teſtamentum no-
uum? Quid per euangelium Chriſti? Quid prædican-
dum, quando apoſtolis dicitur, Prædicate euangelium?
Quid credendum, quando nobis dicitur, Credite euan-
gelio? Mihi non ſatisfacis, librum hunc ab euangeli-
ſtis conſeriptum demonſtrans. Nam antequam hæc
ſeriberentur, iam erat a Chriſto prædicatum euange-
Hium. In ſcriptis his, vt ait Lucas, eſt enarratio quæ-=
dam, eſt enarratio actorum Chriſti, ad hoc ſolum ten-
dens, vt credamus, Ileſum illum eſſé Chriſtum; filium
Dei, ſaluatorem. Ita loannes teſtatur: Hæc ſeripta
ſunt, vt credatis, quod leſus eſt Chriſtus filius Dei, vt-
que ita credentes vitam habeatis per nomen eius loan.
20. Ecce totum Chriſti euangelium annunciatio ſalu-
tis iis, qui ita eredunt. Ob eam cauſam ſeripta eſſe
euangelia, teſtatur Ioannes. Ob eam cauſam ſcriptas

elſſe epiſtolas, et prophetarum vaticinia, docet Petrus,

vt credamus leſum eſſe filium Dei 2. Pet. 1. Epiſtolæ
omnes Pauli et aliorum, aliud nihil ſunt, quam docu-
menta ad ædificandum ſuper hoc fündamento Chri-
ſti. Iam enim eis, ad quos ſcribebant, Ieſum illum
eſſe Chriſtum filium Dei prædicauerant. Antequam
apoſtoli et euangeliſtæ quicquam ſcriberent, iam erat
a Chriſto prædicatum euangelium, quando fauſta et
regnum Dei, ſibi credentibus annunciabat. lam erat
ſuper hoc ſolo fidei articulo fundata eccleſia, vt ſu-
per petra ſolidiſſima. Iam erat per Chriſtum pro-
mulgata doctrina fidei, et teſtamentum nouum eius
ſanguine firmatum. Si ergo neſcias, quod religio
t. 2. et fi-

y.

292 DE FIDE ET IVSTITIA

et fides Chriſtianorum eſt credere in Ieſum Chriſtum

filium Dei, dico te non eſſe Chriſtianum, nec cum
9 9

Chriſto habere fœdus aliquod. Hoc eſt fœdus ſalu-
tis noſtræ, et in ſignum huius fœderis arra datur
ſpiritus ſancti, de hoc dictum eſt, Qui non credide-
rit, condemnabitur. Hoc eſt verbum euangelii gorda
purificans. Hoc eſt omnibus apoſtolis prædicandum
commiſſum. Præcepit nobis, inquit Petrus, vt prædi-
caremus, quod ipſe eſt a Deo vnctus iudex viuorum
et mortuorum: et quod remiſſionem accipit per no-
men eius, quiſquis credit in eum acto. 10. Sola hæc
Petri prædicatio Gentes conuertebat ad fidem Chriſti.
Cui fimilis eſt apud Iudæos, prima Pauli præ dicatio
acto. 9. id ſolum contendens, quod hic leſus ſit
Chriſtus filius Dei. Quicunque ergo non ita credit,
hunc Ieſum eſſe Chriſtum filium Dei, neſcit, quid ſit
euangelium, nec Chriſtianus eſt, nec Chriſti prædica-
tionem vnquam audiuit. Non eſt nobis mirandum,
ſi prædicare Ieſum eſſe Chriſtum filium Dei, videretur
olim Iudæis ſcandalum, et Gentibus ſtultitia: cum et
hodie ſcandalizentur et ſtultum putent, qui ſe Chriſtia-
nos arbitrantur. Imo eum eſſe filium Dei, nec au-
dire, nec credere volunt. Sed cum Caiapha excla-
mant, Blaſphemauit: quia dixit, Filius Dei fum.
Reus eſt mortis, quia filium Dei ſe facit. Cruci-

fige, cruciſige, quia homo cum ſit, filium Dei ſe

facit. Planiſſime profecto, ſe eſſe filium Dei annun-

ciabat, et planiſſime vt filius Dei agnitus eſt piſcato-
ribus, centurionibus, mulieribus et rudi populo, re-

clamantibus ſemper phariſæis et ſophiſtis. Perdi-

tiſſima eſt hæc natio, qua fublimius quid ſe ſcire pu-
tans, minus ſcit, quam idiotæ. Nec Deo, nec Chriſto
ſophiſtæ credunt. Nam vt ait Ioannes, credere Deo eſt
credere verum eſſe teſtimonium eius, quod teſtatus
eſt de filio ſuo I. Ioan. §. Teſtatus eſt autem voceé
de cælo facta, Hic eſt filius meus, Vides fidem Chri-

ſti ſcripturis ſemper concludi. Qui creditis in Deum,

inquit

—

inqui
videt
mirar
et die
ſum en
1 patre
gelizan
tls,
conkell
cora
feſlls
Uus dei
de ſi
nem
tionid
collig
Giſpun
ct.
bis:
It co
ſtane
kumn,
lenn,
Cati
Logar
ſempe
inqui
17.
leſim
canit
Lenpe
idem
ſe mi
Uis.
rum e
diean
les

I4

fum Cnk
Un, e n

t fed .
is An d
Non ett
ungelife
Preckent
Ws, N
Uder wiun
ripit ien
10. Al
iden (1
Uli rie

—

1 Hie A

Dor in en
Nelch,
Chriki ſa

L I BER . 293

inquit Chriſtus, in me creditis: ſicut qui videt me,
videt Deum. Vide igitur et crede, lector, et noli
mirari, ſi hanc fidem vrgeo. Semper dixi, et dico,
et dicam, eſſe omnia ſcripta, vt credamus, hunc Ie-
ſum eſſe filium Dei. Hoc mandatum accipit Chriſtus
a patre, vt ſe eſſe Meſſiam declararet. Ad hoc euan-
gelizandum miſſus eſt ipſemet Chriſtus. Ob id mor-
tuus, quod filium Dei ſe dicebat. Ipſe eſt apoſtolus
confeſſionis noſtræ, eius videlicet, quam teſtatam fecit
coram pontificibus et coram Pilato: qua ingenue con-
feſſus eſt, ſe eſſe filium Dei, regem Iudæorum. Pau-
lus deinde hanc fidem ſemper prædicauit. Si quando
de fide indefinite loquitur, mox Chriſti determinatio-
nem addit, vt ea fides ſit fides Chriſti. Ex prædica-
tionibus eius, et ex mandato de prædicando ſemper
colligitur, eum hanc ſolam fidem prædicaffe: licet in
diſputando vetera exempla ad comprobationem addu-
cat. Apoſtolatus Pauli ſitus eſt in illis Chriſti ver-
bis: Mitto te ad gentes, vt aperias oculos cæcorum,
vt conuertantur a tenebris ad lucem, et a poteſtate
ſatanæ ad Deum: vt accipiant remiſſionem peccato-
rum, et ſortem inter eos, qui ſanctificati ſunt per fi-
dem, quæ eſt erga me. Vides hic fidem, qua iuſtifi-
cati ſunt ſancti. Hinc Paulus continuo ingreſſus ſyna-
gogam, illum prædicabat, quod is eſſet filius Dei,
ſemper affirmans, quod is eſſet Chriſtus, acto. 9. Hic
inquit, eſt Chriſtus, quem ego annuncio vobis. acto.
17. Per omne ſabbatum diſputans, ſuadebat Iudæis,
Ieſum eſſe Chriſtum, acto. 18. Fidem eandem prædi-
cauit Præſuli Felici acto. 24. Viua voce teſtatur, ſe
ſemper hanc fidem prædicaſſe, acto. 20. Ad hanc
fidem iuxta præſcriptum mandatum prædicandam
ſe miſſum, ſcribit Romanis, Corinthiis, Galatis et
aliis. Vellem cogitares, qualis tunc effet Ethnico-
rum et Iudæorum populus, et qualis fides ex his præ-

dieationibus acquirebatur. Claræ ſunt confeſſio-
nes et oſtenſiones fidei Ioannis baptiſtæ, Natanaél,
t. 3. Mar

294 DE FIDE ET IVSTITIA

Marthæ, Samaritanæ, Centurionis, Eunuchi, fürdo-
rum audientium, cæcorum illuminatorum, et reliquo-
rum, qui omnes de hac fide laudantur, quod fidentes
crediderunt, hunc eſſe Meſſiam filium Dei. Vtinam
in fide et ſimpliciĩtate ipſorum, Ieſum eſſe filium Dei
erederent nunc ſophiſtæ, abſque verſutis illis technis,
et idiomatum cauillis.
Non eſt hæc hiſtoria fabula, ſi firma fiducia tu
credas, hunc eſſe illum Meſſiam, a Deo genitum, ſal-
uatorem tuum. Per eam fiduciam a Chriſto ipſo
nunc iuſtificaris, etiam ſi fuiffes nequiſſimus latro, Lu=-
cæ 23. Etiam ſi nihil fuiſſes operatus, ſicut ille la-
tro: et ſicut Paulus ait, Ei qui non operatur Rom.
4. Non ex operibus eſt hæc Chriſti ſalus, ne quis
glorietur Ephes. 2. 2. Tim. 1. Si gratia eſt, non ex
operibus Rom. 11. Mera gratia eſt, vt Chriſto cre-
dentes iuſtificemur. Galat. 2. Per hunc Ieſum omnis,
qui credit, iuſtificatur acto. 13. Omnia inquit, a qui-
bus non potuiſtis per legem iuſtificari, vobis nunce in
Chriſtum eredentibus remittuntur. Iuſtitia Dei effun-
ditur, in omnes et ſuper omnes eos, qui credunt in
Chriſtum. Rom. 3. uſtifieatio eſt Chriſtus omni
credenti Ro. 10. Perfecta res eſt iuſtificatio hæc,
et perfectum donum, quod nunc nobis datur. Cre-
dentibus in Chriſtum non futura promittitur ſalus,
ſed præſens donatur. Hinc ipſe ait, Fides tua te
ſaluum fecit. Saluos ille fecit nos, eripuit a poteſtate
tenebrarum, tranſtulit in cæleſte regnum fuum, quia
credidimus. Promiſſiones olim factæ per eam fidem
tibi nunc donantur: tanta adeo vis eſt ſimplicis illius
in Chriſtum conſenfus, idque per gratiam. ta pla-
cuit cæleſti patri eam in filium fidem gratam habere,
et nouo ſpiritu viuificare.
Fidem ſolius promiſſtonis plerique ſibi hodie fingunt,
non intelligentes, quod dare ſit plus, quam promitte-
re: et quaſi Chriſtus euangelio ſolum promittat, non
potius

potin
bus,

5 ſ

Gi p.
Uint p
regnn
ſens,
it, (
init
cxletti

quan

Natura
ſuum,
mur
nante
Hi
dem:
Dei.
ſeunt:
Chimn
Credunt
fliun
Credlim
Eruand
go me
Mortunn
ckleſti
kauci⸗
meo,
lorum
In
mini!
Gica
10 ey
ls,

„
Dro r

IA

Uchi, ud
h, et tel

gdod in

le flium .

llig teche

nn ſne!
getitun ,
CDrite ,
us kund
ſent ie
pertulki
ſalas te

tin el,

t Crioe
leſum d
ingihid
Pobis mml

gui Gei
Crit
en.
nitänn !1
lit t
1 n
er e 1 i

lnnia?

n. u
tatam i

voie M.

wi

Oriint 6
N

L IBE R I. 295

potius donet. Hebræi credebant olim promiſſioni-
bus, quas vere non ſunt tunc aſſequuti, ſed futu-
ras ſperabant. Noſtrum autem eſt credere in eum,
qui promiſſa implet, et maiora præſtat, quam fue-
rint promiſſa. Credentibus in Chriſtum datur nunc
regnum cælorum, vita ipſa æterna, iam nunc præ-
ſens, et tranſitus de morte ad vitam. Ita Chriſtus
Qui credit mihi, habet vitam æternam, tranſ-
juit de morte ad vitam, et ad æternam vitam, vt
cæleſtia iam nunc guſtet. Plura et fublimiora,

quam fuerint promiſſa, dat credentibus Chriſtus,

naturam ſuam diuinam, corpus fuum, ſpiritum
ſuum, regnum ſuum, ſeipſum totum: vt efficia-
mur eius participes, amici cohæredes, et conreg-
nantes in cælis.
Hiſtoricam illi, et inutilem aiunt hanc Chriſti f.
dem: quia etiam dæmones credunt, Ieſum eſſe filium
Dei. Reſpondeo, Dæmones credunt et contremi-
ſcunt: nos autem fidentes credimus, et credentes ac-
cipimus. Nos credimus in filium Dei, dẽmones non
credunt. Dæmones formidando credunt, ipſum eſſe
filium Dei, qui venit ad eos perdendos. Nos fidendo
credimus, ipſum eſſe filium Dei, qui venit ad nos

ſeruandos, et a dæmonis poteſtate eripiendos. Dico

ego me credere, ipfum eſſe filium Dei pro ſalute mea
mortuum, et reſuſcitatum, qui mihi omnia donat, etiam
cæleſtia, et ſeipſum totum. Hæc vera fides eſt, firma
fiducia, ac viua perſuaſio de Ieſu filio Dei, ſaluatore
meo, qui me ſibi fidentem gratis ſaluat, et regno cæ-
lorum nunc donat, non tantum promittit.
Imo ſimpliciter credere ipſum eſſe filium Dei, ho-

mini facit ad ſalutem, et demoni ad pœnam. Nam mo-

dica ab initio fides poſtea in nobis creſcit, velut ex gra-

no exiguo facta arbor magna. Ex eo ſolo, quod cre-

dis, hunc eſſe filium Dei, reliqua conſequuntur, et
pro nobis, et contra dæmones. Nam ſi filius eſt Dei,
t. 4. hæres

296 DE FIDE ET IVSTITIA

bæres eſt æterni regni Dei: ergo in æternum eſt vn.

ctus rex, ergo Meſſias, ergo ſuorum participum et
amicorum ſaluator, liberator et benefactor, non ad-
uerſariorum de'monum. Pœnitentiam, ac peccatorum
diſplicentiam hæc ſides præ ſe fert. Non potes tu
vere credere, hunc efſe filium Dei, pro diluendis tuis
peccatis mortuum, niſi et oderis illa pro quibus ipſe
tanta paſſus eſt. Spem item, atque charitatem, hæe

viua fides neceffario comites habet, et alia ſubſequen-

tia facta, vt liber tertius mox docebit. Quæ de pro-
miſſionibus inſuper dicere tu potes, ex fide omnia
ſequuntur, vt acceſſoria ex ſuo principali. Nam ſi
credis, ipſum eſſe filium Dei, credis, ipſum eſſe in pro-
miſſis veracem, et promiſſa omnia complere. Si ere-
dis, quod filius eſt Dei, credis, quod potentiam habet
et bonitatem Dei, qui vt mala odit, ita bona docet.
Si filius eſt Dei, dona Dei veniens ſecum adtulit rex,
orbis regenerationem ipſe regenitus, mortis abolitio-
nem per mortem ſuam, et nouam vitam per refurre-
ctionem ſuam. Regnum Dei ad homines rex ipſe
veniens ſecum adtulit, cælum nouum, et ſpiritum no-
uum, qui nouas faceret creaturas, omnia noua. Qui
de his omnibus non eſt certo perſuaſus, neſcit, quid
ſit eſſe filium Dei: et ita non bene credit, quod male
intelligit, quanquam credere ſe dicat. Qui ergo fa-
ciunt Iudæos nobis æquales, nece probe credunt, nec
intelligunt, ad nôs veniſſe regem, et regnum cæleſte
ad nos attuliſſe. Innouationem per Chriſtum ipſi
nullam cognoſcunt. At nos in filio Dei longe plura
cognoſcimus et firma eſſe credimus. Qui vere credit,
hunc eſſe filium Dei, in eo omnem plenitudinem cre-

dit. Filius Dei eſt nobis omnia, et continet omnia,

Ipſe eſt nobis pater, frater, dominus, et amicus, Ipſe
eſt ſacerdos, templum, altare, et victima, Ipſe eſt iu-

ſtificatio, redemtio, et reliqua omnia. Ad ipſum eſſe

filium Dei, plura ſequuntur, quam hic poſſint referri:
præſertim quæ de homouſio, de potentia, et gloria,
de vi-

de
Que
quun
cone
omne
ritus
ſunt
ſmpie
un⸗
eſt n
Untore
tis do
te,
dapti
dus,
bus.

14 LI B E R I. 297

rnumn en de viſione, cultu, et adoratione Dei alibi diximus.
Articipun Quæ nunc ad rem faciunt, ex hac fide manifeſte ſe-
kor, MI quuntur, remiſſio peccatorum, amicitia cum Deo, re-
C peccann conciliatio, iuſtificatio, donum ſpiritus, et petitiones
Non pore: omnes, quas in fide petimus, etiam miracula, ſi ſpi-⸗
Giluentizt ritus ſanctus eo vſque fidem viuificet. Multi enim
0 guibls , ſunt gradus vitæ fidei. IIla dicitur fides, vt granum
Atitaten ſinapis, quæ cum fpiritu habet virtutem incendentem.
lin ſobbeee Quanquam vero eo vſque non profecerimus, ſemper
Au eg eeſt nobis credendum, hunc lefſum eſſe filium Dei ſal-
ex kde N uatorem credentium. Heæc eſt fides catholica, a tan-
Peli. Ne tis doctoribus prædicata, a Deo ipſo de cælo loquen-
un ele ür te, a ſpiritu ſancto viſibiliter deſcendente, a Ioanne
gere d baptiſta, ab angelis, a Chriſto ipſo, ab apoſtolis omni-
Ctettanks bus, diſcipulis omnibus, et olim a Prophetis omni-
tn bonn MN bus.
n Atiit —yN
nis CAPVT SECVNDVM.
n e n De Fidei eſſentia.
ſtamn rædicationem fidei, qualis vere fuit, aper-
in wn tam enunciauimus, Vt ita aperte omnes credamus.
, Ntt Nunc vero penitiora fidei requiremus, ne a ſophiſtis
i, ni⸗ rudes arguamur, qui popularia tantum docuerimus,
i Dicamus ergo, quæ ſit ipſa fidei ſubſtantia, vbi ſita
ri, ſit, quæ ipſius cauſa, quomodo in nobis formetur,
ram quatenus ſfit ſpontanea, et an ſit actus vel habitus.
5

Gte Fidem eſſentia ſua nos dicimus eſſe fiduciam, actum
.on . .. . 2
quendam, per quem certo cordis impulſu credimus

hi er⸗ Chriſto, et ita credendo, eius ſpiritu viuificamur.
du ee Voluntarius eſt hic actus credendi in corde ſfitus,
ine alium intelligendi actum adiunctum habens. Ante-
wun quam vero ſingula proſequamur, quædam de hae
et Men

ei re aliorum dicta referemus. Quibuſdam fides eſt
1 Me: cognoſcere Dèi erga nos beneuolentiam. Aliis fi-

uin, des eſt apprehendere iuſtitiam. Aliis eſt ipſa per-
holin 5 fuaſio de remiſſis peccatis. Aliis eſt quædam pro-
tin 41

4 . 5. = miſſio

2993 DE FIDE ET IVSTITIA

miſſionum ſtipulatio. Hi omnes ſine capite ſibe fin-
gunt membra, aut ſecluſo principali, quærunt acceſ-
ſoria. Primis ita reſpondendum: Nos fide cogno-
ſcimus, imo quod maius eſt, vere experimur Dei erga
nos beneuolentiam: fides vero in ſe eſt credere. Fi-
dei eſſentia male diffinitur eſſe ipſius intellectus cog-
nitio, cum fides nec in intellectu ſit, nec cognitio, li-
cet cognitioni ſit adiuncta. Ita fidei ipſi cognitionem
adiungi, docuit Barnabas a Clemente Alexandrino ci-
tatus lib. 2. Stromatum. Secundis ſimiliter dicendum:
Nos fide apprehendimus, quia credendo apprehendi-
mus et iuſtitiam, et reliqua Chriſti dona; Fides vero

in ſe eſt credere. Tertiis item, Fide nobis vere re-

mitti peccata, fidem vero in ſe eſſe de lIeſu Chriſto
filio Dei. Quartis negamus eſſe ſtipulationem. Fides
non agit contra Deum, vt contra debitorem obſtri-
ctum. Fide ipſa Chriſti nos accipimus promiſſiones:
ac fides ipſa eſt de Ieſu illo crucifixo, fides vera re-
cta tendit in ipſum Chriſtum, vt in ſcopum. Ipſe vero

huic fidei maxime gratificans, ſuperaddit omnia dona

prædicta, vt cognoſcamus apprehendamus, remiſſio-
nem peccatorum et promiſſiones accipiamus, imo cum
ipſo in cæleſtibus nunc regnemus. Si dictis aduer-
ſariorum diffinitionibus ſit locus, eadem ratione, Fi-
dem diffiniemus eſſe audaciam, quia per fidem habe-
mus audaciam Ephes. 3. Fidem eſſe fortitudinem,
continentiam, caſtitatem, et alia. Imo fidem ipſam
eſſe charitatem.

Obiiciunt alii, Fidem eſſe ſubſtantiam rerum ſpe-

randarum. Heb. 1II. Reſpondeo, fubſtantiam ſeu
fundamentum omnium eſſe Chriſti fiduciam. Sed
quare ad res tantum futuras dixit apoſtolus tendere
fidem? Reſpondeo, Ad Hebræos ille ſcribens, et vete-
rum Hebræorum fidem commendans fidem defcribit,
vt Hebræis potius congruebat. Non erat eis ſalus
præſens, vt nobis eſt, ſed ſolum ſperabatur futura. Ideo
fides eis optime dicebatur ſubſtantia rerum ſperanda-
rum.

tes
Vera
gue
enetg
et de
Mora)
Sunt
Niam

ſtanti

Non
nens.
peruen
lor cun
in Cor⸗
Gentes
Ein
lubitn
lan
gkuere
Kitin
Uunt
Kripen
Ung.
294.
o.
eſt, ſi
15.
alcit
Kieit⸗

IA

Pite ſdei⸗
lerunt i
Kee oor⸗
ur Deien

recete. )

elleons
Coeniti

cogniäe.

exandrine
er Cicendrr

0 APprehe

3 Hices n
obis vert
e lenn nd
iimcn 1
toren onn
pronl e

Ides nH

un. Ne
t omnit
nls, 1
mus, imn
cicis d
taic!
ſien

fortiuches

teru 4

ſuin D
el in. 8
tolus

ein , .
ti⸗

t es 1

L. I B E RI. 299

rum. Nobis vero fides reſuſcitati Chriſti eſt ſub-
ſtantia rerum ſperandarum ac etiam præſentium, ſed
magis ſperandarum, vt et nobis definitio illa conue-
niat. Fides eſt ſubſtantia ſpiritualis, per quam ſpiri-
tualiter ſubſiſtimus et ſubſtantialiter in Deo viuimus.
Obiiciunt deinde: Fidem non eſſe actum, ſed ha-
bitum, vt charitatem, iuſtitiam, et alias animæ virtu⸗
tes morales. Reſpondeo, Anima ipſa noſtra eſt actus.
vera gειοιαι, actio continua. Subſtantia lucis eſt,
quæ lux ſemper eſt actus, agitatio continua, et iugis
energia. Eius modi viuens energia eſt fides vera,
et de fubſtantia lucis. Tam animæ cognitiones, quam
morales ipſæ virtutes, ſunt omnes luminoſæ formæ.
Sunt actus actiui, quanquam habitus dicantur, quo-
niam radicantur et firmiter hærent. Eadem eſt ſub-

ſtantia, et eſſentialis ſpecies eadem, actus et habitus.

Non aliter differunt, quam lIux tranſiens, et lux ma-
nens. Actus durans fit habitus, et actus alius ſu-
perueniens, cum eo copulatur, vt lux cum luce, ca-
lor cum calore. Vſque adeo fides eſt actus, vt etiam
in dormiente agat, et creſcat, teſte Chriſto. Conce-
dentes ergo, fidem primam ex actu fieri habitum,

eam quoque poſtea actum dici affirmamus, ne ſub illo

habitus nomine ſopita videatur.
Iam exploditur illud argumentum, Fidei non con-
gruere, vt iuſtificet, cum fides ſit in intellectu, et iu-
ſtitia in voluntate. Hoc contra illos facit, qui fidem
aiunt eſſe cognitionem. Nos cum ſacris omnibus
ſcripturis, fidem in voluntate, ſeu in corde eſſe dici-
mus. Ita ſcribitur, Tardi corde ad credendum, Lucæ
24. Corde creditur Rom. 10. Si ex toto corde
acto. 8. Cor incredulum Hebr. 3. Fides in corde
eſt, ſicut a corde ſunt iuſtitiæ, vel iniuſtitiæ, Matth.
15. Euangelicus ſermo in corde ſeminatur, vbi fides
naſcitur, Matth. 13. Aſſentiri mendacio, cordis error
dicitur, pſal. 94. et Heb. 3. L
Si ſi⸗

300 DE FID E ET IVSTITIA

Si fidei ortum verum cupis habere, animaduerte

ſimilitudinem, ſeu comparationem inter fidem Chriſti,
et alios actus internos. Nam eſt analogia quædam.
Actus voluntatis morales, virtute innatæ nobis deita-
tis, aut doctrina, aut vſu ipſo in corde producti, ibi
radicantur in anima. Fides item de rebus mundanis,
vt apud logicos et phyſicos accipitur ſides, ab argu-
mento aliquo et noſtro erga dicentem, vel rem di-
cGtam affectu, in nobis formatur. Ad eorum omnium
in corde formationem, concurrunt et iuuant notitiæ
intellectus, cum voluntas non feratur in incognita.
At in fide Chriſti formatione vltra prædicta omnia,
nouo ſuperueniente ſpiritus auxilio ſemper eſt opus.
Ipſe fidei Chriſti actus, mouente ſpiritu ſancto, in
corde ſubſtantialiter productus, ipſi animæ formaliter
hæret, a qua productus eſt. Chriſtum fides hæc in
nobis format, ideam, ſeu formam eius refert, ficut
illa prior de Chriſto in intellectu habita notitia, quæ
ad fidei formationem concurrebat. Non eſt falſa Chri-
ſti viſio, nec falſa imago, quam nobis infundit ſpiri-
tus ipſe Chriſti, qui veram in nobis imprimit ideam
filii, cum luce diuina creatam notitiam. Eſt enim in
lucé Dei referens idea.
Vt clarius adhuc rem totam explicem, fidei Chri-
ſti prima formatio ad hunc habet modum. Obie-
Gum eius primum et verum, eſt Ieſus ille Nazare-

nus, qui fuit a Iudæis crucifixus. Intellectus ex au-

ditu prædicationis format de obiecto illo fuas noti-

tias, conceptus varios, et propoſitiones: Quod ille
ſit miſſus a Deo, verus Meſſias, filius Dei, qui ſibi

credentes recipit, iuſtificat, eis remiſſionem peccato-
rum donans, regnum cælorum, et vitam ipſam æ-
ternam. Qui pro nobis mortuus eſt, et ad Deum
reſurrexit, vt nos ad Deum aſſumat. Qui in lege

promiſſus, omnia legis promiſſa in nobis implet,

et qui legem ipſam pro nobis implens, ab eo

nos onera liberat. Cordis iam ad hæc propoſi-
ta ſu

ta fup
te pati
da. N
interim
Darabol.
hon iden
ime
ntiz qn
lbere d
lt Deut
Git t
1e,
e 0
ram.
cOrd
Aliud
tem, 6
Deut.
li. 15.
kece
Mein,
d
Mnth.
t No
et iner
ieri⸗
Doteran
Decext
berdn
Quam
iis 1
Uat!
Mand
corcde
kͤit,
lum,
cemn

I4

ANimula
dem Cnni
din Clei
Nobis
procuci
us Inntti
des, Du

Vel ken

Ofudn omin
unadt o

in inng

Elata tl

nper et
itn ſult
ine fon
n ſceike
8 1eſet
ta vottit
el klul⸗
ifnnirk
wpiit 6
Eent,

L I. B. E. R I. 301

ta ſupereſt applicatio, mouente ſpiritu, ſeu trahen-

te patre. Hinc eſt a corde vera fidei ratio ſumen-
da. Nam ea, quæ proponuntur, interim cor reſpuit,
interim recipit, et interim recepta male ſeruat, vt in
parabola ſeminantis docet Chriſtus Matth. 13. Quod

non ideo eſt, vt aiunt Magi et Manichæi, quod ſint

animæ noſtræ ita neceſſario adſtrictæ. Sed quia do-
natis quædam ſponte abutuntur, quædam ſponte ſeu
libere bene vtuntur. Quare hic a nobis aliquid exi-
git Deus? Quare punit non facientes? Quia ipſe de-
dit, vt poſſimus. Inſanum eſſet a quoquam id exige-
re, quod ipſe nullatenus poteſt. Et multo inſanius,
eum ob id acrius punire, quam Sodomam et Gomor-
ram. Miro artificio agit nobiſcum Deus. Ipſe aperit
corda noſtra acto. 16. Ipfe poteſtatem dat Ioan. I.
Aliud eſt adſtringere, aliud poteſtatem dare, Poteſta-
tem, optionem, et electionem liberam nobis dat Deus.
Deut. I1I. et 30. Ioſue. 24. et Iere. 2 I. et Eccleſiaſti-
ci. 15. Ipſe pulſans non neceſſario cogit. Sic enim ait,

Ecce ſto ad oſtium et pulſo, ſi quis audierit vocem

meam, et aperuerit Ianuam, intrabo ad illum apoc. 3.
Ipſe dat nobis, vt poœnitere poſſimus, et nos nolumus
Matth. 23. et apoc. 2. Ipſe iuuans manum porrigit,
et nos renuimus prouer. 1. Ab eo probe illuminati,
et ingreſſi, adhuc aliquando retrocedimus, ob id meri-
to acrius puniendi, quia in gratia data manere facilius
poteramus. Exemplum aliud libertatis clarum habes in
peccato primi angeli et primi hominis, quod mere li-
berum fuit. Nos vero quanquam ſimus oppreſſi ali-
quam tamen habemus ſuperſtitem deitatis, et liberta-
tis ſcintillam. Eam oppreſſionem opportune ſuble-
uat Deus, obicem ſatanae tollendo, et nos illumi-
nando, vt id intelligere et velle poſſimus, atque ita
corde credere. Cor ergo liberum eſt, quod credit,
fidit, ſperat, et diligit Chriſtum. Cor eſt incredu-
lum, diffidit, deſperat et odit. Fides a corde radi-
cem originis ducens, tranſit per intellectum et ter-
minat

3o2 DE FIDE ET IVSTITIA

minatur ad obiectum, quod eſt ipſe Chriſtus. Ecce
qualiter eſt fides cognitioni coniuncta, fides ex auditu,
donum Dei et in corde.

Supereſt quædam obiectio phyſica, quam contra

Chryſippum proſequitur Galenus, in libris de placitis

Hippocratis, et Platonis. Origo motus voluntarii vide-

tur eſſe in cerebro, a quo procedunt nerui, et animales
ſpiritus, in quibus eſt illa muſculorum motrix, et
ſpontanea facultas. Ibi etiam eſt mens et vis rationa-
lis, vt multis ibi oſtenditur: ergo non in corde. Re-
ſpondeo, Externo miniſterio et ſpeculationi præſicitur
cerebrum. Expectatur tamen ſemper cordis imperium
et conſenſus: cuius voluntas, vt per cerebri miniſte-
rium poſt ratiocinationes intellectus ſuum velle con-
cludit, ita per cerebri miniſterium ſe foras exerit. A-
nimales illi ſpiritus originem habent, a vitalibus ex

corde prodeuntibus, in quo eſt prima vitæ, et animæ

origo. In maximis apprehenſionibus, timoribus et do-
loribus, in corde maxime ſentitur affectus, velut in
principe loco. Ibi eſt animæ et ſpiritus capacior lo-
cus, quam in cerebri vaſculis. Illud verum eſt, quod

cordis voluntas non ita imperat, ipſi intellectus ratio-

ni, quin ab ea etiam reprimatur.
Princeps vna animæ facultas eſt in cerebro, ratio-
cinatio intellectus, ad quam veluti difficilem, in ſub-
limi ſpecula ſitam, magno ingenio ſunt varia organa
facta. Alia eſt in corde ſimplex facultas, deliberatio
voluntatis. Non poteſt cor velle, niſi obiectum ei in-
tellectus miniſtret, quia voluntas non fertur in inco-
gnitum, ſicut et de incognitis nulla eſt fides. Imperat
cor intellectui, quia ad cordis imperium intellectus ſe
operi accingit, et intellectus ratio voluntatem cordis
refrenat. Intellectus ea, quæ ſunt, vel apparent vera,
perſequitur: voluntas vero ea, quæ bona. Voluntas per
intellectum et ſenſum in res ipſas eadem via extrorſum
tendit, qua res illæ per ſenſum et intellectum ad ſe
introrſum venerunt. Qua ratione dicitur vis illa vo-
lendi,

lendi,
kum!
Volene
eſt ipt
in ai
Ad eun

mim,

eis con
th agen
triuitun

tiam me

carm ir
Or en
D lis
eſſe li
non ſi
intellee
uam

e kete
ele om
ldeis e
Unne
Ad id

Ile, d

uia e
docet.
Ile
dnec
Ih4
lidere
imns
us
do

I4

kiſtus,
es e lt

Guam ck
1 1
1s Ge ghni

luntariie

i, et in

1 nori
t is kine
1cMtte!
Oni preiti
rebri nin:
In vele er

3

te, ai
—†1
lus, ſen
captinr-
ettustn⸗

rebto, 1i
lem, l
Gihui
jeckum d

L I BER I. 303

lendi, et in intellectu eſſe, et in libero ipſo ſingulo-
rum ſenſuum motu: cum præſertim ſit anima vna,
volens, intelligens, et ſentiens. Senfus proprie non
eſt ipſa organi paſſio, ſed paſſionis dignitio, quæ eſt
in anima: ob idque eius poſtea recordatur anima.
Ad eundem modum velle et intelligere eſt proprie in

anima, non in organis cordis aut cerebri: ſed eſt in

eis coniunctus quidam motus: ſunt prima inſtrumen-
ta, agentem ibi animam continentia, ob idque eis actio
tribuitur. Sunt qui cordi ſolam tribuunt concupiſcen-
tiam malam et iracundiam. Sed illa eſt a ſerpente
Carni intruſo, alliciente cor et voluntatem. Alioqui
cor eſt natura ſua deitatis particeps, et bene vult.
Ex his omnibus, hoc in ſumma colligimus, a corde
eſſe liberam voluntatem. Fidem in corde eſſe aut
non ſimpliciter liberam, cum ad eam ratiocinatio vera
intellectus exigatur, et ſpiritus ſancti motus. Nun-
quam tamen datur fides, niſi volenti libero.

CAPVT TERTIVM,
de Iuſtificatione.

Ciriſtiana fide iam oſtenſa, eaque firmo cor-
de retenta, oſtendendum nobis eſt, Chriſtianos veros
eſſe omnes in ea, et per eam iuſtificatos. Id quod ex
locis capite primo citatis aperte deducitur. Quibus
nunc pauca adiungere fufficiet, præſertim ex Paulo.
Ad iuſtificationes legis alludens apoſtolus declarat vbi-
que, nos ex ſola gratia eſſe iuſtificatos, i. e. factos iuſtos,
quia credidimus Chriſto Ieſu. Hoc in omnibus epiſtolis
docet, ſignanter in prima ad Romanos in qua et mortem,
quæ per Adam, et iniuſtitias, quæ per legem intrarunt,
adnectit, vt magnam oſtendat iuſtificantis Chriſti grati-
am, quæ nos a morte illa, iniuſtitiis et delictis omnibus
liberauit, Deo in gratiam reconciliando, quia ei credi-
dimus. Proinde capi. 3. concluſis Iudæis et genti-
bus ſub peccato, addit, inquiens: Nune vero, tempore
iſto aduentus Chriſti, excluſa lege, iuſtitia Dei eſt per
. fidem

3024 DE FIDE ET IVSTITIA

fidem Ieſu Chriſti omni credenti ad remiſſionem præ-

teritorum peccatorum. Ergo ſumus iuſtificati, quibus

ſunt remiſſa peccata, a tempore, quo Chriſto eredidi-
mus. Nunc inquit, in præſenti tempore hæc ſublimis
gratia facta eſt, quæ ex impio facit pium, iuſtum, et
ſanctum. Adducit capite quarto exemplum Abrahæ,
ad hunc modum iuſtificati. Sicut imputatum eſt ei
ad iuſtitiam, quia credidit: ita et nobis eſt imputa-
tum, quia credidimus. Sicut Abraham propter vni-
cum illum fidei actum factus eſt amicus Dei, ita nos
propter vnicum illam leſu Chriſti fidem ſumus Deo
reconciliati, facti amici, qui eramus inimici, et de
filiis iræ facti filii Dei. Capite deinde quinto, cum
nos eſſe iam iuſtificatos oſtendiſſet, illationem pulch-
ram facit dicens: Iuſtiſicati igitur ex fide pacem ha-
bemus. lam habemus, et nacti ſumus diuinam pacem,
per collatam iuſtificationis gratiam. Ibidem ait nos
fide perductos, ſiue aditum habuiſſe ad gratiam iſtam,
in qua ſtamus, et in qua ſtetimus a tempore, quo
Chriſto credidimus. De eadem gratia, in qua ſtamus
et ſtetimus a tempore datæ fidei, facit mentionem Pe-
trus in fine epiſtolæ prioris, et Paulus ipſe Ro. 8. ét
2. Cor. II. Verba etiam illa non excidant, quæ
repetit Paulus, Nune reconciliati, in præſenti tempo-
re, nunc reconciliationem aſſequuti, per Chriſti ſcili-
cet aduentum. Nam antea non erat talis reconcilia-
tio. Ad Galatas etiam, ad Epheſios, et in reliquis
epiſtolis, gratiam hanc veram, ad præſens aduentus
Chriſti tempus ſemper refert. Capite ſexto ſubiun-
git, Eos omnes, qui per baptiſmum ſunt cum Chriſto
mortui, eſſe iuſtificatos, a peccato. Item liberati a pec-
cato, facti ſumus ſerui iuſtitiæ. Capite octauo illatio
alia ſequitur. Si ita iuſtificati ſumus, nulla nunc eſt
condemnatio in iis, qui inſiti ſunt Chriſto Iefſu. Lex
ſpiritus viteæ liberos nos reddidit a iure peccati et
mortis. Quod lex præſtare non poterat operanti-
bus, Deus per Chriſtum præſtitit credentibus, et
copio

opiok
ſtos f
Nos
Chriſt

Opis,

tione,
ellis.
Gn in1
ckellent
Kimente
Etunt, 0
Atenn
Ergo
tüns o
ed 61.
2. I
63. P
Petra e
Ade
Promich
Meri.
Nam i

lrält

lictegt
benel
nobis,
fümus
et cexle
Aepti
Amns
ckedidhi
leurus
od, le
inadit
Dopuln
Uleta

fionene⸗
cat, gin

riſto etele

, indnn;
lumn Arer
Uratun
8 elt ime
1 Poptert
8 Dei inn
ſ a
tionen oi
de ren
ininam e
bbiden i
Grltin 1
tenlpote,6
in u k
Wentonen!
ipe Nol
Acilmn
teleni .
1 C k⸗
Nen.
et in A⸗
eſens 1/
ſenn ii
ten

ſkriis

t Ctau ,
l
kolen
ue u
1t ſ
genthdn

„

L. IBER IJIJI. z05

opiohus. Præſtitit veram iuſtitiam, nos omnes iu-
ſtos faciens, vt iuſtificatio legis impleretur in nobis.
Nos præ Iudæis glorificauit Deus per gratiam lIeſu

Chriſti. Reliqua capita et epiſtolas perſequi non eſt
opus, quia res eſt manifeſtior, quam vt egeat proba-
tione. Cum præſertim dicat Chriſtus, Vos iam mundi
eſtis. Translati eſtis de morte ad vitam, et fides,
qua in me creditis, vos ſaluos fecit. Omnes Chriſto
credentes, ſunt ab eo induti veſtimento ſalutis et ve-
ſtimento iuſtitiæ, vt ait Eſaias. Qui Chriſtum indu-

erunt, certe veſtimentum induerunt iuſtiti?. Omnes

autem rite baptizati, Chriſtum induerunt Galat. 3.
Ergo omnes habent veſtimentum iuſtiti?. Populus
tuus omnes ipſi iuſti, omnes arbores iuſtitiæ. Eſa. 60.
et 61. Chriſtus ſponſauit nos ſibi in iuſtitia, Hoſeæ.
2. Iuſtificauit nos, iniquitates noſtras portando, Eſa.
63. Fundauit nos in iuſtitia ſuper fundamento petræ,
Eſa. 54. id eſt, ſuper iuſtificante Chriſti fide; quæ
petra eſt.
Adde prædictis generalem regulam, Omnes legis
promiſſiones eſſe in nobis, qui Chriſto credidimus, im-
pletas. Loquor de promiſſionibus iuxta ſpiritum.

Nam iuxta literam et ſecundum carnem, nacti funt

Ifraélitæ ſuas promiſſiones: terram Chanaan adepti
lacteque et melle ſatiati. Promiſſa eſt Abrahæ ſêminis
benedictio, multiplicatio, et hæreditas. Quæ omnia
nobis, ſibi credentibus contulit Chriſtus. Nos enim
ſumus ſemen benedictionis Chriſti, requiem ſpiritus,
et cæleſtem regni eius hæreditatem, per eius fidem
adepti acto. 3. Rom. 4. et 9. Galat. 3. et Heb. 6.
Sumus in requiem domini introducti nos, qui Chriſto
credidimus. Heb. 4. Sunt et alia prædicta, Quod ab-
laturus eſſet Deus peccata noſtra, et impietates a Ia-
cob, legem ſuam in cordibus noſtris daturus, nobis
inhabitaturus, ſe fore nobis placatum, et nos fore
populum eius, omnes theodidactos. Quæ omnia im-
pleta funt, licet iniuria temporum pleriſque non
V. WMUM appa

80o6 DE FIDE ET IVSTITIA

apparuerint impleta. Prædictum et impletum eſt, quod
iuſtus ex fide viueret: quod ſanandus eſſet omnis,
qui ſerpentem aſpiceret. Impletum eſt, quod viſura
eſſet omnis caro ſalutare Dei. Quod daturus eſſet no-
bis Deus panem de cælo verum. Quod effundendus
in nos eſſet ſpiritus Dei. In Chriſti perſona impletæ
ſunt omnes legis ſiguræ et omnia ceremoniarum my-

ſteria: de quo in libro de circunciſione dicemus.

Ad id vero, quod nobis de juſtificatione propoſitum
eſt, hoc vnum inferamus, quod infert Paulus Rom. 9.
Omnes legis iuſtificationes eſſe in nobis, qui Chriſto
credidimus, impletas per Chriſtum ipſum, qui ſolus
eſt legis ſcopus et complementum. Omnes legis iu-
ſtificationes, purificationes, ablutiones, et ſanctifica-
tiones, ſunt in nobis impletæ, vt ait Paulus, abluti
eſtis, iuſtificati eſtis, ſanctificati eſtis, purificati eſtis
in nomine domini Ieſu Chriſti et ſpiritu Dei noſtri .
Cor. 6. Impletæ ſunt etiam omnes de vocatione gen-
tium promiſſiones: quanquam hæ non proprie dicun-
tur promiſſiones, ſed prophetiæ, vt diſcernit Paulus.
Rom. 15. Promiſſio in ſacris literis proprie dicitur,
quando præſenti, in gratiam ipſius et ſuorum, quid
dandum vel faciendum dicit Deus. In promiſſione
etiam nondum datur, quod promittitur, ſed futurum
ſperatur: alioqui non eſſet promiſſio, ſed donatio.
Futura promittuntur, præſentia donantur.
Ex dictis iam declaratur, quid ſit ſaluare, et quo-
modo nos Chriſtus ſaluauit. Saluare eſt remiſſis pec-
catis, in ſtatu ſalutis reponere. Eſt ſaluum reddere
eum, qui peribat, ſanum facere eum, qui infirmaba-
tur. Ita in euangelio ſæpe legitur, Fides tua te ſalua-

uit, ſeruauit, ſiue ſaluum reddidit. Sicut a corporis, ita

ab animæ morbis ſanabat et ſaluabat Chriſtus remit-
tendo peccata. Hoc continet angeli prophetia. Matth.

I. Is ſaluum faciet populum fuum a peccatis ſuis.

Ergo ſaluauit, qui abſtulit peccata. Ad idem Za-

cha. 98. .

cha. 9
fuiſtis
te Lter
Titum.
1n ſalun
id preß
ferno lit
CElum
tamn lan
us er

De⸗

ſtitia h⸗
eſicax,
ſcatos
rod ſe
Un idi
Dottem
ſed et
Uunm Dei
Inr cert
(ne in (
reſi,
ſer inte
lante.
Regnun
Is. P
ranſtun
Uinificz
onlede
ncos
t Eea
4poc.
Doſtra!
Wun il

3 ⸗ 1. I B E R fI. 398772
cha. 38. Saluabo Vos, er eritis benedictio, poſtquam
ma i fuiſtis maledictio. Iſraèêl ſaluatus eſt in domino ſalu-
Ana te æterna. Eſa. 45. et Paulus 2. Timot. I. et ad
mwikir Titum. 3. Saluauit nos, ſaluos fecit nos, et Ephes.
eluck 2. ſaluati eſtis. Non ſolum ſpe futuræ gloriæ, ſed
oln M ad præſens ſumus vere ſaluati, quia a morte et in-
Mmanmme, ferno liberati. Nec ſolum ab eis erepti, ſed et in
me dn xlum euecti, ſpiritus noui donum, et æternam vi-
ehn tam iam adepti, per ſolam Chriſti fidem, ex mera
ee ipfius gratia, ſine noſtris operibus.
Ie.. .
il CAPVT OVARTVM,
tri de regno Chriſti.

Pullto i Dreendum iam de regno Chriſti, in quod iu-
puifeid ſtitia hæc per fidem nobis data nos introducit. Ratio
Deium efficax, quare nos iam ſaluatos, iuſtificatos et glori-
enier ficatos dicimus, naſcitur ex cognitione regni Chriſti,
Nrontt i quod ſcriptura vocat regnum Dei, et regnum cælo-
temitm rum, idipſum intra nos eſſe dicens. Non ſolum poſt
Cptie in⸗ mortem ab inferno defenſi, in hoc regnum ſeruamur,
onm “ ſed et nunc viuentes in illud affumimur. Hoc reg-
n rons num Dei in nobis, et gloriam eius in nobis experie-
1l un mur certiſſime in libris de regeneratione. Quicum-
u que in Chriſto ſumus regeniti, in hoc regnum ſumus
. ingreſſi, et ſubſtantialem communicationem habet no-
ure, 4 ſter internus homo cum ipſo Chriſto, in cælis reg-
enſßt nante. Translati nos ſumus in cæleſte Ieſu Chriſti
lunth⸗ Regnum, in cæleſtibus cum eo ſedentes, vt ait Pau-
s“ lus. Eripuit nos Deus a poteſtate tenebrarum, er
u ei⸗ tranſtulit in regnum filii ſibi dilecti, Colos. 1. Con-
anhis⸗ uiuificauit nos cum Chriſto, et conreſuſcitauit, et .
rifum conſedere nos fecit inter cæleſtes Ephes. 2. Hinc
M ſanctos altiſſimos nos vocat Daniel, ca. 7. IlIoannes

tin
ſe ercri 6 et Eſaias vocant aues per medium cæli volantes.
vi apoc. 19. et Eſa. 60. Hoc ideo, quia conuerſatio
d1

noſtra in cælis eſt, Philip. 3. Delatum eſt ad nos reg-
num illud, quod eſt regnum ſpiritus, quo erat Chriſtus
V. 9. in ſan

308 DE FIDE EFT IVSTITI A

in fanctis ſuis, accenſis in eorum cordibus illius æ-

ternæ gloriæ ſcintillis, vt dicat apoſtolus, eos futuri

ſeculi virtutes iam deguſtare, Heb. 6. et gloriæ æter-
næ eſſe vere participes, vt iam ſit opulenta gloria
hæreditatis Chriſti in ſanctis ſuis, Ephes. I. Aeter-
na illa beatitudine iam ſpiritu fruimur, viſione illius
æternæ lucis, ac eius gloria donati per Ieſum Chri-
ſtum. Aeternam illam vitam iam habemus, in nobis
manentem, vt poſt Chriſtum ait Ioannes. Societatem
habemus cum patre, et cum filio eius Ieſu Chriſto.
Aeterna illa vita, qua victuri ſumus in carne, nunc
ſpirĩtu viuimus. Arra, ſeu arrabo gloriæ nobis da-
tæ hoc manifeſtat. Nam arra eſt pars pretii. Arra
gloriæ æternæ, et æterni illius regni, nobis iam data,
æternæ illius gloriæ, et æterni regni nos iam facit
participes 2. Cor. I. et 5. Ephes. 1. Qui hoc in
ſeipſo non experitur, et in ſeipſo Chriſtum non agno-
ſcit, non eſt Chriſto regenitus. Qui hoc in ſeipſo
non agnoſcit, non intelligit, quid ſit regnum Dei, et
qualiter Chriſtus nunc regnet in ſanctis ſuis. Vnum
et idem eſt regnum Chriſti, quod eſt, et futurum eſt:
nunc latens in ſpiritu, poſtea manifeſtabitur in gloria.
Colos. 3. Prophetiæ, quæ futuram reſurrectionis glo⸗
riam ſpectant, etiam nunc funt in regenitis impletæ,
per gloriam ſpiritus dati, illi enim iam cum Chriſto
reſurrexerunt, in cæleſtibus cum eo ſedentes, conreg-
nantes, cohæredes, et fratres. Hæc eſt potentia reſur-
rectionis Chriſti, et beneficium eius. Id quod pos
vere facit huius gloriæ et regni participes, et reſur-
rectio Chriſti, quæ veram facit noſtri ſpiritus reſurre-
Gionem. Hoc aperte docet Paulus Ephes. I. et 2.
Hinc dicitur Chriſtus reſurrexiſſe propter iuſtiſicatio-
nem et glorificationem noſtram. Rom. 4. et. 8. Quia
juſtificationis efficacia aliorumque omnium in nobis
virtus et potentia inde robur habet. Sicut in re-

furrectione firmatum eſt regnum Chriſti, ita iuſtif-

catio in refurrectione noſtra ſortitur verum rece
effe⸗

N

efkec
num
12.
eſt in
eins
gredi
lutiti
Chriſt
tiam e
teligu⸗
tur cre
(eleſte
refarre
et lor

et ſpi

regno
dickum
Tegnun
Dibatis
Dolt te

Ch

Ttenum

4d e

tu,
tint, V
tint
Deram
Veneri
rekürxr
eſt lo
diſti n
ls ſi
Mndi
Cüntat
d
d dir

D

dus ilim
18, e0 in
Porie r
pblena

5
8. 1. 45

Vifone in
t Lün
nns, in
es. Socett
Leln Cin
in carde,
orie MMii
s Nei⸗ 4
nobisint

Kam m

temmn k
s ſis
et funmme.

L. I B E R I. . 309

effectum: vt iuſtificati cum Chriſto reſurgant, reg-
num illud aſſumentes, quod concuti non poteſt. Heb.
12. Per potentiam reſurrectionis Chriſti donatum
eſt iuſtificatis, vt vna cum ipſo reſuſcitati, in regno
eius ſedeant et regnent. In regnum hoc nemo in-

gredi poteſt, niſi iuſtificatus, eum Regnum ipſum ſit

iuſtitia Rom. 14. Regnum hoc nunc nobis tribuit
Chriſtus dicens, Quærite primo Regnum Dei et iuſti-
tiam eius, ac deinde acquiſito regno adiicientur vobis
reliqua. Matth. 6. Regnum et iuſtitia nunc quæri-
tur credendo filio Dei regi cæleſti. Regnum hoc
cæleſte acquiri nequit, niſi ab iis, qui per baptiſmum
reſurrexerunt cum Chriſto. Ro. 6. Colos. 2. et 3.
et Ioan. 3. De regno iſto ibi dicitur, renatos ex aqua

et ſpiritu ſancto intrare in regnum cælorum. De

regno eodem iam nunc præſenti, pulchrum COhriſti
dictum Lucæ 22. Sicut diſpoſuit mihi pater meus
regnum, ita ego diſpono vobis regnum, vt edatis et
bibatis fuper menſam meam, in regno meo. Id quod
poſt reſurrectionem ipſius eſt impletum. Eodem loco
ait Chriſtus, ſe non editurum, donec compleretur
regnum Dei, id eſt, vſque poſt reſurrectionem ſuam.
Apud eundem Lucam cap. 9. et Marci 9. dixit Chri-
ſtus, non guſtaturos diſcipules mortem, donec vide-
rint, veniſſe regnum Dei cum virtute. Donec vide-
rint filium hominis in regno fuo, Matth. 16. Nec
perambulaturos omnes ciuitates Ifraëliticas donec iam
vVenerit filius hominis. Matth. 10. id eſt, vſque poſt
reſurrectionem. De eodem regno pulcre loquutus
eſt Ioannes, eum nunc ſuper terram eſſe docens, Fe-=
ciſti nos Deo noſtro reges, et ſacerdotes, et regnabi-
mus ſuper terram apoc. 5. Excellentiſſima eſt hæc reg-
nandi ratio. Nec abs re a Prophetis tam ſublimis de-
cantatur gloria noſtra. Maxima ac pretioſa gloriæ diui-

næ dona, vt inquit Petrus, ſunt nobis donata, et natu-

ræ diuinæ dona, quæ ita nobis glorioſe donanda præ-
v. 3. dixe

310 DE FIDE ET IVSTITIA

₰

dixerunt prophetæ, I. Pet. I. et 2. Pet. I. Per Eze-
chielem ait Deus, ſe nobis hic daturum plura dona,
quam dederit vnquam, adeo, vt paradiſum hic habea-
mus Ezech. 36. Eadem nobis donanda prædixit lIere-
mias, et animam noſtram fore paradiſum, lIere. 3 1. In
qua re prophetæ ipfi non ſibi ipſis, ſed nobis prophe-
tando miniſtrabant: non ipſis donata, ſed nobis donan-
da prædicebant, vt ibidem ait Petrus. Hinc dicitur ec-
cleſia Chriſti eſſe paradiſus, Cantic. 4. Hortus conclu-
ſus, ſoror mea ſponſa, Propagines tuæ paradiſus po-
morum, fons aquarum viuentium. Mira de hac gloria
noſtra canit Eſaias. Paradiſum ipſum nobis reſtitutum
prædicit cæleſte regnum, et cæleſtem ciuitatem glorio-
ſam cap. 5 I. 52. 58. 60. 61. 62. 65. et pleriſque
aliis. Paucis cum Ioanne dico, Qui vere ſumus in
Chriſto, tales ſumus nunc in mundo hoc, qualis eſt
Chriſtus ipſe in cælis regnans. I. Ioan. 4. Quia ipſe
Chriſtus in nobis eſt, qui nos tales eſſe facit. Qualis eſt

cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt, teſte Paulo.

Ex his declaratur, quod in euangelio ſæpe legitur, Io-⸗
annem baptiſtam primum. Matth. 3. deinde Chriſtum ip-

ſum Matth. 4. et Mar. I. deinde apoſtolos omnes Matth.

10. et Lucæ 9. deinde ſeptuaginta alios diſeipulos Lucæ
10. Hos omnes inquam, euangelizare regnum Dei, et
quod prædicabant euangelium regni. Inſtare et appro-
pinquare dicebant regnum cælorum, quod poſt Chriſti
reſurrectionem erat mox futurum. De eodem regno Dei

iam præſente loquutus eſt poſtea eunucho Philippus,

acto. 8. et Paulus acto. 19. 20. et 28. Ecce verum e-
uangelium regni cælorum. Ego euangelizo vobis regnum
Dei. Annuncio vobis Ieſum Chriſtum filium Dei in cælis
regnare, et ſibi credentibus, regnum illud, et ſeipſum
donare. Vtinam in hoc ſenſu regnum Dei concionato-
res omnes nunc euangelizarent. Euangelium eſt nun-
cium bonum de filio Dei: ſicut Græci νασn„½ας voca-
runt nuncia et præconia de rebus bene geſtis. Hoc euan-
gelium ipſemet verus euangeliſta prædicauit, et dein-
de reli

de
bat.
Mare
uentt
re te
Nis fa
enco,
ſert,
e II
tane
atkllit
ie, e
Munci
ado.
Eſai⸗
cemn,
cent
koge
lia
II
ſolun
euun⸗
Dron-
Dlet
guo⸗
pror
ſum
kumn.
Aete
lion
ſent
ili,
te

od
An
der

IIA

.l. Nb
phurn
um kie e
prechkl
r, lete,ll
Hnobis e
d nobsn
line ſictnt
Hortusen
2 Prndlu,
n de he
bi i
ini bituen ,
G5. e hei
Vele imn
oe, (l
n. 4. E
ſret. (
hnntlel
Peeit⸗
osonneN
giſei e⸗
ternuud. 6
lult en
gvod) il
eolen n
neio ,
leeſer
hunik
fumiin
Uoc, e ſ
Di omi

!

I. I B E R I. 311

de reliqui omnes. Vulgus totum in ſpiritu Dei clama-
bat. Benedictum regnum, quod venit in nomine domini,
Marci 11. Quicunque dona Chriſti cæleſtia per eius ad-
uentum et ſpiritum orbi collata annunciat, is dicitur ve-
re regnum Dei euangelizare. Id ipſum Chriſtus exter-
nis factis exprimebat, infirmos ſanando, dæmonia pel-

lendo, et cæcos, intus et extra illuminando. Vnde in-

fert, perueniſſe ad eos regnum Dei, Matth. 12. et Lu-
cæ II. Etiam quia ſubdit, ſe potentem ſuperueniſſe, ſa⸗
tanæ regnum deſtr uxiſſe, atque adeo regnum Dei ad nos
attuliſſe. Euangelium igitur Chriſti eſt euangelium gra-
tiæ, euangelium regni Dei, quando hæc veniſſe quis an-
nunciat. Vnde merito Paulus vocat nuncium gratiæ Dei,
acto. 20. Hoc eſſe verum regni euangelium, teſtis eſt
Eſaias cap. S2. quam pulchri pedes euangelizantis pa-
cem, euangelizantis bonum, annunciantis ſalutem, et di-

centis ad Sion, Regnauit Deus tuus, id eſt, Chriſtus.

Eodem modo gaudium magnum euangelizat angelus,
quia natus eſt ſaluator Chriſtus, Lucæ 2.
Errant turpiſſime, qui euangelium definiunt, eſſe

ſolam promiſſionem rei futuræ; quaſi a remôtis quid

euangelio promittatur, non potius donetur. Quæ olim
promittebantur, nunc per euangelium annunciantur im-

pleta, vt aperte docet Paulus acto. 13. Euangelium

quod promiſſionem implet, aliud maius eſt, quam ipſa
promiſſio. Euangelium Paulo dicitur olim promiſ-
ſum Rom. I. Tunc non erat, ſed promittebatur futu-
rum. Futura enim promittuntur, præſentia donantur.
Aeternam ipfam vitam, iam nune præſentem, euange-
lio nos dicimus annunciari et credentibus vere præ-
ſentem dari, non tantum promitti. Si intelligerent
iſti, ante aduentum Chriſti fuiſſe regnum inferorum,
intelligerent plane, eſſe nunc regnum cælorum. Ante
aduentum Chriſti omnes in infernum ducebantur, non
obſtantibus promiſſionibus illis, nunc vero in cælum
aſſumuntur. Iterum dico, regnum Dei intra nos eſfſe,
per Chriſtum eſſe cælum ad nos allatum, per ipſum eſſe
cælum nobis apertum, noſque cælum ipfum intraſſe,
V. 4. imo.

312 DE FIDE ET IVSTITIA
imo per ipſum nos factos eſſe cælum templum Dei, et n0
et regnum Dei. Chriſtus in finali reſurrectione tra- ne 24
det patri regnum, id eſt, ſanctos, qui ſunt regnum per ei
ipſius, patri tradet. Per ipſum nos ſumus regnum, Viribus
et ſacerdotium ſanctum, olim in vmbra, nunc in Ve- minante
ritate. Nos ſumus templum Dei I. Cor. 3. et 6, et 5 ne
2. Cor. 6. Nos ſumus lapides viui, domus ſpiritua- tumen
lis I. Pet. 2. et Heb. 3. Nos fſumus cælum ſedes icu:
eius. Nouas creaturas regenerans Chriſtus, facit cæ- hiiun
los nouos. Nos ſumus cæli illi, quos ipſe plantat. tur, 0
Eſa. 51, 65. et 66. Cæli illi enarrantes gloriam Dei, n tane
erant apoſtoli prædicantes pſal. 198. et Rom. I0. eſ ver⸗
Ipſi ſancti ſunt cæli enarrantes cæleſtem Chriſti iuſti⸗ ſtis
tiam, pfal. 49. Qui in pugna contra Antichriſtum hune!
docent veram iuſtitiam, ſunt vt ſtellæ, et ſplendor iiſeinn
firmamenti Dani. 12. Theſaurum ſuum optimum et ſeiat,
cælum ſuum nobis aperuit Deus, vt rore cæleſtis gnitio
pluuiæ per ſpiritum ſanctum in nos effuſo, omnes Cation
cum Chriſto in cælo regnemus. Celeſtis illa ciui- uod
tas Ieruſalem intra nos eſt, teſte apoſtolo Heb. 12. eiin ei
alias non ſumus Chriſtiani, et regnum Dei non eſt te men
in nobis. Magna adeo res eſt cum Chriſto regna- Went,
re, vt ob id omnes vere dicamur reges. Vere ſto tun
regnamus, quia a poteſtate tenebrarum erepti tranſ- thrun,
lati ſumus in cæleſte Ieſu Chriſti regnum Colos. 1I. ein-
Vocauit nos Deus in fuum regnum et gloriam 1. ver
Theſſ. 2. et quos vocauit, glorificauit, Rom. 9. (txuikn
Vocati ſumus in conſortium et participationem leſu Wodor
Chriſti filii Dei 1. Cor. 1. Participationem eius Chicto
naturalem habemus, facti participes diuinæ naturæ e,
2. Pet. I. Futuræ gloriæ iam ſumus facti partici- ko:
pes, et magna eſt gloria hæreditatis Ehriſti in ſan- d
ctis eius, Heb. 6. et Ephes. I. ſiince

Ex his quorundam errorem perpende, qui ex huius reg-
ni cæleſtis introitu nobis impoſſibili, ſeruum arbitrium
ſiniſtre concludunt, cum potius ſublimitas regni erat con-
cludenda. Nam cum regnum Chriſti ſit regnum ſpiritus,
et nos ſi-

I4

uplun)
retkioret
fn n
us lenn
Nlne inn
9 e
nls Pgtin
Cklun ſe
e in
Clotimd

t Non. 4

et hlen
ore li

ro,

Sis ürck,

lo Heb.
Dei un
Unito
eges 1
gent tn
CCNNN
Alnin
„ Mon
aimal 6
tionen
tiin

Xluintt
Abirne in
i ernteh⸗
nn H⸗ tins
et 00 .

I. 1 B E R I. 313

et nos fimus animales homines, tranfitus iſte de car-
ne ad ſpiritum, qui eſt introitus in regnum Chriſti,
per eius cognitionem et fidem, non eſt in humanis
viribus ſitus. Sed fieri debet patre trahente, illu-
minante, et ex gratia vocante: quia non eſt volen-
tis neque currentis, ſed Dei miſerentis. Ex hoc
tamen inferre ſeruum arbitrium perinde eſt, ac ſi

dicas: non poſſum volare, ergo habeo ſeruum ar-

bitrium. Imo vt fublimitas gratiæ Chriſti dignoſca-
tur, oportet aliquas ab origine nobis eſſe vires ad
ea tamen Chriſti dona impotentes. Ea ſiquidem
eſt vera gratia, eum dono tu confers ea, quæ no-
ſtris viribus adipiſci non poteramus. Quod autem
hunc lapidem extollas, quæ gloria eſt, aut quod ar-
tificium? Sed de his alibi. Hæc nunc dixiſſe ſuf-
ficiat, quæ ad regni Chriſti, et ſublimitatis eius co-
gnitionem attinent: vt te non tuis viribus, ſed vo-
catione et gratia huc accerſitum intelligas, eo ſolo
quod credis in leſum Chriſtum filium Dei. Debes
enim cogitare, certum eſſe, et ſingulare tempus, quo
te mentis compotem Chriſtus ſua miſericordia ad ſe
vocat, docens, vt reſipiſcas et credas. Te ex iniu-
ſto tunc iuſtum facit, conferens remiſſionem pecca-
torum, regnum cælorum, et vitam æternam. Antea
enim peccator eras, filius iræ, et ſub regno ſatanæ.
Eſt verum hoc tempus vocationis tuæ, quando fide
Chriſtum apprehendis, et regenerationis ſpiritu ſan-
cto donaris, a quo in cæleſtia euectus, incipis cum
Chriſto regnare. Oportet ergo te tempora diſcerne-
re, quando fueris ſub Adam, et quando ſub Chri-
ſto: quando a peccato tranſis ad iuſtitiam, et quan-
do Chriſtum induis, nouus homo factus: qui et
deinceps magis et magis adhuc innouaris.

V. §. Liber

314

LIBER SECVNDVS.
DE LEGIS ET EVANGE-
lii ac Iudæi et Chriſtiani
differentiis.

CAPVT PRIMVM, QVOD
Iudæum excellat Chriſtianus.

Obportet hie quoque tempora discernere,
quando fueris ſub lege, et quando ſub gratia, et
quomodo ex Iudæo efficiaris Chriſtianus, vt intelligas,
quantum interſit. Quia tamen plerique hoc non in-
telligunt, fuſius de hac re nos hic diſſeremus, ne
quis Iudæos faciat nobis æquales. Hoc primo capi-
te differentias aliquot annotabimus. Secundo, in le-
ge oſtendemus, fuiſſe iuſtitiam carnis, cum in euan-
gelio ſit iuſtitia ſpiritus. Tertio, in lege fuiſſe iuſti-
tiam operum, cum in euangelio ſit iuſtitia fidei. Ad
primum ergo perpendendum eſt bene, quantam in-
ter legem et euangelium differentiam notet Ioannes
cap. I. dicens, Lex per Moſen, gratia per Chriſtum.
Vmbra per Moſen, veritas per Chriſtum. Lex et
vmbra eſt per Moſen tantum demonſtrata, at gratia
et veritas per Chriſtum eſt facta, ad effectum perdu-
cta et completa. Sed qualis lex, et qualis gratia?
Les Moſis lex mortis, virtus peccati. Gratia vero
Chriſti eſt pura miſericordia. Et dicitur Xρ10, gr-

tuitus fauor, beneuolentia, quædam beneficia confe-

rentis, dona donantis, ad omnia fauentis, illuminan-
tis, dirigentis, et glorificantis. Eſt gratia a peccato
liberans, et a ſeruitute legis. Eſt gratia gratis iuſti-
ficans, ſpiritum ſanéctum infundens, regnum cælorum

et vitam &ternam iam conferens. Iudæorum ſeculo

non fuit lauacrum regenerationis, ad cæleſtia tunc re-
furgere faciens. Ratio clara eſt, quia Chriſtus non e-
rat tunc

tkat
tem
4pen
deæo
gm
ipſe
regn
Nunm
ſedp
diſker
tutis!

Hinc

lus.
Nam
dage
dim
ped
poti⸗
omni
Veran

e,

tande
tis.
ment
et 6
prec
ti
katr,
Phete
Cbler
citat
grar
1er
Cini
Ohr
Dp
riun
lus

V

janns⸗

Ciscerne

b G

7t inele
boem
ltrenu,
cunde,
cun in
e ſMe

lumn
votet Nn
pel Crrkk
tn,
eckun
lulßs
rt
ger
gefei
6a 1 een
unn erln⸗
Prun ſe
ein tet
ikus M

LIBE R II. 315

rat tunc reſuſcitatus. Illi nec in vita, nec poſt mor-

tem aſſumi poterant in paradiſum, qui nondum erat
apertus: nos autem contra. Nunquam fuit aliquis Iu-

dæorum in regno cælorum, quia nondum venerat re-
gnum Dei, quod veniente Chriſto ad nos venit: ſicut
ipſe ait, Lex et prophetæ vique ad Ioannem, et deinde

regnum Dei euangelizatur. Matth. 11. et Lucæ 16.

Nunquam füuit in eis regenerans ille ſpiritus Vioεααας
fed puerorum filiationem habuerunt carnalem, vt nihil
differret a ſeruis Galat. 4. Illis datus eſt ſpiritus ſerui-
tutis in timore, nobis autem ſpiritus filiationis Rom. 8.
Hinc nos præ illis clamamus abba pater, vt ait ibi Pau-

lus. Aduentus Chriſti hæc operatus eſt, vt ipſe docet.
Nam poſtquam venit fides, non amplius ſumus ſub pæ-

dagogo: ſed ſumus facti vere filii Dei, eo quod credi-
dimus Chriſto Ileſu. Antea, inquit, eramus pueri, ſub

pædagogo et veluti ſerui. At vbi venit plenitudo tem-

poris, miſit Deus filium ſuum, factum ſub lege, vt ab

omni legis ſeruitute nos liberaret, et adoptionem filiorum
veram nobis daret. Illi Deo ſeruiebant in vetuſtate lite-

rae, nos in nouitate ſpiritus. Ro. 7. Vbi duplex eſt no-

tanda differentia, literæ et ſpiritus, vetuſtatis et nouita-
tis. Nouitas eſt ibi teſtamentum nouum. Nouum teſta-

mentum facit omnia noua, et nouas creaturas. 2 Cor. 5⸗

et Gal. 6. Nunquam fuit aliquis Iudæorum electus, aut
prædeſtinatus ea electione, qua nos prædeſtinauit Deus,
vt liberam filiorum adeptionem reciperemus, et effemus
fratres Chriſti. Ephes. I. et Rom. 8. Et Moſes et pro-
phetæ ſub lege erant, non fub gratia, legis ſeruituti et
obſeruationi erant obnoxii. Aduerte autem quid locis
citatis dicatur Paulo eſſe prædeſtinatum, aut quæ ſit illa
gratia, quam ante ſecula donatam, iam acquiſiuimus. Ve-
re regnum Dei eſt, quod iuxta diſpenſationem plenitu-
dinis temporum et Iudæis et gentibus in apparitione
Chriſti donandum, a condito mundo deſtinauit Deus,
Ephes. 3. et Colos. I. Quod prædeſtinationis myſte-
rium, ſicut et feliqua omnia, impleta eſſe docet Pau-
lus. Chriſtus etiam ait, impletum eſſe tempus iuxta
diſpen-

316 DE LEGE ET EVANGELIO.

diſpenſationem prædeſtinationis huius. Marci r. Item
ad praedicta differentia eſt, quod olim per prophe-

tas, nunc per filium ſit Deus loquutus. Heb. I.

Nunc viſus, olim non viſus. Nunc primum vere
adoratur pater. Nam antea ſola erat veræ adora-
tionis vmbra, vt in primo dialogo iam oſtendi.
Nunc vere diluit pPeccata, quibus obnoxii lege te-
nebamur, legem ipſam tollens. Non eam dedit Deus
Iudæis requiem conſcientiæ „ quam nobis, nec fſui
veram cognitionem, ſed ſub illo terrore et vmbra
habuerunt cor Velatum. At Chriſti manifeſtatio o-
mnia manifeſtat et magnam ſecum affert gloriam, mag-
namque tranquillitatem internam.
Adde pulerum locum, in quo differentiam inter
nos et illos multiplicem notat Paulus 2. Cor. 3. Pri-
mo, quia Moſaica decalogi lex erat ſcripta in tabu-
lis lapideis, Lex vero Chriſti eſt Ieremiæ lex cor-
dis, lex fidei. Cuius ratione, eo ipſo quod Chri-
ſtum agnoſcimus, efficimur omnes Heoοiτο quia
Patre trahente Chriſtum diſcimus. Hæc Chriſti lex
non indiget externo illo modo ſcribi, neo per Papæ
decreta. Imo etiamſi apoſtoli et euangelittæ nihil
ſcripſiffent, (fi tamen duraſſet in nobis Chriſti co-
gnitio et fides) ſtare poſſet hæc noua Chriſti lex, ſcri-
pta interno atramento, quod eſt efficacia ſpiritus Dei,
qui legem illam in tabulis cordis imprimit. Hic ſer-
mo fidei Chriſti Paulo et Eſaiæ dicitur ſermo abbre-
uiatus in iuſtitia, quia ſumma breuitate continet iu-
ſtitiam et ſalutem noſtram. Ait praeterea apoſtolus,
illam decalogi legem fuiſſe adminiſtrationem mortis
et damnationis, propter transgreſſi lonem: hanc ve-
roO adminiſtrationem vitæ, nullis decretis adſtrictam.
IHlam adminiſtrationem ſeruitutis „ hanc libertatis:
illam adminiſtrationem literæ „ hanc ſpiritus. Com-
parat deinde gloriam faciei Moſis, ad gloriam
ſpiritus noſtri. Sicut faeies Moſis ex conſortio
externo, quod habuit eum Deo, ad tempus
ſplen-

lplen
conſ
fuit
Noſt
duran
ta, p
N.
108
Velam
eorun
Cperil
rege 1
Per 0
rior
tione
ne ſ
deren
dita
ſui ſß
iritn
ſun
Mols
titu fn
It al
loret
Uli Ve⸗
Cnumn
clauſn
ſes in
eann
Deun
quier
Preſ
Uit
in .
4.
Ler

lIo.

Aeil k
Per punß
1s. Hih
Pinumn
Vere Mun

Clii ke!
n dedite
bis, 1
re &t n
Wifetttat
lorian, .

Cor
iptnün
Uie k
I
unih
Ci
ee er
nelte 4
il
Pirtnli
t, Ne
emd u
Contikt;
4 Volns
gen md

.ue ſ

lrinn
ſtetun⸗
6. 0
4dn
tenns

I. I B E R II. 831 „

ſplenduit, ita ſpiritus noſter ex interno cum filio Dei
conſortio, interne et perpetuo ſplendet. IIla Moſis
fuit ſuperficialis gloria, et quæ ad tempus durauit.
Noſtra vero eſt gloria ſpiritus, plenior et perpetuoò
durans, ſicut facies Chriſti in monte transforma-
ta, perpetuo nunc in cælo relucet. Cum qua ſic-
ut Moſes habuit temporale, et adumbratum, ita
nos perpetuum habemus conſortium, idque ſecluſo
velamine et vmbra. Velamen eis inerat, ne quis
eorum poſſet ſplendorem faciei Chriſti videre. Elias
operuit vultum pallio, ne faciem Chriſti videret. 3.
reg. 19. Ita et Moſes fecit Exod. 3. qui et poſtea
per obturatum foramen non potuit faciem, ſed poſte-
riora Chriſti videre. Exod. 33. Eadem deinceps ra-
tione Moſes ipſe ponebat velamen fuper faciem ſuam,
ne filii Iſraël ſplendorem illum Chriſti in eius facie vi-
derent, ſicut erat velamen literæ, ne intelligerent ab-
dita intus myſteria ſpiritus. Imo nec ipſe Moſes erat

ſui ſplendoris conſcius: ignorabat enim Exod. 34.

Spiritus ſub litera erat tunc velatus, donec per Chri-
ſtum eſt reuelatus, vt ait Paulus. Non clare nouit
Moſes myſteria legis ſuæ, quanquam prophetico ſpi-
ritu futurum Meſſiam ſub vmbra quadam viderit: ſic-
ut a longe vidit terram promiſſionis, in quam non eſt
ingreffus. Soli Chriſto habenti clauem Dauid, et ſoli
illi vero magiſtro datum eſt ſcripturas aperire, et re-
gnum cælorum, in legis myſteriis ſub literali cælatura
clauſum, nobis patefacere. Non eſt ingreſſus tunc Mo-
ſes in terram promiſſam, ſeu in requiem domini: ſed
eam procul videns et aliis demonſtrans, mortuus eſt.
Deut. 3. 4. et 34. Ipfi Ieſu Chriſto homines in re-
quiem introducendos reliquit Moſes, cum ipfſe id
præſtare non poſſet. Typus Ioſue hoc olim indica-
uit in vmbra Chriſti: nam nec lIoſue ipſe homines

in requiem veram introduxit, vt ait apoſtolus Heb.

4. Pro fuis ignorantüis oblationem illi faciebant,
Leuit. 4. illud ſignificante ſpiritu ſancto, quan-
diu con

4. 1

318 DE LEGE ET EVANGELIO.

diu conſtitit ritus ille, non eſſe illis manifeſtatam ſan-

ctorum viam Heb. 9. Illos vocat Chriſtus ſeruos, ne-
ſcientes domini voluntatem: nos vero amicos et fra⸗

tres, eam ex ore magiſtri ad plenum edoctos, Ioan. 15.

Deſiderarunt illi, vt ait Chriſtus, magiſtrum audire, et

ab eo doceri: quod illis non contigit. Sed nobis ea,
quæ erant a ſeculis abſcondita, eſſe per Chriſtum reue=-

lata, docet ſæpe Paulus et Chriſtus ipſe. Matth. 13.

Alias inaniter Chriſtus ſe tantum magiſtrum iactaret, et

ſermones ſuos tanti faceret, fupra prophetas dicens
nos beatos, quia eos audimus, dicto cap. 13. et Lucæ
10. Ratio huius eſt ipſa Dei voluntas: quia illi pla-
cuit per aduentum filii ea reuelare, quæ aliis fuerant
abſcondita. Matth. II. et Epheſ. 3.
Obiicies forſan, Nonne prophetæ futura hæc omnia
viderunt? Reſpondeo, Sub velamine viſiones adum-
bratas habuerunt. Quæ ipfi prædicebant, non ita cla-
re, vt nos intelligebant. Sicut ait Daniel, Audiui et
non intellexi: ſicut Abacuc pro ignoratis orabat. Ad
idem Ierem. 23. et 30. in nouiſſimo dierum intellige-
tis hoc. Ea quæ prophetis ſunt reuelata, non propter
ipſos, ſed propter nos ſunt eis reuelata, et in ea re non
ſibi ipſis, ſed nobis prophetando miniſtrabant 1. Pet. 1I.
Id ipſum docet magiſter ille incomparabilis Ioan. 4. di-
cens, nos in labores eorum intraſſe, et ex eorum labore
fructum colligere, quem ipſi talem non colligerunt: quan-
quam nec ipſi fuerint fructus expertes, vt mox dicemus.
Viſio ænigmatica futurorum non talis tunc erat, nec tam
excellens, vt eſt viſio rei præſentis et cum viſione poſſeſſio.
Sed ad Paulum reuertor, qui iam citato loco 2. Cor.
3. ad prædictorum comprobationem adduxit, quod do-
minus ſpiritus eſt. Ergo vera miniſteria debent eſſe
miniſteria ſpiritus: non carnis, vt apud Iudæos. Ex
eodem antecedente probat Chriſtus, quod adoratio
vera debet eſſe adoratio ſpiritus, quia Deus ſpiritus
eſt, Ioan. 4. Ex eodem antecedente cum Paulo infer-
tur,

tur,
Ni, ib
glorian
lee ven
lum, re
ſti illu
Mr, et
lubenn
eapden
Dei- .
Uotter!
Cormatea
inguit,
iſmun
4 glor
Tali,
Vid
gui el
Abrahe
uoche
Liturer
Annem!
Wr eſt
Maior
ſums
60 in
flit dar
rit ante
inn e

kegene

loanne
tuntur
Lloriar
IUnt.
Ateun
Dartici
dum

1I0.

eſtatan
ſeruog
lieos etft
lomn

Ailte .

ed olie
Uriſtun tne
Mathn,
mn iactgrer
hetas don
1 9 etlun
glin Uiſs
dis fen

ra hectu

tones
, HOid
1, Auli
Otabet. 1
un inel,
oN NN
ti inenke Ie
n tN!
i Pon,d 60
eorunkit
gerun 1
mo ie⸗

I. I B E R II. 319

tur, nos præ illis eſſe liberos, quia vbi ſpiritus domi-
ni, ibi libertas. Concluditur ergo, ſpiritum hunc, et
gloriam eius non fuiſſe in eis, nec libertatem veram,
nec veram adorationem, nos poſtquam ſciſſum eſt ve-
lum, reuelata facie gloriam domini, id eſt, faciem Chri-
ſti, illuminato ſpiritus ſpeculo, in nobis ipfis ſpecula-
mur, et repræſentamus, in ſpiritus gloria videntes et
habentes ipſum Chriſtum. Spiritu transformamur ad
eandem imaginem, i. e. ad fimilitudinem gloriæ filii
Dei. Per illuminationem Chriſti transformatur ſpiritus
noſter ſimili modo, ſicut facies Chriſti in monte trans-
formata, nunc in cælo relucet. Et transformamur,
inquit, a gloria in gloriam, a Iudaiſmo ad Chriſtia-

niſmum, a gloria illa faciei ad gloriam hanc ſpiritus,

a gloria velata ad gloriam reuelatam, a gloria tempo-
rali, ad gloriam perpetuam.
Vides aperte, quemlibet noſtrum, etiam minimum,
qui eſt in-regno Chriſti, eſſe maiorem, quam fuerint
Abraham, Moſes, Dauid, et reliqui legis prophetæ.
Quod etiam eos omnes præcellamus, a fortiori colli-
gitur ex argumento Chriſti, Matth. 11. Nam poſt lIo-
annem baptiſtam venit ad nos regnum Dei, et qui mi-
nor eſt in regno Dei, eſt maior Ioanne ipſo, qui fuit
maior aliis legis prophetis. Ergo nos, qui maiores
ſumus Ioanne ipſo, maiores ſumus aliis, qui fuerunt
eo minores. Ioannes baptiſta fuit totus ſub lege, non
fuit baptiſmo Chriſti ad cæleſtia regenitus, cum obie-
rit ante reſurrectionem: ideo in terris fuit inferior
eius conditio, quam eorum, qui ad regnum cælorum
regenerantur. Per reſurrectionem vero Chriſti eſt ipte
Ioannes cæleſtia aſſequutus. Per reſurrectionem admit-
tuntur etiam patriarcharum et prophetarum animæ ad

gloriam regni Chriſti, quia fidem eius illi omnes habue-

runt. Reſurrexerunt tunc illi cum Chriſto, Matth. 27.
At cum in humanis agerent, non fuerunt eius regni ita
participes, vt nos ſumus: quia regnum cælorum non-
dum ad homines venerat. Hinc ait Chriſtus Ioan. 12.
Ego ſi

32 0 DE LEGE ET EVANGELIO.

Ego ſi exaltatus fuero, omnes traham ad me ipfum.
Ergo ante exaltationem illam non erant animæ ad glo-
riam regni eius afſumptæ. Viuentium quoque, nemo
gloriam regni præſentis guſtauit, quia Chriſtus non-
dum erat refuſcitatus. Si ſtatum populi Iudaici, qua-
lis tunc fuerit, quis animaduertat, facile omnia intel-
ligit. In Nicodemi legis periti perſona, et in pleriſ-
que aliis, facile docet Chriſkus, quantum hic de cæ-
leſtibus ſermo legis capacitatem ſuperet. Ioan. 3. Ter-
reſtria illis maximæ curæ erant, quia præcepta, no⸗-
bis vero cæleſtia, quia cum Chriſto refurreximus,
Colos. 2. et 3. De nobis melius quam de illis diſpo-
ſuit Deus, ne ſine nobis illi conſummarentur. Heb. 11.
Multiplices ibi inter nos et illos differentias ponit
apoſtolus. cap 12. Ex baptiſmo, et cæna domini, tot
et tanta colliguntur myſteria, tot et tantæ Chriſtia-
norum et Iudæorum differentiæ, vt nequeant hic re-
ferri: ſed in libris de baptiſmo commode omnia tra⸗
duntur. .
IlIlud hic addam, quod hæc tanta per Chriſtum
nobis data dona, cum ſint æterna, efficient etiam,
vt in reſurrectione finali præcellamus alios ſaluan-
dos, ſiue Iudæos, ſiue gentes. Nam poſtquam per
Chriſtum omnes viuificabuntur, vnuſquiſque in ſuo
ordine collocabitur, vt ait Paulus. Sed quis erit
ordo? Primitiæ, inquit Chriſtus. Deinde ii, qui
ſunt Chriſti in aduentu ipfſius. 1. Cor. 15. Qui Chri-
ſti aduentum ſequuti funt, in regeneratione hac, ſu-
per thronos, cum ipſo ſedebunt, vt iudices apoc. 3.
Matth. 12. 19. Lucæ 22. et 1. Cor. 6. Ipſi non veni-
ent ad Iudicium, vt iudicentur, teſte Chriſto, ſed ſede-
bunt iudicantes. Mortui in Chriſto reſurgent primi, et

fideles viui tunc inuenti aſſumentur 1. Theſſ. 4. At-

que ita illis velut iudicibus conſtitutis, iudicabuntur
tribus Iſraêël, ac gentes omnes et inter eas fiet ſegrega-
tio ouium ab hœdis. Matth. 19. et 2 ½. Hinc poſt Chri-

ſtum ait Paulus, ſanctos de aliis iudicaturos. Sicut er-

go in

quos
plicit
cabit.
homin
Patiter
titer en
4. 9
Uis ln
Uidens
Onmnibr
runt,

ſepiimn

Dei in
cordi⸗
culiar
tem.

64

hoſta,
elangel
Immundar
illa de
Etern⸗
ingeni
ita 1
Omne
les,
nem f.
rit P

lamen

I0.

te i
nimne
lvoquue, N
Chritie
lucici
Ommui
et
in ie E
lorn 4.E
Prrceytet
Iefunrere⸗

entut M
kiagt

i 1
oce oni⸗

“ en 64
8 Ms l
i,
Cguiſie!

del

heince i
rntiobe 1
ncices

N

büm
hie, i
ur i⸗
Ttel.
niay
laft
ir 6
ir; au⸗

N

4

L I B E R II. 321

go in peculium nos hic habet Chriſtus, ita et in fu-
turo ſeculo habebit, extra aleam conſtitutos. Reli-
quos vero omnes, ſiue Iudæos, ſiue Gentes, non ſim-
pliciter damnabit Chriſtus, ſed iuxta facta ſua iudi-
cabit. Rom. 2. Chriſtus ſaluator eſt omnis generis
hominum, ſed maxime fidelium. 1. Timoth. 4. Non
pariter erunt Iudæi hæredes nobiſcum, quia non pa-
riter erit hæres filius ancillæ cum filio liberæ. Galat,
4. Sua ſeorſim habebit munera, ſicut Abraham filiis
aliis largitus eſt diuina munera. Nemini vnquam in-
uidens Deus, et Græcos, et barbaros omnes vocauit,
omnibus retribuens: iis autem, qui eximie credide-
runt, honores tribuit eximios, inquit Clemens libro
ſeptimo Stromatum. Concludendum eſt igitur, veram
Dei in omnes ſuas creaturas eſſe iuſtitiam et miſeri-
cordiam: at in puſillum gregem ſuum, ſolum ſibi pe-
culiariter prædeſtinatum, inſignem gratiæ ſublimita-
tem.

CAPVT SECVNDVM, QVOD
in lege fuerit iuſtitia carnis, cum
in euangelio ſit iuſtitia
ſpiritus.

Senn iam differentia alia, ab initio pro-

poſita, quod in lege fuerit iuſtitia carnis, cum in
euangelio ſit iuſtitia ſpiritus. Populi iudæorum
mundana iuſtitia tune erat, vt ad tempus in terra

illa bene viueret fauore diuino. Noſtra vero, vt

æternam vitam iam viuamus. Pro rudi hominum
ingenio ſolet dari lex, et inſtructio rudis: atque
ita rudibus illis coram Deo tandem profutura.
Omnes quotquot fuerunt ſub lege, fuerunt carna-

les, comparatione ad nouam ſpiritus regeneratio-

nem facta. Quamuis ſpiritus ſanctus loquutus fue-
rit per eos prophetias, quamuis futura viderint:
tamen ſuis geſtis carnale quid, ſeu animale ſapie-
X. . bant

322 DE LEGCE ET EVANGELIO.

. 7
bant. Omnes ſub vmbra gerebantur, et carnalia erant
vmbra ſpiritualium, ſicut terreſtria cæleſtium. Eos

fuiſſe carnales, oſtendit Paulus 1. Cor. 10. Videte,

inquit, Iſraéëlem ſecundum carnem, et Rom 4. Quid
dicemus Abraham patrem noſtrum inueniſſe ſecundum

carnem. Nota verbum, inueniſſe ſecundum carnem.

Nam ex iis, quæ in ipſo Abrahamo, ſecundum carnem
geſta funt, relucet ſpiritualium typus. Sacerdotium
Aaron carnale, et præceptum carnale Heb. 7. Iuſtifi-
cationes legis iuſtificationes carnis. Heb. 9. luſtitia
tota legis dicitur Iuſtitia carnis Phil. 3. Eramus tunc
in carne, nunc non fſumus in carne, ſed in ſpiritu.
Rom. 7. et 8. Spiritualis homo iuxta Pauli ſenten-
tiam non eſt ſub lege; ergo nemo eorum fuit ſpiri-
tualis. Paulus in epiſtola ad Galatas cap. 4. in alle-

goria duorum filiorum intelligit duos populos, Iudæo⸗

rum et Chriſtianorum, alterum ſecundum carnem, al-
terum ſecundum ſpiritum: totum illum populum car-
nalem oſtendens. Præmia, quæ lex promittebat, erant
eis omnia carnalia: nec ipſi ſolent, niſi carnalia, a Deo
petere. Ratio, quare carnalia tantum lex tunc promit-

tebat, et donabat, hæc eſt, quia paradiſus non erat

tunc apertus. Soli Chriſto id ſeruabatur. Pœnæ et
maledictiones legis, omnes erant carnales et munda-
næ Leuit. 26. et Deut. 28. In lege erat remiſſio pec-
catorum carnalis et mundana. Quærebant ipfi remitti
ſibi peccata, quaſi a rege condonari delicta, ne abſor-
beret eos furor domini, et ne carnales illæ legis vin-
dictæ in eos venirent. De pœna damnationis æternæ
non erat ibi apertus ſermo. Ratiocinationes de hac re

ſeorſim colligebantur. At Chriſtus, qui ſolus æternam

vitam intulit, ſolus æternas damnatis fore pœnas, a-
perte mundo declarauit, magnus vndique magiſter.

Nemo igitur intelligat, illos olim ideo dici carnales, quia
futuram gloriam non ſperarent, vt de ſolis Saduceis

dicitur. Iudæi eam hodie ſperant ac etiam Mahometa-
ni, et nihilominus ſunt maxime carnales. Carnales vo-
camus homines, qui ſpiritum regenerationis non aſſe-

quuti

guuti
expiat
lis ef
ſio ver
denn ib
et Aibt
karor.
conlcie
carnale
bernael

itunlte

eo ſolo
Non
(onmes
ileom
lem cor
berunt
lem carl
tam fae
den et!
Pirituali
ler dicitn
tt petra
Chriltus
Aicas en
kifle vi
1 Drigi
dra ſili
Fiium
n. F
e, ee
lererit
imnlis,
di carn
entim
eins ue
ns, et

PlI.

darnaliger

ettiun, ,
10. Vie

le Konnee

Uduun cnn
acetcin
,9.

Paoli kra.

49, 4. 1
dprles
pophhzd

Mittebtt in

ntntlijt!
Lte
iiis Md⸗

les et M

ttenili;
n ini

ice ein

ile u⸗
tionis ,m

nes eee
ſolns Zeens
e u
cernllsk
ſs n
Mitond
Criei
is 7

1—

L. I B E R 1II. 32 3
quuti carnales habent iuſtificationis ritus. Pro carnali
expiatione erant in Leuitico ſtatutæ hoſtiæ, et ſangui-
nis effuſiones, in quibus nulla erat peccatorum remiſ-
ſio vera, vt ait apoſtolus Heb. 9. et 10. Frat qui-
dem ibi remiſſio peccati, vt docet Deus Leuit. 5. 6.
et alibi paſſim. At non erat vera, ſi ad hanc confe-
ratur. Nec peccatum Adæ illa tollebat, nec pacatam
conſcientiam reddebant. Adhæc, oſtenſum iam eſt,
carnalem et mundanam fuiſſe olim adorationem, in ta-
bernaculo ligneo, et lapideo templo. Nunc autem ſpi-
ritualiter adoratur Deus, in ſolo viuente Chriſto. In
eo ſolo videtur Deus, in ſpiritu, et interno homine.
Non deſunt tamen hodie, qui Aegyptiacos Iſraëlitas
(omnes ſcilicet, exceptis duobus, reprobatos) dicant fu-
iſſe omnes ſpirituales, quia omnes eandem eſcam ſpiritua-
lem comederunt, et omnes eundem pôtum ſpiritualem bi-
berunt I. Cor. 10. ſed cum Paulus ibidem vocer Iſfraë-
lem carnalem, et dicat, fuiſſe ſub nube figuram: differen-
tiam facit manifeſtam inter carnem et ſpiritum, inter nu-
bem et lucem, inter figuram et veritatem. Erat ibi non
ſpiritualis populus, ſed cibus et potus ideo ibi ſpirituali-

ter dicitur: quia ſpirituale myſterium figurabat in manna

et petra adumbratum. Petra ipſa Oreb erat ſpiritualiter
Chriſtus, quia Chriſtum adumbrabat. Exemplum eſt, ſi
dicas eundem ſpiritualem Chriſtum in æneo ſerpente olim
fuiſſe viſum, eumdem in manna manducatum, et in Abel
ab origine mundi ſpiritualiter occiſum, apoc. 13. in vm-
bra ſcilicet et figura. Filius Iſaac dicitur natus ſecundum

ſpiritum, ſecundum promiſſionem, et quia ſpiritualem

Chriſtum allegorice ſignificabat. Ille tamen in ſe carnalis
erat. Si ex hiſtoria elicias allegoriam, quicquid eſt in le-
ge, ea conſideratione dicetur ſpirituale, et figura ſpiritua-
liter erit idem cum re, quam figurat. Lex item dicitur ſpi-
ritualis, quia internum ſpiritus motum exigebat, quem
ipſi carnales non ſatis præſtabant. Rom. 7. Sola teſta-
menti mutatio, ſi aduertas, alios homines eos fuiſſe docet.
Aliud teſtamentum, aliam hæredis inſtitutionem, et alias

eius qualitates notat. Adeo fuit rudis et carnalis popu-
lus, et duro corde, vt ob id, præceptis eorum ſublatis,

X. 2. C0r

324 DE LE GE ET EVANCGELIO.

cor nouum et ſpiritum nouum nobis per Chriſtum dare
voluerit Deus, et in totum nos innouare.
Fidem eos habuiſſe, quis nobis obiiciet. Quanquam
fſidem habuerint, carnales erant. Fides, quam habue-
runt, fuit mundana quædam fides, Deo tunc grata.
Quæ per eam fidem obuentura ſperabant, erant fere
carnalia et mundana, vt ſeminis multiplicatio et hæ-
reditas, quam credidit Abraham Genes. 15. Quan-
quam prophetico ſpiritu ſub ænigmate et vmbra qua-
dam Chriſtum viderit, cæleſtem futuram vitam, et
æternitatem in eo crediderit: non tamen fuit in eo
tunc regenitus: temporalia tunc expoſcebat, Atque
ita non obſtante futurorum ſpe, dicitur præſens tunc
iuſtitia fuiſſe carnalis, ſicut acta alia carnalia. Abra-
ham credidit verbo Dei, in promiſſione veteri et car-
nali. Nos credimus verbo Dei in euangelio nouo et
ſpirituali, promiſſiones omnes complente. Dicitur fi-
des eadem, vt figura eſt idem cum figurato. Abra-
ham in vmbra credidit promittenti: nos in veritate
credimus adimplenti et vberius donanti. Fides illa
Abrahæ fuit fides Chriſti, ſeu vmbra fidei Chriſti:
et ille, qui ſecum loquebatur, Chriſtum præfigura-
bat. Non fuit ibi completa veritas. Nec veras pro-

miſſiones eſt Abraham aſſequutus, nec eius poſteri

ante aduentum Chriſti: quia Deus de nobis melius
quiddam prouiderat, ne ſine nobis illi conſumma-
rentur Heb. II. Fidem veterum Hebræorum va-
rie ipſis Hebræorum filiis commendat ibi apoſtolus,
vt eos ita ad fidem inducat, et a minori ad maius
noſtram in Chriſtum fidem concludat. Nam ſi illi
fide Deo placuerunt, etiam carnales homines, vt
ibi apparet in Gedeone, Iephte, Barac, et Sam-
ſone: quanto magis nos, quibus fides tam inſigniter

eſt commendata, et vltra illam eorum fidem do-

nis cæleſtibus ornata? Qua, quæſo, fide ſunt Iſraẽ-
litæ promiſſionem Abrahæ aſſequuti? Quando Mo-

ſes et Iloſue populum armatum ad inuadendam ter-
ram ani

Tam:
miniſ
mum
Legy.
ſeno
les ho
CArnilt
illi no
Pulum
kem?
per ei
Gler i⸗
illis
ceden
tes,
regen
Abra!
ita Do
Velit,
tempen
Deus
Dro
tur: e
tenden
Abra
cui e

ELIN.

Chrikone
e,

Ian i

ed tne
Ant, eran
pliento er
et ndnd
Wan Wun
nen fütilt
olcebih
ur prrkent
Enrli. 4
e veteiie
Angele m.
e. Dir
Cunm 5
i Ne⸗
n hii e
lun n⸗

e us⸗

ſoge

i o⸗
t bin
ini,
. Ml
Honie,

V

arde, .

tan M.

le in
onin 1

6

ien

!

I. I B E R. II. 225⁵

ram animabant, eam eſſe illis a Deo promiſſam, com-
miniſcebantur. Huius promiſſionis fiducia illis ani-
mum addebat. Alioqui non credentes potuiſſent in
Aegyptum reuerti. Et qui increduli fuerunt, in de-
ſerto perierunt. Sed an propterea non erant carna-
les homines? Carnalis fuit promiſſio, quam ipſi ſunt
carnaliter aſſequuti: et credendo hi iuſtificabantur:
illi non credendo repellebantur. Ita placuit Deo po-
pulum diſponi. Concludamus ergo, placuiſſe Deo fi-
dem Abrahæ, ſicut et fidem aliorum, et multa eos
per eam fidem adeptos. Placebant et opera legis,
quæ ipſemet Deus fieri præceperat: et ob id multa
illis Deus bona faciebat, in futuro etiam ſeculo mer-

cedem daturus. Quoquo tamen modo ſiue creden-

tes, ſiue operantes, carnales erant, ſi ad ſpiritualia
regenerationis Chriſti conferantur. Carnalis ita erat
Abraham, nec propterea non dilectus àa Deo. Quia

ita Deus pro eo tempore ſtatuit. Quoquo modo Deus

velit, eius voluntati ſiue credendo, ſiue faciendo, ob-
temperare, eſt iuſtificatio vitæ, et vita ipſa: ſiue
Deus quid promittat, ſiue non.
Promiſſio non neceſſario exigitur, vt quis iuſtifice-
tur: quanquam eam ſemper exigi plerique hodie con-
tendant. Aſylum habent ipſum Abraham: vt vero
Abraham ipſe non ideo iuſtificatus eſt, quia de pro-
miſſionibus erat ſermo, ſed quia Deus loquebatur,
cui credidit. Credidit Abraham Deo, et Deus impu-
tauit hoc ei ad iuſtitiam. Quæ ratione et nos hodie
iuſtificamur, credentes voci cæleſti, Hic eſt filius me-
us. Aliud loquutus eſt Deus ad Noë, aliud ad Abi-
melech, aliud ad Loth, aliud ad Iob, aliud ad Nini-
uitas, et ad alios alia: quæ ſinguli credentes iuſtifi-
cabantur, etiam vbi de nullis promiſſionibus erat
ſermo. Quia non in vi promiſſionis, ſed in vo-
Iuntate Dei acceptum ferentis confiſtit iuſtificatio.
Hæc eſt voluntas Dei nobis declarata, vt hunc
äülium videntes, in eum credamus, Ioan. 6. Vt
xXx. 2. ſe er

326 DE LECGCGE ET EVANGLELIO.

ſe ergo manifeſtauit Deus, ita credere oportet: vt
faciendum præcipit, ita facere oportet, ſemper ad iu-
ſtitiam. Quis tam blaſphemus dicat, ſe Deo non cre-
diturum, niſi Deus quid ſibi promittat. Promiſſiones
ipſi Abrahæ et poſteris eius fecit Deus, adiiciens quo-
que beneficia, vt facilius ad credendum alliceret, et
vt futura deſignaret, in nobis fublimius complenda.
Eas vero carnaliter obtinuerunt illi ante aduentum
Chriſti: poſtea vero ſpiritualiter. In ea fide ſecun-
dum voluntatem Dei illi viuebant in terra, in qua
nos nunc viuimus in cælo, vt ex hoc ſupereminen-
tem erga nos Chriſti gratiam déprehendamus, in ſe-
culis his, quæ ſuperuenerunt. Ephes. 2. Hoc tecum
perpende, lector, Quare hodie non armis carnalibus
accipimus promiſſionem, vt illi acceperunt? Quare
Chriſtus hodie non dat ſeruis ſuis electis camelos,
aſinos, ſeruos, agros, et diuitias, vt Abrahæ, et po-
ſteris eius dedit: ſed crucem et perſecutiones? Niſi
aliunde hoc nobis compenſetur, omnium miſerrimi fu-

mus, et præſtaret fuiſſe LIudez-um, quam Chriſtianum.

ftem ſingularia geſta conſidera. Quare illi pro ini-
micis non orabant, ſed erant viri ſanguinis vindictæ-
que auidi, oculum pro oculo requirentes? Quare tot
vxores et tot concubinæ? Et libelles repudii? Nec
in hoc ipſi conſcientiam criminis habebant, ſed iuſti-
ficationes domini ſe ſeruaſſe, paſſim affirmabant. Alia
ipſis erat, quam nobis mens, nec tanta data ipſis cogni-
tio. Ea propter ea ipfſis licebant, quæ nobis non li-
cent, Matth. 5. et 19. quia vult ibi Chriſtus nos
eſſe illis præſtantiores. Libellus ille repudii ſignifi
cabat, carnalem illum populum et carnale cum eo
initum fœdus, eſſe àa Deo repudianda. Nobis vero
eſt fœdus ſpiritus, et teſtamentum æternum.

Caput

A

illlitia
Le 10
Per illa
Verba
uſtitin
Viuere
tto
et q
Atem
cum I
tiam ſ
in ſe i
ſtututa
Nomn.
iuſtitin
Cipit.
Der 0
Deus
dici
Deo
ket in
Eira
20.
etiam
iuttit
43. e
Uarrare
legen
bemns

Ao.

Cportt
ſenperal
Deo mand
Monmikrt
Adliciens
n Die
1s Conhe
Mte idlenn
el fke ſer
tettd, u
e ſipereru
Ndanns 1
2. Hetr

nis

herunt! 8

lechis en
Abrabe, 4,
ltolek!
n Mier.
RWR
te iüm⸗

ati G
e Nobis
Ctin

rnle

Mb
lum.

—

L I B E R. II. 32 7

CAPVT TERTIVM, QVOD
in lege fuerit iuſtita factorum,
cum in euangelio ſit iu-
ſtitia fidei.

Aiiud initio propoſitum, quod in lege fuerit
iuſtitia factorum, docet euidenter Paulus ad Galat. 3.
Lex non eſt ex fide, ſed qui fecerit ea homo, viuet
per illa. Idem docet ad Ro. 10. et Philip. 3. Quæ
verba ex ipſa lege Paulus ſumpſit. Nam operum legis
juſtitia olim declarauit Deus, vt qui faceret ea homo
viueret per illa, Leuit. 18. Hoc ex ipſo Dei inſti-
tuto per ſe conſtat: quia Iudæis data eſt lex operum,

et quia opera legis dicuntur iuſtificationes. Ratio

autem, quare iuſtificationes dicantur, hæc eſt. Quia
cum Deus iuſtus ſit, nihil poteſt niſi ſecundum iuſti-
tiam ſtatuere: eius ſtatuta et mandata non modo ſint

in ſe iuſta: ſed et iuſtum faciant ſectatorem. Ideo

ſtatuta illa recte vocantur iuſtificationes, Lucæ 1I.
Rom. 2. et pſal. 11I8. Neceſſario ambulat ſecundum
iuſtitiam, qui operatur, quod Deus operandum præ-
cipit. Cum data eſſet populo lex operum, licebat ipfis
per opera juſtitiam quærere. Semper eis promittit
Deus ſuum fauorem, ſi eius legem, ceremonias et iu-
dicia ſeruent. Proinde ſolent ipſi ſua benefacta coram
Deo referre, vt eorum votis ſatisfaciat. Hoc appa-

ret in Nehemia, ſuas iuſtitias coram Deo narrante. 2.

Eſdræ. 5. et 13. In Ezechia, Eſaiæ 38. et 4. reg-
20. Hoc per legem licere, conſtat Deut. 26. Dauid
etiam pluries iactat ſe, quod cuſtodierit mandata, et
ijuſtificationes domini, vt 2. reg. 22. pfal. 7. 10. 17.
43. et 118. Nobis autem ſolum licet facta Chriſti
narrare, qui omnia illa opera pro nobis operatus eſt,

legem implendo pro nobis, cum nos id non poſ-
ſemus præſtare. Carnali populo licebat in fuis

X. 4⸗ factis

32 8 DE LEGE ET EVANGELIO.

factis gloriari: nobis autem ſolum licet gloriari in
cruce domini noſtri Ieſu Chriſti. Hanc operum ia-
ctationem aperte improbat Chriſtus in exemplo ſerui

Lucæ 17. et in parabola iuſti Lucæ 18. Tanta pro

nobis operatus eſt Chriſtus, tot et tanta in nos per-
petua beneficia contulit, vt ſimus in perpetuum eius
facti debitores et ſerui. Hac ratione ei tam obnoxii,

quicquid poſtea faciamus, dicere debemus, Serui inu-

tiles ſumus, quod debuimus facere, facimus. Tanta
ſunt nobis, abſque noſtris operibus per Chriſtum col-
lata dona, vt ſit demens, qui operibus eis ſatisfacere,
aut propter opera ſe talia mereri putat. Eo magis,
quia cum eſſemus impii, et nihil boni operaremur,
ipſe in nobis operatus eſt, nos ad ſe trahendo. Præ-

uenit Chriſtus omnia opera noſtra ſolus ipſe propter

ſe peccata noſtra diluens. Eſa. 45. et 48. In gratia
Chriſti nos gratis iuſtificantis ſita eſt vis iuſtificationis
noſtræ, non in excellentia actus noſtri. Nam ſi ex de-
bito fidei eſſet, iam non eſfet gratia. Chriſtus ob id
ſolum, quod ei credimus, nobis tam multa donans
debitores nos ſibi conſtituit. Imo id ipſum, quod cre-
dimus, ipſe donat, vt omni via et modo ſimus ſem-
per eius debitores. Atqui non propterea quod de-
bentes operemur, inutiliter operamur, vt ſequens
liber docebit. Opera noſtra, quæ iuſtificationem ſe-

quuntur, non relinquit Chriſtus inania, ſed mercedem

Vltro vult ſuperaddere, et in hoc ipſo nos ſibi ma-
gis deuincit.

Sed ad iuſtitiæ legis comprobationem redeuntes,

profuiſſe opera legis, fateri penitus cogimur. Alioqui
populo rudi impoſuiſſet Deus, tam enixe ipſa facta
præcipiendo, et ea ſeruantibus fauorem fſuum pro-
mittendo. Titulus vanus eſſet iuſtificationes legis
vocare, ſi in operibus legis nulla fuit iuſtitia. Imo

niſi hoc aliquid eſſet, ſuperuacua eſſet Pauli diſpu-

tatio, et ipſe de non quæſtione feciſſet ſibi quæſtio-
nem. Igitur hoc præmiſſum eſſe oportet, quod
iuſtiſi

jliſtil
Verb
nus,
juſtun
egis?
lege l
eſ, q
ſtitam
it Ma
nes De
Ciebann
Zachan
juſtos.
ſicati
uare
ſtus
H
legis
Nn
luſtus
Mean,
Dei in
Pll.

et

inſtiti
aupe
III.
facien
dus
plerit
pren⸗
ſtulat
um
Chrig
Nihulo
dok

t gorin
e Cpetuni
Nenl kr
de Tmp
Hin k
Tpenun i

tun obux
1, Ktli ?

imus. I

(Mrikum a-

is ſiichte
. Lo
dan
Abendo, N

Man lal
CEriu
Nll Au
ſun, Nnt
go fon
tet
featonen!
ſen ri
1SNN; ⸗

n eitle

Ne ius
tce
tt
Puni
ſbi ⸗

Utet,

. L I B E R II. 329

iüſtificationis reſpectus erat per legem in factis ſitus.
Verba legis ſunt manifeſta, quibus eos monet domi-
nus, vt faciant, quod iuſtum eſt. Facere autem, quod

iuſtum eſt, quid aliud eſt, quam iuſtitia, et iuſtificatio

legis? Facere iudicium et iuſtitiam, quod paſſim in
lege legitur, quid aliud eſt, quam iuſtificatio? Quid

eſt, quod Moſes iubet reddere pignus, vt habeas iu-

ſtitiam tuum coram Deo? Deu. 24. Repetita voce
ait Moſes, Iuſtitia, iuſtitiam ſequeris, et per eam vi-
ues Deut. 16. Immolabant illi ſacrificia iuſtitiæ et fa-
ciebant iuſtitiam Domini Deut. 33. Quis negare poteſt
Zachariam et Elizabet ante cognitum Chriſtum dici
iuſtos, quia verſabantur in omnibus mandatis et iuſti-
ficationibus domini Lucæ 1. Hoc ſolum perpende,
quare iuſtificationes vocentur. Quare vocant Chri-
ſtus et Paulus iuſtitiam legis, ſi nulla erat iuſtitia?
Ex Dauidicis pfſalmis et aliis prophetis iuſtitiam
legis fuiſſe iuſtitiam factorum, aperte conuincimus.
Nam pſal. 10. iuſtum vocat eum, qui facit iuſtitiam.
Iuſtus eſt qui operatur iuſtitiam, pſal. 14. Iuſtitiam

meam, puritatem manuum mearum, pſal. 17. Iudicia

Dei iuſtificata, in quibus cuſtodiendis retributio multa.
pſal. 18. Oculi domini ſuper iuſtos declinantes a ma-
lo et facientes bonum, Pſal. 33. Beati qui faciunt
iuſtitiam omni tempore pſal. 105. Diſperſit, dedit
pauperibus, iuſtitia eius manet in ſeculum ſeculi, pfſal.
III. Similes alii ſunt pſalmi, in quibus fit mentio de
faciendo iuſtitiam, et iuſtiti? vocabulum cum operi-
bus coniungitur, vt latiſſime habetur pfal. 118. In
pleriſque vero aliis pſalmis, viſa tranſgreſſorum, et
præuaricatorum hominum turba, iuſtitiam domini po-

ſtulat Dauid, Chriſtum deſiderans cum iuſtitias ope-

rum noſtrorum inſufficientes eſſe videat. Sermo de

Chriſto, ob ſui excellentiam obſcurat legis iuſtitiam:

nihilominus erat ibi aliqua iuſtitia.
Poſt Dauidem in Eſaia quoque, ex factis eſſe iuſtitiam, ha
X. 5e betur

330 DE LECE ET EVANGELIO.

betur cap. 3. 5. 26. 32. 58. et 64. Et omnium clariſ-
ſime apud Ezechielem. cap. 18. 20. et 3 3. vbi Iudaicæ
iuſtificationis vim totam patefacit oſtendens, quod bene
operari, facere Dei mandata et iudicia, ſit facere iuſtiti-
am. Idem docet Michæas cap. 6. et reliqui omnes pro-
phetæ. Hoc ipſum habet tota lex. Hæc eſt mandatorum
legis iuſtitia, vt faciens ea homo viuat in eis, dicto cap.
Leuit. 18. cui concordat Deut. 4. S. 6. 7. et 2. Eſdræ
9. Non in caſſum ait dominus, hæc præcepta ſunt vo-
bis: ſed vt in eis viuatis, et ea facientes longo tem-
pore perſeueretis in terra veſtra Deut. 32. Non eſt
ea ratio præcipiendi caſſa aut inanis, ſed ad vitam fa-
cit, ergo non eſt impoſſibilis. Super impoſſibili enim
non viuitur: ſed in ipſis. factis iuſtitiæ. Ita ſimpliciter

ipſi accipiebant dicentes, In factis his erit iuſtitia no-

ſtra, et in eis viuemus. Deut. 6. Deus ipſe ait de ho-
mine iuſtitiam faciente, Propter iuſtitiam, quam fecit,
viuet, Ezech. 18. illud viuere, quod lex dabat, non-
erat ſuper aliquo fidei articulo fundatum, ſed ſuper fa-
ctis, vt ait Paulus, Lex non eſt ex fide, ſed qui fecerit
ea homo viuet in eis. Comprobat hoc ipſe veritatis ma-
giſter Lucæ 10. dicens, Hoc fac et viues, etiam vita bea-
ta. Item Matth. 23. Hæc oportuit facere. Iuſtitiam ibi
vocat Chriſtus dicens, Venit Ioannes per viam iunſtitiæ,
id eſt, ſeruans legem. Ergo via illa obſeruationis legalis
non eſt penitus impoſſibilis, ſi per eam venit Ioannes.
Iuſtitia aliqua erat, ſi iuſtitiam vocat Chriſtus. Eidem lo-
anmni dixit Chriſtus, Sine vt compleamus omnem iuſtitiam,

et Match. s. niſi excelluerit et abundauerit iuſtitia ve-

ſtra, pluſquam ſeribarum et phariſæorum. Quanquam
excellentia iuſtitiæ noſtræ, ſit ex gratia et fide Chriſti: ta-
men etiam in factis iuſtitiæ vult ibi Chriſtus nos excellere
et abundare. Iuſtitiam factorum vocat Matth. 6. dicens,
Attendite, ne iuſtitiam veſtram faciatis coram hominibus.

Iuſtitiam factorum, per quam eſtis in cælo mercedem ha-

bituri. Nemo, niſi a Simone mago faſcinatus, hic nega-

ret, eſſe in factis iuſtitiam, et ei certam in eælo reſpondere
gloriæ

glor
in e
juſtu
facie
facta
Cluun
Kitiam
Natur⸗
elt on.
uodd
Vt u
In haoe
ri, ſie
luſtiſ
legen
proct
ciunt
Quin
bomun
Vnicui
cience
nefack
quod
la ſit
Pproch
gis ſ⸗
ſtific⸗
tur.
Daſſin
1, 4
pera
Uatis
Lquip
der
Vnde

LI0.

nmiunmckr!

.Vbi Idle

6,odbe
klcere ilir
fomesne
Nuunirum
eb, icben
.et 1. M.
eptaſinn
lin
A rtu!
poliblicd
lun ſmnlin
it ſin 1
ſe Kel
n, Auts

ini
aionisle⸗
erit un⸗
tiukiin
(uuß
ot⸗,
Nbenl
tthe bed h. le
nlommi⸗
Nmie,
, ien⸗
nſit

12. Wt

LIBE R II. 331

gloriæ mercedem. Iuſtitiam factorum docet Ioannes
in epiſtola, Qui facit iuſtitiam, qui exercet iuſtitiam,
iuſtus eſt, ex Deo eſt, ſicut Deus juſtus eſt, iuſte omnia
faciens.
Quia vero ex Paulo male intellecto quidam hodie
facta omnia vituperant, ex ipſo Paulo oſtendamus, non
ſolum iuſtitiam legis, ſed et iuſtitiam naturæ, eſſe iu-

ſtitiam factorum, quæ et Chriſtianis plurimum poſſit.

Naturalis iuſtitia eſt reddere vni cuique, quod ſuum eſt:
eſt omnibus prodeſſe et nemini nocere: eſt facere,
quod conſcientia et naturalis ratio apud omnes dictat,
vt quemadmodum tibi fieri velles, ita alteri tu facias.
In hac iuſtitia docet Paulus gentes iuſtificari, et ſalua-
ri, ſicut Iudæos Ro. 2. Opera legis vocat iuſtitias, ſiue

iuſtificationes. Factores legis ait iuſti efficientur. Qui

legem factis exprimunt, iuſti habebuntur. Circumciſio
prodeſt, ſi legem obſerues. Dei iuſtitia eſt, vt qui male fa-
ciunt, male accipiant: et qui bene faciunt, bene accipiant.
Qui male faciunt, obtemperant iniuſtitiæ. Operantibus
bonum erit gloria, honor et pax. Redditurus eſt Deus
vnicuique iuxta facta ipfius, ſcilicet iis, qui in benefa-
ciendo perſeuerant, vitam æternam. Imo ait, quod be-
nefactis quæritur gloria, honor, et immortalitas. Item
quod ipſa bene facta, aut male facta, cum eorum regu-
la ſit naturæ lege deſcripta, tam Iudæo, quam Græco
proderunt. Ait item, Si præputium iuſtificationes le-
gis ſeruauerit, erit iuſtitia. Si gentes opera fecerint iu-
ſtificationibus legis ſimilia, ipſæ quoque iuſtiſicabun-
tur. Gentes a natura doctæ, ob innatam deitatem
paſſim obſeruabant iuſtificationes legalibus ſimiles, ope-
ra, quæ naturalis ratio dictat. Ea ipſa vocat Paulus
opera legis ſcripta in cordibus gentium. Quibus ſer-
uatis iuſtificabuntur per opera gentes. Quibus ſeruatis
æquiparatur Iudæe Gentilis. Imo præcellit in hoc, quod
Iudæus a ſuamet lege reus tranfgreſſionis arguitur.
Vnde infert Paulus, Et iudicabit Ethnicus te Iudæum,
Ai per

332 DE LEGE ET EVANGELIO.

qui per literam, et circunciſionem tranſgreſſor es le-
gis. Vides hic modum iuſtificandi Iudæos et Gentes,
a noſtro diſtinctum, per opera, quæ lex vel naturalis
ratio dictat. Nobis data eſt certa regula fidei, vt in
ea ſola iuſtificemur: at ipſis non talis eſt data. Ideo
natura ſupplet in eis, per conſcientiæ regulam, do-
cens opera naturaliter bona. Ea vero cum ſint natu-

raliter bona, omnibus in futuro ſeculo proderunt, cum

ſint omnes ex factis ſuis iuſte iudicandi. Hanc natu-

ræ regulam ad nos ſpectare, docet Chriſtus, dicens,

Omnia, quæcunque volueritis, vt faciant vobis homi-
nes, et vos facite illis: hæc eſt lex et prophetæ Matt.
7. Qui exercet miſericordiam in proximum ſuum, et-
iam Samaritanus ille iuſtus eſt, et Iudæo iuſtior, Lucæ
10. Aduerſarii quidam hodie nolunt concedere, Sa-
maritanum illum eſſe ob miſericordiam iuſtificatum: ſed

ſuis promiſſionibus aliter ludunt, quas vbique requirunt.

Non ſolum Samaritanus ille eos conuincit, ſed et pu-
blicanus, qui nec promiſſiones, nec Chriſtum ſciens,
cum oraret, Deum ſibi fore propitium, iuſtificatus eſt
Lucæ 18.
Ex ſingularibus aliis geſtis oſtendere poſſumus,
etiam omiſſis promiſſionibus, in factis fuiſſe legis
juſtitiam et naturæ iuſtitiam. Phinees perfodiendo
fornicarios iuſtificatus eſt, Num. 25. et pſal. 105.
Quæ licet fuerit tunc carnalis hominis iuſtitia, et

7

carnalis ſacerdotii ei data remuneratio; fuit tamen

Deo grata, et in futuro ſeculo profutura. Obſtetri-
cibus Aegyptiorum ſimili iuſtitia domos fecit Deus,
quia pueros abſcondebant. Exod. 1. Rahab hoſpita-
litate ſua ex factis iuſtificata eſt. Iaco. 2. et tamen
promiſſiones non habebat. Factum Rechabitarum iu-
ſtitia fuit, et remuneratio mox ſequuta, Iere 35.

Factum hic intellige, non vt in homine dormiente:

ſed quod operatur quis Deum timens, miſericordia
motus, vt Samaritanus, zelo bono, vt Phinees,
conſcientia id dictante, Rechabitæ patri ſuo ob
edien

eclie
licet
facte
timel
pofe
Cerar
Pronn
lone
4 e
non h
ee
Syrus
Limug
giri
Deo
ſecun
acto.
minit
tram
Lothi
iannſi
lis 4
dux
Vidn
Chri
Dani
ſione
Vis
dere
ralis
d f⸗
luſtit
moch
h,
Phete
dro
a

Ll.,

reſior e

8 et Cen
Vel munt
1 ſcei, i
Gatn. l
tegllam 6
um ſnt in.
oderunda
Hunenx.
tiks, dcn
wobis he
topkete l
un fuun
inkicl
Oncelet 6

Kifcarum.?

Atetelin.
cin hlek
griſun s
Atlens!

re ln
3 Huie H
helble
Er l
U 0te
Kete
ub M
7. et 1
habimrun
1, 4
iern

ati in 1

.

1
.

N.

L. I.B E R II. 3353

ediendo fecerunt. Ieiunium Niniuitarum iunſtitia fuit,

licet nullas ibi haberent promiſſiones, ſicut nec pro

facto obſtetricum fuerat quicquam promiſſum. Sed
timebant obſtetrices Deum, et credebant Niniuitæ,
poſſe Deum ruinam vrbis auertere. Abimelech rex
Gerar, iuſtus dicitur et integro corde Genes. 20. et
promiſſiones nullas habebat. Niniuitæ credentes Deo
Ionæ prophetæ iuſtificati ſfunt, qui nec promiſſiones
ab eo factas, nec legem ſciebant. Agar promiſſiones
non habebat, ſicut nec Rahab, nec Thamar, nec Ruth,
nec regina Saba, nec Iob, nec Cyrus, nec Naaman
Syrus, nec Cornelius: et tamen eorum iuſtitiam le-
gimus. Promiſſio ergo non in quauis iuſtificatione re-
quiritur, vt quidam hodie clamant. Qualiſcunque de
Deo fides in inſulis nouis, ſfufficere poteſt, modo quis
ſecundum conſcientiam recte operetur, Rom. 2. et
actò. 10. Nam parcit miſericors dominus ſuper ho-
minibus illis, qui quaſi iumenta, neſciunt inter dex-
tram ſuam et ſiniſtram Ionæ 4. et pſal. 35. Factum
Loth recipientis angelos hoſpitio, iuſtitia fuit, et-
iamſi nullæ ibi eſſent promiſſiones. Abſtinentia Danie-
lis a vino et pollutis cibis, juſtitia fuit. Factum vi-
duæ Sidoniæ, recipientis Eliam, iuſtitia fuit. Factum
viduæ mittentis in gazophylacium iuſtitia fuit, teſte
Chriſto. Eleemoſynæ, quas Nabuchodonoſori indixit
Daniel, iuſtitia erant, etiam in Ethnico, nec promiſ-
ſiones, nec legem habente. Vt paucis dicam, Ipſa

vis vocabuli iuſtitia factum eſſe docet, cum ſit red-

dere vnicuique, quod fuum eſt. Originalis et natu-
ralis ipſa iuſtitiæ vis in facto eſt, eſt animi motus
ad factum, ad reddendum vnicuique quod ſuum eſt.
Iuſtitia naturalis et diuina eſt, aliis facere quemad-
modum tibi fieri velles. Hæc eſt naturalis regu-
la, doctore ipſo Chriſto, qui vice legis et pro-⸗
phetarum hanc naturæ regulam dedit, mandata legis
abrogans. .
Abraham item ex facétis iuſtificatus eſt, offerens filium
ſuum

334 DE LEGE ET EVANGELIO.

ſuum ſuper altare, teſte ipſo Deo: Per memetipſum
jiuraui, quia feciſti rem hanc. Gen. 22. et Iac. 2.
Eum antea et ca. 15: ſola fide luſtiſicatum docet Pau-
lus Rom. 4. Quia nullo penitus exiſtente ibi facto
dictum eſt, Credidit Abraham Deo, et Deus reputauit
hoc illi ad iuſtitiam, ſcilicet, ſicut ſi iuſtitiam feciſſet.
Hæc eſt vis Hebraicæ dictionis 2 haſſab, cogi-
tans reputauit. Reputatum eſt ei, ſicut ſi princeps
apud ſe animum ſui militis cogitans, ex gratia et pri-
uilegio reputet ei conatum bonum pro re confecta.

Secundum naturam rei hoc non debebatur fidei Abra-

hæ, nec noſtræ: ſed ex gratia id ibi factum eſt. Fi-
gura fuit rei futuræ, vt Chriſti in nos gratiam ma-
gnam intelligamus. Nos ita Deo placemus Chriſto
credendo, et ita hunc affectum ille nobis reputat iu-
ſtitiam, ac ſi omnes legis iuſtitias feciſſemus. Imo
plus, cum ſit hæc ſublimior regni cælorum iuſtitia:
et eo magis, quia illæ legis iuſtitiæ male ſeruabantur.
Hæc eſt cauſa mutati fœderis, et hanc prauam obſer-
uationem Iudæis ſæpe obiicit Chriſtus. Hinc rationes
efficaces ſumit Paulus contra literalem illam legis iu-
ſtitiam.
Primo, quia car nalis erat juſtitia, inſufficiens, imper-
fecta, non veritas, ſed vmbra, quæ nec peccatum Adæ,
nec infernum tollebat, nec paradiſum aperiebat mor-
tuis, nec in regnum cælorum viuos inducebat. Secun-
do, quia non erat conſtans, eam non aſſequebamur.
Ea quæ debebat, nemo eſt integre operatus, quin
tranfgrederetur. Nam rebellis caro tendit ſemper ad
malum, inſita nobis lege membrorum contraria legi
Dei, vt in vetitum ſemper nitamur. Tertio, quia lex
peccatum indicabat, et cognitio peccati, quæ per le-
gem erat, delictum maius faciebat. Vnde concludimus,
verum eſſe dictum Pauli, Carnalem hominem non po-
tuiſſe ex operibus legis coram Deo iuſtificari, quin tranſ-

grederetur. Sngula verba ſuum pondus habent. Coram

Deo ait, quia plerique hominibus iuſti videbantur, at
non c0

non
kat.
juge
giten
men
(tu
acia
meam
zo.
guocd
fecus
Guiben
men!
lider⸗
C
ſit in
notr
ſing
et ope
COTI
Centib
ſten I il
timumn
ſeat,
loris
cuN1
iſſiot
fecera
ta, r0.
Genes
Hamun
lico.
Ahraln
Ceſlone
et pert

LI.

memeißint
et l!
doeet .
ne ibi ſe
ens kepttt
tiam keele.
allab,
ſ prin
Crati eift
te (Cehn
1 ſcei Ar
tun et6
Grnlim 1r
mns Cri
5eylint⸗
lents 1
run ii
ſetuatam
rauan Ntir
HUine ri
lun ii

Gensin
Lcttun 4
efiebit
Pit.
ſegnehm
1atis, 6
1 ſunt!
Grtn
i), 1 .
e

oncheing
jen i .

2
0N

L IBE R II... 835

non coram Deo, qui cor nouerat, vt Chriſtus decla-
rat. Ecce legis difficultatem, imo impoſſibilitatem, ſi
iugem obſeruationem velis. Impoſlibile fuit legem iu-

giter obſeruare. Nihilominus dabatur pleriſque ea

mens, ad certa ſaltem momenta, vt legem cum affe-
ctu tenentes nullam tunc tranſgreffionem facerent.
Faciam, inquit, vt in præceptis meis ambuletis, legem
meam cuſtodiatis et faciatis Ezech. 36. 37. et Deut.
30. Obſeruatio legis erat, quando quis operabatur,
quod poterat, confidens, miſericordem dominum de-
fectus condonaturum: qui ob id expiationes dedit,
quibus, quoquo modo reconciliarentur: ab Adæ ta-
men peccato, et infernali morte, per legem nunquam
liberati.
Cum itaque legalis, et naturalis ipſa iuſtitiæ vis
ſit in facto, ſit animi motus ad factum, Abrahæ et
noſtram reputans Deus fidem ad iuſtitiam, ex mera
ſua gratia, non propterea naturalem totam iuſtitiam
et operum omnium bonitatem deleuit: cum eorum ſit
coram Deo habenda ratio, non ſolum in Iudæis et
Gentibus, ſed et in nobis fide iuſtificatis. Ad huius
item iuſtitiæ robur et confirmationem, facta ipſa plu-
rimum faciunt, inſtar Abrahæ, ex factis quoque iuſti-
ficati, Genes. 22. et Iaco. 2. Aliquid gratiæ, et ma-
ioris fauoris Dei, peperit factum illud ipfi Abrahæ,
cum tunc copioſiorem, quam antea, fecerit Deus pro-
miſſionem, et tunc iurauerit Deus, quod antea non
fecerat, quando Abraham crediderat. Tunc eſt firma-
ta, roborata, et aucta eius iuſtitia. Ex illo ergo cap.
Genes. 15. eſt cum Paulo primo dicendum, Abra-
hamum eſſe ſola fide iuſtificatum, ſine aliquo tunc
facto. Rurſus ex cap. 22. cum Iacobo dicimus,
Abrahamum ex factis quoque poſtea iuſtificatum, ac-
ceſſione ad priorem iuſtitiam facta firmataque tunc,
et perfectiore reddita priore iuſtitia. Hoc Iaco-
bus ipſe docet apertiſſime, dicens, emori iuſtitiam
fide par

336 D E LE G. ET EVANG. LIB. II.

ſide partam, ſi conſequentia facta eam non fulciant:
dicens etiam, ex operibus eſſe fidem Abrahæ perfe-
ctam redditam et conſummatam. In pauca rem to-
tam contrahentes, dicimus, homines olim in lege
naturæ, et lege ſcripta, variis rationibus, et varie

juſtificari. Erant iuſtificationes plures, quas ob id

plurali numero iuſtificationes vocat ſcriptura: vt pro
quocunque dicto, vel facto, vel cum affectu cogi-
tato, iuxta Dei voluntatem iuſtificaretur homo. In
Abraham autem, patre et veritatis typo, iuſtificatio
Vna deſcribitur, quæ fide eſt parta, et facto locu-
pletata. Chriſtiani ergo fide iuſtiſicati, poſſunt ad-
huc per opera iuſtificari, acceſſione ad priorem fſidei
iuſtitiam facta. Quam operum acceſſionem, et fa-
ctorum in animam impreſſionem, ſequens nunc liber
docebit.

L.iber

lndii
Nec
Bon⸗
ipſe
Aut
cui e
iuſti
opere
cnle
libus
Hoc
ficat
ſente
incn
et r
benea
et r
meti
gun
Datnn
funt
Mer
Mr

IRI

rine Ne

Uen ent
lim in

s, et
nus dl
tua: Nr
AKeckl
1 hom!
t ko b
Polun
Mrioreni
CNen, e
ens munk⸗

337
L. IBER TERTIVS,
DkE CHARITATE CVM
fide collata et operibus
bonis.

CAPVT PRIMVM, DE MER-

cede, et gloriæ differentia.

Dr Charitate nunc et operibus dicturi, præ-
kudii vice argumentum vnum in eos proferemus, qui
nec charitati nec operibus quicquam tribuere volunt.
Ponamus, quod cuipiam in Chriſtum credenti dicat
ipſe ſaluator, Fides tua te ſaluum fecit, vade in pace.
Aut ſi quam aliam fidem volunt, ponamus quod ali-
cui eam reputet, Chriſtus ad iuſtitiam. Hic ſola fide
iuſtificatus dicetur, ſine operibus. An propterea
opera omnia, quæ hanc fidem in Chriſtiano iuſtificato
conſequentur, erunt inutilia? Abſit. Quare pro ta-
libus Chriſtus præmium et mercedem fore prædicit?
Hoc alia res eſt, quam prior iuſtificatio. Fidei iuſti-
ficatio, tamquam legis iuſtitie complementum, præ-
ſentem ſtatum reſpicit: futuri quoque ſeculi gloriam
inducens. In ea vero gloria poterit augeri merces
et rependi, ſicut rependitur gentibus omnibus. Re-
pendetur, inquam, ad certam futurorum ſymmetriam,
et menſuram, vt ea menſura, qua aliis metimur, re-
metiatur nobis. Non ludebat Chriſtus, ſed ſerio lo-
quutus dixit, patrem redditurum mercedem in pro-
patulo, pro eleemoſyna, oratione, et ieiunio, quæ
fiunt in occulto. Matth. 6. Inimicos diligens,
præmium maius habebit, quam diligens amicos.

Matth. 5. et Lucæ 6. Plus diligenti plus condona-

y. tur;

338 DE CIIARITATE

tur, Lucæ 7. Voôcanti pauperes ad menſam repende-
tur in reſurrectione iuſtorum. Lucæ 14. Etiam pro

potu aquæ frigidæ certam mercedem dabit Chriſtus.

Matth. 10. Aiunt iſti, iuſtificatis fore omnibus æqua-
lem gloriam, et reprobis æquales pœnas. Hinc fit,
vt Iudas Chriſti proditor, non grauius puniatur, quam
quiuis alius, qui Chriſtum non nouit. Nugabatur

igitur Chriſtus, tam graue dicens eſſe Iudæ crimen,

eſſe maius Iudæ quam Pilati peccatum? Res profecto
ſtupenda. Eo magis, quia ſacris literis aperte doce-
mur, futurum, vt vnus alterum præcedat, vnus ma-

ior, alter minor. Quibuſdam tolerabilius erit in die
Iudicii, quam aliis. Quidam grauius punientur, et
erunt filii geennæ duplo plus quam alii. Duplo maius

accipient iudicium, et damnationem maiorem ob ma-

la opera. Matth. 5. 10. II. 23. et Marci 12 Alii
plagis vapulabunt multis, alii paucis, iuxta delicti ra-

tionem, Lucæ 20. pro menſura peccati erit plaga-
rum modus, Deut. 25. ex ſeminato fidei grano nos
creſcimus et augemus ad triginta, ſexaginta, et cen-

tum: fuper talento dato lucramur ad duplum, quin-
tuplum, et decuplum. Sicut ſtella a ſtella differt in

claritate, ſic et reſurrectio mortuorum. I. Cor. 15.
Quia opera illorum conſequuntur illos, et quia iudi-
cabitur de ſingulis ſecundum opera ipſorum, apoc. 14.

et 20. Item apocal. 18. Duplicate duplicia ſecundum

opera eius: quantum glorificauit ſe in deliciis tantum
date illi tormentorum. Hæccine videtur eis vera iu-
ſtitia, vt maiori crimini non maior pœna infligatur?
Nonne de omni facto, et verbo ocioſo, reddenda eſt
ratio in die iudicii? Quorſum attinet tam altum de
dictis et factis ſcrutinium vſque ad vlItimum quadran-
tem, ſi nec dicta, nec facta prodeſſe ibi poſfunt, vel
obeſſe? Supremus equidem ille iudex iuxta cuiuſque
opera vel facta pœnas vel præmia rependet. Filius

hominis venturus eſt in gloria, et tunc rependet vni-

cuique iuxta facta ipſius, Matth. 16. Super reci-

— tatio

tation
kienti
dediſ
105
nekee
peecu
(tus,
dunt,
ſolam
contra
Don in
indiee⸗
de ſin
ctor,
cElor
dem i
feanti
cede
tureæ
dei iu
Nis Ll
Iis ali
moci.
memmb
ledi
Chrich
I, 3
in fun
iti d
us
beculi

n tenet
Hün 1
nibus en
8. Mnt,
nignn, de

lude cin
Res lkt
lt, r
1s erin ie
Poliennn,
Dlors
foten dr.
Nci . 8
undhi⸗
gii eti
gei gem!
Ninn
Gupon,
.1I. 01.
e iui⸗
n, Me
ein ken⸗
eitis ⸗
1es i⸗
n iie
nlkt
un 1
num ⸗
vln⸗ 1
Uatu eil ie
let.
tepeht 4

ert⸗
1

L. I B E R III. 339

tatione factorum ſententiam laturus eſt, dicens, Eſu-
rienti et ſitienti tu dediſti, ob id benedictus. Tu non
dediſti, ideo peribis. Item quia tu nudum veſtiſti, tu
nos veſtiſti, et reliqua, Matth. 25. Pro iis quæ be-
nefecimus, mercedem accipiemus, et qui peccauerit,
peccatum ſuum reportabit, nec erit perſonarum reſpe-
ctus, Coloſ. 3. Apud iſtos, qui opera omnia vilipen-
dunt, ridicula eſt hæc ex factis iudicandi ratio, cum
ſolam fidem ibi ſpectandam dicant. At veritas tota
contradicit. Nam qui fidem veram ſfunt adepti, ibi
non iudicabuntur, vt iam eſt oſtenſum: ſed erunt ipſi

iudices. De factis vero aliorum erit iudicii altercatio,

de ſingulis eleemoſynis, et aliis operibus. Obſerua le-
ctor, aliud eſſe fide quem iuſtificatum, nunc in regno
cælorum viuere, et aliud ex operibus bonis merce-
dem in futuro ſeculo accipere. Perpende quæſo, iuſti-
ficanti fidei, et homini iuſtificato, aliquid ex operibus
accedere, ſiue illud ſit iuſtitiæ incrementum, ſiue fu-
turæ gloriæ aliqua merces. Perpende adhuc, quod fi-
dei iuſtificatio animam nunc glorificat et totius homi-
nis glorificationem ſupereſſe. Si ergo eſt totius homi-
nis aliqua felicitas, ad eam actus totius erunt accom-
modi. Alioqui fruſtra eſſent homini dati ſenſus et

membra, ſi per ea nec poteſt iuuari ad ſalutem, nec

lædi ad damnationem. Demum hoc cogita, etiam ipſi
Chriſto in deitatis plenitudine, et in omnibus iuſtiſſi-
mo, adhuc opera profuiſſe ad gloriam perficiendam, vt
in ſummam ſit ſublimitatem exaltatus, quia ſe ſponte
ita deiecit et morti obiecit, Phil. 2. Ergo qui pro
eius fide propaganda, martyrium ſponte patiuntur,
peculiaris gloriæ palmas habebunt, apoc. 7. Sicut
actibus malis, quibus non eſt data remiſſio, reſponde-
bit peculiaris pœnæ remorſus: ita actibus bonis, ſi
perduraueris, reſpondebit peculiaris gloriæ gaudium.

y. 2. Caput

340 DE CHARITATE

₰

CAPVT SECVNDVM, DE
Charitatis illuſtribus
.“ epithetis. .

His præmiſſis latius eſt nunc de charitate di-
cendum. Cuius ſupremam laudem ſatis nobis indi-
cant duo hæc apoſtoli præconia, Maxima omnium eſt
charitas. Excellentiorem viam vobis oſtendo. Sed
fuſius de ipſa loquamur, ne quis ſolis titulis eam no-
bis extollat. Nam maxima dici non poteſt ſine maxi-
mis proprietatibus, et excellentiis maximis. Hoc
præmium eſt notandum, charitati ſemper tribui per-
fectionis epitheta. Vt quando venerit, quod per-
fectum eſt, ſcilicet charitas, abolebitur quod ex par-
te eſt, ſcilicet fides. Varias fidei acceptiones hoc
loco plerique ſibi fingunt, quaſi ratio Pauli non ge-
neraliter doceat: Fides iuſtificans excidet, imperfe-
Gtior eſt igitur charitate. Annon fides vera eſt quam
ait apoſtolus, eſſe iudicem non apparentium? Vbi
igitur apparebunt omnia, non erit tunc ſides, ſicut
nec ſpes. In futuro perfectiſſimo ſeculo erit chari-
tas, non fides aliqua. Chriſtus charitatem habuit,
non fidem, ſed quid aliud maius fide, fſcilicet ſcien-
tiam omnem. Noſtra igitur in Chriſtum perfectio
eſt charitas. Charitas nos Deo magis aſſimilat, quia

Deus ipſe charitas eſt. Perfectio et plenitudo legis

eſt charitas: et qui diligit, legem impleuit Rom 13.
Charitatis nomine tota lex ſummatim continetur.
Conſummatio legis eſt dilectio. Chriſtus in dilectione
totam legem conſiſtere dixit. Nam qui diligit, non
furatur, non occidit, et reliqua. Veſtis nuptialis,

quam ſemper debet indutam habere, quiſquis ad

nuptias Chriſti per fidem intrarit, charitas eſt cum
reliquis, quæ fidem ornant operum veſtimentis-
Matth. 22. Charitas eſt oleum, quod ſemper in
lampadibus fuis habere debent, qui lampades il-
13438

Ma
Ec
nig
nih

gan

exi
in
lib.
lum
titn
MuI
tina
e
ſecti
Mun
Cred

I

harttuet
8 vobis i
a Omhiund
ſtenclo. S
tlis em
et ſnen.

ned

n S
5 in u⸗
liet
i
gin
ris s
ehis
. ſenne .

lnuss
5

I. I B E R III. 341

las in regno cælorum per fidem accenderunt, Matth.

25. Sublimis et eximia eſt charitatis via, I. Cor. 12.

Maxima omnium eſt charitas, I. Cor. 13. Charitas
dificat, charitas permanet, charitas patiens eſt, be-
nigna eſt: non inuidet, non eſt petulans, non inflatur,
nihil faſtidit, non quærit, quæ ſua ſunt, non irritatur,
non cogitat malum, non gaudet de iniuſtitia, ſed con-
gaudet veritati: omnia ſuffert, omnia credit, omnia
ſperat, omnia ſuſtinet. Præterea Galat. 5. comple-
mentum legis vnico verbo docet Paulus in charitate.
Et Ephes. 3. Si iactis in charitate radicibus, cognoſ-
cere valeas illam omniſcientiæ præeminentem dilectio-

nem Chriſti, impleberis in omnem plenitudinem Dei.

Et ibidem cap. 4. Corpus Chriſti in nobis facit in-
crementum per charitatem. Item Galat. 3. ſuper o-
mnia charitatem, quæ perfectionis eſt vinculum, com-
mendat. Et I. Timot. I. Finis præcepti eſt charitas
ex corde puro. Et Iaco. 2. legem regiam vocat vere
liberam, quæ dilectione conſummatur abſque ſeruitu-

tis timore. Et I. Pet. 4. ante omnia charitatem, quæ

multitudinem operit peccatorum, eos vehementer ha-
bere monet. Demum, duo eſſe Chriſtianorum præce-
pta, ex ipfis Chriſti verbis infert Ioannes. Primum,
Vt credamus nomini Ieſu Chriſti filii Dei. Secundum,
Vt diligamus nos mutuo, Ioan. 13. et I. Iloan. 3.

Charitatis ſtatus poſt adeptam Chriſti iuſtitiam, eſt

eximia quædam, et cæleſtis via in cæleſti regno, vt
in cæna domini oſtenditur. Clemens Alexandrinus
lib. 4. Stromatum, citat Clementem, Petri diſcipu-
lum, cuius hæc ait eſſe verba, Charitas extollit in al-
titudinem, quæ non poteſt explicari, Charitas operit
multitudinem peccatorum, Charitas nos Deo conglu-
tinat, in charitate conſummati ſunt omnes electi, abſ-
que charitate nihil eſt Deo gratum, eius denique per-
fectionis non eſt explicatio. Opus hominis maxi-
mum ait eſſe Deum diligere, et maius quam Deo
credere.
V. 3. Caput

342 DE CHARITATE

CAPVT TERTIVM, QVID
fides efficiat, quid chari-
tas, et opera.

Vr fidei peculiarem vim nunc intelligas le-
ctor, hoc aduerte primo, Adæ mortem infernalem,
qua detinebaris. Huius mortis cognitionem te habere
oportet, vt iuſtificationis, vim perſpectam habeas.
Idcirco Paulus eam mortem in epiſtola ad Romanos
admiſcuit iuſtificationis tractatui. De qua re nos
ſcripſimus ſatis in libro de peccato Adæ. IIæc ſola
ratio peccati, etiam barbaras fateri cogit mediato-
rem aut propitiatorem aliquem. Euidens res eſt, ſi
ſe mole peccati oppreſfum quis intelligat, et liberari
cupiat. Secundo aduerte iuſtificationes legis non po-
tuiſſe te ab illa infernali Adæ morte liberare. Imo

abundauit delictum propter tranſgreſſionem. Tertio

aduerte, te non modo per fidei Chriſti iuſtitiam ab
illa Adæ morte, inferno, et a legis iniuſtitiis libe-
ratum, ſed etiam alia adeptum eximia ſpiritus et
corporis Chriſti cæleſtia dona, et cæleſte regnum.
Vt autem gratia iſta, per Chriſtum tibi prædicatum
debite fruaris, oportet primo, vt malorum peœni-
tentia ductus, ita reſipiſcens te totum Chriſto cre-
das, certo perſuaſus ipſum eſſe a Deo genitum ſal-
uatorem tuum, qui magna ſua gratia te id creden-
tem ſaluat; qui ob hanc fidem te ita iuſtum re-
putat, ac ſi totam mundi iuſtitiam eſſes operatus.
Quod ille redemtionis tuæ precium fuo ſanguine per-
ſoluit, et pro te omnia redemtionis tuæ myſte-
ria operatus eſt: ſicut et pro te omnia legis ope-
ra operatus eſt, et compleuit, ſi forte te ad ea

ex genere Abrahæ teneri putabas. Quod ſola

eius miſericordia et gratia, ſine tuis meritis,
tibi ſunt condonata peccata, et vita reſtituta.
Hic ſen

WW

tellieu
inlenle

n te ie

d onm
I E I
it l
1s les h
t, et ier
egis tn
berate,
gen. In
iuſctin3
fulttis
1 Hienn
eſte ſennd
i prelan
Horun Nr

(Niko e

geninn
e id clek
inltun 1.
ſngiteſ⸗
tue Mk

e te 4 4
o
1s eiih
1 Ieſtiti.
lie l⸗

L. IB E R II. 343

Hic ſenſus vitæ Chriſti debet in te neceſſario acqui-

ri, vt cum hanc gratiæ ipfius dulcedinem olfeceris,
iuſtificantis fidei, et redemtionis guſtum percipias.
Fides igitur Chriſti ſola viuificat, iuſtificat, ſaluum
reddit, et redimit. Viuificat a morte, iuſtificat a
peccato, ſaluat ab infirmitate et damnatione, redimit
a captiuitate. Vna ſola eſt perfecta iuſtitia, conſtans,
ab inferno liberans, quæ eſt ex ſola fide Ieſu Chriſti.
Nemo vnquam ex operibus eſt hanc iuſtitiam adep-

tus, atque ita nemo vnquam eſt per legem iuſtifica-

tus. Adam nos captiuos diabolo fecit, Chriſtus nos
ab ea captiuitate redemit, per ſolam hanc fidem, quia
ei credidimus. Adam nos interfecit, Chriſtus nos vi-
uificauit, per ſolam hanc fidem. Adam nos fecit pec-

catores, Chriſtus nos a peccato iuſtificauit, per ſolam
hanc fidem. Adam nos in inferni damnationem præ-

cipitauit, Chriſtus nos ab inferni præcipitio et omni
damnatione ſeruat, per ſolam hanc fidem. Similiter
lex nos tanquam ſeruos ſub iugo tenebat, Chriſtus
nos ab ea ſeruitute eripiens, liberos reddidit, per ſo-
lam hanc fidem. Lex nos accuſabat, Chriſtus nobis
propitiatur, per ſolam hanc fidem. Lex nobis male di-

cit, Chriſtus nobis bene dicit, per ſolam hanc ſfidem.

Lege peccatum augebatur propter tranſgreſſionem,
Chriſtus et peccatum deleuit, et tranſgreſſionis occa-
ſionem ſuſtulit, per ſolam hanc fidem. Denique Chri-
ſtus per ſolam hanc fidem nos ab omni Adeæ et legis
maledictione liberauit et iuſtificauit. Imo et alia ipſi
Hdei velut ex abundanti adiecit lauacri ſpiritus et cæ-

leſtis cibi cæleſtia dona, et cæleſte regnum. Hæc

omnia gratis ſemel contulit Chriſtus a tempore, quo
ei credere cœpimus. Nec ſolum collata fuit ſemel
gratia, quando credidimus: ſed per fidem Chriſti in
ea gratia ſeruatur et ſuſtinetur iuſtus, qui ex fide vi-
uit. Per fidem. Chriſti eſt iam data vita æterna,
in cuius poſſeſſione, certa, et cæleſti poſſeſſione
per fidem Chriſti nos regeniti ſeruamur: conſequente
V. 4. ſemper

344 DE CHARITATE

ſemper manducatione ligni vitæ, vt poſtea dicemus.
Prædicta omnia ob fidem data, nec charitatem, nec
opera bona mercede ſua priuant. Iis non obſtantibus,
imo iuuantibus, charitatis opera ſi beatitudinem in
futuro ſeculo reuelandam ſpectes, mercedis ſuæ, ſeu
augmenti gloriæ, rationem habent. Hoc primum illa
præſtant maximum fructum, futuræ gloriæ auctam
mercedem. Secundo, fidem ipſam veſtiendo ſeruant,

1

ſine quibus nudata moritur. Tertio, opera ſpiritus

carnem mortificant, et ſpiritum magis viuificando, fi-
dem magis augent, ac iuſtitiam augent, firmant, et ro-

borant. Quarto, peccatis ſingulis reſpondet certa

poena, quam paſſim tollit charitas, et tollunt opera

bona. Quinto, in ædificando corpus Chriſti in nobis,

Charitas habet energiam ſupremam, in cæna domini
declaratam. Sicut nos per officia charitatis, vnius

membri in alterum, magis, et magis in vnum corpus

ædificamur: ita corpus Chriſti magis in nobis per

eandem charitatem facit incrementum. Ephes. 4. Tunce-

Chriſtus vltro ad nos venit, ſeſe nobis aperit, nobis
ſe magis inſinuat, et manſionem in nobis facit, Ioan.
14. Hoc eſt in cœna verum charitatis ſymbolum, vt
ſicut nos ex charitate panem noſtrum frangentes Chri-

ſtianis communicamus, ita Chriſtus ipſe ſe nobis com-

municat, et perfectius tunc in nobis eſt. Hanc cha-
ritatis vim in tractatu de cœna domini cognoſces ades
efficacem, vt ſubſtantialiter ob id nobis adiungatur
Chriſtus, ſecundum carnem et oſſa. Nec hoc ſole

dono nos his donat Chriſtus, ſed et pro ea cœnæ

charitate in reſurrectione rependet certam gloriæ mer-
cedem Lucæ 14. Mirandum ſane de illis, qui hoc

augmentum agnoſcere nolunt: nolunt intelligere, quid

ſit ſuperlucrari et theſaurizare. Nos ſeripturæ morem,

ſignanter doctrinam verborum Chriſti in omnibus ſe-

qui volumus, dicentes primo, quod credentibus in fili-

um Dei, ex gratia datur nunc iuſtitia, et æternæ illius
vitæ

tibi
per⸗
poß
mer
tenm

ſup
Kup
Cik
tan

et
nol
gu
ipt
mn
hor
n
adt
ten
dbr
co⸗

en detrn
ritnen,
1 Obluntin
Mditudinen
edis ſie!
e primun
lorie uen
opert ſiin
inifemig
rwant,a
ſonlet an
tolunt r
mitiin m
cenn
Uritlis
Mun EN
in Mü)
Pbes ,. .
Ueih
ighuet,
Fyntonn,
Uena
ſe otutt
I. Hued
0 golt⸗ 1
s AWi
Nee e;
o en 10
elient
tue Ci⸗

gtitlsni.

Ltete

LI B E R III. 345

vitæ fruitio, Ioan. 3. 4. 5. 6. et 17. Secundo dici-
mus, quod in ea vita, gloriæ mercedem augemus per
charitatem et opera bona, Mat. 5. 6. et 25. præſer-
tim in vocando pauperes ad menſam, dicto cap. Lu-
cæ I4. Imo dare calicem aquæ frigidæ, certam mer-
cedem habet Matth. 10. Fœneratur domino, qui mi-
ſeretur pauperi, et retributionem eius reddet ei Deus,
proper. 19 Nec minimam tu facis eleemoſynam, quin

tibi repoſita maneat, nec ab ærugine, nec a tineis

perdenda, vt ait Chriſtus. Eam eleemoſynam tibi re-
poſitam poſtea tu inuenies, Eccleſiaſtes, 11. Qui ſe-
mentem facit parce, is parce meſſurus eſt: qui ſemen-
tem facit copioſe, liberaliter, ac benigne largiendo,
is copioſe meſſurus eſt, 2. Cor. 9. Diuina pecunia,
non iumentis habentibus ſeruum arbitrium, ſed homi-
nibus negotiatoribus ad menſam data eſt, vt eam ve-
lit Chriſtus cum foœnore exigere. Matth. 25. et Lucæ
19. Nondum ſe nouit factum Chriſtianum, qui cha-
ritatis vim in cœna domini non nouit, et qui merce-
dem iſtam totis viribus ſibi non comparat et theſauri⸗-
zZat. Infelix erit ſeruus, qui talento fidei dato nihil
ſuperlucrabitur, et qui ſuper fundamento iacto, nihil
ſuperædificabit. Pro hoc omni opere, quod ſuperæ-

dificamus aut mercedem certam accipiemus, aut cer-

tam pœnam. 1. Cor. 3. et 9. Momentanea hæc affli-
ctionis lenitas, et modicus pro Chriſto labor, mirum,
et ſupra modum magnum, et æternum gloriæ pondus
nobis parit. 2. Cor. 4. Hæc omnia nobis hic relin-
quere voluit Chriſtus, vt interim negociemur, ſicut
ipſe nobis negociandum præcipit: alioqui fruſtra in
mundo viuimus. Quod enim ad fidem, et internum
hominem adtinet, translati ſumus in aliud cæleſte re-
gnum, et non ſumus de hoc mundo. Quia tamen
adhuc corpus adeſt, oportet eum in dies ad pieta-
tem exerceri: vt in omnibus fructificemus et fiamus
abundantiores: vt ex mammona nobis multos ami-
cos faciamus, ac magis et magis Chriſtus in no-

346 DE CHARITATE

bis formetur. Si charitatis vis eſſet omnibus nota,
non mirarentur quidam quod mulieri dixit Chriſtus,
Remitti ei peccata multa, quia dilexit multum. Lucæ
7. Nam tametſi illud ſit fidei proprium, ſicut ibi-
dem ait Chriſtus, quod fides eam ſaluam fecit, tamen
qui diligit, plus eſt, quam qui credit. Vbi fidei ad-
ditur inſignis aliqua dilectio, aut inſigne aliquod opus,
multo fortius condonantur peccata, confirmatur iuſti-
tia, et gloriæ merces diligenti ſupra non ita diligen-
tem vltro parata eſt. Ac dici tunc poſſet, Quia feciſti
rem hanc, tibi condonantur peccata: quia hoc feci-
ſti, iuſtiſicaris, Genes. 22. et Iaco. 2. perfecta ſcili-
cet, et conſummata magis iuſtitia. Tale bonis operi-
bus teſtimonium dat Deus, vt Cornelii eleemoſynas
et orationes in conſpectum Dei aſcendiſſe, dicat an-
gelus, antequam Chriſto ille crederet, acto. 10. Idem
de vidua paupercula docet Chriſtus Lucæ 21. et de
Samaritano Lucæ 10. Martyres quoque virgines, et
alii, qui poſt adeptam Chriſti fidem, magno operati
ſunt, peculiarem ob id habent gloriam, vlItra alios
eredentes, vt docet apocalypſis.

CAPVT QVARTVM, DE.
factorum origine et ef-
ficacia.

