Gf712 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Compendium Theologiae Dogmaticae Sartorius, Christoph Friedrich nä/ R. be- ia A. NT as m : TE - d E — w 1 E RÓáÁÀ — LR pE —— À y»- - 2 E -M » j A A ,,ä. 3 uwh -* P 5 LO »- LT & * od [2 * m a x g. E x EX " & Ls E * * » L d E od o é X E ææ E I dl , Le $ É m &f; T 5&1 jf " Es a. Ww z * & at * E É E 'á as 2* $ $ "- $ i xl w É * F*,. 3 W E 3 Ti » $ E .M. L ied " j M ; L. * - d t g s P-. -t ** i 3 a UE h : M. ET ^ s ss h * Es u- du L m » s d p » A E ÉM . $r * w, ER BN LL 5X " | $Ro Yes — i i - od M 4 — ia n Ó - Jinlïl r 7^ — ii — nad "m p —— — : — - —— —— s — Pt i tl i g t — — — —— g — AL xN L M, W —————— Ó TAT s ER W — - Al.u.asïwWN P p dv — R« RTM H Mi COMPENDIUM THEOLOGIAE J DOGMATICAE ITERA';:S CUR.is " USUI PUBLICO ACCOMMODAVIT D. CHRISTOPH. FRIDERICUS SARTORIUS UNIVERSITATIS TUBINGENSIS CANCELLAILIITS. Sais ? fZ T J o e N f Z* d D PLASNI a 2 » ( C s j EE E 33 P ) N N * CT U ;?;x N "w P 7 . s * - n E AU . £ EE EL A CSS 3&* E / '?J-vr E säx';;:ï:ï: N s " f À - ' Cum Prwilepio clementiffmo Ducali: 1. z'rfembergim; STUTGARDIAE IMPENSIS. JO. BENED. MEZLERI 1782 T E eu A Ed Ws n r - s lst — HH u Oi — —— — —— — — — 2 :ä- —— LE - y* 5 n 6 SoJExUrC £ 4« * ye ) AE A 4- P * ye ä ?K CA A A ïï./ fï € » 090« Mu u^ LECTORIBUS GRATIA ET SALUS PER JESUM CHRISTUM DOMINUM NOSTRUM OBTINGAT. C ompendium theologiz» dogmaticoe juffu SERENISSIMI DowzrzNr Ducis CAROLL academicis prole&onibus ante aliquot annos aptatum, iteratis cu- ris, quod propitio ac benedicente DEO fiat, in lucem denuo profero; poftquam Feneraudi PRocERES PATRIX ET ÁN- TISTITES EccrESIAX communi ufui omnium, qui facris in patria noftra ope- rantur; illud deftinare dignati funt. ä X 2 Igi« Q, P RA IV ]gitur libellum fic ad fcopum, cut 1n- fervire debnblt, annifus fum conformare, ! ut jam non modo DiscEeNTES fübfidium d habeant, quod ipforum diligeutiam in Ü (apüiffimo theologie ftudio juvet dirigat- d C Ls ss ica que; fed etiam FnATRIBUS im Chriflo di- Íe&lis , mimiflerio facro fzzf/zgmtzbm, praefto fit vrorüarecis Üyiyovrey — Acryov, fanCtioris 2u do&tringe Summa: - doffrine nempe *yrioiwc di evangelirm, quam 1PSIe Scriptura dudum li dxalcerunt PATRIA nofha cum tota ec. b clefia evangelica fuam e[e profitetur; ex I aliquo autem tempore ota quxdam, vel 10 potius renovata, molimina infeftant, contra fid quze finceritatem evangelicam fuers ac vin- i ditare neceffe eft U & In TuxsiBUs euudem propono, quam eu UL AORU Ti Ma]JoRnES noftri; magno labore e fitu ac GOCLF LOT s tenebris erutam profeffi funt J retentis etiam plerumque /ormulis at avodis d loquendi antiquis: id quod non fuperftitione aliqua fec!, fed jufto metu, ne locutio- nes novae, prater neceffitatem antiquis A per- M z V a $ permu—tatæ, elegauntes quidem & in non- nullis. innoxiz etian?, fed tamen NoN- BIBLICIE, ambiguiate füua vim ac nervos do&trinze ipfius, ecclefize ne fentienti qui« dem per homines aftutos eripiendi occafio l & medium fiant. [ Quo ad Thefes a me pofitas addifa le- guntur, non rem ipfam, fed thefium or- j dinem, nexum, determinationem, & im fiholiis declaraiionem concernunt: in qui- tc. bus ea fecutus fum, quax facilitatem ad- X ferre rebus-infelligendis , quid tempore hoc ] noftro curam & cautionem præcipuaïn de- fideret admonere difcentes, atque ad fa- J cri minifterii praxim cireum[petiam. nonnihil conferre poífe vifa funt. Ea de caufa fin- m gulis Locis addita eft in fine Znüthefis, ut memores-fimus, contra quos veritas di- aC vino beneficio (ecclefze noftra concredita TP & adhuc inter nos cön(fervata , defendi od d*kebeat. o ARGUMENTA ad thefes probandas uv e Striptura, unico fonte falutaris doctrin, T D peten- [i VI — $ [ B petendä effe exiftimavi. Facere ]autem non poffum, quin etiam atque etiam ad- ! inoneam Studiofos , Srripturg divinam ori- f ginem, G«ozrieucíay (fed re&te, qualem ipfa n Scriptura de fe perhibet intelle&tam) , fra- &andi modum genuinum , 9erpretandi veras, $ neceffarias, non arbitrárie fumtas , regu- jr las, inter PR1MA profettuum folidiorum hr INITIA, ereCioribus ingeniis cognitu ne- ceffarias effe; quando ad ceA«ómwTa eni- l tünytur.: fi quidem in difcenda iutegra fdei f noftrae fanétiffimze dolrina , inoffenfo pede, tuti a deviis, & confirmato per divinam convi&ionem animo , progredi velint. Hac Áf enim maxime parte, nempe circa ipfum 9 te probandi principium, 7rgóvov illud latet, in t quo Ji; jjd zacóv a nobis difcrepant, qui tanta cum fiducia dottrinze compagem fol- fol vere, alium ex alio articulum, fundamenta- (U Lor MPUERES - DREBN Íem e doctrina chriftiana e/iminare annitun- u tur, argumentis noftris probantibus pro- n bandi vim nullam ineffe, dictatorie pro- & nunciantes. Hinc non dubitem, Studio- €0 er ET fos, qgi* ferio— rem fuam agunt; ipfos p fe Y -dePedioi x "A u 6 V fe idtälle&uros, quantum ad veritatem cognofiendam & ad coguitz praxin faluta- rem interfit, im exegef HABITUM facra- rum litterarum. re&e interpretandarum (l« quam maturrime comparare. Prout di&a à Scripturze intelligemus, ita apud nos vim probandi habebunt: immotam ; parum firmam; nullam omnino./ )d ls Equidem Avpiromisus meis fem- per au&or effe foleo, ut inter praparatoria Ul fua f/udia primario linguarum Scripturze ori- de) ginalium facultatem fibi comparent ; ariis Cri- [ tite €7 Philologig biblice fabfidiis, nunc dum opportunum eít (poft academicum enim ln tempus raro deinde illorum aut copia da- In tur, aut in ufum convertendis vacabit); D o folerter utantur; in ipfo curfu theologico lt quotidie tempus. certum Srripturg , cur[orie. le- gendzg ac relegendz , tribuant; ut initio /im- Ij* gulorum librorum Íeorlum , poftea vero .)W' etiam Ífyntagmatis Scriptur? TOTIUS pïO' hiftorice minimum cognita , contenta , ]V animo ac memoria comprehenfa fecum Pel' vX 4 cir- fe V gfgä»ä circumferant; ad quevis theologi mu- nia per omnem vitam tanto. deinde [/ futuri paratiores, quanto diligentius cum f cogiitiong contentorum hiflorica, deinceps eo- t rundem aecuratam intelligentiam , continuata [ le&tione ac meditatione quotidie augen- i dam , conjunxerint. Tritum, f*ateor; & « vulgare confilium eft: fed profectum a ma- fi gnis olim theologis; a magnis theologis U eriam noftro tempore commendatum *, !u P' Ad eandem cum Scriptura familiari- ( tatem quafi aliud agendo deducere meos « auditores ftudui, cumulate allegatis Scri- pture locis, & impofita hoc ftratagemate quadam [pecie neceffitatis, verfandi, vol. yendi, revolvendi Codicem biblicum: ( cum dolore enim non raro animadverte- bam, juvenes cetera nen indoGos, in bi- ie bliis fuis hofpites, immo peregrinos elfe; | quos in verbo Dei plane habitare opor. tuit, Propofita mihi fuit etiam alia quae- il dam D * B)ie:fe das Studium der Theologie betreffend, Par- do te ïV P. 372. conf. p.209 & Part. lIT p. 38. sE 04 x K dam utilit;as: ut preclara ingenia, ad le verbum Dii tra&andum cu w ausTu, ad ob- fervandum admirabilem, qui fe forte in- A ter evolvendum offerret, inter tam mul- lt tas, tam varias, tam diverfis temporibus )n- prolatas Scripturz fententias confenfum, & eoque ad comparanda, inter [e tanto Hddiq- ld« fius diverfa, fed homogenea Verbi divini Js oracula , invitarentxxr. Dici enim non poteft, & non expertus vix credat, quam potenter animum afficiat convincatque di- "i &orum, de eadem re agentium attenta, 205 confideratio, ac deinde collatio: illa fre- ls quens ejusdem veritatis inculcatio, variis ate mundi zetatibus; apud varios homines, fub 70! diverlis circumftantiis fa&a, & varius in I contextu vario, isque femper foecundus, t maxime opportunus refpe&us: & concae bl« tenata hinc rerum ipfarum feries: em- ;ffeä blematutn etiam in Pfalmis & propheticis »pOï' Scripturz partibus, ad easdem veritates TU illu&rapdäs aptiflime adhibitorum , vis & du étpyua, Amice monuerunt quidam vere N fat- þdo&i, & inter illos mihi amiciffimi Viri , X 5 ine hg X Jb 4 xX me in cumulandis Scripturg. di&is ninäz'um effe ; & pariturus monito eram: fed inter pri- [j mos emendandi conatus animadverti , to- tol tam libelli ftruduram mihi perituram, &i qua in prima Pofitionum editione non exi- cuo labore conftiterat. Modefte igitur a tln Le&toribus meis peto, ut vitio huic, quod alia, non plane nulla, utilitas fortaffe Pto Ie penfaturaeít, veuiam dare velint. Multis Compendii locis moleftiam tot di&ta evol- tot vendi, adfcriptis ad numeros capitum & N veríüum citatorum ipfis Seripturze verbis, lf, levavi: quod tamen, ne moles libri ex- crefceret, non ubique fieri potuit. Articulos five Capita, Locos appellavi ; ( quia nomini huie, inde a Melanchthonis Locis, diuturno ufu veterani inter nos fhzo- logi adfueti funt. Locorum difiributionem ac Jeriem, Awricr cujusdam opera adjutus; ita adornavi, prout exercitationibus in Du- cali Stipendio , . & Colloguiis Miniffrorum dig- cefanis, quae antiqua & fapienti lege (tato tempore per certa penía inftitui folent , commodum fore exiftimabamus. Atque : MT AT Atque hoc loco non ingratum, fpero, [ LEcronzrBus erit, fi ad memoriam compen. l]« (s diorum dagmatzcorum in patria noftra edi- torum , confervandam, pauca quadam n adjecero. Libri fequenti ordine editi funt: ] Xl' 1. Jacos1 HEERBRANDI conmpendium E methodi . que[fionibus traciatum., od theologiz , jf Prodiit Tubinge 1573. 8 & fæplus poftea recufum fuit. (2) lti$ 2. MATTHI/E HAFENREFFERI loti Q* communes , in fres libros £ributi, Prlma vice ) Stutgardiz A. 1600. 8, & fexta cura A. JIS, 1680 editi. (5) 20 3. Jo- Nï, (4à) HeERsRAwDus Lutherum & Melanchtho- nem per quinquennium Witeberoze audivit [u$ Docendci munere in ecclefia & fchola tubin- fjl genfi per triginta annos funCtus erat, cum hoc compendium ederet; quod Grzce poftea p a Mar: CRUs10 converfum z beologi tubingeufes U$1 geremie. Parriarcbe. couflauzinopolitano, trans- miferunt. u "m (2) Integer libri titulus eft : Joci communes iu tres libvos tviburi, qui tbeologicarum. vevum fumsnas , aL Juis ubique dilucidis: Scriprura. zeffimoniis conftr- siatas , breviter conutinenz: eavuudem cbriflianam 7m praxin paucis commonjlmn: ac noflri denique fe- culi que D. ;ivx) XII — $ 3. JonaNN. GrogRGrir SrGWARTI fi difputationes fheologice de omnibus fere chriffia- W ne religionis aräic'ulxif Tubingse 1603. Lipfize 1610 & f[fepe poftea, typis exícri- e0 ü ptz. (2 4.lHEO- culi lezevodidafealias fMeliter expouum. . Egregio huic libro contigerunt duo us3odixurero: epito- i.' matores: MuxcuAEL ScHJEFFERUS, conciona- tor aulicus, in zfagege compendii tbeologici tbe- quil maiica, Tubings 1606. 12 edita; & JogAxw. t VALENTINUS ÀNDREJE, in doclring chrifliang U jJumma ex . Hafeurefferi locis. coutratia 'Tabingae x6r4, 12 impreffa. idem officium judiciofze —— — j epitomes AwxpnE.x przeftitit beato ARNDz1O in Tk libello, Chriff;iamifmus genuinus , Tobanuis Arudz de eadem :nateria auveolovum libellorum Cnde Y riam exbibens veceu[iouem , Argentorati Y615. i2.edito, & utramque hanc epitomen una cum Z;fagoge Schzefferiana , junCtim deinde edi- dit fub titulo: Smmma zbeologie chrifliane tri- gemina, Luneburgi 1644. 12. Hujus AxpnRE E E memoriam magnis cum elogiis renovavit do- Gifmnus AucroR der Briefe das Siudium der Tbeologie be:reffend, Parte Il p..392,. & Par- te IV (hoc ipfo anno 1781 edita) p. 345.346. | (e) Mandato CoxszsroRi: DucArrS conventi- bus Paftorum dicecefanis deftinatze , ut ad ea- rum ductum colloquia inftituerentur; quod per totum fere feculum XVII-in patria no- ftra obfervatum fuit. ) d u 9 um X ' 4. Tükopnonz: TuuMMII Jymopfis pra- ( cipuortum articulorum fidei , moftro feculo maxi- e eue controverforum "Tubingze 1621. 4 prodiit: [ eodem anno Ííorma minori recufa; au- &ior ab Au&ore edita 626. g. (d) 0^ ä 10 s. Mxzcuionmrs NircoLrar compendium [Q« dida&licum |€7 — elen&licum, | paucis. aphorifmis, Dd* lt- guid i quibuslibet: locis i*keologici;r, €7g qualibet ü- controverfia, quor£ argumentorum robore, vel QUf quoi verum eft , cb7y€mmmizzm, vel quod falfum ps efl, redarguendum./fít , Olz«?"de"f ^ 1654. 8 ol fl mox Ulmz recufum 1655, iterumque Id 1679. ^) Illv 6, Jo- J Ua ol« (4) S:yfzo;fs '!'ä"b)47fzrfzii denuo edita fuit cum fup- tii* plementis J'ob. Chriflepb, PFAFFXY, ut fcriprum EE videri siovum . queat, "Vubingee 1703. 8, & a doCtiffimi editoris filio Córzffopb, - Mazzbeo [l Prarrxo, Theologo celeberrimo , zova pre- du farione Ornata, "Tub. 1720. Supplementa illa Jata b. PrArrir nervofa, judiciofa, folida funt, yb on Ü (e) 5uffüà Ssnxw. Dvcrs EsgRHAnRDI, Mini- fterii & Stipendiariorum ufui peculiariter pro- | at pofitum fuit. Sujplemeuis polemicis adautium [uod 10 eít a Micbaele . orrkRo, theologo tubin- genfi, quee Ulmze 1058 typis excji'a funt. XIV b'äöä f0 6. JonaNNis WoiraANGI [kagnr It c,omþenäium theologim pofitivm , methodo facili gro tyromibus €7 profcien'ibus exoratum , Stut- gardiv 170o2. 8 editum, eodem anno, fer- lia parte aucius, recufüm fuit.^ Liber ma- ( gno ubique plaufu exceptus. Quintam edi- i tionem b. JondaNNEs Davrip Fniscu, 4l liluftris Confitorii Membrum, luculentis acceffionibus auctam & emendatam cura- l l vit, Stutgardiv À, 1740 nitidis typis im- L preffa m. . [ [ 7 Novum theologï-æ dogmaticve com- f pendium noftri temporis neceffitatibus ac- [ commodandum, au&oritate principali a b. D. Jor. Tuxoruiro FABER, SERE- NisSsiMo DouiNo DUCI a confilüs eccle- .Jiajiicz': €9' rontionatore aulico frimario , in- ï choatum fuüit, fed interveniente przema- L tura Viri eruditiffimi morte non ad finem ij perductum. Prodierunt to?npendz'z' theolo- gie dogmatitg Loci quinque priores , Stutgar- [ dix 1780. 8 duodecim plagulis Operis affe- [ &i fpecimen exhibentes, quod P*olegome- to norum — J cracactm d D« 9 XV norum theologiv dogmaticze vicem proefta- RI re magno Le&orum cum fru&u poteft. (/^) il Meri- J if [lde (f) Multa alia priva?iml edita exftant: Godofredi i. HorrwAwNI fyuopfis tbeologie purioris dogma- zice , Chriftophori Matthoei PrArrrr inffitutio- 1 zes tbeologie dogmatice 4v moralis, Jacobi Fri- derici Juxarr compendium zbeologie tbetico-po- It$ lemice, líraelis Gottlieb Cawzzxr compendium T0 zbeologie purioris, in quo juflis definiziombus ve- Vm. vitates zbeologice determinautur ,. dererminaze ex oraculis demonflrautur , oracula vindicautur , Fri- derici Chriftophori OxrrNGERr zbeología ex idea vire deducia (liber profunda meditatione Il« fcriptus, fingularia quzedam ,. fed & permulta utiliffima continens). Exftant & prolixtora fcri- a pra a patriee noftrze Theologis edita; Jo. Ad. ib OsrawpRmri collegium . fyflematicum, a. b. Fech- RE tio impenfe quondam laudatum; HorrMANNI (l fynopfis e Collegio ipfius. ananufcripzo amplificaza , PrArrrr academifcbe Reden, Chriftiani Eber- I hardi WE1SMANNI infliturioues zbeologie exege- zico -dogmatice, Johann. Chriftiani Kugwwrx a zLbeologia cbrifliaua (dolelndum quod non inte- em gra), Johannis Friderici Corrae Obfervariones ipolt varii generis, quibus Gerhardi Loci locuple- nec non Henrici Guilielmi tati fuerunt, g CrEwMrr Ejinleiuug in die Religion und ge- i Jammze lMbeologie; hi eximii libri in permul- al torumíunt & porro effe debebunt manibus. n XVI TP us — E 4 Merito fupplices veneramur gratiffimo animo paternam DE! providentiam,. Pa- tri» & in illa Ecclefizxe, fic invigilantems ut tam longo intervallo inter v^rias re- T yum mundi converfiones, nunquam tamen defuerit . Clementifm: PR1NcxPUM OPrr- MoRUuM tutela, PnockeRUM & ÁANTI- STrTUM pro falute publica excubans vi- gilantia; idoneorum ecclefiv eminiflrorum [e] opia, & ad juvenes fan&iffimo huic mue neri preeparandos litteraria /ubfidia. Per- [ sat Deus nobis favere: amet CARO- tf LUM DucEeM clementiH&mumpum uni- à, vería SER.ENISS[MA Dowo WuRTEM- d BERGICA: confervet finceri evangelii qui sur puritatem! Gratia Domini noffri. efü fpe« Chrifli ad/it. omnibus Jefum Chriflum amantibus. : aC Scripi . Tubingz in Univerfitate Eber. Jog hardina Carolina , Nonis Novembribus; Á. MD-CCLXVXXI. t'Og il l UOC NVAEDDCe Cor fole| liog LOCUS EE , m z. At fimo ET s a. L——:—...—-::-—.-..- a ; 1-7 X 3 b 7 Da. &tl 3 AOUR TH EOLOGIAE. DOGMATICAE "p LOCVS I.( (TÍ- DE 8 V. RELIG'IONE Ac THEOLOGIA, orum $ z. n H EOLOGIJE Vox ecclefiaftica eft, Ho- Theolocia I at* dierno loquendi ufu, objective fum- quid? ta, notat defrimam de Dto, ejusque proprie- iO fatibus, operibus €? cuítu: fubje&ive fpecta- ) uni ta, eft cogmitio doGia €7' accuratior. doGiring TEN* de Deo €7 cultu Tofus. ugel ll Ad accuratam. religionis coghitione'm omnes , qui offunt, adípirare tenentur: d4oe&a cognitio jll fpeciatim in Theologorequiritur. |OZje&um Theo- logiz Religio eft: ideo de Religione primo loco, ij H )u ac poftea de TTheologia agemus; ut natura theo- Ebet logiz? magis plene intelligi poffit, $; DE RELIGIONE. brib $ a. REL1:GrO eft Studium Deum 7*38?:; Religio cognofcendi €7. rite colendi, Res ipfa monet, quid? illud etiam cum fpe favoris Dei benefici conjun&urm effe, In communi fermone per religionem intelligi folet docfriua de Deo & cultu ejus: fed Scriptura ? in nos potius ducit ad fuäjgftz'vum fignificatam , De- 005 l. de Relz'gz'one (S 2.9) Definitione declaratum ; id quod ex vocibus bi- erg blicis perfpici poteft, quales funt: Jggexem, svzr- pe!l 6u D 'sog £ foste , äukaäfästx, Ma-rgs!ac ; & phraübus ; Deum quarere , cogtiofcere , invocare , amare , TYME- ütü &E (hoc non eít metuere, horrere, fed revere- Inor. r), im viis Domini ambulare. KHomini $ 3. Hominum natura ita comparata [ï!/?/J maturalis eft, ut quilibet ? religionis capatem , indigum, Alie] ef. ad illum obligatum c[Je, interuo. con[cientue fen- D falig f& déprehendere P oSsiT. Sumus Religionis capacer: quoniam intellectu 1) ul àc di & voluntate libera prediti, Deum -cognofcere, omn amare, reverefi; quod Bonum, a Deo manda- !pt tum, ipfi gratum elffe intelligimus, libere elige- Oi re propzer Detum ; felicitatem etiam , eamque non defituram, a Deo uteunque cognito votis expe- & q [ tere poffumus, Indigi fumus Religionis: quia fine Religione l$, | locum habere non poteft animi & actionum libe- atito tarum fapiens & ad felicitatem ducens regimen ; Yots non vitze, inprimis focialis, tranquillitas ; non per- Yent fugium i n periculis, nec folatium in hujus vitze eerumnis ; nulla denique fpes melioris poft mor- (itm funt tem vite , quamvis illius defiderium cuivis homi- [[77 qi fanze mentis alte infixum fit. l ped Obligaros nos effe ad Religionem : quilibet in- quud teligere poref ex f u mmis quz a DEO continue V & ex omnimoda fua a Deo accipit beneficiis ; fNam inde con- V omnis boni auCtore dependentia. h f fequit ur: neminem efle fuüi juris; Deo ut infpe- doiino , judici, .omnes fubeffe; juítum &ori , hi etiam effe, ut optime de nobis meritum pie co- lamus. Qu tamg Con[ienzia normam judicii de Bono ac Malo, qua etiam non femper diftinCcte cognitam , tamen con- ftanter tenet; qui íciens mala facit, eum occul- Voe tate( tis morfibus coram Deo poenze reum peragit; ve- lus ra & conflante animi tranquillitate , quam diu Deum l, fibi placatum non habet, frui non finit: €o ipfo litur ergo * l. de Religione «$ 3-45 375 ergo ad Deum quzerendum arcano inftin&tu com- jyrte peH T. jus, Proi * nde nazuräle eff bomini, babere veligionemz ]NE- datur adeo religio naturalis, ipfi naturze hominis VOa morali infita. $ 4 REUGIO NATVRALIS eft ea, Religio Va cujus notitiam homines. ratione. fuü RECTE naturalis Egm;;, quid? utentes affequuntur. , fm- De recto Rationis ufu przeter Logicam , mo- ralis etiam Philofophia precipit. — Summa eft: 1) ut animum a rebus terrenis caducis ad zeterna [lent ac divina meditanda elevemus ; 2) ut ad eaatten- fcore, damus, quz in mundo adfpeCtabili exiftunt & matdi- fiunt; 3) ut obfervemus ea, quz nobis ipfis in dige omni vitz noftree curfü contigere & contingunt ; je noft & 4) ut audiamus diCtamen monita coníciene av tio. Qui id ferio, aCtibus continuatis & fubinde itera- igiotte tis, faciunt, aliquem religionis fenfum fufcitari in 1 libe- animo, alteque hzrere fentient, idque fine ope- jmd; rofis ratiociniis: quia prima de DEO cognita funt jnpe veritates planz, cognitu faciles, cuivis volenti ; vit? 'Tales immo mnon raro nolenti etiam) obviz. - gur- funt: Effe Deum, hoc eft, effe aliquam fuimmam fiom- rerum omniwm caufam ; eriau: mos ab ea caufa e[fe ac penderes Deum pie colendum effes. uemini facieudum bet t* quod nobis nolumus fieris Deum vemuuerazovem bouo« ii vum , tnalorum vindicom effes ; Deum faveutem ac pro- MDeU piium babere , effe vem omnium maxine optabilem , iu fi de O qua fit Summum bominis Bonum. jnfpe- Talia pertinent ad eam claffem veritatum , quze jlom xowwi swyor , nOtiones communes dicuntur; quas qui ab alio audit, licet nunquam antea cogitatas, tamen ftatim admittat, Ífi modo verba intelligit; Y 'Maloi quas adeo qui fana mente eft non poffit in dubium vocare. ' Poffunt tamen etiam ezedem primze veri- ) OCCU * tates profundiori meditationi fubjici, & fubtili- bus argumentis demonftrari: quod qui faciunt, it; &ve- ïu j)f?ll[n babitum docle cognitionis obtinent, quem . Zheologiatm naturalem adpellare folemus. Á 2 ap Ipfe €$ 45 —I-. de Réfigione Ipfo adeo fato eonítat, poffe homines na- turali ingenii vi & ex rationis principiis, vera U acíolida de DEO docere: quod quidem gentilibus le /mon optime ceffit; philofophis inter chriftianos fa- tit cilius erat, fubtiles de Deo notiones formare , eas- ue cum philofophize fuze principiis connectere : ne- que vero inde fequitur, philofophicam illam religionem eu TOTAM farurali Rariomis perfpicacie deberi. Yruftra Y etiam de eo difceptatur, an illi qui nunquam ab ullo homine aliquid de Deo. & religione audive- catii runt, aliquam de Deo cogitationem in animo fuo Ted excitare pollint? Prima de DEO cognita Deus fe primos homines docuit, Gen. 1 & e: ab his pe H . iit, iqua Dei notitia ad omnes eorum pofteros per ia traditionem manavit. Si itaque definitio religio- ino nis naturalis ftricte accipiatur, nunquam apud ul- obi lum hominem religio mere naturalis exftitit. tio "d falutem — s. — Religio. maturalir peccatori ad. confew ) non fufj- quendam falutem mon efj fuficiens. — Nam 1. p tiens 3 [iI/ ignorat culpee coram Deo contra&tx* gra- lg vitatem & profundam naturv corruptio- n N nem; & tamen falutis initium in pecca- m R tore a miferic agnitione fieri debet; 2. t ignorat medium expiationis genuinum; tatu' 3. nefcit; unde vires ad fui emenda- tori tionem, ad coércendas & eliminandas fed | pravas cupiditates, & ad animum fanctifi- jin Bul candum fufficientes, nancifci poffit ; 4. fo- älixn la ratione fua fretas nunquam certa cum t fiducia ftatuere poteft, num ea, qu cul- lu tum Dei effe putat, fufficiant; num Deo grata futura fint ea, per qua pietatem I7 fuam actibus äexternis' demonítrare cona- tur; D l. de Religione ($ 5.6) Ti Verü tur; 5. Denique de ftatu poft mortem; ]bus $f« beato an mifero; non habet quod cum cer- titadine ftatuat. . Q- ^ D« Peenitentia, generofa ac fincera Virtus, . fidu- inut cia in Bonitate Dei, peccatori, quamdiu folze u manent, non poffunt cértam fpem falutis facere. m ab I. Peniteutia, li vel maxime ferius fit de pec- l|V6- catis admiffis dolor, fola non abolet vel infecta füo reddit, quze perperam facta funt, neque damna Jeus ) his peccando data reparat, neque animum ita emen- dat, quin fübinde denuo a cupiditate prava in M transverfum rapiatur; quo fzepius autem id con- ipo- tingit, eo graviore coram DEO reatu homo fe d- j obf ringit: jam quid remedii tum fu periï.t ? Ra- tio peccatorem non docet. 2. Firtutis ftudium Deo placere, certum omni- 0il [äu no eft; efto etiam hoc, dari virtutem finceram, ]l praclaram, generofam, omni prorfus hypocrifi va- cuam : fed quisquis de feipfo fincere fine affentatio- ". ne judicat, agnofcere cogetur, virtutem fuam o ubi vel optime fe habet i m erfeCctam tamen effe, nevis vitiatam, actibus re & & rationi, legi natu- (CCde re, voluntati divinze contrariis fzepe interruptam ; id vero non poteft fiduciam in recte factis pofi- ! h" tam non labefaCtare, fi nihil aliud. habet quo ni- i, tatur. — di 3. Spes veuie ex Donitate Dei COncepta pecca- tori, donec felix eft, fpeciofe quidem blanditur:z ldas fed plane concidit, aut certe timide fluctuat , cum lifi- primum documenta Juftitize, quae Deus inter ho- mines fubinde edit, aut cafüs acerbi, aut mortis o adventantis dura neceffitas, & cogitatio seterni» tatis, fecuritatem animo excutiunt. um Aliunde ergo firiniore prafidio. peccazori,, wut. ad fa- qu' lute?n perducazur , opus. eft. ]o $ 6. ANec famen ideo Religio Naturalis con- N(;n tamen felll temnenda. €g negligenda , füd potius ipfis chri- conte- mnendgs. (id* Jfianis in pretio effe debet: quia 1. in multis i As rebus (5 67 ]. de Religione rebus quid bonum aut malum, quid eli- u gendum fugiendumve fit, quemvis docet, il qui modo velit monentem audire: id quod Il in animi ac vitze regimine ingens benefi- doi cium eít; 2. quia vite etiam chrifliana ve- ritatis ad confcientiam demonfítranda ar- Af gumenta, & pietatis, juftitize , fan&itatis Cl motiva, ex naturali religione petit; 3. quia fua per hoc, quod nos ad culpze coram Deo Tn fenfum adducit quidem, fed viam ad falutem of óftendere non poteít , peccatori manuduétio Qic fit ad revelatam religionem. Conferamus Pauli afferta de notitia Dei natu- 78 rali. Dicitur «Agz3«« veritas Rom, r, 18. non ra- x tiociniis meris nitens, fed cordi infcripta, confcieu- (fef Ziz diCctamine roborata c. 2, 14. 15. mom detinenda titi in injuflitia C. 1, 18. neglectu fui reddens iuexcu- $p Jabiles c. , 20. ire Dei & horrendo judicio fubji- D ciens c. I, 18. 24. 25. 26. 28. & mortis reos pera- Yi gens C. I, 32. INon deber ergo tiegligi: graviter pec- di cant qui hzec prima de Deo cognita contemnunt. N Paulus ipfe Hac pzedagogia naturalis religionis ) infuoevangelii praeconio fapienter ufus eft. AGt. It X4, 15. 16. 17. & c. 17,23- 3c. Eximias ergo ba- éàer uriitates. C0 -Rwælän*æ $ T. Revelsio non modo pofjbilir, fed Ty etiam fumme probabili, & cum offertur, q poülïili.v'. peccatori maxime op/abilit eft. Poffbilem eífe; ipfa Ratio fana ex infinita Dei poten- li tia; probabilm, ex perfe&iffima ejus Sa- llr pientia & immenfa Bonitate intelligit: ma- lo xime op/abilem peccatoris, miferiam fen- E tien- J. de Re?z'gz'om (5 .7-8-;9) J tientis, falutis cupidi, ac vix* tamen ad t illam ignari, ftatus demonftrat. Revelationem inveftigatio- d Confequitur inde, & admiffione ne feria, & attentione precipua, æ&- docili fub obfequio fidei, digniffimam efle. ye $ $. REvEraATTIO eft manifeflatio do&iri- Quid Re« dl* sarum ad homimum falutem aternam fpeGiantium, velatio ? VLS earum przfertim, quas ipfi per fe ratione Ia fua nunquam cognituri erant, per fimgula- Deo rem Dei operationem fa&la. Metonymice etiam 'em do&rinarum . revelatarum complexus Revelatio ii D dicitur. * Dici folet revelatio fpecialit, wut diftinguatur & Til vevelatioue geuerali, quee per naturze lumen fit, & ] f* er opera in regno naturz confpicua cuivis atten- dere volenti obvia eft; fed in generalioribus no- Ofelle dl titiis de Deo & noftro erga Deum officio fubfiftit, ll Specialis autem Revelatio przeter generaliailla, etiam t Dei de nobis Voluntatem, primam depravatae hi- mentis noftrze & malorum omnium caufam, ae ;em- ! peCo divinum malis noftris remedium in Mediztore ac junit. Redemtore paratum oftendit, eoque cultum qui Deo dignus & gratus fit, & jonis peccatore preg&andum, A. magis determinate docet. T Etiam ideo fpecialir dicitur , quia pauczr tantmm contigit, fed ad id a Deo fapienter deleCtis, ut re- fl rum revelatarum notitia per eos cum aliis quo- que , five ore five fcripto communicaretur. üfs 17 $ 79. Revelationem vere. fa&ium effe, certa Quomo*don av hiftoriz fide conftat. Deus Scriptura tefte /28a? immediate fe manifeftavit, initio, primis $ hominibus; deindePatriarchis; poftea Mo- d ophetis: denique per Je- n- fi; poft Mofen VP À 4 fum Il ($ 9.10) l. de Religione tis, fum Chriftum Filium fuum; quiidem porro j per Apoftolos doctrinam falutis ubivis gen- lcu."zt' tium promulgari curavit. Inor fut . 1d fa&um r. moAvgepue, per partes, fucce[[re, : (t prout Deo tempeftivum vifüm, novis revelatio- nibus generi humano fuccurrere, 2. meXvrpémus, fgm variis modis : per füfcitationem cogitationum inter- t ] ,nam, ecftafes, vifa vigilantibus oblata, fomnia, Ü ( du angelorum apparitiones, immediata ipfius DEJ al- loquia. Num. :2, 6. 7. 8. Gloriofa inprimis fuit euli Legislatio Sinaitica; & multo magis illa omnium ecqua m maxime illuftris manifeftatio per Jöefum Chriftum, Hebr. 1, 1. 2, 1 - 4. 12, 25. 26. j dioj as vdo— $ xo. Objetfum Revelationis funt do&rime tirf G&rinas de vero Dei cultu €7 de via ac modo falutit, Ha- vell £outingal. Vex rum przecipuas Ratio fibi relicía nunquam affequeretur: fed in revelatione fcripta paf- fim etiam repetuntur religionis. naturalis et do&rinz. Utrumque docet ipfa facri co- dicis infpeétio, Sunt in eo dogmata ratio- pa ni fibi reli&ze inacceffa, quze Myfteria vo- m camus; funt etiam veritates naturaliter 'fil cognitae. ] Til Mytteria abeffe non poffunta do&trina revelata z hoc ex notione revelationis evidens eft. Sed prze- »! l terea veritates etiam naturaliter cognofcibiles in M alloquiis DEI fe revelantis atque adeo & in Scri- ptura repetitas inveniri, mirum effe non debet: j X, quia homines fibi relicti plerique ne quidem na- d turalem religionem difcunt aut magnopere curant, quin erroribus, praejudiciis, oblivione, obruatur U//] earum veritatum memoria. 2. quia in Scriptura multo luculentius docentur & purius,. quam ab ffo hominibus in. tanta Rationis imbellicitate fieri fo- let ac poteft, . Adhaec 3. auctoritate DEI loqu en- tis, / l. de Religione ($ 16115 - T0 tis, & confirmantur, & graviter inculcantur , fubinde & ad confcientiam, ne nuda & otiofa fpe- ) n- eulatio maneant, applicantur. Hine perperam id inopprobrium Scripturee Profamitas rapit: perhoc ipfum enim veritatibus maturaliter cognitis. in rrge, $ criptura accedit tanto major claritas, certitudo, u TU$ , fcecunditas, efficacia; adeoque fumma Dei Sapien- tia potius ex eo elucet. (er- jt, Speciminis loco fint, quze Pfal. o4, 8. 9. 10. j dicuntur, ubi impietas ex ipfa naturali religione Ut caftigatur : /nzelligize o bominum ftupidiffimi & infami - iil ecquaudo fapieris? — Scilicer aurium. fator non audier ? Oculorum formazer non cerner ?- gentium puuiror nom ff penas fumer ? Et Efa.40, 21. n nefcizis? an tion au- diviflis. an . mon vobis olim indicatum eft ? au ignora- n 1is fundationem terre ?. Et v.a6.. Artollite iu fublime veflres oculos, d?* ad[picite, quis illa creaverit, Con- lte textus totos conferenti, quam h:ec foecunda fint, manifeftum fiet.. an af $ rr, Primaria inter do&trinas revelatas Quenam lis eft promifjio gratie m Redemtore,. €7 falutis ex primarias (s fide im Redemtorem, AG. xo, 43. Hhuic C]Jefu, Q pacis nuncio, omnium domino,; judici 701 emnium, v..36.42) omner prophetg teflimo- a miüum dant, peccaiorum veniam confequi .per: mo-- men ejus, quicunque credat in eum. i Cot. 3. u - 11 Fundamentum (fidel ac falutis c. 1 & 2) $u aliud jatere nemo potef? , prater id quod jabfum w(ïïlï' 0ft,. quod eff Sefus Cliriffus. . Eph. 2, zo. Cre- yt* o dentes faper apoftolorum €7 jarop/zemmm funda- n mentum exfiru£ii, anguli capite ipfo, Jefu Chri- atil (j flo. ldem fere (adhibitis Efajce verbis ex Ü) 0.28,16) Petrus docet 1 Pet. 2 4. 5. 6. 0- n- Á 5 Exiani f lo L de Religione ($ iI-—Ig) Eriam ante Chviflum inde a primis generis hu- mani temporibus hzec promiffio data & fide accep- tanda fuit, & credens non nifi per hanc fidem I DEO placuit, prout ex Ebr. c. rrtoto, ac fpecia- li tim ex Abrahami & Davidis exemplo, Rom. 4, & 6. allegato, patet. Huic ergo de Redemto- U re doCtrine tanquam fundamento, omníis omuium p vemporum vevelaza veligio innititur. j $ 12. Adeoque RELIGIO REVELATA ] Religio revelaia eft in/itutum a Deo profeGum , pectatori oflen- li quid. dens, quo patio Dewn, ex promiflione gratize i penitius cognitum, cuítu fpirituali €7 fide in ln Redemtorgem animato , glori]ïmre debeat, ü Eadem $ x3. .Religio revelata per ommes etater, X fuit per atriarchalem, mofaicam, atque chriftia- ommnes ata- nam, quoad fubflantiam eadem fuit, Eadem 1 Ief. li enim fuit do&rinz fumma ($ 11 indica- li ta), & idem modus per fidem in Redem- l h torem Deo vivendi. Sic Petrus teftatur K AG&. 4, 12. iu nullo alio falutem effe : & Paulus ! Hebr. 11,2. prifcis jam temporibus viven- L tes, fide teffimouium (favoris divini) ma&or ee: & v.6. in univerfum /fime fid f' fieri nom po[fe, ut quis Deo plateat. Aliqua omnino diverfitas diverfis zetatibus fuit, Ínitio non iidem, qui poftea , fouzer erant, equi- bus doCtrinam revelatam difcebant; non eadem cognuitiomis diftinCtoe en[ura; non iidem in cultu vitus: fed inter has omnes varietates ipfa religio- nis fubftantia ( falus uempe peccatoris ex fide in Redem- zorem, d ansmatum bac fide ffudium [an&e, juffe, ' piej vivendi) eadem femper manfit. $ 14 I.v de Relipione ($ 14-15) II hü » $ 14. Religio revelata non ab omnibus in- Quomodo jem corrupta fervata eft. Prima hominum defe- integra Cla 8io fiebat ad profanitatem & atAeifmum , ervata. l;],, WO Gen. 6, 11. 12. Ep. Judze 15. Sucgefïït fü- f perftitio & craffa idololtria, Jof. 24, 2. Hiob 31;26.27. unde nata religio Chaldzeorum, TÀ Perfarum, 7Egyptiorum, & univerfa Re- fl« ligio Gentilis. lIfta duo extrema qui vita- u re volunt, nec tamen ratione fua ad veram 4 revelationem inveftigandam recte utuntur, ex alia parte a via re&a aberrant; dum in naturali religione fubfiftunt. iltty lt« Integra tamen fervata eft revelata religio r.in enm fanctis patriarcharum familiis, beneficio inftitutio- nis paternze ; d E in ecclefia ifraelitica, per doCtri- Qu nam & fcripta prophetarum ;^ 3. in ecclefia chri- a. ftiana, per apoftolos eorumque libros etiamnum fuperfites. Aliorum etiam minifterio Deus in affe- £al renda veritate ufus eft; quibus quovis tempore fubeunda varia fuerunt certamina. [us eti* $ 15. Noftra zetate do&rina hujus laci Quinam Ri adverfarios habet z. 4heos ac Deiflar, re- ad-veï;/äriz"f )u ligionem omnem negantes; 2. Naturalifias, xeligionem revelatam repudiantes, inter j quos tamen prudentiores ac doctiores mo- lUï' jefi deratius quam reliqui agunt; 3. Aafiouaki- M ffas. admittentesrevelationem , fedScriptu- gIO' " ram & revelatam do&rinam Rationis jue "b dicio fubjicientes. Hujus L z 12 ($ 16.15) l, de Theologia Hujus generis opiniones nafcuntur ex fuper- li bia Rationis, fibi fidentis, defeCtuum & imbécil- T litatis fuze parum memoris. fr fà füb DE THEOLOGIA. [ u $ 16. TuxoroariA generalius denotat Quid theo-- nj logia natu. doGirinam de religione undecunque hauftam ; I ralis. hinc uti Religio partim naturalis partim - yevelata eft, fic etiam Theologia naturalis df difingui ab revelata, & íeorfum confide- Ti ^ rari poteft. lul TuEOLOGIA NATV RALISeft doffrinarum Qu de DEO €? rebus divinis uberior & & principiia QX qohilofophicis dedu&la cognitio. & Ex notione religionis intelligitur, dwas illius l partes efle debere: rzbeorezicam , |quze notitiam exi- ftenti:e. & perfeCtionum atque operum Dei; & tui practicam , quze officia ipfi debita diftincte & erudi- (le te explicat. lllud Metaphyficze ac Phyíicze, boc moralis WPhilofophiæ munus elt. M Q 17. TuEoLocra REVELATA eft do- Tut Quid theo- logia reve- éirinarum veligionis, & facris litteris hauflarum, p daía., coguitio erudita cum docendi fævmlmte co.ayfuæzzäïa. Qu Sive principium, five obje&tum, formam, fi- 4 nem coniideres; undique aliquid de theologize u- zura ( üuole fautta, mentioccurrit, quod admo- [ neat, religiofe in ea tractanda verfandum effe. ls , Eo etiam ducunt formulze biblicze: Zo&riza Dei Y A€. 13, s. Ghrifli Col. 3, 16. — dectrina fidei 1 'Vimn, li 4» 6. juffitie Ebr. 5. 13.. tiy[lerium fidei 1 'Tim, 3, 9. Te Jalubres. Domiui nofiri Sefu Chrifi fermoues C? pieta- zi5 docivina v 'l'im, 6, 3. pyudentia juftlorum. Luc, E, C0 dej 17. cognitio faluris Luc. r, 77. des ele&oruw Dei, tan cogUiio veritaris ad piezazem ducens cum puerae conjunCta Tit. 1. 1. 2, fpke vite fem- lit Dicta . T. de T/mologiä ($ 17.18) 13 - - Di&a hec agunt quidem de doctrina chriftiana infe, non de erudita ejus cognitione: fed doctri- - na fanectum, cum erudite, philologice, critice tra atur, definit effe obje&ctum divinum, finibus fuüblimiffimis deffinatum. |Commendanda enim eft fidis bominibus , qui fuzuri frnt ad doceudum idonei, r Tim. 2, 9. Conf. Chrifti dictum de .Seriba cho- JLAt mine feripturze perito) ad reguum celorum edotio. m Matth. 13, 52. ii $ 18. V'heelogia revelata e Scriptura peti €? E Stripin- ilis difii debet.. Nam 1. agit de falute peccato- "a petenda, d* ris: de hac autem non nifi ex verbo DEI inftitui poffuznus. 2. Primarium theolo- nl Agiæ caput, evangelum crucis C/zrijli, huma.« n fapientio eft ftultitia x Cor. z, 18. 2 1. 'ipii& & bona [alutisr nemo revelare poteft nifi Spi- liqs ritus Dei, 1 Cor. 2, 6—15. idque in Scrïpf XI- tura fa&tum effe, infra docebitur: vera ergo & jQi- theologia non poteft nifi e S&riptura difci, lu 3.-Àd operam ecclefize navandam ille de- mum idoneus eft, quem facra Seriptura fa- (l quentem reddit ad falutem 2 Tim..3, I5:17.- 0* llll qui Jérmomibus fidei inmutritus eft. x Tim. j j 4, 16. ii Confequitur liinc: r. 'Theologiam totam niti 07 teftimonio & auctoritate Dei, in Scriptura loquen- tis; 2. Theologum continuo debere Scripturam De verfare, ut ex ea, reCte interpretanda, difícat, j quid derebus divinis docendum fit; 3. Nihil debe- re aifirmare, nifi quod certo fciat in Verbo DEI » comprehendi; 4. Nihil defuo affuere, nihil etiam tl 37 demeres Scripturam unice, & accurate,, & to- Du, tam, fequi debere. Hoc tutum ab errore p:zefta- ít bit, liberum quidem ab auctoritate humana, fed 14 ($ 18.19.) L de Theologz'a Ttil & in do&rina ecclefice recepta moderatum zeque ac fdum depofiti falutaris cuftodem efficiet. 110 Quaenam $ 19. In hoc ftudio revelatas religionis Kationisin do&trinas e Scriptara cognofcendi, Ratio li £nparies. dLumana Ufum quidem, fed nequaquam AMagifie- Cipi rium habzt: doCtrinarum enim nec interpres, (b í necjudex, nec norma effe poteft. vea! Rafio ufum habet in theologia & Scripturis fa- Bion cris difcenda: mens enim humana ratioci- lero nandi facultate predita, Scripturze verba confiderat, verborum fenfum percipit, no- bitare tiones e verbis hauftas inter fe comparat, Scrp Qs quid ex illis confequatur, intelligit; fed Wob jiis, omnis hic ufus minifterialis tantum atque organicus eft, Ralio nom efW interpres. do&irinarum Scriptu- fv rz: quia verba quidem Scripturze intelli- $, € gere & interpretari poteft ; fed rer per vere dot ba fignificatze mentis humanz captum lon- ge exfuperant. aC Ratio non ef judex do&irinarum Scripturg : text quia rerum in Scriptura revelatarum ratio- frnol nes internas nemo poteft intelligere; mul- len to minus plene comprehendere; omnium hij ( minime nexum earum inter fe & cum na- 3 1 turaliter cognitis totum perfpicere; ex quo Cor | confequitur, femper aut fruftra fore, aut a beng llexi vero plurimum aberratgtos, qui do&rinz T£U£- ]. de Theologia (5 I 90 20) I5 m revelstm veritatem e princlpiis raZiomir de- monfítrare conantur. OQIS AMulto sminus Ratio eff norma revelatg dþäïrz'- dntio ((UIO ne: quia nemo potefít a priori & ex prine i)n cipiis philofophicis determinare, quid Deus Jfe5, de falute peccatoris conftituere; quid re- velare de eadebuerit? & quomodo? Reli- r gionis ergo revelatz conftitutio plane a li- i bero Dei arbitrio pendebat. 'etba Scripturze divinitas ita comprobata eft, ut du- I« bitare de ea jure non poflis;. adeoque ea, quze Scriptura perfpicuis verbis clare nos docet, non iAl opus habent philofophicis rationibus demum com- i probari. "Theologia revelata non rationis princi- plis, fed teftimonio & auctoritate Dei nititur. itqu $2o. FogMAn theologize hzec duocon- Quz . for- j 1pr£ ftituunt: z. erudita doCtrinarum cognitio; & a thezolo-. 2. erudita earundem communicatio, five $/^* vel docendi facultas. Y Vt coguitio erudita, exquifitior, amplior, lo accuratior fit, requiritur r, ut doctrine e textu Scripture (originali potiffimum) co- fuft . gnofcanturj 2, ut do&rinze ejusdem argu- at menti, quia fparfz variis locis occurrunt, my füb certa capita , five titulos, colligantur; nium 3. ut concinno modo ordinate in unum u corpus , quandam velut artis formam ha- xl bens, redigantur; 4. ut apto & continuo gt nexu, quo unum dogma ex altero intelligi A Pomta d 16 ($. 20) L de Truheologia pr poffit, conjungantur. Hæcfl"h.eologiæ for- ma dicitur /7/emntica, 10, Dotendi modus eruditus h'äec fibi !Pt'o- /äebl pria habet: z. ut do&trinas determinate ac vel procife proponat; 2. accuratis & perfpi- the cuis definitionibus & diftindtionibus, quan- ál | tum res patitur, declaret; 3. argumentis, f que etiam fubtilioribus erroribus occure fica rant, confirmet; 4. terminis & formulis D commodis eas enunciet; 5. aliquando va- Yem - 60"24! rüis etiam obfervationibus hiítoricis eas il- fhiluts luftret. H»ec theologiv forma dici folet pron W "Atroamatica. adf Sunt, quibus tetmini ac formule theologo- I»"OCII rum valde difplicent. Sed r. funt in fe mmnocens Ti tes: nihil addunt in doCtrina aut mutant: quoad iler * rem iüem dicunt cum Scriptura, 9. faciunt ad QUi t ^ nervofam & rotundam brevitatem ; ad thefes de- Cïa,; terminate, cum preeciüone accurata enunciandas ; Yite aed ambiguitates tollendas; .ad excludendas falla- cias fub thefibus non determinatis errores noxios f. furtim in ecclefiam invehere conantium. 