Noen abs re iam fuerit, operum naturales
cauſas perquirere, quanquam præſtaret ea factis po-
tius exprimere. Quia tamen plerique de ipſis ſini-
ſtre philoſophantur, volo et ego meam philoſophiam
in medium proferre. Quanquam fides, charitas, et
alii interni habitus ad operandum promoueant, tamen
alia princeps eſt operum cauſa, cuius illi habitus ſunt
inſtrumenta. Motus ſpiritus eſt, qui ſponte et libere
in opera prorumpit, vltra omnem volitionem, ſeu qua-
litatem internam. Imperatur actus exterior ex ſolo ani-
mi du

mi d
tenti

pra

proſ
Volin
lante
mott
fupen
eſt
Vince
tatem
Uun el
elt rer
exhor

(lia
ſenſit

etiam
licdo,
Hoe
lbere
10s
Voliti
Cution
COnat
d. l.
Vim
ſeſfur
ni,
Vim
Cilecr
Mapis
Druden
lang
e n
bi de

Iins,

nibrs m,
it Cnrite;
ltum, Iur
H ſtout i
kecit, men
bi fcei 4
ignod on
matur ilk⸗
itn Cir
in ſei
in hoe ke
honis Dei
eleenofen
le, dent
h. 10, la
r 21, 6
no Ue
IN N

U

ieſi
iohyin
At, n
4bins in
x ſol 11

L I B E R III. 347
mi ductu, motrices ſpiritus ad externa membra mit-
tentis. Et hic motus, ſeu proſequutio ſpontanea, ſu-

pra omnem volitionem eſt. Maior eſt difficultas in

proſequendo, quam in volendo. Nos multa dicimus,
volumus, et cognoſcimus, ſed pauca facimus rebel-
lante carne. VItra omnem volitionem oportet ipſo
motu membra rebellia vincere, ac contrarios actus
ſuperare. Et hoc, quod difficilius in actu ſupereſt,
eſt ſumme Deo gratum. Chriſtus quia in omnibus
vincebat humanum affectum, vt faceret ſemper volun-
tatem patris, ideo fuit ſemper gratus patri. Egregi-
um eſt nobis exemplum. Quanquam in Chriſto non
eſt rebellio peccati, tamen caro ſemper actum mortis
exhorreſcebat. At Chriſtus vt patri complaceret, et

quia nos amabat, non ſolum libero animo interne con-
ſenſit: ſed et externum actum libere proſequutus eſt,

etiam cum lachrymis, ſudore ſanguinis, clamore va-
lido, carnis multiplici dolore, et cruciatu maximo.
Hoc non faciebat Chriſtus ex ſeruo arbitrio, ſed mere
libere, ex dilectione erga patris voluntatem, et erga
nos miſeros. Actus ergo ipfſe pluris fuit quam ipſa
Volitio, quam ſemper habuit Chriſtus: quia in exſe-
cutione ſibi ipſe vim maximam fecit, adeo vt ex ipſo
conatu erumperet ſudor vt guttæ ſanguinis concre-
ti. Luc. 22. Eius inſtar oportet, vt nos nobis ipſis
vim faciamus violentia quadam regnum illud poſ-
ſeſſuri. Matth. 11I. Violentia eſt in reſiſtendo car-
ni, et contraria faciendo. VItra priorem ſidem,
vim ſibi maximam fecit Abraham filum vnicum
dilectum ſuis manibus occidendo: ob factum illud
magis iuſtificatus. Adde quod ſcriptura ſancta
prudenter opera reſpicit ea diſtincte commen-
dans., Aliud eſt præceptum de non furando, et
de non appetendo res alterius: quia aliud eſt
ibi delictum: ſicut in concupiſcendo vxorem alte-
rius, et adulterium committendo. Sicut ergo in
actu

348 DE CHARITATE

actu ipſo eſt nouum delictum, ita a contrario in bo-
no opere eſt nouum præmium, vltra priorem volitio-
nem. Qui ſapientius philoſophati ſunt, experti funt,

in operibus virtutis ſitam eſſe arduam illam felicita-

tis viam: et vltra omnem habitum internum fſuper-

eſſe ipſam operationem tamquam finem vltimum. Ex-
perti funt viri, ab operibus animum affici, ab illis

bonum in animo habitum generari, et genitum robo-
rari. Ab ipfa operatione animus afficitur, ſicut ab
obiecto afficitur ſenfus. Per actus difficiles animus
probatur, et bona opera bonum animi motum ſecum
trahunt. Difficilis virtus paupertas, difficile eſt bona
dare et crucem tollere, At Deo eſt id tanto magis

gratum. VItra omnem volitionem, ſeu mentis inter-

nam qualitatem, nouus quidam requiritur ipſo exe-
quutionis tempore conatus, et ſpontanens membro-
rum rebellium motus, qui miræ eſt efficaciæ. Quæ-
cunque ſit præexiſtens fides, et qualitercunque ſit
arbor facta bona, adhuc tamen in nobis ſuperfſunt
membra rebellia, ab omni bono opere retrahentia:
contra quæ conari nos iugitur oportet, et hic labor
non erit inanis in domino. Quanquam anteuertens
Chriſtus a priori arborem fecerit bonam, vt facere
poſſit fructus bonos: non tamen propterea eos ſemper
facit, rebellante carne. Aliquid hic nobis relinquitur
faciendum. Quanquam item a priori fecerit Chriſtus
arborem bonam: non tamen propterea ſublatus eſt
confirmatorius ille a poſteriori proceſfus, ab effectis

ad cauſam. Fides adiumento eſt factis, et ad facien-

dum iuuat: ſicut contra ex factis fides ipſa per-
ficitur, Iac. 2. Vt ex bono habitu bonus actus gene-

ratur, ita contra a bonis actibus bonus habitus gene-

ratur, et genitus roboratur. Ab ipfſa operatione ani-
mus afficitur, nec fiunt vnquam bona opera, quin ali-
quid in animum imprimant. Vſus operandi ſummos
artifices facit, heroica facta fortes viros, et Chriſtia-
nos veros, quos fides fecerat Chriſtianos, charitas
conſum

conſ

emmo
ditu
ſpon
Alio
cere
open
opet
erat
bonit

ſien
ior
tendr
ſpe e
Potet
Ker
quis
Vtile
ritu
citan
nun⸗
Virtt

fim
Ii.
u

4

rario in d⸗
rem voltn
experti in
llam feltr
ernun ie
ltimum 1
fici, di
enitun
tur, ſon
heiles min
otun n
felle ektu
Tentis .
tur ioer
Hens Menn⸗
tereugt!
biͦ ſen⸗
heN
teletu
, N
di nmni

LIBE R III. 349

conſfummat. Sine actibus refrigeſcit habitus, et fides
emoritur, vt ait Iacobus. Non ita producitur ab ha-
bitu actus, nec a fide opus, vt ab igne calor: ſed
ſpontaneus cordis motus, et conatus liber accedit.
Alioqui nunquam non operaremur, et vt iumenta du-
ceremur, cum ſeruo noſtro arbitrio. A bonis igitur
operibus, bonus habitus in animo generatur, a bonis
operibus animus efficitur bonus: et qui per fidem
erat factus bonus, melior adhuc efficietur: eiuſque

bonitas operando firmatur, roboratur et augetur.

CAPVT QVINTVM, DE
charitatis et fidei collatione,
ipſiuſque charitatis ex-
cellentia.

Collationem nunc fupereſt faciamus inter
fidem et charitatem, vt quibus rationibus fides ſit ma-
ior et quibus charitas, oſtendamus. Hoc præmit-
tendum eſt, fidem veram perſiſtere non poſſe, ſine
ſpe et charitate, licet eis dicatur eſſe prior. Non
poteſt quis vere credere, hunc eſſe authorem vitæ
æternæ, quin vitam illam mox ſperet. Non poteſt
quis vere credere, rem aliquam ſibi eſſe in omnibus
vtilem, quin illam mox amet. Eo magis, quia ſpi-
ritus ipſe fidei author charitas eſt, ad charitatem ex-

citans, et ſpem certam ita faciens, vt Chriſto credens

nunquam pudefiat. Quanquam ergo iungantur hæ
virtutes, quia tamen vere differunt, collatio inter
eas locum habet, vt ſacris litteris exprimitur. Prin-
cipio negari non poteſt, fidem eſſe primam, pri-
mum ſalutis principium, et oſtium regni cælorum.
Fides maior eſt, quia per eam habemus Chriſti gra-
tiam, cui gratiæ nihil poteſt comparari. Fides

maior eſt, quia eſt hypoſtaſis, ſeu fundamen-

tum ternæ falutis. Quia tamen excellentia
. ipſius

350 DE CHARITATE
dept
ipfius fidei non eſt ipfius fidei propria, ſed gratiæ il
Dei non erit repugnantia, ſi iterum dicamus, charita- (in
tem eſſe maximam. Non propter noſtræ fidei merita Hin
uos iuſtificat Deus, ſed propter ſuam miſericordiam et inan
gratiam. Placuit Deo, eam in filium fidem acceptam gas
habere: idque magis, quia in ea ipfa filii gloria pa- urs
tris gloria patefit. Quamuis in fide ſit primum, et con
perpetuum noſtræ ſalutis fundamentum, tamen ſi ea, “M
quæ ſequuntur, ſcruteris, charitatem inuenies eſſe ma- 5 6
iorem. Heæc ſit prima ratio, quare ipſam charitatem ſen
j voco maximam. Quia ea, quæ a nobis exiguntur, Cri
donata iam per ſidem iuſtificationis gratia in charitate th
maxime ſita funt, et maximum allatura fructum. Se- ſenpe
. cunda ratio. Quia charitas latius ſe diffundit. Fi- iſin
des eſt in Deum, charitas in Deum et in proximum, Conn
in caput et membra. Corpus Chriſti in nobis per Dum
charitatem ædificatur, per officia vnius membri in al- init
terum. Tertia ratio, Quia charitas efficaciam ipfi fi- n
dei tribuit, et eam viuificat. Charitas fidem viuifi- odis
cat, quia ſpiritus ſanctus, qui charitas eſt, eſt vita Nois
ipſius fidei, et quia opera charitatis viuam fidem Am
ſeruant. Quarta ratio, Quia ardua magis res eſt le.
amare, quam credere. Ardua quæque charitas facile clli
tolerat, omnia ſuffert, et facilia reddit, vt pauper- lir
tatem, mortem et alia: qua etiam ob charitatem An
Chriſtus pro nobis tulit, nos ita impenſe amando, *
Quinta ratio, Quia charitas permanentior eſt, Chari- lertil
tas naturaliter ſymbolizat, cum regno futuro, in quo unn
nihil erit, niſi charitas. Sexta ratio. Quia fides (na
eſt oſtium, charitas eſt perfectio. Fides inchoat, Rri
charitas conſummat, improbi plerique crediderunt di
in Chriſtum, ſed improbus nemo dilexit Chriſtum, b:P
tanta eſt dilectionis perfectio. Regni Chriſti oſtium eſt 4
fides, et eius perfectio charitas, ac media via tota En
charitas. Finis vltimus eſt charitas, manſura, ſicut ori- nn
go noſtræ ſalutis eſt charitas, et amor Dei erga no⸗ 8 ie⸗
.- Septi-

ſel nt
us, chert⸗

.„
idei mei

ricorciint
enn Necge
i gorar
Prinun
tamen ie,
nies eſe n⸗
n churtnet
Uin chein
uctun.
ifonci
n Pronnn,
memcint
rien iit
ien iii
et, n
Fium in
igs 1e 4
nrinst⸗
(Mime
1e mun
o, 10
un 6
les Nonnt
crecidail elu
. Urtu,
iokiunt
eu iü
4 lancn
len

G

L I B E R III. 351

Septima et vltima ratio, Quia Deus charitas eſt. Ni-
hil eſt quod nos Deo magis aſſimilet, quam charitas,
quia Deus charitas eſt. Charitas ipſa Deus eſt per
ſpiritum ſanéctum in nos diffuſa, nos charitate inlam-
mans. Quare potius dicitur Deus charitas, quam fi-
des? et ſpiritus ſanctus charitas? quia proprium na-
turæ diuinæ eſt amare, non credere. Semper igitur
concluditur ſublimis et eximia charitas, et Deo ma-
gis ſimilis charitas.
Quanquam hæc ſunt ſatis oſtenſa, adhuc tamen
oſtenditur charitatis perfectio ex ordine doctrinæ
Chriſti, a quo tanquam a vero magiſtro, omnem diſ-
cas veritatem. Nam regnum Dei ipfe euangelizans
ſemper nos fide vocabat. Poſtmodum autem in no-
uifſimo dedit charitatis præceptum, eius vim mire
commendans. Ioan. 13. 14. et 15. Nouum præce-
ptum in regno cælorum eſt de charitate. Præceptum
inquit nouum do vobis. Tunc eſt perfecte Chriſtus
in nobis, quando eum cum affectu diligimus: tunc ſe
nobis inſinuat, et facit in nobis manſionem. Fides
nouis tyronibus eſt primo inſtituta, vt poſtea Chri-
ſtum magis et magis diligant, et roboretur etiam fi-
des. Suos Puſillos Chriſtus pollicitationibus et mira-
culis in fide primo inſtituebat. Petri dilectio non
fuit initio requiſita, quia nondum erat in eo, licet
iam crediderat. In nouifſimo autem dixit ei Chriſtus,
Petre amas me? Tunc inuenta eſt in eo dilectio, ſci-
licet in viro perfecto. Sicut Paulus charitate ait ſe fa-
ctum virum, et aboleuiſſe puerilia 1. Corin. 13. Imo:
(tanta eſt veræ dilectionis difficultas:) ter reperita eſt
Petri dilectio, vt nemo Chriſtum vere diligere creda-

tur, niſi fuerit pluries probatus interrogante tunc Chri-

ſto: Diligis me, diligis me, amas me? Relinque omnia,
et ſequere me. Duo ſunt hæc argumenta, charitatem
eſſe nouiſſimam oſtendentia, nouiſſimum Chriſti præce-
Ptum, et nouiſſima Petri dilectio. Ecce quare ſeriptu-
rà fidem vocat hoſtium, et perfectionis prædicata
chari

352 DE ECHARITATE

charitati tribuit. Hæc ratio perfectionis charitatem
maxime arguit, quod maior de Chriſto cognitio re-
quiritur, vt eum ames, quam vt ei credas. Tardius
inſtar Petri eum amas, quando fueris cum eo diu con-
uerſatus. Tunc naſcitur vera charitas et amor Chri-
ſti, cognita rei bonitate et excellentia, et cognitis
tantis beneficiis eius in nos collatis. Prædicta omnia
doctrinæ Chriſti veſtigia in ipſo diſcipulo Paulo licet
intuèri. Nam ſicut ordinem fidei et charitatis, in
præcipiendo ſeruauit Chriſtus, ita et Paulus hunc or-
dinem ſeruans, in omnibus epiſtolis a fide ſemper in-
choat, contra neophytos Iudaizantes, vt ratio tempo-
ris exigebat, multis de fide viriliter agens. Demum
omnes in charitate ſemper concludit ſua, charitati
dans perfectionis epitheta. Quod primo apparet in
epiſtola ad Romanos, vbi aperto Iudæis et gentibus
oſtio fidei, eos vult in charitate conſummari et cap.
I12. et I1I3. ad charitatem et bona opera ſe conuertit,
charitatem dicens, eſſe omnium conſummationem, et
complementum: et per eam excellentiore quodam mo-
do Chriſtum nobis appropinquare. Propinquior in-
quit eſt nunc ſalus nobis diligentibus Chriſtum, præ-
ſentem, quam tunc, quando credebamus eum futurum.
Res enim abſentes non æque diliguntur, vt præſentes,
licet credantur. Qua ratione et nos excellimus Iu-
dæos. Non fuit tunc tanta dilectio Chriſti futuri,
quanta eſt nunc dilectio præſentis. Prædictum chari-
tatis ordinem et eius perfectionem docet idem Pau-
lus in epiſtola priore ad Corinthios cap. 13. chari-
tatem miris modis ſfupra fidem omnem extollens. Si-
milis eſt ſcopus in epiſtola poſteriore, cap. 6. ad
Galat. S. Ephes. 4. et in aliis epiſtolis. Hinc ait
Ignatius, in epiſtola ad Epheſios, principium vitæ
eſt ſides, ñinis eſt dilectio. Ex lege id ipfum oſten-
ditur. Nam dilectio Dei non initio præcipitur
in dialogo. Sed in fine eam adiunxit Moſes anno
VItimo vitæ ſuæ, idque in Deuteronomio, poſt tan-
torum

torer
men
pota

liden
ſolun
quæ
dens
taten
iame
108 7
te act
Ciam.
o
et eh
et o

Cei,
quam
tans
lem:
tune
Quan
ſto te
cOrh
4b ei
Rom
here
ſertir
eſt 4
Volun
di eo
bus le
ſiee
holls
i OI

L I B E R III. 353

chuim drum factorum repetitionem et beneſiciorum Dei com-
cogniint memorationem. Antea enim vix rudis populus induci
. Jii⸗ Potefat miraculis ad Deo credendum.
neocine Alia charitatis perfectio ex hoc colligitur. Quod
mor 1 ſides de ſe quaſi in contemplatione ſola conſiſtens in
et cogi ſolum Deum tendit. Non eſt ita actiua vt charitas,
Ztich on quæ contemplatiua eſt, ſimul et actiua, in Deum ten-
Dunl kH dens et proximum. Ideo dicitur quod fides per chari-
Charitts,1 tatem eſt efficax. Efficaciam accipit a charitate, ac et-
lus hune 4 iam efficaciam dat charitati. Fides ad bene agendum
le ſennert nos viuificat, viuificante ſpiritu fdem illam, et naſcen-
LIatio ten. te actiua charitate, a qua fides accipit robur et effica- .
els. Den ciam. Fides non tam multa faceret, niſi a ſpiritu ſan- .
ſun, hui to viuificaretur. Spiritus autem ſanctus charitas eſt,
no e et charitas ocioſa non eſt. Ergo quod fidem viuificat
e n et operationem excitat, charitas eſt.
mmrit Non ſolum im actiuis efficaciam tribuit charitas fi-
1 onet dei, ſed in contemplatione Chriſti et Dei. Nam poſt-
nnmumn: quam Chriſto credidiſti, in eum dies noctesque medi-
ein tans eiusque excellentiam ac tanta in te beneficia reco-
pinitt lens: tunc cum amans fidem magis viuificabis. Ipſe te
ikun tunc ita diliget, et amabit, vt ſis ei verus amicus.
ennim Quando ad amorem eius peruenis, tunc verum eſt Chri-
rten ſto te penitus hærere, ab eo pendere, et in eum toto
le corde ferri, vt neque morte, neque vllo terrore, queas
ri “W ab eius mutua charitate diuelli, inſtar exercitati Pauli.
Rom. 8. Si rem aliquam ego intenſe diligo, ei totus
rice hereo, ab ea pendeo, et me ducit quo vult, cum præ-
e en ſertim me mutuo amari ſciam. Proprium charitatis
n. eſt aperire viſcera tua ei, quem diligis, omnes tuas
kud voluntates in ipſo eſſe ſitas, et quod omnia ſua ti-
W“ bi complaceant. Charitas eſt, quæ nos in viſceri-
is 6 bus leſu Chriſti reponit, complet et perficit. A-
Nns 1bice Chriſtum, qui ſe cibi talem exhibet, vt eum
iin ppoſſis diligere, tanquam amicum et fratrem, et tuum
6 net in omnibus propitiatorem, qui te ita amat, vt pro
Ml⸗ . 2. te mor
4 t⸗ 6

354 DE CHARITATE.

te mortem ſubiiſſe ſibi complaceat. Super omnia te
mihi reddit amabilem, o bone leſu, calix, quem bi-
biſti pro me, opus redemptionis meæ. Magna eſt
vis huius dilectionis, et amoris: cui prævia fides,
quaſi rei perfectiori viam parat.

Fides itaque, vt iam concludam, ſi pure et nude

eius proprietatem conſideres, non tantam in ſe con-
tinet perfectionem, quantam charitas. Fides Chriſti
alia ratione nos afficit, quia nos per eam Chriſtus vi-
uificat et ſpiritum fanctum donat, qui viuam eam red-
dit. Chriſtus eam fidem acceptam habet, et quæ bper
eam nobis donat, per alium actum donare potuiſſet.
Quia non natura fidei, ſed gratia erga nos et amor
Chriſti iuſtificationem efficit, vt in hoc ipſo nos Chri-
ſto magis adſtrictos agnoſcamus, et eum magis ame-
mus. Chriſtus ex ſola ſua miſericordia, ijuſtiſicat ſibĩ
credentes, non propter eorum fidei naturam. Illuſi
ergo ſunt hodie, qui magica quadam cognitione, quam
vocant ſidem, ſe ſolos iuſtos exiſtimant: cum tamen
eos veram Chriſti fidem ignorare, ſit ſatis oſtenfum.
Qualemcunque fidei excellentiam quis adipiſcatur: ex
hoc nunquam vere ſequetur, quin charitatis actus et
opera bona, ſuam mercedem habeant, quoquomodo
ex tali ſide ea naſci ipſe contendat. Omnium eximia
eſt ac maxima charitas, ardua, permanens, ſublimis,
Deo magis ſimilis, et perfectioni futuri ſeculi magis
propinqua.

De Regen

1 Onnit
glen l⸗
Magnd
texin iie;

Ure et o
n in E

ides Cni
Chriktur⸗
Ann eulnl
et leſ
DoS et M
pſo 105
n rs
ii ſiti
Muram.
ifone,
.: ClN tl
ts oket⸗
iiian,
itatis
Cocnn⸗
vi me c⸗

is 14

De⸗ N

355
DE REGENERA-
TIONE SVPERNA, ET
DE REGNO ANTI.

chriſti,

LIBRI CVATVOR.
PROPOSITIO.

Enerationem filii Dei naturalem, de ſpiri-
tu ſancto, de fubſtantia fuperna, prioribus ſeptem li⸗
bris, vt nobis datum eſt, diligenter explicuimus.
Nunc generationem noſtrain ſupernam, quæ et rege-
neratio dicitur, de eadem Chriſti ſubſtantia veram
eſſe, ſupereſt oſtendamus. Ipſe eſt per ſermonem
Dei ex ſpiritu ſancto naturaliter genitus, et nos per
gratiam ipſius vere ſubſtantialiter. Generationem hanc
in nobis eſſe vere cæleſtem, qua nouus homo deſu-
per generatur, ſacra doctrina certifſime tradit. Ge-
nerationis huius veram efficaciam per reſurrectionis
Chriſti ſublimem potentiam tu nunc, Chriſtiane le-
ctor, intelliges ex aqua et ſpiritu deſuper genitus,
ſimul et natus, ac cæleſtem ſubſtantiam nouus homo
conſequutus. Generationis nouæ ſupernæ in te ipſo
videbis magna myſteria, cum Chriſto ipſo ad cæleſtia
immortalis reſurgens, nouus homo ex veteri factus
et ex terreno cæleſtis. Ad hanc vero rem, ab ipfis
principiis ordine deducendam „ de Adamo et lege
ſunt nunc quædam præmittenda. Noſſe prius opor-
tet, qualem ob Adæ peccatum ſit paſſus totus or-
bis iacturam, vt Chriſti reſtitutio integra plenius
dignoſcatur. Noſſe inſuper legalem vim, qua pec-
2. 2. catum

356 P ROO E MIV M.
catum augebatur, eſſe per Chriſtum ſublatam, et le-
gis typos eſſe per eum omnes impletos. Demum id
quoque noſſe eſt neceſſarium, inſtauratorem Chri-
ſtum, non ſolum vtramque illam Adæ et legis iactu-
ram fide reſarcire, ſed et cæleſtia alia ipfſi fidei dona
ſuper largiri per cæleſtem ex aqua et ſpiritu ſancto
regenerationem, ac cæleſtis cibi exhibitionem. Hinc
factum, vt nos hanc totam redemptionis Chriſti ener::-—“
giam nunc oſtenfuri, cogamur de originali peccato
legis veteris circunciſione, et teſtamenti noui mini- Pin
ſteriis, hic quoque diſſerere. Quam noſtri conſilii t
rationem poſtea latius aperiemus, omnia ad baptiſmi: r
veri comprobationem adducendo. De regno item N
Antichriſti, poſt ſermones de Chriſto, pleraque ſuis he
locis adiiciemus, vt ſint apertæ nobis antitheſes, et
oppoſita iuxta ſe inuicem poſita magis eluceſcant. De z
Adami itaque et Beſtiæ perditione ac integra Chriſti dr
reparatione, primo libro trademus. Deinde Iudaicæ cn
circunciſionis myſtica ſignificata, et reliqua Chriſti er dn
Antichriſti myſteria, completa eſſe oſtendemus. Ter- Nn
tio, tria eſſe docebimus, apoſtolatus efficacia miniſte-
ria, prædicationem, baptiſmum, et cænam domini. de⸗
Quarto, myſteria omnia baptiſmi ordine recenſebi-
mus, peænitentiam et fidem prærequiri oſtendentes. i
Erit itaque totius operis ſumma tractatĩo de baptiſ- In
mo, quem in iis, qui Chriſti fidem non norunt, eſſe M
nullum dicimus, ac perinde paruulis inutilem, et ad- le
ultis neceſſarium. O Chriſte leſu, domine Deus no- de
ſter, adeſto, veni, vide, et pugna pro nobis. 10
fn
Gen
inc
De Orbis En
N
1

an, el
Demuni
Oren Ch-
letiz uir.
ftei in
iritu Enen
nen. IH
Chritien.
uli un
i noi mi.

.

plennne i

gemms. l
W Tnk⸗
enann nin
ine eener

ot
tilen,
meen
nobb⸗

88572
D E O R B IS
PERDITIONE, ET

Chriſti reparatione.

LIBER PRIMVS.
Circa primam illam Adæ perditionem, qua
primus parens perdidit orbem, de originali peccato,
et eius maculoſo reatu varia funt a plerisque pro-
dita. Qualitates quasdam in infantibus quidam po-
nunt, alii qualitatum priuationes ob quas, in ge-
hennam æternam illos coniiciendos omnes affirmant.
At ego id tantum recipiam, quod euangelicus ſer-
mo, et ipſa mundi geneſis, aperte nos docent.

paruulos in futuram gehennam damnare nequeo,

cum nec Iſmaéëlitas ipſos, nec Niniuitas, nec Bar-
baros alios ita damnent ſcripturæ. Paruulis, non
baptizatis, data eſt a Chriſto benedictio. Clemen-

tiſſimus ille et miſericors dominus, qui impiorum

peccata gratis ſuſtulit, quomodo eos, qui impieta-
tem non commiſerunt, tam rigide damnaret? An
in paruulos non baptizatos ſententiam illam mortis
laturus eſt, dicens, Ite maledicti in ignem æter-
num? Quomodo eis maledicet quibus ipſemet be-
nedixit? Si ita reprobæ eſſent innocentiſſimæ illæ
Dei imagines, non tanto amoris indicio paruulos
non baptizatos in vInas ſuas tam ſæpe Chriſtus.
ſumpfiſſet. Non dixiſſet, quod ipſorum angeli vi-
dent faciem patris ſui. Nam hoc fauoris indicium
indicat, eam ipſam faciem paruulos viſuros. Lu-
dere mihi plane videntur, qui infantuli ſalutem,
ex mea voluntate pendere volunt, ex hoc quod
ego eum inſcium baptizem, vel non baptizem-
z.3. Eo ma

358 DE ORBIS PERDITIONE

Eo magis quia baptiſmi myſteria longe alio tendunt,

quam vt ei poſſint conuenire. Ludunt illi plane, qui

in lege naturae olim nec infantes, nec eorum paren-
tes damnabant, et nunc eos omnes damnant, quaſi
venerit Chriſtus animas perdere.
Paruulos ſimpliciter damnandos affirmant, quia Pau-
lus ait regnaſſe mortem ab Adam vsque ad Moſen, in
eos quoque, qui non peccauerunt Rom. 5. Sed qua-
re dixit, Vsque ad Moſen? Moſes enim non fuſtulit
originale peccatum.
Vt vero rem totam oſtendamus, eſt nobis perpen-
dendum, duplicem effe mortem, vt Ioannes in apoca-
lypſi vocat mortem primam et mortem ſecundam: am-
bas ex Adæ delicto ſequutus, licet varia ratione. Ex
Adæ delicto eſt omnibus ſequuta corporis mors,
quam infernus comitatur vsque ad Chriſti iudicium,

in quo mors et infernus deſtruentur, vt docet idem

Joannes. Huius infernalis mortis caufſſa eſt incorpo-
ratio ſatanæ, in hominem intruſio et poteſtas, vt
mox declarabo. Vnde et paruuli ipfſi, ex innato iſto
inquinamento ſubiiciuntur corporali morti et inferno.
Nec ſolum paruuli, ſed et omnes, qui ante mortem

Chriſti mortui ſunt, ob vnum illud Adæ peccatum.

Inde quoque eſt poſtea ſequuta gehennæ æternæ mors
ſecunda, quæ poſt cognitionem boni et mali peccantibus

judicio finali decernetur. Ob delictum Adæ eſt facta

quædam ſatanæ in homines poteſtas, ad malum cogni-
tum ſtimulans: vnde in finali iudicio ſequetùr corporis
et animæ mors: quæ dicitur mors ſecunda irremiſſibilis.
Vtraque hæc mors habet ſuum actum, vnde naſcitur,
qui et mors dicitur. Primæ mortis actus fuit manduca-
tio Adæ. Secundæ mortis actus varii ſunt peccatorum

noſtrorum poſt cognitionem, in quibus eſt ſpiritualis

mors. Ex Adæ peccato eſt nunc in hominibus quædam
peccati mors, quæ et mors prima eſt, cum inferno ten-
dens ad mortem ſecundam. Valſa ſunt iræ, parata ad in-
teritum. Omnis, qui non venit ad Chriſtum, manet
in mor⸗

ci⸗
Chri
ue!
tio.
Gan
Qurx
An
tend
in e
cto.
at!
genti
erant
becen
Moke
ener

tendm,
lnne, i
mn pate.
nt, i

,guiaber
Mloſen, n
del lr
n fakui

di hether⸗
in goer
tiote, l

Dris

Cocet in
mneone⸗
teſs,
innne
et inem.

te Moid
Hecenll.
tetne m
elenit
le l lin
Auncug
r oohin
leniſiis
e in

S

iimd
15 Oein
erno ten⸗
ratd 1 1
, m.
M.

LIBER I. 28259

in morte. Viuentes nunc mortui funt, qui in ſerpen-
tis cognitione viuunt, ſicut qui ad Chriſtum veniunt,
tranſeunt de morte ad vitam, Ioan. 5. Iam ſatis con-

ſtat, mortem ſecundam, ſeu actus peccati eius, non

eſſe in paruulis ‚ licet dicantur eſſe in eis peccatum
primum, mors et infernus. Hæc vero in finali iudi-
cio deſtruentur. Adæ peccatum omnibus condonabit
Chriſtus, omnes a morte et inferno reſuſcitando. At-
que ita ob primum Adæ peccatum non erit tunc damna-
tio. Tatianorum hæreſis eſſet dicere peccatum Adæ nun-
quam tollendum, nec ipſi, nec infantibus remittendum.
Quæramus iam, de qua morte Paulus loquatur?
Quæ eſt illa mors, quæ regnauit vsque ad Moſen?
An prima, an ſecunda? Profecto vtraque prima
tendens ad ſecundam: cum viuerent tunc omnes fere
in errore, et ignorantia oraculorum Dei. Ro. 3. et
acto. 17. Cognitio oraculorum Dei mentem illumi-
nat pſal. 198. Qua ratione dicuntur Iudæi præ aliis
gentibus eſſe beati, quia quæ Deo placent manifeſta
erant illis, Baruch. 4. et pſal. I47. Regnauit ergo-
peccatum incognitum et ignorantiæ mors, vsque ad
Moſen, id eſt, vsque ad legem. Per legem enim
eatenus illa mors tollitur, quatenus Deus, qui vita
eſt, reuelatur, et cognoſcitur: licet iterum occaſione
accepta per præceptum, reuixit peccatum et mors,
propter transgreſſio=onem. Regnauit mors, ait, in eos,
qui non peccauerunt inſtar transgreſſionis Adæ. Le-
gem transgrediendo peccauit Adam: at gentes non ſunt
legem ita transgreſſæ, cum legem non haberent. Ni-
hilominus omnes in Adam peccauerunt. Omnes habue-
runt peccatum mortis primæ et inferni, etiam paruuli.

Peccatum aliud erat cognitionis, adultos ducens ad mor-

tem ſecundam. Nam in gentibus legem non habentibus
peccati rationem faciebat inſita boni et mali cognitio con-
ſcientia accuſans vel excuſans Rom. 8. Damnantur ergo in-
fantes morte inferni, non ita morte futuræ gehennæ. Iram
Dei non eſt fas nobis extendere vltra quam ipſe indicauit.
2. 4. Ite

360o DE ORBIS PERDITIONE

iterum hic perpendamus, quantam vim habet il-
lud, Quod per vnum hominem peecatum omne et
mors vtraque intrarit, et regnarit in mundo. Infuffi-
ciens eſt ratio eorum, qui peccatum aiunt intraſſe per
Adam, ſicut per Ieroboam intrauit idololatria per Iſ-

raél, in qua et eius ſucceſſores perierunt. Hæc non

eſt apta ſimilitudo, cum longe plura effecerit Adam.
Nam mortem ille in nobis cauſauit, reos nos naſci fe-
cit, et in nobis impreſſit, vt adulti amplius peccemus.
Cauſa huius eſt, quod ſerpentem diabolum nobis in-
truſit, ſerpenti poteſtatem ſui faciens. Ita ab oppreſ-
ſo et leproſo naſcuntur oppreſſi et leproſi. Deum ille
a nobis retraxit, et ſerpentem induxit, duo maxima
mala. Faciem Dei a nobis fecit abſcondi, vt in te-
nebris ambulantes, ſine fide, et ſine timore Dei, quis-
que in ſuam viam declinaret, ſemper in errore, id-
que magis vsque ad Moſen. Factum illud, præoccu-
pante cognitionem noſtram ſerpente, caufauit in no-
bis naturalem carnis apoſtaſiam, inobedientiam, re-
bellionem’, a iudicio Dei horrorem, et fugam: ſicut
ipſe Adam a facie Dei fugiens, voluit ſe abſcondere.
Boſt peccatum non amplius vidit Adam faciem Dei.
Statim ortus eſt turbo venti, et territus Adam a fa-
cie Dei latitabat. Eſt tamen poſt illam boni et mali

cognitionem ab innata deitate in eo excitatus pudor,

velut initium pœnitentiæ, mali deteſtatio, et animi
repreſſio. Pudor ille quamuis præcedentem malam
cauſam arguit, in ſe tamen bonus eſt, Hine nos in
adoleſcentibus pudorem laudamus. Sed peænitentia
paulisper omiſſa, eius peccati mala nunc proſequamur.
Cum primum ſerpentis ſcientia mala in nobis ab
infantia ſe exerit, tunc viſa quæque pulcra concu-
piſcimus, per ea crefcere ambientes. Si non ob-
tinemus concupita, mox cum impatientia ſequitur
iracundia in alium, innidia, et maior fſuperbia.
Hæc omnia in nobis ſfunt dæmonis ſtigmata, ipſi
dæmoni inſita. Maxime omnium cupidus eſt dæ-
mon

Ntpr
get⸗

NE

im Iube
im Omne
tintraler
latrinpel
t. Hern
ecerit Air
nos Mit
1s Peccen
Wm Nodis
1n b CN
ſ. Deun-
Quo nunn
ci, Küt
he De, ſ
N error,1
lud, e
Alltukri
dientim,
furm. k.
e ablont
Kcen
1 A
boni 6 14
citatus 1
tio, “
Pnren

ine ꝛ01

ed Denm
rol
1 n Mni
len n⸗
G N
ntii i⸗
1 et

4

L I B E R 1I. 361

mon gloriam noſtram affectans, et ab homine ado-
rari cupiens. Quia vidit ab initio tam multa homi-
ni data, impatienter eſt perculſus. Ira magna contra
nos ille rugit. Inuidet homini, Euam ita compellens,
quaſi Deus homini inuideret. Superbia inprimis eſt
dæmoni propria, quando quis fua pulcritudine ela-
tus, quaſi alter Deus, recuſat Dei voluntarti ſubiici:
ſed tumens, de ſe magna præſumit, quaſi alter luci-
fer. Quid alia innumera dæmonis mala commemo-

rem? In nobis, vt dixi, eſt quidam a iudicio Dei

horror et fuga, vt cum ipſo Adam nos a facie Dei
abſcondamus, ad humana præſidia confugientes: id-
que inſtar dæmonis, lucem fugientis. Ingratitudo
inſtar ingrati demonis eſt, quaſi non admodum Deo
teneri videamur. Negligentia eſt a deæmone in no-
bis remiſſio quædam, et auerſio, qua Deum facile ob-
liuioni tradimus, inſtar Adæ, qui fſui creatoris eſt
facile oblitus, ſicut et demon ipſe. Luxuria et gu-
la leges membrorum ſunt et concupiſcentiæ ipfius
proles. Auaritia concupiſcentia quædam eſt: et aua-

ritia fuit in Adam, quando plusquam illi ſufficere de-

buit, concupiuit. Auari Deum non videntes, hæc a-
mant, quæ carnis pariunt ſecuritatem. Rerum præſen-
tium magnam fiduciam habent, ſicut dæmon præſentia
maxime concupiſcit, quaſi futurum ei nihil immineat,
quod ipſe excæcatus cogitare non vult. Confuſus et
turbatus eſt dæmonis intellectus in cogitanda fua da-
mnatione: excæcante eum ſemper malitia et cupiditate

nobis nocendi. Cuius rei typum in hominibus vide-

mus. Transgreſſio inde ab initio nata eſt. In Adam
fuit transgreſſio, et Legis Dei præuarieatio, inſtar præ-
uaricatoris diaboli. Prima præuaricatio, et legis Dei
transgreſſio, fuit a Diabolo. Nam Dei voluntas ange-
lis cognita, eſt ipſis lex Dei. Cum Dei voluntatem,
erga homines perpenderet de-mon, ea non obſtante,
vt præ homine glorificaretur, et hominem ſibi ſubii-
ceret, in hominem ſemper præuaricatus eſt, hominem
2. „. ad præ

362 DE ORBIS PERDITIONE.

ad præuaricationem ſemper ſtimulans. Serpens ipſe
ad transgreſſionem ſtimulans, efficit, vt lege augea-
tur delictum, quanquam lex bona fit. Rom. 7. Na-
turaliter ita omnes nitimur in vetitum, vt quanto
plura monachis vetueris, et plures eis leges condi-
deris, tanto eos feceris magis peccatores, inſtar A-
dæ et ludæorum Hoſex 6. Decalogum ipfum fere
et deæmon et Adam funt primi transgreſſi. Deficien-
te vnius Dei fide ac dilectione eſt nomen eius falſo
a dæmone affumptum, cum mendacio, et teſtimonio
falſo: et dæmoni aſfenſit homo. Sabbatum ibi vio-
latum. Nam in quiete tunc cogitauit dæmon ſuam
calumniam. Adulterium item, vnde generatio ſe-
quuta dicitur generatio adultera, viparæ progenies,
coitus quidam ibi fuit carnis cum dæmone, ſeu co-
Pulatio quædam cum ſit ibi dæmon in carnem intru-
ſus, et deinde poſteri ex patre diaboli geniti, vt ait
Chriſtus. Carnali copula delectatur dæmon, et car-
nem noſtram amat. Furtum ibi fuit pomi, et fut-
tum maius, quo voluit homo ſe facere Deum: Fur-
tum maximum diaboli vſurpare ea, quæ Dei ſunt:
ſicut füurtum maximum Antichriſti, qui ſe facit Deum
in terris, ſupra fratres ſuos ſe extollens.
Omne itaque mali genus a ſerpente et Adam du-
cit originem: et incipit in nobis, quando fſcientiam
boni et mali habere incipimus, ſtimulante nos do-
ctore ſerpente, idque a puero. Adam eſt cauſa ef-
ficiens noſtræ perditionis: quia ob eius delictum fa-
cta eſt ſerpenti poteſtas, vt corporis et animi corru-
ptionem in nobis cauſet, et inordinatas reddat o-⸗
mnes partes animæ noſtræ, quando nos ſuam fſcien-
tiam docere incipit. Tunc nos mori incipimus, tunc
etiam peenitentia et fide indigere incipientes, vt re-
ſipiſcamus, poſtquam lapſi ſumus. Mori dico inci-

pimus, quia non repente, ſed ſenſim morimur, per eum

modum, quem Iacobus tradit, qui et in primis pa-
rentibus leruatus eſt. Nam Eua primo rem viſa
pulcram concupiuit, intelligens eſſe, et ſcire deſide-
rans:

4

uns:
lemum
ypſteria
ſu pulel
liebri a
Juam 2.

Is, ſer

Viro per
confumm
10 conſe
Cinſecus
Quun
Cündam:
Hoc ve⸗
um ſce⸗
Ficeſim
concorc
le corp
Uyſterin
Ur oblatr
Unnum i
eipiunt
Nn er
Iud myl
Acedun
tt, re⸗
ocation
Iſteri

l,
Merati,

M.
mor
, lb
Uen in-
n mte
tleie
enon

N.

Kehnuß
t lege
leges i
es, iM
n ipun
l. Dede
ten ein
et telinn
Atun
denon k
rE Pogt
one, Al

genii, H

eno, e
onm .
Derm: K.

ur Dik

e

.

L. I B E R f. 363

rans: deinde fragilitate muliebri temere comedit:
demum conſentiens illi vir, etiam comedit. Simili
myſterio nos pueriliter primo concupiſeimus res vi-
ſu pulchras, et cuiusuis rei ſcientiam affectantes, mu-
liebri quadam fragilitate. Concupiſcentia illa poſt-
quam adoleuit et concepit, parit peccatum mali ope-
ris, ſed non ad mortem. Peccatum vero cum in

viro perfecto Adam „ ſeu rationis iudicium habente,

conſummatum fuerit, progignit mortem, quando to-
to conſenſu carni applaudimus, et mala quæque ex-
trinſecus operamur. Iaco. I.
Quando autem conſummata in aliquo fit ad ſe-
cundam mortem damnatio, ſolius Dei eſt Iudicium.
Hoc veruntamen diéo , Deum tam multa Iſfraëlita-
rum ſcelera non imputaſſe ad mortem, niſi iis qui
viceſimum annum excefferant. Num. 14. et 32. Cui
concordat Exo. 30. et 38. Pulchra eſt ibi allegoria
de corporali morte ad ſpiritualem: pulcrum item
myſterium, quo ſolum poſt viceſimum annum exigi-
tur oblatio propitiationis peccati. Circa viceſimum
annum incipit vera peccatorum remiſſio, ſicut tunc
incipiunt vera, et actualia ſecundæ mortis peccata.
Non ergo in infantibus, nec in pædobaptiſmo. A-

liud myſterium, quod fſoli illi, qui viceſimum annum

excedunt, accipiunt ſortem in terra promiſſionis, id
eſt, regno cælorum, aliis omiſſis,„ nondum huius
vocationibus capacibus. Num. 26. Non eſt ſine
myſterio toties repetitus annus ille viceſimus. Soli
illi, qui viceſimum annum excedunt, dicuntur nu-
merati, et in ſortem aſciti, Num. I. et ſequenti-
bus. Naturali etiam ratione non cenſentur Deum
ad mortem offendere, qui ad homines ita offenden-

dos, habentur imbelles. Efficacem de hac re nota ratio-
nem in Deuteronomio. Quare non fuit in paruulis pecca-

tum ante viceſimum annum? Quia inquit, non habue-
runt ſcientiam boni et mali, Deut. 1. Peccatum ergo mor-

tale non committitur ante viceſimum annum, ſicut nec-
crimen

36 4¼ DE ORBIS PERDITIONE.

crimen corporali iuſtitia capitale. Nota ibi verbum
de ſcientia boni et mali, correſpondens verbo de
ſcientia boni et mali in peccato Adæ: et quod ſcien-
tia boni et mali non dicitur ante viceſimum annum
ſufficiens ad mortis punitionem. Similitudo eſt in-
ter politicam et cæleſtem iuſtitiam, Deo ipſo iudice,
vt extremo ſupplicio nemo afficiatur ante viceſimum
annum. Ex verbis ipfius Dei colligimus, quod tunc
incipit noſtrum peccatum, quando ſcientia incipit:

et quod tunc eſt ad damnationem ſufficiens, quando

eſt ſcientia ſufficiens. Idque totum iuſtiſſima ratio-
ne, quia ſcientia ipſa eſt comes peccati, ac etiam
eius cauſa. Vnde et noua per bonum ſpiritum fcien-
tia tunc ſuperuenit, qui priorem cohibet.
Quia vero ſcientia prior a puero ſenſim incipit,
et mala, teſte Deo Genes. 8. ideo nos oportet di-
uinum omnibus a puero terrorem ſenſim incutere, vt
reſipiſcant: ac ſenſim etiam Chriſtum docere. Hic
verus eſt catechiſmus, ante baptiſmum, quo et Ioan-

1
nes vſus eſt, viperarum progenies vocans carnales

homines: eos quaſi pueros pœnarum metu deterrens,
ad pœnitentiam vocans, et ad Chriſtum inducens.

Confirmat inſuper hanc mortalis peccati ætatem

ſuccedens baptiſmi peccatum ipfum remittentis &tas,
quam poſtea dicemus. Tempus remiſſionis peccato-
rum tempus nouæ ſcientiæ, et doni ſpiritus ſancti, id
ipfum confirmant. Adde, quod tempore, quo præua-
lere incipit illa ſatanæ mala ſcientia, præualere etiam in-

cipit in homine luxuriæ ſtimulus, angelus ſatanæ, cir-

ca annum viceſimum. Hoc naturæ experimentum mo-
nere nos debet, vt cum ſumma ratione dictum a Deo cre-
damus, de peccato anni viceſimi, et eius deinde expia-

tione. Ob id ſpiritus domini, qui inſitus eſt et ſuperue-

nit, exinde ſe magis exſerit, vt malo dæmoni occurratur.
Omnibus a creatione inſitus eſt ſpiritus deitatis, Genes.
2. et 6. Et quando ventum eſt ad capacem ætatem, ille

nos interne docet, et in ſpiritus libertate paſſim conſti-
tuit, vt

tlit, y't
ſub pote
e Deus
ere Ade
Dudend
Ais tege
Peccctunn
GuO Wirn
Ghadam 1
eunn cont
ſeto nul
tepreſſior
orum 9
fam, ne
Omnes!
ſmilis i
heipiat
ſpientia
Cenes,
lec inkan
Pertis
ſelt et
tinlret
Ibam tr
DMittanmu
Kimil
orurm
ümpim
hilcibil
kens a
Uitum
Gllunte
Une ei
IIO N
ernd
in in
un e

NI

1 ihi w

Is Vein!
t od ſ
Gnuun m
limndo d
D il i
te giein
8, Clhln
entin i
iens, u

Gifimm k

et.
08 Opee
Cet.
( 1
hetl benn
indteen
heeeri A

Dinents

ſee

vlmm
zinenn!
tunilen
geinleen⸗
Aulee⸗
nioeum⸗

etnti,

L. I B E. R I. 365

tuit, vt a malo diſcedamus. Propter ipſum enim eſt
ſub poteſtate noſtra virtus peccati, vt ad Cain ait
ipſe Deus Genes. 4. In ea ætate luxuriæ maxime vi-
gere Adæ peccatum, vel hinc oſtenditur, quod circa
pudenda maxime erubuit Adam, et ea membra præ
aliis tegere curauit. Quia enim a muliere venerat
peccatum, in eo membro ſtimulus maxime apparuit,
quo vir mulierem contingit. Eum ob id maceratione
quadam reprimere curauit Adam: ob pudorem item
eum contegit, a peccato oculos auertendo. Infantuli

vero nullius horum ſunt capaces, nec pudoris, nec

repreſſionis. Antequam a ſerpente doceantur, nullius
horum funt conſcii: nec catechiſmum, nec pœniten-
tiam, nec fidem admittunt. Typum et ordinem Adæ
omnes ita ſeruamus, vt prior ille noſtræ infantiæ ſit
ſimilis innocentiſſimo illi primo Adæ ſtatui: ac deinde
incipiat omnis ad malum cogitatio, per ſerpentinam
ſapientiam a puero pullulare incipientem dicto cap.
Genes. 8. Sicut Adam non erubeſcebat nudus, ita
nec infantes. Per ſerpentinam ſapientiam cœpit ille
apertis oculis pudore afficei, et malum cognoſcere,
ſicut et nos. Sicut in ipſo non cœpit peccatum ante
tranſgreſſionem, ita nec in nobis vere incipit ante-
quam tranſgrediamur, ſeu malum cognoſcentes com-
mittamus.
Similitudine alia nos gerimus typum Adæ, et pri-
morum parentum inſtar, in peccatum maxime pro-
rumpimus, accedente extrinſecus rei viſæ et concu-
piſcibilis ſcandalo, vt fuit pulchrum pomum. Extrin-
ſecus adueniente per viſum, re concupiſcibili, et per au-
ditum falſa Euæ doctrina, ſimul et intrinſecus nos ſug-
gillante ſerpente cum ipſo Adam labimur. Et dicimur
tunc eius imaginem in peccatis geſtaſſe, vt poſtea de-
nuo nati, et a ſecundo ſerpente Chriſto, aliam ex-
terno ſermone, et interno ſpiritu ſapientiam edocti,

eius imaginem noui homines geſtemus, priorem Ada-

mum cum ſerpentis concupiſcentiis mortificando. Non
intelli

366 DE ORBIS PERDITIONE

intelligas, Adamum intrinſecus a ſerpente ita fuggil⸗
latum, vt fuerit in eo lex me embrorum, quemadmo-
dum in nobis. Nobis enim vere ineſt ſe rpentis acu-
leus, et ſatanæ ſtimulus. 2. Cor. 12. In membris
noſtris et carne noſtra eſt verus ſerpentis nidus,
Rom. 7. Quanquam vero nihil horum habuit Adam,
ante peccat tum, hotuit tamen non ſolum externo ſer-
mone, ſed et mentis imaginatione, interne a ſerpente
ſtimulari. Nam fſola aéëris inſpiratione ſpiritus ille in-
teriora noſtra penetrat, ratiocinationes falſas intelle-
ctui obiiciens et cor impellens: idque magis in nobis.
Ecce quam miſere nos malus dæmon vndique obſi-
deat et opprimat. Nam corporis noſtri molem occu-
pat, animam inde inficit, et membra ſingula mire ſti-
mulat. Meritem noſtram intus exagitat, imaginationi-
bus falſis decipiens. Senſibus delectabilia obiicit,
falſa audiri facit, et vndique nos concutit. Cor ebe-
tat, cerebrum defraudat, et ſenſus inebriat. Niſi mi-
ſericors dominus innatum nobis ſuæ diuinitatis ſpiri-
tum ex gratia illuſtraret, vt aliquando bene cogite-
mus: et niſi nobis etiam non cogitantibus, mali dæ-
monis conatus per bonum angelum retunderet, ſingu-
lis momentis nos præcipites ageremur.
Quamuis autem Vniuerſæ carni intruſus nunc ſit

ſerpens, et originalem habeat etiam in carne infan-

tium nidum: hoc tamen nec infantes illos damnat,
nec tollitur per baptiſmum, cum ſanctis etiam inſit.
Non abiiciuntur carnis ſordes in baptiſmo, nec tollitur

lex membrorum, nec angelus ſatanæ. Perpetuo in

nobis ipſis duos habemus pugnantes principes, Deum
in ſpiritu et ſerpentem in carne. Vnde primo ſequu-
tum eſt, vt ad extinguendum eum ſerpentis aculeum,

per Adamum carni inductum, omnes, originali'ſententia

corporali morti et comiti inferno ſubiiciamur, ſiue par-
uuli, ſiue magni. Sequitur ſecundo, quod ſerpens ſua
boni et mali ſcientia nos omnes a puero inuadens, pecca-
t0res

totes 1
incipit,
pentina
in pecc⸗
Tüthrum
her Chr
lem vita
Vera poe
enin r.
Uus, Vt
immitti,
Loſtris i
rt de ſe
llam ſn
tis noſt
dammo
lun, et
ſteg gen
odd p
Deceatis
mali pen
ſent, 1
ilpi⸗
Hn
magict
libero⸗
crant
beccat
freit,
eſt fa⸗
108 in
Ils 0
eſcer
1 diab
Criti

0NI

te it in
n, uemt
ſerpentin
1pentiss i

habrit

im exerm
erne ¹ ne

brit. N!

Civininnk
lo bee li

ibrs, M!

undelen

trulis e

. 1. I B E R 1. 367

tores nos ſenſim facere incipit, quando nos docere
incipit, ad mortem tunc ſecundam perducendo. Ser-
pentina ſapientia quando eam guſtare incipimus, nos
in peccatum adigit, et in nouum quoddam mortis ba-
rathrum præcipitat, vt nouum mortis genus, nouam
per Chriſtum vitam requirat, ſpiritualis mors ſpiritua-
lem vitam. Sequitur hinc per antitheſim quandam
vera pœnitentiæ, fidei, et baptiſmi commoditas. Tunc
enim prædicanda eſt pœnitentia, poſtquam lapſi fu-
mus, vt reſipiſcamus. Tunc Chriſto nos rtel ſide

immitti, vt nobis peccata remittantur, et ab iniuſtitiis

noſtris iuſtifcemur. Tunc oportet nos denno naſci,
vt de ſerpentis carnali vita tranſeamus ad cæleſtem
illam ſpiritus vitam. Quemadmodum a ſerpente aper-
tis noſtris oculis, per illam rerum cognitionem quo-
dammodo efficimur ſicut dü, ſcientes bonum et ma-
lum, et ab eo tunc occidimur: ita per Chriſtum po-
ſtea denuo in baptiſmo morimur, vt viuificemur, id
quod prius vixerat, mortiſicando. In quo myſterio,
peccatis remiſſis nos iterum Chriſtus ſcientia boni et
mali per ſpiritum ſanctum donat, et noua deitate dei-
ficat, a ſerpentis nos vindicans deitate, quæ eſt mun-
di ſapientia.
Hanc peccati rationem declarat Chriſtus, veritatis
magiſter. Ioan. 8. Nam Iudæzi, a peccati ſernitute ſe
liberos exiſtimantes, libertatem allegabant, quia ſemen
erant Abrahæ. Quibus Chriſtus reſpondit, Qui facit
peccatum, ſeruus eſt peceati, ergo qui peccatum non

facit, non eſt ſeruus peccati. Seruitus enim peccati

eſt facere peccatum. Ab hac ſeruitute ait Chriſtus
nos indigere, vt ipſe nos liberet, qui hactenus feci-
mus opera patris noſtri diaboli et ſerpentis, cuius
deſideriis obſequuti ſumus, vt ibi ait. Ergo qui ope-
ra diaboli, et deſideria nondum fecerunt, nondum
indigent a ſeruitute liberari. Ex ſententia ipſius
Chriſti, hac præſenti 4 peccato liberatigne nondum
indi

368 DE ORBIS PERDITIONE

indigent infantes, qui nondum funt a ſerpente facdti
ſicut dii, ſcientes bonum et malum. Qui ſerpentis

ſcientiæ deitatem nondum habet, nondum eſt capax

nouæ Chriſti deitatis.
Qualiter ergo inquies, à Chriſto paruuli iuuantur?
Reſpondeo, paruuli a Chriſto iuuantur in eo, in quo
ab Adamo et ſerpente ſunt læſi, nempe vt corporali-
ter reſurgant, a corporali morte et inferno, cui per

Adamum et ſerpentem facti erant obnoxii. Infernus

dabit mortuos ſuos, et puſillos et magnos, apoc. 20.
In conſpectum Dei ibi venient puſilli, et inferno de-
ſtructo ipſi euadent, vt ait Ioannes. Benedictio Chri-
ſti, paruulis hic data, vertetur eis in gloriam, quando
à Chriſto reſuſcitabuntur. Hæc eſt diſpoſitio Chriſti
mirabilis, cum ratione maxima. Alieno ſolo facto
infantes illi pereuntes alieno ſolo facto iuuabuntur,
nos alieno et noſtro. Solo Adæ facto illi pereuntes,
ſolo Chriſti facto iuuabuntur, ſine pædobaptiſmo.
Certe reſuſcitabuntur, et id, quod eos damnabat, tol-
letur. In inferno nunc infantium animæ detinentur,
ob Adæ peccatum, ob quod etiam corporaliter ſunt
mortui. Spirituali tamen morte nondum funt illi
mortui: ergo ab ea non opus eſt eos nunc in ſpiritu
reſurgere. Hæc eſt ratio fortiſſima, ſi quis intelligat,
actionem ſpiritualem eſſe regenerationem. Infantibus
non congruit lauacrum regenerationis, et renouatio-
nis ſpiritus. Non eis congruit iuſtificatio Chriſti,
quæ eſt ex fide. Redemptionem redemptoris omnium
Chriſti in futuro ſeculo illi perpetuam nanciſcentur,
ſublato omni corporalis mortis et inferni aculeo.
Nos vero, qui ſapientiam habemus huius mundi, qui
a ſerpente diabolo iam ſumus per ſcientiam illam ma-
lam in peccati ſeruitutem adacti, et fidei Chriſti re-

demptione iam nunc indigemus, vt ſpiritualiter iam

mortui, ſpiritualiter per Chriſtum iam reſurgamus,
lauacro regenerationis tincti. In alio etiam par-

uulos

Unlos in
ſus pln
detentis
Chriſti
lis, ſine
gue aſit
6 Üla
Iubecili
Lentus 0
Ullit, et
terreſtrian
et per er
AMin
Addere!
Adam,
claratur
Nam ar
Kum er
dum, 4
Chriſtlo
Honines
Diifno,
CEn d0
ſec adir
et maln
Datione
ſti. (.
cognoſe
tus. (
Adami
beccati
Lentia.
niio
ſnhente
unt reti
n;,
, I

etpente il

in el dn

li imum
n el,

NI. IMer

08, 4M1
et inletmne

nedictol

I. I B E R I. 36

uulos iuuit Chriſtus. Nam eius ad inferos deſcen-
ſus plurimum contulit paruulis, ſicut et aliis ibi
detentis, vt dixi in primo dialogo. Lux aduentus
Chriſti illum tenebroſum horrorem innocentiſſimis il-
lUis, ſine propria culpa detentis, leniuit. Eis quo-
que aſſiſtunt boni angeli cum diuinæ faciei ſplendore,

ab illa deæmonum iniuria quodammodo vindicantes.

Imbecillior eſt nunc inferni virtus, quam ante. Ad-
uentus Chriſti omnia innouauit, et omnibus opem
tulit, etiam paruulis, et eorum angelis. Cæleſtia,
terreſtria, et infernalia, aduentum Chriſti ſenſerunt,

et per eum ſunt immutata.

Aliam prædictis de exquiſita ratione peccati potes
addere rationem. Quod peccatum in nobis, ſicut in
Adam, ſit inordinatus guſtus immaturi fructus, de-
claratur per myſterium arboris ſcientiæ boni et mali.
Nam arbor illa Chriſtum præfigurabat. Per Chri-
ſtum erat lignum ſcientiæ cum ligno vitæ coniungen-
dum, ſicut reliqua omnia ipſe recapitulat. Soli
Chriſto datum eſt, vt vera ſcientia boni et mali
homines donet, per ſpiritum ſanctum ſuum in ba
ptiſmo, ſicut ligno vitæ, id eſt, corpore ſuo, in
cæna dominica. Nec ſolum ſcientiam boni et mali,
ſed adiutorium validum, ad bonum proſequendum,
et malum vitandum, ipſe donat. IIla diaboli vſur-
patione præmiſſa clarius nunc manifeſtantur dona Chri-
ſti. Cognito ad quid carnis ſcientia valeat, clarius
cognoſcitur, quantum proſit, et poſſit Chriſti ſpiri-
tus. Carnem voco totum hominem cum omnibus
Adami viribus a ſerpente occupatis, vix aliud quam
peccati opera facere valentibus, præſertim in adoleſ-
centia. Quanquam ipſi hominis animæ ſit inſitus ab
initio ſpiritus deitatis, tamen a ſuperueniente carni
ſerpente eſt ita in nobis ſepultus, vt vix illi li-
ceat reſpirare. Imo hoc iugiter in adultis conatur
dæmon, vt ſcintillam illam ſpiritus Dei nobis inſi-
tam, magis et magis ſemper obruat, et ſe magis et
A. magis

s70 DE ORBIS PERDITIONE

magis in animam intrudat. Huic rei diuinam opem
fert nouus regenerationis Chriſti ſpiritus, qui ab ani-
ma dæmonem ſeiungit, animam ipſam incorruptibi-
liter innouans. In eo quoque ſpiritu firmam contra
carnis impetus habemus ancoram, vt vigentibus car-
nis procellis ſpiritu firmi ambulemus, et ſpiritu facta
carnis mortificemus, ne regnet peccatum in mortali
corpore noſtro. Tunc iterum efficimur prudentes
ſicut ſerpentes, donata ſapientia a ſecundo ſerpente
Chriſto, qui nos a primi percuſſione ſanat, vt eſt
in æneo ſerpente figuratum. Bona igitur erat arbor
ſcientiæ boni et mali: quia in Paradiſo Dei nulla

mala naſci potuit arbor. Imo tanquam precioſiſſima,

erat vna cum arbore vitæ, in medio paradiſi. Erat
tunc Adamo vetita, et ſoli Chriſto reſeruata, vt per
eum veram ſine fraude ſcientiam adepti, efficeremur
ſicut dii. Ille enim ſuæ deitatis communicatione deos
eos vocat, ad quos ſermo Dei factus eſt, Ioan. 10.
In lege dicebantur homines dii, in vmbra noſtræ ve-
ritatis: quia veritas per Chriſtum facta eſt, cuius
vmbra per Moſen eſt demonſtrata. Ad ipfius ergo
vVeritatem ſpectabat arbor ſcientiæ, et ſoli ipfſi erat
reſeruata. Tunc erat immaturus fructus, vt non
poſſet vſui eſſe. Item furtum eius, et ante tempus
occupatio, efficitur mors, ob præcepti transgreſſionem.
Voluit itaque diuina ſapientia, a precioſiſſima il-
la arbore leſu Chriſto, qui eſt arbor vitæ, vitalem
fructum ipſi Adæ primum impartiri, vt cum Deo ita
viueret animalis et terrenus homo. Vt innocentem
in ignorantia illa ſtatum ſeruaret, donec per Chri-
ſtum alterius arboris ſcientiæ ad eum et nos veniret
fructus. Ecce hic magna gratiæ Chriſti myſteria, Vt
etiam ſi Adam non peccaſſet, Chriſtus qui iam erat
verbum apud Deum, illam ſcientiam mundo impar-

titurus poſtea fuiſſet, ſtatu Adæ tunc meliorato

ſicut ſtatus noſter, quod ad ſpiritum attinet, fa-
Sus eſt melior ſtatu Adzæ. Cæterum ſerpens ille
l . anti

antiqi
ordinen
tiam 1
OIInes
ſerpente
donat,
Nt prins

ir in

CMiſtus
temnere
Nu
elt amir
dit Da
d nos
litie
Imalum
gue re
eſt, ni
Omnes
s gpen
Hiie vid
Mn ſe
ininicz
gui eſt
iio funm
Draua,
ſumus
et fale
MmE m
Fera
Ilitur
ux d
Verum
Clliit
ie bor
ldns ſe
n der

XE.

Ili dh
incore
irnan eit
gentinns
t hiritutn
Umn in worn
lur Pruden
Undo Knn
ſannt, tt.
tut enn i
Hilo Dei
dardli. 1
erlith Nk
ii, ekren
bnictirn
Pra plkren
cr ,
Ad intns
4 ſi Ni⸗
chls, l
et Me ⸗
tunsgreli⸗

preciol 1
n an
t inoc
nee Ne 6

et 105

infen,
gii ins
nhe
he eln
Ntület,
5

L I B E R f. 2ð

antiquus, qui eſt diabolus et ſatanas, totum hunc
ordinem inuertens, curauit ſua ſcientia carnis ſcien-
tiam ſpiritus præuenire, vt immaturum inde fructum
omnes comedamus. Qua ratione et Chriſtus nos a
ſerpente liberans, maturam ſcientiæ arborem nobis
donat, per ſpiritum ſuum, et eam alteri præmittit,
vt prius ſpiritu ſancto baptizemur, quam lignum vi-
tæ in cæna domini manducemus. Vult enim nos
Chriſtus cum ſpirituali diiudicatione manducare, ne
temere cum Adam manducantes pereamus.
Naturali igitur regula (præeedente eo, quod

eſt animale, et ſequente eo, quod eſt ſpirituale, vt

ait Paulus) antequam Chriſti cognitio per eius fidem
ad nos veniat, præoccupamur a ſerpente, omne ma-
liti? genus ab eo docti. Tunc a puero omnis ad
malum cogitatio tendit, per ſerpentinam ſapientiam,
quæ rei concupiſcibilis eſt, et carnis ſapientiam, id
eſt, naturalis error, mors et ignorantia Dei. Cæci
omnes naſcimur, et ſerpens ipſe a puero nobis ocu-
los aperiens peruertit, vt rectum nihil videamus.
Hic vides, quid homo poſſit per ſuum ingenium.
Nam fſcientia noſtra eſt contra naturam, naturaliter
inimica Dei et veritatis: quia a ſerpente diabolo,
qui eſt pater mendacii, ſcientiam boni et mali ab ini-
tio ſumus edocti: progenies viperarum, generatio
praua, adultera, peruerſa, et peccatrix. Diſcipuli
ſumus ſerpentis, qui veriſſimilia pro veris obtrudit,
et falſa multa veris immiſcet, vt eſt in exemplo pri-
mæ matris, quam tali commixtione decepit. Nam
vera quædam ipſi Euæ dixit ſerpens. Et quando lo-
quitur mendacium, a ſeipſo loquitur: vt quando
Euæ dixit, Nequaquam moriemini. Quando autem
verum loquitur, fraude id facit, idque coniecturis
colligit, aut audiuit: ſicut audiuit ibi arborem ſcien-
tiæ boni et mali a Deo vocari. Vnde colligit cal-
lidus ſerpens futurum, vt adepta ea ſcientia aperian-
tur oculi manducantium, et efficiantur veluti dij ſcien-
A. 2. tes bo

372 DE ORBIS PERDITIOCNE

tes bomium et malum. Eadem ratione colligimus,

philoſophos vera multa ſeripſiſſe: aut quia illa ſunt
fraude ſerpentis falſis admixta, aut quia ab illa dei-
tatis ſeintilla, quæ animis ineſt, verum lumen ſæpe
producitur. Nemini tamen poſſunt hæc in prima
adoleſcentia bene contingere, cum fit ibi a virentis
carnis procellis ſubmerſus ille diuinitatis ſpiritus, et
occultus ille ignis ob multum humorem ſe exerere
nequeat. Sicut adoleſcentulus non eſt idoneus ap-
prehenſor moralis diſciplinæ, ita nec euangelicæ,
tametſi vtcunque tunc inſtruatur. Non eſt vere ido-
neus apprehenſor, vsque ad integram ætatem. Hinc
poſt inſtructionis ætatem priorem, integram baptiſini
ætatem annorum triginta nobis Chriſtus indicauit,
non infantiam vnius diei. Qui enim fieri poteſt,
vt renatus ex aqua et ſpiritu ſancto videat quis re-
gnum cælorum, id eſt, eius myſteria intelligat, niſi
ætatem habeat ſcientiæ regni capacem? Ad ſcien-
tiam enim regni cælorum adipiſcendam matura ætas
requiritur, ad quam etiam auditus, lectio, exerci-
tatio, et carnis cum ieiunio et oratione mortificatio
plurimum conferunt. Vnde merito dixit Chriſtus,
ſemen regni iactum, primo herbam produceęre, dein-
de teneram ſpicam, demum plenum granum in ſpica:
et tunc eſſe tempus aptum, ad adultum hominem
metendum, Marci, 4. Ex his conclude primo, Ad-
ultam in baptismo ætatem requiri, vt fiat ibi pecca-
torum remiſſio, vt milites Chriſto fiant, qui militare
valeant. Conclude ſecundo, paruulos maturum ſcien-
tiæ Chriſti fructum nondum poſſe guſtare, cum im-
maturum ſcientiæ ſerpentis fructum nondum guſtarint.
Ad hanc rem facit myſterium paradiſi per Chri-
ſtum nobis reſtituti, qui eſt illo Adami longe ex-

cellentior: nempe regnum ipſum cælorum, quod

intra nos eſt: in quo ſoli viri perfecti maturos

ſpiritus ſancti et corporis Chriſti fructus mandu-

cant. Plantauerat olim Deus hortum in Eden

a par

1 part
nus,
et 31.
Vcatu
ſibi te
terra?
fugus

. loc

terta!
grientie
e quo
tem He

planta
Chrith
fis et
lefu
Mundi
dio h
Pofita
inmn t
et plil
uancdn
Udmitt
terrart
ſecl et
Circui
räbien
jam
lis, 4
ſis,
terram
gdent.
Cumn te
Dkui⸗
elis
lzechi
üm

N

ollign
gbin ih k

ir 6

1 Iunen e
E in ſin
ibi 1 Wen

fitin.

n ſe elen
hidorenn
e elungtin
el werei⸗
Etlten E
ns indict
1 ſei
idet gi
intelign
n Mant1
lti,
ge noit⸗
iit
ocettt, ⸗ .
num uß⸗
tun
ge pel inn?
ir iik⸗
t, Alin
nwul

IL. I B E R I. 373.

a parte orientis. Eden vero erat Syriæ locus amæ-
nus, vt colligitur 4. reg. 19. Efa. 37. Ezech. 27.
et 31. Vnde et domus regum Damaſci a propheta
vocatur domus Eden. Amos. 1I. Vſüurpauerunt illi
ſibi terre promiſſionis partem et nomen. Ex hac

terra ad orientalem plagam ipſius Eden perrexit pro-

fugus Cain verſus Babylonem, Genes. 4. In eo er-
go loco fuit primo paradiſus terreſtris, in quo fuit
terra promiſſionis. Dicitur vero plantatus a patre
orientis, et terra illa dicitur ad orientem vergere,
eo quod ad occidentem ſit mare. Vnde et occiden-
tem Hebræi vocant mare — In huius horti medie

plantatæ erant arbores vitæ et ſcientiæ, duæ vnum
Chriſtum figurantes, ſeu duplicia eius dona, corpo-
ris et ſpiritus. Erant item in medio horti, inſtar
Ieſu Chriſti, qui eſt arbor vitæ et ſcientiæ in medie
mundi plantata, ſicut eſt vere natus Chifiſtus in me-
dio habitabilis terræ loco. Hinc dieitur lerufalem
poſita in medio terrarum et gentium, Ezech. ö. Me-
dium terræ, et medium populorum dicitur, Eſa. 24.
ét pſal. 73. Cui concordat geographica veritas,
quanquam terræ facies deformis vix medium locum
admittat. Non fſolum vero eſt locus ille in medio
terrarum; et gentium, in medio et temperato ſolo;
ſed et in medio marium, oceani et meditêrranei. In
ircuitu eius ſunt maria, Cyprium, Aegyptium, A-
rabicum, Perſicum, Hircanum ſeu Caſpium, ac et-

iam Euxinum. Non eſt in aliis regionibus locüs ta-

lis, ad quem ſit ab omnibus terris tam facilis acceſ-
füs, in quem maria omnia tendant, et mägnis in
terram factis ſinuum excurſionibus, illi loco appropin-
quent. Locum etiam illum terreſtris paradiſi effe 10-
cum terræ promiſſionis, probat Ioël, qui eam terfam

ait fuiſſe paradiſum Dei, antequam hoſtis eam innaderet,

Ioëlis 2. Probat id ipfum Efaias cap. 5 I. & 8. et 6 1. et
Ezechiel cap. 36. Nam Sion arx, et locus paradiſi, ab
Adamo factus ſaualidus, deſolatus, et ſterilis, iteraum per
A. 3. Chri-

37 1 DE ORBIS PERDITIONE

Chriſtum fit delitiarum hortus, et paradiſus Dei. Ef-
fuſis baptiſmi aquis nos in paradiſum reſtitui, docet
ibi Ezechiel. Ea ipfa eſt cæleſtis Sion, a cuius in-
troitu nos vsque ad Chriſti reſtitutionem vetuit Deus
per cherubim, cum acie gladii verſatilis, Genes. 3.
Figura illa indicat, non eſſe amplius in terris inue-
niendum paradiſi locum, donec Chriſtus reſtituat.
Quod ſi quis dicat, non fuiſſe illum locum pa-
radiſi, quia inde non egreditur fons, et quatuor flu-
mina: nos dicimus, ob peccatum hominis, et fuper-
ueniens diluuium, efſe ruptos fontes, et immutatos
fluuiorum ordines, vt docet Moſes. Facta item mon-
tium et vellium deformitates variæ. Imo pro nobis
facit, quod illa flumina circa locum illum -vtrinque
commemorantur. De Tigri et Eufrate manifeſtum

eſt. Gihon ibi eſſe legitur. 3. reg. I. et 2. para.

3 2. Hic ipſe in Eſaia et in Euangelio dicitur poſtea
Silohe: et Chaldæus interpres vocat Gihon & 9 V

Siluha, ſiue Silohe, locis iam citatis. Piſon vero
quartus fluuius eſt, in vicina terra Havila, quæ eſt
Arabiæ pars, Genes. 2. 25. et I. Samu. 15. Quid
de cherubim? In nube ſunt ipfi poſtea viſi: vnde

et paradiſum eo translatum, quidam retulerunt. In

nube eos Deus collocauit, hortum totum propter
peccata deſtruens, ſicut deſtruxit templum, in quo

erant Cherubim, Chriſtum adumbrantes. Indicabat
Deus, ſe velle omnia in melius reformare, per Chri-
ſtum ibi adumbratum: id quod manifeſte docet in re-
probatione lapidei templi, Eſa. 66. Ad tempus re-
liquit ibi Deus hortum, ſi forte eius rei cognitio vi-
cina homines prouocaret ad peccati cognitionem et pœ-

nitentiam. Paradiſus ergo ille carnalis fuit ipſamet pro-

miſſionis terra, quæ per peccatum primam illam ami-
ſit pulchritudinem, ſicut et reliqua tota terra per
peccatum eſt alterata, vt tribulos proferat et ſpi-
nas. Perire debuit hortus ille pollutus, et propter

hominem factus, cum deeſſet homo cultor horti

et cu

et eut
hortu
illam
huc te
Aliis d⸗
dam,
keſtitut
(us A.
riil inn
Teſtitut
locl
tum.
Paradit
A V
Vere
lbi fo
Parad
commm

leſtis

ek: h
lins 4
In ain
Lechie
In not
Vine
Ade,
us.
tum
ta en
Cund
10,1
eſt e
titum
Vitan
Tilem
domi
erer

N

ſus Dei 1
timi,
2 cliut
Vetnite
8, Genb,

Rterris in
Teſkitun tud

n Doun
hglanirt.
ii, erſe
ſ N
no No N

Aun Kr
de mnnitk
I. et . N

Gicurge

hon N
ion
wilt, h
. 19, V.
en fil: N
etnlet.
tun
Ohn, 97
es. nin
ne, b
e Cotrii
d tei!
icngin
forene⸗
tipenen

otu enn

oſemn 4/
et
cllucr
46

L I) B E R 1I1. 375

et cuſtos. Opera enim et cultura hominis indigebat
hortus, vt docet ibi Deus. Quanquam porro terram

illam primam amiſerit paradiſi pulchritudinem, ad-
huc tamen poſtea lacte et melle manare dicitur, et
aliis dotibus ornatur, Num. 13. vt veſtigium quod-

dam, et paradiſi vmbram illa contineat, in Iudaica
reſtitutione. Ille idem locus, a quo eſt primo eie-
Gus Adam, eſt Abrahæ poſtea promiſſus, et filiis Iſ-
raël iuxta literam reſtitutus. Quæ figura fuit veræ
reſtitutionis nobis ibidem factæ: quibus id totum
quod a ſeculis perierat, eſt iam ſpiritualiter reſtitu-
tum. Reſtituta eſt nobis terra promiſſionis, cæleſtis
paradiſus, vera domini requies, et ſpiritus ſancti fum-
ma voluptas: maximæ piis animis deliti?. Chriſtum
vere poſſidere, et cum eo iam regnare in æternum.
Ibi fuit paradifus, et ibi natus Chriſtus, ei ſoli loco

paradiſum primo reſtituit, eum deinde vniuerſo orbi
communicans. Cæleſtis illa leruſalem et Sion, cæ-

leſtis paradiſus, regnum ipſum cælorum, intra nos
eſt: huiusque gloria longe maior, quam terreſtris il-
lius Adæ paradiſi. Gloria maior, et latius diffuſa.
In anima ipfa eſt nunc paradiſus, vt ex Eſaia, et E-
zZechiele eſt iam citatum, et docet Ieremias cap. 31.
In nobis eſt fons ille paradiſi, vnde flumina aquæ

viuæ orbem irrigant, Ioan. 7. Erat Iudæis, ſicut ipſi

Adæ, paradiſus carnis, nobis autem paradiſus ſpiri-
tus. Data eſt ipſi Adæ lex, per quam in delitia-
rum horto ſecundum carnem perpetuo viueret. Da-
ta eſt Iudæis lex, per quam in terra promiſſionis ſe-
cundum carnem ad tempus bene viuerent. Nobis ve-

ro, ſublatis legibus, quas ſunt illi transgrefſi, reſtituta

eſt gratis cæleſtis paradiſi iuſtitia, in qua ſecundum ſpi-
ritum perpetuo viuimus. Immortalem illam futuram
vitam nos iam in interno homine viuimus. Corpo-
ralem requiem habuit Adam, Iudæi in requiem
domini, quæ carnis erat requies, vt quiete vi-
uerent, ingreſſi fſunt. Nos vero in requiem
B A. 4. cæle

376 DE ORBIS PERDITIONE

celeſtem et perpetuam, magna ſpiritus tranquillita-
te: nemine nos accuſante, ſed Chriſto propitiante.
Chriſtus ea, quæ a ſeculis erant deſerta, reædificat,
. paradiſum ipſum Eſa. 58. Deſolatum et deſertum
ibi docet propheta paradiſi locum, quem Chriſtus
reſtituit. Idque facit cum fœnore multiplici. Nam
altera tantum arbore in paradiſo veſci poterat Adam,
nos vtraque. Nos vera ſcientia boni et mali in fidei
baptiſmo per ſpiritum ſanétum donamur, et lignum
vitæ in cæna domini verum cibum habemus. Vere
funt nobis baptiſmus ſpiritus, et cæna corporis Chri-
ſti, plus quam duæ illæ arbores paradiſi, cum illud
fuerit vmbra huius veritatis. Altera poſtquam fue-
rimus e fſupernis nati, iugiter vti nos oportet, vt
cæleſti illa paradiſi vita viuamus. Hæc eſt arbor vi-
tæ in cæna domini, qua et iugiter ſuo modo vteba-
tur Adam: Alteram nos ſemel inſigni ſpiritus dono
per regenerationis lauacrum accipimus, ſicut eam ſe-
mel Adam male accepit. Hic itaque paradiſus, et
eius dona infantibus non competunt. Non poſſunt
hæc reſtitui, niſi lapſis ob comeſtionem immaturam
et maturum fructum per Chriſtum iterum comedenti-
bus. Heæc eſt ſiquidem perfecta medicina, vt con-
traria contrariis curentur.
Ex dictis hoc inferas: cum Chriſtus per Sirtum
ſanctum ſuum in cælum nos erigat, regni cælorum
cognitionem et fruitionem donans, ac viuum illius im-
mortalitatis guſtum: manifeſte ſequitur, eos in Chri-
ſtum blaſphemare, qui carnalem illum Adæ paradiſum
huic regno cælorum præferunt: quaſi potentior fue-
rit Adam in lædendo, quam Chriſtus in ſanando. Eos

etiam Paulus manifeſte damnat, oſtendens, gratiam

hanc Chriſti multis nominibus caſum illum Adæ vince-
re, et ſuperabundare, Rom. 5. Si vnius inquit deli-
cte multi mortui ſunt, multo magis gratia Dei, et
donum, per vnum Ieſum Chriſtum exuberauit: Et
iterum, Si vnius delicto mors regnauit, per vVnum,
multo

nulto
doni
VnO I
um,
Leo
loan.
oria
ins
lie n.
cum 0
conmec
Adam
Mutrin
Chrig
ſcienn
dem
Vidit
terra,
Adam
de ce
eſt ex
15.
Na g
ritu
totun
0
hen,
tuit
dem
Max
Chri
Dtior
kecen
ferno
uim
in⸗

N

trungniie
0 pkopiüin
1, erclien

net een
Uem Cnrin

tiplic. N

voterat A
t mil u

.

n

pors

un, et
benns. i
ni
Doltgumi
08 Ooit
et rdn!
0 modn
hhitins
, ſen anl
Punnclißt
gen immm
rum Conel
fcin, Nn

1s Nrhi

reni e

jivonilu
r, el nd
Ade pun
Pwir⸗ .
ſnm
dens,
un rin
1s liti
grat tin
bene KRM

D
1

L. IB ER I. 377

multo magis qui exuberantiam gratiæ et exuberantiam
doni iuſtitiæ accipiunt, in vitam regnabunt, authore

vno Ieſu Chriſto. Tertio ait, Vbi abundauit deli-

tum, ibi ſuperabundauit gratia. Et Chriſtus ipfe ait,
Ego veni, vt vitam habeant, et abundantius habeant
Ioan. 10. Nihil vnquam habuit Adam, quod cum
gloria reſurrectionis Chriſti, et ſpiritu regenerationis
eius nobis datis, poſſit conferri. Nam ſpiritus eſt
hic nouus, gloria noua, et cælum nouum, in quo nos

cum Chriſto noua ratione regnamus. Nos ſoli vere

comedimus de fructu illo paradiſi, non carnaliter, vt
Adam, ſed ſpiritualiter. Nos ſoli vera Chriſti carne
nutrimur, et eius ſanguine potamur. Nos ſoli per
Chriſtum ſpiritu ſancto et ſalubri illa boni et mali
ſcientia donamur. Nos ſoli vere Deum in Chriſto vi-
demus, quem in angeli vmbra, et tantum carnaliter

vidit Adam. Differunt hæc ab illis, ſicut cælum a

terra, ſpiritus a litera, veritas ab vmbra. Primus
Adam de terra terrenus, et animalis homo: ſecundus

de cælo cæleſtis et ſpiritualis Ieſus Chriſtus, et qualis

eſt cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt. I. Cor.
158. Regnum Chriſti eſt regnum ſpiritus, et cæleſte.
Ea quæ per Adam erant mortua, nunc Chriſtus ſpi-
ritu viuificat, vſque ad cælum meliora reddens, et ſe
totum ad noſtrum vſum accommodans.
Obiiciunt illi, imperfectam eſſe Chriſti redemptio-

nem, quia non id totum, quod perdidit Adam, reſti-

tuit Chriſtus. Reſpondeo perfectiſſimam eſſe Chriſti re-
demptionem, in eo quod ipſe voluit eſſe redemptum.
Maxima ac perfecta eius in nobis dona dicuntur. In
Chriſto nos non ſolum habemus õ redem-
ptionem, ſed aoXαντιοσιν perfectam et conſummatam
redemptionem, Colos. I. Perfecte nos Chriſtus ab in-
ferno eripuit et in cælum tranſtulit: nunc ſecundum
animam, poſtea ſecundum carnem. Satanæ ſcopus erat,

animam perdere. Ob id eſt in carnem intruſus, vr

A. 5. animam

378 DE ORBIS PERDITIONE

animam laceſſat. Animas etiam ad ſe poſt mortem

omni diligentia trahit. Ob id quoque ſapienter Chri-

ſtus, quod nobilius erat, prius ſanauit: contra carnis
item aculeos opem tulit eximiam. Imo immortalem
verum hominem ex carne et ofſibus, nunc facit Chri-
ſtus, vt oſtendemus libro quarto. Serpentis iacturam
nunc perfecte reparat Chriſtus in anima, et ſuperaddit.
Corporalis namque externi hominis mors, quam ipſe-
met Chriſtus ſua ſeêntentia intulit, vitari non poteſt,
niſi ipſe contra ſeipſfum agat. Peccati morte per ſer-
pentem primo mortuus eſt Adam: mox factus ſerpen-
tis ſeruus, et ſatanas in eius carnem intruſus. Ob
quam rem ipſi Adæ iam pœnitenti, medicinali ſenten-
tia eſt decreta in puluerem reuerſio, vt hac via poſ-
ſet caro polluta mundari, et munda reſurgere. Quan-
quam in ſolam pœnam hoc ei feciſſe videtur Deus, ta-

men et formam liberationis ſpectauit, per Chriſtum

futuram: qui pro nobis mori voluit in carne munda,
vt ſpem alterius mundandæ daret. Si iterum obiicias,
Quod plures perdidit Adam, quam ſanauit Chriſtus:
reſpondeo, Eximii doni eſfe proprium, vt paucis con-
feratur. Multi ſunt vocati, pauci electi. Omnes etiam,
quos læſit Adam, ſanat Chriſtus, in eo in quo læſi
ſunt: omnibus enim mortem primam et infernum tol-
let. Omnes in Adam mortui, omnes in Chriſto reſur-
gent I. Cor. I15. Ad mortem ſecundam non ex facto
Adæ, ſed ex factis propriis damnaàbuntur, qui bona
et mala cognoſcentes mala fecerunt. Ecce verum iu-
dicium Dei.

Quæſtiones hic non nullæ ſuperſunt, quibus expli-

catis omnia magis illuſtrantur. Prima quæſtio, Quare
illum ſerpentis aculeum non penitus in nobis extinxit
Chriſtus, ſuo ſpiritu nos viuiſicando? Reſpondeo,
Quia voluit Chriſtus nos ſibi militare, ideo hoſtem
dimiſit. Arma ſpiritus contra carnis procellas ſuf-
ficientia nobis dedit, vt ſerpentis caput iugiter
conteramus, et hoſtem ipfſum, qui nos ſemel interfe-
cit, nos

cit, n.

mortifi
nobis
aut de
Non ta
impeccz!
Uire et
et flios
ſrmitates
inobis
Nan in
tentiam
Virtutis
nis ſord
Nentes,
Chriſti
Vt inha
infirmit.
angelum
gis,
Teportab
Secun
Uare vol
coerhet
Nobis d
Morte l
homo
Deus
erat hea
inſinita
inſtaur
ſuſfcie
tllit en
te ſati⸗
elet i

NE.

pienter i

Contta e

dimmond
de fueit
ntis ulnn.
et ſupennd
3, Cbinirt

non
lorte eſ

falts ſen

intruin.
icinni ken
tlue s
etur Denz

t ndu
Onnesen
N in 1

ub
nobi
zllt “
—

L I B E K I— 379

cit, nos pluries mori faêiamus, carnem cum ſerpente
môͤrtificando. Ad maiorem gloriæ victoriam ea res
nobis cedit, ſi tam ſeæuum hoſtem iugiter vincamus,
aut de iam victo in dies magis et magis triumphemus.
Non tantum fuiſſet Dei artificium, ſi ipſum Adamum

impeccabilem feciſſet. Sicut eum voluit initio exami-

nare et probare, ita nos redemptos probare vult: ſicut
et filios Ifraél, relicto inter eos Chananæo. Quod in-
firmitates carnis, et labores alios nos patiamur, auget
in nobis potius gloriam regni Chriſti, quam diminuat.
Nam in hac carnis infirmitate voluit Deus fuam po-
tentiam et gloriam manifeſtare, vt ſingularis in hac re
virtutis Dei eminentia dignoſcatur. 2. Cor. 4. Car-
nis ſordes, et ſtimuli ſerpentis, in nobis adhuc ma-
nentes, non faciunt nos inferiores, ſed per gratiam
Chriſti maiores: et gloriamur in infirmitatibus noſtris,
vt inhabitet in nobis virtus Chriſti. Nam virtus in
infirmitate perficitur, vt reſponſum eſt Paulo, cum
angelum fatanæ a fe abigi rogabat 2. Cor. 12. Eo
magis, quia ab hac pugna, qui legitime certauerit;
reportabit gloriæ coronam.
Secunda quæſtio, Quare illa Paſſionis via nos ſal-
uare voluit Chriſtus? Quia ita pater volebat, quia ita

docebat, et quia nos ibſe amabat. Vt tantæ victoriæ

nobis daret exemplum, et vt mortuam carnem carnis
morte liberaret. Sicut peccatum ſuperbiæ fuit, quod

homo ſe faceret Deum: ita medicina fuit, quod

Deus verbum ſe faceret humilem hominem. Dignus
erat homo infinita pœna, qui maieſtatem offenderat
infinitam. Nec lege naturæ, nec lege ſeripta, ſe
inſtaurare homo poterat. Homo fatisfacere non
ſuffciebat, et de reatu mortis agebatur. Opor-
tuit ergo homine maiorem ibi fatisfacere, et mor-
te ſatisfactionem mortis fieri: quæ mors iuſtum
eſſet illius a morte redemptionis precium. Hæc
autem fuit mors precioſiſſima filii Dei, precium alte-

rius mortis digniſſimum, grata Deo redemptio, im-

menſi

380 DE ORBIS PERDITIONHFY

menſi ſceleris immenſa compenſatio. Vniuerſalis ho-
ſtia, pro vniuerſali delicto, hoſtia gratiſſima, cuis
nidore delinitus pater iram remiſit. Obtinuit mors
innocentiſſimi fllii Dei, ab ipſo ſatana inique procu-
rata, prioris mortis captiuorum liberationem, ipſam-
que deinceps infernalis mortis erga credentes ſubla-
tionem. Magnum eſt hoc mortis Chriſti myſterium,
quod in ipſius mortem baptizatos, quaſi ſecum mor-
tuos, et reſuſcitatos aſſumit ad cæleſtia, infernum
nunquam viſuros. Magnum vndique beneficium, ma-
gna gratia, et magnus erga nos amor, quod omnia
omnium peccata et miſerias in ſe tranſtulit. Se ante
Deum pro omnibus reum conſtituit, pœnam nobis de-
bitam ſuſtinens, quaſi flagitia, et ſcelera noſtra ipſe
commiſiſſet: ſicut ait, Quæ non rapui, tunc perſol-
uebam, pfſal. 68. Ipfe erat illa mactata victima legis,
in quam coniectis manibus coniiciebantur aliorum
peccata, et maledicta. Singulari item ratione homi-
nem eſſe oportuit, qui liberaret: ſicut homo erat,
qui captiuitatem fecerat. Iniuriam ſibi factam quære-
retur dæmon, ſi Deus ipſe aut angelus quiſpiam, ab
inferis eriperet hominem, iuſta Dei ſententia, in præ-
dam datum hoſti, cui ſe ſubiecerat. Si homo non vi-
ciſſet inimiecum hominis, non iuſte victus eſſet inimi-
cus. Sed quare mortem Chriſti procurauit de-mon?
Quia graue illi ſemper fuit in terris iuſtum aliquem
videre, qui alios doceret. Hinc iuſtos ipſe occidi
perpetuo curauit, et vt eos ſibi ad inferna raperet.
Excæcatus dæmon Chriſtum quoque cogitabat, per
mortem in infernum tradere, etiamſi viuentis illius
fuiſſet maximam conta ſe virtutem expertus. Cogi-
tabat ideo, quia inſignes alios omnes ab origine
mundi, eo deductos, velut ſibi fubditôs detine-
bat. Et hunc magis appetebat, quia ſibi magis noce-
bat. At in huius morte fefellit demonem regula
ſua. Cum in hunc, qui mortem nullo modo me-
rebatur, ius mortis dæmon inique habere voluerit,
ius

ils me
meruit
iniquus.
gecipien
ſcender
juſlug
pens il
gnum
Altato i
Chriſtun

ſtum eo

ipfus e
mones
Nimirn
tils,
tem C
Ta reſu.
itague,
Ptus e
Ciptina
gtem e
ttici fi
uu cre⸗
Mun ſa
Vicorig
tenn die
le inke
inlerni
et inke
Decens
Juamui
Clit pe
ſi eſt
Uibus
Veniens
A vide
d t

NE

inertilst.
Gim, ai
bümut n
higue e
Dnenn, ir
Gentes il
t ſſtenn
ſeeun i
1, infem
leſcciun, *
Lo

uun wbe
1 Nole,
tne ei
ntur Unn
tricne e
t homn
ictamn gen
gihin

eltin

nomo nt.
Auit im
ſtum Ninnl
inlt
Vernn tM
okithe, Pr,N
nents 0
tus⸗ 16
10 N
1hs en⸗
gs N
Aen 1 4
eo

65

L I B E R IJ 381

ius mortis tunc merito perdidit. Et eo magis id

meruit deæmon, quia ſemper antea in homines fuerat
iniquus, contra Deum agens hominemque Deo carum
decipiens. Serpens ipſe, qui ab initio lignum con-
ſcenderat, vt homini imponeret, fſerpere deinde humi
iuſffus eſt, demittendæ ſuæ poteſtatis indicio. Ser-
pens ille aſtutus, qui in lignum ſe exaltans, per li-
gnum vicerat: a ſerpente illo aſtutiore in lignum ex-
altato iuſte victus eſt, ipſemet id contra ſe procurans.
Chriſtum in inferno ligatum tenere putans, per Chri-
ſtum eo deſcendentem eſt ipſe legatus, et carceres

ipfius confracti. Hinc dicitur Chriſtus ſpoliatos dæ-

mones in confuſione maxima reliquiſſe; Colos. 2.
Nimirum, ſi per diſcipulos Simonis magi, vt ait Igna-
tius, prædicabant de'-mones, non fuiſſe veram mor-
tem Chriſti, ne in eorum confuſionem crederetur ve-
ra-reſurrectio, poteſtatem inferni tollens. In laqueo
itaque, quem Chriſto tetenderat deæmon, ipſemet ca-
ptus eſt, cum in morte eſſet Chriſti virtus abſcondita.
Captiuam inde duxit Chriſtus captiuitatem, captiui-
tatem captiuauit, et dedit dona hominibus. Sicut
tridui fuit tentatio ſerpentis in paradiſo, a ſexta die,
qua creatus eſt homo, per ſabbatum, vsque ad pri-
mam ſabbati, qua fuit eius in hominem infernalis

victoria: ita triduo Chriſtus in inferno manens, par-

tem diei ſextæ, et totum ſabbatum, prima ſabbati
de inferno victor reſurrexit. Per omnia mortis et
inferni myſteria tranſiuit Chriſtus, vt nos a morte
et inferno liberaret, ac omnia myſteria compleret.
Decens ergo et necefſaria nobis fuit mors Chriſti,
quamuis in ipſo non eſſet moriendi neceſſitas. De-
cuit perfectum doctorem facere, quæ docebat. Paſ-
ſus eſt ille, et patiendo vicit, qui homines in paſſio-
nibus docebat fore victores. Si in ſola Dei forma
veniens, docuiſſet homines Chriſtus, non tam commo-
da videretur doctrina, ſolo verba data, ſicut quæ ver-

bo et exemnpla: cum præſertim ſit eius virtus no=

bis ad

*

382 DE ORBIS PERDITIONE

bis ad faciendum communicata. Eorum dockrina fa-
cile contemnitur, qui dicunt, et non faciunt: nam
loqui eſt ſemper facile, præſtare autem difficile. Car-
nem pati oportuit, cum in carne eſſet peccati omnis
origo: et artificium maius eſt in imbecilla carne tan-
tam gloriam et potentiam manifeſtare. Bene igitur
omnia fecit, et magno ſibi nos amore deuinxit, ita
pro nobis tanta humilitate ſe offerens.
Ipſum Adæ peccatum, quod fuit interna cauſa
propriæ ipſius mortis, fuit etiam externa cauſa mor-
tis Chriſti. Chriſtus in ſe non habebat neceſſitatem
moriendi, ſicut nec Adam ante peccatum. Niſi fuiſ-
ſet interfectus, Chriſtus perpetuo vixiſſet. At ge-
nus humanum non fuiſſet tunc redemptum, niſi ipſe
pro nobis mori ſponte et libere voluiſſet, magno ſuæ
erga nos dilectionis beneficio. Chriſtus ipſe ante-
quam Adam peccaret, iam in verbo erat apud Deum,
futurus verus homo. Si Adam non peccaſſet, citra
mortem fuiſſet Chriſtus incarnatus nos ad gloriam
cæleſtem viuentes, immutaturus absque aliqua morte.
Cum autem per peccatum, ſit caro tota corrupta,

quam oportebat mortem obire: voluit pater miſeri-

cors, vt Chriſtus in carne veniens, morte ſua mor-
tem noſtram tolleret, nunc in ſpiritu eam tollens,
demum in tota carne.
Tertia quæſtio, Quæ eſt illa æterna mors, duam
ſibi et ſuis promeruit Adam? Non enim videtur æter-

na. Reſpondeo, Adam ipſe æternam mortem prome-

ruit, cum æternis animæ doloribus: et morte æterna
omnes cum æternis doloribus, quod in ſe erat, ſimili-
ter interfecit. Id eſt, quod niſi Chriſtus ſubueniſſet o-
mnes in Adam moriebamur, nunquam reſuſcitandi. Hac
ratione dicitur Chriſtus reſurrectio, quia ſine eo nihil
vnquam reſurgit. Reſurrectio omnis per Chriſtum eſt,
Ioan. 6. II. et I. Corint. 15. Vere eſt ipſe refurre-
Gtio, quia eius opera non ſolum omnes reſurgimus, ſed

etiam ad ipſius immortalitatem. Non eſſet nobis immor-
. tali

talitas
tem n0
guoch in
lob. 19
rediens
lxc rel
Puluis,
Cenlus
le ſeclun
Ullos er
iglo eſe
terna:
ſüccurri
Ma
Arbitrin
ſed ne
cere vy
An nor
Chriſtun
Datrem
lale, N
ſto ſbi
Hlalluein
leceſſar
N nec

Dei, et

ſi inde
Ulud v.
Volunte
Et nece

Nnos
Jua
di hec
Cdtum,
dommig
Eintliin

XN.

Cocti:
fkciunt n
Ciſfelle
pecciti u
la enne n
Pere t
deuinnit:

internn

1t Mdln
peectle, 5
08 11 is
Aigs m

1

tot .

t pner
orte iu

1 Ms,
Viden
1tten

3
, Motlet

ſe eln „

neil
itni⸗ .
1 ſlee .
Citui
it “
inzing,

oro

8
.
4

L IBER I. 383

talitas ſine Chriſto, cum ille ſua morte immortalita-
tem nobis peperit. 2. Timot. I. et I. Pet. I. Homo,
quod in ſe eſt, moriebatur nunquam amplius futurus
Iob. 14. et Eccleſiaſtes. I12. Spiritus vadens et non
rediens, pſal. 77. Sola Chriſti miſericordia datur
hæc reſurrectionis vita ipſi homini, qui alioqui quaſi
puluis, et arida herba peribat, non amplius cognoſ-
cendus pſal. I02. Habemus ergo, quauis exceptio-
ne ſecluſa, generalem regulam, Filios Adam et par-
uulos et magnos, omnes natura filios iræ, omnes in

ipſo eſſe mortuos, morte infernali, quæ in ſe erat

1

terna: niſi ex mera gratia, et liberali miſericordia
ſuccurriſſet Chriſtus.
Magi tamen noſtro ſeculo nati, ob ſeruum ſuum
arbitrium, negant, hanc eſſe gratiam Chriſti liberam,
ſed necefſfariam: quia Chriſtus non potuit contradi-
cere voluntati patris. Mirum diaboli præſtigium.
An non potuit Deus aliud velle? An non potuit
Chriſtum a morte ſeruare? An non potuit Chriſtus
patrem rogare? Potuit Deus Chriſtum a morte ſer-
uare, Marci I4. et Ileb. 5. Potuit Chriſtus propo-
ſito ſibi gaudio frui, ſine morte et ignominia. Heb. 12.
Hallucinantur miſeri, quid id, quod ex ſuppoſitione
neceſſarium dicitur, faciunt ſimpliciter neceſſarium:
vt nec Deus, nec Chriſtus aliud poſſint. Prouidentiam
Dei, et prædeſtinationem Dei, inſano ore iactant, qua-
ſi inde ſequatur illa in omnibus adſtringens neceſfſitas.

IIIud verum eſt, quod Chriſtus non potuit contradicere

voluntati patris. At voluntas patris ab omni tempore
et neceſſitate eſt mere libera, ac etiam voluntas Chri-
ſti. Sicut vero ipſe libere in omnibus poteſt, ita facit,

Vt nos in aliquibus libere poſſimus, ipſe poteſtatem dans.

Quarta quæſtio, Quare tam ſeuere egit Deus, toti or-
bi hæc tanta mala mox inducens, ob vnius hominis pec-
catum, non ita magnum, ſicut pleraque alia a poſteris
commiſſa, quæ ipſe tolerat? Reſpondeo, Deus ita in ori-
ginali iuſtitia omnia creauit, pura, et immaculata, vt pec-
cante

384 DE ORBIS PERDITIONE.

cante homine et ſeipſum maculante, neceſſe fuerit,
eum ab immaculata vita pelli, cum ſe talia non com-

patiantur. Nunc vero nobis ab origine maculatis ea
punitionis ratio ceſſat. Nouum peccatum non eſt
nobis incompatibile, ſed coinquinata cum conquina-
tis ſe compatiuntur. Ob infirmitatem conceptionis
noſtræ inquinamenta noſtra tolerat Deus, ne totiens
oporteat nos omnes repente perdere. Hoc apparet
in orationibus Moſis pro populo. Hinc orat Dauid,
Ecce in iniquitatibus conceptus ſum. Et alibi, Tu
noſti figmentum meum, et ſtultitiam meam. Ad re-
miſſionem nobis ea infirmitas facit, ſi ad propitia-

torem confugiamus. Quanquam vero ad tempus.

multa tolerat Deus, tamen vbi conſfummatum fuerit
peccatum, mortem ſecundam non poœenitentibus tan-
dem infert. Hanc autem pœnitenti Adæ, et morte
prima punito, non intulit Deus pro peccato primo.
Qua ratione eſt grauior peccati noſtri ſecundi, quam
primi Adæ peccati punitio: ſicut grauior eſt mors

ſecunda, quam prima. Idque tanto magis, quanto.

maior eſt in nobis boni et mali ſcientia. Secundum

ſtatuum mutationem, mutatur ratio pœnarum, ſicut

ratio delictorum iuſtiſſimo iudicio.

Quinta et vltima quæſtio, An vera ipſa ſubſtantia⸗

diaboli ſit in homine? Qualis facta eſt per peccatum
in ipſo Adam mutatio? Facta ſiquidem fuit ibi mu-
tatio, et in oculis, et in reliquo corpore, et in ani-
ma, quæ mox in cognitionis vitium eſt transmutata,

cum inſigni pudore. Hinc homicidarum, flagitioſo⸗

rum, et a dæmonibus occupatorum ſolent facies mu-

tari. Hanc totam rem plenius cognoſcemus, ſi con-
feramus hominem terreum cum ipfa terra, quæ ber

ipſius peccatum eſt immutata, ita infecta, vt niſi cul-

ta, victum non proferat: et adhuc tribulos proferat et
ſpinas. Non terram modo et fructus eius, et animalia, ſed

et mundum totum infecit dæmon, e et obicurauit. Fumus

quidam

1

guida⸗
per pe
torem,
ei ſün
Cemen
Linem,
cocet,
Ade ey
Ebleura
iorum
cant, er
onis e
et dein
La
mon,

Uauit,

bonia
dent a
terra ſi

Colos,
tor.
Pollntn

MIne
nune
Kcept
Ad v
le en
lin ſe
nobis
alech
eſt in
triti
505
nen
Rtiam
Darifi
Mun.

NE.

ceſe fut
lia wone
MMohltizt
tum n
Im conin
cOneepbit

8, Ne ä

Hoe wen
et en
Et Adl,1
em. Aß⸗
1ad
0 10 t
Nmuetun e
hiteptitist⸗
de,
eeto e
ſeund, ſ
Mior Au
nugis, (
. En⸗
ennnn,“

Gü fie
penr een
*R is
te, ein
tumm
I, i⸗
ent his
enls 10
n, 3
1,Kii

L I BER k. 385

quidam immenſus vniuerſam huius mundi domum,

per peccatum repleuit, et hominibus intuendi condi-

torem, liberum aſpectum non permiſit, nec ea, quæ
ei fſunt placita, peruidendi, vt ait Petrus libro primo
Clementis. Multam in nobis eſſe a malo ſpiritu, cali-
ginem, in ipſomet rationalis animæ loco, experientia
docet, et modos varios ego iam indicaui. Oculos
Adæ externe velut aperiens deémon, mentem intus

obſcurauit. Quanta ſit hominum cæcitas, nos in

aliorum factis iudicamus. Ipſi quoque de nobis iudi-
cant, et nemo ſe trabem in oculo geſtare videt. Dæ-

monis eſt hoc præſtigium, ex primo peccato cœptum,

et t deinceps auctum. . .
Ea quoque, quæ in cælis ſunt, infecit, turbauit dæ-
mon, et tanquam noſtræ captiuitati condolentia capti-

uauit, ſolicitudine quadam, qua de noſtra ſalute erant
boni angeli ſoliciti. Hinc de Chriſti aduentu gau-

dent angeli. Lucæ 2. Hinc quæ in cælis, et quæ in
terra ſunt, inſtauraſſe dicitur Chriſtus. Ephes. I. et

Colos. 1. Corporalis cælorum ruinæ eſt ipſe inſtau-

rator. Nam corpus ipſum cælorum eſt a ſerpente
pollutum. Stelle, quæ erant creatæ mundæ, ſunt

nunc immundæ coram Deo, Iob. 25. et noxiæ inde

nunc fluxiones ob peccatum. Poteſtate in hominem
accepta, poteſtatem accepit demon in ea, quæ erant
ad vſum hominum facta: ſicut et in animalia, in
quæ erat initio ſoli homini data poteſtas. In anima-
lia ſe extendit maledictio: a ſerpente ſunt infecta, et
nobis noxia facta, cum præſertim ſint de ipſa terra
maledicta, ſicut et fructus. Ob dæmonis infectionem,
eſt in animalibus pollutio, et pudor, in cibiſque noxia
nutritio. Hinc benedictione menſæ docet Paulus ci-
bos a nobis ſanctificari per ſermonem Dei, et oratio-
nem, quaſi eſſet antea in eis immundities aliqua.
Etiam metalla et res alias docet lex ab immunditia
purificari, antequam ad vfum diuinum admoueantur,
Num. 31. L
B. An pro

—

386 DE ORBIS PERDITIONE

An propterea dicemus, in ſingulis hominibus, ani-

malibus, fructibus, metallis, in ſingulis cibis, in ſin-
guliſque cæli et terræ particulis, eſſe ſubſtantialiter
ſingulos dezmones? Non ita res habet, ſed eſt facta
poteſtas dæmoni, ſubſtantialiter intrandi. Sicut anima
et angelus vim habent, quaſdam luminoſas formas
producendi: ita et de'mon producit quaſi luminoſas,
aut cum Petro caliginoſas: id quod ſortilegiis et in-

cantationibus quoque fit. Deo ſe ob peccatum velut

retrahente, licuit d'“moni omnia, quæ erant ad vſum
hominis condita, velut occupare, et ſuo nidore infi-
cere, tam cæleſtia, quam terreſtria. Ad huius fſimili-

tudinem dicitur fumus inferni ſolem obſcurare, apoc.

9. Se ipſum quoque dæmon obſcurauit et deforma-

uit. Inſignis et tenebroſa per peccatum facta eſt de-

formatio, in angelo, in Adamo, et in nobis. Inſignis
et lucida per regenerationem fit reformatio ad diui-
nam imaginem Chriſti. Angelus ſerpentis formam ac-

cipiens, a priore diuina forma ita degenerauit, vt

eam accipere non amplius poſſit ſine deformitate, quo-
quo modo ſe lucis angelum fingat. Adam per peccatum
eſt ſubito momento ſecundum corpus et animam de-
formatus, ac fœdatus, flatu draconis totus infectus.
Nos miſeri ita deformes nati, adhuc quotidie peccan-
tes, ideam diaboli impreſſius accipimus, externe faci⸗

entes quæ ipſum in nobis interne facientem videmus.

Ilud ergo in nobis ſtigma dæmonis, aculeum, infe-⸗

ctionem, quia eſt vere impreſſio dæmonis, cuius ratio-

ne dæmon ingreditur, et egreditur, ac ſubſtantialiter

ineſt: nos demonem vocamus angelum ſatanæ. Ipſe
diabolus eſt omni carni potenter intruſus. Ipſe ſatanas
eſt peccatum in nobis habitans. Ipſemet eſt nobis mor-

bus et mors. In carne noſtra et membris noſtris, eſt ſer-
pentis nidus, ſtimulus peccati, aculeus mortis, lex mem-

brorum, angelus ſatanæ. In nobis eſt radix germinans ini⸗

quitatem, genimen viperæ, et ſerpentis. Serpens terra ve-

ſeitur, id eſt, carne noſtra, cuius illecebris afficitur maxi-

me. Carne noſtra ipſe ita veſcitur, vt pingue pabulum
ſerpen

ſetpenti
li car
beee⸗
eſt ſerpe
iplo Ad⸗
ls en !
malecick
conecept
ipli et

coneipiu

1. I5.
Fem hab
Niti, lo⸗
o cap
eſt a di
ratio pe
gue pr⸗
ins con.
Vulua er
Auandam
kerant.
Uguunt
ilo Deo
keſtri in
guam ſ
inkermun
kum cart

Nebras 01
Une Dej
lucen et
Clod ent
Ulena n
enebran
Nint
lali legn

NE

inibis .
cibis int
übktantii
ſec et in
Kicut uun
inoſis Nn
A lunines
leris a
eccatun e
erant A1
0 nidre t
bins in.
ſeurre,
aden
fuch e
Cbis. MM

nito A.

iis fomm:
Aenerui,l
Ornitte,t

neten

et Minmn“
tots Mn
ticie
eNen
en in⸗
lemi
6, cuineſt
Abbrmn⸗
ſitane. .
len
et uotiͦts
686
rts
Enin
pepsten⸗ teltſ⸗

ſerpenti paret, qui carnis curam gerit. Coôntra vero,

qui carnem mortificat, ſerpentem contabeſcere facit.
Peccatum ergo originale in nobis, vt iam definiam,
eſt ſerpentis oecupatio, inhabitatio, et poteſtas, ab
ipſo Adam ducens originem. Peccatum hoc in paruu-
lis eſt fubſtantialiter, mors prima et infernus. Sub
maledicta carne, et a ſerpente occupata, in libidine
concepti ſunt. Non ſolum partus, ſed et conceptio
ipſa eſt maledicta, Genes. 3. In voluptate et libidine
concipiuntur ab immundis immundi, Leuit. 12. Iob.
14. 15. 25. et pſal. 0 Venenum ſerpentis et erro-
rem habent ab vtero pfſal. 57. Ex patre diabolo ge-
niti, Ioan. 8. Semen diaboli, inimicum ſemini Dei, di-
cto cap. Gen. 3. Arbor mala faciens fructus malos,
eſt a diaboli radice mala. Progenies viperarum, gene-
ratio peccatrix, adultera, praua, et filii rebellis matris,
quæ præ viro lapſa eſt. Hinc fit etiam, vt matrem hu-
ius concupiſcentiæ cauſam, proles potius torqueant, de
vulua egrediantur cum fletu, inquieti ſint, inobedientiam
quandam inſitam habeant, et rebellis carnis ſigna præ ſe
ferant. Sed quum deſit ſcientia boni et mali, hæc non
arguunt eorum culpam, nec innocentiam lædunt, teſte
ipſo Deo. Nullum eſt penitus nec in cæleſti, nec in ter-
reſtri iuſtitia, erimen, ſine ſcientia boni et mali: quan-
quam ſine ea ſint nunc infantium animæ ſub tenebras in
infernum deductæ. Ob Adæ peccatum non ſolum in eo-
rum carnem eſt intruſus ſerpens, ſed et in animam ſunt

inductæ tenebræ. Sub poteſtate ſunt tenebrarum, et te-

nebras ob id iam in infantia perhorreſcunt. Cum innata
luce Dei ſunt in nobis et tenebræ. In anima noſtra eſſe

lucem et tenebras, docet Chriſtus, dicens, Si lumen,

quod eſt i in te, tenebræ ſunt, ipſæ tenebræ quantæ? Hine
pugna naſcitur, vt quis per illuminationem Chriſti ab ea
tenebrarum poteſtate liberetur. At infantuli nec pu-
gnant, nec illuminantur, ſed manent adhuc ſub infer-
nali regno.

B. 2. Secun

388 DE ORBIS PERDITIONE
SECVNDA LIBRI PARS,

de cæleſti, terreſtri, ac infernali ſa-
tanæ et Antichriſti poteſtate,
et de noſtra victoria.

Infernale diabi regnum, quod ipſe a condito
mundo habuit, et habet, fiet nunc magis perſpicuum,
ſi magni Antichriſti regnum coram exponamus. Non
ſolum infernale dixeris regnum, ſed totius huius
mundi regnum. Princeps huius mundi Chriſto dici-
tur diabolus, qui et Paulo dicitur Deus huius ſeculi.
Antichriſtus quoque eſt rex mundi, Deus huius ſeculi,
Deus in terris. Magnam ipfius in cæleſtibus, terre-
ſtribus, et infernalibus poteſtatem nunc aperiemus,

de dæmonibus pauca præmittendo. Non ſolum ex ho-

minis delicto, carnis dominium habent infernales illæ
et potentes furiæ, ſed et in cæleſtibus poteſtatem ha-
bent. Dicuntur de cælo cecidiſſe, quia ceciderunt a
peatitudine, pulchritudine, et verbi viſione, ad ima
reſpicientes, atque ideo ſuper pectus gradientes. Ni-

hilominus inter cæleſtes oblique incedunt. Spiritus

nequam inter bonos angelos in cæleſtibus agunt, et
cum eis ibi pugnant. 3. reg. 22. Iob. I. et 2. Dani.
10. et 12. apoc. 12. Zacha. 3. et in epiſtola Iudæ.
Cæleſtes illi principatus, poteſtas et dominationes, de
quibus loquuntur apoſtoli, tam boni, quam mali an-
geli, intelliguntur in cælis. Rom. 8. 1. Cor. 15.
Ephes. I. 3. 6. Coloſ. I. et 2. et I. Pet. 3. In
cæleſtibus illi agunt, vnde eſt nobis pugna contra
ſpiritus nequam in cæleſtibus, vt ait Paulus. Sicus
regnis, principatibus, poteſtatibus et dominationibus
aliis præſunt in cælo angeli: ita et Papatui præſunt
angeli. Hinc in cælo erit nunc prælium magnum
contra

contra
Uſtinet,
(eleſtes
in Ade
Teltes vi.
Tecit, in
gnant.
Angelorun
ideo fuit
incturam
Untur, e
Ugelis e
gnus, n
tur, ſpol
di. II
Vincenti
Loſtras
complen
Poc. 1
Dvenant,
Hoe
Diti cond
Trnütas
ſec Ios
ſtros.
N ip P
bis oſte
guod
eſt, Pra
honitur
lte, dl
It ait
Uiriliter
Cdbimus
l, u
kiemn
Friorun

NL.

ANS
nalſ-
e,

benen
5 hetſier
OaNIe.
totiu 5
Cnh
s hin
leſte,
on ſolna
t iMenla!

Vitore,
dvot.
, l. P

Jun

contra draconem et angelos eius, qui beſtiæ regnum
ſuſtinet, vt poſt Danielem eſt a Ioanne prædictum.
Cæleſtes angelos bonos ab initio fere vicit diabolus,
in Adæ miniſterio, eos inde excludens. Primos pa-
rentes vincens draco, angelos etiam bonos grauiter
affecit, qui pro eo pugnabant, ſicut pro nobis pu-
gnant. Antequam Chriſtus opem ferret, malorum
angelorum erat regnum et victoria. Deſideratiſſimus
ideo fuit angelis bonis aduentus Chriſti, qui eorum
jacturam inſtauraret. Nobis inſtauratis, illi inſtau-
rantur, et maxime gaudent. Gaudium magnum eſt
angelis cæli, nobis reſipiſcentibus, ſicut fletus ma-
gnus, nobis pereuntibus. Nobis victis, illi vincun-
tur, ſpoliati munere et poteſtate nobis rite miniſtran-
di. IIIi pro nobis pugnant, quaſi miniſtri, et nobis
vincentibus illi vincunt. Imo illæ angelorum pugnæ
noſtras pugnas deſignant, et figurant, ac in nobis illæ
complentur, vt manifeſte apparet Dani. 10. 12. et
apoc. I12. Propter nos in miniſterium miſſi illi
pugnant, nobis miniſtrando, Heb. 1.
Hoc meminiſſe oportet, hominis a Chriſto rege-
niti conditionem eſſe angelo ſublimiorem, vt ipſa fra-
ternitas Chriſti manifeſte docet: qua non angelos,
ſed nos vocat Chriſtus fratres, angelos vere mini-
ſtros. Noſtræ pugnæ angelorum pugnis præualent,
vt ip pugna Ifraélis angelo bono præualentis eſt no-
bis oſtenſum Genes. 32. et Hoſex 12. Imo ob id,
quod angelo præualuit, eſt dictus N&* Iſraël, id
eſt, præualens Deo, ſiue angelo, vt ibi manifeſte ex-
ponitur. Idque propter nos, qui veri ſumus Iſraë-
litæ, angelis præualentes. Nos angelos iudicabimus,
vt ait Paulus. Nos regni Chriſti participes facti, ſi
viriliter ſtemus, angelis præualebimus, angelos iudi-
cabimus, angelis imperabimus, vt Chriſtus imperat.
Ea, quæ ipſe facit, nos faciemus, Ioan. 14. Nos
faciemus ſtellam ſatanæ de cælo cadere, caſtra Aſ-
ſyriorum nos nunc perdemus, fſicut et vrbem
B. 3. Ieri-

390 DE ORBIS PERDITIONE

Iericho: id quod olim per angelos factum eſt in vm-
bra huius veritatis. Chriſtus dedit nobis kanc pote-
ſtatem, et authoritatem, vt ſpiritus nobis ſubiiciantur,
in illos nos vere pugnemus, et de cælo cadere facia-
mus Lucæ 9. et 10. et apo. 12. Poteſtatem, quam
accipit Chriſtus a patre, non angelis, ſed nobis ipſe
communicat. apoc. 2. ſicut nec angelos aſſumit Heb. 2.
Nemo igitur improbus quæratur, quaſi non ſatis
liberarit nos Chriſtus a morte, et de'monum ſubiectine.
Liberauit nos vere Chriſtus a morte, immortalem no-
uum hominem faciens. Liberauit a deæmonum fubie-
ctione, cum eos ipſos dæmones fecerit nobis ſubditos,
vt nos caleaneo conteramus caput ſerpentis, quaſi rei
abiectæ. Iugis tamen nobis adhue ſupereſt pugna ad-
uerſus angelos illos nequam in cæleſtibus. Nam re-
gnum cæleſte nunc turbant transformati illi ſpiritus,
ſicut olim terreſtre turbarunt, in forma terreſtris ani-
malis, ipſo Adamo ſegniter refiſtente. Ex hominis
primi delicto eſt facta magna ſerpentis poteſtas, quæ
hominis ſecundi beneficio tollitur.
Pollutio magna facta eſt per ſerpentem in eælo, in
terra et in paradiſo ipſo. Ex conſortio ſpiritus immun-
di eſt cælum factum immundum, ſicut terra, et ter-
reus paradiſus. Cælum factum eſt immundum inuenta
in angelis Dei prauitate, vt ait Iob. Adeo ſunt cæli,
ſol, luna, et aſtra, a ſerpente omnia contaminata et
polluta, vt eadem ratione, qua nos oportet in cine-
rem reuerti, oporteat etiam cælos ipſos, cum ſole,
luna, et ſtellis, ignea vi in die iudicii diſſolui. Alio-
qui ſine tanta deflagratione fuiſſent omnia innouata.
Ignis repurgatio ob peceatum eſt ſequuta, vt a pec-
cato nos per ignem ſaluamur. Vt per peccatum cœ-
perunt calidum et frigidum eſſe nobis noxia, ita et
ignis. Alioqui non fuiſſet ignis hic ita vorax.
Deus ipſe non füuiſſet nobis ignis conſumens. Non
tam potentem ignem ſpiritus miſiſſet Chriſtus in

terram, ſi Adam non peccaſſet: ſed ſimpliciore

via nos

fin n
Ad toll
in Ui⸗
uun igt
Eſt itn
per di
quoque
peccall
fülgurn
terran,
Genelee
ſtas, in
OW◻
ſellieer
homin
tur,
Habe
ſerpen
fum. 4
Vera I

(exmon

ter vi
Tiret,
tefiebe
hon el
cellari
mus,
lorum
non
facie
funns
obis
callet
nec
horun
les, .
1r

Ne

in etin
s Iunen
bdic
(dekeft
eltten,
ed müt
Kiümit
Cuad
lumibietu
hmortäher
monun de
nobis dihd
eltig gl
eſtunn!
terretnt
Ir

Pteku,

n i
Uiinui
tenn
ndun ke

en 4

vrunin
Mtt 15

L IBER f. 391

via nos glorificaſſet, citra combuſtionem vel mortem.

Ad tollendum vero illum diaboli ignem, qui nos ita

in libidinem calfacit, miſit Chriſtus potentiorem ali-
um ignem, qui carnem vrit, debilitat et mortificat.
Eſt itaque elementaris huius ignis pollutio quædam

per diabolum facta, ſicut et caloris natiui. Aërem

quoque et aquam ille turbauit. Nullæ, ſi Adam non

peccaſſet, fuiſſent tenebroſæ mubes, nec horrenda

fulgurum tonitrua, ſed ſimplici rore irroraſſet Deus
terram, ex aſcendente puro vapore, vt habet Hitera
Geneſeos. Propter peccatum eſt orta venti tempe-
ſtas, in ipſo paradiſo, Genes. 3. Dicitur enim ibi
—& ruah haiom, ventus eius diei, eo die
ſcilicet ortus. Ionas quoque, qui primo gerit typum
hominis peccatoris, deinde Chriſti ſaluatoris, fate-
tur, propter peccatum eſſe ortam venti tempeſtatem.
Habes ergo naturalia elementa cum cælo ipſo eſſe a
ſerpente omnia polluta, et terreſtrem ipſum paradi-

ſum. Omnia ſunt polluta, excepta arbore vitæ, carne

vera lIeſu Chriſti. Subſtantia ipſa lucis huius eſt àa
dæmone violata et polluta. Aliam lucem, ſeu ali-
ter videbat Adam, antequam ei dæmon oculos ape-
riret. Lux tunc erat, in qua ipſæ naturæ rerum pa-
teſiebant, quas primo cognouit Adam. Lux ergo iſta
non eſt vera et pura illa lux prior. Atque ita eſt ne-
ceſſario deſtruenda. Præſtigium eſt quod hodie vide-
mus, ſicut in preæſtigiis aliis ſolet demon aciem ocu-
lorum nobis præſtringere. Lux a nobis- inquiritur,
non hæc polluta et mundana, ſed alia lucidior, in
facie Ieſu Chriſti relucens, et intus in nobis. In-
fluxus quoque aſtrorum ex dæmonis pollutione eſt
nobis factus noxius et mortifer. Si Adam non pec-
caſſet, nulla in nos de cælo mortis ratio deflueret,
nec morbus aliquis, nec aliqua peſtilens aura. Mor-

borum cauſas, medicamentorum et venenorum vi-

res, non penitus colligunt medici ex ſolis illis qua-
tuor qualitatibus primis, quæ et ipſæ ſunt pollutæ.

B. q. Si Adam

392 DE ORBIS PERDITIONE

Si Adam non peccaſſet, adhuc fuiſſent caliditas, frigi-

ditas, humiditas et ſiccitas, non tantum morbi, nec

venena, nec medicamenta, ſed fuiſſent omnia ſine no-
cumento in vita paradiſi.
Ex dæmonis igitur actione ſunt morbi. In morbis
eſſe deæmonium, Hippocrates docet. Eſt in morbis a
dæmone quippiam, eſt ſpiritus infirmitatis. Sicut mors
ipſa eſt dæmon, teſte Ioanne, ita et morbus ipſe mor-
tem inducens, demon eſt. Operatione dæmonis tur-
bata eſt humani corporis harmonia, factæ viarum ob-
ſtructiones, putredines, flatus, excrementa noxia, fluxi-

ones, febrilis æſtus, et rigor. Hinc Chriſtus quafi

dæmonem quendam increpauit febrem, et ſpiritum in-
firmitatis abire iuſſit. Non abs re Lucas medicus vo-
cat ſpiritum infirmitatis cap. 13. Contractionem ner-
uorum vocat ibi Chriſtus vinculum ſatanæ: ſicut Pau-
lIus infirmitatem ſuam dicit eſſe angelum ſatanæ. 2.
Cor. 12. Hinc oratione noſtra aliquando fugatur ma-
lus ſpiritus, et pellitur morbus. Naturali quoque me-
dicamento pellitur, pulſa materia, quam ſpiritus infi-
ciebat, et alterata forma noxia. Imperfectior tamen
eſt hæc medendi ratio, et paſſim altera parte nocet,
venenum veneno pellens.
Obiiciet fortaſſe quiſpiam, Si corruptio omnis eſt a
peccato, ſequitur, rem nullam fore deſtruendam, ſi
Adam non peccaſſet. Non ſequitur. Nam fructibus
vefſcebatur homo, qui in fubſtantiam eius per nutri=
mentum fuiſſent conuerfi, et deſtructa creatæ lucis for-
ma. Lux creata in Dei lucem increatam erat per Chri-

ſtum commutanda, et Adam ipſe ita fuiſſet ad gloriam

immutatus. Humidi conſumptio a calido, ſemper in ter-
ris fuiſſet, reſarcita tamen per lignum vitæ. In ligno ipſo
ſita erat immortalitas, non in homine, principia corrup-
tionis, ſeu deſtructionis intus in ſe continente. Diceba-

tur immortalis Adam, quia inmortalitate ſeruare ſe pot- .
erat, præceptum ligni ſeruando. At poſtea miſer pol-

lutus eſt, et cum eo mundus totus. Ob quam rem
ſunt

ſünt or
ac tolle
ſtruend
tam po
tur rec
ſtatis
Mundi.
Deum:
eum pr
gli et
12. 14.
in totun
ta polln
A
Chriſti
ſolatio
mülier
orbem
tieis
Nitum
ndech
fei pe
Prpen⸗
Cor o
e be
Quem
ſti,
quem
et zpe
une!
12. et
ade
N. V
Author
kliag
De,
finaun

NE

liiingi
Morbi,
uni inn,

. I N
lin mi
8. Kieltm
bus ilen
denorsr
Virunt
4 Morit
C tus
et hit Ftnns
8 meclen
radionenr
e lork
nn ſume
o flgtun
Ui goee⸗
n in
ir
1 Pult 1

toonist
erenen
ius Nel 9
n 5
iue Ni⸗
lns
chuon NN
—

“ LIBER I 593

fünt omiia igne diuino conflagranda, et repurganda,
ad tollendam tantam dæmonum pollutionem, et de-
ſtruendam tantam potentiam, quæ mundum totum
tam potenter infecit. Dæmones Paulo merito dicun-
tur rectores tenebrarum ſeculi huius, principes pote-
ſtatis aéris, dii huius ſeculi aοαο0ονιιαιοε domini
mundi. 2. Cor. 4. Ephes. 2. et 6. Fruſtra Manichæi
Deum alium quærebant, tanquam mali principium,
cum princeps iſte omnis nequitiæ abunde ſufficiat,
qui et a Chriſto dicitur princeps huius mundi Ioan.
12. 14. et 16. Audiſti, lector, quanta ſit dæmonis
in totum mundum poteſtas, quanta mutatio, et quan-
ta pollutio. Audi nunc longe maiora.
Alia maior eſt ferpentis in cælum et regnum
Chriſti ad nos delatum, poteſtas, abominabilis de-
ſolatio, et contaminatio. Sicut carni intruſus per

mulierem ſerpens, deceptione quadam corporalem

orbem olim perdidit: ita nunc in Romanæ mere-
tricis ſpiritum facto impetu, nouum a Chriſto rege-
nitum mundum, per ſimilem deceptionem denuo peſ-
ſundedit, cum denuo ambirent carnales homines ef-
fici pape et dij. Ilpſemet eſt draco ille magnus,
ferpens antiquus, qui eſt diabolus et ſatanas, ſedu-
Gor orbis terrarum, qui poteſtatem ſuam Babyloni-
eæ beſtiæ, id eſt papeę, dedit apoc. 12. 13. et 20⸗
Quem nunc pugnantibus contra ipſum angelis Chri-
ſti, videbimus ſicut fulgur de cælo cadentem: et
quem Deus conteret fub pedes noſtros, vt Chriſtus
et apoſtolus nobis prædixerunt. Contra draconem
hunc Papatus fautorem nunc pugnabunt angeli, apoc.
12. et Dani. 12. Hic ipſe ſerpens eſt angelus abyſſi
abaddon, id eſt, perditio, qui hactenus regnauit apoc.
9. Vt merito ſit hic filius perditionis 2. Theſ. 2. et
authori ſectæ perditionis. 2. Pet. 2. Verus nanque rex,
filius perditionis, et author ſectæ perditionis eſt pa-
pa, qui veneni calicem nobis immiſcuit, et omnia pro-
fanauit, ex pietatis initio ad impietatem maximam
degenerans. Sacra profanis hic miſcuit, tempora
B. 5. lis re

394 DE ORBIS PERDITIONE

lis regni coronam Papatui commiſcens. Hinc papali

concilio ſtatutæ tritoitarum in Deum vnum blaſphe-
miæ, idola, Babylonica ſacra, ceremoniarum leges,
et ſacriſiculorum fectæ. Vetitum ille pomum come-
dit, vt naſcerentur in terra noui dii, et noui reges,
cum regnum Chriſti non eſſet de hoc mundo. Veti⸗

tum regnum vſurpauit, et deitatem ipſfam, ſupra fra-

tres ſe extollens, et ſe deum in terris vocari faciens.
2. Theſs. 2. Maius profecto ſeelus, quam fuerit in
Adam, et grauius in die iudicii animaduertendum,
ficut grauior ob id eſt nunce ſerpentis maledictio,
quam olim, non ad terram comedendam, ſed ad
ignem æternum, non cum ipſo Adam, ſed cum Ba-
bylonica illa beſtia tolerandum, apoc. 19. et 20.
Spirituali Chriſti regno plus intulit incommodi hæe
fpiritualis Papæ impoſtura, quam carnali mundo intu-
lerit olim carnalis adam. Ob id data fuit Adæ peena
corporalis mortis. Beſtiæ vero cum fuis miniſtris da-
tur in apocalypſi pœna ignis æterni, apoe. 14. 1 8. et 19.
Legant ibi, què accipiunt, characterem eius. Væ illis,
qui in propria conſcientia ſunt conuicti, et defiſtere
nolunt, ob culinarum pinguedinem, lucrum et ambi-
tionem. In ſpiritum ſanctum eſt ſcelus hoc. Sed præ-
ſtabit de his omnibus hic latius diſſerere, cum hæc ipſa
beſtiæ perditio ab eodem perditionis angelo, et abyfſi
ſerpente ducat originem ob deitatis ambitionem.
Tanta eſt draconis et angelorum eius in cæleſtibus et
terreſtribus poteſtas, vt in angelos et homines iugiter

pugnent. Vsque adeo a malignis ſpiritibus violatur cæle-

ſtium nohis miniſtrantium maieſtas, vt cæli et ſtellæ di-
cantur denigrari, perdere lumen ſuum, triſtari, et condo-
lere, Iere. 4. Angeli etiam ob id commoueri ſeu ſlere di-

cuntur. Eſai. 3 3. et Matth. 2 4. Deflent vere, triſtantur, do-

lent nunc, et grauiter doluerunt angeliDei, durante inſigni
hac deſolationis abominatione per tempus et tempora et
dimidium temporis annos mille ducentes et ſexaginta, Vt
ex prophetis aperte colligitur. Inſignem hanc fore in cæ-
leſtibus

ſeſtibt
Darien
fer d
Matth
captin
citur.
ſüngui
ic ett
Interte
ſtes,
Matth.
elle ſil
Atque
ſumn e
Dei,
et el⸗
Eſa.
Ait ke⸗
monte
deturb
telte (
une
us e
lehr
lo D
Thes
dempe
ytte
Datus
magi
cento
Ditis
Co
gnifee⸗
Annos
Ka
Moph
Kar

N

Hine g
u i⸗
Nigrun kg
oln N
et nolltt⸗

undo. A.

n, Unn
Noeri ſes
Guan fun
Nadenene
ts maritt
ncun, kl
El en!
. 19,4
heonme!
li mmhe
fuit Ar
is niitn
.IIhan
eils N!
i,

eruen S

noe. Ki
ecun 1e
gelo6 D
bitoen⸗

L. I B E R 1.. 395

leſtibus mutationem, prædixit Chriſtus, prædixerunt

Daniel et Ioannes, prædixerunt et alii prophetæ. Con-
fer dicta Eſa. 13. Iere. 4. et Ezech. 32. cum dictis
Marth. 24. Lucæ 2I. apoc. 6. et 9. Sol Chriſtus in
captiuitate hac Babylonica obſcuratus illis omnibus di-
citur. Luna eccleſia non dedit lumen ſuum, ſed in

ſanguinem verſa eſt, cruenta tyrannide. Stellæ cæli,

id eſt veri euangelii et veritatis miniſtri, deciderunt.
Interfecti ſunt a Babylonica beſtia duo illi Chriſti te-
ſtes, Moſes et Elias, lex et prophetæ, apoc. I1. et
Matth. 17. Interfecti ſunt nec amplius teſtantur Ieſum
eſſe filium Dei, quia eorum teſtimonium nemo accipit.
Atque ita, irato nobis Chriſto, et clauſo libro, clau-
ſum eſt cælum. Imo receſſit a nobis liber ſcripturarum
Dei, ſicut volumen inuolutum, liber complicatus,
et elauſus, quem nemo nouit legere, apoc. 5. et 6.
Eſa. 29. 34. Ezech. 2. et Zacha. 5. Denique, (vt
dit feremias dicto ca. 4. et Ioannes dicto cap. apoc. 6.)
montes, id eſt, mundi monarchæ ab imperiis ſuis ſunt
deturbati, et nos grauiter afflicti. Exercitus cælorum,
teſte Chriſto, ſiue angeli ipſi conſternati et commoti
hanc tantam Chriſtianiſmi iacturam, hanc tantam ſta-
tus noſtri miſeriam, lachrymantur, et deflent. Durauit
lachrymabilis noſtra conditio ad tempus, quo in tem-

plo Dei ſedit homo peccator, quafi Deus in terris. 2.

Thes. 2. Cuius myſterium iniquitatis iam apoſtolorum
tempore agebatur, vt ait ibi Paulus. Verum nanque fuit
myſterium iniquitatis, cum ſe apoſtolatus munus in Pa-
patus dignitatem et regnum ſenſim transformauit, idque
magis poſt Sylueſtrum et Conſtantinum. Annos mille du-
centos ſexaginta durauit regnum Antichriſti, quibus fi⸗
nitis erit nunc cæleſtis pugna.
Cogita, lector, quid apud Danielem et Ioannem ſi-
gnificet ille Michaélis füturus aduentus, et pugna poſt
annos deſolationis mille ducentos ſexaginta, Dani. 12.
et apoc. 12. Obſerua bene, quam certa ſit ibi de hac re
prophetia, qua nos docet Ioannes, a tempore, quo ereptus

eſt a nobis filius Dei, et a quo eius eccleſia in ſolitudinem
fugata

396 DE ORBISPERDIITIIONE

fugata ſeceſſit, iam tranſiſſe tempus, tempora, et di-
midium temporis, annum vnum, annos duos, et ſe-
miannum. Hi declarantur ibi eſſe tres anni cum dimi-

dio, quos et Ioannes vocat menſes quadraginta duos,
dies mille ducentos ſexaginta. Diem vero propheti-

co more pro anno eſſe ſumendum, paſſim nos docent
prophetæ, vt a Conſtantini, et Sylueſtri tempore iam
annos mille ducentos ſexaginta regnauerit Papa, verus

Antichriſtus. Ab eo tempore eſt in tres res triparti-
tus Deus, fugatus omnino Chriſtus, peſſundata omni-

no eccleſia, præualuerunt tunc idola, innumeræ ortæ
perditionis ſectæ, et abominabiles regni Chriſti deſo-
lationes. Ab ipfa perpetui euerſione vsque ad reſti-

tutionem cum Ioanne dixit primo Daniel, fore annos

mille ducentos ſexaginta. Poſtea aliquot annos adie-
cit, vsque ad perfectam reſtitutionem: quia ſenſim

cœpit abominatio, ſicut ſenſim tolli nunc incipit, et
breui erit tota ſublata. Danieli dixit angelus, Clau-
de ſermones et ſigna librum, quia poſt multos dies

erit viſio Dani. 8. et I2. Ioanni vero dixit, Ne
ſignaueris verba prophetiæ libri huius, quia tempus

prope eſt apoc. 1. et 2z2. Inter Danielis et Ioannis
reuelationes fuerunt anni circiter quingenti, et poſt
Danielem dicitur tempus longum, poſt Ioannem bre-
ue; ergo poſt Ioannem erat breui futurum. Prope
erat Paulo defectio eccleſiæ, et myſterium iniquitatis,
quod in Papatu iam agebatur. 2. Thſe. 2. Ab apo-
ſtolorum enim tempore, et in ipfſa apoſtolorum per-
ſona, originem ſibi fecit Papatus: et myſterio magno

ex Papatu factum eſt regnum duos habens gladios ad

effundendum ſanguinem. Myſterium iniquitatis Ro-
mæ ſemper fuit principatus ambitio, et verorum

Chriſtianorum perſequutio. Iude eſt publice ſem-

per edictum, vt Chriſtiani interficiantur, quæ ve-
riſſima eſt Antichriſti nota: adeo vt Sibyllæ, teſte
Lactantio, ob id Romam interituram dixerint. Ob
id ipſum eam Ioannes, maledicit „ et-perituram
ait

ait,
tio d
Fiſle.
Lecle
pit A
cisee
ſionen
inigwi
Ut qui
ſellens
Rem
eliden
ſticos
ſtum
Chrit
et C
comt
tum
luret
tione
tellign
on i
ſeinde
II.
tinn,
nnos
Dathn
re de
quo
cet,
Je
ſtruch
et ad
dcit
Drac
24.

in ce

XI

npory
uos, a,
ni cum dn
lraginm n
ero ro
n tos
tenporei

Hunderaoe
nnumeren
Chrikic⸗
ge An
l, e
Ot Mdee
ne nſt
ngelg,
t m
eo A,
, (in
els etlu
ni,
Lonmen
Umn. H
Un iini
gann’.
niguträk
et ven⸗
bir .

r, n

L I B EK R I. 838397

ait, apoc. 18. Hanc Papatus eruptionem, quid ini-
tio detinuerit, ait Paulus, ſe Theſſalonicenſibus di-

xiſſe. Eam initio retinuit virtus ſpiritus ſancti in
Eeccleſia, et imperii ſedes: quibus deficientibus eru-

pit Antichriſtus. Defectio eccleſiæ maxima fuit, ſeu
diseeſſio, vt Paulus defectionem vocat, ſeu disceſ-
ſionem. Quæſo te, lector, hoc ibi cogita, De quô
iniquitatis myſterio iam præſente loquitur Paulus.
Et quis eſt ille filius perditionis, qui in templo Dei
ſedens, ſe ab eo tempore, vt Deum nobis oſtentat.
Rem ipſam ob oculos vides et dubitas? Sexaginta
euidentiſſima ſigna tibi poſtea producam. Qui papi-
ſticos ritus vere intelligit, non eſſe ſecundum Chri-
ſtum, vere intelligit, Papam eſſe Antichriſtum, qui
Chriſti regnum occupans, Chriſto contraria ſtatuat,
et Chriſto contraria faciat. In exercitu Romanorum
contra Ieruſalem aperte ſignificauit Chriſtus exerci-
tum ethnicorum, qui eccleſiam occuparet, et deſo-

laret, vsque ad dicta tempora. De tanta abomina-
tione non ſine myſterio dixit Chriſtus, Qui legit, in-

telligat. Mat. 24. et Mar. 13. Legimus nos, et
non intelligimus. Sermo ille eſt gladius vtrinque
ſcindens. Ex Chriſto ipſo Lucæ 21. et Ioanne apoc.
II. euidenter docemur, fore quædam tempora gen-
tium, et calcandam a gentibus ciuitatem ſanctam ad

annos 1260. Quando ea prædicebat Ioannes in

Pathmo, iam erat deſtructa Ileruſalem: ergo aliam fo-
re deſtructionem, ipſe notat adiecto certo tempore,
quo ethnici calcabunt eccleſiam. Paulos quoque do-
cet, fore quædam tempora plenitudinis gentium, poſt
quæ Ifraël totus ad Deum conuertetur Rom. 11. De-
ſtructa beſtia cantant ſancti, omnes gentes venturas,
et adoraturas in conſpectu Chriſti apoc. 158. Vtinam
id cito fiat. Futurum ait Chriſtus, vt in conſummatione
prædicetur euangelium regni in vniuerſo orbe, Matth.
24. Hoc vItra factam prædicationem expectandum eſt,

in conſummatione mundi deſtructo Antichriſto. Ex

Danie-

398 DE ORBIS PERDITIONE

Danielis item cap. 7. apertiſſime conſtat, cornu quod-
dam mirabile, poteſtatem quandam mirabilem de fer-
reo illo Romanorum regno egreſſuram, mutaturam
tempora et leges, in Deum loquuturam mirabilia, et
ſanctos afflicturam, duraturamque ad annos 1260.
eis vero finitis eſſe deſtruendam, et ſanctos præuali-
turos. Quod totum plane a Conſtantini et Sylueſtri
tempore factum videmus, a quo iam anni illi 1260.
tranſierunt, quibus horrenda abominatio regnauit.
Conſtantino imperatore facto tune monacho, et Syl-
ueſtro in Papam regem conuerſo, neceſſe fuit faciem

orbis inuerti. Occupante eccleſiam regno carnis,

neceſſe fuit regnum ſpiritus deſolari. Conuolantibus
Eccleſiæ miniſtris ad mundi dignitates, neceſſe fuit
miniſteria ſpiritus deturbari: quia duobus his nemo
poteſt ſeruire. Subigente nos omnes ipſo dracone,

beſtiam, et idola nos adorare faciente, neceſſe fuit

Chriſtum in cælum rapi, et nos cum beſtiæ chara-
ctere negociatores fieri. Quæ omnia mox futura do-
cet Ioannes, et tempus prope eſſe. Eandem regni
ſui diſceſſionem prædixit nobis ipſemet rex. Lucæ 19.
Nam poſt ipſius diſceſſum coniurauerunt in eum tri-
toitæ, dicentes, nolumus hunc regnare. Imo ſtatu-
tum ab eis eſt, eſſe incorporeum quendam, et inui-
ſibilem realem Dei filium. lIeſum ipſum hominem
non eſſe verum filium Dei, nec verum Chriſtum,
nec regem Iudæorum, ſed humanitatem. Regni quo-

que gubernationem Antichriſtus hic vſurpauit. Atque

ita manſit Chriſtus regno et dignitate ſpoliatus a Syl-
ueſtri et Conſtantini tempore ad annos 1260. Do-
cet nos Zacharias cap. 1I. Babylonico paſtore con
fractam eſſe Chriſti elegantiam, et iritum factum pactum
eius cum gentibus initum. Ad idem Daniel cap.
9‧ Occidetur, inquit, Chriſtus, et erit in nihi-
lum, diſſipante omnia venturo illo Romano du-

ce, vere Babylonico. Babylonicus ille fuit, et

in Babylone factus eſt Babyloniorum rex tem-
. 4 pors

poralis
trimonit
ulla,
daica e
dem in
Romane
ſus conn
Sylueltn
nem.
ſtantimns
ur, et
Lech. 1
inmutat
kamini,
mat Abe
Veſtri m
nones ee
ceepiſſe:
ur in e
Tune ven
1 niſi,
chriti ſn
figati ſee
lektrum :
Ndigne
Caput elſe
Crritun,
Trum RNo
Vero rex
Murtyres
tibuens

Ritiſfimn

Obije
un Anti⸗
iimus,
ins An
Melpnii
ling r

NI

COrun n,
bilemn ee⸗
9 Mlltntt
nürabily
Annos 1i
ndtos prenk
gi et Slet
ni u
Ntio kerntt
cho, e
le fult hi
1egno ent

Copkolrta

, Neelef
bus Iis
l a
, heblei
beſte O
or kimn
Panten

key. Leh

1 in en!
. Im
lan, & 1
in bon

e

L IBE R I. 399

poralis: qui et Babylonicas ſtatuit ceremonias, ma-
trimonium interdixit, legales fecit tonfuratorum re=
gulas, vnguenta conſecrationis, Iudaicos ritus, Iu-
daica et Babylonica ſacrificia. Hic trinitarias ibi-
dem in Deum blaſphemias induxit, et monarchiam
Romanam migrare Conſtantineèpolim fecit, glorio-
ſus confeſſor. Idola et imagines, vt dixi, ſub hoc
Sylueſtro eperunt, ad Helenæ mulieris ſuggeſtio⸗
nem. Varia tum mortuorum cadauera primus Con-
ſtantinus Conſtantinopolim fetulit, vt ibi adoraren-
tur, et darentur ſpiritus imaginibus, apoca. 13. et
Ezech. 14. Mahometani ipſi et Hebræi affirmant,
immutatam fuiſſe Chriſti religionem temporibus Con-
ſtamtini, vt ex Alchorano iam alibi citaui, et affir-
mat Aben Ezra Genes. 27. vbi et Conſtantini et Syl-

ueſtri meminit. Ipſimet Papiſtæ omnes fatentur, ca-

nones conciliorum, et Papiſticas leges, tunc ſtatui
ccœpiſſe temporibus Conſtantini et Sylueſtri, vt habe-
tur in eorum decretis diſtinét. 15, cap. canones.
Tunc venenum in eccleſia effuſum eſſe, voce de cæ-
lo miſſa, publice auditum eſt. Vera funt hæc Anti-
chriſti ſigna. Vera Chriſti eccleſia tunc in ſolitudine
fugata ſeceſſit, apoc. I2. Quanquam ante hunc Syl-
ueſtrum aliqui ſeruarentur Iudaiſmi, hie tamen plenam
vndique colligens induxit abominationem, ſe eccleſiæ
caput eſſe dicens, et regem faciens quaſi alterum

Chriſtum, imo vero Antichriſtum. Ante hunc Sylue-

ſtrum Romani epiſcopi fuerunt fere martyres. Hie
vero rex potens, duplici gladio accinctus, eœpit alios
martyres facere, Papæ et Pontificis ſummi nomen ſibi
tribuens, ſe Deum in terris declarans, ſanctiſſimum et
beatiſſimum. V
Obiicies nobis fortaſſe, ante Papatum fuiſſe ſpiri-
tum Antichriſti, vt docet nos Ioannes. Id prorſus con-
cedimus, ſimul cum ſpiritum Chriſti agere ceœpit ſpi-
ritus Antichriſti. t. Ioan. 4. Sed in Papatu regnum.
occupauit. Per diſeipulos Simonis magi per agere
prius ſolebat ſpiritus Antichriſti, ſed non præuale-
bat, do-

7

400o DE ORBIS PERDITIONE

bat, donec beſtia eſt a ſpiritu ipſo draconis in pontifi=
cali ſede collocata. Tunc eſt apoſtaſia conſummata.
Ad idem apoſtaſiæ myſterium, vt intelligas, in
lege olim delituiſſe omnia Chriſti myſteria, aduerte,
quod poſt tantam Aegypti de ſeruitute liberationem
ſolos tres dies pie in Chriſto Iſraëélitæ vixerunt, in
eum deinde murmurantes. Exo. 15. Poſt triduum
etiam accepta lege murmurarunt Num. 10. et II.
Poſt mortem Ioſuæ, qui eos in terram promiſſam in-
troduxit, mox eſt apoſtaſia ſequuta, Iudicum. a. bPoſt
pios item reges, qui typum Chriſti gerebant mox eſt
ſequuta abominatio. Quæ omnia vmbræ fuerunt re-
rum futurarum. Cum primum tranſierunt Iſraélitæ
illos duodecim fontes aquarum, et ſeptuaginta pal-
mas, id eſt duodecim apoſtolos, et ſeptuaginta Chri-
ſti diſcipulos, acriter murmurarunt, Chriſtianam illam

et arctam vitam exoſi, Exo. I5. et 16. et Num. 33.

Ibi oſtenditur apoſtaſia noſtra poſt apoſtolos et diſci-
pulos mox futura. Adeo fuimus nos variis errori-
bus per Babylonis deſerta circumacti, vt fuerimus
multo grauius quam Iſraëlitæ, affficti, ad idola decli-
nantes, fame et fiti verbi Dei ſcabidi, contabefcen-
tes, a ſerpentibus, ſcorpionibus et locuſtis percuſſi,
à beſtiis paſſim interfecti, et a fornacis igne viui con-
cremati. Quanquam iudicio ſenſus noſtri nihil vide-
retur nobis deeſſe, vere tamen caruimus fide et pro-
miſſione Dei. Non habentes Dei ſcientiam, iudicaui-
mus dulce amarum, et amarum dulce. Eiſa. 5. Ac-
cepta Moſis lege, et audita Chriſti prædicatione, poſt-
quam aſcendit in montem Moſes, et in cælum Chri-
ſtus, deſciuit denuo omnis populus a Chriſto, Deo
ſuo. Sicut confractæ ſunt primæ teſtamenti tabulæ,

ita confractum Chriſti euangelium eſt denuo repa-

randum. Bono igitur animo ſimus, nam comple-
tus eſt fere iam interficiendorum numerus, vt di-
catur apoc. 6. Completum eſt tempus trium anno-
xum cum dimidio, quibus, regnante beſtia, erat ciui-
tas ſan-

iis ſun
Rieut
dieauit
ita bet
nobis e
Cies,
beltin
Vt Uud
Annos er
ſlcercote
totum de
Poſt lon
Cicitur
tres am
pora e
iridun
terkecti
leris er
ele om
ſeri eo!
tls hom
Theſkal.
ſor van
letis p
non ſar
ſuncto,
ille Pu
clamat,
tamen
poc.
ile Pe
line n
klit vn
Uhln,
in fun⸗
Oni
ſeri

0 NI

nsü

fenit D
te Ienne
2 Wenn,
Dof ti
. 10, l
pronika!
Mleum,

erebent un
bre klem
Hterunt It
ſeptunein
pruneint.
Chrikimu!
6. et !

ine ii⸗

us kiee
tian, M

edietin?

ſnen

in celn
1Cl
Eanen H“M
eſt cennd 4
Mmerls,
nis tin
„ pru
helinn

.

I B E R lI-

tas fancta calcanda, Lucæ. 2 I. apoc. I1I. 12. et I3.
Sicut ad tres annos cum dimidio Chriſtus in terris præ-
dicauit et regnum cælorum nobis prædicans aperuit,
ita beſtia ad tres annos cum dimidio regnans, eum
nobis clauſit, tot annos illa complens, quot Chriſtus
dies. Regnante impia Iezabel, ſicut regnante impia
beſtia, clauſum eſt cælum ad tres annos cum dimidio:
vt illud fuerit vmbra huius veritatis. Poſt eos tres
annos cum dimidio miſſus Elias, cælum aperuit, et
ſacerdotes Baal cum fuis idolis exterminauit. Hoc
totum denuo futurum Chriſtus et loannes nos docent,
poſt Ioannem baptiſtam eſſe denuo mittendum Eliam,
dicitur Matth. 17. Mar. 9. et apoc. II. Itaque poſt
tres annos cum dimidio Lucæ 4. poſt tempus et tem-
pora et dimidium temporis, dicto cap. apoc. I1.
Spiritualem docet ibi Ioannes eſſe factam a beſtia in-
terfectionem Moſis et Eliæ, interfectionem ſpiritus
legis et prophetiæ: et ſpiritualiter poſt annos 1260.
eſſe omnia nunc reſtituenda. Neceſfſſario debet nunc
fieri eorum omnium reſtitutio, cum nunc ſit reuela-
tus homo ille peccati, et illuſor qui præualebat. 2.
Thefſſal. 2. et Eſæ. 29. Ipſe eſt ille baſtor idoli, Pa-
ſtor vanitatis, duplici gladio accinctus, qui poſt alios
legis paſtores, futurus prædicitur, qui oues infirmas
non ſanabit, ſed inſtar lupi deuorabit Zacha. I I. In
ſancto, tuto et excelſo loco nidum ſuum collocatum
ille putat, apoſtolicam benedictionem fibi tribuit et
clamat, Pax, Pax. Ilere. 6. 8. et I. Thefſl. S. Vere
tamen non eſt pax, ſed ruet Babylon impetu magno
apoc. I8. Eſa. 2 1. et lere. S I. Quod enim antiquæ
illæ Babylonis prophetiæ ſint denuo nunc implendæ,
hinc manifeſte colligitur, quod illa prior Babylon
fuit vmbra huius ſecundæ, quod Roma eſt dicta Ba-
bylon, et quia in noua Ioannis de Babylone prophe-
tia ſunt priorum prophetarum verba repetita. Sed
omnia melius comprobemus. Babylonis et beſtiæ
myſteria ſunt hic fuſius exponenda.
C. Baby⸗

402 DE ORBIS PERDITION.

Babylonem eſſe Romam, non eſt quod dubite-
tur, cum a Petro iam dudum hoc fit declaratum ca-
pite vltimo prioris epiſtolæ, vbi Romam expreſſe vo-
cat Babylonem. Ioannes quoque hoc docet aperte
cum Babylon nunc dicatur ciuitas magna habens re-
gnum ſuper reges terræ, apoc. 17. Ea ipfa eſt,
quæ ſedet ſuper aquas multas, et populos multos,
vt ibi dicitur, ſicut in figura olim de altera Babylone
dicebatur. Eſa. 47. et Iere. 5S1. Ad idem facit, quod
in Babylonis excidio ait idem lIeremias de gloria et
eleuatione aquarum Iordanis in baptiſmo aſcenſurum
populum fortem, quaſi leonem, ad perdendam Baby-
lonem TIere, 50. et cap. 5 I. draconi confertur rex
ille Babylonicus, qui delitias paradiſi Dei a nobis abſ-
tulit, eis ventrem ſuum replendo. Certe abſtulit
a nobis cæleſtem paradiſi regenerationem, abſtulit
euchariſtiam, vt menſam ſuam impinguaret. Eodem
cap. apoc. 17. illa eſt Babylon, in qua ſedet coro-
nata meretrix purpurata et auro plena. Euidentifſi-
ma res eſt. Non datur alicubi ciuitas alia, quæ re-

gnum habeat ſuper reges, in qua ſit beſtia talis, et

tam ſublimis negociatio. Item apoc. 18. illa decla-
ratur eſſe Babylon, cuius præſtigiis, veneficiis et er-

roribus, ſeducuntur gentes: in qua etiam inuentus

eſt ſanguis omnium ſanctorum, qui interfecti funt in
terra. Iuſtinus, Irenæus, et alii veteres, Romam
ibi intelligunt Babylonem, vt docet aperte Tertul-
lianus, et citat Euſebius in hiſtoria eccleſiaſtica, li-
bro ſecundo, capite decimo quinto. Pulchrum eſt
huius ſecundæ Babylonis dictum apud Zachariam
capite quinto: vbi deſtructa iam priore Babylone,
adhuc oſtenditur ædificanda impietatis domus in ter-
ra Sennaar, quæ eſt Babylon. Plerisque aliis ratio-
nibus Romam eſſe Babylonem, oſtendit Paulus Oroſius
libro ſecundo, et comprobant ſocii ipſius Hieronymus

et Auguſtinus, qui etiam imprudentes coguntur
vVera

Fera kate
cem, Vo
bro Dicy
Coon
eſt expon
elt, et aſe
17. Cuir
Pore in ten
Glia ſolus e
Uhue eller
ſolus Heb
Citus terre
fOcans pe
Em dealb
ngelus in
Dyloniis .
Zücharia
Dapam n.
Vnquam e⸗

(e in ren
e ſe i

Litrit der
5. et 2.
ioritaten
kros ver
ihrem,
GRercere.
Miniſterin
u orge

2. Corint

. Nee
ſiüimn fin
e
Cltonis
anlg g
dvoc

XI.

Gvod

wetpek
e Gheet
nn lubent
u i
prlos m

ein taci,

141.2
& Ge on
s e

tdendunk
conem
Dei1 Ni
Cete&
nen, 4
nt.
guu En
3 UnE
betu

netkliß
Etetes
terl
eeckiti⸗
Mi

L I B ER 1I 403

yera fateri. Et Babylonem et purpuratam meretri-
cem, vocat Hieronymus Romam, præfatione in li-
bro Didymi.
Cognita Babylone, beſtiæ myſterium nunc ſuper-
eſt exponendum. Beſtia babylonica fuit, et non
eſt, et aſcenſura eſt de abyſſo, vt ait Ioannes apoca.
17. Cuius rei hic eſt intellectus. Fuit legis tem-
pore in terris ſummus pontifex, nunc autem non:
quia ſolus eſt in cælo pontifex Chriſtus, qui ſi in terris
adhuc eſſet, ne pontifex quidem eſſet, vt ait apo-
ſtolus Hebr. 8. Fuit ergo, et nunc non eſt pontifi-
catus terrenus. Id etiam docet Zacharias capi. I1I.
vocans paſtorem vanitatis, rem quæ non eſt, parie-
tem dealbatum vocat Paulus. Quod etiam Michaél

angelus increpato ſatana, ſit cidarim mundam a Ba-

byloniis detractam, Chriſto reſtituturus, colliges ex
Zacharia cap. 3. Mira res eſt, quod bPetrum fuiſſe
Papam nos dicamus, cum ille de ſuo Papatu nihil
vnquam cogitarit. Imo plane norit, Papatum non
eſſe in rerum natura, vt videbis libro ſequenti. Imo
nec ſe aliis apoſtolis dignitate maiorem vnquam co-
gitauit Petrus, ſed tantum compresbyterum. I. Pet.
5. et 2. Det. 3. et acto. 8. Sciebat ipſe, eam ma-
ioritatem contraire præcepto Chriſti, qui inter mini-
ſtros verbi, neminem vult in eccleſia alio dici ma-

iorem, nec aliis dominari, nec in alios poteſtatem

exercere. Matth. 20. Eo magis, quia quod ad
miniſterium attinet, excellentius in Paulo apoſtola-
tus organum Petrus ipſe agnoſcebat, vt apparet
2. Corinth. II. et I12. CGalat. 2. acto. 19. et 2. Pet.
3. Nec in Petro, nec in aliis, etiam accepto
ſpiritu ſancto, erat tanta ſapientia, quanta in Pau-
lo, vt apparet acto. 10. et II. Avb initio ſuæ vo-
cationis perfecte nouit Paulus myſteria Chriſti, vo-
candas gentes, et tollendos omnino Iudaiſmos,
id quod alii tunc neſciebant. Quædam peculia-
C. 2 ria

———

404 DE ORBIS PERDITIONE

ria iuxta fidei ſuæ rationem habuit Petrus, ſicut lo-
annes, et alii, ſed hoc nihil ad papatum iſtum.
Rogabit hic quispiam, Si pontificale illud terræ
ſacerdotium fuit, et non eſt, vnde nobis prodiit hic
Romanus Pontificatus? Ad hoc eodem cap. 17. re-
ſpondet Ioannes, de abyſſo ipſum aſcenſurum, inquiens.
Poſt diluuium eſt malorum ſpirituum carcer in abyſſo,
vt alibi oſtendimus, et comprobatur Lucæ 8. apoc.
20. et 2. pet. 2. De eo maris abyſſo aſcendens dra-
co, et in Beſtiæ corpus intruſus, dicitur de abyſſo

beſtiam ipſam educere, eam ſuper populorum aquas

multas, inter ſuperum et infernum mare, in Exquiline
monte, antiqua idolorum ſede collocando, in qua iam

olim in ſatanæ pontificatu ſedere ſolebat idolorum pon- .

tifex. Dedit ibi ſatanas ipſi beſtiæ clauem putei a-
byſſi, dedit ille pontificiam ſedem ſuam, et poteſta-
tem magnam, apoc. 9. I I. 13. et 17. De maris po-

teſtate in terræ montes aſcendit beſtia, vt terræ ma-

rique dominetur. Super montem etiam inter maria,
ait Daniel, eſſe ab Antiocho fixa tentoria ſacri palatii,
idque in figura futuri Antichriſti. Daniel. 1I.
Hæc ſatanæ antiqua ſedes, dicta nunc ſedes a-
poſtolica, (nomina enim nihil moror: nam et ſa⸗
cris nominibus Ieroboam, et alii olim idolola-
træ, ſuos lucos decorabant) hæc inquam ſanctiſſi-
ma ſedes, ſita eſt in monte exquiliarum, qui ſepti-
ceps dicitur. Sunt et beſtiæ ipfſi capita ſeptem,
montes ſeptem, et monarchias ſeptem referentia,
quas et reges ſeptem Ioannes vocat, apoc. 13. et 17.
Septem vere fuerunt regna, ſiue ſeptem monarchiæ,
in quas captiuus migrauit populus Dei. Earum qua-
tuor notauit füturas Daniel capi. 7. Iam vna tunc

præceſſerat Aſſyriorum. Tempore Zachariæ præceſſe-

rant quatuor, Afſyriorum, Chaldæorum, Medorum,
et Perſarum, quas ipſe vocat quatuor cornua, dquæ

Jentillauerunt Iudam et Iſraélem, Zacha. I1. Sequun-
tur eas

Ur easetn
Glarta D
Auun ſol
igſins tem
ciderunt.
Conttanti
17. JA
ſtätem ſib
Vt Videat
in ilis ſe
ia iit lo⸗
elt, et d
cherrimme
ſi bene
la, us
Drecipun
Narchia
Leletz.
tentior.
lelinat,
(iens, pt
lun
Uns beltin

lo Ro

1coreri ſe
DMtemn mon

(le ſnt

6h. 17.
COrlua de
et poteſt,
les in C
Doteſtate
hleini

5N

n iſun.
le ilttn
bis pocit
n cin. in!
rum, Mi
Ncerin c
Lucxe
Alcencens
ciur &,
Polortmn
e, in iel

a ,5

S=S-

do, incet

tidolonn,

laven Amel

Nln,
ten

–

I. L. B E R I. 405

tur eas: monarchiæ Græcorum et Romanorum. Vnde
quarta Danieli, eſt loanni ſexta, nempe Romana:
quam ſolam ſupereſſe ait Ioannes, cum aliæ quinque
ipſius tempore iam cecidiſſent. Quinque inquit ce-
ciderunt. Sexta nunc eſt Romana. Septima veniet
Conſtantinopolitana, quæ non diu durabit, dicto cap.
17. Super hos omnes montes, imperium et pote-
ſtatem ſibi vendicat beſtia, quaſi totius terræ Deus:
vt videatur eius eſſe octaua monarchia. Vere tamen
in illis ſeptem continetur, præſertim in Romana. Et
ita ait Ioannes: Beſtia, quæ fuit et non eſt, octaua
eſt, et de ſeptem eſt, et in interitum vadit. Pul-
cherrime profecto de hac re loquutus eſt Ioannes,
fi bene intelligatur. Hinc etiam intelligitur plaga
Ula, quaſi ad mortem beſtiæ illata, apoc. 13. Nam
præcipuum illorum ſeptem capitum caput, nempe mo-

narchia Romana, eſt aliquando cum ipſo papatu fere

deleta. Reuixit tamen Papa, multo quam antea po-
tentior. Imo ob id ſolet gloriari, quod a vulnere
reuiuat, ob id ſe magis ab hominibus adorari fa-
ciens, vt ibi refertur.
Iam aſſequutus es, lector, omnia fere coronatæ il-
lius beſtiæ myſteria, Quod fuerit et non ſit, quod de
abyſſo Romam aſcenderit, cum poteſtate magna ſe
adorari faciens, quod ſeptem fuerxint eius capita, ſe-
ptem montes, ſeptem monarchiæ. Paucis nunc accipe,
quæ ſint illius beſtie cornua decem: id quod eodem
cap. 17. nobis declarat Ioannes dicens, Decem beſtiæ
cornua decem reges ſunt, qui vno conſenſu virtutem
et poteſtatem ſuam Beſtiæ tradent. Hos nunc plane vi-
des in Chriſtianiſmo reges Beſtiæ ſubditos „ quorum
poteſtate Beſtia, quaſi cornibus fulcitur, eis omnibus
ad laſciuiam abutens. Hos omnes ſimul cum Beſtia
regiam poteſtatem accepiſſe, ait angelus. Quia cum
primum facti ſunt hi, qui nunc funt Chriſtiani re-
ges, ſimul et papiſtica poteſtas in eos regnare
cœpit, vt virtutem ſuam hi omnes reges conſen-
ſu vno Beſtiæ ipſi tradiderint. Imo regiam po-
C. 3. teſta-⸗

4

406 DE ORBIS PERDITIONEZ

teſtatem àa Beſtia recognoſcunt, eam genibus flexis et
pedis oſculo adorando. At nunc eam odio proſe-
quentur, et deſolatam facient dicto cap. 17. Quod
etiam cornua hæc Antichrifti ſint ad Romanum re-
gnum referenda, docet euidenter iam citata Danielis
viſio cap. 7. Nam ferreo illi Romanorum regno
tribuuntur cornua decem, ex eodem regno ait Daniel
oriturum mirabile quoddam ſupra illa decem cornua
cornu, in quo erit os loquens ingentia, in quo erit
tanta poteſtas, vt reges humiliet, ſanctos conterat,
mutet tempora et leges, per tempus, tempora, et di-
midium temporis annos mille ducentos ſexaginta.
Horrendum eſt huius cornu poteſtas, quod ab initio
erat paruulum, vt ait Daniel. Poſtea adeo creuit, vt
contra principem principum conſurgens, et leſum
Chriſtum conculcans, in Deum loquatur magnifſica:
montes, id eſt monarchas, migrare faciat, reges hu-
miliet, ſanctos conterat, leges et tempora mutet, ſtel-
las cælo detrahat, et infernum aſcendere faciat. In in-
fernum poteſtatem habet, vt animas a purgatorio libe-
rare poſſit. Apoſtolis non in inferno, ſed in terra da-
tum eſt ligare et ſoluere, Matth. 16. et 18. Anti⸗-
chriſto vero datum eſt, in inferno ligare et ſoluere,
quia claues habet putei abyſſi, infernalis deæmonis po-
teſtatem habet, apoca. 9. et 1 3. Adde quod in vrbe ipſa
fuit inſignis pontificatus ad idololatriam. Pontifex ipſe
ſatanas, parentalia, iuſta funebria, placandos manes, in-
ferias, exequias, et alia pro mortuis ſuffragia, ab Aeneæ
ſeculo Romæ docuerat. Quos omnes ritus, ab ipſomet
ſatana inſtructa beſtia, ad vnguem nunc ſeruat, ſicut ri-
tus terræ Chanaan ſeruarunt Iſraëlitæ. Sicuti ibi cole-
batur Hecate TGinαιρανιαα ita nunc a tritoitis colitur tri-
ceps cerberus, tres in vno numine ranarum ſpiritus,
vt ait Ioannes. Sicut habebat Hecate capita tria, apri,
equi, et canis: ita Beſtia habet imaginem pardi, vrſi et-
leonis, apoc. I 3. Nam immanior eſt beſtiis aliis omnibus,

Vt ait

It ait!
tale,

Be
et Beſt
dopro
Uis ido
niuerſi
g0: en
beſix,
pture.

Del
Propher
Inalo
Pientia
et
domin
0culos
loannie
elt trin
ſpiritus
Phete,
tur ha
Ut ra
Qrac
ſumta
mend
eſt,
digni⸗
mulan
tatore
Vlürp
tates
et an.
in gen
laben

N

lbus lente
odio ⸗

7. r
17. 1

itata Dui
norun k
10 A
lecenn in
, in t
Cos eonte
Upot e

s Nenn

fein. 14
rgnwin 5
d in ten⸗
1d E
Ne e 1,
Cbinttf
Ponrtlet
os nss
in Ple
ii⸗
enut 1⸗
nt id⸗
iscline

„
4

itn i
lis Mi⸗
1 b. .

L I B E RK I. 407

yt ait Daniel. Ab æterno non eſt viſum monſtrum
tale, nec tanta diaboli impoſtura.

Beſtiæ imaginem ſupereſt nunc paucis exponere,
et Beſtiam aliam ſecundam de terra, quæ dicitur pſeu-
dopropheta. Beſtiæ imaginem eſſe papiſticum quod-
uis idolum, non eſt difficile intelligere. Nam in vV-
niuerſum dicitur, quoduis idolum eſſe beſtialis ima-

go: cui qui ſe flectunt, et incuruant, ſunt plusquam
beſtiæ, ſine ſenſu et intellectu, vt clamant omnes ſcri-
pturæ.

Beſtiam ſecundam bicornem, quæ dicitur pſeudo-
propheta de terra, eſſe Sorbonicum magiſtrum (qui
malo draconis ſpiritu imbutus, et terrena quadam ſa-
pientia præditus, eſſe in terris papatum, duplici cor-
nu et gladio prodigioſe defendit, et quaſi in verbo
domini loquens eum nos adorare cogit) res ipfa, ſi
oculos habeamus, ſatis nos docet, bene perſpectis
Ioannis verbis apoca. 13. 16. et 19. vnde completa
eſt trium malorum ſpirituum trinitas, qui ſunt tres
ſpiritus nequam in ore draconis beſtiæ et pſeudopro-
phetæ, vt ait Ioannes. Pſeudoprophetæ iſti dicun-
tur habere duo cornua ſimilia agno, et loquuntur ſic-

ut draco, teſte Ioanne. Loquuntur, inquam, ſicut

draco, ad roborandam beſtiæ potentiam, a dracone
ſumtam. Ita diſcipuli loquuntur, ſicut pater ille
mendacii, a quo docti ſunt. Duo vero agni, id
eſt, Chriſti vera cornua, funt duæ eius cæleſtes
dignitates, regnum et ſacerdotium. Ad cuius æ-
mulationem pſeudoprophetæ iſti, falſi verorum imi-
tatores, homines mere terreni et infernales, duo ſibi
vſurpant cornua, eis a dracone data, duas digni-
tates et poteſtates, duos gladios ad nos interficiendos
et anathematizandos. Temporalem gladium habent
in dextra ad percutiendum et occidendum, ſpiritualem
habent ſpeculatorem in oculo, ad inſidiandum et
C. 4. ful-

40 DE ORBIS PERDITIONE

fulminandum, vt manifeſte docet Zacharias iam cita-
to capite vndecimo. Habent quoque in fuis epiſco-
piis temporales et ſpirituales poteſtates, regalia do-
minica et ſpiritualia iura, quæ eis funt regnum et
ſacerdotium, cornua duo. Bicornes ſunt etiam infe-
rioris gradus adminiſtrationes, habentes temporalem

præ ebendam „ et ſpiritualem canonicatum: terrenos
cenſus, et ſpirituales ceremoniarum vſus. Hinc et

bicorhia geſtant caputia, et bicornes cucullas. Spiri-

tualitas eorum eſt tota in veſtibus, et ceremoniis, ſpi-

ritualitas Babylonica, vere Antichriſtiana, picta et fa-

bulofa.

Sigilla libri nunc interpretemur, de quibus ſcribit

Ioannes apoc. 6. Sex priora ſigilla, ſex tubæ, ſex
phialæ, ſunt ſex in hebdomada dies, afflictionis, la-
boris, et perſequutionis, citra ſeptimi requiem. Sex
erant anni ſeruitutis, ſeptimus libertatis. Senarius nu-
merus in ſacris litteris mala ſignificat, quæ ſeptenarius
tollit. Numerus fenarius eſt mundi huius ſex diebus
creati. Senarius eſt numerus hominis, ſexta die for-
mati, et ſex diebus laborantis. Sex ſunt modi afflictio-
nis demonum. Hinc ait Iob, in ſex tribulationibus li-
berabit te, et in ſeptima non tanget te malum. Poſt fex
plagas Gog, ſeptimi eſt requies: et poſt ſex vaſtatores

viros ſeptimum liberatorem vidit Ezechiel. Hinc nume-

rus beſtiæ apoc. 13. eſt ſexcentorum ſexaginta ſex, ex
ſenariis vndique cumulatus, cumulus omnium malorum.
Quia in ea eſt omnis malitiæ, et prauitatis cumulus. Nu-
merus hominis malus eſt, vt ait Ioannes. Poſt ſex igi-

tur Babylonicæ vaſtitatis modos, quos in ſex ſi gillis mox
referemus in ſeptimo myſteriò, quod iam appropinqua-

uit, donante nobis Chriſto Ieſu veram ſabbati requiem,
deſtruitur Babylon, et libro aperto manifeſtatur
Chriſtus viui fontes baptiſini, cæna agni, et regnum
Dei. In perditionem tunc mittitur rex Abaddon,
cum omnibus filiis perditionis, qui terram perdide-
runt, apoc. 9. et II. IIuius rei figura olim in
lIoſue

lofue
Micha
poſt
bis, e
Dar
primo
Pa E
ei. 19
cip. 0.
equus
tt Gata
Drimarr
Arcutn
ei dei⸗
Imper
Talis.
ne.
ſplritu

Cecdunt

tium 0
Cardin⸗
habens
indice
ra tol
nus,
Verga
tertio
Ancen
Vbert⸗
frume
baria
quaſt
dicant
terræ
1d loe

NE

s ian
tegiie⸗
t tepnum:

t etian it
tennporde
n: tenen
Is. Hn:
Als. N

—☛—

biche⸗

aidrs i
e,1

fickion ?

eglien
ſeneni

ſ din
ſegtl deſt

moci Ain
Hatontot
m. Mi
ſer tahu
gimnke!
n m.
,umulu. 1
Lottut
feiln
Hat telne⸗
uikt⸗
Abuit,
1l Uin!

. L I B E R- I. 409
Ioſue præceſſit, vrbe Iericho Romam adumbrante. Nam
Michaële archangelo euaginatum gladium ibi tenente,
poſt ſex dierum circuitum, clamantibus verbi Dei tu-
bis, concidit Iericho die ſeptima. L
Particularius vero ita exponuntur ſigilla. Qui in

primo ſigillo ſuper equum album primus ſedet, eſt pa-

pa æmulus Chriſti, ſuper equum album ſedentis, apo-

eca. 19. Sed integra audiamus Ioannis verba dicto
cap. 6. Cum aperuiſſet, inquit, ſigillum primum, Ecce
equus albus, et qui ſedebat ſuper eum, habebat arcum,

et data eſt ei corona, et exiuit vincens, vt vinceret.

Primam habuit Papa draconis ſpiritualem poteſtatem,

1

arcum ad eiaculanda anathematum fulmina. Data eſt
ei deinceps regia corona. Data eſt ei a Conſtantino
Imperatore, aut aliunde addita, corona regni tempo-
ralis. Et ita exiuit vincens, vt vinceret, duplici ratio-
ne. Nam temporali gladio cum regibus dimicat et
ſpirituali gladio eos excommunicat. Poſt Papam ſuc-

cedunt alii, qui ad papatum aſpirare ſolent militan-

tium ordines. In ſecundo ſigillo eſt rubeus et aureus
cardinalium equitatus, presbyteria et epiſcopia ſecum
habens, miſſus cum gladio legatus, ad bellum regibus
indicendum, et eos anathematizandos, vt pax de ter-
ra tollatur. His a latere legatis datur gladius ma-
gnus, magna Papiſtica poteſtas, vt poſſint, quoquo

vergant, a dextris et ſiniſtris percutere. Succedit in

tertio ſigillo tertius ordo nigrorum monachorum, in

amenis locis degentium, cum omni fructuum terræz

vbertate: quorum cura eſt ventri indulgere, vino,

frumento, oleo, et aliis pinguiter abundare. Imo ci-

baria omnia, ſibi indies ad ſtateram pendi faciunt,

quaſi ea nullius ſint apud eos æſtimationis. In quar-
to ſigillo eſt quartus et infimus ordo pallidorum men-
dicantium, qui in quatuor ordines diſtributi, quartam
terræ partem peſſundant, ſicut quatuor illa gene-

ra locuſtarum, quæ apud Ioëlem paradiſum Dei

C. 5.

perdi-

410 DE ORBIS PERDITIONE,

perdiderunt, vt oſtendemus libro tertio. Horum
omnium pfſeudoprophetico conſilio ſequitur i in quinto
ſigillo interfectorum martyrum ingens numerus. Acd
quæ deinde in ſexto ſigillo ſequitur ſolis Chriſti iam
expoſita obtenebratio: et hæc eſt mors, qua nos
Antichriſtus ſpiritualiter interfecit: a qua nos nunc
oportet ad mille annos reſurgere, et erit hæc reſur-
rectio prima apoc. 20. Reſurgere a morte dicuntur,
qui a Babylone liberantur, Ezech. 37. Dani. 12.
Eſa. 26. 59. et Epheſ. s. Eo magis, quia nunc
per regenerationem in Chriſto ad cœleſtia reſurge-
mus. Precamur igitur, o domine Chriſte Ieſu, ad-
ueniat regnum tuum. Regnet in terra veritas tua.
Circuncide, domine, cor noſtrum, ne a ſerpente
amplius ſuperemur. Da ſeruo tuo, militi tuo, vt
contra draconem ſerpentem diabolum, qui poteſtatem
Beſtiæ, id eſt, Papæ dedit, potentia tua magna vi-
riliter pugnet, et ſequentia circunciſionis myſteria
ita aperiat, vt liber tuus omnibus aperiatur. Tu

enim ipſe, qui mentiri neſcis, Danieli reuelaſti, vtri-

uſque teſtamenti libros, ſtante Romano imperio, de-
ſtructa beſtia, eſſe aperiendos, vt nund aperiuntur.
Et quod tunc iudicium tuum in cælo ſedebit, et pu-
gnantibus miniſtris tuis cornu Antichriſti perdatur,
et regnum tuum ſanctis tuis reſtituatur, Dani. 7.
Lege hæc omnia, lector, et fidem adhibe ſcripturis
ſanctis. Aut ſaltem patientiam habe, donec ſequen-
tia melius intelligas.

De Cir-

C

ſpirit
komi
mum
tum 1
it di⸗
ino n
Etten
dmo
Clang
lbs!
Ndlia
la m
incipe
tor.
telli⸗
fuiſte
fuit
Chri
hom
et n
ſnarn
Ppr

XI,
erus. N

S, Nn H

a Ms .
t hee te
lte cionm
. DMni l

eſig telng

ſte lell,4
1Velit
ne 1 ſee
liti mo,,
ni porke
uu i
nis Nta
erintt.
elelski ſ
inet,⸗
gebit, a

D E CIRCVYNCIL
SIONE VERA, CVM RE-
liquis Chriſti et Antichri-
ſti myſteriis, omni-
bus iam com-
pletis.

LIBER SECVNDVS.

Qircuncifionem Chriſti veram eſſe totam
ſpiritualem, priori myſtice reſpondentem, profani
homines ignorant, qui eius argumento pædobaptiſ-
mum inducunt, ex carne carnem inferentes. To-
tum myſterium Chriſti ordinem ita illi confundunt,
vt dicas, eos nihil intellectus aut iudicii habere:
imo nec naturæ ordinem intelligere, quæ nos per
ætatem ipſam a carnalibus ducit ad ſpiritualia. Quem-
admodum naturæ mutatio, ita temporis, legis et
euangelii mutatio, ex paruulis facit viros, ex carna-
libus ſpirituales. Carnales erant olim actiones, car-
nalia miniſteria: nunc ſpirituales actiones, ſpiritua-
lia miniſteria. Chriſtianos omnes oportet a ſpiritu
incipere, teſte Paulo, ſicut in lege a carne incipieba-
tur. Hoc pædobaptiſtæ non cogitant, nec vere in-
telligunt ea, quæ ſecundum carnem in lege fiebant,
fuiſſe typos ſpiritualium. Circunciſio illa carnalis
fuit typus ſecundæ circunciſionis ſpiritualis, quæ per
Chriſtum fit, Roma. 2. et Coloſſen, 2. vt duos
homines, veterem et nouum, ita duas veterem
et nouam euangelio docemur eſſe natiuitates, et
ſuam cuique circunciſionem. Primus homo eſt
typus ſecundi, prima natiuitas eſt typus ſecun-
X½ι prima

412 DE CLIRCVNCISIONE

dæ, prima circunciſio eſt typus ſecundæ. Prima na-

tiuitas eſt ſecundum priorem Adam, quæ eſt carnis:
ſecunda natiuitas eſt ſecundum Chriſtum, qua naſci-
mur e fuüpernis. Prima circunciſio, quæ eſt carnis,
in carnalibus fit paruulis: ſecunda, quæ ſpiritu con-
ſtat, in his, qui efficiuntur paruuli ſpiritus. Hi vere
circunciduntur, circunciſione per Chriſtum facta, exu-
entes corpus peccatorum, præputium carnis, et

eius delicta reſecando. Ex carne carnem inferunt

pædobaptiſteæ, cum ex re geſta in puero carnis infe-
runt aliam in puero carnis gerendam. Circunciſio ſpi-
ritus conuenit paruulis ſpiritus, cum præſertim nulla
in paruulis carnis ſint peccata, a quibus circuncidi

tunc debeant, nec poſſit ſecundus homo, ſiue nouus

homo in eis incipere. Euangelica circunciſio eſt, per
qua circuncidimur, peccatorum corpus reſecando, vt
nos ipſi dicamur circunciſio, Phil. 3.
Obiiciunt pædobaptiſtæ, circunciſionem per Chri-
ſtum vniri baptiſmo. Reſpondeo primo, Chriſtum
eſſe paruulum circunciſum, non tamen efſe paruulum
baptizatum, ſed cum eſſet annorum triginta, Lucæ 3.
Myſterium magnum eſt. Triginta annorum Chriſtus

baptiſmum accepit, exemplum nobis dans, ac nos

ita docens, ante eam ætatem non eſſe quem ſatis
aptum ad myſteria regni cælorum. Qui igitur Chri-
ſtianus imaginem Chriſti ſequi vult, inſtar eius debet
ad lauacrum regenerationis accedere. Ex ſuperiore
libro conſtat, poſt ætatem commiſſorum peccatorum
ſequi debere lauacrum peccata diluens. Ex Adamo
quoque et lege probatur hæc ætas. Sicut primus
Adam triceſimo anno naſcitur, ita cum ſecundo nos
triceſimo anno renaſcimur. Sicut adulta ætate pa-
radifum perdidit Adam, ſponte inobediens: ita adul-
ta ætate paradiſum reſtituit Chriſtus, ſponte obe-
dientibus. Idipſum in figura oſtenſum eſt. Num. 4.
vt ſolum poſt triceſimum annum aſſumantur, anibn⸗
liceat ingredi ſanctuarium, id eſt, regnum cælorum:
ano

quod

cexdo

n08 1

in ree
id v
6. I
eſt an
triee
cateehl
Nells.
funt o
il et,
Nis, ſe
rum
in qu
flii!
PEphes
rum,

Drimn
elt canit

INt Nia

e eſt can;
ſpiritu er⸗
Us. Hi w
n fact en

CANis, 4

jemn inkern.
) Carnis
reuneiloß⸗
lertin
8s Citen
, Hue nn
ciſo en
releemih,

en Ner

Peice
n0, C
ele poraln
Uty, Luet!

ſſ

runn Cni

C, AA

ivin

r eils

6: tt 6
Hont ii
K. M?

Stul,

.
1

L I BE R II.§„ 41 ½

quod per lauacrum illud ingredimur, facti veri ſa-

cerdotes. Item non ſolum vnctione illa ſacerdotali

nos in baptiſmo vngimur, ſed et vnéctione Dauidis
in regnum et ſacerdotium ſanctum, Zacha. 12. Da-

uid vero anno triceſimo in regem eſt vnctus, 2. Samu.
56. loſeph ab Aegypti carcere in regnum translatus
eſt anno triceſimo Genes. 41. Miniſtros Dei ſolum
a triceſimo anno recipit Dauid, I. Para. 23. licet ad

catechiſmi miniſteria a viceſimo anno habeatur ido-

neus. Veri igitur Chriſti miniſtri, qui per baptiſmum
fiunt omnes reges et ſacerdotes, et ſanctuarium ipſum,
id eſt, regnum cælorum ingrediuntur, non pueri car-
nis, ſed viri ſpiritus eſſe debent. Hæc triginta anno-
rum ætas eſt, ætas viri perfecti, ætas adulta Chriſti,
in qua docet Paulus perueniri ad veram cognitionem

filii Dei: antea vero eſſe puerilem cognitionem,
Ephes. 4. In ea ætate fiet finalis reſurrectio corpo-

rum, in qua nos nunc ſpiritu reſurgimus, quæ dici-

tur reſurrectio prima. Myſterium eſt magnum, et
ſimilitudo vtriuſque reſurrectionis: ſicut et ſimilitudo

Etatis, qua perditus eſt paradiſus, et ætatis, qua re-
ſtituitur. Ea ætate dicitur nobis, ſicut dictum eſt

Chriſto. Filius meus es tu, ego hodie genui te.

Quia dies baptiſimi aſſimilatur diei refſurrectionis.
Tunc nos cæleſti dignitate ac ſacerdotali decore orna-
mur, cæleſtium poôteſtatem adepti, inſtar Chriſti re-
ſurgentis, cui data eſt tunc omnis poteſtas. Non eſt
Chriſtianis abbatum, antiſtitum, aut cardinalium digni-
tas alia, quam baptiſmus. Per quem ſacerdotes effe-
Sti, in miniſteria, et epiſcopatus opera mitti poſſunt,

qui communi teſtimonio fuerint comprobati, et ad do-

cendum idonei. Non eſt conſecratio aliqua, chara-
cteris beſtiæ, ſed per manuum impoſitionem benedi-

ctio, vt oſtendemus. Quemadmodum Chriſtus ſtatim

a baptiſmo prædicare cœpit et apoſtoli omnes: ita

nos ſtatim a baptiſmo prædicare debemus, et aliis

manifeſtare fidem, quam ſumus ibi profeſſi.

1

Si quis

414 DE CIRCVNCISIONE
Si quis obiiciat, Timotheum in priore ad ipſum nas
epiſtola vocari a Paulo adoleſcentem, ſeu potius iu- ritus
uenem: facile ibi colligitur, eum ſatis excefſiſſe an- (o, h
num triceſimum, cum multo antea fuerit diſcipulus, ne (
omnium teſtimonio probatus, acto. 16. Iuuentus iplo
dici poterat reſpectu tanti oneris ſenem exigentis, elſe p
imo ſeniorem, ob id dictum préſbyterum. Puer et Carnal
iuuenis dicitur Ioſue, quadrageſimum excedens annum, iiii,e
Num. II. ſicut et Roboam. 2. para. 13. Prophe- terins
tia item ad hoc de ipſo Timotheo præceſſerat, I. Ti- Mlotle,
moth. I. Ideo id in conſequentiam non trahitur. fundere
HIIanc inſuper inter nos et Iudæos differentiam lem ſ
nota. Nam erat Iudæis pactum carnale et carnalibus mmine
hominibus accommodum. Nobis vero eſt ſpirituale in w
pactum, et teſtamentum morte confirmatum, vt non tur, i⸗
poſſit cum Chriſto in baptiſmo mori, qui non habet tion
liberam teſtamenti factionem. Hoc eſt enim in bapti- enera
ſmo, teſtamentum tuum, vt relictis omnibus Chriſtum cidimn
ſequaris, cum eo moriturus. Non poteſt in Chriſto ſto con
baptiſari, qui non poteſt baptiſmate, quo Chriſtus inchont
baptizatus eſt, baptizari, id eſt, pro eo ſponte mori, Cdgiten⸗
Matth. 20. Item erat Iudæis matrimonium carnale, baptin
et libellus repudii. Nobis vero non poteſt eſſe ma- verit
trimonium ſpiritus, et ſine repudio æternum, niſi ſit pum e
nouus homo, ætatis adultæ Chriſti, et Chriſto inſitus, etlamg
qui ei fidem deſpondens, cum eo perpetuo viuat. hobis
Item, adoleſcentulus non ſolum non eſt vere capaz Uigio!
regenerationis cæleſtis, ſed et periculum eſſet, ne te- Glibus
mere relaberetur. Quod eſt irreparabile, vt poſtaa (igit
videbis. . eunſi
—„ Ad argumentum igitur de baptiſmi et circunci- iirinn
ſionis coniunctione dieo ſecundo, Circunciſionem per bus ſit
Chriſtum vniri baptiſmo, non carnaliter ad mentem tumn
pædobaptiſtarum. Vnitur certe, non in prima car- Crteune
nali, ſec in ſecunda hominis cæleſti natiuitate. Imbi Doſfün⸗
naſcimur e ſupernis, denuo paruuli facti, ibi cir- bapüt
ecuncidimur, morimur item cum Chriſto, intra Mrimo.
aquas

te d iſ
t Ciſcinln.
.. Unun
n. Me
gens uumm
fernt, 1,0
trahitur.
Ciferentn
et crmniiis
elt Hirn
tumn, NM.
Ui non Mi
in inbet
bus Chrinn,
in C
nn Erk
Honre m
Uunn cund,
tekk elen
Uun, M!
rito inn
hetuo Fiu
vele
elet, N
, N k

et cre
ehorenku
40 Nene

I. I B E R II 415

aquas ibi ſepelimur, reſfurgimus, et paracleti noui ſpi-
ritus ope in cælum aſcendimus, regnantes cum Chri-
ſto, ſponſus, ſponſa, frater et ſoror Chriſti. Myſtice
hæc omnia coniungit ibi Chriſtus et omnia vnum in
ipſo ſunt. Quod inferunt pædobaptiſtæ, baptiſmum
eſſe poſt carnalem natiuitatem neceſſarium, quia poſt
carnalem natiuitatem puelli circuncidebantur, eſt, vt
dixi, ex carne carnem inferre, et carnalem actum al-
terius actus carnalis gerere typum: eſt Chriſtum cum
Moſe, ſpiritum cum litera, et cælum cum terra con-
fundere. Nam illa omnia Iudæorum carnalia geſta
rem ſpiritualem præſigurabant, in ſecundo nouo ho-
mine implendam. Sicut variæ figuræ legis, in vnum
in vno Chriſto concurrunt, implentur, et recapitulan-
tur, ita vna et eadem eſt in homine noua hora gene-
rationis, natiuitatis, mortis, et reſurrectionis. Tunc
generamur, naſcimur, et a corpore peccatorum circun-
cidimur. Tunc morimur et viuificamur. Tunc Chri-
ſto conſepelimur, et reſuſcitamur, noui regni cæleſtis
inchoatione. Plura ſunt in baptiſmo myſteria, quam
cogitent pædobaptiſtæ: qui aliud nihil norunt, quam
baptiſmi typum dicere circunciſionem, et in hoc ipſo
a veritate aberrantes. Nam apoſtoli cum baptiſini ty-

pum ex lege citant, non nominant circunciſionem,

etiamſi et illa ibi includatur. Sed typum baptiſmi
nobis oſtendunt in tranſitu maris ac Iordanis, et na-
uigio Noë per arcam. I. Corin. 10. et I. Pet. 3. In
quibus eétiam fides prærequiſita oſtenditur. Circunci-
ſio igitur non proprie dicitur baptiſmi typus, ſed cir-
cunſio illa carnalis, typus erat alterius circunciſionis
ſpiritualis, in regeneratione factæ, quæ non ab omni-
bus fit, ſed a Deo. Si circunciſio, vt aiunt, tan-
tum valebat, quantum baptiſmus, quare tollit ipſe
circunciſionem? Quare ſolis maſculis illa dabatur ?²
Poſſunt hic adduci plurima, quæ contra pædo-
baptiſtarum obiectionem faciunt, eaque certiſſima.
Primo, quia Chriſtus eſt paruulus circunciſus, et
non eſt

416 DE CIRCVNCISIONE

non eſt paruulus baptizatus. Quorſum differentia
hæc? Vtrunque tempus, et legis et euangelii, in cor-
pore ſuo tulit Chriſtus, vt omnia in ſeipſo recapitu-
laret, et compleret: et vt vetera complens, ad aliam
nos vitam innouaret, Secundo, in lege ſub pædagogis,
tutoribus et curatoribus agebamus, quia eramus par-
uuli. At ea, quæ ſunt Chriſti, viros exigunt, et nouas
creaturas, ex fœdere nouo. Tertio, carnali genti da-
tum eſt ſignum, in puero carnis, Erit, inquit, fœdus
meum in carne veſtra, Geneſ. 17. Foœdus autem no-
ſtrum eſt fœdus ſpiritus. Quarto, circuncifio id tunce
conferebat, vt a corporali morte, quam mafculis in-
circunciſis Deus indixerat, quis ſeruaretur: et vt in
terra illa ſub Dei protectione viueret: quorum vtrun-
que paruulo carnis conferebat, et ei vitam tribuebat.
Exo. 4. Baptiſmus vero ſeruat a ſpirituali morte, et
per eum in regno cælorum ſpiritu iam viuimus: quo-

rum neutrum poteſt paruulo carnis conuenire. Ab in-
ferno non magis liberabat maſculum circunciſio, quam

fœminam non circunciſam: quorum vtrumque facit
baptiſmus. Quinto, non lex, ſed Abraham eſt noſtræ
ſfdei regula, vt Paulus docet. Abraham vero poſtquam
credidit, eſt circunciſus, ſicut nos credentes baptiza-
mur. Sexto, vt argumento alio Pauli ad-Galatas vtar,
id quod de circunciſione in carnalibus paruulis ſequu-
tum eſt, non abrogat præcedentia, in Abrahæ perſona
geſta, cum nos non per legem, ſed per Abrahamum,
cui ſalus noſtra erat promiſſa, hæreditatem quæramus.
Imo non ſolum non abrogatur factum Abrahæ, ſed
per legis circunciſionem firmatur, iuxta veram eius
ſignaculi ſignificationem, quam mox exponam. Nam
ad ſignificandum futurum myſterium in paruulis ſpi-

ritus, fuit ita in carnalibus paruulis præſiguratum:

ſicut reliqua legalia ſunt ita per Chriſtum myſtice
impleta, et in nobis per ipſum my ſtice implentur.
Iterum atque iterum te precor, o lector Chriſtiane, vt
poſſis

Hoſlis mn⸗
uplendi
Hirituale
Onnnia in
ginem ſe
bis ſeotſi
Babylori
lis, in lo
ipl Mo
ſieiunt,
et 2.
Diriga
eptichim
tiones ir
eX carn
ſerrent,
Plement
ſcum et
a, et m
tum legi
nilter,
Mifno pe
lvoc inp
timen cu
Doſtea Vi
iur, quc
108 aqu
iergan
leo tem
nibis p
Velo tem
ei, ne
len ten

E

1 erams n
Cunt, etnmn.
rnali gent⸗

Aus utenr
nciſio ilnn
n Malen
etut: e
Gborum
itun bue
tueli mun!
Vivimis:
lenife. K
reuneiſo,
Vmumme?
lum et
Velofohe
lettes ter⸗
4,Cen
rine

Ponen⸗ 1

Prel

inplenn.

rke itin,
5

itun

LI B. E R II. 417

poſſis mecum in beſtiam valide pugnare, hunc modum
implendi legem in animo tuo firmum repone, modum
ſpiritualem. Chriſtus eſt impletio legis. Ipfe ſolus
omnia in ſeipſo impleuit, et implet in nobis eius ima-

ginem ſequutis. Prophetiæ quædam poſſunt in no-

bis ſeorſim impleri, vt in Roma implentur prophetiæ
Babylonis, in Iuda Iſcariote prophetiæ Achitophe-
lis, in Ioanne baptiſta prophetiæ Eliæ. Legis tamen
ipſi Moſi datæ myſteria omnia ipſum Chriſtum re-
ſpiciunt, et in eo eſt omnium plenitudo, Coloſ. 1.
et 2. B
Dirigamus iam in beſtiam illam bellica tormenta,
ineptiſſimaſque pædobaptiſtarum, et ſacrificiorum ra-

tiones in eos conuertamus. Si ipfi ratione valida

ex carnali circunciſione ſuum carnis baptiſmum in-
ferrent, eum eſſe volentes circunciſionis puerile com-
plementum: pariter inferrent, quod noſtrorum ponti-

ficum et ſacrificorum raſuræ, tonſuræ, ſtolæ, vnguen-

ta, et mitræ typos legis implent, et quod implemen-
tum legis eſt Papa, beſtia quæ fuit, et non eſt. Si-
militer, quod vota, et Nazareatus legis, non in ba-
ptiſmo per Chriſtum, ſed per cucullas implentur, et
quod implementum legis Nazareorum eſt cuculla: cum

tamen cucullæ ſint illæ de abyſſo egreſſæ locuſtæ, vt

poſtea videbis. Item ex eodem fundamento ſequere-
tur, quod Romæ ſit iubileus, ſimilis Iudaico, quod
nos aqua ſalſa et hyſſopo Iudaica ſpiritualitate rite
aſpergamur, quod campanas ſacras habeamus pro tu-
bis /ſynagogæ, lampades pro lampadibus, et pro lapi-
deo templo lapideum templum, idolis et abominatio-
nibus plenum. Velum etiam quadrageſimale pro
velo templi ſynagogæ vt ſimus cum illis plane excæ-
cati, ne faciem Chriſti videamus. Dedicationes
item templi, parietum ſanctificationes, vnguenta,
altaria, incenſa, thuribula, et alia eiuſmodi, quæ
Paulus vocat Iudaicas fabulas, ſuperſtitiones, s6s=

Xobonuttααο,. et præcepta hominum auerſantium ve-
D. ritatem

π£

418 D E CIRCVNCISIONE

ritatem. Recte etiam probarent, quod inſtar ſabbati
Iudaici ſuccedens illi feria ex Paparum decreto ociari
nos cogat: et quod carnalis ille ſabbatiſmus fuerit
alterius carnalis typus, ſicut circunciſio pueri carnalis
typus eſt baptiſmi pueri carnalis. Sed cæci et furdi,
qui per Chriſtum videre iam incipiunt, et audire ver-
ba libri. Iudaiſmos hos ſpiritu carere apertiſſime

norunt, vt eos omnes actutum improbabimus. Efſer

enim hoc de carne in carnem tranſire, et Iudaicæ ſer-
uitutis iugo rurſus implicari. Mera eſt hæc ano
Xlæ picta quædam legis deriſio, ſeu ridicula imitatio,
vt mimos quoſdam, et Iudæorum ſimias nos potius
dixeris, quam Chriſtianos. Simili x ανοιπ1ας Maho-

metus diem veneris voluit fuis eſſe ſolennem, in quo

penitus otiarentur. Nec deſunt Turcarum religioſis
et monachis ſuæ rationes, quibus a libro Dei traditio-

nes varias, ſicut et noſtri phariſæi, ſuffurati ſunt, vt

prædixit Zacharias. Quicunque, inquit, a libro Dei
traditionem aliquam ſuffuratur, pius et innocens ha-
betur: et quicunque iurat et vouet inuentiones ſuas
ab eo libro detortas, pius et innocens habetur, Zacha.
5. Ob hanc cauſam ibi docet, maledictione magna
receſſiſſe a nobis librum Dei, et impietatem Babyloni-
cam regnare: quia in phariſaicis illis votis mendaci-
ter iuratur. Contra præceptum Chriſti ibi juratur,
qui vouendo iurare vetuit, Matth. 5. Sacrilegium ibi.
committitur, furtum ſacrum monachalium cucullarum,
papiſticorum rituum, et legalium ceremoniarum. Sacri-
legi illi ſunt, traditiones a libro Dei furando, ſicut fu-
ratus eſt Mahometus, et veteres phariſæi. Videns Maho-

metus, Iudæos habere tubas, et nos campanas, ſtatuit

in ſuis Meſquitis ſiue templis, vt ore humano clame-
tur: quia dignior eſt hominis vox, quam tuba vel cam-
pana: et quia legis tubæ erant vmbra humanæ vocis.
Vino ille ſuis interdixit, ſicut Papa carnibus et matri-
monio. Ad quam rem probabiliores Mahometus habuit
rationes, vt apparet Leuit. 10. et Num. 6. Videns Iu-
dæos

deos t
veſpere
eſſe ſep
volans,
Iudæos
tlit, vt
ltn goce
Pats Az
Veniant
cocebunt
Mecham
Abrahe,
ſeruatumn
Uibus ill⸗
Teliquas
lenlies p
Lerdotib
Meferen
Diſicam
Manukacti
lunt, ſe
Valig ten
cidawete
let n
Ned, lhi
drekteinn
Uunt, ſi
ſe, illun

4 hun

Dr0 eg
VOta V0
ſent I
lbant
terrd
leit er
Ae chi
1es ſun

inſtar ſun
ecreid dür
tihimng ſri
Ceci et ill
et maitee
re Peril
bimmg, N
t lodicek
ller tus
icoln inini
lennen, ut
anmn .

nentes4
nubetlh43

ren Ml
votS MN
rii di ne
Ceetietle⸗
hiumaul/
oNinrn.
raneo,ai
Rien
annmts /
Iumm
mtirſte
Hupme

7 .
T. I B E R II. 419
dæos ter in die preculas inſtituiſſe, mane, meridie, et
veſpere, exemplo Danielis et Dauidis: noſtris vero
eſſe ſeptem horas canonicas: ille quaſi inter vtrumque
volans, quinquies in die orandum eſſe docuit. Videns
Iudæos orare ad Occidentem, et nos ad orientem, ſta-
tuit, vt ſui verſus meridiem orent, ad domum Mecha.
Ita docet Mahometus ca. de domo Abraham, quod eſt
Pars Azoaræ ſecundæ. Supereſt ig gitur, vt ab aquilone
veniant Gog, et Magog, qui verſus aquilonem orare
docebunt. Pro peregrinationibus Papiſticis ille ad
Mecham peregrinationes inſtituit, quam eſſe domum
Abrahæ, ab Adamo conditam, illi affirmant, a diluuio
ſeruatam, et in æternum duraturam: vt multis nomi=
nibus illa templo Salomonis apud eos præferatur. Si
reliquas traditiones perſequaris, et ſacrilega furta, in-
uenies pleraque Mahometanis deteriora, a noſtris Sa-
cerdotibus obſeruari. In hoc ſunt Papiſtis Mahometani
præferendi, quod idola abhorrent, et idololatriam Pa-
pifticam maxime deteſtantur. Quanquam Deus nec in
manufactis templis habitet, nec manibus humanis co-
latur, ſed ſolo ſpiritu: Sacerdotes tamen Papiſtici
varia templa variorum ſanctorum cultibus dedicant, et
cadauera multa ſuper altaria recondunt. Statuas, ido-
la, et ſimulachra, aurea, argentea, ærea, ferrea, lig-
nea, lapidea, variis picturis pulchre adornata, illis fa-
brefaciunt, cadauerum reliquias intra idola repo-

nunt, ſuper humeros portant, hunc orantes pro pe-
ſte, ium pro tonitruis, et pro aliis morbis alios.

Ad hunc pro bobus, ad illum pro ouibus, ad alios
pro equis et aſinis, peregrinationes inſtituunt, et
Vota vouent, imo tot ſunt diui, quot oppida et pagi:
ſicut Iſraëlitæ olim pro numero ciuitatum multipli-
cabant Deos lere. 2. et II. id ipſum Aſſyrios in
terra Ifraél fecifſe legimus 4. reg. 17. Deum illi,
ſicut et noſtri, ſe ibi colere dicebant, alias quo⸗-
que diuorum adorationes admittendo. Quanto plu-
res ſunt vbertatis terræ fructus, tanto plura ibi
D. 2. erigun

—

420 DE CIRCVNCISITIONE

eriguntur diuorum altaria, et ſtatuæ. Hoſeæ 10.
Vnumquodque artificum genus, fabrorum, ſutorum,
tonſorum, et reliquorum ſuos habet peculiares diuos,
quibus feſta colit, et bachanalia conuiuia. Membra
cerea illis diis offerunt, quando ſimilis membri lan-
guore corripiuntur, ſicut Pheliſtim anos fecerunt au-
reos propter hæmorroydas. Oportere etiam dicunt
noſtri Sacerdotes, nos ad eorum diuorum altaria pa-
nem, vinum, et alias oblationes offerre, et altaria ipſa

de noſtra ſupellectile ornare. Candelas ad cadauera

illuminanda circum idola deberet nos accendere, eis
vota vouere, coram eis aperto capite nos incuruare,
genua ſlectere, et eorum pedes religioſe oſculari: imo
cæcos clauſos oculos ſacra illa pictura deuote obli⸗
nire. Defunctorum item manes, quos ea idola re-
ferunt, orandos eſſe docent. Datis inſuper quibuſ-
dam a Beſtia ſigillatis bullis, non ſolum nos delicto-
rum indulgentias conſequi, ſed et mortuos à pœenis
aiunt liberari. Mortuorum quoque noſtrorum et ma-
iorum animas, ſuis miſſis, meritis et ſacrificiis, a tar-

taris aiunt eripiendas, et purgatorio burſam purgan-

dam. O ſtantem in loco ſancto abominabilem deſola-
tionem. Obſtupeſcite cæli ſuper hoc, pauete et de-
ſolamini. Clament contra hos Iudæi, vt relictis ad-

inuentionibus humanis vnum Deum colant. Clament

Mahometani, vt idola reiiciant, clamemus et nos cum
Paulo, vt cæleſtia quærant, non terreſtria. Sed ipſi
nec quærere, nec intelligere cæleſtia poſſunt, quia non-
dum cum Chriſto reſurrexerunt. Si regenerationis
vim cognofcerent, viderent in ſeipſis Chriſtum præ-
ſentem et propitium, vt non opus ſit alios diuos
longius petere: cum nec ſit alius poſitus pro ſigno,
nec opem ferre valens. Cum renati fuerint, intelli-
gent vere in lege fuiſſe futurorum vmbras, et ſigna,
effeque omnia per Chriſtum impleta, vt nulla nunc
poſt effuſam Chriſti lucem vmbra ſuperſit, nec

carnalis ſabbatiſmus, nec aliquod inter diem et
diem

diem
4
diei
minie
4bomm
quem
domin
ſyriae
nice
et 20.
cunu⸗
Cicitur
ExO.
Piſte,
ſigne
tra d
domin
bent
domin
Minie
em
ſibi re
domir
Ualſe.
hebd
diej
prim
34.
lus
ſtes,
Drec
ſietil
len
rum

—

Holen ,

, mrone.

ianes en
Menre
nemmbri ke
ecerunt

cencete4
8 incutun.
Hellri:
ent i

er i
10s E⸗
os 1
Ckune
iſeis11
tün
biene⸗
ler s
teiihn
. U
nt unn
enmi
itm
os 6
5 nuſt⸗
ein, 1
15,6*
N

L I B E R II. Agar

diem diſcrimen.
Obiiciunt ipſi, Ioannem in apocalypſi meminiſle
diei dominici. Reſpondeo. Qui ibi dicitur dies do-
minicus, aliis dicitur dies domini, in quo reuelatur
abominatio Beſtiæ, filii perditionis, vt dies domini,
quem beſtia colit, in eius caput retorqueatur. Dies
dominicus dicitur apud Ioëlem dies ille magnus Aſ-
Griacæ perditionis. Diem illum dominicum Babylo-
nicæ deſtructionis legimus apud Eſaiam, capite 13.
et 28. Amos. S. Sopho. I. et alibi paſſim. Qui-
cunque dies, in quo res inſignis eſt geſta, ſcripturis
dicitur dies dominicus, dies domini, ſicut nox domini.
Exo. 12. Sopor magnus, quo nunc ſunt ſopiti Pa-
piſtæ, dicitur ſopor domini, ſopor dominicus. In-
ſigne bellum, bellum domini, bellum dominicum, con-
tra dominicos hoſtes. Cæna domini dicitur, et cæna
dominica. Hebraica phraſi res omnes inſignes ha-
bent titulos illos dominicos, vt arbor magna, arbor
domini: exercitus magnus, exercitus domini, ſiue do-

minicus: terror domini, terror dominicus. Solen-

nem itaque vocauit Ioannes diem, in quo facta eſt
ſibi reuelatio de Babylonica perditione, et hic eſt dies

dominicus, in quo perire beſtiam oportet.

Vrgent adhuc, apoſtolos diem pentecoſtes obſer-

uaſſe. Reſpondeo, Ex lege conſtat, feſtum illud

hebdomadarum, feſtum diei quinquageſimi, ſeu

diei pentecoſtes, poſt ſeptem hebdomadas ab initio

primitiuæ frugis, fuiſſe feſtum Iudæorum. Exo. 23.
34. Leuit. 23. Num. 28. et Deut. 16. Hinc Pau-
lus ad id Ieroſolymam properabat ad diem penteco-
ſtes, vt in eo Iudæorum conuentu poſſet Chriſtum
prædicare. Ita Chriſtus ipſe pro Iudæorum con-
ſuetudine, ad diem feſtum lIeroſolymam ſæpius
aſcendebat. Quid hinc Iudaizabunt Papiſtæ? Die-
rum azimorum fit mentio actorum 12. et 20.

quod a Iudæis illi obſeruabantur, non à Chriſtianis,
niſi quis adhuc Iudaizaret. Quod ad myſterium at-

D. 3. tinet

422 DE CIRCRNCISIONE

tinet, et myſticum verum ſenſum, dies nouæ frugis eſt
dies reſurrectionis Chriſti, a quo poſt quinquaginta
dies datæ ſunt primitiæ ſpiritus ſancti. Vt quinqua-
geſimo die, ab Aegyptiaca liberatione eſt data Iudæis
lex, ita quinquageſimo liberationis noſtræ die datus
eſt doctor ſpiritus ſanctus, qui multo ſublimius nos.
docet, quam lex: atque ita non eſt nobis alia lex,
quam lex ſpiritus. Impletum eſt ergo myſterium illud.
Inſtar Fubilei eſt hic quinquageſimi reſtitutio in hæredi-
tatem noſtram, non terreſtrem, ſed cæleſtem: iugis
nobis eſt iubileus, iugiſque azimorum ſynceritas. In
die Iudæis celebri voluit Chriſtus effundere ſpiritum
ſanctum in apoſtolos, vt res tanta publice innoteſce-

ret, coram tot nationibus, acto. 2. Vt loti ſunt

Iudæi legem accepturi Exo. 19. ita nobis baptizatis
datur ſpiritus ſanctus. Beneficia heæc commemorare
licet. Laudamus maxime in eccleſiis, ſeu concioni-
bus fieri ſepius commemorationem diei natiuitatis
Chriſti, mortis eius, reſurrectionis, ſpiritus ſancti miſ-
ſionis: ac etiam diei dominici, in quo concidet Ba-
bylon, qui erit dies noſtræ reſurrectionis, vt fuit vere
dies dominicus dies reſurrectionis Chriſti. Nunc a
Papiſtica morte ad annos mille reſurgemus, quæ Io-
anni dicitur reſurrectio prima. Erit ergo hic dies
dominicus, dies reſurrectionis. Dies item finalis re-
furrectionis dicitur dies domini, magnus et illuſtris.
Licebit igitur horum dierum commemorationem po-
ſtea facere. Ex decreto tamen Papiſtico, ad æmula-
tionem legis otiari, nefas eſt: cum ocium illud, et ſab-
bathum illud fuerit carnalis vmbra myſterii per Chri-
ſtum impleti. Col. 2. Cum aſpirauit nobis dies, fu-
gierunt vmbræ, Cantic. 2. Paulus omnino vetat,

nos a quoquam iudicari ſuper fabbati aut alterius

feſti obſeruatione. Sabbatum illud, quod ſancti-
ficauit Deus, Genes. 2. fuit ſignum ſanctifica-
tionis noſtræ, Exo. 3 I. et Ezech. 20. id ſignifi-
cans, vt nos, qui ſanctificatione æterna ſumus ſan-
ctiſica

*

iſtca
1105 in
kias, 1
ſabbat
ſumus

non h.

bis g
regnien
ſis eic
ſti nos
interpe
Uu. 6
C
Volunt
ſerni!
de iis

Poerte

Chriſt

poris
0dio

ſen pe⸗
Lura,
Catnah
Lum,
fuit e
Pro n

inpor

ſicut
tur.
dum.
tans
reclan
lolens
gl.
lenpen
Dater
ur

1

e filid
Vt glin.
data lua-
die n
blining e
bis dn l

terium i

jo in herd

eſten: M
Neetitis
gere ſhiin
ce mnort⸗
Vt hoik
bis bapinr
vommmenne
ſen enen⸗
ei miiin
Uolucin
Coeka
,N fire
. We
us, e⸗
o ke
I nist
tionen
3
. 41
i hel 1C
dodie!

Mino ſ

ut iei
od l
niͤ⸗
ui
wos
i

I. I BER II. 423

ctificati, non amplius ſeruilia opera faciamus, quæ

nos in peccati ſeruitutem adigant: ſed perpetuas fe-
rias, mortificato veteri, noſter nouus homo colat, et
ſabbatum ex ſabbato. Tota vita noſtra, imo nos ipſi
ſumus ſabbatum ſanctum, Eſa. 5 8. Sicut carnalia legis

non habent typum alterius actus carnalis, ita non eſt no-

bis quærendum ſabbatum carnale, ſed ſpirituale, per
requiem ſpiritus, in qua eſt ceſſatio ab operibus car-
nis dicto capite 58. in requiem illam æternam Chri-
ſti nos iam ſumus introducti, Heb. 4. vt nullo
interpellante Die habeamus ſabbatum ex ſabbato,

Eſa. 66.

*

Carnalem habent ſenſum, qui eo argumento nos
volunt ſabbatizare, quod iugem laborem vernaculi
ſerui ferre non poflunt. Quaſi euangelium noſtrum
de iis iudicandis ſe intromittat: id quod Chriſtus
aperte recuſauit. Ciuilia-iudicia ſeorſim permittit
Chriſtus, ſeeèundum quæ liberum eſt, de labore cor-

poris paciſci. Non obeſt, quod diei ſeptimæ ab ex-

ordio mundi benedixit Deus, in ea quieſcens, et po-

V ſtea per legem quieſcere iubens. Nam illud fuit fi-

gura, vt in primo dialogo dixi. Iuxta literam fuit
carnali populo huius legis, ſicut aliarum carnis le-

gum, carnalis et literalis inſtructio. Sabbatum illud

fuit cum Chriſto ſepultum, et ibi ab omnibus, quæ
pro nobis paſſus eſt, quieuit Chriſtus, omnibus finem
imponens. Sabbatum illud carnale fuit ſepultum,
ſicut velum templi ſciſſum, vt omnia noua ſequeren-
tur. Obſerua in hac re artificium Chriſti miran-
dum. Nam legis præcepta ſæpius in euangelio reci-
tans, ſabbati obſeruationem perpetuo tacuit. Imo
reclamantibus Iudæis ſabbatho ſemper operabatur,
nolens nos ad illam ſabbati obſeruationem co-
gi. Docens item, Chriſtianorum opera debere
ſemper ſabbato fieri, in perpetua ſabbati requie.
Pater meus, inquit, huc vſque iugiter opera-
tur, etiam ſabbato; et ego äugiter operor;
. D. 4. Ioan.

424 Dk CIRCVNCISIONE

Ioan. 5S. Argumentum aliud Ioan. 7. eſt notandum,
Venerabilior erat circunciſio ſabbato, quæ ſabbatum
ſoluebat, er a ſabbato non ſoluebatur. Cum ergo
circunciſio ipſa ſoluta nunc ſit, et ſublata, multo ma-
gis ſabbatum. Si pro otio ſabbati illius nobis oci-
um alterius diei inducat Papa, eadem ratione debe-
ret, pro abſciſſo præputio aliud membrum abſcindere,
cum fuerit circunciſio fortior ſabbato. Præterea,
vt habetur Mar. 2. dominus eſt homo, cum alioruùm,
tum etiam ſabbathi: et dominos nos fecit ſicut do-

minus eſt ipſe Chriſtus, etiam ſabbati: et ſabbatum

propter hominem factum eſt, non homo propter lab⸗
batum. Liber ergo homo poteſt ſabbato libere vti,

licet ſeruili populo ſint ad tempus correctionis quæ-

dam impoſita iuga. Docet item ibi Chriſtus, pueros
Dauidis eſſe mundatos, vt liceat eis veluti ſacerdoti-

bus, panes propoſitionis comedere, ſabbato ſpicas

vellere, et ad vitæ vſum omnia facere: quia dominus
nos fecit ſacerdotes, et ſabbati dominos. Adde hic,

quæ de boue et aſino adaquandis, de aſino et oue

a fouea die ſabhathi extrahendis, dominus tam ſepe
loquutus eſt. Nullum Iudaiſmum pluribus dictis et
factis ſuſtulit Chriſtus, quam ſabbatum, vt admiranda

hic dignoſcatur Papiſtarum cæcitas, quam vane nos

vVelint decretis teneri, et probabilitate ſermonis nobis
imponere, vt pulcre docet apoſtolus in epiſtola ad
Coloſſenſes, quam vtinam omnes Papiſtæ bene intel-
ligerent. Hac ratione mutauit Beſtia tempora et le-
ges, vt ait Daniel: quia dies feſtos mutauit, et ſuas
leges pro diuinis poſuit.

Quod illa Iudæorum feſta, et paſchalis agni, et

pentecoſtes, et tabernaculorum, omnia ſimul in nobis
hodie compleantur, omnia in nobis vnum ſint, ba-
ptiſmi et cænæ myſterium omnia ſimul habeant
annexum, paucis nunc collige, vt baptiſmum eſſe
cum cæna coniungendum intelligas. Nam in mor-
tem Chriſti baptizatus, te ipſum ibi immolas, et ab
Aegy

Aegyp
in azi
paſcha
Peſtum
rum.
i fe
dtolligi⸗
namn de
peribus
Ptus,

ratione
Deus.
Neniens
ri l
Plum.
te lapie
Dei er
comm
Deite
(tis t.
templ
gebat
crifici
templ
Quam
cendn
De te

Pnotundn

Cun eg

Mlto
8 pobis N
tione ich
ableinte
Drzien
Unn Mion
it ſont i⸗
et ſobber
Proter
liben ſ
Ctionis e⸗
iſtus, pen
ti Ceerin
Pbato h

glin Gorin

Adee
AUno et
us mn h⸗
u diht
t uunim
n Ne
vons
ehiko
bete int
nporten 6
idenb⸗

Ais “
l ulin ont

1 lr,

4

l kie

iimm4

n N.
e

I. Ia B E R II. 42²5

Aegypti opprobrio liberatus feſtum primum celebras
in azimorum ſinceritate, omiſſo fermento veteri, et
paſchalem agnum cum Chriſto in cæna manducas.
Feſtum item ibi agis primitiæ frugis et tabernaculo-
rum. Nam primitias accipiens cæleſtis ſpiritus ſan-
cti fructus, de area et torculari tuo panem et vinum

colligis, et ſpontanea miſſa, id eſt, offertorio ad cœ-

nam domini, eum communicans, cum eccleſiæ pau-

peribus epularis, in regni cælorum tabernacula rece-
ptus, Deut. 16.

De templi machina nunc ſupereſt dicamus. Gra-
ue id videbitur multis, quod tam pulcras ſtructuras

nos nihili faciamus. Sed nos nihil horum miramur.

Graue impiis videbatur, quando propheta lapideum

templum improbabat. Eſa. 66. Imo Deum ipſum ob

id dicebant eſſe grauem et moleſtum. Nihilominus
rationes improbationis ſunt ibi efficaces, vt docet
Deus. Quia locus ille non eſt capax Dei, nec con-
neniens eius habitatio. Quia Deus in ſpiritu habitat.
Quia lapides iidem erant, antequam facerent tem-
plum. Quia templum Dei iam antea erat home, an-
te lapideam domum. Quia in lapidea domo cultus
Dei erat carnalis. Et quia abominationes multæ ibi
committebantur. Adde, quod Chriſtus eſt verum

Dei templum, et quod excelſus Deus non in manu fa-

ctis templis habitat. Recedere gloriam Dei a lapideo
templo docet Ezechiel. ca. 3. 9. 10. et II. Olim exi-
gebatur lapideum templum, ad offerenda carnalia ſa-
crificia: nunc autem ſecus. Nunc ſolus homo dicitur
templum Dei, et ibi eſt Deus ſpiritu adorandus. Ad
quam rem latius eſt nobis de templi dedicatione di-
cendum, et quod ab initio fuerit homo Dei templum.

De templi dedicatione habetur Num. 7. et 3. reg. 8.

et 2. Ezræ. I2. cui myſterio adiungitur ille Deo di-
catus Henoch. Nam 17α hanach, eſt initiare, in-
ſtituere, dedicare. Vnde dicitur Henoch, inſtitutus,
ſacris initiatus, Deo dicatus et conſecratus. Omiſſo il-
D. 5. 10 ter-

426 DE CIRCVNCISIONE

10 tertio Henoch, filio Cain, qui fuit ſacris ſerpentis

initiatus, de illo nos Henoch, in cælum translato, lo-

quimur, qui fuit ſeptimus ab Adam, ſicut eſt nunc
ſeptima dies Deo ſacra, in qua nos cum ipſo Henoch
requiem cæleſtem habemus. IIIe fuit in figura trans-
latus, in ſignum myſterii Chriſti. Chriſtus myſterium
illud vere in ſe ipſo compleuit, in nobis item faciens
ſpirituale complementum. Nos in veritate ſumus
in cælum translati, ſicut Henoch in vmbra. Nos per
Chriſtum fſumus veri Henoch, theodidacti, a Deo in-
ſtituti, Deo dicati, et conſecrati. Nos ſumus in cæ-
lum translati, Colof. I. et Ephes. 2. Nos ſumus
templum Dei, et templum ſpiritus ſancti, I. Cor. 3.

et 6. et 2. Cor. 6. Nos ſumus domus habitationis

Dei, Heb. 3. Nos ſumus viui lapides domus ſpiritua-
lis. I. Pet. 3. Ante diluuium non habitauit Deus in
lapideo templo, aut ligneo tabernaculo, ſed in Abel,
et Henoch, quaſi eſſet Chriſtus in altero moriens, in
altero reſurgens, et in cælum aſcendens. Poſt dilu-
uium templum Dei fuit Melchiſedech, rex Salem, et
ſacerdos Dei, Genes. 14. Propter quem ait prophe-
ta, fuiſſe olim tabernaculum Dei in Salem, pfal. 75.
Omitto hic myſterium ſalutis gentium in Melchiſedech

deſignatum. Nam Salem fuit ciuitas gentium in terra

Sichem, Genes. 33. Hic ipſe fuit templum Dei, rex,
et ſacerdos, vero Chriſti regis, ſacerdotis, et Dei tem-
pli typo. I-apideum igitur templum ab initio non fuit,

ſed ad tempus eſt rudi populo datum. Nunc templo

maior eſt Chriſtus, Matth. 12. Chriſtus eſt verum Dei
templum, Ioan. 2. Excelſiſſimus non in manufactis tem-
plis habitat, acto. 7. et 17. Vnde merito, tanquam rem
abolendam, deſtrui voluit Chriſtus lapideum templum,
cum iuſtis rationibus improbans, dicto cap. Eſa. 66.
Atque ita nos deſtructa rurſus ædificantes præuari-
catores nos ipſos fecimus, Gal. 2. Quare tabernacu-
lum ligneum non ſimiliter reædificamus? Si Deus in
manufactis templis non habitat, ſequitur in Papi-
ſtarum templis aliud nihil habitare, quam idola.
Si ut

—

i, vt t
datum e
Aliud ni
ſti illa e
anne co
as 4bon
lere, ſec
Verum t.
Veruumn it
Melehiſee
et nos pe
plum. 1
ple eſt
Nazarer

plement

Cun iht
ticipes,
Plüm ne
Hine
et faciei
ſeti myl
voc vehn
Vera Dej
etvelum
Velum,
ii Dro V
lun, arc.
Kmmn

let Chri

148 dqu
Aluas hin
Didiman
ſl terra
inqus
9. das
Teddenn
Der ſpir

ris ſennn
Tanslnne!

cut et e

iplo He

fenra tn

1s Mlen
iten fie

kitate iun

Nrn. Nt
ii aD
ſumns ne

1. 01

8 hubicnd

nbs fiin

tauit DaI.

d in
) Noren
nin
n, M.,

Meciktl

tinn ind
Un Der 6
„etleis
tio n ui
Nnett
tenm,

liri

ngene
tenl 4
n. M! 4
tes inn⸗
e then
ln

L. L B E R II. 427

Si, vt teſtantur regum libri, ſoli filio Dauidis Chriſto

datum eſt, deo templum ædificare, ſequitur, Papiſtas

aliud nihil ædificare, quam turrim Babel. Si in cæle-
ſti illa Ieruſalem, quæ intra nos eſt, nullum teſte Io-
anne conſpicitur lapideum templum, ſequitur, Papiſti-
cas abominationes, ad cæleſtem Ieruſalem non perti-
nere, ſed carnalium hominum eſſe pietatem corruptam.

Verum templum Dei Chriſtus eſt, et nos per ipfum.

Verum item tabernaculum. Ipſfe eſt rex et Sacerdos

Melchiſedech, et nos per ipſum. Ipſe eſt lapis viuus,

et nos per ipſum. Ipſe eſt paradiſus Dei, et nos per
ipſum. Ipſe eſt ſabbatum ſanctum, et nos per ipſum.

Ipſe eſt circunciſio, et nos per ipſum. Ilpſe eſt verus

Nazaræus, et nos per ipſum. Chriſtus eſt omnium com-
plementum, omnia in ſe ipſo et in nobis complens.
Cum ipſe ſit eaput, et nos membra, facit nos ſui par-
ticipes, ſuam gloriam nobis communicando, ſicut ſe
ipſum nobis communicat.
Hlinc et velum Papiſticum tollitur. Velum templi
et faciei Moſis, eius temporis infirmitatem notabat, ac
veri myſterii occultationem. 2. Cor. 3. et Heb. 9.
quod velum per Chriſtum eſt ſciſſum et ablatum, facta
vera Dei reuelatione. Vnde et in eius paſſione ſciſſum
eſt velum templi, Matth. 2 7. Non fupereſt nunc aliud
velum, quam ipfa Chriſti caro, quæ ipſi patris deita-
ti, pro vero eſt, Heb. 10. ipſa eſt velum, tabernacu-
lum, arca, vrna, manna, et reliqua.
Similis eſt ratio falis victimarum Leuit. 2. vt ipſi-
met Chriſto tribuatur. Idem de ſale mortiferas et ama-

ras aquas ſanante. 4. reg. 2. quanquam Papiſtæ neſcio,

quas hinc traditiones de aqua ſalſa furati ſint ſacrilegio

illis peculiari. Ipſe Chriſtus eſt verus ſal, nos ſibi in

victimam oblatos condiens: cuius ratione nos dicimur
ſal terræ. Aquæ nobis amaræ, et mortiferæ ſunt illæ,
in quas eſt immiſfſum Babylonicum abſynthium, apoc.
8. aquas mortiferas, quas hactenus in lericho potauimus,
reddemus nunc dulces, ſale ſapientiæ eas condiendo

per ſpiritum ſanctum. In vaſe nouo contentus nunc ſal
immola

42² 8⁸ DE CIRCVYVNCISIONE

immolatam victimam condit, ne ſine ſal infatuata pu-
treſcat. Aquis baptiſmi dulcorantur aquæ omnes, ſi⸗
ue ſint marinæ, ſiue ſalſæ, ſiue amaræ: et per eas vi-
uiſicantur omnia animantia, Ezech. 47. Hoc ſalis
myſterium in nobis completum docet Chriſtus, ſalem
nos habere monens, et dicens, vos eſtis ſal terræ.
Chriſtus ipſe primaria ratione dicitur ſal dans nobis
ſapientiæ condimentum: vt deinde per ipfum nos ſci-
mus aliis ſal, eis condimentum noſtrum communican-
tes, vt ſapienter guſtent, et ab infatuatione, corru-
ptione, ſeu putrefactione ſeruentur. Nihil enim ma-
gis a corruptione ſeruat, quam ſal. Vnde et fœdus
Dei dicitur fœdns ſalis, incorruptibile Num. 18. et 2.
para. 13. Dicitur item fœdus ſalis, quia in fœdere do-
mini erat, vt in omni oblatione offerretur ſal, dicto
cap. Leuit. 2.
Hyſſopus non eſt nobis alia, quam ipſemet Chri-
ſtus, proprii ſangúinis aſperſione nos expians, et mun-
dans: per quem nos dicimur eſſe hyſſopo mundati.
Ipſe nos expiat, et ipſemet eſt hyſſopus expiationis
noſtræ: ſicut ipſemet eſt ſal et victima a ſeipſo obla-
ta. Ratio, quare iuſſit Deus hyſſopo vti, eſt multi-
plex: cum ex naturali proprietate hyſſopi, pectus ex-
piantis, ſeu mundantis, cum ex vitandis contrariis
Aegyptiorum ſuperſtitionibus: tum maxime, vt Chri-
ſtum ita præfiguraret, verum expiatorem.
De lampadibus et lucernis dicendum, quod Dei
lucem exſpectantes, candelis vtimur in noctis vmbra.
Populo in nocturnis tenebris conſtituto, cui et lux
verbi Dei ſub vmbra et nube abſcondebatur, inſtitutæ
merito ſunt lucernæ, circa oraculum illud velamine
obumbratum, ad ſignificandum, maiorem aliam ibi
deſiderari lucem. Nunquam enim candelis vtimur,
niſi quando ſolis lucem deſideramus. Exorto ergo
nobis iam die et vero fole lucente, reuelata nobis
verbi Dei luce, ſublata nube, vmbra, et tenebris,
nullæ ſunt eiusmodi lampades neceſſariæ. Fruſtra
YMM enim

4

ehim co.
emet Ch
illumina
eſt lam
ſti illa.
loannes

(plendor

Ganda ne
Mus lux.
lucem el
ſi charite
in regno
labra ſer
loannen
Apud 7
in ſacen
in vnct
loannemn
Tantur e
Propheta
lucens in
lium Dei
cendes,
perpetun
ſto, et
gurx, .
ſernatio
Propala
cenſio
em.

Veram

fictum
De
traditio⸗
Ins ex
Diſican
drum

inltun
on;

t der e
riſkus, 1
ſis ſa mn

1 usN

plum on!
COtmmune
tione, en
ihil erna
nde et ſi
un. 18 4
in onn
tu

benel⸗
piangeisi
Gpo !
N eiri i
1 lin 6
ſi a⸗ Un

6 (CNN

ine, K

n
ud
ten lu⸗
els n
Ld’
euin /
et “B

I. I B E R II. 429

enim coram ſolis luce candelam quis accenderit. Ipſe-
smet Chriſtus eſt nobis vera lucerna, totum cælum
illuminans, et in futuro ſeculo illuminaturus. Ipſe
eſt lampas, ſplendor gloriæ, et lux mundi. In cæle-
ſti illa Ieruſalem, quæ intra nos eſt, nullam aliam ait
Ioannes effe lucernam, quam ipfam agni claritatem et

ſplendorem. Secluſis igitur Papiſticis impoſturis,

danda nobis eſt opera, vt nos ipfi dici ſemper poſſi-
mus lux, et filii lucis, poſtquam ipſe lux vera nos
lucem eſſe fecit, qui antea eramus tenebræ. Id fiet,
ſi charitatis oleum habeamus, qui lampades noſtras
in regno cælorum per fidem accendimus. Duo cande-
labra ſeu duæ oliuæ, varia ratione apud Zachariam et
Ioannem leguntur, ratione varii myſterii tunc oſtenſi.
Apud Zachariam ſunt duo flii olei, duo vnécti, Iehoſua
in ſacerdotem, et Zerubabel in principem: ad tempus
ita vncti, vt domum Dei erigerent, Zacha. 4. Apud

Ioannem vero duo candelabra, et duæ oliuæ, decla-

rantur eſſe duo Chriſti teſtes, Moſes et Elias, lex et
prophetæ, apoc. 1II. vt vere ſit lucerna ardens, er
lucens ſuper menſam, qui palam facit leſum eſſe fi-
lium Dei: ſicut Eccleſiæ hanc fidem tenentes, et do-

centes, dicuntur effe candelabra aurea, coram Deo

perpetuo lucentia, apoc. I. Impletæ igitur in Chri-
ſto, et in nobis per Chriſtum ſunt illæ omnes legis fi-
guræ, absque Babylonicis figmentis. Externa illa ob-
ſeruatio arguebat eius temporis infirmitatem, nondum
propalata ſanctorum via, Heb. 9. Candelarum ac-
cenſio arguebat veræ ſolaris lucis abſentiam. Per
quem modum Iudæi diminuto illo lumine vtentes,
veram poſtea exorituram lucem indicabant, quod et
factum eſt. .
De votis monachalibus iam oſtendimus, eſſe
traditionum ſacrilegia, vere mimica. Oſtendi-
mus ex Zacharia, ob iuramenta illa regnare Pa-
piſticam impietatem, et maledictione magna li-

brum Dei a nobis receſfliſſe. Perfeétionis
regulam

430 DE CIRCVNCISIONE

regulam eſſe in votis ſuis, iactant monachi, multa
iurantes, et ſe variis legibus adſtringentes: cum ta-,

men ipfſe Chriſtus in ipfis perfectionis documentis iu-

ramenta illa vetuerit, Matth. 3. Mihil ad perfectum

duxit lex, et ipfſa libertatis ablatio eſt imperfectio,

teſte Paulo: ac etiam teſte Iacobo, qui perfectio-

nem ponit in libertate. Scrigtum eſt antiquis, Vo-
uete, et reddite Deo iuramenta veſtra. At egò dico
vobis, o monachi, ait Chriſtus, nolite vouere, nolite
iurare, nolite vobis iugum imponere. In teſtimonium
veritatis nobis iurare licet de rebus præteritis vel præ-
ſentibus. At in futurum te aliquid facturum nec voue-
bis, nec iurabis, ſed ſi Deus voluerit, ita facies, vt
Iacobus docet. De futuris iurare proprium eſt Dei, qui
futura præſtare ſolus poteſt. Nos autem nec capillum

album, nec nigrum facere valemus. Adde, quod per

Chriſtum ſublata lege ſunt in nobis vota legis impleta.
Ipſemet Chriſtus eſt in nobis vnicum votum, qui ſe pro
nobis morti deuouit, vota omnia complens. Ob id nos
ei in baptiſmo vouemus, ei commorientes, et votorum
omnium complementum accipientes. Perenne id nobis
ſupereſt votum, vt ſemper in votis noſtris ſit, gratias
Chriſto agere de tot acceptis beneficiis: id quod Pau-
lus poſt Dauidem paſſim docet. Cælibem vitam non
improbo, quam ipſe mihi elegi, quam et Paulus ſupra
coniugalem commendat: ita tamen, ſi ea libere agatur,
citra neceſſitatem. 1. Cor. 7. Ad hunc modum et ere-
mitas et monachos laudabo, ſi larua illa, et voti ne-
ceſſitas tollatur. Arguunt vero laruati monachi, viduas
vouiſſe, I1. Timot. 5. ergo ipſi quoque vouere poſſunt.
Non agitur ibi de voto. Suam eſſe viduitati fidem,
docet Paulus, inſtar fidelitatis, quam in diſpenſato-
re quouis exigit Deus. In fide viduæ ponit ibi, vt
fuis proſpiciat et contineat. Quod quæ non facit,
infideliter vtitur miniſterio ſuo, fidem Deo debi-
tam irritam faciens. Votum ergo nullibi in Chri-
ſtianiimo legitur, niſi vbi Iudaiſmus ſimulatur,
. vt acto.

1

ſt acto⸗
De
ua re
ſaerh
non vi.
Babrlor
tum pr.
perpetun
cerdos i
ins, q
Kolus,
gnodſil
lem eſſ⸗
leſarres
bontifer
ſti eſt e

inquit,
Veri tan
miniſr⸗
externe
Vero ſa
tantum
tllia,
Nos 01
lotes,
da: n
s, et
Cbpatun
Cnſtat.
tio, 4
s ſun
Ument

1

L I B E R II.„ 431

yt acto. 18. et 21. quo modo munc monachi Iudaizant.

De Papatus ſacerdotio nunc ſupereſt dicendum. In

qua re nemo eſſe poteſt adeo ſtupidus, qui non videat,

ſacerdotium legis eſſe per Chriſtum impletum. Quis
non videt, legis pontificatum, non Romanam illam et
Babylonicam mitram, ſed ſpirituale Chriſti pontifica-
tum præfiguraſſe? Chriſtus ſolus eſt et erit pontifex,
perpetuum ſecum habens ſacerdotium, et manens ſa-
cerdos in æternum. Nihil de hac re dici poteſt euiden-
tius, quam quod in epiſtola ad Hebræos tra adit apo-
ſtolus, de vero ſolius Chriſti ſocerdotio. Imo addit
quod ſi Chriſtus in terris adhuc eſſet, ne pontifex qui-
dem eſſet. In eum enim eſt translatum ſacerdotium per
reſurrectionem. Eſt et alia ratio, quare non diceretur
pontifex in terris. Nam regnum et ſacer dotium Chri-

ſti eſt cæleſte, non terreſtre: ſpirituali et interna ſpi-

ritus ſancti vnctione cohſtat, non externis oleis, aut
coronalibus raſuris. Pontifex noſter Chriſtus, in cæ-
lis exiſtens, nobis erit in cælum ſecum translatis,
omnia quæ pontificis ſunt, vere et interne miniſtrat,
oblatione ſui facta pro nobis orans. Heb. 8. Talis,
inquit, eſt nobis pontifex, ſanctorum adminiſtrator, et
veri tabernaculi, in quo nemo in terra factus pontifex

miniſtrare poteſt. Terrenus pontifex non poteſt, niſi

externe, Iudaice, aut Babylonice ſacrificare. Noſtrorum

vero ſacrificiorum longe alia eſt ratio, cum ſpirituales

tantum hoſtias nos offeramus. Nulla funt nobis corpo-
ralia, ſed ſpiritualia ſacrificia. Sacrificium Deo ſpiritus.

Nos omnes Chriſti participes effecti, veri ſumus ſacer-

dotes, vnctione ſpiritus ſancti inſtar Chriſti interne fa-
cta: non inſtar Beſtiæ, quæ tantum eſt paries dealba-
tus, et externe inunctus. Romanum Papatum, ſeu prin-
cipatum hunc, eſſe rem ſurreptitiam, vel hinc manifeſte

conſtat, quod longa fuit in primitiua eccleſia concer-

tatio, antequam Romanus epiſcopus Papæ aut pontifi-
cis ſummi nomen vſurparet. Frigidiſimum eſt ar
gumentum ex Petri vel Pauli inſtitutione. Nam illi
et Ro

432 DE CIRCVNCISIONE

et Romæ, et alibi epiſcopos inſtituebant, ſicut reli-

qui apoſtoli in Aſia, India, et Aethiopia, nullis a Roma

petitis bullis. Antiochena eccleſia, teſte Ignatio, eſt

a Petro, Paulo, et aliis fundata, prior eſt quam Ro-
mana, et primi funt ibi dicti Chriſtiani, vt ait Lucas.
An propterea dicetur ibi Papatus iſte? Quod Romæ
ſint ſancti illi, et alii plurimi occiſi, arguit eam eſſe
tanto magis maledictam, teſte Ioanne, ſicut et ob id
eſt Ieroſolyma maledicta. Alio argumento nos im-
petunt, quod iuxta Paulum, oportet omnem animam
poteſtatibus ſubditam eſſe, Rom. 13. quaſi ipfi ſint
tales poteſtates, quod negat ibi Paulus, et negat Chri-
ſtus Matth. 20. differt plurimum virtus doctrinæ et

ſpiritus, a bullata illa, et laruata Papiſtica poteſtate,
„

meras impoſturas et tyrannidem continente, virtutem
ſpiritus nullam. Quando facta fuit contentio inter
apoſtolos, quis eorum futurus eſſet maior: non re-

ſpondit Chriſtus, Petrum eis fore Papam. Imo vetuit

quem miniſtrorum in eccleſia dominari, aliis maiorem
dici, aut in alios poteſtatem exercere, pro ſingulari

perſonæ ratione onus varie iniungebatur. Petro qui

tunc erat in fide robuſtior, iuſſit Chriſtus, vt alios in
fide confirmaret, Lucæ 22. Sed hoc nihil ad Papa-
tum, ſi Papatum pro principatu iſto pontificio ſumas:
alioqui epiſcopos concedam Papas, ſiue patres vocari.
Petro prius credenti prius claues pollicetur Chriſtus,
nondum donat Matth. 16. Poſtea omnibus in fide
firmis pariter donat Ioan. 20. Peculiaria excellen-
tiæ munera, et Ioannes et alii habuerunt, præſertim
Paulus, cuius amplior fuit apoſtolatus, quam Petri.
Fides et induſtria in apoſtolis varie commendatur,
non Papatus iſte. Quis vmquam audiuit, Petrum
vel Paulum Papam pontifieem vocatum? tanquam
blaſphemus, pſeudo Iudæus, et antichriſtus, fuiſ⸗
ſet ab eis reiectus, qui talis dignitatis impoſtu-

ram auſus fuiſſet nominare. Soli filio perdi-
tionis datum eſt, Chriſti Pontificatum in terris
Vſur

Ffürpar
Dei qu
l lieu
tempon
ſaera
non eh
celeſte

Cmiſtu

ablens,
Ile vin
ile nob
en vide
legnat,
deteſtan
ſtrandi
ſponde
et qua
cleſiæ
et in in
et exte
termnun,
ckleſtin
termum
108 c
bus re
ui nO
Iuls ea
Dei,
Cit illu
01
cuntur
ſortiti
Alios in
tihriſk
rat
inm
leptihl

, ſou
Uliss 1le
Ignnio4
t quun
Vt ait lun
Gvod Ne
nit eundh
eut et l
ento ME
vat inik
1 neynſ
Cobrin
ien Murk
Nte, ime
Mtento
iok: M
1 Io
Ais nunt
t. Muof.
, N
iil ilk
iiteio ⸗
ttrei i⸗
ur Ci⸗
Gibns

1.

Nt, e

I. I B E R II. 433

vſurpare, eſſe ſacerdotum principem, facere, vt in templo
Dei quaſi Deus ſederet Antichriſtus. 2. Theſſ. 2. Illi ſo-
li licuit miſcere ſacra profanis, regmim ſpiritus cum

temporali confundere, ſacrilega furta et Babylonica

fſacra fuperinducere. Nos vero ſcimus, Chriſtianis
non eſſe terrenum pontificatum ad Iudaizandum, ſed
cæleſtem, ſicut eſt ſpirituale ſacerdotium. Non eſt
Chriſtus nunc mortuus, vt ſuccefſore indigeat: nec
abſens, vt vicarium ſeu vices gerentem defideret.
Ille viuit, ille nobis ſufficit, ille nobis præſens eſt,
ille nobis vere vt pontifex miniſtrat, vt melius poſt-
ea videbis in interno homine. Ille in nobis vere
regnat, nos cum illo regnamus, et regnum beſtiæ
deteſtamur. Quæ igitur, inquies, erit ratio mini-
ſtrandi in eccleſia Chriſti, ſi nullum ſit caput? Re-
ſpondeo, Liber tertius mox ſequens indicabit, quæ
et qualia ſint miniſteria eccleſiæ Chriſti. Caput Ec-
cleſiæ aliud nullum eſt, quam Chriſtus, vere præſens,
et in interno homine vere miniſtrans. In ciuilibus
et externis actionibus, nos magiſtratum habemus ex-
ternum, in ſpiritualibus internum. Si cum Chriſto ad-

cæleſtia refurreximus, a legalibus liberati ſumus: Ex-

ternum hominem, quaſi externam monetæ effigiem,
nos cum Chriſto dicimus, temporalis poteſtatis legi-
bus regulari. Internus vero non ſubiicitur mundo,
qui non eſt de mundo. Hoc ſane modo nos redde-
mus ea, quæ ſunt Cæſaris, Cæſari, et ea, quæ ſunt
Dei, Deo, et Papam ipſum reddemus ſatanæ, qui de-
dit illum. M .
Omnes Chriſtiani, veri fratres, æqua ratione di-

cuntur reges et ſacerdotes, quatenus æque precioſam

ſortiti ſunt fidem, vt ait Petrus, peculiariter ſe ſupra
alios in ſacerdotum principem nemo extollit, niſi An-
tichriſtus, vt ait Paulus. Imo eſt ad hanc rem effi-
cax ratio, ſi quis myſteria legis intelligat. Nam
iuxta legem nemo ſacerdotio conſecratur, niſi per

baptiſmum, Exo. 29. et 40. Leui. 8. et Num.
E. 8. Nul-

2

434 DE CIRCVN CISIONE

3. Nullum penitus priſcis illis ceremoniis adumbra-
P

tur myſterium, quod in baptiſmo vere non complea-
tur, ſicut eſt per mortem et refſurrectionem Chriſti

completum, in quibus verus conſiſtit eius baptiſmus,

vera in ſacerdotem conſtitutio, et veteris ſacerdotii
innouatio. Expreſſus in prædictis legis locis eſt ſer-
mo de baptiſmo, in quo ſicut tunc ſacerdotes, ita nos
nunc abluimur, et inſtar immolati Chriſti immolatio-
nem noſtri ibi facimus, in azymorum ſynceritate.
Pro oſtio tabernaculi, quod ibi lotis aperiebatur, no-
bis lotis aperitur oſtium regni cælorum, ſicut et Chri-
ſtus eſt poſt ſuum baptiſmum in cæleſte tabernaculum
ingreffus. O pædobaptiſtæ, qualem cæli apertionem
vos in baptiſmo cogitatis? Quorfſum in lIordane funt
aperti cæli? Veſtimentis item ſalutis, confirmatæ, ac
cæleſtis nouæ iuſtitiæ, nos ibi ornamur, vt olim ſa-
cerdotes: iure iurando ſacerdotium noſtrum ibi fir-

matur, regiam coronam ibi accipimus, et pro Aaro-

nis oleo ſpiritus fancti inunctionem. Internus noſter
homo in baptiſmo genitus, habet incorruptibile ſpi-

ritus ornamentum. 1I. Pet. 3. veſtimentum iuſtitiæ ve-

re ſacèrdotale, apoc. 19. Ornamento, inquit, iuſti-
tiæ, et ſacerdotali decore ornauit me. Eſa. 61. Sicut

igitur illa omnia in baptiſmo vere implentur myſteria,

ita verum, in lege figuratum, nobis in baptiſmmo datur
ſacerdotium: non ad corporalia, ſed ad ſpiritualia ſa-
erificia, ad offerendas ſpirituales hoſtias, et fructum
labiorum. I. Pet. 2. et Hebr. 13. Ipſamet corpora no-
ſtra, tanquam hoſtiam viuentem, nos inſtar Chriſti of-
ferimus, Rom. 12. et 15. Totum hominem in baptiſ-
mo offerimus Chriſto ſolenni voto et ſacramento, Vt
nulla alia nobis nunc vota ſuperſint, niſi hoc, vt ſem-
per in votis noſtris ſit, gratias Chriſto agere, de tot
acceptis beneficiis, pſal. 5S. 1I15. et Colos. 2. cui con-
cordat pſal. 49. vbi hæc ipſa vocat propheta ſacrificia
et oblationes. Vituli labiorum hi dicuntur, Hoſeæ. 14.
Oratio ieiunio adiunécta eſt ſacrificium, acto, 13.⸗ et
. pfal.

Plal. 1
fidei.!
2. N
ſicig,
ſint nun
orationt
et Eſa.
Tenes et
rum den
Crifcium
eſt ei ſi
Malia ill
mundari
rum abe
Vt 1or
Pletur t
ilud?
Dus hum
tumn eſſe
lille ſien
Ttſtmen
Ceremoni⸗
eNtermmm
108 ſhiri
tegmum
Ceps ſac
ſnt n
dommini

tur qui

Mini n0
Es, ſech
Datitur
Rt hi ſi
li bi,
leen.

8 ſareren
eig etſ⸗
es, inn
ſneern
ebatun,
ut et

gbervacda

lordnne
ninmmt,

vuneni
noe, e

L I BE R III. 435

pſal. 140. Dicitur immolatio ſacrificium et hoſtia
fidei. Phil. 2. In voce laudis immolabo tibi, Ionæ.
2. Nos ſpiritu orantes vera adeo offerimus ſacri-
ficia, laudes, et gratiarum actiones, vt nulla alia
ſint nunc incenſi thuris odoramenta, et ſuffitus, quam
orationes ipſæ ſanctorum, apoc. 5. et 9. Pfal. 140.
et Eſa. 56. Carnem noſtram mortificare eſt hepar,
renes et adipem Deo in holocauſtum offerre. Ve-
rum denique ſacrificium Deo, vt ait Dauid, eſt ſa-
crificium ſpiritus, cuius motus ſurſum „ precioſum
eſt ei ſuffumigium. Abominabilia videns Deus car-
nalia illa ſacrificia, iuſſit nos baptiſmo lauari, et
mundari, Eſa. I. An non magis erunt Babylonio-
rum abominabilia, ſi ea, quæ ipſemet Deus ſtatuit,
vt abominabilia reſpuit? Si in nobis vere com-
pletur totum legis ſacerdotium, vnde Papiſticum
illud? Res admiratione digna, quod Deus mani-
bus humanis coli nolit, et Papiſtæ verum Dei cul-
tum eſſe putent illud ſuis manibus factum ceremo-
niale ſacrificium. Non intelligunt, miniſtros noui
Teſtamenti eſſe miniſtros ſpiritus, non externarum
ceremoniarum. Non intelligunt, nullum eſſe nobis
externum pontificatum ad Iudaizandum, cum ſolo
nos ſpiritu oporteat ambulare, et ſit regnum Chriſti

regnum ſpiritus. Nullus eſt nobis alius a Chriſto prin-

ceps ſacerdotum. Omnes per Chriſtum vnum ſumus,
ſicut maior, ita et minor, omnes miniſtri. Hæreditas
domini non patitur, vt quis in eius gregem domine-
tur, quia ipſe viuit, dominus et magiſter. Vinea do-
mini non fert diuerſorum generum ſemina et palmi-
tes, ſed vnicum tantum, quod eſt ſemen Dei. Non
Patitur aues diuerſorum colorum, aut fectas aliquas,
vt hi ſint purpurati cardinales, illi monachi nigri,
illi albi, illi aliter commixti, Leuit. 19. Deut. 22. et
Ierem. 12. Chriſtus et apoſtoli communibus veſti-
bus vtebantur: quare ergo in tot laruas ſunt defi-
gurati monachi? quare tot ſibi leges condiderunt?
E. 2. Omit-

436 DE CIRCVNCISIONE.

Omitto hic referre locos, quibus nos paſſim monet a-
poſtolus, ne iugo aliquo ſeruitutis nos a quoquam im-
plicari permittamus: ſed Chriſti a vinculis legis fa-
ctam liberationem integram ſeruemus, non in cere-
moniis aliquibus, ſed in ſola fidei Chriſti iuſtitia ſa-

lutem noſtram conſtituentes. Quis Antichriſti leges

ſuſtineat, videns, leges ſanctiſſimas ab ipſo Deo da-
tas, eſſe ſublatas? Data a Deo lex ipſi Adæ ſublata
eſt. Data ipſi Noë lex ſublata eſt. Data ipſi Abra-
hæ lex ſublata eſt. Data ipſi Moſi leges fſublatæ
ſunt. Ab Antichriſto nos accipiemus Babylonicas le-

ges? Sacrilegæ ſunt ceremoniarum leges, furta, et

nendacia. Quis Papæ impoſturis fidem adhibeat, cum
ipſemet non credat verum eſſe, quod facit? Clancu-
lum ridet ſtultitiam noſtram: ridet quoque tota Ro-
mana curia. .
Obiiciet fortaſſe quispiam, eſſe adhuc papatum, et
raſorum peculiare ſacerdotium, cum peculiari papæ
charactere: quia peculiare fuit olim Leuitarum ſacer-
dotium, a communi populo longe diuerſum. Reſpon-
deo, Leuiticum illud ſacerdotium per Chriſtum eſſe
translatum: imo per Chriſtum omnia nunc vnum eſ⸗
ſe. Ipſe ex Iudæis et gentibus vnum populum facit,
ſicut ex Leuitis et aliis vnum ſacerdotium, coniun-
gendo omnia per fidem, in vnius baptiſini vnitate-
Leuitas vice primogenitorum ſibi ad tempus ſumſit
Deus, Num. 3. et 83. Nunc vero nos ſumus illa
primogenitorum eccleſia, Heb. 12. Ephraim nunc
primogenitus, ſicut Iuda, Iere. 3 1. Nos omnes per
Chriſtum ſumus primogenitus Iſfraël et primitiæ quæ-
dam ſuarum creaturarum, omnes ſacerdotes et Leui-
tæ. Ob hanc cauſam multiplicandos ait Ieremias Le-
uitas miniſtros Chriſti, vt arenam maris, lere. 33.
Sicut a communi populo ſecernebantur, qui ſacerdo-
tio conſecrabantur, ita per baptiſmum a carnali mun-
do ſecernuntur veri Chriſtiani, omnes Leuitæ, et Sa-

cerdotes effecti. .
S Vt au-

V
tioner
gas, 1
dotii
eſſcit
temn
remor
typum
Nis.

Hlum

ſleri
Tunc
eſt ein
quand
die g⸗
die ne
In die
mells
ſicerch
ante p
epis DP
Pott re
täntun
Chrick
ſecun
quia
ita et
Mele
tibus
dixit
cerdo
riam
ſli m
Gonan
tVic
Monfe

nnotet
loquunir
ig lerß
Ol in e

Hiuſtii.

hritig
ſo Deod
Ade ſidn
1 igl M

hlen
lol

es
Nlorics
, furn,

lbibenn

le tul⸗

Pipunm 4

1.
I

lernde

gli

ue

4

„ 4
elite,

L I B E R II. . 437
Vt autem veram ſacerdotii in Chriſtum transla-
tionem, per mortis eius baptiſmum eſſe factam intelli-
gas, ſicut et in nos fit, et veram ibi eſſe noui ſacer-
dotii conſtitutionem: aduerte, quod ſine victima non
efficitur quis ſecundum legem ſacerdos. Victima au-
tem Chriſti in paſſione fuit. Citatæ etiam omnes ce-
remoniæ, per quas quis ſacerdotio conſecrabatur,
typum habent Chriſti baptiſmi, mortis, et reſurrectio-
nis. Tunc vero pontificem egit Chriſtus, quando ſe
ipſum victimam offerens, eſt mox in ſancta ſanctorum
aà ſacrificio reſurgens ingreſſus, ſicut nos in baptiſmo.

Tunc eſt Chriſtus gloria et honore coronatus, tunc

eſt eius ſacerdotium iure iurando firmatum in æternum,
quando regenitus eſt, quando dictum eſt ei, Ego ho-
die genui te. Ad eius ſimilitudinem nobis dicitur in
die noſtri baptiſmi, filius meus es tu, hodie genui te.
In die baptiſmi nobis in Iordane dicitur, Tu es filius
meus dilectus. Sicut in torrente nobis dicitur, Tu es
ſacerdos in æternum. Illud infuper animaduerte, quod
ante paſſionem Chriſti adhuc dicebatur eſſe Caiaphas
legis pontifex, et ob id prophetauit, Ioan. II. et 18.
poſt reſurrectionem vero translato iam ſacerdotio erat
tantum paries dealbatus, acto, 23. Poſtquam ſedit
Chriſtus a dextris Dei dicitur eſſe ſacerdos in æternum,
ſecundum rationem ſacerdotii Melchiſedech. Tum
quia ſicut Melchiſedech ſimul erat rex et ſacerdos,
ita et Chriſtus, et nos per ipſum. Tum quia ſicut
Melchiſedech panem et vinum ſuum educens, mili-
tibus Abrahæ protulit, largitus eſt, et donans bene-
dixit, idque poſt partam de hoſte victoriam: ita ſa-
cerdos noſter Chriſtus, poſt partem de hoſte victo-
riam proprium ſui corporis cibum et potum, nobis in

ſui militiam baptiſmo conſcriptis, profert, largitur et

donans benedixit. Id quod nos etiam in cœna faciemus,
vt videbis. Hoc autem, antequam a dextris Dei ſederet,
non fecit Chriſtus, cum nec nos tunc eſſemus in eius mi-
E. 3. litiam

438 DE CIRCVNCISIONE

litiam conſcripti per baptiſmum. Ante miſſum enim
paracletum non eſt conſummatum cænæ myſterium: vt
in ipſa cæna apoſtolis teſtatur Chriſtus, dicens ſe no-
uum eis poſtea daturum cibum et potum. Diſcipulis

frangens et porrigens panem, euanuit Chriſtus, non-

dum ab eis vere introſumtus, Lucæ. 24. Nondum erat
natus cæleſtis homo, qui erat cæleſti pane nutriendus.
In cænæ ſermone hoc intelliges, et qualiter noſter/cæ-
leſtis pontifex, lex et ſacerdos, nobis interne ibi mi-

niſtret: quod ſi in terris adhuc eſſet, facere non poſ-

ſet. Solus ergo eſt nobis eæleſtis pontifex, qui omnia
pontincatus myſteria ſolus corupleuit, ſine Babyloni-
cis figmentis.
Confirmari demum poteſt vniuerſale in nobis o-
mnium complementum, „ ex ipſis Chriſti verbis. Nam
legem deſtrueret, ſi non compleret ea omnia, quæ lex
deſignabat. Ea propter dixit Chriſtus, Non vt de-
ſtruam, ſed vt compleam. Sed quomodo compleam?
Quia donec tranſibit cælum et terra, iota vnum, aut
apex vnus, non præteribit ex lege, quoad omnia facta
fuerint Matth. S. Ergo id, quod Pontifſicatus legis ſi-

gnificabat, per Chriſtum eſt impletum, id quod cir-

cunciſio ſignificabat, id quod ſabbatum ſignificabat,

per Chriſtum eſt impletum et factum, quotidieque im-

pletur, et in nobis myſtice fit. In nobis impletum
eſt, et impletur, per fidem in baptiſmo: factis ibi no-
pis omnibus ſacerdotibus, data nobis perpetua ſab-

bati requie, nobis omnibus per Chriſtum ſpiritu cir-

cunciſio.
Sed omnes et generales et ſpeciales circunciſionis
ſigniſicationes hie fuſius excutiamus, quid ſit fœdus,
ſiue pactum, et vetus et nouum, prius inquirendo,
vt omnia in Chriſto completa videamus. Pactum

eſt duorum vel plurium in idem placidum et con-

ſenſus. Neceſſario in omni conuentione debent ad
minimum eſſe duo paciſcentes, et pactum ipfum fi-
dem requirit. Inter Deum et Abraham initum eſt
eius⸗=

eiusm
ſtris
innor
cias.
trem
ſemin
minis
ſemin
eidere
Deus,
cdp. 1
gnum
tt id,
eircun
guo
ſeeder
Nan
Uils
Vin p.

Mund,

ſu ſli
crede
Dactn

eſt ſ.

eſt n
ciſin
Cnan
Darte

iliuntin
teriun t
cens Een⸗
Dilipit

iſtus, M

Oncdun en

Dutriends
nolterte

ene iif

re non N

Do.

in ne
erdis N
in el
W K
coNNe
TN,2

ONNAma

nns liß⸗
d⸗
gnltetn
iciens
S inpre

„

Ueis din
epttuſt
ountn
Iſket
lieh
n
In
ceben!
1 hini
Gim: .

L I B E R II., 439

eiusmodi fœdus, ſeu pactum, quod legis peritis no-
ſtris diceretur vna de quatuor ſpeciebus contractus
innominati, illa ſcilicet, quam vocant, facio vt fa-
cias. Nam ex parte Dei fuit promiſſio hæc. Pa-
trem multarum gentium faciam te, daboque tibi et
ſemini tuo terram Chanaan, vt ſim Deus tuus, et ſe-
minis tui poſt te, Geneſ. 17. Ex parte Abrahæ et
ſeminis eius fuit pactum, vt in omni maſculo circun-

eideretur præputii caro, adiuncto eo, quod ei dixit

Deus, Ambula coram me, et eſto perfectus, dicto

cap. 17. Hæc circunciſio dicitur ibi fœdus, et ſi⸗
gnum fœderis. Nam parte altera pactum id exigit,

et id, ad quod vi pacti Abraham Deo tenetur, eſt vt
eircuncidat. Et hoc vocat ibi Deus pactum ſuum,
quo ſecum paciſcens ſibi tenetur. Eſt etiam ſignum
fœderis, ſeu promiſſionis Dei, eo pacto firmatæ.

Nam ſfſunt in eo contractu duo pacta, alterum alte-

rius ſignum. Eſt contractus correlatiuus, vt iuxta
vim pacti reſpondeat Dei promiſſio obſeruanti ſignum
illud, promiſſionem dandam ſignificans. Supponitur

ibi, quod paciſcentem cum Deo credere oportet Deo,

et cCoram eo ambulare. Nemo enim cum eo paciſci-
tur, cui fidem non adhibet. Pactum vero ipſum in

ſe continebat factorum expreſſionem, ſicut et lex

ipſa: præſuppoſita fide, quam de Deo illi habebant,
mundanum quid continentem. .
In nouo vero teſtamento eſt cæleſtis ſides de Ie-
ſu filio Dei, in cæleſtibus nunc regnante, et cæleſtia
credentibus donante. Noui teſtamenti fœdus,, ſeu
pactum nouum, ex parte noſtra eſt lex cordis, quæ

elſt ſola lex fidei, vt firmi credamus. Foœdere nouo

eſt nobis cum fiducia credendum, lefſum illum cru-
cifixum eſſe Meſſiam filium Dei, in cæleſtibus re-
gnantem, et id credentibus cæleſtia donantem. Ex

parte vero Dei pactum nouum continet plusquam pro-

miſſiones. Continet dona cæleſtia, iam nunc præſentia,
E. 4. guge

440 DPE CIRCVNCISIONE

quæ non tantum promittuntur, ſed donantur. Quæ
olim promittebantur, dat minc Deus credentibus in

Chriſtum, et modo alio longe ſublimiore. Pro terre-

ſtribus dat nunc Chriſtus cæleſtia. Credentibus in
Chriſtum datur nunc remiſſio omnium peccatorum, da-
tur regnum cælorum, vita immortalis, Chriſtus ipſe
totus. In hoc nouo fœdere vetus continetur et imple-
tur. Hic pro terra illa datur nobis cælum. Hic data
eſt hæreditas et requies. Hic ſeruatur egregie circun-
ciſio, in iis, quos ipſe circuncidit. Impletum eſt, quod
dixerat, ſe fore Deum noſtrum et nobis inhabitaturum.
Quemadmodum vetus illud non eſt juxta literam im-
pletum in incredulis, qui proſtrati ſunt in deſerto,
ſed in credentibus; ita et iuxta ſpiritum, pactum no-
uum non in pædobaptiſmo, ſed in ſolis credentibus
impletur. In pædobaptiſmo vero non eſt fœdus ali-
quod, nec efficiuntur Chriſtiani, nec Deus efficitur
Deus eorum, magis quam ante: quia non poſſunt pa-
cto conſentire.
Prima igitur hæc fuit circunciſionis ſignificatio, ſi-
gnaculum fœderis, et dandæ promiſſionis ſignum.
Quod ſi circunciſio fuit ſignum dandæ promiſſionis,
qui circuncidebantur, indicabant nondum eſſe vere

datam. Atque ideo illi circuncidebantur, nos vero ſe-

cus. Impleta enim re ipſa, ceſſat ſignum rei futuræ.
Secunda ex eodem fædere colligitur circunciſionis
ſignificatio, vt colligit Paulus, qui circunciſionem A-
brahæ ait fuiſſe ſignaculum iuſtitiæ fidei ipſius, iam
præcedentis, vt deinde eſſet pater credentium. Nam
ablatio proprii præputii ſignificat, eum ſeipfum abne-
gaſſe, Deo credendo, et pacto eius fidem adhibendo.
Ideo merito fuit hominis iuſtificati indicium, ſignum,
et ſignaculum. Hoc vero iuſtificationis fidei ſignacu-
lum non poteſt in pædobaptismo impleri, nec eſt ibi
Præcedens fides, nec aliqua ſui ipfius abnegatio,
nec fœderis conſenſus. Qui vero ſe ipſos abné-
gantes,

Luntes

morie
tales
commpl
compl
tis lud
Olnnis
cuneiſt
dant p
paratio
Calatan
Puerili
darmnar
qui n
eſt.

eccleſti

illum,
tim in
Cllum.
pe
Geratio
Dro ſi
Dei ve
Jdis
lis, er
quam
Vt qu
Dienti
miſſio
tam e
trajie⸗
Alud,
ter g
Der p
l v
cum !
Egnun

dentte
roten
dentike
Atorun ¹
Chriſtus
wr etin:
n eik

literun t
in deſn

Nonidts

1os el

L I B E R II. 441

gantes, ſe totos Chriſto credunt, ei in baptiſmo com-

morientes, cum concupiſcentiæ præputii reſecatione:
tales habent iuſtiti? per circunciſionem ſignificatæ
complementum. Cum itaque nullius talis myſterii
complementum ſit in pædobaptiſmo, quis ſanæ men-

tis ludum illum non rideat? Rem tam inefficacem, et

omnis veritatis prorſus expertem? Non eſt quod cir-

cunciſionem baptiſmo carnaliter æquiparando, hic lu-
dant pædobaptiſte. Eiuſmodi enim carnalibus æqui-
parationibus Iudaizat hodie Chriſtianiſmus, quibus

Galatarum pſeudapoſtoli Paulum moleſtabant. Imo

puerilius iſti ludunt. Quos omnes ipſe manifeſte

damnat, argumento ſumpto ab Abraham patre noſtro,
qui non per circunciſionem, ſed per fidem vocatus
eſt. Ergo gentes in eo promiſſæ, per fidem ſunt ad

eccleſiam Chriſti vocandæ, non per circunciſionalem

illum, imo Iudaicum pædobaptiſmmum: cum præſer-
tim in eo nihil agatur, niſi carnale mimicum et ridi-
culum.
Specialis alia circunciſionis ſignificatio, et conſi-
deratio nunc ſequitur, Quare præputii circunciſio
pro ſigno data eſt, et quid ſignificet. Prima fronte
Dei verbum videri ſolet hominibus ſtultitia. Stultum
quis hodie facile iudicaret, ſi res circunciſione ſimi-
lis, et hominum iudicio tam turpis, et abſurda, cui-
quam præcipeèéretur, et tam ſolemniter. Sed oportet,
vt quoquo modo Dei verbo parere, dicamus eſſe ſa-
pientiam. Fides et iuſtitia Abrahæ fuit, credere pro-
miſſioni ſeminis. Hanc autem fidem ſeminis ſigna-
tam efſe voluit Deus in ea parte corporis, per quam
trajicitur ſemen. Hoc inſuper dicimus, quod ſignum
ilud, quod vitiorum abſciſſionem ſignificat, decen-
ter datum eſt. Sicut eo ſigno futura Iſraëlitis bona
per pactum firmauerat Deus, ita voluit eo ſigno
ad vitia reſecanda illos moneri, vt ſi volentes
cum Deo expoſtulare, circunciſionem, vt promiſſionis
ſignum, allegarent, illico argumentum retorquere
E. §. tur

442½ DkE CIRCVNCISIONE

tur, quod circunciſionem non ſeruarunt, et circun-
ciſionem ipſam reſpicientes, a ſe ipſis confunderen-
tur, vnde merite Iſraëlitz monentur, vt corda eir-
cuncidant, ſi in circunciſione viuere volunt, Deut.
10. et Ilere. 4. Simili argumento confunduntur Ro-
mani proceres, qui arguunt Chriſtum pollicitum, ſe
cum eis manſurum, tamen ipſi non præſtant ea, quæ
ipſe præcepit, quando pollicitus eſt, ite, inquit, præ-
dicate, docete, baptizate, ſeruate, quæ vobis præcepi,

et ecce ego vobiſcum ſum. Imo ridiculum cum ſcor-

tis illis et beluis Chriſtum manere, etiam ſi cum eis

ſe manſurum iuraſſet, vt ex Ioſue cap. 5. aperte col-

ligitur. Item ex I1. Samu. 2. et 3. TIere. 7. ct 18.
et Ezech. 33. Ad idem pfal. 88. 13I. et Ioa. 15. Vt
Chriſtus nobiſcum ſit, ſi nos in eius præceptis mane-
amus, non confidentes in verbis mendacii Babylonio-
rum inſtar, qui clamant, Sedes apoſtolica, ſedes Ro-
mana, ſedes Papalis, templum domini eſt. lere. 7.
Datum itaque ſignum hoc abſciſſonem vitiorum fſigni-
ficat. Et maxime in præputio data eſt circuncifio,
vt concupiſcentias carnis, quæ ibi maxime vigent,
circuncidamus. Ibi enim Adam et Eua carnis ſti-
mulum et pudorem primo ſenſerunt, et eas corporis
partes præ cæteris occultare voluerunt, ſicut pecca-

tum originale a fœæmina venit in virum, ita in illis

partibus mox apparuit, quibus fœmina iungitur viro.
Soli viro data eſt circunciſio, quia in eo fuit conſum-
matio peccati: item ob viri excellentiam, ſub cuius
dicta protectione intelligitur protegi fœmina. Ob id
item, ne ille tam facile alliciatur in muliebrem perni-
ciem. Ad quam rem nota, quod præputii circun-
ciſio non ſolum abſciſſionem concupiſcentiæ ſigni-
ficabat, ſed abſciſſionem illam re ipfſa efficiebat,
concupiſcenti? ſtimulum diminuens. Membrum
enim debilitatur, cum vulneratur et naturali tegu-
mento ſpoliatur: ſicut auditus fit imbetillior abſciſ-
ſa aure, et viſus abſciſſa palpebra. Euidens
hæc

nec re

tatemm
cunqus
quoan
putio 1
Vero n
ſei, e
In, in
efleacie
Guam .
Uudeis
Antiehr
Ci⸗
gvine!
cebatun
Vides
ſunguin
des nl
Kebiliri
Cdtionen
s, 1
tum,
on pa
Ciro
et Car
nei, in
ſepult
Pti vn
ablatn
Omnes
baptif
ſet
Krucr
t in
pifſ
titl
ens

et tn

t CNuH

lunt, Ne
ndunur
llieinn:
tant en
bis ee⸗
Kons

4 rte
. cperte 1

L I BE R II. 4443

næc res eſt intelligentibus naturalem vſum et vtili-

tatem cuiuſuis partis. Pruritus item ſpermatis cir-
cunquaque ſub præputio folet abundare, et calore
quodam ibi concluſus fouetur. Abſciſſo vero præ-
putio frigeſcit, et quodam modo mortifcatur. Eam
vero mortificationem validiorem nobis dat ſpiritus
fidei, et circunciſio ipſa Chriſti, non in pædobaptiſ-
mo, in quo nulla eſt efficacia. Maioris igitur erat
efficaciæ, et plus operabatur circuncifio Iudaica,
quam pædobaptiſmus Papiſticus. Præſtaret nos a
Iudæis circuncidi, quam a Papiſtis pædobaptizari in
Antichriſti regno.
Circunciſio item erat redemptionis ſignum: ſan-
guine fuſo fiebat ibi quodammodo redemtio, et di-
cebatur ſponfus ſanguinis. Exo. 4. Quæ omnia
vides per Chriſtum impleta. Redemptionem per
ſanguinem ipfſius, imolationem et reliqua omnia, vi-
des noſtra fieri per fidem in baptiſmo. Vides, legem
ſtabiliri per fidem, et omnem circunciſionis ſignifi-
cationem impleri per fildem. Non quod nos implea-
mus, ſed Chriſtus implet in nobis auferendo præpu-
tium, et carnis mortificationem ſuo ſpiritu donando,
non paruulis carnis, ſed paruulis ſpiritus. Quanquam
caro nobis magis et magis mortificanda relinquatur,
et carnis aculei a baptiſmo ſuperſtites inſtar Chana-
nei, in dies reprimendi: per baptiſmum tamen caro

1

ſepulta, et mortificata dicitur, et opprobrium Aegy-

pti vno momento a nobis ablatum. Ioſue. 5. Quia
ablatum eſt ibi omne peccatum, et ſpiritus ibi datus,
omnes ad prædicta efficacias ipfi fidei tribuit. In
baptiſmo nos vere circuncidimur, non ſuperficialiter,
ſed toti facti circunciſio, corpus peccatorum de-

ſtructum, nos toti Chriſto conſepulti, refſuſcitati,

et in cælum euecti, Coloſ. 2. et 3. At in pædo-
baptiſmo nullum opus effieitur, quod a Chriſti ſpi-
ritu procedat, ſed eſt execrabilis deriſio, extin-
guens Chriſti myſteria. Omnia quæ pædobapti-
ſtæ ibi

444 DE CIRCVNCISIONE

ſtæ ibi agunt, ſunt mortua, ſine ſpiritu, et ſine efficacia.
Alia circunciſionis ſignificatio ex eius die colligi-
tur. Nam ſicut olim circunciſio fiebat ockauo die, id

eſt, prima die ſequentis hebdomadæ: ita in nobis

dies reſurrectionis Chriſti, quæ eſt nouæ hebdomadæ
initium, circunciſionis parit efficaciam, per potentiam
reſurrectionis eius, per quam in baptiſmo reſurgimus.
Mors Chriſti primam hebdomadam finit, et refurre-
ctio aliam inchoat, et eſt dies vnus baptiſmi, ſicut
eſt veſpere et mane dies vnus: vt hodie moriens,
hodie quis cum Chriſto reſurgat, et hodie ſecum ſit
in paradiſo. Prima ſabbati diluculo reſurrexit Chri-
ſtus, cæleſtem aliam nobis hebdomadam inchoans:
quanquam nos ad medium huius hebdomadæ ad tres
dies cum dimidio, tempus, tempora et dimidium tem-
poris, a Deo noſtro deſciuimus, Dani. 9. et apoc.
11. Cæleſtem hebdomadam nobis Chriſti reſurrectio
inchoauit, vt reiecta primæ hebdomadæ immunditia,
hodie, id eſt, in die reſurrectionis, baptizatus quaſi
octauo die totus homo circuncidatur, et toties cir-
cunciſi oblatio munda Deo offeratur, cuius odor ſua-
uis cum Chriſto aſcendat in cælum. Octaui igitur
diei in eo ſita vis eſt, quod dicitur nouæ hebdomadæ
initium, ſicut fuit in reſurrectione Chriſti nouæ heb-
domadæ initium, nouos homines et noua tempora
faciens.
Allegoriam vnam nunc audi, qua aperte docemur,
nouum hominem in ſecunda circunciſione requiri.
Celebrata eſt a Ioſue ſecunda circunciſio capite quin-
to, vbi poſtquam ventum eſt in Galgala, Iſraëliticus
populus ſecunda circunciſione circunciditur, vt oppro-
brium Aegypti, et peccati vetuſtas ibi auferatur per
Ioſue, qui gerit typum Chriſti, fit hæc circunciſio, in
tranſitu Iordanis, id eſt, in baptiſmmo. Solus hic eſt
nouus populus, qui promiſſionem obtinet, in re-
quiem domini introductus. Myſterium eſt plenum,
oſtendens, neminem poſſe in hæreditatem domi-
ni in

.

4

di int
nem t.
myſten
nomen
latio.
guo er
remiſſi
latio.
Mum,
ſieut 0
locus
prius
ſancto
prius
in ca
4
telliga
tranſit
ſeqvitt
ilo,
um
deban
ue
Drge
fimul
in
noun
horn
bapr
Imo
man
nou
Cen
uus
runm
eſt
dis

ſine eſi.

lie ⸗
Ctaud di
n in
bebcen
er Poteni
reüneir
, et kein
ptiſi, ie
die Mte
Gie ſeolnt
furtent
n inchre

ede Att”

imidiun

i teſme
ttitis i
et thits
ins odet

,N
Uerinn
Otws Hen
et, 11.

6

L. 1 B E R II. 445

ni introire, niſi innouetur, et vetuſtate dimiſſa Iorda-

nem tranſiens a Ieſu Chriſto circuncidatur. Ratione
myſterii, &t translationis peccati ibi factæ, eſt loco
nomen impoſitum Gilgal, ſeu Galgala, id eſt, trans-

latio. Certus locus datur, et certum tempus, in
quo et peccati Adæ, et aliorum peccatorum fit tibi

remiſſio, vetuſtatis ablatio, et in cæleſte regnum trans-
latio. Certa iuſtitiæ imputatio, certum ſpiritus do-
num, et initiatio cæleſtis. Similis eſt fere Galilææ;
ſicut Galgalæ, ſignificatio, et vterque ad Iordanem
locus translationis. Adde quod Chriſti catechiſmus
prius eſt diſcipulis in Galilæa factus, quam ſpiritu
ſancto baptizarentur. Atque ita nos cum apoſtolis
prius oportet eſſe catechumenos, quam per Iordanem
in cæleſtem ciuitatem transferamur.
Aliud in loſue ibidem nota myſterium, vt in-
telligas, baptiſmo iungi cænam. Nam poſt Iordanis
tranſitum ſequitur mox nouus terræ promiſſæ cibus,
ſequitur ibi mox manducatio paſchalis agni, qui die
ipſo, quolordanem tranſierunt, eſt eis ad cænan-
dum paratus. Iuxta legem paruuli carnis circunci-
debantur, et paruuli carnis cænabant, et ſimul vtra-
que licebant præcedente circunciſione; Exo. 12.
Ergo èt in nobis, quando efficimur paruuli ſpiritus,
ſimul vtraque licebunt, præcedente baptiſmo: ſicut

in loſue poſt Iordanis baptiſmum ſequitur mox cibus

nouus et cæœæna. In pædobaptiſmo vero eſt monſtrum
horrendum ingens. Nam hominem nouum in ſuo

paptiſmo generant, cui nihil dant ad manducandum:

Imo eſt res monſtruoſa, homo genitus, qui neque
manducare queat, neque bibere. Eiuſmodi enim
nouus homo in baptiſmo naſcitur, qui nouo cibo in
cæna domini paſcitur. Neceſſario enim indiget no-
uus homo nouo cibo. Magna eſt vis Chriſti dono-
rum, per quæ ipſe nos generat et nutrit. Ipſe
eſt nobis vice patris et matris. Ipſe eſt no-
bis omnia; pater, mater: frater, ſponſus,
amicus,

446 DE CIRCVNCISIONE

amicus, dominus, magiiter, rex, Pontifex, et reli-
qua. Ipſe in regno cælorum eſt omnia in omnibus,
et omnia in nobis complet.

SECVNDA LIBRI PARS,

de Antichriſti myſteriis, omni-
bus iam completis.

Podquam de myſteriorum Chriſti, et circun-
ciſionis eius complemento, ſermonem compleuimus,
non abs re fuerit, de myſteriorum Antichriſti com-
plemento, et coronali illa raſi capitis circunciſione,
hic quoque diſſerere. Magna ſunt enim et multipli-
cia myſteria beſtiæ, et circuncifionis illius coronalis,
per quam ſe reges, et ſacerdotes ſanctos Papiſtæ di-
cunt, et Chriſtos domini. Quemadmodum præpu-
tii circunciſio facit Iudæos, et cordis circunciſio
Chriſtianos, ita et capitis circunciſio facit pſeudoiu-
dæos, Papiſticos ſacrificulos, et Antichriſtianos.

Quemadmodum pietatis myſteria oſtendimus ad Chri-

ſtum relata, et in eo eſſe completa: ita et nunc im-
pietatis myſteria ad Antichriſtum relata, et in eo eſſe
completa, oſtendamus, vt reuelatum nunc omnes me-
lius intelligant hoimminem peccati, filium perditionis.
Nihil enim de Babylone, Sodoma, Aegypto, et
aliis ſimilibus locis, nihil de gigantibus, nihil de An-
tiocho, Ileroboam, Achab, et aliis improbis, nihil
de pſeudoprophetis et falſis ſacerdotibus, lex vn-
quam adumbrauit, quod verum non habeat in coro-
nata illa beſtia et ſacrificulis eius complementum.
Regnum et ſacerdotium illa ſibi inſtar Chriſti Anti-
chriſtus recapitulat, et conſecratorum habet turbam
Uübi miniſtrantem.
Primo, quod carnalis illius primæ Babylonis myſteria
ſint in

ſunt in
tis o
non n
pi m
manike
Sodor.
nicatio
Sodom
cuin ſ
I. (0
Eierun

Multis

eſt lo⸗
Kedeh
cum
Magis
tur.
ſcorta
conſee⸗
religiot
tes cap

oc ſee

Vitem:
Vitr,
Dr
abomi
Sto ca
liberan
108 de
cecini
Dxo.
beratie
Uitute
leetit
oſt
Tun'
19. 1

er, An
in Onnie

ng

Wn.

“

et Mlii
ls cokor
Dule

Perlinis

ier 1

obis, 1
, ler 7

luen
iti A
et tin

unſtei

L. I B E R II. 447

ſint in ſecunda hac ſpirituali Babylone completa, ſa-
tis oſtendimus libro præcedenti, et in ſequentibus

non nihil adhuc addemus. Quod Sodomæ et Aegy-

pti myſteria fint in ea ſpiritualiter completa, docet
manifeſte Ioannes, qui Romam ait eſſe ſpiritualem
Sodomam, et ſpiritualem Aegyptum. Propter for-
nicationes eſt illa vocata meretrix, magna meretrix.
Sodomitica meretrix, apoc. I11. et 17. Sodomiti-
cum ſcelus eſſe Romanis peculiare, docet Paulus Rom.
1. quod et præſens ſeculum teſtatur, et Sibyllæ præ-
dixerunt. Peculiare Romanis eſſe meretrices colere,

multis docet Lactantius Lib. I1. cap. 20. Myſterium

eſt Ioanni, Roma dicta meretrix prophetis — e
Kedeſſa, ſancta fornicatrixðs. Myſterium eſt, duuod
cum nomine ſanctitatis miſceatur ibi fornicatio: eo
magis quia idolorum cultus fornicatio femper dici-
ur. Sacerdotes ipſi vocantur rs Kedeſſim,
ſcorta maſcula conſecrata: quia ad ſcortandum a Papa
conſecrantur. Sunt vere, quales olim fuerunt, cinædi
religioſi, capite circunciſi, ſicut Babylonici ſacerdo-
tes caput olim radebant, Baruch. 6. Sodomiticum

hoc fſcelus, tria ſunt, quæ noſtris religioſis, cælibem
vitem agentibus, induxerunt, vt ait Ezechiel: faſtus

vitæ, opiparus victus, et abundantia otii, Ezech. 16.
Propter Aegyptiacas et idolorum et ſacrificiorum
abominationes eſt illa a Ioanne vocata Aegyptus, di-
cto capite apoca. II. conſirmat hoc idem Iloannes, qui
liberationem ab Aegypto ad nos ait referri: et ob id

nos denuo cantaturos canticum illud Moſis, quod ipſe

cecinit, quando eſt populus ab Aegypto liberatus,
Exo. I5. et apoc. 158. Idem ibi canticum eandem li-
berationem notat nunc, ſicut tunc ab Aegyptiaca ſer-
uitute: ob idque a Ioanne repetitur, vt de Babylonis
repetitione diximus. Eodem tendit Eſaiæ canticum
poſt Antichriſti deſtructionem, cap. 12. Aegyptio-
rum fluuio et mari minatur Eſaias ca. 11. et
19. ne Aegyptii piſcatores ſuis retibus amplius
Vtan

448 PE CIRCVNCISIONE

Vtantur. pPercutiendum dixit fluuium in ſeptem ſuis
riuis, ſeptem ceremonialibus beſtiæ ſacramentis. Se-
ptenario hoc numero gaudet beſtia, vt ſepties in eam
effundatur calix, iræ indignationis omnipotentis Dei,
teſte Iounne. Aegyptiacas has beſtias, theſauris, et
diuitiis onuſtas, videre licet Eſa. 30. vt merito in
tot exactionum, nobis ab eis factarum, compenſatio-
nem, eas ſimus nunc ſuis beneficiis ſpoliaturi, vt
olim factum eſt, Exo. II. et I2 Tenebræ ſunt nunc

horribiles et palpabiles, quales fuerunt in Acgypto,

in vmbra huius veritatis, vt Pharao paruulos in flu-
men coniici, et necari præcipiebat, ita beſtia nos
omnes in pædobaptiſmi flumen coniiciendo necat, illa
quoque Aegyptiorum et magorum Pharaonis myſteria
hic licet intueri. Vt verbum Dei, virga Aaron, eſt
vere incarnatum: ita et magorum opera factum eſt
ſimile in papatu, in ſpirituali Aegypto. Incarnatus
eſt ibi Satanas, vt beſtia, de maris abyſſo aſcendens
fieret in terris Papa, ſicut verbum Dei de cælis de-
ſcendens, factum eſt in terris homo, hic Chriſtus, ille
Antichriſt'is. De abyſſo aſcendiſſe beſtiam, ex Ioanne
euidenter oſtendimus, quaſi ſpiritus draconis, de abyſſo
aſcendens, Papiſticum corpus indueret, ad faciendum

ſigna et prodigia. Vt aquæ fluminis ſunt olim in

ſanguinem verſæ, ita et Papiſtica poteſtate idem in
apocalypſi factum eſt. Nam aquæ baptiſmi ſunt ver-
ſæ in martyrum ſanguinem. A tempore Papatus, non
vero aquæ baptiſmo, ſed ſanguine baptizati ſunt, qui
vere baptizati ſunt. Nuno potuit vVeri fluminis aquam

bibere, ſed foderunt fibi Aegyptii putres ciſternas, et

traditionum lacunas. De ranis, quas ex pædobaptiſ-
mi flumine, cum fide quadam ſatyrica trium ranarum,
tribus qualitatibus infuſis, educunt Papiſtici et magi,
dicemus paulo poſt. Reliqua inſuper, quæ magi Pha-
raonis facere nequiuerunt, (vt beſtias noxias nobis

immittere, fornacis fauillam, lucem, grandinem, fulgu
. ra, l10

4

1a, le
rando
nis
nec?
ſicut
ce la⸗
Gi
cet (
erh i⸗
itl et
li Dec
inum
Loth,
fllü h
ſunt
ſtarum
us.
Predix
lunt d
dbeltia
Chanes
wum cr
leplete
a
don
exacti
apud
Paſſus
foren
lutio⸗
i tor
iig ti⸗
tate
oſte
Unat
Dam
Lege

feyten fi
entis. N⸗
ties in en
Ntents
heinnig
1t meritd
Olintut,
E ſunt in.
nolos in⸗

Critte “
n, et
lis, S
Kand⸗
ſunt Ar!
hate itn
i in
Papmnls
iii imn⸗
Unins
cbenng:
. nriit
jun tun
ei N
nen,

L. I B E R II. 4

ra, locuſtas, et tenebras) a Babylonica beſtia admi-
rando præſtigio eſſe in Chriſtianiſmo facta, ex Ioan-
nis apocalypſi abunde doceberis: vt nec iota vnum,
nec apex vnus ſit derelictus, quin fſint omnia facta,
ſicut et legis maledictiones omnes ſunt in nos myſti-
ce latæ.
Gigantum quoque myſteria huc referuntur, vt do-
cet Chriſtus in euangelio, et in ſecundo de trinitate
ego iam expoſui. Sicut Romæ Sodomitice vinitur,
ita et gigantes ibi faciunt vxores eſſe communes. Fi-
lii Deorum, diis conſecrati, coëunt ibi cum filiis ho-
minum. Sicut, inquit, factum eſt in diebus Noë et
Loth, de gigantibus et Sodomitis, ita fiet in diebus
filii hominis, Matth. 24. et Lucæ. 17. Mali angeli
ſunt nobis de abyſſo ſuſcitati, vt in expoſitione locu-
ſtarum de abyſſo aſcendentium, ex Ioanne declarabi-
mus. Babylonica poteſtate denuo ſuſcitando gigantes
prædixit Eſaias cap. 14. Nam in abyffum illi fue-
runt diluuio præcipitati: et de abyſſo nunc aſcendens
beſtia gigantum manes genios inde ſecum eduxit, cum
claues habeat putei abyfſſi, vt a purgatorio illo tartaro-
rum cruciatu manes educat. Res ipſa quoque docet,
repletam nunc eſſe terram ea ipſa gigantea chamas,
qua fuit tunc totus orbis repletus, Genes. 6. Nam
ODr chamas ibi dicitur rapacitas, oppreſſio, iniqua
exactio, noſtris ſeculis omnia peculiaria. Nunquam
apud Aegyptios et Babylonios eſt populus Dei, tot
paſſus exactores. Si benekiciales hodie mercaturas, et
forenſes in eis negociationes, reſignationes, ac deuo-
lutiones quis bene cogitet nunquam a creatione mun-
di tot et tanta inueniet fuiſſe latrocinia, cum colora-
tis titulis. Meretricio iure, certis rapinis, et celeri-
tate curſus, omnia nunc deuoluuntur. Quid cum
apoſtolis vicariatus iſti? regreſſus, inſinuationes:
annatæ, paruæ datæ, reſeruationes? Ad ſolam pom-
pam et opulentiam ſpectat hodie totus Papiſius.
Lege iam citatum caput Ezechielis 16. et intelli-
F. ges ibi

450 DE CIRCVNCISIO NE

ges ibi deſcribi meretricem hanc, quæ poſtquam
Chriſti baptiſmo fuit lota, et in magna gloria conſtitu-
ta, fecit ſibi excelſa proſtibula, in cunctis plateis,
precioſas veſtes multicolores, et imagines varias. Fi-
lios ſuos paruulos cœpit falſis diis tradere, et domi-
nicum panem coram idolis offerre. Fornicata eſt cum
Sodomitis, Aegyptiis, Chananæis, Chaldæis, Palæſti-
nis, et aliis. Hæc ſola contra aliarum meretricum
morem fornicatur, vt dit ibi Ezechiel. Nam aliæ
meretrices accipiunt munera: hæc vero ſuis amato-

ribus dat eccleſiaſtica beneficia. Quæ nunc a ſuiſ-

met amatoribus, vt adultera iudicabitur, ſicut olim
ſynagoga.
Summa ſummarum. Omnia, quæ lex vnquam
adumbrauit, iniquitatis myſteria, huc ſpiritualiter ten-
dunt, hic omnia implentur, et fuerunt vmbra huius
veritatis. Quia a ſeculis non eſt audita, nec viſa,
talis et tanta abominatio, quæ tot monſtra peperit,
quæ tantum Chriſti regnum deſolare potuerit, tantam
Chriſti lucem obſcurare, et Deum ipfum in tres Chi-
mæras conuertere. Hæc denuo potuit totum Chriſti
populum in Iudaiſmum retrudere, et Chriſtum fugare.
Hæc in Aegypti et Babylonis captiuitatem nos denuò
reduxit, et omnia ab origine mundi nobis mala ſuſ-
citauit. Specta, qualis apud beſtiam ſit Romæ Vi-
uendi ritus. Ibi purpura et byſſo Babylonice veſti-
tur. Ibi Sodomitice viuitur. Ibi Tyri et Sidonis
negociaciones. Ibi Aegyptiorum abominationes. Ibi
Chananæorum illæ doloſæ mercaturæ, quibus in ſer⸗
uitutem homines ipſos ſubigunt Romani, negociato-
res animarum hominum. Ibi Aedomæi, id eſt pur-
purati, fratres fuos in captiuitate coartant, adeo,
vt ob effuſum ſanguinem rubeſcat Aedom. Ibi Phi-
liſtinorum ſatrapeæ populum Dei dilacerantes, et arcam
Dei furripientes. Ibi Moabitico ritu pro mortuis Ooffe-
runtur ſacrificia, quod eſt lege vetitum. Denique ibi eſt

Chri-

—¶,ö⸗er᷑ Eei§i/wöß‧5or

Chriltun
Lidoni.
indicii,
Ou
bomine
pud Da
Gicens 4
horibus
Prioreim
tiis, ſt
Clriſtun
Ochus,
ate et
det. I
um no
quetu
Iins, e
Deum,
16, Age
ſemnet,
et leges
Celiadie
bimekür
Cürawit
erit vi
tis: cr
dum r
ſperabe
feeri
Dalatinn
Metnine
hoſt ten
108 Mi
U 0

—

oh
in coltr.
is ſr,
Varits
e, et i
eta eker
eis, Mlt

Meretti

in⸗ 1

Nune
lont i

ler W
elierte
nbrr kin
th e 6
tri Neneh
Eiih
inns
gun n

110s

s Ml
t Rone!
loniee 6*

Tones

itnsnt

L I BER II. 451

Chriſtus iterum crucifixus, apoca. I11. Ideo Tyro,
Sidoni, Sodomæ et Gomorræ tolerabilius erit in die
iudicii, quam eciuitati illi magnæ.
Quod in beſtia ſit completa Antiochi prophetia,
abominabilis deſolatio, et contaminatio, eſt res a-
pud Danielem manifeſta: cui et Chriſtus atteſtatur,
dicens abominationem illam denuo futuram, et tem-
poribus certis a loanne repetitis. Vnde conſtat,
priorem illum Antiochum fuiſſe vmbram huius veri-
tatis, ſicut et reliqua omnia priora geſta res poſt
Chriſtum geſtas adumbrarunt. Hic eſt ille Anti-
ochus, rex ſeuerus et ferox, az, qui idola
s D mauzim, id eſt, ferocia, nos tanta ſeueri-
tate et ferocitate cogit adorare, vt renuentes truci-
det. Hic eſt ille Antiochus, qui Deum patrum ſuo-
rum non intelliget, ſed intelliget ſophiſmata. Qui
loquetur verba, ex parte Dei, quaſi ſit Dei vica-
rius, et in Deum ipſum loquetur mirabilia. Qui .
Deum, quem ignorauerunt patres eius, colet in au-
re, argento, et aliis idotis. Qui veritatem pro-
ſternet, et ſanctos conteret, qui mutabit tempora
et leges. Qui terram diuidet in prouincias, et ec-
cleſiaſtica beneficia, eam diſtribuens mercede *π
bimchir. Qui nec Deos, nec mulierum connubia
curauit, ſed gloriam et magnificentiam. Qui fortis
erit viribus ſibi aliunde a Romano imperio mutua-
tis: cui poteſtas Romana conceſſa erit, ad inuaden-
dum regnum populi Dei. Qui tempore, quo quies
ſperabatur, interficiet plurimos. Qui ducem ipſum
fœderis Ieſum Chriſtum conculcabit. Qui ſacrum
palatium in ſummo faſtigio collocauit. Qui tandem,
nemine ipſum iuuante, ſine manibus conteretur,
poſt tempus et tempora, et dimidium temporis, an-
nos mille ducentos ſexaginta. Quia eum nunc domi-
nus conſiciet ſpiritu oris ſui, et claritate aduentus
F. 2 V ſui⸗

ℳ ‧%

452 DE CIRCVNCISIONE

ſui, ipſo cælorum regno ſanctis Dei reſtituto. Huic

mile de rege Aſſyriorum dicitur Eſa. 31. Cadet Aſ-
ſyrius in gladio, non viri, et gladius non hominis de-
uorabit eum. Hoc eſt Chriſti bellum, vt tantum be-
ſtiæ regnum, quod tot monarchas contriuit, contera-
tur nunc ſola Gedeonis tuba, et lucerna, id eſt, ſolo
verbo Dei, et luſtratione ſpiritus eius. Duobus his

gladiis conterendi ſunt duo beſtiæ gladii. Hunc An-

tiochum, caput nequitiæ, nos præmiſimus, velut ipſiſ-
ſimam noſtri Antichriſti imaginem. Alii deinceps im-
pietate memorabiles ſuis imaginibus ſequuntur.
Hic ipſe Antichriſtus, beſtia cum decem cornibus,
eſt ille Ieroboam, qui decem tribus adduxit, idolola-
trarum pater in Iſraél: qui Dauidis Chriſti regnum
proſcindens, et excelſa varia ædificans, idololatriam
vſque ad captiuitatem Babylonicam nos perducentem

inuexit. Ille fuit olim vmbra huius veritatis. Nam

multo eſt ille iſto deterior. Ille regnum carnis tantum
euertit, hic regnum ſpiritus, et tanti regis cæleſte re-
gnum. Veriſimilius potuit ille in Bethel, loco Dei no-
mine nominato, et in monte Samariæ, in quo Patri-
archæ adorauerant, et in aliis ſimilibus locis, qui in-
ſtar terrenæ illius Ieruſalem ſacri videbantur, ſacra
ſua conſtituere, quam Beſtia hæc, in Babylonis illo
Exquilino monte, ſede ſatanæ, et Dianæ luco: cum
præſertim non ſint nobis corporalia, ſed ſpiritualia ſa-

cra. Veriſimilitudinem hanc comprobat argumentum

Samaritanæ mulieris, Ioan. 4. Veriſimilius potuit Je-
roboam authoritatem ad hæc facienda vſurpare, cum
eſſet Dei voce et mandato, vnctus et conſecratus. Be-
ſtia vero ſolam habet ſatanæ conſecrationem et pote-
ſtatem, ad ſacerdotii et regni Chriſti deſtructionem. Ve-
riſimilius ille potuit in monte hoc aut illo adorare, quam
nos, quibus non licet dicere, ecce hic, aut ecceè illic.
Probabilius ibi dicebatur domus Dei, et ſanctuarium re-
gni,

ni, A
ogen
fumere
familia
nie dra
Vürpar
Lyto i
ſe, in
Um delt
numen,
lonien,
Pers, ſe
4dorante
monte
4. In
titu ad
tuorum
tum ſia
Deum
Ceatunm
Deteriue
ſeeit a
reds
Pente,
immol
t0 min
llt
llaac,
Glg
deben
Droba
tum
lum
Dite
og
tun.

Uto. M
Calet

lotninid ⸗

tantunt
lit, Cntn
id eh
Duobus5
Hune
,Veltic⸗
deineepet
Untut.
n corni
Pit idd
Tiſi knr
iohekri
Petallenß
tis. M
Cnmnistn
5 cltlt
ohen
less d
uotue, “
Hihcun
ho. 1
H gmn
S 4
ns ui
imm⸗
Mecnets

eN
en 4

Cioen.

*

Corne
ut eele⸗
tunn,

I. I B E R II. 453

gni, Amos. 7. Veriſimilius potuit Ieroboam ex pri-
mogenitura Ioſeph, et benedictione prælati Ephraim,
ſumere argumentum principatus ſui, cum eſſet de ea
familia. Beſtia vero eſt de familia diaboli, et proge-
nie draconis, ineptiſſimis rationibus ſibi principatum
Vvſurpans. Cum eſſet tunc externa adoratio, et in Ae-
gypto ille didiciſſet, Apin fub ſpecie bouis apparuiſ-
ſe, in cherubim eſſe vitulum, et vitulo oblatum De-
um delectari: hinc in imagine vituli finxit diuinum
numen, certis locis adorandum. At beſtia hæc baby-
lonica, niſi eſſet beſtia, omnis ſenſus et rationis ex-
pers, ſcire debuit, Deum in ſolo Chriſto eſſe ſpiritu
adorandum: idque nec in monte Samariæ, nec in
monte Exquilino, nec Ieroſolymis, nec Romæ, Ioan.
4. In viuo corporis Ieſu Chriſti templo eſt Deus ſpi-
ritu adorandus, non in Babylonicis illis ædibus, mor-
tuorum cadaueribus, aut aliis picturis. Non eſt tan-
tum flagitium, in vitulo aureo, aut æneo ſerpente,
Deum colere, quantum eſt, in ſtatua quauis adorare
creatum numen, et diſſolutos illos mortuorum manes.
Deterius eſt cum Iezabel fornicari in Baal, id quod

fecit Babylonica meretrix, quam cum leroboam colere

aureos vitulos. 4. reg. 10. Si illis nec in æneo ſer-

pente, qui erat verus Ieſu Chriſti typus, nec in aureo

immolationis Chriſti vitulo, licuit Deum colere, quan-
to minus in imagine beſtiæ id licebit? Si eis non li-
cuit altaria erigere, nec in memoriam immolationis
Iſaac, nec inſtar altarium, quæ in Beerſeba, Bethel et
Galgala, patres erexerant, vt ait Amos, multo minus
debent talia beſtiæ licere. Rationes ſuæ traditionis
probabiliores illi habebant, ſi quis eorum loco-

rum antiquam venerationem perpendat. Deum

ipſum illi omnes ſe ibi colere dicebant, ſicut pa-
piſtz dulias quaſdam et hyperdulias adorationes
excogitarunt, quod jam olim fuit antiquum commen-
tum. 4. reg. I7. Quoquo tamen modo in illis
nunquam licuit: ergo multo minus debet id in
F. 3. ſpiri-

/

454 DkE CIRCVNCISIONE

ſpirituali regno licere. Si inuito ſatana, Moſis ca-
dauer ſepeliuit et abſcondidit angelus, ne a quoquam
adoraretur, multo fortius eſt nobis fugienda cadaue-
rum, aut imaginum adoratio, cum ſolo ſpiritu ſit
nobis adorandum. Quod aiunt Papiſtæ, ſimulacro
nos prouocari ad zelum, ſeu vitæ talis æmulationem,
improbat Ezechiel, ca. 8. Nec in monumentum,
nec ad ruſticorum eruditionem licet idolum habere,
Iere. 10. eruditio enim et doctrina vanitatis eſt,
quam ab idolo illi cauſantur, vt docet ibi Ieremias.
Doctrinam mendacii in ſtatuis eſſe, et in imaginibus
pictis, ait Habacuc. cap. 2. Nulla penitus eſt con-
uenientia templo Dei ſpirituali, et idolis illis cor-
poralibus 2. Cor. 6. tunc expiabitur iniquitas no-
ſtra, quando ponemus idola, vt lapides calcis con-
tritos, ita vt nunquam amplius exſtent ſtatuæ, aut
imagines Eſa. 27.

Aliam adhuc in Ieroboam nota ſimilitudinem,

quæ ponitur, 3. reg. 13. Nam quicunque erat ex-
tremus in populo, ineptus, mancus, et mutilus,
fiebat ab ipſo Ieroboam ſacerdos, modo manum ob-
lato munere impleret. Qui mos eſt nobis hodie per-
petuus, vt in quacunque familia filium, quem vide-
rint parentes ineptum, ſacerdotio papiſtico conſecrari
iubeant, et oppleta manu pecuniis ei pinguia ſacer-
dotia a Papa impetrent. Nos Papæ ipſi manus im-
plemus, vt ipſe noſtras impleat, et mercenario illo
ſacerdotio conſecret. Vnde vocat iſtos Chriſtus mer-
cenarios, non paſtores Ioan. 10. Eorum ſacerdo-
tium ſicut Antiochi et Ieroboam, in mercede conſi-
ſtit, ſicut iam olim conſiſtebat, Iudicum 17. et 18.
quæ fuit ibi cauſa perditionis populi.
Præterea, ſicut pro menſe ſeptimo ſtatuit Ierobo-
am ſolemnitatem menſis octaui, et reliqua ſacra im-
mutauit, ne Iudaizare videretur: ita beſtia nobis Iu-
daica feſta tranſpoſuit, et ſuos ritus immutauit. Sequi
tur ex

tur ex
exarui
ſtie ſ
dicut
obtene
ſacerch
eſt,
teſte i
ed al
H
li D
chodon
Imagin
legato
Alioqr
Dei p
bos,
teſtitu.
un p
108 er
Vult
gengr
cif

N

toph
gi
et p
imp
ſtum
inic
mon
keci⸗
binis
Giuo
in
Gato

Mer

nda elr
0 Hirn
ulatone.
Ohuunemm
um Mben
abitlig i,
tbi lerenn
itns et ar
ils
Uignits
cllch
ſatue 4

Mlilinadne,
ge eud
Muhunt
8 hodiek
Cen it⸗

v

0 CONec
neuit ⸗
nann
cennid
riknsn
n cetd⸗
tele l
,e

it lnt-
1 ſcetn I
1wnil⸗

Mit. *

LI EB E R II. 455

tur ex his, quod quemadmodum brachium Ieroboam
exaruit. 3. reg. 13. ita et nunc brachium ipſius be-
ſtiæ ſiccabitur, ablata eius poteſtate, Zacha. I1I.3
Sicut apud Ieroboam pſeudopropheticus ille oculus
obtenebratus eſt, ita oculus beſtiæ, et omnium eius
ſacerdotum, ac pſeudoprophetarum, obtenebratus
eſt, vt veritatem intelligere nunquam potuerint,
teſte ibidem Zacharia, et teſte Michæa capite 3.
Sed alia exempla ſequamur.
Hic ipſe ſanctiſſimus Papa Babylonicus eſt ille,
qui Dei populum peſſundedit, Babylonicus Nabu-

chodonozor, qui ciuitatem ſanctam deſtruxit, qui

imagines aureas et ſublimes nos adorare cogit, qui
legatos mittit ad reges terræ, Vt ſibi ſubditi fiant,
alioqui eos anathematizaturus, qui miris blaſphemiis
Dei poteſtatem ſibi tribuit, contra populum ſanctum:
bos, beſtia, qui fœnum comedit et comedet, donec
reſtituatur illi mens, et intelligat, Chriſtum eſſe ſo⸗
lum pontificem. Hic eſt Pharao induratus, qui ma-

gos et ſapientes contra populum, quem liberare

vult Chriſtus, ſedulo congregat, vt ita poſſit nos in
Aegyptiaca ſeruitute detinere. Hic eſt ille Abſalon,
qui furto furripuit corda virorum Ifraëél, eis per
hypocriſim imponendo: qui pſeudoprophetico Achi-
tophelis conſilio Dauidis Chriſti regnum vſurpauit:
qui triumphales currus, mulas equitantes equites,
et purpuratos viros ſibi cardinales elegit: nepharius
in patrem ſuum ſcortator, qui lachrymantem Chri-
ſtum a ſuo regno fugauit. Hic imitatus eſt omnium
iniquitates. In malefactis imitatus eſt ipſum Salo-
monem. Nam ſicut ille ſuis concubinis peculiares
fecit diuos, 3. reg. II. ita hic ſuis ſcortis, Iaco-
binis, Celeſtinis, Benedictinis, et aliis, peculiares
diuos adorandos canonizat. Imitatus eſt etiam
in malefactis ipſum Aaron. Nam quaſi Aaron, ex
dato a nobis auro, aurea ſimulachra nobis facit,
F. 4. coram

4566 DE CIRCVNCISIONE

coram eis altaria ædificans: oblationes et holocauſta, pem r.
et alias dierum ſolennitates inſtituens: vt diebus fe- terkeci
ſtis ſtatutum nobis ſit, ſicut olim factum eſt, mane et idol
Feſta Pa- Pprimum ad idololatriam conuenire, et coram Papiſti- chab
piſtica. cis idolis ſacrificare, deinde opipare comedere, et bi- .
bere, et poſt prandium ad ludendum ſurgere. Exo.
32. Obſerua, lector, aduerte quæſo, pulchrum ibi dia⸗
noſtrarum feſtiuitatum ordinem, a ſpiritu ſancto iam Tehem
olim deſcriptum, vt intelligas, hanc eſſe potiſſimam
cauſam confractionis tabularum teſtamenti Chriſti. in
Imo in honorem Dei hæc feſta ſe colere, noſtri dicunt, Nu
11; 3Z . „. Clius
ſicut illi ſolennitatem domini illam vocabant. Hos
Deos nos cum illis putamus, de Aegypto nos educere, ſendn
et remiſſionem peccatorum nobis impetrare.
. 171. forman
Hic præterea eſt ille Achan, qui tulit de anathe- Dueben
mate gentium, et Babylonico furto totam Dei eccle- di ven
ſiam profanauit, miſcens ſacra profanis: Babyloni- “
cis veſtimentis, et gentium theſauris locupletari cu- Grelil
piens. Hic cum Simone mago, et magis Aegyptüis, 4
veritati Chriſti et Moſis ſimul reluctatur. Hic eſt Ke.
vere Simoniacus, qui inſtar Simonis et Giezi, dona Ne
Dei pecuniis commutat. Hic eſt Balaam, qui vt ma- c onm
ledicat populo Dei, copioſam pecuniæ mercedem .R ur Nor
accipit: cuius conſilio miſſum eſt ſcortationis ſcan- in ſic
dalum in Ifraél, concubinas offerendo pro legitimis nun
VXOribus: cuius conſilio ad idolorum ſacrificia decli- Uni
nauimus. Hic eſt Achitophel, conſiliarius falſus, ninmt.
cuius tamen conſilium reputatur diuinum. Hic efſft ſe
Iudas Iſchariotes, Chriſti pro argento venditor. Iu- Uen in
das pro nummis argenteis, hic pro aureis Chriſtum itate
vendit. Hic eſt pontifex Caiaphas Chriſti abolitio- ln ui
nem ſemper procurans, ne regnum ipſius Romani unmni
tollant. Hic eſt Cain, Chriſti homicida. Hic eſt Niitz
Nemrod, Babylonicæ turris erector. Hic eſt deni- ipnd
que quicquid malorum cogitare potes. Hæc me- i
retrix eſt illa lezabel, quæ homines docuit forni- ii i

cari in Baal. Hæc eſt illa Athalia impia, quæ ſtir-
pem re

Noloent
t diehle
n elt, ar
dere, Al
Igere.
Ulchrum 1
1 ſando a

Potilna.

bant. H
nos elong
re.
t de nid
1 Dei el

. Bulyle:.

bletrie
I. HMed
Geli,
li nt⸗
Derott
tionis
ifein
us Ais

14
6

1. Ee t

8 Criin
ti oli.
6 Non
el en
Herr Ie
it ſ.
lent

L I. B E R II. 457

pem regiam domus Iuda, et verum Chriſti ſemen in-
terfecit. Hæc eſt illa Ahola et Aholiba, fornicatrix,

et idololatra. Sed ad reges reuertor, vt impius A-

chab narrationi coronidem imponat.

Hic ipſe rex Abaddon eſt ille Achab, cuius ſe-
culo reædificata eſt Iericho, cuius ſeculo ſunt ſerui
Dei occiſi et profligati, cuius ſeculo clauſum eſt
cælum ad tres annos, cum dimidio, donec miſſus
Elias, omnes ſacerdotes Baal, paucis exceptis, qui
interfecti ſunt, aut delituerunt. Hic eſt ille Achab,
cuius miniſtri malo ſunt draconis ſpiritu imbuti, in
quibus ei adulantibus pſeudopropheticus ille ſpiritus
mendacii potenter agit, eos in ſecundam beſtiam trans-
formans. IIi olim pſeudoprophetæ ſuo principi tri-
buebant duo ferrea cornua, duos ferreos gladios,
ad ventilandum Ramoth, vt hic ventilat excelſas Ro-
manorum arces. Per quem iterum in Roma, ſed in
excelſa Roma, auditur vlulatus et fletus Rachel, id
eſt, eccleſiæ plorantis filios ſuos, qui non ſfunt.

Ne mireris, lector, quod ſpiritualiter in beſtia

heæc omnia cumulentur, et ſpiritualiter hue refera-

tur ploratus Rachel, quafſi tertio repetitus. Repe-
tita vidiſti Babylonis, Aegypti, Gigantum, et alio-
rum myfteria. Omnes mundi generationes, et o-
mnia mundi acta poſt Chriſti regenerationem inue-
niuntur, ſicut poſt primam generationem. Triplex
eſt differentia myſteriorum Chriſti, ante incarnatio-
nem in vmbra, per incarnationem in corporis infir-
mitate, poſt refſurrectionem in gloria et potentia.
In huius triplicis diſpenſationis analogia conſiſtunt
omnia mundi myſteria. Alius apud Ieremiam in ca-
ptiuitate priore fuit iuxta literam ploratus Rachel
in vmbra. Idque iuxta hiſtoriam ideo dictum eſt,
quia erat ſepulchrum Rachel in Bethleem, qua via
filii ipſius captiui ducebantur: et ibi tranſeunde
F. S. eſt fa-

459 DE CIRCVNCISIONE

eſt facta magna commotio, et ploratus multus. Alius

apud Matthæum fuit ibidem in Bethleem ploratus

maternus, in corporis puerorum imbecillitate, quan-
do ab Herodis ſatellitibus pueri coram matribus in-
terficiebantur. Tertius eſt nunc in ſpiritu ploratus,
filiorum Dei, ploratus orbatæ eccleſi?, quæ ſ-
lios ſuos, qui non funt, iugiter plorat, idque in
excelſo: ploratus angelorum in cælo ipſo, propter
magnam beſtiæ et draconis potentiam. Imo plora-
tus ille, quem fecit Herodes, vmbra quodammo-
do fuit huius, quem fecit beſtia: ſicut et reliqua
omnia, quæ Chriſto in terris agente geſta ſunt, vm-
bram quandam, ſeu ænigma continebant, vt apparet

in baptifſmo, et cæna, ante et poſtea miniſtratis.

Omnia enim ſunt poſtea ſublimius et nouo modo mi-
niſtrata, vt in ipſis cænæ ſermonibus nos docuit
Chriſtus, dicens, ſe nouum poculum poſtea nobis
propinaturum, et myſterium eſſe poſtea complendum
in regno Dei. Deriſio quoque corporaliter facta ipſi
Chriſto purpura induto, aliam maiorem ei a purpu-
rata meretrice factam irriſionem deſignat, vt etiam
in ipſis Chriſti myſteriis fuerint prænotata Antichri-
ſti myſteria: id quod Antichriſti exigit ratio, vt ſit
ſimilitudinum contrarietas in eorum myſteriis. Quam
rem vt melius aſſequaris, ſtatue tibi ob oculos cru⸗-
ciſigendum Chriſtum, purpureo veſtimento a Roma-
nis indutum, ſpineam coronam eius capiti ſuperad-
ditam, et eius manui arundinem, qua percutiatur,
hominibus coram eo genua flectentibus Matth. 27.
Vide iam ſucceſſorem, ſeu vicarium eius Papam,
cuius regnum eſt de hoc mundo, alios crucifigen-
tem, indutum etiam purpura, quæ interfectorum
ſanguine tingitur, ſicut Chriſti veſtimentum erat
ſanguine tinctum, Eſa. I4. et 63. apoc. 17. 18. et
19. Pro ſpinea corona geſtat hic mitram gem-

mis refertam. Pro arundine habet pedum, ſeu

baculum paſtoralem„ quo nos conſtringit, et
coram

y

1
R

coram !
tatio vi
riſio?
Vice A
Ea
tertio!
cet eon
baptiſtz
venturu
17, et
et eor
Cordi,
liet illin
ter eſt
ſüs, in
in Abel
poc. 1
17. I
II.. 1
Mrino ir
eg 19.
Clum te
Cerelickn

.
ente,

— — —

leges er
Abkilorn
ter .
ler eſt
egocie
Dlex en
Vpto

I. SLe

Un. 2
Poc.
ſerto,
lium
Matere
unda

Nodnn.