3. Modum det] hac in re fervandum effe, dudum ac fzepe cordati inter ipfos noftrates Theologi monuerunt, exem- ffïin; plum etiam moderationis prudentis in fcriptis fuis przebentes, 4, Publice coram coeetu promiícuo acroa- Jt, maticis abftinendum omnino; fed non ideo pror- j fus hze formulze inutiles funt: monent enim do- centem , quo pacto etiam in ipfo populari docen- &j Vej) di genere, pro függeftu & in catechifando, cau- te & accurate loquendum fit. 3. Antiquiorà theo- logorum fcripta qui legere voluerit, mnotitia ter- Ver minorum ac formularum theologicarum carere non tend poteft. Legi autem ea debere, cüm bonse frugis plurimum contineant, noftris etiam temporibus äjfan pro- ) l. de Theologz'a ($21.22) 17 jl profuturee immo neceffarixm , non rOo, qui dubitaverit. : facile erit ,. fpe- $ 21. Theologim fimis efü, [ülur ium ipfus Qui:fnis. t Hoc Iheologi, tum aliorum quos docere debet, eN vel ex eo patet, quia Scriptura, ex qua i theologia difcitur, eo data eft, ut homines ll ad falutem perducantur. Addendum in- ltis; figne illud Pauli di&um z Tim. 4, x6. Hoc fs faciens €7. te ipfüm fervabis €7 auditores tuos. ülis Demonftratur his Pauli verbis, hunc effe fi- Và nem theologiz, ut primum ipfe tbeologus fapiems , éonur, beatus , ac Obtento hoc deinde & ad aliorum $1 ]neft etiam falutem promovendam idoneus fit. non tantum muneri ob- (oet promif]n opis divinze, eundo, fed et antecedenti ad. illud praeparationi adfuturze, In Scriptura certe nemo ad docendum ogo» rit, vocatus legitur, quin ante a Deo przeparatus fue- cenie Obfervato hoc cavebitur, ne circa finem yod aberremus a reCto tramite: quod illis contingit, quitaurzum eruditionem , emendatione fui negle- i ïa«i us €ta, aut omnino magis aliena (honores, opes, piss vitze commoda) tanquam fcopum fibi proponunt. fallt« $ 22. Ex hattenus di&lis judicari poteft Tj,ofopiz )XmS ln de theologive natura. Theologz'a prout do- indoíes «t &rina eft (obje&tive fumta) vera, cería, ef- P^ acfica. vettt ; fkliS Jficax , tofa pra&ica efl. — 'era eft, quia nititur 027 infallibili Verbo DEI: Cería,; quia habet PrOï* evidentiam teftimonii in claris Scripturz l qo ycen^ verbis: Afírax, quia continet do&rinam cau Verbi divini, quod illuminandi, conver- theo )U tendi, fan&ificandi vi przeditum eft: Pra- cnm f &icam denique theologiz; naturam varia quüs B com« P 18 | ($22.23) I. de T'heologia comprobant; Eft doctrina de eo, quid fa- T cere. debeamus , ut. faluemur A. 16, 3o. 31. u) Eft perfpicientia verbi divini , cujus nos fa&ores Áitle e[fe oportet, Jac. 1, 25. qu2e non intelligitur gmit nifi obfeguio voluntati DEI pruflito Joh. 7,17. al nec /alvat nifi facienter Joh.13;17. p Praxin hanc trBRx svwnaorrcr in feriis exer- citiis penitentie d» invocarionis ponunt; cHEMNI- LP TIUS in feria praxi juffificationis: utrumque plane Qu f ad mentem Scripturz, Paulus enim praxin evan- gelii fui ponit in obfequio fidei , Rom. x, 5. & Pe- qu i trus, ubi ad proficiendum in cognitione veritatis - hortatur, ad gu//um provocat, quo experimenta- hlutis rl . litercognofcamus , quam bouus fit Dominus. 1 Petr. ;2« L Etiam doctrinze theoreticze, fpeculatione con- tonfti ftantes, practicz funt; non formaliter quidem , fed pura tamen remote & virtualiter: docentur enim pra- Diec f xeos caufa, ejusque fundamenta, modum, ac mo- tiva oftendunt, ad Deum cum fiducia quzerendum & invocandum. Sic dogma de Perfona Chriíti, mls. ln ( quantumlibet theoreticum, tamen magnum pietatis myfterium eft. Omittere talia in coetibus docendis, (uod eít luxare compagem cceleftis doctrinze: quze non tantum caritatem , fed fídem do* caritazem juu&tim ( commendat 2 Tim. z, 13. rjoh. 3, 23. prout liri f Chriftus, fummus Do&or, & Apoftoli, ac tota þïOpop omnino fcriptura, cum ageudis eziam credeuda. con- Wt jungunt. SCTiptu ts et fuperna- $ 23. Theologia prout. cognitio eft (fub- tügnit] furalis. D je&ive fpectata). eff habitus fupernaturalis, fub necæ& gratia Spiritus San&i. acquifitur vel acquirendus. Opem lta ] 1. Kft habifur: quia ficut a quovis credente eXiffa Viter aguitio Ueritatis requiritur Tit. 1, . & intro- $ [peio in interiora verbi divini Jac. 1, 25. N 5o, & Wey I de Theo!bgia : ($23) 19 d frþ & jän/&r exercitati ad boni & mali difcretio- *0310 nem Ebr.5, 14. ita multo magisabeo, qui ret fideles in ecclefia docet. ^ 2. Eft habitus fa- ptur gernaturalis; quia quilibet credentes debent h! eífe a Deo do£ii , Joh. 6, 45« illuminatione a Deo grofé&la o Cor. 4, 6.. & Japientia. fuperne data "r MNT Jac.3, 13—18. ergo multo magis theologi, yhne qui funt credentium doctores, 3. Ad eum « &b opus eff gratia Spiritus San&i; quia doctrinze TC TEQU falutis cognitio tanquam depofitum per Spi- met l rPetr ritum San&um cuflodiri 2 'Tim. 1 13. 14. & in conftientia. pura teneri debet 1 Tim.3,9. quae ? (l , d pura effe non poteft nifi per fidem AGt. 15.9. 1 pra nec fides exfiftere fine Spiritu San&o 1 Cor. fiü nouru 12;30 4. Hic habitus acquiri debet: quia nriti, non datur immediate, íed per verbum; felatls o quod femper legitimum fui ufum fupponit. e on ul Communiore loquendi ufuü omnes illi appel- lari folent zbeologi , qui religionis doétrinas erudite UM proponere, explicare, confirmare, defendere no- ; ( runt: neque confultum eft, aliquid hic movere, m Scripturam tamen Ífi audiamus; 4£ bomiwe Dei ad docendum apto requiritur, ut exquifitiorem illam cognitionem theologicam non folis ingenii viri- ([nb» bus & induftria humana (quamvis hzec prorfus neceffaria fit), fed per atiofam Spiritus fancti ji operationem fub aífiduo V erbi Divini ufu, nactus p TH fit, ita ut divina de veritate convictio in mente exiftat. Hoc moneri opus eft, quia diferte & gra- viter Scriptura pronunciat de periculo eorum , qui j res theologicas traCtant fine timore Dei. Sic Pf. 5o, 16 —22. reprehenduntur , /fazuza. divina. enar- j vauies d&* difciplinam samen odro habentes, & Rom.2,21. 2 72:0H 20 ($23—25) L de Theologia non. doceutes fe.:pfos ; dum alios docent. ^ Tales De &oixipo. n0n probazi, Y Cor. * [ [rr "as dazuri dicuntur Jac. 5, 1 ), 297. & graviores E 1j Subfdinad 9 24. Ad habitum theologiv? comparan- &XC) Qvi theologiam dum pro praefente religionis & ecclefize fta- f toti uafurülia tw (preter animi dotes, earumque appli- cationem) opus eft vario apparatu eruditio» [Unil H ais human?e: Linguarum, Philologize, Cri- C o tices, Antiquitatum , Hiftoriz etiam & [ [ Al]0 Philofophie ; cumprimis regularum her- DT menevticarum peritia; aufcultatione, le- &ione, exercitatione augenda. Eftinhiszodus: excujusvis deffinatiote metien l0s dus. p - et fpiritua- $ 25. Sed multo magis neceffaria funt giE lia. J[uibfidia fpiritualia: Gratia Spiritus Sancti do- Ti cens; convertens; renovans; ipfum etiam fgnc' lic naturalium fubfidiorum ufam, ut diftra- lia &io caveatur, honori Dei omnia confe- gio dla crentur, dirigens. Impetrant hanc gra- funt tum tiam: preces ; ufus verbi divini; & praxis, to omnia ad conícientiam applicans. - Tur —— À Yd Infipne eft axioma: 'Theologum fieri Ora- tione, . Meditatione, "Tentatione; in quod prze- pat clare b. HAFENREFFERUS nofter commentatus dOCe eft, adhibitis felectis e Pfalmo 119 effatis, Orarionem cuivis Sapientive indigo Jacobus commendat (c. 1, s. po/fuler fapieuziam a. Deo). Meditatio. confiftit in le&üone Scripturze: cum üij affiduo veri fenfus fcrutinio CA&. 8, g0. inrelli- logig girue que legis ? ); applicatione ad nos ipfos (1'Tim, 4, 16, Zzexe esavrg) 5 excitatione animi in f euim I. de-T'heologia ($25—27) 2i Ti Deum (2 Tim. r, 6. uz refufcites douum),: &.,fïdeïi— f [ tate (2 Tim. 3, 14.. permane iu eis, qua' didicifli ; H im. 6,20. o Timorbee , ferva depofisum). Tenrario theologum non unius generis lucta J exercet: 1) cum dubitatione, de veritate Verbi la divini, de gratia Dei, (1'Tim. 6, 12. cerra bonum fidei cerzamen) ; 2) cum vitiis, quze theologo per 2 totum & ftudiorum & facri muneris curfum infi- diantur (o lim. 9,22.. fuge. juveniles. cupiditazes ; Ill 1 Pet.5,2. 43 euoepoxepduis); 3) cum adverfitatibus , ,U ex communi vitz miferia;. mundi contemtu & im- piorum infeCtatione. (2 "Tim, r, 8. we re pudeat te- m & fümonii Domini noflri; C.2, 3. adverfa parere ut liet- &ouus efü Chrifli miles). . 11' $ 26. Do&rins religionis inter /chrif*cia—ä Drtei nos varilz'sj modis mvejiigari . propom , defendi ;theologiæ, t applicari debent: hinc varie Partes theolo- fuit giv nate funt. Non alienum erit, eas hoc loco enümerare; hi do nam non üno modo profuerit, ambitum doctrinse Dandum autem & Jam fanCtioris totum fubinde luftrare. ic aliquid confuetudini: que communiter, ta- dj Ia lia quoque, quze non proprie theologia five reli- vlilte gionis doctrina, fed hujus potius adiumenta, fubfi- dia, applicatio practica, comimunicatio cum aliis funt, ad theologiam in univerfo ambitu fuo fpe&ta- g tam referre folet. Quo brevioribus nobis effe liceat, ax & omnis tamen confufio caveatur, illud quoque monemus, uti theologia generatim vel obje&ive vel fubjective fpeCtari folet, ita & quamvis illius Oa partem , prout efj do£rima, ; aut prou: eff ageudi j or? docen)dzfgue facultas && ba&uit'u:,þpoiïe confiderari, $ 27. PancEs igitur theologize forte,fïg -Theblogz'a mCObU, difponi facillime queants. ut omnem.theo: Pibfica: ) ujeetias ] Clhn logiam dicamus partim. Biblicam effe , paki:z'm /i v " * Í 105 Sy jiematicam. TuEOLOGIA BIBLICA eft, In B a quas pam 22 ($27.28) L. de T'heologia quae do&rinam relz'gz'om's revelatg in ipfa Scri- Di piura inveffigat. "THEOLOGIA SYSTEMA- [ Tl1CA eft, que veritates divinas in. Striptura ll'?alfvm propofitas , in facilem €7 perfpicuum ór- uri [ dinem. colleGas proponit. con [ Partes fual $ 28. l.Theologim biblice facaltas fenfim theologig & nonnifi per gradus obtinetur: hinc tri- didio biblica ; plex comprehendit ftudium: fidi f (r) Omnium primum eft ftudium e fingu- lis Scripturze locis vER V M SENSVM eruen- fünt di, explicandi, confirmand:. Continuato hoc labore impetratur intelligentia tra] Scripturze, qui habitus sbeología exegetica vocatur. epl - (2) Proximum eft ftudium in Scriptura pof Sacra DOCTRINAM SALVTIS invefligandi Áiffr €7 demonflrandi, tate Dl Duplicem finem propofitum habet: Alter eft Y01 dicdlorum , quse de credendis & agendis agunt in- bon selligeniia s alter vero perfpicientia doclrine in his di- fri €is contentz;. Atque hzc obtinetur & augetur 4) conferendo inter fe loca Scripturz, quz feor- y4 füm antea confiderata & intellecta fuerant; 7) ex Tom tio!ag. £ando. collatis alia eliciendo; c) eruta ad varios ufus appli« — (3) Sublimior gradus eft /udium integram At OEcoNoM1AM DIVINAM folerti Scriptu- rarum inter fe comparatione obíervandi & UI explicandi. Nobiliffima ejus pars eft T Eo- or( LOGLA PROPHETiCA, quz theologiam fap, etiam-T v P1cAM comprehendit, 4 Osco- 23 I. de Theologia — ($ 28—30) N OxcowoMrA prviNA eftordo ac sodns, quo Deus inde a mundo. condiro usque ad. con[ummationem MA* feculi , im regimine mundi d?* Ecclefre utizur. 'l'sEoLoGrA PROPHETICA eft, que varicinia i phura facris lizzeris coutenta. [crusatur , eorumque verum fen- Itj if« fum . explicaz , d* complemeuzum , quoad de eo certo conftare poteft, o/fendit , ad fidei, fpei, & patien- tize confirmationem & ecclefiz in fapientia fpiri- n(im tuali profecCtum. ''uEgoLoGriA TYPICA e ft, que fururorum pra- (f di&ionem , ex inrentione DEI fub vebus, perfouis d» faclis larentem , in. Scriptura facra. fcruzarzur d». expli- €üfe Infl $ 29. SvasrpiAtheologiz biblicee duo Subfidia Aitl funt: 1) Hermenevtica, & 2) Eruditio biblica. tlfm.logz'æ 1DAnC(?s I. HERMENEV TICA 6f fcientia regulas d? fubfidia gentia iradens , qua ad Scripturam vette iutelligendam d vire at explicaudam pertinent ; 2. Ad EnvupnriTIONEM BIBLICAM Varia referri (ufÀ offunt: I) Seripture d» fingulovum librorum noriria bifloricas 2) Critica Sacra, de textus facri integri- gandi. tate & genuinis leCtionibus judicare docens; 3) Pbilologia facra , linguze hebrzeze, & grzeciin No- er e& vo Te j amento textus , enium , idiomata , ac ver- borum fenfüm grammaticum confiderans; 4) Hi- jt i js d floria temporum, quze in Scriptura memorantur; getur 5) 4nriquitares ac ritus, hebrzeorum, graecorum, jeot romanorum; 6) Biblica denique Geograpbia, Cbro- tologia, Pbyfica, « Matbefis. Conf. $ 24 fcbol. LE d $ 3o. lL. T/wologia fijffematica commode Juffematica in catecheticam & acroamaticam dividitur. gf 07] Theologia cA TECHETICAeft, quae do&ri- vel cateche- 1ptu- fica, nas religionis primarias, emaxime necgglzria:, ;dl i ording bomo , [»d facili, €9 modo ad rudiorum p saptum attemperato proponit, )glülll n vel acrate Theologia AcRoAMATICA eft, quz no tan . maticas B 4 o 24 ($ 30—32) L de Theolbgia tantum primarias, fed omnes de credendis A & agendis dobirinas ampliore €7 accuratiore modo liij explicat; probat; praxi varii gemeris applicare de docebg tomira adverfarios defendit ; fata etiam f Arat . dotirinarum prudenter. confiderat, Sunt ergo quaruor theolo giv acroamaticze (am- purt pliore fignificatu fumtze ii partes: A. theologia 4og- matica; D. prachica (ftrict iore fenfu fic diCcta: nam alias omnis theolo . nf D. hiflorica. gia praclica eft); C. polemfca; Cam de ft Tnaot dogmatira;. . $ 31 .(À) Theologia poaM A TICA (quze &t etiam Zhetica aut pofitiva dicitur) do&rimas de eonf lem, eredendis proponit , explicat , argumentis firmat, med vindicat, ad praxin referre docet. Credendorutm fütmma comprehendit doétrinam de; tj DEO, de Chrifto iaj ne ,. modo. , de falutis noftrze czu,;tfls , Ordi- ! eun qragica ; $.32. (B) "Theologia »R AcT1cA eft, qua de ftiedii do&irinay de agendis explicat , probat, €7 izd fpe- cialiora applicat, [ [ Agendorum fümma. comprehendit doCtrinam de juu ftatu & officiis regenitorum, de exercitio virtu- fizma Tltey tum, & vita chriftiana tum privata, tum fociali, A genda ergo ipfa non funt unius generis, & mo- f dus illa applicandi itidem varius eft: hinc plwres in ï()gia theolo l ' bent.. gia practica. parses. fpecialiores. diftingui ^ de- Comprehendit nempe 1. zbeologiam mora- lem; 2. pafforalem ; 3. cafualem ; & 4. Jurispruden- Liam ecclefiafficam, Juvabit fingularum notiones jb l diftincas in promtu habere, 7j 1) Theologia MORALIS eft, quae offcim & quorumvis zhriflianorum communia e Scriptura £X eft, I de T'heolopia ($ 32) 23 ixä exp/z'mt at probat, eoque fideles ac renatos üd Z vitg [au&imoniam dirigit. Iyre Antiquiores eam in theología dogmatïeä tra- debant: a qua quamvis feorfüm tractari poffit, n feparavi tamen non debet. "Quoniam varixe eam tradendi methodi adhibitz funt, mnovze quzdam partes aut fpecies theologiz conftitui cceperunt: (am- zheologia afcerica , parenetica, myflica , paracletica. Liig- Tif Theologia ASCE'TICA eft, que media && exercitia prafcribit ad praxin d profe&lus in. [anctimonia. Ad Mlitd g eam cormmuniter refe runtur libri quicunque , qui de ftudio pietatis chriftianze methodo liberiore & magis populari agunt: fpeciatim qui Media & ex- que ercitia quzedam aícetica (fui cognitionem , examen m confcientiz, cuftodiam cordis, pugnam fpiritua- lem, imitationem Chrifti, mortisacnoviffimornm fnttl meditationem)data opera explicant & commendant.. Theologia PARJENETICA elt, que officia pietatis am de ebrifliane per - breves feuzeurias fine^ probatione pofetas isticulcat. ordi- d heolo " 9ia wYSTICA (purior illa) eft, .que agit de eultuva ( praxi chrifliamfimi. interiore , ejusque futn- damenis, priucipiis , difficultatibus ,. zeutazionibus , ac u ?u)ediis eas cavendi vel f'perandi. j fl)e- Tieologia PARACLETICA eft, que occupatur cir- €a . promifjjones divinas. d»* beneficia falutis: in. bac do* futura. vita credentibus deflinata ,. indeque. ad. piezatems m de' inciramenza fumit, nec non argumenta , quibus fideles qrti- jurer varias bujus vite erumuas amitum. jacenzem erie gere & [uflentare queaur. Poteft etiam pro theo- (s logiz dogmaticse aut uf in te haberi.. pro theolggig: paftoralis par- de- tiora- 2) Theolögz'd P'A'S TdR ALISeft y QU mini- ruden- Jfrum ecclefie de officii fai partibus ad fuam ulio- jones rumque [alutem re&le obeundis mfhtuit. Theologia paftoralis prudentiam homileticam: í If & catecheticam tanquam partes comprehendit. Ibeologia (aut reCtius Prudeutia) zxiow1i.kmTICA j[)!lü'(l 7 fidei &* movum fermo- p eft, que modutn docer do&riffa :). gubus 26 ($ 32.53) L de Tkeolbgia nibus publicis coram cetu , per[picue , ovdinate, ac fe- j! pieuter e Seriptura. explicandi, probandi d» applicandi. Prudentia cATECHYTICA eft, que do&rinas reli- j pionis primarias, faciliores, vudioribus d9* imperitis suetbodo erotemati L v ^ 4 apte ac per[picue propouere docer, Ya Ob nüpera quorundam defiderata obfervamus , ler pro conftitutione ecclefiarum noftrarum in cate- le chifationibus publicis integrum effe Miniftro fapien- f: ti, juxta cum primis religionis elementis ad junio- hl res fpeCtantibus, fimul etiam adultis ac toti coetui Tütr folidiora fübinde proponere. deft d 3) Theologia c Asv AL1s (vel confcientia- tiofn rid) eft, qu pracepta. de offitiüs chriffianorum generalia ad [pecialiores circumflantias quoad fa- &i Hriri Ga vel facienda applicat, eoque chriffianis, qui p Ten puritatem confcientig coram Deo fervare cupiunt, lv Ine quid hic €7 mune fuciendum fugiendumvf ft. hy, offendit. Casus CowscxeNTIX funt faCta vel facienda, ln did uorum moralitate non cuivis ftatim liquet, D ifficultates ex cirftumftantiis facti fingularibus ütqt inter fe complicatis oriundas. r 1 4) JVRISPRVDENTIA ECCLESIASTI- Vaj Íen cA verfatur cirea ea, qug ad fotiur focietatit fno ecclefiafticme conflitutionem , conférvationem €9? re- G. gimen fapiens pertinent , & ab Antiftitibus ec- clefize , fub infpectione Magiftratus fummi, curantur. ! LT Przecipua ejus pars a quibusdam. TAeologia Cow- SISTORIALIS dicitur. füj polemz"ca : ..$ 38« (C) Tieologia Por. E M1cA (elenflis hn ca etiam , velauti?hetica di&ta) eft, quz do&iri- n itra ob- mam religionis f'ontra opiniones falfàs, €7. cos [i« jBHi.O-; ($ 33. 342 37 ]. dg T'heologia tt f jeBones , quibus veritay impugnatur , dcfmdit, COttdi, a[frrit , errores autem veritati oppofitos dihut. - T writit Id fit demonftrando falfitatem 6pinionum; fol- docet, vendo argumenta, quibus errores fuperítrui fo- Is lent; & momentum rei oftendendo. Optabi- eue- le foret, ecclefiam hac theologiz parte carere pof- jpie- ünio. fe: fed quoniam fuübinde exfiftunt , qui finceram falutis doCtrinam impu ant, aut erroribus cor- xetul rumpunt, eoque ecclefiam turbant, veritas ferio defendi a theologis debet: lius enim tanquam. at divini depofiti cuftodiam officii ipfis demandati ra- x tiones imperant. TL Affines huic parti funt theologia comparativa irenica. . Ibeologia COMPARATIVA eft, que do- ad i d inaruwmi, errorum do controverfiarum momeututm pouderare docez, ut quze cum falute noftra arcCtio- ; ( rem nexum habent, a minus utilibus, curiolis, levibus fecernere difcamus. Prima illius funda- ;pium, menta füb aliis formulis (de arziculis fuudameuzali- 'l/;l: bus , de effentialibus veligiouis) dudum. perfpecta ha- buerunt "l'heologi. et Theologia (vere) xREN1CA eft, que ad momentum QUét, diffenfus perpendeudum geuuina ac folida principia fuppe- irpus dirat ; ur diffenfus fi non tolli , certe minui po[fm , verzza- se ipfa d» ecclefiarum juribus illibatis maneuibus, Quo- niam genuina principia adhibet ac verzazem falvam STI- fervare ftudet, non confundi debet cum Syncretit- Tmo. Genuinz hujus theologiz fpecimina funt pl Grassir Bedenken & PACHOMII Salome. V $ 34 (D) Theologia u1sToR1cA eft ea fifforiza, T theologiz? acroamaticze pars, que quid alii mmï; in caufa religionis aut fenferint aut. egerint enor- Cox rat, eoque providentiam Dei ecclefie fug invigi- ) lantem , 7 confzrvationem ac fata do&iriug jä;?"æ. prudenter -coäyz'demre docet, jie Specialiores iliius partes funt: H/foria Eccleäa; ru flica; Hifforia zbeologie ; bifloria ,dogmatuimn ; 1beologia jarri- ;g!?m' 2 ($ 325 8 I. de Tizqologia petriflicas | fcbolafficas . fy zbeologie. inbolica ; bz'/lö-rz'a listeraria n 1) HrsroR1A rccrESrASTICA eftea tbeologie bi- í4 Jiorice pars , que ecclefte ortum, amplificationem , vi- li, ciffirudines , earumque caufass. porro. doclores ecclefie , U(TU doctrinam , cultum , regimen ; diffenfoues , berefes , con- cilha , perfecutiones s decremenra item d» infflauvasionem, enarraty ad. Providentiam DEI circa. ecclefíam 49710- ll; feendam , 49* pietatis ac. fapientie iucremeuta inde com- lil paranda, proxi Qu t 2) HrsronrA THEOLOGIE eft, quz veluni- exitti verfe zbeologie , vel quaruudam ejus partium oviginem, progv efft Qppor Ut incremenia, corruptelas , emeildagiOIzem,, COtütrn Q faa ac vicilitudines enarvaz. EY 3) HisroRriA pOoGMATUM eft,' quie enarrar, quibus modis dogmata a Deo ecclefie concredita, pro- dentis pofira. ?* explicata, ab adverfariis impugmara, — contra qum petit illos bene. auz nale defenfa , accuratius invefligata , for- suulis deliberate affümzis, ut errores arcerezitur , entin- vitat CUUf ciaza , eoque ad noffram usque azatem confervata fueriut. 4) "lbeología PA'rn1x$TICA eft, quie quid dv quo. p sodo Dotleves ecclefie per figulas erates! de credendis do* agendis fenfervimt ac docueriur , enarrat, Hsec inde ab feculo XI mifere degeneravit in ibeologia SCHOLASTYCA, i qua .doflvine religionis non rom Scripture teflimouiis , quam Parvum fenteniiis, verbo DDei equaris , afJerte, zandem vero planelper ra- ziones e pbilofopbia aviftotelica &are fuevunt, 3 petitq: jhb:j(iw jujlo "ma- N 6) Tbeologia SvwBOrLtCA eft, qua defrinam ve- ligiomis, quam ecclefra noffra in fcriptis au&loritate pu- blica ediris profiterur , enarrát , explicat , . e Scriptura j Sacra coufirmar , ds*a diffentienzium objettionibus vindi« Wi " cat, Polfit etiam latiore fenfu theologia fymbo- lica dici illa zbeolegie hifforicee paes ; que quid fimgu- Pig. li cetus ab ecclefia. noffra: feparati doceanz , ex . publicis eorum confeffronibus enarrat. £0 ( 7) HaxsrORXIÁA LITTERARIA THEOLOGIZX eft, Teyj. quze de libris tbeologicis melioris uota , eorumque au« &oribus, meritis, contetitis , u[u, ea narrat, que ad foit jHeY EO HIum eruditi?i:is zbeologice adjumeuzo fuuz. U one $ 35 -T de Theologia ($ 35.36) ag tert 9 535. Tam amplum theologize campum cum pauciífimis datum fit integrum eme- trieli. TET tiri, prudenti in ftudio theologiz? SELEe t CTU,ORDINE, & CcONSTANTLA opus eft. NT atitie, PaAmmES quibusvis neceffarie fant : theologia &i- TU blica ; cazechetica , dogmarica y ioraliss paftoralis ; [yim- [e Q« bolica: x theologia polemica tontum ea, quze nós Sed tamen d» iu reliquis inge- proxime tangunt. nui theologize cultores progrediendum f[ibi effe vtl l« exiftimabunt, quousque id per tempus « alias riginem, TM opportunitates fieri poterit. De oRDrNE nihil in commune przecipi aut fuaderi poteft: id enim ma- gis a difcendi opportunitatibus, quas divina provi- TUULLUD dentia ftudiis noftris invigilans. obvenire facit, , )* quam a confiliis: ex partium. reali inter fe nexu 9t etitis, pendet. CONSTANTIA fapiens, etiam poft TP füf' vitam academicam tempus ab officii functione va- , tll Auttilh cuum fítudiis facris, inprimis biblico, fymbolico, practico & hiftorico-ecclefiaftico impendit. $"t " ulmdi LOCVS:- Ik avit t DE ; Jigin jl SCRIPTVRA SACRA. ;grm- jire FONTE AC PRINCIPIO THEOLOGLE REVELA T . um r u p $ 36. ScnaiPTVRA SAcRA eft fyntagma Srriptura jps T uinilr librorum verbum Dei. continentium a .Deo per definitio, vmlo- Prophetas €7. 44poftolos ecclefig traditum, ut ex |[iigt* publidi eo de voluntate Dei €7 nofiro officio edoäïz' Jfàlu- tem ciermam con £quamnr , a d f Ecclefia ultra bis mille annos fime Scriptura fuit; fed habuit tamen. verbum DEIL, per inftitu- g L . &ionem oralem in Patriarcharum familiis traditutmm. W! Multi- L II. de Scriptura Satra 20 $:186/57) fon Multiplicato enere humano Deus Verbum fuum curavit per homines fanctos inlitteras refer- türa ri. ATT Scriptione hac tuüm zntegrizazi, tum puritati Jmm f do€trinsze falutaris cautum, tum ermmunicatio faci- 4 Q lior atque certior reddita fuit: quia fcripto confi- tedun enata multo p/uriéus longe lateque innotefcere po- dum tuit, & ad feros usque pofleros non mutata trans- L mitti. QQe É12 $ 37. Primu:, qui mandatum fcribendi lunt lortan ier-s Trfía- a Deo accepiffe legitur, fuit /70/e5,. qui cit- jromid snenta. fegni ( ca À. M. 2486 ecclefize in. populo ifraéli- fürt y tico conftitutze, Pautatevchum ab fe fcriptum, orm ut volumen facrum publice tradidit. Ac- dignt. 3l 1l h cefferunt poftea plures libri divini, velut &R commentarii in libros Mofis, ad quos jun Ano fubinde refpicinnt. Hi libri partim /i/orici, Zep/w partim doZrimales, partim prophetiri fünt, ) ordinei ^il T Omnes hebraica lingua ; chaldaicis paucis HH exceptis, fcripti, g Cum libris Mofis jun(ti Verus "Tefflameutum , qux formula 2 Cor. 3, 14 occurrit, dicuntur. j; Lasni gisromici (Jofue, Judicum, Rutbe, Sa- üum spnelis, Regum, Chrouicorum, Efibere, Esdre, Ne- bumie) l(raelitici populi introduCtionem in terram . Ipfiüs Abrahamo promiflam ; gubernationem füb judici- tadi bus ac regibus; obedientiam & inobedientiam ; deportationem in Babyloniam; reftitutionem ex Mngg captivitateficnarrant, ut admirandis divinze boni- (Q « li tatis, potentiz & juftitize docuümentis paífim mi- Íceantur nov:e divinze revelationes. lg Lisnr poGMATICI &* MORALES funt: r. L;. ber "Tobi, caufas calamitatum && myfterium crucis dOgn b erpendere docens, 2. Pfulmi, veram rationem EY Deum colendi, myfteria regni Dei recondita, futuris demum temporibus emicatura, & intimos àCCO animarum fanCtarum receffus pandentes; 3. Salo- Ul | monis lL de Scriptura Sacra ($ 37.38) 31 rbom monis Prover/ia, in quibus confilia fapientize dan- tefet- tur ad vitam pie & prudenter agendam ; Cobelezb, animum fuüb experientia vanitatis rerum tempora- arititi ? fic- lium regere docens; & Canricum, beneficia, quze cuf- ex communione fpirituali cum Chrifto in fideles redundant, oratione fublimi, adhuc quidem non- 2 dum fatis intelleCta, divine celebrans. Lranse Lisni eROPHETICI, a tempore Ufize regis us- ue ad folutam captivitatem babylonicam [cripti funt. Hi non modo cozvos reprehendunt, co- jeudi hortantur, confolantur, Salutis, in Redemtore dG« promifize commonefacinnt: fed etiam beneficia regni Chrifti usque ad ultima mundi tempore dura- [radl turi praedicunt, eoque ecclefiam quorumvis tem- ptum, porum ad agnitioner atque cultum veri Dei eru- diunt. Qmoniam horum librorum alii prolixiores, ,K alii breviores funt, dividi folent in IV AMajores vait & XII Mimores Prophetas. Majores funt, Efajas, geremias , Exechiel, Dauiel: Minores, Hofeas, Soel, qui 4Amos , Obadias , onas, Micha, Nabum, EHabacuc ? Zepbanias, Flaggai , Zacharias , Malachias. forit Ecclefia Ifraelitica antiquitus alium librorum funt-, ordinem habuit, quo Vetus Teftamentum in Le- em, Propberas (partim priores, partim pofteriores) pauc'xs Hagicgrapba dividitur, Hujus diftributionis ve- ftigium eft Lnc. 24, 27. 44. gt $ 38. Deo tandem per proprium Filium ZLibri No- eunttt, T j füum ad homines loquente amplam de' 1?/a- ? N ipfius di&tis & fa&is fcribendi materiam menti, terram At na&i fuut J4pofoli, eorumque cooperarii 3nti3m ! evangelifia. Horum libri in unum volumen n & colle&i Novum Trflamentum dicuntur, & per- m n inde ut libri V. T. partim hiftorici, partim dogmatici, partim prophetici funt: omnes ; D n cio grecalingua, ad genium linguze hebraicee sior accommodata, prout tum gr2ece loquenti- Q f jl i bus in ufu erat , ícripti. 1[) Li- ; $o 5 o 52 ($ 39.39)- I de Scriptura Saera 1) Libri Novi Teftàmenti Zifforicilant : Evan- fion celium Matthzi, Marci, Lucz, Joannis, & Acta Apoftolorum, 2) Jibri doctriuales füunt: quatuorde- g lt cim Pauli Epiftolze, ad Romanos, ad Corinthios 1) duz , ad Galatas, ad Ephelios, ad Philippenfes, ad. Coloífenfes, ad Thelfalonicenfes duze, ad Ti- gocn motheum duze, ad "itum, ad Philemonem , :ad te tel 1039 Hebrzos; porro duz Petri, tres Joannis epifto- Tümfa i, Jacobi una, & j]uds una. 3) unicus Novi "Tettamenti liber. Propbericus Apocalyptis eft. )5 E Tüm fe Evangeliflarum contiium fuit, narratione de Jefu Chrifti vita, dictis, factUs, paffione, mor- Sitocht eïapiis , te, refürreCtione, in coelum vedícenfione, tefti- monium in quibusdam diverfum quidem, egregie lepem, tamen concors &.confentiens, perhibere , cui chri- 73 I2, ! & de veritate narra- 1 uny ftianorum fides tuto inniti, tionis non dubitare, nifi imperitiffimus aut impro- Mattn, ts bus, poffit. Tur n Acia apoflolorum , ecclefize chriftianze plantatio- nem, evangeli celerem curfüm, regni Chrifti prures Viden primordia narrant. Dielen Epiflole regni Chrifti myfteria, beneficia, of- ? ficia amplius exponunt, eoque ecclefiam quorumvis D TU t n A& temporum ad cuftodiendam & vitze fancCütate or- T df nandam doétrinam chriftianàm, cavendos feducto- res, & viteanda fcandala, inftituunt. Dunibu ter ] u Apocalypfis eccletize fata ac certamina, gloriofum tandem exitum habitura, ad nutriendam patien- $1 tiam & fidem íanCtorum, Tnethodo jexquifita frir U éle t praedicit. hs etc Rn Aabrorum $ .39. Q-u'ainvis avtographa Virorum; quo- V iyri avthentia, rum minifterio Deus in Scriptura concin- t ii lm i nanda ufus eft, inter homines dudum dis- li n paruerint: tamen firipta eorum avthentica , CUki [ Esg etiamnum incorrupta fuperíunt. Venerabilem hanc vetuftatem & avthen- NT llCa à tiam Scripturae comprobant : Codices; Ver- fiones; — 1. de Seriptura Sucra ($ 39) 33 Di« fiones;ä allegationes; commentarii; catalo- At orde- gi item data opera concinnati. hios enis, 1) Ad Mofis libros, libri fequentes, etiam alT- apocryphi V. T. vel expreffe provocant, . vel taci- te refpiciunt e, g. Efr. 7,6. 10. 14. Nehem. 8,2. g. n, dl epifto- 10, 29. Pfalmorum aliquoties in libris Chronico- i ovl rum mentio fit. t Chron. 16 (al.15) , 20. & 2 Chron. ; 7,6. Hiobus memoratur Ezech. r4, 14. Propheta- te de rum feripta Dan. 9, 2. Ex libris V. T. multa repetit Sirachc.44—49. 2) Sesquimilleannis inde a Mofe mor- elaplis, Chriftus teftatus eft, Judzos ipfi cozevos telt- legem, prophetas, & pfalmos habere Matth. 5, 18. gregi.e 7, 12. 22, 40. Luc. 24, 25. 27. 44- Joh. 8, 17. qui i CDfi- in unum volumen colle&ti Scriptura vocabantur. fara- Matth. 21, 42. eunon legiflis in fcripzuris? c. o0, 29. mpTO4 erratis, ignorautes [cripturas 3. C. 26, 3. quomodo igi- zur ünplereuzur feriprure ; Joh. 5, 39.. ferutamini fcri- ntato- ruras.. ldem etiam Mofen joh. 7, r9. 22. Da- Chrif videm Matth. 22, 43. Jefaiam Matth. 13, 14. Da- niclem Matth. 24,15. Jonam Mat. 12,39, nominibus l, Of:- D fuis tanquam feriptores facros allegat; Idem fit Umvis in A€tis a Lucafcriptis, & epiftolis apoftolorum z yie Oi N ubi dféta V. T. complura allepantur, etiam no- ;du't-m— minibus interdum additis: ex quo certum eft, in- ter Judseos eo tempore libros iftos exftitiffe. riofun 3. Libri Novi Teftamenti a cozevis qui certiffime atien- fcire poterant ab evangeliftis & apolftolis fcriptos ;qu'iüm effe, ut divini recepti, quoad avtographa apud fingu- las ecclefias affervati, cum aliis ecclefiis apoftolo- rum juffu communicati, jam primo feculo in latinam & Íyriacam linguam translati, multiplicatis apo- 3,q130' mc'm- graphis in ufus ecclefiarum ac privatorum defcripti fuerunt. Hoc indübia comprobant documenta ] üis hiftorica, quorum longam feriem per fingula fe- phlitl cula continuatam exhibent Viri docti, HukgTrvs, Lzssrvs, MvrrERVS, Scuwiprvs. Accedit in- ternus avthentiz charaCter; nihil quippe in libris N. T. invenitur, quod recentiorem ztate apotto» Nthen- lica au&orem fapiat. "A C 20 $ 40 f05 34 ($ 40-41) 1. de Seriptura Satra Scriptura & 40. Contenta Scripturze maxime memo- / contenía, yabilia funt: five hiftorias, five vaticinia ; five doctrinas fpe&emus. Q Hifforie enim enarrant creationem Univerfi : ori- j gines generis humani : ortum mali in genere huma- no per primorum hominum peccatum: antiquiffi- mam generis humani hiftoriam : populum Dei & fa- li taillius: gloriofam divinze Majeftatis in legislatione finaitica manifeftationem: Jefu Chrifti vitam, do- Inur Crinam, mortem, reditum in vitam, ingreflum ó in gloriam: primordia ecclefize chriftiange: qui- cfr bus omnibus admiranda regui Dei, (fümma iapien- V erji tia, juftitia, bonitate, potentia adminiftrati, no- dvà bis recluduntur. ! deri Varicinia notabilem Scripture partem confti- €0 tuunt: fzpe fpecialiffimas eventuum circumftan- ]oh tias preedicunt: exacte pleraque impleta funt: eo- hU que de przedictis maximis eventibus etiamnum fu- [ turis, exfpeCtationem dato velut pignore cer- tam faciunt. Do&riue nos inftituünt de Deo: . de Hon'ainþe: de divino in omnia regimine: de nof 2B L ris officiis : TEU de praemiis poft hanc vitam. In his omnibus fu- Tün blimitas, fanctitas, fapientia, quze Deum maxime decet, indigentize peccatoris exoptatam opem lnte fpondet, confpicua eft. — Merbedus varia, ubique dis, exquifita eft. Summa earum /ege d?' evangelio com- prehendi, & in credenda, ag [lby / enda , ]þemn.da com- & f mode diftribui poteft. fat lg Primaria; S 41. PR1MARrIO in Scriptura tria in- culcantur: 1) do&rina de Uno Deo Patre, mfpe Filio, Spiritu San&o: qui velit effe Homi- nis Deus, 2) do&rina de Chriflo, Salva- T negl tore hominum: primum promifo; deinde ftn a&u exhibito; denique in gloria fuo tem- quu pro pore venturo. 3) do&rina de ordime ac modo a [) faín- Ocy TL de Scriþtu-'ra Satra ($ 41.42) 35 emo Jalutir: confequendae per fidem in Chriftum ; Y IQd , & demonftrandee vitee fanctitate. Cun&a eo tendunt, ut per Chriffum tonquam viam , |: Qf« Jüb du&h Spiritus San&i, ad Patrem veniamus , lum quill & communione cum Deo Triuno, in qua &h beatitudo omnis fita eft, veternum frua- tione mur. , do- ellum teftimoniis confirmabuntur: Pr:mario 20tem n bis Singula hzec infra fuis locis copiofis Seripturze qi- iplen- verfari Scripturam , Scripturze iuteger tenor, affi- ,I- dua ac feria leCtione perceptus, demonftrat. Vi- deri interim ad przeguftum capiendum poteft, de eontti- Deo Deut.6,4. & 1]oh.1,5.6.7. de Servatore yfr- vi Joh. 5, 39. 14, 6. de illius adventu in gloria Act. 1,1I. Io, 42. de falutis ordine Eph. 2, 18. Tit. ]. 0* um T« 2; Il——[4- ! e cer. $ 42. Multa tamen a/a primario huic Seeunda- mine: argumento admixta & interforta funt: de ia )äCïïS Ü mundi creatione, confervatione, regimine, bus Jl paxitie interitu; de hominum bene aut male fa- opat &is, eorumque fequelis; de rebus natura- ubique 16 COf* libus, ceconomicis, civilibus ; de bellis , j cort- & regnorum fibi invicem fuccedentium mu- tationibus. ld omne Codicis fàcri docet jj It infpectio. Datte, . ]n his duo cavenda. Unum, ne his ita immo- Homï' remur, ut fuüb nimio talia perveftigandi ftudio Galvi negligantur primaria: nam a primaris falus mo- fira pendet, Aiterum, ne obtentu. primariorum re- Qu liqua contemnamus, tanquam non digna, quz pro Verbo Dei habeantur. Nam & hzc & illa o (f a Deo efíe, mox oftendetur S 44 ; & ubique in "T oculos incurrit eorum cum primariis nexus ; qui- 2 buscum l- 36 (S 42.43) ïI. de Scriptura Sacra buscum jun&tim in toto Sþriptm*æ fyftemate fpe- n Cata, eximias przebent utilitates, ad primaria ple- hs ne & feecundius intellipenda,. ad agnofcendam re- l/ giminis divini in mundo d& ecclelia fapientiam, ls de nutriendamque hoc modo fidem & pietatem. proba Vtilitates hze, fateor, mou eque cuivir patent. howit Ts Requirunt enim leCtores attentos, dociles, pa- tientes ; longum Scripturze ufum ; manuductionem t aj fapientem. qpofto Nec diffitendum, habere hzec fecundaria fzas pendu etiam tempeffivirates: 2lia olmm luculentius profue- pontil multa runt: alia fuo zempore demum fpenitius intelligen- tatibus tur & uberius ecclefize proderunt. Sed ideo le- Goris ferii íÍcrutinio indigna, & has Scripturz li QOgho partes, noftro tempori, ac minus peritis lectori- Ts te ' bus, plane inutiles pronuntiare, veneratio libro huic divino debita nobis non permittit. Cavea- Tnus, V Tmus, ne przcipiti judicio de fingulis Scripturze lutun capitibus aut libris, quousque divinze auctoritatis indicia habeant? Canone digni an indigni fint ? mari per fallaciam divifionis decipiamur. leni 1 l5, u Veritas, $ 43. Indubie vera funt, que Scriptura nar- doctri rai; cumprimis ea, quae de miraculis Mo. 4 fis, Chrifti, & Apoftolorum perhibet. dv Hifforie biblice veritas in univerfum , conftat T t 1. ex indole zeffium, ipía probitate, prudentia, veracitate fua fide dignorum. 2. ex indole reruu, H | quze perhibentur; quas publice geftas fcriptores fa- cri partim eX avtoplia, partim ex documentis fide N lp dignis certo compertas habebant. 4. ex zeflimoniis tur non tantum domefticis, fed & non chriftianorum. llla confenfu fuo fidem faciunt: b«c autem pon- lU dus habent ex eo, quod ne quidem prifci chri- N N ftianifmi hoftes facta illa negabant. Quod noftra demum zetas hoc audet, id omnem fidem hittori- Dity cam evertit, Cüin Miractila .quod attinet: inügnia & multa edi- baty dit 7) Mofes, in formanda ecclefia & republica lraélitica eximius: ac fidelis Dei fervus (Num. öCal | 12, 7) - '—b-. ll. de Seriptura Sucra ($ 43.445 37 fe- 12, 7)5 £) poft Mofen Chriftus, Filius DEI ; .c) poft iple- ujus in ecelum afcenfionem Apoftoli. n fe- Miracula bec vere fa&a effe, tum ex argumen- Qm, tis de hiftori& veritate modo allatis, tum ex eo l probatur: 1. quia in propatulo, coram ingenti hominum multitudine pleraque faCta funt; 2. quia xiet Iraelitze, populus pervicax, Mofi füumma conftan- ,] iOnem tia adhzeferunt, 3. quia preeconium evangelii per apoftolos fine vi externa fucceffum & quidem ftu- pendum habuit, multis millibus inter Judeos & à Jf oine- gentiles fidem ei habentibus, quamvis doCtrina multa contineret, quze rationi humana & cupidi- ipen- tatibus hominum placere non poterant. Q l- Hifloria biblica longe. maximi mementi eft ad ï;ïuïtf? cognofcendas tum generis humani, tum rel igio- &oti- nis revelatze univerfze origines, ut certo 1ícia- ) |ibro Cavet- mus, in quo verus Dei cultus fitus fit. Per miracula beneficium quidem hominibus col-. iptt latum, interdum etiam poena infliCta eft: fed pri- oritits tmario tamen deftinata erant ad. fidem faciendam Hint? legatis DEI, Mofi, Prophetis, Chrifto, Apofto- lis, ut pro veris Dei internuntiis haberentur, & DEUE do.&rina eorum ut divina, fufciperetur. $ 44. ltaque jam a veritate hiftorize) ad divim'tas $ No. divinam originem & autoritatem Scriptu. €7 aucio- L YALS,. re res ipfa nos ducit. Sriptura a Deo eft : conftt jenti Hoc probatur z. a vaticimis, Magna pars | femfih Scripturze continet pradi&iones de rebus yei l j; fide futuris contingentibus, ad gloriam. Dei & iav falutem. hominum pertinentibus, maxima orom on- fui parte accurate impletis: ergo magna ;[ Chïi' pars Scripturae continet verbum Dei; talia nofï&'a hior* enim przedicere folius Dei eft, Porro pro- batur 2. a feflimonio prophetarum, Chrifti Jt Ü 4 & apoftolorum, qui Scripturam diferte,, (Mml- Íre- IM M 38 ($ 44) | IL de Seriptura Sacra Jern frequenter, conftanter, verbum 'Dei ap- " ; 1ti pellant. f£, ] dU Operz pretium ePc; argumentum hoc uberius fitate declarari. affim in Scriptura occurrunt afferta,, uibus prophetze & apoftoli teftantur, ea quz &ay í ermone & fcripto aut ipfi proponebant, aut alii exetn p)'qþ;/g ante eocs prophetee propofuerant, Dei vetba effe, ut verbum Dei religiofe fufeipi debere. Qui tale. proat quid fingit, immanis peccati reus eít, five per 16 hj malitiam, five per fanaticam ftultitiam id faciat: QUE lh. i qui autem vere przditus eft facultate miracula patrandi, nec pro malitiofo, nec pro fanatico im- Codict poftore haberi poteft: donum enim miracula pa- fit , trandi Deus nunquam tali homini confert. füb cj tentat Videamus exempla. (r) Mofes fzpiffime te- fatur, ea quze fcripfit, Jehovam ad ífe locutum € l ! àttel effe, Deum coram praefentem ab fe; confpe&tum i fuiffe Num. 12, $. Idem de fe teftztur Efaias 1, 1. C. 6,1. Jeremias r, 4. c. 30, T. 2. Angelum juflu ( Dei fibi locutum effe teftatur Daniel 7, 16. 8, 16. gior (rgg & Zacharias i, 9. generatim prophetee fuum megm | Sebova, dictum domini, in principio, medio, ial tta fine concionum fuarum ingeminant. Jefus fe- ü.flil(m | ipfum Meffiam, & Filium Dei dicit, & verba fua lt 1gm VORBI: vera, divina, irrefragabilia effe, affirmat. Joh. Paulus teftatur 4» 26. 5, 17 — 23. 6, 40. 12, 48- Y. o fe evangeltum füum a Deo, exclufa hominum in- dtn ftitutione, accepiffe, & qui id alteret, anathema Mif; effe Gal. 1, 8 — 12. 1 Cor. rr, 23. fe ex Deo in hO« Chrifto loqui 2 Cor. 2, 17. fermonem faoum vere nit Atl effe Dei verbum 1 Theft. 2, 13. Quod a Paulo, l$ f idem & a reliquis apoftolis factum effe, vel ex fïm 1l eo nobis certo conftat, quod Paulus omnium do- W €rinam & fermones fündamentum appellat, cui ln ecclefia fuperftructa fit Eph. 2, 20. Etiam Mar- ts cei & Luce evangelia Petrus & Johannes (tefte Eusznro 2 Hift. Eccl. 15. & 3, 24-) approbarunt. an(k (2) Sunt quidem in facro codice libri quorum. tarur fcriptores non difertis verbis teftantur, fcripta fua Cmo effe verbum DEI, qui etiam nulla, quantum con- eNr ftat, miracula ediderur;t; nonnull ex iis. nobis W,p Eïang « Il de Scriptura Saera. ($ 42 39 lane incogniti funt (ut auctor Libri Judicum, a uthz, Paralipomenon , Efrze, Nehemise, Efthe- r2, Hiobi): fed horum librornm, divina origo & auctoritas fimul cum totius veteris teftamenti divi- Ws |et, nitate, per teftimonia quze illis perhibentur a Chrifto & apoftolis, probata eft; Nedubium fuperfit, en a exempla. Matth. 5, 17. 18. 19. Chriftus de /ege de* Ut d T propietis (quze formula totum codicem biblicum yi ile prout tum exítitit notat) affeverate pronunciat , nec minimam ex Hs particulam abrogatum uuquam iri s e p yant: qu: przerogativa folius verbi divini propria eft. ol Joh. 10. 35. de Seripeura generatim (adeoque de codice V. 'T. is enim Scriptura appellatur) pronun- npus tiat, eam diffolvi non poffe. Ipfe. etiam. Dominus lp fub circumftantiis maxime feriis, cum res ipfi cum tentatore effet Matth. 4, 4. 7. IO. cum ultimas ne l& e rpeífiones fubiret Matth. 26, 31.54. in ipfis ad JCutul b atrem precibus Joh. 17, t2. profeffus eft fe dictis t firipzure tanquam. Dei ver£o inniti & inhzerere, p (3) Chriftus etiam alias, ubi de rebus ad reli- ; jul gionem fpectantibus agebatur, fententias Scri- j 1f oturee tanquam oracula divina , decidendi vim ha- p77] gxe(ïw j entia, allegavit & interpretatus eft. Matth. 19, 4. auuon legiflis * v.Y7. ferva manudata. c. 22, X9.. erra- i * zdis ignovantes fcvipturas v. 31. monne legiflis. diétum i fr j vonris a Deo, diceute, ego fum Deus. Abrabami , rel.. v. 40. ab his duobus pracepzis. tota. lex d* propbete peu- ftattt deut, Luc.24,44. impleri. oporzet ommia in lege ny Mofis d. propbetis d. pfalmie de. me. fcripza. Ub t Lhema & hoc obfervandum, Chriftum, fummum ve- e0 j ritatis DoCtorem , in cujus ore nullus unquam do- que '&Uïo ] lus repertus, nusquam vel minimo: indicio figni- ficaviffe, opinionem. Judeorum, toti volumini l ex V. T. divinam originem & auctoritatem tribuen- j d tium, erroneam elfe: quin potius eam his fuis. ; 0i factis diferte confirmavit.. " a (4) Ita & apoftoli factis fuis de. divina V. T. (tefte "a au€toritate teftati funt. "Frequenter verba Prophe- tarum. fingula tanquam. Dei verba allegant ad nfm demonftrandos fidei articulos adhibent. ACt. 3. 18. y " Deus , que ore omnium . fuorum. propherarum. pradixe- j var , pa[Jurum effe Chriffum, ea, boc modo implevit.. goui 4 Rom. gïan? 4o ($ 44.45) II, de Scriptura Sacra, "Ü Rom. 9, 15. Deus Moft dicir gratiam praflabo ei. eui grariam preflo. v. 25. quemadmodum d in Hofea (Deus) dici, Hebr. 1, 1. Deus majorer per propberas mulrifa- tla riam d2 multipliciter allocutus effe dicitur, c.2, 12.'1 u lr verba ex Pf. 22,23. & 18,3. & Efa. 8,28. citata ut Dei verba allegantur. Sic Hebr. s, 5.6. verba, Filius meus T0n es tu , tanquam a Deo ad Chriftum dicta allegantur. CUf lidem teftati etiam funt; Judzeos habere fcvipruras ücras Rom. , 2. eloquia Dei fibi concredita. Rom. 3. DI 2. habere faeras lizteras 2 'Tim. 3, 15.. habere fcripru- £0 vam dicimitus in[piratam v. 16. habere. propbeticum fermonem ?. Pet. v, 19. propbesiam [eripture (Ícriptam u in Scriptura). Ubi rurfus monendum eft, apofto- Cont los nec ullam fufpicandi caufam unquam. przebere, quafi hanc fuam caufam non ferio agant, aut ali- Inan quam Scripturze particulam excipiendam putent. Aem (5) Ex hactenus diCtis etiam de divinitate & auCtoritate librorum Novi Teffawienti argumen- tum fumimus. ier Si prophetarum verba fuere ver- fim ba Dei, multo magis apoftoli fant doctores, per quos Deus locutus eft. Apoftolorum enim mu- log Tie nus excellentius fuit prophetico. 1 Cor. r2, 2g.. f confliruir Deus im ecclefía apoflolos, deinde prophetas, Eph. 2,20. credentes edrficati fuper. fuudamenzo : apo- cubi Jffolorum d propbezarum. Chriftus apoftolos ad do- qui &l cendum mittens fimul confirmat, qui docentibus fi- dem babeat d? baprizetur , — faloatumy, qui uon «vedar, Van dawuarum iri, Marc. Y6, 15. 16. Idem Matth. 10, 19. 20. Marc. 13, 11. Luc. r2, 11. 12. apoftolos co- m ram magiftratibus fiftendos juffit fmecura d& pre- pu aeditarione uniee permizzere fe Spiritui fantlo, per ipfos Tà f en 7ta locuturo , ur non ipfi pro loquentibus babendi fiit.. VL Ex quo recte concludimus: ergo Chriftus, etiam me] quando concionabantur, & multo magis quando [ in ufüm ecclefize omnium temporum fÍcribebant , n N hanc Spiritus fan&ti operationem apoftolis indulfit ; K nam ecclefize multo magis intererat , ut per apofto- ; los þoc beneficio frueretur. Te Criteria. $ 45. Cum duobus iüfs'argumentis—; ter- lis. tium, a criferüs, hoc eft, ab ipfius Srriptu- apj T(E üàm II de Seriptura Sacm ($ 45) 41 T rb Satri indole petitum, quo antiquiores leus) lifi- theologi ufi funt, utiliter poteft conjungi. 2l Ig. Nam quamvis criteria hoec demonftrativa iDei Htf non fint; tamen attendere' volentes eo du- aDtU cunt, ut convinci poffint, Scripturam prze ;þzura: omnibus alis libris. attentione noftra di- m. 3 riptu- gnam eífe; a nemine, qui quidem falutis T10717] fuz curam gerit, debere negligi; multa pam olto- bete, continere, qua a majore quam humana M tll« manu profeca fint; veram ergo 1'evelaiti0- Itent. nem divinam in Scriptura exítare. 1nitd li Amete Argumenti a crieriis nervos ac formam fa- pienti moderatione , fine ftrepitu, fine fcandalo in- pv firmiorum eméndatam, eximii noftrae zetatis theo- , M logi exhibuerunt. Precipua hs funt: 1) Maxi- mu- me credibile eft, revelationem divinam, de via 1 ) 28" ér modo seternze beatitudinis confequend:e, ali- jlttt " cubi fcriptam exftare (conf. S. 7.) : Seripturzeliber;. 1] d;lü qui in chriftianorum manibus eft, hoc poliiceturs [o (00 & luculentas notas habet, promiífionem non efte l) u»f Nv anatun.. credlls j 10 2) Inter tot alios libros nullus datur, cui przero- gativa hzec tribui poffit, nifi tali, qui & ipfe fit e feri- OsCO pturaderivatus. Conatus hominum , fine Scriptu- ? n ra modum falutis inveniendi, vani femper fuerunt. er ij ! Gentium , qux' Scriptura carent, ftatus hae maxi- " etiam me. parte (quoad certam de via falutis notitiam) Scri- tenebricofus ut olim fuit fic etiamnura eft. luandO ptura ergo pretiofiffimum Dei donum eft. Quic- ehant, id chriftiani prze aliis gentibus de vera virtutis ynlit; & felicitatis via fcimus & habemus, id Scriptu- iol rze acceptum ferri debet. 32 Mofes omnes alios fcfi'ptoräs aliquot fecu- [js lil« lis antevertit, & hiftoriam generis humani inde a primis initiis duCctam , nusquam alibi reperien- lariae , j dam, narrat; ultimi V. ,.i libelli (ut Zacl Mala- nr 3 ($ 45) II. de SErzZptura Sacra 42 vita: Malachiz vaticinia) fi non citius, certe ante Py- thegoram feripti, & hinc plerisque philofophis it f antiquiores funt. Quo antiquior quzeque. Veteris vitm Teftamenti pars eft, eo plurium lectorum examen (OntQ fequentibus feculis fuftinuit; Novum autem Tefta- Qi mentum eadem ftatim, qua Jefus vixit, czetate lt fcriptum, cum apud omnes recens effet rerum Je- velin fu Chrifti memoria, a quovis cozevo examini fub- ter t jJici poterat : "lotius ergo Scripturz & antiquitas potue venerabilis & explorata veritas eft. feiph 4) De libris V. T. mirus & conftans eft totiüs Qüod ; judaicze gentis confenfus; & a chriftianis tum V. t&Ue tum N. . libri inde ab initio ecclefize chriftianze potem ut diviniagniti, cuftoditi, cum veneratione publi- Jiditat fisinfe ce & privatim le&i fuerunt: Ergo liber hic dignus Da& eft, ad quem & nos attendamus. Que 5) De perfonis & eventibus in Scriptura nar- Ts lt ratis etiam ethnici fcriptores multa commemorant : tish idque ita, ut per ipfas gentilium. obtrectationes Verft veritas Scripturee comprobetur. 6; Libri quos volumen . Scripturze continet, !) fpatio fedecim fere feculorum fucceffive a diverfis que i VC Htlc auCtoribus, & loco & tempore longe ab fe invi- cem disjunétis fcripti; tamenin doCtrinis, in nar- SESU rationibus, in vaticiniorum per varios homines tem- Titen pore diverfo editorum tenore, in notatione tempo- fineti rum, aliisque, eo modo confeutiunt, qui omnem foirgr humani ingenii vim longe tranfcendit, Pptel 7) Stilus fimplex (gravis nempe, planus, pu- r rus, perfpicuus, fine fuco aut affeCtatione elo- quens) in media fimplicitate habet saje/farem cum tmgg; D aucCtoritate praecipientem : odorem quoque gemui- Tiites &e veiuflatis, dignum illa, qua V. T. fcriptum fuit ,. vetate, ONW'M dl 8) Doecrina Scripturee exeellens & fanda eft. peu Nihil continet evidentibus ac demonftratis religio- Pate nis naturalis veritatibus contrarium : quin has ipfas selius docet, quam ullum fcriptum mere huma- tOPIej CUE num. Hoc evidens fiet, fi ea, quze in optimis Vita philofophorum gentilium libris de Deo, de rebus di- vipi vinis, de fummo Bono, de diligendo Deo, & propter Deum quovis homine (etiam hofte) amando, de vita RUE n - Il de Seriptura Sacra ($ 45Y. 43 vita re&e inftitnenda, de conftantia in adverfis & tey. foplis in ipfa morte, de modo ac fpe felicitatis poft hanc feteris vitam füturee, docentur, cum Seripturze doctrina A contulerimus. V Tefh- Qui moderna de religione & virtute fcripta | Qu le&itant, rogandi funt, ut falutis fuze caufa ferio "m velint attendere, an optima & przeftantiffima in- ni h- ter Scripturze contemtores ingenia aliquid afferre iquitas potuerint, quod non dicam praftantius fit quam Scripturze doCtrina, fed eam tantummodo sequet : - tofiUs quod animum 2eque certum reddat de gratia Dei ; zque tranquillitatis fereue jam in hac vita com- um V. iLianee potem, beatitudinis futurze zeque certum, a cu- piditatum dominio zeque liberum przeftet; fan&ita- : publi- tis internze ftudium , fiduciam, timorem, amorem digms Dei & hominum, abnegationem fui, humilitatem zeque efficaciter fuadeat, (nenípe fic ut actu ani- p nt- mis ingeneretur); preterea cónícientize ac defide- riorat riis hominum quocunque in ftatu, tempore, loco atione verfentur, seque fatisfaciat. 9) Addendum, plerosque fcriptores doCtrinanr iiftet, quze ipforum zevo nusquam inter homines zam pura tiVETüs ac fiicera reperiebatur, proponere: ZHieratos fuif- » ]i fe, eruditione, dicendi artibus non excultos: & jfi Itf tamen fcripta eorum, is rebus eandem ubique os l- fanCtitatem & intimam erga Deum venerationem ,empo. fpirare; im verbis autem concinnitatem admirandam qmnenn deprehendi ab illis, qui fermonem fcripturze ferio traCtare dignantur aut poffunt; $] 10) Scriptura nihil pravitati concedit ; cupi'dï— eel' tatibus hominum non adulatur; & hinc inter ho- j m al mines non raro negligentiffime habita, tantum nom oblivioni data, immo hoftium , ipfam Seripturam iptum delere conantium , furori non femel expofita fuit : per tor pericula tamen illefa ha&tenus evafit. COIZQ- jn eüo paremus auctorum profanorum cladem , quam tan- digo topere Viri litterati dolent: megari nomn poterit TL Scripturam effe talem librum, cui confervando di- Ia vina providentia magis, quam ulli alii fcripto in- J ! l vigi—lavit., Jis Quamvis argumenta hz non mathematicam ytÜ ytet m ta- 0 e aut metaphyficam eviäentiam habent : sorale men vità 44 : ($.45.46) .. L. de Scriptura L)*S'äzcra:- men cerrzitudiem gienunt. Hzec pro diverfa animi Quo ] difpofitione, diverfa ftudii applicatione, diverfo fim etiam obfequio, eadem quidem effe non' poteft & hn d varios gradus habet; fed femper tamen librum Vi .hune eo usque ad confcientiam fingulorum com- f cra mendat, ut inexcufabiles fint,. qui illum . con- (icitut tetmnunt aut negligunt. Creder Srin Trflimo- $ 46. Summum divinifatis Stripturg. argue Qr ']3'. miuunm Spi- eoi, meutum. eft teffimonium Spiritus Santti: hoc eft terhm riz':m San- :7& h. divina vis doctrinze per Scripturam mani- aT Buv feftatv , fub auditu, leclione, meditatione fit fm u püt verbi fe exférens; animum potenter ac vi- ^ ( ) ) vide aibciens; eundem apud dociles pe- m Jrobot nitus mutans; eoque fimul immotam cer- J titadinem gignens. ïitu j [e! Junct (1r) Vrzw doCtrinz animos þotezzter afficientem lit à exempla comprobant. Matth. 7, 28. populus percel- sf ) lebosur. docrina Chrifli. Luc. 24, 32. Cor difcipulorum Ut ardeus erar im ipfs. Joh. 7, 46. aullus uuquam bemo 1 u . ft: /fic locutus 2f , ur bic lomo.. A. 2, 37. audientes Pe- l PW&CI trum compunéli fuur animo , c. 5, 33. & , 54. au- Cito tr dientes. fiudebautur cordibus fuis, c. Y3, 12.. Procouful TR jn credidit , perculfas. doéivina Domini. c..a4, 26. Pan- Jo de jufliria d* contineutia , d fuzuro judicio differen- 1 fïl?[ef 1 WP f te expavefattus Felix. 1 Cor. 4. 24. 25. -Siomues va- O qui) Lticinentur ,. do? iurrez infidelis auz illizerazus , — avgui- l£t oj zur d* judicatur ab ommnuibus s occulta cordis ejus marni- QY h féffa fiunt ; && fic pronus. cadens adorabiz Deum , couft- zens Deum revera iu vobis effe. L] f Tien;m (2) Vim hane & etficientiam doCtrinze. recte [ appellari Teffimonium Spiritus San&li , ex eo probatur, quiäeä quod & formaula (teftimonium Spiritus S. & uoiio E e€i fübjecta in Scriptura habetur. Formu ? Q OCCUI- 3?"( r rit Joh. 15, 16.. Spiritus veritatis a. Parre egrediens Uæ ( zefiabitur de me, ACt. 5, 32. nos fumus zefles barum re- vuti. 2* Spivizus fauclns, quem dedis Deus obedieuribur gt D pf x Joh. 5, 6.. Spiritus fauctus eff qui reflarur ; cum IQuim quo l], de Scriptura Sacra Qä 46) 45 fa anihi quö loco conferendus v. g. 1To. ubi quilibet credeus in diveri filium Dei boc reffimonium Iei de Filio fuo in fe ba- ytelt & &ere dicitur. Rem ipfam hac formula indicatam . librm varia Scripturz loca comprobant. . 1 Cor. 2, 5. &- üfn Cofll» des credentium nir1 dicitur ea poreuria Dei , quze v. 4. j ( dicitur demonflratio Spirizus ac poreniz. o Cor. 4, 3. credentes funt epi/fola mitiiflros verbi comimendaus, a Spmiru Saucio. cordibus credentium infcripra. o 'Theff. ( ag 2.13. operazio DEI interna im ammmis credentium Ixcet eiicit, ut verbum evangelii pradicatum tanquam vere ' verbtim DEI fufcipiaut. Hoc idem in Epift. priore p at ad 'heff. , 5. Paulusfic effert : evangelium noflrum on fuit apud" vos iu verbis duutaxar pofitum, fed fintote ' cum porentía, d?* euw: fancto Spiritu conjunctum. p uv (3). Cerrirudinem divinam gigni ex illis motibus a Spiritu fanCto per verbum excitatis diferte com- pE iles J* probat dic LU um Pauli r'Theff. r, 5. evangelium t0- am a Jiruin . . fuit apud vos . . . ctim porentia i?* cum. Spi- yisu Janílo ET CUM CERTITVDINE MULTA COn- junctum. Add. x Pet. 2,2. 2 2 . rationale doli expers freyen lac appetite, ut per illud augefcaiis , f quidem gufta- viflis tonum effe Domiuum, j t cipälorum Ut vis probandi magis pateat, obfervamus: um J I) diCcta modo allegata proprie &.proxime de ver- jieht Je bi precetio quidem agere; fed quod verbo przedi- cato tribuitur, idem etiam de verbo fcripto valere ^ 4* Mf- Bu nam in utroque eadem doCtrina eft. 2 'Thefí. 2, 15. j Die renere, zvaditioues , quas edotli efflis five per fermonem 9 dU(?rcn- Jive per epiffolam nofiram. 1)oh.1,3. Quod vidimus om»ei Vr ?* audivitatis , id vobis: auuunciamus : coll. v. 4. ezque bec vobis [cribimus, L dl'gm' 2) Quod exempla Scripturze jj ii de vi divina verbi, animos afficiente ac mutante teftantur, id commumis omnium temporum expe- lll ) [0"11,- vientia eít. Cadit etiam in rad;res ac fimpli- ces: primos vis illius motus etiam zmpii (inviti quidem) in confcientia fentiunt: cum apud doci- !ïobmü les admittüntur, totum anmimum muraur: inutatio ii hzec etiam apud indoctos (de ordine & modo gra- j o* tiz convertentis notitiam diftin&tam & cohzeren- tem nullam habentes) eogem modo fucceffive contin- ; þgmm f" git, prout eam Scriptura in quocunque falvando jim requirit; i emmibus, qui per vim Vverbi cónver- cuin tun- ngufi (UO i 46 ($ 46.47) II. de Scriptzlm Sacra tuntur, eadem fit wwutatio, acceíforiis tantum cir- J cumftantiis variantibus. Ergo qui efficaciam veri- [ui tatis in Scriptura manifeftatze & ipfe in fe fentit ac deprehendit, dubitare non poteft, librum qui do- ]ren Cuinam hanc primitus continet, & ex quo tan- ( quam fonte in alios libros transfuümta eft, effe di- vinum. Inprimis illa zziverfalis piorum omnium Apog. hac de re experientia argumentum eft omni ex- Hir ceptione majus, doCuinam Scripturz vere divi- nam efíe. us fi ionel: Apprime autem obfervandum, quoniam Spiri- Q al tus 5. non omnia uno momento efficit, fed fuc- dm, celtivo operandi modo utitur, initio primis ftatim LT revelatz religionis veritatibus, de quibus dubita- tio nulla eft, obfequendum effe: tum demum de Nh &um ! veritate fublimiorum Scripturze doCtrinarum (my- tefiaria fteriorum) teftimonium Spiritus San&ti exfpectari pofle. Hanc methodum Chriftus commendat Joh. & vQ 15 ex 7.Y7. fiquis voluerit ejus (qui mifit me) voluutati Wtern pavere, coguofcer de doctrina, wtyum ea fiz a Deo, Qui itaque divinam hanc methodum refpuunt , füa cul- COmm füæ f pa, & m fuam perniciem, dubitationum vertigine QUod perpetuo laborabunt. / bftTiO V CTent, Infinfïm $ 47. Obtento Scrig;turam a Deo effe, tis dm €7 manin-jam magis determinate ex Scriptura ipfa ihteïeft Vetbis "m fÉri- difctendum , ovo mopo Deus libri hujus Thenten bez?di. divini, auétor fit. Primum eft hoc: Seripfo- Rn Qu res facri ex inflin&iu quodam interno. feripforunt, r Teftantur fe id fecilfe ex bonis & /an&is mo- y?o, livir: ut alii de veritate certi redderentur Luc. V lt 1,4. ut erederent Joh. 20, 31. x Joh. 5, 13. ut u ejusdem fecum Peatifadimis participer fierent, d DBO ä; 1 Joh, 1,1—4. ut eieminilfent evangelii praedi- E cati Rom. 15, 15.16. 1 Cor. 15, 1. 2Pet.1, Prmmj/j Y N je Tq 12. 13. 14. 1 5. lionej Difer- 1I. de Scripfura Socra ($ 47-48) 47 tom ct- Diferto etiam mandato feribere juffi fant: Mo- qm ver- Venbit at fes Exod. 17,14. 34, 27. Efaias c. 8, 1. 20,8. n qi d& Jeremias c. 56, 2. 28. Ezechiel c. 24 2. quo (üll- , did- & c.43, 11. Habacuc c. 2, 2 Joannes ml Apoc. I, L 1. I9. hi e Hinc probabiliffimum argumentum fumi poteft, ere diy- eos fub fingulari quadam gratia fcripfiffe, qua idonei reddebantur, ad verbum Dei intemeratum um Spit- cum abfentibus etiam & poíteris communican- , J dum. llla gratize operatio formula biblica 3sc- qmis fatm mysusia , divina infpiratio dicitur. s dite Nihil improbabilius cogitari poteft, quam hoc: demun t Deum revelaffe veritates ad falutem noftram ne- rum (17* ceffarias, mnaturaliter non cognofcibiles; fcripto exfpetut eas voluiffe in quorumvis aliorum ufum configna- nend?ïfüh-, ri; excitafle feriptores tum externo mandato tum ; enhitt interno inftinctu ad fcribendum ; & in ipfo atCtu » W communicandze revelationis, totos tamen humsnze fü' | j fii t fuze fragilitati reliquiffe, ut tantum id fcriberent, vertigi quod memoria forte fuüggereret, & pro fuo ar- bitrio verba, prout viderentur ipfis idonea, achi- berent, ln rebus divinis, ubi cognitio volunta- tis divinz & falus hominum agitur, permultum Deo Pfïf ! intereft, quo rerum delectu, quo ordine, quibus n nl Uf verbis in litteras referantur, ut omnia fecundum b fujus mentem DEI fcripta fint. Sed de GOsozveveiz ipfg jam curate nobis agendum. , S[ r"]m' T'heopnev. r jnt j $ 48. Scriptura efl S*omwucoc, tf a Dto ffia ) Na- ZIJI[?J m Scri;üvribu;r Sacris infpirata, Vt facilior & luculentior Owmveveios probatio vi Tefía-. n mehfi ; Dit, per tres diftinCtas thefes progrediemur. n Prima eít: JNovi Trflamenti Libri funt a j üeïQIIF! Deo iufpirati. 3 oftoli difevram Argumenta hzc funt: (1) ag promzffouem a. Cbriflo. acceperuuz: de ä piritu Sancto, Á 2?8[01! ter quem ad omne officii munus recte obeundum $cun 1donei futïuri»ii,r«lt. Joh. 14, 16. paraclezus vob: per- D[h' ($ 48) 48 1. . de *Scrz:ptw"a Sacra perpetuo matebity w.006. vos docebit omtias in memo- h, ( viam vobir revocabit omnia, que dixi vobis; c. 16, 13. Duyi y ducer vos im ommem veritarems futura vobis annunciae $i ; Luc. 12, t2. Spmrirus Sauclus. docebit, vos, que ib (ha 1Thel oportet dicere , & quidem eadem qua dicendum éft bo- j va; Marc.13,11. quod vobis dabmur illa bora , 'id lo- quinini : tnon enim vos efüis , it f fi qui logqimz'm', fed. Spiri- jretiar sus Santlus, fgtr m Àb hac autem promiffione Jeoeysuclas in loquen- !) rj do, veCte infertur etiam promillio SJeemvevsias im DUTTE Jferibendo: quia apoftoli ad emnues bomiues docendos, J fltyy adeoque etiam a£fentes, etiam poff ipforum obitum Itl P viveutes , vOCAti erant. Marc. 16, 15. eunzes in muu- frleri du:n omnem , pradicare evatnigelium otnut creatura, ACt. E.8. accipietis vim Spiritus Santli, d mibi zeftes eri- $s zi .. . Gd ulrimas revras. 2Pet. , 12 — 15. dabo Tfanps operam, ut POST MEVM OBITVM a[lidue borum (de quibus v. r—11.) memiuiffe valeazis. 2 Pet. 3, 1. vo- Q1 óis fcribo litteras , in. quibus veffram fimcevam snenzem d ny admonitione excito. Validum etiam eft argumen- Duero tum ex lMatth. to, r9. 20. Quibus enim promifía (g) Con fuit Jsomwsusim in defendendo chriftianifmo «coram « derti zvibuualibus judicum , illi multo magis Seózvevzo: fue- QU toty runt in chriftianifmi defenfione coram zoro smundo, 3 x Áttiptum : « per omues ezares valitura. Venty I (2) Apoftoli conftanter afferumr, [e do&vinam Chl'lhlänu fuam, etiam illam, quam fcripto proponant, acce- gt den pille a Deo, feque eam mr veríum Dei per Spiri- eum Saucium proponere; idque teftantur cum provo- ij szy catione ad miracula, & apud recens converfos, MUET ræPI rei geftze omnis confcios: ex quo patet, illorum Ícripta, Ecclefize tradita, S«ímveve« effe. Rom. 15, M 18. won aufon aliquid eloqui, quod uon effrcias Chriftus n do 4 l Y per me . . . fermone. d7 fa. x Cor. 2, 4. 5. Sermo tü vneus d?* preconiuwm meum cum demonflvauone. fpiritus li ( porenrie fa&lums cum effeclu fidei nou. bumana fa- pieutia fed poreutia. Dei produtle. lbid. v. 6 — ro. UM Japientiam DDei in myflerio abditam , quam loquimur ..- Plï Ij S. quæ Y Y wobis Deus patefecit per Spiritum fuum. — ibid. v. 12- 3- «ccepimus Spiritum ex Deo, us iutelligamus gra- füi(l Dfl viofe nobis data a. Deo, que etiam loquimur , non eru« Ü5 ditis bumamne Japieutie fermouibus , fed quos Spirizus $. dlocet S"Wür lI. de Striptura Sacra ($ 48—50) 49 L Welll- t 162 docet, Conferamus c. 14, 37. que scRiBO wolis, AUH Domiti precepta funt, c. Y5, 1. Vyupd €w, "otum facio vobis (hac fc. epiftola) evangelium quod vos docui, qpr, ( d I Theif. 4, 8. repudiaus (hortamenta v, 1 — 7 Ícri- pta).uon bomiuem repudiar , fed Deum , qui uos Spiri- y, il fed yi- zu fuo fancto domat. Gial. 3, Y3. I2 evaugelium a me predicazum ,.. uou ab bomine accepi ueque edoCtus fum, Jed per revelarionem. efu Chriffi. Eph. 3, 2 — : my- 1 littt- Jierium gratie Dei per revelationem mibi uorum fa&um, wuclat D prour amte SCRXPSI, uude legentes amimadvertere pote- lendos, JHis aneam. iurelligeutiam im Chrifli myfferio, quod £R m ob "ünuc PATEFACTUM ef? Jautlis APosOLIS ipfis p jperih l- prophberis »ER Spexn1TUM. nyre, X i t Hf« $ 49. Secunda thefis eft: Efiem Veteris D) eteris i - lh Tg/iameazzïz' libri S'sózrveugoi funt. . - Toflamen- b(rf(lm (dö fi, (1) Diferte hoc Paulus affirmat 2 Tim. 3. 15. 16. Bt. 391 ';L vex(»» , facram illam Scripturam quam Timotheus T a a puero didicerat . m&gsmy, i0faT in[piratam dicens. argune (2) Confentit 2 P et. I, I9. 20. 21. ubi volumen V. ; prommi T. dicitur fermo h"O « prophericus, & prophetia Seripture s quia totum a prophetis , fanCtis Dei hominibus, quit fie- icriptum : idem frrmius n "T unc effe dicitur; quia ad- ventu Chrifti illuftre complementum habuit, ut chriftianis jam multo certius de ejus divinitate con- i díra ftet: denique propAerica bec fcripsura uou ex volunta« yinta que re bumana , fed a. fanctis Dei bominibus , motui d* im- jj pulfui Spirizus fancti plaue fe permitzentibus prolaza di- un p citur; jam iidem fíancti viri reliquas etiam. fcri- cont 10' turze& partes fcri pferunt. (3) Allegata in Novo leftamento fubi nde ad Vetus Teftamentum ten- ont. m quam documentum Jeómyevsoy provocant. )Matth, ?,.'iü j (f 22,43. verba Pfalmi 110 i2 Spirizu prolaza dicun- i . Ó tur. Luc. 1, 70 Deus per.os Jan&torum propbezarum 7 ; fpirimi locurus, ACt. x, 16 Judze proditoris fata S:Spivitus um J fantius ove Davidis pr edixir , ACt. og, 25. per Efajam " 6 -4 Spirizus $. majores Judeoru 7: allecutus , Rom. 3» 25 qua vetus Teftamentum v* i Oqulmur continet, dicuntur e/o- i "^ quia Dei 3udeis concrediza . i lia o $ 5o. Tertia denique thefis eft: J/rba^) theo- jl , TU ) Stripture Sózysuga, fumt. qneu ia " yfmzu p D M verborum. $0 ($50. 51.) 1L, de Scr'zfatumSatm 'Hoc probatur (1) ex eo quod 2 Pet. r, 19. a;o füüf) ipfa loquela : 1 . rophetarum opérationi Spiritus fancti tribuitur. c AGt. r, 16. Spirizus fanctus per os Da- D vidi; locutus dicitur. Matth. 10, 19. 20 & Luc. 12, I! II.I12. C. 21, I4. I5. apoftolis darum iri Chriftus pro- mifit non tantum 4uid, fed etiam quomodo loque- Yortio, litatio rentur. r'Tim. 3, 16. non tantum doctrina, fed Tür r u3 , Scriprura ipfa, 9sómweusos dicitur. (2) A&. Mofen: 2, 4. Apoftoli Spzritu faucto veplezi linguis varis vaa- gnalia DEI elocuti fuuz , prouz eis Spiritus. dabat elo- Wrijr, UT qui: adeoque operatione Spiritus fanCti etiam ver- Vér ba eis fuggefta fuerunt. Conf. ACt. 1o, 46. 19, 6. i pf 1 Cor. 12, 10. 14, 26.27. (3) Scriptores facri fer- mones Chrifti, qui dimidiam fere partem evan- d:co $20 (&t) jii geliorum implent, totidem verbis retulerunt: id oft tot annos fola naturali reminifcentia fua prae- 1 dioro deiri Ítare non potuiffent. Etiam apoftolorum & Ste- EM ghani amvis lo os fermones Lucas in Actis re- meom tert : & in libris V. T. fimilia loca habentur. Wegut, lhiar, In Scri tütfa S«omysiysp rerum vevelaarum ipa iu- 7(('721'1' [/7 doles exige b at verborum fuggeftionem. Spectant voluntatem & honorem DEÍ, ac falutem homi- A emiäs [j num: intererat ergo eas re&e fine falfo, pleue fine 3 f defe&u, pure fine humanorum mixtura, & accura- ze iis verbis efferri, quze mentem Dei exprimerent, Przeterea res revelare magnam partem fuperant cde ht tfli fl prum bumanum; & in Scriptura verbis efferuntur , W g quibus zova motio fübjici debuit, non ex comimu- ! Detegry ni loquendi ufu pendens: ergo neceffe erat voca- bula a Spiritu fanCto fuppeditari. Sic Paulus te- l'l(l"odm , ftatur, fe de bouis faluzis, que uulli bomini in meu- M uj ï?þo zem venire poreraur , ufurpare verba , que a Spiritu o hj fautio didieriz. y Cor. t , 8 coll. 13. Sic Maria, virgo beata, Spiritu fancto acta, fummum my- fterium , quamvis ab fe tum quidem nondum intel- (Ieïmnfu ftifj " le&um, Luc. , 46— 55 verbis aptiflimis cele- brat, li J Mm Theopnev- $ 5r. Nor1i0 THEOPNEVSTIJE £X fó sp"'[m ) füim wera pl"tm- notio. la Striptura peti poteft ; eft enim res fa&i, W " "3 . de cujus indole ac modo ii foli teftari pof- funt, M"Mdz"n II. de Seriptura Sarra ($51) s5l 114 us f funt, qui hanc operationem divinam ipíi ryr D experti funt. PA yifasyo- In ingenti fententiarum quie h(in'ie feruntur, di- vortio, tanto magis attend endum Scripturze, ne dü- d - bitationum flu&tibus auferamur. Non ergo avabi- rim, d eus ad (z) i. mur recenferelocaprzcipua. Exod.4; 12. suriti t Mofen : vade; ero cum 'ore 1105 dotelo te, quid locu- zurusfs. Daviddefeo Sam. 23, 2. Spiritus Jebove dul« locurus eff in me ; d» eloquium emnve- €jus (ejus nion meum ,'6395 , fuper lingua mea eff. Idem in divino illo epithala- mio Píalm 45, a. Searuriz cor meum fermouem Vonums x f t dico ego , (s '0, tem ent- Ceft) filus pera uea regi (funt dicata); Jimpgna mea defüntï ! feribe periti, Efoias 34, 16. Scifciramnini ex lióro Domini & legires me uwuum quidem ex dllis ia fue deerit, altev alzeyum ton dejfuleraUunts mam or meum ym U* (meum Domini) n As* pracepit y o Spirirus ejus illa con- gregat. Jeremias 20, 9. IDizi , 00 meminero ejus, nec pentil Joquar amplius u üotnine ejus : fed fuit in corde mew ut m ;/)/a i ignis ardeus , conclufus im offibus weir; : defatigabay fu. Spetat J'inendo , niec ramen porui (me contine re) idem]e- m Jom: remias c. 23, 9. jracum eff cor meun in me; commo- mf za fu ur omnia offa meas faétus fura r bomo ebrius, wt D i : a vir qui viuo üurgezur : prer Domiuum 42 propzer fan- n Wa ejus verba. Mi C a defe c. 3, g. dmpletus Jfum i vobore cum Spirit& Sebowe t ju dicio d forzitudine s egemntllf j ad indicaudum Jacobo , prevaricationem fuam d?* 1frae- x n li peccazum . füum, Habacuc de f. i C. 2'3 i'; 8-, Juper ] etit v cuffodit mea flabam , dv co 8 : vfiflebam. fuper snunimento, Puults u fpeculaver, vifurus, quid locuturus fit in me, do» jj n quid refpoudere debeatn ad elencbhum meum : & refpon- , i dit mibi Jebova dicens, fevibe w jfionem 49 explana , cet. conf. c. 4, a. Domiuie GaHdioi auditionem zuam SIC Jara, V m 9 (refponfum tüum c. 5, 3720 datum; d* timore per- 1dum j '6'!1'1]71: fum. ) B'mus & Novi Teftamenti loca funt: Matth. 16, 19. da- bitur vobis, quid loquendum fit. c. 22, 43.. Davidin Spiritu. M. ff zam: Dominum fuum . vocar. j Spivitus fan&us vos docebit omnia, Q? in memoriam volis revocalir omhia que vobis dixi. ACt. 2,4. imple- s ri funt Spiritu fantlo ; cep erutr loqui aliis linguis; queme u admoduin Spirisus ei; da 6. probibiri il » bat [;rqfï.ri. € 16, faur 1. de Seriptura Sacra $2 ($ 512 fünz a. [antto Spiritu in Afia doceve ; v. 7 conatites per i Birbyniam irer facere non froit Spirituss. N. YO. objeto Quit vifo cerri fiebaut [2 im Macedomiam vocari. C. 17, 6. Paulus exffimulabatur .animo fecum , videus Arbenis uzrbem idolis dediam, c. 18, 5. Paulus nuntio a 5ia debui & Timotheo accepto zrgebarzur Spiriru (al. leCt, verbo) , zeflificari 'Tudeis jefum. Y Cor. 2, iO. No- ; dis Deus ea (falutis bona, quze nulli homini in men- ^ ( tem unquam venerunt v. 9) revelavir per 5 pirirum fuum ; v. 12 ur. f[ciamus gratiofe uobis dazta a Deoy v. Ti atmpl 13. que eriam loquimur verbis, que a S$»iritu jancto dempi didicimus. 29 lim. 3, 16. ommis feriptura eff divim- zus infpiraza , x Petr. 1, 10. 11, Propbeze qui de cou- tione pandg erenda iu mos grotia vaticinati fumr, exquirebanz ac T Qf perferurabamiur. falutem: (N. 3—9 enarratam) , fcru- zantes quodnam auz quale zempus indicavez Chriffi Jpivi- 7) fnotu 1u5 Qui i ipfis erar , prafionificans pa[Jroues in Chrifium (eventuras) é poff bas gloriam. - Eodem loco v. 12 ju : ftatim. additum legimus: Ea propberis revelata fuifle, tibdo biy sou ut ipft fibi , fed uz NOBIS ea adminiffrent , qua nunc credeutibus nunciata fiuz per é0s, qui evangelium . ilüis tem Tenti pradicaverius per Spirirum. fantium miffum de celo, 2 Petr. 1, 21. uom voluntate bominis prolata eff un- peaul quain propberia: [ed a Spiritu jfancto vetti ( ao usvos) . H locuzi funz fantti Dei lomines. Apoc. vo, 3. Joannes dec p Ícripturus audivit vocem dicentem, ea ne fcripfe- i Dea tis. add. Luc. t, 3, ubi evangelifta (quem 3«omvév- sus fcripfiffe aliunde conftat) de fe: vifum eff mili, N qui omiia ab iuitio di ligeuter confecurus. fum, demceps Qta ad ze. [cribere; & Joh. 20, 30. alia mulza feci 3efus, que won fauz fcripia iu boc libro; conf. c. 21, 25. Oaj übi ratio cur fcripta non fint, indicatur. V. t Ex his colligi poteft: 7) theopnevftiam lü h fuiffe fimpulurem operationem divinam in Scri- lem ptoribus facris , a Spiritu San&o profecam; e b) modum iufpirationir non eundem , fed va- p rium fuiffe, prout liberrimum DEI benepla- citum, & rerum proferendarum natura H [ tulit. tim -.Com- ($ 5 I») -IH. de Scriptura Sa?m 53 ititer p Comple&itur nempe: ) revelationem rerum. 1o olleto ignotarnm , cujus revelationis fibi fa&tze certi erant, quamvis res fibi revelatas non intelligerent. AL ; Aiieni 2) Ceriitudinem. de illis, quze intelligebant ; o 1 sR 3) Suggeffionem eorum , ERE loqui aut fcribere debuerunt ; (il u ) Juflintlum ad ea cum"parrhefia proferenda ; ITeÀ Nü- bendi actu ; .]nmel- &) lufallibiliarem in oquendi & fcri 6) Gubernatiouem , nunc magis adítrictam , Syurim nunc liberiorem: 4) ad féligendum ex apparatu TR ampliore eorum, quz aut.jam ante, aut nunc r jton demum, ex avtoplia, ex auditu, ex revela- j dj tione fibí facta, cognita habebant; 4Z) ad ufur- tj d dl andum ordimem convenientem; ^c) ad weróa ido- jirdi nea adhibenda, m), (Ile : cogitata , judicia . 7) Etiam ubi ipforummet if j motus animi naturales interveniebant, gubevnatà i Corifr fant 9. Spiritu fancto , ut de his quoque id, d? ea loco vt modo fcriberent, quod & quo modo Deus ea fcri- Jata f bi voluit, ut fecundum Dei (non hominum) men- , ( tem ac voluntatem leCtoribus Scripturze propone- TR ; de ao rentur. Sic ipfaé faluratioges & limilia non niti fub peculiari Spiritus fancti regimine fcripta funt. — n d u a divifionis | 405,0297')' Haec jun&tim fpe&tanda, me fallaci decipiamur , atque completa e dictis allegatis Qþ.,. , Jote tineatur notio. , (l i'crigïf' m Aui Ea hrec eft: IxsP1RAT10 (ut a&us fpe- f fj[ mll?h "d &ata) eft Spiritus Sant?i [ingularis in prophetis « Wf' €7 apoffolis operatio , ves illis iguotas reuelans , (, 2 Y de veritate divina certor €?. im docendo inf allibi- les reddens , ad loquendum. €7. feribendum impel- j Sm' lens, proferenda hic €7. muuc fuggerens , mentem j ectatl €7 cogitationer , nec uon laquelam €7" cripfionem, (od/ ) potenter gubernans, SrATUS Oonzvevsius erat. Dabitualis yerun (Zivi;za- yit j zum intelligentia fanciis vivis a Deo collaza. — Specia- ] J tim Apoftoli gavili fünt eï'(a&a myfieriorum evange- 2 (otr 524 ($ 51.52) lL. de Striptura. Satra ]i intelligentia,, qua. hic: & nunc quze ad rem facie- laturr bant dicere aut fcribere poterant. etiam. eft, ad - Probabiliffimum 10 I eregrinas nationes venientibus 1.J nec linguarum, donum. defuiffe, ad defungendum la evangelii przeconio. Quoniam autem O«somvevsin nn $ infallibiles quidem , fed: non, omnifcios 'reddit; au- JRO C geri apud: eos, potuit. rerum. divinarum cognitio: Cafn e precibus. Dan. 2; 17. 18. 19.. ufu; Scripturee Dan. Ial 9. 2. indagine. LPetr.1,11. experientia ACt. ro, fs 28.34.. collatione. mutua A e, 153.6-, LQ. 28-.— I CO*F. divino: 14. 32. immo, . aliorum, credentium precibus probam ; ph. 6, 19.. 4 Tec l, a Striptura, $. 52- Quoniam libri-S«/zy«weo: a fcripto- grifan Canon., Mu ribus facris.ecclefize traditi;, alfervati; le&i, Quidem fan&is: ufibus adhibiti fuerunt: fuccefrve im Chriftia unm. Polumen. colle&i fünt;; & hoc paéto li- fil, n Whs, . brorum. tum Veteris tum Novi Teftamenti buscnr Cauon. exftitit. Ier] Ania)y (1) Primum libr? 5 J : musues publice. ecclefie: tradi-- Á i : exemplum . Penrateucbus. preebet. Hunc Mofes, Orja in Sanctuario. d s poni curavit Deut. 31, 24.25. 26. telantu fuum deinde. add Ícripta Samuel 1 idit J'ofua. c. 24, 26.' quzedam ab fe. Sam. 10,2c. tempore orum f at. Aom. 3. 2. (2) Hos libros affervarz debui: [e res ipfamone-. 'ütt adi Inte (3) Ufui adhibendos fuiffe ex: Mofis fa&o intelligi-. tur, qui ante mortem com lura Pentateüchi apo-. Trede grapha Sacerdotibus. & L II Senioribus. tradidit Deut. 31,9. Deflinabantur vecitationi publicae fepten- lo L) nali Deut. 4 I » ILI. I2. ]of. 8.30—235. ftudio: Regum i übï privato Deu t. 17, 18. 19.. judiciorum. agendorum. normze Deut. 17, 1. fübfidio inftitutionis domefti-. ^ rgj cce Deut. 6. 6. 7..C. 11, I8.. IQ9. & publicee 2 Paral.. X7, 9. Sic Pfalmi a Davide acra publica traditi. ecclefize. ifraeliticze adz Ptj ) dic ium- eft K4). Colle&ionis, in. unum volumet; luculentum in-- G » 4) quod volumen legis apud reduces, e. Dabyloni a - ad omnia denuo re&te inftauranda pro- thf latum VII. de Seriptura Satra ($.52) » farie- latum Efr. 3, 2. 4. c. 7. 6; IO. 14;- Neh.8, 2 —58. c. iffimum fentibus 10, 19. & Pfalmi cultui facro adhibiti Efr. 5, 10. 1. P) quod Parafcbe & Haftare (feCiones lega- penlum les ac prophe ticaej diu ante Chriftum in Judzo- um rum Synagogis le&ze fuerun t. c) quod ex Jose- ddit; t pPHO conftat, Chrifti tempore ecclefiam Jfraeliti- ogtitt. cam eosdem libros pro divinis agnoviffe, quino- ? Du. ftra zetate ad Canonem V. T. referuntur. 7) Chri- Mb ro, ftus & apoftoli quoties ad libros V. T. tanquam | 1Cot, divinos provocabant, Canonem hunc ipfo faéto ap- gtecïhus probarunt. Ecclefia ch yiftiana exemplum ifraeliticze eccle- fis, a Chrifto probatum, fecuta eft, Jibrisevane geliffavum dv apoflolorum. juxta cum libris. V. T. in feitt unum colligendis. — id Seculo Jl faCctum; magna j ) le&i): quidem cautione. Habebant enim teftimonium a tlf r chriftianis cozvis, qui fuerunt Viri prudentes;, ii, rerum omnium & gnari & certi: poftea ab xdhl ilis, qui proximo tempore vivebant. De qui- busdam , (epiffola ad Ebraos, [ecunda Petri , fecutrda hument do: zertia, "Joannis, epiflolis Sacob d»" Sudae; ac de Apocalypf?). dubitari coeptum eft feculo demum III z fed diícuífis dubiis non diu poft etiam: hr, prout ( tt* Hiftoria, Conciliorum A€ta, & Seripta Patrum , ( MO[ES teftantur , pro divinis agniti funt: indeque ab illo T tempore Canonis N. T. memoria, teftibus fingu- j lorum feculorum monumentis, certa & indubi- tata adhuc fervata: eft.. xfamolle" Intelligitur hinc, completanr w«otionetm jtelif- five defínitionem: Canonis ex lifforia peti de- c imádi bere. CuNoN eít cafalagus: ecclefiafficus. &o-- [entel« rum librorum , quos ifraelitz in veteri Feflamento: fegum yionum a prophetir, €' chrifliani iw movo. Toflamento , ome ab apoftolis ,. tanquam diviuitur in[piratos atcepe- par iE runt, at fanfhe a[forvatos publiis. privatisque cultus diviui exercitiis adhibuerunt ,.eum in finem, u relii i^ ut tanquam divina €7 irrefragabilis norma fidei Lj ac p p D 4 56 ($ 55-535' II. de Seriptura Sácra eod ac vite , cüivir ecclefrg? menübro moti manerent, cilit Adeoque LisEkR CaNoNicvs elft ille, tliem cujus dwinam originem 67 kauäïorimtem eælfyz'a €7 olim agnovit, 7 mimé quoque agnoftere teuetur. àd ] Libri hi recenfiti funt $- .37- 38- Vo Libri apo» 5**153*'.* 4 Canonicis P, T. libris diffingüi de- floln eryphi, — bent Libri apotryphi , qui poft Malachize tem- Qura| pora, in Verfione grzeca V, T. a Judzeis hel« faia . leniftis cum libris divinis conjungi coepe- &q fünt, pora Ti fünt: Liber Sudihe, Sapietitie , Tobie , Sz;r&-' MU cbi , Barucbi, duo Maccabaorum , do fragmetiza quedam Eflbere ac Danieliss Preces item 4Afarie , Sociorum tna] Danielis , d Manaffis. Hi pro libris cauonicis baberi uon poffunz : (1) quia ioq ecclefia Judaica at ex Joskeno (L. Icontra Ap. €. 7.) Cufk coliigi poteft, eos nunquam pro divinis agnovit. N'e quidem Judai Alexandriui alium, a Palzeftino diver- Ver(i fum, cauonem habuerünt. (2) nec ecclefia chriftiana büs quatüuor. primórum feculorum , rout ex Canonue AMelizonis d9* coucilio Laodiceno conitat, hos libros $ in Canonem recepit. (3) ob ftili rationem, & ptam non divinze füo j ob interna quaedam humani ftudii, Chrg originis indicia, on füntidonei qui ut regula fidei ad auCtoritatem dogmatum comprobandam adhiberi Igima Yare queant. FHincconiilio non optimo olim cum libris UT divinis in eodem volumine defcribi ceeperunt. üïfem $unr :amen lecdu digni, Primus Maccabeoruim li- ber egregium ufum hiftoricum habet ad quzdam. T Prophetarum loca intelligenda: in re/quis utilia M morum przecepta, & gemmze veritatum divinarum Occurrunt. ldeo in antiquiore ecclefia ad plebis l zdificationem leCti, & tüe funt: fervabatur tamen di hinc ecclefiaftici appellati Qu fünéctio a libris divinis. Ti Demum progreffu temporis hoc difcrimen fenfim j non Qua hegle&tum fuit, poftquam n?men libri apocr;yp() e€o Rig * li. de Scrijatu'ra Sacrd — (($. 33. $4) 57 Qof P eoderm fignificatu ufürpari cceptum (;f['e"t.- A Corn. cilio "Tridentino À, yS46 in ecclefia romana faüb ana- t ille, themate pro Canonicisdec]afrati funt. | ecdejïa t lat $ 54. Scriþtm*a fun qiioad libros , fzm äno- Sgripmræ ad librorüm partes integrd E? inzorrüpta e[L, integritar, Hoc liquido probatur (1).ex Chrifti & apo« ftolorum filentio, qui Scripturam V. T. ac- 'ufgæti d lp [e curate fcrütari jüfferurit; nüllaà unquam hls hd facta mentione alicujus corrüptionis. (2)ex j p €o, quod codex V. T. fiusque ad Chrifti tem- pora integer fuit; talisetiam poftea manfit j lie , i cum inde ab illo tempore nec fraude, nec t Qu , d malitia, nec cafu corrumpi potuerit. (3) ex chriftianorum diligentia in libris N. T. UAPO 6'7'/ cuftodiendis, & (4)ex copia apographorum; qodt. M verfionibus mature adornatis, frequenti- üno dvf y hritan bus Patrum allegatis. Scripturam porro etiam integram & incorru- ex Cuttté lo Jbf ptam manfuram, Bonitas ac Sapientia Dei, verbo onetrt, fuo invigilantis, fperare & confidere jübent, & Chriftus Matth. 5, 18. confirmat. Nat fi vel mi- y i? g d tima verbi divini pars plane intercideret , noncon- /*j :';317 al ftare olim in fine hujus ceconomi:e pof A nuri omuia implea ; num verbum Dei omnes fines fuos ; eunbrs affecutum fit. xerüt 4j - Obfervanduim , in hac thefi. de integritate Scri- pturee, quzeftionem efle de tali corruptione, qua finis Ts Scripturze, hoc eft, falutaris illius üfüs, impediretuür. qir U divinut eoque variantes lecfiones integritati illi ; quam nos tuemur, non fatis perite objiciuntur: 1) quia d pïem: quantacunque fit earum multitudo ,. nulla tàmen "E pl Yi (]Jhm' hiftoria feitu nobis neceffaria; inulto minüstali- jpim. qua falutis doCtrina intercidit;.2) quia ipfa lectio- (nel mutationem non fas t j Ris Varietas argumento. e&: €iam D 58 (5 54.55) M. de S;rz:ptm'a' Sacra &am effe in omnibus qui füperfunt codicibus. 3) tead uia eruditorum inter chriftianos diligentia dubiis prem d e genuina leCtione fufficientem medelam, adhi- bita Crifi fobria, attulit. Superfunt quidem affe& , quos Critici vocant, /oci, hoc efttales, quibus f Iæt 1 per media critica, collationem codicum, verfio- num, patrum, fubveniri nondum ita potuit, quin üblir etiamnum fufpendi judicium debeat.. dem perpauci funt. Sed illi qui- longe flatuu Infallibilis $ 55. Confequitur ex haéctenus di&is; fationt » veritar. Scripturg iufallibilem tompetere veritatem, quae (Ie, ; per omnia tum fibi ipfi, tum principiis na- Til ali tura notisexa&e confentit, & erroris omnis experseft. Efta DEO: a Deo autem non ünt, al nifi verum. Ebr. 6, 18. inpoffibile eff mentiri là$Q Deum. . Joh. 17, 17.. Ferbum .Dei. veritas. eft, I tibos If €. 10 35.. Scriptura diffolvi mou poteft. Olfuft Scripturze finceriffima veritas etiam ex eo elu- &i cet, quod ad maximi momenti doCtrinas & refel- lendam impietatem , adhibentur veritates naturali- Fl*el ter cognitz , omni dubitatione fuüperiores. Sic Cs & lo ] Pfal. 95, 10. de Dei natura, providentia, juftitia " r dicuntur evidenter vera: & confidenter pronun- ciatur , f?ultos effe , qui hzec non. attendunt aut cu- V'eeonn rant; perinde ut Rom. r,20. & 2, 1. tales inexcus t aä Li Mutc (tj fabiles. dicuntur. NT Couzvaditlioues in Scriptura nullze funt. Qua n objeCtari folent, per juftam exegefin, interdum ela Dl MMH & per genuinam leCtionem e fitu erutam & vin- $] W dicatam , tolluntur. Errores per calumniam ob- 4 lmnmbm jecti dudum folide a Viris doctis depulfifunt. 44 Dfu,c i j erroueam, vulgi opinionem. nusquam Scriptura loqui- tur: fed indigentiae tantum & captui hominum TU [ Tie, ( per benignum condefcenfuüm fapienter attempera- lütj üu ta eft. " Recens affertum, Chriftum , prophetas , ^ tj apoftolos per wconomiam locutos, blaíphemia eftin Chrifi ac verbi divini majeftatem : eo audacter NU Eph ; ten- lI. de:ScräJtzirm Sacra. ($ 55.56) 59 ibus, 1) & dubiis tendens, ut omnia in Scriptura, quz famenf füs premus. judex eft, judicio humano: fubjiciantur. , adli- j a[f?fl! j $. 56. Quia Scri p.t-.jura; verbum Dei conti- SujJimi-. , Qubus 2 , vl net, hocipfo continet eziam.amyjieria-,,;. quorum /" my- yit, qui j iliqu fublimitate omnem humanam fapientiam ^ iortm- longe exfuperat. Rem planeDeoindignam ftatuunt; qui Deum per verbum fuum ope- ; ii ratione fingulari manifeftatum homines do- n, qui cere, non ignorant, nec diffitentur, & ni- jpinte hil aliud tamen huic verbo ineffe conten- g ormnis dunt, nifi quod. intelle&ui hum £À tem nol ano e,þiæm 1 J alias obvium eft. »jï u il fþ- Myfteria in Scriptura fünt, dogma de pl'uQ.- ribus in Deo:z de tribus in Deo: de Redemtore hominum: de lytro, ejus: de gratia Spiritus. fan- €tiz & (imilia cum . iis connexa. T Frequens. in: Scriptura myfteriorum mentio eft.. Generatim Pfalmo. 119, 18. memorantur mirabilia $ naülmj,if Y Qres. ex. lege. Dei (perfpicienda) , & Matth. 13, xx.. $- à j fleria. regni/ celorum. Speciatim evangelium ,. & - pront przeconium, Jefu. Chrifti , factum effe Paulus affir- mat ad revelarionem. myflerii temporibus eteynis. zaciti, x qu ( nunc autem, manifeflar? per Sevipzuxas propheticas. fe- cundum ju[Jum aterni Dei, Rom. 16, 25. Idem Pau- lus teftatur fe loqui fapieuriam illam Dei abfconditam: "s àn myflevio , quam prefinivit. Deus anre fecula , 1 Cor.. j ptur 2, 7- Effe myfterium boc occultazum a feculis. d» gene-. jl xamonibus, nunc aurem, "manifeflazum . fanclis, quibus Deus declarare. voluit. que fet. opulentia. glorie myfferis bujus inter genzes , quod eff. Chriffus in nobis , fpes glo-- yi D7 rie. Col.1,26. 