ſunt

nos
Poſte

I. IB E R II. 459
coram ſe genua flectere facit. Eſt ne vera hæ ec imi-
tatio vitæ Chriſti? Poteſt eſſe alia maior Chriſti de-
riſio? Poteſt Chriſto maior alapa impingi, quam eius

vice Antichriſtum ſalutando?

Eandem myſteriorum legis et Chriſti ſpiritualem
tertio factam repetitionem ex Eliæ tertio aduentu li-
cet comprobare. Nam repetitus eſt poſt Ioannem
baptiſtam Elias, et denuo ante finalem reſurreétionem

venturus dicitur, vt reſtituat omnia, Mala. 4. Matth.

17. et apoc. II. Conuertet cor patrum ad fllios,
et cor filiorum ad patres: ſimile reddet cor noſtrum
cordi, et menti apoſtolorum, et recordari nos fa-
ciet illius primæ eccleſi?. Adde quod Chriſti mors
ter eſt in ſcripturis repetita, et Chriſtus ter eſt occi-
ſus, in vmbra, corpore, et ſpiritu. In vmbra eſt
in Abel et aliis Chriſtus occiſus ab origine mundi,
apoc. 13. In corpore eſt occiſus a Iudæis, Matth.
27. In ſpiritus myſterio eſt occiſus a Papiſtis, apoc.
11I. Ter eſt Chriſtus ſolus quodammodo relictus.
Rine in vmbra, vt ait Elias, relictus ſum ſolus. 3.
eg. 19. Secundo in corpore, vt ipſemet ait, me
ſoum relinquetis, Ioan. 16. Tertio eſt nunc ſpiritu
derelictus ſolus Chriſtus, eccleſia in ſolitudinem fu-
giente, apoc. I12. Ter aduerſus Chriſtum aſtiterunt
reges et principes terr?g,. Primo in vmbra, vt cum
Abſalom, pſal. 2. Secundo cum Caiapha corporali-
ter acto. 4. Tertio cum Papa ſpiritualiter, apo. 17.
Ter eſt facta domus Dei ſpelunca latronum et domus
negociacionis, Iere. 7. Matth. 21. et apoc. 18. Tri-
plex eſt ab Aegypto filii Dei vocatio. Primo ab Ae-
gypto vocatus eſt Ifraëliticus populus in vmbra, Hos.
II. Secundo ab Aegypto vocatus eſt corpore Chriſtus.
Mat. 2. Tertio nos nunc ab Aegypto ſpiritu vocamur,
apoc. I1. et I15. Triplex eſt vox clamantis in de-
ſerto. Nam ſecundum hiſtoriam ad Cyri regis impe-
rium fuit præconis vox per omnes deſerti vias, vt

Pateret iter Ifraélitis a Babylone redeuntibus. Se-

cunda fuit vox loannis baptiſtæ clamantis in defſerto.
Tertia

460 DE CIRCVNCISIONE

Tertia erit nune vox liberatorum ab horribili et va-
ſta hac Babylonis et Antichriſti captiuitate, vt nulla
deſerti vaſtitas impedire poſſit, quo minus viæ noſtræ
dirigantur, et Papiſtici illi montes, ac Babylonici
colles humilientur. Sodomiticum etiam ſcelus, gy-
gantum et aliorum myſteria, ante Iudaiſmum in lIu-
daiſmo, et in Chriſtianiſmo licet intueri: ſicut tria
ſunt genera hominum, Gentes, Iudæi et Chriſtiani,
quorum nulli ſuis myſteriis ſunt deſtituti. Tria e-
nim farinæ ſata fermentauit regnum cælorum. Alia
exempla hic omitto referre, de ſpiritu ſancto aliquid
addens, de ſpiritus ſancti noua tertia miſſione, et
nouo Chriſti aduentu.

Triplex eſt ſpiritus ſancti miſſio, inſtar triplicis

illius miſſionis columbæ ex arca Noë. Primo in pri-
ma mundi geneſi, miſſus eſt ſpiritus Dei, qui ibi
ſuper aquas, nondum ſiccatas, inſtar columbæ vo-

litans, et non habens vbi integre requieſceret, re-

uerſus eſt, ſeu in cælo ſe continuit, ſicut columba
in arca. In nullo patriarcharum aut prophetarum
Trequieuit ſpiritus Chriſti, Eſa. II. at in nobis per
eum requieſcit, et permanet Ioan. 14. Nemo ante
aduentum Chriſti fuit donatus vero regenerationis
ſpiritu ſancto, Ioan. 7. Secundo mittitur colum-
ba poſt ſeptem dies in noua Chriſti hebdomada,
ſeu poſt hebdomadam hebdomadarum in die pente-

coſtes, quæ etiam non dici permanſit. Sed de

monte oliuarum ramum oliuæ, quaſi primitias quaſ-

dam primæ frugis colligens, et ſolis apoſtolis ac

paucis aliis primitias ſpiritus impartiens, in cælum
ſecundo reuertitur, ſicut columba in arcam cum
ramo oliuæ. Tertio nunc repetito poſt Chriſtum
nouæ hebdomadæ myſterio, denuo mittitur colum-
ba, et ſpiritus paracletus, qui nobiscum perpetuo
manebit, et nos docebit omnia. Prima fuit miſſio
ſpiritus in vmbra. Secunda fuit corporalis miſſio,
quando corp oraliter viſi ſunt aperiri cæli et corpora-
li ſpecie

—

— —

—,.,K —

li ſpec
nunc ſ
Neceſſa
iple zi⸗
latio,
glorifie⸗
Repeten
lem for
jegni,
eunn fur
tendo.
Ob qu
expylifl
uo Te⸗
Is ita
terra,
Chriſto
us ſil,
Vbi adn
CNli: i
er loanne
Antie tielri
Wdecinn
Kenndo
Uls orb
betn ſe
686. ete
le Chr
e uO
erelicn
tt temp
iit Dann
tus .
1 Hlie
ta
Cbitur.
d er

Fibllen
e, N
Wie
Bebrlet
ſelis
num ul

. ſtene
. ſnr

t Chniiu
i.
Drun. 1
ncto Ani
wiſkone,t

Kar minls
rino n
ei, din
olunbe
ſeetet,

cut cli

Ntopkeinn
h nobi
Lenennin
itu l
ebconet

miciss ⸗

n eer
,glun-

1. I B E R II. 4661

li ſpecie deſcendere ſpiritus ſanctus. Tertia erit
nunc ſpiritualis et interna miſſio admodum neceſſaria.
Necefſarium eſt Chriſtum denuo regnum aſſumere, vt
ipſe ait. Neceſſaria eſt per Paracletum noua conſo-
latio, poſt nouam deſolationem. Poſt Antichriſti
glorificationem neceſſaria eſt noua Chriſti glorificatio.
Repetendum eſſe Chriſti aduentum, et regni ſpiritua-
lem fore reaſſumtionem, docet ipſemet in parabola
regni, Lucæ. 19. Nam impii hactenus noluerunt
eum ſfuper ipſos regnare in terris, Papam regem pe-
tendo. Simile fecerunt olim filii Iſfraél, I. Sam. 8.
Ob quam rem dicuntur Papiſtæ Chriſtum a regno
expuliſſe, ſicut Iſraëlitæ Deum. Chriſtus tamen de-
nuo regnum aſſumit, impios illos perdens. Ventu-
rus ita dicitur Chriſtus, et non inuenturus fidem in
terra, Lucæ 19. Tria tempora rogarunt apoſtoli a
Chriſto, tempus deſtructionis templi, tempus aduen-
tus ſui, et tempus conſummationis ſeculi, Matth. 24.
Vbi aduentus iſte notatur, ante conſummationem ſe-
culi: id quod apertiſſime docet Paulus, 2. Theſfſ. 2.
et Ioannes in apocalypſi: vbi ait Chriſtus, ſe cito in
Antichriſtum venturum. Vere docet Eſaias capite
vndecimo, futurum, vt deſtructo Antichriſto dominus
ſecundo manum adiiciat populo ſuo, eum ex omni-
bus orbis prouinciis ſibi denuo colligens. Ibi pro-
pheta ſecundi myſtici aduentus meminit, ſicut cap.
56. et 66. et Zacharias cap. 14. Eiusdem meminit
ipſe Chriſtus Ioan. 14. et 16. Hic eſt ille aduentus,
de quo dixit, Veniam ad vos, ne videamini orphani
derelicti. Venturum denuo, ait Chriſtus, regnum Dei,
et tempus noſtræ redemptionis, Lucæ. 2 1. Futurum
ait Paulus, vt cum aduenerit plenitudo gentium, Iſiaẽel
totus ad Chriſtum conuertatur, Rom. 11. Ita in aduen-
tu Eliæ futurum, ibi omnes intelligunt. Si Chriſtus
eſt a Papiſtis ſpiritualiter occiſus, vt ait Ioannes, ſe-
quitur inde futura ſpiritualis reſurrectio. Spiritus Mo-
ſis et Eliæ, ſpiritus legis et ſpiritus prophetiæ nunc
reoeſur-

462 DE CIRCVNCISIONE

reſurget, qui per tres dies cum dimidio fuit extin-

ctus, apoca. I1I. Corpora Moſis et Eliæ, literam

ipſam, cadauer legis et Prophetarum habent Papi-

ſtæ, non verum ſpiritum, nec verum intellectum,

teſte ibi Ioanne.

Vidimus iam inſigniora iniquitatis myſteria, in

impiis hominibus deſignata: nunc abominationes alias,
et Deos beſtiæ videamus, vt omnibus appareat, quam
admirabilis ſit beſtia hec, quæ Danielem et Ioannem
vertebat in ſtuporem. Mirabilis eſt beſtia, quæ o-
mnes illas regum et ſacerdotum abominationes du-
plici illo gladio in ſe recapitulet, et ſuos habeat,

quales olim fuerunt, adulatores, et pſeudoprophetas.

Vt Chriſtus rex et ſacerdos, ſuos habet miniſtros:
ita vicarius eius, rex et ſacerdos, ſuos habet ſacrifi-
culos. Vt de Chriſto dictum eſt, in manibus porta-
bunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum:
ita Papa ob hanc cauſam’ ab aliis portari ſe facit.
Terram pedibus ille tangere non audet, ne eius ſan-
ctitas polluatur. Super humeros hominum portari, et
vt Deum in terris adorari ſe facit: quod nemo vnquam
impius a condito mundo ita tentare auſus eſt. Hiſce o-
eculis nos vidimus, eum ſuper principum ceruices cum
pompa geſtari, cruces ſua manu minando, et in mediis
plateis a cuncto populo genibus flexis adorari. Vſque
adeo, vt qui pedes ſeu calceos ipfſius oſculari poſſent,

ſe ſupra alios exiſtimarent felices: indulgentias pluri-

mas eſſe lucratòs dicerent, et inferni pœnas ad multos
ammos ob id eſſe remiſſas. O beſtiam beſtiarum ſcelera-
tiſſimam, meretricum impudentiſſimam. Pulchre mere-
tricem hanc ſacram deſcribit Eſaias, cap. 47. Super
montem excelſum et eleuatum, o meretrix, poſuiſti ſtra-
tum tuum, et ſuper illud aſcendiſti ad offerendum ſa-
crificium. In conclauibus poſuiſti ſtratum tuum. Can-
taſti regibus cum Chriſmate, multiplicaſti pigmenta
tua, miſiſti legatos tuos procul, vsque ad infer-
num homines humiliari faciens. Quemadmodum ſpi⸗
ritus

litus ſa
run in
mate n
quanda
dum in
ſtus vn
ſanctos
Pulchra

tus yer⸗

illan Da
lum ire
Pontifex
tiis fui
llins pe
in temp
ſt Der
Ruop
Telliter
Mundi
ſund de
Aimalia
lli trini
mmune
Dapa be

unda,
Ingue

ſonans
Dtizant
ſtar Pe
Clangor
lli r⸗
10s ho
rnati

les di
A

) fuit en

ie, Iun
abept N
imelleer

Iteni,1

ect, I

et Loume

gtiones 4
ſuos hut
GCopropen
t Miti
hibet hei⸗
mibos ven⸗
eelen u
ni E

Nehre he
G N

.4.
hoi ilite
rniul
un. ½
ine

mnaß

lu, Ner

I. I. BE R II. 463

ritus ſancti inunctione nos Chriſtus ad regnum cælo-
rum in baptiſmo vngit, ita beſtia Babylonico chriſ-
mate nobis characterem imprimit, et vnguentariam

quandam dqualitatem, fronti impreſſam, ad negocian-

dum in eccleſia ſatanæ, ſimul et ſcortandum. Chri-
ſtus vnctione ſua facit homines ααHοα* Kedoſſim,
ſanctos: Papa fecit E wνααε Kedeſſim, ſcorta ſacra.
pulchra metamorphoſi vertitur ibi conſecratio ſpiri-
tus vera in Babylonicam execrationem et vnctionem
illam Papiſticam, ad ſcortandum factam. Quemadmo-
dum item Cνας Kados, ſanctus ille ſanctorum rex et
pontifex Chriſtus, filius Dei, ſedet in throno Dei pa-
tris lui: ita O . Kades, conſecratus ille cinædus,
filius perditionis, pontitex et rex Babylonicus, ſedet
in templo Dei, oſtentans, ſe ipſum eſſe Deum. Papa
eſt Deus, in Papatu eſt trinitas, draconis beſtiæ et
pſeudoprophetæ. Trinitatem Papiſticam faciunt tres
realiter diſtincti ſpiritus, qui Ioanni dicuntur tres im-
mundi ſpiritus ranarum, multis rationibus. Quia
ſunt de abyſſi aquis immundis, ſicut ranæ: amphibia
animalia, ſicut ranæ: quia ranarum glocitatione tres
illi trinitatem conciſe balbucinant: quia eorum trium

immunda virtute cum tribus qualitatibus infuſis ranas
Papa baptizat in immunditia. Aqua eſt ranarum im-

munda, et lingua earum eſt impedita. Vnde vitium
linguæ Oz†. „εο rana dicitur. Rana eſt,; qui lingua
ſonans nequit fidem ſuam exprimere. Ranas ita ba-
ptizant Papiſtæ, falſa trinitatis fſide. Ranarum in-
ſtar paruulos ibi videas calcitrantes, et ranarum
clangore clamantes in pædobaptiſmo. Sicut cæ-
leſti reformatione Chriſtus mundum reformat no-
uos homines generans; ita Papa monachali re-
formatione mundo abutitur, nouas generans be-
ſtias cum nouis cucullis. Sicut olim erant factio-
nes dicentium, Ego ſum Pauli, ego Cephæ,
ego Apollo: ita nunc funt factiones dicen-
tium,

4

464 DE CIRCVNCISIONE

tium, Ego ſum Franciſci, ego Dominici, ego Augu-
ſtini. Sicut legis ſacerdotes, et Nazaræi, nec caput
radunt, nec barbam, nec mortuorum exequiis inter-
ſunt, Leuit. 21. et Nu. 6. ita Babylonici ſacerdotes
habent caput raſum, et barbam raſam, et mortuorum
cadauera in funeralibus deuorant, Baruch. 6. Roma-
ni ſacrificuli comedunt ſacrificia mortuorum, vt olim
Moabitæ, pfſal. I05. Immolant ſfuper hoſtiæ albedi-
nem, obſeruant fſepulchra, ſuper ſingula exequias ce-
lebrando, et aquam ſalſam aſpergendo. Eſa. 65. Sicut
olim Pythones muſſitationibus, et cantationibus qui-
busdam, mortuorum animas ab inferno excitabant, ita
iſti nunc ſubmurmurationibus, adiurationibus, et a-
quæ ſalſæ aſperſionibus, mortuorum manes excitant.
Totum illis negocium eſt cum mortuis, licet vetitum
ſit, pro mortuo quicquam offerre, aut pro mortuo ſo-
licitum eſſe. Pythonis plane, id eſt, ſerpentis, eſt
hoc opus, et infernalis poteſtas. Sicut reſponſa olim
dabantur à veſtitis diuorum ſtatuis, Maſſecha et Te-
raphim, et ab earum veſtitis lino ſacerdotibus: ita
et nunc paſſim dantur, transformato ſatana in ange-
lum lucis. Per idola, ad impiorum vindictam, per-
mittebat Deus dari reſponſa, Ezech. 14. et ſpiritum
dari imagini beſtiæ, apoc. 13. Certo id quoque ve-
ſtitu et capillatura fiebat, vt nunc fit; cum tamen nul-
la ſit Chriſtianis veſtimenti aut capilli religio. Per

Chriſtum nec raſura quicquam valet, nec capillus, nec

cuculla, nec circunciſio, nec præputium, ſed noua
creatura, Gal. 6. Sicut olim iurabant homines per nu-
mina Dan, per ſacramenta Samariæ et per peregrina-
tionem, quæ eſt ad Beerſeba, Amos. 8. ita apud nos
hodie eiusmodi numina, locorum iuramenta, et pere-
grinationes paſſim videas. Sicut impii IHfraélitæ olim

adorabant ad ortum ſolis, Ezech. 8. ita in Roma-

nis templis homines nunc ad ortum ſolis adoran-
tes, vbique vides. Nam temploôrum fornices ita
ſemper conſtrui volunt Papiſtz?, vt magnum al-
. tare ſit

ne i
Ezech
monis
tabern
ſanctun
denten
Caizare
ſient
leutro
ludeor

lb. l.

allorare
tem ad
in Aſc
tare.
d pri
Criente
Plorant
Celebran
ibicdem
Moritur
Centior

Presby
iſeip⸗
yften
ſicut
(et,
in die⸗
hoſtedte
Duoc
ſi cor
le con
nüten
letas

ego A
, Ne
eguis ire.
i ſarendin
.Wortunm
.SV. M
In, Nak
Oſir de

ENeliase

ſl. 65. N
tionibus iu
Ceitabennt

Nibus, ett.

nes etik.
lcet ſeine
0 norunl⸗
heni,4
etpenut
Nehnel
dotkuett
nt in N
4 ſer
oen
mn tunen 14
lelgi⸗ .
crpilui 1
, kin
neset
e lerſß
in min

Nth eike⸗

aiite
“
Nis un.

f4
Cotlits

magvon 3
nel

LI P E R II. 465

tare fit in oceidentali templi latere. Vnde eos ait
Ezechiel, Deo terga vertiſſe et templo eius. Salo-
monis enim templum ad occidentem ſpectabat, ſicut
tabernaculum Moſis: quia in occidentali parte erat
ſanctum ſanctorum. Ideo dicuntur Iudæi ad occi-
dentem adorare. Babylonii vero Papiſtæ, ne Iu-
daizare viderentur, ad orientem adorare maluerunt,
ſicut Mahometani ad meèridiem. Chriſtiani vero
neutro modo, ſed in ſpiritu. Cauſam adorationis
Iudæorum ad occidentem, refert Moſes Aegyptius,
lib. I. ca. 46. quia idololatræ ad orientem ſolebant
adorare, credentes ſolem eſſe Deum. Aegyptii 1-
tem ad orientem adorabunt, vt docet Triſmegiſtus
in Aſclepio. Quæ omnia lege voluit Deus immu-
tare. Papa vero nos a Iudæis, ad Aegyptios, et
ad priores gentium abominationes reducit, vt ad
orientem adoremus. In Romanis quoque eccleſiis
plorant mulieres mortuum Adonidem, anniuerſaria
celebrando, vt fiebat olim in menſe Tammuz, teſte
ibidem Ezechiele. Nemo enim in Papiſtica eccleſia
moritur, qui ſuum non habeat anniuerſarium, en-
cenniorum inſtar. Ibi ſunt ſeptuaginta illi presby-
teri, vrbis Romanæ parochi, cum thuribulis ado-
lentes incenſum ante picturas, dicto cap. 8. Se-
ptuaginta in vrbe ipſa Roma fecit Papa parochos,
presbyteros cardinales, inſtar ſeptuaginta Chriſti
diſcipulorum, vt ſimilia habeat Antichriſtus Chriſto
myſteria. Stupenda hæc tibi, lector, videbuntur,
ſicut Babylonis excidium homines in ſtuporem addu-
cet, apoc. 18. Mirabile hoc opus operatus eſt Deus
in diebus noſtris, quod nemo hactenus credidit, quod

poſſederint Chaldæi tabernula non ſua, Habacuc. I.

Quod impietatis hæc omnia myſteria fuerint ita in be-
ſtia complenda, docet aperte Ioannes apoc. 10. dicens
eſſe conſummandum beſtiæ myſterium, ſicut euangeliza-
uit Deus per ſeruos ſuos prophetas. Vbi autem hos pro-

phetas inuenias, et vbi alia myſteria? Vnico item verbo
60 . hæc

466 DE CIRCVNCISLONE

heæc omnia docet loannes capite ſequenti dicens,
Chriſtum in ciuitate illa magna iterum cruciſixum.
Ergo repetita ibi ſpiritualiter hriſti morte, neceſ-
ſe eſt, omnia homicidarum maftteria eſſe ibi ſpiritua-
liter repetita. Neceſſe eſt, Antichriſtum ſimilia ha-
bere Chriſto myſteria. Eo magis, quia dicitur ibi
Sodoma Aegyptus et Babylon. Si omnes mundi ge-
nerationes perſequaris, omnia de iniquis prophetice
ſcripta, in beſtia inuenies eſſe completa. Si omnes
legis maledictiones perpendas, eas omnes in nos
myſtice latas videbis. Si omnes gentium Deos fue-
ris ſcrutatus, eos omnes Romæ comperies. Quidquid
vnquam ante Chriſti aduentum in myſterio ſcriptum
fuit, vmbra fuit: ergo alicubi eſſe debet eius rei ve-
ritas. Cum præſertim beſtia ritus gentium ſeruarit
ſicut Iſraëlitæ ſeruarunt ritus terræ Chanaan. Sed de
gentium diis, et Romanorum ſimulachris aliqua reco-
lamus.
Perpendendum nobis eſt, quid ſibi olim voluerint,
Bel, Baal, Baalpehor, Aſtarot, Dagon, Regina cæli,
Theraphim, Elilim, Moloch et reliqua. Bel dicitur
confuſio: qua ratione congruit, vt in Babel colatur
Bel, in confuſione confuſio. Omnia hic promiſcue
coluntur, et ex quacunque occaſione quisque fua ſibi
idola facit. Iuxta hiſtoriam fuit Belus, vt Beroſus re-
fert, filius Nemrod, ſanctus canonizatus, qui in regno
Babylonis claruit: deinde in idolo adoratus. Hic ipſe
forſan aut quis alius, a certa dominandi ratione dictus
eſt Baal, qui colebatur in monte Pehor, vt apud nos
paſſim ſunt in montibus ſacella, quæ ſcripturis dicun-

tur excelſa. Poſt linguarum confuſionem idem Bel, ab

aliis facile dici potuit Baal, et ratione loci Pehor, Baal-
pehor. Apud alios dicebatur Baalberith, apud alios
Baalzebub, Baalzaphom. Prophetæ vocarunt 9S 9 9

Baal Pehor, quod eſt coiens palam, publicus ſcor-

tator, vt colliges Hoſeæ, 9. et Num. 25. Non mari-
tum aut dominum proprie ſigniſicat Baal, ſed ſuba-
Gctorem concubinarium, vt docet ibſe Deus Ho-
ſex 2.

ſee 2
eſt m.
Ti, a
Cor,
adeo
minis
preten
aldi,
tum in
tur: ſe
bant,
pitudin
chre i⸗
ibi on
eſſe R
tes,

Lechiel

Olilig
Per hun
toth, in
DrEtext
Ut Plere
Nt ume
fendant.
tminns,
b Da⸗
IUe re
ginam
cimn 49

les pro
E cin

Morter

d
hra:

tinn ſenn
Aan. Ae

tenßit
Clin ,
ns Ef
atioe 6

Gtirsi⸗
Gten e⸗

h Md

t *7
e ſc⸗
blels
n

he⸗

Des

LI BER I.R§. 462

ſex 2. Huius Dei ſacris licet initiari Romæ, quæ

eſt mater ſcortationum, quæ et in Baal docet fornica-

ri, apoc. 2. et 17. Vt rem autem melius noris, le-
ctor, oportet te perpendere, nullam fuiſſe gentem
adeo ſtupidam, quæ idola coleret, ſine deitatis aut nu-
minis aliquo prætextu. Deus tamen nullis eiusmodi
prætextibus coli vult, nec iota vnum vult libro ſuo
addi, aut detrahi. IIli itaque omnes deitatis prætex-

tum in ſuo numine ponebant, et religioſe loqueban-

tur: ſed fornicationes, et alia turpia ſibi permitte-
bant, vt faciunt nunc Papiſtg?. Hinc ſumptô a tur-
pitudine nomine vocata ſunt gentium idola, vt pul-
chre idolis Romanis ea nomina conueniant, cum ſit
ibi omne turpitudinis genus. Hac ratione dicitur
eſſe Romæ idolum zeli, typus inuidiæ inter paſto-
res, ad poſſidendum eccleſiarum gregem, vt ait E-
Zechiel, citato cap. 8.
Quod Romæ colatur Deus er Aſtoreth,
ouilis Deus, iam oſtendimus, in paſtore idoli ſu-
per humeros portato. Erant olim — P Aſta-
roth, imagines ouium, quæ certo quodam dæmonis
prætextu adorabantur, quaſi greges protegerent: ſic-
ut plerosque eiusmodi Aſtaroth nos hodie colimus,
vt armenta noſtra, et greges, a lupis et morbis de-
fendant. Talibus hodie diuis peregrinationes inſti-
tuimus, et vota vouemus. Eiusmodi erat olim pi-
fcis Dagon, na utarum Deus, eiusmodi funt apud nos
diui varii, quibus nauigantes homines ſe comendant.
QuodRomæ etiam reginæ cæli, duodecim ſignis cæli,
et reliquæ militiæ cæli, libamina offerantur, euidens cui-
que res eſt. NamPapiſtica inſtitutione, Mariæ idolum re-
ginam cæli refert, ſicut alia idola alios referunt duode-

cim apoſtolorum et defunctorum ſanctorum manes. Ta-

les proprie dicuntur Elilim, non ſimpliciter dii, vt aiunt,
ſed diui, numina canonizata et a RomanobPapa ſtatuis poſt
mortem donata. Vnde et coli ibi dicuntur Theraphim. Sunt
DDN, diſſoluti morbo humani corporis lan guida ſimula-
chra: a quibus nos varia precamur, et ab eis, quaſi a ſomno
G. 2. . exci-

4653 DE CIR CVNCISIONE

excitatis mortuis, reſponſa petimus. Hinc Michol

ſtatuam Theraphim poſuit in lecto, quaſi eſſet perſo-

na Dauidis, 1. Sam. 19. Quod vero eiusmodi The-
raphim fuerint olim Babyloniis in vſu, apparet Ge-
nes. 31. et Ezech. 21. Iam olim erant Babyloniis
ſtatuæ mortuorum in veneratione, ſicut nunc funt in
noua Babylone, quæ illi priori fücceſſit, et tempore
eodem, quo illa deſtruebatur, hæc ædificabatur.

De Moloch, ſeu Molech dicimus, quod erat Re-

gium idolum ipſius Baal, cui per ignem fiebat obla-

tio, et'pueri ei offerebantur, Leuit. 18. et 20. Deut.
12. et 18. Ammonitarum hic quoque fuit Deus. 3.
reg. II. cui Iſfraélitæ offerebant, in loco Tophet, ſiue
Gehinnom, qui in Euangelio dicitur gehenna ignis.
Ibi olim illi per ignem offerebant in memoriam illius
magnæ combuſtionis Aſſyriorum ibi factæ, quaſi Baal

eius combuſtionis fuerit author. Ita ſolent idololatræ,

miracula Dei ſuis idolis attribuere. De hoc idolo lege
4. reg. 2 3. Eſaiæ 30. Iere. 7. 19. et 32. IHuic ido-
lo illi pueros offerebant, vt ab incendio ſeruarentur:
nos ei a puero ſacrificat beſtia, vt perpetuo Gehennæ
igne deuoremur. A puero nos omnes occidit in pæ-
dobaptiſmo, vt nulla ſit amplius ſpes regenerationis:

ſed igni perpetuo ibi deſtinamur, quaſi dæmonio ipſius

Baal in holocauſtum oblati. Ibi Papiſtico candelarum
igne luſtramur, vt vere dicantur nobis eſſe ignea Baby-
loniorum ſacrificia, quia ſine accenſo igne non fiunt.
Paruulos eiulantes magno applauſu offerunt in pædoba-
ptiſmo, ſicut olim ipſi Molech offerebantur cum tympa-
nis. Ibi immolant paruulos in torrentibus. Eſa. 57.
Vere etiam homines concremat Beſtia, vt in Vr Chal-
dæorum. Ignea hominum facit ſacrificia, viuos eos
in ignem mittens, vt adoretur Bel, et fuſtineantur
excelſa, regni Molech. Ac in eo ipſo cultum ſe illa
putat præſtare Deo, Ioan. 16. Ita debuit excæcata
beſtia prophetiam Tophet et Gehinnom cum ſuis

Chemarim adimplere; 4. reg. 23. et taber-

nacula

Meule
Amtich
quoq
de qu
peculi
nica n
A
la poti
Mines
ſacerdo
1eris,
C. I
lium D
Pleatur
tium,
Aiocr
Umbrar
Gen
nam Iu
tes in
Molen,
IIn n
leogs ſ⸗
ii. D
VIImS
otnin
in Anti
(krenhe
0 vos
cunct
(ue
Vobis
Cunt
lere.

4.

Mul
let ell .

nodi Te.
paret e.
Dabyloni

ne ſum1

hatur.,
erg Ne

20. Dl.
it Dens

Pi

Cinelru

Vo il.
nhriik
Un ⸗
ſ. .
bos
tenn
un ein
. eickln

L I B E R II. 469

nacula Dei in terra comburere, pſal. 73. Ita de

Antichriſto prædixit Daniel, cap. II. quod flamma
quoque ſanctos conficeret, idque diebus multis. Ad-
de quod fornacis ardentis pœna erat olim Babylonis
peculiaris: vt ſine ea impleri hic non poſſint Babylo-
nica myſteria.
Admirabilis iterum atque iterum Beſtia, quæ ſo-
la pôtuerit illa omnia gentium myſteria complere. Fla-
mines illa ſibi conſecrat, Salios Lupercios, et alios
ſacerdotes: ad conficienda liberi patris, Eleuſinæ Ce-
reris, Orphica, Baccanalia, et alia diis manibus ſa-

cra. In ſumma, nihil ſcriptum inuenias, in genti-

lium Deorum ſacris myſteriis, quod hic non com-
pleatur. Nam ita deébuit Beſtia ſeruare ritus Gen-
tium, ſicut Iraélitæ ſeruarunt ritus terræ Chanaan:
alioqui in ea non complerentur omnia, quæ lex ad-
umbrauit, iniquitatis myſteria. Mortuorum ſacrificia
a Gentibus didicit Beſtia, ſicut et idolorum cultum:
nam Iudæi hæc omnia deteſtantur. Sicut apud Gen-
tes in diuorum numerum relatos legimus Iouem, Iu-

nonem, Herculem, et alios: ita Beſtia, cacodæmo-

num ſuggerente cuculla, ex mortuis hominibus nobis
deos facit, ab eorum ſtatuis nos docens varia preca-
xi. enique, ſicut Chriſtus ex Iudæis et Gentibus
vnum facit, ita Antichriſtus Iudæorum et Gentium
abominationes in vnum coaceruat. Cuius rei typus
in Antiocho præceſſit. Nam ſtatuit ille, vt eſſet ex
Iudæis et gentibus populus vnus, ipfius ſtatuta, et
cæremonias obſeruans, reiectis libris teſtamenti Dei.
O vos omnes Chriſtiani principes, nolite amplius
cunctari: deſolatam facite meretricem, et Beſtiam,
quæ Chriſti religionem deſolauit, vt compleatur in
vobis Ioannis prophetia apoc. I17. Beatos vos di-
cunt prophetæ, ſi hoc facitis, pfal. 136. Eſa. 13⸗
Iere. 50. et apoc. I8.

G. 3. De Mini-

470
DE MINISTERIIS
ECCLESILAE CHRISTII„.;
et eorum efficacia.

LIBER TZRTIVS.

Minſteria noui teſtamenti efficaciam nouam
habere, eſt nobis nunc poſt vetera dicendum. Pro-
pter nouum hominem inſtituta eſſe omnia, eique mi-

ro modo ſingula ſeruire, manifeſte nunc cognoſcet,

qui noui hominis generationem veram cognouerit.
Euangelica vero miniſteria, vt Chriſtus ipſe nos do-
cuit, ſunt prædicatio, baptiſmus, et fractio panis.
Hæc tria, quia vere ſunt miniſteria ſpiritus, ſub mi-
niſterii appellatione libet tractare, vt agnoſcas eſſe in
omnibus arcanam vim, eſſe internam, volente ita
Deo, ſpiritus efficaciam, et ſingularem gratiam.

DE PRAEDICATIONIs

euangelii efficacia.

Dlcamus igitur primo de prædicationis euangeli
efficacia, et de clauium poteſtate. Omnibus rece-
ptum eſt, eos qui nobis pœnitentiam et Chriſti fidem
prædicant, eſſe miniſtros ſpiritus: quia eis externe
prædicantibus, ſpiritus interne operatur. Non quod
ſit coactus ſpiritus domini, aut miniſterio alicui ne-
ceſſario alligatus, ſed quia placet ita agere. Miniſtri
illi ſunt, per quos credimus: ergo ſi per eos credidi-
mus, ſpiritus eſt in eorum prædicatione, cum fides ſit
donum ſpiritus. Non eſt ſine ſpiritus actione prædicatio,
ſi ad pœnitentiæ prædicationem ſequitur cordis com-
pun-

puncti
lo ape
ditis i
ritum
dum n
gni do
bus i.
ſtus die
Mini, 1
gwi et
1nos ir,
GMomno⸗
Niſtro
(uomme

ſitus?

Nom.
mittit
dermo
ber ſe
l. Det.
Vos ge
de ſhi
genidus
ſincto
Uur
Citn g
ſermo
genera
Guam
talis h
minat
CEenan
Ciam
detrue
ellepe
een
ern

noun
. M.
ige ni
cognoſe
ognonen
ſe os1 8.
Gio n⸗
, ſubni⸗
1 cle i
Clente i
inn.

euumti
bus kels
riti iien
3 exten
NoNN
Hleni Ne
nür
cleli⸗
fiss,
Adicti⸗
N.e.

IL. I B E R III. 47 1

punctio, Lucæ. 3. et actorum. 2. Prædicante Pau-
lo aperiebat dominus cor mulieris, vt animum au-
ditis intenderet, acto. 16. Hinc dat Chriſtus ſpi-
ritum ſanctum apoſtolis, quando eos ad prædican-
dum mittit, Ioan. 20. Ad id datus eſt, vt eos lo-
qui doceat, eorum fermonibus inſit, et eis loquen-
tibus in auditores agat. Comprobat hoc ipſe Chri-
ſtus dicens ſuis miniſtris, Non vos eſtis, qui loqui-
mini, ſed ſpiritus patris veſtri Dei in vobis loquitur,
qui et audientes trahet, dicta veſtra in eorum ani-
mos imprimendo. Si ſpiritus ſermoni non ineſſet,
quomodo diceretur, quod ſermo ille, quem à mi⸗
niſtro accipis, agit in te, vt credas? I. Thefſf. 2.
Quomodo verbum prædicationis diceretur gladius ſpi-
ritus? Ephe. 6. Quomodo eſſet fides ex auditu?
Rom. 10. Magna vis eſt prædicationis, ſi per eam
mittit Deus gladium et ignem in terram, Lucæ. 12.
Sermoni huic adeo ineſt ſancti ſpiritus efficacia, vt

per ſermonem euangelii renatos nos dicat Petrus,

I. Pet. I. Et Paulus per euangelium, inquit, ego
vos genui, I. Cor. 4. Eſt internus noſter homo
de ſpiritu ſancto per euangelii prædicationem vere
genitus, inſtar Chriſti per Dei ſermonem de ſpiritu
ſancto geniti. Nos ex aqua et ſpiritu renati, dici-
mur mundati lauacro aquæ per verbum, ſicu tex au-
ditu genita fides eſt, donum ſpiritus. Ille euangelii
ſermo Petro dicitur ſemen immortale, quia per eum
generatur internus homo immortalis, ſecundum veram,
quam poſtea trademus, generationem interni immor-
talis hominis: qui per prædicationem plantatur et ſe-
minatur, per baptiſmum rigatur, et viuificatur, per
cænam domini nutritur, ſpiritu ſancto internam effica-
ciam his omnibus tribuente. Ad quem modum ſubdit
Petrus, abſconditum noſtrum et nouum cordis hominem,
eſſe per euangelii ſermonem a ſpiritu ſancto incorruptibi-
lem genitum. Nec mirandum, quod ab externa illa voce
interne generetur nouus homo incorruptibilis. Nam ex-
. G. 4. terno

472 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

terno illi ſermoni ineſt ſpiritus, ad interna penetrans;
et intus/in nobis agens. In ſermone eſt ſpiritus, et ab

imo viſcere cum voce prodiens ſpiritus, ad ima etiam
per aures interne penetrat. Ingreſſus eſt, inquit, in

me ſpiritus, quando vir ille loquutus eſt mihi, Ezech.
2. Imo ſermo ipſe doctoris eius ſpiritum quodammo-

do in auditore refert. Ille ipſe ore miniſtri prolatus

ſermo, interne in nobis agit, et plurimum habet laten-
tis energiæ viua vox, maxime euangelii vox. le ipſe
euangelii ſermo ſcripturis dicitur ſemen ſeminantis, id
eſt, ſermo euangelizantis: et ſermo ille regni cæleſtis
dicitur eſſe ſemen, quod ſeminatur in corde, Matth.
13. Simul atque ſermo eſt auditus, ſuo ſpiritu/ Deus
inſpirat, trahit, quos vult, et efficit, vt cadat ſemen
in terram bonam. Hinc factum, vt Pauli prædicatio
eſſet tantæ potentiæ per potentiam ſpiritus Dei, Rom.
15. Nam prædicationis euangelii miniſterium præbet
ſpiritus ſanctus, Phili. j. Prædicatio crucis Chriſti
potentia Dei eſt, cum fit ſermonibus, quos docet ſpi-
ritus ſanétus. I. Cor. I. et 2. Illud autem nota, quod
ait ibi Paulus, ſe miſſum ad euangelizandum, non in

eloquentia ſermonis, né inanis reddatur crux Chriſti.

Docet Paulus per eloquentiam ſermonis exinaniri vim
crucis Chriſti, vt in affectatis quibusdam hodie vide-
mus. Vim crucis Chriſti illi inaniunt, qui elocutionis
vi præualere certant, quaſi vis crucis Chriſti eam vi-
ctoriam non pariat, ſed ſuæ orationis lenocinium. Vim
tolerandæ crucis in ſuis exigit Chriſtus: ſermonem ve-
ro non fuco aliquo aliunde quæſitum, ſed quem effi-
cacem ipſe petentibus dat, vt ſe daturum pollicitus
eſt Matth. 10. et Lucæ 21. In hoc ſermone eſt
efficacia ſpiritus ſancti, qui loquitur in nobis. Qui
ſermonem noſtrum contemnit, non homines con-
temnit, ſed Deum, qui dedit ſpiritum ſuum ſan-
ctum in nobis, I. Theſſ. 4. Deus dat in ore mini-
ſtri verba, tanquam ignem et gladium, per ea lere-
mias ædificet er deſtruat, per ea apoſtolus liget
et ſol

tt ſolui
num æd
hotenti⸗
Annex
Ait, iti
Chbpera
ſermone
Vitteriun

(uomo

Comino
illi nobi

Mane b

ſcelis,
(i tibi
iit Pau
iim, g
wor
ſern ſig
Dredicat

(eckentti

Chrito,
oriam.

een, P

Mlil.
De
Mira C

itn ar

fori

im r

Cuntur
i Nt da
fienntn
Uſterie
heret
e, et

Peneran

itle, N

inm ein
inquit,i

i, Med

uodenmm.
ri prolnn

abet later⸗
. Neiy
ginantis 1

Cni erlket

le, Mi Mtt
Pirin Du

Adat kne
Dredli
Dei, N.
un prehe

Neis Crmki.

Goeet hi
Noty Ai
un, DONI

rur C.

nnin in
bcie i⸗
Aooltin

I. I B E R III. 473

et ſoluat, credentes vel non credentes, vt ſuper pet-
ram ædificentur, vel non ædificentur. Denique cum
potentia erat ſermo coniunctus. Sicut Dei ſermoni
annexa eſt ſpiritus virtus, quia ipſe loquens ſpirat et
agit, ita et in miniſtris, qui hac ratione dicuntur Dei
cooperarii: et prædicabant, Domino cooperante, et
ſermonem ſignis confirmante. Quomodo non erit mi-
niſterium ſpiritus, ſi prædicando ipſi nos generant?
Quomodo diceret apoſtolus, Opus meum vos eſtis in
domino? Quomodo diceretur, quod ſpiritualia ſua
illi nobis communicant? An ſpiritualia hæc ſint Ro-
manæ bullæ, reſcripta, vel præbende?? Quicunque
fidelis, a quo aliquam Chriſti cognitionem aceipis, di-
ci tibi poteſt apoſtolus, et ſpiritualis miniſter, ſicut
ait Paulus: Si aliis non ſum apoſtolus, vobis tamen
ſum, quia Chriſti fidem per me habetis, quæ ſigillum
eſt apoſtolatus mei. Hæc funt miniſtrorum Chriſti
vera ſigilla, non characteres beſti?. Magna vis eſt
prædicationis, ſi per eam generatur Chriſtus in corde
credentium. Imo tanta vis eſt prædicationis de
Chriſto, vt etiamſi fiat per inuidiam, vel inanem
gloriam, adhuc dicat Paulus, eam cedere ad ſalu-
tem, propter ſubminiſtrationem ſpiritus Ieſu Chriſti
Philip. I.
De prædicatione euangelii hæc ſint pauca præ-
miſſa, quia hoc potiſſimum eſt miniſterium, per quod

mira Chriſtus operatur. Mirabili efficacia, ſine ſtre-

pitu armorum, mundum per prædicationem ſuæ di-
tioni ſubiecit, et nunc fubiiciet. Per illam ſtulti-
fiam prædicationis de Chriſto crucifixo, mentes di-
cuntur captiuæ in obſequium fidei. Vnde argumentum
colligimus, externo dicto aut facto ſpiritum coopera-
ri, vt baptiſmo et cænæ cooperatur. Qua etiam ratione
dicuntur Miniſtri eſſe Dei cooperarii, et diſpenſatores
myſteriorum Dei. Niſi ipſe cooperaretur, inaniter præ-
ciperet, dicendo: Ite, prædicate, in ſpiritu ſancto bapti-
Zate, et in veram communicationem corporis mei panem
G. 5. fran-

474 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

frangite. Qui ſapienter antecedentia diſponit, con-
ſequentia non deſerit. Chriſtus hæc dixit, et ita
fieri inſtituit, cum inſigni efficacia. Quanquam ex-
ternum verbum, ab externo alio facto differentiam
habeat, quia auditus eſt ſenſus diſciplinæ, et ex au-
ditu fides: tamen ex Dei voluntate argumentum eſt
quale. Auditus in rebus aliis non talia faceret,

qualia facit prædicatio euangelii, quia Deus ita fieri

vult. Leuare feſtucam ſi Deus vellet, miram habe-
ret energiam. Energiam habent baptiſmus et cæna,
quia ita Chriſtus voluit. Quot et in aliis dictis et
factis apparet. Nam voluit ipſe, vt dicentibus apo-

ſtolis, pax huic domui, pax ſequeretur, vbi quis in

ea eſſet pacis capax. Voluit morbi ſanationem ad
eorum manuum impoſitionem eſſe annexam. Quia
Chriſtus id dixit. Dicere, prædicate remiſſionem
peccatorum, perinde illi eſt, ac ſi dixiſſet, remittite
peccata, ligate, ſoluite, virtute ſpiritus vobis data.
Per potentiam ſpiritus Dei ab ipſo euangelii prædica-
tore ſoluuntur vel ligantur, credentes, vel non cre-
dentes. Prædicatio euangelii Ieſu Chriſti, ab hac
ſpiritus virtute prodiens, eſt clauis aperiens oſtium
regni cælorum, quod eſt oſtium fidei, acto. 14.
Hac claue donatus eſt ibi Paulus, non claue putei
abyſſi. Claue illa apoſtolica non poteſt beſtia donari,
cum ſit clauis poteſtas in fide per ſpiritum fundata.
Quam rem dator ipſe clauium aperte nos docet.
Nam Petro, cum eſſet aliis apoſtolis in fide robu-
ſtior, et prior credidiſfet, prius claues Chriſtus pol-
licetur, non tamen donat, Matth. 16. Poſtea
omnibus firmiter credentibus data eſt eadem cla-
uium poteſtas, dato ſpiritu ſancto, et apertis ſcri-
pturis, vt intelligerent, quid eſſent prædicaturi,
Ioan. 20. Hinc et clauis ſcientiæ dicitur: quam
ſcientiam beſtia non habet, ſicut nec ſpiritum
fidei: quomodo igitur clauem habebit? Hac
ſcientiæ ratione fuperueniens Paulus, prio-
res apo

1es 1
potenti
Dei.
Iyſteri
reelle
Kolatu
Derſequt
ſicit.
tur omm
et eouſ

lc lepe

1utio c.
l gente
s ſe ee
er om
Eeltas:
Mixime
nne ape
erlcar⸗
llem vi
potoli
ni, 10
Anumn,
6Pppropit
dlm ple
rei hoc
Eeferene
Ure,
ud (
mines,
tes Dan
langel

Eectione

Uinibu
Wm. D
Cklora

hnit o⸗
t, a n

uun tr.

fkerentin
et er

ventun

4 kxert,
8s itl ten
ramn Hinr
et een
8 Cictß
bus i
vbi giini
ltionen ¹

renilichn
1

, tehitit
VObisn

o5 coee⸗
ſee nc⸗
rittun⸗
Doe
alen⸗
henis li

L I B E R III. 475

res apoſtolos excelluit in eo clauium munere: quia
potentior illi fuit gladius ſpiritus, id eſt, verbum
Dei. Peritior ille erat in figuris legis, earumque
myſteriis dignoſcendis, et Iudaiſmis improbandis.

Excellentiore poſt effuſum paracletum eſt Paulus apo-

ſtolatu donatus: ob quam rem Iudaiſmos ille acrius
perſequitur, et regnum cælorum nobis clarius pate-
facit. Non enim a tempore aduentus Chriſti fugan-
tur omnino Iudaiſmi, ſed a tempore miſſi paracleti:
et eouſque vmbræ adhuc vigebant, Chriſto ipſo ad-
huc legem ſeruante, vt eam ſeruans impleret. Vnde
ratio colligitur, quare noluerit Chriſtus apoſtolos
ad gentes initio tranſire, ſed in ciuitatibus Iſraéliti-
cis ſe continere, Matth. 10. Tum quia Chriſto fu-
per omnes gentes data eſt in reſurrectione plena po-
teſtas: tum ne Iudæi immature ſcandalizentur: tum
maxime, quia nolebat Chriſtus, per Iudaizantes ad-
huc apoſtolos, legis vmbras et ceremonias gentibus
inculcare. Imo tunc vetuit eos declarare ſublimem
illam viſionem Matth. 17. Cum nondum eſſent
apoſtoli ſpiritu ſancto et igne per paracletum bapti-
zati, nondum ad eos venerat nouum illud Dei re-
gnum, cuius oſtium erant gentibus aperturi. Ideo
appropinquaſſe regnum illi tunc prædicabant, non-
dum plene veniſſe. Imo neſciebant apoſtoli, quid
rei hoc eſſet, ſed Iudaicum quoddam regnum ipſis
deferendum cogitabant, acto. 1. Matth. 20. et
Marc. 10. Poſtea vero miſſo paracleto in regnum
illud cæleſte ſunt vere ingreſſi, facti noui cæleſtes ho-
mines, et ſpiritu cæleſtia guſtantes. Miſſus tunc ad gen-
tes Paulus, cum vera claue, et ſcientia regni cælorum,
euangelizans, adeſſe cæleſte regnum, per Chriſti reſur-
rectionem nobis e cælo datum, in quod Chriſto cre-
dentes afſſumuntur. Qui regnum cælorum poteſt ho-
minibus aperire, ille dicetur habere claues regni cælo-
rum. Eo magis, quia cum hac ipſa claue ſcientiæ regni
cælorum coniuncta eſt efficax quædam gladii ſpiritus
pote

476 DkE MINISTERIIS ECCLESIAE

poteſtas, in fidei certa virtute conſiſtens. Hac vir-
tute, et ſpiritus poteſtate vtebantur aliquando apo-
ſtoli, etiam vſque ad corporalem hominis mortem,
et eius in poteſtatem ſatanæ deditionem, ad aliorum
ædificationem, et aliquando ad ipſorummet, qui tra-
debantur. Poôteſtatem magnam habebant apoſtoli, et
habent veri miniſtri, gladium duplicem, ſermonis
et ſpiritus. Gladium iuſfſit Chriſtus apoſtolos emere,
inſtante paſſione, Lucæ 22. gladium fortitudinis fidei.
Alibi dicitur gladius ſpiritus ſermo Dei, Ephes. 6.

Idem gladius eſt, et eadem fortitudo. Nam a ſpi-

ritu Dei eſt fidei fortitudo, et in ſermone Dei eſt
ſpiritus fidem roborans. Sermonis et ſpiritus gladius
vnus eſt duo gladii; eſt gladius vtrinque ſcindens;
qui non ſolum duplicia ſenſa referat, ſed et duplici
Virtute externe et interne auditorem immutat. Hic
ipſe ſermonis et ſpiritus gladius, vtrinque ſcindens,
de ore Chriſti egreditur, apocali. I. 2. et 19. Vni-
uerſa euangelii armatura duos habet fortiſſimos gla-
dios, verbum Dei et ſpiritum eius. Duæ iſtæ ma-
nus erant, per quas formauit Deus mundum, et per
quas eum reformat. Duobus his gladiis deſtruentur
duo beſtiæ gladii. Gladio vtrinque ſcindente, de

ore Chriſti egreſſo, percutiet nunc Deus Antichri-

ſtum, et gentes ei adhærentes 2z. Theff. 2. apo.
17. et 19. His duobus gladiis in prælium armati
prodeunt Chriſtiani. Hi duo verbi et ſpiritus gladii
ſunt in euangelii defenſore necefſſarii, vt ſermone
doceat, et ſpiritu ſit ſortis, ne ob perſequutiones
vnquam vacillet, vt Petro dixit Chriſtus dicto ca-
pite. 22. Vnum fortitudinis gladium petenti domi-
no, duos ferreos gladios oſtendunt ignorantes apo-
ſtoli. Quos fufficere, myſtice reſpondit Chriſtus,
quanquam id tunc apoſtoli non intellexerint. Sicut
rudes apoſtoli duos illos gladios carnaliter intelli-
gebant, ita beſtia id ſolum, quod carnale eſt, ex

eorum dictis vſurpat, duos inde ſibi tribuens

ferreos

fetreos
gui i
credem
eſt, g
(um e
expers,

Nec id

iſces

lector,
ſus, no
Doteltat
Clanes 1
Kindene
ie, q
ſuris.
ſerans.
lis peg
Mlatth.

i, a

1s, El
leſtig o
llee I
et regnl
det ſi⸗
Medie⸗
Kſeier
Poteſt
ale
Jualite
ber C
kri,

beſtie

8

onem

lxxfr.
Uunde r
Moren⸗

20d Tiorn

et, gi nn

Mpokol,

, Kermi
Olos enmn

Udinis kd.

Lpbes

öne Dei 4

itns Ald

je Cineit,
1) E
e iſe d
lun, AK
Gelmwom

5 Cicto

.
teni

L I B E R III. „5

ferreos gladios. Similis eſt eius ratio rationi eorum,
qui ignito ferro ſignaculum fronti imprimunt, ita
credentes, nos igne fore baptizandos. Sacrilegium
eſt, quod duos ſibi tribuit beſtia gladios, quia di-
ctum eſt, ecce duo gladii. Adeo eſt bonæ mentis

expers, vt quiduis in ſui pompam ſibi per ſuad eat.

Nec id ſolum, ſed et gladiis illis ad necem per car-

nifices vtitur, quod apoſtoli non fecerunt. Vides,

lector, qualis ſit beſtiæ ſenfus carnalis et facinoro-
ſus, non ſolum in gladiis, ſed et in clauium bullata
poteſtate. Pro clauibus theſaurorum regni habet
claues mammonæ. Sicut vnus eſt gladius vtrinque
fcindens, qui eſt duo gladii: ita eſt vna clauis ſcien-
tiæ, quæ eſt duæ claues, cum duabus capitum inci-
ſuris. Eſt clauis biceps, vtrinque arcana ſenſa re-
ſerans, iuxta literam et ſpiritum. Quod vero cla-
uis regni cælorum ſit clauis ſcientiæ, docet Chriſtus
Matth. 23. et Lucæ II. Heæc ipia eſt clauis Da-
uid, aperiens theſauros eius, id eſt, ſanctas ſcriptu-
ras, Eſa. 22. et apoc. 3. Hæc clauis ſcientiæ cæ-
leſtis omnes legis clauſuras viua intelligentia reſerat.
Hæc Iudæis et gentibus aperit oſtium fidei Chriſti,
et regni eius. Beſtia autem illa Babylonica non ha-
bet ſcientiam, vt oſtium hoc fidei, et regni Chriſti,
prædicando aperire pofſit: ergo clauem non habet.
Si ſcientiam Dei haberet, non diceretur beſtia. Non
poteſt illa de regno Dei verba facere, cum neſciat,
quale ſit regnum hoc cæleſte, quod intra nos eſt, et
qualiter regnet nunc Chriſtus in ſanctis ſuis. Qui
per Chriſtum tot theodidacti, ſunt veri Chriſti mini-
ſtri, habentes clauem Dauid, quæ aperit ſcripturas,
beſtiæ illi clauſas. apoc. 3. et 5. Qui per regenera-
tionem ex aqua et ſpiritu ſanécto viderunt et ingreſſi
ſunt in regnum cælorum, illi poſſunt de regno cæ-
lorum verba facere, cum regnum ipfum in ſeipfis vi-
deant et contineant, ac cæleſtem illam vitam iam vi-
uant. Sine hac claue ſcientiæ regni cæleſtis nemo

poteſt ſaçerdotis munere fungi, Hoſeæ. 4. Sine hac ne-

mo po-

478 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

mo poteſt epiſcopum agere, cum oporteat epiſcopum
eſſe ad docendum idoneum. I. Timoth. 3. et 2.
Timoth. 2. ad Titum. I. Eſa. 66. et lere. 3.
Hac tanta poteſtate donati apoſtoli, et veri Chri-
ſti miniſtri, habuerunt poteſtatem ligandi, ſoluendi,
et alia faciendi iuxta menſuram fortitudinis fidei,
et doni ſpiritus. Hinc excommunicatio, et in po-

teſtatem ſatanæ, vſque ad corporalem mortem tra-

ditio, ad aliorum terrorem conſurgebat: non per
carniſces, vt facit beſtia, ſed virtute ſpiritus. Ex-
communicationis vis in tractatu de cæna cognoſcetur.
Nam quando reus quis perſiſtens deprehendebatur,
a cænæ communione arcebatur. Hæc erat excom-
municatio, magnæ efficaciæ, ob magnam vim man-
ducationis ligni vitæ, ſine qua quis efficitur aridum
lignum. Beſtia vero Babylonica imaginariam habet
excommunicationem, qua indefinite excommunicat,
etiam non deprehenſos, et vbi nulla eſt ceæna. Non
ſolum homines excommunicat, ſed et irrationalia
pecora, ſicut nos a Papiſtis locuſtas agri ſolennitate
magna excommunicari vidimus. Id quod rationem
quandam Babylonicam habet, vt ex poteſtate claui-
um beſtiæ licet colligere, qua ipſa cum locuſtis
agit, apoca. 9. Cogor hic in locuſtas has inuehi,
quia eas nobis repetit Ioannes, ſi te prius lector
orauero, ne moleſtia afficiaris ob digreſſiones has,
quæ noſtro ſeculo ſunt neceſſariæ.
Vice apoſtolicarum, et cæleſtium clauium, ha-
bet Papa claues putei abyſſi, vt magnam inde lo-
cuſtarum vim, ad homines excruciandos in terram
emittat, dicto cap. 9. Claues habet, quibus
librum claudat, et abyſſi puteum aperiat, vt à
putei et fornacis fumo denigretur Chriſtus, teſte
ibi Ioanne. Magna eſt clauium beſtiæ pote-
ſtas, qua ignem anathematum ita facit de cælo
in terram fulminando deſcendere, vt homines
in terra viui concrementur,; apoc. 13. Ma-

gna ades

na 2
in bel
et id
gento
faciun
et n
Mon pr
Vt ſich
Amnos

lus no

tuntpe

biblg,

nobis!
lcuſta
Prophe
Vbi m.
1E08,
quaſi!
ſtarum
et orto
Guorun
Cdidun
nis ſun
leis le
Uintur.
Chriſi
fiet,

US

Nuum.
Lyptia
tra o
fim p.
l.
ud
tnor 0
lo

(cull

LI B E R III.. 475

gna adeo eſt clauium beſtiæ poteſtas, vt homines poſſit

lee
ſier in beſtias conuertere, plumbum in aurum commutare,
et idolis numinum virtutes donare, vt in auro et ar-
ice gento ab hominibus adorentur. Similes illis fiant, qui
ſliat faciunt ea, et qui confidunt in eis, vt oculos habeant,
5 i et non videant, aures habeant, et non audiant. Beſtia
4 RHMW non poteſt niſi beſtias generare, et locuſta locuſtas:
Nlen e vt fictor locuſtarum nunc dicatur, qualem olim vidit
Niuk Amos cap. 7. Loquitur Amos de locuſtis Ieroboam,
n. has noſtras adumbrans, quæ ſerotinam herbam deuora-
Tolen runt poſt Chriſti meſſem. Homines vero pro terræ fru⸗
kchen gibus, et ibi et in Exodi locuſtis intelligendos, exponit
eßr nobis Ioannes in apocalypfi, et paſſim alii prophetæ, qui
Vin un. locuſtas has ita vocant. Aperta eſt earund em locuſtarum
ur Aiin prophetia, et naturalis ſimilitudo, apud Naum. ca. 3.
n vbi monachos vocat minz arim, pſeudonaza-
☛—R ræos, ſacris coronatos. Erunt, inquit, pſeudonazaræi;,
quaſi locuſtæ, et apoſtatarum priores quaſi locuſtæ locu-
1 ſtarum, caſtrametantes in ſeptis locis tempore frigoris,
an et orto poſtea ſole volantes. Ea eſt locuſtarum, et reli-
Mnid⸗ quorum ex putredine genitorum animalium natura, vt
mn calidum et humidum ament tempus et locum, putredi-
hn n nis ſuæ fomitem. In apricis quibuſdam, ſepibus et fo-
1 HM ueis generantur, nocturno ſeu nubiloſo tempore coacer-
35 ini uantur, et orto poſtea ſole volant: ſicut eas nunc ſolis
in e Chriſti ſplendor a ſuis culinis et hypocauſtis auolare
Ge faciet, vt earum ne veſtigium quidem ſuperſit, nec lo-
cus manſionis earum amplius dignoſcatur, vt ait ibi
lm, Naum. -Sicut putredinis fomes, orientalis ventus, Ae-
ine) gyptiacas locuſtas ſuper faciem terræ produxit: ita con-
e tra occidentalis venti ſpiritus eas in orientalem abyfſ-
ſum præcipitabit, vt olim factum eſt in Aegypto. Exo.
, IO. Adde hic quatuor illa locuſtarum genera, quæ
6, apud Ioelem paradiſum Dei perdiderunt, inſtar qua-
2 M tuor ordinum mendicantium, de quibus in quarto ſi-
le gillo diximus. Si locuſtam, cui a natura eſt indita
ise cuculla, induas lorica, ſeu monachali ſaceo, habebis
V. inte

480 DkE MINISTERIIS ECCLESIAE

integrum monachum, laruatum dæmonem. Admi-

V
ratur merito Ioël horridum aſſſectum populi huius ſen
cucullati, cui nunquam ſimilis viſus eſt, nec vide- Don
bitur. Admiratione ducerentur apoſtoli, ſi nunc oenn
reſurgentes hæc monſtra viderent. Admiratione nos oſti
duceremur, niſi eſſemus laruis aſſuefacti. Poteſtas ſen
caudæ harum locuſtarum eſt falſa doctrina quaſi ſcor: eeef
pionis caudæ venenum. Ita caudam loannes expo- Er.
. nit cum Eſaia, apoc. 9. et Eſa. 9. Horrendæ funt x
beſtiæ, quæ cum leoninis dentibus habent muliebres at
fallacias: et ſunt velut equi ad bellum ſanctis infe- t ma
rendum expediti. Vnde merito et concorditer in- Cais
ferunt Ioannes et Ioël, ſolis obſcurationem ad lo- Rei
cuſtas conſequutam, vt in fine primi libri iam expo. 5 4.
ſui. Vbi etiam cum Ioanne dixi, beſtiam de abyſſo lsl
aſcendiſſe, ſicut de abyſſo quoque aſcendunt locu- lno
ſtæ, apoc. 9. et 17. Cuius rei myſticam ex toto “R
nunc audi rationem. Ee.
Carcerem ſpiritus nequam eſſe diximus in illo c
tartarorum abyſſo cum gigantibus, Lucæ 38. apoc. „
20. 2. Pet. 2. et Iob. 26. Ab eo maris abyſſo Minun
aſcendens ſpiritus draconis, et in Papiſticum corpus lgn
intruſus, facit, vt dicatur beſtia de abyſſo aſcendere, Uri⸗
apoc. 13. Huius clauium poteſtate et fumo aſcen- “
dunt inde locuſtæ, habentes regem Papam, qui eſt Men
nuncius abyſſi, dicto cap. apo. 9. ende
Alia ratione locuſtarum vita de abyſſo nunc W
aſcendit. Nam poſtquam credidit mundus, poſſe Pa- Oni
pam de abyſſo, et purgatorio illo fornace manes eru- hn
ere, creditum etiam eêſt, ob. ſacrificulorum ignea ſa- R ir
crificia, merita, et miſſas, quando panis et vinum lo- 8
cuſtis denoranda offeruntur, liberari tunc animas 4 *“l
purgatorio illo tartarorum cruciatu. Vnde magni adeo en
ſunt locuſtarum orti prouentus, vt tota eorum eſſen- HS“
tia et victus de abyſ fornace nunc veniat. Omnes ace
enim miſſarum et benificiorum fundationes propter pur- “
gatorii animas fiunt. Pernitioſum ſatanæ commentum,
Vt vVi

Uli i hun 7
hec vi.

tione Ne
Doteka

luull hun

ence iun
uliebre

ctis ie

Nritet

emn a1 l

dunt hr

is n
un ehe
Aeniet

Uno Atr

e
n, II D

Glo .
1 in⸗ 4

.

Vinun
. Aing
nugiin
rum ele⸗
. 0
nerf⸗
mmem,
1

L I B E R III. 49

vt viuentes homines benefacta ſua poſt mortem dif-
ferant, omittentes, quæ proſunt, et expectantes, quæ
non proderunt. Pinguia itaque de abyſſo venerunt
locuſtarum ſacerdotia. Locuſtis ſolis licet panes pro-
poſitionis in menſa domini comedere, et Chriſti meſ-
ſem deuorare. Solis illis licet in eccleſia negociari,
beneficia obtinere, permutare, reſignare, emere, ven-
dere, apoc. 13. Idque per reſcripta, ſeu bullas, Pa-
pæ nomine, numero charactere ſeu figillo ſignatas,

vt ait ibi Ioannes. Characterem beſtiæ ait in fronte

et manibus imprimi, quia hæc loca in Papiſtica conſe-
cratione inunguntur, et tunc datur vnctis licentia ne-
gociandi in ſuis eccleſiis.
Aliud hie adiunge myſterium, ne forſan quis putet,
hos beſtiæ miniſtros ſcripturis vocari tantum locuſtas.
Imo fſuis coloribus ita eos olim depinxerunt prophe-
tæ, ac ſi præſentes vidiſſent, apoc. 18. Eſa. 13. 34.
Jere. 50. et Sopho. 2. Primo eos in apocalypſi vo-

c.at lIoannes harpyias, ſeu volucres immundas, dæmo-
num laruas, ſcortatores, negociatores animarum ho-

minum, poma deſiderii, ad ſpiritualem mercaturam a
longinquis Romam nauigantes. Ab Efaia cap. 13.
variis nominibus vocantur habitatores Babylonicorum
locorum, vt ſint variæ domus, nempe eremitarum,
mendicantium, monialium, monachorum, et antiſtitum
cathedralia templa. Primi horum dicuntur ibi EE
zijm, ſolitudinarii, eremitæ. Deinde cultores alii di-
cuntur ☚nl᷑5Xρ ELHiR ochim bebethim, fraterculi

in monaſteriis. Deinde ☚ Ho-n benoth iaænah,

fili? vlulæ, puelleæ moniales vlulantes. Poſt eas
—0 —.α ſeirim rokedim, hirci prurientes,
monialium œconomi. Ppulcher eſt ordo Prophetæ
aſcendendo. Primi Babyloniorum fuerunt eremitæ,
deinde vrbani, deinde puelleæ moniales, et caprarum
cuſtodes hirci. Sequuntur iam prioratus et abbatiæ

in amœnis et infularibus pratis: deinde magni alii

H. —PPprrzlati

482 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

prælati, antitiſtites et cardinales in delitioſis vrbium
palatiis, vt aperte docet propheta. Ibi, inquit, habi-
tabit cœtus & ijm, conuentus inſularium beſtia-
rum. Demum in delitiofis palatiis erunt ' tha-
nim, magnæ beluæ, magni prælati in delubris volu-

ptatis. Ad noſtram Babylonem hæc referri docet Io-

annes, verba Eſaiæ fere repetens, ac dicens, eam eſſe
factam cuſtodiam et habitationem talium beſtiarum,
apoc. 18. Quod et Sybilla palam exprimit libro
quinto, Romam dicens eſſe Babylonem, ſanctorum
interfectricem, idolorum, beſtiarum, et Antichriſti
domicilium.
Capite infuper triſceſimo quarto, pleraque alia do-
cet Eſaias eſſe nomina beſtiarum, in eiuſmodi Baby-
loniorum et Aedomæorum ruderibus habitantium:
quæ variis linguis varie exponuntur. Habitare ibi ait
noctuas, vlulas, veſpertiliones, lamias, coruos ad ca-
dauera, lupos circa gregem, accipitres, et gryphones:
pingues porcos, cæcas talpas, onagros, onocrotalos,
et onocentauros. Denique miluorum collegium, quan-
do aliquis moritur, ad cadauera deuoranda. Hoſque
miluos cum cçoruis, vulturibus, et aliis beſtiis, per
mutuos concentus, et ſine intellectu ſubmurmuratos
odarum verſiculos, alternatim ad prædam ſibi accla-
mantes. Imo, inquit, nidos, foueas et domos ſibi fa-
cient, vbi viderint eſſe pinguium carnes, et pinguia
ſacerdotia. Ne putes, lector, te hic fabulas audire,
cum hæc omnia nunc ita eſſe, plane conſpicias. Vera

hæe ſunt, et olim prædicta, ſpiritus ſancti myſteria.

Ipſum Eſaiam audi, qui eodem capite 34. hæc tibi ibi
inquirere præcipit, magnum in his latere affirmans ſpi-
ritus ſancti artificium. Illa omnia in figura contingebant
illis, et propter nos ſcripta ſunt. Non de bobus ea cura
eſt Deo, vt ait Paulus, nec propter beſtias agri dictæ
funt prophetiæ, ſed propter nos. Nos enim ſumus be-
ſtiis aſſimilati, quia verbum Dei non obſeruauimus, pfal.
498. vt vere dicatur propheta in ænigmate de nobis lo-

qui, et na

et

Petrus
qux ſe

Babylon

cæna n
ſt nobil⸗
ferrum
homines
idem E
tin than.

(cendos

les, nou⸗
Medicu
Mredicta
. Et
ccurand

keras bet

Hlichras

Uentur,
lls ſeſin

Ciamn gnn
Fin Aono

Me⸗
Uenpe
TAtem
C pri
blimin
Uis gen
s fhe

(leſti

is Mtün
Anit te
un bettr.
DANd.
tbris olr
docet
8 ein
beſtiann,
timit Ibn
ſinorun
Antcril

ve Ni 6
nocl N.
abitanrun.

itne h
vos ⸗
ryphrns
Voctoe
giun ⸗

1

1 Eie

heſtü
Cotonurn
ſtind-
nos lüi⸗
et iun
Alss udl,
icls

1.
7
S
.

L. I B E R III. 483

qui et naturali ſimilitudine nos iumentis comparare.
Petrus quoque et Iudas bruta animantia hæc vocant,
quæ ſe a communi eccleſia ſegregarunt. Beſtiæ hæ
Babylonicæ ſe ipſas excommunicauerunt, nobiſcum in
cæna non communicantes. Indignum illæ iudicçant,
ſi nobiſcum in eccleſia miſceantur, ſicut ait Daniel,

ferrum non miſceri luto. Quod prædiétæ beſtiæ eſſe
hoômines ipſi Eſaiæ intelligantur, apertiſſime docet

idem Eſaias cap. 43. vbi eiſdem vocibus vtitur, et
tam thanim, quam benoth iaænah, ad Chriſtum redu-
cendos affirmat, foreque tam monachos, quam monia-
les, nouas creaturas Chriſtum glorificantes. Imo poſt
prædictum caput 34. mox capite ſequenti 35. omnia
prædictarum beſtiarum loca ad Chriſtum reducit Eſa-

ias. Et cap. II. omnes illas beſtias ait eſſe a Chriſto

cicurandas, quas et beſtias gentium vocat Sophonias,
feras beſtias Ezechiel, et ploraturas iacturam ſuam ait
Michæas. Bene igitur eſt illis precandum, vt illumi-
nentur, ne ſint perpetuo beſtiæ. Prædicandum eſt

illis Ieſu Chriſti euangelium, vt prædicationis effica-

ciam agnoſcentes, et vere credentes, baptiſmi etiam
vim agnoſcere poſſint, quam nos nunc trademus.

DE BAPTISMI
efficacia.

Dlecamus igitur de ſecundo eccleſiæ miniſterio,
nempe de baptiſmo, et Exleſtem in eo, ac regene-
rantem energiam, nunc oſtendamus, verba Chriſti
cum primis obſeruando. Nihil de hac re dici, poteſt
ſublimius, quam quod ipſius ore prolatum eſt: Niſi
quis genitus fuerit e ſupernis, niſi quis denuo na-

tus fuerit, ex aqua et ſpiritu ſancto „non poteſt
cæleſtia cognoſcere, non poteſt intrare in regnum

„II. 2. CcælO

484 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

cælorum. Non friuole eſt a Chriſto dictum, denue

naſci, vt fias nouus homo: ex aqua naſci, ex aqua et

ſpiritu naſci. Ex aqua ait, ſicut dicimur mundati la-
uacro aquæ, lauacro regenerationis. Ea ipſa eſt e cælo
generatio, in cælum nos introducens. Nemo enim e
cælo naſcitur, niſi cæleſtis homo. Ad huius autem rei
perfectam cognitionem eſt nobis ſciendum, quid ſit re-
gnare Chriſtum in ſanctis ſuis, et quale fit illud re-
gnum, in quod facti nouæ creaturæ intramus. Sciendum
item, huius regni oſtium eſſe fidem, ne quis pædoba-
ptiſmo det ingreſſum ſine fide. Qui in fide Chriſti ex
aqua et ſpiritu regenerantur, de ſerpentis infernali re-
gno transferuntur in cæleſte Ieſu Chriſti regnum, E-
phes. 2. Coloſ. I. et 2. Inſigni dono aliquando in-
cipit in nobis credentibus regeneratio ſpiritus, illumi-
natio, et in cæleſte regnum translatio: quanquam de-
inceps magis et magis innouamur, et ad cæleſtia per-
ficimur. Inſigni dono, et certo tempore, dicitur quis
eripi ab inferni ditione, cui erat ab origine ſubditus,
atque tunc in cæleſte nouum regnum affumi. Contra-
ria hæc duo ſunt, carcer inferorum, et regnum cælo-
rum: fitque aliquando ab altero tranſitus ad alterum,
vt antea moriens in infernum ducereris, poſtea vero in
cælum. Manifeſta ſunt hæc omnia, quibus adiungere
potes Petrum et Paulum, qui baptiſmum aiunt nos ſal-
uare, Baptiſmus nos ſaluos facit, ad Titum. 3. et I⸗

Pet. 3. Lauacrum regenerationis et renouationis ſpiri-

tus vocat ibi Paulus, quia de cælo ibi regeneramur,
et innouamur: nouus ſpiritus nobis datur, et nouum
cæleſte regnum. Non ſolum ſymbolum ablutionis, ſed
peccata in baptiſmo vere ablui, docet Anan jas acto.
22. et Petrus acto. 2.
Familiaribus item exemplis efficaciam baptiſmi
oſtendamus, et externa quædam facta notemus,
quæ baptiſmi ſimilitudinem referunt. Cæcum
illuminandum ad piſcinam mittit Chriſtus, Vt
lauetur, Ioan. 9. Naamam Syrus ad Ior-
danem

———

Aunem

1eg. 5.
Iutum
ore, 6
et in l.

tnis

en fi
Wpend
eis vn
N vol

in teci
tonem
Cum ne
lec alli
i clii
ien vu
ihnen

R ttiam n

len e

CEſarie
len, be
tiones

uhre

Eetur.

. 105 gil
ſlus i

Mama

Utlg
Uler n
us
Trtam
ſictu P
lie re

Um, Eenne
eN N

Nundrile
Neſte cn
eno enint

8 Aen
glid itt.

ſit Alud
is pedck

e Chrinie .

inkermuit
Tegnun
Higuunhi⸗
tins, in.
unguunt
CElekinle
cicinr
nne dan⸗
egnun H
1d den
Oſen ſent
us Mün
iuot ne⸗

=
.
E

4

L I B E R III. 485

danem mittitur, vt lauando ibi curetur a lepra. 4.
reg. 5. Dicto ibi credentes, ſanati non fuiſſent, ſi ſe-
quutum lauacrum non fuiſſet. Nec ſanati funt tem-
pore, quo crediderunt, ſed tempore, quo loti ſunt,
et in loco illo. Nota verbum hoc, quod tempore
lotionis, et in loco illo datur ſalus, vltra præceden-
tem fidem. Perperam igitur faciunt, qui baptiſmum
vilipendunt, vt ſolam externam lotionem. Quid ſi
Deus vult, ad opus illud ſequi munus internum? An
non voluit Chriſtus, ad externam manuum impoſitio-
nem ſequi ſpiritus ſancti dationem? Quare effuſis aquis
ſuper Chriſtum ſunt aperti cæli, et deſcendit ſpiritus
ſanctus? loco eodem et tempore? An non eſt verum

iam recitatum myſterium loci, qui ob peccati transla-

tionem dictus eſt Galgala? Clamant ipſi, ſpiritum ſan-
ctum non debere externis hic eſſe alligatum. Nos
nec alligatum dicimus, nec coactum, cum nec ſemper
ita cuiuis detur. Sed quod Deus modis aliquibus
fieri vult, nos credimus ita fieri. Quare per impoſi-
tionem pallii Eliæ fuit Eliſeus ſpiritu diuino afflatus?
etiam nihi' cogitans, 3. reg. 19. Quare pallii eiuf-
dem percuſſio ſcidit aquas Iordanis. Vt quid cum
cæſarie Samſonis veniebat fortitudo? Quare per ſa-
lem, per farinam, per lignum, faciebat Eliſeus opera-
tiones ſpiritus? Quanquam eſſet præexiſtens fides,
adhuc externis aliis vti placuit, vt actio aliqua ſeque-
retur. Factum igitur, quod vltra fidem exigit Deus,
nos quoque exigimus, cum ſine eo non fuiſſet data
ſalus illis, quibus præcipiebatur, vt eſt res euidens in
Naaman Syro, in cæco illuminando, et pleriſque aliis.
Noë quoque Deo credens, non fuiſſet a diluuio ſer-
uatus, niſi per arcam, cui reſpondet baptiſmus, nos
inſtar nauis ab abyſſi eruens perditione, et nos ſuper
aquas in cælum eleuans. Non fuiffſent filii Iſraël in
terram promiſſionis, et requiem domini ingreſſi, niſi
facta per aquas via in mari et Iordane. Fodem
die regenerationis noſtre, velut in maris baptiſ⸗
II. 3. mo, VO

486 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

mo, vocatur leſus ſalus noſtra, quam nobis tunc fa
cit, Exo. I5. Eodem die in Iordanis baptiſmo eſt

Ioſue magniſicatus, Iefus Chriftus in nobis glorifica-

tus, Ioſue. 4. Obſerua, quid ſibi velint voces
illæ, hac die, hac die, hac die. Hac die tranſitus
Iordanis factus es populus domino Deo tuo, Deut.
27. Hac die abſtuli a te opprobrium Aegypti, Ioſue.
5. Hae die te genui, et mihi ſacerdotem conſtitui:
die ſcilicet baptiſmi. Inſignia ſunt hæc opera Dei.
Sicuti Chananæorum corda ſunt ibi diſſoluta, audito
baptiſmi miraculo, ita nunc quoque diſſoluentur, et in
Chriſti ditionem ducentur. Sicut Iudæis ibi per
lordanis tranſitum datur noua terra, et nouus cibus:
ita nobis per baptiſmum datur nouum regnum, et no-

uus Chriſti panis. Imo nouum quid intra nos vere

ereatur, vt poſtea videbis. Alioqui non innouaſſet Chri-
ſtus mundum in ſui regeneratione, nee cælos nouos
feciſſet, nec nouas creaturas. Eho pædobaptiſtæ,
quales nunc cælos nouos, quale regnum nouum, vos
hic cogitatis? Ite ad aquas Siloë, et videbitis: ſoli
enim, qui regeniti funt, vident, Ioan. 3. Mittit vos
Chriſtus ad aquas Siloë, vt lauemini, et viſum reci-
piatis. Vos autem ire negligitis, ſed paruulos mittitis,
qui talia videre non poſſunt, nec lotione indigent.
Nondum intelligitis, neminem poſſe in Siloë lauari, niſi
àa Chriſto miſſum? Mittitur vero ille, cuius oculi ſunt
per Chriſti contactum fide prius obliniti, Ioan. 9.
In Betheſda etiam non lauantur, niſi qui actuali morbo
ſunt correpti, vt ſanentur. Dicitur enim ab ο* eſda,
et beth eſda, domus baptiſmi, locus effuſionis aquæ:
quinque habens porticus, quia per quinque illos pen-
tateuci libros eſt in eam comprobatus ingreſſus. Imo
quia vera pentateuci myſteria, et eorum complementum,
in ſe continet baptiſmus, quinque ſenſuum portas in no-
bis aperiens. Quinque portas habet Ezechielis templum,
quod baptiſmi aquis irrigatur, Ezech. 47. Templum hoc
eſt ipſemet homo, cuius omnes quinque ſenſus in baptiſmo
aperi

teri
tange
gult
lom.
gels
quoe
cap.
Natun
Nanm
loqn⸗
Nonc
ne en
bapti
demn
tan:
Vide⸗
tum
Uans
int,
intern
Gi
vüͤ
nond

Chr

adel
tos,
n
teel
ſine
At

LI BER II.. 467

aperiuntur, et viuificantur. Ibi incipimus Chriſtum

di et . V . .
tangere, vero cordis contactu. Ibi cæleſtia olfacimus,

d guſtamus, videmus, et ſpiritus ſancti ſonum audimus,
ün l Ioan. 3. Efficaciam lotionis hinc colligite, quod an-
gelus de cælo deſcendens, aquam ibi agitet, vt vos a
mnd quocunque detenti fueritis morbo, ſanemini, dicto
in N cap. §. pluſquam triginta annorum languidus ibi ſa-
Nei natur, non infans vnius diei: ſicut et ille, qui ad piſci-
n kſni nam Siloë miſſus eſt, ætatem habebat, vt pro ſe ipſo
en 8 loqueretur. Quanquam fide ille ierat ad aquas, tamen
lun n nondum erat integra luce donatus: ſed eius fides lotio-
kilchtt ne eſt poſtea illuſtrata: quia ſpiritus ſanctus fidem in
3 iir baptiſmo viuiſicat, et illuſtrat. Vos pædobaptiſtæ, fi-
olnbeh dem habetis de Chriſto confuſam, et viſionem obſcu-
mmnen ram: quia nondum ille in cordibus veſtris illuxit, vt
r MK videatis ibi claritatem Dei in facie leſu Chriſti. Lu-
oulelt tum vobis illeuit Chriſtus, oculos veſtros nondum la-
cele “ uans. Si ſciretis, quanta in baptiſmo ipfi fidei acceſſio
ilbin fiat, non cunctaremini. Si intelligeretis, quis ſit ille
nho internus nouus homo, cæleſti ille natiuitate natus,
ebiiet qui ſolus viuum Chriſti corpus manducat, curreretis
Mit vtique. Vos enim manducare nondum poteſtis, quia
Tiin nondum eſtis nati. An non eſtis ſtupidi, qui velitis,
los mins Chriſti corpus adeſſe cænæ, et nolitis, eius ſpiritum
te nin aaꝛageſſe baptiſmo? An neſfcitis, fide pleroſque iuſtifica-
lurn tos, qui tamen baptiſmi defectu in regnum cælorum
uoli⸗ non ſunt ingreèſſi? Nondum intelligitis, quid inter ca-
i, Un), techumenum et Chriſtianum interſit? Neſcitis, quod
Guiinn ſine cæleſti natiuitate fſides non regenerat? Cæleſtem
N autem natiuitatem, viſionemque regni cæleſtis, ex aqua
Honis eſſe et ſpiritu ſancto, quis eſt, qui neſciat? Addamus
e meH his pulchrum dictum Matthæi, relatum in recognitio-
gelr nibus Clementis lib. TI. Si quis, inquit, Ieſu Chriſti
plenenm⸗ baptiſma non fuerit conſequutus, non ſolum regno cæ-
CrtisiN lorum hic fraudabitur, verum et in reſurrectione mor-
stenoin tuorum non abſque periculo erit, et ſi bonæ vitæ et rectæ
enpohe mentis prærogatiua muniatur. Hic ergo, in hoc ſeculo
. II. 4. eſt in

inbart⸗

4883 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

eſt ingreſſus in regnum cælorum per baptiſmum. Bea-
ti ſunt, inquit ibi Petrus, qui regnum Chriſti fuerint
adepti: quia non ſolum inferni pœnas effugient, ſed
et incorruptibiles manebunt, primi Deum videbunt,
et primum honoris ordinem conſequentur. Apud eun-
dem Clementem libro ſeptimo docet Petrus, eſfſe in
baptiſmmo magnum munus, et per ipſum dari vitam
ternam, quæ nunc in nobis eſt vita immortalis. Cle-
mens alter Alexandrinus, lib. j. pædagogi, cap. 6.
baptiſmi perfectionem aperte docet, eo lauacro nos
perfici, et ſpiritu ſanctificari. Tincti, inquit, illumina-
mur, in filios adoptamur, perficimur, immortales red-
dimur, facti Dii, et filii excelſi omnes.
Obiiciet quiſpiam, Fidem eſſe oſtium regni cælo-
rum, per quam videmus, intramus, et cum Chriſto
in cæleſtibus regnamus. Reſpondeo, Fidem Chriſti
eſſe omnium fundamentum: et euangelicæ fidei cæ-
leſtia tribui epitheta, qualia lege non tribuebantur,
quia fides tunc non regeneibat, ſicut nunc in ba-

ptiſmo regenerat, per potentiam regenerationis

Chriſti, quæ eſt reſurrectio eius. Fides ergo omnia
facit, ſed per baptiſmum illuſtrata. Sequitur fidem
baptiſmus, in quo per ſpiritum ſanctum viuificatur
fides, et formatur Chriſtus in nobis. Eſto, per fi-
dem ſis iuſtificatus, ſicut Abraham, in regnum ta-
men Chriſti cæleſte nondum es ingrefſſus, ſicut nec
Abraham ipſe eſt tunc ingreſſus, donec acceſſit Chri-
ſti regeneratio. Eſto per fidem fundamenta feceris
firma et ſolida, ædificium tamen nondum eſt con-
ſummatum: imo nec conſummari, nec compleri
poteſt, niſi per charitatem in cæna domini, vt vi-
debis poſtea in interni noſtri hominis formatione.
Si hoc nondum aſſequeris, ſaltem intellige, et ani-
mo perpende, quare miniſterium ſpiritus dicatur illi
aquæ baptiſmus: An non propterea, quia eſt in eo
ſpiritualis diſpenſatio? Magna adeo, volente ita Deo,
eſt illius myſterii vis, vt baptiſino externe mi-
niſtra-

hiſtrat
i, e
Magna
ſurgim
10 ope
lordan
ſolis a
haptifl
A

fore p
H. ed
Glenn
tores.
ſllcitat
S in
Poniis
Cha.
ore
tinur,
Unt a
E ne
Pini
terran
36.
Uhlon⸗
4g etr
ſo fun
et in
Cnius
ſt dee
nnde⸗
tois
tbi
guar
Mann

7

um. Dr.
ſti ſieir
lgiend ll
Vicebe⸗
Apuden.
ls, ele t
lui finn
tllis C
i, Cld
GactO N
Hillumme
teles e

egi eit
en Cni
fiei er

buebantn
Nne in
eerti

eſt en⸗
conhei
i, Nt ¹
matione
e u.
ennr i
eſt in e
in Den
rne⸗ N⸗

ilr.

B L. I B E R II.‚.. 489

niſtrato, aperientur cæli. Magna vis eſt inſtituti Chri-
ſti, eo miniſterio ſpiritum ſanctum dari volentis.
Magna vis eſt, ſi ibi denuo naſcimur, morimur, re-
ſurgimus, et in cælum aſcendimus. Tanto miracu-
lo operatur Deus in baptiſmo, quanto in mari, et
Iordane. Ille fuit vmbra huius veritatis. Non in
ſolis aquis, vt ibi, ſed in ipſo cælo viam aperit
baptiſmus, vt tunc deſcendat de cælo ſpiritus, et
nos aſcendamus in cælum. Per baptiſmum tanta
nunc dabitur populo Dei fortitudo, vt quafi leo
de Iordane aſcendat, ad Babylonem cum ſuo pa-
ſtore perdendam, Iere. 50. Idem ait Ieremias cap.
49. contra paſtorem eundem, et contra Aedom, per
quem ſignificantur impii, fratrum fuorum perſequu-
tores. Hoſtes omnes deſtruit virtus, quæ dc Ilordane
ſuſcitatur, vt ait leremias. In cælorum regnum

nos introducens baptiſmus, de Aedomæis, et Baby-

loniis nos facit victores: vt olim contra Aegyptios
et Chananæos baptiſmus maris et Iordanis nos fecit
victores. Per baptiſmi aquas nos in Ieruſalem redu-
cimur, perdita Babylone, Iere. 31. Baptiſmi aquæ
ſunt amœniſſimi illi paradiſi fluuii, per quos nauiga-
re nequit nauis Papiſticæ eccleſiæ, Eſfa. 33. Per ba-
ptiſmi aquas nos, perdita Babylone, reſtituimur, in
terram promiſſionis, et in paradiſum ipſum, Ezech.
36. Earundem aquarum baptiſmi, poſt perditam Ba-
bylonem, futura myſteria prædicit Eſaias, cap. 42.
43. et 49. et Zacharias capi. I4. Vt baptizato Chri-
ſto ſunt aperti cæli, et deſcendit ſpiritus ſanctus: ita

et in nobis fit, quia membra ſumus corporis eiusdem,

cuius ipſe eſt caput. Hoc intereſt, quod in nobis id
fit occulte, ſicut vita noſtra eſt abſcondita cum Chriſto
in Deo. Vt ipfi Chriſto, ita et nobis in die regenera-
tionis dicit Deus: Filius meus es tu, ego hodie genui te,
tibi dans cæleſtem hæreditatem et regnum. Tanta vis eſt
aquarum baptiſmi, vt nec vir eas tranſeat, niſi ab angelo
manuductus, tantum abeſt, vt infantulus per eas tranſeat,

490 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

Ezech. 47. In illis aquis, ait, Ezechiel, ſitum eſſe

terminum hæreditatis noſtræ, vt cum ad eas veneri-

mus, hæreditatem noſtram poſſidere incipiamus. Eo-
dem modo dixit Moſes, Iſraélitas hæreditatem acce-

pturos, cum tranſierint Iordanem, Deut. 12. et 32.

Quæ omnia in figura ſunt dicta. Moſes non tranſiuit
Iordanem, nec eſt ipſe in requiem domini veram in-
troductus, nec aliquis eorum, qui fuerunt ſub lege.
Ipſe Chriſtus ſolus eſt, qui populum vere per lorda-
nem inducit in requiem domini: id quôd olim in fi-
gura Ioſue oſtenſum eſt.
Hæc ſola ratio valida eſt contra eos, qui miniſte-
ria vilipendunt: Si miniſterio noſtro non vteretur
Deus in donis effundendis, fruſtra tot ſibi et tales
miniſtros eligeret. Fruſtra nos diceremur miniſtri ſpi-
ritus, Dei cooperarii, et diſpenſatores myſteriorum.
Vere tamen ſumus diſpenſatores ſpiritualium donorum,
quæ in myſterio per miniſterium noſtrum diſpenſat
Deus. Vere ſumus Dei cooperarii, tametſi nihil ſu-
mus, quia miniſterium noſtrum aliquid eſt. Ego plan-
taui prædicando, Apollos rigauit baptizando: et Deus
miniſterio noſtro internum dat incrementum et effica-
ciam. Petrus nihil eſt, Paulus nihil eſt, tamen eo-
rum miniſterium aliquid eſt. Quanquam autem bPe-
trus nihil ſit, Papa tamen aliquid eſt, et eius mini-
ſterium nihil eſt. Papa aliquid eſt. Quia poteſta-
tem habet huius mundi. Characteres et qualitates
ſuis ſigillis in fronte et manibus poteſt imprimere,
plumbum in aurum commutare, homines in beſtias
conuertere, duplici gladio ſanguinem potenter ef⸗
fundere, et multa millia martyrum canonizare. Non-
ne hoc aliquid eſt? Papa igitur aliquid eſt. Et eius
miniſterium nihil eſt. Quia non vt miniſtret, ſed
vt ſibi miniſtretur, Matth. 20. et Lucæ. 10. Vt pin-
guium carnes comedat, gentibus dominetur, a regibus
et imperatoribus coram ipſo incuruatis, aperto Cca-

pite

pite,
tetur⸗

ptiſmn
qlid
modt
tlem
Nere,
Loann
rentun
ſmun.
baptin
19.
intelle
tum
tere
non
ſtus,
loann
no 4
os.:
Drop
Gam
ſub
nou
Decu
ſone
eſt
ekle
eſt
retu
füur⸗
reg
cun
Dti
6.
rin⸗

luun
Venet-
nng. N.

temn N.

2. e
trandin
ſub ke
er Volt

Min ut

i minik⸗

Sun In

I. I B E R III. ”MB

pite, flexis genibus, et pedis oſculo, terræ Deus ado-
retur, Paſtor et idolum, 2. Theſſ. 2. et LZacha. I1I.
Sed Antichriſto cum ſuis miniſteriis omiſſo, ba-
ptiſini efficaciam alia via oſtendamus. Baptiſmo ali-
quid ineſſe gratiæ, vltra prædicta poſſumus ad hunc
modum vrgere. Nam pedobaptiſte non poſſunt inu-
tilem eis Chriſti baptimum a Ioannis baptiſmo diſcer-
nere. Cum ergo ſcriptura inter eos diſcernat, vt a
Ioanne baptizati, iterum in nomine Chriſti baptiza-
rentur: ſequitur, eos nen recte tenere Chriſti bapti-
ſmum. Si a Ioanne ipſo poſt pœnitentiam et fidem
baptizati, iterum in nomine Chriſti ba- ptizantur, acto.
19. multo fortius a pædobaptiſtis „ une fide, fine
intellectu, extra Eccleſiam Chriſti baptizati, ſunt ite-
rum in fide Chriſti et eius eccleſia baptizandi. Præ-
terea, Ioanne ipſo baptiſta nos ſumus praſtantiores,
non alia, quam baptiſmi ratione. Sicut ait Chri-
ſtus, Qui minor eſt in regno cælorum, m aior eſt
Ioanne baptiſta, Matth. I1. Hoc autem ſſe in re-

gno cælorum, per baptiſmum datur, Ioan. 3. et Co-

los. 2. Magnus fuit Ioannes baptiſta, plusquam
propheta, fidem habuit Chriſci, ad quam predican-
dam fuit in vtero ſanctificatus. Fuit tamen totus
ſub lege, et Chriſti baptiſmo non fuit regenitus, nec
nouo regenerationis Chriſti ſpiritu donatus: quia non
peruenit ad Chriſti reſurrectionem, et paracleti miſ-
ſionem. Per potentiam reſurrectionis Chriſti, quæ
eſt regeneratio eius, et per quam peruenit ad nos
cæleſte regnum, efficaciam habet regeneratio, quæ
eſt reſurrectio noſtra. Antequam Chriſtus regenera-
retur, nemo fuit in ipſo regenitus. Antequam ipſe re-
ſurgeret, nemo potuit cum ipſo reſurgere, nec in
regnum illud, quod nondum venerat, ingredi. Qui-
cunque vere baptizati ſunt, in mortem Chriſti ba-
ptizati ſunt, cum eo ſepulti, et reſuſcitati, Rom.
6. Non potuit ergo in baptiſmo impleri myſte-
rium paſſionis, Chriſto nondum paſtſo. Spiritus ille
regene-

492 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

regenerationis ſanctus, hominem glorificans, Chriſto

nondum glorificato, nondum tunc erat, vt bapti⸗
zZatis conferri poſſet, Ioan. 7. Vnde ſemper colli-
gimus, eſſe totam vim baptiſmi, per potentiam re-
ſurrectionis Chriſti.
Ne quis igitur, duos nobis ſupereſſe baptiſmos

putet, aut lIoannis baptiſmum cum Chriſti baptiſmo

confundat, aduertendum, Ioannis baptiſmum ſimul
cum lege euanuiffe, cempleto eo, quod ipſe fſigni-
ficabat. Euanuit vmbra, adueniente veritate, et ad-
ueniente ipfiusmet Chriſti de pcœnitentia prædica-
tione, et prætente vera fide, quam ille futuram de-
ſignabat, et dato ſpiritu fancto, quem ille dandum
ſignificabat. Proinde acto. 13. dicitur: cum com-

pleret Ioannes curſum ſuum. Et cap. 10. rem præ-

teritam tunc Petrus ſigniſicat, dicens, Poſt baptiſma
illud, quod prædicabat Ioannes: Ipſe quoque Ioan-
nes ait, Gaudium meum impletum eſt. Perperam igi-
tur Pædobaptiſtæ quidam ſuum baptiſmum, tanquam
Chriſti baptiſmum, cum Ioannis baptiſmo confundunt,
Vtrumque facientes in ſignum rei, quæ non eſt. Tot
enim ſunt differentiæ, quot ſunt in baptiſmo Chriſti
myſteria. Nam Ioannis baptiſmus, quaſi præparatio
quædam, Chriſtum regem venturum ſignificabat, cu-
ius regnum in propinquo effe, ille prædicabat, dicens,
appropinquauit regnum cælorum. At Chriſti bapti-
ſmus, non ſolum regnum illud iam veniſſe, ſigniſcat,
ſed reipſa id nos facit experiri, et regnum ipſum in-
tra nos ponit. Baptiſmus Ioannis non regenerabat, ſed
carnali lege populo erat vice cuiusdam legis purifica-
tionis, et ablutionis, plebem tamen Chriſto præparans
per pœnitentiam et propinqui regni ſpem. Et in bapti-
ſino erat differentia, et in doctrina, vt a Ioanne bapti-
ſta ad poœnitentiam inſtituti, adhuc indigerent inſtitu-
tione alia viæ Chriſti, acto. I19. Illa erat inſtitutio futuri,
hæc inſtitutio præſentis. Hinc finita loannis prædicatio-
ne, cüœpit Chriſtus prædicare, Matth. 4. In doctrina
Ioannis

loann
lis (
goc
ſieut
ſio p
Zabat
ſtumm
Cecal
ciare
lral
colli
o
TIS
poſt
nonn
ſtus
quia
taret
Chri
dapti
iue
ſurte
Gio⸗
Pod
nen

Critd
t bont.
er l

tin .

ptin⸗
bapfſn
ſe l

funcon,
. I
9Ci
Lnutin
hlt,
leen⸗

hſemir⸗

Di

rite⸗
Evern
bi.
ebit⸗
inlit.

fütu,.

ſeni
OCrin
und

L I B E R III.‚R‚. 493

Ioannis baptiſte non oſtendebatur gloria reſurrectio-
nis Chriſti iam præſens. Hæc eſt maxima differentia,
quod a Ioanne baptiſati adhuc in infernum ducebantur,
ſicut et Ioannes ipſe. Baptiſmus Ioannis erat profeſ-
ſio pœnitentiæ cum expectatione futuri regni. Bapti-
zabat Ioannes in remiſſionem peccatorum, per Chri-
ſtum perfecte conferendam. Baptizabat item, vt per
occaſionem baptiſmatis, filium Dei venientibus annun-

ciaret. Ita ipſe teſtatur, dicens, Vt manifeſtus fiat

Iſraëli, propterea veni ego aqua baptizans. Vnde
colligitur, non fuiſſe verum baptiſmum, qui gratiam
non conferens, eam ſolum indicabat futuram. Si ve-
rus ille fuiſſet baptiſmus, repeti non potuiſſet. At
poſt reſurrectionem ſunt illi denuo baptizati, et datus
nouus ſpiritus, dicto cap. acto. 19. Hinc ſe Chri-
ſtus continebat, in terris non baptizans, Ioan. 4. tum
quia præclarum magis erat docere, tum ne quis pu-
taret, eum eſſe baptiſmum, quem lIoannes baptiſta
Chriſto tribuit, quo nos erat ipſe ad cæleſte regnum
baptizaturus ſpiritu ſancto et igne. Vnus nunc eſt
aquæ et ſpiritus ſancti baptiſmus, per potentiam re-
ſurrectionis Chriſti. Baptiſmus verus eſt poſt reſurre-
cionem a Chriſto inſtitutus, et tunc eſt ei data omnis
poteſtas. Matth. 28. Ita nos poſt ipfſius reſurrectio-
nem fore ſui regni participes in regeneratione, aperte
docuit Lucæ. 22. Vnde Paulus ad Epheſios, nos
Chriſto conregnantes in cæleſtibus ſedere, cum eius
et noſtra reſurrectione coniungit, ſcilicet quæ fit per
baptiſmum, in quo eſt refurrectio noſtra, Coloſſ.
2. et 3. ʒ .
Ex his colligimus, nos eſſe præſtantiores, quam
fuerint Iudæi et legis prophetæ, ob magnam baptiſmi
excellentiam, quæ nos in cæleſte regnum introdu-
cit, per potentiam reſurrectionis Chriſti. Si ma-
iores ſumus Ioanne baptiſta, maiores fumus aliis,
qui fuerunt eo minores. Illud verum eſt, quod
per Chriſti reſurrectionem in cæleſte regnum af-
. fſumpti

494 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

ſumpti ſunt Ioannes baptiſta, Abraham, et alii pro-
phetz, qui fidem Chriſti olim habuerunt. Atque
ita ſunt regenerationis donum aſſequuti, cum refſur-
gente Chriſto reſurgentes, Matth. 27. Reliqui ve-
ro inferiores ſemper manent, et manebunt. Ob do-
num regenerationis baptiſmi non ſolum nunc, ſed et
in finali reſurrectione eos præcellemus: quia non
erit hæres filius ancillæ cum flilio liberæ, ſed ſua ſe-
orſim habebit munera. In refurrectione quisque in
ſuo ordine collocabitur, vt ait Paulus. Sed quis e-

rit ordo? Primitiæ, inquit Chriſtus, deinde ii, qui

ſfunt Chriſti in aduentu ipfius, I. Cor. I5. Qui mor-
tui in Chriſto ſunt, reſurgent primi, I. Theſſ. 4. lIis
ſolis, qui Chriſti aduentum ſequuti ſunt in regenera-
tione hac cæleſti, diſponit ipſe tale regnum, et edant
et bibant ſuper menſum eius in regno eius, et ſedeant
ſuper thronos, iudicantes duodecim tribus Ifraéël,
Matth. 19. et Lucæ. 22. Eandem ordinis priorita-
tem noſtram, ex Petro apuúd Clementem nuper cita-
uimus.
Adde hic ſchema finalis iudicii, vt intelligas, nos
a Iudæis in ea re differre. Locus finalis iudicii figu-
ratur per vallem Iehoſaphat, vt ait Iocl. Vnde et
OEν*τMW&C Iehoſaphat, Dei iudicium interpretatur. Sita
eſt ea vallis ad orientalem partem vrbis Ieruſalem, inter
eam et Sodomiticum ignis et ſulphuris lacum, loélis
3: et 2. para. 20. prope etiam ad ſtercorariam, ſeu
orientalem, vrbis portam, eſt vallis Tophet, quæ dici-
tur gehenna, ſiue gehinnom. 4. reg. 23. Iere. 7. 19.
et Marc. 9. Quæ vallis vsque ad lacum ignis et
ſulphuris tunc dilatabitur, Eſa. 30. Eadem eſt val-
lis Gog, ab oriente vrbis vsque ad lacum, Ezech.
39. In eo itaque iudicio, relatis nobis in ciuitatem Ie-
ruſalem, et priſtinum paradiſi locum, mittentur Ba-
bylon beſtia et locuſtæ in lacum iræ Dei, in ſta-
gnum ignis et ardentis ſulphuris, vna cum Gog et
draèo

lacon
, qul
rode er
eos ker
tatis 10
ipſa tet
mina p
dec dit
Matth.
Aut pin
carnale
Oleant.
non pe
gentid
Ctione
diſkere
fſones

M.
nobis 4
ſlemn p
Tibus ſt
Chiſtin
.„n all
Mardari
tur, n
libis
Cuntur
tur ha
Vitæ
ſini,
beatit
Ali
ſt keg
II an

n eln⸗
ligli e
O
e, e
Cin Inn
funk⸗
ise
nis e
de i
i m

tegerer.

hͤet e

yper l⸗

llgs n
LCiei ie⸗
Pncee
atun Nn
Tenine
um, Nd
giam, 5
le. 7l
1 inst
ittenl-
entur r.
i 1r
16006*
Gr

L I B E R III. 495

dracone ipſo, apocali. 14. 19. et 20. Infantes ve-
ro, qui antequam ſcirent bonum vel malum, ab He-
rode et ſerpente quaſi in Bethleem ſunt interfecti, in
eos fere limites ibi recipientur, vieino cæleſtis ciui-
tatis 1ocO. Martyres fere dici poſſunt, qui occiſione
ipſa teſtantur, ſe ſine proprio delicto ob aliena cri-
mina pati. De infantibus ergo non erit iudicium,
nec diſceptatio aliqua, qualis de adultis ſcribitur
Matth. 25. Iraëlitarum vulgus, aut in pœnam ibit,
aut pingui terra, velut lacte et melle, ſatiabitur, vt
carnalem ibi tranſactam vitam quodammodo illi red-
oleant. Erunt quidem participes regni, quanquam

non pariter ſint in cæleſtem ciuitatem ingreſſi. Ex

gentibus quoque eis ſimiles erunt fere, qui benedi-
ctionem aliquam funt aſſequuti. Generales hæ ſunt
differentiæ, vItra peculiares alias et varias man-
ſiones.

Modis aliis ex Ioannis apocalypſi, Iudæorum a
nobis differentia probatur. Nam in cæleſti illa Ieru-
ſalem poſt finalem reſurrectionem filii Iſraël pro fo-
ribus ſtabunt, cum angelis, qui fuerunt ipſorum dii.
Chriſtiani vero, angelis ipſis præſtantiores effecti, a-
gno aſſidebunt, apoca. 21. et 22. Duodecim etiam
margaritæ, quibus duodecim flii Iſraèël ibi conferun-
tur, minores ſunt lapidibus illis duodecim precioſis,
quibus apoſtoli ibidem comparantur;, Aui etiam di-
cuntur fundamenta muri ciuitatis. Ipfi ibi dicun-
tur habere flumen aquæ viuæ baptiſmi, et lignum
vitæ cænæ domini. Vnde magna infertur bapti-
ſmi, et cænæ excellentia, ſi eorum fruitionis in
beatitudine illa erit adhuc recordatio felix.

Alia ſæpius notata eſt baptiſmi dignitas, per quam
fit regenitus homo angelo excellentior, frater Chriſti,
in angelos ipſos poteſtatem habens. Angelos ſibi
quodam

496 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

quodammodo ſu bditos habet eceleſia, ſi eſt vera Eccleſia.
Supereſt alia iam relata baptiſmi efficacia, nunc
iterum explicanda. Nam eorum, qui ſine baptiſmo de-
tedunt, animæ ſentiunt inferni dolores, ob Adæ pecca-

tum. Poſt baptiſmum autem, et veram Chriſti regene-

rationem non magis in eas poteſt infernus, quam in
Chriſtum reſuſcitatum. Ergo, inquies, ſi ſint duo cre-

dentes, ſeu duo in Chrifto catechumeni, et alter ba-
9 9

ptizatus decedat, alter non baptizatus, inter eos plu-
rimum intererit? Reſpondeo. Si inter gentes ſint duo,
pietate pares, aut inter Iudæos, et alter ad fidem Chri-

ſti poſtea vocetur, nonne intererit? Voluntas Dei eſt.

Cui vult, miſeretur. Inter propoſitos catechumenos
certe intererit, cum ex parte baptiſmi, et eius cæleſti
efficacia, tum ex parte fidei. Nam fides ipfa in baptiſ-
mo per ſpiritum illuſtratur. Ante baptiſmum non eſt

fides ita viua, ſicut poſtea, nec ita vera pœnitentia,

vt videbis. Atque ita non erat inter eos æqualitas ſi-
dei, ſi ſequentia conſideres. Catechumini tamen dece-
dentis fides non erit irrita: cum præſertim aqua non
baptizatum contingat morte, vel martyrio regenerari.
Baptiſmi commendatio abditis Dei iudiciis nihi con-
tradicit.

ſacerdotes, Exo. 29. 40. Leuit. 8. et Num. 8. Ec-
cleſiæ tabernaculum et ſanctuarium ingrefſuri lauaban-
tur, Exo. 30. et Leuit. 16. Leproſi mundandi bapti-

zabantur, Leuit. 14. Denique a ſeminis, vel menſtrui,

vel mortui, vel alterius rei immunditia, baptiſmo la-
uabantur, Leuit. 15. et Num. 19. Adde locos. 3. reg.
7. et 2. para. 4. in quibus figuratur baptiſmi myſte-
rium, ſi tibi ob oculos ponas vaſa illa, in quibus la-
uabantur ſacerdotes et holocauſta, ſuper quatuor ro-
tas, et animalia: vt lotione illa cæleſtem ſuper Che-
rubim quadrigam aſcendas.
Ex dictis iam ſequitur, quod Chriſti regnum ignorant
elſſe

Ex legis quoque figuris magna baptiſmi myſteria
licet col lligere. Nam baptiſmo, vt dixi, conſecrabantur

1ðð

elle ee⸗
gui nd
circun
ſpiritu
illud
bra fo
ſentiun
lonife⸗
tiam (
gratia
olen
Per. C
fenbon
Aleſt
Alioqu
in
Vere p
niniſte
Teriis
Ner 0
cin,
1N Ti
ſne h
Uſte
lis e⸗
ri:
edeian
Dtiünn
Neut
108 in
demnn
legene
ſnce
las
Cänn
lcut
Nem

lbche.
ein u
tiino d⸗
ti eene.

t O e

t Aer dr

e es d

es ſotc

lden.
tas Deitt
echunnene
eius Aet

Alltuf.

Amen ec⸗
1 1 I
teneni
i .

Teti
Gin⸗
08 4,
ni ⸗
Gibisk⸗
utuor i⸗
ſner

nine
N

L I B E R III.. 497

eſſe eæleſte, et potentiam reſurrectionis eius neſciunt,
qui non amplius baptiſmo hodie tribuunt, quam olim
circunciſioni: quæ ſolum erat ſignum, nullam habens
ſpiritus diſpenſationem. De circunciſione ſi quidem
illud verum eſt, quia erat ibi regnum carnis, et vm-
bra futurorum. Hic vero eſt ſpiritualis actio præ-
ſentium, et veritas ipſa. Miniſteria legis erant in

ſignificando: miniſteria vero noui teſtamenti in gra-

tiam conferendo. Quia lex per Moſen data eſt,
gratia et veritas per Chriſtum facta eſt. Vmbra per
Moſen demonſtrata eſt: veritas autem eſt, quod
per Chriſtum factum eſt. Quia vere ineſt Chriſti
ſymbolis id, quod ineſſe ſignifſicatur. Cænæ vero
adeſt Chridtus, „ſicut baptiſmo vere adeſt ſpiritus.
Alioqui quid prodeſſet mundo ipſa Chriſti præſen-
tia ? Datus eſt, et venit Chriſtus, vt ſit nobis
vere præſens, non in vmbra, vt erat Iudæis. Item
miniſteria ſpiritus nobis Chriſtus inſtituit, a mini-
ſteriis legis infinito interuallo diſſita. 2. Cor. 3.
PDer operationem ſpiritus habet baptiſmus eam effica-
ciam, vt vere dicamus, baptiſmum nos faluare,

ad Titum. 3. et I. Pet. 3. Per ſolam enim fidem

ſine baptiſmo non complentur omnia ſalutis Chriſti
myſteria. Baptiſmus nos ſaluat, et lauat, ſicut pa-
nis cænæ corpore Chriſti nos cibat, interno myſte-
rio: Fides interne per ſpiritum ſanctum hanc effi-
caciam ſuſcipit: quam externus ille dare dicitur ba-
ptiſmus, quia Deoô ſic volente eo ſymbolo datur.
Sicut concedimus, quod externus hic ſermo auditus
nos interne viuiſicat per ſpiritum: ita etiam conce-
demus, quod hæc aqua. nos interne per actionem ſpiritus
regenerat, vt coniunctim naſcamur ex aqua et ſpiritu
ſancto. Per aquas ipſas in nos agit ſpiritus, qui aquas
ipſas viuificat et agitat. Quando ex aqua et ſpiritu na-
ſcimur, aquas ipſas agitat ſpiritus in regeneratione hac,
ſicut in prima mundi generatione ſpiritus Dei agitatio-
nem faciebat ſuper aquas. Aquas ipſe ſpiritus Dei vi-
uiſicabat

49 8 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

uificabat, vt illæ iterum terram viuificarent, ad re-
rum generationem, ſicut hic ad regenerationem. Hinc
apud Clementem libro ſexto iubet nos Petrus per-
pendere, qualiter omnia generentur ex aquis, terræ

ſcilicet admotis, vt eodem modo ex aquis regenerari
nos intelligamus. In eandem ſententiam Irenæus lib.

3. cap. 19. ait, Sicut de arido tritico maſſa vna,
vel panis vnus, fieri nequit ſine humore: ita nos in
Chriſto vnum fieri non poſſumus ſine aqua, quæ de
cælo eſt. Sicut arida terra, ſi non percipiat humo-
rem, non fructificat, ita nec nos. Corpora noſtra
per externam aquam accipiunt vnitatem, ſpiritus per
internam. Vtraque ſunt neceſſaria, et vtraque pro-
ficiunt ad vitam Déi. Hæc ille. Imo ait, quod Chri-
ſtus poteſtatem regenerationis dedit diſcipulis, dicens,
Euntes baptizate. Quemadmodum concedimus, quod
Petrus vel Paulus nos ligat, vel ſoluit, cum ſolum ſit
miniſter: ita concedemus, quod hæc aqua nos intus
lauat, et hic panis nos intus nutrit: cum præſertim
ab eisdem ſpiritus miniſtris hæc diſpenſentur. Bapti-
ſmus nos ſaluat ſalute eadem, qua fides ſaluat: et ea
ſidei ſalus per baptiſmum redditur perfecta. Sicut iu-
ſtitiæ fidei Abrahæ per ſacrum Dei iusiurandum ac-
ceſſit confirmatio in ſuæ carnis, id eſt, filii immo-
latione, Genes. 22. et Iaco. 2. ita quando poſtquam
credidiſti, te Deo immolas, et mortis ſymbolo
carnem tuam in baptiſmo ſacrificas, ſacramento ſo-
lenni tibi Deus tunc iuſtitiam confirmat, et refur-
rectionis typo te ab aquis reducit, ſicut reſurre-

Gionis typo eſt Iſaac ab immolatione reductus.
Sicut eſt Chriſti teſtamentum morte confirmatum,

et ſicut eius ſacerdotium ,; vna cum regno, eſt
Dei iuramento firmatum, quando ſe ipfum victi-
mam offerens eſt mox in ſancta ſanctorum refur-
gens ingreſſus: ita tibi victimæ facto, et in ſancta
ſanctorum per regenerationem nunc ingreſſo, regnum

et ſa-

et
teſt
gie
te.
cart
reri
quo
ceri⸗
tune⸗
nee
ldeo
crech
cl. 1
bapt
klinr
rei
tram
recti
tum
plin
les
tiſd
Cen
ue
len
eflee
e
leſtis
lana
in
regn

ere
intta
nec:
Elo
ſand

AN.

1. Me

ur e
t hum-

I Nln

tins e
gle n
een,
g, N
ſolunt.

noS AOe

rſain
1: e
Knt ir
dun 1.
Pokun
entd
e neir
lelnnt.
ledtd
Srrunmn
o, ,
n -
n s 1r
i hon
et

L I-B E R III. 4099

et ſacerdotium hoc ſacramento firmantur, et velut
teſtamento morte firmato hodie donantur, quando
dictum tibi eſt, filius meus es tu, ego hodie genui
te. Vera autem tu victima per baptiſmum efficeris,
carnem tuam immolas, corpus tuum crucifigis, mo-
reris, et particeps fis Chriſti paſſionum, cum eo

quoque ſepultus, Rom. 6. et Colos. 2. Tunc effi-
ceris noua creatura, ad regnum Chriſti regenita, et

tunc in cælum reſurgis. Nec baptiſmus ſine ſide,
nec fides ſine baptimmo, hæc omnia facere poteſt.
Ideo ſimul hæc coniunxit Chriſtus, dicens, Qui
crediderit, et baptizatus fuerit, ſaluus erit, Mar-
ci. 16. Fides nos facit filios Déi, ſequente fidem
baptiſmo, per quem Chriſtum induimus, et ſpiritum
filiationis accipimus, Gal. 3. et 4. Fide datur hæ-
reditas regni cæleſtis, in quod per baptiſmum in-
tramus, Ioan. 3. Denique omnia paſſionis et reſur-
rectionis Chriſti myſteria vere refert baptiſmus, eo-
rum efficacias viuas in nobis imprimit, et veram
ipſam filii Dei filiationem. Eſſe filium Dei non eſt
res de ſolo titulo, nec poteſt quis dici filius Dei,
niſi ex fubſtantiali Dei ſemine generationem habeat.
Generationem, inquam, qualem habent omnia,
quæ viuificantur, ex aqua et ſpiritu, ſubſtantia-
lem, innata interno homini fubſtantia diuina, vt
effectus ſit homo particeps diuinæ naturæ. Eſt ita-
que generatio hæc vere ſubſtantialis, ac regni cæ-
leſtis participatio, incipitque in nobis, et fit, per
lauacrum regenerationis, per aquam et ſpiritum, qui
in baptiſmo fidem magis viuificans, nos in veram
regni cæleſtis poſſeſſi onem inducit. 7
Si fidei et baptiſmi proprias vires ſeorſim conſi-
deres, inuenies, quod fidei propzium ſit iuſtificare
inſtar Abrahæ, qui iuſtificatus eſt, non regenitus,
nec ab inferno penitus tunc liberatus. Regnum autem
cælorum confert natiuitas e fupernis, per ſpiritum
ſanctum, ſpiritum nouum, quem in baptiſmo dari vult
I. 2. Chri-

1

soo DäE MINISTERIIS ECCLESIAE

1 .
Chriſtus. Cæleſti dono neminem donat fides, nifi
adſit cæleſtis natiuitas. Nec fides ipfa dicitur cæle-

ſtis, niſi aliunde fiat cæleſtis. Poſſumus ſide iuſtifica-
ri, absque hoc quod regnum cælorum intremus. Ca-
techumeni, ſicut apoſtoli, ante datum paracletum,
juſtificari dicuntur: in regnum tamen cælorum non-
dum ingreſſi. Nec videbant tunc, nec intelligebant,
quid ſibi vellet regnum hoc, ſed aliud terreſtre me-
ditabantur, acto. 1. Poſtea vero a paracleto ſunt
omnia edocti, intellexerunt, viderunt, et intrarunt
in regnum Chriſti cæleſte. Baptiſmus eſt, qui nos
regenerat, et in cæleſte Chriſti regnum introducit,
ab inferno tunc penitus liberans. Per baptiſmum
nos Chriſtum induimus. Per baptiſmum, vt ad Ro-
manos ait Paulus, non efficimur Chriſto νιτú,
inſerti, inſititi, et in eum transplantati, tanquam
palmites in noua vite, idque fubſtantialiter. Per
baptiſmum nos efficimur magni illius regis in regno
participes, in cælis cum ipſo regnantes, ſupra an-

gelos, et alias omnes cæli et terræ poteſtates.

Per baptiſmum virtutes futuri ſeculi iam guſtamus,
Heb. 6. Experimur tunc, quod ſana conſcientia
bene reſpondet apud Deum, per refurrectionem Ie-
ſu Chriſti.
Familiari adhuc exemplo tibi oſtendo, qualiter fide,
et qualiter baptiſmo, fiat remiſſio peccatorum, etiam-
ſi tempora ſepares. Detur quis vere credens filio
Dei, et baptizantem quærens. Hic iam eſt a pecca-
tis iuſtificatus, iuxta præſens donum Dei, et juſtitiæ
imputationem, vt ſi tunc moriatur, ſit tandem ſaluan-
dus. Ab inferno tamen non eſt omnino tutus. Non-

dum eſt plene inſitus eccleſiæ, contra quam nihil poſ-

funt inferorum pertæ. Conſcientia item eius nondum
quieſcit, et peccati adhuc ſupereſt inquietudo, donec
regeneratis ſpiritus dono cæleſti ſit penitus pacata et 1-
luſtrata. Verum ergo eſt, peccata fide remitti, et in ba-
ptiſmo remitti. Non enim erat perfecta remiſſio, cum ſi-
des ſuam

igi

LIBER IIIR. sor

des ſuam nondum haberet perfectionem. Baptiſmus

W igitur non eſt res ita friuola, et inefficax, vt quidem
ter. hodie contendunt. Atempore, quo cœpit Chriſtianiſ-
, (r mus, efficacia baptiſmi nemo ſuſtulit, exceptis paucis
cletin. quibusdam tropiſtis nuper natis. Non habet rationem,
No. quod baptiſmo fidem illi opponunt. Imo fides efficit,
geber, baptiſmum eſſe ſalutarem: et contra baptiſmus fidem
he e 4. conſummat. Fides intus gratiam recipit: inſtrumen-
1 ſ tum, quo confertur, eſt baptiſmus. Peccata, a qui-
nmm bus fſide iuſtificamur, per baptiſmum abluuntur: Fides
güm ſine baptiſino non eſt viua, nec inſtar grani. ſynapis:
Locutr nam efficacia ſpiritus eam in baptiſmo viuificat, et in
äimn cælum magis erigit. Baptiſmus et cæna domini ſunt
ii vita et fomentum ipfius fidei: ſunt vita, fomentum, et

. nutrimentum interni hominis, per fidem ex Deo ge-

ihe niti. Per prædicationem euangelii plantatur fides,
SW quod nec ſine operatione ſpiritus fieri poteſt. Varia
tamen eſt ſpiritus diſpenſatio. Alius eſt ſpiritus, quem
peperit Chriſti prædicatio, alius, quem peperit reſur-
Un rectio. Apoſtoli omnes, antequam, miſſo paracleto,
hetne ſpiritu ſancto et igne baptizarentur, ſolum erant ca-
Aimn techumini, vt nunc ſunt pædobaptiſtæ, qui ſe iam
nſitn⸗ ſummam tenere putant doctrinæ Chriſtianæ. Deci-
omnE piuntur plane, qui ſine fidei baptiſmo ſe putant a
. ſpiritu ſanécto regenitos. In baptiſmo nanque, per
imH potentiam regenerationis, ſeu refurrectionis Chriſti,
D ein datur nouus ſpiritus, naſcitur nouus homo, refſur-
eng i gens cum Chriſto, in viuam illam et nouam cælO-
1 een rum vitam.
t iukti Imo adhuc vltra ſidem et baptiſmum quid aliud .
n ſinn requiritur, nempe, vt nouum ibi genitum hominem,
. Ne nouo cibo nutrias, idque in cæna domini. Per cæ-
Uni . nam domini, quæ baptiſmum conſequitur, nutritur,
NCNAH adoleſcit et incrementa- vitæ ſuſcipit, ille in ba-
0, ne ptiſmo genitus nouus homo. Magis et magis tunc
“ in dies in nobis Chriſtus formatur, et nos magis
etinh⸗ et magis in vnum Chriſti corpus cum aliis membris
,cunf I. 3è3. * difi-

502 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

dificamur per charitatem. Quemadmodum nos in
vnitatem corporis per mutuam charitatem magis ædi-
ficamur, ita Chriſti corpus in nobis tunc facit in-
crementum, per charitatis illud in cæna ſymbolum,
Ephe. 4. Chnaritatis ſymbolum eſt cæna, vt in ipſo
cænæ ſermone nos docuit Chriſtus, qui et tunc cha-
ritatis præceptum dedit, Ioan. 13. et ſequentibus.
Ita ſe habet cæna ad charitatem: ſicut baptiſmus ad
ſidem. Cæna igitur et charitate neglectis, recedit
a nobis Chriſtus, areſcit fides, euanefcit ſpiritus,
fame contabeſcit, et moritur homo Chriſtianus. Ni-
ſi enim manducaueritis carnem filii hominis, et bi-
beritis eius ſanguinem, vita, quam ex fide accepi-
ſtis, non permanebit in vobis, Ioan. 6. Quaſi di-
cat, fame peribitis, niſi hoc alimento foueamini,
quantumcunque credideritis, et fueritis e ſupernis na-
ti. Nam cæleſti nato debetur cæleſte alimentum,
quo vtens viuat in æternum. Sicut immortalitas
Adæ ex ligno vitæ ſeruabatur, ita nouum hominem
nouus hic cibus in immortalitate ſeruat.

DE COENA DO-
mini.

SErmo iam nos de ſacroſancta illa fractione
panis hic interſerere monet, vt eius cum aliis fa-
cta collatione „ internam et arcanam in omnibus
efficaciam melius agnoſcamus. Nam et in- hac do-
minica cæna manducatio vera corporis Chriſti in-
terna eſt, et ſpiritualis. Demonſtratur tamen ea
manducatio interna per hanc externam, et ſpiritua-

lis per corporalem. Qua ratione hic panis eſt no-

bis corpus Chriſti, ſicut hic aquæ baptiſmus eſt la-
uacrum ſpiritus: quia ſicut per hunc interne naſci-
mur, ita per illum interne paſcimur. Hic panis eſt
corpus

corp
tion
et
vere
qua
Vis
Chri
cogn
cianm
corpr
mand
Pus 1
fias
tt m.
tur,
Chrit
hapti
lte.
(hriſt
Uſtia
et int
diens
O i
Der
ilet
Hemn
cibus
ltr,
col
ex
carn
105
Phes
lin,
ſi
tis
cit

1os
gis nii⸗
geit ir
nbohn
in i
ne chr.
entibi.
linns 1
Tecelit
Ppirim
I. N.
tt Ui
Neihi⸗
Quui
hlennini
etiis ⸗
mepkum,
notultn

Poriren

faliun
is K
Onine
ue
iki⸗
wen 4
Himi
l N.
lr
vus 4
corN⸗

I. I B E R III. 503

corpus Chriſti, quia hic panis in externa manduca-
tione eſt id ipſum, quod Chriſti corpus in interna:
et quia ad huius panis manducationem, ille ſe nobis
vere communicat, et nos ſui participes facit. Ali-

qua ergo per Chriſti voluntatem et inſtitutum, eſt

vis huius myſtici ſymboli. Vim aliquam indicauit
Chriſtus, cum eſt ex illa panis fractione miraculo
cognitus, Lucæ, 24. Magnam in myſterio effica-
ciam ſignificaſſe intelligendus eſt, panem vocans
corpus ſuum. Hoc, inquit, eſt corpus meum, hoc
manducate: quia hunc panem manducantes, cor-
pus meum manducatis. Non ſolet ſcriptura res va-
rias ita connectere, niſi vbi eſt arcana quædam,
et myſtica connexio. Ad hunc fere modum dici-
tur, Petra fuit Chriſtus. 1. Corin. 10. quia dixit
Chriſtus, Stabo ſuper petram, Exo. 17. Ioannes
baptiſta eſt Elias, quia venit cum ſpiritu et Vir-
tute Eliæ, Lucæ. I. IIlIe igitur panis eſt caro
Chriſti, ipſa Chriſti carne nos vere paſcens. Per
myſticam et arcanam rationem idem tribuitur externo
et interno pani munus, et proprietas, vt non ſolum
dicas, hunc panem eſfſe corpus Chriſti, ſed et cor-

pus ipſum Chriſti dicas eſſe vere banem. Quia et

per hunc panem ſe nobis vere præſentem facit, et
ille tanquam verus panis internum noſtrum homi-
nem cibat et nutrit. Caro ipſa Chriſti vere dicitur
cibus . et talis cibus per quem nos efficimur mem-
bra, ab ipſa Chriſti carne in vnum corpus interne
compacta. Membra, inquit, ſumus corporis eius,
ex carne eius, et ex oſſibus eius. Vt Eua ex
carne et oſſibus Adæ conſtabat, ita eccleſia tota,
nos ipſi ex carne et ofſibus Chriſti conſtamus, E-
phes. 5ö. Myſterium magnum eſt, non res imagina-
ria, ſed fubſtantialis. Eccleſia eſt vere corpus Chri-
ſti, veram membrorum Chriſti in ſe continens com-
pagem et ſtructuram. Chriſtus carnem ſuam mul-
tis membris communicans, ex illis omnibus fa-

cit vnum eccleſiæ corpus, quod eſt corpus

SOA DE MINISTERIIS ECCLESIAE.

Chriſti, ex carne eius, et ex oſſibus eius. Vnus hic

externus panis conſtat ſubſtantialiter ex multis granis,

in vnitatem corporis vnius. Ad eundem modum nos

participatione Chriſti in vnum corpus fubſtantialiter
coaleſcimus. Hanc carnis Chriſti participationem et
alibi docuit Paulus, qui luculentam verborum Chriſti

nobis fecit expoſitionem. Hic panis eſt corpus Chri-

ſti, quia huius panis fractio eſt corporis Chriſti par-
ticipatio. I1. Cor. 10.
Imaginariam eſſe hanc Chriſti carnis participationem,

plerique hodie contendunt ex Paulo pſo, qui eodem

loco docet, eſſe in hac menſa participationem Chriſti,
ſicut in menſa idolorum eſt participatio de'moniorum.
Eſto vero, concedamus, valere ſimilitudinem. Sicut
eccleſia noſtra eſt ſubſtantialiter vnum cum Chriſto,
ita idololatrarum eccleſia eſt fubſtantialiter vnum cum
dæmone. Verum ibi eſſe dæmonis participationem, ex
ſcripturis ſuperius docuimus. Spiritum immundum exire
ab homine, quande ad fidem conuertitur, poſt Chri:

ſtum docet Petrus apud Clementem in fine libri ſe-
cundi, et circa medium libri quarti. Si ſubſtantialiter

idololatris iungitur diabolus, et per varios actus ma-
los, eis ſe ſubſtantialiter magis et magis in animam
inſinuat, quare non et nobis Chriſtus? In progenie
illa viperarum, imo et in carne noſtra, eſſe ſubſtan-
tialiter ipſfüum ſerpentem, ſeu angelum ſatanæ, ſatis
iam oſtendimus: et docet Chriſtus, eos, qui ex patre
diabolo ſunt, in ſeipſis habere diabolum facientem. Eſt
igitur in nobis vera corporis Chriſti participatio. Ve-
rus eſt cibus, qui vere nutrit. Per illam in memoriam
eius factam inter nos panis et vini participationem et

communicationem, ille ſe nobis vere participat, et

communicat, internum hominem cibo et potu reficiens.
Præſertim Chriſtum ibi ſpiritu colimus, et adoramus,
vt ex hoc velit Paulus idolorum cultum, et eorum al-
taria explodere, ſolam iſtam volens obſeruari menſam,
quæ

gue n
gas il
inſtitn
ſpirin
105 1
Panis

(cuie

Inls alt
venplo⸗
Ye
Pus fun
lin e
Mhniez
Prelen
Nells
inſtimn
ſonis
Colnn

certo⸗

Dro ne
Iur,
et c
Angn
reinil
nobis

L I B E R III. dos

—

Veng ſe. quæ nos Chriſti vere participes facit. Non intelli-
s guns⸗ gas in externo pane adorando idololatrandum: non
dun n inſtituit Chriſtus externa adorandi ſymbola, ſed ſolo
antiin ſpiritu adorandum eſſe docuit. Ipſummet Chriſtum
foene nos ſpiritu adoramus, qui eſt nobis lignum vitæ,
n m panis viuus, et menſa ipſa. Ipſemet et nobis altare,
. fſacrificium et hoſtia, a ſeipſo oblata. Tale nos habe-
niſipr. mus altare, de quo non licet manducare eis, qui lapideo
templo, aut ligneo tabernaculo deſeruiunt, Heb. 13.
Patioren, Vere itaque dixit Chriſtus, hunc panem eſſe cor-
ui ebien pus ſuum, quia eſt manducationis ſimilitudo, et
Crik. quia per hunc panem nobis corpus ſuüuum vere com-
nOHiOne. municat. Vſque adeo vult in hoc pane corpus fuum
n. præſens diiudicari, vt hunc panem indigne ſumens,
, Chikn reus ſit corporis domini. Et in cibum eſt nobis
Cnmen inſtituta cæna, et in charitatis ſymbolum, et ad paſ-
forenve ſionis recordationem, vt beneficia Chriſti quotidie 1
n⸗ commemorando, ei iugiter gratias agamus. Cæna
certo ſigno nobis oſtendit, corpus Chriſti ita eſſe
ent pro nobis immolatum et traditum, vt eo nunc veſca-
ſantuüe mur, atque ita veſcendo, ſacrificii illius efficaciam,
AsAr et corporis eius veram participationem ſentiamus.
minn Sanguinem quoque eius ſic eſſe nouo teſtamento in
nrci remiſſionem peccatorum pro nobis effuſum, vt ſit

elr. nobis perpetuus potus, datique beneficii iugis me-
1 . . .
moria et applicatio. „Exercitium plane diuinum, et

* incomparabile, quo iugiter vti debemus, tanti bene-
n1 ficii iugiter memores: et paſſionis domini memoriam
rn ibi recolentes, ei gratias agamus pro ſalute nobis in
Hemi cruce impetrata.
nince Videamus iam, quantum a cænæ veritate hodie aber-
innt rent impanatores, tropiſtæ, et tranſubſtantiatores. Im- Impana-
iens Panatores ſenſu peruerſo corpus Chriſti cum pane con- .
iungunt. Per arcanam myſterii efficaciam eſt ibi myſtica
Morn 4 coniunctio, non per impanationem. Quia ſpiritualis ci-
D bus non poteſt carnali ore manducari. Ipſi tamen vo-

gene
e I. 5. lunt,

506 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

lunt, carnem Chriſti impanatam comedi: et intra
panem, quaſi nuces intra ficus dentibus mandi, et
deinde per gulam in ventrem degluriri. Quæ man-
ducatio animalis eſt, non ſpiritualis. Non norunt iſti
externum hominem ab interno diſcernere. Non in-
telligunt, qualia habeat internus homo ad manducan-
dum inſtrumenta, nempe fidem et charitatem. Ea
ipſa manducatio, quæ in cæna fit, per ſidem fit, et
charitate perficitur, vt apud joannem cap. 6. et in
cænæ ſermone nos docuit Chriſtus, et bPaulus ad
Epheſios. Miror, eos non intelligere, Chriſti cor-
pus eſſe ſpirituale, cum et corpora omnia noſtra fu-
tura ſint poſt reſurrectionem ſpiritualia. I1. Cor. 15⸗
et menſura hominis, quæ menſura angeli, apoc. 22.
Impanatio illa, cum ſit res externa, nihil facit ad pro-
poſitum ſacri myſterii, quod eſt ſpirituale et internum.
Myſtica manducatio ibi dicitur, non profana, non car-
nalis, non animalis. Spiritus eſt, qui manducat, non

caro, Ioan. 6. Repugnaret ſane carneis inſtrumentis

corpus ſpirituale manducari: nec eſt illa manducatio
magis, quam ſi quis aéẽrem ſe manducare dicat. Imo
quid aliud abſurdius eſt, quod iſti, ſicut et Papiſtæ,
cogitant. Imaginantur, carnem Chriſti in ventricu-

lum ſolum demitti, deinde reuomi, ſeu abire. Cum

primum aſfumptæ ſunt in ſtomacho ſpecies panis,
aiunt migrare Chriſtum, nec ibi manere. Quæ non
eſt ratio veri cibi. Si enim caro Chriſti eſt verus
cibus, eſt verum alimentum. Si eſt verum alimen-

tum, in vnam fubſtantiam coalefſcit, vt qui nutritur,

fiat ſubſtantialiter vnum cum Chriſto. Chriſtus nos
vere ibi nutrit, et ſubſtantialiter, non ita, vt ipſe mu-
tetur in nos, ſed nos mutemur in ipſum. Ergo ſi
nutrit, non a ſtomacho reuomitur. Subſtantiam ſuam
nutriendo largitur, et cum anima noſtra fubſtantialiter
vnum facit. Alia ratione migrationem illam damnat
Chriſtus, qui teſtatur, ſe manere in eo, qui carnem ſuam

mandu-

mandu
Mreter
illa, ve
n in
nduc
cbi ele
i ſech
ulter
in et n

.

Cinvi
(r,
(dliip
, qu
Elolur
. poteſt
inoue
Koerdo
gli inte
ſiplum
nn.
in ne
Corpls
ec e
nnnti
ere,
lus
(Coyrdis

eo,

k
icere
Uolum
Kum

un

Unbe

4 LI B E R III. 5807
tin manducat, eumque iugiter viuificare vita perenni.
mnnis Preæterea, quod in ſtomachum non ita demittatur caro
Oue un illa, vel hinc conſtat, quod Chriſti ſedes in corde eſt,
toruck non in ſtomacho. In corde funt inſtrumenta huius
Nn manducationis, fides et charitas. In corde fit illius

munhe cibi elaboratio, per ſpiritum ſanctum in cor effuſum,
ten. à qui ſedem domino præparat. Sicut dicitur internus
lemn int noſter homo abſconditus in corde homo, teſte Petro,
.a ita et manna abſconditum ibi manducat, teſte Chriſto.
Dnss Adde Chriſti dictum, Quod intrat in ventrem, nec
ritoear. coinq́uinare poteſt, nec mundare, ſed quod intrat in
Holrk cor, Marci 7. Non ſolum carnale iſtud os, ſed nec
. Col. cæli ipſi ſunt glorificati illius corporis contactu di-
AMe, gni, quia immundi ſunt, donec in die iudicii a calore
Neit A. diſſoluti fiant cælum nouum. Nec ſpiritus noſter
tmem poteſt eum nunc contingere, niſi per regenerationem
1, Men innouatus. Simili figuræ ratione non licebat olim
hnen,n filiis Chaat, manu tangere vaſa ſancta. Num. 4. Solus
fnm ſacerdotum princeps Chriſtus hæc tangit, et videt,
mie qui interne miniſtrat. Ille nobis hæc ſancta miniſtrat,
x. 1S ſeipfum exhibendo, non quod ſacrificuli manibus tan-
Pyin gatur. Ipſe Chriſtus dicens Mariæ, Noli me tangere,
etm quia nondum aſcendi ad patrem meum: indicat nobis,
e. Corpus ſuum non eſſe in fua gloria ita tangendum.
es NAH Sed cum ad patrem aſcenderit, licebit eos, qui interne
deen renati fuerint, eius corpus glorificatum interne tan-
m gere, vero cordis contactu, non manibus externis. 1

is Solus princeps Chriſtus aperit, et ingreditur portam
cordis noſtri, ibique dicitur panis manducatio coram
Deo, Ezechiel. 44. et 46.
Tropiſtæ iam, ſi eſſent ſenſum hunc aſſequuti, Tropi-
dicere vere poſſent, panem eſſe corporis Chriſti ſym- ſtæ.
u dolum, abſque hoc quod ſophiſticis tropis Chri-
ſtum a nobis eriperent, eum in carcerem quen-
dam relegando. Non enim abſentis rei ſunt hæc

ſymbola, vt in vmbris legis: ſed eſt viſibile
ſignum

i mrin
Mnitrs

508 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

ſignum rei inuiſibilis, et externum ſymbolum rei in-

ternæ. Exemplum habes in aqua baptiſmi, quæ eſt
ſymbolum internæ ablutionis, et renouationis ſpiritus.
Item externa hæc manus impoſitio dicitur ſpiritus ſan-
Gti datio: ſicut columba et linguæ igneæ dicuntur
ſigna eſfuſæ diuinitatis, non abſentis, ſed præſentis.

Pro ſigno ſunt hæc nobis ita obſeruanda, ac ſi ſemper“

fiat, quod ſigniſicatur. Inde nos rei efficimur, ipfum
præſentem oſtendendo. Ad hoc datum eſt mundo
Chriſti corpus, ad hoc venit Chriſtus, vt nobiſcum
ſit vere præſens: alioqui perinde eſſet, ac ſi eſſemus
Iudæi. Imo deteriores nos nunc efſſemus. IIIi enim
Deum ipfum in illa oraculi nube perſonaliter præſen-

tem habuerunt, in medio caſtrorum Ifraésl. Quod
ipſum veram hanc Chriſti præſentiam in medio noſtri.

figurabat. Nam atrium cordis noſtri eſt, quod nunc

inhabitat Chriſtus, eſtque verum eius tabernaculum in

hominibus. Pleraque alia ad hanc rem facientia dixi-
mus circa finem dialogi ſecundi. Adeo familiaris eſt
nobis Chriſtus, vt ad nos veniat, ad nos intret, man-
ſionem in nobis faciat, et nobiſcum cænet, vt ipſemet
teſtatur. An non monſtrum erit, Chriſtum vocari
caput, ſi ſuis membris non iungitur? Res mortua eſt
corpus totum, ſi ab eo caput ſepares. Pernitiofus
admodum eſt error, et ipfilſiima regni Chriſti deſtru-
ctio, negare præſentiam eius in nobis. .
Sicut igitur hic aquæ baptifius eſt lauacrum ſpi-
ritus, quia eſt demonſtratio quædam eius, quod ſpi-
ritualiter fit: ita de pane illo dicendum, vt demon-
ſtratione quadam ſit corpus Chriſti, ſit nobis pro cor-
pore Chriſti, ſit in externa manducatione id ipfum,
quod Chriſti corpus in interna. Et demonſtrando
dixit, hoc eſt, hoc manducate: volens ea demonſtra-
tione et manducatione panis, demonſtrationem et
mandueationem corporis fſui exprimi et diiudicari.
Aduerte, quid ibi demonſtretur. Hoc, id eſt, panis iſte,
in memoriam paſſionis meæ congregationi fractus, et
fidelibus

felibüs

glam, e
COInmuln
ego
Exi, et

cractiſin

“
„
krutini,
unduca

tlit,

rilen,

uis ver
Il iln
inſtit
Non dol
at en
(INiſto
DNem C.
Itione
Cii nor
endo
d inci
non W
RX
inkerzs
uuliter
Orpus
in
d ſan
urI
lente
t agit
Nedoba

un l
ni de
orrlei
el 1 4
inbr,i
eſ mu
Ut Mni
e ſͤele
lter wer

1

l.

I. I B E R II. 05

fdelibus communicatus per charitatem. Hoc, in-

quam, eſt corpus meum, quod volo deinceps vobis

communicari, quoties in mei memoriam feceritis, ſic-
ut ego feci, vos mutuo diligentes, ſicut ego vos di-
lexi, et panem meum pro vobis tradidi. Hæc eff
exactiſſima veritas, vt iuxta vim pronominis demon-
ſtratiui, hoc ſit demonſtratio corporis Chriſti, et
manducationis eius. Nam cum ſit manducatio illa,
et communicatio inuiſibilis, aliter demonſtrari non
potuit, quam per hanc viſibilem, ſpiritualis per cor-
poralem, et interna per externam. Qua ratione hic
panis vere dicitur ſymbolum corporis Chriſti, et cor-
pus ipſum Chriſti vere dicitur myſticus panis. Et
eſt inſtitutum hoc Chriſti tantæ efficaciæ, vt ſine eo

non poſſit internus homo in Chriſto nutriri, magis

quam externus homo ſine externo pane. Nam ita
Chriſto hæret internus homo, ſicut palmes viti, in
vnam Chriſti ſubſtantiam. Quod ſola externa appa-
ritione receſſerit a nobis Chriſtus, vſque ad diem iu-

dicii non videndus, probant illa verba, quibus de vi-
dendo fit mentio. Non videbitis me, quia ad patrem

vado. Sicut vidiſtis euntem, ita videbitis venientem
ad iudicium. Non dixit, non ero vobiſcum; ſed
non videbitis me, et ego vobiſcum ſum.
Ex his generalem in eccleſiæ Chriſti miniſteriis
inferas regulam, quod in eis ſemper oporteat ſpiri-

tualiter diiudicare. Sicut in pane illo diiudicatur

corpus domini, vt rei efficiantur indigne ſumentes,

ita in prædicatione euangelii diiudicatur et agit ſpiri-

tus ſanctus, vt Sodomæ et Gomorræ tolerabilis ſit fu-
turum in die iudicii, quam illis, qui reſiſtunt, credere
nolentes. In baptiſmo quoque maxime diir idicatur
et agit ſpiritus ſanctus, vt magna pœna ſint afficiendi
pædobaptiſtæ, qui baptiſmum ſine ſpirituali diiudi-
catione tractant. Sicut alii rei ſunt corporis domini, ita
ipſi rei ſunt ſpiritus domini, quem ibi adeſſe non permit-
tunt.

Trans-
ſubſtan-
tiatores.

510 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

tunt. Viuas ſpiritus operationes obſcurant, et ipfiſ-
ſimum ſpiritum exſtinguunt, cum baptiſmum ita ibi
extinguunt, vt nihil agatur. Imo in ſpiritum etr cor-
pus domini ſimul peccant, quia ſine baptiſmo nulla
eſt cæna. Ridiculæ ſunt et inpidæ omnes pædoba-
ptiſtarum, cænæ, cum nondum fit natus ille, qui ibi
debet cænare. Magnum eſt facinus, inuidere orbi
ſpiritum ſanctum, et panem vitæ. Sine his enim non
habet eſſe Chriſtus in nobis. Sine his tu non dice-
ris Chriſtianus, etiamſi Chriſtum prædicaueris, et ca-
techumenos feceris. Hæc ſola ratio tropiſtas cum
frigidis ſuis ſymbolis deſtruit. Nam ſi ſymbola ibi
ſunt rerum verarum, alicubi ſunt res illæ veræ. Ali-
cubi eſt vera noui hominis generatio, alicubi eſt vera
corporis Chriſti manducatio: alioqui ſymbola hæc
eſſent ſymbola nihili.
De Papiſtica tranſubſtantiatione, in albedinem ſo-
lam tranſelementatione, et panis annihilatione, hic
inuitus loquor. Magis miror, an ſenſus communes

in cerebris illis circunciſis reliquerit ſatanas, vt de

pane faciant nobis non panem, vtque pro pane albe-
dinem habeant venalen. Nam pro albedinis bucella,
ſine vino data, pecuniam nos numerare ſacrificuli co-
gunt; vt vere dixerit propheta, nos pecuniam appen-
dere pro non pane, Eſa. 55. et ſacrificare ſuper albe-
dines, Eſa. 65. et hoſtias nobis a Babylonicis ſacer-
dotibus vendi, Baruch. 6. Vſque adeo ſunt in repro-
bam mentem dati, vt carnem ipſam Chriſti dicant, a
brutis, canibus, et muribus, ſub illa albedine come-
di. Et ob id Lombardum contradicentem damnarunt,
vt habetur in articulis Pariſienſibus, et lib. 4. ſenten.
diſt. 13. Pudet me amplius fanatica hæc monſtra
comminiſci. Sed has duas infero prophetarum regulas.
Prima, Papiſtica omnia dogmata eſſe doctrinas dæmonio-
rum, et meras illuſiones. 2. Thefſſ. 2. et I. Timot. 4.
Secunda regula, Papiſtica omnia dogmata tracta eſſe
de libro ſignato, et ſeptem ſigillis clauſo, vt ne verbum
quidem

—

—

— —

Gvidem

.Nundus

daico:
Tare n0

opo
ſercuti,

cuſiurus
ckcitate,
ſelt pal
Cbens ey
Ungunt,
ttinan,
kone il
Verba ſun
Mohiben
Upmam
la nos
Wam d
1 nobis
fellug
Ehehei
Antichrt
Dit Cn
Danen.
t Chr
git Lan
Tum 46
Duul,
dictio,
mulus
Pratias
Dulo le

( ſer

Niglig .

Roſſtole
Con

A

linun it
ritum ers
nnes peu
ille, aun
lis eninn

tu 1

n d

lories
ſunt in ii

I BE R III.. sif

quidem vnum in eo viderint. apoc. 5. et Eſa. 29.
Nunquam profecto tanta fuit cæcitas in populo Iu-
daico: et eo maior eſt cæcitas, quod dicunt, ſe er-
rare non poſſe. Noli igitur, lector,; mirari. Nam
ita oportuit Babylonios inebriari, Sodomitas cæcitate
percuti, et Aegyptiis horribiles tenebras induci. Per-
cuſſurus erat Deus legis ſuæ transgreſſores amentia,
cæcitate, et ſtupore cordis, vt palpent in meridie,
ſicut palpat cæcus in tenebris, Deute. 28. Conſe-
quens ex his ſequitur, errare Papiſtas in eo, quod
fingunt, tranſelementatiuam, annihilatiuam, ſacramen-
tatiuam, aut neſcio quam aliam virtutent, in Prola-
tione illorum verborum, Hoc eſt corpus meum. Quæ
verba ſui canonis Babylonica inſtitutione a nobis legi
prohibent: ſed ſoli ſacrificuli ea magno boatu fuper
azymam hoſtiam ſufflando proferunt. Veritas tamen
ipſa nos docet, ea verba eſſe tantum enunciatiua, rem
actam deſignantia, et aàa Chriſto poſtea prolata. Nec
a nobis ita proferri eſt neceſſarium. Mentitur ſacri-
ficulus, dicens, hoc eſt corpus meum. Sed illi pro-
ſopopœia quadam fingunt, ſe eſſe Chriſtos, cum ſint
Antichriſti. Nihil eorum, quæ ipfi ibi agunt, præce-
pit Chriſtus: ſed gratias agens fregit, et diſtribuit
panem. Quæ gratiarum actio dicitur benedictio: ſic-
ut Chriſtus benedicens, et gratias agens, panem fre-

git Lucæ. 24. Matt. 14. et I15. Eam ipfam gratia-

rum actionem Marcus vocat benedictionem ca. 8. et
Paulus, I. Cor. 10. Ipſamet gratiarum actio eſt bene-
dictio, ſeu laudatio Dei: ſicut fidelis ille Abrahæ fa-
mulus gratias agendo benedicebat, et benedicendo
gratias agebat, Genes. 24. Idem de Salomone et po-
pulo legitur 3. reg. 8. Formulas in hac re obſeruan-
das ſcribere non licet, ne fiant Babylonica et ceremo-
nialia præcepta. Ipfſe Chriſti ſpiritus ſuis miniſtris
abunde ſuppeditabit, modo fiant omnia ad eius et-
apoſtolorum imitationem hanc.
Conueniebat olim eccleſia, conueniebant apoſtoli, ſiue
ſeniores,

512 DE MINISTERIIS 500 TLESIAE

ſeniores, cum reliquis Chriſtianis, ad frangendum pa-
nem, a quouis ſponte oblatum. lbique hiſtoria cænæ

cum ipſis Chriſti verbis, vt a Paulo referuntur, pro
concione recitatis: ſeu quo alio modo, Chriſti et
mortis eius tunc inſtantis et beneſiciorum eius comme-
moratione celebrata: gratias Chriſto agendo, ac eius
benedictionem imprecando, et frangendus oblatus pa-
nis, et diſtribuendus, tanquam pluribus vnus. Tunc
ſi quis panem illum dicat eſſe corpus Chriſti, verum
dicet. Nam propter illam charitatis vim in fide Chri-
ſti radicatam, propter illam mortis eius, ac tantorum
beneficiorum commemorationem, cum debita gratia-
rum actione, propter illam panis fractionem et com-
municationem, communicato ipſi Chriſti eceleſiæ pane
noſtro, ſe ipſum Chriſtus nouo homini fideli commu-
nicat, non propter verborum formulas. In ea autem
benedictione gratiæ Chriſto ſunt agendæ, de tot paſ-
ſionis ſuæ beneficiis, de tanta in nos Charitate, et
quod ad tale ſui corporis conuiuium ſola fua gratia
nos-admiſerit. Oratio etiam dominica commode ad-
hibetur, vt nobis tunc detur panis epiuſios, panis quo-
tidianæ ſuſtentationis, de manu Chriſti ſanctus, magis
ad nos adueniat regnum ipfius, et reliqua. Denique
orandus Chriſtus, vt interne compleat id, quod eo
ſymbolo nobis indicauit. Hoc conuiuium vocarunt
antiqui 7α &ανανααι νHNhge. Epiſtola Iudæ charitates
nôſtras vocat conuiuia Bæ ec eccleſiæ, pauperibus ob
charitatem exhibita. Paulus beneficentiam vocat illam
panis et vini largitionem. Beneficentiæ, inquit, et
communicationis ne obliuiſcamini, Heb. 13. Ob hoc
dicta eſt &νραοιι, euchariſtia, bona gratia, Chriſtia-
norum inter ſe comitas, et charitas, cum gratiarum acti-
one. Sicut charitate, qua nos dilexit Chriſtus, ſe ipfum
pro nobis tradidit, ita inſtante paſſione, in ſui comme-
morationem hoc ſæpius fieri præcepit, charitatem tunc
in cænæ ſermone maxime commendans, per quam
. eccleſiæ

—

—

trelen
nec fe
mermo
ipl
bilium
cann d
Chriſt
Morian
Iuus,
et con
bemus
1 kaer
tum
Vt ſi
ſtcut
et in
Orati
datun
tidian

viuam

bus nu
Dane
eſle in
ſia,
Deie
Erran
polſt!
10 ſ
eccle
bonis
tur 4
Kros
uk
othe
licem
At 4
lem

nun

Clrii
cone
f0, 11 .
blaris

IKl, eru

ſie
tinront

1

n et ⸗

mnole

6, CN
n W/N⅓
Chelie
ie

Ppelto⸗

ſle

. ingul D

i,C,

El

itren

L I BE R III. 513

eccleſiæ vnitas ſeruatur. Quotieſcunque, inquit,
hæc fecetitis, facite in mei commemorationem. Com-
memoratio hic fit magnorum Dei mirabilium, Chriſto
ipſo eſcam Dei nobis dante. Memoriam facit mira-
bilium fuorum miſericors et miſerator dominus, eſ-
cam dedit timentibus ſe. Non ſolum igitur paſſionis
Chriſti beneficia ibi commemorabimus, ſed et in me-
moriam eius bona noſtra trademus et communicabi-
mus, ſicut ſe Chriſtus nobis et pro nobis tradidit
et communicauit. Hanc charitatem nos Chriſto/ de-
bemus, qui eam prior in nos exercuit. Nos omnes,
ſi facultas adſit, panem et vinum noſtrum, quan-
tum ſponte viſum fuerit, tradere eccleſiæ debemus,
vt fiat communio. Idque quotidie faciendum. Nam
ſicut quotidie externus homo indiget alimento, ita
et internus. Qua ratione panem, quotidianum in
oratione dominica precamur. Sicut quotidie viſui
datum eſt lignum vitæ ipſi Adam, ita et nobis quo-
tidianus eſt eius vſus, vt cæleſti illa paradiſi vita
viuamus. Quotidie manna veſcebantur Hebræi, qui-
bus nos non ſumus deteriores. Quotidie apoſtoli eo
pane veſcebantur, acto. 2. et 6. Olim iuſſit Deus
eſſe iugiter panem ſuper menſam ſuam, coram facie
ſua, qui ob id panis faciei, ſiue panis præſentiæ
Dei dicebatur, Exo. 25. Num. 4. et I. Samu. 21.
Errant igitur turpiſſime, qui aut ſemel in anno, aut
poſt trimeſtre euchariſtiam celebrandam docent. Tan-
to ſpiritus et charitatis feruore hic panis in prima
eccleſia quotidie offerebatur, cum reliquis aliquando
bonis, vt quotidie in miniſtrando menſis occuparen-
tur apoſtoli, et cogerentur ad hoc opus alios mini-
ſtros inſtituere. Tanta erat copia, vt deſolatæ vi-
duæ inde nutrirentur in eccleſia, acto. 6. et I. Ti-
mothe. 5. Bona ſua ſponte communicabant ad in-
uicem illi primi Chriſtiani, cæ'næ communioni aliam
aut quorundam aut omnium bonorum communicatio-
nem adiicientes, qui ita volebant, acto. 2. et 4.
K. ſicur

*

6514 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

ſicut olim plus quam neceſſarium eſſet, offerebat
ſponte populus ad huius corporis eccleſiæ æ dificatio-

nem, Exo. 36. et I. paralip. 29. Non eſt illis
credendum, qui aiunt, fuiſſe in ecclefiis Bachanalia

conuiuia ſine cæna domini. Paulus aperte docet, fu-
iſſe cænam domini. 1. Cor. II. quæ et per ſingulas

domos quotidie fiebat, acto. 2. Vbicunque fuerint

duo vel tres congregati in nomine Chriſti, in memo-
riam mortis eius communicantes, ibi eſt cæna domi⸗-

ni, et Chriſtus in medio eorum. Hoc modo intel-

ligendum eſt in actis apoſtolorum, primos Chriſtia-
nos fuiſſe coniunctos, frequenti videlicet cænæ com-
municatione, et habuiſſe omnia communia, promti-

tudine ipſa communicandi: non deſertis ſingulorum

omnium domibus, vt monachi hodie fingunt. Con-
ſtat ibi ſemper fuiſſe priuatas domos, quas paſſim
vendebant, ob communicationis charitatem, non ex
voto aliquo, aut neceſſitate.

Charitatis etiam eſt opus, pauperibus, peregri-

nis, et itinere feſſis, pedes lauare, ſeu ſeruilia quæ-
uis miniſteria exhibere, vt in ipſamet cæna docet
Chriſtus. Et bona noſtra, et operam noſtram indi-
gentibus debemus, inſtar Charitatis Chriſti. Ea lo-

tione duo nos docuit Chriſtus, charitatis opus humi-

je, et debere nos. mundos accedere.
Aliud ex cæna collige charitatis argumentum, vt
ſcias, qua ratione te oporteat fratrem tuum dilige-
re, et ei communicare. Ipſe tecum vnum eſt, ſicut tu
es vnum cum Chriſto, et ſicut Chriſtus eſt vnum cum
patre, Ioan. 17. Vnus Chriſtus ſubſtantiam interni tui
hominis efficit, ſicut fubſtantiam illius. Vnum tecum
eſt frater tuus ſubſtantialiter, vt vnum illum non di-
ligens, qui vnum eſt cum Chriſto, Chriſtum ipſum,

qui in te eſt, et vnum tecum eſt, diligere nequeas.