07. — Columnam. do* firmamenzum veri-. ho j zatis &* confeffo, magnum. effe boc pietatis myflerium ;, tD li^ Deus mauifeffatus eff im cartie xel. Y Tim. 3, 16.. Exiam. yop i conjunttio, Chrifli cum. ecclefto, magnum. dicitur my[leri- mi g " "m Eph. 5,32. nec non converfio gentis ifraeliti- Coe [ j 6o ($ 56.57) W. de Seriptura Sacra cx etiamnum fütura Rom. 11, 2$. & quze inrefur- at rectione mortuorum contingent ,. 1 Cor. 15,51. 52- QIü, 177y Scriptura etiam ferio monet de /abiru myfterio- yum ad intellelum. bumauum. ZAd iutelligeutie certi- j D zudinem locuplezem , ad. coguitionem myflerii Deié? Pa- tf rris d9 Chriffi, auimi credemtium confirinari ? amore ione ( eonjuugi debere dicuntur Col. 2,2. Ipfe Paulus optat confim ctttn d dari fibi & augeri faculzazem. libere myflerium. evan- gelii declarandi Vph. 6, 19.. & aperiri fibi portam (0p- 1522 O rtunitatem ) e/oquend: myftertum Chrifli, Col. 4. 2. N 1Jol. s ec reticet Scriptura, myfterium reconciliationis fjl mundi cüm Deo per crucem Chrifti faCte, tam p D fublime effe, ut precouium ejus. muudo flultitia. i, a&zempen 1Cori:,2:. illis nempe, qui periruri funt ; cum Dui m ex adverfo falvaudis divina poreutia, divina [apieutia (enda. ( At Y 18 24. quod Impia igitur diligentia eft, quae obtentu accu- que q ratioris exegefeos , Scripturze fenfum variis artifi- W Moi ciis extenuat ac deprimit, ut nihil in. Scriptura Niod myfterii le&ores deprehendant, omnia ab homi- li Nempe magnum illud ne náturali capi poffint. Ixad operze pretium fe putant confecuturos, ut verbum ponitur Dei mundo :v sozeg jacenti tanto magis placeat. (f pg Sed de eventu horum conatuum vid. Ápoc. 10. 7. trdidori übi tempus indicatur coufummandi myflerii, quod Deus evangelizavit fuis miniftris prophetis. (ruf Divina $ 57. Srripturz etiam . competit divima j5 aucloritar, AVCTORITAS, obligans ad crédenda que do- LR u cgh, facienda quz jubet, fperanda que promittil, Tb etiam in illis, quorum rationem intelle&tu Wtf Qf noftro affequi, aut ex philofophize princi- )] W piisexplicare non poffumus. Nam inScrie 4i WI £m A ptura Deus loquitur; Deo autem loquenti [ ?fa aufcultandum, credendum, obediendum proy, 0Y effe, ipfa fana ratio docet. dpud Szpe de hac Scripturze auctoritate monemur. 0 ; Calum ac zerram (coeli ac terrge incolas) audire dP* lür T aieH- II. de Seriptura Sacra ($ 57.58) 61 j tehr- atrendere jubent prophetze in fermonum fuorum ex- 193l ordis, Deut.22, 1. Efa. 1.2. Fox de calo Jefum, 1 ayfrrt Filium Dei dile&lum audive jubet. Matth. 17, 5. Quis- Ptl (iflie quis Deum veracem . agnofcir , uou porefd uon accipere i Dae D zeflimonium de celo veuienris Joh. 3. $3- Eadem ra- 4 Qu tione comminationes auCtoritatem Verbi Divini lus qjit confirmant. Vevlo Dei nonu parere , eque atvox pec- T carum dicitur , ac magie d? idalolarrie crimen, 1 Sam. yrtum - 15,22.23. Qui Deo tnnu crediz , mendacem illum facir, NUIT. 1Joh.s,r0. — Qui verbis fummi illius propbere , Dei ycliatonis notmine prolaris, non obremperaverit , ab eo9 peuam ei- i, um ge Deus, Deut. 18, 19.. Evaugelio Jgefu Chrifii uon Puiiti. X obremperantes eieruo exirio plecteuzur , 2 'Thelt. 1,8. /Em;; (um Qs 4j non credit ,' condemnabiur Maxc. 16, 16. — Ad- denda.eorum exempla, qui reprehenfi leguntur, 77 upieutiä quod. verbo Dei fidem adhibere dubitabant in lis, use quomodo fieri poffint, capere non poterant, o a virlis t* ut Mofes Num. t1, 21. 22. 22. Zacbarias Luc. 1, 20. Nicodemus Joh.3,rx. Capernaitze Joh.6,52. & , n j d) * aulicus homo prophete obloquens 2 Reg. 7, 2. Ex adverfo Abrahamus omnibus in exemplum pro- gmüm j vt verbun ponitur in eo, quod prerer fpem (quam ratio fa- jncedi cere poterat) iufpe (quam promiffio faciebat) Deo T Àpoc. 10/^ crediderit , d& hauc ei gloriam dedevit , quod praflare promiffa valeaz, Rom. 4, 18. 19. jui, Q n'leti'ä- 955 Adeoque Scriptura eft uormadoGirimg Srriptura r m ac vite, €7 controverfarum quoque judex.fidei ac vi- TT ig normaz Habet hanc norme? vim ex divina fua au- " prgi:/!,»..'f, &oritate. gt )) Multa,hujus vis normativee argumenta funt in ipfa Scriptura. Ab lege Mofis nec ad dextratn uec j pfindf ad fimiflvam difcedere licuit Deut. 5, 32. Obfervarunt j i eam Reges Deo probati. Redux e captivitate ec- clía 'omnia fecnndum legem Mofis inftauravit. , ]oqüeülï 2) lpfe Chriflus ad Scripturam tanquam normam edieti provocavit: contra tentatorem Matth. 4, 4. 7. 105 apud Judzos, cum quzeftio effet de milfione fua loh.5, 39—47. de divottiis Mátth. 19,4. de re- ] moüw.T furrectione Matth. 22, 19. 31. de fummalegis; ibid. c » ii "T "N. 492 ) 4//:'!.'- 62 ($ 58) II. de Scriptura Sacra V. .49. & apud dilcipulos, cum de morte fua eos 19; Tondl doceret Luc. I8. 3T. C. 24, 25. 26. 27. 46. 47. 3) 4pojfoli in toto e van gelii przeconio Scriptu- ii Tam ut normam fecuti funt. dHoc paftrm Acta te- icipt ftantur. Paulus uihbil locutus efl extra ea, que Pro- phere &* Mofes! futura . effe dixerum de Chriflo A. 26,22. Morzuum pro peccatis, d» fap ulzum., ac fufci- u zarun effe, fecundum ».*Scr-zþ;umm bn] zradidit 1 'Cor. 35, .diüiua J i 4) Ipforum etiam apoftolorum do&trinam & fcripta chriftiani ut normam tenere jubentur. Jo- () hannis evangelium fcriptum fuit, wz credemus Joh. fs 20, 31. Corinthii zegere debuerutz , quze Paulus ipfis pradicaverat 1'Cor. 15, 2. "T'hefía lonicenfes zenere, i qu que didiceraut , ftve ea fermone five epiffolaa Paulo zra- dita effent , 2" l hef(. 2, 15.. Beazi etiam di (onver cuntur, qui degmnr ac audiust d» ob[eroanz im dibro apocalyp[eos Joh, r jeripra Apoc. z, 3. üyd gudex J'udicem controverfiarum Scripturam theolo- » 35. controver- $i dicunt locutione improprie quidem, fed fiarum. congrua, & in facris litteris fundata. ( Formulze fenfus eft, adjnormam Scripturz, do- Tanc a €rinas quiz 1n difceptationem veniunt ( perinde ut reliquas omnes) examinari debere; in quo ni- Q p hil reprehendendum noftrates theologi afferuerunt : demosw 4) quia locutionem hanc Scriptura ipfa ufurpat. Joh. 7, 51. dex aou judicat bominem , wifi caufa coguiza- t Ebr. 4, 12. Verbum Dei eft judex cogizationum. . Joh. ff ) 12, 48. fermo Chrifli nou credentem. extremo illo die Xïslb- ! judicabit, 5) quia Scriptura non eft norma mor« tua, fed viva, per Spiritum Sanctum animata, qui C o peream loquitur. Ebr.3,7. . c) quia ommes fide- filt i les jubentur exp/orare Spirizus, 1 Joh.4, 1. probare omuia: zenere quod bonum efl, 1'lhefí.s,21.. quod dfïlflllm vecedir & vero, cavere d? vejicere. y 'T'im. 6,3. 4 Omnes ergo chrifliaui jus Dabeut , ad banc mormam d TL Sæ examinandi doflrinas; laudantur enim eo nomine Beroeenfes A&t. 17, rr. — In difficilioribus, ecclefize Ad doCtorum eft profpicere coetui, & fermonem fidum fs l, Tenere , Ut courradicentes valide pollims vefellere 'Vit. tinf 1.9; TL de Scriptura Sacra ($ 58.59) 63 1,05; funteergo hac in re judices; fed declarazivi , efmes n nonauéctoritativi. Infallibilis controverfiarum ju- oX dex in ecclefia nullus datur; nusquam enim in n te Scriptura pr-qmittituæ. [ , quin- brifo X ) t M'L | $ :5;9; Ferbum Dei : firiptum pollet effizacia Effiraxz 10 diviua fupernaturali. 1 timm & | (1) Efficaria ip/a probatur ex effeGibus eny. * vdomi o fan&is in homine legitime verbo uteute: Jnulus i nfes tuw, ur quod regenerat 1 Pet. r, 25. Jac. r; 18. convertit ACt. 26, 18. Jer. 23; 22. fanctificat i :Pauiamï ieantur, d Joh. 17 17. intima animorum penetrat, ac quajy dijudicat Ebr.4, 12. fapientem reddit 2Titn. yi Dd ^ IS. falVat JaC- I,21. jetily fe& . (2) Divinam autem & fupemammkm d. us d hanc efficaciam effe probant illa di&ta, ubi cum przeconio verbi conjuncta effe dicitur p g n qu ) demonfiratio [piritus at poteutim, ita ut fder Bergenutt: j ufure eredentium mom im fapientia hominum, fzd im po- 7 fd gog!llli* teutia Dei fita fit 3 Cox.1,4.5. — Sic x Theff. oni. 9» ii i d 1, 5. 6. cui formoue Fauli, qui evangelium yoroa 107 cum certitudine multa przedicabat, vis Spi- piinità q Omneg ritus Sanci, & (imiliter quoque cum fíde crz- , prabar dentium, qui evangelium recipiebant, gau g f 034 dium Spiritus San&i conjungitur. j jtit W :Ad difficultates diluendas obfervandum: ( 1) Ef- 0 J u l$, fícacia bec ipfi Verbo Dei iutima d& indiffolubili uuio- mgff?m fämü se iuefé, Joh. 6, 63. Ipía verba quae Jefus loqueba- jar 1 tur, 64 ($ .59.60) H. de Srriptura Saqfa tur, fpirizus &* vira dicuntur. Rom. r,16 ipfum évan- Gitin gelium de Jetu Chrifto dicitur pozeutia Dei , in falutem eredetnti. 16) 2: Hoc idem docent loca, in quibus verbum Dei appellatur femen Lxc. 9, X1.. femen. incorrupribi- luf, Je 1 Pet. 1, 23. /ux 2Det. 1, 19. Pf. 119, 105. 1:9uis, & salleus petras conzundeus Jer. 23,29. & ubicom- lat paratür cum pluvia fecuuda, d?? . nive,.ac vore, Efa, OOU 25 I 1r Deut. 32 9. (2) Sceriptura Ja£ez hanc efficaciam ex' liberrima m ordinaiione ac promuffoue diviua, wi cujus prefeutia dütelr & operatio Spirnus fancii cum verbo fuo Szonvíuso fem- per conjuutia eft , x Cor. 2, 4. 1 Theft. 1, 5. Hucre- lde ferenda infignis promiffio ecclefize.data Efa. $9, 2r. Cllptu Spirizus meus , qui fuper ze efl , do veróamea qua pofus 2638. finftf iH Ore tu0, f)0 vecedent ab ove zuo , & ab ore þiniizis zHui, üunc d im aieruusa. ORnp] j (3) Exferit fe hzec efficacia per zpfam Scripruram, Tétt cojy j füb legitimo ejus ufu. Verbum. Dei cum legitur, ced.it | €1 f aueitur, intelligitur, meditationi fubjicitur, ani- mum afficit, movet, mutat. Conf. dicta $. 46. Thonis citata. ffo]om (4) Sermoni Scripturze ineffe efücaciam sarura- (lere ; Han Jem, logico- moralem (qualis etiam. omni fermoni prudenti ineft) non negamus 5 quin potius Scriptu- &i delnde ia hac quoque parte quoad argumenta & motiva (quoad Aóyss, Z35, mx94) aliquid przecipui re ant 0 omnibuslibris humanis habet: fed hoc non fu D cit BIore U. ad explicationem diftinCtam, cur verbum.DEI di- catur drvima potentia , cür effectus Verbi tribuantur iph Deo & Spiriui Saucio, $f mpnm APerfetle $ 60. Hinc Scriptur?e PERFECTI0 Cofri- Q a Juficiens. petit: eximia illa affe&o, qua fmi, propter Qs quem revelatio daíaef?, refpondet, omniaque con- Detus Jimei, qug ad religionem & falutem fcitu ,. cre- C& u ditu , fa£fu homiuibus uece[Jaria fumt. — a) 2 Tim. tüs « 3.15.16.17. jam Vetus Teftamentum iuf'i- l Pfa[ £ güï» UI ,mtiozzi ad falutemi, ad ,Uarigs zlyämi, ad omn £ium h II. de Scrz'g(uræ Sacrà ($ 60. 61) 65 üm entt« ciumf"ecclg/iæ neceffarium . utilis dicitur. Luc. a filutn : Verbum 16; 29. 30 /Mofen €7 Prophetas audire juben- tmipi tur, qui falvari velint. 5) Libri Novi Tee UT r Qb ftamenti feripti fumt ad id , ut credamus €7 fal. r D semur. Joh. 20, 31. uzmemoriateneamus id; iquod - diberrim apoffoli predicarunt 2 Pet. 1,15. proedicarunt $ pwfemia autem omme confilium Dei AG. 20,21. 9 n s Ht l1dem comprobant e) effédus Verbi Divini in Scriptura, llluminat Pf, r9, 9 convertit Aét. Bgat 26,18. liberat Joh. 8, 32. regenerat ]Jac. z, 38 d n fanCtificat Joh. t7, 17.. falvat Jac. t, 2r. per hec omni indigentiz noftre confulit, üt mibil.a4 falu- rem confequendam defiz. . x Cox, 1, 7. 8. 15, 1. 2. 2) Ác- $r cedit diferta ommis addiramenri probibirio. Verbo m ïeglï.'.ïy Dei nec Mofis zetate Deut. 4, 2. 12, 32. nec Salo- icitur, * monis Prov, 30,6. nec Efajee Ef. 8, 20. nec Apo- ia ftolorum tempore Gal. r, $. 9. Apo C. 22, I8. Ig. addere,. demere , . fubftituere quicqu am licuit. m utnte Hanc perfeConem ftatim priwa queque pars xe- y velati Verbi divini habuit: nec tamen ideo quze js t* deinde accefferunt fuperflua erant. Sic enim fere- n 7l bant ceconomis divinz rationes, ut via falutis ecipul Y .:/ l progreffu temporum magis diftin&cte manifeftare- gon AU ] ' TUF, [ ; a JH j mhu«nü $ 61. Eidem competit PERSPICUITAS: perf, p?tuas inprimis quoad creditu & factu neceffaria, Q eTto qua alicubi certe verbis ufitatis ita clare Ill PPG ptfï docentur, ac fubinde aliis aliisque modis re- LUA W['W n petuntur, ut quilibet, etiam indo&tus, atten- fmü; / te verba confiderans, ea intelligere & Spiri- ) D) tus Sandli ope falutariter cognofcere poffit. Pfal. 119, to5. erbum DEI dicitur. lucerua , .ntum " T " gunti femitam monflirans. a Pet. 1, I9 ipfum I li E Vere (5961) II. de Smfptum Sacra, verbum propheticum attmdenti- lux . eff ,. in tf & i enedia luceus caligine, Deut, 301 1 1. 14 Ver« hfmw bum Dei a Mofe, & Rom. 1o, 8 Verbum fequi Dei a Paulo propofitum , eadem formula 7/a termi obvium €7 farile dicitur, ut nullum excufa- j fr LUME, !| tioni ignorantiv locum relinquat. ler]ns lumen- di- Cum litterali perfpicuitate verborum Jl , [ viuum, fpirituale, füupernaturale conjun €(tum eft: RITER animum a divinis alienum, preejudiciis carnalibus (5 me fafcinatum ab fua czcitate fanans; adattentionem excitans ; ad obfequium fle&tens ; inomnem dein- j6 de veritatem ducens. Hoc diferte teftatur Scri- ex Domiui etiam rudes fitijj) f ptura. Pfal. 19,8. 9. 10 L ac fanplices reddir. fapientes. Pf. 119, 18 intelligen- bris V tià mirabilium legis. obtinetur, qua ndo Deus oculos » aperit, 2 Cor. 4, 2 — 6 per preeconi um evangelii 16, 21 tioni fatanicze oppofitus, eo- fit Quricuós, excaca iüfer que ad con[cieutiam co mneudaiur. A€t. 26, 18 Deus aperit octilos audieutium , ur ad Deum fe convertaur. plores , cur Efa. 29, I8. furd: ver- Hinc intelligi poteft tenebris fuis vifuri, & c. dpt, bum' audituri, e«ci e 25, 8 via fancta tam complana 4 fore dicitur, utqui Con eam ingreffurus fit son errez » eiiamft flultiffimus an- fuly, j s. qu tea fuerit, Quae in Scriptura f'ünt dvevósre , difficilia intel- Qd W um in ajeftate & lntegmp le&u, eorum obfcuritas eft a. rer VFevrbis ,. formu- intelle&tus humani imbecillitate. Ym Jis, narrationibus, obfcuritas progre Íffu teniporis antiquitatum, circumitan- L 2 ex ignoratione linguze, V f tiarum , per accidens dem um fupervenit. Multis fua culpa & vitio, qua m axime neceflaria erant, NNBL occulta manent, Vid. Mat. 11,25. & 1 Cor. 1, 18— g udi. 2let. 3, 5 de iisqui juit ln 28 de fapieuiibus bujus mu (ui älls [ voleures igtioranr ; ibid. v. 16 deiudocilibus , qui fcri- pruram in fuam perniciem derorque u 2Cor. 4 3- 4 8&9 fel de Sazaue excecátione. Mat. 13, 1I. 15 de iis qui Te int dis fibi de- h put in veritatibus jam cognitis fideliter tenen funt, indeque auimi rarporem contrahunt. Patet hinc mtefpn üt n digne quo in periculo verfentur Scripturam no tra-gvan- Pa / ALb & S,.;:rz:pt.um Saera — $. 61.62) 62 g, tfa&antes, faxime cum difciplinze Spiritus fanQ CLi, ex füuperba fui fiducia & r eliquo fenfu carna- l Ver- lifefübducunt (S 23). Verbur WNorio perfpicuitazis velaziva ett: in univerfum Gd i requifita quzedam fupponens, Hinc thefis fic de- terminatur: Scriptura Je&oribus liugue gnaris, pbra— excIli deos fevipzure non plane rudibus , artetitis , cupidis , affe. duir, per peritiores adjutis /fati s perfpicua eft ; & in- - ter hos j//is qui grariam. Spirit us fauchi fevio defule- lunen de fant, promre. admitzunt , fideliter ufurbaut, SAVUTA- um e RITER Jutelgibilis eft. Dignus confideratu eft lo- eapmalibus cus memorabilis A&t. g, ,27'-7539, & 10,33—47. d- 'entionem g tl itor u $ 62. FiNi1s Scriptui'.æ Sacra eft Jiomi- Seripturg . 4un ad vitam cternam inflitutio. Hoc: de. 11, Finis? qm D v bris V. T. diferte Chriftus Joh.5,39, Luc. Dlw Uiulïaj E 16,28.29. & Paulüs 2Tim.3,15. de Novi Jfitus, * autem Teft, libris ultimus inter N. T. Scri- T couurttl ptores Joannes, Joh. 20, 31.- 1 Joh. z, tor, U Apoc, r, 3. 22, T. afferunt. futt, Confirmant hanc thefin frequentiffima Xdi&a*t de i, V y, U qül j m ? ffuibus intermediis ad ültimum illum finem ducenti- bus, qui paffim indicantur, addito fubinde moni- to de ufu legitimo. Quo magis falutarem hunc ufum a t l integrum teneamu if exemplis s, adjumento erunt dicta, quie vinum, oftendunt, quam Jaze pareat Verbum di- lia f Diferte Jefus ad Sadducze os fui temporis ? »Eemp[]fb Matth. 22, 31 nonue Jegiffis, quod voBrS-a Deo di- ( tl j um fuit? & ad fuos Marc. 13, 37 4ue vobis dico , y Vl 4j OMNIBUSdico, P;gilae. Paulus ! Om.4.23.24 "5 ] j & eft fériprtum propter: Abrabamum folu, i, fidem ipfi ad hi j juftitiam imputatam fuiffe, Jtd d* PROPTER NOs jcist quibus credituris impurabizur. Ex hocloco evidens h lib qu' eft, fenfum verborum Mofis Gen. 15,6. non be- Cor. )! J ne intelligi, fi in fenfu bifforico acquiefcendum no- sU bis putemus, Similis locus eft Jof. z, 5. ad cujus 5 de J IG Anterpretationem veram Paul gl Y TAF. Generatim Paulus Ro us Ebr. 13, 5. nos du- f m, I5, 4 quæcmzqu,e an- p zeferipta faus ad wNOSTRA M. docdirinam | fopsa, & ; mvm z & 68 (S 62.63) — T. de Srriptura Satra F totl de iis qu z Tíaslitis evenile Mofes pérhibui. lod 1 Cor. to, 11 ad wOS admouendos fcripta effe monet. TU a ]ta & Petrus de prophetis V. T. 1 ep. c. 1, 12 ts Tuerun fibi ipfir fed Nosxs ea miuiftvaruur , qna varicinari &* fic D ferutari fu. riui. Confequitur hinc, 4) quze cozvis di&ta & id fiat cum refpe&u ad jj fcripta fünt, quamvis que G Áingularés eorum cixcum ftantias (ut Luc. 1, 3. 4* d 7rÜbudt p D2 6 D. u75 & paffim alibi), tamen Ji, Q t0n Allis folis a Deo. fuiffe d eflinata. Deftinabantur Dri fane integris familis Pfal. 7 8, 5. 6.. ecclefis pluri- fáfh fiQ bus Gal. t, 4. Col. 4, 16. 1 Theff. 5, 27. 2let.3, trciat: I5. 16. quin re mote pofferitazi (cujus magna per eft) Pfal. 102, 19- Efa. 59, Usque totam Scripturam cura üdeis o1. Dan. i2, 49. al. V, 4. " Porro ?) confequitur, la no ufum Scriptura perpetuum — fo Mp nimirum. donec 18. Apoc: to, 7. coll. mnt, orinia impleta erurit Mat. 5, o effe -zefdimo- Tom m (c. 91, 6. (yzyore). , c) Scripiuram. erg N mium in ecclefía publicum , in fempireruum . man[urum Efa. 40, 8. 1 Petr. 1, 255 eífe documemum : ac plicio late usque ad pirten zabulariuim, memoriam religionis. veve Taná mundi finem , quicquid incredulitas ringatur, con- eript i"ervans. loh.10, 35. £ dverzoa AuSivou. 9) yguQu. Tt0 qui d& Ser 5 63« 4dd Scripturam legendam, audien- Thendan Leäïio-; dam, --'m:editandam omnes chriftani , etiam Ttenti ] Cnfir indocli, non modo jus habent, fed etiam (i(in invitandi, quin obligati funt. Joh. 5,39 Chri— u ftus adomnes, quibuscum loquebatur (non pl 'ad do&ostantum) ait: firutamimi Scripturas ; &t & A&.17,11.12 Bereenfium docilitas & fed W jïudium]&ripturm firutandi, ut bonze ac nobi- liorir-indolis charatter communiter laudatur. Ptl i Scripturee ufus i ta commendatur ut nullum di- Diq ftatus difcrimen fit, Rom. 15. 4- nitatis, ordinis , düdje p 1, 2.3. & 119, 2. Ápoc. I, 3. Porro Deut. 6, 6. 7. :onus populi paivesfamilias , Lege m tengrzgæ Cepen etiam aetati, jubentur inculcare. 2 'Tim. 3, 15. 1- ino- IL de Scriptura Satra — ($. 63.64) 69 fotheus azó BprQse a puero facras littevas tra&ams erhibl, laudatur; apoftolorum epiftolze non folis ecclefia- f mone, rum antiftitibus, fed omnibus : chriftianis fcriptee nu i fuerunt, Rom. z,.7 omuibus, qui Rome funr, dile- qriau d &is Dei, vocatzs fanclis, Y Cor. 1, 2 ecclefue que Co- yinthi efl, NEC NON OMNIBUS 40men LDomini noffri din t Sefu. Chriflü invocantibus. 2 Cor. x, 1. ecclefre .Dei, [petn 1 C T. 3' ) que- Coriuzbi efl, cum . fanclis ommibus iu sota. Acbaja degentibus, Vhil. v, Y ommibus fanclie qui fuut Pbilip- ), tnà ji', CUM EPISCOPIS ET DIACONIS. jnabant! Primis ecclefize chriftiange temporibus Scriptu- ii p ram non a folis doCtoribus & miniftris ecclefize o traCtatam, fed etiam alaicis & catechumenis utri- usque fexus lectam, memorize mandatam, ipfis LA Judseis & Gentilibus in manus datam fuiffe, con- yfequi? tra noviífima quorundam qui id negare fuftinue- m du runt, afferta, folide e quatuor primorum feculo- UVE i rum monumentis demonftratum nuper fuit. ! [f;//if&' Scriptura fatis accommodata eft ad captum fim- ij pliciorum: perfpicue quippe & quoad magnam um partem methodo hiftorica fcripta. —/Etatem tene- ; sque " ram & indocCtiffimum quemque ad- lependum totum a, COl Seripturze volumen, etiam quoad difficiliora, ne- Etiam antiquiores legen- P 79/*9;*' mo qui fapit adftringet. dae Scripturze methodi ordinem & delectum com- D (iete mendant: ut a facilioribus, fpeciatim novi Tefta- menti libris. initium fiat ; ad difficilia non nifi j & confirmatiores, & hi etiam ipfi non fine manu- fed etlüt ductione peritiorum , accedant, ! $ 64. Quoniam. autem Scriptura non Tramlæ- patif n poteft ab omnibus in fonte hebraico & fiones; snpt S greco legi & intelligi, utile non modo, ydlità ' fed omnino neceffarium efl , vernaculas Scriptu- gu j r translationes exfiare. Scripturam fane pri- mdaf"(' mi quique le&ores vernacula fua legendam ul | audiendamque a prophetis & apoftolis ac- va y rf f o ïefw ceperunt. - Sacra publica, quorum przci- ge Jl 'EB . puam n4 , 79 ($ 64.65) II. de Seriptura Sacra puam partem preces & fcripturoe le&io ' ( *'&' ]i conftituunt, fermone quem omnes intelli- logit D gant, peragere jubet bonus ordo divinitus fone] conftitutus, 1 Cor. 147of. Ufus verbi divi- tlequ Draft ni (xdificatio, exhortatio, confolatia) lo- [ eliftr cum habere non poffet apud non intelligen- debet | & ex tes, 1Cor. 14, 4 coll. 6—g. tht du Hoc porto comprobat infignis Verfionüm ver- li | facularum ütilitas, quorumvis tetnporufu etiam Jiguen V. T. experientia confirmata, Aüctoritas Vetfio- Itb tis ab ejüs cüim textu originali convenientià pen- ter e det: cufque dari non polüt verfio quse textum tem D originalem exa€tiffime referat, nulla verfio textui & Cotit hebraico & greeco sequipatari, aut omnino av- (j thentica dici poteft, ldeÓ ecclefi; officium eft; em f Verfiones publico ac diuturno ufu receptes MODE- Tor STE cum fohtibus cotnparare, & ex iisdem decla- jem fare; novas fpfivaro ftudio confeCtes vigii cautio- pertine fie ad avthenticum textum per idoneos, ut fince- 1e Spi tum Dei verbut retineatur, eXatninare. lngens Dei beneficium eft, übi folidum TE&xTUUM ORI- j 6 GINALIUM STUDIUM in ecclefia viget, ut nüuf- quam deínt, quos illiterati confülere queant: Tyfti quanquam his, etiam in minus accurata verfione M vetitotes divinze occurrere queant, quae confcien- tixw ipforum vigili fe infinuabunt; res ipfa enim P f in quavis lingua eadetm eft. Átifa Jnterpye- $ 65. Scriptura non tantum legenda; LIUT fati0, fed etiam intelligenda eft, A&t.8, 3o. hinc ad Scripturae ufüm requiritur, ut le&or 1N- vd t TERPRETATIONE genuina terum Seriptu- tera-, rcz femfum alfequatur. SeNsuS Scripturz in eft ille de rebus divinis conceptus, quem DEvs Ui citüreg cundd per verba fua in LE 'tt qo vutendit. »CTORUM animis ex Quia II. de Sceriptura Sacra - ($ 65.66) 71 $ li N Quia Deus in Scriptura exquifitiffimis quidem verbis, fed tamen fermone inter homines ufitato s nell- loquitur; iisdem adminiculis d regulis, eadem me- divititus 1hodo utendum, qva alias mentem alterius ex ejus fer- mone folemus percipere. Mkpzra fenfum Scripturce confideratio vocum ac 1b d affequendi ordimaria funt , hrafium: contextus: occafionis & fcopi: paral- atio) JAelifmi. j . Sed ad has commuties regu!as accedere etiam debet fubfidium ex ANALOGIA scRiPTURJE: hoc telligen eft ex confeufu eorum qua de eadem ve in Scriptura clave docentur. 1 Iu ipfo iutevprete 2utem REQUIRITUR peritia fonüpite ynin n Jinguarum :, notitia hiftoriz2e: animusa praejudiciis itas Vdlo- immvnis: attentio, circumftantias omnes pruden- ter expendens: finceritas, veritatem & volunta- Yenti gt we ten tem Drr unice quzrens; cumprimis vero lumen & convitlionem Spiritus Sancli obfequio fideli admitrens rf tei (S 23. 25.). Animus enim humanus aaturali qui- yiimo f* , verba Scripturee hune Yhium d dem fua vi intelligere poteft o 00 & non alium fenfum habete: fed gxw verbis fub- je&am, maxime in iis quze ad negotium falutis idef d vigl(! (auite ertinent, nec re&e, nec plene , nec [alutarier , fi- ne Spiritu Sancto intelliget. ; tU* i. D* quio 0 $ 66. Senfüs Scriptüræ in litteralem & Senfus fit- SENSUS LITTE A teralis ; r UP myfticum diftinguitur, j qu^ t Veynroäü RALIS eft, quem verba faeri coutextus ipft in "T Jf [peBlata €7' [ormonis nexus , ex intentione Dei e$ lpf? g fignificont.. Mv sr1cus Senfus eft ille, quo fhicus, re$ per litteralem jäægþ(m- /'lgmþcaz*æ. aliarum r£« l ]egenöas fum wulto «agis illufrrium figna. funt: idque j. hinc ad vel naturali connexione unius rei cum al- jedot ! tera; vel relatione diviaitus con&i;uta, & d in Scriptura indicata. gcript Unius di&li zautum uuicus litteralis jän]ilk—, fed fce- m j cundus & lerumqe copiofus eít, plures verita- tes compre j endens, quze ad unam communem ma- E A gni j zxtiiar[a ( 72 ($ 66—68) IL. de Striptura Satra eni momenti do&trinam comcurrumr , atque inter fe qu counexe aut fubordimate fant. Per fenfuum in uno aliquo dicto copiam , Scriptura adeo non obfcu- Tijdt ra, ambigua, incerta redditur, ut potius lüculen- n tum Sapientize Spiritus Sancti indicium fit. fa. Conf?- $ 67. CoNsEQUENTIAX e Scripturze fed / quentiz. f»nfu j«m cognito LEG1TIME dedublg gque tütdi Junt Perbum: DEI, ac id, quod per ipfa Jotin Scripturve verba nobis innotefcit, Hoc ine flipi fallibiles Chrifti & apoftolorum interpre- tätiones abunde confirmant. Matth. 22 ierpre[ i :3]?0 coll. 26. Gal. 5, 8. 9. 1o. r1. ! fgr Hz Thont Dgvs fcivit, quid dicat, quid in rerum pet verba fignificatarum notionibus comprehenda- puge tur, quidque adeo ex verbis fuis confequatur. de Se Quoniam ergo his, non aliis, verbis ufus eft: te o atet, Deum intendiffe illa omnia dtdicor * , que ex ver- is confequuntur. feripty Vüielter I . alef lia AE M bg; In articulo hoc adveffzrz'or habe.« ritam mus non modo eos, qui Scripturam dire- ur, &e impugnant, aut petulanti immodeftia in- ts d Xe 09 . fipienter irrident; fed etiam, qui pro prin- 1 Tim Juj:gbi cipio do&trinze & religionis (five ferio five [ It fimulate) admiffam, Jarionis fuze judicio füb- jiciunt. Inter Chriftianos Ecclefaa Romana cum Scripturz libris, quibus etiam apo- eryphos accenfet , ?raditiones non fcriptas pari - pietatis affe&tu & reverentia fufcipit; Ver- 5 4 fionem latinam 7u/gatam pro avthentica ligim habet; Scripturam ipfam juxía eum fenfum, MU quem Il, de Seriptura Sacra 1 ($ 68.69) 73 je inter h quem tenuit ac tenet ecclefia ,. & juxta m n uno n obev- unanimem coufonfum Patrum interpretau- is lueulen- dam effe ftatuit. Sunt porro qui Scriptu- p ram Verbum Dei effe agnofcunt quidem, Scriptut fed Ferbum ac Lumen iuternum €2- immediatam udio u evelationem. ei fic adjungunt, ut fere ante- per ipà ponant. Sunt denique, qui de Scripturze Hoc jte theopuev[/ia, au&loritate, camone, lethone, in- interpree terpretatione, ufu, varias, ecclefim noftrze h- 27'1 SI' peregrinas , fententias fovent. Hzec omnia cognofcendi PRrNCIPIUM concer- nunt: ideo religionis revelate in univería com- serum nf page fua tuende lurimum intereft, in articulo mrehete An- de Scriptura non aberrare aut abduci a vero. ynfeguatt. te omnia proderit, primariis Scripture (S. 4r yfus &l: indicatis) folide fcrutandis ac difcendis, in ftudio p x Vel- Id efficiet, ut contra in- Ícripturae operam dare. valefcentem fcepticifmum & humanze dictaturze ar- tificia, confirmatum habeamus animum , neve do- io: babe €trinarum fpeciofe fe efferentium vento circumaga- mur. Hanc nobis methodum in arduo falutis no- raim ( fuz G aliorum curanda negotio, Scriptura eni- ii xe commendat, Vph. 4, 14. coll. 15.. Ebr. 13, 9. Juvabit etiam conferre Luc. 1, 4. x Tim. r, 19. 19. pro pïiü- 2 Tim. 1, I3. I4. C. 3; 14— 17.. Tit. 1, 9. Joh. ferio lt s AT- "70 LOCVS IIl "ULL jum. d* ODE DEO UI UNO. ptas päfi $ 69. Audito DEI zomine omnes intel. Explicatio Jif j V Vthentia'i ligimus us Summum , a quo omnia funt , €7 vocabuli | t' DEUS. ïa guo omnia dependen "m E 3 Ad quem 74 (5 | 69271) :.HMi..de Deo Ad Eum confugere, Eum ut Judicem fan&if— alte fimum ac potentiffimum revereri, internus quidam inftinétus homines fubinde monet. Deum igtiora- W'Hi re maxime turpe & miferum x Cor. 15, 34. 1 F heff. D : 4, 5. Eph. 2, 12. woffe, maxime beatum eft. Joh. (um 17, 30 Vs has ( CIniis DEInoti- $ /70. Dari raturalem quamlam DEI þnotz'- tàte j 1ia natura-1igm diferte Scriptura. docet, Rom.r, 19. ]i lir: fuper- jlici naturali. 20.21, & gentium confenfar teftatur. n ea fi: & omnino quidem veritas eft Rom. r, 18. fed te nol :» fionio Jalutaris Dei cognitio unice & Verbo DEI obtinef h atte tis, it tur. Joh.17.3 coll. 6. Matth. 16, 17. ' . , Adeoque Notitia Dei partim naturalis, partint btor. NaTrunALISs Dei notitia eft &'ript: fupernaturalis eft. ppli conviélio iuterna. de Deo, aure. inflitutionem e verbo Dei bauflam in. mente. exfifens. In ea diftinguitur Jeur do Q id quod menti isftum, ab eo quod meditando ac- quijimum ett. Noritia naturals xNSYTA . eft difpofitio iuemi do" facil:tas congenita ad cogitationem de Deo fu[cipien- fut, ib dam, d* ad affenfum propofitioni buic , &sr Dgus, tà P etiam ante meditationem & ratiocinia, prebendum. AcouisrrA Notitia Dei eft iurerua animt. convictio 050 de Deo , que rariocinando obtiuetur. apud ens , qui fe, j do?* mundum afpectabilem , do* eventus quoscunque atten- ze coufiderant , d?? confcieutiam. audiunt. SUPERNA- OCCut TURALIS Dei notitia eít, qua Deus e VERBO SUO, f f& Sexnvrus SawcvI dudiu, YrpE cognofcirur. Comprehendit etiam illa, quze alias naturali- LUE ter ex fana Ratione de Deo cognofci poffunt; t (S.10.); fed purius, plenius, certius, & per te- ftimonii divini auctoritatem efficacius: & prz- 14.13 ter ifta, multa aliarationiignota; illud inprimis, jl,. quo pacío PECCATOR 4 Deo SALUTEM exfpecare poffz , tum &, quae ad ()gconomiam Divinam perti- tiOI]l nent, &urm Exffien- — $ qr.- d prima de Deo cognita. pertinet £au, ?ia. ox & ESSE DEU w: cui thefi Scriptura m a'l'te.-g Ápo, * IIf de 7Jeo ($ 71.72) 73 faneti« É L alteram adjungit, eundem querentibus ipfum quidam j z'gfmmi remuneratorem fore. Ebr, 11,6. Vihell Exfftentiam DEI Seripsura magis fupponit, l. o quam probat; nifi quod narrationes fide dignifli- mas continet, de eventibus miraculofis, de vati- ciniis, de vaticiniorum implemento, quarum veri- EI u- tate pofita, neceffe eft agnofci & hoc , effe Deum. ]iI, Iq' In zbeologia naturali autem hoc luculentis philofo- phicis areumentis probatur, ex Mundi contingen- ln tia: ex Uhniverli fabrica & ordine: ex infpeétio- 1 fl ne noftri ipforum: ex interno Conícientiz tefti- monio: & aliis modis. Nam in tota rerum natu- 1; ob ra attendenti-ubique occurrünt veftigia Divinita- tis, ita ut argumenta, quibus exfiftentia Dei pro- batur, variis modis ac formis tultiplicari poffint. , purtm Scriptura talia fic allegat, ut fimul ad coafcreutiam ii & plicet: inculcans, quemvis facile fcire poffe, en e V p. : eum effe; (Rom. tz,19. 20 l'vosóy OrZ, certitu- ftingit u fnit do quod Deus fit, zu zpfis manifefla eft, fando t ánexcufabiles, Y.fa 40, 29X au uefcitis? au uon audivi- p flis?. an ignoratis fundariouem rerrae ?) attendere jubens ad opera creaziomis Pfal. 19, 1. 2. & ad ope- lgt gT DEVS! ta providentie. ACt. t4, 17. c. 17, 24 — 1 7.. Pfal. yr,f/l!/l//ä'fh 94; 8 — 11. Conf. de urrisque Efa 40, 22 — 26. j ii $ 72. Nomina divina multa in Scriprura Nomina. f qm d) nqw a"m' occurrunt: gloriofas Dei perfe&iones figni- pR ficanter nobir manifeftantia, Inter illa esi- yforttlh^ net nomen |eno v A , quod Deus ipfe expli- - gatunt gliïïnt j Ccavit, notare eum, qui ef] quod eff Exod. 3, & pef te 14. 15. alibi etiam ; quis relate ad peccatorem $od fí, cum fingulari glorie fuze manifcfta- n n tione declaravit Exod. 34; 5. 6. 7. fe elfe N d j j eum, qui remittat peccataz qui peccatores lou- / ganmier ferat: mec iamen juþiz*iam negligat, j L. Apoc. 1,4. & c, 4,8 hxc exhibetur para- — g phra- ($ 72.73. HI. de Deo 76 | tehi phrafis: qui efr, €7 qui emfl €7 -qui'vem'urus / eff. o ii Itaque nomän. jjehova fummam mnature . divine l; immutabilitasem, & in ea fundatam. fidem promif- H iteli fionum immoram notat. Quae cum in creaturam ut.Sp non cadant; patet, boc nomen foli DEO proprium effe; unde «ec, abfolute. pofitum , ulli creazure in fum f m Seriptura. zribuitur, Efa. 43, 8. Ego Jehova ; boc t0- th.que suen meutn efl: nec alteri. gloriam team dabo, c. 37, 20 tile e cognofcant , quod tu J ebova folus ftr. Sic Pfal. 83, x9. fyriru Hof. 12, 5. jafi Alia qui deri.Dgi nomina. ( Elolimy 95 , Keene) etiam de angelis, magiftratibus, nec non de fal- &enpt , fis diis ufürpantur: fed fenfu minuto, exiliore; j | & cum diferta declaratione, non effe uarura Deos, fed Xesyouzvss tantum, 1 Cor. 8, 4. 5. 6. Gal. 4, 8. Ex k[ïn | quo patet, nomen Gs., proprie ufurpatum , non pient dignitatis & otficii,. fed marure i nfinite peifeä*a; nomen elífe. " 17,: - $ 73. Quzp sir DEvs, folus Ipfe no- A n vit; neque ullus homo id cogitatione affe- 1123 Á qui aut oratione explicare poteft. . Quous- ] 29, Tepraef que fe nobis manifeftavit, EssENTIA di- Tepreh vina fic defiribi utcunque queat, ut fit Sgi- Qiitus Vr ritus independenr: hinc, Spiritus infinite. per- (( fetius: & porro, caufa omnium rerum : atque dty (q lt adeo, Zns ab hoc univer[o toto di/imfïmmzzm. Vt h Deus babitaz in luce inacceffa x "Vim. 6, 16.. uemo R Dewn unquam vidit joh. t, 18, wec poreff videve 1 Tim. 6, 16. Hinc illis quze in philofophia olim de effeutia Dei, de ejus defimizione , de: conítituendo 0110 ( coucepzu primo, fübtilius difputata funt, theologiam onerare nihil attinet; tutius multo Scripturam l ducem fequimur, & hoc ipfum modefte. ]oh, 6 e Statim iis quze Gen. r, 1 leguntur, soze in Defcripzioue ymodo data allatze , vel mediocriter at- Qpj tento o F HL de Deo ($.73.74) 77 T tehto obviz erunt. JDeus creavit: eft ergo caufà omniüm rerum. Creavir celum d zerram: hic ma- nifeftatur uta.toto Univerfo diftinctus. . Dixiz fiat & du lux; & lucem fa&am aepprobavir: fiftitur ut ens | pomi- intelligens, volens, judicans, approbans; verbo TeaQm utSpiritus, 4 primcipio creavit; in omnium re- Proprjfm rum ipfo principio jamexftitit; nihil fe anterius, t o ne quidem quicquam fibi cogevum habuit: fiftitur ; Dot f« itaque ut independens, zeternus. Hoc modo fa- ] c';]!ZO cile eruas Defcriptionem fupra datam: Deus eff fi j Sprritus isque indepeudeus , Univerficaufa, ab Univer- fo diflinctus. Sed videamus diftinCte, quo patto s, Rnl Scriptura fingula hzec declaret ac inculcet. n de a exillore ; $ 74. ( DEUS eft. Spiritus, .Joh. 4, 24« Deus. eft. r Deos eft natura, in qua eft vita, cognitio, fa- Spiritus, m QO. mgü pientia, libertas, robur, 1 Joh. 5, 2o0. A& te M [i | * 17,28. Pfal. 115, 3. Efa.»gx, $» Hoc Scriptura fic declarat: Deum effe z'ncorþa-. [jf o reum, Omnis materie expertem, aàQ3J«grov, hom. g t 1,23. AG. 17 29. elfe iuvifibilem , Joh. r, 18. Rom., 1, 20. i lim. r, 17. €. 6, 16. nulla imagine poffe Ex eo cultus idolorum (,ioU repreefentari Deut. 4, 12. reprehenditur Rom. 1, 22. 23: Efa: 46, 18. 36,5. & aud cuitus Deo dignus, nulli loco alligatus, in fpiritu yl j & veritate przeftandus inculcatur. Joh. 4, 21 23. 24. Locutiónes eurbropopatbice , quze Deo membra fiit )* os, oculos, aures, bracbium , manus) tribuunt, fym- boliez funt, & in Deo cognotcendi agendique : M vim fummam effe docent, cujus aliquod iní ar if per noítri corporis membra fe exferit. ! ) ne(m Wf L'Z'?;'?iï (2) Deus eft 1NDEPENDENS, 4 "ullo Indepene lia 0^ : ' alio ortus: fua vi €7 matura ef& , quicquid eft, dens Qitl [uegf eolo^ Id Scriptura fic docet: Piram baber im fe ipfo, Joh..5, 26. Primus eft, abfolute. Efa. 41, 4. c. 44, Scfipwff 6. c, 48) 33 .. 43, 1O. Sibi ipfi fuflicit,. sulla ; ii j egens ve, AC 17,25. Rom. 11,33 —30. uullo cou- "s fiio Efa, 40, 13. 14.. Non impediriorefd a gguoguai e ääcriïtfef;ä 78 57422 IIL, de Deb fed fui plane eft conf C. 46, 9. xo. 11. ju'r;i;. Pf. 135; 5 öf Efa, - 45, 135 TOR Tnfinitus, .^(3) Deus eft 1NFINITE PERFECTUS, i ont; habet perfectiones ; easeque funt faute 010 j ur majores non effe, ne quidem concipi H 'P;Omnt-5 ezedem ad omnia fe extendunt. ii M Dut, ] In V.Scrip-tura dicitur magnm^ abfolute, Pfalm, r Jas. 5, ler. 10, 6. Perfe&us abfolute Mat. . 48- fübtilio altffmus, Pfalm. 83, 19. & 9r, 1. 9. Gen. I4, I8. fücorr 2800 0. 25 &,.mcompre/ïeujiäz'/j: ; tiehtie , 147, 5. | Pfalm. 145, 3. lene & 09 ütn Caufa (4) Deus etft 'CTAUSA.OMNIBM RERUM, DT omaum, cui omnia in univerfo fnam tum exfiften- ffiam, (' tiam, tum perfe&ionem debent. docet M Apoc. 4, I1.. ab illo omauia creata; Rom. tt, 36. theolo x Cor. 8, 6. ex illo omuia effe; Jac. 1, 17. ab illo quicquid bonum ef?, effe dicitur. gexe,l Dicitur etiam przs- ERROR| eipium d fiuis abfolute Apoc. 1, 8. c. 21, 6. c. 2s, émpe 13. & quidem addito femper, ideo omnem ipíi triutor venerationem & .cultum deberi. fülitor | Ht je qp IU , m ef. (5) ADeusa ü ."tot.o hor .zz.züvæjä difin&iffmus RUN Scripturaria hujus afferti argumenta fünt, quod iter & ut Creatorem univeríi ftatim initio revelationis, Mlei Titey at Deus fe manifeftavit, Gen. 1 & 2, quod Majéfta- tica inter Deum & creaturas inftituitur compara- S(EKTl ) tio Efa. 40, 15. 16.17. Píalm. 102, 26. 27. 28. & Ü'ttitpos quod eodem argumento abfurditas idololatrize often- mm;, h D ditur, . Rom. r, 23. 25. Oppofitum huic thefi fyftema totum fophismatis artificiofe ac fübtiliter Ute, Y contextis conftat:"' erllll(iei folide diffolvit. quaze& yvero p*hilofophia. melior MT2 DEI Z1t- Cognoj $ 75. Hanc infinite þerfe&am Dei natu- Spuidng 9 n u fïü[j j dribula. Yam, & guæi in univerfo hoc funt & fiunt, con« III. de Deo ($ 75) 79 4 confiderantes, incogitationem AT TRIBU- ToRUM Dei ducimur, que in infmita Dei WIUS, qerfe&lione fanquam diflinfla . concipiuntur ,. in anrte ipfo taimen Deo re ipfà non differunt. , [ COX Habemus hic preeeuntem Scripturam , quze uni illi Majeftati Divinze varia przedicata magnifica tri- t buit, Exod. 34, 6. 7. Pfal. 103, 8. 1 l'im. 6, 15. 16. . Dlm, Arnribura'dicantur, quoniam ex Eflentia (& 72); fubtiliore cogitatione ; deduci- poffunt. Schola- t M 1. 1), 1b fticorüm triplex via, caufalitaris, uegartonis &* emi- n.- 1454 3' sentie, quanquam reprehendi paffim folet, tamen bene explicata non eft inutilis, ^ Quae ratiocinan- do utcunque affequimur, ea omnia fcriptura ac- RERUMN curatius, cum fapiente manuduCtione ad mode- exfile docet. ftiam, & cüm continba ad praxin .applica.tione nos M Ad luculentem hanc Scripturz fim þlicita.tem theologi necefle-habent f&4:era quzedam adjun- m i.abïüo gere, parfim ad cavendos in doCtrinis graviflimis tiam r ERRORES, partim METHODI caufa. Obfervanda nempe.quatuor Corollaria, quze. ex definitione at- TL tributorum immediate confequuntur: l. Attributa m f vealiter idemi. funz cum . Effeuzia. Divina, ll. Etiam . n- zer fe non difliuguuutur realiter; fed tantum. forma- liter, in noftro conceptu. 1lIL. eff zurer.illa uexus , ij d» IV.barmonia, Nec feparari poffunt; nec pugna jnter ea oftendi. - Metbodi caufa preecipue motari debet diffiutiio yr, ol Qvuie- VelatiOUES ! inter attributa quiefcentia. & operativa. i ha SCENTIA fünt, que fme relarione àd creaturas & frue operazione cogizari pofJunt. Ea funt Sznplicizas , ZEzere . COIHPZW' zuàs, Immurabiiras, Immeufuas. Horum conce- g.l ' u :agriæ ol ptus mancilcimur, ipfam Dei naturam ;i» fe abío- lute, prout eft independens , infinite perfe&la, confi- yc U* derantes. OrrRATIVA fünt, quee relarionem ad j flibtiügef Hec in Deo creatuvas do operargonem involvunir. du cognofcimus, eandem lpfius naturam, prout eft Spusirus, intuentes. "Tl'alia funt, PFiza;- fuielleGus peit* d» in eo Omuifcienria ; P'olumias , d? in ea Bonitas, Feracitas ,— Sandliras, Juflitias tum Sapieutia, d* T maüi- qu $o ($ 78 — 77) II de Deo $ Omnuiporentia, Omniprafentia , formaliter d*infe con- fiderata, ad Attributa quiefcentia referenda: fed fum't oniam cum ea femper operario conjuncta eft, finij quoniam locutiones biblicze de przefentia DEI eul agentes, modo adeflentiam ipfam in fe, modo ope- t fin rationem, modo utramquüe junétim, defignant, pro s 1 tfehi Attributo mixzi geueris haberi queat. Solent etiam in zuegativa d7 pofiiva diftingui : nent): ubi tamen cautione opus; nam & negativa attri- tf adi buta DEO gloriofa funt. Majorem in theologia gddirur ufum habet divilio attributorum in PuysrcA , quae Ji ff Nature Divine in fe perfetlionem defimam & conti- IDEMT tuunt, ac MomArLr^, que n Scriptura limul uo- ll g3( fira imitazioni propouuntur , qualia funt:. Bonirar ,. Ve- l ( bm vacitas , Sauttitas ,. Tufliria. . Dicuntur etiam Vrn- 15 lil « :xübzgs DEL. rPetis 06 2/ep- 1; 3. tj Methodica attributorum divinorum hdifïfibutio hens), ac feries varie inftitui poteft; & fua cuique re- 9 , a( us linquénda eft libertás. S Dea Sium- $ 76. Deois .gz' £n$ jmplm 71£ Si&lfiEx; DEO l glicitas, omnem compofitionem , . tum cra[fJam (par*tiurri) P "I/P(f/!m tum fübtilem (accidentium & graduum ) excín- * 0 ayr dens. Quicquid vieffentize fuze habet , tan- Anirirg je Pel quam abfolute unum, eodem femper mo- hæ r do, poflfidet. u ü'flk Conug Vocabulum hujus perfeCtionis divinze S(fx-iPtiix'a xon habet: fed rem tamen docet iis locis, ubi BUHQ i SuCc JDEUS ipfa,Lux, Fia, Verias, Cariras dicitur. x joh..15, 5. c. 4, 16.. c. 5, 20. ]dem indigitatur &. « aflerto ipiius Dei, Exod. 3, 14, ero qui ero. Phi- H Del lofophice intelligitur ex infinita DEI perfe&tione; li i ex neceffaria ipfius exfiftentia; & ex natura Ipfius MN N Ípirituali. Ivl (ün ekl [gm AElternitas. $ 77. Deus ?f A&TERNUS, exfiflit fime initio , fiue fmne , . fine fucce[fione moietioram i??- [: terna. TAS, Scri- IIl. de 7Jeo ($ 77.78) 21 tf Scripturae dicta funt: Efa. 4T, 4 ege (Jehova) da: d fum pranus d- uirimus (abfolute). Eía. 45, 1o. Ege ( lt fum i//e (1lle idem); auze me uon formarus eft Deus, u DE 4P'poff me nom erit, Pfal.9o,o anze natos motizes , ati« ze formatam rerram arque orbem, ab eteruo i erer- o n Jànt, Df mum Deus es,. Pfal. 102, 25. 26 Anni tui in genera- zjouem geueratiouum (per omnem aetatem perma- jftingi nent): o/im zevram fundafH, d* manuum tuarum opus iva 4tij eft celum ; ergo Deus ante omnia illa. Statim autem additur etiam couzimuitas exiftentize , v, 27.09. Il- theologi a, Q la intevibuur , dv ru perffabis: .. . tvassibuut, ac zu ( n IDEM XPSE efz do' auni tui non babebuur fitem. Gen, jimy a 21 33 & Efa. 40, 28 dicitur Deus eteruitazis (per- feCüonem hanc nt fibi propriam poffidens) ; c. 57, jnu, jam Vk 15 babiraus ereruitatem; €. 26, 4 4u Deo eft perra erernitarum (refügium firmum, seternum perma- nens) 1'lim. 1 17 dicitur rex feculorum , zà» i difibum ququere J0Y , .äy(þ&eg eros €Xtra Omne periculum interitus po- fitus. Succeffionem momentorum internam in ipfa J PL Deo locum non habere ex diCcto modo l legato Píal :02,27.28 patet, ubi non tantum dicitur, tgattium) zu perflabis, ed etiam , u XDEM er (Hebr. z, 12 e9 Q6 d xvrós i£). Jac. $, 7 4e quidem viciffaudinis ad- ynud umbrazo in Deum cadit. (10 Sed & ex independen- iDe T te, perfecüflima, neceffaria Dei exfiftentia intel- j m lgitur, Deum femper d* fnnul effe quicquid eff ; cum hac fünulzanea autem füummarum quarumvis perfe- '€ionum pofleffione viciffitudo in terpa coníüftere nullo modo poteft. - & ? $ CUPW Succelt io, qux i n setermnitate Dei neceiï'afïo od ! j 0U (if concipi debere quibusdam videtur, nonintra Deum iil eft, fed extra Deum: ineft án relatione exiften- md g tix€ Dei ad exiftentiam ereaturarum, In hac rela- j lh tione eft quidem fucceffio, in qua przeteritum, prae^ erfe fens, futurum diftinguas:, fed confundi non de- aturd ] u bet cum ipfius effentize diyinze perfectilma in .exi,&endo Guratione, ? M 1 j jl $ 78 Confequitur hinc IumuTABI1 LIs Nnmufali- i Tj »/ä', i H.fä.f. TAS, ea glog"iq/ä De ? peïjkäüo , qua i F p E Ill de Deo $2 ($ 18) tet i e[fentia fua €7 omnibus, que ipfi ejfemtiala at huj nece[Jaria funt, [emper idem , C7 himt etiam in Tufat (üli gromiffis conflantiffmus £t — Priora in hac de« finitione Immutabilitatem fenfu pAu/ito ac- iplus. jeteat ceptam, qui in efernitatis notione involvie daerit Uc0 à tur; reliqua fenfu morali acceptam expli- proat; iil cant, qui ad Vïracitaiem €9 Fidelitatem Del t de fpectat. ( ex Deus Pfal roo, 28 idem femper eífe dicitur. l. 1e Etiam Ipfe de fe: Efa. 43, 1o. Ego ;dem ille fum; Kfa. 45, 23 Per me juro: exitex ore meo jufliria , M verbum ; neque revocabiturs Efa. 46, 9. 10 Fgo fum MEN; Deus .. .. confilium meunmn confiftlet; Malach. 3, 6 ego nos muror; 2 lim. 2, 13 fe spfum uegare non poteft s ommi . Pfal. 33, 10, 11 confilium Dei in eternum perflabi. Ut difficultates ac dubia, ex attributo hoc ma- Atl j: leintellecto nata, caveantur, juvabit probe ad 7 notionem prout eam Scriptura fuppeditat atten- dere. Pertinet ad effeutiam & illos in Deo actus, Sic ] Hi Vjo i qui in effeutia Ipfius perfectiffma fundati funt. omnino immutabiles & necelffarii funt: fed Scri- .rm cun- ptura Deo etiam tribuit aCtus a Zeneplacito ? arbi- TWMie Q zrio DEI peudeuges ; Hi non funt in ipfa Dei effen- tia fundati: nam fieri etiam non poffunt, funt li- 'ales actus funt beri, contingentes, mutabiles. TO Creatio in tempore facta; operationes Dei conti- lr nuz in mundo Joh. 5, 17; Ípeciatim in creaturas intelligentes Píal. 94, 1o. 11. 12. & 139, I — 13. ZUT[B ijll Dan. 5, 2 Al mu! hi Hinc oftendi facile poteft, inter afferta' fcri- pturz de POENITENTIA i2 Deo, quz inter fe pu- T gnare videntur, non effe veram pugnam. Nulla Ti D, 00 1n Deo poenitentia locum habere dicitur Num. 23, X9. rSam. I5, 29. Rom, 1t1, 29 (pweragseDarra )* bu: b 16 poenitentia nempe proprie dicta, interna , inipfo Deo. Et tamen Deo etiam poenitentia adfcribi- Ritam tur Gen. 6,6. Jer.18, S. 10. 1 Sam. 15, r. quan- €m' [/7 do nempe aliter jam agit4& agere vult quam an- Qp tea M) PfäJ IlI. de Deo ($ 78—89) $3 hofin n tea egit, proprerea quia creatura aut creaturze fta- tl tusjamalius, atque adeo relatio creaturze ad Deum mutata eft. Confentaneum eft naturze DEI perfe- licdee €iffimze, unamquamque creaturam tractare ftatui !yjïw j ipfius convenienter. Fac ergo mutari creaturam; * peccare; rediread frugem : a j Y 1 ter aliterque tractan- fnoly daerit. Patethinc, Scripturam quze poenitentiam Deo adícribit, adeo nihil Deo indignum docere n eypl prout incredulis videtur, ut potius ipfi illi immu- in Dl tabili perfe&üoni Naturz Divinz plane confenta- nea doceat. Eft hzc eximia pars glorize divinze; ceu ex & : Jon. 4,2. Exod. 32, 14. coll. c. 34, 5.6. Z e. Qiitt. Pfal. 163, 8 — 12 evidens eft. ie js ? jf $ 9. Deus immenfus eff,, Eft autem Im- p ) In flm MENSITAS illud atíributum, quo Deus im fitas, i '5,() 030 u p omni £0 , quod eff, Summus eff, wut comparatig perþaöix- mulla po[fibilis fit, per quam maguitudo qperfto to Docm t0)e £ionis Jpfius determinate concipiatur. tat itfel- BQO 2&0133. Sic Pfalm. 86, 8. & x13, 5. itemque Efa. 46, 18. & Jer. 10, 6 femper negatur quicquam paffe compa- Tupt raricum Deo. WVUnde mec ullum fpatium , quanzum- le Mi It £ «unque cogiterur , Deutncapit vel includis, y Reg. 8, 27. Dai elit Hiob. 11, 7. 8. 9. 10. i füxti $ 80o. .Deus eff eus vivens; in fe *ipfo actuo- Fiia DEE aisl Dei (ou fiffimum, beatiffimum. VirA DEI eft za- p catins turg Jpfius fpiritualis perfeGüffima athuofitas cum. ) i Anfinita beatitudine. Vita Dei in Scriptura defcribitur (1) ut divi- us j j p kyl na agendi vis: nam EjUS dieitur ipfa vzte, x Joh. -N ! 5, 26, vitam babeus in fe, Joh.5,26. perpezuo wivens Deut. 32, 4e. habens vim vite iudif[olubilis, Ebr. 7; 16. (2) ut conjunCtam habens fümmam & infi- 71 ME)*W dÀ , J nitam beatitudinem: dicitur enim bearzus; folus ba- bens immortaliarem , x "lim. 6, 15, 16. (3) ut fe j €ommunicans cum creaturis: dicitur fous ommuis vi- I cató omnia Nehem. 9, 6. 7 i 46, | Pfalm. 36, 10.. zivifa A x lim, : ($ 80:87) 48 TIT. :ielDeo fis) 1 Tim. 6, 3. & exbilaraus Pfal. 84. 3. (4). Vita DEI £t conne&titur etiam cum Majeftate DEL, profundit- fime adoranda, Apoc. 4,9. c. to, 6. cum benefi- fum centia Dei 1 Tim. 6, 17, cape4, 10. fed & cum ju- 1iilh Qur] ftitia puniente, cujus vim effugere imp offilbile fit, Jer. 10, 1o. br. to, 3t. Pr Vita & attuofitas fy ^ 3 iritus duc;it nos ad agno- Tetul fcendas alias fummas in DEO perfeCtiones: Jurel- le&um, Voluntazem , Potentiam, D7 Tutelleur. . S 81. INTELLECTUS, quem Scriptura &t f Deo tribuit, 2f ipfa Effentia five Natura Di- ijili vina, confideraía prout [e ip[am C7 ommia ex- proedi ^tra fe diffin&liffime cognoftit. c' 2,( 4 €or. 2,10. II ^emo nuovit que iu Deo funt , h uifi Spirisus Dei, AG. 15, 18 Deo uora. funt. omuia Dare opera ipfius ab «teruo, Efa. qO, 28 iurelligentie ejus Clare non datur pervefligatio. C. 55, 9 fublimiores Dei cogi- imellig sanioues cogiraziotubus bomiuum. t]) p Quj u- Perfe&ionem Intelle&us Divini üagis lC « fcz'emm. diftin&e confiderandam nobis fiftit Ow N1- defl&er( d Tlenrty SCIENTIA,; qua DEUS omnia ; graterila, Tttionpy Tyrin |graféntia, futura; ommes rerum inter. [o nexus Nf tj €7 coufocutiones ;; complete , difrin&liffme , uno, Tettili [ dat eterno , jmzzltmzeo atihu XYNTUETUR. Vi den Il 1 Sam.2,3 dicitnr Deus fcienziarum. 1 Joh. 3, animo uoflro (quem. accuratius quam filio ( 20 major eft g»'u[ ib nos ipfi novit) d&* cognofcir omtiia, Ebr. 4, 13 nulla " W ereazura coram ipfo larens: omuia nuda & re[upinata oculis ipfrus. Wt Q Scientia , fub its quae m DEO eft, fecundum obje- Alia dicitur NaATunRA- C 3(). €&a a nobis diftinguitur. Lis (aut formula a Scholafticis retenta,. fciem- -£ia femplicis iutelligentie) , qua DEV' fe ipfum d& omuia ferte polfibilia cognofcit ; alia- 8 RA. (Scholafticis $cien- 1ia Fifiouis), qua ves quovis zempore exiflenzes , praie- oj utu- " im'-b((þïæjänzg, fururas (etiam. contingenter f r Ill de Deo ($ 81.82) 85 n D ras) cognofcit, . ScxkN'TYA MEDIA dicitur cogmirio fündi« eorum , qua aliis quam acu exiflunt conditionibus pofitis Talia a&u furura non fuut ,-quia condi- 1 beneji- jfutura effenz. Qu - [ zio illa qua pofita fuzura e[fent mou exiffir. Exempla fibiei occurrunt 1 Sam. 23, 10. II. I2. Jer. 38, 17—20. . Pracipue notanda eft PRjESCIENTIA Prafügn- adig* 1tt. og: ]u rerum fortuitarum, iaprimis illarum, u avoluntate libere agentium pendent: has DEUS, Lcï'x?tutä ex fumma . Intelle&ius fui perfe&lione , certo €? infallibiliter , ab eterno przevidet; ceu ex tot E:tz:il'a Di Mij D prodi&ionibus patet. Efa. 41, 22. 23 26. €.42,9. Gr atb A2 A. 15, 18. In fimplici Scripturze doctrina chriftianis Verbi 9 jmt ! f an Dei reverentibus tuto acquiefcere licet. Nam ex ea jpatit ( clare conftat 1) Deun'prefcire futura; 2) Creaturas iuzelligeutes babere libertatem agendi; 2) libertatem non 7] Dfl Cüg" zolli per prafcieutiam. — (e. g. Jefus przefcivit fe prodi- tumiri: & proditorem tamen ferio dehortatus eft : jj m hic ergo etiam tum potuit a damnabili fuo propofito defiftere). Longius progredi volentes, & funda- j smenrum prafcientie , ejusdemque éuwi Jiberzare conci- ]]I'[?f/' jl liationem , diftinCcte explicareconantes, incidunt in labyrinthum dubiorum, exitum non habentium j /L; ;;g,ï!.')' nifi talem, qui in alterutrum capitalem theologize gentilis errorem (de forzuna, aut de faro) przecipi- l 75?126: u) tes dat. - Latent nos interiores przefcientize & pro- N videntiz divinze rationes ; & fareri bauc iguorantiam fi, f JOh 31 multo fapientius eft, quam fe immittere in imper- jill q j fcrutabilia Dei arcana, ubi conjeCturarum & hy- )! jl pothefium precario fumtarum nec finis nec modus eft, difficultatibus interim per tales conatus non p fupu fublatis fed auctis & multiplicatis. Hiob 38, 2. 3. 4. C. 39, 36. 37. 38. €. 42, 2. 3. Rom. 11,33.34. j N A $ 82. VoruN TAs DEO in Scriptura di- Z'ofuntdis enou i »FW ferte tribuitur, eftqug.sg/ Effzntia Divina, f yitic? confiderata prou£ im omte . quod bonum eft , fer- - eu jit F 3 t f III. de Deo 86 ($ 825 iur, ommes Gnod malum eff, avefjfzmr*,.k actu fiit uno, funpliciffmo , qui vero quoad ed, qum dr MT éreaturis valt , liberrimus eft. Voluntas i& Scriptura Deo fic tribuitur, utíi- agem inül.ei adjangatur Majeffas, & liberrimo cum beni- gnitate agendi arbitrio caveatut. Apoc. 4, YY dignus agenw [ es adorarione: quia .... PROPTTER volumtarem iuam V emmia eramt d condita funr. Xph. 1, 5 fecundum beneplacitum volumtatis ipftus im laudem glorie gratie lh fim jr ipfius. V. V1 fecundum. pyopo[itum illius qui. omnia effr« Te ef eit. fecundum confilium volunsatis. fae. Matth. 1v, 26 fíc fuit beneplacirum coram Te; v.27 eui vuy v Filius l a ler yevelare. t Cor. 12, 11 Spiritüus. diflvibuit. umcuique j 0f quemadmodum vowr. Matth, 20, 15 n mibi non licet fut i facere. quod volo i meis. Pfal. y15, 3. Deus uoffer it Qceu] eclis (in fümma majeftate) eff : omnia quacunque vult facir. Porto in Scriptura non modo acius volendi , qüi luta eft in Deo , fed etiam rer volita (Voluntatis obje- &um , five in Deo, five-extra Deum) dicitur De? So Voluutas. Matth.6,10. 1 Theff. 4,3. 1 Pet. 2, £$« fW [ Si ergo obje&ta quie vult fpe&tentur ; Voluntas Dei alia NA'vrURALIs ac NEcESSARIA eft, qua m fs [ fe ac perfechioues fuas amore fertur , in. fe ipfo acquiefcity Drtn letarur , in fe ipfum zanquam finem. 1endi. Ex dicto ut zeternus ac fimpli- Exod. 3, 14. defcribi queat , Alia rev ciffimus actus , quo Deus vult effe is , qui eff. Voluutar Dei tXBERA eft, que pro objedlo babet ves a f Deo diflinflas, Volitiones hze, quamvis nihil in De; illis effe poffit naturee Dei perfeCtiffimze cowTRA- Ó [ RIUM: tamen gom funt fundate in ip fa. Dei natura Exfiftentiat Vs d effentia, fed im snero beneplacito. hmes Creaturarum , & intmerabiles in Univerfo muta- u tiones, Deus vult quidem, fed ita, ut fime ulla I Wl marure fue vepugnamtia, ifta poffet etiam non vel- D Ü le, aut aliter velle: pofita vero creaturarum exfi- ftentia vult otnino, ut quemadmodum o:nnia pro- J b ( prer ipfum iünt, Ebr. 2, 1o. Apoc. 4, 11. ita & 59 f ápfum i. dvràóv omnia i*f Rom. It1, 36. Hoc obfer- vato obtineri poteft genuina motio Libertatis in nfgoü e€o, üs el LiseR- m - III. de Deo ($ 82.83) 87 ir, d LisERTAS DEI eft vis infinita €7 illimi- p ipoypgg, tala V'oluntatis diving , im ii que EXTRA , turd NATURAM ET ESSENTIAM DEI /umnt, yt, tl agendi CITRA ULLAM NECESSITATEM ; 1717 agendi vel nom agendi, e pluribus obje&is hoc ,T d iten 1 eligendi, illud non eligendi. feam//m Majeftas, poteftatem Dei fütnmam. & illimita- fit gratfæ tam involvens, quz& przecipua pars gloriz divi- iif* th. n nx eft, falva teneri non poteft, fi in notionenr vur D libertatis minus accuratam , incompletam, devia- tio fiat: integra & completa retenta, evitatur 3 d fatalifimus , fub ipfo vocabulo libertatis fubtiliter niinutid occultatus. g t [Muquewt $ 83. Libera Dei voluntas eft vel abfo- pï,luniaj ylni CFE luta vel conditionata. VoruNwTAs AmB-abfoluta; fatis 0 SoLUTA eft, qua Deus aliquid effcere vult dicitut D If fine prerequifita vel confiderata couditione a cr?a- Nornii ' turis praflanda vel praflita. Vox. u NTAS CON- conditios eü, qum j g/f,,/i!fi ? DITIONATA eft, qua Deus a&fum aliquem naía : ; X ükCEU r l previum a treafura libere agente praoflandum 1 J d ( JpeBlat, eoque pofito valt. j at ! 115 th" ) De abfoluta Voluntate fua Deus ipfe, Efa. 46, IO: omue beneplacizum sneum facio. Ad conditio- P (ODTR natam fpeCtant omnes promiffiones & commina- pi u tiones; quarum multz difertis verbis efféruntur , Renuam i qud conditionate. Pfal. 81, 14. 15. Efa. r, 19. 20. Jer. 18. 9. lc. Deut. 58, 1. Hoc in tota oconomia " fne Dei obfervatur. " non 6 m Voluntas conditionata:porro in amrecedentem & confequenem diftinguitur: Ubi obfervandum, o diftinctionem hanc iz rbeologia revelata totam ad 1 ii negotium falutis hominum referri. Unde conful- HOC gbff hac diftinCtione, Scriptu- Jbeftüüs tius eft, in egplicanda- 4 ranr. g 88 (f 83) IIt. a?e Deo ram potius adhibere, qüam fuübtiliorem philofo- r phicam theoriam. hi FVoluntas [Jl?jläz VoLUNTAS AN?ECEDENS- eft. qua anigcedem:; Deus ad. hominum falutem grocurandam sE R0 Dic tif j lin propenfus eff, idque, comflitutis ac fuppeditatis ^ [fara þzþfzgfi.r medis, ipfo fatio demonflrat, Deus hanc voluptatem declarat Ez. 18, 23 7710 interrogatione fortiter ne-ante: mum expeto thorteim o ] impii? €. 33, II cum obteltatione fummi ordinis. oluntas omues fervaudi x 'Tim.2,4 coll.5 ad con- toyfl fütuendas ac difpenfandas /fa/uris caufas progredi- (, b p tur; 2Pet. 3, g effectum habet [uwmmam Dei pa- rinutiam; Xa. 5, 3. j tantum mediorum impen- $ dium facit, ut plus poflulari uon po[fiz, tistum 2) $a sonfequenr. VoLUNTAS CONSEQUENS eft,; qua tor De mutati * DEUS DECERNIT, Quid cum ereaturis totm- &ive j Jfiderata earum obedientia vel' imobedienti us à velit. q fæeere I tem immu'tz QU mj Diferte Chriftus evedentem falvarum , non creden- Zenm j;li'äz' velicum , judzearum , condemuaruüm iri afle- erm L] tempo verat Joh. 3, 16. x8. Marc. 16, 16. Matth. 23. 38- fophifr Similia fünt effata Pauli A&. 12, 40. 41. 4Ó. fius Dei, jam in V. T, fa 485 17. 18 coll. 22. prolata Pfal. $r, 12. 13- f4 Nulla eft inter antecedentem & confequentem Qd volüntatem contrarietas: 4wc potius 4/j fubordi- H nata eft; & in confequente.etiam voluntate fal- *va manet ünceriiïima voluntatis antecedentis ve- Wd facitas ac fidelitas, quze per iufideliratem uon cre- l deutium, quamvis hi pereant,.zon zollitur , Rom. .323. fed i judicio gloriofe patefiet v. 4. Sic " 71l , 2 !m. 2, 13.. fi unon credimus, ille FYDUS MANET: 19 abnegare fe ipfam nini poteft. à) d Dittin&io in Voluntgtem arcauam d revelatam, qui libi velit, ex ipíüs vocibus intelligitur; fed lite & III. de Deo ($ 85.899 29 ghilole ád ceconómiíam falutis applicari non poteft; de hac enim Mich.6,8. ACt.20,27 ommis volunzas Dei parefacia. dicitur. l m ! $EO DzcgETUvM DEr eft affus liberz UO?IWM-*- Decretum fir, gto CONSIDERATIS OMNIBUS de ex- Dei, (Jpedätm;]' fiffentia rerum. aut efficienda. aut. permittenda. ab 2,1$2] eteruo conflituit, Yn Scriptura dicitur zrgó- yu fuftll Ovric Rom. 8, 28. Eph. r, 11. 2 Tim. 1,9. mj us confilium voluntatis Dei Eph. , x1. A8.2,23. n pmgïedi- C. 4, 28. defimitum Luc.22,22. "21 .Y) Si decermendi a&um fpeCtemus, vuwtcUM m n* tantum JDecrerum efl, idque erernum , immuzabile, 2) Si ohjetla fpeCtemus qu:e decernuntur, tot dan- tur Decreta divina, quot res diverfz2e, rerumque e!h qü& mutationes, exfiftunt. 3) In decretis divinis ob- pj t je&ive fpectatis ordo & fucceff;o eft. Nam & hoc Deus ab zeterno decrevit, quo ordine ipfe velit vf f in tempore decretum íuum exfeqüi. 4) Ergo immutabilitas zeterni illius Decreti non obfiat, quo minus fuücceffive fe invicem confequantur li- a tl l berrimi a€tus voluntatis divinze, quibus Deus in J y if p ^ Hoc ad cavenda jn in* tempore operatur in mundo. « 215 J "] fophifmata (e. g. circa preces) tenendum. n n ] y .Ob I $ 84. Quoniam Voluntas DEI in omne; Zoniga;, - quod Borum eft, fertur, in DEO BoNwr- mfequenfäï? TATEM elfe intelligimus. Haec abfolute jj 1009 l ut eft in Deo, confiderata dicitur Bonitas u ? gl * ESSENTIALIS, PHYSICA, Q emineutiff- jen 1 p 0 mam natura diving perfetlionem notat. 'Matth. Ji 1l y ( (v f 19,17 füémo bomus, mifi umicur Deur. Exod. s X fi 3319 omnir Dei bonitas & v. 18 gloria DEI intgr fe permutantur. Jigii ;4 F& Boni- ($ 84) Ill de Deo ( Bonitas relata ad creaturas, quam Mo- totar RALEM vocant, 2// benevola DDEI propenfio, (attit [//]/ ereaturis, imprimis fenfu €7 intelligentia pradi- 1 Hir, bomwun [& demoufirandi, easque per varüi te did Eph. ; generis beneficia felices reddendi, Pfalm. 25, 8 dl bonus €7 reéius of Sfehova. Pf.x18, 1. celebrate juui f Je/q' Sehovam, quia bouus eff : gaia in gternum ma- lii m;j! net graíia ejur, Hujus generis fententize i, u) paffim in Píalmis repetuntur, alio alioque DI5 cum fermonis nexu. REM explicat locus penig) À 6 iï 1 Tim. 6, 17. Deus mobis omuia. large fuppedi- ficori, iat ad fruitionem. jet, i 8 Bonitas Divina a diverfis, in quze fertur, ob- COrdia jeCis , & a vario modo quo fe exferit, varias im (9 Scriptura habet denominationes, qua tanquam Dnij; ecies fub generali Bonitatis notiohe comprehen- hifenja H a nobis poffunt. Pracipuz funt: (1) Awon; Dttcator, 2nor, proclivitas , qua Deus creaturis iutelligentibus cumula- XOd, te boua conferre paratus ef], Deut. 33,3 fane amans Cimr $ eft populos, Jer. 31, 3 amore etertue dilexite: ideotra- Qür dbg x te mifevicordia. Eph. 2,4. propter mulzam [uam qua *os dilexit caritatem, Hunc amorem illuftri modo l5 coll, "i g in hominum falute, per Chriftum Filium foum htj procurata, demonftrat. Joh. 3, 16. Tit. 3, 4. appa- YU QuXuySpumín fervatoris uoflri Dei. 1 Joh. 4, 9. 10 (). Wtigam, In boc tianifeflazus ef amor. Dei in uos, quod Filium p D Juum unigeuitum mift Deus im mundum, ut vivamus m"lham per ipfum. 1lq DEH (2) BEexrGNTTAS; 4mor creaturis urilem , fua- (CUMU ) Benigni- qem, jJucundum fe prabens , earumque felicirate gaudens, fl daj. Pfalm. 34, 9 guffate d?* videre, quod bonus [u Domi- LT nu$ (YPet. 2, 3. xossós). Pfal. 36,8.9, quam prerio- Jà eft beuignitas za.. PrOv. g, 31, delicie mea , e[je cum $i Tominum filiis.. 'Tit. 3, 4 apparuiz Salvatoris nsftri D&i Xgsovus. fip ] (3) GRa- lil. de Peo ($ 84.85) 91 m X« (3) GRATIA (hujus genuina notío magni per (Zrgfig, totam theologiam momenti eft) eft 4mor erga pec- Ynpen catores immeritos, gratis proprer. Chriflum. obiingens , etevtie Salutis Bona impertiens, Exod. 34, 6 & Pfal. l prædi- 103, 8 eofidonandis peccaris gloriofam fíe demonftra« f turi re dicitur, Joh. 1,17, per Jefum Chrifftum fada eff. Eph. 1, 6. 7. /aus gloriofe gratie eo tendit, ut :m [ 40 dile&o gvatiofi fachi, babeamus redemrionem, veniam tolrüra peccatorum ;. Eph. 2, 1 — 8 celebratur 4jves Dei in ti0s benignitas 2 Chriffo Tefu ; 'Vit. 2, 11 dicitur gra- j fnge 1j cutjpis , qua Rom, 3, 24 & Tit. 3, 7 aratis ;uffi fimüs. xtentt (4) MiskmiconDiA; Bonias erga miferor, qua Wlifericor- alioqt DEV'S miferiam eorum quamcunque (tum culpze , tum dia, at lod poenz) zollere parazus efl , quousque tolli pozeff. Y:xod. " 34, 6 iphus Dei verba: Jehova Sebova Deus mife- f i ricors. (Similia legantur Pfalm. 51, 3. & 103, 8. 13. Jer. 31, 20. Thren. 3,22. Hof. 11,8. 9.) Eph. 2,4 Deus dicitur opuleuzus mifericordia ; lit. 3, 5 miferi- cordie tribuitur fa/vario, noftra, fertifs Oþ' (5) PATIENTIA (qua & Longatnimias dicitar) s Pafientia, varías 1 fanquan Bouitas ferens peccata, eziam diu comsiuuata j pomam Longani- Jufpenfam relinquens, auz not nifiper gradus infligens; ,mprehen- peccazorem ger beneficia eontinuata ad frugem revocans, - Z.Z'LU'. ) ÀX Ebur CWW/I' Exod.34, 6 & Nahum r, 3 Deus a4 iram tardus di- Citur; led addita mentione talium, per quz» cave- ; j;mf r tur abufui. Similia funt Pfalm. 50, 21. 22. & $86, T TL j j u 15 coll. x6. 17. Rom.2, 4.5 anu contemnis divitem Dei parientiain? an ignoras te Dei bemgtiitdte ad peni- jf n zentiasmà iWvitavi? J il u P y TL (6) CukMENTYA $ Bonitas penas peccatori debitas. Clojpntia, u nl mütigans, miuuens, ac tatüdem cum ad frugem redii, ol pemtus zollens. Efa, 63,9 ex amore fuo d»* propter cle- "L mentiam fuam vindicavit. ac,fufcepit eos, Nehem. 9, 17 w*þumw eos 14 0 Deus qui ad condonatidum propenfus es . . (contumaces) uon deferuiffi, Pfalm. 89. 32. 33. 34 jil füh.m animadoértam iu pravoricationem eorum: fed mifericor- ] [ teggud! diam meam uon imierrumpaun N ls W Däu r quam $ 85. VERacrTAS eft fummur eorum, Voracitas, jtd , ü a "i 7 guæ DEUS hominibus patefacit, ewm . Jpfus LUTATIT- Q? ($ 85) 92 Hf dfg Dep mente €7 tonfiio,' faäïärmn etiam. cum ipfius Verbo confenfas. &t Rom. 3, 4 Paulus cum Zelo: quin f Deur ve- 100 rax d* omnis bomo mendax! Píal.41,6 Deus verita- ris , Tit. r, 2 smentiri nefcius, Apoc. 6, o dominus & fantius &* verax , Ebr. 6, y7. 18 mirando ad nos con- Not i j defcenfu juramenzo znterpofíto promi[fis. fidem . facere , Agno Pfal. 91,4 fcuzum do* parvma veritas ejus effe dicitur. fptu In Veracitate Dei fundatur a) Scripturz veri- D i tas infallibilis $. 55. 2) obligatio noftra teftimo- nio DEI in verbo Ipfius fidem habendi, x joh.s, 94 9. 16. Joh. 3, 32. 33. c) modettia in interpretando ; ne clara DEI Verba in alienos fenfus audeamus co- HU Y gere, 2 Petr. 3, 16. Si in ipfa communi vita ve- p racis eft, intelligibiliter loqui: multo magis id a veracitàte Dei exfpettare licet. » D Diftinguenda eft a Veracitate VERrTAS, quam f ul u F eriías. Scriptura itidem DEO tribuit, quze e/f iuzerna vPsTUS U$ Cré Narunz Drviwue perfetlio, qua quicquid in DEO Celehn eft , & quicquid de fe mauifoflar , imter [e fumma con- poc, feuftoue confpirat. Joh. 17, 3 te fplum verum Deum: co Qs a gnofcaut. 1 Joh. 5, ao de Jefu Chriflo: bic verus eff &xtclig Deus , ( vita ererua , cui aflerto . v. 21. ftatim ad- n ditur monitum de-caveudis idolis. Chriftianorum con- Tnánife verfio 1 Theff. 1, 9. ab idolis ad Deum facta dici- J tur ut Deo viveuti ac vero ferviaur. CTIT, Yitdjes FipELiTAS ex Veracitate, cum Boni; d deelz'fmt e tate conjuncta , intelligitur . efl zdmor , bo- ltaq mum creaturarum järib fine Jïmulatione-, €7 con- J Jlanter fine mutabilitate , intendens. LT Pfal. 33, 4 (orig.) eft inter fümma Dei elogia, quod f omne opus Dei fidelilfüne peragitur. 1 Cor. 10, 13 & ftuj firmandum adbibetür. 2 'lim, 2, 13, itemque Dan. 9, 4 ad animum con- Ex adverfo Num. 23, 19 )f i Bileamus invitus argumento a fidelitate Dei fum- to teftari debuit ; malignos quosvis hominum ad- itpp verfus de£f populum Dei conatus irritos fore & pu- hübæz j um iri, 7 $ 486. : III. de Deo ($ 86) 23 w if $.86. Sic a/d SANCTITATEM Dei dedu- Songitar. cimur, cujus ineditatio maxime neceffaria : Dar t HODIE eft. ejr t o dni Scriptura duobus modis eam nobis defcribit, ] nosti- Notio /arior ipfam DeiwATURAM ut fanctitfimam " famz, agnofcere docet: anguflior aCtiones. Dei liberas ÍfpeCtat, in quibus ipfis fanctiffimus eft, & nobis fe dicitit nire veri- ut fanCtitatis exemplar ac norma proponitur, a teltimo- l, XW: ) - SaNcT1TAS latiore fenfu eft fumma Na- ;erpfemndoi TunAa Diving eminentia; apex omnium Dei deims yni v v perfetriomum. | [xnagl)ï*ja JDeus quicquid gloriofum: eff, todo perfectiffnno , fiue ulla imperfettionis smixzura po[fidet , eoque abomni- m P u;ernaïv&ïü àus creaturis iufmite fegregatuseft,, SanCtitatem hanc celebrat vg«ezyio» coelefte , Efa, 6,9. 3. quod etiam juid in Apoc.:3, 8. repetitum legitur. Efa. 43, 14. 15 fan- ; /;)wnw! Gus abfolute, Exod. $, yx. & 1 Sam. 2, 9. fanttus n Dam ? exocbico fenfu. dicitur. Ex eo confequitur ut Deus lic vert 4 etiam extra fe non alio. modo quam puriffimo fe v iij inanifeftet. "Unde semen Dei fanctum Luc 1, 49. anorn füuciuu & pio cum timore venerandum Pfal. 99. 3 d )! n a o & 111, 9. dicitur, cujus profanationem Deus Ipfe vindicaturus fit. Ezech. 36, 23. ltaquä SANcTITAS ftrictius fumta, eft - At j Jümma: Foluntatis divimg re&itudo, qua . Deus Ji/, 87, " in omnibus, qua vult €7 agit, nature fug per- feGfima convenienter agit, atque. abfolute . im- gog d 00' h u peccabilis, ab omni vitio at Íabe morali purus RUL ( meum efl, €7 fimilem a reaturis intelligentibus | guri- Xoo. H tafem requiru, omme im üs vilium amorale. odio iU m homu'lurf habenr, €7 peccatorem non admittens ad . fui "] Ofe ; EOnimumionem, " | Hoe ji p T de Deo $4 ($ 86.87 Hoc attributum Ratio fibi confidens languide gmtig & frigide agnofcit: confcientia peecatoris excita- ta vividius fentit: Scriptura copiofe de illo te- Báln ftatur ; 2g) de ReCtitudine: Deut. 32; perfectum j eft opus illius: omues vig ejus judicium ju Á um funt : Dl JDeus. fidelis eft: — nulla iu eo 1miquisas eft:. juflus de* RECTUS eff. £) naturz fuz convenienter agerez fs. ] Pfal. 145, 17 juffus eft in osmnibus wxss fuis , dv jau- t05, &us (chafid) zu omuibus OPERIBUS fais. c) lmpece cabilem efle: Jac. z, x3 uullis reurari porefl zaalis Ce[ir (meipnsós 254 nuxa») , ipfe renzaz uesniniem. d) Àb omni vitio purum* Pfal. 92, 16 jufHi palam profizebuntur re- Thel hia &um effe Jebovam, perram ipfowum , & subil effe ini- quitaus in E. e) averfari vitium morale: Pfal,s, ] 5 «uon es Deus volens impiezazem. Pfal, 45, 8 amas jue Tiram; flindam: odio babes impietatem, . f') neminem impurum IT in fui communionem admittere Pfal. 5, 5 on commos Tzech, zabiur apud te malus. — Pf. 11,0 impium & injuflisie (2) amanrem odio profequirur auima. Ipfius, nbfequi &m o Cumprimis tenendus clafficus locus Lev. t9, $. & 1 Pet. L, 15. 16 fan&i effote: quia faucus fum ego 4 j'ebova. In Sanctitate Dei ratio & exemplar eft 1 Opg. j $1 P lius fanétitatis ac puritatis, quam Deus in nobis Muj requirit. Ex quo funudamenzum Ommis moralitatis intelligitur, Bonum, verum, juftum eft id, quod QI divinis perfecionibus convenit: malum, iabes Tite obf Q65 [r moralis eft, quod in agente libero illis repugnat, !7170 Pi $ 87. Sanctitas Dei in regimine crea- XOd. 3 i Jufütia, IPet. )N turarum intelligentium demonftrata ia À m M Scriptura dicitur Jusrir1a4, quae, notio- b ne biblica, eft z//m f/umma re£litudo loluntatis (GJD Tnio ) Diving, qua id, quod fan&iffme fug Naturg 2) 6NXI &t g conveniens eff , 1um Jpfe prafiat, tum a creatu- fl RI ris infelligentibus £xigit, €7 Legum jfuarum Yang muïlera Janfarum. obfervationem fibi placere ,. negleftum JSL difplicere, realibus documentis " remuueratioue berajmu gra— III. de.Deo ($ 8 hn : EXCIld gmtiq/ïz boni, €7 gpunitione mdlz' . demouflrat, Pfalm.53;5 amat jufttiam €7 jur. Pfal. 119; lo t "T 1 37 juffus es ehova, €7 reGa funt judicia tua, m j Pfal. 145,17 juffus eft. Sehova m omnibus viis r ag Juir. Deut.9, 7 eít applicatio pra&tica, do. ; 1? Jröll- Impee cens, juflitiam divinam non impune la. "ET ceffiri. ) Mbonni eliutir t Thefis generalior, DEUS »eff juflus, hlreä xnagni momenti thefes fpecialiores comple & itur : jl elje il : Pl ' (1) DEUS in regimine mundi nemini facit in- j a J juriam ; omnia füumma zequitate adminiftrat. Hoaec impora eft Jufliria DEI rectoria. Gen. 18, 25. Deut. 35, 4. qon o Ezech.18,29. Rom. 9, 14.. Pfal. 92, 16. (2) Deus jus habet creaturas intelligentes ad 271 obfequium legibus, quasillis preeferibit, preeftan- dum obligandi. Deut. 32, 6. ler. 10, 7. Malach. t, 6. L.b jac.4,12. lpfe autem Leges Divinze funt fanctze, v n bonz, falutares, zequiffimze. Rom. 7, 12. Nehem, j [r o ^ 9, 13. Pfal. 19, 9. 10. Kfa. 48, 17. 18. Hee eft ; j o Juflitia Legislatoria, m (3) DEUS aCtiones creaturarum liberas accu- i, rate Obfervat, ac fine partium ftudio fecundum i. j Leges fvas dijudicat. Malach. 3, 16. 17. 18. Jer. u 16,17. Pfalm. 33, 13. 14. 15 94» 3— 7. coll. 8.9.10. Xod. 34,7. Deut. 1o, 17. SOm. 9,9. 45 FT. IPet. z 17. c. 2,23. Hxc eft Tufliria judiciaria, ine u ad quam etiam referenda Zufliia injufte oppre[fos Vindicaus. Píal. 37, 6. & 103, 6. & 58, 12. Jac. 5, Yi d 8(4)6 DEUS nullam bonam actionem fine prz- n 9mio, nullum peccatum impune effe finit, Rom. 2, 6—310. Exod, 20,7. Pfíal. 62, 13. ]er. x7, tc. Hsec elt Sufliria compeufatoria: in puniendo exa- TT €tiffimam cum delicti gravitate proportionem fer- vans, Luc. 12, 47. 48, eandemque etiam in re- j j munerando non negligens, 2Cor. 9, 6. Ephef. f 6, 8. Luc. 19, 16 —19. cum refervato tamen li- ' ng beralitatis, qua przemio beneficium adjungitur, pro ]ubi- D 96 ($ 87.88) ïï»ï. h'de Dre Wi Tubi tu,cxervcendæ, Matth. 20, 15. . Quanquam p;æ; sia in univerfum «on ex ieriroaliquo, fed vi Bo- Qa nitatis, & Promiífionum liberrime datarum, a Ttfe DEO conferuntur. Luc. 17, 9..10. 1 Of Inutu in idea juflitie diving comprehenditur fee etiam Ju[ltia puniens five vindicativa. hota: nniun- Nam judicium Dei, quo percatores tur, in Scriptura conftanter tribuitur ^ Juftitize , tanquam principio, ex quo proficifcatur. Ebbr.2,2 f emums trausgreffio d» inobedienzia. accepit revwióutiouem 2 'lheff. x, 6 juflum Ü Bdwev, jufittia confenraneam, eft apud Detim veddere. afflictionem . afflggenribus pios, M Rom.2, 5—1x hoc juftum Dei judicium late ex-. Pligatur.. ptrá, justTiTIX VINDICKATIV.JE exercitium N tie, DEO uon liberum, féd nere[farium eft, .. T,. "'Exod. 34, 7 jufüitia puniens zeque numeratur Pfæ/l(* ánter gloriofa Dej attributa, ac Bonitas & Mife- ipioi Tüttr; ricordia. Exod. 20, 7 dicitur zelorypias, woluntas rnaxime feria, honoret fanttitatis fuze tuendi, [ &fa. 5. 16 exalratur Jehbova per judiciumz Deus faue ) 19: 4us fandificatur per juffiriam (qua fuperbi humi- 1nte11ige lizntur v. 15).7 Lev. 1o, 3 Deus poenis peccatorum j dicitur fauihficari, fanCtus demonftrari. Pfíal.50, 2I.22 & Malach.3, 13—18 oftenditur, intérefle [; liil honoris divini, ne couremrores putent,. kf,e imputie O peccare pofle, juftitia puniens in Scriptura vocatur IgA: quee Erfgä'] in DEO non eftaffeCtus, fed comffou: ac fevia vo- lne luntas adverfus peccarum d9* peccaseres. faclis demonflra- Y 4a, Rom. z, 1H. 2, 8.. Frequens dre commemora- Tl tio, etiam in N. T. etiam in iis locis, ubibenefi- €ia evangelii praedicantur, faCta (e.g. Joh, 3. 36 pj i Theff. i, IIO, Ebr. 10, 2b. 27« €« 12, 28.29). O- ä Wütel)i cumento eft, poenarum periculum ineluctabile effe, In fi juftitiae divinze, & violatze legis divinze auéto- UI]IV( ritati, non. fatisfactum Rom. 5, & peccator a &r. h. 39:361 yæn;itentiam non Íe revocari P'aiïïls lit. Jo - Koin, d) / Ill. de Deo- ($ 87—-59) 97 Jar frá Rom. 2, 4. 5. Eph. 5, 6. Pfal. 7, 12. Conf. Mich. " b 9 coll. 18. Ef. 54, 7.8. c. 57, 16. 17. 1g, mm, In exercitio Juftitiee Divinz myfteria occur- rere (Rom. 11, 33. 34) mirum non eít: nam ceco- nomia regiminis divini die univerfalis judicii de- yenditüt mum patefiet Rom. 2, 5. In revelatis ergo acquie- , Ícendum Deut. 29, 29 «bfcondita Sfebove Deo uojtro cnota: revelaza uobis diCta funt. mniü« | [ fitie, s 88. SaPrENTIA elt i//a b?]ï"itü þkrfe- Sapzmtiq. BU tl &io, qua DEUS omnia ex certo propofíto agit, €7 ad finem oplimum, per sedia maxime ido- , (j p [ nea, modo accommodaíiffimo , cun&la ordinat ac lus gerducit, trti : Rom. 11,33 o profundiras divisiarum ,. d fapien- Lie, (* cognitionis. c. 16, 27 folus. fapiens. diciturs Efa. 28, 29 admiraudum capir coufil um ; magnifieum fe j gumeti :d praflae opere & effeCtu. folido. Sapientia Dei con- fpicitur in quibusvis DEI operibus, in regno tum naturze tum gratize. Pfal. 104, 24 quaem mulza funt , ol z 062 tpera tua. Jebova: ommuia [apienzif/mne fecifli. Prov. f 3 19 J'ebova per fapieutiam fundavir zerram , difpofuiz j Du » iutelligeuzia, Add, Eph. 3, 10. pjb IU* jet j n , $ 89. OmN1POTENTIA elt i5 DEI in- Omniyo. ; s Jimita, fuffriens ad effücienda fime difficultate teutia. s f i "! [ omnia, que cogitari C intelligi po[fumt, €7 gerfectonibus Ipfrus non repugnant. j Luc. r, 37 sulla ves apud Deum impoffibilis. Mat. ggmm 19, 26 apud Deum omuia po[[ibilia funt.. Pfalm. 62, 12 j lf d!mo i robur Deo eft, Eph. t, 19 excellens porenzie magnitudo comrïlemü ? operatio roboris. virzutis Deo tribuitur c. 3, 20 ublbel« poreft omnia louge copiofius facere , quam nos perere aus ; [ 2 ! sutelligere, A Intelligitur ex effectibus in toto Univerfo, & I ( p aM Univerfi hujus ftupenda magnitudine Rom. 1,20. ler. 32, 17. Píal. 66, j ( ( ui — 7. Ad eandem vim, qua k Deus fibi ipfi omnia fubjicere potef? Phil. 5, 21 provo- Àil ] Qu M [f catur, ($ 89 —91) III, de Deo 98 cätur, poftquam fpei gloriofz refürre&tionis cor- orum beatorum mentio facta fuit, ne quisquam fü fidelium irrifione incredulorum commoveatur. ' Pro diverfitaté modi, quo Deus agit, Poten- [ 0'IM /, tia Divina vel ut abfoluta, vel ut ordinata con- fideratur. Potentia ABsoLuTA eft, qua DEUS Iu agit fine. mediis, aut ciwra. ordinem ab fe conflitutums Matth. 4,4. cap. 26, 53. Luc. rz, 15. ORDINATA 1Tim citor, eft, qua Deus per caufas ad effectum produceudum de- hm flinatas , d* fecundum ordiuem zum uature 1um gratie füpieuter. conflitusum ,. aliquid operatur. . At. 14, 17. & ol Matth. 5,45. Luc. 16,29 f 6d titü . 31. Joh. 3, 3. Hinc pen- iTerri det genuina miraculi notio. bonitat Omm' r£2 .$ go. Ou NiPRUESENTIA eft illa fumma G fentia. Naturg Diving perfe&io, qua DEUS abfolute Diu, ubique , €7. rebur omnibur non tantum' co- teïfigew gnofcendo, & operando; fed ip/à Subffantia ET fua propinquus eff.. Jer.23, 23.24.. AQ. 17, 27* mgat ; Veram »mjESENTIJE Horionem Ííola conftituit 1 di f &diusaciu. DEI quidem Przefentia femper cum Ipfius tiones f Omnifcientia & operatione omnipotente conjuncta eft: íed formalirer non confifüt in Scientia & COI Operatione.. In Scriptura adeffentia Subftantiz, ütirum aperte diftingui- n j1 ab ejus Scientia & Operatione Sic diftinéte ab u) g Of' j tur, Píalm. 139, 1. 5. coll. 8. Dpie Operatione A€t. 17, 27. mon procul abeffe ab uuoquo- Tüt] que Deus dicitur. — Quod [iuplici fide (ita EgNEsTI, |»i 1096 Opufc. theol. 171.) zeneri deber revereutia Verbi Di- RUET Vini, e äs'& r :fí MODUM REI eus bumanua z'melligere 101à porefl. n Locutiones biblicze anthropopathicz, quibus D Mb DEUS veuire, accedere, recedere, babitare alicubi G] U D lu dicitur, improprize funt, &prefenriam DEI per ope- variones certi generis wWANIFESTATAM , fignificant: adeffentiam DEI fuéffauzialem non excludunt. j -ä't/æw kBeatitudo;) $ 91. BEAT1TUDo DEI eft fumma € lem d conftany ex confcientia C7. intuitu infinitarum per- ÜOncec ]f E&iüd IIi. de Dea G Hor-*gz) 29 nis COf« Qisquam atf eElionum fuüarum, quibue Tpfo folus fibi pleniffr- , u- w.w;/ïaäcit, C mulliur extra f uuigur efl, loti- ità QUl« iia, ua DEU Pfalm. 16, x1 tf 1ITim.r, iT & c a Jatietas. gaudiorum cun facie rua. RDINAM p.6, 15 Deus diferte Zeazu; dj- st d citur. id intelligi tur ex eo quoque, uod mentes humanas tales creavit, ut capaces fint tun gt erceptionum, letitiz:e, beatitudinis. jüucundarum T 1j Tf b Hzc Dei Wi per eatitudo ipfi effeuzialis, non eft confundenda cum liberrima Dei c ouiplacentia in creaturis, & inearum bonitate mor aliac felicitate, P(al. 104, 31. [ fun i GroniA DEI eft complexus perfeBionum Gloria S af Divinarum fimul fumtarum , prout ereaturis ij. D EA. vum E telligemibu.r manifg/ïatw. ) x«jfdlif&l AC 7,2 dicitur Deur glorig, Efä. ;;2, $ Deus i&. I'))W.' negat , fe gloriam fuam alter ? daturum. / Locus Rom. 1, 23 nos monet . quam cauto opus fit, neinme- conftii dia fapientize opi CUrm Iphl*' nione de Deo tales no bis cogita- tiones fingamus , quze gloria DET indi gnze funt, ] W'mfF Cogniti o gloriz divinz eft fous Begr; tudinis crea- Sent ^ turarum intelligentium ; Pfalm, 36, ro, Soblorte Eph, r, 17. capi3, 16. Exod. 33, 18. coll. 17. . Ead em cogni- , qig tio glorize divinze eft efficaciffimum ve nerationis, i? obfequii, & adorationis Dei morivum, Exod. 34, g. j 06 uno.']?lä' Jer. 10,6.7. Apoc. 4, 8 — 1r * C8p, 5, 13. 14.. Ideo i ERXE.&I-' eum in omni vita glorifi care tenemur. Deut. T 32. 3. 1 Cor. 6,20. T d j Interdum fplendor ille confpicuus Jucid. DEUS hominibus a ifmus, quo oU pparuit, in Scriptura vocatur (f ü Gloria DEI , Exod, 49; 34- 35. 1 Reg. 8, 1 1. Ezech. TO ühc jl 1, 28. jj ( j $ 92. Do&rinz huic de Deo adverfatur Zntith efis. du "theifmustum formalis,Deum mundi condito- * a rem diferte negans ; tum virtualis , effe Deum concedens quidem, fed eundem dominum T 1 fjl J ) G 2 & 1ioo0 ($ 92.93) III. de eo & re&orem Univerfi, legislatorem & judi- li cem noftrum, ac juftum mali vindicem effe, Ri negans, eoque vim religionis omnem tol- elje t lens; qui error Deifmus dicitur. Affinis illi fhi ftn Spinozifmus fubtilior & Fatalifmus. Reliqua redeunt ad varii generis opiniones, de tes Dei Nomiuibus ; Naruraincorporea ; Exfiffenriam pro- /WI: bandi modo: porro de Dei ZÉreruirate; Immutabi- lizates Pre[ciensia; Voluntaze, Libertates . Decretis; 43 6 g Bouitate; Suflitiay Immenfitate s Omuiprafeutia ; Glo. Exo ria: ubi Notiones neglecta Scriptura formari foli- (.10 tx, cum Ratiociniis audacter inde ductis, Deum DI cum fuis perfeCtionibus, viis, atque operibus, Qf a fubtili euzbropomorpbifino, concipiendum nobis fiftunt d)à fecundum cordis bumani figmenta. Sed ipfa horum va- 20,' rietas evidens facit, eam tantum methodum rectam, 1o- veram, retanti momenti dignam effe, quze cogni- eI tionem Dei invifibilis ex ipfius Dei, verbo petit, Ü: & in zbeoria non tantum, fed & in praxi, xwTz- lu GRAM tenet. 10f,; li Oflet LOCLVS IV Thile gl DE DEO UT TRINO, 5 SIVE DE ADORANDA IN DEO TRINITATE. tali Unit-uf $ 93. In hocloco ante omnia firmiter te- bll ( Dei. MN nenda Dei UNi1TaAs, affributum, quo e[fen- Za divima ita comcipi debet, ut non modo mon w Jint , fed nec effe po[fimt plures Dii, Unum. Deum effe & Ratio agnofcit , & Scriptu- ï&ü 1 [ inculcat. ra tanquam fundamentalem religionis doctrinam EIqU Clafficus locus eft Deut. 6, q. audi lfrael fe rel, a Chrifto repetitus Marc. 12, 2 Et Mo- fCI'lI ä)e fes & Chriftus immediate adjungit füblime pieä- s I! Wan IV. de Deo ut—Trina. ($ 93.94) XoI l d tis erga unum hunc Deum officium ceu in quo m ef RELIGIONIS ESSENTIA àC SUMMA fita fit. ]ta & plane pragmatice Chriftus Joh. 17,3 : eo fitam ym fol effe vitam «teruam dicit, ut coaNoscANwT Patrem, ffrish folum illum verum Deum , d* quem mifi: T efum Cbri- flum. Add. 1 Cor. g, 6. x Tim. 2, 5. Contra polytheifmum (etiamillum, cui fapien- yores, t tes gentilium addiCcti erant) Scriptura docet: a) preter DEUM uon effe , nec poffe effe alium ; Deut. triam pro- Tumtalj- 4» 35. 39. c. 32, 39. Pfalm. 18, 32. Efa. 43, IO. 1. D C. 44. 6. 8. C. 45, 5. 01. 22.. £) Solum coli debere; k;:tia;Glg. Exod. 26,2. 3. Deut. 6, 5 coll. r3. 14. Pfalm. 86, rmur - g. Io. Efa. 42, 8. Matth. 4, 10.. c) Solum enim . effe is, D mundi conditorem d ve&lorem ;; Gen. 14, 19. 22. Pfalm. opefibi 96, 5. Jer. 1o, t1. AC 14, 15. 17.. €. 17, 24 — 29. d) additur deteftatio frequens cwrusidolorum ; Exod. ohisfilut horun* 20, 3. 4. 5. Pfalm. 115, 3 — 9. Efa. 42, 17. c. 44» um at 10 — 920. Jér. 2, 1 1. 12. 26. 27. 28.. c. TO ,. 1 d d yengr €. IT, 18. 13. -Rom. r,23. 25. 1. Cór. 12; 6; al; 4 8. 50 6 e) allegatur etiam hs ratio, quod ub idolis co- lantur mali fpirixus , Lev. 17, 7.. Deut. 32, 17. Pfal. g, I 106,37 (avthenticam horum locorum interpreta- tionem dat Apoftolus r Cor. 10,20): d? quod 1dola ipfa plaue nibil fiut , fpem de eorum ope conceptam mifere fallant. x Cor. 8,,4.-—c. IO, 19. Jer. 3, 23. 24- 25- $ 94. Sed Scriptura (divinus liber $ 44- TYinitarin 45. 46) de DEO plura docet; & quidem Deo. I talia , de quibus ex naturali Dei notitia ni- u bil conftat, MvysrERIUM nempe ADO- yitt RANDJE IN DEO TÍRINITATIS. quoe u Myfterium hoc Ratio humana mec Zmvenire,, qul p j nec diftin&te, poftquam revelatum eft, explicare; fed nec refuzare poteft: hinc ipfi rationi confen- taneum eft, hac de re ex fola Scriptura fapiendum, r eique etiam in non plene intelle&tis credendum ef- i 7 fe. Nam Ratio sáwA, limitum quibus eircum- 7 // fcripta eft confcia & memor, diffiteri non poteft : fï ) 4) efíe in Deo multo plura, quam intellectus hu- p y H mianus affequatur; ]Joh. r, 1g wemo Demm vidir; 1 Tim. lO2 ($ 94-95) IV. de Deo.:xut TY ino X Tim. 6, 16 zec potef? videre. perfectiffime cognitum habere ; ) Deum fe ïpfäm [ Matth. xz, 27 ae- 1 so novit Filium uifi Pater, . memo Parrem uf Filius; T x Cor. 2, 10. 131 que Dei funt. uem 0 novit mift Spiritue tili, Dei; c) Eundem de fe ipfo quam optime teftari potfle 1 Joh. 5,9 f bominum teffimonium acceptamus , fini teflimoninm Dei ma 7] u ff ; d) nec de Sefalfi quicquam to F revelare. Joh. r7, ti0tyt '6, 18 umpo[J;bile eft 17 Perbum tuwn veritas eft. Ebr. 5j Degmz 2ientivi.. D. Judicia / $ 95. Primum quod ex Scriptura obfer- [7 fa * pluralitatig , f'm amus eft hoc: etiam in illis Scripture li- ! us DEG bris, qui Unitatem DEI & polytheifmi fa- 34 ,gam maxime inculcant, Jeur per vocer ac d di tür Jormular pluralis mimeri i contextu heb —' fæQ u non raro denominatur. [À ma dubl a) Appellatur nomine Elebim, forma pluralie itpri numeri: cui modo loquendi aliq uid non . vulgare fübeffe ex eo poteft exiftimari , quod fingularis DiJ Eloa apud Ebrzos zeque in ufu eft » ( g £) Unus ille Elobim appellatur fanéfi Joif 24, 19. Cl viventes Deut. 5, 23. (al. 26.) tSam. rt7, 26. 36. W a Jer. 1o, to. c. 23, 36.. judicantes Pfalm. 59,12. creato- -&es$ Cohel. 12, 1 ?HÜYIDZ tui '(o ecclefia) fadres. tu£ 1 funt; Sebova Zebaotb nome n ipfius eft (Efa. 54, 5. TERJ c) Idem nomen Elohim, de uno vero D Wi ufürpatum, cmm verbo pluralis "numeri conftruCtum 3163 legitur. Gen. 20, 13 Elohim eZerrare jufferunt ; c. 35» 7 apparuerunr ; 2 Sam. 7,23 abierunr. ; 4 Naüh 4) Deus ad fe ipfum dv de fé ipfo plurali numero mx DT locutus imemoratur. Gen. r, 26 dixit Elohim, facia- *hus bominem; c. LI, 7 dixit Jehova, age defcenda- W mus; Efa. 6,8 audivi vocesm Dormini dicentis , 1. mirtam? & quis ibir NOBxs?2 quem f) r aTIor Quam Porro notatu digna funt loca, in quibus pluritm, quiin DEO fnt, mentio fit. M Aj Commemoratür 2) Angelus (Legatus) J'elove defere qui idemi etiam Teboua appellatur ppa- ütür ] . Exodf 23 2« f THIE - lteni 1: 1o IV. de Dtro ut 'Trino ($ 05.96) : ipfün vuit Moft angelus Domini isq;ue v. 4 Jehova, Elohim VL appellatur; ac v. 6 Mofi d'cit: Ego fum Deus Pa- Bu zris tui Deus. Abrabami , Deus Ifaaci , d& Deus Sfa- i urit ye telari cobi. De eodem v.7 legimus: d dixir Jebova rel. Similis locus eft, c. 14, r9. coll. 24. Sic Exod. 23, !'ENMHH, 20 Ecce ego wiitto angelum vel. de quo ftatim v, 21: uicqu nomen meum in illo eft. Similia loca funt Hiob 33, e. . 