Subſtantialiter vnum tecum eſt frater tuus in vnam
Chriſti ſubſtantiam, et maiori nexu tibi iungi-

tur, quam alii fratres, ex eodem patre et matre

naturaliter geniti. Nam eundem ſpiritum, ean-

dem

dem .
cum !
kadem
ltra er
lis, g
cation
Nus ho
in qu
Pater
bus ve
Gli ſili
Clnnia,
Clriſtu
Tint.
et patre
Hicua
Noſtri
colnple
llo ie
et voS
gi ecdi
Me mar
ng

C
miniſte
Demnus
Lervan

ſeruab
Kerii

kereke
ilctr
eſt U
chanclt
et l⸗
ſugol
e fuenin
1 mene
n Con
o int.
Chrifir
r col⸗

voolenn

1. .

1s Mn

,MN 4

ertp⸗
ilin e⸗
ent N
un ⸗

lul

um e
renit

in

Al⸗

L. I B E R III, .Y 515

dem carnem, eundem ſanguinem, et eadem oſſa te-
cum habet. Vnum corpus eſtis, et vnus ſpiritus, ex
eadem carne, et eiſdem oſſibus. Maior eſt hæc no-

ſtra cum Chriſto ſponſo coniunctio, quam viri et vxo-

ris, qui in carnem vnam ſunt vnum. Plus communi-
cationis cum ipſa Chriſti ſubſtantia habet noſter inter-
nus homo, quam habuerit mater eum in vtero gerens,
in quantum carnalis mater. Matth. 12. IIe vere eſt
pater et mater Chriſti, qui eum in credentium cordi-
bus vere generat. Ile eſt vere frater et ſoror Chriſti,
qui filiationis eius eſt vere particeps. Mundana hæc
omnia, fratres, matres, et patres, facile ſunt propter
Chriſtum omiſſuri, qui communicationem Chriſti guſta-

rint. Atque ita vere centuplo plures fratres, matres,
et patres, in hoc ſeculo per Chriſtum lucrifacturi. Per-

ſpicua magis hæc erunt libro ſequenti, cognita interni
noſtri hominis ſubſtantiali formatione. Tunc denuo
completam videbis Chriſti prophetiam, Ioan. 14. In
illo die vos cognoſcetis, quod ego ſum in patre meo,
et vos in me, et ego in vobis, ſubſtantialiter. Nam

qui edit meam carnem, et bibit meum ſanguinem, in

me manet, et ego in eo maneo fübſtantialiter.
Magna'quoque huius charitatis vis ex lege colligi-

tur. Nam complementum legis, quod eſt charitas,

hic in nobis completur. Operum legis iuſtitia (quæ
erat, vt qui faceret ea homo viueret in eis) ex abun-

danti hic quoque completur: vt hoc nos faciendo,

in Chriſto viuamus, ac in ea cæleſti Chriſti vita ſer-
uemur. Sicut filii Iſfraël fide et baptiſmo Iordanis ſunt
in terram ingreſſi, adepta promiſſione: et poſtea, vt in
terra illa ſeruarentur, leges alias acceperunt, quas
faciens homo viueret in eis: ita nos fide et baptiſmo
ad Chriſti regnum aſſumpti hoc charitatis Chriſti
miniſterium, velut legis complementum, ſeruare de-
bemus, vt in cæleſti hac Chriſti vita ſeruemur.
Seruamur ita, ſicut in paradiſi vita per lignum vitæ
ſeruabatur Adam. Magna igitur eſt huius mini-
ſterii vis, quod ad omnium conſummationem eſt
K. 2. a Chri⸗

—

5316 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

à Chriſto tam ſolenniter inſtitutum.
Nunc de præparatione, quæ ad cænam domini re-
quirirur, et de confeſſione, id ſolum dicamus, quod
eſt ſacris literis proditum. Incircunciſis et immundis
non licet hanc cænam manducare, Exo. 12. et Num.
9, paſſim iubet lex eorum animas excindi, qui immun-
di accedebant ad eſum ſanctificatorum: id quod vm-
bra fuit huius veritatis. Antequam igitur ad menſam
domini accedas, te ipſum probabis, ne indigne ſumas,
ſicut Paulus ait, Probet ſe ipſum homo, et ſic de pa-
ne illo edat, et de calice bibat: qui enim indigne
ſumit, reus eſt corporis et ſanguinis domini. I. Cor.
TI. Probatio vero ea eſt, quam docet idem Paulus,
dicens, Vos ipfos probate, num ſitis in fide. 2. Cor.
13. Qui ſeipfum probans, in ſeipſo Chriſti ſpiritum
placatum non agnoſcit, aut conſcientiæ remorſum ab-
ſtrahentem ſentit, abſtinere tunc debet. Peccabis, ſi
hæſitans manducabis, non ex certa fide. Abſtine igi-
tur, ieiuna, ora, Chriſto confitere delicta tua, et ab
eo veniam pete. Vade, reconciliare fratri tuo, ſi ha-
bet aliquid aduerſum te, delictum tuum, ſi eum offen-
diſti, non negando, ſed ingenue id illi confitendo, vt
poſt Chriſtum Iacobus docet, Marci 5. et laco. 5.
Ita debemus alterutrum delicta confiteri, et reconcilia-
ri. Si incidat inter aliquos iurgium, et quiſque eorum
ſe inde iuſtificet aduerſarium reum faciens, rei ambo
inuenientur. Si autem quiſque eorum ſe coram
alio reum faciat, tunc concordia diuina naſcetur,
et inde ambo ad cœnam domini proficiſcentur. Si
de re aliqua quis adhuc hæſitat, peritis ſe miniſtris
oſtendat, eccleſiæ presbyteros conſulat: qui eum
inſtruent, in fide firmabunt, et pro eo orabunt. Si
quem in aliquo fraudauerit, reſtituet antequam ack
iudicem veniatur. Confeſſio igitur hæſitanti prodeſt,

ad extirpandam conſcientiam malam. Poteſtas mini-

ſtris eſt, remittendi peccata, et reconciliandi ho-
mines Deo. Qui contempferit iudicium, in cæ-

na il-

In ille
cet .
quaſi
Aliqua
gendo
corce
ſe con
euelur
ne zec
peccate
kemitti
Perven
des la
Non C
Lokru
dum
non
omnen
terran
menſa
Potäns
Voran
mand
lis
fünt
rita,
dehen
ſeckns
glitun
le d
dut
60 V
kN
di
Muni

1..

Onhlnl ke.
Ins, Il
Jod.

ſie de Nr
l. 1.

eumn oki⸗
ftente, 1

t In.?

ve eNd

1 6

ſe colal

Atll

int.
, niits
i en
int.
n 4
ip ihk
,1,
ndi
1 .
i⸗

LI B E R III.„„ 517

na illa malum accipiet, vt pleroſque ibi iudicari do-

cet Paulus. Eſt ergo ad cænam domini præparatio,

quaſi ante baptiſmum pœnitentia, vt fiat ibi remiſſio
aliqua, et ſanctificatio maior. Vt in lege quis tan-
gendo carnem ſanctam ſanctificabatur, ita et nunc
corde tangendo. Cæna domini myſterio quodam in
ſe continet vetera ſacrificia, tam expiatoria, quam
euchariſtica. Charitas cænæ peccata multa operit,
ne accedenti imputentur. Sanguine in remiſſionem
peccatorum effuſo, nos tunc potans Chriſtus, peccata

remittit, ſordes videlicet, et immunditias, quæ ſu-

peruenerunt. Qui lotus eſt, indiget adhuc, vt pe-
des lauet, id eſt, ſordes in via contractas emundat.
Non communicaret nobis Chriſtus ſe ipſum, niſi vas
noſtrum mundaret, cum non cadant in vas immun-
dum talia dona. At non omnes mundantur, ſicut
non omnes veré manducant. Quemadmodum non
omnes, qui euangelii audiunt prædicationem, in
terram bonam ſemen excipiunt: et non omnes, qui-
baptizantur, vere regenerantur: ita non omnes, qui
menſæ accumbunt, Chriſtum vere manducant. Quin,

potius cum Iuda Iſcariote ſatanam in pane illo de-

uorant, iudicium ſibi manducantes, et ea ipfſa iniqua

manducatio iudicabit eos. Non ſunt externis ſymbo-

lis dona Dei ita alligata, vt cuiuis conferantur: ſed
ſunt eccleſiæ Chriſti miniſteria, internis donis deco-
rata, in gratiam fidelium. Baptiſmum et cænam ita
debemus nos miniſtrare, ac ſi ſemper ſequatur ef-
fectus: quia ad id ſunt inſtituta. Quod ſi non ſe-
quitur, culpa eſt indigne accedentium.
Circa cænæ conomiam id dicimus obſeruandum,
ne diuites, qui panem offerunt, plus aliis ſumant,
aut priuatim cænent. Schiſmatum hinc fuit ori-
go varia, et vndique pernitioſa. Quemadmodum
lex damnat priuatas oblationes, Leuit. 17. ita no-
bis damnantur priuate cænæ, ſine eccleſiæ com-
munione factæ. Paulus merito arguit eos, qui
K. 3. paupe

⁸
5r8 DE MINISTERIIS ECCLESLAE

pauperibus eſurientibus inebriabantur, aut priuatim
cænabant. Non poteſt Chriſtus eſſe diuiſus: ergo
non poteſt cæna effe diuiſa. Diuideretur vero, ſi
iſti ſint ſeorſim membra, illi ſeorſim membra, et
non faciant vnum corpus. Vnum corpus eſſe debet,
per vnum conſenſum participans. Vnus panis in cæ-
na eſſe debet, non vna furni torta, ſed in vnitatem
communionis a quibusuis oblatus. Panis a quouis
ſuper menſam domini oblatus, non debet effici pri-
uatus, ſed æque omnibus communicari et frangi.
Alioqui non ſeruaretur myſterium corporis domini,
quod æque pro omnibus traditum eſt. Falſa tunc
eſſet illa propoſitio, Hoc eſt corpus Chriſti: propter
eius a corpore Chriſti diſſonantiam.
De vino eadem eſt ratio, nempe oblatio ſpon-
tanea gratiarum cum benedictione, actio, et com-
municatio. Fuit autem vini communicatio neceſſa-
ria, et ob ſanguinis myſterium, et quia ratio cænan-
di id exigit. Ad iuſtam enim refectionem, fi detur,
et ſi egeas, licet tibi panem manducare, et bibere
ad ſobrietatem. Ita de eſurientibus contra ebrios
docet Paulus, et citat Tertullianus. Sicut ad iuſtam
refectionem olim quiſque veſcebatur carnibus agni,
et cæleſti manna: ita et in cæna domini, quæ ibi
figurabatur. Eodem charitatis ſymbolo paupeéres po-
tamus, ſicut cibamus. Præterea hoc addit vini ſym-
bolum, quia habemus ibi ſignum fœderis noui, i. e.
remiſſionis peccatorum: ſicut dixit ibi Chriſtus, eſſe
ſanguinem noui teſtamenti, pro remiſſione noſtrorum
peccatorum effufum. Oportet igitur, ſi ratum nobis

eſſe volumus Chriſti pactum, vt ſicut ſanguinem ſuum

ille pro nobis effudit, ita nos in eius beneficii comme-
môrationem, gratias agendo vinum noſtrum effundamus,
communicemus, remiſſionem peccatorum nobis prece-
mur, et nos ipſos probemus, ne indigne bibamus. Quan-
quam vero nulla ratio ſuaderet, vinum eſſe communican-
dum, communicari tamen oporteret, vrgentibus Chriſti
⸗ Ver

verbi
lilcee
Dei,
nihula
et Or.
didit,
muni
ſacere
ritate
ſaelit
Partie
Beati
tis n
gland
tu in
facias
creſe⸗
ſennn
Ccip
NoN

Corn
car
mac
et

Driunin
ſ: a
Velo,l
Ubrl, 4

Wintten
1 uoli

eſkci a .

et finn⸗
8 Gonit
alla t
. propnt

Atio hor⸗
et .
0 nertl⸗
tio cenn.
ſeen
et biben
1n er
ilun
bbus n
perese
Finihe

oli, .

iſtus, 4
nofronm
Um Hobs

benn Hnn

coNN-
Undemng,
5 Mec.
8. .
nunien⸗
5 Ci
e

4

I. I B E R III. 519

1
verbis: a quibus non licet nobis vel latum vnguem
diſcedere, niſi beſtiæ inſtar velimus euertere inſtituta
Dei, et mutare leges altiſſimi.

Qui nec panem, nec vinum ad cænam offerunt,
nihilominus communicabunt, gratias Chriſto agentes,
et orantes, vt Chriſtus, qui ſeipſum pro eccleſia tra-
didit, eo euchariſtiæ ſymbolo ſe velit eccleſiæ com-
municare, omnes ſui corporis et ſanguinis participes
facere, ac omnes in vnum corpus, per mutuam cha-
ritatem magis ac magis ædificare. Hæc charitas
fidelibus omnibus fufficit, vt fiant corporis Chriſti
participes. Beatius tamen eſt dare, quam accipere.
Beatius tibi erit, ſi Chriſtum ipfum tu in tam mul-
tis membris nutrias, quam ſi te alius nutriat. Ecce

quanta ſit. vis huius charitatis, vt Chriſtum ipſum
tu ibi fubſtantialiter nutrias, et in multis creſcere
facias: ipſe quoque te ſubſtantialiter nutriat, et

creſcere faciat mutua charitate. Peculiare hoc eſt

ſignum, per quod voluit Chriſtus cognoſci, nos eſſe

diſcipulos ipſius, ſi charitatem habuerimus mutuam:
non verbis, ſed factis ipfis expreſſam et auctam.

Alias escas præter panem et vinum ad cænam
domini non offerunt Chriſtiani, quanquam in lege
carnibus agni cænaretur, typo veræ carnis agni im-
maculati Ieſu Chriſti, quæ nobis eſt vere cibus
et vere cænanda datur. Docuit nos hic Chriſtus
rem facilem, quæ iugiter in Vſu eſſe poſſit. Po-
culum alterius rei fufciet, in prouinciis vino ca-
rentibus: idemque erit charitatis et communica-
tionis ſymbolum. Sufficiet eadem ratione panis
alterius grani, ſi frumento careamus. In eisdem
duabus rebus, cibo et potu erit cæna Chriſti,
in quibus eſſe ſolent aliæ cænæ. Quanquam in-
dignum ſit, ſi quis deteriora offerat, grata tamen
animo accipiendum eſt. Docuit nos hic Chriſtus
. K. 4. euange

g20 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

euangelicam paupertatem, vt non ſolum parce tempo- tt dift
ralibus fruamur, ſed et indigentias quasuis alacriter gimur.
feramus: cum præſertim ille carnem ſuppeditet, no- ritas 6
bis panem et vinum offerentibus. nobis
Panem et vinum hic offerri dico, non ad eum mo- tt Vin
dum, quo a Papiſtis in ſacriſcio Babylonico fit cere- E et
monialis oblatio: ſed quia Chriſtiani panem et vinuum deer
offerebant et donabant. Vnde nomen fumpfere offer- it.
torium et miſſa. A panis et vini offertorio, ſeu lar- er fregn
gitione illa dicitur miſſa. Vox illa eſt vulgaris Sy- Trtoril
riaca, ſeu Chaldaica. Chaldæorum lingua, quæ apo- Arlent
ſtolorum tempore apud Iudæos erat vulgaris, dicitur erat he
Miſta, N&' miſſa, quaſi largitio, oblatio, ſeu penſus qui- tobis
dam ſpontaneus. In eadem ſignificatione Hebraice 118, 1
ſcribitur miſſah, cum finali aſpiratione, quæ in prola- NiS
tione omittitur. Eius miſſe meminit Moſes Deut. 16. lie via
vbi miſſam ſpontaneam vocat. Ibi dicitur ex collectis bylon
terræ frugibus de area, et torculari tuo, ad commune uId i
pauperum, viduarum, et peregrinorum conuiuium, et hon
miſſa ſpontanea, largitio ſpontanea, diffuſio ſponta- Eelerin
nea manus tuæ charitate liquefactæ: iuxta vim ver- 6t vini
bi mas, quod eſt liquefacere, diffundere, ſicut ii
ſe charitas diffundit. Miſſam, inquit, ſpontaneam, o e
ſeu largitionem ſpontaneam manus tuæ, quam dabis topt
iuxta benedictionem domini Dei tui, et epulaberis cetur
corum domino Deo tuo, cum paupere, peregrino, pore
vidua. Noſtrum igitur munus eſt miſſa ipſfa, non Vigere
Babylonici ſacrificuli. Nos benedictionem noſtram Ebin
ipfi eccleſiæ largimur, non ſacrificuli illi, qui aliena illieni
ſemper deuorant, et ſua nunquam largiuntur. Ipſum en
donum eſt ſcripturis benedictio, ſicut Deus nobis cleſiz
donans, nos benedicit. Quiſque noſtrum eſt ſic- ł Gommib
ut Melchiſedech, rex et ſacerdos, ibpfi familiæ gebatn
Abrahæ panem et vinum proferens, et benedictio- n
nem. Eſt itaque miſſa, donorum benedictionis lo
Dei diffuſio quædam, communicationis deflux- ””
us, largitio illa offertorii, quam nos liberali niclit

et diffu

Antia
iet, N.

eun .
. te et.
Keulr

rig . :

Jur N
1s, Cir

e .
1 coleſi
5 ſei
nulull,
1, ſont
rin w⸗

ſine⸗
ele, e

Outiee

Lun
epllbei
veteg
Nh
gi n

¹ .
1.
nii
.

=

= —
=—

Iben.

TL. I B ER III. 52 1

et diffuſa manu ipſi eccleſiæ ſponte offerimus, et lar-
gimur, vt Deus nobis largitus eſt. Ita ſe ibi cha-
ritas Chriſtiana diffundere debet, vt Deus ſfuam in
nobis diffundit,; non folum nobis externum panem
et vinum benedictione ſua, et cæleſti pluuia donans,
ſed et corda noſtra cæleſti alia irrigatione perfundens,
vt alterius panis et vini internus prouentus in nobis
fiat. Nimirum igitur, ſi tam frequens erat olim miſſa

et frequens hoc ad menſam domini, panis et vini of-

fertorium, vt apoſtoli ob id ipſum quotidie occu-
parentur in miniſtrando menſis acto. 6. Nota tuúnc
erat hæc Chriſtianæ Charitatis vis, quæ iamdudum
nobis periit. Quoniam, inquit, abundauit iniqui-
tas, refrigeſcet charitas. Veſtigium tamen hoc de
panis et vini offertorio in noſtri ſeculi miſſis ho-
die videmus: quanquam Papiſtæ miſſam ſuam pro
Babylonico quodam ceremoniali ritu nunc vſurpent,

mira illuſionis efficacia. Petri traditionem ſactant,

et non vident, quam longe a Petri traditione re-
ceſſerint. Nam Petrus in populi miſſis, ſeu panis
et vini' largitionibus, gratias Deo agens, orationem
dominicam, et verba cænæ domini referebat, quan-

do panem fingulis diſtribuendum frangebat. An

propterea ceremonialis hic ritus Papiſticus miſſa di-
cetur? Vnde miſſla? Admiratione profecto, et ſtu-
pore duceretur nunc Petrus, ſi mimicum hunc ludum
videret, a mitratis illis, cucullatis „ et raſis, cum

veſtimentis illis ita celebrari, vniuerſo populo tam

inſigniter idololatrante. Papiſticæ huius miſſæ ori-
ginem hinc licet colligere. Nam initio naſcentis ec-
cleſiæ antequam liceret publice congregari, in ſingulis
domibus erant eccleſiæ, et per fſingulas domos, fran-
gebatur panis. Ex quibus conuiuiis per ſingulas domos,

vocato vno aut altero presbytero, factis, orta eſt oc-
caſio priuatæ Papiſticæ miſſæ, ab vno ſacriſficulo factæ.

In qua multis adhibitis hiſtrionicis pompis, et ceremo-
nialibus Picuris, ſolus ille comedit, aliis ſpeclaculum

522 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

obſeruantibus. Nulla igitur in Papiſtica miſſa ex

panis et vini offertorio fit nunc euchariſtia, nec com-
munio aliqua. Panis ille offertorii non in commu-
nione frangitur, ſed a ſacrifieulis rapitur, vt oblata
olim rapiebant Babyloniorum ſacerdotes. Imo pe-
cunias nunc videmus pro viuis offerri, panem et vi-
num pro mortuis, et candelas pro idolis. O faci-
mus horrendum. Mortui mortuis offerunt panem
et vinum ad cænandum, candelas idolis, et ſa-
crificulis mammona. Nulla in Babylonica illa mif-
ſa eſt euchariſtia, nulla communionis cæna, nulla
charitas, nulla corporis Chriſti participatio. Sed
velut in ſynagoga ſatanæ, ſacrificulus ſibi ſoli fran-

git rotulum azymæ hoſtiæ, et priuatim deuorat, di-

cens, corbam, hoc etiam vobis proderit. Ad hunc
ſane modum rudi plebeculæ imponebant olim phari-
ſæi, ſua traditione inuertentes mandata Dei, Matth.
15. et Marc. 7. Deteſtanda eſt ibi abominatio, fa-
cere Chriſtum priuatum, deteſtandus quoque azymi
panis Iudaiſmus. Sed infermentati ſynceritas aliter
eſt nobis ſeruanda, I. Corin. 5. Prohibitionis fer-
menti myſterium impletum eſt per Chriſtum. In
ſignum tollendi fermenti veteris, a dæmone indu-
cti, quod erat fermentum malitiæ, prohibuit lex,
fermentatum aliquod offerre, ſed in azymis celebra-
re. Hinc contrario modò, nos fermento nouo re-
gni cælorum efficimur noua conſperſio azymi ſyn-
ceritatis, fublata dæmoni poteſtate, nos amplius
ſuo modo fermentandi. Contra Papiſticos azymos
vide Originem in Mattheum, homilia 35. eius hæc
ſunt verba: Requiret imperitus aliquis cadens in E-
bioniſmum, Si Ieſus celebrauit corporaliter paſcha mo-
re Iudaico in azymis, conueniet nos imitatores Chri-
ſti ſimiliter facere. Non conſiderans, quoniam lefſus,
cum veniſſet plenitudo temporis, factus eſt ſub lege,

non vt eos, qui ſub lege erant, ſub lege relinqueret, ſed

—

Vt ed

Vt ed
educe
non

fuerun

ſi; e
tualite
limus
Uupmie
Hec
elle m.
MiS
cepto⸗
Pius
ſacrit
d
omne
cOhI
ſcent
Antie
illi o
ſiecut
celkun
Lucx
corar
Dei
llote
dbech
tionit
liio
ſeeln
mod
rari,
ttonn
r
inlerr
lam

Nilt 4

Ilec . .

1 conm.
Vt CN
Ino
en et i
nt pmnen
(et l⸗
illa n
11, M.
tio. N
ſoli en
Nortt,
Ad bur
lin u.
ato⸗
e M
itäk At
iolis e
tun. 1
ne ind⸗
buit e⸗

Nolo ⸗
zri .

I. I. B E R III. 52 3

vt educeret eos ex lege. Si ergo ideo venit, vt
educeret eos, qui erant ſub lege: quanto magis

non conueniet, illos introire in legem, qui prius

fuerunt extra legem? De litera ergo legem egreſ-
ſi, et intra virtutem ſpiritualem conſtituti, ſpiri⸗
tualiter celebrantes implemus legalia omnia. Expel-

limus vetus fermentum malitiæ et nequitiæ; et in
azymis ſynceritatis et veritatis celebramus paſcha.

Hæc ille manifeſte docens, Ebionitarum hæreſim
eſſe nune Papiſticam, quæ azymis et aliis Iudaiſ-

mis abutitur. Nulla ratione potuit Antichriſti præ-

ceptor ſatanas, diuinam hanc communionem tur-
pius maculare,; quam Iudaiſmos commiſcendo, et
ſacrifieulis illis permittendo priuata illa ſacrificia;
ad priuatum lucrum facta. Qua ratione eiusmodi
omnes a Petro et Iuda vocantur maculæ, ſeorſim
conuiuantes in erroribus ſuis, et ſemet ipſos pa-
ſcentes: qui in ſua perditione peribunt, cum ſuo
Antichriſto, perditionis filio. 2. Pet. 2. Multis
illi ornamentis et aureis veſtimentis, ſuam miſſam,
ſicut et rêliqua omnia depingunt. Sed quod ex-
celſum eſt hominibus, abominandum eſt coram Deo.
Lucæ. 16. Fucauerunt, inqult, ſermones falſos
coram domino Deo ſuo. 4. reg. 17. Scientiam
Dei amat Deus, plus quam omnia illa ſacrificia,
Hoſeæx. 6. et pſalm. 39. Verbo ſuo ſimpliciter
obedire vult Deus, non diuinationibus, et adinuen-

tionibus noſtris, quantuncunque pulchris, et re-

ligioſe excogitatis: vt vere dicatur theraphiſticum
ſcelus, vanitas, et diuinationis augurium, quoquo-
modo tergiuerſari, et gloſſis circa Dei verbum augu-
rari, I. Samu. I5. An non vanitatis eſt diuinatio, dæ-
monum figmentum, et Antichriſti præludens augurium,
ex quibusdam fidei Petri teſtimoniis regium Papatum
inferre? Theraphiſticum ſcelus eſt, ex detortis quibus-

dam ſcripturæ locis idola et cucullas inducere, et

524 DE MINISTERIIS ECCLESIAE

traditiones varias tanto ſacrilegio de libro Dei fuffu-

rari. Ne igitur diuinatores dici poſſimus, faciendum
pure nobis eſt, quod Deus præcipit, non quod re-
Gum nobis videtur. Deut. 12. quanquam id bono ze-
10 nos facere videamur, vt faciebat Saul, dicto cap.

15. Sicut nos delactamur in adinuentionibus noſtris,

ita Deus delectatur in illuſione ſenſus noſtri, Eſa. 66.
In vanum colitur Deus a Papiſtis per Papæ doctrinas,
et mandata hominum, Matth. 15. et Marei. 7. Ab-
ſtulit dilectus Deo Chriſtus a Papiſtica eccleſia carnem
ſanctam ſuam, propter illius maleficia, Iere. 11I. vt
ita deluſi ſuper albedines ſacrificent, Eſa. 65. Come-
dent, inquit, de fructu viæ ſuæ, et adinuentionibus
ſuis ſaturabuntur, prouer. I. Nemo igitur miretur,
ablatam a nobis eſſe eæxnam, cum præſertim ſine ba-
ptifmo non poſſit eſſe cæna. Hic ipſe iugis et perpe-
tuus panis eſt, thamid, iuge illud, quod An-
tiochus ſuis decretis nobis eripuit, vt ait Daniel. Nam

iugis eſt huius panis oblatio, et iugiter eſſe voluit

Deus panem hunc coram facie ſua. Aliud item erat,
iuge ſacrificium, de quo Exo. 29. et Nu. 28. quod
per Antiochum eſt ſublatum. Iugis erat ignis coram
domino, et alienus interdicebatur, Leui. 6. 10. et
24. Per Antiochum vere extinctus eſt ignis ſpiritus
ſancti in eccleſia, et ignis alienus inductus. Nihil
ille integrum reliquit.
Ex hoc toto tertio libro inferas, miniſteria noui te-
ſtamenti eſſe miniſteria ſpiritus, propter ſpiritus arca-
nam et internam efficaciam. 1. Cor. 4. et 2. Cor. 3.
Spiritus ratione eſt interna euangelii prædicatio, in-
terna generatio, et interna manducatio, ſicut per ſpi-
ritum data eſt nobis lex interna, ſeripta atramento,
et tabulis internis. Externa vero data ſunt miniſteria,
vVt teſſeræ, et indicia certa internæ actionis „ Vere
præſentis. Det nobis Ieſus Chriſtus miniſteria hæc ita
ſeruare, vt ſit ipſe ſemper in medio eccleſiæ. Amen.

De Or-

D⸗

Ncede
Oblern
mo
tum in
egerit

Kis d

docto⸗
Vunter
tedem
borunn
nec
itter
baptit
Verbu
eſſea
in en
e (
cedat
Plleite
run
te n
legare
et (
2ans.

tet,

Dei ſ.
Gvod.
bonox.
Gicto e
s nolii

,El. &

ſin armn
re. II.
3. (N

entioninn.
le Ditt

n De r

Col 4.

ele nt
iten e⸗

olit⸗
rleß⸗
ramentd
Piritet.
8, r
le ¹
Anel.

el

uuuß
D E O& RD I N E
MVYSTERIORVM RE-
generationis.

LIBER QVARTVS.

P Ropius iam ad peculiaria baptiſmi myſteria
accedentes, vt doctrinam, pœnitentiam, et fidem,
prærequiri oſtendamus, Chriſti ſermones nobis vnice
obſeruandos in animo primos reponemus, vt quem-
admodum ab eo præceptum eſt, verorum diſcipulo-

rum inſtar nos exequamur. Obſeruandum item, quid
egerit ipſe, quid apoſtoli, vt ex eorum dictis et fa-

ctis diſcamus ſapientiam.
Quod doctrina Chriſti prima requiratur, ipſius
doctoris verba manifeſte nos docent. Matth. vltimo.
Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos. Con-
cedemus cuiquam mortalium, vt ordinem, vim ver-
borum, ipſaque Chriſti verba nobis ſuffuretur? Imo
nec apicem vnum de verbis Chriſti nobis inuerti per-
mittemus. Chriſtus ait, Docete baptizantes. Pædo-

baptiſte aiunt, Baptizate non docentes. Omitto

verbum, Euntes: quod indicat, miſſum a Chriſto
eſſe debere miniſtrum. Doctrinæ nunc ordinem et

in eo dicto, et in aliis obſeruo. Primum omnium,

quæ Chriſtus egit aut præcepit, fuit docere. Do-
cebat autem pœnitentiam, et fidem, dicens, Reſi-
piſcite, et credite. Quanquam vero nullus verbo-
rum Chriſti ſit ordo, quanquam prius et poſterius
te non moueant: tamen ea verba eſſe coniuncta,
negare non potes. Ergo qui baptizat, non pot-
eſt Chriſti præceptum exequi, niſi doceat bapti-
zans. Iuxta vim relatiui eos, intelligi opor-
tet, Docete omnes gentes, baptizantes eos, (cili-
cet,

Doctri⸗

nde.

5626 DE RECENERATIONE

cet, quos docuiſtis. Quid hic vos dicetis pædobapti-
ſtæ? Baptizate eos, quos docuiſtis, vt Chriſtus præ-
cepit. Græca vox uæœhe Sνρνα⁰ρ, proprie ſignificat, di-
ſcipulos facite, baptizando eos. Adde, quod Chri-
us in eo præcepto bis meminit doctrinæ, ante ba-
ptiſmum, et poſt. Primo dixit babnTsναναατα baptizan-
dos. Secundo dixit dι ααρνω᷑νꝶeνε baptizatos. Primo in
poenitentia et fide initiandds omnes præcipit. Poſtea
addit, dicens, docentes eos ſeruare omnia, quæ præ-
cepi vobis, nempe charitatem, et cænam. Quæ omnia
eſto ſint ſemper docenda, tamen ante baptiſmum non
eſt neceſſarium ita docere, ſicut pœnitentiam et fidem.
Ex Marco etiam habemus verba Chriſti, quæ nolim
accipias, vt verba libri ſignati, ſed vt verba viua:

Qui crediderit, et baptizatus fuerit, ſaluus erit. Qui

crediderit, me eſſe Meſſiam filium Dei, et in hac fide
baptizatus fuerit, ſaluus erit. Ecce regulam Chriſtia-
niſmi, credere et baptizari. Non ſolum ordo verbo-
rum Chriſti prius credendum docet, ſed quia prædi-
candum antea præceperat. Ite, inquit, prædicate euan-

gelium. Prædicate, me eſſe filium Dei, qui in cælis
regnô, et mihi credentibus omnia dono. Qui ex au-

dientibus id crediderit, et credendo baptizatus fuerit,
ſaluus erit. Videant pædobaptiſtæ, quod totis euange-
liis Chriſtus egerit, vt eius imitentur veſtigia. Primum
quod Chriſtus egit, fuit, pœnitentiam et euangelium
regni prædicare, vt reſipiſcerent et crederent. Nouiſ-
ſimum autem, quod præcepit, fuit baptiſmus. Vbi ite-
rum præceptum de prædicando et docendo, quod prius
dederat, repetens, præmiſit dicens, Docete, vt credant,
et credentes baptizate. Item vt omnis Chriſti actio ſit
noſtra inſtructio, Chriſtus triceſimum agens annum ba-
ptizatus eſt, Lucæ. 3. Idque magna myſterii et perfe-
ctionis ratione: cum illa ſit ætas viri perfecti, et pla-
ne adulta Chriſti, in qua quis efficitur capax myſterio-
rum regni, in qua fit vera hominis innouatio et reſur-
rectio. Chriſtus inſuper orans baptizatus eſt, vt ait Lu-
cas: er

—

45: e
1poſtol
guod
Deum,
ſtus ani
Chrittin
iamn et
Cicitur,
Gicand.
in nom

lm, 1

Chriſti

k: Ma

—

Clriſti
1i. Nn
(en ei
inped
coceri
i doe
tecleſſe
Kianng
Verd D
Uatis e⸗
Ktis in
Juoa
un di
Monſtr
flit, Re
eet M.
TuNtO

Petrs

fümpn
Dulls.
Uapſte

Kipre

upti

Mnite

dcohert⸗
hnr.
fen,.
od C.

Ante N.

Paptinre
Prinok
. Me
gue prr
ur onn

nnumn .

gue rl

1bu W.

erit. (

X

kue ie⸗

1Ctiir.

do fetdo
in gel⸗
elte eltr.

iin a
ni e *½

is flet
6 eunt

angeln
4 Nu.

We
Nod anH

t ctecn
at
mmun dr
et eſ⸗
,erſt⸗
Gfen-
et tel

(451 4

I. I B E R IIII. 527

cas: ergo nos orantes debemus baptizari. Chriſtus et

apoſtoli ſtatim poſt baptiſmum prædicare cœperunt:
quod pædobaptizati facere nequeunt. Rogo te per
Deum, lector, an temere factum putes, quod ſit Chri-
ſtus anno triceſimo baptizatus? Et an debeat homo
chriſtianus ad imaginem Chriſti baptizari? Conferamus
iam et coniung gamus euangeliſtarum verba. In Marco
dicitur, Ite, prædicate euangelium. In Luca vero præ-
dicandam ait pœnitentiam, et remiſſionem peceatorum
in nomine Chriſti. Ergo ſi prædicare Chriſti euange-
lium, ſit primo pœnitentiam prædicare, ſit hanc in
Chriſti remiſſionem peccatorum credentibus annuncia-

re: manifeſte ſequitur, apud pædobaptiſtas non poſſe

Chriſti euangelium ſecundum hanc rationem prædica-
ri. Nam antequam pœnitentiam alicui prædicent, fa-
Ctam ei iam dudum eſſe dicunt remiſſionem peccatorum
in peædobaptiſmo. An non certo tempore quis incipit
doceri? An non eſt aliquod initium pœnitentiæ ex
ipſa doctrina? Conſtat igitur verus ordo miniſteriorum
eccleſiæ Chriſti, vt primum omnium ſit docere. Chri-

ſtianus omnis a ſpiritu incipit, et a doctrina incipit. Eſt

vero pœnitentiæ et fidei prima doctrina, eaque tam pri-
uatis catechiſmis, quam publicis concéionibus, Vt Chri-
ſtus ipſe docebat.
Quod autem peœnitentia baptiſmum præcedat, VItra

iam dic ta poteſt ex ipſis Chriſti et apoſtolorum actis de-

monſtrari. Nam primum verbum prædicationis Chriſti
fuit, Reſipiſcite, Vitam emendate, Pœnitentiam agite. Mat.
3. et Marc. I. Idem in prima ſua prædicatione prædica-

runt oômnes apoſtoli, Marc. 6. Et poſt reſurrectionem

Petrus chriſti præceptum primus exequens, ad pœniten-
tiam primo exhortatur, acto. 2. Idem facit ca. 3. et . Et
Paulus. cap. 20. et 26. Sed nihil apertius, quam Ioannis
baptiſtæ ad Chriſtum præparatio. Totus ipſe Ioannes ba-

ptiſta, et vita tota ipſius, typus eſt pœnitentiæ, ſidem Chri-

ſti præcedentis, ſicut Ioannes ipſe prior miſſus eſt. Chriſti
baptiſmum præceſſit Ioannis baptiſmus, qui erat profeſſio
poœnitentiæ: ad quem venientes confitebantur peccata
ſua, id eſt,

Pœni⸗=
tentia,

—

52 8 DE RE GENERATIONE

ſua, id eſt, profitebantur ſe peccatores, et malo-
rum pœnitentes. Baptiſmi ipſius doctrina erat ad
pœnitentiam exhortatio, et rigida, vt terrore perculſi
auditores contererentur, et reſipiſcerent. Rigide in-
crepabant Chriſtus et Ioannes phariſæos. Rigide ita
beſtiam et beſtiæ miniſtros increpare debemus, ſi forte
aperiat Deus eorum oculos, et dormientes euigilet,
vt corde compuncti reſipiſcant, et impleatur in eis
Danielis prophetia, de iis, qui in terræ puluere dor-
miunt. Hoc proprium eſt prædicationis pœnitentiæ,
terrorem incutere, vt faciebat Ioannes, ac etiam Chri-
ſtus, Matth. IJ I. et Luceæ. 13. Pcnitentia ergo non
ſolum a malo conuertit, ſed et intus conterit: malum
ibi diſplicet, vbi bonum placet: quod et verbum 65
nacham aperte nobis indicat. Aduerte autem, quod
reſipiſcentiæ primus motus, fidem Chriſti præcedens,
erat quædam ad Deum conuerſio cum malorum diſpli-
centia. Hine Paulus prædicabat pœnitentiam erga Deum,
et fidem erga dominum lIeſum Chriſtum, acto. 20. Ilo-
annes quoque antequam Chriſtum indicaret hominibus,
erga Deum ipſos a malefactis refipiſcere docebat,
Matth. 3. Hanc pœnitentiam et reliquum baptiſmi or-
dinem notauit Ezechiel cap. 36. eripiendos nos eſſe,
dicens, a viis gentium ad fidem ſaluatoris, effunden-
dam ſuper nos aquam mundam, et dandum nobis ſpi-

ritum ſanctum. Eodem ordine ea tradit Petrus acto.

2. Poœnitentiam primo agite, deinde baptizabimini in
remiſſionem peccatorum, in fide et nomine leſu Chri-
ſti, et accipietis donum ſpiritus ſancti. Idem docue-
rat Chriſtus, Reſipiſcite, et credite: deinde, credite
et baptizamini, Marci. I. et 16. Reſipiſcant igitur
pædobaptiſtarum infantes, vt baptizari poſſint.
Aliud rurſus pœnitentiæ argumentum colli-
gimus ex verbis apoſtoli, Heb. 6. Fundamen-
tum noſtræ ſalutis poſt opera mortua peœniten-
tiam vocat et fidem. At pædobaptiſtæ huic
fundamento non innituntur „ nec funt ipſi vn-
. quam

1

4

guam
baptit
docet
inqui
ſeruie
per d
ſtolus
fuerin
Per p
dtis
Cmnit
rum
tia p.
in m
cree
ic to
adſer
nobis

eulexit

ihle p
erita
ſoris
Perdan
Potet
Morte
intelli
Uis e
liplin
Crick
Doſten
kellert
Giſh
Deecz
knit

loann

et nl⸗
1 erit 1

re henl

itent,

tiam Cr.

rit: Win

bum

en, Inl

tronts
run ci,-
erlaen,
1o.,20,
onit⸗
ptinit⸗
Mi
nobis ⸗
et
inti D
lein

ele⸗

15.
Mndek⸗

LIBER IIII. 529

quam ab operibus mortuis ad pœnitentiæ, fidei et
baptiſmi ſacramentum perducti. Opera mortua idem
docet eſſe, quæ ante patrabamus delicta. Purgabit,
inquit, conſcientias noſtras a mortuis operibus, ad
ſeruiendum Deo, Heb. 9. Et cum eſſemus mortui
per delicta et peccata, Ephes. 2. Ait deinde apo-
ſtolus dicto cap. 6. fieri non poſſe eos, qui ſemel
fuerint illuminati, ſi prolabantur, renouari denuo
per pœnitentiam et baptimmum. Nec vltra pro pec-
catis reliqua eſt hoſtia, quia vnica eſt tantum pro
omnibus oblata. Vt non eſt poſſibile, Chriſtum ite-
rum crucifigi, ita non eſt poſſibile hunc ab eius gra-
tia prolapſum, iterum baptizari, cum baptiſmus fiat
in mortem Chriſti. Quod enim nos fide iuſtificemur,
credentibus peccata remittantur, ac cæleſtia donentur,
id totum non noſtræ fidei meritis, ſed paſſioni Chriſti
adſeribendum eſt. Chriſtus ſua paſſione eam gratiam
nobis obtinuit, ſicut ſua reſurrectione in cælum nos

euexit per baptiſmum, nos regeneratione innouando,

ipſe per regenerationem factus nouus homo. Vnde
merito colligit Paulus, applicata nobis debite ea paſ-
ſionis et reſurrectionis Chriſti beneficia, ſi ea poſtea
perdamus, non poſſe amplius recuperari, ſicuti necç
poteſt Chriſtus denuo mori pro nobis, vt iterum in
mortem eius baptizemur. Relapfum hic hominem non
intellige, qui poſt baptiſmum Chriſti peccatum quod-
uis commiſit. Sed relapſum, ſeu a gratia Chriſti pro-
lapſum intelligit Paulus eum hominem, qui ſemel a
Chriſto per baptiſmum regenitus et illuminatus, eius
poſtea fidem abnegauit, ad Paganiſmum vel ludaiſmum
reuerſus. Talis nunquam amplius baptiſmi gratiam, ſan-
cti ſpiritus ac regni cæleſtis donum recuperare poterit.
Peccatum maximum eſt in ſpiritum ſanctum, ſi quis
illuminatus, poſtquam cæleſtia ſpiritus ſancti dona gu-
ſtauit, Ethnicus denuo fiat. Hoc eſt peccatum, pro quo
Ioannes ait, non eſſe orandum. Quid ſi talis poœniteat?
LE Reeipon-

s530 DE REGENERATIONE

Reſpondeo, Id Dei eſt iudicium, eiusmodi ſcienter
relapſos eſſe ita indurandos in reprobam mentem,
vt nec pœnitere poſſint, nec curent, et quamuis
curent, in regnum tamen cælorum non ingredian-
tur: ſicut nec Adam eſt per pœnitentiam in volu-
ptatis paradiſum reuerſus, nec Eſau per pœnitentiam
primogenita recuperauit. Eandem ſententiam repe-
tit apoſtolus cap. 10. Si is, qui iuſtificatus eſt, ſe
poſt adeptam cognitionem veritatis ſubduxerit, non
probabitur animo meo, nec ei pro peccatis reliqua
eſt hoſtia. Subducunt autem ſe in perditionem, qui a
ſide Chriſti ad Iudaiſmum vel Paganiſmum deciſcunt.
Idem tradit cap. 12. Curam, inquit, agentes, ne
quis ſit, qui deficiat a gratia Dei. Nam tunc argu-
mento Eſau probat non eſſe locum pœnitentiæ, quan-
quam ea poſtea cum lachrymis petatur. Monet apo-
ſtolus Hebræos, ne in Iudaiſmum relabantur, Chri-
ſtum abnegando, vt olim ſolebant poſt Deos alienos
ſæpius ire et redire. Nam puerorum inſtar carnales
homines ferebantur quouis vento doctrinæ. IIIi et-
iam pluries ſoliti lege baptizari (vt hodie Iudæos et
Muhametanos pluries ſeipſos baptizantes videmus)
pluries etiam ſoliti offerre hoſtias, et ſanguinis ef-
fuſiones, arbitrabantur, noſtrum quoque baptiſmum
repeti poſſe, vt Mahometus arbitratus eſt, ex le-
gis et Ioannis baptiſmi repetitione deceptus. Non
intelligens, quod nihil ad perfectionem duxit lex:
Chriſti vero acta funt ad perfectionem conſumma-
ta. Vanas ergo eſſe illas repetitiones, docet me-
rito Paulus. Nam cum ſit nexus quidem baptismi
cum veris ipſis Chriſti myſteriis, ſemel tantum peractis,
quæ omnia vere in nobis imprimit baptiſmus, non
poteſt ille denuo repeti, ſicut nec Chriſtus poteſt
denuo mori et reſurgere. Cum baptiſmus ſit vi-
uum Dei opus, non poteſt ad mortua opera de-

nuo reduci. Non rurſum, inquit, fundamen-

tum iaciamus pœnitenti?æ ab operibus mortuis,
rurſus

Hutſu
ad 0
tiam,
techie
,
baptit
Grina
deam
hec
nond
peccaB
licam
pecc⸗
conti
plem
eſt,
ritn
ſi ex
1erO.
lieati⸗
Clritk
We

dtur

iio
bem .
E
exagit
Nul
ilunin
Regari

ocl

,

iſteg
lutt
um,

gi ſner
1 enun,
t quumi
ingeinr
n in W.
Cnhitenin
tiam ter⸗
tus el
erit, MI
Niis relint
Nnemn,i!
Gecient
gelles,
tune Nr

tie, .

Movet 4e

tur, (M.

eos Aent
lar enn
e IItent

Filene,

Vgiist
bepthne
k, al

uit h.

colim.
Coet i⸗
n tte⸗

ſ t
ns ſt 1
gpen
funim

CN

uli

L. I B E R IIII. 531

rurſus fundamentum fidei. Non eos imitemur, qui
ad opera mortua relapſi, repetunt denuo pœniten-
tiam, denuo fidem, et doctrinam baptiſmatum, ca-
techismum baptiſmorum, quaſi ſint multa baptiſma-
ta, vt erant Iudæis. Improbans hic Paulus multa
baptiſmata, docet, coniunctam eſſe baptiſmo do-
ctrinam, ſicut ait Chriſtus, docete baptizando. Vi-
deamus iam, quem ſenſum faciant pædobaptiſtis

hæc verba. Nam impoſſibile eſt ipſos relabi, cum

nondum ſint erecti: ſed iacent adhuc in veteribus
peccatis, et mortuis operibus. Nondum euange-
licam illam primam pœnitentiam, nec remiſſionem illam
peccatorum nouerunt, qui in baptiſmi regeneratione
continetur, cum ibi ſit veræ pœnitentiæ et fidei com-
plementum. Antea enim refſipiſcere vere nemo pot-
eſt, nec in nouam vitam transferri, niſi novo ſpi-
ritu donatus. Pœnitentia, quæ præceſſit, eſt qua-
ſi ex prædicatione Ioannis, præparatio quædam. Quæ
WNero coniuncta eſt baptiſmo pœnitentia, eſt ex præ-
dicatione ipſius Chriſti vera reſipiſcentia, quam et
Chriſtus ipſe agere dat. Non eſt vera pœnitentia
ante baptiſmum, ſicut nec fides viua, antequam
datur ſpiritus viuificans. Sed eſt tantum præpara-
tio quædam, eo modo, quo loannes baptiſta ple-
bem domino præparabat.
Ex dictis vero naſcitur quæſtio, Nouatianos
exagitare ſolita, An relapſos illos eccleſia reſpuet?2
Nulla ratione. Neſcimus nos, quis plene fuerit

illuminatus. Neſcimus, quis ex animo Chriſtum

negarit. Duo ſunt interna iudicia ſeruata. Nos
quod noſtrum eſt, faciemus, amplectendo venien-
tes, etiamſi intus fingant. In eccleſiæ ſagena ſunt

piſces boni et mali, ſemen bonum et zizania,

Matthæi 13. Peœnitentia ergo ſemper ducit ad eccle-
ſiam, ante et poſt baptiſmum.

L. 2. Quod

5,32 DE RE GENERATIONE

—

Quod vero poſt pœnitentiam, et fimul cum lpſa 1e dn
Fides. poœnitentia fides ante baptiſmum, et in ipſo baptiſmo non
requiratur, VItra iam relata Chriſti verba plerosque Mub
alios habemus ſcripturarum locos, et apoſtolorum tatos
praxim, quæ omnia fidem præcedere docent. Vt Ruzin
acto. 8. ſi ex toto corde credas, baptizari licet. Spe- M
ta ibi, qualis ſit fides illa ad baptiſmum requiſita. aunge
Credo, inquit, filium Dei eſſe Ieſum Chriſtum. Hæc enange
eſt fides catholica, ad baptiſmum requiſita, quæ tri- R
nitarios ſophiſtas in regno beſtiæ perpetuo latuit, vt Ptinib
nec crediderint vnquam, nec credere nunc poſſint, Ieſum tun
illum crucifixum eſſe verum filium Dei: et in eius nomi- Cetis
ne baptizari. Eodem cap. 8. dicitur, Samaritanos, cum Mütn
credidiſſent, fuiſſe baptizatos. Crediderunt Philippo ment
euangelizanti de regno Dei, et de nomine Ieſu Chriſti. idr
Regnum Dei euangelizabat ibi Philippus, id eſt, iam le
veniſſe annunciabat: id quod Samaritani adhuc hodie Ann
non intelligunt: ſicut de aliis refert Chriſtus, qui ul:
ſermonem regni audiebant, et non intelligebant. Ite- bent
rum ibi dicitur, quod Simon ille magus credidit, et Kn
baptizatus eſt. Item acto. 16. prius iuſſus eſt cuſtos Nrid
carceris credere in dominum leſum, et poſtmodum Chri⸗
baptizatus eſt. Et acto. 18. multi Corinthiorum au- hnn
dientes credebant, et baptizabantur. Archiſynago- nobi⸗
gus prius credidit domino cum tota domo ſua, et 60,
deinde omnes baptizati ſunt. Ad idem acto. I1r. MuIn
19. et Epheſ. I. dicitur, Cum credidiſſemus in do. doer
minum leſum, et poſtquam credidiſtis. Idem or- woni
do præcedentis fidei probatur Ephe. 4. et Heb. 6.
Efficaciter idipſum oſtendit Paulus Rom. 6. ſi eius kiei
verba quis acutius ſcrutetur. Nam COhriſtianos 0-
guice

mnes ait per baptiſmum cum Chriſto eſſe mortuos,
et omnes, qui funt per baptiſmum cum Chriſto
mortui, eſſe iuſtificatos a peccato. Ergo ſi omnes 00

rite baptizati ſunt iuſtificati, neceſſe eſt, omnes cre- ei 10
dentes fuiſſe baptizatos, cum iuſtificatio ſit ex fide. un
Omnes baptizatos ait Chriſtum induere, Gal. 3. Indue- nn

re quis

Cun h
Depüinn
Pletoe
0Cſtolonnn
elt. N.
cet Ne⸗
reglilt.
Un. He
(We t.
latuit, 1
Int, lein
eins von⸗
tnno, e
t Dlüüpe
en Crit.
tue hee
gſku, 6
hen F
kelilt4.
fonmn
fii
C. 1
InO
llen !
Hi
6,16
ſtienos
o,
n Cv
Vnes
1. M.

L L B E R IIII. 533

re quis non poteſt Chriſtum ſine fide: ergo baptizari
non poteſt ſine fide. Præceptum Chriſti, in actis
Paulo datum, neceſſario probat, omnes a Paulo vo-

catos debuiſſe per fidem vocari, cum non ad ba-

ptizandum miſerit eum dominus, ſed ad euangelizan-
dum. Non hoc in baptiſmi contemptum, ſed quia
euangelii prædicatio præcedere debet, quia maior in

euangelizando, quam in baptizando, peritia requi-

ritur, et quia Paulus alios comites habebat, qui ba-
ptizabant, ipſe quoque aliquando baptizans. Man-
datum eſt Paulo, vt prædicatione aperiat oculos
cæcos, vt fide conuertantur acto. 26. In pædoba-

ptiſmo nulla eſt ad Deum cônuerſio, nec oculorum

mentis apertio. Mandati Chriſti exequutionem can-
dide ſeruauit Paulus, fidem prædicando. Multa ideo
de fide ſemper loquitur, Iudæorum cæcitate id exi-
gente, qui ſpiritualem fidei Chriſti iuſtitiam eſſe car-
nali iuſtitiæ operum legis ſubrogatam, non agnoſce-
bant. Sciebat Paulus, ad fidem prædicandam ſe eſ-
ſe miſſum, et primam eſſe per fidem vocationem.
Pædobaptiſteæ tamen neminem ita vocant, quia non 4
Chriſto, ſed a beſtia illa, quæ fuit, et non eſt, præ-
ceptum ſuæ vocationis acceperunt. Aut oſtendant
nobis, vbi ſit domini præceptum de prius baptizan-
do, quam docendo. Nam certum in re tanta præce-
ptum requiritur. Certius eſt, quod dixit Paulus,

Dogmata omnia beſtiæ eſſe efficaces illuſiones, et dæ-

moniorum doctrinas.
Friuola igitur eſt pædobaptiſtarum defenſio, qua
dicunt, Chriſtum et apoſtolos in prædictis locis, de
illis tantum loqui, qui ſunt adulti baptizati. Ec-
quidem, verum dicunt. Ideo nos adulti baptiza-

mur, vt Chriſtus et apoſtoli de nobis loquantur. Sed

pædobaptiſtæ eum non ſint Chriſtiani, ſat habent, ſi

de ipſis Antichriſtus loquatur. Ne vnus quidem eſt

in ſcripturis locus, de baptiſmo loquens, qui infan-
tibus conueniat. Nec de adultis, nec de infantibus
L. 3. eſt ſpe

534 DE REGENERATIONE

eſt ſpecialis ſermo, ſed generalis regula, Docendos
eſſe qui baptizentur, et credere debere. An non ge-
neralis eſt, regenerationique propria, cæleſtis illa ſpi-

ritus innouatio? Quid eſt baptizari in nomine Chriſti?

Quomodo baptizantur in nomine Chriſti, qui Chri-
ſtum neſciunt? Nam illa verba, in nomine Chriſti,
mentis motum in Chriſtum deſignant: vt id ipſum
ſit baptizari, inuocato nomine Chriſti, acto. 22. Er-
go ſi hæc adultorum baptiſmo duntaxat conueniunt,
iam ſequitur, paruulos non baptizari in nomine Chri-
ſti. Si in adultis efficaciam habet baptiſmus ob præ-
cedentem fidem, iam ſequitur, in pædobaptiſmo non

eſſe talem efficaciam. Si filii iræ ſunt omnes, quot-

quot iuſtificationem fidei Chriſti non ſunt aſſequuti,

ſequitur, pædobaptizatos eſſe filios iræ. Generalis

regula ex nuper citatis Pauli locis ad Rom. 6. et ad
Galat. 3. aperte colligitur, Omnes vere baptizatos
eſſe iuſtificatos, et omnes baptiſmo Chriſtum induere:
ergo paruuli, qui nec credere, nec iuſtificari, nec Chri-
ſtum induere poſſunt, nec baptizari etiam poſſunt.
Baptizatos omnes ait Paulus ſpiritum vnum haurire,
et vnum corpus effici. I. Cor. 12. Ergo infantes non
poſſunt ita baptizari. Verbum vitæ et lauacrum aquæ
ſimul connectit apoſtolus Ephes. 5. Sine verbo vitæ
nulla eſt baptiſmi efficacia: ergo qui non eſt capax
verbi, non eſt capax baptiſmi. Omnis, qui natus eſt
ex ſpiritu, vocem ſpiritus audit, Ioan. 3. ergo infan-
tes non naſcuntur ex ſpiritu.
Procuratoris in baptiſmo fidem paruulo ſufficere, ipſi
contendunt: quaſi ſub tutoribus et curatoribus ſimus
nos, quemadmodum Iudæi. Nulla vera ratione poteſt
dictum illud conſtare, imo maximum eſt ſatanæ figmen-
tum, omnia deſtruens baptiſmi myſteria: quia ex
ſide ſua viuet ipſe iuſtus, et qui crediderit, ipſe
ſaluabitur. Fingamus tamen, alienam fidem ſuf-
ſicere, et videamus, qualem in tuo pædobapti-
ſmo fidem trium ſpirituum ranarum habuerunt
patroni

patror
rann 0
peedo
tus, 1
Babyl.
tet inn
di dom
cculan
tunsg
cintant
AWniv.
Dylon,
Puizati
Oblern
levir⸗
tun p
loanne
Poſtea
Co.1
Cniſti
Kentis,
baptin
Koin
Kian
indie
itau
Parat
ſitise
ſi ſ
n
rdo
Dorten
Nonn
flüde

Docenins
NN.
ih.
e Chriii
Gi C.

e (hii

ic inn
20. M.

Dnuenint

ine⸗
ob .
tilino
nes, A⸗
egnm
Cereni
6. 1

büptlumg
N indlen

ee
1 oNn
1 hauin,
Fantes el
Prumn A
erbo ſir
elt chl

A

Z
bos 1
ne ol .
e kener
gli 4
t, N
gen .
obint⸗
4bvenun
linni

L I,B E R IIII. 535

patroni tui. Oſtenſum eſt in libris de trinitate, eos ve-
ram Chriſti ſidem ignoraſſe, et adhuc ignorare. Ergo
pædobaptizatus non poteſt dici in fide Chriſti baptiza-
tus, nec a Chriſti miniſtris, nec in Eccleſia Dei: ſed in
Babylonica et ſatanæ ſynagoga. Denuo igitur nos opor-

tet innouari, ſicut denuo efficietur regnum huius mun-

di domini noſtri Ieſu Chriſti, poſtquam proiectus fuerit
accuſator iſte Babylonicus, qui ob præceptorum ſuorum
transgreſſionem nos ſemper accuſat, apo. 12. Denuo
cantantes halleluja, ad viuos fontes aquarum, et cænam
agni vocabimur, poſtquam impetu magno ceciderit Ba-
bylon, apo. 6. et 19. Si fidem habentes ſunt denuo ba-
ptizati, acto. 19. quanto magis qui nullam habuerunt?
Obſerua doctrinam, vt intelligas, quæ fides in baptiſmo
requiratur. Nam quidam ante paſſionem baptizati, ite-
rum poſtea baptizabantur, quidam vero non. Qui a

Ioanne baptizabantur, de futuro Chriſto loquente: ii

poſtea iterum docebantur, vt præſenti Chriſto crederent,
acto. 18. et tunc iterum baptizabantur, act. 19. Nam
Chriſti baptiſmus fidem requirit, ipſius Chriſti iam præ-
ſentis, vt Pauli ratio ibi docet. Qui vero ab apoſtolis
baptizati, vel apoſtoli ipſi ante paſſionem baptizati, Chri-
ſto in præſenti credebant, ii vere dicebantur in fide Chri-
ſti aqua baptizati, nec alio doctrinæ aut aquæ baptiſmo
indigebant, ſed ſolo ſpiritus complemento. Baptiſmus
itaque Ioannis non erat vere baptiſmus Chriſti, ſed præ-
paratio ad futurum, vt Paulus docet, et ſuperiore libro ego
ſatis expoſui. Non ſolum in baptiſmo requiritur fides Chri-
ſti, ſed fides Chriſti tibi iam præſentis, et iam propitii.
Quod ſides item ante baptiſmum requiratur, docet
ordo et via perueniendi ad eccleſiam Dei. Nonne o-
portet accedentem credere? Nonne Chriſtus eſt via?
Nonne fides eſt oſtium? Hoc nos quærimus, Qui ſint
filii Dei? Illi quidem, in quibus eſt ſpiritus ioεαας Gal.
4. et Rom. 8. qui et per fidem filii Dei, Ioan. I. et Gal.
3. Quod ſi hæc infantibus non poſſunt conuenire, ad quid
eis confertur baptiſmus? Quæ eſt ratio miniſteriorum

eccleſiæ Dei, niſi vt filiis Dei ſint vſui, diſcipulis Chriſti er fi-
L. 4. deli

536 DE REGLNERATIONE

delibus Chriſtianis? Sed quis diſcipulus Chriſti, qui
eius doctrinam neſcit? Quis fidelis Chriſtianus, qui
Chriſti fidem ignorat? Docrina Chriſti? fides Chriſti,
regnum Chriſti, regeneratio Chriſti, omnia ſunt vltima
perfectione conſummata, et ſolis viris perfectis con-
uenire poſſunt.

Cæleſtis hæc perfecta Chriſti doctrina nos monet,

Cate- Vt de catechismo hic cum peœnitentia et fide iterum
chiſmus dicamus, cum catechiſmus ipſe pœhitentiam doceat et
fidem. Nihil in hac re excogitari poteſt inſanius,
quam infantulorum eo ipſo die, quo natus eſt, a pæ-
dobaptiſtis catechizari. Puellum ipſum interrogant, ac
ſi ille reſpondere pofſſet. Ridiculus ſane Catechiſmus,

qualem ridet Eſaias cap. 2 8. Ipſum infantulum ibi vo-

cant, Heus, audi, aperi oculos, Ego te baptizo. Cæ-
corum et furdorum eſt ibi cum cæcis et ſurdis nego-
cium, vt cæci et ſurdi omnes perpetuo remaneant. In-
numeras ibi cum adiurationibus ſuper recalcitrantem
rectas lineas, ad rectos angulos ſe mutuo ſecantes, ſa-
crificuli manibus ducunt, quas vocant cruces. Vix
ſunt poſtea credituri, qui ludum illum non viderunt.
Eſt fane ridiculum, facere eum catechumenum, qui a
catechizante nihil accipit. Nam audienti ſermonem
debet fieri catechiſmus. Et qui catechiſatur ſermone,
ei, qui ipſum catechiſat, debet communicare bona
ſua, vt nos docet Paulus Galat. 6. Ipſa etiam voca-
buli ratio nos monet, catechiſmum non poſſe niſi ad-
ultis conuenire. Nam uaα—X½ τι eſt voce quem erudi-
re, ſeu viuo ſermone inſtituere. Per quem modum
Apollos erat catechumenus, acto. 18. Confirmatur
catechiſmus ex facto Corinthiorum. Nam cum ca-
techismus a puero inciperet, nec dum ille baptiza-
retur, ſi catechumenus quis ante baptiſmum moôrie-
batur, defuncti nomine quis baptizabatur, I. Cor. 15.
Cuius facti rationem mox ſubiungam. Hoc nunc per-
pende, non ſolere ibi baptizari pueros, ſed expectari
tempus facti catechiſmi, et veræ fidei. Perpende, ibi
non

L IBER IIII. 537

rlti, non eſſe quem temere baptizandum, etiam meribun-
In, CH1 dum: quia non eſt tunc capax donorum baptiſimi.
es Cit Qui enim fieri poteſt, vt ſpiritu regeneretur in nouam
nt Min illam et cæleſtem vitam, qui nec ſpiritu nec corpore
ecti err ſibi conſtat? Fides Chriſti catechumeno ad iuſtifica-
tionem ſufficiet, quanquam cæleſtibus aliis ſpiritus et
s n Ccorporis Chriſti donis ille tunc non donetur. Inſti-
de itenn tuendus pluries, et præparandus eſt quis, antequam
loertt baptizetur, ſicut Ioannes baptiſta dicitur miſſus, vr
inbnit pararet domino plebem apparatam, ſeu perfecte diſ-
el, Aſe poſitam. Semel et iterum oportet præparare, ſicut
oren¹ ait Deus, præpara ees hodie et cras, et lauabunt ve-
techinn, ſtimenta ſua, tertia die reſurgentes, Exo. 19. Quan⸗
In ii quam vero apoſtoli propter temporis auguſtiam in
tzo tam copioſa meſſe, et propter abundans eorum vir-
rds ⸗ tutis donum, poſt vnam aut alteram prædicationem
gennt. baptizarent, nobis tamen id non facile licet. Multis
Ninuri diebus debere eos inſtrui, et doceri ante baptiſmum,
Ciltey docet Petrus libro ſeptimo Clementis. Multis ſunt .
ets. exhortandi, vt reſipiſcant. Monendi, quam ſolennt
jſibenn. voto et ſacramento ibi in nouam vitam transferan-
Un it tur. Nullum aliud eſt Chriſtianis ſacrum religionis
Semmnn votum, aut iuramentum, quam iſtud, quod ſolum me-
Ermme rito dixeris ſacramentum, quaſi ſacrum iuſiurandum
nt u etiamſi non per iurandi verba adhibeatur. Eo ipſo
in ⸗ tamen, quod quis credens et volens baptizatur, per-
S inde illi eſt, ac fi in verba Chriſti iuraret, ſolenni
en eni ſacramento. Ipſa inſuper Chriſti prædicatio docet,
1 moin vocatos eſſe diligenter et ſæpius inftituendos, repe-
tmmm tita ſæpius Chriſti doctrina. Nam totum Chriſti euan-
gelium vſque ad paracleti miſſionem, catechiſmus
itd⸗ fuit, et Verbalis inſtructio, nondum dato nouo illo
n m⸗ regenerationis Chriſti ſpiritu. Imo per ænigmata
Cr. et parabolas myſteria regni tunc tradebat Chriſtus.
wee Non poterat tunc cæleſtem illam ſuam regni cælo-
aeit rum doctrinam patefacere, cum non haberet audi-
e l tores capaces, ſicut nec nunc habet, vſque ad

L. 5. noui
. L. 5 * .

533 DE REGENERATIONE

noui paracleti miſſionem. Rudes igitur apoſtoli eo

vſque fuerunt catechumeni, et innouato Chriſto eſt
tunc in eis vere genitus nouus homo. Tunc fuit
eis vera cæna corporis Chriſti nouus cibus noui ho-
minis, ex Deo geniti. Ibi fuit Chriſti prima cæleſtis
eccleſia, et regnum cælorum inter homines.
Aduerte autem, qua ratione moti fuere, qui
pro mortuis baptizabantur. Imo et mortuos ipſos
aliqui baptizabant, ſimul et vngebant, vt refert Ire-
næus. lib. j. cap. 18. Aut cadauer ita ad reſurre-
ctionem mundantes, et ſanctificantes: aut animam
mortui ita redimentes, vt arbitrabantur. Argumen-
to illis erat Iudaicus ritus, mortuos vngendi et la-
uandi, et de vnguento ſepulturæ ſuæ docet Chriſtus,

et de mortui lotione legimus in actis apoſtolorum,

capite nono. Ritum hunc eſſe circa mortuos ſer-
uandum, credidit Dionyſius ille Hierarchicus. Non
leuis apud Corinthios erat heæc opinio, quam ideo
citat eis Paulus. Redemptionis mortui, ſeu baptiſimni
illius, hec erat ratio: Qui baptiſmo vere regeniti

decedunt, inferni dolores non ſentiunt, ſicut alii.
Hinc arbitrabantur illi, catechumenum mortuum poſſe

baptiſmo redimi ab inferno: cum videretur iniquum,
ſi ex duobus credentibus vnus, ob baptiſmi defe-
ctum, plus alio patiatur. Hæc apud Valentinianos
erat mortui redemptio, quæ apud alios erat cadaue-
ris ad reſurrectionem puriſicatio, et conſecratio hie-
rarchica. Nos vana dicimus hæc omnia. Iniquitas
nulla eſt apud Deum, qui hunc voluit ad baptiſmum
accedere, illum vero non. Solus ipſe fidem cuius-
que nouit, et occulto nobis iudicio iuſte iudicat.
Non facit Chriſtus catechumeno decedenti aliquam
iniuriam, ſicut nec aliis, qui ante refurrectio-
nem Chriſti crediderunt, et in regnum cælorum
non ſunt tunc ingreſſi. Fides catechumini non

erit irrita,; peccata ſunt ei remifſfſa. Eſt ve-

. ro ali

10 4
morte
fidem
des i
datur
poteſſ
nemo
juſta
met b
crecen
Non
uos
ſolam

o:

rekurt
dant,
tum e
Plurie
lie n0
ferni!
clli.
Mant
poſt
uͤn⸗
tes
dent
e!
Dapi
facti
Dore
in
tem
hoſte
ſtus
et in

oſtol e
hrilo d
Tune fin
Noti Ne
1n celei
lere, gi
Vos itt
telert le⸗
reünm.

t nnon

Arguner
di e!
t Chrieu,
OKolonn,
rtucs e⸗
Cls. M
uun
l bapili
e nti

fine
t Cdne
crrio e
Pii
Papchmm
len clil⸗

ſe iliea

elunetie
j celon
mini N
N
n

1.

LIB E R IIII.„. sszs9

ro aliqua differentia, niſi catechumeno accedat in
morte regeneratio. Dictum iam eſt, non eſſe parem
fidem ante et poſt baptiſmi regenerationem, cum fi-
des ibi nouo modo viuificetur, vbi ſpiritus ſanctus
datur. Varia ſunt dona cæleſtia. Mortuo autem non
poteſt prodeſſe baptiſmus, quia venit nox, in qua

nemo poteſt operari, vt ait Chriſtus. Legislatoris

iuſta voluntas alio tendit. Chriſti præceptum ipfſoſ-
met baptizari vult, non alios pro ipſis: ſicut ipſimet
credere debent, qui baptizantur, non alii pro ipfis.
Non omnes Corinthii id faciebant, ſed eorum aliqui:
quos ob id ab aliis obiurgatos omittit tunc Paulus,
ſolam facti rationem, in qua omnes conſentiebant,
pro argumento reſurrectionis afſumens. Spe enim
reſurrectionis hoc faciebant Corinthii.
Qui autem baptiſmum mortuo prodeſſe contende-
bant, et cænam ei prodeſſe dicebant. Vnde ſequu-

tum eſt, vt pro mortuo quis euchariſtiam ſumat, etiam

pluries. Qui error eſt priore longe deterior. Nam
hic non ſuppletur ſacramenti defectus, ſed ſcelera in-
ferni ſe ſenſim pro ſua libidine tollere dicunt ſacrifi-

culi. Quæ ſcelera et bulla quadam paſſim tolli affir-

mant: quaſi Papæ ſit data in infernum poteſtas, quam
apoſtolis non dedit Chriſtus. Inſigni fraude Papiſtis

fuggeſſit diabolus illa pro mortuis ſuffragia, vt viuen-

tes homines negligant benefacere, dum tempus ha-
bent, et benefacta poſt mortem differant, ferendi poſt-
ea fubſidii ſpem vanam habentes. Non ex copia

Papiſticorum ſuffragiorum, ſed ex propriis dictis et

factis ſunt omnes iudicandi, vt geſſit quiſque in cor-
pore ſuo. Opera ipſorum ſequuntur ipſos. Beati illi, qui
in domino moriuntur, non illi, quos Papiſtæ poſt mor-
tem beant. Nunc quoque eſſe tempus bene agendi, non
poſtea, docet ipſe Chriſtus, Ioan. 9. et 12. Antichri-
ſtus eſt, iudicandi et ſaluandi munus Chriſto præripit,
et in infernum poteſtatem apoſtolis non datam vſur-
Pat,

540 DE REGENERATIONE

pat, qui hominem ante iudicium inde ſe eximere
putat, non amplius iudicandum. Quis mentis com-
pos diceret, eſſe ſecundum iuſtitiam Dei, vt homi-
nis in inferno ſiti ſalus et redemptio ex mea vel tua
voluntate pendeat? Quisque ſuum quadrantem, ad
nouiſſimum vſque perſoluet, ſuamque ſarcinam por-
tabit. Filius non poteſt animam patris inde redimere,
nec frater animam fratris, pſal. 48. Nullam talem
eſfe ab inferno redemptionem, docent vere Iob, Eze-

chias et alii. Nullum poſt mortem poſſe dari fubſi-

dium, docet Eccleſiaſticus cap. 14. Vertitum eſt pro
mortuo quicquam offerre. Deut. 26. et pſalm. 105.
Moabiticus ille fuit ritus ſacrificandi pro mortuis, vt
ibi colligitur. Deus ille Baal Pehor in facrificiis mor-
tuorum homines et fœminas ſcortari docebat, Num.

25. Id paſſim nunc faciunt facrificuli cum mulieri-

bus, miſſarum pro mortuis prætextu viuos generan-
do. Ob hanc Moabiticam et Medianiticam impoſtu-
ram vetuit in Deuteronomio Moſes, pro mortuo
quicquam offerre, dicto capit. 26. Pro mortuis ſe
alii incidebant, et caluitio deformabant, quod vetuit

Deus, Leuit. I9. et Deut. 14. Cæna pro mortuo

eſt ſicut clamor ad idolum, vt ait epiſtola Ieremiæ.
Pro mortuis non debere nos eſſe ita ſollicitos, docuit
ſatis Chriſtus Matth. 8. et Paulus I. Theſ. 4. Hæc.

ſola ratio efficaciſſime deſtruit hanc pro mortuis ob-

lationem. Nam qui vere baptizatus et regenitus de-
cedit, nullum inferni dolorem ſentiet, ſed cum Chriſto
iam regnat. Ergo talis nullo poſt diſceffum indiget
ſuffragio. Qui regenerationis gratiam perdidit, eſt

Ethnicus, extra eccleſiam in inferno vſque ad Chriſti

iudicium detinendus. Sola de catechumenis erat
Corinthiorum difficultas. Sed catechumeni fidem
dixi non eſſe irritam, cum præſertim in morte re-
generatio vera contingat. Soli itaque Deo ſunt
de morruis iudicia relinquenda, et catechumeni
aàa nobis diligenter inſtituendi in fide Ieſu Chriſti.
Mortis

Mor⸗
gniti
ptiſt
rem
Ie
moch
pecc⸗
in te
jam

tinc

ehinere
ntis er.
en el n
Mten, 1
inam p.
redinen,

lan tln

lob, Eu.

n ek n

n inotr
10 Morn
Nortst
glol tei
10 Moti
leen
ot olel
ornii ⸗
eins s0 E⸗
In Cnn
cde
enis
eni fii
olte
Deo M

uinmmi

.

L I B E R IIII. 541

Mortis in baptiſmo myſterium, pæœdobaptiſtis inco-
gnitum, ſequitur nunc tradendum. Morimur in ba-
ptiſmo, et in mortem Chriſti baptizamur, vt vete-
rem hominem quaſi mortuum deinde geramus, eum-
que magis mortificemus. Morimur autem ibi ad hunc
modum. Nam mori Adamum oportet, Vt corpus

peccatorum deponat. Nec poteſt granum frumenti

in terram lapſum viuificari, niſi prius moriatur. Ecce

jiam in baptiſmo myſterium magnum, et magnam

Chriſti gratiam, vt eo vno pro nobis mortuo omnes
ibi pro mortuis habeamur, quod ad peccati ex-
tinctio nem adtinet. Pro mortuis ita habemur,
vt nemo audeat dicere, ſe ſibi viuere, cum ſoli

Mors.

Chriſto omnes viuamus, Rom. 14. et 2. Cor. 5.

Qui enim ſibi viuit, corpus peccatorum adhuc ſu-
ſtinet, quod a conceptione dedit illi ſerpens. Qui
autem Chriſto viuere vult, debet corpus illud pec-
cati, ibi moriturum, ſub aquas in baptiſino mergere,
et ibi eum ſepelire: vt depoſitis ibi, velut in ſe-
pulchro, peccatis, et eo lauacro mundatis, denuo ab
aquis nouus homo refurgens aſcendat, et ſuper aduas,
id eſt, cælos, a ſpiritu ſancto eleuetur. Hinc in-
telligitur, vitam noſtram eſſe cum Chriſto in Deo
abſconditam, et nos per Adam mortuos, et per le-
gem legi mortuos, vt ſoli Chriſto- viuamus, Colos.
3. et CGalat. 2. Solus Chriſtus viuit, ſolus ille vi-
uit, in carne et ſpiritu. Nos vero omnes peccati
morte per Adam et per- legem ſumus varie occiſi,
in infernum et futuram gehennam. Moriens iam ob
id pro nobis Chriſtus, peccati omnis et inferni
mortem aboleuit, et vitam ſpiritus nouam in lucem
nobis produxit: in quam nihil poteſt mors nec in-
fernus. Hoc Chriſti myſterio vetus noſter homo pec-
cati, qui ſecundum carnem viuebat, hic moritur et
ſub aquas ſepelitur: vt qui fuper aquas reſfurgens aſcen-

dit nouus homo, ſolam illam habeat internam Chri-
ſti vi

542 DE REGENERATIONE

ſti vitam abſconditam. Sola igitur cæleſtis illa, quæ

intus latet, Chriſto inſita vita, eſt Chriſtiano cuiuis
requirenda: nec carni, vt viuat, permittendum. Aut
ſi viuat, ne dominetur, ſed mortificata viuat: vt ve-
rum in nobis compleatur mortificationis Chriſti ſym-
bolum. Alioqui mendacem Chriſtum in ſuis ſymbo-
lis faciemus, et rei erimus ſiniſtre diiudicantes.
At quomodo, inquies, cum Chriſto eſt abſcon-
dita, et cum Chriſto eſt hæc vita manifeſtanda? Re-
ſpondeo, Chriſtus, qui a mundo nunc non videtur,
dicitur in Deo abſconditus, et in reſurrectione ma-
nifeſtandus. In Deo eſt abſconditus Chriſtus, non
furſum in loco aliquo carceris. Et ita abſconditus
vt eſt, in nobis eſt, vitam noſtram ſibi inſitam ab-
ſcondens in Deo, in quo ille abſconditus eſt. Hæc
itaque vita, qua ſpiritu in Deo et Chriſto, et in Deo
per Chriſtum interne viuimus, eſt abſcondita: quia
de externa eſt facta interna. Nam qui externus ſe-
cundum carnem ſerpentis vita viuebat homo peccati,
ſublato peccato intelligitur mortuus, et ſub aquis in
baptiſmo ſepultus. Cui internus alius ſolo ſpiritu in
Chriſto viuens ſucceſſit, cæleſtem illam æternam vi-
tam viuens, quam ſolus Chriſtus in cælo nunc viuit,
et in nobis interne viuit. Abſcondita eſt etiam hæc
vita noſtra, quia mundus eam neſcit, nosque ideo
tanquam amentes ridet et perſequitur: vt pulchre
hac ratione abſconditos nos vocarit propheta pfſal.
82. Regnum cælorum, quod intra nos eſt, ſimile
eſt fermento abſcondito, et theſauro abſcondito.
Matth. 13. Abſcondito, inquam, in teſtaceis vaſ-
culis, vt ait Paulus. Internus noſter homo eſt abſcon-
ditus in corde homo, I. Pet. 3. Hunc hominem non
nouit mundus. Nam, vt ait Iloannes, mundus non
nouit nos, ſicut nec nouit Chriſtum, qui in nobis eſt.
Quanquam igitur nos rideat mundus, nihilominus

abſconditam illam cæleſtem immortalem vitam in
Chri-

Chriſ
lis ret
Vite
ne ib⸗
ibi vi
inquit
cium
indica
nundqn
ſeruat
Nt ait
vixert
tranſi
ſto en
tun,
Apoſt
hoſter
terna
tno vi
ſolet
terrel
Daulr
n08
dine
car
magie
Moten
kick
Dtihin
Cirne
lanar
Dere
em
migi
ag
ſt

ill, e
no clins
: N.
riſtiſhr⸗
8 Hynde⸗
es.
t dbleor.
da? N.
Videnn,
jone .
ſius, M

bleokiiaa

itan 4.
t. Me.
etinen
gin: ⸗
termlse⸗
pelen⸗
Mi
pirin 1
eten i⸗
Une fiin
etam ix
te
1 DMen
hen ü
ſt, ĩ
eonain
eei⸗

Thle

ipen
UCis M
Binmims
ſitmm

(MH

L. I B E R IIII. 543

Chriſto nunc viuimus, cum ipſo reſuſcitati, vt fina-
lis reſurrectio aliud nihil ſit nobis futura, quam eius
vitæ manifeſtatio in gloria. Vita heæc interna exter-
ne ibi apparebit in gloria. Vita hæc ſpiritus fiet
ibi vita totius in gloria. Coloſ. 3. Manifeſtabitur,
inquit, in gloria, quando Chriſtus mundo ad indi-
cium manifeſtabitur: et tunc eos, qui nos rident,
indicabimus. Immortalis eſt vita noſtra, vt nos
nunquam moriamur, noſtra iſta vita ſemper nobis
ſéruata in Chriſto ipſo, qui vere eſt vita noſtra,
vt ait ibi Paulus. Qui in hoc mundo ſine hac vita
vixerunt, in infernum moriuntur in reſurrectione
tranſituri de morte ad vitam. Nos vero, qui Chri-
ſto credentes ſemel iam tranſiuimus de morte ad vi-
tam, ſolam ibi accipiemus vitæ manifeſtationem.
Apoſtolorum animæ ita nunc in Deo viuunt. Internus
noſter incorruptibilis homo in Chriſto iam viuit. In-
terna eſt hæc vita incorruptibilis, vt dicamur perpe-
tuo victuri, et ſepulchrum nunquam viſuri. pſal. 40.
Hanc porro internam perpetuam vitam turbare
ſolet externa carnis victoria. Ideo ad eam tutandam
terreſtria membra mortificare oportet, vt mox ſubdit
Paulus, dicto cap. Coloſſ. 3. Hac ratione Chriſtus
nos inſtruens, ſtatim a baptiſmo ieiunauit in ſolitu-
dine orans. Quibus duobus, oratione et ieiunio,
caro maxime mortificatur, ſerpentis caput magis et
magis in nobis conteritur, et tentationibus omnibus
potenter reſiſtitur, vt eſt ibi Chriſtus in tentatione
factus victor oratione et ieiunio. Fides noſtra ba-
ptiſmo viuificata, viuens non permanebit, niſi nos
carnem mortificemus. Dæmonia pelllere, morbos
ſanare, et alias virtutes operari, nemo poteſt niſi
per orationem et ieiunium, Matth. 17. id eſt car-
ne mortificata, et ſpiritu viuificato. Quanto caro
magis mortificatur, ſi ex fide fiat, tanto ſpiritus

magis viuificatur. Quorum vtrumque oratione
fit, et ieiunio. Per orationem erxigitur ſpiritus

in Deum

*

544 DE RECENERATIONE

in Deum gemitibus inenarrabilibus: et per abſtinen-
tiam ipfſi appetitus carnis imbelles redduntur, vt ſpiri⸗
tui reſſtere nequeant. Concupiſeentias carnis mortifi-
care, eſt hepar, renes et adipem Deo in holocauſtum
offerre. Nam concupiſcibilis, quæ eſt in hepate, per
renes in libidinem prorumpit, et per adipem roboratur.
Talem itaque voluit miſericordia diuina in Chriſto mor-
tiſicationem conſummari, per eius baptiſmum, id eſt,
corporalem mortem, vt hoc noſtro baptiſmo, tan-
quam eius rei ſymbolo, omnes mortificemur et moria-
mur. Cum tamen non ſit nobis mors, ſed vita ipſa;
et peccati mortis deſtructio. Moritur ibi vetuſtas, et
peccatum ipſum, quod nobis erat mors, vt mortem
ipſam hic mori dicas, et nos viuificari. Nam ad eun-
dem modum, deſtructa peccati morte, nos hic reſurgi-
mus ad æternam ſpiritus vitam, ad quem in finali re-
ſurrectione, deſtructa corporali morte, reſurgemus ſe-

cundum carnem ad æternam vitam. Omnia illa futura

myſteria ſunt hic ſpiritualiter impleta: quia hæc eſt re-
ſurrectio ſpiritús, ſicut illa reſurrectio carnis.: hæc re-
ſurrectio prima, illa reſurrectio ſecunda. Hanc mortis
Chriſti ſimilitudinem eſſe baptiſmum, per quem nos mo-
rimur cum Chrifto, probat apoſtolus. Ro. 6. et coloſ. 2.
Vnde mors, qua Chriſtus pro nobis mortuus eſt, dici-
tur baptiſmus, quo ipſe pro nobis baptizatus eſt, Matth.
g0. Marc. 10. et Lucæ I12. Aquæ eius baptiſmi fue-
runt Chriſti afflictiones et angutkia. 2. Samu. 22. pfal.

17. 68. et 143. Has aquas guſtauit Chriſtus, non ſui
cauſa, ſed pro nobis, aquarum ſignum nobis reliquens,

tanquam mortificationis ſymbolum, cum velut morituri,

aquis mergimur, et ibi ſepelimur, qui abyfſi ſepultura

eramus cum gigantibus digni.
Non ita intelligas, vt ob id oporteat te totum
in aquas a baptizante præcipitari. Sed cum in

aquas deſcendis, effuſeæ ipſe in caput et corpus

tuum aquæ te totum tingere, mergere, eèt lauare
dicuntur. Baærriòs eſt proprie tingere, ſic-

uUt tinctor

—

Alit
Ihi⸗
8 Wortl
Ccnutin
Pate, Ne

Obotatun
riſtlomer⸗
n id d
nO,
et mori⸗
Vinig.
etulkäs,e
t Mölten

A elr
ie teſui⸗
fmir
gent⸗
lahmn
nee et

loee
ne MNId

nTos
e eolan
elh d i⸗
el NM 6

leligeng
mortun
lenlu

te tM
cun
e: M
t uut
4e,
ie

—

L I B E R IIII. 545

cut tinctor, qui et baptiſtes dicitur, pannum in aqua
ponit, et aquam defuper fundit. Ad quem modum
nos cum baptizamur, in aquam ipſam deſcendimus,
et deſuper aqua nobis a baptizante funditur. Ita de-
ſuper renouamur et abluimur, in cælum poſtea ſuper

aquas aſcendendo. Ad hunc modum deſcendit Chri-

ſtus ad aquas Matth. 3. et Eunuchus acto. 8. Inde
poſtea aſcendentes. . .
Ex his inferas primo, Eſſe in Padobaptiſino ri-
diculum ad aquas deſcenſum vel aſcenſum, cum in-
fantulus nec deſcendere poſſit, nec aſcendere. Inferas
ſecundo, non poſſe eum Chriſti baptiſmo baptizari,
qui non eſt mortificationis capax: nec poſſe in ba-
ptiſmo ſequi myſterium reſurrectionis, niſi præcedat
myſterium paſſionis. Hoc modo voluit Chriſtus pro
nobis mori, et nos pro mortuis haberi, vt pro eO
nos mortem obire ſimus deinde parati, in eiſdem ba-
ptiſmi eius aquis ſtolas noſtras dealbando, apoc. 6. et
7. Qui cum Petro eum tam cito negaturus eſt, non-
dum eſt Chriſti baptiſmi capax, tantum abeſt, vt pæ-
dobaptiſtæ ſint eius capaces. Quid tu par reddere
poſſes amico, qui ſe pro te morti obiecit? Nonne te
pro illo morti offerre? Nihil gratius nos Chriſto
reddere poſſumus, nec quod propius ad debiti ſo-

lutionem accedat. Quanquam adhuc differentia ſit

infinita, ſicut ſua mors differt a noſtris: ob perſonæ,
quæ patitur, excellentiam, et quæ non merendo
patitur: et pro iis, qui mortem merebantur. Quan-
do tu crucem et mortem pro Chriſto pateris, me-
mento primo, te talia Chriſto debere, qui, pro te

talia paſſus eſt. Memento ſecundo, non eſſe tibi

mortem, ſed vitam ipſam, et mortis deſtructionem.
Non eſt tibi pro Chriſto mors formidanda, quæ tam
debita eſt, et tam precioſa in conſpectu eius. Eo ma-
gis, quia non eſt tibi mors, ſed carceris ſatanæ diſſolu-
tio, et in libertatem gloriæ collocatio, vita ipſa ſemper

in Chriſto viua manente. Vitam illam æternam ſci-

M. mus

546 DEREGENERATIONE

mus, guſtamus, et iam habemus vere præſentem, a ſe ⸗
qua per mortem non ſeparamur, quin ſemper viuat ullti
internus noſter homo. Hoc nos ſcimus, et reſuſcita- lubis
tum Chriſtum in nobis ipſis experimur. Hoc expe- ketnun
rimento ſcimus, nos eius inſtar reſuſcitandos, qui Cun a
eius inſtar iam ſumus in interno homine vere refufci- u D
tati, vt viſa ſepultura reſurrectionem mox videbis. Uit. N
Poſt mortem ſequitur ſepultura: de qua dictum eſt, gnloo
Sepultu-nos eſſe cum Chriſto ſepultos. Vt liceat plane ex . elcht
18. dictis inferre, quod quanquam Iudæis, in cælum “ 4
non aflumptis, magni momenti fuerit ſepulturæ ius, aluns
nobis tamen eam cadaueris ſepulturam efſe rem Peccun

exiguam, docet in Euangelio Chriſtus, Matth. 8. Et
et Lucæ. 9. Sumus iam omnes cum Chriſto per

baptiſmum ſepulti, Roman. 6. et Coloſ. 2. vt
quod fupereſt poſt corporalem mortem cadauer, ſit . luen
ad vitandam putredinem ciuiliter abigendum. Id- fat
que maiori pietate faciendum propter imaginem Dei, Duibik
in cadauere ipſo ſitam, et propter Chriſti donum, Püibil
quod ibi placuit inhabitare. Verrus chriſtianus, qui ti.
1 eſt nouus internus homo, et noua in Chriſto crea-
tura incorruptibilis, in æternum cum ipfſo Chriſto r. N
jam viuens in cæleſtibus, nec mori poôteſt, nec ſe- Dndos
peliri, teſtante etiam ipſo Dauide. Magni, inquit, tur,
pretii erit redemptio animæ eorum, et quieſcet quis Nerz i
in ſeculum, et viuet vſque in perpetuum, ſepulch- n
rum nunquam viſurus, pſal. 48. qui eſt Hebræis m
49. Idque eo magis verum eſt, quia ſepulchri no. m
mine infernus ſimul ibi intelligitur: in quod non in- ante
grediuntur, qui funt a Chriſto regeniti. Magna quo- Clin 8
que eſt vis verborum Chriſti „ Qui credit mihi, ha- “S † Pinn
bet vitam æternam, in æternum non moritur, nun- “
quam amplius moritur, ſed tranſiuit iam de morte ad ſe⸗
vitam, et ad æternam vitam. Eſt vere internus noſter ein ſe
homo incorruptibilis, et immortalis, vt mox videbis. n
Qui vero non moritur, ſepultura non indiget. Vere eſt
e

Chriſtus pro nobis mortuus, et ſepultus, ad inferos vſ-
que de-

I. I B E R IIII. 547

i que deſcendens: Vt nos poſtea ei inſiti, et conſe⸗
eſiin. pulti, nunquam amplius moriamur, nec in inferni
limbis ſepeliamur, ficut ſepulti fünt olim Iudæi, in
lece regnum hoc tunc non affumpti. Polluebantur illi,
iͤrd cum aderant ſepulturis: et ipſo contactu cadauer
e Klug aut ſepulchrum, velut infernus, tangentes pollue-
ic bat. Num. 19. Si teneas, quæ diximus in primo
Ttimd dialogo, facile intelliges, nos non ſepeliri, vt ſe-
ar peliebantur olim Iudæi. Eorum animæ ad ſepulch-
in dn rum ducebantur, ſicut et corpora: noſtræ vero in
urh ceælum affumuntur a Chriſto. Sicut Adam poſtquam
ſe m peccauit, ſi de ligno vitæ denuo comediſſet, vix-
M iſſet in æternum, vt ait Deus, ita nos pane illo J
Mihe vite, et potu illo incorruptibili nutriti, mori nun-
A quam amplius poterimus, nec efurire, nec fitire
ne Ioan. 4. et 6. ergo nec ſepeliri. Sicut er go, inquit,
Dm. ita qui edit me. Ego autem immortalem et incorru-
eneno. ptibilem vitam viuo, ita qui edit me. Ex incorru- “
E Gun, ptibili cibo non poteſt, niſi incorruptibilis homo nu-
Hums l triri. Fortiſſima eſt ratio, ſi vera ſit manducatio.
ſo der Ex morte igitur et ſepultura hæc duo inferun-
oOm tur. Primum, quod nos mortua opera reddunt im-
l, ler⸗ mundos, ſicut Iudæi ex contactu mortui pollueban-
i, ini; tur. Polluta eis erat mors et pollutionis peccati
Eler in mors infernalis. Secundum, quod ſicut magna erat
.V ſook olim Iudæis maledictio, ſi poſt mortem ob ſepul-*
1 Nehres turæ defectum, a beſtiis cadauer deuoraretur: ita
eie eſt nobis res execranda, poſtquam ſumus Chriſto
DmH ⸗ conſepulti, denuo a concupiſcentiis ineſcari. Sicut
ddeH olim non licebat ſacerdotibus et nazaræis adeſſe
ni, Ir fepulturæ, quæ erat infernus ipſe: ita nobis ſunt
, N cauenda infernalia ſepulchra, quæ ſunt ſepulchra con-
note 1 cupiſcentiæ. Poſt mortem et ſepulturam ſequitur
stele refurrectio. Nam aquis mergimur mortis, et ſepul- Reſurre-
Glns turæ Chriſti ſymbolo, vt iterum ab aquis aſcenden- io.
Fereck tss, quod eſt reſurrectio, ex nouo aquæ elemento na
Sero M. 2. ſcamur,

54 8 DE REGENERATIONE

ſcamur, qui antea eramus ex terra nati. Magnum

myſterium, quod ex terreo maledicto elemento carna-

liter antea nati, ex aliis cæleſtibus poſtea naſcamur:

vt ita ſecunda natiuitas primam ſuperet, ſicut anima
corpus. Naſcimur in baptiſmo ex aqua, ſpiritu, et
igne, Matth. 3. Lucæ 3. Ioan. 3. Simul hic intel-
liguntur creata et increata, vt ſimul erant in Chriſti

generatione. Ex illis omnibus oſtendemus, animam

eſſentialiter conſtare atque ita nunc innouari. Ea
omnia in Chriſti generatione fuiſſe diuina et humana
vnum facientia elementa, in libris de trinitate docui-
mus: in eius regeneratione eſſe ea omnia innouata,
eiusque inſtar in nobis deſuper innouari. Ex ſuper⸗
nis nos denuo naſcimur, vt ab eis maledicta terra
transformetur, abluatur, et viuificetur. Aqua et fu-
periora illa ſpiritum ſanctum in ſcripturis deſignant,
ſicut cælum: vt ex illis naſcentes, dicamur e cælo
naſci. IIlis nos in diuinitatem interne nunc transfor-
mamur, et glorificamur, externe poſtea corpore trans-
formandi et glorificandi. Solius corporis Chriſti
præmiſſa eſt nunc reſurrectio, innouatio, transforma-
tio, et glorificatio tanquam ſpecimen quoddam nobis
guſtandum exhibitum, vt eam nos ſpiritu nunc Chriſti
innouationem intus percipientes, futuram noſtri cor-
poris innouationem certius cognoſcamus. Qui in ſe-
ipſo Chriſtum viuere non cognoſcit, non eſt regenitus.
Qui in ſe ipſo Chriſtum cognoſcit, reſuſcitatum eum
vere percipit, et ſe eius inſtar reſuſcitandum. In re-

generatione noſtra ſpiritus noſter inſtar Chriſti nunc

reſurgit, ad eius imaginem transformatur, et glorifi-

catur. 2. Cor. 3. Ex facta iam ſpiritus noſtri glo-⸗ .

rificatione inſtar Chriſti, futuram inſtar Chriſti, noſtræ
carnis gloriſicationem efficaciter colligimus. Spiri-
tus reſurrectio arguit corpoôris reſurrectionem, acce-
dente experimento reſuſcitati corporis Chriſti, quod

in nobis experimur. Aeque facile eſt, carnem, ſicut

ſpiritum transformare, et glorificare, cum ea omnia di-
uinæ

iine

cile en
recio⸗
teriam
lleide
4 lueie

formman

lucis
Llorie
capite
ſtrum
Magn
cente
terno
rei v.
ptiſin
Tefur⸗
matio
V
lem d
Chriſti
ls,
Plasm
Guam
Chrit
alitin
tiam
Uam.
ſhiriti
le tot
Hirin
(Omm
Chrick
Eurre
t car
an

ſpitin, 4.

U hie ne.
1t in Cni
1s, WMinr
Honari,

et hunn

ltate Ccdi
in imont
Er Ae
lecicn en
Aanat

lune meins
olpott
pori Ci
tranaſe
plim

lone 0i.

i 1

eſt leeiſs

Ceittun 4
gum. 6

Cniſin
e i
6 mis
Priti,N
s.
en/
Ch N
urnen, 1
oi!

L IB E R IIII. 549

uinæ lucis immixtione pariter fiant. Ergo æque fa-
eile eſt, corporis reſurrectionem credere, ſicut reſur-
rectionem ſpiritus. Proprium lucis eſt, terream ma-
teriam in ſplendentes margaritas, et preciofos lapides,
lucide transformare, vt ſpiritum transformat. Sicut
a lucis ſplendore eſt Chriſti corpus in monte trans-
formatum, et in refſurrectione glorificatum: ſicut a
lucis ſplendore ſpiritus noſter ad eius imaginem et
gloriam nunc transformatur, et Aorificatur, dicto
capite 2. Corin. 3. ita ad eius imaginem corpus no-
ſtrum transformabitur et glorificabitur, Phil. 3.
Magna eſt vis reſurrectionis Chriſti, vt eam agnoſ-
centes, noſtram etiam euidenter agnoſcant, in in-
terno homine iam guſtent, et experiantur. Cuius
rei verum guſtum et experimentum nobis præbet ba-
ptiſmus, in quo vera fit et dignoſcitur noſtri ſpiritus
reſurrectio, regeneratio vera, et noui hominis for-
matio, inſtar Chriſti, qui nouus homo refurrexit.
Vt vero cæleſtem hane noui hominis fubſtantia-

lem diuinam generationem penitus aſſequaris, lector

Chriſtiane, repetenda tibi ſunt, quæ ſæpius dixi-

mus, Creatoris ſubſtantiam eſſe creaturæ in vnum

plasma varie vnitam et mixtam, tam in anima,
quam in corpore, quorum omnium ſpecimen eſt
Chriſtus. Diximus, vitalem Chriſti ſpiritum eſſe
halitum quendam, qui elementorum horum fubſtan-
tiam veram continet, ſed incorruptibilem et no-
uam. Sicut verbum Dei eſt hypoſtatice homo, ita
ſpiritus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus hominis: et ita

ſe totum nobis communicat. In gratiam noſtri eſt

ſpiritus Chriſti Deo adglutinatus, vt ita ſe nobis
communicet, et Deo nos adglutinet. Spiritus ipſe
Chrifti humanus Deo in vnum adglutinatus, per re-
ſurrectionis gloriam et potentiam eſt innouatus, ſicut
et caro ipſa. Anima eius hinc dicitur innouata, ob no-
uam deitatem, et nouam incorruptibilem vitalis ſpiri-
M. 3. tus ſub

550 DE REGENERATIONE

tus ſubſtantiam. Ab eo item animæ noſtræ, fide re-
ſtitutæ, ſubſtantialiter innouantur, cum Chriſtum to-
tum ordine quodam nanciſcuntur. CGonſtat potiſſi-

mum hic ordo, prædicatione, baptiſmo, et cæna.

Priora ſunt generalia quædam dona ſpiritus Dei etiam
in gentibus, per quæ bene quis agit, ipſo conſcien-
tiæ teſtimonio, antequam ſpecie Chriſtum cognoſcat.
Deinde ſpecialis alius eſt ſpiritus, quem ex Chriſti do-
ctrina accipit catechumenus, et iterum alius excel-
lentior, quem baptiſmo accipit Chriſtianus: ſicut
alius eſt ſpiritus, quem peperit Chriſti præ dicatio,
alius, quem peperit reſurrectio. Quando in Chriſto
quis ex aqua et flati generatur, fit in eo flatus Chri-
ſti impreſſio, quædam fſubſtantialis inſertio, Chriſti

veſtimentum: ſimulque accedit carnis cibus, et ſan-

guinis potus. Ita ex aqua et flatu naſcimur, ac ſi
Chriſtus flatu oris ſui in nobis flaret, mox in cæna
nos nutriens. Horum miniſteriorum eſt in diſpen-
ſationis modis differentia, varia fruitio, et conco-
mitantia certa. Spiritus Chriſti humanati, baptiſmo
nobis datus, iam propinqua quadam aptitudine, id
quod in Chriſto reliquum eſt, tribui nobis indicat.
Proprium baptiſmi eſt ita regenerare, vt Chriſto ſub-
ſtantialiter inſeraris, et Chriſtum induas. Proprium
eius eſt dare ſpiritum ſanctum, ſed ita humanis ele-
mentis iunctum, vt reliqua conſequantur, conſequen-
te quoque cæna. Eo magis, quia cum ex elementis

illis deſuper renouamur, et illa in nobis renouari

ſequitur, et nobis ea, quæ Chriſti ſunt, communi-
cari. Atque ita datur nobis in baptiſino integer ſpi-

ritus Chriſti, ſicut in cæna datur integra caro. Cum

elementari flatu datum cernimus ſpiritum ſanctum
apoſtolis Ioan. 20. et acto. 2. Cum elementari
flatu eſt anima data in generatione, geneſ. 2. Cum
eo igitur fit regeneratio, inſtar primæ generationis:

et nos ex flatu renaſcimur, ſicut ex aqua, crea-

tis ſimul et increatis. Cogita, in ſolo Chri-
ſto eſſe

——

Nat
leſt
nuc
Cl
ts
u

=

e, ene⸗
Aikunt⸗
Ktat wi.
et enn
8 Dei eir
0 conle⸗
coevol

CMiti 6

Alins erct
Mus: U
Precien

D in Cmd.
Katns En.
tio, Oi

bs, etl
imur, 1
nor in e
Pin Ce
, e N
ii, bopii⸗
titucine,
bis indet
Cnito kt
Hoprin
untiis e
colegei
e eneit
is kenun
Comnk.
Gteker
o. 1

cenenm

Heration⸗

LI B E R IIII. 551

ſto eſſe originaliter ſpiritum ſanctum, ſpiritu humano
veſtitum, in gratiam noſtri, et ita nobis communicari.
Cum ipſo ſpiritu Chriſti diuino, nouam vitalis ipſius

ſpiritus ſubſtantiam accipiunt animæ noſtræ, ita veſti-

tæ, ſicut verum ſanguinem, et veram carnem: eſto⸗
ſine illis dari poſſit ſpiritus ſanctus.
Sed ipſam animæ iacturam, et reparationem, hic
paucis audire confert. Animæ eſſentiam, corrupti-
bilibus carnis elementis in vnum alligatam, ita per
Adam occidit fatanas, vt ſit quodam modo anima red-
dita mortalis. Mortalitas dicitur animæ quibuſdam
rationibus: vt quando pars corporis tollitur, dolet
ibi, et velut moritur anima: et quando ſpiritus eius
abſumitur. Inſigniore alia ratione eſt per peccatum
anima reddita mortalis, ſicut caro mortalis. Non
quod in nihilum anima redeat, ſicut nec caro. Sed
moritur, quando cum dolore vitalibus actionibus pri-
uatur, et in inferno languens detinetur, quaſi non am-
plius vicdura. Contra vero per Chriſtum ſunt ani-
mæ redditæ immortales, ſicut caro immortalis. Chri-
ſtus immortalitatem attulit mundo, 2. Timot. I. et
1. Pet. I. Adam totius hominis immortalitatem ſer-
uare potuiſſet, et peccando eam totam perdidit, quaſi
moreretur, nunquam amplius futurus. Ad hanc vero
immortalitatem nobis iam præſentem intus reſtituen-
dam, Chriſtus reparator animas noſtras reddidit im-

mortales, et vitalem eorum ſpiritum incorruptibi-

lem, inſtar vitalis ſui incorruptibilis ſpiritus, quem
nobis communicat, ſeipſum totum communicando.
Aöërem illum, ſeu ſpiritum, quem nunc ſpirat Chri-
ſtus, in nobis ſpirat in cordibus noſtris, ſuæ totius
naturzæ communicatione. Non ſine myſterio ex cæ-
leſtibus elementis nos naſcimur e fupernis, et de-
nuo generamur, idque per potentiam refurrectionis
Chriſti: communicata nobis integra ſubſtantia ſpiri-
tus ſui, quem regeneratione eſt ipſe totum incor-
ruptibilem nactus. Hanc incorruptibilitatem ita
M. 4. animæ

552 DE REGENERATIONE

animæ noſtræ fubſtantialiter coniungit Chriſtus, vt
aliam dicas eſſe regenitis animam, quam ante, pro-
pter ſubſtantiam innouatam, et nouam deitatem adiun-
ctam. Sicut ergo vere eſt in nobis integra caro
Chriſti, ita vere eſt in nobis integer ſpiritus eius.
Sicut anima noſtra ſanguine ipſo Chriſti vere refici-
tur, ita et vitali ipſo ſpiritu in ſanguine ſito. Vere

et realiter ſunt in nobis cæleſtia incorruptibilia, qua-

lia Chriſtus in cælo nunc fübſtantialiter habet, ſupe-
riora elementa, per quæ ipſi animæ noſtræ ſubſtantia-
liter iungitur corpus ipſum Chriſti in interno homine.

Nouam diximus cæleſtem illam halitus Chriſti ſubſtan-

tiam, per reſurrectionem eius innouatam, ſicut eſt
terreum elementum in glorificata eius carne innoua-
tum. Cælum factum eſt nouum, ſicut et terra noua,
in die reſurrectionis Chriſti. Spiritus nouus, regnum
nouum, nouæ in Chriſto creaturæ, omnia denique
noua, fœdere nouo. Et omnia nobis communicata.

Admirabilis eſt in nobis noua generatio, ex aqua et

ſpiritu, elementari ſimul et ſuperelementari. Per na-
tiuitatem hanc cælum ipſum nobis datur, ſicut e cælo
ibi naſcimur. Talia nobis dantur, qualia Chriſtus in
cælo habet elementa, cælum nouum facientia. Ea dat
Chriſtus, dans ſe ipſum totum. Heæc eſt vera rege-
neratio, non ita friuola, vt vulgo creditur, ſed ſub-
ſtantialis et integra noui hominis productio. Subſtan-
tialis in nobis eſt innouatio, poſtquam Chriſtus eſt
ſubſtantialiter innouatus, et ſe talem nobis communi-
cat. Modus innouationis eſt facilis ab ipſa Chriſti
luce. Ab eximio illo increatæ lucis fulgore immu-
tatur in ſpiritu noſtro prior creatæ lucis forma, ipſe-
que tuné Chriſti integer ſpiritus adiungitur, ſicut
integra caro. Innouatio eſt ibi neceſſaria, cum eſ-
ſet ibi prior dæmonis pollutio, in elementis ibpfis
animæ. Cui tantæ pollutioni nefas eſſet Chri-
ſtum totum inuolui. Non poſſet corpus Chri-
ſti incorruptibile mubſtantialiter iungi animæ noſtræ,
niſi es

niſi e
tie in
Per (
pori
lum:
1illi⸗
comm
non e
ille ſe
tionis
Mali
ſint 0
iſtohr
inpol
ration
inſtar

Mine

concd
Quon
lle 4
Mon e
Corru
Mon
EX Vo
nee
Eenen
Uis et
home
lis
le er
moce
Kürre
legen
n 6
cit
Wine

iltat, .
Ate,
enn Mi.
egta cn
rfitls ein
ere ene⸗
to. Ver
bilin a⸗
bet, ſi⸗

ſubſtactr.

o homi.
i ſübler
ſeut
ne imn:.
temaw,
1s, kehn
in Eene
nmunien
e M4

Crikun

. ald

ſera N⸗

ſii-

Priku4
commmn.
Cr
re im
mn N

I, OE

onn .

is
et n

il 6

Der x
ente en

PI B E R IIII. 553

niſi eſſet in ea participatio illius ſpiritualis fubſtan-
tiæ incorruptibilis. Id enim eſt commune vinculum.
Per corruptibile vinculum alligatur anima noſtra cor-
pori noſtro corruptibili, et per incorruptibile vincu-
lum alligatur illa corpori Chriſti incorruptibili. Ni-
ſi illius incorruptibilis ſubſtantiæ eſſet in nobis vera
communicatio, aliquid ſpiraret Chriſtus, quod nobis
non communicaretur. Quod nefas eſt dicere, cum
ille ſe totum nobis communicet. Priora-illa crea-
tionis mundi elementa, ſunt inſigni mutatione in fi-
nali reſurrectione innouanda, ſicut et cæli ipſi: cum
ſint omnia polluta, et ob id vi caloris in die iudicii
diſſoluenda. Quæ vero ſunt᷑ noui hominis elementa,
impolluta funt, innouata, ab omni mutatione et alte-
ratione immunia, vt ſit vere internus noſter homo

inſtar Chriſti incorruptibilis. Ex incorruptibili ſe-
mine eſt vere genitus, incorruptibilis eſt in Chriſto

conditus, et ex incorruptibili cibo vere nutritus.
4 . . . .
Quomodo non erit immortalis nouus homo, ſi vetus
ille Adam in prima generatione erat immortalis? An

non eſt iſte multo nobilior, quam fuerit ille? In-

corruptibiles illi ſunt homines, qui, vt ait Ioannes,
non ex ſanguinibus, nec ex voluntate carnis, nee
ex voluntate viri, ſed ex Deo, geniti ſunt: qui ob id
nec peccant, nec peccare poſſunt, cum ſint verum Dei
ſemen, Ioan. I. et I. Ioan. 3. Ex incorruptibili car-
nis et ſanguinis Chriſti cibo et potu, non poteſt niſi
homo incorruptibilis nutriri, cum nutritio ſit natura-
lis aſſimilatio. Eo magis, quia homo ille ex ipfa car-
ne et oſſibus Chriſti eſſentialiter conſtat. Epheſ. 5.
Illi itaque ſpiritali animæ noſtræ ſubſtantiæ, eo
modo, quo diximus, innouatæ, illisque nouis re-
furrectionis Chriſti elementis incorruptibilibus, pex

regenerationem veram adiunctis, adiuncta in cæ-

na domini ipſa Chriſti incorruptibilis caro, effi-
cit verum, et incorruptibilem internum noſtrum ho-
minem, ex carne et offibus Chriſti eiusque et no-
M. S. ſtro

Ss4 DE REGENERATIONE

ſtro ſpiritu compactum. Quæ vera eſt Chriſti in no-
bis formatio, et interni noſtri hominis integra ge-
neratio, prius vitam tribuens, quam corpus, inſtar
Chriſti, non inſtar Adæ. Nam in Adæ formatione
præceſſit animam corpus, et arbor vitæ arborem

ſcientie. Chriſtus vero prius habuit in mundo vi-

tam et ſpiritum, quam carnis corpus; prius ſpiri-
tum ſuum nobis dat, quam corpus, prius ſcien-
tiam, quam nutrimentum. Magna ſunt hæc myſte-
ria, quæ docent, poſt lauacrum mox ſequi cænam
domini, ad complementum et nutrimentum noui in-
terni hominis. Hac ratione nos dicimur eſſe per v-
num ſpiritum in vnum èorpus baptizati. I. Cor. 12.
et Ephef. 4. Omnia myſteria Chriſti in vnum ita
concurrunt, vt ſimul fide, baptiſmo, et cæna domini
idem effici dicas, et peccata remitti, et nouum ho-
minem gigni. Magna hic arguitur potentia reſurre-
ctionis Chriſti, per quam fides, baptiſmus, et cæna
ſuam habent efficaciam. Tantæ molis fuit, Chriſtum re-
ſuſcitare ad immortalitatem, et nouam illam gloriam,
quantæ erit poſtea finalis tota reſurrectio, et totius
orbis innouatio. Sicut ibi fiet, ita hic factum eſt vere
cælum nouum et terra noua. Plus artificii habet hæc
Chriſti reſurrectio, quam prima tota mundi creatio. II-

la omnia ſunt corruptionem perpeſſa, hæc vero incor-
ruptibilia ſemper et glorioſa. Maioris eſt artiſficii, exX

re facta corruptibili facere incorruptibilem, quam rem
totam ab initio facere. Creatio hic facta eſt, noui
mundi productio, et nouæ creaturæ factæ incorrupti-
biles. Eadem illa finalis reſurrectionis futura inno-
uatione ſunt iam in Chriſti corpore, per eius re-
urrectionem, omnia innouata et terreæ carnis,
et ſpiritus elementa, quæ diuina et humana Chri-
ſtus habuit, vnum facientia: et ea omnia ille
nobis communicat, ſeipſum communicando. Per-
pende, lector; ex quibus elementis in cæ-
10 nunc fübſtantialiter conſtet ipſum Chri-

ſti cor-

ſti c
ges:
ſitio⸗

ſtum

litat

comt

flnn.
ntern

us, itr
fortntine

WIN
enn Anni

NOun k
Ni Knt
8
inn
et tMin

iel

.

1 2

4

L. L B E R IIII.„ 555

ſti corpus, et vitalis ſpiritus eius. Inde intelli-

ges, qualem ex ſpiritu et carne ipſius, compo-
ſitionem habeat nouus homo, Chriſto inſitus, vt
palmes viti, in vnam Chriſti ſubſtantiam.
Fortaſſe hic nobis obiicies, Si impeccabilis et
incorruptibilis ſit in nobis homo, ſequitur, nullum
poſt baptiſmum et cænam, poſſe a quoquam com-
mitti peccatum. Reſpondeo. Internus homo non
poteſt vnquam Peccarc. Nos vero ſæpius et varie
peccamus. Tunc internus homo non mox corrum-
pitur, ſed in Chriſto ſeruatus quodammodo delite-
ſcit, Chriſto ipſo longanimiter ſuſtinente. Multa e-

nim peccata operit charitas et gratia Chriſti.

Non igitur, inquies, mortalia peccata omnia

tollunt gratiam. Reſpondeo. Peccata varia in le-

ge erant ad mortem mox inferendam, quæ nunc,
præponderante gratia Chriſti, non ſunt ad mortem,

Chriſto tegente, et operiente peccatum illud, ne tune

imputetur: quod maximum eſt dilectionis et gratiæ
Chriſti argumentum. Peccatum inſigne, quod tollit
gratiam Chriſti, peccatum ad mortem, pro duo
non eft orandum, eſt peccatum in ſpiritum ſan-
ctum. Qui ita peccauit, ille vere in ſeipſo Chri-
ſtum necauit. Ita Chriſtus hodie interficitur in no-
bis, impietate noſtra ipſum necante, cum ab infide-
litate et vitiis carnis penitus obruimur.
Non eſt igitur, dices, immortalis internus ho-
mo. Nam tale in ſpiritum ſanctum ſi ab illuminato
committatur peccatum, tunc dicitur in eo mori in-
ternus homo, et in eius ſpiritu Chriſtus extingui.
Reſpondeo. Immortalis et incorruptibilis dicitur in
nobis internus homo, ſicut Adam ante peccatum:

quia in immortalitate ſeruare ſe poteſt, ſicut pot-

erat Adam, libero hic et ibi arbitrio, ſeu libera
potens facultate. Facta autem in arborem ſcien-
tiæ hic et ibi transgrefſione ſimul perditur
et arbor

556 DE REGENERATIONE

et arbor vitæ. Quæ nunquam deinceps recuperatur,
nec poteſt amplius cum Chriſto cænari. Ex ſuppo-
ſitione ergo dicitur hic homo, ſicut ille immortalis
et incorruptibilis. Iugiter contra hunc hominen
pugnat ſerpens, ſicut contra Adamum, et eius po-
ſteros pugnaſſet, ſi primo occurſu Adam victus non
fuiſſet. Corruptio in nobis interni hominis nunc fit,
reſolutione quadam per diſceſſum Chriſti facta: tunc-
que praua anima hominis a paradiſo, ſeu regno cæ-
lorum, pellitur, et cacodæmoni traditur.
Iterum obiicies, Sicut ipfum Adam ob primum
peccatum mox expulit Deus a paradiſo, quare Chri-
ſtus peccantes non mox expellit a Regno cælorum?
Reſpondeo. Sublimitas gratiæ Chriſti erga nos oſten-
ditur. Differentia item eſt manifeſta, vt dixi libro
primo. Nam Adam immaculatus totus creatus non
potuit in paradiſo Dei cum macula tolerari. Nos vero

in carne maculata iam ſitos Chriſtus ſecundum ſpiri-

tum glorificans, peccata maculatæ carnis adhuc tole-
rat, ſed non peccata in ſpiritum ſanctum.
Iam ſequi tu contendes, hominem Chriſtianum
non poſſe damnari, niſi ob vnum peccatum in ſpiri-
tum ſanctum. Non ſequitur, niſi peccatum in ſpiri-
tum ſanctum latius extendas. Peccata omnia per
Chriſtum petentibus remittuntur. Impœnitentia vero
durante, ſenſim recedit a nobis Chriſtus, ſuis momen-
tis, ad pœnitentiam excitans. Tunc peccatum, quod
non erat ad mortem, perducit ad mortem, vincente
ſemper carne excitatum ſpiritum. Longa pugna ſenſim
nos ad mortem ducimur, vt primo libro dicebamus.
Multis nos hortatur Chriſtus, et expectat, vt pœni-
tentiam agamus, antequam candelabrum noſtrum tol-
lat, et deleat nos de libro vitæ, apoc. 2. et 3.
Vehementer igitur errant Papiſtæ, qui mortalium pec-
catorum magno facto catalogo, a quouis eorum aiunt, vno

momento hominem necari, baptiſmi gratiam tolli, ac
pluries

Hun
ſmat

et

tem
Iis,
tebat
Prior
imo

ſtus
nob
tor⸗
men
inn
I08

Clperrn,
EN für.
umonri
homiden

tein N.

Fictus en

pune i,
a: tun.
regno

b primun
Uare C

r it⸗ nrn

enti en

8 MoNer

llil, Al
ineent
1

jcebenmu

er.
run i!

19.

lumpet.

iunt,n

L. I B E R III. ss

pluries eam reproduci: quaſi ſint nobis plura bapti-
ſmata, inſtar Iudæorum et Mahometanorum. Imo
et apud Iudæos peccatum idem erat huic ad mor-
tem, et, non illi, præponderantibus in eo aliis bo-
nis, vt 2. para. 12. et 19. Vbi penitus quis auer-
tebatur a iuſtitia, omnia erant ad mortem, nec
prioris iuſtitiæ erat tunc aliqua vtilitas, Ezech. 18.
imo acrior punitio, poſt cognitam veritatem defi-
cere: quod et Chriſtus nos docet, ac etiam apo-
ſtoli. Hoc inſuper eſt nobis certiſfſimum, contra
Papiſtas omnes, Internum noſtrum hominem eſſe
in Chriſti iuſtitia conditum. Epheſ. 4. vt quamdiu

ille intus permaneat, permaneat iuſtitia et gratia

Chriſti, ſintque tunc peccata commiſſa omnia ve-
nialia. Quamdiu manet in nobis vera fides Chriſti,
manet et iuſtitia, quæ eſt ex fide, daturque per
eam delictis omnibus venia. Iuſtitia hæc Chriſti in
nobis perfecta eſt permanens, in ſola ipfius fide
conſiſtens, iuſtitüis omnibus legis præponderans, in
interno incorruptibili homine ſita, vt ſit ipſa incor-
ruptibilis. Omnia apud Iudæos erant iterabilia, et
facile corruptibilia: nobis autem contra. Iudæos
maxime intelligo vulgus ipſum. Nam prophetas vi-
dentes, et in Chriſtum credentes, ſides hæc ſtabi-

lius iuſtificabat: quanquam et ipfi nobis fuerint infe-

riores. Artificio vario in fingulis agebat Deus.
Argumentaberis adhuc, Si illa eadem Chriſti cor-
poris et ſpiritus in nobis eſt fubſtantia incorruptibi-
lis, erimus nos æquales Chriſto. Imo internus no-
ſter homo aliud nihil erit, quam ipfemet Chriſtus.
Ad hoc primum dico, quod in regno cælorum Chri-
ſtus eſt omnia in omnibus, Colos. 3. Chriſtus ſe
nobis communicans, facit ex nobis vnum eccleſiæ
corpus, quod eſt corpus Chriſti, complementum ſu-
mens ab ipſo corpore Chriſti, qui omnia in nobis
implet, Epheſ. 1. Dico ſecundo, non propterea ſequi,
nos eſſe pares Chriſto, nec in futuro ſeculo erimus ei
pares

558 DE REGENERATIONE

pares. Imo nec inter nos erimus inuicem pares.
Nam ſicut ſtella a ſtella differt in claritate, ita re-

ſurrectio mortuorum. Ab ipſo Chriſto ſemper glo-⸗

riam noſtram eſſe, et eam nos illi debere agnoſce-
mus. Generatio noôſtr a eſt de creatura, generatio
Chriſti de ſubſtantia Dei. Chriſtus ſua gratia ſe

ipſum nobis donans, omnia nobis donat, et ſuam

gloriam nobis communicat. Gloriam, inquit, quam
dediſti mihi, dedi eis, vt ſim ego in eis, ſicut tu,
pater, in me, Ioan. I7. Tales nos ſumus nunc in
mundo hoc, qualis Chriſtus ipſe eſt in cælis. I.
Ioan. 4. Et hoc propterea, quia ipſe in nobis eſt,
qui nos tales eſſe facit. Qualis eſt cæleſtis ille, ta-
les et ii, qui cæleſtes ſunt, vt ait Paulus. Non ta-
men propterea ſimpliciter dicitur Chriſtus eſſe noſter
internus homo: ſed quatenus innato nobis ſpiritui
ſeipſum communicat, eum in dies renouando. 2. Cor.
4. et Epheſ. 4. Ignis ſpiritus Chriſti carnem noſtram
ad diſſolutionem vſque mortificat, ſicut moriebantur
olim carnales Iſfraëlite?, quos ignis gloriæ domini
contingebat. Quanto magis ſpiritum noſtrum ſuo igneo
ſpiritu Chriſtus innouat, et magis ſecundum corpus ſe
nobis inſinuat, tanto magis dicitur noſter internus ho-
mo in Chriſto adoleſc cere, et Chriſtus ipſe magis in
nobis formari, et externus homo magis aboleri, vt
generatio vnius ſit corruptio alterius. Conſtat ita-
que internus noſter homo ex diuina Chriſti, et hu-
mana ſpiritus noſtri natura, vt ob id nos merito di-
camur participes diuinæ naturæ, et dicatur vita no-
ſtra cum Chriſto ibi abſcondita. O gloriam incompara-

bilem, et incomparabilia dona cæleſtia. Quomodo non

erit regnum Dei in nobis, ſi Chriſtus ipſe, qualis in cæ-
lis regnat, in nobis eſt, nos tales eſſe faciens, qualis il-
le eſt? Internus noſter homo eſt vere cæleſtis, de cælo
deſcendit, de ſubſtantia Dei, de fubſtantia Chriſti diuina.

Non ex ſanguinibus, nec ex voluntate carnis genitus,

ſed ex Deo. Internus noſter homo iuſtus eſt, iuſtus natus
eſt, ſi

1

eſt,
ſempe
ut Cl
In v
,
predi
ob ia
Muültis

ſiti
integt
ſpiritn
mus.
ſpirit
ommne
ung
appare
Alüi pr.
eſt ſpi
Eſ. I
Daulas
Gatur

„un en

Daruuli
ſte, el
ſpiritus
Titum
ni pr
eio ⸗
let, e
Ais p
Periretn
onoe

I

Dkizent
Ftero.
Hikeſtun

L I B E R IIII 559
n. eſt, ſicut Chriſtus natus eſt iuſtus, et in iuſtitia
Ur. ſemper habitat. Internus noſter homo Deus eſt, ſic-
Per A ut Chriſtus eſt Deus, et ſpiritus ſanctus eſt Deus.
Mdie In vmbra huius veritatis olim dictum eſt, Ego di-
Eentĩ xi, dii eſtis: quam deitatem et Zacharias nobis
Uriti prædicit cap. 12. Sicut vnus Deus eſt in multis,
“ ob id Deos dici faciens: ita vnus Chriſtus eſt in
t, dn multis, nOs eſſe faciens Chriſtos et Deos.
ſent Quia vero ſubſtantiam interni noui hominis non gpiritus
3 ſatis nouerunt pædobaptiſtæ, ſicut nec fubſtantiamancti
Ine z1 16 r; . ls .. donum.
ie. integram vitalis ſpiritus noui, familiari alia via de
ie ſpiritus ſancti dono in baptiſmo, cum eis discepte-
ll,6 mus. Sciſcitemur ab eis 5J quare dicitur baptismus
“W ſpiritus? Ego, cum omnia ſpiritus ſancti effecta, per
ſe tr omnes ſcripturas diſcurro, inuenio ſpiritum ſanéctum

nunquam alicui tribui, niſi vbi aliquid in eo effeciſſe
apparet. Vni per ſpiritum datus ſermo ſapientiæ,

e alii prophetia, alii dona linguarum. Spiritus ſanctus
Enddn eſt ſpiritus conſilii, timoris, pietatis, et ſimilium.
re Eſa. II. et I. Corin. I2. Hæc omnia vocat ibi
i Paulus manifeſtationes ſpiritus. Vnicuique, inquit,

datur manifeſtatio ſpiritus ad id, quod expedit. Va-

6 le „ „ 4 .7 .
chn num eſt igitur, quod pædobaptiſtæ fingunt, eilſe in

enn . paruulis dationem ſpiritus ſancti, inſtar Ioannis bapti-
mn ſteæ, cum non ſit in paruulis, vt in Ioanne baptiſta ea
bi ſpiritus manifeſtatio. Imo, quod inſanius eſt, ſpi-
ulukr ritum ſanctum vocant infuſas quasdam qualitates. Io-
eb⸗ anni præcurſori ad Chriſti manifeſtationem ex priui-
erio l legio datum eſt in vtero, vt de eo teſtimonium fer-
e ret, etiamſi non eſſet baptizatus. Hoc vero in
S aliis paruulis non reperias. Nec etiam fi re-
0u periretur, ad pædobaptiſmum quiequam faceret.
be Quomodo ex non baptiſmo probant ipfi baptiſ-
uist mum? Si baptiſmum inde deducere volunt, ba-
de lel ptizent in vtero matris, ſicut Ioannes erat in
diu vitero. Spiritus ſancti itaque munus fuit ibi ma- .
gentcx nifeſtum, quia faliit infans in vtero matris.
IuH In pædo-
A,1

560 DE RECENERATIONE

In pædobaptiſmo vero aliud nihil manifeſtatur, quam

clangor quidam, ſeu vagitus ranarum, aquis illis
innatantium, et calcitrantium. Si in Ioanne bapti-
ſta non fuit regeneratio, multo minus erit in pæ-
dobaptiſtarum infantibus. Confirmatur ratio præce-

dens, ſi a pædobaptiſtis rogemus, Quid ſibi velit

ignis ſpiritus? An non Chriſtus baptizat nos ſpi⸗
ritu ſancto et igne? Putas, ignem hunc eſfe rem
mortuam? Poteſt eſſe ignis, niſi vrat et luceat?
Dices tu nobis, Quemadmodum apoſtoli vno tem-
pore aqua baptizati ſunt, et alio tempore ſpiri-
tum ſanctum acceperunt: ita nihil prohibet paruulos
carnis aqua baptizari, et adulto ſpiritum ſanctum ac-
cipere. Sed quando nihil prohiberet, quorſum eis
baptiſmus exhiberetur? quis eſſet effectus? quæ vti-
litas? Vbi verbum domini, id facere iubens? Apo-
ſtoli credentes ſunt aquâ baptizati. Spiritum regenera-
tionis ſanctum, ante reſurrectionem accipere non po-
tuerunt, cum ſpiritus ille nondum eſſet. Velut ænig-
mate quodam Chriſtus myſteria ſua ante reſurrectio-

nem deſignauit, quo omnia poſtea vere noua in ſuo

regno compleuit. Idem in myſterio nunc ſunt ba-
ptiſmus Chriſti in Iordane, et reſurrectio eius, quan-
quam ille baptiſmus Tordanis verum regenerationis
ſpiritum nondum integre habuit, cum Chriſtus non-
dum eſſet glorificatus. Ioan. 7. Idem nunc ſunt, a-
quæ et ſpiritus ſancti baptiſmus, quod nunc fieri non

poterat. Quamuis baptiſmum fides tempore præce-

dat, et aliquando baptiſmum ſpiritus præcedat aquæ
baptiſmus, in fide ſemper factus: tamen operatione
diuina ſic denuo coniunguntur illa tempora, Vt ſi⸗
mul fide et baptiſmo idem effici dicas, cum in ba-
ptiſmo ſit fidei complementum. Per baptiſmum da-
tur remiſſio illa peccatorum, quam fides juſtificando
confert. Peccata, a quibus fſide iuſtificamur;, per
baptiſmum abluuntur. Nequit ego baptiſfinus ſine ſi⸗

de aliquo modo concludi. Neceſfſſario oportet, nos
. iuxta

———

ilxta
ſic ee
parun
hiben
ipſos
ſtench
parun

eos,

baptit
8
gis m
mitrat
ſepter
de pn
tot et
poner
de h⸗
quitu
iſe!
legitun
ſanctj
eſt dd
ſnance
lanaert
tls reg
IIu
iinet,
Der m.
et Ora
Demn i
e ſe
Crikr
daptiin
ilud
uu
on

L I B ER IIII. 461

t, Cun iuxta Chriſti præceptum, credentes baptizari, vt
uis i ſic eo lauacro regeneremur. Impoſſibile autem eſt,
ne dant⸗ paruulos lauacro regenerari. Non ſolum ergo pro-
it ine⸗ hibentur paruuli baptizari, ſed et impoſſibile eſt,
er ipfos baptizare, vt baptiſmi omnes definitiones o-
ſbi w ſtendunt, quas mox trademus. Prohibuit Chriſtus
005 h paruulos baptizari, iubens, vt apoſtoli baptizarent
eſe Nen eos, quos docuiſſent: iubens prius credefe, quam H
cent? paptizari.
no ter Si de manuum impoſitione loquamur, quid ma-Manuum
ole hi⸗ gis mimicum pingere poſſis, quam ſacramentum illudtio- oh⸗
t Paruun mitratorum, quod vocant conſirmationem, vnum de
ncun 1. ſeptem illis beſtiæ ſacramentis? Non fuit poſſibile,
tothia de puteo abyſſi aſcendere pictos alios deæ'monas, qui
)olt ſt tot et tantis modis Chriſti euangelium ludibrio ex-
Ak AN ponerent. Si, poſtquam credideris, baptizaris, nihil
nteyent de hac manuum impoſitione, quæ baptiſmum conſe-
Te n) quitur, verius tibi dici poteſt, quam id, quod tu

elnei⸗ ipſe leges acto. 6. 8. 13. 19. et I. Timoth. 4. Non

eſureii legitur illa manuum impoſitio ad dationem ſpiritus
on nn ſancti a Chriſto peculiariter inſtituta, ſed generaliter
intt eſt ab eo probata, ad virtutes edendas et morbos
, ſanandos. Sine ea vere dicitur baptiſmus ſpiritus,
Erti lauacrum regenerationis, tinctio renouationis, ſpiri-
ritkon tus regeneratio ex aqua et ſpiritu ſancto. IIla ma-
nr inn nuum impoſfitio ſuperabundantem benedictionem con-
r kein tinet, et certam virtutem, ſeu operationem, ſicut
re r per manus fiunt operationes. Manuum impoſitione
ceir et oratione vtebantur Iſfraélitici patres ad benedictio-
a⸗ nem imprecandam. Geneſ. 48. Num. 27. et Deut. 34.
ſt Re fieri ſolita ad benedictionem dandam vſus eſt
. Chriſtus, et poſt eum apoſtoli. Non eſt illa formula
en⸗ baptiſmo penitus neceſſaria, eo magis, quia ſublime
de illud linguarum donum, quod per impoſitionem ma-
i nuum tunc dabatur, ad eccleſiæ multiplicationem,
neen non neceſſario oportet baptizatis omnibus dari: ied
ns ne⸗ ſuperabundans benedictio ibi oſtenditur. Ma-
hte, N. nuum-⸗

562 DE REGENERATIONE

nuum impoſitio aliquando eſt baptiſmo præmiſſa, ali-

quando ômiſſa, aliquando repetita, ac pueris non
baptizatis adhibita. Paulo ipſfi prius eſt manus im-
poſita, quam aqua baptizaretur, acto. 9. Petrus da-
tum Cornelio cernens ſpiritum ſanctum, ei manus

imponere non curauit, acto. 10. IIud obſerua,

quod quamuis poſt datum ſpiritum ſanctum Corne-

lio, omiſerit Petrus manuum impoſitionem, tamen

aquæ baptiſmmum non omiſit: quia ille magis myſte-
rio conueniebat, et erat a Chriſto omnibus inſtitu-
tus. Repetitam manuum impoſitionem vides acto. 6.
et 13. Apoſtoli itaque illa benedicendi priſca ra-
tione, a Chriſto probata, vtentes, ſuper &ιgros manus
imponebant, et orabant, vt ſanarentur: ſicut bapti-
zatis manus imponentes, orabant, vt daretur eis ſpi-
ritus ſanctus. Id quod nos iuſte faciemus, benedi-
Gtionem ſemper Chriſti ac eius ſpiritus multiplicatio-
nem imprecantes. Vocatis quoque ad miniſteria eccle-
ſiæ manus, apoſtolorum inſtar, imponemus, orantes,
vt ſit ſemper manus Chriſti in eccleſia: ne quando, vt
irruerunt Papiſticæ laruæ, et Iudaicæ picturæ, adin-
uentione aliqua noua ſurrepant iterum Gog et Magog.
Hanc vero manuum impoſitionem nemo accipere debet
a miniſtro, quem videt idololatram, non miſſum a Deo,

vt ſunt hodie mitrati et bullati. Non abs re monet

nos Chriſtus, vt miniſtros et operarios a Deo ipſo mitti
oremus. Matt. 9. Operarios, inquam, non Papiſticis
bullis, pecunia emptis, ad pinguium carnes comeden-
das intruſos: ſed populi ſuffragiis ad prædicandum, et
miniſtrandum electos, acto. 6. Aut ab iis, in quibus
conſpicua erit ſpiritus ſancti virtus, conſenſu eccleſiæ
conſtitutos, ad Titum. I. Aut ſorte et oratione diſcre-
tos, quando inter aliquos videbitur æqua ratio, acto.

1. Heæc eſt nobis ſeruanda triplex ratio conſtituendi

miniſtros in eccleſia Dei, ſecluſa Papiſtica impoſtura.

Sed quid de illa in ſanandis ægris olei vnctione, qua vte-

bantur apoſtoli, qua nec lex, nec Chriſtus vſi leguntur? Re-

ſpon-

ſpone
iunas
Non
fleri 1
Hoc
enune
Eegros
Agens
gocet
Vngu
gente
Dhari
ditur
ſanat
potun
natio
ſalut
legis
nimen
prode
lis er.
Chame
inung
ſieut
cum
Rue⸗
Dore,
coitz
lent,
Iaior
luobt
fum!
e
bermi⸗
1Ker
Coger
eig

iſſi, d.
eris non
Anus i⸗
etrns r⸗
ei munn
obleru,
n Corre.
, tinen
is myte
8 inttir.
8 10o..
rilea .
rS Munn
eut bant⸗
Ur ei hi

, belel.

titeni
erin eeek
9 Ctetei
lunde,l
Ire, A⸗
et Mo-
here in
um Deo⸗
1e Mlle
i Ui
Pyitis

ndonn 4
n auns
l eecklt
ne ire⸗
io, cn
ſkmeni
poſtun⸗
e,u Nt⸗
—RZR

IL. I B E R IIII. 63

ſpondeo. Quemadmodum Chriſtus, dicens, Cum ie-
iunas, vnge caput tuum, vnétioônis vſum fuiſſe docet,

non vnctionis præceptum dat: ita apoſtoli vnctione

fieri ſolita vtentes, vnctionem illam non inſtituunt.
Hoc docent Iacobi et Marci verba, quæ ſunt tantum
enunciatiua. Apoſtoli, inquit, vngebant oleo multos
&gros, et ſanabant, Marci 6. TIacobus inter Iudæos
agens, in circunciſione et plerisque aliis Iudaizans,
docet presbyteros ſuper infirmum orare, quando eum
vngunt, Iaco. 5. Orent, inquit, ſuper infirmum, vn-
gentes eum oleo, et oratio fidei ſanabit eum. Vnde
Phariſaica colligitur traditio, quæ in lege non ita ſcri-
bitur. Illud verum eſt, prophetas et apoſtolos vItra
ſanationis donum, aliis remediis vſos. Vnde facilius
potuerunt remedium vſitatum retinere, cum dono ſa-
nationis vtebantur. Oleo ſe Iudæi ad ornatum, et ad
ſalutem vngebant, et olei vnctio inter benedictiones
legis continebatur. Naturale eſt in morbis, ægros li-
nimentis aliquibus obliniri: et tunc oratio adiuncta
proderit. Aegyptiorum priſco ſeculo vnus et commu-
nis erat olei vſus ad morbos omnes ſanandos, vt de
chamæmelino refert Galenus. Sacris item literis, oleo
inungere idem eſt, quod medicamento oblinire, Eſa. I.
ſicut Samaritanus oleo inunxit vulnus proximi ſui,

cum tamen purum oleum nulli vulneri conueniat.

Rudes itaque adhuc apoſtoli vnctionem illam tem-
pore, quo refert Marcus, vt euangelicam non ex-
cogitarunt, cum præſertim ipſi tunc omnes iudaiza-
rent. Fuit igitur Iudaica traditio. In rebus aliis
maioribus Iudaizare cogebantur apoſtoli, præſertim
Iacobus, qui Ieroſolymis in media ſedebat Iudaizan-
tium turba, acto. 21. et Galat. 2. Circunciſionem
ille filiis Iudæorum, ad Chriſtianiſmum conuerſorum,
permittebat. Purificationes, raſuras, et legis vota, Pau-
lo ſeruanda conſulebat, ſicut et aliis vnctionem illam.
Cogebantur illi, vt liceret de Chriſto loqui, coram Iu-
dæis ſimulare, a ſuffocato et ſanguine abſtinere, et alios
N. 2. Iudaiſ-

564 DE REGENERATIONE

Iudaiſmos obſeruare, propter offendiculum et Iudæo-
rum metum. Babylonios alios longe deteriores idolo-
latrarum ritus nos hodie ſeruare aut diſſimulare cogi-
mur, propter offendiculum et metum. Quia ſæuius
multo in nos agunt beſtiæ miniſtri, quam egerint Iu-
dæi in apoſtolos. Sanguinem ſemper ſitiunt, et cum
Caipha et Phariſæis exclamant, Non licet nobis inter-
ſicere quenquam.
Coympletis iam et ordine traditis baptiſmi myſte-
riis, ſupereſt nunc, ad totius noſtri operis comple-
mentum, quasdam alias rationes et baptiſmi finitiones
adducere, ac obiecta quædam diluere, vt, pæœdoba-
ptiſmo vndique improbato, nullus amplius ſuperfſit
ambiguitati locus. Primo ratio contra pædobaptiſmum.
Quia Chriſti ſymbola perfecta viros perfectos exigunt,
aut perfectionis capaces. Secunda ratio, Chriſti ſym-
bola ad memoriam etiam fſunt inſtituta, vt poſſit homo
Chriſti beneficia recolere, et diem, quo fuit cum Chri-
ſto ſepultus, comminiſci, ſciens, ſe non poſſe reno-
uari, ſi a tali gratia cadat. Magna res eſt, ſi cui peni-
tus inhæſerit. Cuius memoriæ defectu Chriſtum facile
tradimus obliuioni. Tertia ratio, qui juſtificationis fi-
dei vim norunt, aperte etiam norunt, quemuis ante
adeptam Chriſti fidem iniuſtitiæ ſeruiſſe, et fuiſſe filium
iræ. Si ergo filius iræ fuit, quid illi profuit pædo-
baptiſmus? Syllogismum hunc pædobaptiſtæ diſſol-
uant, Omnis, qui non credit filio Dei, manet in mor-

te Adæ, et ira Dei manet ſuper eum: Pæ dobaptiza-

tus non credit filio Dei: Ergo pædobaptizatus manet
in morte Adæ, et ira Dei manet ſuper eum. Pædo-
baptizatos non credere, manifeſtum eſt: quia non
audierunt prædicationem, quia fides eſt ex auditu.
Quomodo enim credent ei, de quo non audierunt?

Alios ſyllogismos ex ſfupra dictis collige, Omnis,

qui natus eſt ex ſpiritu, vocem ſpiritus audit, Io-
an. 3. pædobaptizatus non audit: ergo non eſt
natus ex ſpiritu. Vniuerfalis prima vera eſt, et
aà Chri-

—

4C
Om

3, er.
ta 1a
eſt
ſed
Attin
la

lheo.
s idlo⸗

Ae cNe .

ia ſelin
Lerinr.
, et nn
bis in.

ni e

8 CONMNEe

fnition⸗
t. Dedke
s ſyen
aptimn.
tos eilinn

Chrikihe.

hoſtken
tand
poletn
Aci⸗
ihmnti
cati tbist
la
t fule ie
rlir ei⸗
ptite
8 M.
eiibi⸗
S
a
1 ndrt⸗
n

65 dh 6).
u!

.
1

ige,

I. 1 B E R IIIIR. z565

àa Chriſto tradita, vbi generaliter de baptiſmo docet.
Omnes, quicunque baptizantur, Chriſtum induunt,
&c. fyllogiſmus eſt euidens, ſicut ex vniuerfali il-

la, Quicunque baptizati ſumus, mortui et iuſti ficati

ſumus. Quarta ratio, Iuxta Pauli ſententiam nemo
poteſt initio eſſe ſpiritualis, ſed præcedit, quod ani-
male eſt, deinde ſequitur, quod ſpirituale. 1I. Cor.

15. Miniſteria autem noui teſtamenti ſunt miniſteria

ſpiritus, et in eis ſpiritu incipimus 2. Cor. 3. et Gal.
3. ergo ea non poſſunt a puero carnis incipere. Quin-
ta ratio, Vt docet hiſtoria Dauidis, qui aſcenſurus
eſt arcem ſion, nec cæcus, nec claudus eſſe debet,
ſed ſtrenuus miles. Nemo fſüublime illud protectum
attingere poteſt, niſi percuſſo Iebuſæo, abſtulerit ido-
la omnia cæca et manca, quæ odit anima Dauidis, 2.
Samu. 5. Sexta ratio, In fluminibus illis aquæ viuæ
de cæleſti Ieruſalem, vt ait Ezechiel, egredientibus
piſcatores hominum ſunt apoſtoli, non piſcatores par-
uulorum. Boni piſcatoris eſt piſcieulos nuper natos
non attingere, ſed alios maiores ab aquis tollere. Se-
ptima ratio, ſpiritualibus ſpiritualia, ſicut carnalibus
carnalia, teſte Paulo, oportet conferre: nam hæc in-

ter ſe, ſicut et illa, ſuum ordinem ſeruant. Diſpice

jam, an pædobaptizatus ſit ad dominicam cænam ad-
mittendus? Si puero, ſecundum carnem nato, non
dederis carnale alimentum, fame peribit. Ad eundem
modum in ſpiritualibus nouus homo per baptiſmum e
cælo natus, niſi nouo cæleſti pane nutriatur, fame
contabeſcet. Neceſſario enim indiget nouus homo no-
uo cibo. Eo magis, quia ſine cæna non eſt completus
nouus homo. Octauo ratio, Omnes ſuos Chriſtianos
ad cænam ſuam Chriſtus vocat, ergo qui cænæ Chri-
ſti non eſt capax, non eſt ad Chriſtum vocandus.

Nam portentum eſt magnum, ſi hominem generes;

qui manducare non poſſit. Nona ratio, Fidelis diſ-
penſator dat familiæ domini cibum in tempore ſuo,
Lucgek. 12. Sed peaædobaptiſtæ ante tempus
N. 3. omnia

566 DE REGENERATIONE

omnia faciunt. Dant cibum non petentibus, nec
indigentibus. Dominica miniſteria diſpenſant iis, qui-
bus nondum eſt agnitus Chriſtus. De paruulis carnis
faciunt regnum ſpiritus: cælum cum terra confun-
dunt, confuſione Babylonica. Decima ratio, Chri-
ſtus iubet apoſtolos reſpicere ad regiones iam albas,
et paratas ad meſſem. Sed pædobaptiſtæ omnes fru-
Gtus immaturos colligunt, et eos immaturos perdunt.
Ad veram enim meſſem, vt docet nos Chriſtus, opor-
tet expectare, primum, vt herba creſcat, deinde te-
nera ſpica, deinde granum integrum in ſpica: et tunc
eſt tempus aptum, ad adultum hominem metendum,
Marc. 4. Pulcher eſt locus, cui contrarium facien-
tes pædobaptiſtæ, teneram herbam, antequam fructum
ferre poſſit, inſtar locuſtarum deuorant. Vndecima
ratio. Iidem erant Chriſtiani et diſcipuli, idem ſo-
nabat initio apellatio Chriſtianorum, quod ſonare ſo-
lebat appellatio diſcipulorum, acto. 11. Ergo nemo
Chriſtianus, niſi diſcipulus. Ergo pædobaptizati non
ſunt Chriſtiani, qui non ſunt diſcipuli. Euidentiſſi-
ma eſt hæc ratio, nullos tunc eſſe vocatos ad bapti-

ſmum infantes, cum ſolum vocarentur diſcipuli. Ita

iuſſit Chriſtus, vt apoſtoli diſcipulos facerent, quos
baptizarent. Duodecima ratio, omnes Chriſtiani fra-
tres ſunt. Si Chriſtiani ac fratres ſunt infantes illi,
quare eos a fraterna Chriſtianorum communione re-
pellis? a cæna Chriſti? Hoc ipſo iam fateris, non
eſſe fratres noſtros. Decima tertia ratio, Fratres no-
ſtri non ſunt, qui non acceperunt ſpiritum adoptio-
nis filiorum Dei. Spiritus iſte nos facit fratres, qui
nos facit eiusdem parentis filios. Hic autem ſpiri-
tus, ex auditu fidei eſt: ergo in infantibus non
eſt. Decima quarta ratio, Cornelius adhuc, acce-
pto ſpiritu ſancto, eſt baptizatus, ex ſymbolo acci-
piens maius ſtabilimentum, et certitudinem. Tam
certi eſſe debemus, Deum non intus abluere, quam
certo

certo
inkan
genen
ad n
non 1

non p
genitl
noua.
baptit
non
n
licet
Ut in
ad ſa
prim
ſibi
ſtum
Chrick
kegen
bapti

1, Ne
is dli⸗
is nh
CONE.
0, Cn.
im Abn
nes i
Perdun.

s, ON .

Beinge ⸗
1i et t
netenen
Gnn fick
m frdnm
Weci
ilen ⸗
ſonne

Drro Ne

ptzuim

Eidenmi.

1s Ad bil
.1. E
Lipl. D
rent,

giki *

Pknts 1
Mnutionen⸗
ſreis
Prittes
un 1inr⸗

I. I B E R IIII. 567

certo videmus corpus noſtrum ablui. Quæ certitudo
infantibus dari non poteſt. Decima quinta ratio, Re-
generatione efficiuntur homines dii. Sunt autem dii,

ad quos ſermo Dei factus eſt. Ergo pædobaptizati

non ſunt dii, qui ſermonem Dei non audierunt. De-
cima ſexta ratio, Non poteſt eſſe generatio noua in
eo, in quo non poteſt efſe homo nouus: in infante

non poteſt eſſe homo nouus, qui eſt per ſermonem Dei
genitus: ergo in infante non poteſt eſſe generatio

noua. Decima ſeptima ratio, ex legis figuris pædo-

baptiſmum improbat, Bos ſiquidem, ouis, et capra,

non poſſunt, cum primum nata fuerint, offerri, ſed
noua expectanda eſt hebdomada, Leuit. 22. Non
licet primis annis arborum fructus colligere, ſed vel-
ut incircunciſi cenſentur, donec per tempus erunt
ad ſanctificationem apti. Leuit. 19. Ipios hominum
primogenitos, quos maxime ſibi elegit Deus, noluit

ſibi ſtatim offerri, ſed ad nouæ hebdomadæ initium,

Exô. 22. Decima octaua ratio, Non poteſt ad Chri-
ſtum vocari, qui non poteſt a Ioanne præparari. Vt
Chriſto præmittitur nuncius, viam parans, ita et Chri-
ſtiano cuiuis: vere catechizans erat Ioannes baptiſta.
Decima nona ratio, Ex Trismegiſto ipſo in libro de
regeneratione, et ex Sibyllinis oraculis, aperte docemur,
baptiſmum non conuenire, niſi hominibus adultis.

Qui laticis culpas abluti fonte perennis
Præteritas, rurſum geniti, planeque renacti,
Iam non infandis parebunt moribus orbis.

Hæc docet Sibylla octauo libro, quæ et primo do-
cuerat, baptizandos debere inſtitui.
Vt rectos faciant calles, animosque repurgent
A vitiis, et aqua luſtrentur corpora cuncta,
Vt nunquam deinceps peccent in iura, renati.
Viceſima ratio, Si infantes liceat ſine intellectu baptiza-
ri, licebit quoque pueros, a pueris ludentibus, mimice et
N. 4. per io-

563 DE REGENERATIONE

per iocum baptizari, vt de Athanaſio puero et ba-
ptizante fertur: res omnium maxime ridicula. Li-
cebit item nobis æreas campanas, argenteos calices,
altaris lectos, aquæ vrceolos, et brandones paſcha-
les in eccleſia noſtra baptizare: atque ita calieum
vrceorum, æramentorum, et lectorum, cum phari-
ſæis baptismata facere, Marci. 7. Sed quid obſecro
ſibi volunt illa campanarum et brandonum noſtra ba-
ptismata? O miſeri phariſæi, quousque tandem e-
ritis ebrii, et ſomno ſopiti? O Chriſte, Deus no-
ſter, itane ad mille ducentos ſexaginta annos iumen-
tis nos aſſimilari paſſus eſt? Vbi ſunt, domine, il-
læ tuæ antiquæ miſericordiæ ? Iuſtus tu es. Ex-
pectaſti, vt compleretur Chananæorum iniquitas, ne
iniuſte videreris illos expuliſſe. Iſtos quoque ad
duplum tempus expectaſti, qui Chananæis ſunt du-
plo peiores. Magnæ tibi curæ fuerunt pauci mar-
tyres, electi tui, et precioſa in conſpectu tuo mors
eorum, vt tot peritura beſtiarum millia ſæuire permi-
ſeris, ad complendum tuorum martyrum numerum,
apoc. 6. Sæuæ illæ beluæ nihil in conſpectu tuo habi-
tæ ſunt. In illis tu gloriam tuam oſtendiſti, omnes vel-
ut Aegyptiacam turbam præcipitans, vt gratiæ tuæ er-
ga electos tuos magnitudo appareat. Iuſtus igitur tu
es domine, et illi omnes impii, qui Aegyptiorum, Ba-
byloniorum, et Chananæorum omnium impietates ſu-
perarunt. Admiranda profecto in hac re Dei ſapientia
patefit, vt quos ille improbos nouit, in ea temporum
momenta detrudat. in quibus gloriam ſuam, et in e-
lectos miſericordiam patefaciat, et ea, quæ prædixit,
compleat, in hoc ipſum malos indurans, propter im-
pietatem ſuam. Non propter ſeruum arbitrium. Im-
pietas noſtra paſſim facit arbitrium noſtrum ex libero
ſeruum propoſito ad certa momenta libertatis bi-
uio, et neglecto. Atque ita nemo in æternum ignem
damnabitur, niſi qui malum cognoſcens libere com-
miſerit. Tametſi aliquando corporali morte iu-
. ſtum cum

SSa

ſtum e
cum
illius!

Nenmno

evange
pellere
tradiee
nis, V.
impier
citer
Vverun
ari,
ignen
In v.
tus 6
Paul
voca
nec
propt
ſeut
bus.
1d en⸗
Cand
lis
Nam
Innat
2. et
locen
et 2.
Dei
ipl.
in ca
tl do
in te
Kient
ex P
A
et l

br.
l. l.
cliets

pelcr.

xdlicun
n phui⸗

Hoblten

loſtra d
Anden 6⸗
Deis no
08 iuner⸗
Dnine, ,
t8. N
igind 1
Jvogle
6 lunt

Uire en⸗
1 nunern
n tuo
onnesu
Ntie e 1
tus iit
tiotun, 1
ppietn

4 eme
n, ei
e moii
Ptopiel
ininn

m erl

bberttis
nun ine
lbere l
orte!
ſtum

TL. I B E R IIII. 569

ſtum cum impio, ſimul occidat Deus, et paruulum
cum magno, Ezech. 21. et Lucæ. I3. tamen æternæ
illius futuræ mortis non eſt ſimile iudicium. Ea enim

nemo gratis damnatur. Si obiicias, Deum gratis ad

euangelium quoſdam vocare, et quoſdam gratis re-
pellere: Reſpondeo, id verum eſſe, et dictis non con-
tradicere. Euangelicæ vocationis, vel non vocatio-
nis, vel non vocationis cauſam non ad pietatem, vel
impietatem noſtram, ſed ad Dei voluntatem, ſimpli-
citer referri vult Paulus, Rom. 9. Quod maxime
verum eſt. Quia aliud eſt, ad euangelium non vo-
cari, id quod gratis facit Deus: et aliud, ad æternum
ignem damnari, id quod nunquam gratis facit Deus.
In vocatione hac euangelica nec ipſius Moſis miſer-
tus eſt Deus, quia noluit, vt ex ipſo Moſe ecitat ibi

paulus. Ad regnum hoc per donum præſens non

vocauit tunc Deus ipſum Abraham, nec Dauidem,
nec alios legis prophetas. quia noluit. Non tamen
propterea illos gratis damnat, nec facit eis iniuriam,
ſicut nec catechumenis, ante baptiſmum decedenti-
bus. Non facit Deus alis gentibus iniuriam, nos
ad euangelicum, et cæleſte hoc regnum, gratis vo-
cando: cum et eis ſua merces reſpondeat, vt et fi-

liis Cain reſpondere dixit ipſe Deus. Genes. 4.

Nam funt illi omnes ex factis ſuis iuſte iudicandi.

Innatus omnibus à ereatione eſt ſpiritus Dei, Genes.

2. et 6. Confcientiæ regulam ad ſalutem ſufficientem
docens, vt ſint impii omnes inexcuſabiles, Rom. I.
et 2. adto. 10. et 17. Propter hunc nobis inſitum
Dei ſpiritum eſt ſub poteſtate noſtra virtus peccati, vt

ipſi Cain reſpondit Deus. Apud te, inquit, o Cain, et

in carne tua, erit illecebra eius, ſcilicet peccati, et
tu dominaberis ei. Propter delicta ergo datur quis
in reprobam mentem, non propter ſeruum arbitrium.
Sicut Chriſtus in cælo habet liberum arbitrium, ita
ex parte nos ab eo illeminati habemus. Libertate,
qua Chriſtus liber eſt, nos liberi ſumus, eius ſpiritu
et libertate donati. Aliis alius eſt ſpiritus, et a-
N. §. lia li

570 DE REGENERATIONE

lia libertas, quam paſſim ſerpens obſcurat. Sed de .

his ſatis.
Proferamus nunc baptiſmi veras deſcriptiones, qui-
bus verbo Dei deſcribitur, et ex quibus veras diffi-
nitiones conficies, vt videas, quam longe abſint a
pædobaptiſmo.
1. Baptismus eſt tinctio, cum doctrina, et manuum
impoſitione Heb. 6. At pædobaptizati doceri non
poſſunt.
2. Baptismus eſt viuum Dei opus, adiunctam ha-
bens pœnitentiam, fidem, et ſpiritus ſancti donum.
Ilbidem. Mortua autem hæc omnia in pueris ſunt.
3. Baptismus eſt poſt opera mortua ita deſuper na-
tum viuificari, illuminari, et futuri ſeculi virtutes ita
guſtare, vt ſit relapſo res irreparabilis. Ibi. Sed pueri
ſolum habent lactis guſtum, quem ſæpius repetunt.
4. Baptismus eſt abluere peccata, inuocato nomine
domini, acto. 22. pueri vero neminem inuocant, nec
nomen Chriſti norunt.
5§5. Baptismus eſt Chriſto credentem inſtar mortis
eius aquis ſepeliri, ibique circunciſione ſpiritus facta,
corpus peccatorum deponere, et deinde cum Chriſto
refurgere, Colos. 2. Quæx res in Pædobaptismo eſt
merum præſtigium.
6. Baptismus eſt, ſic cum Chriſto reſurgere, Vt
quaſi terrenis quis mortuus, ſola cæleſtia curet. Co-
los. 3. Pueri nil tale curant.
7. Baptismus eſt ablui, iuſtificari et ſanctificari in no-
mine Ieſu Chriſti, et in ſpiritu Dei noſtri. I. Cor. 6. Exa-
mina ſingulas partes, et vide an infantibus conueniant.
8. Baptismus eſt ablutione noua Chriſtum induere

tuncque filium Dei effici, Galat. 3. Quæ omnia pæ-

dobaptiſtis ſunt friuola et ridicula.
9. Baptismus eſt, audito Dei verbo, peœniten-
tiam agere, et tingi in nomine Ieſu Chri-
ſti, in remiſſionem peccatarum, vt donum ſpi-
ritus ſancti accipiatur. acto. 2. Pueri nec
audiunt

2ð

zucliun
10.
per ſe⸗
Oi
1. Det
guſtare
In.
Abylo
tia pe⸗
reſpon
huc m
12
ſcient
Deun
lentu
erga
15
ae den
Heb.
14.
nouatie
ſiüeni
Dueros
Durum
15.
X
Dei Vi⸗
daptiza
16.
Chriſto
Clm iln
rexit 1
Eet, No
Uiuunt
17.
is ein
Ceps .

del de

oneg d⸗
eras dn.
e abün

t Munwnn
oceri M

inctan k
ti domm
is ſon.
elipertr
Virtes n
Lel et
epetunt
o wonie
loeant, N

r ni

ins kin
n Ck
Ptisni

rgele, 1
ret,0

einn
1.Glr
onbenidn
m inclet
it N

ndo⸗ .

L I EBE R IIII.

audiunt, nec pcenitent.
10. Baptismus eſt renaſci ex incorruptibili ſemine

per ſermonem Dei, vt quis quaſi tunc genitus infans

omni dolo vacet, et guſtet, quam ſuauis ſit dominus,
I1. Pet. I. et 3. In pueros non ſeminatur ſermo, nec
guſtare illi cæleſtia poſſunt.
II. Baptismus eſt nauicula Chriſti, ab aquarum
abyſſo nos eruens, idque efficiens, vt bona conſcien-
tia per reſurrectionem Chriſti in cælum erecta. bene

reſpondeat apud Deum, quanquam ſordes in carne ad-

huc maneant. Ibi. Puerorum vero nulla eſt, conſcentia.
12. Baptismus eſt sροαοατπα. ſtipulatio bonæ con-
ſcientiæ erga Deum, eſt declaratio fidelis animi erga
Deum, quo ſordes animæ abluuntur. Ibidem. Stipu-
lentur iam Pædobaptiſtæ a fuis paruulis, vt fidelem

erga Deum animum illi declarent.

Tr3. Baptismus eſt accedendo in certitudine fidei,
ac depulſa conſcientia mala, ablui corpore aqua pura.
Heb. 10. In pædobaptiſmo eſt ſicut baptizare campanas.
14. Baptismus eſt lauacrum regenerationis et re-
nouationis ſpiritus, nos ſaluans, vt cæleſti iuſtitia iu-
ſtificati regnum Chriſti poſſideamus, ad Titum. 3.

Ppueros regigni, aut innouari, aut iuſtificari, eſt vnum

purum nihil.
I15. Baptismus eſt per operationem ſpiritus denuo
ex aqua ita naſci, vt vocem ſpiritus audias, regnum
Dei videas, et in cælum ingrediaris. Ioan. 3. Pædo-
baptizati nec vident, nec audiunt.
16. Baptismus eſt iuxta veterem hominem vna cum

Chriſto veluti mortuum ſepeliri, et iuxta nouum ſic

cum illo refurgere, vt quemadmodum Chriſtus reſur-
rexit a mortuis, ita baptizatus in nouitate vitæz ambu-
let, Ro. 6. At pædobaptizati ſerpentis vitam in carne
viuunt, veteribus peccatis adhuc conuoluti.
17. Baptismus eſt Chriſto ſic inſeri per hoc mor-
tis eius ſymbolum, vt et refurrectionis eius parti-
ceps fias. Ibidem. Pueri nullius horum ſunt capaces.
18. Bapti

572 DE REGENERATIONE

18. Baptismus eſt morte Chriſti ſic fieri partici-
pem, vt crucifixo veteri homine, aboleatur corpus
peccati. Ibidem. Sed quid obſecro poſſunt infantes
illi crucifigere?
19. Baptismus eſt a peccato ſic ablui, vt quemad-
modum antea ſeruiebamus iniuſtitiæ, et iniquitati, ita
nunc ſeruiamus iuſtitiæ,. Ibidem. Pueri nec iniuſtitiæ
ſeruire ſunt apti.

20. Baptismus eſt ſeire et credere, quod quem-

admodum tunc cum Chriſto morimur, ita deinceps
cum illo viuemus. Ibidem. Pueri vero nec cre-
dunt, nec quicquam ſciunt, nec viuendi rationem
mutant.
21. Baptismus eſt ſic orantem tingi, vt ei tunc cæ-
lum aperiatur, Lucæ. 3. Pueri clauſis oculis plorant.
22. Baptismus eſt, audita pœnitentiæ et nominis
Ieſu Chriſti prædicatione, ſpiritu ſancto, et igne cæ-
litus afflari. Ibidem. In pædobaptiſmo ſolus auditur
vagitus, et ranarum clangor.
23. Baptismus eſt fide Chriſti ad aquas deſcendere,
et deinde aſcendere, Acto. 8. Infantuli nec deſcen-
dere poſſunt, nec aſcendere.
24. Baptismus eſt ſic tingi, vt per vnum ſpiritum
in vnum corpus coniungamur, vnius conſenſus vni-
tate. I. Cor. 12. Infantium nullus eſt conſenſus, aut
ſpiritus, aut corporis vnitas.

25. Baptismus eſt, audito euangelii verbo, in vni-

tate fidei, lauacro aquæ mundari, ad vnitatem et con-
ſortium, immaculatæ cæleſtis eccleſiæ, Ephes. 4. et

5. In pædobaptiſmo nulla ſpiritualis eccleſia colligi-

tur, ſed chaos Babylonicum.
Ex prophetis diffinitionis aliæ colliguntur, qua-
rum nulla pædobaptiſmo congruit. Quod baptiſ-
mus ſit effuſio aqu?æ mundæ, de gentibus colli-
gens in cæleſte regnum, tollens iniquitates et
dans ſpiritum nouum, Ezech. 36. Quod fit
5 fons

fons
immun
Dil
tiones,
tur. l
elos
In.
Parunli
le, et

bis

nepreee
cklorun
lplemer
tales,
Chriſti
tit reg
gredie
glis i
celon
coltra
1tS
Vero,
gwi e
108
Lnum
ſeinde
le y
ſtus,
1s e
ſci ſ
dicede
inſtrue
Cicene
i
ſcn,
cend⸗
magi

ri pnic⸗

ur con
Nt inint

t glemtt
igitntͤi
e iniulkt

lod ger
1 deinett
0 Nee e
li tationn

ei tnees
ls or.

et oxiu

et ine
lus Mie

Geſeentn

n hinin
lenlis d.
Clenlis

tbo, I N

Pbes

tu,
oc nt
tibis l⸗
Piate .

t

I. I. B K R IIII. 573

fons datus domui Dauid, ad expiandum peccatum et
immunditiam. Zacha. 13. et pleriſque aliis locis.
Diluendæ nunc fuperſunt duæ aduerſariorum ra⸗
tiones, quibus illi pædobaptiſmum inducere conan-
tur. Prima ſumitur ex illo Matth. 19. Sinite par-
uulos venire ad me, talium eſt enim regnum cælo-
rum. Sed nihik contra nos: quia non veniebant ibi
paruuli, vt baptizarentur, ſed vt manuum impoſitio-
ne, et Oratione benedicerentur. In ea re ex emplum
nobis datur, vt paruulis benedicamus, ſeu eis be-
neprecemur. Talium dixit Chriſtus, eſſe regnum
cælorum, id eſt, eorum, qui efficiuntur vt paruuli.
Ipſemet Chriſtus ita exponit, iubens apoſtolos effici
tales, quales ſunt paruuli. Veriſſima eſt ibi regula
Chriſti, nobis obſeruanda, Quicunque non accepe-
rit regnum Dei, tanquam puer, haudquaquam in-
gredietur in illud Marci, 10. et Luc. 18. Quod ſi
quis ipſorummet paruulorum carnis dicat eſſe regnum
cælorum, et futuram gloriam intelligat, nos non
contradicemus, qui paruulos ipſos carnis non bapti-
zZatos a futura gloria non penitus excludimus. Nunc
vero, cum ſit regnum ſpiritus, in illud ingrediuntur,
qui efficiuntur paruuli ſpiritus. Duplicem ita vim
nos admittimus, in illis Chriſti verbis, Talium eſt re-
gnum cælorum: vt ſit ſermo eius gladius vtrinque
ſcindens, Vnum ille agens aliud intendit, et vtrun-
que verum. Paruulos ad ſe lubens admittebat Chri-
ſtus, cum ſciret ſaluum eſſe eorum fkatum: et vt
nos eorum exemplo, et ſimilitudine moneret, ef-
fici ſine dolo, infantium ſimplicitate. Eis bene-
dicebat, vt futura proſpere ſuccederent: noſque
inſtruebat, vt paruulis futura cæleſtia dona bene-
dicendo precemur. Plurimum illis poteſt hæc iu-
ſti oratio prodeſſe,; contra morbos, contra male-

ficia, ad omnem dæmonis in eos poteſtatem coër-
cendam, vitque ad regnum cælorum ſint poſtea

magis præpar ati.
Secun-

5714 DE RECGENERATIONE

Secundo argumento nobis obiiciunt illud Ioan.
3. Niſi quis natus fuerit e ſupernis, ex aqua er
ſpiritu, non videbit, non intrabit in regnum cælo-
rum. Profecto non viderunt ipſi vnquam, nec in-
trarunt in regnum cælorum, quod intra nos eſt.
Ideo eos moneo, vt denuo naſci velint, vt videant,
et intrent. Nam ſicut eſt nunc ſpiritualis natiuitas,
ita eſt ſpiritualis introitus, qui erit poſtea corpora-
lis. Introitus in regnum cælorum fit nunc per fi-

dem in ſpiritu, ſicut fiet poſtea per gloriam in cor-

pore. Ea ipſa hora, qua quis e cælo naſcitur, cæ-
leſtis fit homo, et in cælum intrat. Quomodo
enim poteſt quis e cælo naſci, niſi fiat cæleſtis? At
conſtat, paruulos carnis nec cæleſtia curare, nec
videre, nec intrare. Quid fſit intrare in regnum cæ-
lorum, et quod nunc intretur, declarat nobis ipſe-
met Chriſtus, contra phariſeos Matth. 23. Vos
non intratis in regnum cælorum, nec alios ſinitis in-
trare in regnum cælorum. Intrari nunc, et a no-
bis nunc accipi regnum cælorum, docet Matth. 11.
et Lucæ. 18. Quid ſit videre regnum Dei, ipſe

etiam declarat Matth. 13. Marci. 12. Lucæ 17. et

alibi paſſim, docens, regnum ipſum nunc a nobis
videri, et certo myſterio intelligi. Myſterium ma-
gnum ſuæ ſpiritualis regenerationis, et doctrinæ
tam cæleſtis, voluit Chriſtus Nicodemo aperire:
quod illi plane non intelligunt, qui regnum cæ-
lorum in hominibus non vident. Sermo item
Chriſti perinde ſonat, ac ſi dixiſſet, Niſi quis in-
grediatur per arctam portam, et anguſtam viam,
non poteſt intrare in regnum cælorum, Niſi abun-
dauerit iuſtitia veſtra, plusquam ſcribarum et pha-
riſæorum, nos intrabitis in regnum cælorum. Hoc
vero quid ad paruulos? Niſi conuerſi fueritis,
et efficiamini ſicut paruuli, non ingrediemini

in regnum cælorum. An paruuli carnis poſ-

ſint conuerti, et effici ſicut paruuli? Præ-

—

terea,
dictum
rgo ſa
cenatn
ſponcden
tantum
Chriſti
lö: qui
gmum ee
lis pote
, cei
coenoſe⸗
Piritus
Cendo,
ſertim e
Per cel
Cflei no
olito⸗
ite an
Prins d
ſiritas
inteliig⸗
ſpirirne
Veniun
Dtiſtart
nolünt
1s cu
cuin ee
Ckuciti

lee vos

Mlud lon,
hum cxl-

1, ec k

1 s
Vt widenn
8 Untiits
4 cotpet⸗
unc per
un in
ſeitur, 4
rorot
Tlellist 1
Urme, N
ternumcr
tobis⸗
29. 16
0s ſuiit⸗
e, &1l
Matthe l
Dei,
ee 1i
e 1 Mn
ſteriun 1,
et rt
1o Nein
tennmn
erno
ii gi⸗
Nan ſine
n et
grun. h

Tutii,

. nſſ.
Nis N
i N

l

L I B E R III... z5

terea, ſicut dictum eſt, niſi quis renatus fuerit: ita
dictum eſt, Niſi manducaueritis carnem filii hominis.
Ergo ſecundum hanc rationem deberent paruuli ad
cænam admitti. Vt igitur ad omnia vno verbo re-
ſpondeam, dico primo, quod promulgata lex eos
tantum ligat, quibus loquitur. Dico fecundo, quod
Chriſti ſermo ſimpliciter verus eſt, etiam in paruu-
lis: qui nec renaſcuntur, nec ingrediuntur, nec re-

gnum cælorum videre tunc poſſunt. Aliis etiam mo-

dis poteſt argumentum controuerti, ſi ponderes ver-
ba, denuo gigni, deſuper naſci, et ex ſpiritu. Si
cognoſcerent pædobaptiſt?, quid ſit per actionem
ſpiritus gigni, naſci, aut renaſci, erubeſcerent di-
cendo, paruulos carnis hoc modo naſci. Cum præ-
ſertim ex cæleſti ſubſtantia naſci non contingat, niſi
per cæleſtem fidem. Item quid eſt denuoô naſci, niſi
effici noua creatura? Quid eſt effici noua creatura, niſi,
abolito corpore peccati, nouum hominem in nouitate
viteæ ambulare? Item qui renaſcitur, et refurgit,

prius debet mori, qui ex ſpiritu natus eſt, vocem

ſpiritus audit, et videt regnum Dei, eius myſteria
intelligendo. Quod natùm eſt de ſpiritu, ſpiritus eſt,
ſpiritualis homo eſt. Quæ omnia infantibus non con-
ueniunt. Hoc eſt igitur vnice deteſtanda pædoba-
ptiſtarum abominatio, et regni Chriſti deſolatio, quod
nolunt Chriſtum nunc regnare in ſanctis ſuis. Nolunt
nos cum Chriſto regnare, quia non permittunt nos
ecum eo reſurgere. Væ vobis pædobaptiſtæ, qui
clauditis regnum cælorum ante homines, in quod
nec vos intratis, nec alios ſinitis intrare. Væ væ.

Concluſio

s76 DE RECGENERATIONE
CONCLVSIO.

PAedobaptifmum eſſe dico deteſtandam abomina-

tionem, ſpiritus ſancti extinctionem, eccleſiæ Dei

deſolationem, totius profeſſionis Chriſtianæ confuſio-

nem, innouationis, per Chriſtum facteæ, abolitio-
nem, ac totius eius regni conculcationem. O pater

omnipotens, pater miſericordiæ, eripe nos miſeros

ab his tenebris mortis, per nomen ñlii tui Ileſu Chri-

ſti, domini noſtri. O fili Dei, Ieſu Chriſte, qui pro

nobis mortuus es, ne moreremur, ſuccurre, ne mo-
riamur. Hoc vnum, vt nos docuiſti, te ſupplices ora-
mus, Sanctiſicetur nomen tuum, adueniat regnum

tuum, et tu ipſe, domine, veni. In apocalypſi ſponſa

tua eccleſia orans dicit, veni: ſpiritus filiorum tuo-
rum ibi orans dicit, veni. Omnis, qui hæc audit,
oret, clamet, et cum loanne dicat, veni. Venies
certe tu, qui dixiſti, venio cito, apoc. 22. Et
Antichriſtum aduentu tuo certe deſtrues. 2. Theſſa.
2. Fiat Amen.

9 —„

lee

crucit
Te ipt
lic h
hie ho
1o quo

fliins,
dileern

ſngi.
Dienti⸗

odllige

illis ne
Miles
Ater e

Lent:
elſe ſe
liicern

füls.

Ue

Moprie

E PIST O L AK

ii TRIGINTA AD IOAN.

Cniir nem Caluinum Gebennen-
olli⸗ . .
Onn ſium conciona- 1
8 Mieng torem.
leſn C.
2, guin
e, he N.
a EPISTOLA PRIMA.
t IEum illum Nazarenum, pro nobis miſeris
kee crucifixum, fateris tu nomine dici filium Dei, ſed
de re ipſa non eſſe filium. Nam rationem veram, quare
R higc homo ſit filius Dei, non credis eam eſſe, quod
1 kel.

hic homo ſit vere genitus de ſubſtantia Dei: ſed tro-
po quodam ais filium, quia eſt in eo inuiſibilis alius
filius, quaſi radius deciſus. Monſtro magno Deum
diſcerpis, verum filium obliteras, et Deos nouos
fingis. Te plane fefellit allegoricum dictum de ſa-
pientia genita, quæ et creata dicitur, vt vel hinc
colligas, eſſe figuratam loquutionem. Realitatibus
illis nedum diſcerpitur Deus, ſed et duo filii diſſi-
miles aperte docentur, alter incorporeus inuiſibilis,
alter corporeus viſibilis. Abſurda hæc te non mo-
uent: id tantum obiicis, Si homo ſit ſermo, duos
eſſe ſermones, cur non et duos filios? Nihil tu ibi
diſcernis, quaſi vtrunque promiſcue liceat vocibus con-
fuſis. Vt abſurditatem omnem et confuſionem tollas,
vnice te rogo, ne vocibus abutaris. Si propriam ſignifi-
cationem tu ſeruas, aliud proprie ſignificat ſermo, aliud
proprie ſignificat filius. Sermonis eſt proprie prolatio,
et repræſentatio, filii eſt ſubſtantialis generatio. In
O. hoc eſt

578 EP I ST O L A k.

hoc eſt realis diſtinctio, non in iſlo. Hic homo filius,
quia prolatione Dei genitus eſt, dicitur ſermo. Et ſer-
mo ille olim, quia ad filii generationem tendebat, et
filium referebat, dicebatur filius. Erat ſermo referens,
perſonalis filius. Cogita, Xoονο* eſſe rationem referen-
tem, et filium eſſe ex Maria genitum. Si proprio ſigni-
ſicatu Xασσ eſt ſermo referens, ſeu ratio referens, quis
tecum dicere audeat, Ioannem eſſe abuſum? Si duos
ſermones, aut duos filios ratione aliqua dicere lubet,
alterum eſſe figuram alterius, dicendum eſt. Atque ita
tandem conueniemus, dicentes, fuiſſe olim filii perſo-
nam et figuram. Vobis potius dicuntur eſſe duo, cum
ſit vterque realis, nullaque inter illum et iſtum ſimili-

tudo. Ego illum dico fuiſſe huius naturalem ſimilitu-

dinem et perſonam. De perſona ita proprie loqueban-
tur antiqui, ponentes in Deo perſonam filii, quæ eſt vna
cum homine perſona. In perſona Chriſti dicitur ſapien-
tia olim formata. Nam Chriſtus eſt vera ſapientia, qui
ab æterno ſuam formam habet in Deo. Sed realis illius,
et inuiſibilis filii, quem afferis, quam tu féôrmationem da-
bis? Impoſtura diaboli eſt, et impoſſibile monſtrum in
Deo. Aduerte autem, quod apud Salomonem Hebraica
vox 5π holalti, non proprie ſignificat generationem,
fed expreſſionem, et formationem, qualis fuit in mente
diuina. In anima hominis eſt notitia, imaginis expreſſiô,
formæ conceptio, certæ rei figuratio. An propterea con-
ceptus ille in anima noſtra dicitur filius? Nequaquam
profecto niſi metaphorice. Potiore vero ratione diceretur
in anima noſtra eſſe vera et realis generatio illius conce-
ptus, quam in Deo. Quia animæ noſtræ quid extrinſecus
aduenit realiter diſtinctum, non autem Deo. Erat in Deo
æternaliter mente concepta formata et expreſſa ſapientia,
ſiguratio Chriſti. Et in ea ipſa Chriſti figura relucebant
res omnes, quæ futuræ erant in ipſo. Hæc erat diuina ſa-
pientia cuncta componens ad gloriam Chriſti, et Chriſtus
in Deo. Hla non erat in Deo realis filius, ſed perſona Chri-

ſti realis filii. Relucentia erat futuri filii, et ad filii gene-

rationem ſubſtantialiter tendebat. Similitudinem aliquam
Vel hinc

vel hin
eſt gen
fllii, n
ſed eſt
Chriſti,
imago
primeb⸗
perſona
generab
do Chri
re. Si 0
Donas,
erat hun
in Deo
hunc eſ
Verum 5.
Lenitus,
dicitur .
Muins en
furnsir

Mlume

iſtinctio
Dei inee

Kintialit

dene eo

IN
Uiſibile

banlo,

dis ſee⸗
ſeut
Momina
Dei. N
inkero
in deer
Iualite

mo l,
d Nler
deban
kefeten
eleter.
priolgi
eſd,l
2 K e
dere Ide,
Atqven
glüipern
Guo,
n ſndir

e octehr.

Ie E

iur ter
gieni 1
Geilsi
Mioren⸗
onkunt
n Behni
Dekatione
Utrinn
kents
optete
oe ce
linsend⸗

Jarmeu

Iuni
S
teluck⸗
ein
AAli
elb⸗

Celel

EPISTOL AEFE. 79
„

vel hinc potes accipere. Quando in patre futuri Petri
eſt genituræ ſubſtantiale ſemen, eſt iam in eo fubſtantia
filii, nondum filius ipſe. Nondum eſt tunc homo Petrus,
ſed eſt origo generationis eius. Ita erat in Deo fubſtantia
Chriſti, æternalis origo generationis ipfius, eſſentialis
imago et perſona. Ibi iam hic homo concipiebatur, ex-
primebatur, generabatur, et ſi velis, creabatur. In eius
perſona et figura ait ſapientia, Concipiebar, formabar,
generabar, creabar. Plura tibi concedo, quam petis, mo-
do Chriſtum intelligas creatum, quia participes creatu-
ræ. Si omnium ſcripturarum ſcopum tibi Chriſtum pro-
ponas, erunt tibi omnia facilia. Totum verbi arcanum
erat huius hominis glorificatio, ſicut ipſe iam olim erat
in Deo glorioſus. Ioan. 17. Memineris quæſo, hominem
hunc eſſe vere genitum de ſubſtantia Dei, atque ideo eſſe
verum filium Dei. Per ſermonem eſt hic homo ab æterno

genitus, et in ſapientia ſermonis figurabatur filius. Vnde

dicitur ſapientia perſonaliter genita, perſonalis filius, in
huius geniti ſponſa. Relucebat iam ibi homo eſſentialiter
futurus in Deo, propter quem omnia et per quem omnia.

Nullum erat in Deo monſtrum, nulla diſſectio, nulla realis

diſtinctio: ſed gloria æterna hominis lIeſu Chriſti, filii
Dei, in eo ab æterno, etin æternum, perſonaliter et ſub-
ſtantialiter exiſtentis. Sit tecum Ieſus Chriſtus, vt ipſum
bene cognoſcas. Amen.

EPASTOLA. SECVNDA.

INcorporeum a patre diſtinctum realem illum in-
uiſibilem filium, et radium deciſum tibi perſuades ex
Paulo, qui Chriſtum ait eſſe genitum ex ſemine Daui-
dis ſecundum carnem Ro. I. Vnde a pari tu infers:
ſicut Chriſtus ratione naturæ humanæ filius Dauidis
nominatur, ita etiam ratione naturæ diuinæ filius eſt
Dei. Recte quidem infers. Et ego a pari quoque ita
infero: Sicut natura ipſa humana non dicitur filius,
ita nec natura ipſa diuina dicetur filius. Vides,
qualiter in te vertitur argumentum. Tres alioqui
. O. 2. nobis

580 ETPIST OL A F.

nobis filios facies. Natura humana eſt tibi filius, na-

tura diuina eſt tibi filius, et totus ipfſe Chriſtus fi-
lius. Si Pauli æquiparationem ſequaris, ατ¹úν ρναα
et nαατα 7vρεα. dices, eſſe ſecundum carnem filium
Dauidis, et ſecundum ſpiritum filium Dei. At ſpi⸗

Itus Chriſti non dicitur ibi filius, ſed eſt per ſpiri-

tum hic homo declaratus filius. Simili diuiſione Vti-

tur Petrus, Mortificatus eſt Chriſtus carne, viuifica-

tus ſpiritu. Spiritum Chriſti non vocat filium. Ad

idem 2a. Cor. 13. Crucifixus ex infirmitate viuit ex

virtute Dei. Quam virtutem conſtat ibi non eſſe fi⸗
lium. Tota diuinitas Chriſti his locis vocatur ſpi⸗
ritus, non filius. Ego itaque ingenue tibi fateor,
Chriſtum ipſum, ratione naturæ humanæ, eſſe filium
Dauidis, ſed naturam ipſam humanam non eſſe filium.
Chriſtum quoque fateor, ratione naturæ diuinæ, eſſe
filium Dei, ſed naturam ipſam diuinam non eſſe fili⸗
um. Tu es flilius patris et matris, tamen id, quod
habes a patre, non eſt ſeorſim filius, nec id, quod
habes a matre, licet eorum ratione tu ſis filius. Ra-
tione animæ tu es homo, et anima ipfſa non per ſe

dicitur homo. Ratione Deitatis Chriſtus eſt Dei filius,

et deitas non eſt filius. Ab eo nobis datur ſpiritus, qui
nos filios facit, et ſpiritus ille non eſt. filius. Si ſepa-
ratam animam videns, ob ſimilitudinem, et eſſentialem
rationem, tu concedis, eſſe hominem, eadem ratione
concedes, verbum eſſe filium: nec ob id proprie, eſſe
in vno dices duos homines, nec duos filios. Oſtende
tu, alicubi dici, Deum eſſe patrem deitatis Chriſti, ſic-
ut eſt pater Chriſti. Chriſtum eſſe hominis vocabulum,
fateris: ergo Deus pater Chriſti eſt pater hominis, De-

us genitor hominis. Naturalis homo natus eſt, naturalis

homo filius, homo naturaliter genitus eſt naturaliter fili-

us. Si ille ipſe Deus meus et pater eſt Deus veſter et pa-

ter: Deus hominis eſt pater hominis, Ioan. 20. In Chriſto
eſt duplex natura, diuina et humana, neutra tamen ea-
rum eſt filius, ſed ipſe ex vtraque natura conſtans eſt Chri-
ſtus fi-

ſtus 1
Vincit
Aurum,
tOtunn
Doce
ſto, 1
ternari
erg in
I8. Ne
Cicatun
homim
veli
4pud!
nem
bilem
tertian
lec t
inſtan

dtacor

te te
tus,
ANn
Aemn
16.
fall.
Dab⸗

ſKrun

nul
men
citun
Dei,
klii.
Deo

lin N.

Mriltes i.
N
7 i
enn flunn

At h⸗

er ſi.
ope i⸗
, Niuiker
lun. 4
te vinte
on ele:
Nentnr
lbi nenn

elle fin

ele Nin
Uin
le i
ich⸗
Uin. N
on et
theifis
hintn in
Al
elannne
len nin

EPDILSTOL A k. 581

fſus filius vnigenitus, filius patris et, matris, vnicus

filius. Similitudines aliæ ſunt remotiores, vt deitas

vincit in omnibus. Ratione deitatis eſt hic lapis, hoc

aurum, illud ferrum: at non ſolam deitatem, ſed id
totum proprie dicimus lapidem, aurum, vel ferrum,

Doce nos, ſi potes, deitatem illam, quæ eſt in Chri-

ſto, alicubi dici filium. In Chriſto non eſt vna illius
ternarii portio, vt ais, ſed tota deitatis plenitudo:
ergo in eo non eſt aliquis filius, ſed ipſemet eſt fili-
us. Ne vnus quidem eſt in ſcripturis locus, in quo
dicatur ſine homine filius. Quare ergo vos facitis ſine
homine filium? Error maximus eſt. Erroris cauſam

velis audire, paucis ego referam. Chriſtum fuiſſe

apud Deum, legentes, et æternam ei tribui generatio-

nem diuinam, audientes, metaphyſici ſophiſtæ inuiſi-

bilem alium filium imaginari coacti ſunt. Hinc ad
tertiam rem diſtinctam ſaltum fecerunt. Draconis fuit
hæc triceps illuſio, quæ in ſophiſtas facile irrepfit,
inſtante regno Antichriſti. An non legiſti ibi ſpiritum
draconis, ſpiritum beſtiæ, et ſpiritum pſeudoprophe-
tæ tres ſpiritus? Tres ſunt vere dæmoniorum ſpiri-

tus, a quibus occupati tenentur, qui beſtiæ trinitatem

agnoſcunt. Orbem hi tres ſpiritus concitant, contra

agnum immaculatum Ieſum Chriſtum, filium Dei, apo.

16. Falſi ergo funt trinitariorum inuiſibiles dii, adeo
falſi, ſi cut dii Babyloniorum: cum præſertim dii illi in
Babylone colantur. Vale.

EPISTODLA TERTIA.

SAepius ego te monui, ne illud trium rerum mon-

HKrrum tantum, et tam impoſſibile, in Deo tu admittas,

nullis bene intellectis ſcripturis probatum. Hac ta-
men ratione tu moueris, quod Deus ab æterno di-
citur pater: item quia patriarchæ dicebantur filüi
Dei, ratione incorporei illius iam tunc exiſtentis
flii. Leuiſſimæ ſunt hæ rationes, ad tantum in
Deo monſtrum inducendum. Ad primam ego cla-
O. 3. re do-

582 EPISTOEL AE.

re docui, ſecluſa in Deo temporum ratione, eum
ſemper dici patrem, et ab æterno filium hunc gene-
rare, in quo et patres antiqui ſpem habuerunt. Hine
ſecunda ratio diluitur, imo vt inſulſiſſima reprobatur.
Nam filiatio illius ſecundæ inuiſibilis rei nihil habet
nobiſcum commune, vt eius ratione dicamur filii.
In homine Chriſto eſt vera filiatio, hominibus commu-
nicata. Quod in patriarchis fuerit filiatio Chriſti,
fuit vmbra Futurorum, ficut erat illis ſpes futuri
Chriſti. Deus dicebat, ſe fore patrem, et nos fore
filios, tunc in vmbra, nunc in veritate. Deus erat pa-
ter perſonaliter, ſicut erat in eo perſona filii. Erat

pater realiter, ratione ipſius hominis Ieſu Chriſti, ſine

tempore ſibi iam præſentis, et ab eo æternaliter ge-
niti: ſicut ſi tu ab æterno ſpiraſſes ad prolem aliquam,
et mulier eam nunc pareret. Hinc dicitur Chriſtus
ſecundum ſpiritum eſſe filius Dei, quia eſt per ſpira-
tionem Dei genitus, et ſpirituali diuina ratione pro-
ductus. Graue tibi eſt concedere, hominem Chriſtum
eſſe ex Deo genitum. At nos ſumus ex Deo geniti,

Ioan. I. An ſimili ratione, An fublimiore, eſt ille ex

Deo genitus? Certe ſublimiore, et ab æterno. Impo-
nis mihi, quod ſermonem ego dixerim in creatione
cœpiſſe, quando Deus ſententiam de creando mundo
protulit, quaſi tunc exſtiterit ſermo prolationis ad
Chriſti generationem. Ego æternitatem ſermonis, ſeu

rationis diuinæ, vbique doceo, Chriſti relucentiam
æternam, futuri hominis perſonam, et ſubſtantiam, vt

in ea facie videatur Deus. Extitit quidem ſermo in
creatione, et exiuit ſe manifeſtans, exiuit poſtea varie
ad prophetas. In incarnatione latius exiuit, et gene-
rationem totam conſummauit. Myſterium magnum
eſt, et donum Dei eſt, bene noſſe generationem ho-
minis huius æternam, et egreſſiones eius varias, Vt
ait Michæas.

EPISTOLA QQOVARTA.
Craſſam

0
homir
pus ip
ſam 0
ritui,
bantun
Chriſt
Pnyſic⸗
tionen
intelli
ſiſi vt
munie
cepti⸗
perin
ceptil
augel
mant
numm
ſubſt
eſt an
ſubſta
iam 5
4.0
nime
Veti
ſübt
et nn
ſii.
le. I
uos
les
tum
efes
AN
Untu
Ihen
tenn

e, iun
ne ger⸗
1. He
Nrobarr.
hil hbe
mur ii
comim.
Cn
es funt

109 EK

8erat e

li. U.
hrili, u.

eo keii

et e 4

no. M
ckelic

Nio m

ltiond 1

mnoNS 4

Deenin

antian 1
1 ſamo?
okein
. et ⸗

tone

jonen N
Vriis, 7

EPISTO IL. A E.ð 583

CRaſſam iudicas hanc meam hæreſim, quæ Ieſum
hominem credit eſſe verum et naturalem filium Dei, cor-
pus ipſum, in verbo et angelis olim præfiguratum. Craſ-
ſam ob id, quod viſibile ſeu perceptibile quid verbo, ſpi-
ritui, et angelis tribuam. Craſſam hanc fidem amplecte-
bantur olim rudes diſcipuli, et amplectuntur nunc veri
Chriſtiani, quamuis eam ſublimes mathematici et meta-
phyſici rideant. Tam vehemens eſt illuſio, vt manifeſta-
tionem ipſam Dei nemo agnoſcat. Deus a mortalibus non
intelligitur, niſi per ſpeculum: nec tunc vere intelligitur,

niſi vt ſe nobis exhibet, manifeſtatione quadam, et com-

municatione. Si Deus per verbum et ſpiritum ſe fecit per-
ceptibilem, in verbo et ſpiritu erat quid perceptibile, aC
perinde in angelis. Materiam quandam luminis diuini ſuſ-⸗
ceptibilem, et corpus quoddam ſubſtantiale, ſpiritibus et
angelis tribuerunt antiqui theologi: cum quibus id affir-
mant magnus Baſilius, et Auguſtinus, quem tibi patro-
num iactas. Lucem hanc ſolis ipſe in Geneſi dixit, eſſe
ſubſtantiam et corpus, quod ſe intus penetrari ſinit. Tale

eſt angeli corpus, aliunde penetrabile, corpus ſpirituale,

ſubſtantia ætherea. Spiritus omnes etiam rationales, et-
jam ſubtiliſſimos, penetrat lux diuina, Sapien. 7. et Heb.
4. Omnia imptet, omnia penetrat, in angelos intrat et a-
nimas. Non obeſt, ſi dicas, ſpiritus illos aliis corporibus
veſtiri. Nam id fieri poteſt. Nihilominus eſt ipſis propria
ſubſtantia, quam nos aliquando ſenſibiliter percipiemus,
et nunc perciperemus, ſi ſenfus eſſent nobis tam exqui-
ſiti. Quicquid eſt in mundo, eſt ſpecie aliqua perceptibi-
le. In Deo quoque ſermo et ſpiritus percipiuntur, per
quos ſe ille manifeſtare voluit, et per quos percepti-
les ſunt omnia facta perceptibilia. Si verbum et ſpiri⸗
tum concedis perceptibilia eſſe, quæ ex eis ſequuta ſunt
effecta, perceptibilila dices: tametſi inuiſibilia dicamus,
quæ ſpirituali alio modo, quam per viſum percipi-
untur. Inuiſibilem dicimus aerem, perceptibilem ta-
men. Inuifbilem, inquam, quia eſt acie noſtri viſus
tenuior. Spiritus ipſe diuinus, velut aura tenuis, in
O. 4. . animas

1684 EPILSTOL A E.

animas noſtras ſpirans, ſe nobis perceptibilem facit,

licet ſit inuiſibilis. Cæleſtes creaturas ſub ſpecie an-

geli dicimus viſibiles, ſub ſpecie ſpiritus inuiſibiles no-=
bis, vere tamen in ſe viſibiles. Eas cum Dauide dici-
mus efſe aéreos flatus, et igneas flammas, ſuperelemen-
tares ſcilicet: non habentes carnem et oſſa terrea, vt
ait Chriſtus. Quemadmodum inter homines, ita inter
ſpiritus illos, alii aliis imperant, ſunt excellentiores,
acutiores, habentes plus agilitatis, tenuitatis et ſplen-
doris. Alii habent plus craſſitiei, et minus intellectus.
Crafſi adeo et materiales ſunt inferiores ſpiritus, vt
in muliebrem laſciuiam moti, eam genii exequantur,
velut ſatyri, et incubi. Imo ob id funt diluuio in
abyſſi tartarum cum gigantibus deturbati, vbi ligati
in finale iudicium ſeruantur puniendi. Ita ex anti-
quitatibus Iudaicis refert Ioſephus. Ita et Henoch,
Vt a pleriſque citatur. Ita Philo Iudæus in libro de
gigantibus. Ita quoque ſeptuaginta ſeniores Hebræo-
rum interpretati ſunt, et alii Hebræi. Ita cum apo-

ſtolis ipſis, Petro, Iuda, et Ioanne intelligunt Iuſti-

nus, Irenæus, Clemens Romanus, Clemens Alexan-
drinus, Tertullianus, Cyprianus, Origenes, Lactan-
tius, Euſèbius, et reliqui veteres. In aquam ſunt
dæmones merito præcipitati, ficut et per aquam pec-
cabant. Nam velut aquea corpora, pulchra ſpecie
filiorum Dei, mulieribus imponebant, et generabant,
aqueum ſperma, malis artibus paratum, immitten-

tes. Sine deæmonum opera non füuiſſent ita genita

tam ingentia monſtra. Ita filios Dei vocat Iob, ma-
los angelos cum gigantibus in diluuio ponens. Sicut
Salomon et Eſaias, vt explicui libro ſecundo de tri-
nitate, loco decimoquarto. Non ergo te debuit
hoc tantopere offendere, quod poſt prophetas et
apoſtolos, maximi Hebræorum ac Chriſtianorum the-
ologi docuerunt, ac etiam philoſophi. Philoſophos
taceo, quia innumeri ſunt, Chaldæi, Aegyptii, Græ-
ci, et Latini, qui dæmones eſſe aërea corpora,
. dixe

——

dixer

tio p
merſi
quibuu
propr.
tione
ex ſu
Tationt

Il.
Verbo⸗
Lthere
edr
Manud
erat i
ralis
r in
et lun
Unr ih
Mcan
men,
fuit
Voca
eſt!
Tan
Ade
forma
in
n
ur,
forn
linr
Verbe

Dem

en kui,
Pecke .
ibileste
Uige i⸗
ercleme.
lerten 1
itr ime
lentiore;
et ſol
ltellecn
ritus,
eguunnn⸗
Gilutio
Whi l
1 ei M⸗
t Hennd,
1lbe
Hebrer
Cunn 1.
unt I
6Mern.
„Läün.
van ku
uun Ne⸗
venaben,
nmmiter
1n geti
lob, N
.
obet
e Eehit
hens 4
run e.
lcptt
i, er
rorpote
RNe

EPISTOLAEF.„ sss

dixerunt. Aérei dæmones, ſeu velut aérei, funt ini-

tio per terreum cibum puniti, deinde in aquam ſub-

merſi, demum in ignem æternum. Varii ſunt modi,

quibus a dæmonibus generari potuerunt gigantes, ex
propria et multiplici demonum virtute, ex obſerua-
tione locorum in aſtris, magna corpora facientium,
ex ſumpto a magnis hominibus ſemine, et ex victus
ratione, corpora roborante. V

EPISTOLA QVINTA.

IILIud te pariter offendit, quod veluti naturalem
verbo et angelis, dixerim humanam Chriſti formam
ætheream, ſecundum quam erat ipſe in forma Dei.
Sed paulisper animum adtende, et te multis viis
manuducam. Sicut nunc eſt vere reale, quod ibi
erat in figura: ita nunc eſt homini Chriſto vere na-
turalis ea forma, quæ olim diſpotione Dei figuraba-
tur in verbo et angelis. Angelis hac ratione non
eſt humana forma ita naturalis, vt nobis. Cum enim
ſint ſpiritalis ætherea ſubſtantia „ terræ nihil commu-
nicans, quasuis formas facile accipiunt. Humana ta-
men, quæ potior erat in verbo, ipſorum formatore,
fuit quoque ſemper ipſis potior. Imaginem hominis
vocat angelum Daniel, ca. 10. Ad angelos dictum
eſt, Faciamus hominem terreum, ad formam et figu-
ram noſtram ætheream. Terreus dictus Adam ab

adama, vt homo ab humo, accepit vere ſupernam

formam. Ipfi terræ data eſt tunc ea forma, quæ
iam antea erat in æthere, omnium formarum ſpecio-
fiſſima, quam reliquæ omnes mundi formæ veneran-
tur, quam et filio ſuo Deus elegit. In verbo iam ea
forma multis viis, ſeu multis inductionibus, oſten-
ditur, ſi hoc bene prius teneas, me non dicere in
verbo formam corpoream, ſed prolationem, exhibitio-
nem diuinam, inſtar formæ corporeæ. Audi nunc in-
. O. 5. ductio-

1

586 EP ISTOL A E.

ductiones meas, vt in verbo intelligas formalem aliquam
rationem. Inductio prima eſt ex ipſa ſapientiæ omnifor-
mis cognitione. Si ſapientiam credis omniformem, cre-
des et in ea forma hominis principem formam. Indu-
ctio ſecunda eſt, ex proprio ſignificatu vocis Xονσ quod
eſt, ſermo referens, ratio referens, repræſentans. Indu-
tio tertia eſt ab ipſa luce. Si naturale et proprium crea-
tæ, et increatæ lucis ſemper fuit, rerum aliarum expri-
mere ideas, in ipſa Chriſti luce ſitas: multo magis erit ei
proprium, expritnere Chriſtum, a quo omnia, et qui pri-
mus erat fſcriptus in capite libri. In luce animæ tuæ,
quam ais inuiſibilem, concedis, eſſe rerum viſibilium
formas: cur igitur offenderis, ſi in luce ipſa Dei di-
cam ego eſſe formas tales? An non inde deriuantur
illæ, in animam tuam? Inducétio quarta eſt, a, viſione
et facie Dei. Non erat falſum, id quod videre cupie-
bat Moſes. Lux erat Dei ibi abſcondita, nobis mani-
feſtata. Inductio quinta eſt ab omni ſemine, ſicut ver-
bum erat ſemen, vere formale. Ad illius exemplaris in-
ſtar, in ſemine tam animalis, quam ſtirpis cuiusque, eſt
formalis virtus quædam, talis rei figuratiua: non ſolum
talis iuxta certam ſpeciem, ſed iuxta certum indiuiduum,
quale eſt ipſe Chriſtus. Non ſolum erat in verbo naturalis
virtus figuratiua Chriſti, ſed figura ipſa viſibilis, ob pecca-
tum reddita inuiſibilis. Inductio ſexta eſt ab hominis for-
matione, qui ad formæ illius ſupernæ imaginem et ſimi-

litudinem eſt corpore et anima formatus. Inductio ſe-

ptima eſt ab eſſentiali conformatione. Si eſſentialiter
nunc eſt verbum in homine, et eſſentialiter eſt verbum
homo, eſſentialiter conformatur et coaptatur formæ et
figuræ hominis: atque ita ab æterno habuit aptitudinem
et reſpectum formæ et figuræ hominis. Inductio octaua
eſt a naturali potentia. Naturalis erat ibi potentia, actu
nondum terreus homo: ſicut in aliis generationibus omni-
bus naturalis potentia, antequam ſit actus: prius po-
tentia filius, quam actu filius. Hinc ab omni generatio-
ne inductionem nonam collige, contra mathematicam
illam veſtram, et realem inuiſibilem generationem,
hoc

hoc
ſeerat,
lius,
tiale,
Elieh
ductio
tione,
goch
deban
ſtatio!
etinn
nod
mrind
libus
ſbi pan
Ders
forme,
ſur en
ſblne
IAr
Milatn
ulitn
Cund
risr⸗
illah
tis an
benne
Oit
tem,
ot
erat
Nt n
iband
n,
ded

Tiqtun
mnid⸗
enn et⸗
r
,uol
8. Mr.
umn crer

eNN.

etti
tuinn⸗

ime t

jiſbbilnn
1Deid⸗
eriuanan
1 WE

re elne⸗

bis nn.

ſent de .

Plneir
sgbe, l
on ſoln

4

rAs

Obhee
ninis.

g ſe⸗

uctio
ſenüalun
Pverinn
ſorme?
btuchren

jo Cll
tin 11
oN
tins N.

enernir⸗

„ d
atien

gtionen,

e

EPDISTO I. A E. 587

hoc vnum et vniuerſale axioma ſeruans: Omnis, qui ge-
nerat, in ſeipſo et ex ſeipſo ſemen elicit, antequam ſit fi-

lius, et deale ſemen. Hoc dicimus verbi ſemen eſſen-

tiale, a quo omnia, et in quo omnia relucebant, etiam an-
geli, qui in ipſa creatione funt verbo aſſimilati. Vnde in-

ductio decima conſurgit, ab angelica viſione et aſſimila-

tione. Angeli nihil vnquam de Deo ſcire potuerunt, niſi
quod eis in verbo ipſo videre datum eſt, in quo ipſi vi-
debant faciem Dei: tanta fuit verbi excellentia, manife-
ſtatio Dei, Chriſtus facies Dei. Angeli et in actionibus,
et in natura ipſa, ſunt aſſimilati, conformati, et quodam
modo vniti verbo. Ab omni naturali actione eſt vndeci-
ma inductio, ſi rerum analogias intelligas. Vt in natura-
libus actionibus omne agens aſſimilat, conformat, et vnit
ſibi paſſum: ita in diuinis nos ſibi, ac etiam angeleos,
Deus aſſimilat, conformat, et vnit, externa lucis viſibili
forma, et interno inuiſibili ſpiritu. Imo communicatione
ſuæ externæ lucis, ac ideæ diuinæ ratione, omnia initio
ſibi naturaliter ſimilia et vnita fecit Deus, pulchra et bo-
na: multo autem magis hominem, Deo multipliciter aſſi-
milatum et vnitum. Prima eſt in homine ex innato Dei
halitu vnio naturæ, cum ſimilitudine lucentis formæ. Se-
cunda eſt vnio gratiæ noui ſpiritus, cum maioris fulgo-
ris renouata intus imagine. Tertia erit eximia vnio fina-
lis gloriæ, in qua videbimus eum, ſicuti eſt, in abditiſſima

illa luce, nemini vnquam viſa, nec angelis ipſis, nec bea-

tis animis, ſed ſoli Chriſto. Adhuc ſunt nobiscum magis
beandi boni angeli, ſicut mali magis puniendi. Vt nunc
omittam angelorum ſimilem et conformem Deo volunta-
tem, et ingentem erga nos charitatis ardorem: in hoc
quoque ſe verbo Dei conformabant, quod ſicut eius
erat omniformis eſſentia, ita illi pro ipfſius imperio,
vt nobis miniſtrarent, in varias formas paſſim trans-

ibant, humanam ſemper reuerendo. Cuius odio ſa-

tan, contra Dei imperium agens, et a beata vnio-
ne diſcedens, in ſerpentem degenerauit, relicta
forma

388 EPIST O L A E.

forma Dei. Duodecima igitur a deformatione dæmonis
ſequitur inductio. Deformatio intus et extra, tanta fuit
in dæmone, vt hominis formam aſſumere iam non poſſit,

ſine deformitate aliqua. Non poteſt nunc dæmon ſe ho-
minem fingere, quin deformis appareat. Cecidit enim a
priore pulcritudine. Honorabilis Deo et angelis bonis

fuit ſemper humana forma, vt vera creatoris imago. Ad

quam rem ab ipſis cadaueribus, et ſepar atis animis, eſt
inductio decima tertia. In cadaueribus mortuorum, ob
huius formæ læſionem et iniuriam ei factam, afficieban-
tur angeli, et ſeparatæ animæ, in ea forma creatæ, et eſ-
ſentialiter corpori conformatæ. Ob id item jubentur le-
ge puniri, qui hanc formam leſerint, eo quod ſit imago
Dei. Ex his iam aliquam in verbo illo formalem ratio-
nem kfacile eſt intelligere, ſi Chriſtum ibi credis: quod
vtinam tibi detur. Amen.

EPISTOLA SEXTA.

MVtationem Dei nec in creatione, nec in incarna-

tione eſſe factam, et ſubſtantiam eius eſſe manifeſtatam
ex iam dictis pauca repetens oſtendam, vt totum pie-
tatis myſterium intelligas, ad gloriam Ieſu Chriſti do-

mini noſtri. Ante creationem erat verbum, iam præ-

ſidens æterna Dei ratio, verbum manifeſtatione non-
dum exhibitum. In creatione ſe Deus viſibilem exhi-
buit, theſaurum ſuum aperuit, oſtia æternitatis. Mu-
tatus non ob id dicitur, quod hoc vel illo modo a
nobis percipiatur: cum ille omnem percipiendi for-

mam in ſeipſo contineat, quam vult nôbis offerens.

Si intelligas, communicçationes nobis diuinas non eſſe

in Deo mutationes, intelliges quoque, exhibitiones non.

eſſe mutationes. Nihil Deus creat, cui ſe modo aliquo
non exhibeat et communicet. Deus vbique eſt, rerum
omnium eſſentia plenus. Rerum omnium eſſentiam
in ſe

in ſe

13, 1
Vt l
liud
tabo⸗
patel
tefaa
Zach
Piden
ſüs 1
ligan
marh
tur,
quan
igne
Deu
nobi
Virt,
geni⸗
tre
et pe⸗
ſtin
ralit
marn
ſhiri
Den
leetin
funt
ua!
4pit
ſtant
ſeene
Per
cit,
(i
diſe
ler

denmoci

tantafiat.

onpef,
nontehe
dit enin
elisdonn
ndg N
nimnis, 4
Uorunm dn
keiedr.
tk, ett⸗
bbenurt⸗

ſitine

alentein
eist

in inenn
Mikelte

Chrlin
in

Mole

Pllene

5

EPISTOI. A F. 589

in ſe ita continet, vt ſola ſua eſſentia, ſine alia creatu-
ra, ſe hic nobis exhibere poſſit, vt ignem, vt auram,
vt lapidem, vt electrum, vt virgam, vr florem, vt a-
liud quiduis. Similitudinibus his te commodius exci-
tabo. Nam ſi Deus non eſt mutatus, ob ſingula hæc

patefacta, nec mutatus erit caput ipſum Chriſtus pa-

tefaciens. Exhibeat ſe iam nobis Deus, vt lapis ille
Zachariæ oſtenſus: oculos noſtros ita aperiat, vt la-
pidem ipſum videamus. Deus non eſt mutatus, et vi-
ſus eſt lapis in Deo. Verus lapis? Deus in ligno eſt
lignum, in lapide lapis, in ſe habens eſſe lapidis, for-

mam lapidis, veram ſubſtantiam lapidis. Concedam igi-

tur, hunc eſſe vere lapidem, quoad eſſentiam formæ;
quanquam deſit materia lapidis. Concedam quoque
ignem illum eſſe verum ignem, et eſſe id ipſum, quod
Deus. Eſt ne ob id mutatus Deus, formam occultam
nobis patefaciens? Ignis ille figuram hominis exhibeat,
virtute Dei fiat homo, fſubſtantiale corpus ex virgine
genitum. Quis quæſo, dicitur ibi eſſe filius Dei, a pa-
tre Deo realiter diſtinctus? Ignis ille formali ratione,
et perſonæ figuratione dicitur filius, non realiter di-
ſtinctus a patre. At homo hic vere realiter, et corpo-
raliter genitus eſt de fubſtantia Dei patris, et virginis
matris. Loco item moueatur ignis ille, aut aura diuini
ſpiritus, aut lapis, aut flos: an mouetur tunc Deus?
Deus vbique ſemper exiſtens immobilis, nec loco mo-

uetur, nec ob oſtenſam illam formam alteratur. Sed

ſunt illi modi diſpenſationis ſeu exhibitionis diuinæ,
qua ſe nobis, vt vult, vere Deus exhibet, et in rebus
agit. Moto homine Chriſto, non mouebatur ſub-
ſtantia deitatis. Externe mouebatur, per aérem de-
ſcendebat ſpiritus ſanctus, in Deo immobili ſem-
per exiſtens. Verbum ſuum Deus viſibile patefe-
cit, varie miſit, et immobilis manſit. His mo-
dis verum eſt, quod ſcribitur Deus olim deſcen-
diſſe, iuiſſe, veniſſe, pedes ſuos lauandos ipſi Abra-
hæ exhibuiſſe. Vera res erat, non præſtigium, e-
tiam

390 EPISTOTL A E.

tiam ſecluſo angeli miniſterio: ſicut vera res erat, quod
deſcendit ſpiritus ſanctus in Chriſtum. Motus erat ra-
tione adiunctæ creaturæ, non ratione deitatis: niſi mo-
tum dicas iuxta formæ exhibitæz modum, ſecundum
quem locos mutabat, locis ita ſe exhibens. Quanquam
eſſet ibi angelus, in angelo erat Deus. Viſus Deus de-
ſcendebat, et ſpiritus ipſe ſanctus, qui Deus eſt, deſcen-
debat: nec ob id eſt mutatus Deus, formam certam ex-
hibens, et patefaciens. In angelo, Abrahæ viſo, erat for-
ma Chriſti, forma lucens, et viſo angelo ſimul Deus vi-
debatur, verbum videbatur Chriſtus, Elohim. At quo-
modo in Angelo relucebat Deus, relucebat Chriſtus?
Ipſam angeli et animæ noſtræ fübſtantiam penetrat in-
tus, et implet lux verbi, ſicul lux ſolis aẽrem penetrat
et implet. Erat nomen Dei in medio angeli, Deus ipſe
in media angeli fubſtantia. Exo. 23. Quid obeſt, quo
minus in angelo videretur Dei lux verbum? et angelus
quaſi transformatus, diceretur quis quaſi Deus? Si in
aliis creaturis, luce informatis, pene videtur, et palpa-
tur Deus, multo fortius in angelo illo, et multo iterum
fortius in Chriſto. Incarnatione ergo non eſt mutatum
verbum, ſed aſſumpta caro eſt in verbum transformata.
Verbum illud erat fubſtantialiter filius, quoad eſſentiam
formæ, quamuis nondum eſſet adiuncta terrea carnis
materia, quæ eſt vere de eſſentia filii. Verbum ipſum e-
rat vere Chriſtus homo, quoad eſſentiam formæ, et for-
mam ſuam ab æterno retinet, formam hominis: nec con-
fuſam, nec imminutam, nec alteratam. Obſecro te, id
omnipotentiæ Dei tribuas, vt idealem illam animæ tuæ
rationem, quæ hominis alicuius formam tibi interne re-
fert, poſſitDeus externe in aêre lucentem et viſibilem ex-
hibere. Hinc ſine materiali corporatura cognoſces, idea-
lem rationem exhibitam, hypoſtatice ſubſiſtentem, for-
mam hominis. Formam hominis fulgorem diuinum,
qui vt homo conſpiciendus, vt homo ſe olim exhi-

bebat. Nihil horum in verbo tu agnoſcis, ſed pro-

caciter vrges, fuiſſe realem, diſtinctum, inuiſibilem
filium, actione reali genitum. Sed vnde hoc probas?

Nec

Nec ie

ceas.
dicim
Natur.
raliter
tinens.
ſe prim
idea eſt
rationer
Gicatur⸗
gentia.
ſit ide⸗
ſapient
relucel
rioſa,
prima
mnibus
ſeipſa ſe
creation
ilam,
Cllta t
lumine
Iden (
Ppus ve
bilem.
Titus i
bercep
nullam
flatione
creatio
dibi ia
tunc
ternus
tem
ſis in
gis.
nem

rit nd
ernn.
I .
Ecundun
anquen
Dens &e
t, deſcen
ertaner-
Eratfe⸗
Deiuf,
At e⸗
Chikts!
geitat
1 perent
Dens N
beſt, d
et anvens
Kn
ethaher
ſto iterun
mutanun
6tormati
ellentan
ren cuni
nihint.
ne,etflr

nec

croli
vinn u
Uternele
pbilene,
ſees, ir
nten, i.
iuipun,
Nlim ol⸗
ſel
niſnin
roin
Ne

E PIS,.TOLAF. 591

Nec iota vnum habes, quo filium alium ab homine do-
ceas. Non ſubſtantialiter in Patre filium hominem fuiſſe

dicimus, non tamen realibus tuis motibus et punctis.

Naturalis erat Deo ſcientia, vt ſpeculo relucentia, natu-
raliter referens, ſubſtantialiter et primario Chriſtum con-

tinens. Naturalis illa relucentia, idea naturalis, et per

ſe prima dici poteſt, vt Chriſto dicitur g.αοααρ, et ſicut
idea eſt mentis ratio Xσρρ. Si 2ραvin Deo dici idealem
rationem tibi non placet, dicatur ſermo repræſentans,
dicatur cum Paulo relucentia, fulgor, ſplendor, reful-
gentia. Nullibi ſane dicitur eſſe X ſeu ratio, quin
ſit idealis ratio, relucentia rei alterius. Omnis quoque
ſapientia eſt naturalis relucentia. In æterna Dei luce
relucebat Chriſtus glorioſe, ob id dictus relucentia glo-
rioſa, Heb. I. Erat Chriſtus in Deo prima refulgentia,

prima omnium potentia, omnia continens ſapientia, o-

mnibus in creatione ſuum ordinem præbens, velut ex
ſeipſa ſcriptum depromens. In verbo erant omnia per
creationem ex inuiſibilibus facta viſibilia, et verbum
ipſum, antea inuiſibile, ſe exhibuit viſibile: prius oc-
culta ratio, deinde manifeſtus ſermo. Extitit lumen de
lumine, lumen apparens de lumine non apparente.
Idea Chriſti antea imperceptibilis, ſe poſtea,; vt cor-
pus verbi, perceptibilem exhibuit, viſibilem, et tangi-
bilem. Spiritus quoque in archetypo diuinus, vt ſpi-
ritus idea imperceptibilis exiſtens, poſt creationem ſe
perceptibilem exhibuit, et omnia impleuit. Ea res
nullam Dei in ſeipſum arguit realem actionem, aut ſuf⸗
flationem, ſed in creaturas. Quid igitur, inquies, ante
creationem agebat Deus? Idipſum, quod nunc agit.
Sibi iam erant omnia præſentia, et creaturas ſuas iam
tunc attingebat. Sine tempore Deus eſt actus æ-
ternus, in creaturas ſemper agens. Seipſum au-
tem non ita immutabat, vt tu cum fſophiſtis illu-
ſus intrinſecas reales actiones, et deriuationes fin-
gis. Si erat ibi actio, erat et paſſio. Ante creatio-
nem, ſi Deum in ſe ibi conſideres, non erat eius
in ſei

592 EPIS T O L A E.

in ſeipſum actus aliquis, non actio aliqua realis. Non dii ni
erat ſpiratio paſſiua, non res aliqua ſpirata. Non erat mich
ibi actus realis intus generationis, non actio ſpiratio- tias,
. nis, ſed cum naturali cognitione et Dei conſtituto, Vea
eerat propoſitum et potentia. Relucentia filii non e
erat actu realis filius, ſed potentia. Idem de ſpiritu tent⸗
ſancto dicas, vt fuerit in archetypo potentia ſpirandi, mite
non actus paſſiuus. Cum ibi nemo ageret, nemo puar- elt, a.
tiebatur: nemo ſpirabat, nemo ſpirabatur. Ecce ve- (Lo
ram inter filium et ſpiritum æquiparationem, vt ante üilel
creationem vere fuerint, non tamen actionibus veſtris De,
et paſſionibus realibus. In creatione quoque ſimilis in (en
hoc erat exhibitionis verbi et ſpiritus ratio, vt ſine fui Pral
mutatione verbum et ſpiritum exhiberet Deus: verbum aut l.
externe viſum oſtenderet, et ſpiritum interne commu- füpen
nicaret. Ita verbum et ſpiritum olim diſcernimus, v eki.
angelum et ſpiritum ex hominis et flatus ſpecie. Nune umt!
vero in corpore Chriſti eſt omnis et integra verbi et depra
ſpiritus plenitudo. Intelligis hanc Chriſti totam glo- unhe
riam? Quod filius verbum et ſpiritum plene con-: liren
tineat? hypoſtatice? Intelligis inſuper qualiter for- eebulo
mali potentia fuerit olim filius, qui nunc eſt actu ſrmin
filius? In omni generatione prius eſt potentia fi- conlid
lius, quam actu filius. Et ei, quod eſt poten. Qic
tia filius, aliquid additur, vt fiat actu filius. Hæc it, ſ.
ſunt apertiſſima conformia diuinis ſcripturis, et omni- Hiente
bus rerum naturis, ſine monſtro aliquo, et ſine ſo- inunnt,
phismate. In omni generatione, quod a patre ſolo qunm
prodit, non per ſe dicitur filius, ſed per matrem. Vn- ns
de igitur vos tantam filii ſeparati in diuina generatio- Mltti
ne deformitatem ſomniatis? J kins et
Klpene
EPISTOLA SEPTIMA. iti
Here
MVtationes varias et agitationes, vos Deo turpiter u
impingere, ſum nunc oſtenſurus, ſi de accidentibus er-. i⸗

rorem prius indicauero. Accidentia nulla eſſe i in Deo, et
ei ni-

M
d
Ppirni.
ltitun,
flüi on
e Hitin
ſirant,
gemnd r.

Nt

1s Velts

ſitnils n

ſt ſne ſl

: Vetun

CONNI.
Nimus,
de. Nr
1Veini4
tan l.
lene Cl⸗
liter ⸗
elt
Ntentin⸗

hotet⸗

s. We.
et N:
t ſe 1

hatte 0

en 1⸗
Cetenit

tltpitt
tibus
inbeoe
N.

Bece .

BPISTO:sͤL A E„ 893

ei nihil accidere, vulgo iactatur: quanquam ſophiſtæ
quidam relationes in trinitate ſua ponant, res imagina-
rias, quæ non ſunt in rerum natura. Accidentia quæ
vocant, nos, eſſe formales ſubſtantias, diximus, ſicut
lux eſt vera ſubſtantia. Ne vero ſit de nominibus con-
tentio, quando accidunt, accidentia vocentur. Nos in
vniuerſum accidentia omnia Deo accidere dicimus, id
eſt, accidentia omnia, quæ vere ſunt, in Deo eſſe, in
quo omnia conſiſtunt. Accidentia dixi, quæ vere ſunt,
id eſt, res omnes, entia naturalia. Peccatum non eſt in
Deo, quia non eſt in eo ratio peccati. Peccatum non
eſt ens, ſed entis actio, creaturæ libere deficientis actio
praua. Siue actio illa fit interne velle, ſiue externe
aut loqui, aut operari: quamuis mala ſit operatio, ſi
ſupereſt, opus illud in ſe creatura Dei eſt, et Deo in-
eſt. Omnia ergo quæ vere ſunt, in Deo ſunt, et bona
ſunt facta, quanquam actibus malis ſint quædam poſtea
deprauata, Vt diabolus ipſe, et animus prauus: qui et-
jam Deo inſunt, cum inſitis accidentibus, et a Deo ita
ſuſtinentur. Hanc rem indicçauit Deus ipſo creationis vo-
cabulo, quod eſt? diehi, quaſi dixiſſet, inſit mihi lux, in-
ſit mihi firmamentum, inſint mihi luminaria. In Deo omnia
conſiſtunt, accidentia Deo inſunt, atque ita Deo accidunt.
Quicquid in rerum natura accidit, Deo ſemper acci-
dit, ſeu Deo incidit: non præter ſpem, ſed ipſo ſuſci-
piente. Deus non ob id mutatur, ſed res, quæ acci-
dunt, mutantur. Non eam hoc continéet abfurditatem,
quam intrinſecæ illeæ rerum motiones, et agitationes,
quas vos in Deo varie concluditis, in trinitate veſtra.
Mutationes varias in ipſo Deo efficacius arguebant Ar-
rius et Macedonius contra vos omnes ſophiſtas, qui
ſtupenda illuſione ſomniatis, Deum in ſe duas res di-
ſtinctas iugi productione et emanatione quotidie gi-
gnere et ſpirare, idque intrinſecis motibus, actioni-
bus diuerſis. Incorporeo filio, vt aiunt omnes, idem

eſt gigni, quod eſſe, et naſcendo accipit eſſe. Non ſe-
P. mel,

594 EPIST OLA E.

mel, inquiunt, facta eſt illius cognatio, et poſtea defſiit:
ſed nec principium, nec finem habet, et ſemper eſt in

fieri. An non hoc eſt iugiter mouere? iugiter produ-

cere? generari? ſpirare? mittere? An non hæ funt
ſpecies motus? Emanationes ſunt duæ reales, et non
eſt motus realis? Si peculiari hæreſi tu neges, incor-
poreum filium nunc generari, ita facile ab ipſis omni-
bus argueris: Generatio, quæ nec principium, nec fi-
nem habet, ſemper eſt in fieri: ſicut ſplendor, aiunt,

ſemper naſcitur ab igne, et lux a ſole producitur, Alia

ratione, Quemadmodum, inquiunt, ſpiritus ſanctus ſem-
per intus procedit, ita filius ſemper ibi generatur?
Quicquid ad hæc reſpondeas? an non hoc tibi erit mo-
uere? producere? generare? ſpirare? An non erant
duæ reales emanationes? An non erat confuſa rerum
trium implicatio? huius ex illa generatio, et iſtius ex

illis fufflatio? fluxio? deriuatio? proceſſio? An in con- .

fuſione hac, et motibus his, tu vere quieſcis? Quid eſt
motio, ſi productio non eſt motio? ſi emanatio non
eſt motio? Naſci non eſt moueri? Et ſpirari? Proce-
dere quid eſt? Hos tam abſurdos motus, et agitationes;
in Deo intrinſecus non tolerantes Arrius et Macedo-
nius, Deum dixerunt, non in ſe, ſed extra ſe filium
quendam olim creaſſe, et ſpiritum ſanctum meram crea-
turam feciſſe. Labyrinthos admodum varios, et tene-
bris vndique obſitos, eſtis omnes ingreſſi, filium veri-
tatis non manuducentes, ſed citra omnem Dei ſenſum
vagantes. Simplex alia eſt veritatis via, non metaphy-
ſicis, ſed idiotis et piſcatoribus nota, quæ hominem do-⸗
cet eſſe filium Dei vere genitum, cuius generatio in Ma-

ria eſt vere confummata. In creaturas ſunt reales omnes

Dei actiones. In ſeipſo Deus hac ratione ab æterno egit,
et genuit, quod apud ſe meditans conſtituit. Verbum
princeps conſtituit et ſpiritum principem conſtituit, ſine
realibus veſtris motibus. Atque ita conſtituens, per éos
hunc hominem genuit. Generatio erat in Deo conſtitu-
tio generationis, quæ ad generationem tendebat, et crea-
tio, quæ ad creationem. Epiſtola

4

1

lii dith
Cumm fign
ſipientia
homo In.
katu in
ſeopulos
tionibus
Plane ad
Mie ſignt
bus abur

cy

(lrdam

ndem i
guid nat
ir. Hed
Marum e
llis pro⸗
Monem
lncenti⸗
biprince
ſhientin,
Hine bac
Dauli lo.
perte c
Drefiniti
in uo
(At arcj
Dapient,
Ki,omn
ünicane
ſornis,
tes Conti
feiim
d Din
ti⸗ erat
et

er otr
nlefn
2s, e MM
es, ilol⸗
Pisom.
I Nerk
0t, Aüln,
itut, A
nckns ſe⸗
genetint
bieritm
1non en
fuſd rene
et iinst
An in
unnton
Ui) Me⸗

Agitutone

Dei ed
1 neni

rti .

l5, nr⸗
4 an

it n

.

EPISTOL AE. 595
EPISTOLA OCTAVA.

CVm ex nullis ſcripturis realem illam incorporei
filii diſtincti generationem poſſis oſtendere, ad allegori-
cam figuram confugis, et mordicus arripis vnicam de
ſapientia parabolam, proverb. 9. Demiror ſane, quod
homo mente bene compoſita, vt de iactas, tam tenui
flatu in tam altum pelagus agiteris, in tot impingens
ſeopulos et monſtra. Plurimis ego, ſolidiſſimisque ra-
tionibus oſtendo, nihil tibi locum illum fuffragari, imo
pPlane aduerſari. Prius tamen cogites velim, quid pro-
prie ſignificet ſermo, quid ſapientia, ne tu ſacris voci-

pus abutaris. Sæpius iam dicta repetam et ex Paulo

quædam addam, vt vel ipſo duce, quid fuerit ſapientia,
tandem intelligas. Omnis ſermo, et omnis ſapientia ali-
quid naturaliter repræſentat, ſeu eſt naturalis relucen-
tia. Hæc ipſa eſt Salomoni data ſapientia, rerum diui-
narum et humanarum relucentia. Ioannis non eſt ab-
uſus proprietate vocabuli, ſed appoſite dixit Xασv, ſer-
monem referentem. Erat igitur ſermo, et erat ſapientia,
relucentia vere repræſentans. Nunc Chriſtus ipſe, qui
ibi princeps repræſentabatur, eſt vera relucentia, vera
ſapientia, omnem lucem in ſe füubſtantialiter continens.
Hinc Paulo dicitur Chriſtus Plre ehlin gloriæ, et ſubſtan-
tialis figura, in Deo figurata. Heb. I. Ex aliis eiusdem
Pauli locis, ſapientiam fuiſſe in ded arcanum Chriſti,
aperte colligimus. Nam ad Eph. 3. ſapientiam vocat
præſinitionem ſeculorum, quam fecit Deus in Chriſto,
in quo ſecula relucebant. Ibidem ca. 1. ſapientiam vo-
cat arcanum Chriſti, quod propoſuerat Deus in ſeipſo.
Sapientia igitur erat ipſa præfinitio et relucentia Chri-
ſti, omnia in Deo continentis, et omnibus gentibus com-
municandi. Erat Paulo οσσιτπ οτπιοαρ ſapientia mul-
tifor mis, ſapientia vehementer varia, in qua Iudæi et gen-
tes continebantur, ſuis temporum articulis. Hinc my⸗
ſterium vocationis gentium in hac verbi ſapientia me-
rito Paulus concludit. Ipſa rerum in Chriſto diffini-
tio erat ſapientia, vt apud Clementem et in epiſtola
docet Petrus. Ipſum Ioannis Xoρνf declarans Paulus
P. 2. ad Co-

N

596 RTIST O LA E.

ad Colos. I. ait, Xασ fuiſſe myſterium Chriſti re-
conditum, nunc manifeſtatum, et gentibus commu-
nicatum, in cuius imaginis luce omnia conſiſtebant,
et conſiſtunt. Ipſam Salomonis ſapientiam declarans,
I. Cor. 2. ait, ſapientiam illam, ante ſecula præfi-
nitam, in myſterio reconditam, et nunc manife-
ſtatam, eſſe ipſum leſum Chriſtum, dominum glo-
riæx. Sapientiam ipſam ibi ait efſe præſinitam ad
gloriam hominis. Vndique vides eſſe theſauros ſa-
pientiæ omnes propter Chriſtum, et in Chriſto re-
conditos. Pertinacia tua eſt, hic fingere ſapientiam, rem
diſtinctam, realiter genitam: cum præſertim ſapientia cre-
ata dicatur, et formata, vt ſapientiſſimi quique antiquo-
rum expoſuerunt, Hebræi, Græci, et Latini, etiam Ieſus
flius Sirach, et author libri ſapienti?g. Vtrunque ergo
per ſe realiter dicetur, ſapientia creata, et genita, quod
eſt Arrianum: aut vtrunque figuratiue, ſicut eſt figura-
ta loquutio, et ſicut ſapientia aliud figurabat, quod eſt ve-
re Chriſtianum. Ne igitur realem illam ibi probes gene-
rationem, hæc tibi maxime occurrunt. Primum eſt, quod
Hebraica vox; απα holalti, quæ ibi ponitur, non ſi-
gnificat generationem. Nam eſt pafſſiuum, cuius acti-
uum, ſi locos omnes inquiras, proprie et vniuoce, vbique
ſignificat premere. Paſſiuum quoque vbique eſt pre-
mi, expreſſione formari, ſeu preſſura quadam partu-
riri. Hoc longe aliud eſt, quam paterna generatio,
quam vox illa nunquam ſignificat, tametſi ad fœmi-
neam preffuram extendatur. Hebræi ita ſapientiam
in mente formatam docent, et in lingua ſancta aliud
eſt peculiare verbum, quod proprie vbique ſignifi-
cat generare, et Deo generanti tribuitur, fſcilicet
& holid. Vnde conſtat, non proprie in parabola
illa dici generationem. Si enim ſpiritus ſanctus proprie
de generatione loqui voluiſſet, ea voce vſus fuiſſet,
quæ generationem proprie ſignificat. Adde, quod ver-
bum illud *π 1†Wπ holid, quod proprie ſignificat gene-

rare

kare,
mulien
liter in

im mul

Ere
non d
Plius
Gun,
liqui6
Verbun
ee cick
Verbunm
tinis in
et Alio⸗
et iuxt
Verifür
tio e0
bigliten
rokeſt.
is
Derlona
citur
format
Dientis
tur,

itelle

nus in
Mieen
Dllebi
12. de
fine
ibu.

lickumn

rectan
Uurda

Aire.
cCoHI.
Püiſteben.
declanmn,
Ala Prei
C murir.
inum
initun 4
elauros k⸗
Phriſo ⸗
tian, k

pientict.

ne müe⸗
ctimlin
runqleenn
enitt, e
ek 1e
robes el⸗
4
n eln
tur, nt
cins
Pce, it
gne l N
gan Nr.
belen .
ſen-
A
Ninn
na

EPISTOL AE. 697

rare, et Deo generanti tribuitur, eſt tranſitiuum ad

mulierem, in qua ille generat. Deus ergo vere et rea-

liter in muliere genuit. Ule eſt vere filius Dei, quem

in muliere genuit Deus, non ille, quem tu ſomniaſti.
Ex proprietate linguæ ſanctæ, et vi Hebraicæ dictionis,

noôn dicitur generatio ſine matre, nec filius ſine matre.
Filius enim Hebraice dicitur ædificium in muliere fa-
ctum, ben a verbo banah. Septuaginta quoque, et re-

liqui Græci interpretes, in Parabola illa Salomonis, per
verbum iαν quod eſt creo, condo, fabrico, Hebrai-

cæ dictionis ſignificatum aptius tranſtulerunt, quam per
verbum Jsvvtα quod eſt improprie vſurpatum. Ex la-

tinis inſuper verſionibus tam Hieronymi, quam Pagnini

et aliorum, non habetur ibi generatio, fed formatio,
et iuxta mentis conceptionem expreſſio. Alterum tibi
veriſſima ratione iam occurrit. Quamuis enim genera-

tio eo vocabulo ſignificaretur, conſtat eſſe id prouer-

bialiter et figuratiue a Salomone prolatum: cum ex

profeſſo ibi tractet parabolas, ſimilitudines, et figuras.

Quis ſanæ mentis negaret, ſapientia illa Salomonis
perſonam Chriſti ſignari et figurari? Aeque ergo di-
citur in perſona Chriſti ſapientia creata, genita, et
formata. An non in perſona Chriſti dicitur tibi ſa-
pientia creata ? Aut cereata pro conſtituta olim dici-

tur, aut in perſona Chriſti creata, vt omnes ſemper

intellexerunt, exceptis Arrianis. Ita exponit Auguſti-
nus in Ioannem, ſermone quinquageſimo octauo. Ita

Nicæna ſynodus expoſuit, vt in eius decreto contra
Euſebium refert Athanaſius. Ita poſt Hilarium lib.

12. de trinit., aperte docet Cyrillus, Epheſini conſi-
lii præſes, libro quinto Theſauri cap. 4. et ſequen-
tibus. Addens ibi, eſſe prouerbialiter et figuratiue
dictum, et aliquando improprie in fſacris literis dici
quid creatum, vel genitum. Si improprie dicis
creatam ſapientiam, improprie dices et genitam, in f-
gura alterius rei, ſicut ſapientia aliud figurabat. Omnes
P. 3 denique

598 EPISTO LAE.

denique fatentur, eſſe prouerbialiter et figuratiue di-

ctum, vt ex eo nec creatio, nec generatio realis ibi

probetur. Tertium, quod tibi occurrit, eſt proprie
dicta in Deo ratio, proprie dicta fapientia, ſcientia re-

lucens, ſine reali generatione, Deo inſita, ac poſtea
vilibiliter exprefſa. Occurrit quoque Paulus, ſapien-

tiam docens arcanam Chriſti præfinitionem. Quartum
occurrit, quod ſicut apud Salomonem dicitur ſapientia
ante colles formata, ita apud Iob, dicitur homo ante

colles formatus, idque eisdem omnino dictionibus He-

braicis Iob. 15. Eamque formationem diſcernit Iob a
generatione, per aliam vocem ibi ſignificata. Vnde
conſtat per holalti, ſignificari formationem. Quintum
oceurrit, quod de Chriſto olim ait Deus, Formaui
eum et faciam, Eſa. 46. Et Petrus Chriſtum ait ante
creationem in Deo præformatum et poſtea manifeſta-

tum. I. PBet. I. Sextum tibi occurrit, quod dicitur
ſpiritus ſanctus genitus, ſicut ſapientia genita. Imo

ipſamet ſapientia erat ſpiritus ſanctus, vt exponit Ire-
næus lib. 4. ca. 1I7. et 37. et Tertullianus, li. de car-
ne Chriſti, aduerſus Hermogenem et aduerſus Praxeam.
Erat vere ſapientia, ſine reali diſtinctione, ſimul verbum
et ſpiritus ſanctus, ſicut Chriſtus verbum et ſpiritum ſan-

ctum ſimul continet. Hebræi omnes veriſſime docent, ſa-
pientiam illam eſſe ſpiritum ſapientibus datum, qui erat
iam in Deo præfinitus, ſeu præformatus. Salomo de ſa-

pientia loquens, ſapientiam illam ſibi datam teſtatur, id
eſt, ſpiritum ſanctum. IeſusSirach, Baruch, et liber ſapien-
tiæ, palam interpretantur, ſapientiam illam eſſe ſpiritum in
Iſraëlitis habitantem, et in animis ſanctorum radicatum.

Si ſapientia erat ſpiritus ſanctus, cogita iam, ſi erat ſpiritus

ſanctus genitus et realis filius. Ipſemet Chaldæus Ionatas,

qui genitam ſapientiam ait, ſpiritum ſanctum intelligit,
absque aliqua in Deo reali diſtinctione. Septimum tibi oc-

currens eſt, quod eodem contextu prouer. 8. et 9. quædam
alia de ipſa ſapientia profert Salomon, quæ metaphyſicam
illam generationem non ſapiunt: Quod per vicos et plateas
clamarit, quod domum ædificarit, columnas exciderit, et
menſam

——

—

—

Nent
parat
Amon
ſaaſui
ucen
hachn
les ſ
diplen
eins
ne, e⸗
noth
oth

Een

Ver.
tiam
genit
et ali
Gicit
ter ge
peenit
Ciit
busre
Pende
inter⸗
(tun,
Lenti⸗
Plerit,
Preſin
(4. 2
ſieit
lg,
tlan 1
litati
ſlos 1
Pleris
ſamn .
Clim

lratine d
tellt il
ot
cientli .
1e polen
, Hitr
. Qumn
r ſipieni
homo a

utn ün 8

s ruer.
nul veitu
Hitn iimnß 1
e Cocent.
ull, ie⸗ 4

lono

telunlt,i
iberhie⸗
ehiin⸗
tudien
ent hiin
els Ponik 8
n in elie 1
uI tbile⸗
. nel⸗
aplr
05 ehlnsa
Nicein⸗
Venlu

EPISTO I. A E. 899

menſam inſtruxerit. Parabolicum fuit ædificium, ſicut
parabolica generatio. Ait item, quod ſapientia erat 3&
amon, multitudo, vniuerſitas ipſa rerum, et G HWS.
ſaaſuim, delectationes coram Deo, ſingula ſuis ideis pro-
ducendo. Plurali numero dicitur ibi in Deo ☚ - en
hachmoth, plures ſapientiæ. Quæ tibi plures eſſent rea-
les filii, nobis multiplex ſapientia, ſpiritus vnus et mul-
tiplex. Vnde iam ofckauum occurrit, quod Valentinus,
eius loci, de pluribus ſapientiis, falſa reali interpretatio-
ne, ex Deo ſomniauit, realiter gigni multitudinem hacha-
moth, quæ apudlrenæum et Tertullianum dicuntur hacha-
moth. Simili tecum errore tenebatur, in eo, quod rea-

lein generationem interpretabatur. Sicut Salomon pro-

uer. 3. in Deo diſcernit ſapientiam, prudentiam et ſcien-
tiam: ita realiter Valentinus, qui res diſtinctas, ex Deo
genitas dixit, ſynefin, enthymeſin, demiurgum, ſyzigiam,

et alios æonas, eſſeque matrem ſophiam, ſicut Salomoni

dicitur ſophia mater. Illi erat ſophia mater, tibi filia reali-
ter genita. Quia ſacræ literæ in Deo ponunt delectationes-
poœnitudines, et conſolationes, Valentinus æonas filios eſſe
dixit, dele ctationes, lachrymas et mixturas. Quibus omni=

bus realitatibus et falſis interpretationibus exploſis, animo

pende, num ſit quoque falſa, ad locum illum tua realis
interpretatio. Nonum occurrit eiusdem Salomonis di-
Gum, et loco eodem, Quod Deus fapientiam et intelli-
gentiam acquiſierit, ſuo ingenio inuenerit, figurate ſcri-

pferit, diſpoſuerit, ordinarit, et reliqua, quæ ſecundum

præfinitionem dicuntur. Similia de ſapientia profert Iob.
ca. 28. Quod eam Deus ſcripferit, numerauerit, recen-
ſuerit, parauerit, perueſtigauerit. Idipſum Eccleſiaſti-
cus, Baruch, et liber ſapientiæ comprobant, ſapien-
tiam vocantes, vt ſpeculi relucentiam, imaginem cla-
ritatis. Hic decimum occurrit, quod Ieſus Sirach poſt
ſuos maiores, capite primo ait, eam ſapientiam viſu
plerisque apparuiſſe, eiusque ſpeciem ipfis olim vi-
ſam, perſpectamque fuiſſe. Eam ipſam ait Baruch,
olim viſam ab hominibus. Videri poterat, ſi
P. 4. erat

6060 EPDISTO L A K.

erat tam lucidum ſpeculum, et imago eclaritatis, vt ait
liber ſapientiæ. Ea ipſa erat in ſublimi ſedens, cuius
thronus, ſiue ſolium, erat in nube, in Moſis taberna-
culo, et Salomonis templo, Ecclef. 24. Vndecimum
occurrit, quod ſicut apud Salomonem, ita apud Eſaiam
dicitur olim in Deo creatio et formatio, Chriſtus ipſe
in Deo creatus et formatus. Eſa. 45. et 46. Mira ver-
borum concordia. Adde rationem vltimam, quæ fu-
mitur ab omnibus, qui Hebraice vnquam ſcripſerunt.
Nam ſi realis illa ibi ſignificabatur rei diſtinctæ gene-
ratio, inſigniter hoe fuiſſet ab eis notatum, ante et
poſt Chriſti aduentum. Res tam inſignis inſigniter erat
notanda. At nemo vnquam ibi talia cogitauit. Tan-
tum hoe dixerunt veteres, In Dei ſapientia, velut in

anima hominis, res alias conſpici. Faſcinatis ſophiſtis

et linguæ ſanctæ imperitis debebatur veſtra illuſio, in
regno Antichriſti: vt Deum laceretis, impoſſibilia in
eo fingatis, et hominem eſſe naturalem filium, negetis.

EPISTOLA NONA.

ClItaui tibi, et in vnum redactos ad te miſt o-
mnes euangeliſtarum, apoſtolorum, et diſcipulorum lo-
cos, in quibus de fide fit mentio, et in quibus de
credendo fit mentio: vt bene videas, quid illi tunce

crediderunt, et quid credendum docuerunt. Citaui

tibi ex Iloanne, ea omnia ad hoc ſcripta eſſe, vt cre-
das Ieſum illum Nazarenum eſſe verum Meſſiam filium
Dei, idque credens iuſtificeris, Ioan. 20. Hæc Chriſti

ſides ab ipſis apoſtolis eſt ita ſimpliciter prædicata, et

hoc illi credentes iuſtificati funt. Paulus ait, Nos
in Chriſtum Ileſum credidimus, vt iuſtificaremur.
Galat. 2. Per hunc Ileſum omnis, qui credit, iu-
ſtiſicatur, acto. 13. Si quis ergo aliam eſle
Chriſtianorum iuſtificantem fidem, prædicauerit, ſit
anathema. Si angelus de cælo aliud docuerit,
Paulo

Daul
dicen
ſoria
flliun
et p
Chri
quot
dem
Ulum
ipſi

ſeids

mun
eſſe
eat
ptir
ſine
Giſt
ſtis,
ſti ci
Vn
Verus
Vrtu⸗
guiri
dug
ea
pe
cone
eſe
ſophi
Dei,
Mine
falin
lium
flio⸗
on
non

Tin

,NI
6, n
Uubern.
Lecimmn
d Dhin
tus
Mirave.
Iue ſ
epſerun
te ene
, Met
Niter en
it. U.
veluth
ytie
Ululo,
dlbiitin
b Negetie

Ni e
lorun .
glihs
il t.
(ui
Nt
n km
liene
it, N.
carenn
it, .
un &
eit,
gebet
Dulh

E PISTO L A FE.e 601

Paulo dicitur anathema. Quæ de promiſſionibus tu
dicere potes, ex hac fide omnia ſequuntur, vt acceſ-
ſoria ex ſuo principali. Nam ſi credis, ipſum eſſe
filium Dei, credis ipſum eſſe in promiſſis veracem,
et promiſſa omnia complere. Per hanc ſolam lIeſu

Chriſti ſidem dantur nunc promiſiones omnes. Omnes

quotquot ſeriptæ olim funt promiſſiones, per hanc fi-
dem dantur nunc vera fiducia eredentibus, hunc eſſe
illum filium Dei promiſſum, qui promiſſa implet. Eaz

ipſa fides nes prioris noſtræ inopiæ, ae miſeriæ, con-

ſeios facit. Si enim credis, hunc eſſe filium Dei,
mundi ſaluatorem, iam credis mundum, in peccato

eſſe conſtitutum, vnde ſaluari indigeat: cum item di-

catur ipſe redemptionem facere credentium prius ca-
ptiuorum. Non eſt, quod aliam hic in pædobapti-
ſmo, aliam ibi in cæna, et alibi aliam fidem tu tibi
diſſimilem pingas. Nam ipſe eſt filius Dei, rex cæle-
ſtis, qui fibi credentes ad cæleſtia regenerat, et cæle-
ſti cibo paſcit. Vnum eſt omnium fides, vnum caput,
vna fundamenti petra, qua creditur lefſus ille eſfſe
verus filius Dei faluator, et id credendo eius in nobis
virtus eognoſcitur. Hæc vna fides et in baptiſmo re-
quiritur, et in cæna requiritur, et in reliquis omni-
bus Chriſtianorum actibus ſemper requiritur, et ex
ea ſequuntur omnia. At tu ſatis tibi feciſſe videris,
ſi per communicationem illam idiomatum ſophiſticam
concedas, hunc hominem eſſe filium Dei: alioqui non
eſſe vere filium. Sophiſtica ergo eſt fides tua, ſicut
ſophiſtica eſt ratio tua, quod hic homo dicatur filius
Dei, et quod ſit in eo filius alius incluſus: quaſi no-
mine ſit hic filius, non re ipſa. Eo magis, quia

falſum tu ſupponis. Falſum eſt, quod fingis, eſſe fi-

lium in filio; cum non filius in filio, ſed pater in
filio vere dicatur, Deus in Chriſto. Noui ſane, quod tu
non vere credis, hunc hominem eſſe filium Dei, quia
non vere credis, hunc hominem eſſe genitum de fub-

ſtantia Dei. Sed quis te déemon communicationem il-
2

P. §. lam

602 E PISTO L A E.

lam idiomatum ita de charactere beſtiæ ſumere do-
cuit? Hoc ne cauillo dixit cæleſtis pater, Hic eſt fi-

lius meus? Ecce puer meus? An non vides, com-
municationem illam rerum inuiſibilium ſumptam eſſe
de Antichriſti doctrina, in qua vigent illuſores, tres
dæmoniorum Spiritus? Per quam conceditur, Deum
in aſino mori? Ab Antichriſto inuentum eſt ſophiſma
illud, ad obliterandum verum filium Dei. Filius Dei
ita vobis eſt homo, ſicut ſpiritus ſanctus eſt mulus.
Filius Dei ita vobis eſt mortuus, ſicut ſpiritus ſanctus

. . .
in mulo moreretur, aut angelus in aſino. Hoc adde,

quod antequam communicationem illam inducas,
oſtendere prius debes, effſe in Deo inuiſibilem alium
ab homine filium. Hoc vero nunquam oſtenſurus
es. Vnum hoc item cogita. Eſto per tropum ali-
quem, aut ſophiſma illud, hic homo nominetur filius
Dei, quanquam reuera non ſit naturalis filius Dei: eſt
ſaltem naturalis filius Mariæ, vt habetur Matth. I.
et Luce I. Ibi enim dicitur, quod Maria peperit
filium ſuum primogenitum, quem vocauit leſum. Si
ergo hic ſine tropo eſt verus filius Mariæ, et ille
ſine tropo eſt verus filius Dei: iam ſequitur, duos
eſſe ſine tropo veroôs filios, in vnum cumulum vni-
tos. Papiſmi ſchola tota nunc docet, hunc hominem
dici filium, gratia vnionis, non veritate generationis.
Quod eſt Antichriſti maxima blaſphemia, et maxima
duorum filiorum impoſtura.

EPISTOLA DECIMA.

SiIne promiſſione neminem poſſe iuſtificari, pertinaci-
ter defendis, et fidem Chriſti veram callide diſſimulas.
Ex ſolo aſpectu Chriſti, miracula facientis, poterat mu-
lier Chananæa, vel Cæſarianus aliquis illi credens iu-
ſtiſica-

ſtifi
diui
eſſe
iuſti
nem
cree
in
nihi
cert
mor
Du⸗
eſt
eſt
cla

ra
lo⸗
nes
iuſt
mor
intu

enirn

nete do⸗

ſie el.

e8, N.
dtanl
res, e
I, Denn
ſopkir

Filins i.

ſt mul
1s ſulün
loe ddl
indens,
lemn dun
Oltentirne
Chun i⸗
etut is
g Deiſ
Mathe l
in epein
eun.

fia

2, (t M

r,
un ſt⸗
Pomvent
Fertioni
4 muüin

petinek
önnls
erat .
bensi.,
ſtler.

E PD I STO L A EFE. 603

ſtificari, etiamſi de promiſfionibus nihil vnquam au-
diuiſſem. Nam Chriſtus factis quoque declarabat, ſe
eſſe filium Dei, et id credentes homines ſaluabat, et
iuſtiſicabat, etiamſi eſſent Scythæ, nullam promiſſio-
nem habentes. Imo ridiculum, ſi quis non ſit Deo
crediturus, niſi aliquid ipſe promittat. Qui erant

in naui cum lIona, et in Niniue, crediderunt Deo,

nihil promittenti, ſed eis mortem minanti. Fiducia
certa ſe illi Deo commiſerunt, credentes, eum poſſe
mortem auertere, ob id iuſtificati, teſte Chriſto.

. . . 2. 7 .
Euangelium Dei eſt annunciatio illa Dei patris, Hic

eſt filius meus dilectus, in quo mihi complacitum
eſt, ipſum audite. Nihil hic promittit: tantum de-
clarat, quid velit, et quid ſibi placeat. Ita Chri-
ſtus docet, hanc eſſe voluntatem Dei, nobis decla-
ratam, vt hunc filium videntes, in eum credamus

Ioan. 6. Etiamſi nullæ fuiſſent vnquam promiſſio-
nes, nec lex, nec prophetæ, ſolus aduentus Chriſti

juſtificaret ſibi credentes, vel ſolo ipſo patris teſti-
monio. Sicut ſolus aſpectus ſerpentis, ita ſolus fidei

intuitus in Chriſtum, ſaluabat etiam ſurdos, qui

promiſſionem nullam audire poterant. Ex aſpectu
enim poterat in eis fufficiens haberi de Chriſto fides.
Ex ſolo etiam apud abſentes auditu. In Ifraële pro-
miſſiones habente, non inuenit Chriſtus tantam fi-
dem, quantam in Centurione: in quo ſine promiſſio-
ne, fine priore inſtructione, erat fiducia tam præ-
ſens, tam vehemens Matth. 8. Fiducia illius, quem
videbat, et credebat, poſſe omnia. Poſſem ad hoc
tuum dictum explodendum, teſtimonia alia, et exempla
juſtificatorum adducere innumera, tam ante tempus le-
gis, quam tempore legis, et tempore gratiæ. Iuſtifica-
tum ais Cornelium, antequam Petrum audiret, acto.
10. et nullam ſibi factam promiſſionem, ille tunc
ſciebat, ſed credebat eſſe iuſtitiam in Deo. Idem ſcri-
bitur de rege Abimelech. gen. 20. de Raab caupona, de
Samaritano, et plerisque aliis. In infulis nouis, Solo
con-

604 EPIST O LA E.

conſcientiæ teſtimonio inuenitur fidei et iuſtitiæ ra-
tio, in finali iudicio coram Deo profutura. Et ta-
men ibi nihil de promiſſionibus auditur. Libro ſe-
cundo, de iuſtitia regni Chriſti, cap. 2. et 3. pleroſ-
que iuſtificatos oftendi, quibus nulla tunc ſuccurre-

bat promiſſio. Promiſſiones quidem addebat olim

Deus in lege, et promiſſiones addebat Chriſtus, cum

ſalubribus miraculis, vt ad ſe facilius nos alliceret.

Scopus tamen fidei noſtræ eſt ipſe Chriſtus, vt eum
eſſe verum Meſſiam, filium Dei, ſaluatorem noſtrum,

fiducia certa credamus: ad idque promiſſionibus di-

uinis, et aliis de cælo teſtibus, magis firmemur.

EPISTOLA VNDECIMA.

Quia facta omnia, et actus quoscunque bonos
vos omnes deluditis, veſtro in Iacobum commento,
Abrahamum dicentes eſſe factis iuſtificatum, id eſt,
declaratum iuſtum: operæ pretium me facturum pu-
to, ſi errorem hunc eliminare tentauero. Fateor
quidem, operibus declarari fidem, ſed opera quid
aliud efficere, multis rationibus oſtendo. Primo,
Malefacta aliud efficiunt, quam declarare. Furtum,
adulterium, homicidium, et alia eiuſmodi nonne ſunt
peccata? Si actibus his, ſiue externe, ſiue interne
ſumptis, reſpondet aliqua pœna, quare contrariis
non reſpondebit aliqua gloria? Saltem poſt adem-
ptam gratiam, ne tu omnia antea fuiſſe praua cauil-
leris. Virtus gratiæ æquatur virtuti peccati, ac etiam
ſuperabundat. Rom. 5. Ergo benefacta in gratia tan-
tum valent, ad augendam gloriam, quantum malefacta
in peccato valent ad augendam pœnam. Secundo, Co-
gnoſcenda tibi eſt vis dictionis excluſiuæ Iacobi, Non
ex fide tantum iuſtificatus eſt Abraham, ſed ex factis
quoque. Ergo ad eandem iuſtitiam, quam ſides effece-
rat, ali-

lat,
res
Iatur
tione
operr
(es
guod
men
füra,
Aliq
Vt in
exX i
cuin
ieuu
didi
juſti
gerji
Ga
4b
Anim
effci
Kunt
tbi.
le,
et vl
do
Abr⸗
Dron
luct
exir
nam
maid
Mlüs
Pron
ibii
ete
Lert

iie n.
ltu.
ibro k⸗
pleno.
necune⸗
lt olin
l, elt
gliceret
Vt eun
nohkrun,
hibus d.
nur.

ge hono⸗
mment,
i1 h
num h.
Pien
etl git
Prino,
Furmo,
ne in
iten⸗
ontrnis
Wen⸗
3 en.
r ein
gtint.
lek⸗
6o,C
N
eftee .
t, ⸗

⸗ EPDISTOL A F.. 6o05

rat, aliquid adiecerunt facta. Tertio, Declaratio illa

res inanis eſt; hypocriſis eſt, ſi ſola declaratio quæ-

ratur. Solus erat Abraham cum Deo, qui declara-
tione non indigebat, ſed veram, et ſpontaneam
operum acceſſionem adhuc expoſcebat. Quarto, Mer-
ces operum, doctore Chriſto, re ipſa aliquid eſt,
quod rependetur. Intellige mercedem, ad certam
menſuram factis ſingulis reipondentem, vt ea men-
ſura, qua aliis metimur, remetiatur nobis. Quinto,
Aliquando dieimur iuſtificari, id eſt, iuſti declarari,
vt in iudiciali foro. Alioqui iuſtificari dicitur, qui
ex iniuſto fit iuſtus, et qui ex iuſto fit iuſtior, ſeu
cuius iuſtitiæ aliquid accedit, vt accipit Iacobus.
Sicut qui ſordidus eſt, ſordeſcit adhuc’, et fit ſor-
didior: ita qui iuſtus eſt, iuſtificatur adhuc, et fit
juſtior, teſte Ioanne. Paulus quoque per opera au-
geri docet iuſtitiæ prouentum. 2. Cor. 9. Sexto, Fa-
cta externa agunt in animum, ſicut actus in habitum:
ab operibus bonis vel malis, bene vel male afficitur
animus, ſicut ab obiecto afficitur ſenſus: ergo aliquid
efficiunt, augent,; vel minuunt. Septimo, Verba
ſunt Dei Genes. 22. Quia feciſti rem hanc, iuro
tibi. Aliquid fauoris peperit factum illud ipſi Abra-
hæ, vt tunc iuraret Deus, quod antea non fecerat:
et vberiorem faceret promiſſionem, quam ante, quan-
do Abraham crediderat. Octauo iuſtificatus dicitur
Abraham, Genes. I5. eo ſolo, quod credidit Deo,
promittenti numeroſam progeniem. Mera fuit gratia.
Iuſtiſcatus vero iam erat antea credens Deo, iubenti
exire de terra propria, Genes. 12. et Heb. 11. Quo-
nam modo eſt iterum cap. 15. iuſtificatus? acceſſione
maioris iuſtitiæ. Inſignis ille de iuſtitia eius locus præ
aliis notatur capite decimo quinto: quia ibi Chriſtus

promittitur, creditur, et a propheta videtur, et quia fuit

ibi intenſior aſſenſus. Senſim induitur fides, creſcit fides,
et creſcit iuſtitia. Ad quem. modum et in nobis debet ad
certam metam eſſe intenſa fides, vt dicatur viua, et viuifi-
cante

606 EPISTOIL A E.

cante ſpiritu magis ornetur. Nono, Fides eſt crede-

re, credendi actus factum eſt. Ergo ſicut ex facto

illo incipit ad iuſtitiam imputatio, ita ex factis aliis,
Deo gratis, creſcere poteſt, cum ſint omnia Dona

Dei. Decimo, Factum Phinees imputatum eſt ei ad
juſtitiam, pſal. I105. Non ait, fuiſſe ſolam declara-
tionem, ſed imputatum eſt ei, ſicut Abrahæ imputa-
tum eſt. Ipſa reſtitutio pignoris imputatur ad iuſtiti-

am coram Deo, Deut. 24. vt iam concludam, Data

ſide, quid eſt ſuperlucrari? Quid eſt per bona opera
recondere ſibi theſauros, in futuro ſeculo inuenien-
dos? Theſauros, ait Chriſtus, multiplices, Matth. 6.

Fidem ſolam Chriſti, ſecluſis operibus, gratis iuſtifi-
care ſibi credentes, docet merito Paulus. Sola fides

. . . . . . „. —
Chriſti, quem ex impio facit pium, ex iniuſto iuſtum,

ſine aliis operibus, vt latronem iuſtificauit. At ni-
hilominus bonorum operum theſaurus fuus cuique

ſeruatur. In futuro ſeculo nihil magis obſeruandum,

quam ſingulorum operum examen: vt qui plus facit,

ſit ibi futurus maior, qui minus, minor. Atque ita
augetur iuſtitia et gloria ex actibus innumeris, tam
internis, quam externis, a Chriſto ipſo præceptis, pro

quibus et ipſe copioſam fore gloriæ mercedem, nobis

affirmat. . .

EPISTOLA DVODECIMA.

INſulſis rationibus opera omnia ſemper damnas.

Qualiacunque ſint facta, ea ſemper, ais, eſſe pecca-
ta, fecibus admixta, vt omnia Deo fœteant, et
mortem æternam promereantur. In opera ſpiritus
blaſphemas, et mortem primam a ſecunda non bene di-
ſcernis. Opus nullum ais eſſe probum, niſi procedat ex
perfecto amore: Hic autem nuſquam tibi eſt. Perfe-
ctionem omnem a nobis procul abiicis, quia Caro
concupiſcit. Violenter tua ſomnia perſequeris.
Ex profeſſo repugnas doctrinæ Chriſti et apoſto-
lorum

lorun
perke
Clniſ
n08 P
I. C
Colos
1. et
Phil.
Non!
fectun
quod
Cata,
rem,
Car
Chri
fectie
ſtalti,
ſtug,
dum,
Uentit
Iundo
Cinon
ed OnI
bus a
Proden
tituse⸗
hominit
inprod
Afrma
Alid i
lld ip,
ANam V
Opus et
Detere,

Uliusre
Elle C

Aavoe⸗

(telt.
a
tis Ui,
4 Donn
ſt ei
Geclarr.
impute.
diuſtit⸗

Im Da

1n Open
nuepienr⸗
latth 6.

6 iultfk.

oli ſces
0 iWkun,
At l.

lie

Mancun,
lus fieh⸗

Atten

ris, n
pti, U
N, no

1

Cammss.
peler.
eunt, 4
Hinn
bene ⸗
cene
lle-
1 C0
gleri⸗
Not⸗
lorune

EPISTOLAE. 607

lorum eius, qui perfectionem nobis tribuunt et nos
PAαι C .
deeos docent, cum perfecta in nobis ſint dona
Thriſti, et eius perfectio ſit nobis communicata. Hinc

nos perfectos, poſt Chriſtum paſſim vocant apoſtoli

1. Cor. 1. et 2. et 14. et 2. Cor. 3. Ephes. 6
Colos. I. et 4. Heb. 5. 6. 7. 9. 10. et 12. laco.
1. et 3. et I. Pet. I. et I. Ioan. 2. et 4. Loco vno

Phil. 3., ſe perfectum et non perfectum docet Paulus

ro. perfectione d orum Chriſti. Ex eo
quod charitas ipſa perfecta Deus eſt nobis comm .
cata, concludit Ioannes, eſſe in nobis perfectum amo.
rem, qui foras excludit timorem. Ex eo ergo noc
caro ſuis inſultibus concupiſcit, non ſequitur, ſpiritiitil
illi non agere in nobie perfectum amorem. Per-
Kione anc cæleſten i n
ſtaſti, nondum e cælo Venitus. Mamttns eribne zi.
ſtus, dicens, eſſe ſa⸗ beatos i. habentes mane
A en e M KHK cor habentes mun-
dumn, honetun um, atth. 5. et Lucæ 8.
eſt! aulus, ſicut et Ignatius, vocans ſanctos
mundos, immaculatoôs, corda irreprehenſibilia in ſan-
ctimonia coram Deo. Secundum internum hominem
ea omnia vere dicuntur. Non eſt in fanctorum operi-
bus admixtio fœtida, quam tu fingis. Seorſim a nobis
prodeunt opera carnis, et ſeorſim prodeunt opera ſpi-
ritus, carne tunc ſuppreſſa. Opera ſpiritus coram Deo et
hominibus lucent, teſte Chriſto, proba ſunt et bona. Tu
improbus et blaſphemus, qui opera ſpiritus calumniaris
Affirmas, ea opera fœdata eſſe, nec ſine venia dici bona:
quaſi ipſe Dei ſpiritus ſibi ipſi veniam det. Imo Chri-
ſtus ipſe, qui in nobis agit, fœdum opus educit. Sed
quam veniam ais? Vbi non eſt nouum peccatum, non
opus eſt noua venia. Non opus eſt, vetera ſemper re-

petere, quæ iam ſunt condonata, et eorum Deus non am

plius recordatur. Cum dicebat Paulus, ſe nullius peccati
eſſe conſcium, non tunc peccabat. Non peccabant apo-
ſtoli prædicando, et virtutes edendo. Bona opera ſcriptu-

ra vocat, et tu negas, eſſe bona 2² In omni, inquit, bono
, 2

opere

60G E PISTO L A E.

opere fructiſicate. Ex bonis veſtris operibus glori-
ficent patrem veſtrum. Plena erat puella operibus
bonis, et eleemoſynis, acto. 10. Plema miſericordia,
et operibus bonis. Iaco. 3. Imo in lege naturæ et

apud idololatras erant opera bona, vt vides in Iob. et

Cornelio, in eleemoſynis Nabuchodonoſoris, in ora-
tione, et ieiunio Niniuitarum. Sed concedamus tuo
more opera illa cum venia dici bona. Cum venia po-
terunt ad gloriam augendam prodeſſe, cum venia erit

eorum aliqua merces. Opera tu nobis ad vitam prod-

eſſe, negas, quia ſtatum ac firmum eſt, Vitam æter⸗
nam per fidem nobis dari: ergo non ex operibus.
Ex operibus legis non eſſe hæreditatem, ſed ex fide,
vt ſecundum gratiam firma ſit promiſſio omni credenti.
Vitam et hæreditatem ita nobis per Chriſtum dari,
certe fatemur. Sed in ea vita quis negaret augeri glo⸗
riam; et operum eſſe certam mercedem? Filia, ais,
inſurgeret in matrem, ſi charitas quicquam efficeret,
aut alia opera, cum ſint fructus fidei. Magica eſt hæc
Diaboli faſcinatio. Opera bona eſſe fructus ſpiritus,
ſcriptura docet, ſicut fides eſt fructus ſpiritus, et cha-

ritas fructus ſpiritus. Galat. 5. ſed eſto, fint fructus

fidei. An non filia vera auget effectum matris? An
non et in rebus aliis effectus fouet ſuam cauſam, ro-
borat, et auget? An non calor fouet, et facit ignem?
An non actus roborat, et facit habitum? Nonne le-
ctio fouet et auget intellectum? Nonne exercitatio
roborat artem? Nonne veſtimentum fouet artificem?
Ita a charitatis exercitiis, orationibus, ieiuniis, et aliis
ſpiritus operibus, veſtitur, fouetur, roboratur, et au-
getur, cum ſua iuſtitia fides, ſine quibus nudata mo-
ritur. His modis ex grano exiguo fit arbor magna.
Cum caro mortificatur, ſpiritus viuificatur, et fides
augetur.

EPISTOLA DECIMA
TERTIIA.

Errar

1
cat in
ſtere in
Vt iutt
peceat
tio elt
peccat
bente
Me, ni
ten?
eh,
Cifkert
fert id
innid ek

flei vite
Nipere

tie Paſſi
Des elle
19. ra
der erat

Mnn'iod

tne Fe

mIus,

.

iIS. 3

huat 1
Uit Satz

(uando

Vel min
eis hirit
Ainemur.

ihh

Hono.
Nonne

S lis Gde
ior,

Dükatiion

1s g

Operiba u

ricorch,

ature 4

n lob
in r
Amus tun

Venia o.

enin ei
Ann prol⸗

tarn Ete .

Cperibe.
d er ke⸗
ictedeni
lun nt
Ugerig⸗
Filiz, 15
eſſeee,
n ek he
Hinte
,et er
gt fruent
tis? 4
ulamn, 10.
it igen
Wonel

etcitti

Ttifcen!

eti
In, e4
datn N.
9t in.
et 0e

E PI ST OLA FE.„. 609

ERras tu peſſime, errorem exiſtimans, ſi quis di-
cat iuſtitiam augeri. Sola Dei imputatione ais conſi-
ſtere iuſtificationem, nulla in homine facta mutatione,
vt iuſtus nihil differat ab iniuſto. Quid audio? Per
peccatum non immutatur ſpiritus hominis? Si muta-
tio eſt, quando peccas, mutatio eſt, quando tollitur
peccatum. Qui fub tenebris eſt, nihil differt ab ha-
bente lucem? Qui liberatus eſt ab oppreſſione ſata-
nae, nihil differt ab eo, qui ſatanam habet opprimen-
tem? Qui bonum ſpiritum nanciſcitur, nihil differt ab
eo, qui caret? Qui placatam conſcientiam habet, non
differt ab eo, cui rodetur? Regnum cælorum non dif-
fert ab inferno? Satanica eſt iuſtificatio tua, ſi talis
intus eſt tibi conſcientia, qualis erat antea, et ſi in te
fidei vita non differt a priori morte. Paulus docet nos
accipere donum iuſtitiæ, Rom. 5. Veſtimentum iuſti⸗
tiæ paſſim dicitur. Iuſtificationes ſanctorum, ait Ioan-
nes, eſſe in eis byſſinum purum, et ſplendidum, apoc.
19. Ergo eſt illuſtratio aliqua. Ipſa clara iuſtificatio
per gratiam, eſt ſpiritus gratiæ, vt ait Zacharias.
Nam iuſtificatio non fit ſine fide, nec fides ſine ſpiri-
tu. Sicut homini peccanti varie ſe inſinuat ſpiritus
malus, ita cum pœnitens iuſtificatur, varie illi ſe inſi-
nuat ſpiritus bonus, et ſecernitur malus. Sicut intra-
uit Satanas in cor Iudæ, in cor Ananiæ et Saphiræ,
quando peccarunt, ita in corda aliorum intrat magis
vel minus. Atque ita cum iuſtificantur, egreditur ab
eis ſpiritus immundus, vt ait Chriſtus. Sed eſto. Ima-
ginemur, ſolam ita eſſe Dei imputationem, et offenſæ
in ipſo Deo remiſſionem, quaſi Deus mutetur, non
homo. Nonne et in his eſt dare magis et minus?

Nonne huic magis remittitur, et illi minus? Ita Chri-

ſtus docet Lucæ 7. Hinc dicitur hic magnus, iſte
maior, ille maximus, in regno cælorum. Sicut/im-
putatione hic dicitur iuſtus, reconciliatus et gra-
tus: ita imputatione ille dicitur magis iuſtus, ma-
gis reconciliatus, et magis Deo gratus. Qui
. Q. negocian-

61 EPIS TOL A E.

negociando eſt quinque talenta ſuperlucratus, gratior
eſt, quam qui duo, et pluribus ciuitatibus præficitur.
Omnia in nobis augeri, docet Paulus, magis et magis
abundare, et iuſtitiam, et gratiam, et gloriam. Idipſum
docuit Chriſtus, dicens, Ei, qui habet, dabitur, et red-
detur abundantior. Vitam habeant, et abundantius

habeant. Faxit Deus, Caluine, vt depoſito magico
tuo faſcino, in omnibus abundare ſatagas. Sola Petri

diſputatio contra Simonem magum te Confundit, et
operum iuſtitiam, etiam in Ethnico docet. Rogat
Petrus, An Deus ſit iuſtus? An benefacientibus bene
faciat? et malefacientibus malefaciat? Si hæc eſt iu-
ſtitia naturalis, ob ipſa benefacta ipſe benefacit, ſicut 0b
malefacta malefacit. Eſt ergo inter Ethnicos aliqua ope-
rum retributio, vt ipſemet docet acto. 10. et Paulus Rom.
2. Hinc Petrus neceſſario ſequi ait reſurrectionem,
quod benefacturus ſit Deus iis, qui benefacientes ſunt
mala perpeſſi. Quam iuſtitiam tu cum Simone mage
negas. Inſtar Simonis magi tu doces, iuſti ficationem
et fidem eſſe ſolam cognitionem. Obſeruationem vero
præceptorum eſſe penitus impoſſibilem. Contra docet
Ieremias, Ipſam præceptorum obſeruationem eſſe co-
gnitionem Dei lere. 22. Ioannes ipſe ait, Per hoc
ſcimus, quod cognoſcimus eum, quia præcepta illius
obſeruamus. Qui dicit, noui eum, et præcepta eius
non ſeruat, mendax eſt: præcepta enim eius graula
non funt. Ridicula hinc oſtenditur cognitio tua, ime
magica faſcinatio, et ementita iuſtificatio.

EPISTOLA DECIMA
QVARTA.

NEc fidem Chriſti, nec opera bona probe
tu intelligis, nec regnum eius cæleſte. Vt rem
imaginariam regnum hoc Chriſti deludis, quaſi
ſit res de ſolo titulo, quod nos cum Clriſto
iam nunc regnemus in cæleſtibus. Negas, in-
ternum

ternum
elt non
it inne
eonca

mentäre
eſle de
Doteſt
oübus,
truncati
poſition
us Dei
ita vere
tice ho
elt in n
ſpiritus

in ſpiri
Cniſti

Hoc ti.
Chriſtun

neg, t⸗
s.
ec, ia
ille eſbe
IIlens eſt
eſt rte
(leſtis

Hheeſt .

bere C

eins Llori
bemus:
länciam
tem nob
zieun,
entn.

AInni 1

lobis Vi

bee nor
(ir

, grtiot⸗
Prelkcia,
et m
h. Ndihin
Ur, ekt-
bundine
10 irdn
Sola n
hfundit
ibos der
nre ei⸗
it ſand
Nligun ch⸗
Dauichor
rreckionen
centesſ
one n
icnicnt
oren te
utrn
n n
er;
eils
totu

EPDPIS TO TI. A E. 6711

ternum hominem eſſe nouum hominem. An non ibi
eſt nouus homo, vbi eſt innouatio? Intus in nobis
eſt innouatio: ergo intus in nobis eſt nouus homo,

abſconditus in corde homo. Rides tu, quod ele-

mentarem Chriſti ſpiritum incorruptibilem ego dicam
eſſe de ſubſtantia interni noſtri hominis. Quæſo te,
Poteſt eſſe compoſitio viua ex carne, ſanguine, et
oſſibus, ſine elementari ſpiritu? Non eſt in nobis
truncatus Chriſtus, ſed tota ſua carnis et fſpiritus com-
poſitione ſe nobis ſubſtantialiter communicat. Spiri-
tus Dei eſt hypoſtatice ſpiritus hominis, et ſe nobis
ita vere communicat: ſicut verbum Dei eſt hypoſta-
tice homo, et ſe nobis ita vere communicat. Sicut
eſt in nobis elementaris eius caro, ita et elementaris
ſpiritus. Ab illo increatæ lucis fulgore immutatur
in ſpiritu noſtro prior creatæ lucis forma, ipſeque tunc
Chriſti integer ſpiritus adiungitur, ſicut integra caro.
Hoc tu plane non intelligis, nec qualiter anima noſtra

Chriſtum fſubſtantialiter induat. Rogas, vbi doceat Io-

annes, tales nos eſſe in mundo hoc, qualis eſt ipſe Chri-
ſtus. Verba eius capite quarto prioris epiſtolæ ſunt
hæc, Fiduciam habeamus ad diem iudicii, quia ſicut
ille eſt, et nos ſumus in mundo hoc. Hebraiſmus fre-
quens eſt, et manifeſtus, vt hic dicatur ſicut ille, quia
eſt ſorte eadem, ſtatu et conditione talis. Qualis eſt
cæleſtis ille, tales et hi, qui cæleſtes ſunt, I1. Cor. I5.
Hæc eſt Paulo et Ioanni fiducia certiſſima, talem in ſe
habere Chriſtum, qualis ipſe eſt in gloria. Veram regni
eius gloriam et guſtum iam nunc in interno homine ha-
bemus: quæ res certiſſimam nobis facit de futuro regno
ſiduciam. In hoc, ait Ioannes, eſſe perfectam charita-
tem nobiſcum, qualis non fuit temporibus patrum. No-
biſcum, qui credidimus Ieſu Chriſto, filio Dei, in eius
aduentu. Ipſe enim veniens fœdere nouo fecit nobis

omnia noua. 2. Cor. 5. Teſtamento nouo initiauit

nobis viam nouam et viuentem. Heb. 10. Ergo vita
hæc non moriens, antea non erat, ſi noua eſt, et eam
Chriſtus nobis initiauit. Tu vero Iudaico quodam
Q. 2 2elo

6Gr⸗ EPIS T OTL. A E.

zelo ſcandalizaris, et conuitiis me obruis, quod cum
Chriſto dicam, eum, qui minimus eſt in regno hoc,

efſſe maiorem, quam fuerit Abraham: et quod cum

Paulo dicam, Abrahamum ipſum fuiſſe carnalem. Ver-
ba Chriſti, a me iam alibi plene inducta, nunc omit-
to. Verba Pauli manifeſta ſunt Rom. 4. Quid igitur

dicemus Abraham, patrem noſtrum, inueniſſe ſecundum

carnem? Non ait Græcus codex, patrem ſecundum
carnem, ſed inueniſſe ſecundum carnem. SNνναναι
α¹*α αα. Ex iis, quæ in ipſo Abrahamo ſecun-
dum carnem geſta ſunt, oſtenditur ibi ſpiritualium ty-
pus, ſicut alibi in Ifraële carnali, et Aarone carnali,
oſtenditur figura ſpiritualium I. Cor. 10. et Heb. 7.
et 9. Carnalis dicitur tota illa vetus generatio, quia
non erat ita, vt nos, nouo hoc gloriæ ſpiritu rege-
niti, nec ad cæleſtem hanc vitam cum Chriſto reſuſci-
tati. Non nego, quin ad eandem hæreditatem, et ad
idem Dei regnum ſint eorum plerique poſt refſurre-
cionem aſſumendi: et non nulli etiam, Chriſto reſur-
gente, cum patriarchis iam affumpti. Sed præſentem
ſtatum, et aduentus Chriſti dona cæleſtia, dico eſſe

nobis potiora. Hoc velim ex Paulo bene tibi cogni-
tum. Quomodo mortem Chriſtus veniens aboleuit,

vitam nobis in lucem produxit et immortalitatem.
Quomodo per mortem deſtruxit eum, qui mortis ha-
bebat imperium, id eſt, diabolum, et liberos reddidit
ſeruituti mortis obnoxios? Quomodo nos in ſuum
cæleſte regnum euexit, et in cæleſtibus ſedere fecit?
An non vſque ad mortem Chriſti regnauit mors?
An non patres omnes fuerunt antea in inferno?
Sola mors Chriſti infernum confregit, et paradiſum
aperuit. Cupiebat Paulus diſſolui, et eſſe mox
cum Chriſto, in paradiſo, quod Patribus olim non
dabatur. Si caro Chriſti eſt vere cibus, eſt vere
alimentum. Si eſt vere alimentum, ille, qui ea
nutritur, efficitur ſubſtantialiter vnum cum Chriſto.

Subſtantiali autem hoc carnis Chriſti cibo non eſt v·

ſus Abra-

ſus Al
omnes
regnun
inquit.
huius
me in
105 f
noN
in iptn

ſicut
teor!
pore,
Capace
Certum
ſto ſit
tempus
tur, et
ſtus M
tionig,
I. et!
frmns
Uis ad
leratio⸗
nide,
tritu.
Gione
1. 6.
ſeguat
in .
ilka n

lod c

no e,

Wod en

n. Wer.
ine Oni.
Hid igine
fecundun
ſeelndin
alun

10 leenn

aliun t⸗
e cnnt,
t Heb.)
tio,
rimn ke
o teiti
en, 41
tennne
ſto eir

Prelan
(ico &

E P I S T O L AE. 613

„

ſus Abraham: præſtantiores igitur ſumus nos. IIos
emnes nos præcellimus: quia nondum ad eos venerat
regnum Chriſti, nec gloria reſurrectionis eius. Nunc,
inquit, iudicio tolletur carcer ſatanæ. Nunc princeps
huius mundi eiicietur foras. Et ego exaltatus vos ad
me in cælum traham. Poſt mortem ſacerdotis magni
nos ſumus reuerſi ad priorem paradiſi poſſeſſionem,
non ante. Per mortem eius eſt aperta via ſanctorum
in ipſum cælum.

EPISTOLA DECIMA
QVINTA.

REgenerationem veram nondum es aſſequutus,
ſicut nec regnum Chriſti cæleſte. Regenerationem fa-
teor non momento perfici, incipere tamen certo tem-
pore, idque in homine, verborum vitæ capace, fidei
capace, cum fides ſit oſtium regni cælorum. An non
certum eſt tempus, quo quis vocatur? quo ex iniu-
ſto fit iuſtus? ex non credente credens? Certum
tempus eſt, quo quis conuertitur, quo a Chriſto ſana-
tur, et quo remittuntur ei peccata, vt ait ipſe Chri-
ſtus Matth. 13. et Marci. 4. Tempus certum muta-
tionis, et translationis noſtræ, vide Epheſ. 2. Colos.
I. et 2. et alibi paſſim. Certum eſt tempus, quo in-
firmus dimiſſa febre incipit renouari, qui et poſtea ma-
gis ad valetudinem maiorem in dies renouatur. Rege-

neratio, et renouatio dicitur in baptiſmo, febre mortis

dimiſſa, et accepta vitæ ſpiritu, ac regni cæleſtis in-
troitu. Lege, quod ad hanc rem, de baptiſmi perfe-
ctione ſcribit Clemens Alexandrinus lib. 1. pædagôgi
ca. 6. Quanquam non ſemper hora baptiſmi et cænæ
ſequatur effectus, a nobis tamen ita debent miniſtrari,
quia ad id eſt eorum inſtitutio, Ais, Chriſtum de aqua
iſta nihil cogitaſſe, quando dixit nos renaſci ex aqua.
Quid igitur? Aqua non eſt aqua? An non aqua eſt, quan-
Q. 3. do Pau-

614 EPILSTOL AF.

do Paulus vocat lauacrum regenerationis? Quando ait,
nos mundatos lauacro aquæ? Regenerari hominem ais,
quando illuminatur. Contra de iam concedis pædo-
baptizatos tuos non regenerari, qui nec illuminantur,
nec intelligunt. Rite eos baptizari contedis, regene-
rationem a baptiſmo longe ſeparans, et tantum dicens.
Baptismum eſſe ſignum adoptionis. Ex te ipſo omnia
componis, et in adoptionis vocabulo tibi falſo illudis,
dicens puerulos adoptatos. Adoptio ſacris ſcripturis
dicitur et fit, quando credenti datur ſpiritus viobelas,
Rom. 38. Calat. 4. et Epheſ. I. Rectius nos cum
Paulo diffinimus, Baptiſmus eſt lauacrum regeneratio-
nis, et renouationis ſpiritus, nos ſaluans. Si baptiſmus
eſt lauacrum regenerans, ea ipſa lotio ex aqua et ſpi-
ritu ſancto eſt regeneratio. Si regeneratio eſt e cælo,
nonne per regenerationem eſt introitus in regnum cæ-
lorum? Ea hora, qua quis e cælo naſcitur, in cælum
intrat. Intramus nunc in regnum Chriſti, per fidem
in ſpiritu, in quo eſt illius gloriæ participatio, et in-
terna in nobis Chriſti regnantis fruitio. Intramus et
per ſpem, ſcilicet ſpem maioris gloriæ poſtea reue-
landæ. Per regenerationem eſt in nobis ſpes viua,
vt ait Petrus. Spes autem viua eſt, quæ iam ſentitur:
ſicut fœtus, qui in vtero ſentitur, dat ſpem viuam.
Spes viua eſt, et in nobis iam viuit, quod ſperamus.
Hinc Paulus cum ſpe iſta coniungit, præſentem iam
eſſe eximiam gloriam, Epheſ. I. Quoquomodo nee
per fidem, nec per ſpem poſſfunt tui infantes intrare,
nec regenerari. Et tu fur es, et latro, qui eos non
introducis per oſtium, videlicet per oſtium fidei. Quo-
modo poſſunt ad Chriſtum vocari, qui a Ioanne non
potuerunt præparari? Baptiſmum loannis in hac re
parem tu facis baptiſmo Chriſti. At Ioannis baptiſmus
erat lotio emendationis vitæ, ad peccatorum veniam,
Marc. 3. et Lucæ 1. ad quem venientes confitebantur
ſe peccatores. Matth. 3. Ergo infantibus ille conuenire
non poterat. Iudæi infantes nec baptizarunt vnquam,
nec ho-

gec h
oann
ſtris,
quitur
eitat.
pugna
dis ſp
creden
mno H
facka
drahe
accipi
piunt
uibr
accen
tt ca⸗
prior
detun
Niten
ccip
aeſt
li, e
Tentian
cumfil

il eſt

berdit
Mum!
Drimmn
Drirmn
Cente⸗
Cul r
Piend
Cora
Chrig
ſirit
tidi
tuos
tn

bancont
inena;
lis petr⸗
minundr.
, epene⸗
in ieen
do onmn
lo Udi

Teipnm

lelere
008 cll
generiit
baptiine
gln et 1
eſte e
egnunte
imerlu
her iii
to, el
trammg
ſtez 1en.
ſpes
1Kentin
en W

Herinn H

Itenn 1
nodoN
ens
lei⸗
anne
1 hen
banifm
enin
tebunn
Onmein
VN
geele⸗

EPDISTO TI. A E. 615

nec hodie baptizant, ſed adultos, quemadmodum et
Ioannes. Promiſſionem, ais, factam nobis, et filiis no-
ſtris, et reliquis omnibus, qui longe ſunt acto. 2. Lo-
quitur ibi Petrus de promiſſione ſpiritus, quam ex Ioele
citat. Si in baptiſmo eſt promiſſio ſpiritus, iam tecum
pugnas, paruulos carnales faciens participes promiſſio-
nis ſpiritualis. Eo magis quia promiſſio ſpiritus datur
credentibus Chriſto Ioan. 7. et Galat. 3. Filii tritiſſi-
mo Hebraiſmo intelliguntur poſteri. Promiſſio ſpiritus
facta eſt ſemini Abrahæ. At nec filius, nec ſemen A-
brahæ quis dicitur, niſi per fidem: nec promiſſio illa
accipitur, niſi per fidem. Hæc igitur dona non acci⸗
piunt infantes tui. De eiſdem flliis loquitur Petrus, de
quibus loquutus eſt Ioel, quem citat. Ait autem loel,
accepta promiſſione ſpiritus filios Abrahæ prophetare,
et cæleſtia videre. Quid hoc ad infantes tuos? Pertrus
priorem baptiſmo exigit pœnitentiam, vt in baptiſmo
detur ſpiritus promiffus. Fac ergo, vt tui paruuli pœ-

niteant. Denique vocatum eſſe oportet, qui donum hoc

accipiat: vocatio autem per fidem eſt. Nobis igitur fa-
cta eſt promiſſio credentibus, et poſteris noſtris credenti-
bus, et reliquis omnibus credentibus. At, inquis, diffe-
rentiam facit Petrus inter Iudæos, qui iam vocati ſunt
cum filiis ſuis, et alios exteros, qui aduocantur. Differen-
tia eſt manifeſta: quia Chriſtus primo miſſus eſt ad oues
perditas domuslIfraél. Hinc Petrus ibi ſubdit, Vobis pri-
mum Deus miſit filium ſuum. Et Iudæis Paulus ait, Vobis
primum oportebat loqui fermonem. Et alibi Iudæo
primum et Græco. Iudæos ait Paulus ſitos prope, et
Gentes procul. Quoquo modo, ſiue prope, ſiue pro-
cul quis ſit ſitus, fide eſt accedendum, et fide eſt acci-
pienda illa ſpiritus in baptiſmo promiſſo, poſt deli-
Gorum pœnitentiam. Pœniteat te igitur, et vera Ieſu
Chriſti fide ad baptiſmum accede, vt accipias donum
ſpiritus ſancti, tibi ita promiſſi. Tu vero illuſionibus
tibi places. Prædeſtinatos ais infantes illos ita mor-
tuos, impudenter tuo more ſacris vocibus abutens. Imo
et iuſtiſicatos vocas. At in ſacris literis prædeſtina-
Q. 4. tioe

616 E PIST OL A E.

tio non dicitur, niſi de credentibus. Ab æterno non
vidit Deus quenquam juſtum, niſi ceredentem. Si iuſti
iam ſunt, Chriſtus non venit ad vocandum eos, qui
non venit ad vocandum iuſtos, ſed peccatores ad pœ-
nitentiam. Res eſt de ſolo titulo, quod ais, obſigna-
tione illa pædobaptiſmi tui facta, paruulos conferi filios
Dei. Imo filii ſunt iræ, donec crediderint. Niſi filii ſint
iræ, fides eos non faceret poſtea ex filiis iræ filius Dei:
atque ita fides nihil efficeret. Paulus eos omnes, qui per
baptiſmum ſunt cum Chriſto mortui, ait eſſe iuſtifica-
tos, idque ex propria fide. Baptizatos omnes ait Chri-

ſtum induere, idque ex propria fide. Filios Dei eſſe

ait, qui crediderunt Chriſto Ieſu. Horum filiorum pro-
prium eſſe ait ſpiritum ιαορπονια6σ, qui ſpiritus in ba-
ptiſmo datur, et ex auditu fidei eſt. Si quam in par-

uulis vis eſſe obſignationem, manuum impoſitione, et
oratione cum Chriſto vtere. Ora pro eis, vt in ſuum

cæleſte regnum eos ſeruet Chriſtus, qui pro eis ita
orare voluit, eos Deo commendans. Arguis adhuc,
circunciſionem fuiſſe olim ſignaculum fidei, ſicut nunc
eſt baptiſmus: ergo ſicut infantibus illa conueniebat,
ita et baptimmus. Antecedens probans ex Paulo ad
Rom. 4. At Paulus ibi aperte docet, Circunciſionem
in Abrahamo fuiſſe ſignaculum iuſtitiæ fidei ipfſius,
quæ fuerat in præputio. Non ait, in infantibus eſſe
ſignaculum præcedentis eorum fidei, quæ fuerit in
eorum præputio. Longe melius concluſiſſes, In-
ſtar Abrahæ nos veros filios adultos debere accipere
ſignaculum fidei et iuſtitiæ. Quod de ſacramento
poœnitentiæ ibi ludis, indignum eſt reſponſione, cum

argumentum facias ex vocibus pro tua libidine con-

fictis, quod ego deteſtor. Hæc eſt vis argumenti
tui: Circunciſione infantibus data, circuncidere cor-
da viri deinde monebantur. Deut. 10. et lere. 4.
ergo baptiſmus infantibus conuenit, vt pariter monean-
tur. Inepte penitus infers, idque magis, quia non
eſt integra ſimilitudo. Baptiſmi vis non in eo con-
ſiſtit, vt

ſſſtit,
non
nam n
per qu
gumen
Mis faͤ
pentur

ilo De

fintibu
At tu
1b ethn
Vndet

P9
Ulin ch
ſeninis
Cenel.
Nuſei
Dreced
imelle
hu
ſen
U Ven
t, cl
le, yt
4polto
kiher
dei D
is, e
An n.
Deve
in en
ſedn

etno n
n. Niul
l eos, g
es d Ne⸗
Chl⸗
keriflas
flü
lllins Dei
es, guiſet
e iutifer.
ait CN.
8 Deick
Orum r-
tus in r
m in d.
ſitione
t in kuun
N eb
is uUn,
ſcut ue
nveniebi⸗
Danlo1
ncitonen
ei ins
tibus
ſhenit
ſes, 1

e Achee

erawend
Ole, cul
gine C⸗
uunen
gere eor.
lert. 4
onen.
gin il
eo .
ſſit

—

E. PIST O L XA E. 617

ſiſtit, vt ab infante vir poſtea moneatur. Ab inferno
non magis liberabat maſculum circunciſio, quam fœmi-
nam non circunciſam: ergo non erat ſacramentum,
per quod ſalus illa daretur, vt in baptiſmo datur. Ar-
gumentuh idem in teipſum torquetur: Cæna in azy-
mis facta, in azymis ſynceritatis ambulare viri mo-

nentur, infantibus azymi panes tunc dabantur, teſte

ipſo Deo, vt myſterii deinde monerentur: ergo in-

fantibus nunc dabitur cæna, vt pariter moneantur.

At tu cænam differs, idque in tempus ineptum, aut
ab ethnicis præſcriptum, aut tuo placito decretum.

Vnde tibi authoritas conſtituendi tempora et leges ²

EPISTOLA DECIMA
SEXTA.

PAedobaptiſmum aliis rationibus defendis, quia
olim dixit Deus, ſe fore Deum Abrahæ, et carnalis
ſeminis eius, in fœdus ſuum pueros carnis accipiens,

Geneſ. 17. Item, quia dixit, Iſraelitarum filios ſibi
naſci filios, Ezech. 16. Facilis eſt abſolutio, ſicut
præcedentis de circunciſione argumenti, fſi probe tu
intelligas, vetus et nouum teſtamentum, ſeu vetus et

nouum fœdus differre, ſicut figuram et figuratum,
ſicut vmbram et veritatem. Nihil ad prefectum du-
Xit vetus illa pactio, noua autem nos perfectos red-
dit, communicata nobis gratis ipſa Chriſti perfectio-
ne, vt ad Hebræos, Coôloſſenſes et alibi paſſim docet
apoſtolus. Ea igitur, per quæ communicatur Chri-
ſti perfectio, virum exigunt perfectionis capacem, fi-
dei capacem. Quare Chriſtus eſt paruulus circunci-
ſus, et adultus baptizatus? Quorſum hoc diſcrimen?
An non hic diſcernuntur jegis et euangelii tempora?
De veteri fœdere dixit Abrahæ Deus, Erit fœdus meum
in carne veſtra. Deinde nobis per prophetam ait, Erit
fœdus meum in ſpiritu veſtro. Olim in carnali foœ-
Q. 5. dere

618 EDISTO L. A E.

dere paruuli carnis cenſebantur fili. Nunc illi ſoli
ſunt filii, qui per fidem fiunt filii Dei. Cum fœdus
illud ab inferno non liberaret, et mundana tribueret,
ad id admittebantur infantes, vt ſub Dei protectione
viuerent. Carnalis illa filiatio olim figurabat ſubli-
miorem aliam, quam attulit Chriſtus. Quod in par-
uulis carnis olim gerebatur, ſfigurabat ſublimiora alia
in paruulis ſpiritus per Chriſtum futura. Expedita
iam eſt reſponſio ad id, quod de carnali ſemine Ab-
rahæ tu citas. Vice carnalis eſt nobis ſpirituale ſe-
men. Semen Abrahæ Chriſtus eſt, et ii, qui ei cre-
dunt. Quod dictum illud Abrahæ, non ad filios car-
nis, ſed ad filios ſpiritus, debeat hodie referri, ma-
nifeſte docet Paulus, dicens, non filios carnis, ſed
eos, qui ex fide ſunt, eſſe filios Abrahæ, et ſemen A-
brahæ, Galat. 3. Rom. 4. et 9. Aperte ibi docet, Abra-
hamum eſſe patrem credentium, non aliorum: et filios
carnis non eſſe filhios Abrahæ, ſed flilios ſpiritus per fi-
dem. Eos ſolos eſſe filios promiſſionis, docet, cum
ad eos ſolos extendatur hodie promiſſio ſpiritualiter
intellecta. De Ezechielis dicto, ſimiliter dicendum,
fuiſſe tunc filios carnis. Deus dicebat, eos naſci ſibi
filios, quia erant ſub ipfſius paterna protectione, et
quia futuri erant Deo ſacri, vmbra futurorum. Veri
enim fllii Deo naſcuntur in baptiſmo, natiuitate ſuper-
na. Ex radice ſancta eos ais naſci ſanctos, cum vere
naſcantur filii iræ, vt ipſe fateris. Quallscunque ſit præ-
deſtinatio, filii iræ naſcuntur cum Paulo, et ſides poſtea
eos vere facit filios Dei. Comparatione ad filios Eth-
nicorum facta, dicebantur ipſi potius naſci ſancti, id eſt,
Deo magis præparati, ad verbum eius ſuſcipiendum. San-
ctificare enim, ſi Hebraice noſtri, idem eſt, quod Deo præ-
parare. Ex matrimonii ſanctificatione dicuntur Paulo na-
ſci filii ſancti, id eſt, non ſpurii, non immundi. 1. Cor. 7.
Immundities dicitur in ſpuriis, et filiis ethnicorum, præ-
paratio et pronitas ad immundos et obſcœnos paren-
tum mores. In contrariis autem ſanctificatio, ad ſa-
cram

crat
naſa
guin
loan
et t
fi,
tris
ben⸗
Alie
net
acee
ſtur
leſt
re!
tua
ren
ſte
les
Dei
bene
tis

fint

ſime
cen
ne
tſſe
eume
dun

ill d
1 fecdns
ibere
teckione
1t fubl.
in pe⸗
iora di
Lxpetin
line A.
tuale le⸗
i ei ee⸗
lios en⸗
tti, M
nis,
ſemnenk
et Ahr-
et lis
s dert⸗
et, en
ritualte
cendun,
Nleii
iole, 6
m. ſe
te ſine⸗
lm ren
eſitpre⸗
Epoſe
os l
un n
heonte.
lor.
0⸗
, Ur.
buen
CI

-

.

E

EPISTO L A E. 619

cram viam maior præparatio. Nihilominus filii iræ
naſcuntur omnes. Longiſſime diſtat generatio ex ſan-
guinibus, aut ex carne, a generatione, quæ eſt ex Deo.
Ioan. I. Sanctos vocat Paulus infantes non baptizatos,
et tu inde baptizatos infers? Conſtat ibi non baptiza-
ri, cum præſertim efſet tunc infans in poteſtate pa-
tris ethnici. Quod in pii parentes gratiam filio Deus
benefaciat, aliquando non recipitur, vt Ezech. 14.
Aliquando in precibus impetratur. Proinde in oratio-
ne tua, ſi locos illos veteris teſtamenti paruulis carnis
accommodare lubet, quando eis manus imponis, Chri-
ſtum imitando, ita pro eis orabis, O Deus, pater cæ-
leſtis, qui olim dixiſti, te Abrahæ et filiorum eius fo-
re Deum, et Iſraëlitarum filios tibi naſci filios, eos in
tuam protectionem ſuſcipiens, vt tibi deinceps ſerui-
rent verbo, tuo credentes: protege nunc, et in cæle-
ſte regnum tuum infantes hos tibi ſerua, vt tibi fide-
les ſeruiant in regno tuo. O Ieſu Clementiſſime, fili
Dei, qui tanto amoris indicio paruulos in vInas tuas
benedicens affumpfiſti, benedic nunc, et manu virtu-
tis tuæ paruulos hos dirige, vt fide cæleſti tua poſ-
ſint cæleſtis regni tui fieri vere participes. O mitiſ-
ſime Ieſu, fllii Dei, qui ab vtero fuiſti ſemper imo-
centiſſimus, da nobis infantium horum ſimplicitate ſi-
ne dolo verſari, vt regnum cælorum, quod talium

eſſe dixiſti, gratia tua nobis tale ſemper ſeruetur, in

eumque hi facti paruuli ſpiritus, tua immenſa pietate
aſſumantur. Amen.

EPISTOLA DECIMA
SEPIIMA.

. MlIraris tu, quod ego nullam corpori Chriſti ad-
hibeam certi loci circunſcriptionem in parte qua-
piam cæli. Indeque a pari, quaſi inconueniens
deducis „ nobis nullum fore locum poſt fina-
lem reſurrectionem. Sed reſponſio facilis eſt.
Neque nos erimus pares Chriſto, neque in
nobis

620 E D I-S T O L A E.

nobis erit aliqua loci circunſcriptio. Simul ceſſabumt
Iocus et tempus. Ea tunc erunt, quæ nec oculus
vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis tale quid
aſcendit. Ceſſabunt locus, tempus et motus, cælo
et terra difſolutis. In firmamenti expanſione conſiſtit
locus, et hoc ceſſabit. De Chriſto autem id ſublimi
mente cogites, oportet. Sicut variæ huius temporis
partes ſunt Chriſto nunc æque præſentes, ita et va-

riæ huius globi partes. Nulla earum ipſfſe circunfcri-
bitur, nec vno, vel pluribus locis concluſus contine-

tur. Sola idea diuina nos poſt reſurrectionem conti-
nebimur. Sola principe idea diuina ipſe princeps
continetur, et per eam eſt, vbique vult, ſine locali
moôtu. Extra omne quantitatis corpus eſt ſpirituale
corpus, in nouo cælo. Non eſt Chriſtus in aliqua
horum cælorum parte, ſed in tertio cælo: vbi omnia
implet, eſt omnia in omnibus, et intra nos eſt. Chri-
ſtus eſt ſupra locum, eſt ſupra tempus. Si locum di-
cere lubet, locus eius eſt Deus. Non eſt moles carnis
eius, vt a&r hic, in orbem diffuſa: ſed eſt ipſe homo
ita in Deo, vt in cordibus iſtorum, et illorum, in qui-
bus vult, ſimul ſit ſola ſui exhibitione, ſine ſaltu ali-
quo. Simul eſt in me, et te, et illo, ſicut vox eadem
in multorum auribus, cum eadem idea. In ea gloria
erat olim verbum, et in ea eſt nunc homo. Ioan. 17.
Niſi hoc Chriſto dediſſet Deus: aliquid eius gloriæ
deeffſet. Donare enim alicui potuit Deus hanc ſuper-
excellentem gloriam: ergo et Chriſto dedit. Conſe-
quentiam hanc menti tuæ commenda, ſi gloriæ Chriſti
ſis vere ſtudioſus. Obiicies tu, hic non agi de eo, quod
Deus potuit, ſed de eo, quod Deus voluit. Et portuit,
et voluit Deus, dare Chriſto totam ſuam plenitudinem,
immenſam omnem gloriam ſupercæleſtem, ſupra omne,
quod tu excogitare potes. Fateris tu, ſupra omnem
mundi conditionem euectum eſſe Chriſti corpus: quare
igitur ad mundi conditionem eum nunc reducis?

Epi-

Vimi:
ſepult
ſepule
Dos,
monu
Pulen
Uyſte
Chrun
gloc
io.
Gere
lLuen
in
fern
tinen
dus
ſol
In P
cum
it 0
ile
Cidit
le f
Ante
ni
dann
teſt

e Oellis

täle ild
18, C

coplicit
füblini
temporis⸗
tn et r.
icunlet.
cOntine-
en cont⸗
Prineens
ſne loenl
Hininae
in Miue
bi onti
ſt. Ct:
locun d⸗
les calns
le honn
, in ⸗
ſiltu
64 Cet
lonmn. 1).
15 Note
ne ſye⸗
Cole
1eC

ſ

⸗ 4
eO,

, . arn.

tucinenn
10 Olne,

RLDILSTOL A E. 621

EPISTOLA DECIMA
OCTDAVA.
INfernum nunc eſſe, Chriſtum eo deſcendiſſe, ſan-
Gtosque ſecum eduxiſſe, vos vt fabulam luditis: cum
tamen illuſtretur maxime redemptio Chriſti ex cognita
eius de inferno victoria. Inferni locum dialogo primo
oſtendi, eſſe vt ſepulchrum, aut ſepulchro ſigniſcari,
quidquid ſubterraneum eſt. Apparet hoc ex gigan-
tum, Sodomitarum et aliorum ſepulturis. Ex iis, qui
viui ad infernum deſcenderunt. Ex diuite in inferno
ſepulto, et ex colloquiis, quæ inter mortuos in ipfis
ſepulchris leguntur. Efa. I 4. Ezech. 32. et Sqpi. 5.
Eos, qui in inferno ſunt, ait Chriſtus, eſſe omnes in
monumentis. Ioan. 8g. Hebraica vox 5ie ſeol, ſe-
pulchrum et infernum ſimul fignificat. Non caret
myſterio ea ſignificatio coniuncta, eo quod ad ſepul-
chrum et ad infernum ſimul quis tenderet: eo item
quod ſepultorum eſſet aliqua in inferis communica-
tio. VItra communem ſepulchri rationem, aliquid ad-
dere infernum, docent euangelicæ literæ, Chriſtus
Lucſæ 16. Petrus in actis, et in epiſtolis, Ioannes

in Apocalypſi, et Paulus quoque, vbi mortis et in-

ferni deſtructionem tractat. Infernus et perditio con-
tinent plura, et magis abdita, quam fint in viſceri-
bus hominum. Prouer. 15. et Iob. 26. Ergo non ſunt
ſola ſepulchra cadauerum, ſed ſunt ibi arcana judicia.
In profundis inferni, ait Salomon, eſſe ſcortatores
cum gigantibus. Prouer. 2. et 9. Res magna eſt, quod

ait Chriſtus apoc. I. ſe habere claues inferni, quem

ipſe iam aperuerat, et clauſerat. Hinc portas inferni
dixit non præualituras eccleſiæ, a ſe in regeneratio-
ne fundandæ. Matth. 16. Maxima res ibi ſtatuitur.
Antea enim præualebant inferorum portæ ſanctis o-

mnibus. Ex oOriginali item corruptione conſtat, A-

damum eſſe factum ſeruum peccati, ſerpenti ſui po-
teſtatem feciſſe, animaque et corpore illi obno-
Xium.

62 EPDIS TOL A E.

Xxium. Vbi ergo erit anima poſt mortem, quæ tali prin-

cipi ſubdita erat? Nonne clauſus illi erat paradiſus?

In poteſtatem magni tyranni traditus eſt totus homo,

quis eum liberabit? Nemo vnquam, niſi Chriſtus. O-

pera diaboli fuerunt peccatum, mors, et infernus, per

Chriſtum omnia deſtructa in credentibus, in aliis ad-

huc remanentia. Ex veteribus ſcripturis aperte colli-
gitur, infernum nunc eſſe pœnam eius, horrorem et
caliginem Iob. 10. 17. 24. 26. Eſa. S. I4. 38. et 10-
cis aliis iam citatis. Poteſtatem quoque ipfi inferno
eſſe docet Dauid pfſal. 48. 85. et plerisque aliis. Pœ-
nam inferni iam præſentem, in Gigantibus et Sodomi-
tis docent Petrus, et Iudas. Hæc ſola ratio infernum
te fateri coget, quod ſemper dicebantur eo deſcende-
re, et animæ ipſæ inde aſcendere, vt ait Samuel, et
paſſim alii prophetæ. Quando ait Iacob, Deſcendam
ad filium meum in infernum, non intelligit deſcenſum
ad locum cadaueris, ſed ad locum animæ, cum crede-
ret, cadauer eſſe a beſtiis laceratum. Ad infernum hunc
deſcendiſſe Chriſtum, vltra commune apoſtolorum ſym-
bolum, docent Petrus et Paulus. Docent presbyteri, I-
tenæi præceptores, apoſtolorum diſcipuli, vt ipſe citat
lib. 4. cap. 39. 45. 50. et 86. Docet Ignatius ad Tral-
lianos, Polycarpus ad Philippenſes, et reliqui veteres.
Verba Ignatii, quod ad infernum deſcenderit Chriſtus
ſolus, carcerem ruperit, et multitudinem magnam inde
ſecum ad patrem extulerit, citat Euſebius in fine libri
primi eccleſ. hiſt. vt vel hinc conſtet, Ignatium ita
docuiſſe. Id apertius docet Nicodemus, ac etiam Si-
byllæ. Id ipſum docent prophet?. Nam Chri-

ſtus in ſanguine teſtamenti ſui eduxit vinctos de lacu,

in quo non erat aqua. Ipſe ſoluit carceris ſatanæ vin-
cula, et dixit ligatis, vt exirent. Zacha. 9. Eſa. 42. et
49. Qualiter ſuſtulit Chriſtus iram Dei, patri nos re-
conciliauit, et in cælum affumpfit, ſi nos, vt antea, in
inferno reliquit? An non ipſe primus aperuit nobis

viam intrandi in ſancta, in cælum ipſum? Non diſ-
ſol-

ſolu
tigit
ligat
niſi
füpr
genn
inken
Om
ſurg
cele
ſtis
ltO
de
fur
cur
ane

ſtin
mno
e
e⸗
ſel
tual
ete

ligi

talipni⸗
wadiſis!
1s hom,
ſſtus 0.
nns, ſet
Alis 1.
tte coli.
roren e
g. et lo⸗
l inkermn
lis./Ne
Soconn
infernun
lelcence⸗
muel, e
eſcendenn
eſcenlin
n clelk⸗
un hure
rumn ſin.⸗
teri, .
ſe eit
A Ti.
veteles⸗
Chrittus
umn int⸗
fne⸗ ſi
Ninn in
tinn

ge lNaxN

ne Ni
1,49.
Hs le.
ntes,
t gobis
n

E PISTO L A E. 623

ſoluiſſet Chriſtus opera diaboli, ſi infernum non at-

tigiſſet. Atque ita nec patres liberaſſet, nec fortem
ligaſſet, vt ipſemet ait. Non impleuiſſet ipſe omnia,
niſi deſcendiſſet ad ima, iterum ab imis aſcendens ad
ſfuprema, vt ait Paulus. Ob quam cauſam inferi ei
genu flectunt, et eum laudant, cognita eius apud
inferos prædicatione cum tanta gloria et potentia.
Omnis, qui credit, ipſum eſſe filium Dei, in ipſo re-
ſurgente regenitus, ab hoc inferno immunis erit, ad
cæleſtia iam translatus. Hæc eſt propria vis cæle-
ſtis regenerationis, contra priorem ex originali pec-
cato infernalem generationem. Reſurgens Chriſtus
de inferno victor, regenitos ſuos per potentiam re-
ſurrectionis ab inferno vere ſeruat, in cæleſtibus ſe-
cum regnantes. In quibus tu vtinam nobiscum re-
gnes. Amen.

EPISTOLA DECIMA
NONA.

WVoniam tu inter Ethnicum, Iudæum, et Chri-
ſtianum, non bene diſcernis, ego de hac re paucis te
monebo. Alia ſuipſius cognitio data eſt Ethnico, ſi-
ne lege viuenti, et vix peccatum ſcienti. Alia Iu-
dæo ſeruo carnali, qui peccatum bene ſciens, ab eo
ſe liberare non poterat. Alia Chriſtiano filio ſpiri-
tuali peccatum melius ſcienti, per Chriſtum liberato,
et cæleſtia poſſidenti. Triplex quoque his ineſt Dei
cognitio et religio. Gentium aliqua cognitio et re-

ligio fuit, ex naturali inſtinctu, ſeu innato Dei hali-

tu, et a creaturis ad Dei ſapientiam ſumpto argu-

mento. Eorundem fuit certior de Deo et ſapien-

tia eius traditio per filios Noë diſſeminata. Sa-
pientium ipſam Dei ſapientes homines tunc confeſſ
ſunt, nec cælauerunt a patribus ſuis acceptam.
Iob. I5. et 32. Iudæorum cognitio et religio fuit
ex Gra-

62 4 E PISTO L AE.

ex oraculo Dei ſub velamine quodam prodito, Chriſtia-

norum vero, ex Ieſu Chriſti reuelatione, Deum patrem

lucide reuelantis. Solis Chriſtianis, data eſt per Chri-
ſtum cæleſtis régeneratio, qualis antea non fuit. Re-
generari in Deum homines, docent Trismegiſtus et Pla-

to, quali quali diuinorum cognitione: apud Iudæos
quoque aliqua erat ſemper in melius nouatio: non ta-
men per ſublimen hanc ex aqua et ſpiritu ſancto rege-
nerationem, ac cæleſtis regni poſſeſſionem. Vmbra ibi

fuit huius veritatis, cum nondum eſſet reſuſcitatus Chri-

ſtus. In inferno illi omnes detinebantur, at non omnes
iudicio finali damnabantur. Duo diſcernit Paulus, quæ
ad finalem damnationem facient. Non nouiſſe Deum,
non obediſſe euangelio, 2. Theſſ. I. Fuit aliqua cogni-
tio Dei, vbi non erat euangelium, quale nunc eſt. Ob-
licies tu, eandem eſſe omnium ſaluandorum fidem, nec
ſaluari quem ſine fide Chriſti, qui eſt vnicus omnium
ſaluator. Ad hoc dicimus, Chriſtum ſaluare pios o-
mnes, ſed nos regenitos maxime. Dicimus inſuper, in
Iudæis fuiſſe vmbram ſidei Chriſti. Ille eis de nube
loquutus, cui credebant, Chriſtum præfigurabat. At-
que ita eſt fides eadem, ſicut figura eſt idem cum figu-
rato. Simili ratione inter gentes, erat aliqua cognitio
ſapientiæ Dei, fides diuinitatis, vmbra quædam Chri-
ſti. Quicquid vnquam de Deo cognitum aut viſum
eſt, id erat Ieſus Chriſtus, filius Dei. Quicunque filius
Adam ſaluatus vnquam eſt, per paſſionem Chriſti ſal-
uatus eſt, per eamque ab inferno liberatus. Paſſio-

nem, inquam, Chriſti, aut iam exhibitam, aut ad id a

Deo præuiſam. Iudæum facimus Gentili præſtantiorem,
quia habuit oracula Dei, quibus credens, potuit plus
alio Proſicere. Rom. 3. et pfal. 147. Iudæis primo

—

offertur a Chriſto euangelium, quaſi naturalibus hæ-
redibus fidei Abrahæ. Ex radice ſancta eos præ

gentibus vocat Paulos ſanctos, id eſt præparatos ma-
gis Deo. Quaihuis ſint excæcati, adhuc hodie erga

proge-

Pr

Pau

ille,
ſübe
c
cree
ne.
eos
tion
d
Ous
eſte
ſpir
Nab
ickh
Dau
gur
14
Exor
benen
Dellit
et l.
ſi,
ter
quocd
Culit⸗
batus
Gab,
eſt,
4poſt
50.
flüis
nis,
eſil
Alu
No

Chrikke.
n pütten
er Cli.
it. M.
3 et .
A ludens
Non r.
co rere⸗
vnbrn ii
tus Chi-
On omn
lus, e
ſe Deun,
n conn.
ek. 0.
idem, der
6 Otmniun
e pios .
nloper, ¹
de und

bat. 4r.

culn fa⸗

lun C-
zut Vin

ge Un
Mriei
Did.
ad in
Antioten,
htuit piu
es hinn
lbus le.

eos O7

4405 M⸗
Gie e

rlk

KPISTOLAE, 825

progeniem illam durat aliqua dilectio Dei, vt innuit
Paulus Rom. 1II. Non ſine myſterio ſeruatur adhuc gens
illa, cum ſcripturis ſacris incorruptis. Myſterium hic
ſubeſſe, docet Paulus, quod ſit Ifraëél totus ad Deum
conuertendus. Vtcunque nunc excuſantur, ſi non
credunt peruerſæ Antichriſti et trinitariorum doctri-

næ. Ita de incredulitatis peccato excuſat Chriſtus

eos, quibus non eſt ipſe loquutus. Ioan. I5. Eadem ra-
tione excuſantur aliquo modo in lege naturæ, qui
ad regnum Chriſti non peruenerunt, ſicut nec Iudæi.