23 ubi angelus interpres, uuus e umillenis, Efa. 63, 9 ubi angelus faciei "Jebooe, & Malach. 3, 1 ubi ange- (. 1 oDiet lus fiederis memoratur: quze loca inter fe collata fe mutuo illuftrant. ture i« b) jebova d* Filiur ejus, Pfalm. 9, 7. 12. Prov. 30. 4. quod ejus nomen, quod ejus Filii nomen efl ? fmifie c) ffebova d?* Sapientia Prov.9g, 12 — 36 ; quze tottr de jehova illo loquitur v. 22; ante mundum con- hb ditum penes ipfum fuit v. ?3: & ipfi Jehovae in- tima, ejusque zeterna oble&tatio eft v. 3o. Huic fublimi fermocinarioni etiam N. T. loca refpondent, inprimis illuftris ille Joh. r, 1 — 18. de 25yo. na PI[MTK d) Commemoratur denique Jebova d» Spiritus , vulpt finguirs DEI. Gen. 1, 2. Hiob 353,4. Pfal. 33, 6. & 51,13. & 104. 30. & 139, 7. & 143, to. Claris verbis hzec in Seriptura exftant: Plurali- 0( 'qu y daris aütem in Deo izdicium iis ineffe evidens eft. T hh 1 Lf $ 96. In uua z'zzdivg'þz Deitate. funt tres , PA* Trer in TER ; Firivus, SPiRITVS SANCTUS. Deo: P a&gfti w ^) ij ! j Hi tres 4) in baptifmo Chrifti mawifzffari Matth. ter, Filius, veto 3. 16. 17. 2) in actu baptifmali , in uuius Dei nomi- Spiritus o "e peragendo, folenni formula diftincte sp y[emlf ] pellandi San&u! 2 Matth. 28, 19. c) infermone Chrifti ultimo aliquo- "T tles memorati , Joh. 14. 16. 17. c. 15, 26. c. 16, 14. 15. d) tanquam fons omnis falutis zuvocari 2 Cor. 13, jf w 13. Ápoc. r, 4. 5. Eph. 3, 14. 15. 16. 1 Pet. 1,2.3. jl iil e) tanquam /argirores charifmatum ecclefize necet- tl y u fariorum demonftrati, r Cor. r2, 1 — 6. & tan- quam divini in coelo de falute noftra zeffes 1 Joh. ! g qii 5, 7- DObis allegati funt. rgumentum ex claffi ccr'*lo'cla -I Joh. 5, 7. non rit. deferendum effe exiftimamus. Dvgciózys dicli ni- titur latinze verfionis antiquiffimze fuffragio: & ) 3,2.[!01 fententia ipfa contextui congrua eft. 4 Etiam 104 ($ 96 97) IV. de Deo ut Trino Etiam :n Feteri Teflaménto hoc dt-trz'bm in i d/"'gl Deo myflerium revelatum fuit: non ea clarita- n D Ti te quidem qua in N. T. fed fic tamen, ut Trior prifcis fidelibus ad fidem fufficeret. tivi Quis fit ille Elohim qui Gen. r, r univerfum trem. Ql ereaíle dicitur, mox verfus ? & 3 indigitat & lu- culentiora dicta Pfalm. 33, 6. Prov. 8, 22 —31. & Hiob 33, 4 declarant. "lrinze benedictionis Num. f. 6.23 — 26 applicstionem fiducialem habet Pfalmus f 67. 7.9. Etiam Efa. 48, 16. tres commermorantur: TER Siebova loqueus ,. Jebova ac. Spiritus ejus , mittens Je- hovam loquentem. Similis locus eft Efa. 63, & Z — :x. Conferenda etiam loca $. 95 allegata. vitar Speciatim Redemroris promiffi Deizarem. aperte lo declaratam dant loca Pfal. 23,1 Zebova eff paffor 1 meus. Jer. 23, 5. 6 Germen Davidis vocabitur. Tebova & juffisia noflra. Hot. 1,7 falvabo eosper Tebovam Deum Wt j * fuum. Tnine Tilys $ 97. Puter, Filur, €9' Spiritus Santkus in- reali'er di- l flin&i ; ter [ VERE AC REALITER DISTINCTE Cicen SUNT: alius eft Pater, alius Filius, alius b Spiritus Sanctus: tres hi non funt tria tan- D tum nomina unius perfonz divinze. ficur 4) Nam aliter Pater, aliter Filius, aliter Spi- Hpig, ritus Sanctus manifeftati funt in Chrifti baptif- tno, lMatth.3, 17. £) diftincte ueminautur in admi- Dälü niftratione baptifmi, Matth. 28, 19. c) mumerantur ut tres in ccelo teftes 1 Joh. 5, 7. coll. g. 4) Chri- f li ftus de fe & Patre tanquam duobus diftinctis lo- A ens diferte dicit Joh. 17, 22 »os uuum suMus, pcr : ä? C. 10, 30 ego d* Parer unum SUMUS , & c. 14,23. VENIEMUS. Idem Clriftus e) tum Patrem, tum H Spiritum Sanctum , 4AXes, alium ab fe dicit. Joh. Joh 5. 32 alius. eft teflificans desmme; Cc, 14, 16 rogabo Pa- e trem & ArrvM Paracletum vobis dabit. DE| Difcrimen hoc ineffabile quidem fed verum eft, m per- 8:3 quia in Scriptpra conítanter, nulla unqua muta- Patu N IV.. de Deo att. Trino ($ 97—99) I0$ bur mutatione facta obfervatur. Diftinguuntur ur gzguens v genitus , uz. fpiraus d7 procedens , Pfalra. 2, 7. Joh. Atf 1,14. C. I5, 26. nec non ut rogans & rogatus, Q t mittens & miffus Joh. r4, 16.26. c. 16, 7. 27. 28. Priora illa, generare & generari, fpirare & fpira- ti five rocedere, fünt rationes [ubfiflendi inter Pa- trem, : jvettn iium & Spiritum SanCtum relazive, in- t & communicabiles , fua uniuscujusque propria. r U - $ 98. Tres hi, Puter, Filius, Spiritus Sun- Perfona ; Nm p alimi Gurs, SUNT UNUS ILLE VERUS ET J&- D'iwinz. yramir TERNUS DEvs. u je Scriptura unam illam indivifibilem effentiam di- at vinam non tantum indefinite Deo , fed Patri, & Fi- lio, & Spiritui fan&to adícribit , eadem divina nomi- ] ?x?el'fö g na, attributa, opera, atque adorationem , & Patri, & Filio, & Spiritui Sancto evidenter tribuens: ita [ ?EW ut iisdem argumentis, e quibus Deitas Patris ne- um Dun mine contradicente elucefcit, pariter Filii & Spi- ritus Saucti Deitas evinci queat. alur - Hoc diftincte de fingulis accurate e Scriptura difcendum. : INTE gl $ 99. Firiv w DEI effe verum €7— fim- Fifii Dei. n mum NATURA Deun, vel folum illud claf. fas. rja u ficum di&um demonftrat Joh. 1, 1. in prin- eipio erat verbum (Aó*yoc) , €7 verbum erat apud ;'ter g L Dewn,€C7 DEUS ERAT VERBUM. j adi" pertt Copiofe idem confirmat (r) gomez DEI. quod Il tum fimpliciter 1 'l'im.3, 16 Denws in carne ma- ) r . mifelatus eff ; tam cum addito Rom. 9, 5 Deus fa- gUMUM per omniarel. Y Joh. 5, 20 verus Deus 'Vit.2, 13 s2- guus Deus , tribuitur. it) ;I (2) Generatio a Patre, de qua ipfe Chriftus: j fit! Joh. 5.26. uzi Parerv viram baber in fe ipfo ,. fic dedir c p d Fiio vitam balere in fe ipfo; propter quam Filius )g)äbo ] DEL wugenizus Joh. 1, 18. C. 3, 16.. & proprius Kom. $, 32. Characler & imago Patris Ebr. T, 3. 2 Cor. 4 4- efii efï; Pa:re Patri equalis Joh. 5, 18. c 031. 19. um cHm u u z Toh. pud 106 ($ 99.100) IV. de Deo ut Trino — Joh. 16, 30. omnia que Pater baber, babeus Joh. 16, 15. C. 17, IO dicitur. (3) Diferta veteris Teftamenti di&a cum ex- If $1 plicatione in N. T. collata. Num. ar, 5. 6. coll. 1 Cor, 10, 9. Pfalm. 162, 26. coll. Hebr. t, 1o. Efa. &T 6; 1. 3. 8. coll. Joh. 12, 4r. Efa. 40, 3. coll. Matth. 3. 3. Malach. 3, . coll. Marc. 1,2. & Luc. 7, 27. a (4) 4trributa Divius Vilio adfcripta: e.g. erer- ol mitas &* immutabiliras, quze infignis fummze divini- — tatis nota eft; Joh. r, 1. 2. c. 17, 5 gloriam babui fné opud ze amrequam mumndus e[faz. Pfalm. 45, 7. coll. h3 Hebr. r, 8. Pfal. 102, 27. 28. coll. Hebr. , 10. 11. 12. Apoc. r, 18 & c. 22, 1 3 dicitur primus d» ulri- li mus abfolute, lta & emmprefeutia Matth. 28, 20. 10 1 omnifcientia Joh. 16, 30 de Chrifto dicitur. 5 (5) Operationes divinze: creario Joh. t, 3 omnia p per Aéyov faCta dicuntur: jam autem Creatio zeter- Cetba n:z potentizé & fuümmsze divinitatis documentum Itf : eft 0tm. I, 20. Jer. 10, 1r. 16. Non folum per liper Filium Dei, fed & £s évztdy omnia creata funt Col. I, 16. Non folum caufa fed etiam Finis omnium El creaturarum eft ; diciturque propterea primus & ul- WUs timus, zó 4AQx xl rà , principium finis Apoc. C. 22,13, quod ipfüm fummi Dei elogium eft LE Apoc. r, g. Idem demonftrat Du; univerfi. Joh. 5, 13 — or. C confervatio ac regimen OL r 17 Hebr $3, * Col],. (6) Cultus invocationis & adorationir fumme , Spirj ejusdem cum ea, qua Pater colitur ; Oordinis, Joh. 5 23. add. Hebr. r, 6. Rom. g, 5. C- 14, TO. 1 1. Effa. 45. 23. coll. 42, 8. Apoc. 5, 12. I3. eadem 4ua Pa- $g zer in throno fedens doxologia ad oratur. n l ] Quz in contrarium fubtilior. A4riamifus suw- It MUg Filii divinitati opponit, facile diluuntur, Óbfervato, Filium Dei etiam hominem effe , i & plures a & nnos inter homines in humili ftatu V.à egitfe, $« Spiritus $ 1co. SP1IRITUS SANCTUS Päffona U£- 32: I AI777, santi per- re Divina; VERUS ILLE AC SUMMUS 1 Cor fonaliias , bü um DEUS EST, " Eft !V. de Deo ut fD*M) '(5 100) 107 Joh. d .Ef PrnsoNA: eft enim Para'cl'etusjoh. ütm ex- 16,7; & teftis x Joh. 5, 7. AG., 5, 32. Rom. & odll $. 165 qui diftin&e nominatur cum Patre o Uh. & Filio, vere & realiter inter fe diftin&is, Bo 0/027 Matth. 28 19, & quidem ut ZA2oc Ar.1vS, edivini- g «l Joh. 14; 16; fic etiam ut a Patre & Filio di- n hi ftin&tus manifeftatus eft Matth. 3; 16. Joh. T I, 32. , [0.1I I Idem & ex eo patet, quod fcrutatur x Cor. 2, j, !f le 1O. !1; audit Joh. 16, 13. 14; contendit Gen. 6, 35; docet Joh. t4, 26. 16, 8 ; affiftit fidelibus Rom: $. 26; in iisdem habitat r Cor. 3, 16. 6, 19; exa- n i o &t cerbatur Efa. 63, 1o. Eph. 4. 30; cum Patre Meffiam omenm. mittit Efa.48, 16. Quze omnia non nifi in intel- q ligentem & per fe agentem cadunt. 0 Jum fant ) Eft Pirona DxVINA, VERUS AC SUM- ac Deitar. omnim ws t MuS DEUS: hoc patet ex diferta appellatio- j ( nt: ÁC. 5 3. 4.. Spiritui (an&o mentiens m eu Deo mentitus effe dicitur, & 1 Cor, 3, 16. 17 Ieglmelï br. 1 coll. 6, 19 Dei templum dicuntur, in quibus f fumM: Spiritus Dei kabiz*at.l nis, Solide etiam probatur e) ex Prace]ïone* a Patre 11 & Filio: vi cujus ex DEO eft 1 Cor, 2, 12. & T ipfius DEI Spirirus x Cor. 2,11; ille glorie d* Dei Spiritus x Pet. 4, 14. Ineptiffimum foret dicere, j $0 Deum creaffe Spiritum füum; Spiritum Glorize & Ignttf Dei, effe ereaturam. P) ex collasione dictorum elity V. & N. T. Píalm. 95, 8. coll, Hebr. 3, 7. Efa. 6, j t 3-5- 9- coll. A&. 28,25. Efa. 63, 10. 14. coll. Deut. 32,12. & A€.7,51. c) ex attributis: ut ommi- Jcientia, Efa. 40, 13. 14. quis decer Spirizum. Dei? rj I Cor. 2, 10. x1 ipfam diezmiraris abyf[Jum — per- i ffectam babez ; & ommprefentia. Vi Pfalm. 139, 7 (quo 3bo a Spiritutuo :) ubique terrarum hominibus adeft: dj ex j Io8 ($ 100.101) IV. de Deo ut Tïmo M 4) ex operationibus: Eft mkundi creator. Gen, 1,2'.-' ex Pfalm. 33, 6. vitze effector Hiob 33. 4 ; fimul cum itfa Patre mittii Meffam fa. 48, IÓ. coll. z1z, 2. & c. dip 61. r. Matth. 4, 15 prediciz fütura x Pet. , 11, AE 1, 16. Toh. 16, 13. 1 Tim.4, x.. regimen ecclefie exer- cet ACL. 13, . €. 16,7. €. 26, 28; difpenfat dona tund fua prout vult 1 Cor. 12, I-— IU6; regenevart, fanti- ficat. Joh. 8 : 8. Tit. 3, 5. Rom. g, Q — 27. C. 15, 13. t9. 1 Cor. 6, tr. 2 Cor. 36 Qit Ü Pet.1, 3. Ubi notandum, has operationes non modo effe fuper- Hmpj naturales, divinas, fed & nbrque terrarum edi , ubi- MU cunque funt homines qui eas admittunt. e) ex Cultu Matth. 98, 19. luci 2 Cor. 13, 13. Efa. 6, 3. coll. A€t. 28, 25.. x Cor. 9 10.17..c. 6; t9. enta His argumentis etiam dictum de blasphemia Spiritus SanCti, Matth. r5, ll 31. addi poteft. Trium in Divi $ 101 Pxer, Filur, Spiritus SanGlus non uno D eo tres Dei; fed uNvs Dkvs, perfe&iffime uijl UNvun funt. Sc'iu [l Scr Inconcuffum manet, quod fana ratio docet ac Diy; hl iptura conftanter a ffirmat, unum Deum elfe , ( & przeter illum non eff füis, ] e alium ($93). Nam non ( eftdivifa, non multip licata, fed una eademque nu- Eedel mero Divinitas , tribus illis communis. Filius eun Parre, Spiritus San&tus cum Parre * Filio, verus tias) r ille ac fummus DEUS eft, Bulam Patrem videt, qui lr tr Chrittum videt Joh. 149 . N equalitas Ideo Pater, Filius, Spiritus San&us , i f €7 wuniías. L majeftate, gloria, dignitate funt prorfus & JEQUALES. Subordinatio perfonarum in Qd N Deitate locum habere non poteft. tio j pei Joh. 5, 17 — 23 Filius eadem füniliter. facienr, que Pater facir , bonorandus eff eque ac Pater; Joh. myl 165 5 Hius Gmnia do& lorificatus a P fuut, que. Pater baber; Joh. 17, t d Drim 1 ) arre, vicitlim &* Parrem glorificar. Uti eus Deu: glorie A€t. 7. t fic Filius Domiuur glorie STIQ ICor.2, 8 & Spiritus f; fit;jc. i€tus Spmrirus gloriz 1 Pet. d 14 ($ 101.102) 1V . de Deo ut Trino 109 — 414 dibitur. Non poteft concipi Divin itäs dignior, n Lt excellentior, potentior, & ex adverfo divinitas fiml um i& inferior & minor, falva notione Deitatis ; nec duze concipi divinitates poflunt falva Unitate. AUA deja - $ 102. Ad mytterium hoc breviter &ro- Formulie enfit du tunde declarandum acdefendendum, anti- ecc/efía- UM A 27- ( ï:xu quitas chriftiana,tricis auda&ter a Scripcuræ./ïifæ- 15 U fimplicitate difcedentium compulfa, coNw- diftr- m l, i SULTE propofuit FOR MUL As quasdam , ad- nt, )« huc in Ecclefize noftr?e publica doctrina re- [v Qd tentas. Earum prscipuw duz funt: Jusphemi l. Prima eft: In una indivifibili ESSEN' Y LA dl Divina [ubfflunt trey PERSON& Opjodaio1, at QU col[fentiales , " confubflantiales, qus? una voce vf Sacrofancta TRrN1TAS dicuntur ($. 96). Voce Effeutie intelligitur ipfa Dei Natura five Divinitas, quz» una cum omnibus perfeCtionibus o t.t fois, fauplicif[ime wna , ac fingularis eft (S 73. 76. 93). Mu n0! Voce Perfoue Latina uti ccepit Eccleiia: cum jemqe ? Ecclefia Graeca tres in Deo $zosaces (fübftiften- tias) effe diceret. Seníus idem eft: nam per for- Filusas iiv mulam zres Perfome, etiam a latinis intelligeban- Videte qlli tur tres in una divina divina effentia fubfiffeurie. Subliftentize nempe zon abfolute, (hoc enim repu- gnat fimpliciffimze unitati effentize divinze), fed ; San&us ! relative , fundatze in relationibus, quas in DEO effe, Scriptura nos docet. Cavendum autem ne j jol confundaturnotio perfonze vulgaris, aut notio per- yann fons lazina (auctorüm clafficorum), aut ipfa no- tio pbilofapbica, cum wotione ecclefiaflica: Nam notio perfonze onrologica non poteft integra & plena huic myfterio applicari ; cum vocabulum Perfona in hac ]itef fa[l ! p dottrina adhibeatur ex zenre Parrum illorum, qui futts primi ea ufi funt: atque adeo freuificatu ECCLESTA- T JH sTICO (quod fapienter AuGUsTANA CoNrEsstO li ariic. I. Imonet) intelligi debet, quo 1ign;ücat id, tl Ilj quo ^ glallü L 110 ($ 102) IV. de Dea u Trino quad uon eff pavs, won qualitas. in alio, tüm prie falfiflir, þzl- quod pro- Unde PrEnsowA breviter. fic definiri Q05 7 hoc loco poteft, ut Lflt Jubje&tum z'.nzellz'gem » valens, agei:s. D7 Voceéc lu,aiu illum . zeternu. «cindicatur, tres Perfonas effeunum Iuj m ac füummum Deum; habere smam eandemque üumero effénziam divinai communem , fi- tleolog neAfuï divificue , frne snultiplicazioue, (S 98.) Tem j Ttes al l]l. Altera formula eft: 7»res in Divinita- $ot WWMF] ?e Pyrfoug vere €7 realiter DIFFERUNT $ MO Sünt fubíiftentize relativze, fibi oppofite, in- ll exe tie reli communicabiles: revera alius eff. Pater , alius m h Filius, alius Spiritus San&us ($ 97).. 10 cut ld coaxoscrrUR, duceScriptura: a) ex a&fio- tiohes q nibus perfonalibus , Generatione & S Deceff: dicuntur aGioues ad intr. piratione, (quze joro 1 4): 6) ex proprietazibus per- fonalibus , Paternitate , Filiatione, Proceltfione. publice Addi folent c) moriones perfonales, dyevyystu , QUant: qua Confrr, Pater innotefcit, & Spiratio activa, qua Pater & Filius ut a Spiritu San&o diftin&ti c ognofcun- Dettculo; tur. j 1 Porro diferimen hoc ngcrLAnATUR per deno- minationes Perfonarum , Prime, Secunde , Tertia : g d quze non dignitatem inzequalem, fed ordinem indi-- cant, in origine unius perfon: ab alia fundatum. Prima Perfona eft Pater, ab zeterno Filium gignens, Inyí & Spiritum Sanétum fpirans: Secumda Perfoua eft Filius a Patre genitus, & Spiritum San&um fpi- rans: Terza Per[oua eft Spiritus SanCtus, ab zeter- Pïïcatio z nO procedens a Patre & Filio. Quid autem fit Generatio, quid Spiratio, quo pactoa fe invicetn toliy ; hze duze actiones ad intra differant, nobis diftincte ?'tjj dïc't ' non revelatum, adeoque nec neceffarium cogni- tu, nec humano intellectui perveftigabile eft. ('étfip, Has formulas, mihil a Stripturg doGrina ejam j diverfum dicentes, ecclefia noftra juftis de Ariänif[ caufis retinuit quidem : fed promifcuo rudio- NRUN rui IV. de Deo ut Trino ($ 102. 103) III ul p rum ufui zon vult obtrudi, ac nequidem vo- jc df ces Zbrfona, Effentin, nifi perfpicuis verbis A , decaratar, populo chriftiano proponi. sefieumm Perfowe vwocabulum diferte etiam exp,gesepor bete u theologi infirmioribus, fiineo heerent, dummodo unetn, J« rem ipfam teneant, condonari pofle cenfent. 'Te- 3) ftes allegamus Nxc. Huwxx1 Épiromen credeudorum, $ 79 & 88, & Jox. FEcuTIr Jediones iu [yliogen | D conroverfirum p. 148. 149. UNT; U Sunt qui has formulas e doCtrina ecclefize pu- blica exefle debere diclirauz ; quibus falva confcien- [itg, ) tize religione concedere non poffumus: quoniam )tlïf"' ; G!.EM eadem hodie, quze olim (ac fortaffe omnino ma- jor) caütionis adverfus fuperbz rationis aberra- ] tiones & illatam per eas doctringee corruptelam, 0) at neceífitas eft. Rogandi potius fünt, ut Jilerum tiC*Ilü Wæ porro ufüm harum formularum , /me conzumelia, ieutih publieze ecclefiarum noftrarum doCtrinz relin- Procelo quant: maxime poftquam indiciis minime obfcuris /y;p'llä 4 Qua conftat, formularum abrogationem non carituram u Pitt periculo eum vocabulis amittendi quoque REw: YPSAM, yogpoftun $ 163. Quia difficilius ab intelle£u hu- Zuithofi. | Dd dfm) mano do&rina hec comprehenditur, va- *-[(faf ) Ín W dinen J rice fuper ea conceríationes, cum primum a fpndtum. fimplicitate Scripturze difcederetur, inter n gpe chriftianos ortze funt. SABELLIANA ex« | Pev[Wf m i an&ï plicatio verum €7' reale perfonarum diftrimem j, 8 tollit. ARIANISMUS Filium Dei erea?a- j antem ? b invicem i ram dicit; quze aute iundum a Deo produ&ta; j; d ' m cogP ereaturarum omnium prima ac anobilifima fit ; ,üe eit etiam Spiritum fanclum creaturam effe , quidam Arianifmo addi&ti ftatuunt. SOCINIA- T ] JU[M i NORUM doGrima eft, wnam tantum in Deo per- jl 112 ($ 103.104) IV. de Dto ut Trino perfonam eife : — Chriffum Filium Dei , tantum Jum l ll; liominem efle; fed ad. Divinam gloriam €7 po- hr teflatem exaltatum , & religiofe adoraudum: . Spn- T hiic ritum SauGlum virtütem & efficaciam divinam, füfh s0j non vero diftinctam ab ipfo Deo, cujus ef- Cellentil Teriord ficacia fit, perfonam effe, Tà i Sudai d? IMubaminedani: doCtrinam de Trinita- YX 4 u te (male intelleCctam) tan jam polytheifmum re- TODEM . jiciunt: Naruralifle (myi j eris in religione qui- 12 dert busvis infenfi) pro contradictoria falfo habitam in- ii liiy jufte contemnunt. ltmg ef Aosien- $ 104. Et GroRI E& DIVINGE & SALU- Dot I 1unmn. TIS NOSTR E iuferefh, dobhriuam de drunitate farem d n uno JDeo ficere agnoféi, INTEGI TN TP8A (1) Interet GrogRr piviN;: nam 40 ex mylterio hoc e religionis do&trina fublato, Deus neque cogng/l'i re&ho, neque reBe coh potelt. Hec enim eff viza eterna, uz Parrem, illum folum f 10 verum Deum , xv QUEM Mzs1T, |EsuM CunIsSTUM cognofcatt , Joh. 17, 3: ubi vel folius hujus Capi- tis contextus, & multo magis totum Johannis . ni Evangelium docet, quis & quantus aguofcendus. fit Sefus Chriffus, & quo Pacto Pater in Filio, Filius Fl in Patre glorificetur. Add. 1 Cor. 12, 3 uemo pore gmki p( Sefum Dowxwuw dicere, uifrin Spriru Santio. Joh. Wij 4.24 AbORANTES Deum, in Spiriru d veritare ado- perit v rare oportet, . (2) SaLuTiIs NosTR E intereft: nam fle ]j i lotus [alutis ordo huic myfterio innexus elt, ju Joh. 14, 6 nemo ad Patrem veniz, if peï Chri- t o Jium. Yph. 2, 18 Per xuLuM omuis, inuno SPXRITU ! l þly adirum ad Pa'rREM babemus. x Joh. s, 12 Habeus .Fi- un V de Creatione (5 104 — 106*2 815 , hn Jium Daber witam: uon balens Filium Dei , vimm»noü babet; €. 9, 03 qui negat Filium , nec Parrem baber. n p Rom. 8,9 qui Spiritum Chrifli non babet o eft Ipfrus. àn: m Praecipue chriftianorum intereft, woffe quem Fi- 4io Dei cüuTUM debeant. Graviflhime peccat cul- diwt, tum soLr Dxo debitum in creazruras:» , quae ut ex- cellentiffima ac fumma fit, infinite tamen Deo in- cujsd ferior.eft, transferens, Sed ex adverfó & hzec fum- ma injuria eft & blasphemia, DrvrNrTATEM SUM- e Trintt MAM ATQUE JETERNAM mnegare Pilio, quem Pater iimum fe EODEM quo fe ipfum honore coli vult. Joh.s, 23 diferte Jefüs: qui Filium uou bonorar, is uec Pa- igote Ql at* zrem douorat; & de utriusgue'.eodem honore ei fermo eft. & Poft percepta do&rinz hujus fundamenta e fe- leCtioribus dictis probantibus, plurimum ad falu- d- tarem de illius veritate convictionem proderit , 1i k Ti INTEGRAM Scripture analogiam , aliduo illius ufu, IN iPSA ScRIPTURAjnVeltigatam, religiofe coram ,Deo examinemus. V/E: mm LOCVS V DE (CREATIONE. ii n $ 105. CnzxAr10 eft a£fio Dei, qllä-qüä-'argatig Y CHRML J ct, utumiverfum hocs quod mon erat , exfifleret. quid. j i j 'Mundi dependentia.a DEO ut Creatore, & hinc 1nanans .officium - noftrum ;:Deum t Creato- HGHO[C d rem glorificandi, etiam re&e raziomis judicio co- nh Q, T s j gnofedi poteft (Rom. 1, 20. coll. 2:. 25. 28) : fed b quando? quo modo? .quo ordiue mundus exiftere coe- . aL perit? quodnam fit PRorosrruw DEI circa Uni- , ul verfum hoc.ab Ipfo conditum? idex fola Revelatia- "e Divina, Fips intelligimus. Hebr. ir, g. y d $ 106. Primaria do&trinze hujus SEDES:Seer do- j (Us e('t eft Genefeos Caput primum: proprio litte- &ring, PF u , L ul rali fzufu intelligend j n H " ! tm f ] Argu- ($ 106.107) V. de Creatione II4 Argumenta funt (r) quia contextus //ilo biffo- d zico Ícriptus 'eft, & actum Dei liberrimum plana 3 fimplici dictione narrat,, nullam improbabilitatis no- tam habens; (2) quia quomodo creatio pera&a fit, | non "mnifi ex :divina revelazioue fciri poteft. —Fera creationis HTSTORIA non ratiociniis erui necima- TU ginatione effingi poteft; (3) 'quia improbabiliífi- Tfiot mum eft, in enarrando primordiovoperis divini, quod omnium Teliquorum in 'economia Dei 'üniverfa fun- 61 damentum eft, loco verealicujus hiftoriz frag- QU menta .peemarum "antiquorum, :aut «allegoriam 'vix explicabilem proponi ; '(4) :quia novze ttales 'expli- li cationes fundamentis precario /fumtis., omni proba- ( efu tione deftitutis nituntur, «& ipfe «quoque in fe coacte fünt, in quibus nec animus acquiefcere , .nec & lf conícientia tranquilla :effe queat ; (5) 'ex 'communi hi Iitterali -explicarione ujus hiftoriz nihil :confcien- tiz, nihil religioni timendum: :confentanea «eft N venerationi, quam Verbo .Dei:debemus : fola Ra- tio fuperba ab fui fiducia ad agnofcendos virium confi t fuarum limites per.eam revocatur. diai poni Creator $ 107. DEUS, .Piter :nempe €7. Filius 7 qUam Jeus. P&l q Spiritus DEI, wuna :eademque Potentia, lo lt una fapienti Volugtate, ihoc univerfum bl]a D fiegot l:reavit. Ge[]. -I, Is« 3. .:I :Co'r.ls,'ö 'ex Deo .*PI[-. Q irb ommia: Gen 4 per Domimun | defum. Chriftum ommnia. Qpts Et quidem 'Sorvs; :nam gloriam .Ufle 1 creati cceli ac terra nulli alii :concedit: k NG Efa. 44, 24 Ego Jehova fario omnia: «exten- Je g do cmlum folus; expando derram 'a ame. ipjo. X 1] long( Add. Jer. 1o, 11. 12 ubi in medio:contextu pion ebrzeo verba v. 11 chaldaica funt, em Tiünr In dictis Joh. 1, 3. Col. 1, 16. Pfalm. 33,6 »ER Creat Filiun & vxn Spiritum Dei creatio . fatta effe dici- dicit tur: fed eadem tamen ctiam utrique ig cafu re- 9 (efe V. de Creatione $ 108) JIS f bj &o tribuitur Pfalm. 102, 26. Hebr. 1, 1o. Hiob m plat 33: 4- ts - yfl t $ rog. JMofaica «arratio Genef. 1 DE T0- Perus h- d. F jl fec m T1US UxrvERmsI ereatione agit. Comme-/'orie de ereationg Yobati * morat enim (1) creationem «zfi €? terrg, , f sini, qi iyerf u- €. 1, 1. & c. 2, 1, & quidem (2) vuTR1Us- Qtte frug- QUE jun&imc. 2;4. (3) poffconditam terram qpm m ts exi- Solis, Lunze, Siderum creationem factam m g defcribit, v. 14. 15. itaquidem , (4) utDeus que 1* (cere, etiam illa tunc fzriffe v. 16, & in coelo po- X [gf/])/lllïi füffzdicatur v. 1T. conicie n Scriptura toties de Creatione mundi loquens, ; fl conflauter ünius creationis meminit; :ac cclum, & terram , & quicquid ineis eft, ut.eodem crean- ylos i di a€tu fatta coujuugir ; decreatione diftinCtis tem- porum jnurervalis faCta, przeter fextiduum, nus- quam vel minimum weftgium habens. (Gen. 2, 4. ? Jl Ü Pfal. 121,2. .ACt. 4,24. Apoc. 10, 6.c.134,7. Quid fofentit hoc fextiduo in reliquis corporibus smundi totali- ibus Deus fecerit, id-rAcrET hiftoria Mofaica , non yrirerum megat: contenta docuiffe, iDeum ce/um , G&zerran, " && OMNEM EZXERCITUM |EORUM /confummavilífe (Gen. 2, ,. feptimo die .coufummarum fuiffe hoc TU opus, eo perfecto Deum 4uteviffe, 'hoc .eft cefía- vifle a inovis operibus iproducendis. (Gen. 2,2. Non difficile eft rationem ireddere, cur Mofes de:«creatione telluris noftrze tam multa , de.creatio- ne coeli, Solis :ac fiderum, :tam pauca memoret: jr u ex illa enim facilius, quam ex lis, quippe nimis Ü "1 '1110' longe remotis, (Creatorem ;agnofcimus, «X pro- piora ad officium noftrum erga «Deum motiva ha- contti? ibemus. Reliquorum dpecialior notitia nobis, , nunc quidem , ineceffaria.non erat. 'Chriftus certe creationem Adami «&.;Ev2e $v oxy «rícsus faCtara q dicit Marc. 10, 6, quod luculentum affertum fuffi- . Je j uL «ere nobis poteft. TL jl ïHz: h $ 1o9. V. de Creatriong II6 .($ 109. 110) Creatio li- . 109. Creatio £f a&tio D ETliberrima. Nul- vule berrime. la Deum neceffitas, nec phyfica, necmo- (ut, li fatia. ralis ad creationem Univerfi determinavit, jhs 1 4) Nullius enim rei indigus eft, At 17,25. f g d £) nulla obligatione conftri&us facit, quse vult, Hiob 41, g. Rom. t1, 34. 35. Dan. 4, 31.. c) quee 10b facit, ab ejus beneplacito Eph. , rt. Apoc- 4, rr. pendent, Pfal. Xi5s 3. ji üzmta * Celebratur infinita DEI benignitas in operibus creationis elucens Pfal. 136, 5 — 9: fed inde non ánt al fequitur, Deum 4euiffe hoc univerfüm creare, 10 (in idque ob suaAw felicitatem, 'ut farisfaciat. Ícilicet Boniati fue e[fenziali, Etenim effenrialis Dei Boni- tadi zas eft ipfius Naturz divinz fümma perfe&tio (S84.). ad quam ipfe folus fibi omnifufficiens, tione nullius rei indigus, ab omni sternitate perfe- et Ctilfimus eft ; neque per creaturas aliqua per- feCtio ei accedere poteft: Bomias autem relara ! ad creaturasliberrima eft; & neceffaria quidem dici Tinm . poteft, fed non nifi byporbetice , pofita exfiftentia f"ä; C creaturarum , quze exfiftentia a libera DEI volun- fe r tate pendet. II Wm' 0])9 ) Jorma $ 110. JModus (five forma) Creationis ex fU i, Crzatio- Jola revelatione Divina füri potefl. . Hac do- Mi Ais. 1f c cente novimus, ormmipotente illo I)ET verbo 0 lo FIAT peractam eífe Gen. 1, 35 quod piuz 10 lg ir] Ju Ebr. 1:,3. prue «üno óuvduemc adurg Ait Q Hebr. 1, 3. dicitur. Vg iil f Alia Scripturz loca docent, exftitviffe mundum k)gxs [ proprer voluntazem IDei Apoc. 4, 115 cumque id man D [ darer Pfal. 33, 9. & 148, 5 llle precepit:. d crea- Cfedti za funmr. Add. Efa. 45, r2. Sic 2'Cor. 4, 6 Deus te] dixiffe dicitur wz e zenebris lux fplendeat , & Rom. fle 1 4; 17. (coll, Ezech, Tite ut üint. 36,29.) vocaré, quze non funt, Hinc Scripturaria notio Creationis decla- f rari poteft, ut lit sranjuus a tioti effe ad effe ,. qui fet VEX WQ [ V. de Craeatione ($ 110 — 112) II2 n. Nl voletite ; dicente, vocaute, jubente Deo. b. BENGxx. DI« Guom. ad Rom, 4, 17. Plus de modo Creationis hemo fcire poteft, quia Pt plus DEUS non revelavit: ideo creatio a2 my- fleria yxbx refertur Ebr. 11, 3. Sufficere autem ^ i ns quei, hzec poffunt, quoniam DEI majeftatem magnifice robis reprzefentant. I, )qi il 15 ) $ xiz. Mundus non ex praexfiflente enateria ex mihilo, formatus , amuíto aninus ipfe eternus efl. —.Ma- 'moyeribus d n ieria ab eeterno exiftens, JMundus ab zeter- m etat, no (independenter a Deo) exiftens, . con- ciu k ; Dibre ^f tradictionem involvit: etiam opinio decrea- ) n tione mundi ab zterno fa& aperte falía if n tite X eft. iligu p 4) Deus &nim nihil cozevum fibi aut cozeter- jtem t num agnofcit, Efa. 43, uidemtt I3 aurequam . dies e[fet ego oxfiftent Jum; c. 44, Ó ego ftin primus , ego fum ulzimus. ) An- te mundum Deus jam fuit, ab zeterno, Pfalm 90, » volüt I; & Sapientia ejus apud ipfum Prov. 8,22.23 ante opera ejus, inde ab eterno, antequam terya fieret, um aondum e[Jeuz aby[7, xel. €) mundo autem diferte initium in S. Scriptura adfcribitur, Gen. r, z. Mare. Eu * 10,6. c. 13, 19, & fundatio, quam anteceffit inde lu ab zeterno confilium & decretum Dei Eph. r,4 . Quoniam ergo ante, quam mundus crearetur 5 n preter Deum ub fuit, confueta formula, sun- u , 17 dum ex nibilo crearum e[fe , nihil abfurdi habet; fa- cile enim intelligi poteft, non de materia ex qua, ed de rermino a quo mundus effe.coepit, theo- logis fermonem eífe. Przeterea non de fingulis g l operibus, fed de materia, quze initio per geiiih creationem zzmediasam produ£ta fuit, intelligitur ; i p reliquis omnibus ex hac materia primo die. exi- J ftente, per creationem mediaram formatis. h T. li o 101 .. $ x12, Creatio non. uno momento, fed Sex díes jonist ( SEX DIEBUS diftin&is fo£z z/. . Hoc di- " if , T. ii fert& H 3 " 118 ($ 112) V.. de Creatione ferta Mofis narratio , diftinéte diesuumeranr, d & cuique diei fuum opus adícribens , Gen, r. M perhibet. Sed & Legislator Deus Exod. Ment 20, 1X de re maxime feria loquens , ad fex dies , quos creationicoeli , terrae & maris im- juf tin penderit, provoeat Unde proprium fignifi- tlj catum relinquere nobis religioni effe debet. Pnrwr diei opus fuitz incondita tenebricofa d moles , futuri operis rudis mareria Gen. 1,2, Eo- dem die Jux e tenebris educta, v. 4: 5. 2 Cor. 4, 6. 4) 240 Srcunpnt : excéanfum five coelum aquas fuperiores ab inferioribus feparatas continens Gen. r, 6. 7. $. C "ERTII : aquee telluris im smare , foutibus exun- IU latis daturüm , colle&o , Gen. r, 9. 10. Hiob 38. 8 —11- Pfal. 104, 6 — 1 1. zerra. ab aquis fecreta, Gen.T, lz,g 9. 10. Píal. 136, 6. 104, 5- & vegezabilibus exorna- do, ta * Glen'. r,' Y I D IZ' lg*-) Iur lt QvancTr: difpofitio SoEs , Éune, Siderum , in l expanfo. Ger. r, 14 — 19. Hiob 38, 31. 32. Pfalm. '7'10/! (t) $; 4- & 104, 19, & 136,7. . 9- & 148, 3 — 6. Efa. 1 $ 40; 2 « .l-* ts QuiwNTI: Aquae mararilibus, Auree volatilibus üntur impletze, Geri. v, 21. 22.. Pfalm. 104, 25.26. SkxTI: Auimautes terteftres ; ac denique deli- N beratiffimum operis complementun: Homo. Gen. I» 24 — 30. Matth. 19,4. 5 maui& Tertio, quinto, fe xto díe, in vegetabilibus & animatis a Creatore conftitutum eft admirandum. t lt " ii propagationis de* fuecundizasis Syflema , Gen. Y, 1. 12- 22.28. ita comparatum, ut quae per propagatio- türei nem a creaturis exfiftunt, & ipía tameníint DEI opera. Hiob 1o, 8. 1t. C. 14, I5. c. 34, 19. Exod. fper 4, 11. Pfalm. 139. 14. Cohel. 12, . ACt. 17, 25. eas | Cum Deusfeptimo die quíevitfet , monumentum hujus fextidui & creationis in eo peraétee publi- üügaj eum ac folenne effe voluit SajPazum , quem diem me::oiix ereationis, jam tum ánter homines reli- Hi giofo cultu celebrandze, conibgravit Gen. 2, I- 2- læüml $ 113» V.. de Creatiote: ($ 113. 114) II9 Y0115, $ 1r3. Opus per Creationem produ&tum CiosHoagi U. I' eft MuN pus, onmium rerum przeter Deum ef/ztus. AXOdI univerfitatem , pulcherrimo ordine €7. nexw coag- Í [ snentaiam , denotans. Ordinarie Scriptura '1$110 fubflantiarum fj fiema: intelligit, ubi de crea- guii tionis opere loquitur: Deum czíwum €7' ter- joet, eje ram €7 mare- €7. quicquid im illis eff , condidiffe oW f 40 dicit. Vid. Pfalm. 146, 6. Neh. 9, 6. A&. 4 lr or. 4) 24* C 14, 15. C« I7, 24« perl()ï?»ï 614 Comprehendit tum vifibilia tum invifibilia Col. I,.16: tum ÓSpirirus, cognitionis, virtutis, felici- j; exU! tatis capaces, Num. 16,22. Cohel. 12, 7. Hebr. 1 4f X2, 9. tum corpora , in quibus magnitudo , multitu- Gen h do, varietas, ordo, fíymmetria admiranda. eft; exori Pfalm. 104,24. Hiob cap. 38 — A4r zor. Mundus. dici poffit Orrrwus, fi id zmzenfrvo, , uom comparativo- fenfu accipiatur; tutius tamen eft pfam . Dà in Scripturze fimplici formula acquieícere, qua omuia, que Deus fecerat ,, VALDE. BONA fuiffe di- cuntur Gen. 1,31. W/zlr///W $ xi4. Per Creationem 2) gloria Dei Zini;, qe J j GeP i manifeftatur , Pfalm. 19, 1. 2. & 92; 5. 6. 7. & 103, 22. & 104» 31. Ápoc. 4, 11. 5) Sa- ub g i piens univerfi hujus difpofitio efficit ut crea- l Iqü P l turz inter fe mutuo fibi profint Hof. 2,20; opaga j jnt ? fpeciatim creaturis intelligentibus, &inter j u Y ceas hominibus, inexhauftz utilitates ob- nli'm tingant-. t [ j que 11 Hiob 38; 7 Ipfis augelis mundus nafcens Q m i letiffnum gloric Creatoris fpe&aculum g P H4 pra- 5 r 120 ($.314.113) V. de Creatione prebuit; & Gen. r,28.29, homini Deus di- cit: Egz dedi vobis ommes herbas . .. omner arbo- ( T. - Vobis erunt inalimoniam. Add.Pfalmus 1o4 totus. h Cum Creationis opus fi»c duo (gloriie Dei f& inanifeftationem & felicitatem crea turarum) prze- Tal ftet: reCte conücludimns , voluiffe Deum ea przefta- fi; & intendiffe hz tanquam ffmem Creationis, (uo Ambo hi fines intime inter fe connexi funt, Qui neque alter àlteri debet opponi. 'Scriptura Gjo- fiam DEI ulrimum finem effe, in quem. omnia ten- foln dant, pronunciat Rom. r: 3. Incredulorum tri- €x folvuntuft, obferváto, oriem hanc Deo non dem eflentialem aut abfolute necefi i z ariam, fed acciden- li talem effe, inoperibus extra Deum libere productis fundatam , hvpothetice tantum neceffariam. ( Oinnia in bominum u[um condita e[fe , afferuerunt dol ántiquicres theologi: in quo nihil abfurdi eít, fi abfit injufta in fenfum fequiorem detorfio. üni Tum ^iihthefis. $ ii5. Do&trinsé de Creatione veritati, übi : finceritati, integritati repugnant (r1) amfi- lg i qui errores , ab omni rationé alieni, omni religioni infefti, necdum omnes oblivioni f dati: Univerfüm hoc eífe ipfam Deum j CA Munudum effe ?ternum; formatum effe ex Vg praexiftente materia, Deo coxva, oeter- lï naj factum effe ab angelis, aut a naturis f quibusdam Deoinferioribus; produéctam ef- t 0f fe a duobus principiis cozeternis indepen- o dentibus, Bono & Malo; Filium Dei (qui fen fit creatura omnium prima ac nobiliffima) 1gua le P( fatio effe eum, per quem Dens mundum condi- derit ; Onni l d. V. de Creatione ($ 115. 116) I21 us d ä derit; Mundum ex fortuito atomorum con- 1000 curía ortum fuiff&.- himus (2) Notanda & recentiora quedam: hy- pothefes precaric de mundi productione fecundum leges motus, mechanicaquadam tie Dd )) pre ratione facta ; hypothefes de tellure noftra; prefto tonis, quod epocha creationis mofaica longe anti« xi f quior fit; de hiftoria creationis biblica ad üri Gl ia ter folam tellurem noftram pertinente; deea- rumi t« dem hiftoria allegorice ; relicto fenfu littera- )eo non : yccidene li, interpretanää. rodfts (3) Denique huc pertinent falfze & fub- i jmenut dol?e opiniones de fcopo & fïne creationis , J eft» : unice conílituendo in felicitate creatura- ) rum & manifeftatione Bonitatis divinze; etitat; ubi nec felicitatis creaturarum, nec divi- (j at nx Gloriz genuina notio retinetur. j omi $ 116. In toto hoc Loco ducem Striptu- Noritiaun- rbhvwm fün, &in ea hiftoriam Creationis Mofai- de, Daun; cam , cogitatis peregrinis fuo loco relictis; unice nobis fequendam effe exiftimamus. ; g '3) Quia verba Seripturz clara & perfpicua funt; 2) quia proprio litterali fenfu intellecta, cer- at tam, diftin&tam , & falutarem creationis notitiam t'äamef' offerunt; 3) quia relicta proprietate litterze , con- jeCturas & precarias hypothefes fingendi, refim- i gendi nec modus, nec finis eft; 4) quiaadeo ex- pal igua mundi vifibilis portio, etiam 1n lis, quze an- te pedes fünt, nobis cognita eft, ut ne quidem pf fationabile fit, in abfcondita, inexplieabilia, & omnhino antemundana rimanda, audacter & cum J coudï*' 9 Scri« u 122 ($ 117.118) VI de: Providentia " teni Scripturzé contemtu fe ingerere, Vid. Hiob 38,4 titi ubi eras i& futidatte tne. zerram ? — expone: fi ea. erudi- tiüne es, D7 H pent At ( LOCUS VL ili eqc DE PROVIDENTIA. üum M Providen- M $117. DEUS, qui füeür Crostor eft li áefini- (x Pet. 4,. 19) rerum ab fe conditarum etiam Á 1ió.. Q curam gerit, quo? PRovipENTIA dici- , l f of tur: eftque Japiens ,. jufla.,. potens ,. continua t tf « DEI operatio , per quam creaturg. in exfiflendo Ó1 ' durant, im agendo. DEO Jubfünt ,. n univerfo N fatu. fita. ad finem , cujus gratia exfiffunt ,. diri-. Do gzmtur;, Ti (eray Pfalm.. 138,.3 opera' manuum tuarum ne: (o. Jeho- va) deffiruas; & 145,9. Gonus eft. Tebova erga. ompnia;, 0l T &* miferatioues ejus fuper omnia opera ipfius,. f n 1j T Effe Pro- $ 118. EssE. PRovripENTIAM, ipfa LUET ü m videntiam. Ratiome agnofci poteft : magis complete ex fptraty Revelatione cognofcitur, quae fimul PRoPO- ju siTUM. DEI in eonum ad metam detu oftendit. Ui&; At q lueh Svpe in Scriptura reprehenduntur, qui Pro-- vid enti: aut immemores aut deliberate t negligen- tes funt, Efa. 29, 15. 16 F"e illis qui .. - « dicunt , quis al fm videt t05 , vel. Pfal. 94 : 789 qui plautavit au- . vVOmn, an: nomnm audier ?2 Etenim effe Providentiam Iunw colligi poteft : verum creatarum conditione I) ex ipfa Dei marura; & 2) ex A quorum caufa ex i , qua fibi reliCctz fines, Matif ftunt, affequi non poffunt. Ac- Des cedit 3) experientia, Obfervamus enim, 4) effé etiam in inanimatis ac jr 9.//)101 tem fnem, & quide curatam, ad eundem fapien- pindy m in cafibus fzepiffime recur- renti- : "futui VI. de Providentia ($ 118 — 120) 125 rentibus , tenden'tiam ; &) effe in tanta rerum mul- $4 titudineac varietate orditem & harmoniam conffau- tlj* zem; c) effe in ferie eventuum, qui plane contin- gentes fünt, im fortuitis vitee fingulorum homi- pum cafibus, im rerum humanarum converfione, im ecclefize fatis ; confecutionem: quandam deliberazam, uam humana prudentia nec profpicit, nec inten- d it, nec impedire aut evitare poteft. r d Scripturze teftimonialuculenta & claffica fun& A&. 17, 24 — 28 ; c- 14, 175 Matth. 6,25 — 325 c. effat 16, 29. 30. 31 ; Pfalm. 104,24 — 315 aliaque mul- , d t2 , qu:e in fequentibus citabuntur. "Tota Scriptu- ra continuum quoddam Providentze documentum TT & teftis eft. G 119. Zrovidentia eff a&fio DE1 UN1TRI- Ef aflio: xfyffi(där NIr. Gen. 22,8 Deus pirovidebit. AG. 15, 18 DEI uni- mziwlrffl Deo nota opera fua. Írini.. j n 'Tribuitur Patrí, Joh. 5,17 Parer meus bactenus operatur ; Matth. 5, A5 folem fuum oriri facit ; & Yilio, ur omnias Hebr.Y.3 ge- o Jd- €ol. r,17 per. Filium pevfiftu à of ffar eunéta verbo fuo porente ; & Spiritui Sancto , Píal. 139, 7 quo ibo à Spiritu 100 , & 104, 30 mitsis fpiri- ium iuums d creaniuy d* renovas faciem terra : fpe- , IPFZ ciatim quod ad ecclefian 1 Cor. 12, 11 bec omuia operatur unus ille & idem ille Spiritus. J 37f $ 1zo. Providentia fupponit Ommifüieu- p5010 .Ejm* For- tiam qua Deus omnia quz: in mundofunt iar] intuetur & fcit Pfal. 33, 13. 14« 15. fpecia- tim Prefrientiam eorum , quae ad creaturas j pn- ed ipet ad finem dirigendas faciunt; nec non vo- yi , 1 Juntatis Decretum. j v jdentit ACG. 15, 18 Deo 45 eterno wora fünt opera fua s & 2* Matth. 6,232 fcit veffer Pazer vos iffis egere; Hiob 28, 23 — 27 Deus int elligit viam fapiennie : ad fiues ierree jnt lr profpicit z qua fub o mnibus celis [unz vider : faem vento j ondus fuum: d* aquas aptaz cum smenfura : . facis pinvie m ' vider dg*' " fapieïï ffaurum modum, ó*viam fulguri zonisrumm ; enay- " gt g j ($ 120.121) ^ VE de Providmtia: enarrat, preparvat , etiampervefHiaar eam bil (fapientiam). ph. I, 11 agzt onmmnia ex coufilio volunt atis fua. dua h Sed cum non otiofa fit fpeculatio, forma Providentize proprie afjo eft, in benigua lIt Ttot omuum cura confiftens, quae per tres a&tus, (it, Confervationem , . Concurfum , "Gubernationem , QUE lu , fe exferit. femi Alii theologi duos a&us, Confervationem & lii Gubernationem, faciunt, [enli & formam proprie in gu- bernatione conftituunt. Non re ipfa fed metho- j do tantum inter fe differu nt, quz libera eft. Eo ipfo quod liberaeft, liceb itanti 6 quiorem, apud nos receptam ac notam, fequi. fig, $ 121. CoxsEnvaTIrO eft actus Provi- (T'talt Conferva- - fio. Wt denti;, quo DEUS ommipotentia Jua. efficit, D u; omnia, pro fua cujusque matura, indole, €7 103 deffinata. duratione , exfiftentiam , proprietates , A rübi f agendi vires in éreatione acceptas , retineant. Qtli n ACt. 17,28 iu Deo vivimts , br. T, 3 geffat omtia verbo smovemurs fumuss « ] f«o;. Col, 1, 17 omhia in 1 fl ilo (VFilio) perfffuut; Pfalm - II9, QI fecundum ordi- Breltan Is nartoues 1125 fdaut bodie: nam omtia tibi ferviunt y Ne- lt dite hem. 9,6 feciffi celuun , terram, maria d* quicquid Dii jn eisefl: zuque vivificas Cviva confervas) illa omnia. Modus -coufervarionis Ti pro diverfa rerum, quae hberrin confervantur, natura verzus eft. a) Aliter fe habet I ( N ] j u confervatio S pirituum Aét. I Deus dicitur Hebr. 15, 17. 28 Gu illo sumus)5 m 9 Parer. Spirirzuum , Num. lal u 16. 22 Deus Spirituum omHis carzis (omnium ho- um minum). &) Ajliter con fervantur corpora mundi to- talia 5 Det. Titne. 3:7 qUi nunc füut celi d* revra, ipfius 4) verbo vepofii "LA "; Píalm. £48, 3A de fole, 000þe;-4 una, ftellis, ccelis ccelorum dicitur j &" creata funz ; Ipfe pvecepiz "ag €&" confiflere ea facir in perperuum; fla- IUIHUD feeir, 2dque ton zranfibit. c) Aliter vegetabile & animale re 8num, inquofyftem LU a propagationis fta- Wt ; füG ili- t 12 VI. de P?'oväcfentia o rmm:10) v ttiam) bilitum.eft Gen. r, rr. 12 proferar zerra berbam pro- El ducenzem femen; . c. 8,22. femennis d meffrs non ceffa- bunr; Pfalm. 104, 30 renovas faciem zerre. fottna Porro alia eft confervatio immediata; alia, quaze per media fit in natureze ordine divinitus con- beuigim ftituto ; Pfalm. 104, 14 gramzua pecudibus germinare fa- du cis , & berbas ad ufum bominums 145, 16 aperza ma- ÀiOndh, u rua omtia viventia fatias s 147, 9 fuut beffiis pabu- lum dar , corvorum pullis clamauzibus, Sed in con- fervatione mediata non exclufa eft a&tio Dei; g & Matth. 4,4 noupane folo vívir bomo , rel. 1 'Tim. 6, 17 Jpem babeanz in vivenre Deo, qui uobis omuia large fup- jeingi- metho- peditaz od fruiionem. f b $ 122. CoNcunsus eft a&us Providen- .Cö,n Curfs., ,pud nos tie , quo Deus cum ereaturis fimulagit , naturd ereaturarum . agentium , €7 indoli atlionis conve- : Prori mieuter, T ejiii?; Probari folet «) ex Pfalm. 139, 14. 15 & Hiob ob, 10, 3. 8. 11. ubi formatio corporis humani ; 5) ex "vtb A. 14, 17. & Hiob 38,28. & Pfalm. 147, 8. 