Quanquam nec Iudæi, nec gentes in regnum hoc cæ-

leſte nunc ingrediantur, regenerationem ex aqua et
ſpiritu ſancto non aſſequuti: non tamen propterea
ad gehennam ignis in finali reſurrectione omnes dam-
nabuntur. Nec Eſau ita damnabitur Paulo, quia
dictum eſt, Eſau odio habui. Rom. 9. Agit ibi
Paulus de vocatione euangelica, in Iacob minore fi-
gurata, quæ eſt res mere gratuita. De futura æter-
na damnatione nihil diiudicat Paulus, nec poteſt.
Exoſus dicitur Eſau primogenitus, quia a primaria
benedictione, a primogenitura, ſeu regia dignitate,
pellitur, minore præelecto. Ita ſunt Ruben, Simeon
et Leui, maledicti, exoſi, et a primogenitura exclu-
ſi, non damnati. Exoſus eſt iſte, ſicut dicitur pa-
ter odiſſe filium, quem minus alio diligit. Exoſi
quodammodo fuerunt Moſes, et Aaron, ob incre-
dulitatem excluſi, Num. 20. non damnati. Repro-
batus eſt Eſau, ſicut reprobati ſunt Eliab, et Abina-
dab, fratres maiores Dauidis, I. Sam. 16. Reprobatus
eſt, ſicut Eli et Abiatar ſacerdotes, quos damnari negat
apoſtolica doctrina, vt citat Irenæus, lib. 4. cap. 45. et
50. Sua ſeorſim fuit ipſi Eſau benedictio, et Iſmaéëli, et
filiis Loth, et Iaphet, exemplo gentium, inter quas o-
mnis, qui timet Deum, et operatur iuſtitiam, is acceptus
eſt illi. Verum eſt Chriſti dictum, Niſi veniſſem et lo-
quutus eis fuiſſem, peccatum non haberent. Peccatum hoc
non imputat Chriſtus, niſi quatenus eſt ipſe loquutus.
R. Vaxric

626 E P ISTO& L AK.

Varie autem eſt gentibus loquutus. Omnibus gentibus Chrit
eſt ab initio data hæc ſapientiæ regula: Timor do- nec
mini eſt ſapientia, et recedere a malo intelligentia. onat
Ita regulam omnibus datam citat Iob: cap. 28. Non cleme
ſolum ex innato halitu diuino gentibus omnibus inter:. Lern
nam viam iuſtitiæ, ſed et externum fœdus, et ſacri-
ficia ſibi grata, oſtendit ſapientia diuina, Chriſtus ipſe.
. Sacrificia legimus in Abel, Noë, Iob, et plerisque a- D
liis. Ietro ſacerdos Madian, ſapientior viſis eſt Moſe, D
credens Deo. Exo. 18. Iuſtus dicitur Abimelech, rex ellon
Gerar, Geneſ. 20. qui tamen nec promiſſiones, nec le- Mttem
gem ſciebat. Pontificem ad ſacrificandum gentes ha: (Ad t
buerunt Melchizedech. Foœdus omnium fuit arcus cæ- cüngre
leſtis, vt eum videntes, Dei recordarentur, Deum cæli ſet,
et terræ poſſeſſorem cum Melchizedech crederent, di- Uins en
uina eius protectione ſeruandi. Opera item gentibus 1t cklel
prodeſſe poterant, vt Cornelio: atque ita erat inrner mel,
gentes ſacrificium Deo gratum, et oblatio munda. Ma- nent
lach. I. et Ionæ I. Si Nabuchodonozor, ethnicus ido- ſin eej
lorum cultor, poterat eleemoſynis peccata aliquo mo- liocten
do redimere, quare gentibus non proderunt eleemofſy- (leli
næ? Annon Belſazar nepos eius appenſus eſt in ſtate-⸗ nen
ra? Bona eius opera minoris erant ponderis, quam k
mala. Erant igitur aliqua bona opera, et ſuum in ſta- eccheli
tera pondus habebant. At Chriſti vocatio eſt peculiare Alhbern
donum, in electo lacob figurata, adhibitis ei Dei ora- Ullu
culis, et de futuro Chriſto viſionibus. Vnde merito (ogmit
præfertur ipſi Eſau. Omnibus inſitum eſt velle boruum ihumi
in genere: ſed velle Chriſtum, eſt peculiare donum. lur
Chriſtum vidit, et deſiderauit Iacob, non Eſau. Et dteit
hoc eſt donum maximum. Quo dono qui priuantur, D
ſiue Iudæi, ſiue gentes, dicuntur omnes exoſi cDum— lener
Adam, et perire cum Adam, in mortem et infernum. ieg
Attamen omnes reſurgent, plerique vitam habituri. EEx leront
inferis reſurgent pufilli, et man, in propria facta iu- i
- dicium accepturi, apoc. 20. Ex infêris reſurgent, futu- ne

rum iudicium formidantes. At nos iam reſurreximus cum di ven

Chri-

Lention
imor 0

Aligentan.

29. N

bus intel.

et ſioi⸗
iſtus iot
erisguet
elt Mot,
elech, 1er
es gecl⸗
gentes hr
Nels e.
Deumcrl
Lerent, i⸗
n gentdi
erat inn
Hundr N
riemsii⸗
Niquon
ejeenoif
eſt in kin
is, (.
um ink

Kpeclin

ei Dei
ee Teit
le ban
re unn
Lin.
Priumn
evol en
tinſni⸗
biun.
S

gent, n
„0 4
ginnpc

EF PISTOL A K. 627

Chriſto ad cæleſtia,. Non ex inferis nos reſurgemus
nec futurum iudicium formidabimus, æterna vita iam
donati. Ad quam nos omnes o vtinam inducat
clementiſſimus dominus noſter Ieſus Chriſtus, filius Dei,
æternæ huius vitæ nobis author et conſummator. Amen.

EPISTOLA VICESIMA.

DE eccleſiæ poteſtate controuerſiam facis, an ſit
eius, vel ſcripturæ, authoritas maior in dogmatum diſ-
cuſſione? Et an perpetuo duret eccleſia? Eccleſiam
autem accipi oportet, non vt ſpectatur ab hominibus,

ſed vt agnoſcitur a Chriſto, qui medius eſt inter ſuos

congregatos. Quæſtio non eſt difficilis, ſi primo con-
ſtet, vbi ſit eccleſia Chriſti vera, lauacro mundata.
Eius enim poteſtas, quamuis occultetur, maxima eſt,
et cæleſtis ſupra omnes mundi poteſtates, adeo, vt
angeli, et dæmones ei pareant, ſicut vxori dilectæ
parent omnes miniſtri. In eccleſia Chriſti ſemper
ſunt cæleſtes ſpiritus, et Chriſtus ipſe, Heb. 12. Vna
ibi oſtenditur eſſe omnium ecclefia, vno ſpiritu vnita.

Celeſtis huius eccleſiæ Chriſtianos eſſe nunc filios, ve-

reque participes, docet ibi Paulus, et ad Gala. 4. Ve-
re ad nos adtulit Chriſtus cæleſte regnum, et cæleſtem

eccleſiam. Inter hanc igitur eccleſiam, a ſpiritu ſancto

gubernatam, et ſcripturam, a ſpiritu ſanéto dictatam,
nullum poteſt eſſe diſſidium: imo par eſt authoritas in
dogmatum diſcuſſione. Illud verum eſt, quod ſine ſcri-
pturis ſtare poteſt eccleſia Chriſti vera: et erat eccle-
ſia Chriſti, antequam apoſtoli ſcriberent. Eccleſiæ pro-
phetia, interpretatio, et vox viua præfertur ſeripturæ
mortuæ, et eccleſia iudicat, quæ ſcripta ſint ſacra,
ſicut eccleſia iudicat de ſpiritibus, an ex Deo ſint. Sed
vbi eſt nunc eccleſia hæc? In cæleſtibus ſpiritibus, et
beatorum animis aſſumptis, eſt ſemper Chriſti eccle-
ſia, dicto cap. Heb. 12. a terris autem fugata eſt ad
annos mille ducentos ſexaginta, apoc. 12. Eccleſia
ibi vere oſtenditur mulier illa, ſole Chriſto et
R. 2. ſtellis

62 8 EPIS T C L A E.

ſtellis duodecim ornata. Quæ olim varie cruciaba-
tur, vt pareret Chriſtum: quia multis modis paſſa eſt
eccleſia, vt nomen Chriſti propagaret, et in creden-

tium cordibus Chriſtum vere generaret. Peperit er-

go nunc eccleſia Chriſtum, qui vrgente per Antichri-
ſtum dracone, raptus eſt, et eccleſia fugata in locum,
ab hominibus incultum, ad annos 1260. Ibi in cæle-
ſtibus ſpiritibus fouet Chriſtus eccleſiam, quæ ſua cæ-
leſti gloria non eſt ſpoliata, quin ſole et ſtellis ſemper
ornetur. Perpetuo ergo durat et regnat eccleſia Chri-
ſti, ſicut perpetuum eſt regnum Chriſti, quamuis du-
rante regno Antichriſti diſceſſerit. Diſceſſionem ec-
cleſiæ ibi docet Ioannes. Diſceſſionem eius, ſeu defe-
ctionem vocat Paulus, ſedente Antichriſto, et tu ipſe

ita defectionem interpretaris. Vere fuit in terris defe-

Gio, ſeu a terris diſceſſio: vt multi prophetæ deſola-
tionem hanc et vacuitatem terræ prædixerunt. Quan-
quam igitur fuerit in terris defectio, fuit tamen ſem-
per cæleſtis eccleſia, vera Chriſti ſponſa, et aliquan-
do ea in nobis erat, ſicut et fuit ſuper terram. Viſibi⸗
lis erit eccleſia, quæ nunc eſt inuiſibilis, et nos ipſi
cum illis erimus eccleſia, congregatio Chriſti. In
huius eccleſiæ reſtitutione ego iugiter laboro, et ob
id tu mihi ſuccenſes, quod pugneæ illi Michaelis me
immiſceam, et pios omnes miſceri deſiderem. Sed lo-
cum illum diligenter expende, et videbis, homines

fore, qui ibi pugnabunt, animas ſuas morti exponen-

do, in ſanguine et teſtimonio leſu Chriſti, vt aperte
docet ibi Ioannes. Angelos vero dici, obuium eſt in
ſcripturis. Eo magis, quia in ipſo cælo pugnant an-
geli boni contra draconem, et alios angelos Papatus-
An non credis, Papatui ſuos præeſſe angelos? Ergo
deſtrui non poteſt ſine angelorum pugna. Creleſtis

item regeneratio facit nos angelis pares, in cæleſti-

bus pugnantes contra ſpirituales nequitias. An non
vides, ibi agi de reſtitutione eccleſiæ fugatæ? An
non de re futura eſt ibi viſio, vt ipſemet Ioannes te-
. ſtatur?

ſtati
ann,
et ſ
ſator
grell
Anne
ergo
Reus
eito
ge he
Teri
Ae

ruclab⸗
Pela c
creden⸗

perit e.

Antichri⸗
n locun,
in cel⸗
e ſun
ls ſenpe
leſa Cn.
Amuis e
onen e⸗
ſen eſ⸗
et i
ertis Ee⸗

ete Cell⸗

t. (ur⸗

tunet HH

et linu⸗
et n
niſti.

oto, el 0

EP ISTO L A E. 629

ſtatur? Rem futuram aperte docet Daniel, in numero
annorum, et reliquis ſignis, cum Ioanne conueniens,
et ſanctos altiſſimos pugnaturos dicens. Quis ibi accu-

ſator ille, qui ob legum et præceptorum ſuorum trans-

greſſionem nos ante accuſabat? Ante pugnam, ait Io-
annes, eſſe accuſationem illam et orbis ſeductionem:
ergo futura eſt pugna, et tempus prope eſt, vt ait.
Reuelationem illam totam eſſe ait de iis, quæ erant
cito futura. Qui fſunt illi, qui victoriam reportabunt
de beſtia, qui non accipient characterem eius? Innu-
mera alia ſunt ſigna, ex quibus ego ſexaginta collegi,

quæ iam ad te miſi.

EPISTOLA VICESIMA
PRIMA.

QVI fidei eſſentiam non habent perſpectam, hinc

et inde eam ficte componunt, et falſum de ipſa paſ-
ſim imaginantur. Ignorant, vt video, quæ res in ſe
ſit fides ipſa: quando viua dicatur, quando mortua,
et quomodo moriatur. Ignorant pariter, quando dica-
tur peccatum ad mortem, quando non. Ego vero, vt
omnia paucis exponam, fidem accipio, vt erat in Pe-

tro, quando credidit, Ieſum eſſe Chriſtum, filium Dei

viui. Aliam fidem ſum nunquam admiſſurus. Simplex
aſſenſus eſt fides hæc, actus quidam animi, quo cum

fiducia credimus. Eſt ne fſides hæc viua? Eſt viua, et
vita animæ, ſi ſpiritum includas. Vita ipſa fidei eſt

ſpiritus viuificans. Ipſe viuificat fidem, quam intendi

et augeri diximus, ſicut et ſpiritus ipſe ſuos in nobis
habet gradus. Vita animæ dicitur hæc fides Chriſti,
quia per eam datur ſpiritus, qui animam viuificat. Oc-
cupationes hic incidunt variæ, et quaſi contrariæ.
Hic fidei naturam a Chriſto æſtimat, quia quod Deus
nobis per Chriſtum offert, fide accipimus: et ſic
translatione quadam omnia fidei adſcribit. Iſte vero
ſoli grati? omnia fert accepta, non naturæ fidei.
R. 3. IIIe

630 ELPISTOL AE.

Ille alius gratia et fide nos ait iuſtitiam et regnum ac-

cipere, ſed per bona opera vltro progredi, et iuſtitiam
augere. Quartus, quia ſpiritus regenerationis viuificans,

per baptiſmum datur, omnia baptiſmo tribuit, etiam
ipſam fidei vitam. Quæ omnia vera ſunt, ſi logoma-
chiam tollas. De fide ita dicendum. Fauore Chriſti
gratis datur, augetur et accepta ſemper habetur hæc
ipſius fides, et ei gratis aceedit ſpiritus viuificans, ipſe-
que Chriſtus totus. Actus ille fidei ſeorſim conſidera-

tus, non ex natura ſua iuſtificat, nec ex ſe ſolo eſt ita

operoſus, ſed ex gratia et ſpiritu Chriſti. Ipſe Chri-
ſtus, qui credere dat, ex ſua gratia illa actum accep-
tum habet, ſpiritu ſuo ſancto illum mirifice exornat,

ac cæleſtia plurima gratis donat, quæ per alium actum

donare potuiſſet. Non proprie ergo dicitur charitas
eſſe fructus fidei, ſed fructus ſpiritus, vt docet Pau-
lus: ſicut fides ipſa eſt fructus ſpiritus. Spiritus
actione per exercitationem quandam nos charitate, et
operibus proficimus: a quibus ea fides efficaciam ac-
cipit. Fides per charitatem eſt efficax, efficaciam dans,
et accipiens: id quod alibi inter actus et habitus vi-
demus, vt mutuo ſe roborent. Fidem ab aliis ſümers
vim aliquam, vel hinc manifeſte colligitur: quia ſi ab
eis ceſſemus, moritur fides. Niſi charitate et operibus
veſtitam fidem ſeruemus, nudata moritur. Sicut ex
actibus roboratur habitus, ſicut exercitationibus robo-
ratur corpus, et lectionibus roboratur intellectus, ita
et bonis operibus roboratur fides. Sicut ieiunio et o-
ratione viuificatur magis ſpiritus, ita et viuificatur
magis ſides. Niſi iugiter negociemur, igni oleum et
fomentum addamus, euaneſcit ſpiritus, qui eſt ipſa fi-
dei vita. Sicut ignis hic elementaris nobiscum non
manet, niſi pabulo foueatur, et pabulo crefſcit, ita
et ignis ſpiritus Dei. Adde, quod cæna domini di-
eitur etiam fomentum fidei, fomentum interni ho-
minis, qui ſine quotidiano cibo, contabeſcit.
Baptiſmus vero regenerans „ dicitur vita fidei
ſeu in

—

elle
ſidei

ſend
co

egnun.
et inſtiün
Vibiſieng
wit, etin

ſi logont.

Ore Cluli
betur he
lcns, i⸗
conſiderr
ſolo ek n
lple Cn.
Mutn aeee⸗
ce eiotnn,
lium a
kur chorkr
Cocet bi⸗
. Gyirm
haritite,4
Bcacium

Pubitns .
lis fünen
quit 19
et Opelh⸗
Felt 4
bus
leltus, 1
iunio er
iuifen
oleum
Atiſt
gcunn M
elet,
lonin 6

einm Nnhe

EPDISTOLAK. 631

ſEeu inſtrumentum, quo vita confertur, per viuifican-
tem regenerationis ſpiritum. Fides itaque diffinitur,
elſe fiducia tanto perfectior, quanto auctior, quanto
ſabilior, vt indicat vox pp& heemin, vnde no-
men accipit fides. De ea ita loquitur Iehoſaphat. 2.
para. 20. ſtabilis ſitis in Deo veſtro et ſtabiliemini.
Et Eſa. 7. Si ſtabiles fide non eſtis, nec vos quidem
ſtabiliemini. Magnam fidem vocat Chriſtus, et modicam
ſidem, vbi eſt hæſitatio. Hinc vere cognoſces, qua-
liter in nobis moritur fides, et qualiter nes ad mor-
tem peccamus. Non ex quouis lapſu a nobis tolh-
tur ſpiritus ſidei, ſed per inertiam noſtram eſt paf-

ſim ſepultus, et carnis fluctibus fere ſubmerſus. Car-

nis illecebra, niſi ſedulo caueamus, quaſi inſidians

torpedo, ſenſum ſpiritus nobis hebetat, nosque totos
inebriat. Tunc nos tentationibus grauibus paſſim ſuc-

cumbimus, ſed non ad mortem: niſi quando, iuſto
Dei iudicio, datur nobis tam reproba mens, vt in
contrariam Chriſto ethnicam infidelitatem decidamus,
per inſignem apoſtaſiæ illuſionem: aut torpore quo-
dam ad mortuam fidem penitus ducamur, vitiis car-
nis obruti. Hi ſoli funt duo modi, quibus homo per
ſpiritum Chriſti regenitus ad mortem poteſt peccare.
Qui duo modi ad vnum reducuntur, ad ipſius ſpiritus
ſidei iacturam. Eadem igitur, quæ erat ſides viua,
eſt poſtea fſides mortua, niſi quis ſpiritum fidei dicat
eſſe fidem. Differunt tamen maxime, quia ſpiritus
fidei eſt Deus, et fides eſt actus creatus in anima.
Per ſpiritum fides eadem Petri facta eſt viua, quæ
antea non erat ita viua. Sicut peccatum idem;
quod ante et poſt regenerationem vincitur a vita:

ita ſides eadem Chriſti per ſpiritum gratiæ vincit

mortem, et fine eo vincitur a morte. Fides ergo

viua eſt, quam ſpiritus gratiæ viuificat. Viua fides

ſenfum clarum habet viuificantis ſpiritus, et certum
conſcientiæ teſtimonium de Chriſto. Fides viua eſt,
R. 4. qua

632 E PISTOL AE.

qua nos Chriſto credendo, Chriſtum in nobis viuere
ſentimus. Cognita fide viua, facile eſt diſcernere mor-
tuam. Quæ duobus modis mortua dicitur. Primo mo-
do eſt mortua fides, quæ nunquam vixit, quam fſii-
ritus gratiæ nunquam viuificauit: ſed manſit velut le-
uis quidam hiſtoricus aſſenſus. Semen in ſterilia loca
ita iactum, raptum, aut conculcatum, vt radices nen
iecerit. Altero modo mortua dicitur, quæ iecit ali-
quam radicem, prius vixit, ſed eam poſtea ſpiritus re-
liquit, vt in nihilum abierit, aut mortua manſerit,

velut fidei cadauer. Mortua ergo fides eſt, quæ eſt ſine
ſpiritu vitæ. Mortua fides non eſt proprie fides, ſicut

homo mortuus non eſt homo. Mori autem ſenſim in
nobis dicitur fides, quando tolluntur veſtimenta, ceſ-
ſant fomenta, languent opera, frigeſcit charitas, vi-
get caro, erumpunt vitia, exſtinguitur ſpiritus, mori-
tur Chriſtus. Quod tempore noſtro ſenſim ad mortem
ruamus, docet Chriſtus in apocalypſi: Quia tepidus
es, incipiam te vomere. Incipiam, ait, non te mox
perdam. Ego diu te expecto, tempus reſipiſcendi do,
tu confirma eos, qui ad mortem ruunt. Memor eſto,
Vvnde excideris, age pœnitentiam et prima opera fac.
Quod ſi in malo perſeueres, tollam candelabrum tuum,
et tunc penitus morieris, extincta lucerna. Mori in
nobis tunc dicitur Chriſtus, qui antea viuebat in no-
bis. Quicunque per ſpiritum Chriſti ſumus regenfi,
et corporis chriſti participes facti, ſi in nobis moria-

tur fides, dicimur Chriſtum intus necare, et turpius

quam Iudæi, eum in nobis occidere, a quo tanto fa-
cinore nos Ieſus Chriſtus ſeruet. Amen.

EPISTOLA VICESIMA
SECVNDA.

IN fatali tua, ne dicam fatua, rerum omnium neceſſita-

te, ſeu in ſeruo tuo arbitrio, eſt hoc ſtuporis certum indi-
cium, quod hominem id agere mones, quod ſcis, eum age-
re non

dun.

Pe
eſſen
nihil
nem!
bitrin
Deus
Agit i
lpſe t
Ii.
Vtint
Vt ve
ſequ⸗
ita e
Non
cerxe
ſit,
Deu
ſern
con
rer
libere
lende
deat
Natæ
tis P
Drog
Ulum

tum.
in ſn
Deo,
ideo
gebe
lilom
od
kieit⸗
benen

dig viner

lere n.

rimo m.
Cuam f⸗
velot!.
ilia loe
dices non

iecit 1.

piritns ke
anderi⸗
ne eſt in
ides, ſl
ſentin i
ente, eet
ritls, .
tus, M⸗
d morten
ii teici
n te M
ſcenci a
mot etn
obera e
gunn tunn.
Mori
bat in o
exelſi
pis oi
et tupiu
tunto fr

gelelitr.
mini⸗
eun e

e 100

EDISTO L. A K. 833

re non poſſe. De liberis actionibus doces, et nullam
eſſe dices liberam actionem. Quis tam amens homini,
nihil libere agenti, præſcriberet liberam agendi ratio-
nem? IIlud eſt inſuper fatuum, quod ſeruum infers ar-
bitrium ex eo, quod Deus agit in nobis. Imo vere
Deus agit in nobis hoc ipfum, vt libere agamus. Ipſe
agit in nobis, vt intelligamus, velimus et proſequamur.
Ipſe tollit obicem ſatanæ, in omnibus nos impedire pa-
rati. Ipſe veritate propoſita, mentem ſæpius illuminat,

vt intelligamus. Ipſe boni ſpecie propoſita, cor mouet,

vt velimus. Ipſe in omnibus vires nobis dat, vt pro-
ſequamur. Sicut omnia in eo efſſentialiter confiſtunt,
ita et actiones omnes ab eo eſlſentialiter prodeunt.
Nonne creaturam aliquam nouam poteſt Deus produ-
cere, cui det liberum arbitrium? Siue vt angelus illa
ſit, ſiue vt primus Adam? Nonne illa tunc diceret,
Deum agere in ipſa? Quomodo igitur tu concludis
ſeruum arbitrium, ex eo, quod Deus agit? Adamum
concedis habuiſſé liberum arbitrium, antequam pec-

cäret: et tamen in eo agebat Deus. Sicut Adam

libere agebat, ita et nunc obicem illum ſatanæ tol-
lendo facit ipſe Deus, vt locum aliquem in nobis ha-
beat libertas. Eſt adhue in nobis ſpiritus deitatis in-
natæ. Adhuc hodie ſpirat in nobis Deus animam deita-
tis principem. Vnde Paulus omnes homines ait eſſe

progeniem diuinam. Lumine naturali Deus ipſe hodie
8

illuminat omnem hominem venientem in hunc mun-
dum. Id lumen eſt diuinum, omnibus hominibus inſi-
tum. Per peccatum illud non eſt homo ita conuerſus
in ſaxum, vVt ei libera mens nunquam dari poſſit a
Deo. Ad Chriſtum in hac re te conuerte. Num
ideo ſeruum habebat Chriſtus arbitrium, quia Deus
agebat in Chriſto? Deus agebat in Chriſto, et ni-
hilominus libere agebat Chriſtus. Ita et nos pro
modulo noſtro libere agimus in eo. Ipſe omnia
facit, et nos ſumus cooperarii. Varia ſunt
genera cauſarum. Si prædeſtinatio quoque ti-
K. 5. bi fa

634 E PISTOI. A E.

bi facit ſerui arbitrii ambiguitatem, Chriſtum intue-
re. Prædeſtinauit Deus omnia acta Chriſti. Num

ideo ſeruum habebat Chriſtus arbitrium? Humilita-
tem eſſe doces, vt ſe quis truncum faciat, et cucur-
bitam vacuam. Sed Chriſtum intuere. Si hoc fſit
humilitas, Chriſtus erat plus quam truncus et cucur-
bita, qui ſe ſupra modum humiliauit. Opera nobis
ad gloriam prodeſſe negas. Sed Chriſtum intuere.
Opera Chriſte profuerunt. In ſummam eſt ille fub-

limitatem exaltatus, quia ſe ſponte deiecit, et

morti obiecit: nobis dans exemplum, vt eius veſti-
gia in martyrio ſequentes, maiorem gloriam habea-
mus. At non eſt maior hujus martyris gloria, quam
alterius tacentis? Fruſtra alioqui darentur martyri-
bus certæ palmæ, et peculiaris gloriæ inſignia. Fru-
ſtra eſſent exhortationes, fruſtra pœnæ vel præmia.
Nonne vir ginitatem ſeruans, peculiarem gloriam ha-
bebit? Quemadmodum ex fingulis actibus malis in
damnatis erit peculiaris pœnæ remorfſus, ita ex ſin-
gulis actibus bonis in beatis erit peculiaris gloriæ
gaudium. Sed de ſeruo arbitrio quæſtiones moue-
ri ſolitas nunc proferamus. Prima quæſtio. An

imaginem Dei, et ſpiritum Dei, per peccatum peni-

tus perdidit Adam? Quanquam ſe turpiter ille fœ-
dauit, non eſt penitus ſublata Dei radix. In figura
hoc docet Moſes, ad eandem imaginem Adamum ge-
nuiſſe flios, Geneſ. 8s. Deus ipfe homicidium pro-
hibet eo quod ſit homo imago Dei, Genes. 9. Pau-
lus item docet, in homine eſſe nunc imaginem Dei.

1. Corin. II. Cum externam imaginem tu neges,

internam adhuc fatearis oportet. Quod in homi-
ne ſit ſpiritus innatæ deitatis, iam eſt ſæpius oſten-
ſum, et docet ipſe Deus. Genes. 2. et 6. Docet
Iob. capite. 33. et 34. Docet Dauid pſalm. 103-
Docet Salomon eccles. I2. Eſaias capi. 42. 57⸗
et pleriſque aliis locis. Philoſophi veri, ac
etiam

.

—

etia
diut
tiale
ip
eſt
tatis
miui
ine
ſteri
Tant
tünt
Ornn
in ſ
etian
cit,
tann
dis
Ver
Ou⸗
An!
illum
illno
cauſa
d0
conke
Vnin
tuum
ſient
noſkri
atio
Ceng,
nobis
Dotet
tur.
eſt e
Dus
Mn

Umn inm.
ſi. Ne
Hunmilie
et cuen.
Si hoe
et cuen⸗
pern tois
n intner
t ille ii⸗
eiecit,
eius ſet
jam haber
loria, gon
1r mummt.

in n.

el prent
gorim kr

1 Mels d

iti eh
Mis git

pes Mol-

ſio. 4

run Ne
er Ue
in
Gunumn

tu ege⸗
Hin hon
. ſuſſel⸗
pils C
6. Doe
42 5
geti,
et

*

7

EPISTO I. A F. 635

etiam theologi, affirmant, eſſe menti hominis inſitam
diuinitatem eſſeque animam Deo νοσ0οα conſubſtan-
tialem. Altera quæſtio, An ſine dono gratiæ quid bo-
ni poſſit homo? Donum intellige duplex. Primum
eſt innatum, donum omnibus commune, ex inſito Dei-
tatis halitu, qui et gratis augetur. Secundum exi-
mium eſt regenerationis noui ſpiritus Chriſti donum.
Sine priore certum eſt, homines nihil poſſe. Sine po-
ſteriore vero aliqua bene poſſe. Hoc æquiuoco labo-
rantes Pelagius et Auguſtinus, ſe ipſos non intellexe-
runt. Et inter vos neuter alterum intelligit. Innatus
omnibus eſt Dei ſpiritus, qui donum eſt, et ex gratia
in ſingulis augetur. Hic ipſe bene in hominibus agit,
etiam in Ethnicis: ſed ad regnum Chriſti non perdu-
cit, ſine noua Chriſti ſuperueniente gratia. Per inna-
tam deitatem dicimur nos libere agere, Deum in no-
bis agere, et nos Deo cooperari. Per ſuperuenientem
vero fieri omnia ſublimius a nobis, et a Deo per nos.
Quæſtio alia, An Deus præſciuit, antequam deſtinauit?
An hunc prædeſtinauit, quia pie victurum præuidit et
illum reprobauit, quia male victurum præſciuit? Nos
illa omnia ſimul in Deo eſſe, dicimus, et neutrum eſſe
auſam alterius. Videns prædeſtinat, et prædeſtinan-
do videt. Iuſte agit in omnibus, et gratis beneficia
confert. Ex gratia eligit, non propter opera. Hinc
vVniuoce reſpondebis ad ea omnia, in quibus ſeruum
tuum arbitrium prædeſtinatio torquet. Scientia Dei,
ſicut et voluntas eius, eſt ſuapte natura prior actibus
noſtris: ideo præſcientia, prædeſtinatio, ſeu præordi-
natio dicitur. Non ob id futuri neceſſitatem indu-
cens, quia Deo nihil eſt futurum. lpſe ita vult,
nobis dat, ita libere velle, intra certos limites.
Poteſtas nobis intra certos fines libera per ipſum da-
tur. Tu arguis, nos nihil poſſe, poſtquam hoc
eſt ei ita decretum. Iam cum tuo Valla tem-
pus fupponis in Deo. Tuo ingenio Deum metiris.

Manus tibi ligas, quaſi limes ex tempore pendeat.

In qui

636 EPIS T O L AE.

In quibuſdam fateor, nos nihil poſſe, in quibus ipſe
vetat nos poſſe. Sed poſfumus, in quibus ipſe vult
nos poſſe: et libere agimus, in quibus ipſe dat nos
libere agere. Deus non permittit nos tentari ſupra
id, quod poſſumus. 1. Cor. 10. In eo tentationis

momento, et ſynmetria cum ipſe dat, vt poſſimus, non

vt adſtringamur. Aliud eſt poteſtas, aliud necefſitas.
Vſque adeo ipſe poteſtatem dat, vt dicat Salomon, in
poteſtate hominis eſſe, cor præparare, prouer. 16.
Dono diuino eſt in poteſtate hominis, filium Dei fieri,
Io. I. Liberum nobis eſſe, ait apoſtolus, adire ſancta,
Heb. 10. Tu pecudem exiſtimas Deum, ſine aliquo
ſuæ libertatis artificio. An non eſt creatoris gloria,
vt hoc libertatis eius ſpecimen tam pulchrum, in eius

creatura aliquantulum reluceat? Cum præſertim in

homine deitas ipſa et mens diuina reluceat. Si Adæ
corruptionem ſpectes, et regni Chriſti ſublimitatem,
dices, eſſe omnia in nobis morti obnoxia, et prauitate
carnis ita infecta, vt infernus neceſſario conſequatur.
Dices, non eſſe in nobis liberum arbitrium, quod ad
regni Chriſti aſſequutionem adtinet: quia eo pertinge-
re nequit homo, ſine ſpeciali noua gratia. Quanquam
Deus ita nos eligat, vt figulus lutum: ex hoc non ſe-
quitur, hominem eſſe totum lutum, aut ſaxum, et ni-
hil libere agere. Decepit te ſimilitudo, non in omni-
bus integra. Quanquam in externis actionibus ſint

(plurima neceſſariis caſibus ſubdita, vItra hominis vi⸗

res: quanquam ſit aſtrorum vis maxima. Eſa. 40. et
Iob. 38. ex hoc non ſequitur, mentem ipſam nullum
habere libere velle, vel nolle. Seruum tu arguis
arbitrium, eo quod ſcribitur, homines in nos nihil

poſſe, donec venerit hora, vt de Chriſto dicitur,

Ioan. 2. 7. et 8. Doctrina nobis datur, ne mun-
dum timeamus, ſcientes, eſſe hominum porteſtati
limitem poſitum, et nos eſfſe Deo charos. Hora in
Chriſto non erat neceſſitatis, ſed commoditatis,
cum ipſe poteſtatem haberet. Contra te id aperte
docet

tem.
libera
Dalli
Gbltun
hollit
lito t
omni!
Chriß
Adͤ in
inol
Kinat
Ii
orch
Vere
lbben
tu e
Atque
lber

Decc

din

ibus i
igle u
Git
ti ſüunm
entation
Umns, nen
Heceſitz.
lommon, 1

Ollet. 10

Dei ſen⸗
ire ſoc,
Ine gini
Pris gein
um, i el
reletin 1
. KM
blimittten
et prnlitt
Ohlequatt.
peltingr
Quunne
noe on
un, et
in ni⸗
Cibrs 1.
nini 1
. 01
ſaun Uvln
t Nl

1 1os

, Cicinn⸗
,Ne M
1 Men⸗ k
Uni
ocitn
1 den
Coeet

I ST OL A FEFE.„, 637

docet tuus Auguſtinus in Ioannem tractatu 8. et 37.
In ſumma hoc cogitabis. Quædam voluit Deus ex
innata ſui halitus virtute eſſe in hominis poteſtate,
quædam vero non: quod et in angelis eſt ita limi-
tatum. Si primum membrum reſpicias, dices bene,
eos qui in finali iudicio damnabuntur, libere deli-
quiſſe: iuſte puniri, cum fuiſſet eis aliquid datum,
quo faluari potuiſſent. Si ſecundum membrum cæle-
ſtis vocationis cum Paulo tractes, dices bene, nos
ibi non poſſe. Non efſſe currentis Chriſtum cognoſce-
re, ſed ſolius Dei miſerentis. Meram eſſe electio-
nem. Solius prædeſtinationis hoc efſſe opus, ſolius
liberalitatis, ſolius doni gratuiti. Huc tendit tota

Pauli diſputatio, cum de vocatione ad Chriſtum lo-

quitur, quæ poteſtatem hominis excedit. Cum non
poſſit poteſtati hominis hoc tribui, prædeſtinationi me-
rito tribuitur, ſeu electioni. Ex innato Dei halitu eſt
omnibus datum, velle bonum in genere: at non velle
Chriſtum, quod eſt peculiare prædeſtinationis donum.
Ad indicandam ſublimem hanc viam, homini vere
impoſſibilem, eſt euangelio declarata certorum præde-
ſtinatio. Hinc appoſite dixit Lucas, eos credidiſſe,
qui ordinati erant ad vitam æternam. Certus eſt enim
ordinatus, et Deo præſens numerus, extra quem nemo
vere accedit. Et nihilominus qui accedunt et credunt,
libere credunt artificio diuino. De angelis id ipſum
tu concedis, Fuiſſe ab æterno certum, prædeſtinatum,
atque ordinatum bonorum numerum, et nihilominus
libere omnes egiſſe. Etiam angeli per Dei gratiam
egerunt et libere. Sapientia Dei in hac re longe fu-
blimior eſt, quam tu cogitas. Si Adam ipfe in prio-
re innocentia manſiſſet, cæleſte hoc aduenientis Chri-
ſti regnum non fuiſſet aſſequutus, ſine ſpeciali noua gra-
tia. Num ideo ſeruum haberet arbitrium? Non eſt per
peccatum Adam conuerſus in lapidem, quin in eo man-
ſerit ĩimago Dei, et halitus mentis diuinæ. Tu nullum ti-
bi natura inſitum eſſe putas ſpiritum deitatis, quaſi Deus
in na

638 EPISTO L AE.

in nares tuas ſuo halitu non ſpiraſſet. In ipſo Cain
nequiſſimo, et in gigantibus, ex inſito et ab origine
inſpirato deitatis halitu, ſuperat libera vis aliqua, et
dominium in peccatum, teſte Deo: ergo et in te quo-
que ſupereſt, niſi ſis tu ſaxum et truncus.
EPISTOLA VICESIMA
TERTIA.

MOſaicam legem in eadem nobis, qua et Iudæis,

fore bſeruatione, contendis, iniuriam ei et contume-

liam fleri dicens, ſi de eius regula ſit quicquam immu-
tatum. Videor hic mihi Mahometum audire, aut pſeu-
doiudæum aliquem. Sed cui ais fieri iniuriam? lapidi ?
literis in ſaxo deformatis? Si ſcires, legem illam ten-
dere ad gloriam Chriſti, non eſſes tu ita Chriſto con-
tumelioſus. Deus, inquis, voluit legem illam ſeruari,
et Chriſtus idem voluit cum patre. Deus item per Ma-
lachiam legis illius obſeruationem in futurum commen-
dat. Reſpondeo. Voluit Deus legem illam propter tranſ-
greſſiones ad tempus eſſe poſitam, donec veniret Chri-
ſtus, et Chriſtus idem voluit. Voluit Deus in iocundo
filii aduentu, per nouam refſurrectionis eius gloriam
nos glorificari, deſuper regenerari, reformationem in
nobis cæleſtem et reparationem fieri: et Chriſtus idem
voluit, atque præſtitit. Per Malachiam reducit Deus

populo in memoriam legem Moſaicam, cuius in capti-

uitate erant pene iam obliti. Commendat ſolitam legis
obſeruationem vſque ad aduentum Eliæ, ne putarent ob
captiuitatem eſſe ritum illum abrogatum, vt fuerat ſe-
ptuaginta annis. Eo magis id putabant, quia perierant
tunc tabulæ fœderis, et nouum fœdus expectabatur, in
quo non dicerent amplius, Arca fœderis, domini, ler.
3. Ad hanc vulgi ſuaſionem reprimendam, ait Mala-
chias, Mementote legis Moſis, et ecce ego mitto vo-
bis Eliam. Quaſi dicat, Eouſque legem ſeruate.
Nam Elias veniens, cor veſtrum reformabit, vt cre-
datis leſu Chriſto, filio dei, liberatori. Durauit igi-
tur lex vſque ad Ioannem baptiſtam, vt Chriſtus ex-
ponit. Tu vero arguis, vt ſolent Iludæi et Ma-
heme-

——

nen

illa

imr
lüm
bet
lex,
bus!
nnia
myſt
cor
lum
eap
ad
Danl
Ror
ltra
Iren
Don
cem
ſpon
Nobi
Adr

dule

Dre⸗

9o Cin
igie
liqa,
n te dle⸗

4

t ludeig
cOntunt-
in imm.
aut eer⸗
1lapiei
illam ter⸗
riſto cor.
n ſerunt,
n per r.
commer⸗
pter ttune
biret C.
Niocunh
6 Corin
onen

fikusik

lncit Des

8in eut

ltam NGH

Nteettob
fuerat
etün

tabatiA

mini,

At M.

Mitto h.

ſerunte.

,Ncn

iſtus

et Mr
home⸗

EPIS T O L XA E. 639

hometani, Chriſtum non veniſſe, legem diſſoluere, ſed
implere. Non venit, vt diſſolueret. In ſua perſona primo
legem non diſſoluit Chriſtus, ſed omni modo eam imple-
uit. Hanc in eo diſſolutionem calumniabantur phariſæi,
et ad hoc ipſe reſpondet. Venit ipſe prius implere, quam
ſequeretur literalis diſſolutio. Ex eo quod eſt ſpirituale in

lege, nihil eſt diſſolutum. In nullo diſſoluit legem Chri-

ſtus, iuxta veram legislatoris mentem. Scopus legis Chri-
ſtus eſt. Data fuit lex ad Chriſti myſteria præfiguranda,
et vt interim rudis populus contineretur in timore Dei, et
iuſtitiæ regula. Legem ille diſſolueret, et infringeret, qui
contra mentem legis aliter faceret, quam lex illa fignifica-
bat. Sed qui ſignificata omnia, et promiſſa, iuxta legis fi-
nem, et ſcopum, ad vnguem complet, ille hoc facit, vt lex
illa ſuo ſit munere functa, per ſeque impleta quieſcat. Ad-
impleuit ita, et vſque ad minimum apicem omnia con-
ſummauit Chriſtus, qui eſt ipſamet anima legis: tantum
abeſt, vt legem ille diſſolueret. At tempore, quo data eſt
lex, non eſt inuentus, ne vnus quidem, qui legem in omni-
bus ſine transgreſſione ſeruarit, excepto Chriſto. Ipſe o-
mnia legis ſignificata ſtabiliuit, promiſſa omnia donauit,
myſteria omnia ad ſuum effectum perduxit, miro artificio
compleuit, et perfectiſſime omnia præſtitit. Nec ipſe ſo-
lum præſtitit, ſed et nobis per ſpiritum ſuum dedit, vt nos
ea præſtemus, quæ Iudæi non præſtabant. Legem ita, quo-
ad eius opera, nos non diſſoluimus, ſed impleuimus, ſicut
Paulus ait, legem non irritam facimus, ſed ſtabilimus.
Rom. 3. Supra ſcribas et phariſæos abundat iuſtitia no-
ſtra in faciendis operibus legis. Matth. 5. De qua re vide
Irenæum, libro quarto, caâpite viceſimo ſeptimo. Ais tu,
Donec cælum et terra tranſeunt, non præteriturum api-
cem ex lege, quin omnia facta ſint, et quotidie fiant. Re-
ſpondeo, Omnia per Chriſtum ſunt facta, et omnia in
nobis ſemper fiunt, iuxta ſpiritum, non iuxta literam.
Adhuc tu contendis, legis vim eſſe duntaxat in qui-
buſdam fublatam, in ceremonialibus, non in decalogi
præceptis. Ad hoc ego Chriſtum dieo eſſe perfectum
libera

5840 ETYISTOLAE.

liberatorem. Ab omni vinculo, et ſeruitute legis, nos
in libertatem integram Chriſtus vindicauit. Sublata
ergo penitus eſt ipſa vis legis. Vim legis intellige,
authoritatem ligandi, iugum fſeruitutis, vinculum ob-
ligationis, quo neceſſario adſtringimur ſub certis pœ-
nis. Quamuis pleraque nos faciamus contenta in lege

Moſis, et tamen non facimus ex vi legis: ſed quia

ſpiritus nos, quæ ſint facienda, docet. Hoc modo

dicimus, decalogi legem eſſe ſublatam. Ea lege nos

non adſtringi, vt vides in ſabbatho. Aliorum quoque
præceptorum vis illa expirauit, ceſſauit: non eſt in
eis nos ligandi poteſtas, non conſtringens authoritas.
nec ſolita ibi multandi ratio in nobis locum habet.
Ex primo præcepto ibi conſtat, legem eam literæ a
Deo datam eſſe duntaxat populo illi, quem eduxit de
Aegypto. Lex peccati et mortis, teſte Paulo, erat lex
decalogi, a qua nos liberatos eſſe ait Ro. 7. et 8.
Liberati, inquit, ſumus a lege illa decalogi, quæ erat
lex mortis, in qua detinebamur. Adminiſtrationem
mortis et damnationis vocat illam in ſaxo ſcriptam
decalogi legem, et aboleri, ſeu finem accipere. 2. Cor.
3. Velatum illis, ait, eſſe cor, qui finem legis, in ſaxo

ſcripte, non vident. Finem ergo accepit, et abolita

eſt decalogi lex, Decalogi lex terribilis erat, occide-
bat, peccatum augebat, iram operabatur, virtus erat
peccati et tranſgreſſionis occaſio, propter carnis no-
ſtræ fragilitatem, ob id fublata. Cum differentia ſit
inter legem, iudicia, et ceremonias, nomine legis po-
tiſſime continetur decalogus, vt, lege ſublata, ſit de-
calogus ſublatus. Chriſtus redemit nos ab execratione,
et maledictione legis Galat. 3. lla autem maledictio
et execratio erat virtus legis decalogi, vt ibidem do-
cet.. Si maledictus eſt omnis, qui eſt fub lege de-

calogi, non manens in omnibus eius præceptis, et Vos

eſtis ſub lege decalogi: eſtis igitur omnes maledicti.

At vero Chriſtiani nec ſub maledicto ſunt, nec ſub lege
illa. Nos non acceſſimus ad montem illum tremendum,

in quo

—

in qu
on
quitnu
tann.
greſli
ſtus.
latam
ſermo
Uit C
lege,
Ablqn
pecci
per
mand
Chure
facier
dimmn
phus,
ihſe,
9. Co.
IOX
GUia ni
facere
Mittitn
Ablit.
ita doe
Chritti
Opera
Kiian,
anli re
Moſtrate
kam der
lrgen
mns!
i os
Wembr
iſi

legis nn
Subher
inteli,
lun 0r
Lettis e⸗
ta in ler
ſel gi
Hoc no
lege ni
n qvocn
non eli
Authorin
cum huhe.
n litere
eduiite
0, elt kl
. 7.

, e i

Hiſraton

0 Leihtu
re.2.04

et 1hoft
t l⸗

Virtus e
cArnis N

ſaem
Lgik
n ſt⸗

eertüt⸗

Piten
es
is eiſn
milii
eeſb
enenin

1

EPISTO L AE. 641

in quo data eſt decalogi lex. Heb. 12. id eſt, nos
non accepimus legem decalogi. De lege decalogi lo-
quitur Paulus dicens, eam non eſfſe nobis iuſtis poſi-
tam. I. Timoth. I. De ea, ait, Legem, propter tranſ-
greſſiones ad tempus eſſe datam, donec veniret Chri-
ſtus. Galat. 2. Illamque pædagogiam eſſe nunc ſub-
latam, Galat. 3. et 4. Apertiſſimus de hac re eſt Pauli
ſermo, Legem mandatorum, in decretis ſitam, abroga-
uit Chriſtus, Epheſ. 2. ſine lege, abſque lege, ſublata
lege, et iuſtitia Dei per Chriſtum manifeſtata. Rom. 3.
Abſque lege illa decalogi, per quam erat cognitio
peccati, vt ibi ait, Chirographum nobis contrarium
per decreta Chriſtus deleuit, Coloſ. 2. Chirographus
mandatorum dicitur decalogus, digito Dei ſcriptus.
Chirographus eſt, quo ſefipto obligamur ad aliquid
faciendum: et contrarius eſt nobis, quando tranſgre-
dimur. Tota ergo lex ſcripta Iudæis erat chirogra-
phus, nunc ſublatus. Vetuſtas literæ erat decalogus
ipſe, nunc, eo ſublato, eſt nouitas ſpiritus. Ro. 7. et
2. Cor. 3. Ex hac autem legis ſublatione ſequitur
mox Pauli obiectio. Rom. 6. Peccare igitur fas eſt,
quia non ſumus ſub lege? Contra decalogum omnia
facere licet, quia decalogus non amplius ligat? Per-
mittitur iam nobis ſcortari, furari, mentiri, occidere?
Abſit. Imo multo minus, ſi regeniti ſumus. Spiritus
ita docet eos, qui ſunt in Chriſto. Docet no ſpiritus
Chriſti, obuiam ſemper ire operibus carnis, quæ ſunt
opera peccati: poſtquam a peccato tranſiuimus ad iu-
ſtitiam, et a carne tranſiuimus ad ſpiritum. Hæe eſt

Pauli reſponſio, propoſitæ quæſtioni admodum conſona,

noſtram libertatem præclare docens, et nos monens, ne
eam demus in occaſionem carnis. Notabauli locum ad Ga-
lat.S. an ſimus liberati a iugo legis decalogi poſterioris, ſi
ſumus liberi a iugo legis Abrahæ prioris. In ſummabPaulus
ait, nos non eſſe ſub lege, ſed ſub gratia. Contraria hæo
membra ſunt. Qui erant ſub lege, non erant ſub gratia.
Qui ſunt ſub gratia, non ſunt ſub lege. Obiicies tu, Per-
S. inde

642 EPIST OL A E.

inde eſſe, an ex vi legis, an ex doctrina ſpiritus, quid-
facias. Imo intereſt plurimum. Nam ſpiritus ſuauiter
inſtruit, vt filios: non torquet, vt ſeruos. Saxea lex
rigida eſt. Spiritus ſuauiter docet et-vires dat, vita
nos adiuti, et meliora docti, multo minus peccemus.
Quod ſi peccauerimus, facile remedium habeamus.
Eximia ſunt hæc liberatoris dona. Prodeſt nobis hæc
per Chriſtum liberatio a iugo illo, et vinculo male-
dictionis, ne conſcientiæ noſtræ ita terreantur, vt illo-
rum erant ſemper expauefactæ. Nos ſi peccamus non
mox ad mortem maledicimur, vt illi. Non præſto illis
eras remedium, vt nobis: ſed a pecorum ſanguine ex-
piationem quærere cogebantur, ſemper in terrore.
Nec vera tunc illis êèrat expiatio, quia ſemper Adæ
maledictio infernalis maneret, a qua nos aduentus

Chriſti liberauit. Nobis vera eſt expiatio et præſens,

ſi petamus a Chriſto remitti, ſi confiteamur peccata
noſtra, vt ait Ioannes. Imo aliud. Quamdiu in vera

propitiatoris fide conſiſtimus, venialia ſunt nobis o-

mnia peccata. Venialia, inquam. Sed cauendum, ne
vano fidei titulo quis ſeducatur, fidem viuam a mor-
tua non bene diſcernens: idquod hodie paſſim vide-
mus. Illud porro verum eſt, Nos non poſſe ad mor-

tem peccare, niſi in nobis extinguatur fides. Nam

vera Chriſti fides ſtare non poteſt ſine iuſtitia. Stante
flii Dei fide, quoquo modo peccemus, venialiter tan-
tum peccamus, nec iuſti eſſe deſinimus. Faciunt noſtra
peccata, quem alio dici minorem in regno cælorum,
ſed nunquam ſunt ad mortem, perſiſtenté fide, tametſi
ad mortis viam ſenſim ducant. Exemplum habes in
Epheſina Eccleſia, quæ cænæ charitatem reliquerat, non
ſidem, apoc. 2. Hoc nobis eſt Chriſti propitiatoris, donum

incomparabile. Ipſe eſt nobis verum propitiatorium, ſeu

coopertorium, nos in omnibus protegens, propter qduem
nos beati, quorum tecta ſunt peccata. Ipſe peccata noſtra

ſuæ miſericordiæ propitiatoriotegit, ne nobis imputen-

tur, quandiu viua fide ei credimus. Ex hac ſola fide pote-

rat.

tat
gui d
atur
natur
Ante!
eis V
talis,
la er⸗
eins

parad

Onnni⸗
. In
ritate
Uanda
Munq
bite,
ſtiner
ſtiani
tiam
logi
HuNe
Pon e
eſt, S
gem
dans.
ſüper

. eti

tionen
Vhiven
d.
lkn
AU

rti

uas
Mand
Dann
Xari⸗

tus, gil
ſüauiter

ren I

Git, W
deccenn
Uubeann
nobis Ne⸗
r, Nilr
AInns It
Dreſto
nplinet
in tertott
nper 44
8 Atenn
et Neln⸗
Ur peen
lin in ſel
t nobist⸗
endun,1
An 2 M⸗
llln ſit
Ne An
lei. N
tn.
ialiter ⸗

iunt Nenꝗe

. eklorn⸗
e, tunt
habes 4
gbert,
Nis, m
orim,

D

opte le
1

cinn

Sinne⸗
gfcehi⸗

6

EPIST OLAk. 643
rat quis iuſtificari, etiam ignorans legem Moſis. Sunt
qui decalogi vim ſuſtinent, moralia dicentes eſſe leges

naturæ perpetuas. Quibus illud obiicimus, Quod ex
natura perpetuum eſt, non eſt ex Moſe, cum' fuerit

ante Moſen. Si hæc naturæ dictamina dicas, non dabis

eis vim legis maledicentis, cum neſciretur maledictio
talis, niſi per legem, nec ira talis, niſi per legem. Subla-
ta ergo eſt lex, et nos non ſumus fub lege, nec ſub
eius ira. Lex enim iram operatur. Ex legis ira fuit
paradiſi in Adam perditio, et ludæorum perditio. Quæ
omnia nunc ſine lege reſtituit Chriſtus. Roma. 3. 7. et
8. Iniuriam maximam voôs facitis Paulo, ipſius autho-
ritate contra ipfum abutentes. Ad legem Moſis ſer-

uandam ſub maledictione eum vultis teneri, et eam
nunquam implere poſſe, vt ex ipſo probatis, dicto ca-

pite, Roma. 7. Non intelligitis, Paulum ibi prius ſu-
ſtinere perſonam Ethnici, deinde ludæi, deinde Chri-
ſtiani. Ego, inquit, viuebam ſine lege, et concupiſcen-
tiam neſciebam eſſe peccatum. Poſtea, veniente deca-
logi lege, reuixit peccatum, et ego mortuus ſum. At
nunc per Chriſtum liberatus ſum a lege. Paulus ergo
Mon eſt ſub lege, vt vos fingitis. Imo ſcopus eius
eſt, ſublatam eſſe legem, vt initio capitis præmittit, le-
gem decalogi ſemper intelligens, et de ea exemplum
dans. Ex lege illa, ſicut ex ceremoniis, nobis nunc
ſupereſt ſpiritualis ratiocinatio. Supereſt cognitio im-
pleti myſterii, et cognitio peccati: quam etiam cogni-
tionem vberiorem in nobis facit nunc ſpiritus ſanctus
vniuerſaliter docens, omnia opera carnis eſſe pec-
cata. Non ſolum legis illius ſcriptæ vim et iugum

ſuſtulit Chriſtus: ſed et contra legem hanc peccati,

quæ eſt membris noſtris innata, validum dedit
mortificationis ſpiritus auxilium. Vos inter has
duas leges, legem membrorum innatam, et legem
mandatorum ſuperadditam, ibi non diſcernitis: cum
Paulus ibi diſcernat, alteram dicens alteri con-
trariam: alteram fupereſſe, alteram fublatam

S. 2. eſſe

–—

64 4 E PISTO L A E. .

efſſe. Peſſime ergo vos concluditis, Paulum teneri
lege mandatorum, eo quod tenebatur lege membro-
rum. Ab hac non poterat liberari, niſi per mortem,
ab illa liberatus iam erat per Chriſtum. Imo et a
morte, quæ ſequebatur legem membrorum, ſe ait iam
liberatum per Chriſtum, vt ibi ſubnectit, ei gratias
agens, et nullum in ſe eſſe nunc condemnationem, in-
ferens. Ratione legis membrorum dicere de ſe ipſo po-
tuit, Quod nolo, hoc facio, nolens concupiſcere con-
cupiſco. Omnis illa pugna in ipſomet Paulo ſcribente
locum habebat. Si rationem legis ibi inducas contra
legem membrorum in ipſo pugnantem. Hoc ibi obeſt,
quod ait, in ipſo mortem fieri, et ipſum occidi. Nun-
quam enim poſt regenerationem eſt a morteè occiſus
Paulus, quantumuis fecerit aliquando facta ad mortem
tendentia. Præſtat illa dici in aliorum perſona, quam
in ſe transferre, eſt Paulo peculiare. Item, quia vt
de aliis loquutus ad Chriſtianos reuertitur initio capi-
tis octaui, dicens, Nihil ergo nunc damnationis eſt
nobis inſitis Chriſto Ieſu, vero libertatis aſſertori, qui
a lege decalogi, quæ erat lex peccati et mortis, nos
liberos reddidit. Etenim quod lex illa præſtare non
poterat, ipſe præſtitit, legem ipſam nos deſtruentem
tollens. Adde adhuc locum vnum, vt omnino cognoſ-

cas, decalogi legem eſſe nunc ſublatam. Fœdus initum

cum patribus, quando egrediebantur de Aegypto, ſub⸗
latum docet Ieremias. ca. 3 1. Hoc autem fuit fœdus
decalogi. Scribitur enim 3. reg. 8. eét 2. para. 6. quod
in arca erat fœdus initum cum patribus, quando egre-
diebantur de Aegypto, ſcilicet decalogus. Hinc diceba-
tur arca fœderis, tabulæ fœderis, decem verba fœderis.
Ita Moſes exponit fœdus, id eſt, decem verba, Deu. 4. ni-

hil amplius ad fœdus adiecit Deus, Deut. 5. De holo-
cauſtis, et ſacrificiis nihil eſt tunc præceptum, vt ait

idem Ieremias, ca. 7. De ſolo ergo decalogo loquens,
ait, fœdus illud eſſe ſublatum. Non decalogum in ta-
bulis lapideis dabo vobis, inquit Deus, ſed in tabu-
lis cordis fidem Chriſti. Hæc fuit paciſcendi for-
mula

tum
9. I
Uatu
Si e⸗
ſimil
eſte
fuos
Teſt
nai
Etun
inbec
uie
Iuane
Aos

ligere
tempe
in d
ingun
Viam..
ſtus 1
obis
Iudxi
Tenur
Uia et

n tenet
menbro⸗
Morten,
Imo e
e dit in
ei gati
Onemn, ir⸗
eiplo pe
Cere col⸗
ſcribent
48 Coln
iioben
te ecilt
d Morten

ONa, en

n, Iuit N1
nitio e⸗
ationsel
Ertori 0
ortis, NI
eſture M
eſtruenten

10 Cro⸗

=

us ininn
Ipto,
ut frol
1 0, cl
do en⸗
he cien⸗
feiti⸗
en 1

logen;
U in -
i 1N

N

EPISTOILAE.„ 645

mula, Exo. 19. 20. et Deut. 5. Deus promittit, illos
fore ſibi populum, ſi ea decem verba faciant. IIIi ea
verba ſe facturos recipiunt, et promittunt. Ecce fœdus.
Idipſum fœdus eſt poſtea repetitum, et ita cum Deo pe-
pigit populus, Deu. 29. Ioſue. 24. quarti regum. 23.
ſecundi paralip. 29. 34. et pleriſque aliis locis. Hoc
decem verborum fœdus, inquit Deus, pepigi cum patri-
bus veſtris, dicens, ambulate in præceptis meis, et ero
Deus veſter. Iere. 7. et I11. Hoc autem foœdus ſfubla-
tum docet idem Ieremias dicto ca. 3 1. et apoſtolus Heb.
3. Idipſum in tabulis ſcriptum fœdus, quod illi ſe ſer-
uaturos promiſerant, ſublatum docet Ezechiel, ca. 16.
Si ea lege nos nune in ſuos recipiat Deus, eo iugo preſſi
ſimiliter periremus, et eſſemus ſub maledicto. Sublata
eſt ergo lex decalogi. Non ſub eo fœdere nos nunc in

ſuos recipit Deus, ied fide ſola Ieſu Chriſti, filii dilecti.

Teſtamentum ſeruitutis vocat Paulus decalogum, in Si-

nai datum, et nunc ſublatum. Gala. 4. Nihil ad perfe-

ctum duxit lex illa decalogi, eſt igitur abrogata, propter
inbecillitatem, et inutilitatem, Heb. 7. Quæſo te, Nos
qui ex gentibus nati ſumus, et viuebamus ſine lege,
quando intrauimus in legem Moſis? An ſides, quæ
alios liberat, nos ad eam captiuat?

EPISTOLA VI CESIMA
QVARTA.

CVm ſuperiora de iam ſepulta et abrogata lege col-
ligerem, et euangelium in ſublimi collocarem, ne tu
tempora legis et euangelii ſiniſtre confundas, Chiectio
alia diluenda ſeſe obtulit. Arctum videtur eſſe nobis
iugum, vt Iudæis cum dicat Chriſtus, eſſe nobis arctam
viam. Præcepta difficiliora, quam fuerint in lege, Chri-
ſtus nobis præſcripſit, Matth. S. Scriptus ergo eſt ibi
nobis chirographus. Impoffibilis item; obſeruatio vt
Iudæis, et tranſgreſſio ſimilis. Crucem geſtare et omnibus
renunciare, nonne grauia ſunt et dura? Reſpondeo, Gra-
uia et dura ſunt carni ea, quæ in nobis agit ſpiritus Chri-
S. 3. ſti, car-

646 E PD IS T O LAE.

ſti, carni in omnibus aduerſus, et carnem mortiſicans.
Carni non ſolum eſt arcta et difficilis hæc via ſpiritus,
ſed etiam impoſſibilis, ſicut ait Chriſtus, Quærent in-
trare, et non poterunt. Cum autem fueris ingreſſus,
ſpiritus reddit omnia facilia, omnia iocunda, omnia fua-
uia, internum hominem delectantia. Ad hominem rege-
nitum, et ſpiritu innouatum, dirigi oportet verba Chri-
ſti, vt fuauia, et leuia eſſe dignoſcantur. Caro noſtra
dicit, eſſe onus durum: ipſe contra iugum ait ſuaue,
et onus leue. Præcepta illa, ex Matthæo citata, non
ſunt legalia præcepta, cum rigida illa ad mortem ma-
ledictione et execratione, ſi quis deficiat. Sed ſunt præ-
cepta doctrinæ, ſunt ad perfectionem vehicula, vt ibi
docet Chriſtus, volens nos ita eſſe perfectos. Libera
ſunt præcepta, ſ. ſi vis perfectus eſſe, vt Chriſtus expo-
nit. Libera ſunt præcepta, a quibus deficiens non mox
conſtituitur gehennæ reus, licet minor alio dicatur in
regno cælorum, vtibidem manifeſte docet Chriſtus, Qui
ſoluerit, inquit, vnum ex mandatis hiſce minimis, mini-
mus vocabitur in regno cælorum. Non excludetur foras,
ſed erit aliis poſterior: et adhuc poſtremus, ſi fecerit et
docuerit. Spiritus Chriſti nos docet ſponte progredi, non
ſecundum carnem, ſed ſecundum ſpiritum, qui eſt ſpiritus
liber, nos libere agere docens, et iuuans. Plurimum ergo
differt doctrina ſpiritus a lege rigida. Chirographus non
eſt nobis ſpiritus, vt in lege, cum nec talis adſtrictio nunc
ſuperfit, nec fides indigeat ſcriptura, ſed in tabulis cordis
impreſſione. Chriſtus nihil ſcripto nobis promulgauit, vt
eſt oli“i data ſcriptura in tabulis. Antequam apoſtoli et
euangeliſtæ quicquam ſcriberent, iam erat lex Chriſti, lex
ſpiritus, lex fidei, in cordibus ctedentium. Scripturæ ſu-
peradditæ ſunt, ad exhortationem, et recordationem, ne
per Antichriſtum periret tota Chriſti doctrina: quæ ve-
re doctrina dicitur, non lex rigoris. Hinc Paulus ait, Nos a
leg e eſſe translatos in formam doctrinæ, Ro. 6. Ita venit
Chriſtus facere, et docere, et apoſtolos miſit ad docendum.
Cogita differentiam inter formam legis et formam do-
ctri-

—

EPIST O L A F. 647

Ottifcn J Grinæ, noſque ab illa eſſe translatos ad iſtam. Magna

1 Hining eſt ignorantia tua, vt hanc differentiam, et translationem
erent in noſtram intelligere nequeas. Obſeruatio hic non eſt ita
ingrelin impoſſibilis, vt ais, imo non ſolum poſſibilis, ſed ali-
onnniakin quando facilis et jocunda, pro tempore videlicet. Iugi-
nen rer ter et continuo illa omnia a nobis obſeruari, et nunc eſt
etba (n. impofſſibile, et in lege fuit impoſſibile. Nam cum caro
1ro noktt noſtra ab ipſo ſatana ſit oppreſſa, ſua ad nos mouendum
zit fune, caro habet momenta, ſemper ad pernitiem: ſua quoque
citnttD ęiom. ſeorſim ſpiritus habet momenta, ſemper ad ſalutem. Ad
Urten ur momenta quædam per ſpiritum datur nobis cæleſtium
luntre ſuauitate teneri, et nihil carnale tunc concupiſcere. De
Uln Ni cælo nobis aliquando datur, ſyncere intus diligere, toto
N. liben cordis affectu, atque ita tunc legem implere. Nam qui
inos e diligit, legem impleuit, vt ait Paulus. Hoc paſſim datur
38 non hn regenitis, cæleſtia ſuauiter guſtantibus. At fragilis homo
Gieanr n non perfſiſtit, quin à carne mox abducatur, et tranſgredi-
rikei. atur. Quanquam hæc non proprie dicatur tranſgreſſio,
i, i. quia non eſt a lege. Vbi enim non eſt lex, nec tranſ-
enrin greſſio eſt, teſte Paulo. Non recte ergo dicitur, eſſe
ſerntt hic tranſgreſſionem ſimilem, vt in lege, cum nec tranſ-
hrii greſſio ſit, nec mortalis. Vt autem melius intelligas,
jelttpiinn in hac ſpirituali Chriſti doctrina non eſſe legale illud
immmen vinculum, nec ſeruitutis præceptum, ſed liberaliter ob-
ntu latam gratiam, et cœleſte donum: perpende totum ad-
diomn uentus Chriſti euangelicum gaudium et lætitiæ, nunci-
HS um, a lege procul diſtinctum. Cum eſſemus peccato
n Adæ, et legis ſeruitute admodum Captiui, venit piiſ-
it ſimus Chriſtus, gaudium credentibus annuncians, et li-
Giſe berationem. Docet, vt credamus, et gratis donat. Non
eeei lege cogit, ſed beneficium offert credere volentibus.
pi⸗ . Poſtea quoque qui crediderant, citra legis coactionem
innen docentur cæleſtia. Docentur regenerari ex aqna et
“ ſpiritu ſancto: alioqui extra regnum manere. Docen-
i Ne tur carnem et ſpiritum mortificare. Docentur dili-
en gere, et in cœna Chriſti communicare, vt cibo cæle-
oenlu⸗ ſti ſeruent uitam cæleſtem. Ecce totum euangelium
mn S. 4. regni

648 EPIST OLXA E.

regni, lætifſimum nuncium, cum donis præſentibus. Eſt
ne ſeruitutis iugum imponere, tam cæleſtia dona gra-
tis donare?

4 EPISTOLA VICESIMA
QVINTA.
MOſaica lex, vt tu cenſes, erat lex inertibus ſaxis
data, lex irrationalis, lex impoſſibilis, tyrannica. Ita
miſeros et rudes populos, te iudice, in equuleo exer-
cebat tunc Deus, ſicut tyrannus Diomedes in lecto fer-
reo, vt equis eſſent in pabulum. Lex illa perinde tibi
ſonat, ac ſi Gebennenſibus tuis tyrannus quis dicat,
Montes aureos producite, et aſtra cælo detrahite:
alioqui pœnas dabitis. Chriſtus dicens, hoc fac, et
viues, tibi ſaxo dixit, In acerem vola, et viues. Et
ad legem illam nos vis tu hodie pariter teneri, ad im-
poſſibilia omnia adſtrictos. Non te ſeruitutis pudet?
tam violentæ tyrannidis? Deum ais in lege hoc ſolum
voluiſſe, vt impoſſibilitatis admonerentur. Tu ita fin-
gis. At ego cum propheta dico, eum tunc voluiſſe
mandata ſua cuſtodiri, eaque cuſtodientes cſſe beatos.
Fauorem ſuum facientibus legem præbebat Deus, defi-
cientibus expiationes dans. Illi quoque ſe mandata fa-
cturos, iurabant, vt vides. Nehe. 10. pfal. 118. qui eſt
Heb. 119. item 2. para. 1 5. Deut. 29. et Ezech. 16.
Quis tam amens iuret, aut quis Deus iurare faciat rem
omnino impoſſibilem? Deus teſtatur, præceptorum ob-
ſeruationem ſibi placere, et ea ipſum delectari. An res
impoſſibilis eum delectabat? Si vis ad vitam ingredi,
ſerua mandata. Matth. 19. Ad poſſibilitatem anteceden-
tis ſequitur poſſibilitas conſequentis. Hæc eſt regula mi-
ſericordiæ Dei, Ego ſum Deus, faciens miſericordiam in
mille, iis, qui diligunt me, et præcepta mea ſeruant. Exo.
20. Et poſſibilis, et in eſſe ibi ponitur præceptorum ob-
ſeruatio, ſicut miſericordia. Apud Ezechielem, ca. 18.
ait Deus, patri impio ſuccedere filium, præcepta facien-
tem, et contra. At tunc Deus ita pronunciat, Hic propter
juſti⸗

juſtit
cuſto
ne d
nec!
tem!

ſtitan
tor
quo
elt,
accO
doce
fed
Chi⸗
Vt (

Dau
min
nuun
min,
tuta
amno
domi
Munm
teſine
Ui. H
Dio i
Dais
recin
ambig
et lol
in on
I. ld
leg. 2
locis.
Venit

ibue N
lonn e.

.

bus ſalt
lica. In
leo der⸗
leco le⸗
rince ill
iis ea
Cetrahin
oe kie 4
ies, I
ri, A ir⸗
is puit!
hoe ſun
Tu intr
ne wo
ſle bentcs
elg d⸗
andetl⸗
18 gid
vech. 16
ſaeiat kn
Cotunt
Ii. Auns
ningeh
ptecelen
egllun.
Ortcinmn
bit.o
torun N
, 4. 16
tl faeier
eproytt
IN.

4

EP IST OL. A E. 649

juſtitiam, quam fecit, viuet: iudicium et iuſtitiam fecit,

cuſtodiuit omnia præcepta mea, et fecit ea. Apertifſſi-

me docet Moſes, præceptum legis non eſſe impoſſibile,
nec procul ab homine. Deut. 30. Quod et ad facilita-
tem legis euangeliceæ bene accommodat Paulus, Rom.
10. Innumeri extant loci, qui realem aliquando præ-
ſtitam legis obſeruationem teſtantur. Et exempla mul-
torum, qui legem ad tempus obſeruarunt, eo modo,
quo tempus illud exigebat. Proprium ſiquidem legis
eſt, vt ſit rationabilis, poſſibilis, tempori et moribus
accommoda. Obſeruationem legis factam ab aliquibus
docet Moſes, dicens, Cuſtodierunt eloquium tuum, et
fœdus tuum obſeruauerunt, Deut. 33. Confirmat Mala-
chias. ca. 2. Dauid aliquando fuit ea mente præditus,
vt cuſtodierit præcepta domini, et fecerit ea toto cor-
de. 3. reg. I4. pfal. I18. et act. I3. Hæc ſunt verba
Dauidis. 2. Sam. 22. et pſal. 17. Retribuet mihi do-
minus, ſecundum iuſtitiam meam, iuxta puritatem ma-
nuum mearum rependet mihi. Quia cuſtodiui vias do-
mini, et non egi impie a Deo meo. Omnia eius inſti-

tuta in conſpectu meo ſunt, et præcepta eius a me non

amoueo. Perfecte et integre verſor coram illo, et ſer-
uo me, ne prauum quid faciam. Rependet itaque mihi
dominus iuxta iuſtitiam meam, et iuxta puritatem ma-
nuum mearum, coram oculis eius. Idem pſalmo cen-
teſimo, ſe corde perfecto viam immaculatam ſeruare
ait. Hinc. 3. reg. 3. teſtimonio Salomonis, et teſtimo-
nio ipfius Dei, præcepta, ſtatuta, et mandata cuſtodiuit
Dauid, ambulauitque coram Deo in veritate, iuſtitia et
rectitudine. Ad certum tempus hæc refer, et nihil erit
ambiguitatis. Præcepta omnia compleuit Ioſue, cap. I1.
et Ioſias 4. reg. 2 3. Zacharias et Elizabeth ambulabant
in omnibus præceptis, et iuſtificationibus domini, Lucæ
I. Idem ſe corde perfecto feciſſe, teſtatur Ezechias. 4.
reg. 20. et Eſa. 38. Idem Nehemias, et alii, plerisque
locis. Poſſibilis erat via illa iuſtitiæ legalis, ſi per eam.
venit Ioannes. Poſſibilis erat, ſi in ea viuebatur. Iuſtitiam
S. s. dupli-

650 EPISTO IL. A E.

duplicem ait Paulus, iuſtitiam legis, et iuſtitiam fidei.
Ro. 10. Diuiſionis illius, dices tu, alterum membrum
nihil eſſe? In omni diuiſione oportet membra pro ali-
quo accipi. Iuſtitiam legis ibi definit Paulus, eam ali-
quid eſſe cenſens. Lege caput vltimum libri ſecundi, de
iuſtitia regni Chriſti. Illud verum eſt, quod impoſſibile
homini fuit in legis obſeruatione iugiter permanere,
quin paſſim transgrederetur. Vnde monebantur illi mi-
ſericordiam implorare. Affectus carnis, inquis, inimici-
tia eſt aduerfus Deum, legi Dei non ſubditur, nec poteſt.
Rom. 8. Id maxime verum eſt. At in homine ſunt af-
fectus carnis, et affectus ſpiritus. Non ex toto, ſed ex
parte erat impoſſibile legem ſeruare, vt ait ibi Paulus.
Ex parte carnis, transgreſſionem paſſim facientis. At
non quouis momento transgreditur homo. Ex carnis
etiam infirmitate et prauitate, imperfecte tunc præſta-
batur, quod præſtabatur, cum nondum eſſet data perfe-
ctio Chriſti. Qua ratione iterum impoſſibilis erat legi
perfectio iuſtitiæx. Hic fuit Pauli ſcopus, vt pro nihilo
habita illa, nec integra, nec manente iuſtitia, ſolam Chri-

ſti iuſtitiam ſpectemus, quæ integra eſt, perfecta, et per-

manens, in ſola ipſius fide conſiſtens. Vulgaribus Iudæis
non fuit tune datum, hoc cogitare, ſicut nobis nunc da-
tur. Sed ad ſua pro transgreſſionibus data remedia con-
fugiebant, ad expiationes varias. Prophetis videntibus
datum eſt, ſub vmbra quadam Chriſtum videre, et ad
eum præ onere legis ſuſpirare. At non ideo erant a legis
iugo et obſeruatione tunc exempti. Fiduciam hi habe-
bant in futuro Chriſto, tametſi vulgus Iudæorum nefci-
ret, an eſſet odio vel amore dignus. Nos vero certam
ſcimus charitatem Dei in nobis. Plerasque alias diffe-
rentias Iudaicæ et Chriſtianæ iuſtitiæ, a me iam alibi
expoſitas, nunc omitto. Si eas tu ſublimi ſpiritu cum
Paulo conſideres, carnalem illam temporaneam, ſeu
momentaneam legis iuſtitiam nihil nunc pendes, pro-
pter excellentem huius gloriam. Hac ratione Pau-

lus

lus il
At, in
ſiloe⸗
Nihil
innnil
intell
dem?
dit,
Vigen
Munn
Gam
Nema
Vnu⸗
fuitſt
Aual
lentun
kem
Omni
ſenpe
cirne
fore
Ju

ohe

gen
dus
tun
Vir
q
le,

iam nie,

menbrn
pro d
Leunch,’
npoltit
ernuenere
tur illini
8, ininie⸗
nec potel
he ſunt
dto, ſele
bi Panu.
iegtis. 4
EX cari!
unc relr
ata ell
s einks
pto U
ſolamk.
ibuslutri
S NNet
ecl.
Videnibi
gere, 1
run eltl
ero Cent
liss ⸗
e ian Nli
irin
menm 1
les, N.

tore 1

EPISTOLAE.„,. 6s”sr

lus illam, vt reiectamentum elidit, vt hanc extollat.
At, inquis, Paulus hanc rem fortius exaggerat. Rom. 3.
ſi locos omnes, quos ibi adducit, diligenter expendas,
nihil vitra colliges. Omnes homines ait Paulus effectos
inutiles? Fateor. Omnes declinauerunt? Non eſt, qui
intelligat? non eſt, qui faciat bonum, ne Vnus qui-
dem? Fateor. In quouis homine hoc aliquando acci-
dit, vt nec intelligat, nec bonum faciat. Idque magis

vigente per legem peccato, et certis impiorum homi-

num ſeculis. Omnes erant obnoxii maledictioni, in

quam paſſim transgredientes incidebant. Vera hæc ſunt.

Nemo, ais, fuit vnquam ſine concupiſcentia: ergo nemo
vnquam illam impleuit. Non concupiſces. Vere nemo
fuit ſiue inſito concupiſcentiæ ſtimulo: ſed non ſemper
actualiter concupiſcebat, nec quouis momento nouum
reatum contrahebat. Ergo nec rem alterius, nec vxO-
rem alterius nunc concupiſco, et nuper concupiſcebam.
Omnium mortalium es tu miſerrimus, ſi mentem tuam
ſemper hic dæmon exagitat. Semper eſt peccatum in
carne, at non ſemper mouet animam. Iuraſſes tu, non
fore in carne tua aliquem concupiſcentiæ ſtimulum?
Quid igitur illi iurabant? Peccatum, quod, vt ait Paulus
operabatur in nobis omnem concupiſcentiam, eſt diabo-
lus ipſe. Non iurabant ipfſi, eum in ipfſis non fore, ſed ſe
curaturos, ne pelliceret. Hoc, Deo iuuante, paſſim præ-
ſtabant. Faciam, inquit, vt in præceptis meis ambuletis,
ea cuſtodiatis et faciatis. Aliquid eſt, quod Paulus ait,
Eos qui ſunt Chriſti, carnem crucifixiſfe cum affectibus
et concupiſcentiis, Galat. J. Vnde conſtat, te non eſſe
Chriſti, qui concupiſcentiam poſſe crucifigi, negas. Ne-
mo, ais, vnquam impleuit præceptum illud, de dili-
gendo Deo, ex toto corde, tota anima, et totis viri-
bus. Vt tu nunc cum Luthero tuo ſomnias, nemo

tunc impleuit. At non ita Deus exigebat, ſed iuxta

ſe, et mandata feciſſe. Si nec tunc dabatur toto corde

vires cuique datas. Mentiti funt tibi Dauid et alii,
qui aiunt, ſe toto corde Deum exquiſiuiſſe, deſideraſ-

dili-

65822 E L. IS T O I. A E.

diligere, nec nunc datur toto corde credere, nunquam

eris tu iuſtificatus, qui es tam rigidus exactor. Qui non

diligit, manet in morte: ergo vos in morte manetis, qui
dilectionem eſſe poſſibilem, negatis. At vero liberaliſfſi-
mus Deus, omnia donans, ſi eum oraueris, et fidem ve-
ram, et charitatem veram aliquando donabit: Perfectam
charitatem, vt ait Ioannes. Si omnia ſunt poſſibilia cre-
denti, et tu credis, poſſibilis tibi eſt dilectio, et poſſibilis
impletio præcepti. Auguſtinum tu ſoles audire, cuius
hæc ſunt verba, lib. I. retractat. cap. 1I5. et lib. de dua-
bus animabus contra Manichæos. Peccati reum quem
teneri, quia non fecit, quod facere non potuit, ſum-
mæ iniquitatis, et inſaniæ eſt. Ibidem ait, non dici
peccatum, niſi a quo liberum eſt abſtinere: liberum
quoque eſſe ait, præceptum implere, iuuante Deo. Ad-
de, quod præceptum de dilectione illa, non erat in fœ-
dere decalogi, nec eſt a Deo ita datum, quando data
eſt lex. Sed a Moſe in Deuteronomio eſt poſtea exhor-
tatione quadam adiunctum. Imo ait, Circuncidit do-

minus cor tuum, vt diligas eum ex toto corde, Deut.

30. Quibus verbis poſſibilem eſſe docet dilectionem
illam, efficiente in te Deo, vt ita diligas. Magnum
mandatum dicitur hoc a Chriſto, quia proxime accedit
ad euangelicam perfectionem. Non tamen erat manda-
tum decalogi, nec maledicebat eum, qui non integre
perficiebat. Si tu ſingula bene diſcernas, videbis plane,
nihil incommodum, nihil inconſonum in lege Dei fuiſ-
ſe præceptum. Omnia erant commoda viribus, facul-
tatibusque conſona, ad ſanctam viam inducentia. Imo
et iudicialia præcepta, populo illi rebelli erant ita con-
ſona, vt nec Phoronæus, nec Lycurgus, nec Solon, nec
Pompilius, talia potuiſſet tunc excogitare. Si de cere-
moniarum immenſis ambagibus conqueraris, rudem il-
lum Aegyptiacum populum cogita, idololatriæ fuiſ-
ſe deditum: a qua vt diuerteretur, eſt iuſtiſſime
aliis ſublimioribus occupatus. Rabbi Moſes Aegy-
ptius, myſteriorum Chriſti præſigurationem ibi non
cogitans

cogita
pulo e
Clius
Niſi po
fando
Tatione
ſinguin
ſinguin
Uem ocl
busdam
line, l.
Uatione
eſet ag
elt paſtl

DE.
icigli
diein i
am con
ciis ol
tumn eſt
lit T.
Udiei
Piblat,

e ofe

Ade fi
Ienla.
Menſam

eii. 0

didimn
Nitus 1
Droepon
Mondu

Munln
(uim
Aetis,i
liberalt
kicen K
Perkedn
lbilin en
4t pokknin
lire, elin
ib de e
eumm quen
tuit, in
, Hol di
e: Tbenu
Deo. A
erat intt.
ancotn
ſten ei⸗
ncicit ⸗
de, De.
Hilecti
Mien

. Clen

on inen
etisn
EMeiil ii

n
lt itl .
Cloe
i de t.
,uden 1
tir fi⸗
rliln

EPIST O L A E- 653

cogitans, ceremonialia illa ſacrificia ait non fuiſſe po-
pulo data, niſi vt retraheretur a ſacrificiis idolorum.
Cuius ſignum eſſe ait, quod non fuerunt populo data,
niſi poſtquam ad idololatriam declinauit, vitulum con-
Hando et adorando. Nos dialogo primo multiplicem
rationem adduximus, quare dæmon fuffumigationes et
ſanguines appetat. Atque ideo, velut antidotum, Deo
ſanguinem ſeruari, atque fuffitus, vt ſibi debitum ſua-
uem odorem, quem antea dæmon ex immundis qui-
busdam ſibi ſuauem compoſuerat. Deſine igitur, Cal-
uine, legem illam in nos torquere, aut de eius obſer-
uatione tam violenter agere, etiamſi cum Iudæo tibi
eſſet agendum, vt tui miſereatur Deus, qui in lege
eſt paſſim Iudæorum miſertus. Amen.

EPISTOI A VICESIMA
SEXTA.

DE lege Moſis aliud ſupereſt inquirendum, ne quis
iudicialia illa nobis obtrudat. Quæramus ergo. Si iu-
dicia illa a Deo ipſo prolata dirimendis litibus, erat
tam conſona, quare nos ea non ſeruamus, vt in iudi-
ciis noſtris vtamur? Reſponded, Duro populo prola-
tum eſt durum iudicium, quod Chriſti clementia tol-
lit. Tolli autem vides in muliere adultera, Ioan. 8,
Iudicialium illorum obligatio ceffat, per liberatorem
ſublata. Pœnarum acerbitas illa indicabat, immenſam
eſſe offenſam diuinæ maieſtatis immenſæ. Sicut ſcelus
Adæ fuit immenſum, ita fuit pœna exitialis mortis im-
menſa. Nos vero ſcimus, immenſi ſceleris fuiſſe im-
menſam compenſationem, mortem precioſiſſimam filii
Dei. Ob id nos, cum offendimus, non tam rigide oc-
cidimur, obiecta pro nobis ipſa morte Chriſti, immen-
ſo redemptionis precio. Eius nidore vbique deli-
nitus pater, vbique iram remittit, vbi nos ei hoc
preponimus, fide propitiatoris viua. Id quod Iudæis
nondum dabatur. Non ſeruili ponarum metu nos
terre-

634 E PISTO L A E.

terremur, vt illi: quia perfecta eſt charitas Dei in
nobis, quæ foras excludit timorem. Vt figuralis
erat imperfectus populus, ita eorum iudicia erant

aut figuralia, aut populi imperfectionem fignifican-

tia. In ceremoniis quoque eſſe alterius rei figu-
ram, et propriam eorum imperfectionem ſignifica-
ri, docet apoſtolus. Heb. 9. Non poteſt quis di-
cere, ſtatuta veteri populo ſimilia, eſſe nobis ob-

ſeruanda, cum non ſit nunc ſtatus populi fimi-

lis. An licebit nunc cognato occifſi interficere ho-

micidam? Olim id licebat, Num. 35. An iudi-

cabimus nunc de vwæoribus fſuperinductis, de an-
cillis, de zelotypia, de occiſio inuento, de fügiti-
uis? Deleta eſt tota illa Moſis politia, vt non liceat
nobis ea, quæ deſtructa ſunt, reædificare, teſte Paulo.
Lex puero aut ſeruo data, ceſſat, vbi ex ſeruo fit li-
ber, aut a puero tranſit in virum, a pædagogi, et do-
mini prioris exemptus poteſtate. Si iudicium illud in-
fernalis mortis, in Adam prolatum, eſt per Chriſtum
in credentibus ſublatum, multo magis tolluntur illa
Moſis ad mortem iudicia, ad tempus correctionis ri-
gore quodam prolata. Hic vides, quanta erga nos ſit
Chriſti clementia. Nihil ille fuis non condonat, et
condonari a nobis vult iudicialium rigorem. Si cui ſit
quicquam furto ſublatum, non concedam accipere
quadruplum, aut quintuplum, vt lex habet rigoris:
ſed ſuo eſſe contentum, ne cum aliena iactura locu-
pletetur, et ne alteri faciat, quod ſibi fieri nolet. Ita
Chriſtus breui compendio nobis concluſit iudicialia
omnia legis, vt nos ipfſi noſtri iudices ſimus, fa-
cientes aliis, vt nobis fieri vellemus. Ad eun-
dem modum, vit refert Irenæus lib. 3. ca. 12.
in concilio leroſolimitano ſcripſerunt gentibus a-
poſtoli, Iudaicis omiſſis id obſeruandum, ne a-
liis faciat, quid ſibi fieri nolent. Hinc bPaulus ait,

etiam minimos in eccleſia eſſe ad lites inter Chri-

ſtianos

ltiand
ſticis
lieub
Cieiun
legis,
vener
gine
mile
I
torqu
rere,
homi
tur?
hoc
cOrp
poll⸗
ſpin⸗
Cain
mibun
celi,
litate
non
Uxpe
minnn
becca
tus 2
Wen
ſet n
Cumi
et gul
Nem
durat
Mund
Nimne
Ju
ohil
dei

lt De
1t fenrin
Giein en
tei e⸗

e

n ſonita.

ſt gbis
Hobis
Opyli n⸗
rſcere he
An ind.

le figt
t honn Iudl

telte Dul.

ſerno ſtl
li, er⸗
mn ülli
er Cin.
luunmr 1
reckionis
eg Ni
ndonnt,
. A
0n Nehhe
cura le
olet
Vmus, 1
Ad eu.
. el. —
entibis?

Ne

,
Puulus 1
ner
ſ

EPIST OTI AF 655

ſtianos dirimendas idoneos, absque ethnicis aut Mo-

ſaicis iudiciis. Daturus eſt Deus, vt veram eccleſiam
alicubi tandem videamus. Ibi ſemper erit rectum iu-
dicium, vbi erit ſpiritus domini. Ex iudiciis illis
legis, rationes aliquæ colliguntur, vt de parentum
veneratione, de eo, qui habet vxorem patris, de vir-
gine violata, de damno dato, et aliis, quorum ratio
ſimilem in nobis locum habet. .
EPISTOLA VICESIMA SEPTIMA.
INeidit iam quæſtio alia, quæ plerosque hodie
torquet, an homini Chriſtiano liceat magiſtratum ge-
rere, regem eſſe, et occidere. Indigna enim videntur
homine Chriſtiano, quæ ex peccato funt orta. Quid igi-
tur? Deſtruemus omnia, quæ ex peccato funt? Qui
hoc ita credit, deſtruat ſeipfum, cum corpus ſuum ſit
corpus peccati. Deſtruat cælum, quod peccato eſt
pollutum. Deſtruat terram, quæ ob peccatum profert
ſpinas. Ex peccato fuit vrbium ædificatio, et fuit opus
Cain. Si Adam non peccaſſet, nec ciuitatibus, nec do-
mibus indigeremus, quæ nos protegerent ab iniuriis
cæli, ab hoſtibus, et latronibus. Deſtruemus igitur ci-
uitates et domos? Abfſit. Ex iniuria oritur ius, quod
non eſt peccatum, licet ex peccati occaſione naſcatur.
Ex peccato filiorum Iſrael fuit petere regem: et nihilo-
minus ſine peccato quis ad regnum vocabitur. Imo
peccatum eſſet, quem vocatum ad regni aut magiſtra-

tus adminiſtrationem, eam recuſare, ſi ea via ſit no-

men Chriſti promoturus. Peccatum etiam ſubditis eſ-
ſet, nolle regi obedire. Non funt illi extra eccleſiam,
cum inter eccleſi? membra numerat Paulus poteſtates
et gubernatores. I. Cor. 12. Reges vult ad agnitio-
nem veritatis venire, et gladium geſtare. Quandiu
durat mundus, velimus nolimus, cogimur ordinem
mundi ſeruare. Iuſtitiæ autem adminiſtratione ma-
Xime ſeruatur ordo mundi. Optimus ille ordo eſt,
quæ intus docet ſpiritus, qui et reluctantem carnem
cohibere docet. Sed nunquid occidere? Veritas
dei eſt, vt ſuperior docet epiſtola, rigidum illud ad
mortem

656 XEPDIST OLA E.

mortem iudicium eſſe per Chriſtum remiſfum; Vbi
ſpes eſt correctionis. Hinc adulteræ dixit, Vade, et
poſthac ne peccaueris. Et alibi adiecit, Ne quid de-
terius tibi contingat. Sicuti iudex ille ſupremus nos
corrigit, et monet, antequam occidat: ita et alii iu-
dices facere debent. Illud verum eſt, quod correctio-
ne non expectata, Ananiam et Saphiram, occidit Pe-
trus, ibi morituros prædicens, in criminis deteſtatio-
nem, et aliorum exemplum. Aut certe, quia ſpiri-
tus ſanctus tunc maxime vigens, quem ſpreuerant,
docebat eſſe incorrigibiles, in malitia obſtinatos. Hoè
crimen eſt morte ſimpliciter dignum, et apud Deum,
et apud homines. In aliis autem criminibus, vbi ſpi-

ritus ſanctus ſpeciale quid non docet, ibi non eſt in-

ueterata malitia aut obſtinatio certa non apparet, aut
atrocitas magna, correctionem per alias caſtigationes
ſperare potius debemus, quam mortem inferre. In-
ter correctiones exilium laudamus, Chriſto ita proba-
tum, vt excommunicatio probatur in eccleſia. Schis-
mata et hæreſes, ita initio puniebantur durante apo-
ſtolicæ traditionis veſtigio. Qui extra fidei nego-
cium ſunt facinoroſi, iure omnium gentium puniun-
tur, quod etiam eſt naturale ius. Hoc Chriſtus non
neg auit, ſicut hæreditatem diuidere recuſans, non ne-
gauit, eſſe, qui hæreditates diuiderent. Sunt hæc præ-
ter euangelii miniſterium, ſicut artificia varia, non
contra euangelium. Præter euangelium eſt, militari
manu bona tua et tuorum, ac vitam ipſam, contra
graſſatorem defendere. Iudicem tu agis, cum deſit
alius Iudex. Milites ad Chriſtum præbparans Ioannes,
non mox iuſſit a militia diſcedere, ſed certa ratione
ſe continere. Gladium eis geſtare licet, ſicut licet
poteſtati, cui ſeruiunt, ad iuſtitiam, et vindictam ma-
lorum.

EPISTOLA VICESIMA
OCTAVA.
NvVI-

N
et el
1orun
et pr.
tionis
liqua
ei epi
recich
Venti
60 cl
Chrit
ſeopi
perin
epiſe
port
ciat,
tatur
Miſſa
confit
05 vil
Vbi i,
Oratio
impob
ſemel
ſpirite
4potte
cum 1
tionen
Mitten
Miniſte
Manus
iol
Co.
terüi,
Rinili
Vel m
ſtent
ſ

n,
Vade, e
Iuid e
ens I
t Ai .
rrebi⸗
dcicit N.
eteltati⸗
uin ii
Dkebetnn
108. M
ud Deun,
Wh⸗
on er
Paten,
Kigrtone
enre, I

tn hr

rante 4= N

ſlei teg⸗
n punin.
l ſtus 101
8, 900 1 1
hee.
8 .

, n

.un &
38 lonme,
n nin⸗
ſeut lu
fiam

SS

4
7

EPISTOL A . 657

NyVIlibi es tu vere aſſequutus, quæ in confeſſionibus

et confirmationibus fuerint epiſcoporum et presbyte-

rorum partes. Aliquando iidem ſimul erant epiſcopi
et presbyteri, quibus pariter incumbebat adminiſtra-
tionis onus. Aliquando ob inſignem donorum Dei in

aliquo excellentiam, ab aliis ſenioribus deferebatur

ei epiſcopi honor, et eccleſiæ conſenſu in eum potius
recidebat cura et ſpeculatio. Eccleſiam intellige con-
uentum omnium cum Chriſto cænantium. Verum in

e0 cüœtu eſt chriſtianæ vnitatis ſymbolum. Ibi eſt

Chriſtus in medio eorum. Siue ergo plures ſint epi-
ſcopi, ſiue vnus epiſcopus, ſpeculator dicitur, et ſu-
perintendens. Sed cauendum, ne his prætextibus
epiſcopus dominium exerceat. Præſentem eccleſiæ o-
portet epiſcopum eſſe, vt ſpeculetur et ſuperinſpi-
ciat, niſi forte ad aliud fidei negocium aliquando mit-
tatur. Epiſcopi, velut paſtoris, munus eſt, ſibi com-
miſſas oues cognoſcere, viſitare, et in doctrina fidei
confirmare, ne qua lues ſuboriatur. Ita Paulus ſu-
os viſitans confirmabat, alios conſtituens epiſcopos,
vbi ipſe alio proficiſcebatur. Confirmationem igitur,
orationem, et manuum epiſcopalem ſeu presbyteralem
impoſitionem, baptizatis conferre, certum eſt: idque
ſemel aut pluries, vt res exigere videbitur. Inſigni
ſpiritus Chriſti efficacia manus baptizatis imponebant
apoſtoli: et tunc ſpiritum ſanctum illi accipiebant,
cum linguæ et prophetiæ donis, ad eccleſiæ ædifica-
tionem, et augmentum. Poſtea iterum ad miniſteria
mittendis manus imponebant, idque ſæpius, cum ad varia
miniſteria ſeæpius mittebantur. Multi presbyteri ſimul
manus imponebant, acto. 13. ſicut apoſtoli ſimul manus
impoſuerunt miniſtris, ad cænæ miniſterium electis,
acto. 6. Hinc dicebatur impoſitio manuum presby-
terii, id eſt, congregationis ſeniorum. 1. Timo. 4.
Similis ſuper ægros erat impoſitio manuum, ab vno
vel multis facta: ſuper infantes item, et peccata con-
fitentes. Epiſcopi et aliorum miniſtrorum munus
eſt, attendere; ne quis ad dominicam cænam acce-
T. J dat

6658 EPISTOL A F.
dat indignus. Imo confirmationem doctrinæ fidei et ba-
ptiſmi epiſcopus exigit, præſertim a parum notis. Cu-⸗
rat epiſcopus, ab aliis ſenioribus adiutus, vt qui con-
tra alium aliquid habent, peccata alterutrum confiten-
tes, reconcilientur, antequam ad menſam accedant.
IHæc eſt confeſſio peceatorum, ante ſacram ſynaxim.
Imo quia huic negocio adhibebantur presbyteri, vbi
quidam in alio erat ſcrupulus, vni aut pluribus pres-
byteris ſe oſtendebat, conſilium et opem petebat, con-
fitebatur peccata ſua. IIli reſipiſcere hominem docen-
tes, et in fide Chriſti firmantes, pro e0 orabant, vt ei
peccata illa remitterentur. Si veri erant Chriſti mini-
ſtri, quam plurimum homini peccanti, et infirmo pro-
deſſe poterat ipſorum doctrina et oratio. Galat. 6. Ia-
cobi 5. et I. Ioan. 5. Peccata illi remittebant, quibus di-
Xxit Chriſtus, Quorumcunque remiſeritis peccata, re-
mittuntur eis. Miniſtri Chriſti poteſtatem habent re-
conciliandi homines Deo, et in perſona Chriſti condo-
nant, quaſi eius legati, vt tota ad Corinthios epiſtola
ſecunda Paulus docet, Ioannes item et lacobus locis
jam citatis. Hanc veris eccleſiæ miniſtris perpetuam in-
eſſe, ligandi et ſoluendi facultatem, docet ipſe Chriſtus
Matth. 18. vt quamcunque rem duo ex illis orent, impe-
trent. Poteſtatem inſuper habent exercendæ vindictæ
aduerſus incredulos, vt eos excommunicando, ſatanæ et
morti tradant. Hanc autem poteſtatem omnem exercent
virtute ſpiritus, monendo et orando. Sed an ſatisfactio-
nem illi docebant? Docebant vere, faciendos eſſe fru-
ctus, dignos pœnitentia: furtum reſtituendum ſi ſit fa-
cultas. Docebant, ieiunio et oratione cohiberi carnis
laſciuiam, carnem mortificari, et ſpiritum viuificari.
Eleemoſynis peccatum redimi, Deum pro ſingulis re-
pendere, et remittenti remittere. Quemadmodum cor-
de, ore, et opere Deum offendimus, ita ponitentes
corde dolemus, ore confitemur, et opere velut ſatis-
facimus. Queémadmodum opera mala ſpiritum fidei ex-

2* 2 . . . . 2 5„
tinguunt, ita bona eum viuificant. Spiritum ſidei pec-

catis læſum velut reſtituimus, veniam obtinentes fide
ipſa

ipſ⸗
ita
Mig
lide
dian
et ej
non
pece
Male
nig
Gann.
ſeruan
lon 1
ſenſin
ecrni⸗
feſſion
lta
üm
ellat⸗
conſil
Jui m
Minet
us!
lbder⸗
ſte la
(enS
theber
tende
et c
intell
in e0
t
ae
Drim
Mort
Mem
feſti
dete

EPISTOILAE.„. 659

dei et ir ipſa, quam talia opera aliquo modo reficiunt. Atque
otis ita ad peccati commiſſi, et pœnæ ipfius remiſſionem,
tqli ent⸗ aliquid faciunt opera, ipfi fidei adiuncta. Regenitis et
conſter. fide iuſtificatis, adhuc ſupereſt hæc peccatorum quoti-
Acceclun. diana remiſſio. Peccata hic intellige, a gratia Chriſti,
ſynanin êt eius regeneratione, non penitus excludentia, quæ
Vteri, W non ſunt penitus ad mortem, Papiſtæ vocant mortalia
ibus heer peccata, quæ in lege erant mortalia, ex transgreſſionis
ebat, ( xN maledictione. A quouis eorum aiunt, penitus interi-
emn Cocer mi gratiam, quam ipfi fingunt eſſe qualitatem quan-
bint, Ne dam. Ita ipſi leges ſuas, cum fictitiis qualitatibus ob-
Mriti ni⸗ ſeruant. Chriſtianis vero peccata, etiam grauiſſima,
ürmo N⸗ non ſunt ad mortem, perfiſtente fide: ſed ad mortem
At. 6 E ſenſim ducunt, fidem extinguendo, quia ſunt opera
,ibiue⸗ carnis, ſpiritui fidei contraria. Hæc eſt igitur con-
ci, feſſionis ſumma, vt in Chriſtiani hominis arbitrio po-
hubentte ſita ſit; ad extirpandam conſcientiam malam. Se-
ritioon⸗ ipſum debet homo probare, antequam ad cænam ac⸗
ios eiit cedat, et ſeniores, in Chriſti doctrina exercitatos, in
cobls li conſilium adhibere, ſi de re quapiam dubitat. Alio-
Hetunt qui mors etiam corporalis, et pœna alia temporalis im-

gelytt minet indigne accedenti. 1. Cor. II. a quibus omni-
Die CMim. . . .
bus liberat hæc confeſſio. Item a morte perpetua

en liberat hæc confeſſio, et ab errore viæ conuerſio, te-
lolrunt ſte Iacobo. Ita tu lucrifacis fratrem tuum, redu- .
4 gelch cens ouem, quæ errabat, Matth. 198. et ad mortem
latishtie ruebat, apo. 3. et Lücæ 15. ad mortem et interitum
oscli tendebat fides hominis, in ea hæſitatione conſtituti,
. Iſrb⸗ et conſcientia mala ita oppreſſi. Hæc perſpicua ſunt
eicn⸗ intelligenti, qua ratione homo tendat ad mortem et

i in eo moriatur fides, vt ſuperius iam expoſui. Sic-

un . ut qui ad baptiſmum veniunt, confitentes pœnitent:
pane ita et qui poſt baptiſmum a mala conſcientia op-
wm primuntur. Prima pœnitentia et confeſſio hominem a
uide morte ducit ad vitam: ſecunda morientem homi-
veln ti⸗ nem viuum ſeruat a morte ſecunda. Vtraque con-
n fde⸗ feſſio fit Deo, et aliquando homini, vbi quid ab eo

ie petendum videtur. Eſt itaque homini facta confeſſi
inenns T. g. hæc pro

660 EPISTO LA E.

heæc propria eorum, qui atroci crimine deterrentur,
in fide funt infirmi, aut inter quos eſt offenſio aliqua.

EPISTOLA VICESIMA
NONA.
QVia parabolam Chriſtus adducit de hominibus,
ad varias diei horas vocatis, et æquam denarii mer-
cedem accipientibus: mox tu concludis, nullum fore
gloriæ diſcrimen, nec fidei, nec operum. Quid ſi
Chriſtus ibi ætatum diſcrimen in operibus non fa-

ciens, indicat nobis, ſenem vocatum æquari iuueni

vocato? aut nuper vocatum æquari iam olim voca-
to ?2 Nec fidei, nec operum varietas ibi inducitur,
ſed temporis. Quomodo igitur hinc tibi mox per-
fuades, opera nihil ad gloriam augendam prodeſſe.
Fidem non ita ſuſcipere magis et minus, Vt gloriam
augere poſſit? Denique nec fſides, nec opera, tibi
quicquam proſunt, cum ita quis ſaluetur ſine illis, ſic-
ut cum illis, ſolo genealogiæ fato, vt de tuo infante
contendis. Iuſtificatum eum eſſe dicis, antequam cre-
dat, et vere ſaluatum, eſto ſine fide moriatur. Atque
ita ſequentem Chriſti ſaluatoris fidem ſalutem non ef-
ficere. Falſum eſt igitur, quod ſcribitur, Qui non
credit filio Dei, non habet vitam, ſed ira Dei manet
ſuper eum: et qui credit, tranſit a morte ad vitam.
An non fides iuſtiſicat impium? Fides Chriſti vere fa-
cit ex iniuſto iuſtum, ex impio pium, ex mortuo vi-
uum, Ioan. S. Rom. 4. 5. et Colos. 2. Fides Chriſti
vere liberat eum, qui antea erat ſeruus peccati et
mortis, Ioan. 8. et Rom. 6. Ex filio iræ facit filium
Dei, Epheſ. 2. De tenebris transfert ad lucem, et de
poteſtate ſatanæ ad Deum, acto. 26. Coloſ. 1. et 1.
Pe. 2. Vere ergo iniuſtus quis erat, antequam cre-
deret, impius erat, mortuus in tenebris, et ſub pote-
ſtate ſatanæ. Euangelium totum ignorat, qui hanc ef-
ficaciam non tribuit fidei Chriſti. Fidem vero, ſicut
et reliqua, ſuſcipere magis et minus, augeri et minui,

notius eſt, quam vt hic debeat demonſtrari. Supereſt
latius

lati
ta
præ
Ch
tie
ſtus
eſſe
ges
rius
ſtus
ſur⸗
tine

lab
tur.
glo⸗
rel⸗
Co
run
nit⸗

tur
liſt
bori
nern
i

ſeri
dux
rit

errentt,
0 Aigi.

4

ömini
Aii ner.
llun ſore
uil 4
n fr.
gti ien,
lim voer
induciut,

MMOX D..

Mrockl
t gorin
Peti, i
e Uisl
tuo inknt
eguan d⸗

r. Ae

n non
ui
ei e
40 Viten
ü we⸗
mmm
10
heleni
xet lin
cen, 46
N 1. et!.
gumn e⸗
b
. nuve
vet, la
jet

os

hit

EPDISTO I. A E. 661

latius exponenda propoſita Chriſti parabola, quæ mul-
ta complectitur. Cum in parabolis regni cælorum, et
præſens, et futurum regnum Chriſtus ſpectet, pares a
Chriſto fieri nouiffſimos primis, dicimus in vnius gra-
tiæ et vnius fidei iuſtificationem. Neminem vult Chri-
ſtus, in hoc regno cælorum, dici alio maiorem, ſed
eſſe regali, et ſacerdotali dignitate pares, omnes re-
ges et ſacerdotes, æque precioſa fide donatos. Dena-

rius vnus nobis omnibus exhibitus eſt, ipſemet Chri-

ſtus. Sicut olim dabatur omnibus æqua mannæ men-
ſura, ita nunc Chriſtus, quod ad ſui ſubſtantiam at-
tinet, æque nobis datur, licet eo non æque fruamur.
In futuro quoque denarius erit vita illa æterna, vbi
amplius alio nemo viuit, vbi viuendi non erit diuerſa
meta. Denarius erit ipſemet Deus, omnibus exhibitus,
licet eo non omnes æque fruemur. Indicat inſuper
Chriſtus, fieri iuſte, vt vna huius hora æquetur toti
diei illius, in mercedis gloriæ menſura. Vnam horam
laborauit Stephanus, quæ multis aliorum diebus æqua-

tur. Placuit Deo, eum non amplius manere, et ei dare

gloriam, ſicut aliis, qui multos annos laborarunt. Ita
reſpondet pater familias, Volo huic dare, ſicut tibi.
Cogitabis ergo, Caluine, ibi non agi de fidei, aut ope-
rum varia qualitate, ſed tantum agi de temporis diutur-
nitate. Retundit ibi Chriſtus Iudæorum ſupercilium,

qui ob id ,„ quod tamdiu in lege laborarunt, videban-
tur aliis nuper vocatis largius remunerandi. Imo no-

uiſſimi vocati accipiunt primi mercedem. Nam fſui la-
boris mercedem non acceperunt prophetæ, donec ve-
nerunt apoſtoli, qui in labores eorum introierunt. Pri-
mi nos accipimus, qui hic viuentes accipimus.

EPISTOLA TRICESIMA.

PAres Chriſtianis facis vulgares Iudæos, quia
ſcribit Paulus„ eos omnes eandem eſcam ſpiri-
tualem comediſfe, omnes eundem potum ſpi-
ritualem vidiffe, et omnes in mari baptiza-

T. 3. tos

662¾ EPISTO L A E.

tos fuiſſe. I. Cor. 10. Pares illi omnes ſunt vobis,
æεque carnalibus, quibus pariter ignotum eſt aduentus
Chriſti cæleſte beneficium: qui in cæna nihil mandu-
catis, niſi tropos: et qui baptiſmum eſſe facitis, vt
ceremoniam Leuiticam, ſignum rei, quæ non eſt. Pa-
resne regenitis erant illi, qui omnes erant improbi?
Qui omnes in deſerto ob impietatem ſuam perierunt,
exceptis ſolum duobus? Controuerſiam hanc præclare
dirimit Chriſtus Ioan. 6. dicens, Non ſicut manduca-
uerunt patres veſtri. Ergo illi non manducauerunt,
ſicut nos manducamus. Illi manducantes moriebantur,
nos manducantes iugiter viuimus. Immortali cibo nu-
triti, immortalem vitam nos viuimus, ſi perſeueremus.
Noua eſt et cæleſtis hæc vita immortalis, quam Chri-
ſtus nobis induxit. Pro terreſtribus ipſe intulit cæle-
ſtia, Ioan. 3. et 6. Fœdere nouo viam nouam, Heb.
10. omnia noua. 2. Cor. 5. Adde, quod eodem ca-
pite, 1. Cor. 10. vocat Paulus Ifraëlem carnalem, ad
differentiam ſpiritualis: ergo differentia eſt. Ea omnia,
ait, in figura illis contigiſſe: ergo non erat ibi veri-
tas: ergo differentia eſt inter figuram et figuratum.
Præterea apoſtolus ipſe aperte docet, eos omnes ean-
dem inter ſe eſcam comediſſe, tam bonos, quam ma-
los, non eandem nobiscum, nec hoc ad rem facit.
Docet Paulus, ex paritate cibi non fuiſſe inter eos pa-
rem electionem, ſicut nec inter nos. Doctrinam nobis
ibi dat, ne ob cibum illum inſoleſcamus, et reprobi
interim efficiamur, vt præcedenti capite concluſerat.
Ad quam rem pertinenter adducit exemplum ex veteri
ſigura. Sicut illi omnes, inquit, pari cibo veſcentes
non pariter Deo placuerunt, ita nobis eſt cauendum.
Sicut illi, qui figuram gerebant noſtri baptiſmi et cænæ,
ob ſequuta ſcelera perierunt: ita nobis eſt cauendum,
ne ſimilibus flagitiis pereamus, poſtquam baptizati
fuerimus, et Chriſtum eundem manducauerimus.
Poteſt ne poſtea perire, qui Chriſtum ſemel mandu-

cauit? Non poteſt, ſi perſeueret. Alloqui poteſt fie-

ri re-

r =

int nodi
Anenm
i mnd
Aeitks,
elt. N
imptobi!
petierun,
preckne
manduer.
Hcauerun
riebantn
cbo .

euetenn

un Ci⸗
tulit erl⸗

Uun Ei

eoden el
nelen, 4
Eaomti
t ibi der
lgurumn
nnes en⸗
Juam
fem a.

et eN

Num n
et tenti
nelulen.
e ſeti
Veſcens
Aenelin
et cene
Amendnn⸗
prini
erinne
PiN
tel
iſ⸗

EPISTOLA F. 663

à reprobus, vt ibi docet Paulus: et qui ſtat, cadere

poteſt, vb ibidem ſubnectit. Poteſt homo ſemel in
Chriſto regenitus poſtea relabi Heb. 6. ab arbore ex-
ſcindi. Ro. II. ad mortem peccare I. Ioan. 5. Quan-
quam nemo niſi vere regenitus, carnem Chriſti man-
ducet, manducare tamen quis iuſte poteſt, et poſtea
lapſus perire. Perire diximus eos;, qui per opera
carnis, et ſuperuenientem infidelitatem extinguunt ſpi-
ritum fidei. Ideo per carni contrarias ſpiritus actio-
nes, nos oportet in charitate firmari, orationibus et
jeiuniis ſpiritu fidei foueri, et carne mortificata ma-

gis viuificari. Ita Petrus ait, nos per facta hæc et

alia ſimilia, quæ ipſe narrat, debere operam dare, vt
vocationem, et electionem noſtram firmam efficiamus.
2. Pet. I. Periclitabitur omnino, qui hæc intermiſe-

rit, et fient poſteriora deteriora primis, ſi relabatur.

Relapſus hic liberum hominem oſtendit, qui ob id a-
crius punitur. Relapſum hunc docet Chriſtus, dicens,
palmitem ipſi inſitum, ſi fructum non ferat, tolli. Pal-
mes, qui viridis erat, et in Chriſto manebat, poſtea

ſublatus areſcit Ioan. 15. Candelabrum, quod luce-

bat, extinguitur, apoc. 2. et 3. Per fidem Chriſti exit
immundus ſpiritus ab homine, et poſtea reuertitur.
Matth. I2. Effugit quis inquinamenta mundi per fi-
dem ſeruatoris leſu Chriſti, et rurſus eis inuolu-
tus ſuperatur. 2. Pet. 2. Non debet tibi abſo-
num videri, quod particeps Chriſti factus ali-
quis, poſtea damnetur: etiam ſi in eius nomine
prophetarit, et virtutes ediderit. Matth. 7. Sicut
àb initio fſünt omnes facti participes eiusdem in-
nati ſpiritus Dei, et nihilominus plurimi damnan-
tur: ita poſtea ſunt plerique facti participes eius-
dem ſpiritus Chriſti, et nihilominus damnantur.
Saul et Salomon ad tempus fuerunt Deo probati,
et bono ſpiritu imbuti: quem poſtea male ſer-
uantes, juſtitiam perdiderunt. Iuſtitiam olim perdi
T. 4. et reſti⸗

664 EP ISTO L A E.

et reſtitui docet Ezechiel, cap. 18. et 33. Quis neget,

juſtitiam poſſe perdi, qui videt eam in Adamo perdi-

tam? Vsque ad mortem ideo exigitur perſeuerantia et
fidelitas, Matth. 10. 24. et apoc. 2. Alioqui, quod
habet quis, tolletur ab eo. Sed ad Iſraëlitas reuertor.
Eos tu non eandem inter ſe, ſed eandem nobiſcum eſ-
cam manducaſſe, ex Paulo contendis: vt hoc vno telo
omnia proſternas, et cælum cum terra confundas. Sed
cogita melius, et Paulum aliter intelliges. Qùoquo mo-

do tu accipias, reſponſto facilis eſt. Sicut figura dici-

tur idem cum re, quam figurat, ita cibus ille eſt idem
eum iſto: ſicut Chriſtus dicitur Salomon, et Salomon
Chriſtus. Eadem ratione dicitur cibus ille ſpiritualis, ob
ſpiritualis myſterii allegoriam. Lex ipſa Paulo dicitur
ſpiritualis, quia ſpiritu Dei prolata, contra carnem ipſam

internum ſpiritus motum et affectum exigebat. Ro. 7.

Alia item ratione, ob contentum myſterium, erant ce-
remoniæ ſpirituales et manna cibus ſpiritualis. Si ex

hiſtoria elicias allegoriam, vt elicit Paulus, quicquid eſt

in lege, ea conſideratione dicetur ſpirituale, quia eſt fi-
gura rei ſpiritualis. Exinde vero peſſime tu concludis,
eos eſſe nobis æquales: imo gloriæ aduentus Chriſti
plurimum detrahis. Dabit tibi dominus, vt horum o-
mnium intellectum bonum accipias, ſpiritu ipſo verita-
tis ductus, per Ieſum Chriſtum, et Deum patrem. Amen.

SIGNA SEXAGINTA REGNI
Antichriſti, et reuelatio eius, iam nunc præſens.

PRimum ſignum, Orbis perturbatio, et conſumma-

ta tribulatio. Matth. 24. et Lucæ 2 I. Antichriſti tem-

pus hinc colligere docet Chriſtus.
Secundum ſignum, PapaChriſto contraria docet, Chri-
ſto contraria facit, et regnum eius occupat: ergo Anti-
chriſtus eſt. Ab euidentia facti ſumitur argumentum.

Tertium ſignum, Vſque ad regnumbPapatus ſemper creuit

Chri-

Chri
Digit
tinen
elt, n
mann
titen
exere
Nn
ſed
elle
eſt,

chrig
crli,
te

ticis
ſeend
eins
ua⸗

dt ner

o Pell.

erautine

gi, gel

tenerte
biſcun e
e Vo i
Ndg. Kl
oquo m.
Gura d⸗
e eſt iten
1 Alonen
kitualssh
lo Cicint
penniptn
bat. M,.
,ckalt
lis. Kr

icgiiti

guiett
conclvct
is Chin
horum-.
lo relir.
en Ane

I

onfummr.
riſti ten

.
m

ANTICHRISTI SIGNA. 66 5

Chriſtianiſmus, et a regno Papatus ſemper decreuit.

Digitus eſt Dei, et punitio inſignis.
Quartum ſignum, Sub eo regno nemo cognouit, ho-

minem eſſe ex patre Deo genitum. Antichriſti regnum

eſt, non cognoſcere Chriſtum, vt ait Ioannes.
Quintum fignum, In exercitu Romanorum contra
terrenam Ieruſalem figurauit Chriſtus exercitum Ro-
manum Antichriſti, qui eccleſiam Dei, cæleſtem ciui-
tatem, et regnum Chriſti deſolaret: quemadmodum in
exercitu Antiochi idem figurauit Daniel.
Sextum ſignum, Tanta eſt tyrannis Antiochi noſtri,
vt nemo audeat vera loqui, nemo librum Dei legere,
ſed ſtrenue adulari, ne comburatur.
Septimum ſignum, Quod inducendi ſub Antichriſto
eſſent in errorem quaſi etiam electi. Quotus quiſque

eſt, qui Papatum agnoſcendo non errarit?

Octauum ſignum, Prius debere in gentes diuulgari
euangelium, ait Chriſtus, quam veniret Antichriſtus,
Marci. 13. Ergo mox venturum indicauit. Mox fu-
turum aiunt Paulus et Ioannes.
Nonum ſignum, Prius, ait Chriſtus, tradendos apo-
ſtolos et diſcipulos ante reges et præſides, quam veni-
ret Antichriſtus. Ergo ſtatim venturum ſignificauit.
Decimum ſignum, In diebus illis, inquit, poſt ve-
ſtram afflictionem, ſol Chriſtus obſcurabitur, eccleſia
non dabit ſplendorem ſuum, ſtellæ cæli decident. Ecce
dies Antichriſti, et eccleſiæ abolitum ſplendorem, oc-
ciſis apoſtolis, et diſcipulis.
Vngdecimum fignum, Deſtructa iam terrena Ieruſa-
lem, hæc verba obſcurationis repetit Ioannes, ad Anti-
chriſtum referens, et dicens, tempus prope eſſe. Stellæ
cæli, veri gloriæ Chriſti præcones, iam ceciderunt.
Et exercitus cæli, angeli ipſi, admodum funt commoti.
Duodec. ſignum, Ex multis legis figuris, et prophe-
ticis ſcriptis oſtenditur, poſt illud piorum hominum
ſeculum illico fore Antichriſti, et ſacrificulorum
eius apoſtaſiam. Vt poſt duodecim fontes, et ſep-
tuaginta palmas, poſt viros illos, qui viderunt ma-
T. §5. 4 Z gnalia

SS6 ANTICIHRISTI SIGXN A.

gnalia Dei, ſequuta eſt mox generatio praua. .
Decimum tertium ſignum, Abominatio deſolationis
ſtans in loco ſancto. Animaduerte primo, quare dixit
locum ſanctum. Nec terrena Ieruſalem, nec Iudaicum
eius templum, iam reprobatum, erat locus ſanctus,
venientibus Romanis, ſicut erat vere eccleſia Chriſti
ſancta, quando eſt ab Antichriſto occupata.
Decimum quartum fignum, Abominatio nunquam
talis fuit, nunquam tanta abominabilium idolorum pol-
lutio. Idolum ſacris literis dicitur abominatio, res
Deo mazxime exoſa, et abominabilis.
Decimum quintum ſignum, Deſolatio nunquam talis
fuit, ſpiritualium omnium gratiarum deſolatio, verorum
ſpiritus miniſteriorum deſolatio, et in laruas alias con-
uerſio. Sicut Antiochi exercitus dictus eſt abominatio
deſolationis, abominabili via deſolans figuralem Moſis
cultum: ita exercitus Antichriſti multo abominabilius
deſolauit verum chriſti cultum.
Decimum ſextum ſignum, Ex ferreo Romanorum
imperio oriturum erat cornu Antichriſti, quod alia
eiusdem imperii cornua deprimeret, Dani. 7.
Decimum ſeptimum ſignum, Tempus regni anno-
rum mille ducentorum ſexaginta, in quo pulchre con-
ueniunt Daniel et Ioannes. Quamuis poſt Chriſtum
mox cæpit Antichriſti myſterium: vere tamen emicuit,
eſt ſtabilitum eſt regnum, tempore Sylueſtri et Conſtan-
tini. Quo tempore eſt mox œcumenico concilio a no-
bis ereptus filius Dei, fugata eccleſia, et abominationes
omnes legibus decretæ. Hinc tranſierunt tempus et tem-
pora et dimidium temporis, anni mille ducenti ſexaginta.
Decimum octauum ſignum, Sicut Chriſtus ad tres an-
nos cum dimidio docuit, et ad cæleſtia ædificauit: ita Pa-
pa ad tres annos cum dimidio cæleſtem doctrinam Chri-
ſti deſtruxit.
Decimum nonum ſignum, Ad tres annos cum dimidio
eſſe claudendum cælum, ex Elia ſignum eſt manifeſtum.
Viceſimum ſignum, Menſium quadraginta duorum eſt
eadem deſolatio, et eccleſiæ conculcatio, apoc. I1I. 12.
et 13. Viceſi-

Vie
dio ia
et pro

firitu

Vie
et den
poſt 0
licet:
bene
0 m
Vi⸗
partun
dibus
Ppoc.
V
eccle
ſtus
V
beſti⸗
Vi
guoc
Vi
temp
V
wins
Diebe
Dore,
tmtem
ſti ſit
Titun
Chrit
T
Den
illo
Müll

elolrine
guare in
e Iudiiee
us ſinen,
eſia Chrin
önv
lorumer
linatio,

Equumt
io, Verot
8 Ainse⸗
bommiortn
len M
otminudi

Bommanon
vod 41
7.

egni mme
Ulehre cn

1 Ci u

en enii
et Colka⸗
cilo 21
pinetie
gsette⸗
ilengi⸗
A teit⸗
lit: in 1
lun .

mainiin
itelt
wori nt⸗
111
Pieel

ANTICHRISTI SIGNA. 667

Viceſimum primum ſignum, Ad tres dies cum dimi-
dio iacuerunt cadauera Moſis et Eliæ. apoc. II. Legis
et prophetarum habent Papiſtæ literam, vt cadauer, et
ſpiritum non intelligunt, litera Iudaizantes.
Viceſimum ſecundum ſignum, Quod in ſolitudinem
et deſerta loca fugiendum fuit hoc toto tempore, vt
poſt Chriſtum ait Ioannes. Nullibi hactenus licuit, nec
licet adhuc, eccleſiam veram congregare. Si qui ſunt
bene ſentientes, ſeorſim per deſerta et ſolitarii Htitant,
ob maximam perſequutionis tyrannidem.
Viceſimum tertium ſignum, Partus eccleſiæ, eſt poſt
partum fuga. Cum primum peperit eccleſia, et in cor-
dibus credentium Chriſtum generauit, fugata eſt,
apoc. 12.
Viceſimum quartum ſignum, Raptus filii Dei, cum
eccleſiæ fuga. Ab eo tempore non amplius fuit Chri-
ſtus nobiſcum, vt ait ibi Ioannes.
Viceſimum quintum ſignum, Quod draco coronatam
beſtiam in Papali ſede collocauit, apoc. 13.
Viceſimum ſextum ſignum, Tres ſpiritus blaſphemiæ,
quod trinitariorum illuſiones fecerunt, apoc. 16.
Viceſimum ſeptimum ſignum, Homo peccator in
templo Dei ſedens, quafſi Deus in terris. 2. Theſf. 2.
Viceſimum octauum ſignum, Myſterium iniquitatis
huius Papæ, hominis peccatoris, quod iam tunc inci-
piebat, vt ait ibi Paulus. Quia ab apoſtolorum tem-
pore, et ex ipſa apoſtolorum perſona, hanc authori-
tatem ſibi ſumit, magno iniquitatis myſterio.
Viceſimum nouum ſignum, Quod ſpiritu oris Chri-
ſti ſit conficiendus hic homo peccator, id eſt, per ſpi-
rituales Chriſti miniſtros, per quos aget ſpiritus oris
Chriſti veritatem illuſtrans.
Triceſimum ſignum, Michaélis et angelorum
pugna, Dani. 12. et apoc. 12. In tempore
illo regni Antichriſti, ait Daniel, poſt annos

mille ducentos ſexaginta regni eius, conſurget
Michaéël

669 ANTICHRISTI SIGNA.

Michaël ſtans pro filiis populi Dei, et erit tempus

maximæ anguſtiæ. Vidit Ioannes futuram poſt annos
mille ducentos ſexaginta, hanc cæleſtem pugnam. Ceæe-
leſtia et terreſtria contra draconem, et Antichriſtum iam

mouentur. Sanctos altiſſimos hic pugnaturos ait Daniel.
Triceſimum primum ſignum, Quod cornu ill ud Ro-
manum deſtruendum loqueretur grandia, vt legimus
apud eundem Danielem.
Triceſimum ſecundum, Quod mutaret tempora et
leges ex parte Dei. Ibidem. .
Triceſimum tertium, Quod terram ſibi ſuiſque diuide-
ret, et inſigne palatium vdiſi caret in loco ſancto, ibidem.
Triceſimum quartum, Quod Deum patrum ſuorum
non intelligeret, et per ſua ſophiſmata veritatem pro-
ſterneret. Ibidem.

Triceſimum quintum, Quod per ipſum ſit ablata iu-

gis oblatio, continua Chriſti communicatio, teſte eo-
dem Daniele.
Triceſimum ſextum, Quod in eæleſtibus, terreſtri-
bus, et infernalibus poteſtatem habeat, claues putei
abyſſi, infernaliſque dæmonis poteſtatem, apoc. 9. et 13.
Triceſimum ſeptimum ſignum, Ecce hic, ecce illic.
Hic indulgentia, illic remiſſio. Hic locus et ille ſan-
ctificatur. Ecce in deſerto eſt ſacellum ſanctum, in
penetralibus eſt cadauer.
Triceſimum octauum ſignum, Veræ iuſtitiæ tandem
eruditio, dicto ca. Dan. I12. Nunc videmus homines
intelligere, quæ ſit illa Chriſti fides iuſtificans, quæ nun-
quam eſt in baptiſmo cognita.
Triceſfimum nonum ſignum, Qui iuſtitiam hanc do-
cent, ſunt lucernæ, vt ſplendor firmamenti. Ibidem.
Quadrageſimum ſignum, Nunc vere docentur ad vi-
tam æternam expergiſcere homines, qui antea dormie-
bant in puluere terræ, vt ibidem ait Daniel. Præſens nunc
datur vita æterna, quæ Antichriſti ſeculo neſcisbatur.
Quadrageſimum primum ſignum, Roma declaratur
eſſe Babylon, vt multis eſt iam oſtenſum.
Quadrageſimum ſecundum ſignum, Quod in Babylone
ſedet

ſecet
Ou⸗
Per 1
u
ſcortat

Qus
Waiq
u
negoei
rerumm
e
fuit
11, d
Vera
un
et im
tt idol
lt, et
un
Tanita
Inann 0
G
Dleud
tempe
Ou
lbor⸗
thema
Mines
Gui
Geris
ciar.
Gicto
On
cOnfi
legn 3
Plica

(it

erit tene
Pokt m.
lgnam.
hriſtunir
ait Dandl
ill udhe
Vt km

tennpont

iigvekti⸗
ao, bice
runmn ſucrr
ritaten ge

ſtebliui⸗
io, teke e⸗

8 tentek
Clines e

ſunctun,
tiz tnii
is konin

8, Ce

mn hane d
biden.

*

ANTICHRISTI SIGNA. 669

ſedet coronata beſtia, purpurata, et auro plena, apoc. 1 7.

Quadrageſimum tertium, Quod in ea eſt regnum ſu-
per reges terræ. Ibidem.
Quadrageſimum quartum, Quod eius veneficiis et
frortationibus errant gentes. apoc. 18.
Quadrageſimum quintum, Quod mercatores terræ

Vndique ad eam nauigant. Ibidem.

Quadrageſimum ſextum, Quod ibi eſt mercatura et
negociatio, animarum hominum, et aliarum omnium
rerum deſiderabilium. Ibidem.
Quadrageſimum ſeptimum, Quod defectio maxima
fuit, quando cœpit Beſtiæ regnum. Tunc defecit eccle-
ſia, defecit imperium a Roma. Tunc fuit defectio a
vera fide Chriſti, ſubortis tribus diis. 2. Theſl. 2.
Quadrageſimum octauum ſignum, Adorario beſtiæ
et imaginum, quam quotidie videmus apo. .Paſtor

et idolum dicitur apud Zachariam: quia ipte adora-

tur, et idola nos adorare facit.
Quadrageſimum nonum ſignum. Quod paſtor ille
vanitatis habet duos gladios, quibus corpus et ani-

mam occidit

Quinquageſimum ſgnum, Quod ipſius adoratores
pſeudoprophetæ habent duo cornua, duas poteſtates,
temporalem et ſpiritualem.
Quinquageſimum primum ſignum, Quod plurimum ipſi
laborant in defendendo Beſtiæ authoritatem, ignem ana-
thematum facientes de cælo in terram deſcendere, vt ho-
mines concrementur, qui Beſtiam adorare nolunt. Ibidem.
Quinquageſimum ſecundum ſignum, ſuſceptio chara-
Geris in fronte et manibus, vt liceat in eccleſia nego-
ciari. Ita Papa ſuos conſecrat, et ita prædixit Ioannes
dicto cap. 13.
Quinquageſimum tertium ſignum, Ceremoniarum
confictarum ſeruitus immenſa, pluſquam Iudaica, ſacri-
lega furta.
Quinquageſimmm quartum ſignum, Multi-
plicatio vitiorum. Quoniam abundabit ini-
quitas, refrigeſcet charitas. Antichri-
. ſti ſignum

670 ANTIC HRISTI SIGXNA.

ſti ſignum hoc dedit Chriſtus. Et Paulus ait, fore volupta-

täm amantes, auaros, faſtuoſos, habentes formam pieta-
tis, quorum Deus venter eſt.

Quinquageſimum quintum ſignum, Impoſtura hy-

pocritarum prohibentium matrimonium, et iubentium
abſtinere a cibis. I. Timot. 4.
Quinquageſimum ſextum, Quod diſcrimen religioſum
faciunt inter diem et diem, inter veſtimentum et veſti-
mentum, inter capillum et raſuram. Religioſas 5s-
Gononεâαες vocat Paulus.
Quinquageſimum ſeptimum, Doctrinæ hominum, et

traditiones humanæ in maximo precio. Acrius punitur

traditionem tranſgrediens, quam qui verbum Dei.
Quinquageſimum octauum ſignum, Contemptus ſanæ
doctrinæ. Tace, aiunt, ne loquaris in nomine domini.
Tempus Antichriſti deſcribitur, quo ſanam doctrinam
non ſuſtinebunt. 2. Timot. 4. .
Quinquageſimum nonum ſignum, Clauſio libri, Tot ſigil-
lis clauſus eſt liber Dei, vt non ſit, qui intelligat. Sed agnus
qui occiſus eſt, eum nunc incipit aperire, teſte Ioanne.
Sexageſimum, vltimum, et omnium deterrimum ſi-
gnum. Beſtia vincit ſanctos et occidit eos, Dani. 7, et
apoc. 1I3. Imo ſanguine ſanctorum inebriatur, apo. 17.
et I8. Sed audiet Deus clamorem animarum apoc. 6. et 7.
Non ſolum ſexaginta, ſed pluſquam ſexcenta alia ſigna
colliges, ex Ieroboam, Achab, Nabuchodonoſor, Antio-
cho, et aliis impiis: ex beſtiis illis in Babylone futuris, ex
Chananæorum, Aegyptiorum, ac reliquorum omnium
idolis, et abominationibus, vſque ad Sodomiam, et Gi-
gantes, quæ omnia ſunt in Antichriſto completa.
CONCLVSIO.
Quisquis vere credit, Papam eſſe Antichriſtum, vere
quoque credet, Papiſticam trinitatem, Pædobaptiſ-
mum, et alia Papatus ſacramenta, eſſe doctrinas dæ-
moniorum. OChriſte Ieſu, fili Dei, liberator clementiſſi-
me, qui toties populum ab anguſtiis liberaſti, libera
nos miſeros ab hac Babylonica Antichriſti captiuita-
te, ab hypocriſi eius, tyrannide, et idololatria. Amen.
De myſte-

D

l pin
Ceibit,
in avo
ſeniore
ilpn
linctio
Certiſin
et, n
Hncere
tamen
bis 0
Mun,
lie Pr
Crinan
ibis,
lcetp
IMnis
lies,
ſenpe
,.
ſeni
Verkun
Ceren
Oblen

4.

repol.

tman hier

poktun he
t inbentun

nreligotn
tum etrek

iolis Nr

bomminone
Ttins ponin
nDei
temptushn
mine donin
n dockinn

bri,lotet
1t. denn
te loante.
ettimm:
Dani. 9
tur, 1ol
poe⸗
Eta diuln
olot,
ne ſutunill
nium, l
leta.

riſtn c
Pedobiyt⸗
hCtrind ⸗
crmn
11
i,l , In⸗
i i.
nrit. Nie
Nenſß

D E MYSTLERIO
TRINITATIS ET VETERVM
diſciplina, ad Philippum Melan-
chthonem, et eius col-

legas,

APOLOGIA.

Dnnei falſi me reum incuſas, Philippe,

id primo falſum exiſtimas, quod ſumma veritas præ-
ſcribit, Eſſe hominem ex Deo genitum, filium verum,
in quo pater fubſiſtit, Irenæum inſuper ac reliquos
ſeniores, me falſo adducere criminaris, cum eos
idipſfum ſenſiſſe contendo. In verbo, non realem di-
ſtinctionem, ſed Chriſtum apud Deum. Dogma tam

certiſſimum, quam ſacratiſſimum, non ab Irenæo pen-

det, non ab humanis oraculis, ſed diuinis omnibus
ſyncere ſumptis, abſque alio ſophiſmate. Irenæum
tamen hic reuerebor, et tibi hoſtem eſſe, in omni-
bus oſtendam. Ignatium item, Polycarpum, Iuſti-
num, Clementem, ac etiam Tertullianum, quanquam
hic procul dilabatur. Degenerare iam puram do-

drinam, ſimul et pietatem, in aliis quoque dogma-

tibus, inimico vndique miſcente zizania, vndique
licet palam conſpicere. In ipſa Romana eccleſia, o-
mnis nequitiæ principe, id abunde teſtantur ambitio-
nes, ſchiſmata, et reliqua figmenta, a malo ſpiritu
ſemper inducta, Iudaiciſque legibus iam tunc decre-
ta. Vnde illi tempore Victoris, a quo ſpiritu tam
ſæui conflictus et anathemata eccleſi? Romanæ, ad-
uerſus eximios Aſiæ et Africæ epiſcopos, ob ſolam
ceremonialem picturam, de falſiſſima illa paſchatis
obſeruatione? Seditioſe degeneratum eſt, ſicut et
olim

672 A PO& LO, G I A.

olim, eum primum exiuimus de Aegypto, cum primum
tranſiuimus duodecim fontes aquarum, et ſeptuaginta
palmas, cum primum defuerunt primi duces. Ita poſt
apoſtolos et diſcipulos fuiſſe eccleſiam defenſoribus
Veritatis deſtitutam, et vacuam, habetur in hiſtoria ec-
cleſiaſtica, libro tertio, cap. triceſimo ſecundo. Id pro-
phetice nouit Paulus, poſt ipſius diſceſſum ingreſſuros
confeſtim lupos, et Antichriſtum in templo Dei mox col-
locandum, acto. 20. et 2. Theſſ. 2. Euidentiſſima ſexa-
ginta ſigna defectionis eccleſiæ, et veritatis, poſt apoſto-
licam prædicationem, cito perituræ, ex Chriſto ipſo, et
eius diſcipulis ego ſatis indicaui. Mira ſemper fuit cor-
pori, et ſpiritui hominum imperandi Romana laſciuia, ta-
metſi non illico eccleſiis aliis omnibus imperarit. Non
eſt veritas omnino fugata, donec cœpit beſtiæ regnum,
in quo penitus vicerunt Antichriſti illuſiones, tres illi
dæmoniorum ſpiritus, quos in eo regno præualituros,
docet Ioannis reuelatio. Miro draconis artificio mere-
trix magna Babylon, vt orbis prouincias olim occupabat,
ita inter diſſipatas eccleſias, myſterium iniquitatis age-
bat, totius terræ primatum ambiens, vt in templo Dei
quaſi Deus ſederet Antichriſtus. Quod per tempus
et tempora, et dimidium temporis obtinuit. Impleta
vero ſunt omnia. Reuelante Deo, iam cognoſcuntur
illius impoſturæ, quas ſenſim tunc componebat, vt ita
pPræceptis auctis, augeretur ſenſim Papalis authoritas.
Vetus hiſtoria ſi communes ſenſus habeamus, de aug-
mento huius Romani cornu pulchre nos monet: et
quid de diuino Chriſti myſterio ſenſerint primi diſci-
puli. Vtinam prioris ſeculi presbyterorum extarent
ſcripta omnia: quanquam non opus ſit, cum diuina
abunde ſuſſiciant, quibus eſt potius credendum. Cre-
damus tamen ſenioribus, quos et in hac cauſa tu ci-
tas. Si eis tu crederes, Philippe, et apoſtolicam tradi-
tionem olfaceres, non tam turpiter aberrares, nedum in
hac re, ſed et in pleriſque aliis, vt ad te nunc reuerſus

intelliges. Quanquaâm in ſeruo arbitrio non tantum tu

inſa

mprimmn
eptunrint
. In
ſenloride
hilſtorizer
0. I N⸗
ingreſlute

eimo.

illinaſen
voſtapoke
ſſo idde
er fiten⸗
leleinint⸗
erarit Ne
ien keonun,
es leii
teuelimn,
iſcio ner⸗
Ceelpedt
iitnis
tennle
Per temn
1 INyt .
gvomn
ebet Ki
Athoris
e

2

A POL O G I A. 6/73

inſanias, quantum Lutherus et Caluinus, in reliquis ta-
men fere par eſt inſania. Vnius Dei diſſectio, veræ fidei
Chriſti abnegatio, bonorum operum deſtructio, legis
cum euangelio, et Iudæi cum Chriſtiano confuſio. Opera
bona nihil ad peccati cuiuſuis remiſſionem nec Ethnicos
nec Iudæo, nec Chriſtiano, vnquam profuiſſe, omnes af-
firmatis. Legis fictitios vſus, et impoſſibiles, pro veſtra
libidine componitis. In veteris et noui teſtamenti doctri-
na meras fabulas adducitis. Ignoratis, Chriſtum veniſſe,
eſſe ad gloriam regni reſuſcitatum, et reſurrectionis eius

gloriam aliquid noui contuliſſe. Tale vultis eſſe nobis

euangelium, quale fuit olim Iudæis et Gentibus, vt nihil

amplius nunc habeat Chriſtianus, quam olim Iudæus. In

precibus veſtris Deum temere in ius vocatis, vt promiſſa
ſeruet, quaſi ex debito vobis obligatum, et quaſi non am-
plius nobis, quam ludæis ille præſtiterit. Non intelligi-
tis, aliam fuiſſe olim implendarum, aliam nunc eſſe imple-
tarum promiſſionum rationem: vt orationes noſtræ eſſe
nunc debeant gratiarum actiones cum petitionibus, quas
docet Chriſtus. Non agnoſcitis, in veteri ſcriptura eſſe
alium internum ſpiritus, alium externum literæ ſenſum:
quia neſcitis, eſſe ſcriptum librum intus et extra, apoc. 5.
et Ezech. 2. Neſcitis, eſſe verbum Dei gladium vtrinque
ſcindentem, Heb. 4. Neſfcitis in theſauro illo eſſe noua et

vetera, Matth. 13. Quare Paulus diſcernit vetuſtatem.

literæ a nouitate ſpiritus? Vetuſtas prius fuit, et noui-
tas nunc eſt. An non in legis litera, et nuda hiſtoria,
erant typi, figuræ, et vmbræ futurorum per Chriſtum
ſpiritualium myſteriorum? Quando ait Deus, Ero ei in pa-
trem, an non ad literam intelligitur ibijsalomon? Quando
ait Moſes, Prophetam mei ſimilem ſuſcitabit vos Deus:
an non talis propheta in lege fuit Ioſue, et quis eius ſucceſ-
ſor? Si veritas eſt in Chriſto, iam ſequitur interpretatio
duplex, iuxta literam et ſpiritum, figuram et veritatem.

Veſter error locis aliis innumeris eſt a me abunde impro-

batus. Improbatur paſſim ab Irenæo et veteribus omni-

dus, qui ſemper docent, fuiſſe ibi vmbras, et præſigura-

V. tiones

674 APO LO G I A.

tiones futurorum. Vetuſtatem literæ fuiſſe decalo-
gum ipſum, nunc eo fſublato, eſſe nouitatem ſpiritus.
quod aperte docet Paulus, vos confunditis. Iniuriam
maximam facitis Apoſtolo, ipſius authoritate contra
ipfum abutentes. Ad legem Moſis ſeruandam eum
vultis teneri, et eam nunquam implere poſſe. De
qua re ſcripfſi ſatis ad Caluinum, epiſtola viceſima ter-
tia, et aliis ſequentibus. Non vos pudet, doctrinam
Chriſti, quæ tota eſt ſpiritualis, æque vocare literam
ccidentem, ſicut legem Moſis. Magna eſt ignoran-
tia veſtra, ne dicam impudentia, quod pſeudoiudaiſme
quodam, totam aduentus Chriſti nouam gratiam con-
eulcatis. Magna inſuper impudentia tua, quod omnes
omnium temporum eccleſias pro te citas, et probas,
cum tibi omnes contradicant. Veteris Chriſti eccle-
ſiæ diſciplinam iactas, vt iactant Lutherus et Caluinus,
qui docent, eſſe ſeruum arbitrium, et bona opera nihil
efficere: cum nemo veterum vnquam ezſtiterit, qui
hoc dogma non damnarit. Exceptis Magis et Mani-
chæis. Poſt Chriſti aduentum ſolos legimus Magos,
qui ſeruum arbitrium docuerint, et operum mercedem
negarint, vt iſti negant, magico ſpiritu faſcinati. Ex
Ignatio, Clemente, Irenæo, et aliis, vt poſtea citabo.
ſimoniana ſecta declarabitur, qualiter Simon magus li-
berum negauit arbitrium, et bona opera nihil prodeſſe,
dixit. Vobiſcum ille conuenit in damnandis operibus,
inuiſibilium Deorum illuſionibus, et pleriſque aliis.
Rhetor ille erat, ſophiſta, eloquens, elegantia ſua vin-
cere certans. In id quoque vos omnes incumbitis
ſolo dictionis lenocinio ſaturati. At ſpiritus ſanctus
nunquam per talia organa loquutus eſt. Nunquam eſt
vſus ſermonibus, artificis ſuco vario politis, cum ſim-

plicem amet, et vulgarem ſermonem. Paulus quoque do-

cet, ob eloquentiam ſermonis inaniri vim prædicationis
Chriſti. Rhetorica ergo affectata et ſophiſtica veſtra,
imminutionem veritatis arguit, et falſitatis varias addu-
cit illecebras. Idque magis, quia eſt animis veſtris tam
euidens

euide

monl
Uiſibil
Iudeæo
non i
cerben
in De
homin
ſüper
Caluin
Vt ag
Ebein
ean
prec
tas,
ſtiſic⸗
Charit
ſerua
pacto
eſſent
Deut.
Nehe.
iurare
Ue, et
et om
tum ſe

lilis Ve

(i⸗
iplmg
tas
ſonam
Commn
Dturis.
IIas, er
Mrietan

e dein⸗
n ſinin,
Tniuriane
Ate contti
ndam eun
olle. De
delima te⸗
Coctrimmn
re litenun
ſtigonr.
Coiudeihre
aatian cor⸗
kod omner
et probet

Micti eeee .

t CAing,
openiͤi
fätert
s et M.
nn M⸗

Wetettn

Cinnt⸗
ſten citto
1 ng
l Nroliſ
8 Ovenbli
iſgue ii⸗
tin fum⸗
cuviß
s lucn
Unquun
cul 1.
nogleir
icnin⸗
tien Fette
gis iir
Felti
liten

ALPOLOGI A 675

euidens illuſio, et tam multiplex, in tam impoſſbili
monſtro. Deluſi eſtis, et penitus ebrii, qui filium in-
uiſibilem, realiter diſtinctum, vobis Deum pingitis.
Iudæos et Turcas ais non recte Deum inuocare, quia
non inuocant, vt nobis apparuit. At tibi qualis eſt

cerberi apparitio? Quale monſtrum tu inuocas? Quid

in Deo tu vides? An non propter hominem, et in
homine, eſt fubſtantialis apparitio diuina? Ex aliis in-
ſuper vos eſſe ebrios, aperte colligitur. Ebrius eſt
Caluinus, qui hominem nihil agere volentem monet,
Vt agat, nil libere agentem docet, vt libere agat.
Ebrius es tu, qui dilectionem Dei veram commendas,
eam ais nuſquam eſſe, quaſi de rebus imaginariis
præcepta dederit Deus. Si nuſquam eſt vera chari-
tas, nuſquam eſt vera fides: imaginaria eſt ergo iu-
ſtificatio veſtra. At vero ſicut fidem Deus dat, ita
charitatem, et opera bona aliquando dat. Legem ita
ſeruare fuit aliqua ratione poſſibile. Iuſſit Deus, vt
pacto iurarent homines, ſe facturos ea, quæ nunquam
eſſent poſſibilia? Iurabant illi, ſe legem ſeruaturos,
Deut. 29. Pſalm. II9. 2. para. I5. Ezech. 16. et
Nehe. 10. Quis tam inſanus iuraret, aut quis Deus
jurare faceret rem omnino impoſſibilem? Illuſi pla-
ne, et ebrii vos eſtis in ea re, et in pleriſque aliis,
et omnium maxime in trinitate veſtra, in eo idioma-
tum ſophiſmate, quod vos eo concludit, vt fateami-
ni, ſpiritum ſanctum in mulo poſſe mori, vt eſt inuiſi-
bilis veſter filius in homine mortuus.
Circa alios inuiſibilium perſonarum ſyllogiſmos,
ipſamque perſonæ deſcriptionem, quanta eſt ebrie-
tas? In illa inimaginabilium rerum triade, Per-
ſonam definis eſſe inuiſibilem ſubſtantiam, et in-
communicabilem. Fictio eſt, et vocis abuſus ſine ſcri-

pturis. Ea tamen fictione tu victor fanaticum me cla-

mas, et ſycophantam, qui ex omnium linguarum pro-
prietatibus, et ex omnibus ſcripturarum locis, in
V. 2. quibus

676 APDOIL. O CGIA.

X
quibus ea vox ponitur, tam in rationali natura, quam
eius actionibus. Perſonam dico eſſe faciem, vultum, ſeu
rem ipſam apparentem. Ita apud omnes Hebræos Græ-
cos et Latinos accipitur perſona, in quo etiam ſignifica-
to priſci perſonam in Deo dixerunt. Malus dæmon vos
docuit, ita vocibus diuinis, et Deo ipſo ſemper abuti. Ve-
ſtrum erat, qui grammatici eſtis, et propriam dicendi ra-
tionem profitemini, propriis vti vocabulorum ſignificatis.
Vltra hunc perſonarum abuſum, manifeſtus et alius abu-
ſus in effigie, forma, et imagine. Abuſus item in proprio
ſignificato vocis Xρσ. Abuſus in ſapientiæ vocabulo.
Abuſus in ſuppoſitali cumulatione. Abuſus in homuſio.
Abuſus in idiomatum communicatione. Abuſus in viſio-
ne Dei. Abuſus in generandi et naſcendi vocabulo. Abu-
ſus denique in ipſo filii vocabulo. Omnia trinitariorum
veſtrorum vocabula ſine ſcripturis ſunt, illuſiones dæ-
monum ſunt, et in abuſum detorta. Omitto hic alios tuos
in ſacramentis vocum abuſus, et rhetorculas tuas ad tuos
pios blanditias. In pædobaptiſmi gratia, iuſtificatione, et
adoptione, quantus abuſus? In inferni vocabulo, quantus
abuſus? quantaignorantia? Nec vitam, nec mortem, nec
infernum intelligitis, nec veram Chriſti liberationem.
Quid dicam de regno cælorum, de regno Chriſti inmor-
tali, quod intra nos eſt? Quam inſulſe a vobis deluditur?
Quam ridicula eſt in vobis interni noui hominis cognitio.
Hoc vnum cogita, Philippe, Me nullas vocum nouitates
inducere, me nullo ſophismate vti, me nullis ſcripturæ
vocibus abuti, vt vos facitis. Nullum ſcripturæ locum
ego detorqueo, nulli violentiam facio. Omnia mihi ſyn-
cere, ſimpliciter et plane procedunt. Hoc tibi, ſi micam
intellectus haberes, magnum eſſet veritatis argumentum.
Ofrendit vos, quod contra conſuetudinem ego veſtram
loquor. Quaſi non ſit mihi maior habenda cura, vt cum ſa-
cris ſcripturis loquar. Adeo eſtis praua conſuetudine faſ-
cinati, vt non intelligatis, eſſe vos Deo odibiles ſophiſtas.
Sophiſticam tuam perſonarum definitionem paululum ex-
pendamus, quales inuiſibiles perſonas in Deo tu cogites.

Ego

Exot
pium
erat i
cata?
cOru
commm
Alecti⸗
Ad gen
ſunt
munie
triuſi

Esne
4

tue:
exOr
re de
Imo
num
perdi
Cetore
Natha
teg,in
UIm in
ſtus i-
cia ui
crpo⸗
Lioner
rio, he⸗
um De
ili
Dud y
N hun
Gica
Dei d
XM
mort
ſed

Irt, guut
ltum ſe
108 0:.
mn ſoniter

lemon v

rabuti. N
Cicendin
onifets
et disihr
Ninpronn
e Wciblln
in hommin
gdnsin ie
Abulo. Ae
rinitrice
hores e
lic liestu

6tMuseltt

lffeane⸗
lo, uni
mottenn
iberatone⸗
ikiime
6 delvdtt
isengit
in Moliut
liskeihmm
pture bo⸗
nianti⸗
fbi, an
Ngonen
ego ſeku
l, Gtenn
Uetucin⸗ 6
ſes pbl
ulton —

APO I. O GI A. 677

Ego te nec fanaticum, nec ſycophantam, ſed cordatum et
pium ita compello. Si ſecunda illa tua inuiſibilis perſona
erat incommunicabilis, quo modo eſt homini communi-
cata? An non ſpiritus ſanctus eſt Chriſto ſubſtantialiter
communicatus? An non apud tuos maiores prima illa
communicatur ſecundæ, et ſecunda tertiæ? Contra te di-
alecticum, a definito ad definitionem arguo, ſeu a ſpecie
ad genus. Si perſonæ definitio eſt per ſubſtantiam, et tres
ſunt perſonæ, tres ſunt ſubſtantiæ, et tria entia, incom-
municabilia, inuiſibilia. Tergeminus ergo eſt Deus, et
triuſios. Eſſentiæ ſeparatæ ſunt, quæ ſibi non communicat.
Es ne tu hic faſcinatus, mente captus, et fanaticus?
Sed ne recriminationibus ſubterfugere videar, falſæ

tuæ accuſationi in omnibus ſatisfaciam, ablgnatio ſumens

exordium? De Polvcarpo, et Iuſtino, non eſt quod con-
tendamus, cum ſcripta eorum, quæ extant, communia fe-
re documenta tradant, neutrius cauſam ſatis inſtruentia.
Imo meam ipſi potius inſtruunt, ſimpliciter docentes, v-
num eſſe Deum patrem leſu Chriſti. Quod dictum vos,
perditiſſimi ſophiſtæ, in alienum ſenſum cauillo quodam

detorquetis: quaſi Centurio, Samaritana mulier Martha
2 2 9

Nathanaél, et reliqui omnes, ſancta ruſticitate ita creden-
tes, inſaniam veſtram tunc cogitarint. Imo nemo mortali-
um inuiſibiles veſtras chimæras tunc nouerat, nec Chri-
ſtus ipſe. Hoc tu mihi concedes, potuiſſe tunc quem fidu-
cia huius viſi Meſſiæ iuſtificari, abſque ſublimi illa in-
corporearum trium rerum metaphyſica. Ioannis con-
cionem de verbo non audierat Samaritana, nec centu-
rio, nec alii, et tamen credebant, hunc hominem eſſe fili-
um Dei, quod tu ita non credis. Sine tropo non potes tu
mihi concedere, hunc hominem eſſe filium Dei. Nihil a-
pud vos profertur, quod non ſit ſophiſmate inuolutum.
Si hunc dicas eſſe filium, ſophiſma vobis eſt. Si Deum
dicas eſſe patrem Ieſu Chriſti, ſophiſma eſt. Si filium
Dei dicas eſſe hominem, ſophiſma eſt. Si filium dicas
ex Maria eſſe genitum, ſophiſma eſt. Si filium dicas eſſe
mortuum, ſophiſma eſt. Hic vobis non eſt vere filius,
ſed in eo deliteſcit. Filius Dei ita vobis eſt homo, ſic-
V. 3. Uut ſpi⸗

678 ADOLOCIA.

ut ſpiritus ſanctus eſt mulus. Si ita vobis ludere li-
cet, ſacris vocibus abuti, et Deo monſtri quidlibet im-
ponere, licebit dicere, lucem eſſe tenebras. Si hunc,
quem videmus, liceat dicere, non eſſe filium, licebit
dicere, niuem non eſſe albam: ſicut vobis viſio lucis
non eſt viſio, ſed fallax illuſio.
Ignatius aperte vbique, ſine tropo, et ſine ſo-
phiſmate, vnum docet eſſe Deum patrem altiſſimum,
et Ieſum Chriſtum vnigenitum filium eius. Quæ de
cæleſtibus nouerat, exponens in epiſtola ad Trallia-
nos, ait, ſe cognouiſſe angelorum ordines, regnum do-
mini Ieſu Chriſti, et ſuper omnia hæc Dei in compa-
rabilitatem. Arguit paſſim diſcipulos Simonis magi,
qui Chriſtum dicebant eſſe corpus phantaſticum, ſine
vera carne,, et ipſummet eſſe patrem, filium et ſpiri-
tum ſanctum. Arguit et Ebionitas, qui Chriſtum ho-
minem alienabant a patre. Chriſtus Ignatio eſt mini-
ſter patris, et eſt hoc ipſum, quod Deus. Verbum
erat vere hypoſtaſis et perſona, quæ ſuſcepit verum
corpus, vt ſit totum vnus filius, natus ex Deo et vir-
gine. Ilpſe eſt filius vere mortuus, deſcendens ſolus ad
inferos, aſcendens cum multitudine ſanctorum, reſuſ-
citante eum patre. Filium Dei docet Ignatius eſſe cor-
pus illud, quod peperit Maria, Deo in eo habitante.
In epiſtola ad Magneſios, hunc Ieſum Chriſtum ait eſſe
ante ſecula genitum a patre. Hunc ipfum eſſe ver-
bum fubſtantiale, ſubſtantiam genitam, in omnibus
bene placentem ſuo genitori. Subſtantiam quoque
ipſam verbi olim creatam cum ipſo dicemus. Sequitur
ibi Chriſti prædicatio, cum ait Ignatius, Chriſtus et
illis, qui longe, et illis, qui prope erant, vnum ſolum
verum Deum patrem ſuum annunciauit. In epiſtola
ad Tarſenſes, improbans magorum de ipſo Chriſto
varias opiniones, ait, ipſum non eſſe illum, qui eſt
ſuper omnia Deus, ſed filium ipſius: Deo patri
ſuo ſubiectum futurum. Qui et de Deo dixit, quod
eſt Deus ſuus, et pater ſuus; vt Deus hominis,
ita pater hominis. Et nihilominus hic lIe-
ſus erat

loderel.
iclibetin⸗
Kine
umn, licent
Viſo huen

et ſine t
Atitümun
(ue &
10d Trilr.
tegnun
in congr
nonis mmn,
ſticun, in
n et hiit⸗
riltun ke
tio et nin
. Veru
Lepit ſenmn
Deo eint
ens ſolu
un,
ins eleon.
0 hubitn
ttunir6

n ele Ne

n onndu
an Non
6. Leguin
riſtu6
num ſin
n cifi
ſo Crh

un, li 4

Deo Nl

„ an
dit, N

I6

ie e⸗

APOLOCIA. 679
ſus erat verbum in Deo, faciens omnia iuſſione pa-
tris. Creatum verbum ait, creatam ſapientiam. Crea-

tam verbum dicitur, non ſolum in perſona Chriſti,
ſed et in ipſo Deo erat creatum, conditum et fabri-

catum. Ad eundem modum et genitum verbum dici-

mus, perſonaliter: ſicut erat perſonaliter formatum
et figuratum. Conſtitutio illa in Deo, et fubſtantia-
lis exhibitio fuit in Deo huius hominis generatio.
Ideo ibi in Deo generatio dici non reali Dei mo-
tu, aut in ſeipſum actione, aut paſſiua ſufflatione.
Omnis earum motionum terminus eſt ipſa creatura,
et in Deo erat ipſa creaturæ conſtitutio. Si legas
ſfextam, et feptimam ad Caluinum epiſtolas, te plane
docebunt, qualiter ſine motione aliqua fuerit vere in
Deo verbum filius, quoad eſſentiam formæ. Sicut
in rebus his inferioribus vides, eſſe formam et ma-
teriam de ſubſtantia rei: ita in Chriſto erat formalis
ſubſtantia filii, deinde materialis ſubſtantia filii, to-
tum vnus fübſtantialis filius. Sicut in aliis genera-
tionibus, ſemen formale, forma ipſa, ſeu formatrix
facultas, ſibi in vtero affingit, et aſſuit materiale
corpus: ita verbum Dei, formatrix facultas, ſuſce-
pit corpus, eum ſibi adſuens, et formans. Hinc
Ignatio ad Trallianos, dicitur verbum induens, for-
mans, et faciens ſibi corpus ex virgine. Abſonum
vos iudicatis, quod ego formatricem ſeminis vim
verbo illi tribuuam, cum abiecétiores alias hominum
paſſiones ei vbique tribuatis. Summa hæc eſt, quod

ſicut verbum illud nunc fubſtantialiter conformatur

homini, ita ab æterno fubſtantialiter habet formam
hominis: in qua dicitur ab æterno creatum, geni-
tum, formatum, conditum, fabricatum, et expreſ-
ſum, ſine aliqua in Deo motione vel agitatione. Talis
erat formæ et perſonæ illius ad Chriſtum reſpectus, vt
ſicut Chriſtus nunc agit iuſſione patris, ita ibi verbum
ageret iuſſione patris, eius perſonam gerente angelo.
V 4. Ita Deo

680 APOLOCGIA.

Ita Deo creanti aderat ſapientiæ verbum, ſicut ei nunc
adeſt Chriſtus, etiam cum angelos erearet.
At genitum, inquis, erat illud ſapientiæ verbum. Ge-
nitum erat, et erat ipſemet Deus. Eodem modo, quo nune
eſt homo genitus, erat ibi verbum genitum. Genitum
erat perſonaliter. Genita erat imago, genita idea. Deus
erat ab æterno genitor ſpeciei, vt ait liber ſapientiæ. For-
ma huius hominis erat ab æterno genita in Deo, ſine reali
diſtinctione. Generatio erat in Deo ipſa generationis co-
gitatio, ſimul et exhibitio. Generatio erat conſtitutio ge-
nerationis, quæ ad generationem tendebat, et vrbis ædi-
ficatio, quæ ad ædificationem, ſicut ſapientiæ domus cum
ſuis columnis erat ab æterno ædificata. Omnia erant in
deo, princeps olim Chriſtus, per quem omnia. Genitum

erat verbum, genitus filius dei homo, qui poſtea veniens

in mundum, carnem accepit, et induit, ſecundum poten-
tiam diuinitatis ſuz.
Sequitur deinceps epiſtola ad Philippenſes, in qua

Ignatius ait, Vnus eſt Deus pater Chriſti, Vnus eſt domi-

nus noſter Ieſus Chriſtus, filius Dei vnigenitus, Vnus eſt
ſpiritus ſanctus, quem operabatur in Moſe, prophetis er

apoſtolis. Non operabatur Deus ſpiritum ſanctum, vt

meram creaturam, ſed erat modus deitatis, quem in men-
tibus noſtris Deus operabatur, et Chriſtus operabatur.
Non quidem Deus ſeipſum agitat, aut in ſeipſum realiter
Ooperatur: ſed modo creaturæ in creatura operans, crea-
turam agitat. Operatus eſt vere Chriſtus in nobis peculia-
re ſpiritus miniſterium ad ſui regni æconomiam. Opera-
tus eſt in nobis conſolatorem internum, externe receden-

te magiſtro. Nec refert, ſi dicas, quod Chriſtus ſpiritum

ſanctum operatur in nobis, aut quod ſpiritus ipſe ſanctus
operatur in nobis. Addit poſtea, Præcepit Chriſtus bapti-
Zare in nomine patris, et filii, et ſpiritus ſancti: non in v-
num trinomium, vt aiunt, qui ſolum phantaſma Chriſtum
dicunt: nec in tres vnius eiuſdemque honoris. Ecce ne-
gat, eſſe tres ſimiles res incorporeas, vnius eiuſdemque
honoris: ſed filium amplius differre, qui ſit ſubſtantia-
liter

lter!
tram.
rum 7
lium!
domin
trem
ſtat.
minu
paupe
tatis
illis,
igion
6
ſüpy
prim
ſeri⸗
e0 l
ſnp
lium
LZante
Lecun
Verus
Nocl
GMem
Dhet
Verip
illuſo⸗
Afaln
betrus
Hidem
Ioſpi
Won
erg
Doſto⸗
ſhirit
trum
uen
Petr

Utei un

tbun. 0.
Iuo mnn
Cenitun
den. Den
Ntie. N-

d, inetell

Ationizen
ſtitutiog⸗
Vrbistl⸗
domupenn
nin erami
1. Geniuu
Ken reniens
Gumpotr⸗

ſes innn
Usettanni⸗
1, Vnns
Nopkeist
ſanctun,
en inme
peribnn.
ſum teüin
ering/
bsͤpelli
nn Ce
etecele⸗
1s itm
Nleſimen ſnens
tusbir⸗
10. i⸗
Chtiru
Lecel⸗
uſken⸗

hbltmr
ſta

APDO L O CGI A. 681
liter homo factus. In epiſtola ad Philadelphienſes, con-
tra magos ita inuehitur: Si quis Deum legis et propheta-
rum vnum prædicauerit, Chriſtum autem negat eſſe fi-
lium Dei, mendax eſt. Si'quis confitetur Chriſtum Ieſum
dominum, negat autem, Deum legis et prophetarum pa-
trem eſſe Chriſti, hic cum Simone mago in veritate non
ſtat. Si quis leſum Chriſtum dicit hominem purum, do-
minum, et non Deum, non ſapientiam, non verbum, hic
pauper eſt ſenſu, ſicut Ebion. Ecce totum Ignatio trini-
tatis myſterium, ſine veſtris ſomniis, ſine realitatibus
illis, vnitatem Dei lacerantibus, et ſine ſophiſticis
idiomatum communicationibus.
Clemens nunc audiatur, cuius ſcriptis eſſe quædam
ſupperaddita, docet Epiphanius, ac etiam Rufinus. In
prima item Clementis adoleſcentia eſt liber ille con-
ſcriptus. Veritatis tamen prædicatio integra paſſim in
eo legitur. Prima eſt ibi Romæ habita concio Barnabæ,
ſimpliciter et ſine aliquo fuco, prædicantis hominem fi-
lium Dei, quem in Iudæa viderat, et audierat euangeli-
zZantem regnum cælorum. Quid tu ibi Romanus crederes.
Secunda eſt ibi Petri concio, illum declarans, qui dicitur
verus propheta, qui ſolus animas hominum ita illuminat,
vt oculis ſuis viam ſalutis euidenter inſpiciant. Nec poſſe
quem de rebus diuinis cognoſcere, niſi ab iſto vero pro-
pheta didicerit. Atque ideo inprimis requiri fidem ipſius
veri prophetæ, vt ei deinde omnia credas. Ecce ſine trinis
illuſionibus veſtris, ſolam hanc veri prophetæ fidem eſſe
ad ſalutem etiam Ethnico. Aperte et dilucide exponit ibi
Petrus, quis iſte eſt verus propheta, eum ob oculos ponens.
Fidem hanc veri prophetæ, ita ſimpliciter enunciatam ple-
no ſpiritu hauſit Clemens, ad ſalutem et iuſtificationem.
Non plene, inquies, erat tunc inſtructus Clemens. Potuit
ergo iuſtificari, ſine illarum rerum inſtructione. Nec a-
poſtoli, nec diſcipuli erant plene inſtructi, etiam accepto
ſpiritu ſancto, vt ſequuta de Cornelio declarat viſio, Pe-
trum inſtruens. Iuſtiſicabantur tamen illi fide ſola illius,
quem diuinitate plenumvidebant et credebant. Hinc ait ibi
Petrus, Omnis, qui credens Vrohhiete- huic, baptizatur in
5 nomi-

9

682 APDOLOCGIA.
nomine ipſius, ſaluus erit, immortalis, et incorrupti-
bilis a baptiſmo permanens in regno Chriſti: quo qui
carent, inferni pœnas non effugient. Aureum eſt bPetri
dictum, nec a te, nec a tuis vnquam intellectum. De-
inde Iacobus, vt ibi citatur, continuos dies docebat,
hunc leſum eſſe Chriſtum, et id credentes baptizabat.
Idipſum alii apoſtoli faciebant. Zachæus de hac fide
Ieſu Chriſti ſimpliciter inſtituit Nicetam, et Aquilam,

eoôs baptizans. Quis ergo aliam fidem requirat? Vni-

uerſam apoſtolorum prædicationem erga Iudæos et Eth-
nicos ponit Irenæus lib. 3. cap. 5. et 12. Iudæis, in-
quit, prædicabant Ileſum illum, qui ab ipfis crucifixus
eſt, eſſe filium Dei iudicem viuorum, et mortuorum.
Ethnicis prædicabant vnum eſſe Deum, qui fecit omnia,
et huius filium eſſe Ieſum, ſaluatorem credentium?
Quare tui euangeliſtæ ita non prædicant? Hanc eſſe
iuſtificantem fidem, quare non docent? Si te nunc con-
ueniat Scytha, aut ex inſulis nouis Indus quiſpiam,
quid credendum ei dices, vt iuſtificetur? Quam fidem
ei prædicabis, vt baptizetur? An non hæc eſt vera
de Chriſto fides, quam ab Eunucho exigit Philippus?
Et a Centurione Petrus? Quam Paulus vbique do-
cuit? Quam Deus ipſe de cælo prædicauit? Credere
Ieſum Chriſtum eſſe filium Dei, idem tibi eſt, quod
credere Carthaginem eſſe euerſam a Romanis. Quaſi
hoc credere ſit res ita impertinens, vt Carthago. An
non credere Ieſum Chriſtum eſſe filium Dei, eſt credere
Prædicationi ipſius dei patris? Obiicis nobis, dæmo-
nes credere, Ieſum eſſe filium Dei. Dæmones id cre-
dunt verius, quam tu, qui tricipitem cerberum inuiſi-
bilem credis. Dæmones credendo formidant, et exclu-
ſi ſunt a ſalutis fiducia. Inter mortales vero ſalutis
compotes, ſicut nemo poteſt dicere dominum leſum,
niſi in ſpiritu ſancto, teſte Paulo: ita nemo poteſt cre-
dere, Ieſum eſſe filium Dei, niſi in ſpiritu ſancto. Et tu
hoc non credis, nec intelligis. Vtinam verus in te eſ-
ſet hic hiſtoricus aſſenſus fortiter intenſus.
Sunt

ul
Ele d
tum.
Erat ſe
tas gen
iterum
hoe re
tekeren
Preſſa
lum,
Volun
jamf.
Gatn
nem,
tas ee
gitati
ſolum
actus
Deus
preſen
nalis i
tiſs op
Actionen
ergo et
l cre
Deo elſl
bin eſt
Gum ez
ech fab
Teligda.
it Cer
Drima
benitus.
Vt
Litatior
Rtuit
eſt ipſe

gcotru.
lo i
nek en
tunn. De
Gocehe,
Aptincbe.
e lme ſe⸗
Aquiln
tat? Wi.
setbik⸗
deis, in
crucißun
ortuorun.
citommi
dentinn
Bane d
nune an⸗
ihin,
Uan kien
elt en
Plinn
bigne
(vebe
eſ
6. l
ngo. 41
celt
Ceno-
ic e⸗

n inik.

et eicl⸗
0 ſali
leinm
telt a⸗
. ttl
nres

nt

APOLOCGIA. 683

Sunt quædam alia ſublimiora, quæ didicit Clemens,
Eſſe duas æternas voluntates in Deo, verbum et ſpiri-
tum. Citat ipſe verba hæc, quaſi a Petro ita prolata.
Erat ſemper, et eſt, et erit illud, a quo prima volun-
tas genita ſempiternitate conſtat, et ex prima voluntate
iterum voluntas: poſt heæc mundus. Ego plane dictum
hoc recipio, ad verum hunc prophetam Ieſum ſemper
referens, de quo ibi Petrus agit. Ab æ&terno fuit ex-
preſſa iam in Deo, voluntas generandi hunc Ieſum fi-
lium, verum prophetam. Imo dicitur in Deo genita
voluntas, ſicut in te eſt genita voluntas faciendi id, quod
jam facere incipis. Ita et ipſe Auguſtinus exponit, tra-
ctatu primo in Ioannem dicens X6νο fuiſſe cogitatio-
nem, conſilium rei futuræ, ſicut eſt conſilium et volun-
tas edificii, nondum facti. Generatio ſermonis erat co-
gitatio generationis, cogitatio generans Chriſtum. Non
ſolum erat in Deo conſilium et voluntas generandi, ſed
actus ipſe generationis in creaturam extenſus. Nam
Deus ipſe eſt actus æternus, æternaliter agens in rem
præſentem. Cum actu ipſo generationis erat iam perſo-

nNalis filius in Deo. Verbum et ſpiritum ita vocat Igna-

tius operationem deitatis, non paſſiuam Dei in ſeipſum
actionem: ſed qua operatur in creaturam. Operationis
ergo et actionis, et generationis Dei terminus realis eſt
ipſa creatura, quam glorificat Deus. Dicitur vero in
Deo eſſe operatio illa, veluti paſſiua, et in Deo facta:
quia eſt in eo conſtitutio ſubſtantialis æterna, et ſecun-
dum eam repræſentatio viua. Eam ipſe in ſe operatus
eſt, fabricauit, creauit, fecit, generauit, formauit, et
reliqua. Ecce ergo in deo genitam præfinitionem, Vt
ait Clemens. Hæc erat de Chriſto prima voluntas,
prima omnium origo, Chriſtus, cogitatione patris
genitus.
Vt tu cum ſophiſtis cenſes, Xρα eſt imago, co⸗
gitatione patris genita, imago et effigies rei cogitatæ.
Ex tuiſmet verbis conuinceris. Nam res Deo cogitata
eſt ipſe homo Chriſtus. Quam tu imaginem cogitas?
quam

684 AP OL O GIA.

quam effigiem? An non erat ea imago et effigies, in
qua videbatur Deus? Ridicule vos fingitis, Deum ſe-
ipſum cogitando, alterum ſibi æqualem inuiſibilem pe-
periſſe. Quorſum hæc ſtoliditas? Ita ne erat inuiſibilis
per inuiſibilem videndus? Indigetne Deus re alia, vt
ſeipſum cogitet? Res illa ſecunda inuiſibilis, quomodo
ſeipſam cogitat? Stolidius adhuc luditis, Deum per O-
Xα ττ⅞ν, amorem ſuipfius, in ſeipſum ſufflare rem ter-
tiam. Deliria ſunt. Nam in creaturam erat amor, et co-
gitatio Dei, vt creaturam glorificaret. Eorum omnium
plenitudo eſt in Chriſto, qui ſolus eſt ipſiſſima imago
Dei, effigies Dei, character hypoſtaſis Dei. Totum illud

verbi et ſpiritus arcanum erat Chriſti hominis gloria.

Hoc ibi cogita, hoc decies mente reuolue, eſſe propter
hominem, et in homine ſubſtantialem Dei manifeſtatio-
nem et communicationem. Deus eſt ſemper manifeſta-
tus, vt homo, et Deus manifeſtatus in homine. Tota
verci et ſpiritus deitas eſt in Chriſto, propter quem e-
rat in Deo præformata, et per quem eſt orbi data. Ipſe
eſt ſcopus et plenitudo. Mihi cum Ioanne plane dicitur
X6ρος ſermo referens, relucentia Chriſti, fulgor diui-
nus, vt homo conſpiciendus. Erat imago, idealis ratio
prolata, in Deo ipfo ita conſiſtens. Hoc primum apud
ſe Deus conſtituit, hæc eſt prima voluntas, ſubſtantiali-
ter exiſtens. Ex hac voluntate iterum naſcitur alia vo-
luntas. Nam hunc verum prophetam volens pater, vult
in eo eſſe et per eum nobis dari ſpiritum, ipfſius fub-
ſtantiæ modum iam ab initio exhibens. Ecce ſecundam
voluntatem, ex prima genitam. Erat ne propterea ex
primo filio ſecundus incorporeus filius? Vobis eſt ſe-
cundus incorporeus filius. Diſcernere ſi quidem in inui-
ſibilibus illis non poteſtis inter proceſſionem, et genera-
tionem. Si vobis ſunt illæ res incorporeæ ſimiles et æqua-

les, æ&que dicetur tertia filius, ſicut ſecunda. Nobis vero

ſfſunt omnia perſpicua, qui hunc hominem dicimus filium,
ab &terno genitum. Ibi Deus actu hominem generabat,
ſine tempore actu omnia ſpirabat. In Deo ipſo ſeorſim,
aut in ſeipſum, non erant motiones realis generatio-
nis

Is,
ſec d

ies
eun k⸗
len .
Wiſbil⸗
in,
nomoce
herh
ten ker
l,et⸗
Clonion
inun
wumill
6 Phi
epropet
ifeltei⸗
nunitetr.
ne, T
glent⸗
t. l
e cein
oot Eii⸗
ls nh
uun m
Aiu
tet,
lus i
Ntetetd
inini⸗

genent⸗
eteche⸗
Pis Neln
8Kiuun
gerubie⸗
ſeorinn
erni⸗
s

APOI. O G I A. 683

ms, aut ſufflationis. Non erant inuiſibiles diſtinctæ res,
ſed diuinitatis modi, realiter poſtea diſtinguendi.
Irenæus hic commodum prodibit et copioſius omnia
nobis exponet. Libro ſecundo, cap. 1 O. voluntates has
diſpoſitiones vocat. Nec voluntates has, nec rationem,
nec ſpiritum, nec alia Deo attributa, res diſtinctas fie-
ri patitur. Eodem libro ſecundo, ca. 16. 17. et 23.
improprie et ſuperflue dictum affirmat, eſſe verbi emiſ-
ſionem, quaſi radii, a ſole deciſi. Et cap. 18. Virtutes
Dei eſſe dicit, Senſum, Verbum, Vitam. Veritatem,
Spiritum, Sapientiam, Bonitatem, nec re ipſa differre,
cum Deus ſit totus X.να totus ratio, totus ſpiritus,
totus ſapientia, et reliqua. Pater ipſe erat νσ vt
ait ca. 48. quia tunc non erat realis diſtinctio. Pater
Deus proferendo verbum, protulit ſeipſum, exhibendo
verbum, exhibuit ſe ipſum. Capite 47. verbum et ſpi-
ritum Irenæus vocat myſterium et diſpoſitionem exi-
ſtentis Dei. Diſpoſitiones ita vocat, lib. I. cap. 13.
Manus Dei alibi vocat verbum et ſpiritum: ſicut Pe-
trus lib. 6. Clementis Spiritus, inquit, Dei, quaſi ipſa
conditoris manus, lucem ſeparauit a tenebris. Si præ-
ſtigium illud metaphyſicum, et realem illam deſtinctio-
nem tollas, in reliquis omnibus mox conueniemus.
Nil vetat, Deum dicere patrem earum voluntatum,
ſicut dicimus, eum eſſe patrem luminum. Ab eo e-
nim in nobis naſcitur lumen naturæ, lumen gratiæ,
et lumen finalis gloriæ, tria lumina diſtincta. Pater
eſt verbi, pater ſpiritus ſancti, pater ſpirituum, lumi-
num et gratiarum. Multæ ſunt in eo paternitates et
generationes. Genitas in Deo duas voluntates conce-
dimus, ac etiam creatas, ficut ſapientia creata dici-
tur, non realiter, ſed perſonaliter. Genitum etiam
ſpiritum ſanctum, ſicut generationem ſapientiæ ad
ſpiritum ſanctum extendit Irenæus lib. 4. cap. 17.
et 37. Idem facit Tertullianus libro de carne Chri-
ſti aduerfus Hermogenem et aduerfus Praxeam.
Spiritum naſci dicimus; ſcut ait Chriſtus, ex
ſpiritu

686 A P O L O G IA.

ſpiritu naſci ſpiritum. Spiritus ſanctus a patre naſci-
tur, procedit, emanat, generatur, creatur. Omnia

hæc in diſpoſitione et modo deitatis conſiſtunt. Rea-

liter autem a deo patre generatur verus propheta,
Ieſus ipſe Chriſtus, qui in verbo erat apud Deum.
Ex omnibus ſimul vires collige, ſi nondum tibi ani-
mus quieſcit, ſi nondum ſatis intelligis, quid olim erat
Xοσα Erat idealis ratio prolata, erat ſermo repræ-
ſentans, vt vox proprie ſonat. Irenæus repræſentatio-
nem Chriſti vocat. lib. 4. cap. 15. alibi nuncupatio-
nem. Erat fulgor diuinus, figura quædam, expreſſa i-
mago, character hypoſtaſis Dei, Heb. I. Erat Chriſtus
æternus in Deo, vt ait Clemens, in propria perſona
viſus. Erat Chriſtus in Deo formatus, ſicut ait Deus,
Formaui eum, et faciam, Eſa. 46. Præparatus et præ-
formatus erat Chriſtus in Deo, et poſtea manifeſtatus
I. Pet. I. Quæ præparatio erat ipſa Dei ratio, erat
AXöν†og6, perſonalis ratio. Erat in ra tione, quod eſt ſer-
mone prolatum. Erat Salomoni et eius interpretibus,
ſapientia formalis, conſtitutio diuina, rerum omnium
ideas continens, candor lucis æternæ, ſpeculum lim-
Pidiſſimum, imago diuina. Erat humana imago Dei,
character refulgens, arcanum Chriſti, vt ait Paulus.
Erat facies, viſio Dei, ſpecies Dei, forma Dei, vt ait
Chriſtus. Erat ſapientia, in myſterio recondita, et an-
te ſecula præfinita. Sapientia præfinita Paulo erat præ-
finitio Chriſti. Clemens Chriſti præfinitionem vocat.
Irenæus et Tertullianus quandam de Chriſto œcono-
miam, diſpoſitionem, et diſpenſationem. Exiſten-
tiam ego voco hypoſtaticam. Ioannes docet, fuiſſe
modum eſſendi, ad illuminationem noſtram. Di-
cens, erat aput Deum, et erat ipſe Deus, eſſen-
di modum iudicat: ſicut erat tunc ignis apud Deum,
et ignis ille erat ipſemet Deus. Fuit modus di-
uinus in Deo, ſicut modus diuinus in rebus. I-
pſe dixit, et fuit: ipſe præcepit, et extitit.
Hinc Irenæus exponit, Deum feciſſe omnia per
Ver-

verbun
Verbun
tes ali
ipſe d
ap. I.
expoſin
cipulus
Verbun
alt rer
Idipfun
ſtus e
quod
tionen
lue
elame
cum!
tullian
ex lib
ſo ma
Deum.
aderat
Kcunh
Plakma
hec
ego:
Maria
cum
Vos doa
homine
agnofci
ſenrent
eſle
unes,
Iinonn
keneii⸗

Cenltes.

re le⸗
Onni
t. Ner.
ropher,
eun.
tibi en.
Climn ernt
0 teyre
ſentati⸗
Mupeti⸗
Nptelt⸗
tChritu
perhtn
Uit Den
et e.
Citelens
lio, et
A el
eibl⸗
Onrimm
Hun r
1do0 De,
t Dul
, Ni
, et 1.
n Ne.
n Wett

(econ⸗

Püiler.
t ſiile
n. I
. elen⸗
Deun,
Cus
Us. .
etitl
N

A. P O L O G I A. 687

verbum ſuum, id eſt, per ſeipſum: et faciendo per
verbum, fecit per Chriſtum. Non fecit per virtu-
tes aliquas, realiter diſtinctas, aut deciſas, ſed quia
ipſe dixit, ſeu protulit. Ita declarat libro primo,
cap. 19. lib. 2. cap. 2. et cap. 56. Ita ante Irenæum
expoſuerat luſtinus, aut ſenior alius apoſtolorum diſ-
cipulus, citatus lib. 4. cap. S2. Non, inquit, per
verbum fecit creator, quaſi per alteram virtutem,
aut rem aliam: ſed quia ipſe dixit, fiat, iehi, exiſtat.
Idipſum, quod Deus loquendo protulit, erat Chri-
ſtus exiſtens. In loquendo protulit, et exhibuit,
quod erat in interna ratione, per illam ipfſius prola-

tionem omnia creans.

Iudicia nunc tu ipſe, an iuſte me arguas, falſarium
elames, ſceleratum, et impoſtorem, qui perſidioſe fu-
cum facio lectoribus, falſo citans Irenæum, et Ter-
tullianum. Adducis contra me vnicum Irenæi dictum,
ex lib. 3. Capite 20. hæc eius verba referens: Oſten-
ſo manifeſte, quod in principio Xxαναοα exiſtens apud
Deum, per quem omnia facta ſünt, qui et ſemper
aderat generi humano, hunc nouiſſimis temporibus,
ſecundum præfinitum tempus a patre, vnitum ſuo
plaſmati, paſſibilem hominem factum miſit. Quid
hæc contra me? Ipſiſſima eſt ſententia mea. Ito
ego arguerem eos, qui dicerent, filium Dei in
Maria cœpiſſe, aut Chriſtum in Maria ccœpiſſe,
cum fuerit ipſe antea exiſtens verbum apud Deum.
Vos potius arguit Irenæus, qui ore dicitis hunc
hominem fllium Dei, et corde eum eſſe filium, non
agnoſcitis. Ibidem capite antepræcedenti, in hanc
ſententiam loquitur: Mendax eſt, qui negat, Ieſum
eſſe Chriſtum filium Dei, et Antichriſtus. O-
mnes, qui res diſtinctas in diuinis ponunt, et ſi
lingua quidem confitentur vnum leſum Chriſtum,
ſemetipſos derident, aliud ſentientes, aliud di-
centes. Lubrica enim varietate alterum paſſum an-
nunciant

688 A.P O L OGIA.

nunciant hominem, et alterum ex creatoris diſpoſitio-
ne inuiſibilem et impoſubilem. Neſcientes, quod ſer-
mo Dei, ſuo plasmati vnitus, et caro factus, ipſe eſt
Ieſus Chriſtus, qui paſſus eſt pro nobis. Hec ille.
Aliud contra me citas dictum Tertulliani, qui contra
Praxeam ipſi perſonæ verbi nomen filii œconomice
vindicat. Oeconomica ratione, ſeu perſonæ ratione,
ei verbo nomen flilii vindicatur. Homini vero proprie
conuenit nomen filii, ſicut nomen Chriſti. Tertullia-
num tu plane non intelligis. Nam ille perſonam Ver bi
vocat formam, ſpeciem, diſpoſitionem, corpus viſi-
bile. Tu ipſe quoque fateris rsαaaνοιινw ibi eſſe idem,
quod ια οα. Vtinam teipſum cum Tertulliano intelle-
xiſſes. Perſonam viſibilem aperte ille dicit, et ita per-
ſonalem filium. Spiritum Chriſti, ait Tertullianus, po-
tius dici filium, quam ipſam carnem: quia propter v-
numquodque tale et illud magis. Vt deitas vincit in
omnibus, ita ex deitate eſt eſſentia rei, et eſſentiale no-
men, nomen hominis, et nomen filii. Vere id totum
eſt filius, et ratione deitatis, ſicut ratione animæ tu es
homo. Et quæ ex Tertulliano, et quæ ex Origene, et
aliis citas, commoda interpretatione recipi poſſunt. Sed
in ea re non laboro. Origenes capite fecundo libri pri-
mi periarchon, confuſus inquirit, an ſapientia Dei, quam
vocat ideam, haberet corporeum aliquid, cum in ſe con-
tineret creaturarum formas. In Tertulliano apertiora de
hac re leguntur. In Irenæo, Ignatio, ac reliquis ſeniori-
bus, hoc tibi eſt cogitandum, eos non ſolum filium, ſed

et Chriſtum ipfum iam olim in Deo aſſerere: eo quod ad

perſonam reſpiciebant. Qua ratione paſſim vocant ver-
bum filium. Præterea cogitabis, vt Carpocratis, Cerin-
thi, et Ebionis ſcholam confutarent, quædam impe-
tu quodam eos protuliſſe, quæ quodammodo repri-
menda nunc dicet, qui ab illis opinionibus eſt li-
ber. Hoc fere ſemper accidit omnibus, qui de
ſectis contenderunt. In eorum itaque ſcriptis le-
gendis veram euangelii ſententiam ſtatue, filii vo-

cabul
literis
genitul
tur, e
gitur,
lrene
dicitur
tia pen
Ordina
ris, I
Dri
cao
poteſt
que
cent,
et em
ſum
indiui
Pprium
etnatin
Mroprit
Natura
Kenifi
mulien
Vbia

lomin

Wuluan

luntin
iͤcici⸗
iIm?

Nem 0
e trin
dam
1,, hi
braiez
liei
er

Hlee i
Gui conn
econoni
E ratone
ro pronnt
Terullir
Nand en
tpls
ele ilet
no inel⸗
et itl e
liamns, Nr
Proptet
1s inenl
lentinen

re A N.

nnime t6
olunt
Loltin⸗

perünn

is in
e,lu
eunt
is, l
un
oo iIl⸗
us et
, gli 4
bini
r

ob⸗

A P O L O GIA. 689

cabulum eſſe hominis proprium, cum ſemper in ſacris
literis filius de homine dicatur, et ſolus ille ſit realiter
genitus. In X6Nρ vero ea filii apellatio iuſte protrahi-
tur, cum præſertim contra Ehbionitas et Cerinthios a-
gitur, vt verbi hypoſtaſis et perſona ſuſtineatur. Hinc
Irenæo dicitur verbum filius diſpoſitiue. Tertulliano
dicitur filius economice, et Salomoni dicitur ſapien-
tia per diſpoſitionem certam conſtituta, dispoſita et
ordinata. Ne igitur aliquo veterum dicto tu offenda-
ris, his principiis te volo præmunitum.
Primum principium, Ea vox filius, proprio ſignifi-
cato accipitur pro homine filio, Ne vnus quidem dari
poteſt in ſcripturis locus, in que ponatur vox filius,
quæ non accipiatur pro homine ñlio. Scripturæ do-
cent, et natura docet, hunc eſſe filium, qui fuit fœtus
et embryo. Omnium prædicatio ſemper fuit, hunc Ie-
ſum eſſe Chriſtum, verum filium Dei vnigenitum. Eius
indiuidui, cuius proprium eſt vocabulum Ieſus, pro-
prium eſt vocabulum Chriſtus, et eiusdem eſt proprium
et naturale eſſe filii. Eius item proprium eſt eſſe filii, cuius
proprium eſt generari. Proprie autem, vere, realiter, et
naturaliter genitus eſt homo. Dic mihi tu, vnde filii
ſignificatio? An non eum dices proprie filium, quemn ex
muliere fubſtantialiter genitum, ex ea vides naſcentem?
Vbi aliud vnquam vidiſti, vel audiſti, vel legiſti? An non
hominis typo dicebatur olim homo filius? An non ille eſt

. . . . .—
filius, qui eſt fructus ventris? qui eſt maſculus aperiens

vuluam? Semen mulieris eſt filius hic, geneſ. 3. de ſuh-
ſtantia mulieris filius, homo filius. Si nullibi in ſcriptu-
ris dicitur ſine homine filius, quare tu fingis fine homine
filium? Vbicunque igitur filium cogitabis, ibi homi-
nem cogitabis, et olim, et nunc. Apud Iudæos nec
de trinitate, nec de inuiſibili filio erat aliquid vn-
quam auditum. Ergo cum de Meſſia filio erat ſer-
mo, homo flilius intelligebatur. Eo magis, quia He-

braica etymologia docet, filium proprie de homine

dici, et in matre filium generari. Si hæc receptiſſi-
ma erat filii appellatio, vnde cœpit veſtra filii tam
X. amens

„

690 A PO LO GIA.

amens illuſio? An non hic homo ſe filium vulgo do-
cebat? “
Secundum principium, Verbum Dei, eo modo, quo
initio erat lucens apud Deum, figuram habebat, ſeu re-
ferebat humanam, ea forma peculiariter viſum futurum
hominem eſſe iam in Deo expreſſum, indicans, per
quem vere, et ſubſtantialiter Deus videretur. Ex omni-
bus ſcripturis eſt hoc a me abunde probatum, libro
tertio et quarto de trinitate, dialogo primo, epiſtola
quinta, et alibi paſſim. In prima eccleſia erat hoc pu-
plice receptum. Ex priore principio hoc ſequitur, vt
ſi flium olim cogites, ibi hominem cogites. In hanc
ſententiam Irenæus lib. 4. cap. 14. 15.⸗ et 17. verbum
vifibile docet, verbum in figura humana olim patriar-
chis loquutum et viſum, deumque ita per verbum co-
gnoſci. Figurationem Dei ibi Irenæus vocat verbum.
Quid in tua grammatica ſignificat figuratio? Quid ef-
figies? Quid expreſſus character? Quid imago? Quid
perſona? Quid forma? Pluribus formis verbum appa-

ruiſſe fateor, velut omniformem ſapientiam, ſed hanc

illi peculiariter vindico, vt vindicat Irenæus dicto cap.
17. Vt rem omnibus notam, obiter id citat Irenæus,

ſicut et Tertullianus contra Marcionem. Idem Irenæus

in prologo libri quarti, et plerisque locis libri quinti,
totum hominem ait formatum et plaſmatum ad imagi-
nem Dei: fimilem ait factum hominem inuiſibili patri
per viſibile verbum. Idipſum antea docuerat Philo, et
veteres Hebræi. Nabuchodonoſor tunc cognouit, et
vidit, ſpeciem filii Dei efſe ſpeciem hominis Dani. 3.
Sibylla libro octauo figuram hominis ait eſſe factam ſi-
milem figuræ Dei. Carnem ipſam Adæ libro quinto
ait Irenæus eſſe plaſmatam et formatam ad imaginem
Dei: ergo erat formalis imago. In eandem ſenten-
tiam Clemens libro primo ſpeciem hominis ait eſſe
aliis antiquiorem, quamuis ſit ipſe poſterior condi-
tus. Ibidem ait ipſum verum prophetam olim ap-

paruiſſe Abrahæ, et Moſi, eos varie inſtruentem.
“ Et pau-

ulee r⸗

Dlo, n
n ſnt⸗
fütumn
enns, ſel
In, Ibn⸗
, eyichl
t hoe

Cidoccn
at eenen⸗
enn lenti
ti in⸗
d in⸗
iſbili
1 Dlily0
holi⸗
16Dm
ſaln.

APOLOGIA. 691

Et paulo poſt ait, De hoc ſolo eſt inter nos et Iudæos
differentia, quod hunc Ieſum ipfſi non credunt eſſe
Chriſtum, et nos credimus, eſſe Chriſtum æternum.
Hunc ipſum Chriſtum ſemper fuiſſe docet, ea ſpecie
olim viſum. Sicut humano môre in omnibus agebat
Deus, ita et humanam figuram referebat. Vt homo,
loquebatur, aſcendebat, deſcendebat, et videbatur.
Si ſenſus communes haberes, aliquam Dei exhibitio-
nem perſpiceres, quando dicitur Deus homini loquu-
tus, et Deus viſus. Sed Deus huius ſeculi excæcauit
tibi ſenſus, ne videas imaginem Dei, gloriam Dei, in
facie leſu Chriſti, 2. Cor. 4. Paulus aperte loquitur
de viſione, imagine, et facie, quæ facies erat olim ve-
lata. Negabis tu, in Chriſto eſſe æternitatem formæ di-
uinæ, cum concedas, per eum eſſe in te æternitatem
ideæ? Si ſe tibi Deus videndum nunc exhiberet in re
aliqua, eum tu videres in idea rei illius. Ergo in Chri-
ſto videtur in idea hominis. Subſtantia Dei eſt in eo
noſtris oculis manifeſtata, et ea ipſa erat olim forma
diuina.
Tertullianum hic audiamus, quem pro te citas, in
quo multa ſunt veritatis primæ veſtigia. Libro de
carne Chriſti ait, verbum habuiſſe ſubſtantiam huma-

„næ figuræ. Libro de reſurrectione carnis ipſam A-

dæ carnem ait formatam ad viſibilem imaginem Dei.
Aduerſus Iudæos ait, eum qui olim patriarchis lo-
quebatur, et videbatur, fuiſſe filium, cum patrem
nemo viderit vnquam: fuiſſeque ipſum Ieſum Chri-
ſtum figuratum. Aduerſus Marcionem, lib. 2. et 3.
ait Deum in figura, et reliquo ordine humanæ con-
ditionis verſatum, fuiſſeque Chriſtum ipſum in Dei
nomine loquentem, perſonam hominis. Vniuer-
ſa eccleſia hanc in verbo perſonam tunc crede-
Dat ,„ vt ibi citat. Aduerſus eundem Marcio-
nem, lib. 5. ait, In illuminatione mundi quis Chri-
ſto ait, poſui te in lucem gentium 2 Signa-
tum eſt, inquit, fuper nos lumen perſonæ tuæ,
X. 2. ſeu

69 2 APOLO GIA.

ſeu vultus tui. Perſona Dei Chriſtus dominus. Vnde
apoſtolo ipſa perſona, ſeu facies Chriſti, eſt imago Dei.
Et erat Chriſtus perſona creatoris dicentis, Fiat lux.
Diſce hinc, Philippe, quid cum veteribus debeas per-
ſonam proprie appellare. Eodem libro Tertullianus
ſubdit, Inuiſibilis Dei imaginem ait apoſtolus Chriſtum.
Inuiſibilem dicimus patrem Chriſti, ſcientes filium ſem-
per retro viſum, in Dei nomine, vt imaginem ipfius.
Et paulo poſt, In effigie Dei conſtitutus accepit effi-
giem ſerui: eam ipſam effigiem vocans, quæ fuit viſi⸗
bilis imago Dei. Tota bibliorum ſeries hanc effigiem,
et imaginem viſibilem nobis ob oculos ponit: perſo-

nam, faciem, formam, figuram, et characterem. Non

imaginatione aliqua, ſed corporalibus oculis vidit Ia-

cob, vidit Iob, et vidit Eſaias faciem hanc, quæ et aliis

facie ad faciem videbatur. Hebræi hanc crediderunt
diuinæ faciei viſionem, vt poſt Philonem et Euſebium
citat Hieronymus in principio epiſtolarum, et alia ad
Damaſum epiſtola. Ita placuit Deo ſe manifeſtare, et
viſibilem exhibere ſine præſtigio, aut falſa larua, facie
ad faciem, oculo ad oculum, viſione non nigmatica,
Num. 12. et 14.
Tertium principium, tam perſonæ ſimilitudine inter
verbum et hominem, quam ſubſtantiali vnitate, rite ver-
bum illud dici hominem, et hominem hunc dici verbum.
Ex Ioanne hoc ſœæpius docuimus, qui hominem ipſum ait
eſſe verbum Dei, apoc. 19. Hinc Irenæus lib. I. ad finem
capitis primi, et reliqui veteres, vere ſemper elamant,
hunc ipſum leſum hominem eſſe verbum Dei, proferendo
genitum. Lucida hæc ſunt, et perſpicua, ſine ſuppoſitali-
bus veſtris fabulis, et idiomatum figmentis, quibus circa
res inuiſibiles luditis, eas in mulis et aſinis occidendo.
Quartum principium, quod et in aliis contra vos fa⸗
cit, ex Iuſtino lubens adiungam, differentiam veteris
et noui teſtamenti, quam innumeris locis contra ſenten-
tiam veſtram explicant Irenæus, Tertullianus, et reli-

qui omnes. Quid nunc ad rem facit, ſufficiet locus v-
nus Iuſtini, aut ſenioris illius apoſtolorum diſci-

puli,

puli,
teſtan
nobis
docet
nelcie
ſtum
breis
Opor
hec
gli d
mune
nos,
Mell
um
Omnm
Nale
Vt d
cap.
Nicos
Pl, e
ſides
tem,e
Ceper
prima
erat
et Ver
ſtamen
ection
E
IInia
d Vt
lium
tem;
Uis.
linm
boſtal
Klüi

18. Mer

migoe,

Fia Iu.
bens de⸗
ertullam
Chriſon.
Hium ſer⸗
en ipün
ccepitek.
fuittii
e ehſten
ite hett⸗
ten. N
it
gunet Ni
crecitenm
t Luſtin
etiit 1
ffeltae, D
lirli, e
ignt

Uclne nt
te, Ilte ⸗
lei Vetbi.
1, A fi
et Clamdn
ioſnii
nmit
ibus 10
ienn

tra W 1

in ſeti

APOL O GIA. 69

puli, ab Irenæo citatus, lib. 4. cap. 47. Nouo, inquit,
teſtamento ea, quæ eſt ad Deum fides, vltra Iudæos eſt
nobis aucta, additamentum accipiens filium Dei. Idem
docet Irenæus eodem lib. 4. cap. 27. Vulgus Iudæorum
neſciebat filium Dei. Solis prophetis datum eſt, Chri-
ſtum videre ſub velamine quodam. Fidem hanc ab He-
bræis exigit apoſtolus, Accedentem ad Deum credere
oportet, eſſe Deum, remuneratorem, Hebr. I1I1. Fides
hæc inferior eſt fide noſtra. Credebant Iudæi, illum,
qui de nube patribus loquebatur, eſſe verum Deum, re-
muneratorem, et eius præcepta eſſe ſeruanda. Credimus
nos, hunc leſum, qui nobis loquutus eſt, eſſe verum
Meſſiam, filium Dei, ſaluatorem, et liberatorem perfe-
ctum. Quanquam ſub Adæ damnatione concluſi tunc
omnes tenerentur, aliqua tamen erat ludæis ſalus, ſi fi-
nale iudicium ſpectes. Sua quoque ethnicis erat ſalus,
Vvt docet Petrus lib. z. Clementis, et Irenæus, lib. 2.
cap. 5. Vnde conſtat, vos peſſime diſcernere inter Eth-
nicos, Iudæos, et Chriſtianos, vt ad Caluinum iam ſcri-
pſi, epiſt. 19. Nos filium Dei vere habemus, in nobis eſt
fides vera filii Dei, non in illis: quamuis a filio Dei virtu-
tem, et ſalutis viam quandam remotiorem illi omnes ac-
ceperint. Adde hic verba Clementis Alexandrini, libro
primo pædagogi, capite ſeptimo: Veteri populo, vetus
erat teſtamentum, et lex cum metu populum erudiebat,
et Verbum erat angelus: nouo autem populo nouum te-

ſtamentum datum eſt, Verbum ibi genitum, metus in di-

lectionem conuerſus, et myſticus ille angelusleſus patitur.
Ex his principiis in veram de filio Dei ſententiam o-
mnia veterum ſcripta ſunt cum euangeliis concordan-

da, vt ab apoſtolis eſt prædicatum, ita ſemper in ipſis

diſcipulis intellige, hunc Ieſum crucifixum vere eſſe fi-
lium Dei vnigenitum. Et cum ipfum fuiſſe apud pa-
trem ab æterno, in propria ſubſtantia et forma homi-
nis. Diſtinctum cum ipfis nos iam olim in Deo fi-
lium dicimus diſtinctum in propria ſubſtantia et hy-
poſtaſi: diſtinctum in perſona, vt et ipſi perſonam
filii vocant. Verbum apud patrem fuiſſe filium,
X. 3. con-

694 APOLO GIA.

concedimus, fllium deſcendiſſe, et carnem aſſumpſiſſe.
Vere autem et realiter genitus, vere et realiter a pa-
tre differens filius, eſt hic homo leſus Chriſtus, qui
jam tunc erat in Deo, hac ratione patri coæternus et
conſubſtantialis. Hic ipſe homo vere deſcendit de cæ-
10. Hic ipſe iam tunc habebat in Deo mentem, perſo-
nam, et ſpiritum, licet nondum carneum corpus. Hic
ipſe, qui corpus eſt, dicitur corpus aſſumpſiſſe: quia

erat perſona eadem in verbo et ſpiritu, antequam eſ-

ſet carnis corpus. Hic ipſe Ieſus deſuper ſe huc demi-
ſit, deiecit, exinaniuit, humiliauit, exiſtens prius in
forma Dei. Hic habet virtutem diuinam, mentem di-
uinam, ſecundum quam ab æterno voluit humiliari, et
mori. Hic ipſe animam afſumit, deponit, et reaſſumit,
potentiam habens aſſumentis, deponentis et reaſſumen-

tis. Hic ipſe corpus ſibi adſuendo, per incarnationem

formauit: et eum poſtea morte deſtructum per reſur-
rectionem ad gloriam reformauit. Magno myſterio eſt
in eo tota deitatis plenitudo et potentia. Magno erga
homines dilectionis et pietatis myſterio, Deus pater ex
ſeipſo hominem filium, huius fabricæ moderatorem, ab
æterno producit, et eius ſpiritu ab æterno ſpirat. IIIa
verbi ſubſtantia erat huius corporis ſubſtantia. Illa ſpi-
rans Dei ſubſtantia, erat huius animæ fubſtantia, facta
huius propria, et peculiaris. Verbum ibi et ſpiritus
ſanctus erant in Deo ſubſtantia huius hominis Chriſti,
duæ manus Dei, ambæ in Chriſto. Subſtantialiter et
hypoſtatice eſt ſpiritus ſanctus in Chriſto, ſicut verbum.
Hoc ad carnis formam potius ſpectans, ille ad animæ

ſpiraculum. In hanc ſententiam Irenæus lib. 3. cap. 20. 4

vncti nomine contineri ait eum, qui vnxit patrem, et
ipſam vnctionem, quæ eſt ſpiritus ſanctus in eo. Si
ſubſtantialiter eſt vnctus, ſubſtantialis ſibi ineſt vnctio.
Idem Irenæus circa initium libri quinti, non verbum
ſolum, ſed verbum et ſpiritum Dei in Chriſto ait
miſceri ſubſtantiæ plasmationis Adæ, verbum et ſpi-
ritum ei ſubſtantialiter vniri. Hinc ait eſſe Ieſum
perfe-

perle
Dei, v
10 h0
inh.
Al

(contri

klins,
elt ſp

et hie

Vero
tum,
cadan
ma
Vnit
nera
ita

mnitr

qui
gen
Virg
gine
flliun
prie
tre.
Mul
et
lium
bicit
ided
1
klin
dus
ſtus.
tar,
eſt!
dur⸗

lunptke
ter 1.
ſtls, Ii
ternts
lit lee⸗
i, pet
us. H
ile: gin
egban .
nue den⸗
Drins
enten i⸗
gwiliate
teahoni.
tenluner.
grndtoen
her lell.
Itei,
ond en
6s Paere
Ctorene4
irn. 1
ntin, 1
et ſpi
isChit
tialtete
t venbt
1 Nine
elp. 40
attenn 4
in eo⸗
K wii
Tetbin
rite 1
ſe leſum
elt⸗

APDPOLOGI A. 6965

perfectum, qui capit perfectum patrem. Duas manus
Dei, verbum et ſpiritum, ait eſſe in illo viuente et perfec-
to homine, in quo eſt perfecte pater. In Chriſto eſt pater,
in Chriſto eſt ſpiritus ſanctus, tota deitatis plenitudo.
Aſpice nunc, Philippe, quam efficax hinc colligitur

contra vos argumentum. Si tropo veſtro hic homo eſt

flius, quia eſt ei filius vnitus: eadem ratione hic homo
eſt ſpiritus ſanctus, quia eſt ei ſpiritus ſanctus vnitus:

et hic homo eſt pater, quia eſt ei pater vnitus. Quis

vero tam illuſus hoc dicat? Aliud ſequitur argumen-
tum, Si hypoſtatica ſola vnio vobis facit dici filium,
cadauer Chriſei in ſepulchro erat filius, et ſeparata ani-
ma filius, cum eſſet filius ille vtrobique hypoſtatice
vnitus. Longe aliud veritas docet. Ratione veræ ge-
nerationis dicitur homo filius. Matthæus et Lucas nos
ita docent, genitum hominem eſſe filium, ex Maria ge-
nitum, de ſubſtantia et virtute Dei genitum. Proprie
quis dicitur filius illius, de cuius ſubſtantia et virtute
genitus eſt, Filio Dei Irenæus et alii tribuunt veram ex
virgine generationem. Si aliqua ſine tropo eſt in vir-
gine generatio, aliquis ſine tropo factus eſt ex virgine
filius, factus ex muliere filius, vt ait Paulus. Ex pro-
prietate linguæ ſanctæ non dicitur generatio ſine ma-
tre. Ex proprietate linguæ ſanctæ filius ædificium in
muliere factum, ben, a verbo banah. Cum Matthæo
et Luca dicimus, in Maria generatum eſſe ſanctum fi-
lium Dei. Non ergo per tropum veſtrum hic homo
dicitur filius Dei, quaſi ſit in eo realis filius: ſed
ideoò, quia eſt ipſe genitus de ſubſtantia Dei.
Eraſmus ait, Irenæum ſenſiſſe, hominem leſum eſſe
filium adoptione, lib. 3. ca. 2 1. Quæ adoptio ab omni-
bus improbatur. At nos Irenæum ſuſtinentes dicimus,
quod adoptionem percipiens ibi non intelligitur Chri-
ſtus, ſed genus humanum. De noſtra adoptione ipſe loqui-
tur, quam per Chriſtum accipimus, Chriſtus vero naturalis
eſt filius, non adoptiuus. Ille fructus ventris Mariæ eſt na-
turalis filius Mariæ. Ille ipſe naturalis filius Mariæ eſt na-
X. 4. tura

696 A PDOLOGIA. ⸗
turalis filius Dei, non duo filii. Filius hominis corpus
ipſum eſt. Filius hominis eſt ex homine genitus, cor-
pus ex corpore, vt ait Tertullianus lib. 4. adueriſus
Marcionem. Sine tropo, et ſine aliquo idiomatum ſo-
phiſmate, eſt Maria realiter sαοτπιος Deum generans,
ſeu Dei genitrix, quia filius eius eſt vere Deus. Ipſe
eſt ſequeſter medius, vtriusque ſubſtantiæ particeps,
mediator Dei et hominum, hominem Deo, et Deum ho-
mini reconcilians, miſcens in ſeipſo hominem et Deum.
Duplex eſt in eo natura, nec iſta filius, nec illa filius:
ſed totus ipſe filius, filius Dei, filius Mariæ, filius ho-
minis. Filius hominis Hebraica phraſi idem eſt, quod
homo vulgaris: quamquam et ibi cum emphaſi dicere-
mur, ex homine filiationem extrahi. Ipſummet filium ho-
minis eſſe filium Dei, docet Chriſtus Ioan. S. Nam poſt-
quam explicuit diuinam hominis poteſtatem, ſubnectit,
Quod filius hominis ſit, nolite mirari. Nam ille ipſe filius
hominis eſt filius Dei, ſola voce mortuos ſuſcitans.
Rogabis tu nunc. Si in hoc homine eſt verbum et ſpiritus,
quare potius dicitur hic homo eſſe verbum Dei, quam hic
homo eſſe ſpiritus Dei? Reſponſio. Quanquam certa ratio-
ne dici poſſit: tamen ex modo eſſe differentiam, ſæpius o-
ſtendi. In verbo enim erat et apparebat hominis figura. In
verbo erat ſpiritus, in ſpiritum verbum, et virtus eadem,
ſubſtantia eadem verbi et ſpiritus. In ſermone, velut in re
externe viſa, erat interne contentus ſpiritus. Et ſermo in
ſpiritu quaſi expreſſio, ſeu articulatio facta in ſpiritali ſub-
ſtantia. Verbum ergo ad corpus ipſum filii potius ſpecta-
bat. Corpus verbo tribuerunt antiqui, et dicebatur olim
corpus verbi. Ab eo verbi corpore dicitur eſſe in Chriſto
deitas corporaliter, corporali modo viſibilis, et tangibilis.
Valentiniani, magi, et Marcionitæ docebant, Chriſtum cæ-

leſti illo verbi corpore contentum non accepiſſe veram

carnem de Maria: cum tamen idem magis colligatur, eum
accepiſſe, vt fieret viſibile, quod tunc in Aenigmate vide-
batur, vt ait Tertullianus. Erat olim perſona verbi, effigie
corporea, quodammodo viſibilis. Quod ipfum indicabat,
eum in carnis corpore vere poſtea videndum, vt figu-
ra in-

Rcor
, cl..
Adnerig
Atun

enera⸗

us.
rtiechi
eumn ho⸗
et Deun
lla fliu⸗
flins ho⸗
eſ, Cat
ſi dicete⸗
fliumko⸗
Van po.
ſobrect
iplefln
tans.
,Gun .
ettutte
ſeyiue⸗
Rgn-
Nsenith
velotint
tſemmon

aturcekt
inChrite

iſtumc.

ſe veran
törenn
ſte Fice⸗
tiehe⸗
Cictbe,⸗
Vt
.

APDOI. O G I A. 69 ⁵

ra indicabat futuram veritatem. Libro de carne Chriſti
ait Tertullianus, verbum habuiſſe corpus, et adhuc in
Maria corporatum eſſe, et in carnem veluti conuerſum,
ita tamen, vt manſerit Deus. Incorporatio vere facta eſt,
vt incarnatio et humanatio. Hac perſonalis exiſtentiæ,
ſeu formæ, ratione potius dicitur verbum caro factum,
quam ſpiritus caro factus, licet vere ſit ſpiritus humana-
tus. Quodam modo facta eſt verbi in carnem conuerſio,
et perſonæ translatio, vt huic perſonæ carnis nunc tribu-
antur omnia. Sicut eſt virga in ſerpentem formaliter con-

uerſa: manente virgæ ſubſtantia: ita et in verbo. Eadem

huius corporis deitas erat antea verbi deitas, et erat hu-
ius carnei corporis ſemen in verbo. Sicut in ſemine ver-
bi erat hic homo filius apud Deum, ita inſeminatus vbi-
que dicitur Chriſtus in veteri ſcriptura. Hinc lib. 4. ca-
pite viceſimo tertio ait Irenæus, Inſeminatus vbique in
Moſis ſcriptis eſt Chriſtus, filius Dei, cum Abraham lo-
quens, Sodomitas iudicans, et rurſus cum videretur, in
viam dirigit Iacob, et de rubo loquitur cum Moſe. Abra-
ham verbum videbat, verbum ſequebatur, et cum verbo
peregrinabatur, vt ſcribitur eodem libro, capite duode-
cimo.
Cum itaque Deus habeat multiplex eſſe, et ab æterno
Chriſtum inſtituens, hanc verbi et ſpiritus æconomiam,
in eo inſtituerit, ex multiplici perſonarum exiſtentia, nun-

quam licet realem diſtinctionem inferre, aut Dei in ſeip-
ſum motiones illas includere. Statuta filii perſona, ei De-

us ab æterno loquitur et percipit. Mens ipſa Chriſti, qua-
lhis nunc eſt, viuens lux, ſeorſim ibi agebat: et ibi iam
erant electi in ſpiritu, quaſi plures ſpiritus, et cum ſapi-
entia plures ancillæ. Sapientia ipſa eſt multiplex, multi-

formis, et multitudo, prouer. 8. eſt multiplex ſpiritus, et

intelligentes ſpiritus continet, ſapien. 7. Manifeſtum id
eſt, ſi tu intelligas, Deum eſſe in omnibus, varie in ipſis
agentem: imo eſſe ipſam vniuerſitam rerum. Similitu-
dines adduci poſſunt, vt intelligas, in Deo varias perſona-

les diſtinctiones, et colloquia. Singulorum vita lucens

X. 5. erat

698 APOIL. O GIA.

erat in verbo. Ab æterno eſt ſpiritus deitatis illius,
ſeu portio illa, Petro data, quæ ipfum vniuit Deo. Ab
æterno eſt talis illi parata. At deitas illa non erat rea-
liter Petrus, non erat filius Iona. Ita plenitudinem
ipſam Chriſti dicimus non fuiſſe olim realem Chriſtum,
nec realem filium. IIIi ſpiritui Petri loquitur Deus,
præcipit, et teſtimonium dat, vt ait Paulus. Præcipiat
ita voluntas tua intellectui, aut quid faciendo eum ſibi
ſocium iungat. Suntne ideo res diſtinctæ? Ancilletur
virtus ſpiritus verbo prolato, eis Deus loquatur. Ex
illa perſonali actione, non ſequitur realis diſtinctio.

Eo magis, quia iam tunc Deus cum hoc homine lo-

quebatur vt pſal. 109. Eſa. 45. 49. et aliis locis. Si
cum iis, quæ non funt, ita loquitur Deus, ſicut cum iis,
quæ ſunt: quanto magis cum ipſo Ieſu, qui iam tunc
erat ſubſtantialiter in Deo? Chriſtus ſecundum eſſen-
tiam formæ ſuæ vere fuit ſemper in Deo. Deus ita
habet multiplex eſſe, et varie ita conſtiſtit, vt illa col-
loquii ratio ab eo non abhorreat, cum præſertim adeſ-
ſent angeli ad perſonæ filii obſequium. Verbum et ſpi-
ritus, velut duæ manus, erant in Deo, vna cum ange-
lorum miniſterio, quibus omnibus Deus loquebatur.
Cum Deus loquitur, et præcipit monti, aut pluuiæ, aut
lapidi, loquitur deitati, quæ in ſingulis eſt. Suntne
ideo deitates realiter diſtinctæ? Perſonæ ibi dici poſ-
ſunt, quæ audiunt vocem Dei. Diſtinctiones in deitate
ſumuntur, ratione modorum, et ratione rerum, quibus
ipſa communicatur: vt deitas angeli diſtinguitur àa dei-

tate hominis, et deitas plantæ aà deitate lapidis. An

non deitas illa lapidi vel plantæ inſita, diſcernitur a
ſpiritu ſancto, qui eſt in homine? bPer deitatem, quæ
eſt nunc in re quauis, poteſt Deus nouum mundum
creare, per illam hypoſtatice apparere, et ſeorſim age-
re: quanto magis per Deitatem Chriſti.
Hanc item rationem, et fſimilitudinem co-
gita. Ignis ab æterno paratus dæmonibus tor-
quendis, eſt ipſemet Deus, vt dialogo primo

eſt ſatis oſtenſum. Non eſt enim creatura ali
qua

Jla
et m.
buren
ionen
erat
excx
ita l
tum,
ng
butte
nunc
Dertr
lib.
Dan
que
At
No
eui⸗
gehe
qui
Gum
habi
He

Ptig lin
Deo. A
leratte⸗
Nitudien
Chriun
itur Deng
Drecii
0 eunmi
Ancllen
UNtot,
Citinti

ettinmtt
bun aß
cumn A-
uen

ſcetnim.
ten, e
onen
Cln

ven

APOIL O CIA. 699

qua Deo coæterna. Ipſe Deus eſt ignis conſumens,
et multo magis tunc conſumet, intus et externa con-
burens. Lex docet eſſe igneum Deum, qui diem
igneum eſt inducturus. Quemadmodum nubes eadem
erat Aegyptiis tenebræ, et Iſraëlitis lux: ſol idem hos
excæcat, et torquet, illos vero illuminat et reficit:
ita Deus idem eſt bonis gaudium, et malis tormen-
tum, ſicut Chriſti virtus dezmones torquebat. Diui-
nus eſt ille ignis æternus, inexſtinguibilis, paleas con-
buſturus, reliqua purificaturus. Iudicium fiet per
hunc ignem Dei, animas ipfſas attingentem, vt docet
Petrus libro primo et quinto Clementis, et Irenæus,
lib. 4. ca. 8. et 9. ad idem 2. Cor. 3. Eſa. 30. 66.
Dani. 7. Mala. 4. et alibi paſſim. Coniiciat iam Deus
quem in vllum ignem, ignem mittat, igni loquatur,
aut ei quid præcipiat. Eſt ne propterea res alia 2
Non iam hinc trinitatem, ſed quaternitatem in Deo
euidentem habes, patris, filii, ſpiritus ſancti et ignis
gehennæ. Si quinternitatem vis, adde thronum Dei=
qui ſcripturis probatur æternus. Adde luminis ami-
Gtum, vt veſtimentum Dei, nubem, quam equitabat, et
habitaculi caliginem, et ita habebis octonationem.
Hæ omnes perſonæ eſſe poterant, viuentes, intelli-
gentes, ſeorſim agentes, quibus Deus loqueretur ad-
mixtis angelis. Erant dii viui, viuæ æternitates, viui
fontes, viuæ manſiones, viuæ in ſingulis perſonæ di-
uinitatis, et viuentia nomina in cælis conſeripta. Plu-
rimos ſi velis, ita tibi facies cum Valentino Deos,
omnes in æternitate, quæ æternitas eſt iterum
Deus, et ſuam æonis diſtinctionem habet. Eſt ne realis
trinitas ex æone ipſo, et throno, et igne? Eſt ne trini-
tas luminis, nubis et caliginis? Tri initatem tertiam tri-
um luminum, naturæ, gratiæ, et gloriæ, ſuperius iam
oſtendi: quæ tria lumina funt Deus, et eſt ipſe pater
trium luminum, quæ ſunt viuentia lumina. Si trinita-

tem quartam vis, ecce illam. Salomon prouer. 5. diſcer-

nit in Deo tria, ſapientiam, artificium, et ſcientiam.
Hebræis

700 A P O IL. O G I A.

Hebræis dicuntur in Deo tres middoth, tres proprieta-
tes, ex Deo naſcentes, non res diſtinctæ. Adde quin-
tam trinitatem, ex vera ipſa ſubſtantia Dei. Inter cly-
banum illum, ſeu ſtagnum ignis damnatorum, et gloriam
beatorum, erit medius hiatus, quod totum erit ipſemet
Deus omnia in omnibus exiſtens. Eft ne trinitas hæc rea-
lis, ex gloria, hiatu et clybano? Plus differunt gloria bea-
torum, et ignis damnatorum, quam different olim ſermo
et ſpiritus in Deo. Sunt ne iſtæ omnes in diuinis trinita-
tes? quaternitates, et quinternitates realiter diſtinctæ?
Quicunque tres res credit diſtinctas, tres credit dæmo-
niorum ſpiritus. Pulchrum ad hanc rem eſt Andreæ apo-
ſtoli dictum lib. 2. Clementis, Qui dæmone incipiunt ob-
ſideri, phantaſias accipiunt eorum, quæ non ſunt. Affir-
mat ibi Petrus, non poſſe quem de Deo aliquid cogitare,
cuius forma nulla vnquam extiterit: ergo non poteſt tri-
nitas illa cogitari, ergo de'monum ſunt illuſtones, et ido-
la mala in animo ſunt, quæ de tribus illis rebus vos in vno
cogitatis, cum ſit monſtrum impoſſibile. Quid in hac for-
ma vos vnquam vidiſtis, niſi tergeminos Geryones, tri-
cipitem cerberum, aut Bellerophontis chimæram.
Hac prima ratione conſtat, vos eſſe magos, aut magi

diſcipulos, de Deo cogitantes ea, quæ non ſunt, vt arguit

ibi Petrus. Horribilis eſt, pluſquam magica, illarum tri-
um æqualium, inuiſibilium rerum et motuum, in Deo in-
cluſorum, illuſio. Secundo, Quemadmodum Valentinia-
ni, et alii magi dicebant, Chriſtum deſcendiſſe in Ieſum,
ita vos dicitis filium deſcendiſſe in Chriſtum. Hunc.

enim facitis eſſe naturæ humanæ vocabulum, illum
diuinæ. Tertio, ſicut diſcipuli omnes Simonis magi
Chriſtum dicebant eſſe phantaſma ſolum, ita vos dici-

tis, olim in verbo eſſe viſum phantaſma ſolum: ſic-
ut illi in carnem Chriſti ſtomachabantur, veritatem
eius negantes, ita veſtri magi negant, eſſe verum ci-
bum. Quarto, In fide et iuſtificatione eſt recens

apud vos nata ſchola magerum. Nam, vt citato li-
bro ſecundo docet Clemens, et Irenæus libro primo,

juſtifi⸗

iuſti
docel
oper⸗
ſtieus
docel
cionii
tius
andr
ceſſit
Um
Peri
lder
Cler
tum
ſünt
ciun
Detr
bom
Lept
merc⸗
impre
men
fute
obr
dice
inin
bis!
que
ciat
iuſt⸗
tuse
mag
mno,
et
mor⸗
Præ
mor

optien⸗
e guir⸗
ter ch⸗
Llorir
iplemen
nreter
riaber
mkerne
ttitin
klinde!
t den
tee e⸗
piuntot⸗
ht. An.
Cogire
potekti⸗
ktith
Sint
nhuekr
nes ⸗
n.
tni
Vt alt
runt .
Devi⸗
lentni⸗
inlein,
M
1 on
nis i
ſos e⸗
1: 1r
eritren
rumn l⸗
fecels
o.
Prin⸗
iubii

APOLOGIA. 701

iuſtifieationem et fidem Simon magus et Valentiniani
docebant, eſſe ſolam cognitionem, et Gnoſtico bona
opera nihil efficere. Fidem hanc pingit nunc veſter Gno-
ſticus Caluinus. Quinto, Seruum eſſe hominis arbitrium,
docebant magi, Simoniani, Valentiniani, et Stoici Mar-
cionitæ: quod improbat Petrus lib. 3. Clementis, Igna-
tius ad Magneſios, Irenæus, Tertullianus, Clemens Alex-
andrinus, et reliqui omnes. Illam magorum in rebus ne-

ceſſitatem plane ridet Irenæus, lib. 2. cap. 5. et eos De-

um impotentem facere oſtendit lib. 4. cap. 7 I. et 72. et
pleriſque aliis locis liberum arbitrium ſemper docens.
Idem facit Tertullianus lib. I. et 2. aduerſus Marcionem,
Clemens Alexandrinus, libro ſecundo, et quinto Stroma-
tum, Cyprianus item, Origenes, et alii. Magi igitur hodie

ſunt, qui ſeruum arbitrium faſcinati credunt. Sexto Iudi-

cium Dei cum Simone mago illi euertunt. Nam teſte ibi
Petro, in hoc ſtabit Dei iudicium, ſi potuit homo facere
bonum, et non fecit: quod negant Lutherus et Caluinus.
Septimo cum magis illis prædicat, non eſſe dignum, vt ſub
mercede propoſita colatur Deus. Ita de ipfis refert, et
improbat Petrus, libro primo Clementis. Et propter ſu-
am excellentiam, et propter collata beneficia, et propter
futurorum ſpem, iuſte colitur a nobis Deus. Octauo, Nec
ob merita, nec ob demerita, rependi pœnam vel gloriam,
dicebat Simon magus, vtiſti dicunt. Nono, Quæ iuſte vel
iniuſte fiunt, aiebat ſoli fabricatori eſſe adſeribenda, no-
bis nihil. Supereſt igitur, cum Simone mago alium Deum
quærere, et creatorem hunc arguere iniuſtitiæ, vt qui fa-
ciat res iniuſtas. Si enim fato fiunt omnia, fato fiunt res in-
iuſtæ. Fatum autem a fando, eſt ipſemet Deus, qui ita fa-
tus eſt, et fando malorum neceſſitatem imponit. Hinc eſt
magicus veſter Lutherianiſmus et Caluiniſmus. Deci-
mo, Magica eſt vobis mors fillii Dei. Simon magus,
et fſui omnes diſcipuli, negant filium Dei eſſe vere
mortuum, ſed inuiſibilem euanuiſſe. Vos quoque ſub
præſtigio quodam conceditis, filium Dei eſſe vere
mortuum, ſed inuiſibilem euamuiſſe. Vos quoque
ſub

702 A PO LOGIA.

ſub præſtigio quodam conceditis, filium Dei efſe mor-
tuum. Nam incorporea et inuiſibilis illa res, quæ vo-
bis eſt filius, non eſt vere mortua: id vero corpus,
quod re ipſa mortuum eſt, vobis non eſt filius. Hoc
præſtigio tu faſcinatus, me Samoſatenum vocas, cum
ille hominem non agnouerit eſſe filium Dei, vt refert
Epiphanius: ſed alium in Patre filium dixerit, imagina-
rie mortuum: vt vos dicitis, vere magi, et Samoſate-

ni. Contumaciſſimus eſt ſpiritus veſter, ſicut Simonis

magi. Imo eſtis Simone mago deter'ores, qui tale tri-
ceps monſtrum in Deo cogitatis, quod ille non admi-
ſiſſet. Nos ſane magiam veſtram exhorreſcimus, et a
vVero fidei Chriſti fundamento nec tantillum receden-
tes, patrem, filium, et ſpiritum ſanctum credimus: fi-
lium a patre æternaliter genitum, et ſpiritum ſanctum
ab eis procedentem. In hanc ſententiam non ſolum iam
citatos ſeniores adduces, ſed et Athanaſium ipfum,
imaginum cultorem, cum charactere beſtiæ; Auguſti-
num item cum ſuo monachiſmo beſtiæ, adoratorem,
et reliquos omnes, trinitatis illius inuiſibilis reales di-
ſtinctores: ſi modo ad viſibile verbum, ſeu perſonam

Chriſti, animum reducant, metaphyſicas illuſiones et

realitates illas explodendo. In re clara et euidenti hal-
lucinati ſunt omnes Antichriſti admiratores, beſtiam
adorando facti beſtiæy. Ita Chriſto placuit, in odium
Antichriſti, vt in errorem abducerentur, quaſi etiam
electi, Matth. 24. et Marci. 13.
Quare igitur eccleſiæ illius authoritate nos ter-
res, Philiippe, cum tu ipſe ſcias, eſſe eccleſiam
Antichriſti. An neſcis, eccleſiam Chriſti iam dudum
eſſe fugatam? An non credis, Romam eſſe Babylo-
nem? Eis vere tu credis, quos vides geſtare characte-
rem beſtiæ? Tu, qui Nicenam ſynodum probas, quare
Papiſmi nugas ibi ſtabilitas non probas. Quare pa-

ſchale ſtatutum ibi factum non tenes? Tam puerilia in

eo ſunt errata, vt pudeat referre iam ab aliis in Calendario

abunde monſtrata. Quare monachorum leges et ceremo-
niales

niale⸗
re pr.
Athuan
ſtum.
ſti?
mus.
redu
ſemp
nobi
ccip
ſtra
tra
nia
et
Verl
kllin
Hoe
pro
lius.
tione
fllius
Prie
eſt
Guns
ate
illi
per
am
dri
big
bo
hum
ſon⸗

hom

mibr
con
in

leor.
ue o⸗
corply
1s. HMe
15, un
t telen
imgin.

Alnotate

Kimnorke

tllett⸗
On an.
ltz, et!
lececk
innget.
ſanünn
ſoluminn
n iin,
Aulti
Cratoten,
lellsl⸗
perlonm
onei 1
lenti ii
. hetin
inodiun

10 fe.

ccclela
n Ce
Pubi⸗
chatucr.
s, gunt
are hr

nerii⸗

Nenani
Cetene.
ginls

A P O L O G I A. 703

ni 19 5 .1 2
ueninle non d ibi ordinatas non ſeruas? Qua-
n ſi non nan nerifieas Quare imagines cum
ſhun, et dicis woin . Papam dicis eſſe Antichri-
ſti ?2? Nos nec Aaeenrilto, eſis fautores Antichri-
mus. Sed ad veram en nbelicie i ei eins eredi⸗
ſeetn d ipſam filii aprehattonenm, hune hennir em
emper filium intelligimus ommnem
accipiatur 10 ni wta vox ſillus, quæ non
dng ge ni homine filio. Vnde igitur tanta ve
tra diuini ſrmoni nn Vnd- tanta ſtupidhtas, con-
nia proferre? Dro Probrictaten; tam horrenda ſom-
et ab eo biurimum obi Atatis Ioannis euangelium,
verbum incarnat idetis. Nam Ioannes ipſe
filium vocat Erge Prra dicit⸗, deinde vnigenitum
Hoc ſaltem tu Erann incarnatio facit dici vere filium
10c 4 tug ammaticus ſcire debebas ind
proprie ſignificat Nνσσ aliud propri 3 uGà aliu
lius. Vnde vos res i ſas i pronrie nignileat n
tione, colligitis? Scri “ ion NE Ggmiüca⸗
filius, qui eſt riz omnibns ille cl propris
brie Nirultum proprie plaſma, proprie germen, pro-
tit Proprie Machas. pr. genitus; proprie natus. IIle
tus, proprie Rex, . ee Chridus: prohrie vn-
uator. Vos Rornm guchdlum Romim Propheta, Sal-
i inniübin nomina ſeparatis er aunbitn lio
dr S dun neſcio quid ſomniauit, initio li-
rit i de trinitate. Mihi plane nulla eſt
biguitas. Ego omnia homini tribuo, ac ctinm ver⸗
bo in perſona hominis. Verbum ca Wü R ⸗
humiliatum, dico mortuum, qua dico fun clieo
ſona hominis. Ad hunc modum iter verhn Per-
hominem diomata communicari dico, ſine v Urteilin e.
nibus. Salomoni ipſa ſapientia erat oli HH
conſtituta, ſpiritu ſancto vncta, ordinata, ienogtn.
in victimam præparata. Eadem Petro apud n⸗
tem

1

704 ADPDOLOGIA.
tem erat vetus propheta, iam olim vnctus. Iam erat ibi
filius hominis, homo ipſe Ioan. 6. et 17. Veteres omnes

iam olim Chriſtum dicunt, perſonam reſpicientes. Ex

ipſis ergo ſenioribus, et ex Tertulliano ipſo, aperte doce-
mur, in modo, ſeu diſpoſitione Dei, conſiſtere perſonalem
diſtinctionem. Id dictum de perſonale diſtinctione, ſeu per-
ſonali diſpoſitione, vt a priorum diſcipulorum fonte prod-
iens nobis venit obſeruandum. In Salomone manifeſta eſt
ſapientiæ perſonalis diſpoſitio, vt dicatur ſapientia a Deo
per inuentionem certam ita conſtituta, acquiſita, inueſti-
ta, diſpoſita, formata.
Hæc erat olim trinitas. Erat Deus pater, immenſitas
inacceſſibilis, incomprehenſibilis, lux inuiſibilis. Solum il-
lum ita Paulus ait ſimpliciter inuiſibilem. I. Timoth. I. et
6. Erat in immenſitate illa verbum, lux, perſona Chriſti,
prius occulta ratio, deinde manifeſtus ſermo. Erat chara-
cter diuinus pro ſigno poſitus, refulgentia quædam gloriæ
Dei. Erat apparens lumen, de lumine non apparente, et
manebat lumen in lumine, de luce inuiſibili fuit lux viſibi-
lis, de inacceſſibili acceſſibilis, ad ſubſtantialem huius ho-
minis generationem diuina exhibitio. De ſe ipſo inuiſibili
in creatione protulit Deus viſibile verbum, velut de te-

nebtis lucem educens. Ex interna mente Dei extitit ſer-

mo. Exiſtentiam ego dixi, ſicut dixit Deus, Exiſtat lux,
et extitit lux. Ea enim ſimilitudine extitit verbi lux, ſer-
mo viſibilis. In inuiſibili patre viſibile verbum, poſt Ire-
næum et alios docet Tertullianus lib. 2. contra Marcio-
nem, et li. aduerſus Praxeam. Talis fuit Dei manifeſtatio,

vt nec angeli eſſent quicquam de Deo cognituri, niſi

quatenus eis per verbi lucem manifeſtabatur. Erat et
ibi alia virtus, alius diuinitatis modus, diſtinctus, ſen-
ſibilis, ſubſiſtens: non ita pro ſigno poſitus, ſed oc-
culte agens. Modus primus erat apparitionis, et mo-
dus hic communicationis. Modus vterque ſubſtantia-
lis, et eſſentialis. Atque ita eſt ſpiritus ſanctus ſub-
ſtantia vere diuina, ſed modo et diſpoſitione certa. Ita

ſe Deus exhihere voluit. Non eſt hic alia ratio quæ-
rendz-

tenda,
lus his
gnitus
ſtetiun
ipla
nicati⸗
trus.
Vtraq
formar
minis,
nunce
era
Po,
quae
Us pa
pient
dem,
lius.
entix
Ne, ey
Uit rer
bus Zi
Nitado⸗
ng,
Guam
ue ven
holtate
lens,
Dorali
blit en
Ind tem
le tene
les De
t on
labenn
ſi he
us,

erk l
8nn
68.
techer⸗
ſonalen
leuper
eol⸗
nifehcl
cinae
binuel⸗
Omenu
Chuni⸗
loth16
Cii
Tatehur⸗
angie
leltet
Urtit
insh.
hinliiii
Itcer⸗
enttihr
ilo
a

APOLOGIA. 205

renda, Totum trinitatis myſterium nobis ex cplicuit Pau-
lus his verbis, Deus manifeſtatus eſt in carne, iuſte co-
gnitus eſt in ſpiritu. Trinitas hæc dicitur, ſeu potius my-
ſterium duplex eſſentiæ diuinæ, nobis exhibitæ. Natura
ipſa Dei, tam verbi manifeſtatione, quam ſpiritus commu-
nicatione, ſe vere nobis obtulit, vt poſt Chriſtum ait Pe-
trus. Duplex hæc eſt conſtans via exhibitionis diuinæ,

vtraque in Chriſto ſubſtantialis, et ab æterno in Deo præ-

formata. Sicut nunc eſt deitas in Chriſto ſub forma ho-
minis, ita ab æterno erat Chriſtus in forma Dei. Sicut
nunc eſt deitas in Chriſto ſub ſpecie ſpiritus, ita ab æterno
erat modus idem in Deo. Erat iam ſpiritus in archety-
po, quodammodo deliteſcens, donec cœpit ferri ſuper
aquas, et implere omnia. Modo eodem, quo nunc eſt De-
us pater hominis, ab æterno erat pater verbi viuentis, ſa-
pientiæ ſubſiſtentis, virtutis ſuæ, et figuræ. Modo eo-
dem, quo nunc eſt homo filius, erat ab æterno verbum fi-
lius. Genuit ab æterno pater filium hune ineffabili fapi-
entiæ cogitatione, præparatione, conſtitutione, prolatio-
ne, exhibitione, cuius modum nee angeli plene ſciunt, vt
ait Irenæus. Si ineffabiles ſunt modi diuinitatis, in re-
bus aliis, multo magis eſt ineffabilis in Chriſto tota ple-
nitudo, et modus eius æternus. Ineffabilis eſt et mo-

dus, quo ſtatuit Deus, virtutem ſpiritus ſanctificantem,

quam miro conſilio ſtatutam ait Clemens. Mira vtrin-
que verbi et ſpiritus economia, externa et interna, hy-
poſtaſeſque perceptibiles. Sicut prodiiſſe verbum vi-
uens, veluti corporalem diximus, ſeu eſſentiam Dei cor-
porali modo exhibitam: ita de eſſentia verbi ſe exhi-
buit eſſentia ſpiritus, velut aura quædam, angelo et ani-
ma tenuior, quæ creata omnia repleuit. Ad corpus fe-
re tendebant duæ iſtæ exiſtentiæ, ſiue duæ exhibitio-
nes Dei, veluti duæ manus, facturæ et gubernaturæ

ea omnia, quæ ſunt in mundo, omnia corporale quid

habentia. Erat ſpiritus a verbo, quaſi ab ore Chri-

ſti halitus ad omnia viuificanda ab æœterno diſpoſi-

tus. Spiritus Dei eſt generaliter in rebus omnibus:
V. at ſpi-

706 A PD O L OGIA.

at ſpiritus ſanctus peculiaris halitus dicitur, ad huma-
ni ſpiritus ſanctificationem, aura diuina, pulſus diui-
nus, ſenſus diuinus, intus perceptibilis, ſubſtantiali-
ter in anima ſubſiſtens. Hinc ipſfe eſt internus in
nobis conſolator, virtus in nobis diuina. Voluntate,
et conſilio Dei, ait Petrus libro nono Clementis, eſſe
huic ſeculo ſtatutam virtutem hanc, vt ſeruet electos
Chriſti. In æa quidem virtute, in eo ſpiritu, ſerua-
tur nunc regnum Chriſti, intra nos confiſtens. In-
ternum hunc ſpiritum vocant ſeniores vicarium Chri-
ſti, cum externe ipſe receſfſerit. Vicarium Chriſti agit
internus ſpiritus, ſicut vicarium Dei agebat externus
ſermo. Vicarium Dei nunc agit ſpiritus ſanctus, et
Dei nomine in nobis operatur. Spiritus ſanctus in no-
bis loquitur, ſpiritus ſanctus nos mittit, ſpiritus ſan-
Gus vitanda prohibet, et reliquas actiones intus exe-
quitur: externe quoque ei adiungitur angeli miniſteri-
um. In hac tanta Dei œconomia, non ſolum variæ
actionis virtutes tres, voluntates, proprietates, et diſ-
poſitiones: ſed perſonas tres, hypoſtaſes tres, eſſen-
tias tres, in Deo concedimus. Realem quoque in eis
diſtinctionem, ratione adiunctorum, et operationum.
Ex varioô inſuper orandi modo veram trinitatis

rationem colliges, et intelliges, non fuiſſe olim rea-

lem filium, vt nunc eſt: intelliges, ſpiritum ſanctum
non eſſe rem diſtinctam, vt tua illuſione fingis. Olim
patres orabant vnum Deum fimpliciter, angelum
admiſcendo, vt geneſ. 48. Iudicum. 6. et Hoſeæ.
12. Apoſtoli iam ad filium preces ſuas faciunt. Ad
ſpiritum ſanctum nec, ante, nec poſt incarnationem
leguntur ſeorſim factæ preces: quia nec fuit, nec
eſt, res diſtincta, ita nobis pro ſigno poſita: ſed
ad actiones eſt deitatis ſubſtantia miniſtrata. Quis

ad ignem illum, quo examinandus eſt, ſeorſim pre-

ces fundat? In apocalypſi apertis Ioanni cælis, et
in viſione Stephani, ſolus Deus et agnus orantur

et adorantur. Seorſum nego ſpiritum illum orari,
Vt vos

Vt
tatis
Dei,

APOEOGI A. 707

die⸗ vt vos ſophiſtæ rem diſtinctam, æqualem patri, cogi-
kntini. tatis. Si quis vero bene ſentiens inuocet aut ignem
“ Dei, aut ſpiritum Def, aut lucem Dei, Deum ipſum
Emm inuocat, ei, qui angelos intelligeret, orationem inter-
i dicerem, ſicut adorationem. Atque ita damno veſtrum
ekin ad tres illas res orandi modum. Si Vere tu oras, ille
qui in te orat, eſt ſpiritus ſanctus, in quo eſt nobis
in. orandus Chriſtus, qui nobis eſt poſitus pro ſigno.
d Oramus nos patrem in nomine ſuo, qui eſt pater no-
*R ſter: in nomine filii, quem pro nobis dedit: in no-
rſin mine ſpiritus ſancti, quem nobis communicauit. At
“ limites poſitos non tranſgredimur. .
halckz Quia vero in hac re, et in pleriſque aliis, eſtis
uhn vos patrum limites tranſgreſſi, operæ pretium fuerit
fitukt traditiones veteres paululum expendere. Ceremo-
imur⸗ nialia quædam apoſtoli ipſi, et apoſtolorum diſcipuli
niiſ tunc obſeruarunt, et obſeruanda docuerunt, non
lun un vt formam legis, ſed vt formam doctrinæ. Conſtat,
tne non fuiſſe legalia præcepta, vt nunc a Papiſtis fiunt
ey ein leges ſub anathemate. Imo ſinguli cucullati ſua ſibi
end nunc anathemata faciunt, et execrationes varias, vt
immu impreſſior ſit tranſgreſſionis maledictio. Quæ apo-
1 niid ſtoli ipſi in concilio decreuerunt, non penitus liga-
olin te. bant, nec nunc ligant, acto. I15. multo igitur minus
mn lnin beſtiæ decreta ligant. Nullum in eo apoſtolorum
gis n decreto erat anathematum fulmen, ſed forma do-
emn ctrinæ: at ſæuiſſima hæc belua doctrinas conuertit in
et Hl anathemata. Olim ad continendam ſine offendiculo
iunt. 4 Veram Chriſti religionem et populum, ceremoniis aſ-
Imin ſuetum, ſunt quædam ad tempus ſtatuta, et quæ-
fiit, N dam diſſimulata: vt de idolothytis, ſuffocato, ſan-
oſta: 8 guine, de capitis raſura, de voti oblatione, olei vn-
. ctione, et gentium commercio, ab apoſtolis factum
rün r legimus. Iudaizabant aliquando apoſtoli, præſer-
crli, 4 tim lacobus, vt apparet, Galat. 2. et acto. 21.
Sorm flinc ille Ieroſolymis inter Iudæos ſemper agens,
n on, V. 2. et ad

It

208 A P O L O GI A.

et ad Iſraëlitas in Chriſtianiſmo Iudaizantes ſcribens,

nempe ad duodecim tribus, vſitatam eis olei vnctio-
nem admittit, ſicut circunciſionem eis admittebat et
reliqua legalia, vt conſtat dicto cap. 21.
Quorundam dierum celebris erat recordatio, ob res,
in eis pulchre geſtas, ſed non ocium Iudaicum. Reſfur-
rectionem Chriſti, prima ſabbati factam, octauo quoque
die celebrabant primi Chriſtiani, dominicam eſſe diem
dicentes: a ſudore tamen vultus, et manuum opere non
ceſſantes, vt ad Magneſios ait Ignatius, qui nullum no-

bis ad ociandum docet eſſe feſtum. Cunctis diebus vitæ

ſuæ Adamum laborare debere, docuit Deus, idque fuit
jus naturale. Non obſtat lex ſabbati iuxta literam ad tem-
pus poſtea data, quia ſublata eſt, ſen completa. Irenæus,
lib. 4. cap. 30. veriſſime docet, eſſe nobis quotidianam
ſpiritus quietem abſque aliqua ſabbatorum obſeruatione,
inſtar Abrahæ, qui ſabbatis nullis ociabatur, ac etiam in-
ſtar Adæ. In libello repudii generalem regulam nobis
dat Chriſtus, ad Adamum ipfum, velut ad ius naturæ nos
reuocans, vt illud obſeruemus, tempora non diſcernen-

tes. Poſt ſpiritualem Chriſti doctrinam, vt ſeniores o-

mnes docent vnica Chriſtianis eſt naturæ lex, Quod tibi
fieri non vis, alteri ne feceris. Ita Chriſtus ait: Hæc eſt
lex, et prophetæ, Quæ vultis vt vobisfaciant homines, et
vos facite illis. Hanc naturæ legem, in concilio Ieroſoli-
mitano, Iudaiſmis exploſis, docuerunt apoſtoli, vt refert
Irenæus lib. 3. cap. 12. Idipſum de primis Chriſtia-
nis refert Aelius Lampridius. Aquila, Petri diſcipu-
lus, apud Clementem ait, Omnis propemodum actu-
um noſtrorum in eo conſiſtit obſeruantia, vt quod ipſi
pati nolumus, ne hoc aliis faciamus. Legale nullum
eſſe inter diem et diem diſcrimen, manifeſte docet Pau-
lus. Si legem obſeruationis dierum fuſtulit Chriſtus,
quis niſi Antichriſtus eam reducere poteſt? Clemens
Alexandrinus libro ſeptimo Stromatum, non ſelectis
diebus, ſed per totam vitam, ait, eſſe nobis agendum

feſtum, agri colendi, aliæque artes ſimul exercendæ.
Orige-

ten

end

etI

ete
ſm
Vi

II

Cüibeng

Vntid.
tebnt t

bkey
Nein.
quoce
elle cen
Peren
Ilum do.
ebos ni

igve fi
madten.

lenerg
otidimen
ſeruntionn,
eetiam t
Uum ni⸗
Uaturen

lener

ſiget 1.
dit
iees
ni 1et
1 leii⸗
li, r 4

Cenen
n Kel eiß
uenin.
etcehii
i⸗

ADOLOGI A. 709

Origenes libro octauo contra Celſum, exponens illud
Pauli, Dies obſeruatis et menſes, et tempora, pulchre do-

cet, quotidie eſſe nobis dominicum diem ad Cæleſtia re-
ſurgendi, quotidie paſcha, quo verbi carnem iuſtus edat,
quotidie pentecoſtem, ad ſpiritus ignem deſuper ſuſcipi-
endum. Spiritualis ergo, vt poſt Paulum ait Ignatius, erat
tunc feſtorum obſeruatio, ſecundum quam et martyrum
dies feſtos habebant Chriſtiani, vbi recens erat eorum

memoria. Epiſcopi hæc, et alia conſenſu eccleſiæ fa-

ciebant, non vt formam legis, ſed vt formam doctrinæ.
Quin poſt fugam et perſequutiones congregari licebat,
cum vigiliis ieiunia et orationes præmittebant, vt digni-
us eo die ſumerent ſacram euchariſtiam. Aliquando daba-
tur euchariſtiam quotidie celebrare, aliquando non. Qui-
buſdam etiam quotidie ſumere licebat: aliis vero non niſi
poenitentibus et confefſis. De quo iam alibi dixi, et in ſe-

qWuentibus aliquid addam, de defunctis quædam Præmüt-

tendo.
Circa defunctos traditio erat varia. Mortuis ſepeli-
endis ſolennes quidam adhibebantur ritus apud Ethnicos
et Iudæos Eos noſtri diſſimulare aliquando cogebantur,
et alii alios excogitabant. Non nulli offulam euchariſtiæ,
ſimul panem et vinum, ipſi mortuo in os ponebant, quafi
vitæ ternæ viaticum. Alii baptizabantur pro catechu-
meno mortuo: alii mortuum ipfum, aqua et oleo ſimul
vngendo baptizabant, vt ait Irenæus. Preces varias pro

mortuo fundebant, et eum candelarum igne luſtrabant,
Pebruariæ illius Ethnicæ purificationis loco, vt ait Ter-

tullianus. Ob has tamen varietates, modo Chriſtus vnus

prædicateube, non ſoluebatur vnitas eccleſiæ, vt poſtea

factum eſt per Papæ tyrannidem. Nec idolothyta, nec Iu-
daiſmi impediebant, quo minus eos vocaret Paulus fra-

tres, licet infirmos. Ad locos, in quibus erant martyres

ſepulti, quaſi ſigno dato, clanculum paſſim conueniebant

primi Chriſtiani: antelucanos hymnos Chriſto canta-

bant, vt ad Traianum ſcribit Plinius, cum candelis et
lampadibus, quia tempus nocturnum id exigebat, Eucha-

riſtiam ibi frangebant, imitatione quadam in loco marty-

X. 3. ris ſe

710 APOL OGI A.

ris, ſe ad toleranda martyria excitantes. Martyres lau-
dabantur in miſſæ ſacrificio, ſcilicet ſacrificio laudis, et
gratiarum actionis, in quo erat commemoratio marty-
rii Chriſti. Non abs re de mortuo erat ibi ſpecialis
ſermo, cum mors Chriſti commemorabatur. Aedem
aliquam ſi licebat, ibi ædificabant, et menſas appone-
bant, vt poſt prædicationem ſermonis Chriſti commo-
dius de euchariſtiæ oblatione fieret ſacrum conuiuium.
Hinc dicebatur eſſe illa talis martyris ædes. Dicebatur
hæc huius martyris miſſa, illa illius, id eſt, in loco ſe-
pulturæ, et cum illius recordatione facta oblatio, et
ſacrificium gratiarum actionis. Oblatio erat, quando
panis et vinum a quouis volente offerebantur, ſeu do-
nabantur. Vnde et in ipſa benedictione hæc dona et
munera vocantur. Ita debere nos ad menſam domini
offerre, et donare docet Irenæus, lib. 4. cap. 32. et
34. quem offerendi vſum vos nequaquam obferuatis,
ſed in azymis ridicule luditis. Hac potiſſimum ratione
nos ipſi eccleſiæ quotidie benefacimus, quotidie pa-
nem et vinum noſtrum communicantes. Alii autem

eccleſiæ cenſus, ab Antichriſti magnificentia inducti,

per quos creuit epiſcoporum opulentia, tollendi peni-
tus ſunt. Si Chriſtiani ſumus, non deerit ad menſam
domini quotidianus panis. Oblata illa miniſtri accipi-
entes, Deo velut præſentabant, benedicendo, et gratias
agendo, quod erat verum laudis ſacrificium. Adde,
quod munus ipſum dicitur oblatio, ſacrificium, victi-
ma, et hoſtia. Philip. 4. et Heb. 13. quia in rem ſacram
fit, et donatur. Eſt etiam ibi ſacrificium recordatiuum,
recordatio, ſeu commemoratio ſacrificii, a Chriſto con-
ſummati. Ipſe obtulit ac nobis omnibus donauit ſe
ipſum, nos ita offerre in ſui commemorationem præcipi-
ens, toti eccleſiæ communicanda. Ad menſam domini hæc

offerebantur, præſertim a ditioribus. Sedebant preſbyteri

cum aliis ſumpturis, præſertim pauperibus, vt refert Pon-
tius Paulinus. Diuites enim non debent in eccleſia potio-
rem aliis locum tenere, Iaco. 2. Seruiebant diaconi admiſ-
ſis e

ſis et
riis.
grati⸗
ter ſe
tur e
pori⸗
diuic
tem
Fiſq
oce
noſt
carn.
Exi
tun
lita⸗
Alitt
tull
cart
carn
Ni

Ve

tes l⸗
cli,e
mart.

ſbecinl⸗
Aeden
Pppone⸗
otnno⸗
Litiun.
jcebann
loeol.
latio, 4
uunt
ſen ⸗
Corn 4
donnit
. 32. l

ſeratg

n tmtio
ticie ⸗
ii aen
incudi,
i enr⸗

Mendn
fc .

glin
Ale
n, Mr
ſuen
atinna,
oe.
nit?

pret,
pinihee V
elotei
ertol-
gpoti⸗
üni⸗
ſe

APDOLOGIA. 714

is etiam ad ſeruitium illud probatis viduis ſexagena-
riis. Presbyteri ipſi poſt dictam benedictionem, et
gratiarum actionem, primi frangebant, deinde alii in-
ter ſe diuidentes, omnes cibo illo et potu reficieban-
tur eo charitatis ſymbolo, vere facti participes cor-
poris et ſanguinis Chriſti. Euchariſtiam pro more
diuidentes, permittunt vnicuique ex populo eius par-

tem ſumere, inquit Clemens lib. 1. Stromatum. Ple-

riſque locis veram hanc eſſe Chriſti participationem,
docet Irenæus. Imo nos ſecundum carnem et oſſa
noſtra, eſſe vere participes, vere membra Chriſti, ex
carne eius, et oſſibus eius, affirmat initio libri quinti.
Exindeque tunc confirmat, carnem noſtram refurre-
Gturam ad immortalitatem, quæ alimentum immorta-
litatis accepit: quæ corpore domini, et ſanguine eius
alitur, vt ait lib. 4. cap. 34. Idipſum docet Ter-
tullianus in libro de reſurrectione carnis, veram eſſe
carnis Chriſti participationem, ac veram inde ſequi
carnis noſtræ reſurrectionem. Cum ſit animata car-
nis noſtræ, et oſſium-noſtrorum ſubſtantia, eſt in eis
ea, quæ in anima eſt, participatio carnis et oſſium
Chriſti. Eo item quia fubſtantialiter nutriuntur pane

illo, qui typus eſt Chriſti. Cum ſit plaſma vnum

et carne, et ſpiritu, dicitur caro noſtra intus partici-
pare id quod ſpiritus participat: alioqui caro non
prodeſt quicquam. Contra azymos veſtros docent
veteres, fuiſſe Ebionitas, qui in pane azymo euchari-
ſtiam facerent. Laudamus itaque, eſſe locum aliquem
congregationis, ſeu potius liberi conuentus;, ne vi-
deatur eſſe pecorum congregatio coacta. Laudamus
quotidie parari menſam domini. Laudamus, in quo-
uis loco, et quauis hora, cum probatis epiſcopis,
ſeu presbyteris, a ſponte conuenientibus cæuari, can-
tare laudes, cum ieiuniis et orationibus, intelligi-
bili voce. Sed Antichriſti leges, et' ceremoniales
characteres non laudamus. .

7

V. 4. De

7712 XPDOL-OCGIA.

De ijeiuniis vero nunc dicemus, de carnis et vini in-

termiſſione, quæ omnia vos nedum contemnitis, ſed qua-

ſi ſtulta ridetis. In ieiuniis et orationibus, etiam pro epiſ-

coporum et presbyterorum arbitrio, vbi caſus aliquis ex-
poſcere videbatur, aliquando indictis, nulla erat impie-
tas, imo pietas, imitatio Chriſti, et erga præpoſitos obe-
dientia. Apoſtoli ieiunium et orationem indicebant, vbi
opus aliquod aggrediebantur, vel ad miniſterium mitten-
dis manus imponebant, acto. 13. et. I4. Ioannes ieiuni-
um indixit, antequam euangelium ſcribere aggrederetur.
Petrus apud Clementem ieiunium baptizandis indicebat.
Illud verum eſt, quod ieiunium legis carnale, ſicut et re-
liqua, compleuit Chriſtus, et vertit in ſpirituale, videli-
cet, abſtinentiam a vitiis, ſeu carnis operibus. Nihilomi-
nus ſui imitatione corporalia ieiunia nobis commendat:
quod apoſtoli et diſcipuli obſeruarunt. Ieiunium non ſo-
lum eſt corporalis exercitatio, ſed ſpiritualis, cum per
eum ſpiritus viuificetur. In quadrageſimæ ieiunio eſſe
imitationem Chriſti, docet Ignatius in epiſtola ad Phi-
lippenſes. Quod tamen ipſe non præcipit, nec contem-
nendum dicit. Vſque ad Victorem varie ieiunabâtur qua-

drageſima, et libera res erat, vt vetuſtiſſimi omnes do-

cent, et citat hiſtoria tripartita, lib. 9. cap. 3 8. Idem de

carnium et vini abſtinentia docet Ignatius in epiſtola ad

Heronem. Regula bPauli eſt hic tenenda, vt vnicuique ſua
mens ſatisfaciat, Rom. 14. Si quadrageſimam quis ieiu-
net, et alibi probo, et conſulo poſt ſuum baptiſmum, in-
ſtar Chriſti. Tunc ieiunabis et orabis, vt datus ſpiritus
carne mortificata magis viuificetur. Moſes ita ieiunauit
in datione legis fœdusDei melius imprimens, exo. 24. et
3 4. Elias poſt virtutem ſpiritus ita ieiunauit, melius tune
videns et audiens Deum, 3. reg. 19. Antichriſti igitur
legem vt ſcripturis contrariam improbo. Abſtinentiam
liberam probo, et carnis, et vini, et aliorum carnem laſ-
ciuire facientium: non inſana voti perpetuitate, ſed vbi

quis ita iudicat. Abſtinentia illa manifeſtam facit carnis

mortificationem, digna res, quæ cum oratione fiat, non

quæ ri-

quer
jis,
mec
Prol
aut:
Cunm
a
noſt
niſi
ſtus
bat⸗
ſole
reß
ait
ſolt
nen

. ſ

cun
nib⸗
guis
catu

Pproc

ſter

twini.

ſedg

Proet⸗
lignizer
1t inie
ſitos ode
bant,
mitter.
es ieinn⸗
ederennt
incicebe
joltett⸗
le, vice⸗

Niilom.

nmerett

mno

=

Cun K
iunio e
1 M.

coNtekr.
Hutur r.

mnes ,
lient⸗
Pitohrt
Cnigven
glisier
mumn

jeinmmi
0.4
elinstne

ifiigin
nettin
tnen .
, li 6
it cund
ſat, N
gue⸗ .

=—

A P O. L O C IA. 713

quæ rideatur. Natura nos hic quoque docet. Nam
iis, quos ſpermatis vitium moleſtat, indicunt naturales

medici a carnibus et vino abſtinentiam, Quanto magis
propter Chriſtum ſe ſponte ita caſtrabit, qui cælebs,
aut ad tempus vxore carens, ſe ita tentari cognoſcit?
Cum præſertim ſciamus, ieiunium cum oratione eſſe

ad carnis mortificationem efficaciſſimum, et ſpiritum

noſtrum non aliter contra dẽmones vim ſuam habere,
niſi per orationem et ieiunium, vt teſtatur ipſe Chri-

ſtus. An Timotheum vos ridebitis, qui vino abſtine-

bat? An Petrum, qui carne plurimum abſtinens pane

ſolo, cum oliuis et oleribus veſcebatur? De Petro id

refert primus Clemens. De Marco et eius diſcipulis
ait Philo, et citat Euſebius, quod vsque ad occaſum
ſolis frequenter ieiunabant, a vino et carnibus abſti-
nendo, vt ſola aqua eſſet eis poculum, et panis cum
ſale vel hyſſopo cibus. Matthæus apoſtolus, teſte ſe-
cundo Clemente, ſeminibus et oleribus, absque car-
nibus vtebatur. Reſpondes tu, vos non prohibere, ſi
quis cum Ioanne baptiſta aquam bibat, et locuſtis veſ-
catur. Non prohibetis, ridetis tamen, et dicitis, nihil
prodeſſe. Carnis macerationem, quam Epicurismus ve-
ſter fortius reiicit, legiſti apud Irenæum, qui lib. 3.
cap. 35. aperte docet, Adamum pœnitentem folia fi-
cus aſpera elegiſſe, vt carnem maceraret, et petulan-

tem carnis impetum retunderet. Vnde et Deus erga

pœnitentemſuam miſericordiam indicans, pelliceam de-
dit tunicam, quæ vltra mortalitatis indicium, indulgen-

tiam quoque ſignificabat, et futuræ veræ ouis amictum.

Quid inſuper Paulo dicetis, qui caſtigabat corpus ſuum, et
mortificationi ſubiicebat? Chriſtus ipſe in ſacco et cinere
pœnitentiam probat. Matth. I1I. in maceratione et ieiunio

cum Niniuitis, Lucæ I. In fauilla, cinere, cilicio, nuditate,
ieiunio, fletu, et planctu, Iob. 42. Ioëlis 2. Ionæ 3. Dani. 9. et

2. Samu. I 5. et 3. reg. 2 I. Per hanc placari dicitur ibi Deus.
Has macerationes in prima eccleſia libere a plerisque fie-

ri, etiam publice, Tertullianus docet in libro de pœniten-

tia, et Euſebius in eccleſiaſtica hiſtoria lib. 5. ca. vltimo.
V 5 Adde

.„

714 AP O L OGIA.

Adde lachrymas Petri et mulieris peccatricis, Matth.
26. et Lucæ 7. percuſſionem pecétoris publicani
et aliorum, Lucæ 18. et 23. Satisfactiones hæ quo-
dammodo dicebantur, vna cum ablati reſtitutione: ſine
quibus poenitentia fere ſimulatur, non perficitur. Ad-
iungere iſta debuiſſes tuæ contritioni, et conſcientiæ
terroribus, in tractatu pœnitentiæ. Id ego fateor, abs-
que macerationibus his, et absque ſatisfactionibus ex-
ternis, eſſe poſſe pœnitentiam, et peccata omnia pœni-
tenti ſide remitti. Nihilominus hæc ibi maxime pro-
ſunt, fidem et ſpiritum feruant, magis viuificant, car-
nem mortificant, gloriam augent, et peccati pœnam
tollunt. Per hæc Deo quodam modo ſatis fit, per quæ
ipſe aliquo modo placatur, ira minuitur, et gloriæ mer-
ces augetur. Per hæc remitti peccata, et nos fieri can-
didiores, docet ipſe Deus. Eſa. I. et 58. Vere ait Da-
niel, Peccata tua eleemoſynis redime, et iniquitates
tuas miſeratione pauperum. Vera eſt regula Chriſti
de miſerendo, remetiendo, et remittendo nobis, ad
eam menſuram, qua nos aliis miſeremus, metimur, et
remittimus. Aliqua igitur eſt factorum commenſuratio,
et ad peccati remiſſionem aliquid facit operum acceſſio,
maxime in quotidiana remiſſione poſt regenerationem.
Ad quam rem pulchre facit dictum Clementis Alexan-
drini, lib. 4. Stromatum, Peccata ante baptiſmum
commiſſa ſimpliciter dimitti: pnſtea autem caſtigatione
quadam expurgari, noſtroque opere tolli.
Opus noſtrum dicitur pœnam peccati luere, debi-
to vtcunque ſatisfacere, et ad peccati remiſſionem a-
liquid efficere, actione quadam dependente. Chri-
ſtus ſatisfecit patri, et pro peccato Adæ, et pro re-
liquis omnibus. Peccatum Adæ ſua morte luit Chri-
ſtus, id efficiens, vt et nos morte noſtra id luamus,
ac debito vtcunque ſatisfaciamus. Paulus ait, mu-
lierem a ſua prima transgreſſione faluari per genera-
tionem liberorum. I. Timoth. 2. eo quod dolore par-
tus

tus p
Virun
Atque
ſerit
Docer
Inund

tempe

tempe
perien
luens
mand
füicti⸗
que
per

pus

Nien
tam

plact

bene
dutur
Niis,
is et
ſionen
opus,
Dro:
Peccz
ne g
Maior
Portio
totum
CUN
DrO .
Deo
lere.
a,
ſi

„

Mutt
bblieni
e e.
ne: n
ur. A.
Kientie
t, d.
ibuber.
ia en.
ne .
Ut,

i enn

eran
rie ner
feri ar 5
e Air
biginc⸗
nC
,4
im, 4
enlurto
ietel
rationen.
Aptifmun
Pigann.
re, li
Conen ?
t pro „
it
4 uuns
t, NN
Eenn

lore .
10s

A P O'L O GIA. IS

tus pœnam eius peccati luit. Eadem ratione dicimus,
virum ſudore et labore ſaluari, pœnam peccati luere,
atque ita iudici Deo aliquo modo ſatisfacere: ſi man-

ſerit in fide, et dilectione, vt annectit ibi Paulus.

Docet Irenæus lib. 3. cap. 33. Adamum tam in hoc
mundo, quam in inferno, pœnas luendo, impleuiſſe

tempora ſuæ condemnationis vsque ad plenitudinem

temporum, in qua venit Chriſtus reducere ouem, quæ
perierat. Cain pro peccato ſuo pœnam arbitrio Dei
luens, Deo quodammodo ſatisfeciſſet, ſi ita contritus
manſiſſet in fide, et dilectione. Ipſis enim pœnis in-
flictis placatur Deus, cum quis patienter ſuffert: at-
que ita ad ſalutem faciunt pœnæ. Ita quis a pecceato
per ignem ſaluatur. Ad peccati remiſſionem facit o-
pPus noſtrum, iram Dei, pro peccato illo excitatam, le-

niens. Dauid numeratione populi, et adulterio reus,

tam pœnis inflictis, quam ſuis deinde factis, iram Dei
placuit. Vt noſtris malefactis exacerbatur, ita noſtris
bene factis placatur Deus. Specta ipſum Achab, in-
dutum ſacco, placare iram Dei orationibus et ieiu-
niis, ſicut Manaſſen, et Niniuitas. Orationes Mo-
ſis et Samuelis, iram Dei leniendo, peccati remiſ-
ſionem obtinuerunt. Eſt vere argumentum efficax, Si
opus, ſeu factum noſtrum iram Dei lenit, iram Dei,
pro aliquo peccato excitatam, lenit: atque ita, ad
pPeccati illius remiſſionem, facit opus illud, actio-
ne dependente. In actionibus enim fubordinatis,
maior cauſa non tollit actionem minoris: nec ad

portionem effectus quæque illarum agit, ſed ad

totum: illa primario, hæc ſecundario. Quod-
cunque ſit Deo acceptum opus noſtrum, iram eius
pro peccato excitatam leniens, iam dieitur illud
Deo vtcunque ſatisfacere, et peccati pœnam tol-
lere. Eſt igitur in noſtris operibus acceſſio ali-
qua, pendens ab eximio illo opere paſſionis Chri-
ſti, quod fuit caput omnium operum: opus
pro

716 A PDO L. OGGI A.

pro omnibus ſatisfaciens, opus pro omnibus poœenam lu-
ens, ac ſupremam iram tollens. Si opera noſtra nihil
ad'gloriam vel pœnam prodeſſe poſſunt vel obeſſe, quor-
ſum ad ſtateram appendentur ſingula iudicio finali? Si
opera mala ſpiritum fdei lædunt, quare bona eum non
iuuant? Quorſum miniſterium veſtrum, in eccleſia, ſi
eo non iuuamur. Si alieno veſtro opere ad ſalutem, et
peccati remiſſionem, vere iuuamur, quare non et noſtro?
Circa eceleſiaſticum ordinem, ſcimus ex Paulo, debe-
re omnia ſecundum ordinem fieri. Ob id eſſe epiſcopos,

presbyteros, et inferiores alios miniſtros, ſuffragiis ele-

ctos, et a ſenioribus conſtitutos, ſecluſis Antichriſti ſu-
perſtitionibus, characteribus, bullis, et pecuniæ ſigil-
lis. Ordines hi diſtinctionem hanc habebant. Aut iu-
niores, aut minus exercitati, vt plurimum conſtitueban-
tur diaconi, potiſſimum ad menſæ miniſterium, deinde
ad doctrinam et baptiſmum. Non diaconorum, ſed pres-
byterorum erat imponere manus, quæ ob id dicebatur
impoſitio manuum presbyterii. Inter epiſcopos et pres-
byteros hoc fuiſſe diſcrimen, alibi diximus, quod ali-
quando iidem omnino erant epiſcopi et presbyteri, ali-
quando quis potior habebatur epiſcopus, omnes ſola
aliorum ſeniorum manuum impoſitione, cum ieiunio et
orationibus Conſtituti, ad miniſterium ordinati, ſeu deſti-
nati. Nulla erat dominandi poteſtas, ſed docendi et mini-
ſtrandi. Ignatius et Clemens, vrgente erga neophytos peri-
culo, plurimum laudant obſeruari prælatorum Chriſti mi-
niſtrorum doctrinam et exemplum. Idipſum Paulus et alii
apoſtoli docuerunt. Non a beſtia precio tunc dabantur mi-
niſtri, ſed probati ad docendum eligebantur, præſertim ſe-
niores. Nunc ordine turbato omnia nobis euertit Anti-
chriſtus. Quia deſeruit nos ſpiritus domini, omnia in
nobis præpoſtere fiunt. Niſi ipſe Chriſtus eccleſiam
ſuam nobis reſtituat, et ſpiritu ſuo dirigat, rationes hu-
manæ nihil prodeſſe’ poſſunt. Orandus igitur dominus,
vt mittat operarios. Meſſis namque multa eſt, et ma-
guo affectu parata. Perditionem omnes videmus, quæ
ex Antichriſti et ſatellitum eius opulentia maxi-
me cœ-

me (h

ne

Pe
Lerun
Adde
hes
iplic⸗
eller
fabul
e 6
nobie
in no
Hec
cum,
Ppam
faci
inf
leg
fuit
decl⸗
lis,
noS
debe
ranch
eumm
Patib
braie
II
Dei,
re in
ſibi

enam.
ſtra nitn
e, guo

.4
inali!

eln in

deleſi
lutetne
t noltro!

lo, dede⸗
Pileopns
tigise⸗
hritif
Cnie irl⸗

ANI E

Kitvebne
n, Eeie
led er
cicebenn

oset ſe⸗
Nvod
tet, 1*
nnei

jeimnioe

.
ſente

gietnii
rtosſer
Chrifii
neid
bunurn⸗

—

Eſertin-.
ettit Ne
Cmii
ecceiA
Gomint,
i, et M.
mus,
e l. .

AP OLO,ꝑ G I A. 717

me cœpit. Quo modo illi poterant Deo ſeruire et mamo-
næ?An non euangelium Chriſti eſt euangelium pauperum?
Perditionem hanc, ad ſummam ſatanæ pernitiem, au-
Xerunt infernalia ad eruendos manes ſacrificia lucratiua.
Adde munera, quæ in dies offeruntur, ad idola, ſeu ima-
gines ſanctorum: quas et maioris lucri gratia diligenter
ipſi colunt, cumValentinianis dicentes, imaginem Chriſti
eſſe tunc factam, quando egit cum hominibus. Quod eſſe
fabuloſum, docet Irenæus lib. j. cap. 24. Scriptura vbi-
que docet, fugienda eſſe omnis generis idola, præſertim
nobis, qui ſolo ſpiritu eſſe adorandum, ſcimas. Interne
in nobis ſpiritu adoratur Chriſtus, non externe in ſtatua.
Hæc ſola ratio conuincit, imaginum cultum eſſe fanati-
cum, quia eſt Papiſticus. Ratio euidens eſt, ſi credis Pa-
pam Antichriſtum, contraria ſemper religioni Chriſti
facientem.
Alia eſt colorata traditio facientium imaginem crucis
in fronte et aliis locis: quia apud Ezechielem et Ioannem
legunt, fuiſſe factum ſignum in fronte. Sed ſignum illud
fuit nota ſanguinis, nota martyrii, vt Ioannes ipſe ſatis
declarat. In veteri quoque teſtamento erat nota ſangui-
nis, in fronte liminis domus, Exo. I2. indicans, ſanguine
nos ſeruandos ab interitu. Ob id tamen non ſequitur,
debere nos ſanguine frontem oblinire, aut ipfſum ado-
randum pingere. Ergo nec patibulum adorabimus, nec
eum in fronte faciemus, etiam ſi viſum eſſet ſignum
patibuli. Craſſa eſt eorum ignorantia, qui ſignum He-
braicæ literæ tau eſſe aiunt cruci fimile.
Hac item ratione nos vrgent, Si Chriſtus eſt imago
Dei, licet imaginem adorare. Licet plane illam adora-
re intus imaginem, quam fecit Deus, non quam quis
ſibi facit. Ita prohibuit Deus, ne quis ſibi faciat ima-
ginem. Ita Paulus arguit eos, qui mutauerunt gloriam
Dei in imaginem a ſeipſis conſictam, et externe adora-
tam. Imagines cherubim, a Deo inſtitutæ, non ar-

guunt, eſſe adorandas imagines, a nobis inſtitutas;
cum præſertim ille non adorarentur, ſed aliam tunc

in vm-

zx1 8s APVO LO GIA.

in vmbra haberent myſterii rationem.
Eſto vero, idolum nihil ſit, An defunctorum

ſanctorum dicemus, nullas eſſe pro nobis preces?

Pro nobis orare beatas animas, multis rationibus o-
ſtenditur. Primo, quia angeli pro nobis orant. Za-
cha. I. de noſtra ſalute gaudentes, Lucæ 15. et ani-
mæ beatæ ſunt, ſicut angeli, quanquam nondum in
ſtatu perfecto. Secundo, anima damnata erat de vi-
uentibus ſolicita, et pro eis orabat, Lucæ 16. ergo

multo magis anima beata. Tertio, charitas nun-

quam excidit, I. Cor. 13. diligunt ergo nos animæ
beatæ: dilectionis autem actus eſt orare. Quarto,
Chriſtus ipſe pro nobis orat, ita qui cum eo funt,
et idem volunt. Quinto, mortuorum orationes ex-
audiri petit Baruch, capite tertio. Sexto, animas

orantes vidit Ioannes in apocalypſi. Orant ibi, be-

nedicunt, et gratias agunt animæ ſanctæ. Animas
apoſtolorum et prophetarum ait loannes gauiſuras,
quando perdetur Babylon. Ita ſenex ille, ab Irenæo
eitatus lib. 4. cap. 50. docet, beatas animas gra-
tias agere, et de noſtra ſalute gloriari. Sed an
ad eas animas, aut ſingulas earum dirigere nos de-
beamus peculiares preces? Hoc ſcriptum non le-
gimus. Peculiares actus noſtros non ita diſcernunt
animæ dormientium: ſed quantum illis datur, pro
nobis generaliter orant. Non quod pro tua in ta-
lem animam oratione, illa tibi certum quid repen-
dat, aut tibi idolum fieri cupiat. Nec animæ,
nec angeli, ſunt noſtræ orationis ſcopus, nec no-
bis pro ſigno poſiti. Idolum habet in animo, qui
talem animam, aut talem ſibi interceſſorem deli-
git aut cogitat. Animas vero ſeparatas habere
formam hominis, docet Irenæus libr. 2. capit. 33⸗
63. et 64.
Alia fuit Ioannis diſcipulorum vera ſententia, exloan-
nis ipſius reuelatione, de regno mille annorum, poſt vi-
S ctum

(um
experi
niores
liaſtas
et Le⸗
celeſt

yt ait

ad an
clela
leſtitu
us
terrar
luane
Mecul
Cilecke
cula.
lisque
di,
qui
Omni
loc r
Ilis,
locen
605,
um,
Crnali
Ue de
Mnin⸗
Dlili
Uon v
Connen
Dediun
ee or
CCru
c tu
n⸗
1lo,

ornn

1. 3).

lonn⸗
Gunt

A PO IL. O GIA. 219

Gum Antichriſtum in terris futuro, quod nos nunc
experiemur, quanquam tu cum vulgo Papiſtico ſe-
niores illos omnes, et apoſtolicos viros, vt chi-
liaſtas rideas. Ciuitas illa cæleſtis in nobis erit,
et Eccleſia Chriſti vera nobis nunc videbitur. In
cæleſtibus ſpiritibus congregatio ſancta ſemper eſt,

vt ait Apoſtolus Heb. 12. a terris autem fugata eſt

ad annos mille ducentos iexaginta, apoc. 12. Ec-
cleſia Chriſti, quæ nunc eſt furſum inuiſibilis, per
reſtitutionem fiet viſibilis, et nos ipſi cum eis eri-
mus Chriſti eccleſia, cum Chriſto regnantes ſuper
terram, vt ait Iloannes. Ridiculi ſunt vobis, qui
hanc glorioſam eccleſiam in terris expectant, im-
maculatam: quam Chriſtus vocat columbam ſuam,
dilecam, totam mundam, totam pulchram fine ma-
cula. Idipſum ait Paulus Epheſ. 5. et Ignatius ple-
risque locis. Poſt regenerationem erimus nos mun-
di, et immaculati, ſecundum internum hominem,
qui vere cum Chriſto, regnat in cælis, verus rex.
Omnis gloria reginæ cccleſiæ intus eſt, pfal. 44. In
hoc regno cælorum non eſt puer, aut infans ali-
quis, ſed omnes ſunt adultæ et plenæ Xtatis, vt
docent prophete. Non recipit hoc regnum, niſi
eos, qui parati ſunt ad regem ipfum füſcipien-

dum, vt docet Chriſtus. Non putamus, armis

carnalibus parari regnum hoc, vt tu criminaris:
nec defuturos malos, dicimus: imo erit ſemper
maxima copia, quæ afflictionibus bonos exercebit.
Mali ſunt pars eccleſi?, commixtione corporali,
non vinculo ſpirituali, in quo eſt cæleſtis eccleſiæ
connexio. Eccleſiæ huius cæleſtia gaudia non im-
pediuntur ob malorum admixtionem, nec ob crucem,
nec ob perſequutiones. Tragœdiis tuis, et Ethni-
corum exemplis, quæ præter rem ſemper inculcas,
ac tuo etiam pſeudoiudaiſini vinculo ommia nobis tri-
ſtiſſima facis: cum prophetæ omnes, et angeli ipſi de
cælo, gaudium et lætitiam in Chriſto ſemper an-
nun

720 APOLOCGIA.

nuncient. Muliebribus pauoribus te ipſum vbique
territas, ſub maledicto legis ſemper conſtitutus. Cum
Tatiano hæretico doces, Peccatum originis, quod in-
fantes nunc in inferno detinet, non eſſe finali iudicio
tollendum, ſed æternas illis ſupereſſe pœnas. Vtinam,
Philippe, grammaticus adhuc eſſes, in tuo Helleniſmo
ſemper verſatus. Vtinam in Chriſtianiſmum non ita ir-
rupiſſes, bonis mentibus tanto impedimento futurus,
quo minus cæleſtia ſapiant, et cæleſti regno fruantur.
Fanaticos tu clamas furores, qui de cæleſti Chriſti
baptiſmo ſunt diuini ſermones, quos tu impudenter ca-
uillaris. Spiritus ſanctus tibi, et tuis animalibus inſa-
nus furôr cenſetur. Quemadmodum olim vulgus Iudai-
cum prophetas ipſos, qui de regno Chriſti ſublimiora
videbant, vt fürioſos, et inſanos habebat: ita vulgus
vniuerſum nunc facit. Atque ita ſemper fit, vt qui
Chriſtum præ aliis vident, crucem patiantur, et perſe-
quutiones. Pædobaptiſmum frigidiſſimis rationibus lau-
das, ſolo fere pſeudoeccleſiæ vſu, quem tu ipſe vbique
laceras. Si eccleſiæ Antichriſti eſt ille pædobaptiſmi v-
ſus, iam ſequitur, contra Chriſtum eſſe, et merum abuſum.
Quid igitur de baptiſmo ſenſit prior eccleſia? Id-
ipſum, quod Chriſtus et apoſtoli. Ex Luca tibi conſtat,
non eſſe tunc ad baptiſmum vocatos infantes, cum ſo-
lum vocarentur diſcipuli, actoô. 11. Nullus erat tunc
Chriſtianus, niſi diſcipulus, ergo nullus erat tunc in-
fans Chriſtianus. Pauli ſcopus erat, diſcipulos facere,

vt ipſemet ait. Chriſtus item præcepit, Vt apoſtoli diſ-

cipulos facerent, quos baptizarent. De baptiſmo vſque
ad Marcionitas pie ſenſit eccleſia, et eaâ hæreſis pædo-

baptiſmi occaſionem induxit. In Aſia, Africa, ac etiam

in media vrbe Roma, vt ex Tertulliano conſtat, doce-
bant Marcionitæ, non eſſe baptizandos, qui vxores

haberent, ſed tantum cælibes, aut in extremo vitæ ar-

ticulo, vt ita in cælum migrarent. Precioſa adeo res

. . . .
tunc cenſebatur baptiſmus, qui cæleſtes homines fa-

ceret. Baptiſmum differendum conſulebant, ne quis
temere

deinere
fet. l.
incauti
ſuetuch
yt ſubl
chis.
de bap

adiung

Hinc 2
b. Dor.
imur
intulit
chie,
ii, be
ine de
de dap

nec

uiniſt
tionun

quoc1

legnun

lrer
Nt om
lenectt
is 9
ſunki
Cceilo
Vethle
Donit.
ſtione
Cderee
nalci.
et ſpi

Cun

.1
d.

tice
nan
iir⸗

tl t.

rb,

higne

niy⸗

fum.

-
ſtat,
mnl⸗
tn
ne i⸗
facele,

Ni d

Mi

37

eud

ige

1n t. 3
10ce.
de⸗

N

eon
ines
ne O

tenet

APOLOGIA. 721

temere relaberetur, ſed purior in mortem vſque permane-
ret. Ei vero Marcionitarum vitio occurrentes Romani,
incauti ruerunt in contrarium vitium: et induéta mox con-
ſuetudo paruulos baptizandi, inſtante Regno Antichriſti,
Vt ſublata virtute ſpiritus baptiſmi, ſuperaret virtus dra-
conis. Apoſtoli vero et apoſtolorum diſcipuli, vbicunque
de baptiſmo loquuntur, doctrinam, pœnitentiam, et fidem

adiungunt, et baptizatos ad euchariſtiam mox ducunt.

Hinc ait Clemens Alexandrinus, lib. I. Pædagogi, cap.
6. Dominico nutrimento ſtatim poſtquam regeniti ſumus,
alimur. Ex hac euchariſtiæ ad bapismum coniunctione
intulit falſus ille Areopagita, in fine ſuæ eccleſiaſticæ ierar-
chiæ, infantes ad baptismum et euchariſtiam ſimul admit-
ti, baptiſmo perdito euchariſtiam quoque peſſundans.
Sine doctrina, pœnitentiam et fidem continente, nunquam
de baptiſmo loquutus eſt Chriſtus, nec Ioannes baptiſta,

nec apoſtoli, nec euangeliſtæ, ſed Antichriſtus et ipſius

miniſtri, ſophiſticis quibusdam rationibus. Tuarum ra-
tionum tuipſe nec principium, nec finem intelligis. Neſcis,

quod ſit peccatum infantium, nec quis infernus, nec quod

regnum cælorum, nec qualiter illi ſanctificentur.
Irenæus ait, Chriſtum per omnes ætates tranſiiſſe,
vt omnes ſanctificaret. Quanquam ipſe dominum ad
ſenectutem veniſſe dicat, nos in ea re Ignatio et reli-

quis omnibus magis credimus. Omnes quidem ætates

ſanctificauit Chriſtus, vt erant ſanctificationis capaces.
Occiſos infantes ipſa occiſione ſanctificauit, ſibi in
Bethleem martyres naſci fecit, vt ipſemet Irenæus ex-
ponit. Alios eam ætatem agentes, per manuum impo-
ſitionem ſanctificauit, et præparauit, dæmonis in eos
coercendo poteſtatem: quos ob id improprie dicas re-
naſci. Adultos vero ſanctificauit per fidem, per aquæ
et ſpiritus regenerationem et cibum cæleſtem.

Quod alia in primitiua eccleſia fuerit baptizandi ratio,
Z. . quam

—7222 APOLOGIA.

quam nunc ſit, vItra iam dicta, teſtatur Confſuetudo
Corinthiorum expectantium tempus completi catechifſ-
mi. Si fides eccleſiæ ad baptismum non fſufficit pue-
ro vtcunque credenti, multo minus fufficit infanti
nihil credenti. Conſuetudinem item prioris eccleſiæ
in baptizando eſſe mutatam, aperte nobis teſtantur;,
Origenes, Ambroſius, et Baſilius magnus. Ex Orige-

ne tu citas, paruulis dare baptimmum, dici eccleſiæ

traditionem, ab apoſtolis acceptam. Traditio ita vul-
go iactabatur. In tanta eccleſiarum diſſipatione, per-
ſequutionum acerbitate, et ſcriptorum penuria, tradi-
tiones varie tunc citabantur. At ex ipſomet Origene,
et pleriſque aliis conſtat, rem aliter habuiſſe apoſtolo-

rum temporibus. Origenes in caput ſextum epiſtolæ

ad Romanos, apoſtolorum temporibus, inquit, non
baptizabantur infantes, vt nunc flieri videmus. Non
ſolus typus myſteriorum, ſed virtus eorum, ac ratio,
baptizandis tradebatur, tanquam ſcientibus et edoctis.

Quod qui baptizantur, in mortem Chriſti baptizan-

tur, et conſepeliuntur illi per baptiſmum, vt ſicut
Chriſtus refurgens a mortuis per gloriam pa-
tris,„ ita in nouitate vitæ ambulare debeant
hi, qui baptizati funt. Hæc ille. Ambrofius
in caput quartum epiſtolæ ad Epheſios, per
ordinationes eccleſi? „ ait, eſſe rem hanc ali-
ter compoſitam, quam cœperat. Primum enim
docebant, et baptizabant. At poſtea cœpit ec-
cleſia alio ordine gubernari, quam antea. Si-
milia docet Baſilius magnus in tractatu, cui ti-
tulus eſt, Quomodo inſtruendi, monendique ſint,
ad baptiſma venientes. Adde baptiſmi diffinitionem,
quam ponit Tertullianus in libro de pœnitentia. Eſt
obſignatio, ſeu lauacrum fidei, quæ a poœni-
tentia incipit. Non ideo, inquit, aluimur, vt

—

delin-

Gelin
Ius.
peeni
tisg
d e
it,
bus
tam
techit
mus,
lidicr
Valich
Chrit
Uis

muI

De
guinis
eſt in
Deren
deo
purg
Hec
inqu
Dis:
Cedun
aAdhu
igne
tione
10 pe
Necer
ltn d
Lnis

Non
Non
latil,
locti⸗

izan-
ſcut
N.
ben.
rolus

A POL O GIA. 2723

delinquere deſinamus, ſed quia deſüimus, et pœnite-
mus. Pœnitentiam primam ibi vocat ante baptiſmum,
pœnitentiam ſecundam pôſt baptiſmnum. Idipfum ple-
risque locis docet Clemens Alexandrinus, qui et nos
ad exemplar Chriſti baptizandos eſſe, palam oſten-
dit, libro primo Pædagogi, capite ſexto. Ex qui-
bus omnibus ſatis intelligis, impoſturam ſuperaddi-
tam eſſe infantium baptiſmum ſine pœnitentia, et ca-
techiſmum ridiculum, ſicut fuit ridiculus catechif-
mus, et baptismus, ab Athanaſio puero factus, et
ridicule ab eccleſia comprobatus. Hæc ſola ratio eſt
valida, quod Antichriſti doctrina eſt pædobaptismus.
Chriſtus eſt nobis potius imitandus, vt paruulis ma-
nus orantes imponamus, et adultos ad fidei baptis-
mum inſtruamus. V

De baptismo, qui fit in martyrio, per proprii ſan-
guinis ablutionem, et de eo, qui per ignem futurus
eſt in fluuio igneo, vt libris apertis in iudicio com-
pareant mundandi, pluribus hic eſſet agendum. Vi-
deo enim, vos non credere, talem eſſe ignem ſordes
purgantem, nec credere, iudicium fore per ignem.
Hæc ſola ratio vobis ſufficere debuit, Quod nihil
inquinatum admittetur ad gloriam illam reſurrectio-

nis: credentium autem et iuſtificatorum plerique de-

cedunt cum variis ſordium inquinamentis, habentes
adhuc ligna, fœnum et ſtipulam. Oportet ergo talia
igne cremari, et ipſos repurgari, vt ait Paulus. Ra-
tione pœnæ, hic inflictæ, vos conceditis, quem a pecca-
to per ignem ſaluari. Quid ſi illa hic non ſit inflicta2
Neceſſe eſt, ſordes illas alibi tolli, et eum igne repurgari.
Ita docet Irenæus libro 4. capite 8. 9. et 56. baptiſmum
ignis eſſe futurum, et ventilabrum igneum, in area
Z. 2. triti

724 A POLOGIA,

triticum emundans. Petrus libro primo et quinto Clemen-
tis, animas ait eſſe reſolutione purgandas, et per ignem
traducendas. Hoc modo baptismum ignis expurgantis
docet Ioannes baptiſta, ei adiungens ventilabrum expur-
gationis, et palearum combuſtionem. In id concordant
Malachias, et alii prophetæ. Quemadmodum Chriſtus

nunc credentes aſſumit, et animas ſibi credentium poſt de-

ceſſum aſſumit: ita hic et ibi aſſumendo puriſicat, et ignis
ſpiritus ſui conflagratione ſordes expurgat. In finali omni-
um iudicio ignis ante eum præcedet, vt ait propheta. Ignis
de cælo deſcendens comburet ſingulorum oblationes. Ali-
qua oſtenditur iudicii punitio, citra gehennam perpetuam,
Matth. 5. Ignis in iudicio præcedet, cœlum et terram incen-
det, cum animæ corporibus inducentur: et tunc, quod pur-
gandum ſupererat, purgabitur. Quicquid in ignem venire
poteſt, eſt igne purgandum, vt ad purum excoquatur ſcoria
noſtra. Ad hanc purgatorii ignis penam, aut minuendam,
aut tollendam, acceſſione quadam poſſunt nobis prodeſſe
charitatis opera, eleemoſynæ, ieiunia, orationes, pœniten-
tia, et confeſſio, ſicut et aliæ a Deo hic nobis inflictæ pœnæ,

vt docet Petrus, citato libro quinto. Et in hoc ſeculo, et in

futuro purgantur ſaluandi, ſicut quædam peccata in hoc
ſeculo remittuntur, quædam in futuro. Adde quod obiecti
ſunt paradiſo cherubim cum flammeo gladio, ſeraphim
comburentes, fluuius igneus, omnia in empyreo ignea. Eo
nihil aſcendit, niſi holocauſtum, totum combuſtum, obla-
tio ſine fermento, et victima igne ſalita.

Sed an pro ipfis ita defunctis, et purgandis nos orabi-

mus, baptizabimur, et euchariſtiam offeremus 2 Hoc fal-

ſarii, ex corrupta Machabæorum traditione contendunt.

Quomodo id contendunt ex lege, aut eorum authoritate,

qui erant ſub lege, cum lex ipſa damnet, pro mortuo quic-

quam offerre? Ridiculum plane, vel Iudæis ipfis teſtibus,
eſt hoc commentum. Morte eſt iacta alea. In quamcum-
que partem ceciderit lignum, ſiue ad auſtrum, ſiue

ad aquilonem, ibi manebit, vt capite vndecimo ait ec

cleſia

dͤd
dime
expe
cci
gui⸗
dun

Ani

igit
dit
me
ece

ked
fell

lis
l-
Uann,
een⸗
pul⸗
enite
Corin
dan,
eſe
iter⸗
ene,
etin
hoc
biett
phin
1. 1o
Cblr⸗

ti⸗
efl.
dunt.
itate,

—

A POL O G IA. 72 5

X . . .. .
cleſiaſtes. Homo moriens dicitur migrare ad domum ſecu-

li, ſeu domum ſuæ æternitatis, in qua manſurus eſt vſque

ad diem iudicii, Iob. 30. pſal. 48. et eccleſiaſtes. 12. Re-
dimere ibi nemo alium poteſt, vt aiunt Ilob et Dauid: ſed
expectanda eſt finalis ſententia. Ex factis propriis quiſque
accipiet, non ex factis alterius. Galat. 6. et 2. Cor. 5. Pro
quibus tu orabis? Qui ſine regeneratione Chriſti decçe-
dunt, in inferno manebunt, vſque ad finale iudicium. Ibi
nulla eſt redemptio. Qui in regeneratione dormierunt,
a Chriſto ſunt aſſumpti, et in demonum manus nequaquam
traduntur. Hoc eſt animaduertendum, quod in Chriſto
regeniti, ob ſtipulam illam ſuperædificatam, non ſentient
illum deæmonum infernalem ignem, quem in (ſuo purgato-

rio ponunt papiſtæ: ſed igneam per ſpiritum Chriſti defla-

grationem. Nefas eſt igitur, ſi quis dicat, eſſe orandum
pro talibus defunctis, ne illos Chriſtus aſſumendo purifi-
cet: quaſi in eorum pernitiem nos oremus. Neceſſe
omnino eſt, illos morte expiari, et ſuum ignis baptiſ-
mum perficere. Preces ergo pro Chriſtianis defunctis,
ſunt pro ipfis gratiarum actiones, non ipſorum expia-

tiones. Pro funere laudatur oratio, Vt in gratia Chri-
ſti decedentibus ſimiles nos efficiamur. Hoc nobis pro-

deſt. Ilis quoque poteſt gaudium aliquod afferre, ſi-

cut nobis reſipiſcentibus gaudent in cœælo angeli, et
animæ beatæ. Hoc non ideo eſt, quia nos pro ipfis
oramus, ſed quia nos emendamur. Hoc eas non ex-
piat, nec tantillum loco dimouet, vt iacétant ſacrificu-

li. Ridiculum eſt, quod aiunt, auolare animas, vt
olim aiebant impoſtores. Ezechie. 13. Non oportet
igitur nos pro mortuis eſſe ſolicitos, vt poſt Chriſtum

ait Paulus. Eccleſiæ Antichriſti eſt ille mortuos redi-

mendi vſus, eſt igitur abuſus, et auaritiæ impoſtura.
Defunctis itaque in ſua pace dimiſſis, Vt primitiuæ
eccleſiæ traditionem abſoluamus, ad viuos paululum
redeamus, quibus confeſſionem prodeſſe diximus. Con-

feſſionem illam, quæ fit presbyteris, diximus, infir-

Z. 3. mis

726 A P 0ο L O GIA.

mis prodeſſe, vbi conſcientia ipſorum dubitatione pre-

mitur. Atque ita eſſe illam conſtitutam in chriſtiani
hominis arbitrio et conſcientia. Ad neceſſitatem tamen
illius confeſſionis in quouis delicto nos cogunt ſacrifi-
culi pſeudoiudæi, quia olim talis erat neceſſitas, con-
feſſionis in ſingulis delictis, et ſingulis oblationibus,
Leuit. 5F. et Nume. 5. Item quia præcebit Chriſtus
leproſos ſe oſtendere ſacerdotibus, vt olim præcipie-
batur, Leuit. 1I4. Hinc ſuam legem ſub Anathemate
Condidit Antichriſtus. Sed ad hæc reſponſum ſæpius
eſt, neceſſitatem legis eſſe per Chriſtum fublatam.
Oſtenſum eſt, Chriſtum eſſe omnium complementum.
Ille eſt vnicus ſacerdos, vnica ſui oblatione diluens
peccata omnia confitentium ſibi. Variæ olim oblatio-
nes varias confeſſiones ſecum habebant: nunc vero
ſecus, cum ſit vnica oblatio. Adde, quod confeſſio-
nes illeæ non erant auriculares, ſed coram Deo, et
maxime, ſuper errore vel ignorantia, vt ibi declara-

tur. Quod de leprofſis dicitur, locum non habet in

hac confeſſione, quam faciunt hi, qui ſunt in eccle-
ſia: leproſi enim erant extra congregationem. In re-
ducendis hæreticis, aut publice excommunicatis, lo-
cum ſimilem habet ratio illa leproſorum a congrega-
tione expulſorum. In ea reductione duplex erat con-
ſideratio, ambiguitas facteæ mundationis ipſorum, et
periculum contagionis aliorum. Ob id ad ſacerdo-
tes miſit dominus leproſos, de quorum ſanatione exi-
gebatur ißſorum teſtimonium. Simili ratione, in re-
ducendis expulſis nos exigimus miniſtrorum eccleſiæ
teſtimonium: ſi ambigitur, eos eſſe mundatos, et ne
contagio aliqua ſequatur. Miniſtri teſtantur, et con-
ſulunt, non imperant. Expulſio vel reductio ſit
fuffragiis totius eccleſie, videlicet eorum omnium,
qui ad cænam domini in vnum conueniunt. In ea
re veteres confeſſionem publicam exigebant, ad publi-
cam alio-

cem
et P
glen
pulſ
rinth
fleri
tuco
ſtran
Phila

deeni

608
quen
ia
omm
tum
Mann
ſunt
doc
Quæ
trian
ſunt.
P
tria⸗
qua
tion
diſſ
Alian
ter
Alite
crez

ALOLO GIA. 27

cem aliorum ædificationem, ac etiam terrorem, ſicut
et Paulus docet, peccantem eſſe coram omnibus ar-
guendum „vt reliqui timorem habeant. Publice ex-
pulſus, publice reducendus eſt, vt ſecunda ad Co-

rinthios epiſtola docet. Id autem, quanto mitius

ſieri poteſt, faciendum eſſe, docet Chriſtiana manſue-
tudo, ne ob nimis pompoſam illam exomologeſim ab-
ſtrahantur plerique ab cccleſia.“ Hinc ait Ignatius ad
Philadelphienſes, Rogo vos in domino, quicunque

ponitentes venerint ad vnitatem eccleſiæ, fuſcipite

eos cum omni manſuetudine. Nos non poſſumus
quem omnino repellere, vt temere faciebat Nouatus:
quia neſcimus, quis fuerit vere illuminatus, nec quis
omnino a fide Chriſti ſit prolapfus, nec quis in ſpiri-
tum ſanctum ita peccarit, vt non ſit reparandus. De
manifeſtis nos vtcunque iudicamus, occulta vero Dei
ſunt iudicia. Piæ ſunt hæ ſeniorum traditiones, et
doctrinæ, ab euangelica veritate nihil recedentes.
Quæ verô ſpectant ad characterem beſtiæ, idolola-
triam, et ſacrificulorum auaritiam, fugiendæ nobis
ſunt.
PRo fuprema iam huius apologiæ manu, vt diuinæ
triadis myſterium fiat adhuc magis perfpicuum, leuia
quædam obiecta propulſemus, ſeniorum dicta de crea-
tione verbi defendendo. Diximus aliam eſſe ſermonis
diſpenſationem poſt incarnationem, quam ante: et
aliam diſpenſationem per creationem, quam ante. Ali-
ter nobis dicitur ſermo, vt erat ratio in mente diuina, et
aliter poſt prolationem, in creatione factam. Nihil nunc
creat Deus, cui ſe prolatione quadam non exhibeat,
et communicet. Longe vero inſignior in mundi crea-
tione fuit prolationis exhibitio et communicatio. Fuit
patefacta exhibitio rationis Dei, apertio, prolatio
quædam, modus oſtenſionis eſſentiæ verbi, ange-
lis et Adæ factus, et modus communicationis in ſpiri-
tu. IIæc erat verbi et ſpiritus creatio, externa conſtitu-
v. 4. tio,

„728 APOLO GIA.

tio, acquiſitio, et formatio, vt ait Salomon. Hoc mo-
do ſuſtinentur, qui dixerunt, ante creationem nec fuiſſe
/ —
X νWον, nec pneuma, nec nec ◻6) nec ſermo-

nem, nec ſpiritum. Quia proprio ſignificato in omni-

bus his linguis ſignificatur externa loquutio et ſpiratio.
Dixerunt item, ex ſophia prodiiſſe logon, ſicut Tertul-
lianus contra Hermogenem, facit ſapientiam ſermone
priorem, ſapientia cordis emittente ſermonem bonum.
Contra Praxeam aperte docet, fuiſſe in ipſa creatione nati-

uitatem ſermonis. Creationem ſermonis dixerunt Clemens

Alexandrinus, et Dionyſius Alexandrinus, vt in Origenem
a Rufino citantur. Semel et iterum ait Philo, Deum fuiſſe
ante verbum, antequam crearetur verbum. Poſt Triſmegi-
ſtum canit Orpheus, Verbum eſſe vocem patris, quam protu-
lit ipſe primum, conſiliis eius cum conſtitit orbis. Id dictum
Orphei, ſiue Triſmegiſti, vt ait Suidas, laudat Iuſtinus in
apologetico. Ignatius verbum ita creatum ſcribit, ſapien-
tiam creatam, quemadmodum ét Ieſus Sirach. Excuſari
omnia poſſunt, ſi Arrianorum et ſophiſtarum metaphyſicas
realitates tollas. Seniores nunquam in his quæſtionem fe-
cerunt, in quibus poſtea ſunt a ſophiſtis magnæ de creato
verbo excitatæ trageœdiæ. Oportet ergo ſeniores illos
quid aliud ſenſiſſe, quam ſophiſtas. Sapientia illis erat
antea, velut intus in mente diuina: et in ipſo creationis
exordio fuit apertio, fuit perſonalis quædam ſapientiæ
creatio, prolatio, expreſſa exhibitio, perſonæ Chriſti in
Deo externa conſtitutio, expreſſio, formatio. Ipſiſinet
Salomonis verbis vtor. Sicut apud Salomonem, ita
apud Eſaiam dicitur olim in Deo creatio et formatio,
ipſius Chriſti facta in Deo creatio et formatio, Eſa.
45. et 46. Cogita cum Eſaia, Chriſtum hominem di-
ci iam olim in Deo creatum et formatum. Sicut cum
Ioanne quis concedit, regenerantem illum ſpiritum glo-
riæ Chriſti ante refurrectionem non fuiſſe, Ioan. 7. at-
que ita tunc creatum ſpiritum nouum: ita quoque cum

Salomone et Eſaia ſapientiam illam creatam dicet

. modo et

Ue⸗

rtl.

one
numm.
Nat⸗
enent
ehent
fuit⸗
iner⸗
rot⸗
ickun
osin
pier⸗
culr
lc
nfe

ente

os
6 ert
tions
jentie
iltiin
ſinen
,. i
ntio
&⸗
t Cu
n .
1
e cu
Cieet
do e

APOLOGIA. 729

modo et exhibitione certa. Deus creauit eam in ſpi-
ritu ſancto, et ipſum ſpiritum ſanctum creauit, eum
exhibens modis quibusdam, in ſe iam præformatis.
Præparauit Deus lucernam nobis cognoſcibilem, ipſum
Ieſum Chriſtum lucentem „ qui eſt vera ſapientia. Me-
taphyſicos torſit dictum Salomonis de ſapientia creata,
acquiſita, formata, et figurata: quia figura loquutionis
non viderunt, nec intellexerunt figurata Chriſti myſteria.
Dictiones illas obſerua, quibus vtitur Salomon de
ſapientia loquens prouer. 8. —☚2% Kanah vbique ſigni-
ficat acquirere rem poſſeſſam. O.) naſach vniuerſa-

iter ſignificat conſtituere, inueſtire, obuelare, perfun-

dere: quod in principum et idolorum perſonis fiebat,
quando ſacrabantur. Id ea vox proprie ſignificat, et
conſtitutioni ſapientiæ, in Deo factæ, tribuitur. 997
holal, ſiue cholal, proprie ſignificat premi, exprimi.
Quibus omnibus modis dicitur Deus eam ſapientiam in
poſſeſſionem acquiſiuiſſe, principem conſtituiſſe, eius
perſonam inueſtiſſe, expreſſiſſe, formaſſe, creaſſe. Deus
dicitur ſapientiam illam acquiſiuiſſe, ſcripſiſſe, et adin-
ueniſſe. Quod Deus ſapientiam adinûenerit, et figura-
te ſcripſerit, poſt Salomonem docet Baruch, capite ter-
tio, et docuerat Iob capite viceſimo octauo. Sapientiam
ſcripſit Deus, ſi ſapientia erat liber vitæ, in Deo ſcriptus.
Metaphyſici ſe hic inaniter torquent, mutationem in

Deo, et rées diſtinctas arguunt, non intelligentes my-

ſterium tantæ ſapientie. Nunquam ipfi intelligere po-
tuerunt, qualiter Deus æterne cogitans externeque
proferens, velut œconomus, ſapientiam acquiſierit,
et prudenter adinuenerit. Arguant mutationem in verbo,
eo quod factum ſit caro. Mutationem dicant in ſpiritu,
quem Deus effundendo emiſit, dedit, et in nobis creauit.
An non potuit Deus deitatis ſuæ exhibitionem homini

conformare? An non potuit figuram hominis gerere, qui

homo futurus erat? Eam fuiſſe olim verbi figuram, et
humanitatis conformationem, vt axioma, in prima eccle-
Z. 5. ſia

730 APOL O GIA.

ſia publice receptum, de quo nemo tunc dubitauit „

contra Marcionem aſſumit Tertullianus, ad finem libri

ſecundi. Imo et Marcionitas ipſos ait ab exordio ec-
cleſiæ ita inſtitutos. Publice nota res crat, et vos
ſophiſtæ eam publice ignoratis.

Dæmon peſſimus in vobis arguit, eſſe hoc dedecus
Dei, cum ſit decretum noſtræ ſalutis. Non erat Deo
res indigna, quia nihil tam dignum Deo, quam ſalus

hominis, vt arguit ibi Tertullianuus. Cum Epicuro

vos fingitis Deum inertem truncum, nulli ſe commu-
nicantem. Vſque adeo Epicurus amauit deſidiam, et
ocium in Deo, vt diuinitatis influxum negaret, dicens,
eſſe in Deo moleſtiam et motum. Magus quoque Si-
mon Deum dixit nullam cum creaturis habere commu-
nicationem, nec eis ipſum vniri. Simili fere metaphy-
ſica modos diuinos, et communicationes Dei, vos à
nobis alienatis, et fubſtantialis vnionis rationes. Qui-
cunque negat, Deum ſe poſſe homini conformare, et
communicare, potentiam Dei negat, hominis felicita-
tem negat, Chriſtum totum negat. Turpiſſimas alias,
et ad rem nihil facientes, inuiſibilibus illis tribus re-

bus in Deo vos tribuitis mutationes et deriuationes.

Hoc vero, quod deitatis et bonitatis proprium eſt,
ignoratis, ſcilicet communicationem, et communica-

tionis modum. Bonum enim non dicitur bonum, niſi

communicabile, et tanto magis communicabile, quan-
to magis bonum. Felicitas hominis eſt vnio diuina,
ſicut Chriſtus eſt ſubſtantialiter vvum cum Deo. Ibi
eſt viſio et fruitio, Deus ob hæc nec mouetur, nec

mutatur. Deus non eſt loco motus, nec eſt mutatus a

propoſito, nee in ſe cœpit eſſe res alia, nec deſiuit
eſſe, quod erat, ſed ab æterno ſe homini conformare
voluit, ab &terno ſe homini inſtar hominis exhibens.

Hæc ratio tibi etiam rudi fufficiat, Quod Deus ſecun-
dum

Cunm
ita

Ibri
er⸗
W

AP OL O GIA. 731

dum ſubſtantiam ſuam ſe poteſt alicubi magis, quam
alibi, exhibere, aut manifeſtare, aut communicare.
Si hoc non credis, non credis, Deum eſſe fubſtantiali-
ter magis in Chriſto, quam in te, aut magis in ſan-
cto, quam in dæmone. Si hoc credis, iam credis
eſſe inſigniorem alio aliquem deitatis modum, atque
ita eum olim in immutabili Deo conſtitiſſe. Magnum
eſt myſterium ſapientiæ, et cogitationis Dei, myſte-
rium creationis, et myſterium redemptionis „ per vni-
cum leſum Chriſtum, vnicam eius perſonam, in Deo
ita patefactam, atque ita nobis exhibitam.

Obiicies tu, Si ſubſtantia Dei in ſe, et ante crea-

tionem, nec viſibilis nec palpabilis, poſt creationem

et incarnationem eſt facta viſibilis, palpabilis, et ve-
luti corporalis, nonne eſt mutata? Reſpondeo. Sub-
ſtantia Dei in ſe nec eſt nobis viſibilis, nec palpa-
bilis, non ob ſui defectum, ſed ob infirmitatem no-
ſtram. Dicitur Deus natura ſua inuiſibilis naturæ no-
ſtræ, verbum item natura ſua nobis inuiſibile: tum
quia excedit capacitatem noſtram, tum etiam, quia id
ipſum, quod a nobis videtur, non eſt ex natura, ſed
ex ſpecie prolata. Atque ita Deus natura inuiſibilis,
ante cæli creationem, ſicut et nunc, füuiſſet viſibilis,
et palpabilis, ſi ſe talem exhibuiſſet, et ibi te capa-
cem feciſſet. Ille enim omnem corpoream vim, et
omnium corporum eſſentiam veram in ſe continet.
Poſſet tibi dari a Deo, vt eum quauis forma exhibi-
tum corporalibus oculis videres, et manibus palpa-
res. Nec ob id ipſe mutaretur, ſed tu mutareris, in-
dita ſenſibus tuis corporeis Deitatis percipiendæ vir-
tute, vt indetur poſt refurrectionem, quando Deum
corporalibus his tuis organis videbis, tanges, gu-
ſtabis„ olfacies, et audies. Audi, quid dicam.
Deum ipſfum tu beatus corporeis his omnibus tuis
ſenſi

1.

73² A P O L O GIA.

ſenſibus videbis, tanges, guſtabis, olfacies, et audies.
Si hoc non credis, non Gedis carnis reſurrectionem, et
corporeorum tuorum organorum futuram glorificationem.
Gloria ipſa Dei, quæ Deus eſt, glorificabuntur cor-

poris tui ſenfus, et informabuntur: ſicut ea gloria tranſ-

formabitur corpus tuum, et ſimile fiet corpori Chriſti
glorioſo, Philip. 3. Si hoc credis, reſponde iam quæ-
renti, An erit mutatus Deus, quando eum tu corporali-
ter tanges? Quæ erit ibi tui tactus gloria? Deus. Quæ
tui olfactus? Deus. Omnia in omnibus Deus. Deus in
ſe omne eſſe continet, diciturque olim et nunc, in ſe ta-
lem formam acquirere, generare, et creare, quia eam

profert, et exhibet, quam ante non exhibuerat, re autem

ipfſa nihil mutatus. Spiritum quoque nouum dicitur crea-
re, ob nouam communicationem. Filium ita olim Deus
in ſe ipſo genuit, æterna mente conſtituendo, et deita-
tem ſuam ad hominis generationem exhibendo.
Iterum obiicies. Secundum hanc rationem potuit Deus
rem aliam filium generare, et in pluribus mundis plures fili-
os diuerſarum formarum. Reſpondeo, Si Deus alium mun-
dum creaſſet, et in aliis formis rationales alias creaturas, ex
ſe ipſis filios generantes, et ipſe quoque, ſi voluiſſet, in ea
forma filium, eis ſimilem, genuiſſet. Ac tunc quoque fuiſſet
ille in ſapientia genitus, et fuiſſet in Deo ſapientia eadem,
quæ nunc eſt, exhibitio diuina, Xνσ. Atque ita eſſet ſem-
per eadem ratio filii Dei, quod ad eius diuinitatem adtinet.
Si ita res haber et, cum Ioanne tu generationem filii Dei
æternam annuncians, diceres, In principio erat ratio, in prin-

cipio erat ſapientia, in principio erat exiſtentia filii, quæ ca-

r0 facta eſt. Illud porro imprimis cogita, ne alterius formæ

ſilium concedas, in forma ſtipitis, aut alterius corporis, ef-

ſe non poſſe rationales has omnes hominis actiones. Ideo
prædicta illatio ſequitur, vt ex impoſſibili ſequitur quodli-
bet. Vere igitur obiectioni reſpondeo, Commodius aliter
fieri non potuiſſe. Si eſſent infiniti mundi, hic Ieſus omni-

bus illis præſider et, cum ſit in eo tota deitatis pPleniud.

—

ilni⸗

lie.
1,
nen,
col⸗
gand.
riti
Iuee⸗
Cral⸗
e
ensi
ſetr
1 enn
Auten

AbOIL OG 1 A. 33

De ſapientia itaque olim creata, condita, et fabrica-
ta, ad excuſationem ſeniorum dicta vera ſunt, quamquam
Arriani et ſophiſtæ aliter acceperint, a ſuis realitatibus
omnes deluſi. Nos ſapientiam dicimus æternam, nec
principium vnquam habuiſſe, licet in creatione palam ef-
fulſerit. Vnde dicta eſt fulgor, et refulgentia Chriſti.
Sine ſui mutatione eſt ſacta viſibilis, et fine e ini mutatione
eſt homo facta, exhibitione ſui, et creaturæ enng
ne. Formatam olim, cum Salomone ct Eſaia dicimus,
ſicut Paulus formam Dei iam olim Cheiſto 1tribrär, et
ſicut Chriſtus ipſe ſpeciem Dei, ſeu figuram Dei vocat.

Antiquitas vero gentium, quæ ſapientiam aliquam olfe-
cit, ſapientiam in Deo credidit, vniuerfalem mundi ideam,
quam in ſeipſo Deus ab æterno conſtituit. Ita Zoroaſter,
Triſmegiſtus, et Plato. IUlamque mundi ideam, vt mun-
dus eſt filius Dei, eſſe aiunt filium Dei, primogenitum, ar-
chetypum. In quam ſententiam Philo in libro de mun-

do mundum intelligibilem ait eſſe huius ſenſibilis mundi

exemplar primogenium. Si microcoſmi, aut Promethei
illius, quem formatorem ipfimet citant, in Deo imaginem
principem cogitaſſent, de Chriſti ſapientia melius ſenſiſſent.
Cogitandum erat, exemplar illud, ſeu ideam illam mun-
di, fuiſſe tunc in homine principe, FVt nunc eſt in Chriſto.
Mentem veram Dei neſcientes, a primo ſcopo illi in hoc
defecerunt, cum idea illa mundi, ſicut et mundus ipſe,
Chriſto ſubordinaretur. Ipſe Chriſtus erat ratio Dei, exi-
ſtentia prima, cuius fulgor et ſpiritus, in res alias effuſus,
eas omnes in ſe continet, ac lucide refert. Vnieum creatu-
rarum principium et finem, vnicum omnium ſcopum vere
faciamus Chriſtum. Ex quo nos cognoſcimus, qualis erat
olim ſapientia. Nam vt tunc ſunt in anima Chriſti primæ in-
creatæ rerum omnium ideæ, ita olim erat, in ipſa ſapientia.

De qua eſt oraculum illud, Ego ſum omne, quod fuit, quod

eſt, quod futurum eſt: velum meum nemo mortalium hac-

tenus reuelauit. Erat ſapientia in Deo, velut intelligens a-
nima

734 . A P O IL OGIA.

nima quædam, omnia in ſe contemplans, et lucide conti-

nens: mortalibus olim velata, et per Chriſtum reuelata:

quam et plerique dixerunt, fuiſſe ipſammet animam Chri-
ſti. Sapientiam nos vere dicimus, inſtar animæ Chriſti, ra-
tionem diuinam de Chriſto, perſonalem Chriſti ſubſtan-
tiam in Deo relucentem, et omnia continentem. In ea
primaria luce eſſe reliqua omnia ſecundario relucentia,
vt in anima tua relucent res aliæ, quæ ſunt in ipſa. Vn-
de eſt anima noſtra vera imago illius ſapientiæ Dei, et ab
ea vere reformatur. Nec ſolum dicimus, in ſapientia Dei
omnia relucere, ſed et inde habere ſuum eſſe, ex inuiſi-
bilibus viſibilia facta. Dicimus item, eam a Chriſto ſapien-
tiæ lucem, et in angelos, et in animas noſtras ſe diffun-
dentem, velut ſpeculum lucidum, varias nobis et angelis
rerum cognitiones dare. Atque ita quicquid angeli Vn-
quam cognouerunt, a Chriſto acceperunt, ſicut et nos. Be-
nedictus ille ſit in ſecula ſeculorum, qui ſapientiam ſuam
infundens, hanc de ſe nobis cognitionem dedit. Bene-
dicti ſint in ipſo, qui ipſfum vere credent eſſe filium Dei,
ab æterno in Deo relucentem, et in æternum regnantem.
Amen. Amen.

1799.

go
ſin

E RRAI A.

Pagina 3. verſu rI. lege res omnium. 25. 24. eiuſdem,
58. 3. V0âς⅝ 81. 15. T&τααι iv et verſu 20. pre-
muntur. 86. S. quod dicas. I07. 2. & 1 H eN den
127. I. D. 4. *◻D. I5. Saddai. 207. 7. diipentantur.
227. 24. ipſe. 235. 5. Satanæ arma confregit. 239. 31. ob
eam 244. 12. liberabit. 289. 9. ιε -. 318. 24. college-
runt. 334. 6. 2. 340. 10. Hoc primum. et 16. indicem.
344. 26. nos hic donat. 375. 2. terra illa. 384. 5. cum coin-
quinatis. 393. 30. author. 420. 10. debere nos. 452. I. Huic
ſimile. et 13. abduxit. 453. 8. oblato. 472. 33. vt per ea. 492.
26. legis populo. 506.22. abſumptæ. 530. 27. quidam. 531.
27. Deo. 547. 14. Sicut ego. 548. 7. ôſtendimus 559. I5.
datur. 561. 4. impoſſibile nobis eſt. 567. 25. renati. 572. I.
mortis. 616. 8. filios Dei. 618. 29. noſti. 619. 21. fili. 624.
32. Paulus. 650.32. nihili. Sha.32. Quod. 721. II. baptiſmum.

f-=--ẽ¼
2

IANI
TITV⸗

1.

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

eſt ad ſua limina
inione Dei, fidei Chri⸗
ationis baptiſimi, et c&=
ituto denique nobis .
iuitate ſoluta, et An⸗

Oinz Hyn

3 „ —
ey 1 ρα oρανοα

Copyright 47/1999 VXyMaster Gmbhi www.yXymaster. com