135, 7 ubi hubes, pluvia, ros, fertilitas terrze, & 1i- OOl milianature pheenomena, Deo tribuuntur; c) ex ACt. 17, 98 ubi zx rPsO vivere d moveri (perinde , þm; utieffe) dicimur; nec non 4) ex effeCtuum tum » (l r'fï preitantia, tum conftantia; motuum item fapien- d t te directioné. u x Difficultates huic docendi formze objici folitze ; qui minuuntur, fi obfervemus, Deum qui eft agens jl m liberrimum ac fapientifluumum, uti in confervatio- ] ne (S :21 fcbol.) ita & hic, mon agere eodem modo, [e habet fed prout agentis natura & aCtionis indoles o pus ;pNTUS [)1 habet aut admittit; eundemque ad creaturarum j, Nu aCüones concurrere, non ex neceffitate fed liber- ium o rime, ficut vult, & quamdiu vult. mmd 1 4) .Ad a€tiones .rerum corporearum potentiffima 4 y p cooperatione concurrit. Matth. 5, 45 Jolem fuum ava- de 0^ f« v:AX& 0riri facit; Hof. 2, 21. 22 (al. v. 23.24.) ex- i jn audir celum rel, Pfalm, 104. 13. 14 »sonres vigat , gra- lüüMv ji. meu, berbam, panem, ezerra educir 5 & y, 30 .reuo- retiibl]e vat füciet zerre, if j lv) Etiam ii 126 [6 E'Izz. 123) Vf . de Providentia if £) Etiam ereaturarum atitelligemium Bow xs attio- [ ais cooperando adjuvat, procurat, promovet. Pfal. ) 127, 1. 2 edificautium labores , cuflodum vigilias fortu- 1 nat. Gen. 39,2. 3 fuit: Deus cum . Jofepbo: quicquid hu egiz, Deus forzunabat. Similiter 2 Reg. 18, 7 de re- felix ge Hiskia, Efa. 26, 12 oumia opera tofiva. perficis tio- 2l. &irs 2 'Cor. 3, 5 fufficienria noftva ex. Deo eff; Rom. 8.28 diligeutibus .Deumn omnia COOPERANTUR 4n 2 M pun; :onum. .£) Sed in «a&ionibus enoraliter. snalis coopervatio do- Tholl cum babeve 1100 potefé. . Nam .caufa peccati eft vo» luntasmalorum, quzeNON ADjuvANTE DEO aver- titfe.a DEO Joh.8,44. (fic diferte AvucusTA- WA Cowrxssro arzc.19.) DEUS fuftentat qui- üen :dem naturam , & confervat vires agendi; fedcrea- m turam peccantem fidi permittit. Pfalm. $1, 13. . ACt. 34,16. Rom. 1,24. Conf.mox dicenda $ 127. grati $ 123. GuBERNATI10 eft aGus DDEI Un- jilit &1nberna- Tiq li idio. frini, quo, pro jure €7 poteffate fua fumma in tuly, univerfum ab fe conditum , es omnes, earumque vires, €7 quicquid n smunüo fit, iad certor ar CUN] bonos fines fapienter ordinat , dirigit, perducit, AQp pfi Opg Diciturin Scriptura vegnum iDei 1 Paral.30 (e?r. 9) , tx, :2. Pfalm. 119, o1.ommnia .(in coelo & ter- [ D j)( Ta) füut miuffri u (Cahel. 3, 1 — 9 quzelibet res habet tempus:aDeo .determinatums .ACt. 17,26 Ia aempora 4v loca. babitazionis :à Deo determinantur. f QQo JEfa. 28, 29 mirabile facir .confilium: magnam praftat 1 V fapientisn (realitatem)5 -c, 46, 1 0. ax .confilium meur m, u «eoufifter. ioc revimen :divinum :-ratione imodi ;eft vel ROE 'Ordinatum, :vel abfolutum, vel extraordinarium. (l (Guberziatio :ORDINATA :eft, qua ;D eus:omnia diri- U^ git naturz ac:harmorniz rerum, «&.ordini ab fe 35 «conftituto :convenienter. /Efa. 55, 10. 41 uzpluviz T&l Ve W Q quix s. .. dta verbum dDei pevagit dd ad quod thirti- bu : Q zur. Sed Gubernatio ABsOLUTA., libera, mmajefta- LE tica eeft, iqua vires «& :aCtiones «creaturarum -ad (3 8lios, quam quo ipíz tendebant, fines fapienter Wi g 3 5n- VL :de Providentia ($ 123.124) 127 «s d 'inüe&ugtur. Prov. 16, 1 Lomiuis eft icouflitutum enimo: .a Domino efl refponfim hngue. P(alm. 'et, Pf itrdortt 33. 10 Dominus .diffolvit. confdium geutium : dimovet »eogitara ,populorum. Idem docent exempla: Ta- uiui ban 'cohibitus 'Gen. 31, 24. Jjofeph in fervitute j1icte felix :Gen. 39, 2. 3. 4. /Egyptii faciles Exod. , purtite 2?1. ;gentes vicinze quietem .agentes Exod. 34, t ]u 93.24. Bileam benedicens .N T. um. 23, 12. WTO d Syrorum parva:manus victrix 2.Paral. 24, 24. "Guberunatio EkX'TRAORDINARIA dn eventibus:mi- ypntit l. xti l o raculofis cernitur, de.quibus $ fequ. DROset- $ 124. MrnacuruM (prout do&o lo- pr,.s, Augie ontat ( quendi .ufu :accipitur) :eft eventus per abjo- fuy, : fedtt Jutam Dei potentiam extra confuetum matura €7 j l?) M' gratiz :ordinem produ&ius, .€7 hinc rarus.ac in- &T f)litm. QQuando aliquid :a :Deo fit, :quod pE Ü matura munguam facere potefl , .dicitur AMiracn- ( fu TP [/ ctulum PRIMI ORDINIS. AMiracuhum s - At mqiä 'CUN DI '0RDINIS ft 'effectus, Ui HC | eertord MOonDo €7 fub s circumflantis nonnifi .a Deo Pmüll'ra per-operationem fupernaturalem «extraordinariam i]o h (d jo t fieri potef-, :quamvis 'tale.quid .alias etiam u,,ehbg[ 19 per naturz vires fieri poffet, ifed alio lon- A& T ge modo & fub aliis.circuniftantiis, (1) Scriptura fzepiuslaxiore vocabulo sra r uti- yum ! í PL tur, cujus fignificatus cum Jridiore quem .defini- tio exhibet fenfu «confundi:non debet. '(2) :Scriptura itefte jJolus .Deus wiracula facit;; gt Pfal. 72,18. 86, 10- 136, 4:coll. 10— 16. Deut. 4, u 34- 35- Hinc fiquando angelorumn minilterium in- om tervenit (ut Exod. (12, 23. 2 Reg. 19,35)., tamen r - n tlf N id., quod eiraculofum .erat., non.angelorumi wiri- Tatll bus,, fed 'fola IDEI pozeneia factum foit. h 4, 9 (3) , Ingens miraculorum numerus «(etiam ipri- r mi ordinis) in Scriptura occurrit ; «& veriras zar- J W Yüríos ; inplen ) (124.125) - VlI. de .Provicze.ntia' 128 garionis fuümtma nititur fide hiftorica. Ut fciamus, ec] aliquid veri uomivis miraculum efle, non opus eft, [ ut univerfam rerum naturam habeamus perfpe&tam : nam eo usque jam diu cognita eft, ut tuto judi- JCfJ care pofüimus , fanationem v. g. hominis a natura pite CCl , refufcitationem Lazari, refürreCtionem Tnent: ipfius Jefu, rel. naturaliter contingere non po- 6 of tuifle. D (4) Comparatis inter fe miraculorum exemplis honi videmus, Deum feciífe miracula e) adauctoriracem 7) prophetis & apoftolis conciliandam ; Exod. 4, 1039 1 — S. Num. 16, 28,29. 1 Reg. 18, 36. Marc. 16,20. liln. &) ad confirmaudam veritatem revelatze religionis, Exod. 20, 20. c. 40, a4. 2 Paral. 7, 1.2. 3. Hebr. 2, 4. N €) ubi zece[fizas aliqua urgens infüperabilis opem tfla- ürtg d gitabat, Exod. 14, 10 — 18. ACt. 12, 1—11. 2) ge- neratim Deus, Ííapientiam, bonitatem, juftitiam di, fuam per miracula demonftrando, fa/urem bowiuum DI intendit,, Num, 14. 21 — 24. joh. 2, 1x. Luc. 7, 16. 1 Reg. 13, 3 coll. 33. UT 5) Per miracula communiter intelliguntur fa- a snanifefla , iluftria, quze in oculos mcurruntz T fed dautur etiam miracula occulta , quse paucis, aut [ fer j Oomrnino nemini in hac vita, innotefcunt, & ad 6'iti Vit fupo fingularia Providentize (S 123 fcbo/. ) referri ,poffqnt. f"Wldim IProviden- S 125. Pprovidentia divina TOTUM UNI-& Pt Ti tie 'Obje- vg&RSUM comple&tur. — V'ivificat omma Neh, um (Om 9,65 in Filz'q omnuia perfiffunt Col. 1, 11; g 33 Ig,; ^il '; Vi Jfat omnia verbo fuo poteutiffimo Ebr. 1; 3. nl ComwuN: five generali Providentia LU BUIT g&neifala, OMNES creaturas in rerum natura exiften- I'E*me" | LUR ( "(. tes, & quidem srNGULAS curat. On, a) Deus innumerabiles in ccelo /Ze/lasin nume- Bettiy Ottyyy, rato habet Pfalm. 147, 4. Efa..40, 26. .b) Curatacregitres iganimatas : ventos , aquas, ( pluviam, fulgura, Hiob 28, 25. 265 nuhes Pfalm. ac mllt nivem, nat) / 147. 8: ignem, grandinem, vapores , procellas, exfecuturas werbum ipfius Pfalm. 148, 85 2707]3'-/(2,, coelum, "l dy A ,,VI' de Pravid;emzïa ,« (5 I25. 126) 129 Jatni ccelum., fefram , montes, coiles Efa. 40, 125 her- ys elt, bas Pfalm. 104, 14; flores Matth. 6 efam: » 30: frumenta 1 Cor. 15, 38. ) judi- c) Etiam animautes : atüra Hiob cap. 39, 40, & 415 pifces Pfalm. 104, 25; fe ras Pfalm. zo, IO. IT5 ju- Qonem menta Pfalm. 36,7. Jon. d. I17 voiatilia Matth, 6, 26. Q p 4) Cumprimis dignum notatu, eriam viliora , xenpls hominibus contemtiffima ,. a Deo curari. Luc. 12, 6 Auritüre apud Deum ne pafferculus quidem in obliviotie e€ft; Matth. TO, 09 9"e umnus xod. quidem in revram cadiz fmie Patve veldro 5 " 1'[3, 20' ] ' Pfalm. 147; 9 3Deus pullis corvorum efcam (la;. jplons, br.o h $ 126. Providentia SPEctALIS eft, que [peciale. Pem ïh-' circa homines ad finem cui deflinati funt perducen- .00* vultitur dos, orcupatur. Pfalm. 1445 3 Jehova quid j j ff homo quod agno[Pir eum; Jilius hominis -qm'd f LUC. ï& £f , quod rationem ejus habes. untor i Hoc ad ommes pertinet: Matth, curmünt 753 45 [olem Juper. bonos juxza d* malos oriri, pluviam fuper juflos jis, a d injuffos decidere facir. Jer. h &a 32» 19 oculi zui aperzi Junz fuper oinibus bominum vis : àd. reddeudum cuique 'Wo'äunt- Jecundum vias fuas, dv fecun dum fructus (fequelas) operum 1tforums (ergo cura hzec PRO BONO cON- y Ul TRA MALUM vigilat füper hominibus). "m Compleétitur (1) totum genus humanum 3 Pfat. 33.13. 14. 15 de cclo iuruertr Jebova d* omttes. bo- ., lfl; gf-' mines videt: de fede babitarionis Jue coutemplatur. zer- v& icolas : fingit corda ómnium: m artendit ad omnia ope- va eorum. ACt. 17, 26 fecit ut ex unius fauguiue ani- Wjdenf'la verfum geuus bouuti fputis d um fuper tota terra babitarer , de- temporibus d?? zermiuis babitationis eorum., Rom. 5, 29 an judeorum Deus ziaurum? uonue o gemium? omniuo dv geutium. »É. C, 1O, 12 idem omnium dominus eff. $ i d (2) Regna mundi, eorumqne adminiftratione ac mutationes. Dan. 2, nat) fempora Íítata & 21nutar(pro arbitrio guber- pa P^ zempora commoda (xeupis) z tYansfevr veges do* cot lii ov WFQW- €ges. . C. 4, I4 cuicuuque n ) p vtil dat regnum ; Pxï*-ov. 8, r Ü Jutt 15. 16 vPertme Végaut veges, d* Cl í )50 ($ '126. I27) VI de Providentia - De d guöernatar& decernunt xel. Efa. 40, 22.23. 24 0pti- mpares vedigit j mibilum, gubernarores 1evra abolet. ji (3) Singulos homines , quoad nativitatem Pfal. tl 71, 6 ze uixus fum jam abuzero; infantiam Jon. 4, 11 Jlo LUR d? ego &ion parcerem Ninive? .. in qua fuuz plus quam duodecim myriades (120 millia) bominum , qui nefciunt am difcrimen inter dexzram d fiiflram fuam; vitze cur- 4nn füm Pfalm. 71, 17 docuifli m5e o Deus apueriria mea ; " Efa. 46, 4; confilia Jer. 10, 23 sou eff penes Lo- anunem ipfus via rel. fortuitos cafus tum fecundos [ r Af tum adverfos 'T'hren. 3, 37. 38 Nouue ex ore AIiifr- Qj suü exeunt mala pariter ac bouum ?. Amos 3,6 um Quem evit malum im urbe quod Dominus non fecerir 9 fa. BU 45, 7 facio pacem d?* creo malum ; ego j'ebova illa omuia T jfció; ac denique quoad exitum vitze; de quo temps $ feq. at $ 127. TERMINUS ViTJE cuilibet homi- fitk quoad Ter- ninum vi- ni a Deo prufixus. eff, . quanquam mon abfolute im. TEf €7 immutabiliter. Non fortuitus dici poteít; Qu fed nec fatalis dici debet. Dai (1) Terminus vite Fixus, non fortuitus, non f cafui czeco obnoxius eft: nam a) omnues hominum dies iu libro Dei fcripti fant. Pfalm. 139, 16. 4) i2 Dei fned sanu fpiraculum bominis d omnes illius vie [unt Dan. &ej 5, 23* c) defiumi fuur bominis dies, numevus men[um ejus penes Deum efl ; Stazutum ejus (tu o Deus) fe- cifli, quod uon tvaufibir Hiob 14,5. "Terminum a 483 [1 Deo fixum nullus homo differre potett Pfal. 136, 4 m exit fpiritus ejus : ipje redm in terram [uam : :[io die per- L j jeruut omnia coufilia ejus , fic Luc. 12, 20. Cchel. $, 8. (2) Sed Terminus vite NON EST FATALIS, 90 31 abfo luze uece[farius do* àmmobilis, a Quia vize prolon- Jit, gatio a Deo promittitur, & quidem fa^ hujusmo- Yo| di conditionibus, quze ab homine impleri poffunt 90, li aut non impleri. Exod. 20, 12 pareuzem urrumque 3)3 bonorazo, ut vitam producas in terra, quam zibi Je- LT Lbova Deus zuus.donar. Deut. 30 19. 20 elige vitam, ut vivas .. , amando "Tebovam Deum tuum:; .. ejl euim f ls vita zua d? evi rui longirudo s 1 Reg. 3, I 4 fi pra- cepra 6a [ervabis , prolongabe dies 1u0s. $) quia ficu Deus Qlera VI. de Prom'dentiav ($ 127.128) I5I 24 Deüs etiam vire abbrevationem minatur, & quidem abolet, Jub couditioué inobedientize. Pfalm, 55, 24 viri fau- m fjl guinarii d- dolofi non ad diwidium perduceut. dies faos. NI Prov. 10, 27 timor domin: adder diesz — fed auni jmpio- lum vum decurzabutirur, c) quia Hiskize regis vita, cum D terminus illius aCu proxime inftaret, adjectis XV 1tect- annis a Deo prolongara legitur, & quidem ad pre- TEUM ner l- ces illius Efa. 38, 1 — 8. Conf. Jac. 5, 14.15.. Diftinétione obfervata inter terminum vitze cundos | Jf uatsralem, qui ex conftitutione & temperamento corporis attingi POTEST, & inter terminum, 3,6 qn quem. quisque AcTU ipfo attingit, dubia circa 1 m 'l'erminus jl ounit utramque hanc thefin facilefolvuntur. naturalis ab ipfo homine accelerari poteft, perin- (de qUo temperantiam , affectus immoderatos, avtochiri- am: id quod Deus jufto judicio permittit, ac per« it ho mittere decrevit. : a[;fafuif $ 128. ZdGiones hominum BoN m ]proecipua Provides- potem quadam ratione /ubfunt diving Providentig., lia circa a£tiones Deus enim continue id agit ut homini of- bonas ; l$s f ferat fubfidia cogno/tendi boni; & motiva, mm'mum m media , vires, occafiones, illud profequendi ( m & efficiendi. TU usj* Etenim 1) Deus docet, quid bonum fit; Efa. pinmn ? 48,17 ego fum Jebova Deus tuus, doceus ze in tnifum iM tuum, Zuceus ze in via, Te$ pracepris meis. quam ire debes ; ofv azzem(eä— "TA jd.e 2) Suppeditat bene agendi occafionem ; Apoc. 3. 8 dedi coram ze januam apertam ; Etth. 4, 14 quis jJcit , auuoun X "TTEMPUS TALE regnum adepta fs. & W PMM ujus" voluntatem , Phil. 2, 13 Deus eff quz pro fua Lene- | ; Offüm voleutia in volbis efficit ut. d& velitis & efficiatis 5 2 Cor. 3. 5 fufficienzia nofira ex Dep efü ; Eir. x, 5 furrexe- vt " j XMU THHi OMmnes, quorum auimum Deus excitaverar. ?eü' TUD 3) Subminiftrat vires: 1 Cor. 15, 10 gratia Dei fum quod fum vel. x Pet. 4, 11 ff quis minifiraz ut. ex ] aj H [ Jaculzare , quam. Deus . fuppeditaz. Efa, 26, 12 omnia opera uoflra operatus es 110b15. ) ia 2 4) Bo- fois 132 ($ 128. 129) VI de Providentia 4) BonasaCtiones approbat, Cohel. 9, 7 pridem a accepra faur. Deo opera t&a;. x Reg. 8, 18 Jene feciffi, quod boc flatuifli auimo tuo: prómovet Pfalm. 9o, 17 [ opus mamnuum noffrarum confirias Efr. 5, 5 oculus. Dei fuit füper feniores .. ut uon inbiberent eos (vegii prze- ( feCti v. 3). fucceffum largitur Jof. r, 8 uoa vecedar ! liber legts ab ove zu0: . "unc profpere ages , d tuuc l prudenter vem geres;5 Y Paral. 29 (ebr. 28), 20 Deus DPu zibi aderit , won te deferet , ttec tevelinquet , douec ab- p Jolveris munus domus Dei. (vedificandze). filt 5) Bene'agentes tuetur ACt. 18, 9. TO ne zime- [ z0, fed loquere uec zaceas: nam ego recum fum, ueque lfl ze quisquam invader ladendi gratia; y Pet. 3, 13 ecquis [ eft qui ajflitiurus fit vos, fr bomim profequamini, (d. 6) Eosdem praemiisafficit, 2 Paral. 15, 7 confo:- tamini, ue vemi[[e fiauz manus. vefire: efl enim merces 21 1!e operi vefftro. Rom. 2, 10 gloria bouor pax obtinget omni bene operauti. 1 Cor. 15, 58 /abor ve[ler 11 Domito (Do- mini caufa fufceptus) ao eff imauis. » — Afliones $ 129. ÁCTIONES MORALITER Ma- Hllj enálas, Lz nec approbantur a Dxo, Pfalm. s, er, 5. 6 non er Deus volens improbimmm: nec ad- Ftís juvantur 'Jäc, I; I3* 14 Deur neminem tgníat P hg Pfalm. 94, 20 au confociabitur tibi thromus ma- m liguantium? |Conf. $ 122 fchol. Ton 1il llj Tta fubfunt Provideutie DEI, utillas moraliter femper, pAyfice autem frequentiffime zepediaz; ac UT D übi permitruntur , potenter tamen fapienterque de- zerminer, otque dwigat. ACt. 4,27. 28 coierunt fane adveríus Sancium. zuum ..füuri que MANUS tua &t ly 4* cONSILIUM :Zum prafmivir fieri ; Píalm. 34, 17 l Vulrus Domini fuper facieutes mala , ut. perdar. de ter- Ya "emoriam eovutn. DA IuPEDrTIO morali eft, qua Deus per prohibitiones, comminationes, dehorta- & tiones, ca&igatiohes, efficere intendit, ut L7) Creae NEC VIï. de PPovidmtz'a /(5 120) 135 il creatura Hbere agens non velit peccare, ..Iui- &if T 73)7) geditio phujfira autem eft ea, " qua Deus efh- ne- cit; ut creatura "om po[jt peccare. t Exod. 20, 5 Ego füm Jebova Deus :uus, Deus eur Zelotypus vel. Deut. 29, 15 & stou. obediveris. Jebove o Dut DDeo ruo , omnes be maledifliones tibà evenient vel. hugt d- Pfal. 7, 12. 13 Deus juffus judex eft , indignaus omni die rel. Rom. 2, 8. 9 ceuzentiofis d?? in. verirazem con- n zumacibus , injuflitie vero obedienzibus , exardefcenria , j p ira, afflidlio, anxiezas, 1 Reg. 13, 4 exaruiz regis ma- [3.ecq!2ii nus quam adver(us prophetam protenderat, Hiof. 2, 6 lfs (4. 8)En , Ego obfepiam viam ruam fpimis rel. ACt. £ntlj 0i* 4 Paulus infidiis Jud?eorum fubdu&us. ) Mercd XPet. 4, 1 carne patiens peccare defuuit. " g PERMissio0 non efít moralis conceffio m peccati; tanquam reilicitze , fed efttantum i d ! dmpeditionir phuficge intermiffo , voluntatem li- m $ beram hominis pertinacis f/bi €7 malitig fue p relinquens. TRIU) li Pfalm. 8r, 12. 13 lfrael moluit me: ideo dimrfi eum iu obflinatione cordis fui, ur irent in confilüis fuiss yutilt Rom. 1,24 quare (quoniam cognito Deo gloriam non tribuerunt) permifi eos Deus auimi. fui cupidita- zibus, 2, "U heff, 2, 10. 1z. 12 propterea quod. veritatis mgml!*.!ï amoyem non adini[erutit , mi;tet Deus eis efficaciam erro- jin; V 715 raue " . Hzec permiffio nunquam fola eft, fed femper 4ifll f*me cum reliquis providentize actibus conjuncta intel- ligi debet, ceuexallegatis diCtis evidens eft. ACt, xus n d. 'W ï? K 14, I6. 17 frois omtes genzes ambulare viis fuisz: "T AM- "Ti ETSI n om je reliquir ej«grugoy nou reflatum. DETERMINATIO peccato tum quoad es r gradur, tum quoad durationem limites ponit. dghorïa' Dan. r1, 36 füciez fecundum lubitum füum d effe- vet fe fupra omuem Deum i. d? profperabur Do- ylit " NEC confummara fueriz iudiguatio, Efa. 37,29 ponam qu ^ 3 utci- 134 ($ 129.130) VI. de Providentia uncititim meum in uaret 1485 rel.. Píalm 75, 5 — 9 ne gloriamini, ne zam alte extollite cornu .. quia Deu: fior Judex efl, bunc. bumilaz , illum extolliz. lu hn DinEcr1i0 eft actus Providentize, quo &ran Deus peccatum jam exiítens, & fua natu- BUl jl ra in ulteriora mala evaliturum ; aut n ob- |id jeäïum quod Dro vifum eft, 2 Sam. 16, 1o. II quin maledicat: quia Sfehova dixit ei , sale- UF l dic .. . fortafe reddet mihi bonumpro imprecatio- ti, &i do "i. conf. Ezech. 21, 19. 20 (4l. 24.25) ; autin l alium, quam creatura peccans intendebat, ii eventum vergere facit; Gen. 48, 5 pro falute glonn veftra mifit me Deus ante vos in ZEgyptum ;- c. GL 50; IQ. 20 quadu in me qmalo animo cogitcveratis, !it Deus. vertif in bontum, Phil. z, x2.1 3 cafus mei J (vincula) m evangelii profe&um ce[ferunt, Pfal. j 9» 16 cecidit ipfe im foveam quam fecit. II.] Pyoviden- $ 13o. Providentia DEI SPECIALISSI- tia f[pecia- MA eft, que res C7 a&ioues fidelium. comple&li- fmilï Iiffma, d fur, torumque fata di/ijjzt ac moderatur , ut f ad fines illos füblimes, quorum gratia a. Chriffo Tj Cl redemti funt, perducantur. l qi Pfalm. 33, 18 eeuli Deomini iuzeuzi fu. fuperzimen- L ze$ ipfums 34,16 aures ejus atteute ad preces eorum ; 37. 18 novn dies (triftes ac laetos) zuzegrorum; 31, 16 in manu rua fories mea, Efr. 8,22 manus Dei fu- aj per omnues eff , qui ipfum quarunt. Matth. 6. 26 — 32 quauto magis vas ,, Matth. 10, 31 multis pafferibus me- E ltores effis, ACt. 27, 23 adfhitit mibi bac. nocte angelur In eà chjus fum & quem colo. Similibus exemplis be plena funt Acta apoftolorum. Cer- VI. de Providentia ($ 130— 132 135 "u- u Cefnitur a) in fmgulorum Vocatione , Conver- 1i j d) fione, vitze curfu; 2) in ceribus fidelium particu- uuiverfali quze per totum. or- laribus; c) in ecclefra bem terrarum eft Matt h.t6, 1g. Ubique enim talia , QU eveniunt, quze Deum fincere quærentium ftatum | Dtt fpiritualem promovent. horum providen- Finir pro- tnd $ 131. FiNis proximus videntig. tize atuum eft, hominum vifam fic regere , ut ad aliam fuüblimiorem vitam praeparen- N tur, Rom. g, 28 /cimur Dei amantibus, ommia premtia- nd bontum cooperari, Pfalm. 73 24 dextra pre- ; at henfum tuo conjlz'o'dmi: €7 ad extremum | n n debat, gloriam fufcipies me. ro f Ullmus autem finis eft ut manifzffetur j ; G. GrLoRiA Dei: Sapientia, Bonitas, Jufi- jrtui fiia, Majeftas. Píalm. 104, 31. Rom. r1, gnfuy 33. Pfalm. 36, 6. 7. 8. Jer.33» 9- 11. Pfalm. "n 58, 12 & 64, 10, 11. 1 Paral. 3o (ebf. 29) II.I2 Apoc. 15) 3. 4- J Fime Providentie velle percepte non eft adeo dif- ficile, certum effe de re&irudine ac fanttirate Provi- OD-, ,'ompfzäi- deutie, & in ea cum fiducia, cum amore, ny, ! acquiefcere, eoque cavere fequio erga Deum, ]teram tr-ansferamu.r. pe immaturi ex hac vita in & . ürn Gal.6, 9. 10. 1 Cor. 15,58. Matth. 25, 14 — 30. 1n quibus locis, & pa ffm alibi, couziuuus in eternirae tem profpectus. eft. ipertint ' utithefir. '7] eorüm? $ 132. Doctrinze deProvidentia, przter yum; ) atheifficum illius contemtum ; adverfatur «) u Duf yife? Epicuri fyftema, mundi ortum & rerum a in eo curfum omnem cofai fortuito adfcri- d WW bens; 5) Stoiciímus, quicquid üit, ex fa- , ao taá " l4 ( 136 ($ 132.1353) VI. de Providentia. ial mece[fiate fieri fiatuens; v) Deifmus, M partim rudis & craffior, vulsares de fortuna Jr conceptus adoptans, partim fubtilis ac do- di &us, fafalifio addi&tus: qui errores religio- nem omnem tollunt. ipfique fanze rationi tet elt adverfantur. Sunt & philofo phicae quze- [ d am concertationes de Confeérvatione, de [ K Concurfa, de cura Jingularum rerum , de viime 0s Permimo. Prscipue vero hic intereft, dubia J &t piorum dextre eximi; qui ex confpe&a man- [ [U/I7] di avaZíg tum phyfica tum morali, ac mulitipl:i-ciï hujus vitze m 9 : iferia, animo an- Tor i folent. ce g LÓCUS VII i DE ANGELIS. agez "dngelo- $ 133;.4 Dza NGELIS apertiffime & fre- Tum exfi- - quenter teftatur Seripfura: funt Spiritur tz- T jiezztia. Y lg/zxef,þeo' fine ercati , nt Deominiftrent, €? volun- Ye gafem ejur, eliam circa creaturas, pot g'.fn'mzm ho- tri miney ele&os , exfequantur. —— l Qj Definitio nititur caff; 7c0 dictos Ebr. r, z3; & Iucem capit ex luculentis Chrifti effatis Matth. X5. lo IO. €. 22, 30. €.25, 31. c. hld natura & functionibus an 26,53 & aliis locis. de & gelorum. Poffibile effe, 2 ut preter Mentes human as alii Spiritus perfectio- Tes exfiftant, nec Rario i da n dubium vocare poteft. [/ 07/ Creatos &lje ter dubitari non poteft : quando fuit ert&fi /nt? Scriptura diferte non commemo- K Tat; Vifï. J'e- äzgelï:* G 13'3:- 134) 137 Dus, rat; funt tamen indicia , imira hexadmerom, PL primo die, & quidem ommes jmül , conditos :do« effe itit- a). Creatos e[fe- certilfima veritas eff: nam pra- Qu ter Deum nihil exftere , nifi per creationem pot- eft. - Per Abyos, Verbum, omnia. facla futit, ue uno ]u excepto, Joh. 1.35 . omnia. per Ipfum creata ,. que i de eclis d* fuper rerra ,. vifibilia & invifibilia , Col. r,. 16.17. £) Non ante, féd. ia lexaémeron condi- Ut tos effe, ex generali indicio, de univerfo..exerci- dubin zu celi Gen.2,1 colligitur. c) Primo die creatos,, ex. eo probabile. fit, quod Creatorem jam tum, IB* um terram fuudaver, cum jubilo laudaffe dicantur omues Fili Dei Hiob.38,4 — d) Omues. fimul M creatos fuiffe ex eodem di&to intelligitur ;. nec | dl non-ex eo, quod. nullum generationis aut füc- cellivze productionis in. Scriptura veftigium. eft.. $ :34. Ángeli funt suBsTANTIjE CX- Napgpa " leffes [pirituales, intelligentes, liberg, viribus * ageudi praditg.. (dre- (1) Sunt Sussr&wTTE cebefles / Scriptura me- morat exercizuscel? Gen. 2,.1 & quidem tales,qui uni- r ( verfi coram Deo aaflanz Dan. 7, 9. 10.. Deum.adorauc Neh. 9,.6. & /audanz Pfal. 103,20: 21. Luc; 2, 13.. jj M- (2) Sunt Spiritus:. hoc docent actiones. quse eis: "1 tribuuntur; diferte etiam Paulus id affirmat Ebr. I,14, qui idem ad zwoifibilium claffem eos refert €ol. r, r6. Confpecti quidem leguntur: plerumque & forma humana Gen.18,2.. E9, z. coll. Ebr. 13,2- E Matth. 28, 2. 3. Marc.. 16, 5.. ACt. I, 10; interdum: , T0 j d et alia fpecie fulgida z Keg. 2, rxr. 6, 17. Luc. 2,9- Utruüm autem eum infinem corpus quod- éff aT CU0* dam ad breve tempus alicunde : affumferius , eorpore fubzili ftatui ipforum conveniente conítan- ottl ter (quze vulgata olim inter chriftianos opinio i fuit)praediti fint ? definire noftrum non eft, 3) Sunt fubftantize inrelligenzes: nam Deum, )mO' pes divinas, & quaee i.nterphomines funt, c ogno- ( i5 9 Ícunt. 138 ($ 134.135)- Vh. de /ugelis fcunt. ii Videut faciem. Patrir celeflis Matth. 18, 10; perfpiceve defideraut quze de Chrifto per prophetas Du praodicta funt, r Pet. r, 125 mirautur. mulriformewm )2 econuomie evangelice fapieuziam , Eph. 3, to. Titf (4) Libera voluntate przeditos effe ex a&ibus i conftat: nam cupiuut r Pet. , i2; gaudenr Luc. [aeu let 15, I05 appetunt Luc. 11,24. 1 Pet. 5,85 iram con- k fy « QX cipere angeli mali dicuntur Apoc. r2, 12. 17. vt (s) Viribus ageudi pollent : id patet ex eo quod dicuntur angeli poteutie Dei 2'lheff, 1, 75 porentes Ij vobore Pfíal. 103,,20; & comparantur cum precel/a & cum flmma ignis Pfal. 104, 4 quze fuünt res in mundo corporeo validiffimze. Robur etiam ope- i Wl rationes demonftrant, quas boni angeli ediderunt Loto (celeratorum furori erepto Gen. t9, ro ; afly- ilb riorum /lirage 2 Reg. 19, 35; ignis vi repreffa Dan. QU .. $. 285 leouum ore occlufo Dan. 6, 22. Jini (6) Quanra autem donati fint fapienria? quifint porentie angelorum (five ordinarize five extraordi- tion nariz) Jimes? id fciri, nifi quoad Scriptura nos docet, a nobis haud poteft. .Non funt omnifcii, fii fed eorum fapientia limitata eft Marc. 13, 32. Eph. la 3. 1o. & cordis humani ac füturorum contingen- (J/e t tium notitiam folus Deus fibi vindicat 1 Reg. 8, m 39. Efa. 46, 9. 10. Potreutia angelorum quamvis lus magna, Deo fubefto Sam.24,16. Poffunt quidem Boni zira, hominum viribus (quibus majoribus multo pollent 2Pet. 2, 31?) majora, qus etiam a nexu Ua mundi corporei non pendent, efficere: fed mira- 6):] cula.non faciutiz nifi minifterialiter, cum Deus mi- MAm nifterio angelorum utitur. Conf. $ 124,2. QUe a Numerus; $ 135. MurTiTUDOangelorum inügüis m j eft. Memorantur: mues — mille , myrim myriadum Dan. 7, 10. dug mtyriades (20000) QUi Ini €7 millia iterationis (millies mille) Pfalm. 68; lit tng 18. plus quam duodecim amgelorum legiones H Matth. 26, 53. myriades angelorum Ebr. 12, 22. Multitudo hzec ordiuata éft : dicuntur agmen Dei Gen. 32, 1. 2.. exercitus ealefles Luc. 2, 13. Aiiguod [ þ inter VII. de Zfngelis ($ 135 — 137) 139 I10; intet ipfos Ziftrimen effe , docent nomina, Tbhronr, phets Dominariones , Principatus , Pozeflares Col. y, Y6. Eph. IJot.. 1 Det. , 22. Interiora coeleftis hierarchize firmm nuncin hac vita cognofcere nobis datum non eft. Vübus Scriptura preter ea quze Patriarchis, Mofi, Pro- t L " hetis, Apoftolis interdum videre contigit, nul- j Ll a fpecialiora diftinCcte manifeftat ; ipfoque filentio, l additis etiam monitis, ab intempefitiva & parum tuta curiofitate dehortatur. 2 Cor. 12, 4. Apoc. o g ]/0!?7/!6! Ic, 4. Cok 2, 18 coll. 19. prm//a tes 1 $ 136. Angeli ow NES BoNtr a Deo erea- Difrrimen, n oe- tifunt: fed quoniam non omnes in primo dennt illo ftatu manferunt, ingens inter Angelos , aü*]- h w difirimen wyature exítitit: al Boni funt; alii AMaíi. quint 1 Primo ftatim (vel fecundo) die inchoatze crea- imott- p * tionis, Creatorem cum terram fundaret owwxs Per- aol fiüii Dei cum jubilo laudarunt Hiob 38, 7. a&a creatione Deus ommia que fecerat, valde bona 32, Eph. tingen- effe vidir Gen. x,31 eoque fe oble&avir Kxod. 3r, 17. Primitivus ille angelorum ftatus fuit ftatus V o lucis & veriratis, in qua perfiflere & concreatam m Bonitatem fuam tueri debebant, Joh.8, 44- Euj j mllkO ' Quoniam tamen eventus docuit, angelos ori- ginem fuam fervare aut relinquere potuiffe (Judae v. j gX 6); patet, initio conftitutos fuille in srATU PRO- "LA BATIONIS: in quo pozerant tamen mon peccare , at- Jeus I* que adeo przeftare fidelitatem Creatori fuo debitam. ; Moduimn bujus probarionis nefcimus : fed ex eo, quod ;]ügnis Deus in univerfo regimine generis humani facit, colligere licet, fübeife raríoner fapienriffimas , Ob m.y?'.m.f quas Deum decet, omnes creaturas intelligentes 20000) in tali ftatu conftituere, in quolocum habere pof- fit l£bera boui electio , per obfequium veluntarium .de- monftranda, ut deinde etiam przemio locus [it. [ Fizec generalis vegui. Dei regula eft Matth. 13, 12. $ 137. Bour ergo ANGELI funt, qui dngeli bow ; j in flatu probationis confianier i ob[zquio erg a Wz. J 5 ( f/lüüei ! À 'quOd Deum -t 140 ($ 137.138) VIL.. de A:wzge-h'; Deum Creatorem fuum manferuut , & pramium 10 Inl f* fidelitatir , confirmationem in jmfïo €7 beato fla- Dn tu füo, acceperunt. 21 FxpErrs fe præfcit&runt , omnia fua dona ad mt ]t gloriam Dei, a quo illa acceperant, referendo. eori Cum irde a lapfu malorum angelorum (qui lapfum Tuer) Ts ] hominum anteceffit) nulla reliquorum nova pro- Confirma- batio aut defeCtio in Scriptura commemoretur , At fio$ colligi inde poteft, obtigifle illis CoxrzRMATIO- li i NEM in bono: quam etiam Scriptura indigi- p i tat, docens s) angelos Jugizer faciem Dei videre D) tUt Matth. 18, 10. Luc. 1, ro.. Dan. 7, 10. | 2) eosdem alacres & perpetuo voluurarem Dei fücere Pfalm. l ül li 103, 20. Efa. 6,6. Matth. 6, 10. £) bonorum an- Dun elorum ftatum efle exemplar felicitatis beatorum Luc. 20, 36. Ebr. 12, 22. Confentiunt nomina v ] Bonorum angelorum: dicuntur in Scriptura angee T li abfolute; anugeli Dei in celo; augeli lucis; faniii; lat eleci, 1 Pet. x, 12. Matth. 22, 3o. 2 Cor. 11 14. Türn ! Matth. 25, 31. Luc. 9, 26. 1 Tim. 5, 21. Tion Ex his intelligitur, collata eis fuiffe uberioris quxta gratide dona: a) fapientiam ex . vilione Dei (Matth. ls [) 18, 10) continue novis incremehtis augendam ; 1pe augendam etiam , quoties nova operum divino- flll ( ruüm admiranda eis innotefcunt , 1 Pet. 1, 12. , Eph. 3, 10. Marc. 13, 32. Apoc. 5, 11 — 14. £) ha- ( bitum /au&itatis ex continuata fidelitate obfe- lt j quio continuo exercitatiorem ; c) beatitudinem p & ftatum gloriofum Luc. 2, 9. Ex quibus omnibus m 4imor Deiintenfiffinus , arCtiffima cum Deo com- p "unio, cerrimudo de felicitate füua non defitura, zm- þ!l*m muniar ab ommi periculo peccandi, ac smoziva ad 'Iibu, perfeverandum fortiffima , apud bonos angelos J exítitere. Jla AWunus ; $ 138. MuNvs angelorum, quousque fler nos Scriptura docet, confifüt a) in offiis le) ? e d erga Deum & Chriftum; 5£) in süiniflerüs lelus juffu Dei apud homines obeundis, ffedi (D IN/ * .. V. de Angelis ($ 138) I4l ] (1) Ix cogro angeli coram Deo adftant Dan. 7, ) Jo. Luc-'1, 19. Sanéctitatem Dei celebrant Neh. 9, 6. 'f0 il Pfalm. 148,2. Efa. 6, 3. Apoc, 7, (i- 12. ad jufía DEI exfequenda prompti femper funt Pfalm. 103, 20. 21. na ad (2) IN rERRIS, vario modo fidelibus a Deo E (0 mií(i fübveniunt: maxime ubi foli fe non poffunt M j um tueri Ebr. r, 14. Pfalm. 34, 8. & 9t, 11. ex pericu- lis liberant Gen. r9, 16. Dan. 3. 24. 25. c. 6,22. 4 PIO Yefüf, ACt. 132, 2 — 11.. defuniorum animas . comitantur IATIO- Luc. 16, 22. Docendo etiam hominibus profunt: vt per indicium non de rebus fidei, fed de iis quze Dd fingulos concernunt, de imminente periculo , de xosdn futuris eventibus, de inquirendo falutis medio. Matth. z, 20. c.2, 13. ACt. 10, 4, 5. €..27» 23 24- Píaln. m i Dan. 7, 16. 8,.16. 9, 21. 22.-1 Reg. 19, &. 7. AE OT (3) CunrsruM OsJpemo» jam in conceptio- pomina ne Luc. 1,27 . Íq. nativitate Luc. 2, 9. 13 & pri- N g ma infantia Matth. 2, 13. 19,- deinde in tentatione Matth. 4, 11. & pafhone Luüc. 22, 43. porro in re- j J furrectione Matth. 28,2. 3. Luc. 24, 23. & afcen- fione ACG. 1, 10 veserari. fünt: & nunc quoque etiotis juxta humanam fuam.naturam fupra omnes ange- los evectum, Dominum fuum a4oraur Ébr. , 6. m?tüh- endam; 1 Pet.3,22. & in manifeftatione gloriofa adventus jyimo- fui cowitabunzur Matth. 16, 27. c. 25, 31. Marc. 13, E p 26. 27. z Thefi- 1, 7. (4) Toti Eccrkesrx ope ram prieftitiffe leguh- D : (]bf?' tur in comitatu promulgatee Jegzs Sinaiticze Deut. ydnet 33: 2- ACt. 7 4 , 53. Gal. 3, rg. Ebr. 2, 2. prima Huc ympus annunciatione vedemtoris nati Luc. 2, 9. 15. pertinent quze leguntur de Zoffibus regni Chrifü p u n*a , fU Jubimoveudis Apoc. i2, 7. fq. c. 20, 1. 9. ac de' fide- libus füb ultimam hujüs zeonis confümmationem um ? fegregandis & in coelefte regnum introducendis gl Matth. 13, 41.42. 49. 1 Thefl. 4, 16. 17. (5) Pro' diverífa temporum oeconomia mini- us fterio fuo vifibili etiam modo per apparitiones fre- quentes defungebantur Gen. 32, 2. 2 Reg. 5, t7. n 0/,0» fed hoc ordinarium non eft. Sixgulis fidelibus an- gelum cuflodem adefíe, pie antiquiores chriftiani jj gravem crediderunt: fupe/riïitio vero feniim id in abufum (1) j 142 ($ 139.1409) VIL de Angelis , 1tiit abufum convertit. Id certum, re£us ttoffris angelos mulium iniere[fe. Gen. 24, 7.- fl fnsl Honor. Gu $ 139. Quoniam angeli tam preeftantes, ayre tam fanctz natura , & (Chrifto concilian- te Co. r, 20. Eph. r, to) tam etiam noftri amantes funt Luc. 15, 10. Ebr. r2, 22: 'si HONOR quidem illis debetur, /ed zom invo- gun catio aut adoratio. Ilj HI Àb omni cultu adorationis vel invocationis an- geli boni ipfi abhorrent, figelium coufervor íe effe A&u : profeffi. Apoc. :9, 10. c. 22, 8. 9. — Honor angelis Ne debitus morali; elt, confiftens in reverentia, ob- fervatione fanCti decori, fuga impuritatis moralis, ls n ftudio imitandi fanCtitatem ; fpeciatim alacritatem H angelorum in Deo glorificando , & faciendo offi- cio. Matth. 18, 10. 1 Cor. r1, ro. 1 Tim. 5:2K« E $ 140. In hac celeftium fpirituum mul- pens Angelo- eun a- (Uar titadine, non diu ab initio creationis ipfo- gfus; rum , ingens €7 horreudum quoddam peccatum ONU] contigit, quo dependentize a Deo fe fub- nf ducere conati, ab obfequio Deo debitode- *LZ Íciverunt, I Dicta claffica funt 2 Pet. 2 4 ubi generatim di- sU [! citur an gelos peccaffe; Joh. g, 44 ubi Chriftus di- IN & .Vlm. cit, Diabolum in veritate (ftatu bono & fan to) non perftisiffe, Ep. Judze v. 6 ubi dicitur exs» (ori- kan ginalem przeftantiam) füam aou fervaffe, íed una Qu cum Ja£izaculo füo eam deferuiffe. IU eu Ex his intelligitur, voluntariam fuiffe defe- Tem onem; factam fine ulla neceffitate ; ex mero li- MAN beri fui arbitrii abufu, el ig | £ V uodnam (eciazim hoc peccatum fuerit, Scri- u ptura nusquam indicat. Non magis de zempore DUs lapfa; angelorum nos doce t: nifi quod e genera- Qu a libus indiciis colligi poteft , lapfu mangelorum zon Uaura VII. de Zfugelis ($ 140 141) 145 intra fexiiduum creationis contigiffe; Gen. 1, 3r. T0 fed tamen anrze, quam bomines peccareur ; hos enim malus quidam fpiritus ad transgreflionem induxit. antes Gen. '5, 1. 2 Cor. 11, 3. 1 Tim. 2, 14. Marure ergo " NI angeli a ftatu fuo primitivo defciverunt. r Joh. 3, 8. p d $ 141. Inter eos precipuus quidarn cete- lapforum p At M risdux defe&ionis fuit, qui Diabolus (intin- maultitudo ; Il jU0- gulari), Satam, Belial, Serpens antiquus , Dra- co, appellatur. Matth. 25, 41. Luc, 22, 31. onisate A&. 5, 3. Apoc. 12, 9. 2 Cor. 6, 15. od r updi Reliqui dicuntur diaboli, demones, fpiri- £ ; Ü tus mali , angeli fatang ; Jac. 2; 19. Matth. 8; qrai mmtategn 2595 6 25,4t, Luc. 8, 29. 35 - AU 16, nio ol 13 — 16, 1 Cor. 10o, 20. 21, Eorum eft in- ,2[- gens «umerus Luc.g; 30: & /ub fatana, tan- y I quam principe, fotietas qugedam eft ac RE- s ipl» GNUM; perpetua in malum confenfione & Pgecmnw confpiratione fefuftentans. Luc. 11, 17. 18. f l ditot 21. 26. Matth. 12, 24. 25. 26'.'Col. hd Facile concedi poteft Judaeos Helleniftas vo- cem jxjuay a gentilibus accepiffe; & grzecos au- n d - €tores ea voce morbos vehementiores ( melan- Jf pritus choliam, epilepüam, maniam) l[ignificaffe: fed ; fantto tamen evidens eft, ícriptores facros non eandem, Y (Oï quam gentiles, notionem huic vocabulo fuübjice- ed l re. Scriptura de dazemonibus loquens daemones memorat, qui LoQUUNTUR Matth. 8,29. 31. cLA- jf dl MANT Marc, 1,23.24.25; & daemonia quze Deum efle cREbUNT & coutremifcunr Jac.2,19. — Praeter- De0^ ea VOX J&(awy in Sacris sEMPER DE MALIS fpiri- eflt« W tibus ufur patur, contra ac fert gentilium uþfus lo- r»[e quendi. g if DN yd joron " $. 142- MU 1 144. ($ 142.143) VII. de "Ingelis Malitia ; $ 142. In SrATU eorum wonArr Jor- c*l 3, ribilis mutatio ex fpontanea illa a Dro de- 112 lj fetctione confecuta eft. In diabolo jam zon [/1]]7 l. veritas, fed mendacium tanquam altera ejus 1)fe natura eft, Joh. 8; 445 ideo MArLvs dici- OX tipl (dit, tur eminenter, Matth, r3, 19- 38- €. 6,13. DEI ! Eph. 6, 16. 1]1oh; $, 12; 6..5,18. 12 1le ] Ita & reliqui angeli lapfi dicuntur fpiri- &te h tu; mali AG. 19,16. & impuri Matth. 12,43. ä,[ In 12— Apoc. 16, 13. 14. C. 18, 2. alii quidem aliis pejores, fed omnes in hominum perniciem (1 intenti. Matth. 12, 21. 12. 45. Luc. 11, 26. fhaly 2 Cor, 2, t T. Difer MazrrriAE fpecimina exftantiora in Scriptura fnemorantur: a) fuperbia honorem Dxo debitum L/DTT affectans Matth. 4, 9. 10 ; ufurpatio porzeffars im NT mundum Luc. 4,5.6. 7. 2 Cor. 4, 4. Joh. 16, rr. & in homines Luc. 22, 3. ACt. 5, 3. 2 Tim. 2,26. vel- ut jure debitz 2Pet. 2, 19. Efa. 49, 24. Luc. rt, d 2( 21. Col z.13. ACt. 26, 18. £) hoftile odiwm in Quin Deum & homines Matth. x3, 39. Luc. 10, 19. Joh. 8 a Luc.29,5T. 1 Det. 5, 84 0. c) affutia, men- [ D Int daciis &. hypocrifi fallens, Joh. 8, 44. Eph. 6, tr. 11 lopi Gen. 3, 1-4..5- 13..2Cor. 2, 19. C-11, 3. 14. . Apoc. xl 2,04. d) calumnia contra Deum apud homines en. 3, 5. contra homines apud Deum Hiob r, WQUO Mxhw 8 — 11. €. 2, 4. 5. Zach. 3, 1. Apoc. 12, 10. LQX l Y Operatio- $ 143. De OPERnATIoNIBUS malorum "EeS ; U z- fpirituum i& mugndo multa in Scriptura oc- ]85 I currunt: idfit eum in finem, ut cavere nobis 16 LT " i difcamus I Joh.5; 18. 1Pet. 5, 8. 9. &m Opera eorum fünt: a),efficaciter impedire , quica - ?. 10 H» 2, !8' $ 0r quid ad falutf,ïm hominum facit, x The 'Cn 33 S'* gullrm 'VII. äe "ngelis ($ 143.144) I45 L.If« 655 Exe. 8, 12. 5) derinere in impietate Luc, 9 Qe- ir21. Eph.2,2. 2 Cor. 4,4. 2 Tim.2, 26. 2 Pet. 2, 19. c) feducere homines Apoc. 12, 9. tum in II 201 erroreti y Tim. 4, 1. 2 Theff.2, 9. tum ad peccandum As Joh. 13,2. 27.. Luc.22, 53. A. 5,3. 1Cor.7, s. d) fpeciatim impellere ad talia, ex quibus mul- ; Ü« tiplex ac Jaze pazeus damnum Íequitur. 1 Paral. 25 (ebr. 21), 1. x Reg. 22, 22.23. €) objicere regno 61 Dz: jfcauda]ja Matth. 13, 38. 39. coll.41. Apoc. 13, *20 4- J iufdari tentando Matth, 4, z. o, 1 lheff. 3, 5. Luc. 22, 31. Eph. 6, 16. g) atfli- - fin gere homines & dato damno ipfis nocere 2 Cor. ] ;2) 43 " 12, 7. Apoc.2,10. c. 12, 17. Luc. 13, 11. 16. Hiob n al I, 12—190 c- 29 070 rrient $ 144. Non poteft ergo negari Safang & p,ntia, i, malorum fpirituum izfoc muudo POT EST AS. Diferte Scriptura malos fpiritus, fortes, ar- Senptm eintura inftruCtos , emundipotentes appellat; & debitim Satanam hujus mundi principem at deum di- Jfti [ []7 H' cit. Luc. 11, 21. Eph. 6, 12. 2,2. ]oh. 12,; Xr).b. X'QL Spv 2 Cor. 4, 4. ]i !f adium d Quanta, quam horribilis hzec potentia fit, mo- ralis potiffimum in auimos influxus (S 144) demon- ,j ftrat, per quem imali " men in homines exercent. fpiritus tyrannidem variam ; Il j A* Exftantiora fpecimina funt: (1) xpororaATRrA jomné feduCtione dzemonum paífim in orbe terrarum ftabilita; hac enim Sazazas ab hominibus colitur, [lioo ]o 20. 2I. Lev. 12, 7. Pfalm. 106, 37. coll, x Cor. 1o, (2) MAGIA, ACt. 8,9. c. 13, 8. c. 19, 19. & alie varii generis suPERSTITIONES, Deut, 18, IO. 11. I2. 1 Sam.28, 7 íqq. Uz. 21,26.' .ACt, u v 10,160: his enim animi hominum (eziem igna- d vi & imprudenzes) obnoxii fiunt Satanze, ita üt hoc etiam inftar quoddam fit regni in mundo, A&t. 8, 9. IO. II. C. 26,18. Gal.3, 1. Eph.2,2. Col. z, 13. (3) oBsEssTO, qua corpora hominum mifere affli- d V 4 [ heff guntur Obfeflorum exempla tempore Chrifti in- * ter 146 [6S 144-?45) VH de Aa«zgflis ter homines degentis frequentiffima exftiterunt, I Matth. 8,28—32. c. 9, 32. 33. €C. 12,22. C. I5,22. t uc. 4, 33. 34. 35. ACt. c. 17, I4. Marc. 7, 25. 29. m 8 Cc. IO, 38;. & ad Satanam ipfum diferte re- ll feruntur Matth. 12, 29. Luc. rz, 2t. A& ro, 38. ^i Conf. S 141 fchal. (4) MXRABILEA ftupenda, five. l5 Ti imaginaria & illuforia fint, five miraculi veri fpe- DT ciem mentiantür. Exod. 7, 11. 22. c. 8, 7. 2 Thelf, 2; 9. Ápoc. 13, 13. 14. & ( 145. PoENAM angeli peccantes jldtz'm lo Pa ; a lapfu fuo fuübire ceperumt: in ftatum enim it ] infelicem , quietis expertem, qui ftatus 7e- Qifn nebrarum dicitur, detrufi, confcientia irze Dzr feri & horrida exfpe&tatione con/irii tenentur, do q 2 Pet. 2, 4 D'rus angeler peccontes tenebris. ac tene fartaro, in judicium forvandos addixit. ]udz v.6 lom; in judiciwm magui diei vinculis fempiternis fub ( litàm caligine eos ervat; Jac.2,19 Demonia Deum e[fe 1Jol, eredunt (norunt) , €9 tremunt, Luc. 1124 Jm- (y) 3) !50 muadus fpiritur requiem querit €. non invenit. C.I],; Q Matth. 8, 29 jeþm? veuiffe demonibus tormen- tum efí.. CoNsuMMATIO autem POENJE 2914.; () 1 ad judicium ultimum zmz'ijälexdzfertur. Matth. Aà ln Intermedio tempore Deus fapienter & jufte eis Tij permittit vires fuas experiri in mundo , ad exer- Y- fe cendam piorum fidem Luc. 22, 31. 32. 2 Cor.12,7; i lim. r, 20. A & ad puniendos malos t Cor. 5, 5 conj 2'Thefl. 2, 9. 10: fed a) intra limites, nobis qui- Jibtey dem incognitos, a Dgo ceerceuur, ut fine Dei æ(/fh permiffione nihil poffint Matth. g, 31. 32. Hiob. 16, I 1,12. c.2,6. ) fepe de impotentia fua convicti 121 K pudefiunt , Exod. 7, 11. 22. & c. 8, 7 coll, ibid. v. 18- I9. & c.9, s1 & 2 Tim. 3,8. 9. Zach. 3. 2 Ex Luc, Ge DI( £ VIL de Zngelis (S$ 145. 146) 1422 efüti ^N, Luc. 10, 17. 38. 19 c) fubinde notabilem patiun- 52 tur poreffatis ipfis reliétze 4mmiuutionem , conf. Hiob s. AR 1, 6. I Reg. 22, 2j. 22. cum Joh. 12, 31. c. 16, fte f« 11. & cum Ápoc. 12,7.8. 9. 12. 12. & cum c. 50, T h, le 2.3. donec 4) tandem ultimo füpplicio dudum k ipfis denunciato af liciantur. Apoc. 20, 10. Matth., reti f 25, 41. 1 Cor. 15,25. Qen. 35 15. 2 T häïu $ 146. Tussirs de poteftate & opera- J7;,dirim. ]?atzm tionibus malorum fpirituum in mundo, hmjur do« ; enim nec Deo indigna ef ,. mec religionif Uergp praxi Gring ; jtus i detrahit: fpectari enim debet non (ut paífim e Du fieri amat) folivaga, fed conjun&im cum hentul do&rinis primarlis, & in toto fcripturze : yinr d tenore. "D Diferte enim Scriptura docet (1) potenigiæ fna- i ! lorum fpirituum quamlibet magnz, a Dko oppo- fitam effe aliam majorem poteïiziam, Luc. II, 22. leu»nztj/'ö 1 Joh. 4, 4. Joh. 10/28. (2) Jefum Chriflum effe villorem Saranme Gen. W(Im- s. 15. Col. , 15. 1 Joh. 3, 8. Luc. 1o, 17. 18. 19. T C. I 1, 22. (3) Eundem & Jeratorem bomiuum eífe Hebr. $ 2«14. I5. Luo, 11, 22. RE (4) Converfwue nos eripi poteftati Satanze , Act, 26,18. Col. r, r3, Zach. 3, 2. .Tta Addit Scriptura a) tum admonirioues , de affidui« tate precum, de vigilantia, de fervando vitee fpi- ] llke 9 ritualis vigore Matth.26,41. 1Pet.5,8.9. Eph. 6; 10—19. tanquam iediis huic malignae potentiae ?d ex refiftendi, 7) tum & promiffiones, Satanam absque or. Y i. h h confenfu hominum nihil poffe efficere Jac. 4, 7 zocere uon poffe nii volenti Joh. 8, 44. ex advexfo n()bïb (]'L cedere cogi credentium FIDEI, ; Pet. 5, 9. Matth. p o 36, 18.. 1Joh. 2, 13. 14. c. 5 18. Rom. 8, 38. Apoc, m 12, 1O. 11. 30 ( ii Ex quo intelligitur, ea, quze doCtrinze biblicoe ) J j de Diabolo, hodie, defzecatioris fapientize obten- j ^ 2 tu j 148 ($ 147-148) VII. de ;üzgelz's tu'opponuntur, primarias fidei & morum do&riq nas propius, ac vulgo creditur, attinere. ta!/g sdintithefis. $ 147. In articulo hoc nonnullze quz- | [ h'l,yltl ftiones occurrunt, quarum decifio non val- l fd[iflï« de neceffaria eft: ut de zempore quo creati tittti fmt angeli; de natura eoi'um tere fpirituali " 5 i de hierarchia caleffi. Majoris momenti (unt ' li, IF opiniones de angelorum in V. T. apparen- Q] tium adoratione ;; de religiofo cultu angelis de- (Ito. bito; de augelo tutelari fingulis hominibus, nec non locis dato. Primaria autem & ca- x T3le pitalis confroverfia (liceat pace Virorum do- times - &orum innocens nomen characterifticum trt ufurpare) cum adzwonifino eft: de cujus mo- tiuy j mento quid fentiendum exiftimemus, mo- hn deftiffime $ praeced. di&um. Intereft hono» risVerbidivini, utrumvisextremum , pro- At LURT fanam incredulitatem non minqs ac fuper- hr eji eïus a füitionem, caveri, m Vif LOCVS VIII leat: N li i DE HOMIN.E, N ET PRIMO PRIMORUM HOMINUM STATU mïþl d ! IN IMAGINE DIVINA. Chi Tuünt Hominis $ 148. [nter res creatas przecipue Ho- loyj, HUj definitio; 3mo, (Dxo inprimis carus Deut. 33: 3 Tit, L 3:4£r.), ejusque natura, deftinatio, ftatus, frio E lr j in Tbheologia confxdexa.þi debet, Homo | 7 VIIL de Homine ($ 148.149) 149 doftr« Homo eft creatura rationalir, ex. anima in» teligente €7 corpore orgamito, ar&e umitis, que- compofita, eo deflinata , ut ub re&io libertatis €7 as ' facultatum fuarum ufn. beatifudime. vera im cottt« Qu enunione: cum DEQO fruatur, rillts $ 149. Gemus. hunomum mon fuiffe ab mter- (s s (f nzo, ipfa Philofophia fanior agnofcit: fpe- paren- cialiora de og U humani generis liquide ac Jisdee certo ex fola Revelatione novimus. Nem- iïl.lbus ) pe Scriptura docet, poft univerfum ani- j 1»ale regnum produ&um, dw«o primos ho- u d eines, modo plane fingulari immediate a DEO ii erentos e[fe. Gen, 1, 26 dixit Elohim, fatia- ($1)5 ! mO' mus hominems C. 25 7 formavit j'ehouq KElohir homingm., Ti Adamus omnium primus bomo fuit, Gen. 2, 5 bo« [ pïO' eo-:0n erat ad coleudam revram; Y Cor. Y5, 45 fa- Gus efü primus bomo 4Adam anima wivens. Corpus J ejus a Dxo e terra formatum, Gen. 2, 7. C. 3, 19. anima per fpiraculum vitze a Dxo data, Gen. 2, 7. zulier, conjux Adami futura, ex hujus corpore formata fuit Gen.2,21.22, ita ut benedictione divina utrique propagare fuum genus & terram habitatoribus, |qui ab una ftirpe defcenderent, implere debuerint, Gen. 1, 28. Act. 17, 26. Hanc Mofis de hominis ortu narrationem ipfe STATU Chriftus, nec non reliqua Scripturz dicta, fuppo- nunt & confirmant, Éfa. 45, 12 ego feci rerram , &* bominem, fuper ea creavi, Marc. 10, 6 ab initio crea- y P I Cot. 15, 47 pri- zionis marem d» fominam fecir eos, y j smus bomo ex zerva,, zevreftvis efl.. x 'Tim.2, 13 A4dam prior formazus efl, deinde Eva. ) [b[üsi "Etiam reliquorut Aominum orrum Scri ptura ad O. CL TO. Depm refert, tum quoad corpus , Hiob 33, 9——11. fp 150 ($ 149—151) VII. dg Homine Q—rr. Pfalm, 139, 14. 15. & 94. 9. Exod. 4; r1. m D tum quoad aumam , Cohel. r2, 7. Hebr. 12, 9 gr. A&. 17,20. nifi quod hi exí(ftendi initium habeant 7) mediate, per generationem a Pareuzibus, tanquam []/]/ caufis minus principatibus (S 112). ( I tetis düima s $ 15o. AN1IMA hominis eft Subflantia , f 1 uofurg fpiritualir, fentiens, conícia ful, co- f02 fali D7 gitans, volens: di/linfja a corpore: & immor- falis. * l-l K Naturam animze fpiritualem aCtus fentiendi, in- I tellisendi, volendi, & in illis omnibus confcien- tia fui ( Cor.2, rx), probant ; & Scriptura difer- Ü ta $p iritus appteliatione confirmat, Cohel. r2, 7. dipe Pfolm ]ott ]ta .gt;i-arpave diferte anima diffiuguitur. Gen. Titet D« p 2 Cor. 5, 1. 4- 8. €. 12, 2. 3. 2 Pet. r, 13.14; Vutt e [pmortalitate animze Scriptura teftatur, cot- pore occifo vel mortuo animam fuperefíe, Cohel. ] 12, 7. Matth. 1$60, 25. Luc. 16, 22. 23.. quod idem Thay [/77, totus ordo [alutis, & plerzque promiffioues atque camminationes. divinze fupponunt. at Àde Faculiates D $ 15r. Preeter facultates infetiores, nobilifji Tib fentiendi & appetendi, omni animanti ht eng s p communes; Zlomo nobiliffimis facu/tatibus , Jre iutelhgendi, € volendi, idque libere, a DEO tilt Ik praditur eff. [ Hzc thefis . probatione fcripturaria non opus li habet; fed obíervandum tamen duce Scriptura, Wen ingens effe inter objeta fingularum harum facul- Ym tatum difícrimen. (1) IwrkuzrEcTUS inmumera cognofcere, & in iis verum a falfo, bonum a malo difcernere, cum- primis autem JDeum, res divinas , voluttatem Dei , j Officium füum,. aCtionum bonarum decus, ordi- ) nem, pulcritudinem, :malarum turpitudinem ab- ominabilem, cognofcere eorEsT: ex quo facile a intel- us MgqI UP U VHL de Homiue- (S$ 151. 152) 151 ] uT intelligitur, ad quid hzec facultas data a Dec; fit. m A. Pfal. 94, 8. Q inzelligire o flupidi : qti aurem plantavit, habeant nonue is audier? Rom. 1, 19 fuvifibilia De operibus animadoer[a. ceruumur. Vguam (2). VoruwTAs facultas boniformis, boni appe- tens, in bonum tendens eft; cujus tamen defrde- [jet via profentis vitze bonis nom explentur ; & tum maxime, cum futuri cogitatio fübit, durabilioris ul t felicitatis neceffitas manifefta fit. Cohel. r, 8 uec : jf oculus vifu fatiarur , mec auris expletuv auditt, C. 5, uon fariarur pecunia, Pfal. Q9—15 qui pecuniam amat , 40, 12—20 in morre non auferet quicquam vel. Luc. idi, if 12, 19. 20. 2x. bac nodle repofcezur a te anima tua el. níciene (3) Lxs gmrAS efít facultas deliberate Bonum m difet- zi eligendi : & inter tot Bona moralia homini pro- ex: IQ, /' ullum majus cogitari potcít , quam /pen. polita, n zaüueu 0 bfequiwm. voluntati Divinz preeftitum. i, C0 Deut. 30, 19 viram dv mertem propofui tibi: ur. eligas m JIcH. ür, ( Magna ergo eft jomimis prve omnibus aliis-ani- ; (oit mantibus excellemsia; Hiob 35,11 docez mos pre ju- od i senris terre; pve avibus celi fapientia mos infiruxir. , at Matth.6,27 wonme vos praffauziores. effis volatilibus ? Adeoque «on poteff effe creatus ad id, ut terrepis nífua- unice occupetur, & pecorum ritu vitam fe efi(Its libus impendat. Neque enim nobililfimas fuas mimand facultates fruftra accepit. Pfalm. gg, 48 quare fru- Jira cveaffes omines. bomiuzs? — Petrus apoítolus re- itam qz irrationalia ammnalia degentes , prehendit v voluptatem . vepurantes deliciàs 2 ep. 2, I2. 13.. add. uD fed. qui 1 Joh. 2, 17 mundus tranfit d cupiditas ejus : volunzarem Dei fucit, manerz in fempirernum., Homo füuarum facultatum recto ufu.Deo gratus erit; on 0 perverfo, non recto ufu, placere Creatori fuo criptu? non poterit. f füC['x" $ 152. Homo itaque euwm in finem . conditus Definatie. xfe & j ofe, ( ef, a) ut füb imfpeGlione Creatoris. fui vivat; jl h D) ut ad voluntatem ac beneplacitmn Dei , vi- r Js, tam in his terris degat; c) ut ad aliam t0- j g i filt K 4 bilio- [00 p 152 ($ 152.153) VIIL. de Homine 8 biliorem viiam. preparetur. Hiob 10, 12 Vif talio tua czyiodz't Jpiritum meun; . c. 7; 18 m'ji- (f fas eum figulis diebus: -gper fíngula momenta ex- "j ploras eum. Prov. 8, 31 delicig mem , filii ho- [j [ minum ; coll. v. 35 inveniens me invenit vitam, P« 9nt €7 confequitur beneplacitum a Jehova, Eph. 68 pua quod quisque fecerit bouum , reportabit a Do- ttfe o Tüle le mino. Gal, 6, 9 bene agentes ne ceffemus: mam Certif tempore nofiro (idie) metemuür. hw h30 Hic generalior finis alia fpecialiora comprehen- Dogt ftantiis facil dit, quze ex primis primorum hominum circum- 131 e colligi poffunt. Nempe homo con- ditus eft (1) ur Deutm , Creatorem a c Domiuum faum ihter | agnofcat , amore, fiducia, obfequio co/az, Gen. r, 29 ecce dedi vobis omuem berbam rel, C. 2, 16. 17 de j arbore Ícientie ue comedar. (2) ut fuüb creaturarum fity licito & legitimo ufu, & cultura, & dominio fa- pienter adminiftrato, (ten, faeultates. fuas exerceaz ac. per- ficiar. Gen. 1, 28. 29 unplete , [ubigite terram , domi- Éx "amini Yel. c.5, I5 collocavit im borto ad coleudum eum. tgi V. 19. 20 adduxir ad eum animautes rel. t ] (3) ut eum fui fimilibus in focietate dv fuavi coucordi 4 vtvat , Qtor Gen. 2, I$—23 nou convenit. Adamum effe folum rel. Verbis Cum his univerfa Scriptura confentit Dij P , indigi- tans, hanc effe hominis deftinationem , ut DE&uM Summum. [uum. Bonum . effe intelligat; ut ad commu- Ó nionem cum L pfo adfpiret; 'ut in ea Jeresur , & bea. £ut fir, Deut lu | -6,5. Pfalm. 35,6 . & 63,2—9. & 84 3. I3- & 103, r. Prov. g, ETO Luc. 1, 46. 47. .2 Cor, füper; $ 16. $d .Imzzgz'niy m dillinæ de- $ 153. Primus homo creatus eft in Iu A- Hiy finitio ; GINE DIVINA, qu: przcipua illius glo- lo ria füit, Rom. 3, 23. 1 Cor, 1, 1. Ea eft TURAy fe perfebiio fpiritualis, . im Sapientia, Juflitia €7 d Sana VI II. de Homine. ($ 153—155) 153 p SuanBlitate confflens ; homimi im eum finem con- hi ergata, ut Creatorem €7 officia ipfi debita no[fe, il « ac præjiare, e7 jz: i communione cum IDeo j h beatus effe pojfit. il Propter hujus doctrinze nexum .cum äliïs ma- gni momenti doCtrinis, neceffe eft genuinam Ima- Phl 6)& ginis divine notionem, quam ipfe Tentator perver- "-u tere conatus eft (Gen. 3, 5 erizis ficut Deus), accu- rate teneri. Ratiociniis eam eruere lubricum eft. j NI Certiffima via petitur a) ex diclis clafficis de Stazu, iu quo bome conditus fuüit , Gen.r,26. 27. & Cohel. 7,90. £)ex dictis de Imaginis divine inflauratione prehen- per Gratiam reparatricem , Col. 3, 10 & Eph. 4, circum. 23.94. add. 2 Cor. 3, 18. 1 Joh. 3, 2 Ex horum no &0t inter fe collatione patet veritas Defmirionis. q m Gen« I? L $ 154. Deus Triumus ff , a quo homo glo- Caufa. effi- riam hanc Imagimis Diwimm collatam | accepit, ciens ; mram inio l* Gen. 1, 26. 25, ic p 4 doni- Ex Novi Teftamenti di&is clarius intelligitur, Imaginem Dzr in homine per oPERATIONEM a4li- hum «t quam DEI exfifleve. Hinc Eph, 4, 18 ezza DEI di- (3) u jj um citur. AboroarA A.C. p. 54. hanc rem illuftrat verbis AwnBnosrr: Non efi anima ad lmagiuem ij f DEI, in qua DEUS non femper. eff. hii d $ 155. Jmago divina homini cONCREAT A, adoler, qpnme & non poftea, quam creatus fuit, demum 4onuwn na« : & 84' fuperaddita eft. Gen. , 26. 27. Cohel. 7, ^ ale ; p 80 hoc inveni, quod fecerit Deus hominem re- &un, fine vitio. quE Homo, wr primum exflitit , reclus, incere Deo j adhzerens, exftitit; adeoque homini integro wA- 0sf TURALE fuit, Deum habere cognitum, Deum di- Bd ] ligere, Voluntati Divinze fponte ac lubentem fub- f V €ile: in hoc enim rectitudo hominis fita eft. Pro- " 154 ($ 155.1506) VIII. de Homine tet Proinde ïmägo Divina gom fuie donum fuperna- zuvale, Dicitur autem donum mgarurale, non coti- T Ritutive , non cónfecutives fed perfelive de* debirive: 1j boc eft, fuit perfe&í;io natur&e; & quidem talis, quam requirebat firis, ad quem homo conditus fuit ($152), fine qua perfectione homo fuiffet man- €u5, àd communionem quippe cum Dxo & ad vi- STr tam fpiritualem ineptus. LU Hoc idem ex eo etiam patet, quod amiffa per lapfum hac perfeCtione, homines omnes dicuntur ( vecef]]f]e (a Deo) & pudi, ad ufum inepii. fatli 4 (l Pfalm. 14, 3 orig. Rom. 3, 12 orig. Add. Rom. 3, 23: ubi owmues dicuntur sep£gevos defectu laborautes [ I GLORIX Dej El tis, ( €071 amy $ 156. Primum, quod Imaginem Divi- lts éapimntid ; nam conftituit, SaperENTzA eft; conffeus & j in fpirituali DET, voluntatis diviug , officiorum, *iüm que Homo DEO, €7 propter. Deum fibi, at- dtcyj ón que alis debet, coguitione viva, habituali, fer- füng vando flatui fuo integro füfficiente, Fuit Sa- Der tegrur pientia talis, qualis inftauratur. Nam E Col. 3, 10 renovatio vivce & fpirit&alis co- lo ( l W]me ! italo: guifionir in regenitis, dicitur RENOV 41 IO iMAGINIS DEIL. DI j Per hanc habitualem Sapientiam Homo intelli- gere potuit 24) fe ad amorem & obedientiam er- E*llt jl ga Deum obligarum effe, (Cohel. 12, x wM&wENTO ln ] [ Crearoris tui; coll, Matth. 22, 37. diiges Dominum Deum tuum,) ) Revelatioui divinze fine - hiefita- tione potuit f/dem adbibere; c) ex ea Deum uberius Jïflh copncfceres 4) ac füb fideli exercitio hujus perfe- &ionis identidem profzere; 2 Cor. 3, 18. Plalm. D 345 9. Afj Omnis vera cognitio Dei eft a Spiritu fancto Pfal. 36 10. lEph. r, 17. 18. unde & in homine integro oi- NT vita- va, éffcex, beatifica fuitl: adferens &) procli tem EUn V. de Homine I55 (5 156—158) p tem fe totum ad voluntatem Drr componendi , fl COl & £) vires ad hoc conftanter exfe littue: quendum. 2. Bet: 1,3. Joh. 17, 3. Eph. 5,8. falis, qs Ruit $ 157. lterum in Imagine Divina, JU"S?'jzyZie t WA a STITIA e(l, per quam homo coram IDEO in- tas noceus, D)EO glacens , ipfius DEI JUDiCIO fh p Cuntuf (beaevolo quidem) diemur habitus efh qui v fii ad communionem cum D EO admitteretur , &7 im n 5 eu JURE beatus effe po[fet. - Jaratitt Eph.4.24 novus homo fecundum Deum crea- tus, creatus dicitur in Juflitia & Sancditare veri- | Dir tatis. Diferte hic Paulus in imagine Dei diftin- &e juftitiam & (anctitatem commemorat. Wffili jujiuia , hominis relationem ad Deum ut Domi- rl num, jus dicentem & exercentem, involvit, & accufationi opponitur Rom. 8, 33. jji, V Saucditas refpectum habet ad naturz divinze fummam puritatem, " /g;'. Per Juftitiam hanc nulla adverfus hominem in- it $* tegrum accufatio locum habuit. Fuit in fta- tu 4oue confcienzie coram Dxo; habuit cerritudi- at nem de DEI favorei fwlucialem ad. Deum acceffum ; jlis acquiefceuttam. in DDEO ; leudiam fpiriruss:. prout ex analogia ftatus regenitorum, qui ad lmaginem ' A'TIO Dzr renovantur, intelligi potett, Rom. 5, 1. 2. C. I4, I7. Phil.4,4. Atque hoc omne etiam tum ntel fuit Jufliria dRATUXTA, non propter opera. Nihil um & dum homo Dzo przeftiterat, cum beato hoc/i*ca— ETO tu frui inciperet. yomiti jl $ 158.. Zertium SaNcT1TAS eft, COW-&'Sanæ« [ j ^ Jiens in. abfentia . cujusvis inordimati. creaturarum tate ; [l y i i J amoris, atque in habituali proclivitate ad Dewn, tanquam ultimum finem , Eph. 4524. j Ü Pm SanCtitas hazcc Cohel. 7, 30 dicitur re&zudo; apud regenitos 2Pet. , 4 dicitur divime mature ,J « pat- 156 ($ 158";160) Vllf. de Homine parricipario; qua fau&i effe debent, propterea quia f Deus fnuctus ef y Pet. x, 16. — Per eam homo torus [ a DEO pendebar; in omni vitze aCtu. (in ufu etiam creaturarum) a DDEO dirigi fe patiebaturs; fuper omuia Deum amans & in ea acquie[cens. Etiam hoc [in ex analogia ftatus gratice apud regenitos poteft iluftrari, e. g. cum Rom. 8, 14 Spiritu Dei AGt ipf dicuntur. titi Propaga- $ 159. Imago VDiVina fuit donum non ger- (0j inf& þilz'iw ; Jonale fed naturale: quod homines primi ad multiplicationem generis humani ex una U fient ftirpe deftinati (A&. 17, 26.) ad pofteros m | propagare & — debuiffent, & concurrente 17,31 E Dzo potuiffent. Primi enim homines per tio1 divinam voluntatem /ibi /omiles generare €oti qua debebant, 'Patet etiam ex ratione oppoe« teli fita: ex carne mati taro funt ]oh.3,0 & na- ei1 tura irg filià Eph. 2, 3. tlj jrout Nec tamen imago divina propagata fuiffet, ut te(ti pars naturee, fed ur perfeciio nature , quze femper (tuj manfiffet donwn Dei (S 154). ftit ( "AInnexa $ 16o. Cum Imagine divina comuexa ] acce[Joria: erant alia quedam dona , qu?? ad eam tan- ft ( quam orzamenta accefferunt, ut ftatus pri- à morum hominum, etiam quoad hanc vi- Q Wi tam, in terris degendam, felicior effet. Dominium (1) Primum erat Dominium in creaturas Imp increatu- inferiores ad ufus fuos adhibendas Gen. me fj I; 26. 27.28. Gen.9, 1.2. Pfalm. 115, 16. l abfo Ad hoc dominium imago divina homini con- Ufün a aníi- fulit a) jus 1&äfgitimum; à) diguizarem , qu " fnan- CA VIIT. : de quz'nel ($ 160) I37 et t mantibus venerabilis effet;' & c) facultatem ex- Q HU ercitii fapientis , a quo abeffet omnis abufus. | ebam w (2 Alterum ornamentum erant pr?e- Znimi m D ftantes amimi dofes: quarum ope' tum fui dotes ; potefi J AGt ipfius, tum rerum etiam naturalium nq- titiam confequi, eandemque augere & ex- at ptr- colere debuiffet; id ex luculento fpecimine intelligitur, Gen. 2, 19. 20. 23. mi ad Ufum hujus przeclarze dotis, fpiritualis illa Sa- x Q pientia ($ 156) dirigere, & ad Duw glorifican- dum fanCtificare debebat. Rom. r, 20 coll. 21. A€t. oftelts 17: 24"—28-' WO Eorum cogitata, qui primum hominem zanrum pes p non omni[cium faciunt, noitra non facimus : fed nec eorum hypothefin, qui primi honiinis ftatum tan- epentt quam INFANTIAM concipiunt. Scriptura enim tefte habuit fapientiam, eamque fpiritualem; in u & Dei potius quam naturze cognitione fitatn; zon amplatm , led. fufficienzem tamen ftatui fuo tuendo; prout generatim fapientia non multitudine, fed rectitudine idearum cenfetur. Etiam Salomo ve- L'lffety i fenpd &irudinem hominis vano ftudio mulza fciendi oppo- nit Cohel. 7, 30. (3) Ad [imaginis divinze gloriam accef- Corporis qpnud fit CogPonis optima confütufio, vwaletu- conflitutiog m at ' do, robur, fenfuum vividze perceptiones: us p cum abfentia morbi, doloris, moleftize, T i e[ïet- Hsc intelligi poffunt ex primorum hominum immunitate a morre, quippe quze aoz marure, fed peccati fequela fuit. Gen.2, 17. Rom. 5, 12. 6, 23. Ifta tamen primorum hominum znmerzalitas non abfoluta fuit, fed ordinara: in qua alimentorum [5:16* ufum bene ordinatum, arboris vitze vim benefi- j ( cam , Spiritus SantCü in homine habitantis regi- qu « In€no VIII. de Homine IS8 ($ 160. 161) men, quod motus inordinatos & orituram ex il- lis intemperiem corporis avertit, cuftodiam deni- que divinam hominis vitze invigilantem , fupponi l] poffe ac debere res. ipfa & omnes circumftantize [ primi illius ftatus docent. conf. Gen. 3, 22. Rom, d. ] $, 10. 11. Hiob 10, 12. Pfalm. 27, L orig. 2)1 Füradifus; |(4) Locus ämænus, Püradifus , -homini a integro in habitationem, ac fimul in cul« fl turam & cuftodiam conceffus fuit, Gen. lTi 2, 8 iios 1'5. (ftoo Hoc patCto dotes animi & corporis in eo exer- cere, ac fidelitatis & obfequii in ftatu' probatio- 4ltlf nis preeftandi occafionem habere debebat 6Ge 16. 1 - / Unde & P r ^5 T i D n. 2, ff adifus fpem vitoe zeterns, pott pizeftitzm fidelitatem adeundze , tanqu;m fym- Rs " boium & pignus adumbravit 2 Cor. 12, 2. 4, Luc. p 23.43. Apoc. 2, 7 ln Commer- $ 161. In hoc ftatu primus homo fub- Quib n €7 inde gavifus eft reveíatione divina fpeciali , [trtot fedur cum & fanéto commer cio cum DEO, fub appari- JDJeo. He ftiomibus etiam. vifibilibus. Gen. 2, 7. 16. Quim Ib. 22- Tores : In his Deus hominem de fcitu neceffariis edo- ha RC ge cuit; benevolentiam teftatus eft; promiffiones Ri £ratie plenas dedit; legem quandam f[pecialem propofuit cum dehortatione de cavenda trans- üï'mau grelfione. Non potuerunt ergo non intervenire etiam ex parte hominis actus religiofi , adoratio- nis, gratiarum actionis, fpontanez ad fidem & obfequium promtitudinis; ut adeo non fit alie- num dicere, primum hominem certo fenfu Dxo FOEDERATUM fuiffe, quod innuitur Hof. 6, 7. Sed rorbpus orERuw a Deo cum primis homini- z bus initum fuifle,, prout communiter explicari lolet, inde non fequitur, $ 152; VIIL de Hominue ($ 162) 159 Lex ] f defi« $ 162. Anthropologiw, quam Scriptu- ,,, ra proponit; finceritati adverfantur: r) pe- füpponi fontie regrina variorum de oréw generis humami , ; of de Praenadamitis, de Coadamitis, cogitata; 2) qui Materialifmum adoptant; & awime, fiond ' a fubítantia corporis diftin&ze ; uaturam fpi- !] CU k ritualem negant;. 3) Profanitas, wmmortalitatem - (en, anime (xenovato inter chriftianos ethni- cifmo) negans; 4) Fatalifmus , Jibertatem )Q extt^ animv human2 aut aperte /o//eus, aut grobaïio- ; (:Qn. 2, finiffre explicans ; 2) Socinifmus, qui Imagi- lTO. nis diving effentimm im dominio creaturarwn nf * ïl. ponit; 6)Scholafticorum.opiniones de ho- 4' LN:I mine in /fatu purorum maturalium condito, no Íu quibus Imago Divina tanquam douum fu- JJernammle accelferit. fpecia!i, H:e a vero deviationes plus in receffu habent, ) nppm*ä quam prima fronte videatur, quoniam in alios er- 9,, Z, Xüu rores graves abducunt. Sunt aliz: hypothefes & quafhiones accefforie non paucze, quibus doCtrina hzec yis d aut pervertitur, aut tricis ac difficultatibus one- ratur: quas declinare facile eft, fi Scripturae do- mifionó Cuinam folam & iuregram teneamus, neriol iy (rus Ye yvenlt lo | fien * ] ^ [18 e j j HOM- s ho ao LOCVS fi IX. de Pbtate 160 ($ 163) LOGCYS--IX o p DE PECCATO l 1N UBI DE PECCATO IN GENERE ; DE PRIMO fit PRIMORUM HOMINUM PECCATO ; DE kgan PECCATO ORIGINALI ET fat, ACTUALI. ÉBhccatum . $ 163. Eelicitate modo enarrata ($153 t —161) homines primi mature exciderunt; 1] J; guid 2 dv admiffo PEkccATO , quod notione fcriptu- raria eít dvouia, defe&lur €7' privatio. debitg Jutigi conformitaltis. cum leg Nir : £ Dez'. I"]oh. 5: 42 08 fatin c. 5, 176 3 Scriptura hanc &vew/ay non tantum in abftratto , fed coucretive fpeCtat. Omnem defeCtum, ftatum, in- ;6, 1 clinationem , omnia cogitata, verba, faCcta, omif- fiones, quicquid cum lege Dei pugnat, peccara, j mala, inquinamenta appellat. Marc. 7, 21—23 di- B. ferte Jefus: iuzerue ex bomiuum corde prodeuut pra- h. ve cogitaziones .. füperbia ,. infipienzia $. omnia bec wRAVA. (movggz) iuzrinfecus egrediuntur , d? xw- L QUINANT Lominem. Gen. 0, 5, c. $, 21 figmenurum cogizarionum malum. jac.4,17 qui bouum facere na- lu vi , üeque facit , ei peccatum eff. Rom. 14, 23 quic- M. quid ex fide non fit , peccatum efl. — Etiam motus pri- iMj i, fubiti, involuntarii, etiam inclinationes & habitus vitiofi, peccata dicuntur; Rom. 7, 19. 20 D babitaus iu e peccatum id, quod uou volo, facit, Rom. 6, 6 uonu ferviamus peccaro. v. 1Q mon reguer A peccarum. . C. 7, 8—23 occafionem ' ma&um peccarum ; vevixit peccartum rel. Hebr. 12, x depomamus ommem zumorem, d9 peccarum — periculum creans, Etiam ipfum id, quod per creationem eft opus Dxz, peccato infici, corrumpi, abominabile effe dici- tur. Rom. 14, 20 ouuia pura funz: fed malum eff bo- m müni cum [candalo edeuzi; "Vit. x, i& infidelium mens W & con[cientia ituquiniaza et; w,X6 abominaudi funt, $OIm, 1X. de Puesto — ($ '163,.—'165) 161 Rmiii 3. 13-7—16 fepulcrum parens ,gwiur eorutn tel, Pfalm. 14, 3 purid? fachi funt, Itaque notio Peccati fcripruraria multum differt MO a notione pbilefophica ? juridica, qua illud tan- tum pro peceato habetur, quod actione contra 2 legem , & quidem voluntaria ac proseretieca, con- l at.. $ .xlöz;.*- Quoniam in peccati notione rela- 77, ZI;E [ i (ig tio ad legem comprehenditur, guid Pvzea- gtofceu- jdenuts tun Jit, ex Lege divina revelata agnofti €7 ju- GAU dicari debet. RRom. 3, 20 per legem eff aguitio ferjis äpe-l:cati. p dihii Nimis anceps eft, cognitionem peccati judicio TL Rationis relinqnere. Rom. 7, 7 peccarum non noffom tifi per legem. Conf. finifterrima de peccato cogitata Kfa. 58, 2. 3. Hof. 12, $ (eór. 9.) Matth. 15,6. Luc. ] abüïüfï?; X6,15. 1Joh. 1, 8. 10.. Apoc. 3, 17. Pfal. 50, 21, at , oni- | $ 165: DEUS nullo modo eff. caufa gettati. f)eus pon , PIFMN!! Eft enim perfectiffipe San&us & Bonus / caufa. -2 0 du g Efa. 6,3. Pfíalm. 145, 17. Matth. 19, 13. fccnti, jl ; 'WI/W 1]oh. 1,5; non vult, non approbat, fed y, O fummo odio averfatur peccatum Pfal. 5, | n figt i 5. 6. 7. & 45, $. Efa. 65, 12; fevere illud 23 q!t( qoit prohibet Exod. 20,5; ac di(tricte punit, vt v ! Deut. 32 35. Pfalm. 7, 12. Rom, x 18. ffl 7; f À 0010! f ac CQ '2, 6—99 n i , p "I DE LAPSU PR'IMORUM HOMINUM. ( s $ 166. Primum peccatum raPsus die Lopfus- s D ; d lt citur; qui eít aBio prava a primis honünibus quid, j ergetrata, qua DEI man- jj ex j&du&igue Samf;zæ p j L ; damm Wä j 162 ($ 166—168) IX. de Lapfu primorum hominttm : W. datum voluntaria inobedienta violarunt , eogtie (re amiforunt imaginem. divinam, €7 mom modo fe 4J) ipfos, féd €?' pofleros omnes peccati €7 mortis TUj reos feterunt, — Facti triftis hiftoria Gen. c. 3 aCCeI legitur. Tb Claffivcum hunc locum' Gen. 3 Jrteroli proprio U fenfu. intelligendum effe, 4) fcribendi genus nar- rationem referens, ) nexus cum iis, qu:ze ante- lol cedunt & fequuntur, c) avthentica Chrifti & Pauli 20 li declaratio abunde confirmant; Rom. 5, 12 per uuum M2 | bominem peccatum in munudum intravit, Joh. 8, 44 dia- Ti Cfe0 L£olus jam ab initio fuir bomicida. 2 Cor. 11, 9 ferpens uod Qui 1o KEvam decepit fua aflutia; add. x 'Tim, 2, 14. abfolyt fi vel maxime dicta hzc in promtu non eflent, Nec q ne tunc quidem íatis gravis caufa foret, a pro- üt ho prio verborum fenfu difcedendi. Telicit Sedu&lor. $ 167. «du&or €7 fuafor grimi hujus peccati eQui prout Satanas. ' Satanas fuit , ferpentis fpecie indutus. Gen. fllr 4C .";26,; $; 1—5. 13 4) ferpens forutus £f ; D) locu- tus eft fa/a; c) mulier fe a ferpente decz- f qiam coram Deo judice dixit. - Hoc idem Paulus (de re graviffima agens) af- N n ferit o Cor. 11, 3 ferpeus Evam decepit afluria fua. Crterm 1 Tim.2, 14 waulier decepza deliquit. Utrum folus ? fl an cum ferpente naturali conjunctus, eoque ceu roblematica inftrumento ufus fuerit Satanas? Wio] quzftio eft. Magis neceffarium ad id attendere, tentationem caállidam & vi quadam infernali ani- li mo fe infinuantem, nec tamen tam validam fuit- lmq | fe, quin fuperari potuerit (Jac. 4, 7 refjfire diavo- IT lo, & fugier a vobis). Atque adeo homines primi Jeducli quidem & perfuafi, nec tamen non Lr- L dj , BERE peccarunt. * dUS f Caufà in- $ 168. Proxima €7 interna lapfus caufà fuit &lit ferna tens ipfa heminis voluntas: libgrtate fua abu D) m lapfus. (vgl wäæimm IX. de Lapfu primoMzm homimun | ($ 16g.1 69) 165 t (vel potius non utens): defle&ens nempe i j aDEgo; negligens Legem divinam; infi- tortt nuationi fatanice auícultans; cupiditati 0 accenfe confentiens Gen, 5, 6. 11. Hinc gragdfacic dicitur, Rom.5, 14. & zzagaxor, j r v. I9. add. Cohel. 7; 3o. ]US i ye, at« Nulla obmurmurendi jufta caufa eft, cur Ho- j ul mo libertate a Dko donatus & labilis conditus T fit? Labeudi po[fibilizas abeffe non poteft a natu- ra creaturze finita, M er quam infinite diftat a Dko, j feryem ui folus perfectiffime bonus Matth. 19, 37, & (uol abfolute immutabilis eft Pfalm. 102, 28. Jac. r, 17. 4! Nec aliter tulere Sapientize divinze rationes, quam j dul U PI'O' ut homo ad fummam cui deftinatus erat ($ 152) felicitatem non perduceretur, nifi per'viam ob- fequii voluntarit, m /fazu probationis proeítandi ; prout in verbo Dei páfífim- vira ae smors proponi- j; j g Gd tur, cum monito de boni e/e&ione deliberata, Deut, X1, 26. 27. C. 30, 15. 19. Pfal. x19, 30. 173. ) lod g UP $ 169. Lapfüs ipfe con[ntit in coM EST 10- Forma, NE fru&jur arboris prohibitze: quem vero —— T ens) [ externum aéctum antecelferunt varii a£us yit J j W interni: fides tentatoris afferto habira quo U e j verbo Dxr veraciílimo dire&te contradixit; obiemW al ïendeïe» fuperba majoris perfectionis cupiditas; ob- a nl J livio Derx ac monitorum quae dederat ; jjdam | jc d conatus dependentiæ a Dzo fe fübtrahen- di; amor fui inordinatus. Per hos gra- " nl dus pleor denique in peccatum comfenfus T. exftitit, ut extrinfecus coufummaretur. Gen. 3, 6, 11. i aþuml L2 Culpze ( ^ [X 164 ($ 169:—172). VXC, de Lapfu primorum homimm Culps fic fatis gravis magnitudo diftin&te e u fingulis ftatus integri circumftantiis oftendi poteft. n Lapfus conftabat cumulatis aCtibus internis, iis- que violetitis , iutegra naiuva pmrjit: coutrariis , to- J tum hominern dépravaturis, illi $ 176. Tempus lapfus determinari hon V.1 "emnpus, poteft: Status tainen probationis, in quo &t | primi homines erant, longius intetvallum, n h aliquot certe dierum, videtur complexus fuiffe. lum lo Momenta oinià cürste expendit b. BeNGEL b in ordine zemporum p.2o (ed,nov. p. 17). COfntr lund Sequelg, $ 171.. Lapfum confecuta funt varia fta« fiht tim mala: jactura divinze Imaginis; incli« quia lao natio ad peccandum inducla$ probrofa nu- h In ditas; confcientiz angor ac tetrorj pue juftit dor, cum deceptos fe ab feduttore vide- liünt | rent; moleflize ac dolores; exilium e pa» Per p IN radifo; créaturarum;, quze hominum uful hn Q j proxime deftinatee erant, ftatus deteriot; Fl ipfa etiam mors. Gen. $7724 €. 529 Tüty Wij Imputatio: $ 172. Peccati primi effe&ta funefta ad dü*m OMNES Adami POSTEROS tranfierunt; At mlbd Hoc docet clafficus locus Rom. 5, 13 —19; UI qui fequentes nervos continet: «) pet AO unum hominem jeccaitm intravit in ww n dun, v. 12.. D) per peccatum or5 o« €0nq1 fic ad omnes homines mors petvafit, pet làle id quod omner peccarunt,ibid, dj perunius trans- 16 t : » | ]X.. de Lapfu primorum hominum ($ 172. 173) nfle transgreffionem xgíua judicium, & xa-vdxQi- potel pa damnatio n omnes homines venit, v. 16.18. $, Il i P (0 £) per unius hominis inobedientiam ii illi, oj 7roAAoi , conflituti funt PECCATORES j i V. 19. Ita clare Scriptura docet; idque it qu a theologis fic effertur: peccatum zálami toti Allato, geeri humnano à Deo YMPUTATUR.- Rationi humanz thefis hzec ignota, & vocabu- jpenut lo zmputatio finifre intelle&to eidem omnino fcan- dalo eft. Sed planus eft thefeos fenfus: a) Deus Beki pofteros Adami , quamvis ipfi peccatum Adami non commiferint, tamen zraólas zauquam peccatorer, haud fecus ac Ój ipfi peccatum primum commife- aria f rint; £) idque fit propzer. primum peccatum Adami, quia per eccatum Adami omnes ejus pofteri fine. s i imagine b ei & cum inclinatione ad peccandum pafcuntur. yroi 1 . Jn hoc Dei judicio de pofteris Adami nulla in- or; p juftitia eft; a) quia Juítitide omnino eft, eos, qui re vide funt peccatores, traCtare tanquam peccatores. Per ipfam, ergo rei naturam fieri non poteft, ut mep Deus illos, qui ex 4damo peccatores nafcuuzur , pra, Qul UM non-peccatoribus habeat ac tractet, $) quia cum hoc Scripturze afferto conjungendum cft : detztt etiam alterum in eodem loco . ciaffico exftans, T juxta cum Jufliia nos attendere jubens etiam ed Mifericordiain , per quam Deus hominibus, ex Adami culpa peccato inquinatis, & morti ac m u damnationi fübjectis, continuo ita confültumivit, at ] Wutu Ut ab Adauo alzero,. Chriffo, tum gratia, tum jufLi- tie donum, tum viza, per novam impurariouem in eos j jl redundet, Rom. 5, 12 — 19. 1€0r. 15, 92.. M« : fterio falutis fide cognito & acceptato, nihil amplius homini, quod de Deo ac judicio iliius u^ eonqueri poíüit, relinquitnur. Rom. 7, 24 coll. 25. i j j $ 1 13- ApvERSARIOS in hac doctrina Zutilfefir, !va N habemus a) eos, qui cum Scholafticis phi- g l3 lf)jb- u 166 ($173.174). IX. de Lapfu primorum hominum lofophicas de peccato opimioner , reljcta no- "n tione fcripturaria peccati, fequuntur, & li ( nihil peccatum effe concedunt,. nifi quod voluntaria contra, legem -a&io eíft; . ») qui Tom Mofaicam de lapfu narrationem in meram ltaní allegoriam convertunt; c) qui fentatorem pri- hon Ilj morum hominum /atanam fuiffe inficiantur; d) qui hifloriam [apfür data opera finiftris M ]f/t dR interpretationibus detortam , hinc affe&tate bt te Tan cumulatis diffcultatibus , illinc petulante£ dl 1 ludibriis infulfis impugnant; £) qui gravi- U 25, taíem peccati primi extenuant; f) quiime Dener putationem illius impugnaturi, fubambigui- gina tate vocabuli imputatio, fophifmata fua occultant. Vati Utrum autem peccatum Adami pofteris ipfius dlcun immediae imputetur, an ediare, ideo quia cum em fnt inclinatione ad peccandum nafcuntur? problema- 9 tica inter noftrates quzeftio eft. Bem ts ( DE PECCATO ORIGINALI. J illf gtj Pectcati . Ttteg $ 174. Corruptio moralis ac fpiritualis; originalis quzs. primorum hominum totam naturam W. defmitio, lg pervafit ($ 169 /thol.) ad omnes eorum po- l fteros naturali generatione propagatur: Quit atque ea dicitur PEccATUM ÜRIGINALE; W quod eft congenita totiur uature humang de« Ver gpravatio, qua quivis homo fine imagine De na- a JEitur ,. €7. line abalienatus a bono fpirituali, fünt id ,(i ! ari P n ($ 174.175) IX. de Pbecato originali . 167 À l id plane ineptus, ex adverfo ad peccandum pro- t & clivis, eoque ire diving reus eft. qiod Clafficus de peccato originali locus eft Exfifien- ) qui Rom.5,12—21. ubimor: PER PECCATUM fia. Atera tranfiiffe diciturad ow N Es homines, quod i non de folo actuali peccato intelligi poteft. Idem docent loca: Eph.2,1.2.3 eramus NATU- 4ntul; ilris RA filii ire. Joh.3,6 4uod ex carue nafcitur , caro efl; Rom. 3, 10. 11. I2 2o& eff. juflus, ue unus qui- ffettte dem rel.. Gen. 8, 21 omue figmentum rel.. Pfalm. 5r, y cum iniquitate formatus fum. Hiob 14, 1——4 quis jlantt dabit iuudum ex wumundos nou unus, coll.c. 15, 14. T & 25,4.. Accedit triftis ex perigntia in univerfa generis humani hiftoria. qui ff $ 175. PRriMUM, quod in Peccato Orl- Forina mbigüi' ginali diftin&e notandum occurrit, eft pri» privativa. ;ta lt vatio divinze imaginis; Rom. 3, 23 omnmes dicuntur PRIVATI gloria Dei. js ii Nempe homines in ftatu fuo naturali, quamdiu g cum od funt extra gratiam, carent «) fapientia fpirituali & genuina Dxr cognitione, Eph. 5, 8 erazis zene- bra ; C. 4, Y8 obrenebrati animo; Rom. 3, Y1, 17 407 eft iutellizeus : viam pacis iguovaut. D) juftitia ori- L ginali, Kom. 5, 16——19 ex uno judicium ad condemua- ziotiei ; c. 8, 8 qui iu carue futit,| Deo placere uon po[f- rl funt; c) fanCtitate, Rom. 7, 18 sonu babitar in me ... 0t1utt. w[umm nm p* Ex hoc defe&u imaginis divinze confe- quitur ineptitudo ad bonum fpirituale: hoc Pantuf ] ;INALE! eft impotentia Deum vere Zimendi, eique T d vere confidendi ac obediendi, Eph.2,1 & Col. 2, 3 homines quales natura J Di* funt, movtui im peccazis dicuntur ; Matth. 7, 19 wa- ii vucius edere; Rom. 3, 18 la arbor uon poreft 6oflos fi 4 f10/4 - t68 ($ 176 IX. de Peccato originali 20n eff rimor Dei coram oculis eovumy C. 8,7 taro legi Dei son fubdita efl, uam uec 1d poteff, p« Y pofitiua, $ 176. SEcuNDUM eftabalienatio a bo- n du no fpirituali, & habitualis ad mala pro- 1) tem, penfio; Rom. 8.7 /enfus (tpovnpua). carnis eff ttpii inimicitia couira Deun ; Pfal. 14,3 omnes re- in' [ nf éroce[ferunt, mon eff, quifaciat bonum, tlj Confiftit a) in proclivitafe, ad ertores & [ lll"l ] lj temeraria de rebus divinis judicia, 1 Cor. &b 2, 14 ad fpiritualia pro fFultitia habeuda; 9 Cor., 10, 4. 5 ad cogitationes C7' faflum qui fé contra nl | Doei coguitionem efferts fic Prov. 22, v5 ffulti- doni tia alligata dicitur cordi pueri; b)in proclivi- lr tate ad peccandum, Rom. 7, 23 video jegem l €Oni in membris meit, repugnautem legi mentis meg , j €7 captivum me redaïäzztgm- legi pi ccati, - qua eft Fïvi | in membrir wmeis. d Hsec prava inclinatio in Scriptura jdrici« tur vocabulo fignificantiffimo CowNcuPr- ij SCENT1A. Éph. 4 22 doG; effis deponere ve- lUCi; Yerem hominem perdentem f per concupiftentiag N deceptrices. 'Jac:. 1, 4 quimue femtatur g fü BY : HU gpropria. concupiftentia allecur, n Compárato utriusque dicti (Eph. 4, 23 & Jac, h 3, 14) eontextu rwTEGRO, evideus fiet, exege- &n quis vocabulum coucupifceutia de/ SOLA praclis t yretatur virate ad fonfaalia (vel fenfüum voluptates) inter- » quamvis non falfa fit, tamen longe non ii ; affequi verum Seripturze feufum. a&h Hie IT 169 IX. de Peecato originaki (5 176. I'z?) Porro tenendum : -1) Concupifcentiam vereeffe u ini peccatum , Rom. 6, 6 son amphius ferviamus peccato ; V. I2 ne regnet peccatum in corpore veffro mortali ad *ebfequendum ei in. cupiditaribus illius,. C. 7, 5. 7. & pec« abo. earum uou no[fem , nift lex dixiffet , ne coucupifcizo vel. Y 2) Eam effe inclinationem malignam, poten- tem, operofam. Deut.5,21 verbo ebraico dicitur TT eupiditas fe ipfam. accendeus ;; Wom, 7, & cum effemus WTR n in covue, affedlus viriofr operofe agebàur im memóris noflris, Jer. 6, 2 w fous aqua fcaturit , fic pravitatem ebullit urbs. Seru[alem; Matc. 7, 21. 22. 23 éuzrinfecus ex buminum cosde prodeuuz male cogitariotes rel, Jac. ys , 14 concupifceuria cujusvis propria abflrabis 9 vero Vnt. bono d9 pelltez. vt Ex hac vitiofitate cohfequitur, ut homo TU nil 'po(ïitï nifi peccare. Geu.6,5 & c. 8, 21 | 5 Ml- fantummodo malum; Rom. 7, 18 jbz'oknm.z habi- yodite fare ( 4e bomum. . Id Scriptura fervirutem peccari appellat, in quam i bj TA connata vitiofitas tandem abeat Joh. 8, 34 quisquis peccatum facir , peccari fervus efl. Rom.6, 17 eratis g il fervi peccazi.. C. 7, X4, venditus jfub peccarum. 2 Pet, 2, 19 4 quo quis vilus efl , ei etiam maucipauus. eff. ra dic- $ 177. lfta ulterius feorfum fub titulo 4555j vCUPr de Libero Zfrbitrio Theologi antiquiores di- quo fenfa lucidarunt. hberom yrn Per LYBERUM ARBITRIUM intelligitur ea facui/- vel capti« vium €g Wntim zas auimi, qua bomo, que imtellectui offerunzur , co- rgfim gnoftere ac dijudicare , d?? voluntate. [ua. ea, quorum /þg-zmm Ji;.. é&onitas iurelleciui coguisa eff , eligere , appetere , Gg'ex- Jequi pozeft.,. &U DoGrina noftre eccleliz de iibero arbitrio ad T. ;ria yotillimum aflerta redit : j W-/[' : L $uperfums im bomime lapfo Liberi Avbirii vires j jn rebus uaimralibus , civilióbus , moralióus; uec non iu o5 aHibus pedagogicis ^ circa media füluris -xe&,u exierno s urpanda. L5 H. He fiic 170 ($ 177-178) IX. de P»ecato originali IL. He tamet vires per lapfum valde delilitate funt, 1 t tum quoad intelle&tum , tum quoad voluntatem. II In fpirinalibus. aflionibus Liberum. Avbirrium —— fii plaue mibil efficere poteft : homo fuis viribus fine» gratia Dkr »on inrelligere fpiritualia , non eligere d* apperere bonum fpirizuale, nom exfequi bonum propofi- Uf u poteft. Hinc Arbitrium hominis : rebus naturalibus li- du berum, in fpiritualibus forvum. &* captivum. Noftri Y dixerunt: formula hac sERVvr ARBITRII, intelli- gentes zmporentiam Deumn sALUTARITER coguofcen- lj di, eaque volendi 4* facieudi, que Deo grara funt, p conjuuctam. cum proclioitate ad peccandum. « Haec quo- ad rem eadem funt cum modo diCtis S. 75. 176, üt ( & egregie declarantur in Lxpxss noítris Svwso- LICIS compluribus locis: quibus jungi poteft f0f viribus bumanuis. CuxkwNrTIUS in Loci, loco de libero arbitrio fen h k : $ 178. Pervadit hzc corruptio fofum ho- z Subjeäïum inhefionis ; mine , quoad omnes partes & facultates. XIf 3d1 Eph.4, 22. 23. 24 dicitur nowo vetur; Ebr. ]ror 32, 1 dicitur dàjuzpcía, éuzrepigamoc, undique tj dm omnes vires, & membra, ac torum hominem fl ) 4 occupans; Rom. 3, 13 — 18 enumerantur Ym partes & facultates hominis, quze omnes vitiatg fint. £ ( Primario quidem fedem habet is amima, Gen. til 6, 5 oxiie figmeutum cordis malum. Marc. 7, 21. 22. ex corde bominis prodeunz tale cogitationes, Yph. », Qu jfeécimus volitioues caruis, In corpore eft fecunda- rio & per participationem, Rom. 3, 13. 14. 15 h fepulcrum parens ef guztur. eorum rel.— c. 6, 12. 13 li memóra fiunz infirumenza peccasi; C. 7,23 lex peccati eft in memóris ; 2 Pet. 2,14 oculos plenos adultera babent. jl intime nature humanz infixa hzret hzec 10 corruptio: fed Natura hominis ipfa quoad fub- [ Jlantiam, non de(init effe Dxrx opus, Pfalm. i 139 E IX. de Poccato originali, - (S lj8—1 go) 171 fit, 139, 145 proinde Peccatum originale non fübftan- Il tia, fed accideus et, quo Dei opus intime & pe- ^jtf nitiffime corrumpitur. fme- T2 $ 179. Peccatum hoc ineft orànibus in £? extere y- univerfum hominibus, quotquot fecun-/onir. it l n dum naturam propagati nafcuntur. Rom. od telli« & 19 fofus mundus JDeo obnoxiur ef/; Hiob Jctll 144 quis dabit purum ex impuro; Joh. 3, 6 Áint, jj- quod ex carne matum eft, caro efl ; idque ita, [[61 ut ommes ex cquo corrupti fint. Rom. 5 23 (0- non eft diférimen ullum, nam omnes petcaverunt, otelt 1377 Hinc folus Chriftus corruptionis naturalis ex- ers eft, quia miraculofe conceptus Lüc. I, 35 & inde ab urero snatris. Deo coufifus Pfal. 22, TO. li ho Ad communem vitiofitatem accedere per pro- ximos párentes poffunt alii connati habitus mali, |Le5, ad. certa quzedam vitia majorem, quam ad alia, proclivitatem adferentes: ipfa autem boni caren- j bt. tia & proclivitas ad omne malum, in omnibus ea- i dem eft. Omnes funt fpiritualiter mortui: omnes non fomiliter quidem , fed tamen «equalirer tmali co- j tam Dxo Pfalm. 14, 2. 3. nut $ 18o. Ex univerfali illa. corruptione Ef/z&u;. n confequitur morr, Rom.5,12. tum tempc- (e ralis 1 Cor.15,22. tum fpiritualis Eph. 2, z. 2 tum damnatio zterna Joh. 3,5. idque non ;c 2,3 ynda- per modum calamitatis merze, fed ex ju- 4 It ftiffimo Dei judicio, Rom, 5, 18. 21. [Q. n ectuit Homines nafcuntur indigni gratia Dei Eph.2, 3 W;:. filii ires 0) inepti ad vegnum Dei Joh. 3, 3. 5 , unde non effugere poflunt damnationem zeternam, nifi d er mifericordiam Dei gratuitam, per mortem ; a ve re- Mï: nguinem Jefu Chrifti , per converfionem fi gene- r 172 (f 181.182) IX. de Feccato originali e nerationem & fidem a Spiritu S. excitatam. Ti ü zc diferte conjunguntur Rom. 3, 23 coll. 24. 25. UA af Propaga- $ x8t. Corruptio hec. homini NATURA- pet fio malu- 161 ralit, L1S £f, propagata quippe a parentibus i in liberos, per generationem. Joh. 3. 6 aQ Q Tf homines ideo caro funt ; quia nati ex carnt ; Eph. 2,3 omnes nafura filii irse. &i ^ lo Pfalm. 51, 7 David iu peecaro genitum (e fatetur $ &yï F. 58 4 impis jam ab urero- alieni fadli, falfiloqui iu« de a venire matris abevrare dicuntur. Í1dem innuit ]e fhoQo locus Gen. 5, 3 de Adamo, qui in imagirie Dei beta conditus erat, nunc ad [uam zmapiuem filium gi- gnente. Agnovere id etiam prifci Sapientes, 56 amici Hiobi c. rt, 12. 15, 14. 25, 4. Ceterum. obfervandüm, Scripturam, que, de RE IiPSA clare & perfpicue loquitur, ng wopo ie propagabilitatis nihil docere. tj Iuratio, $ 182. Peccatum originale hominibuä AT, tenacitate pertinaci ad mortem usque in- 1iéfa bxret, Rom. 7, 21 maliun mihi adjacet, Klebr. l. 12,1 dicitur peccafum ivzrepigaaov , facillima g tireimcingems , praefentaneuni periculum ob- T jicï ens. f Ín zrregemitis plane domfriïum obtinet Rom. 7s 5.-8. Eph. 2,3. omnesque eorum actiones contas L7) if minat Tit. E, 15, donec f e ipfos perdunt c arnis W arbitrio viventes Rom. , 13. I&ph. 4,22, Gal. 6,8. In comverfa de vegenitis 2) Peccati originalis rea- D 1»4: füblatus eft in juftificatione, per plenariam ececatorum rem inlOnem H üt ; Ijoh. i, 7.' Píal. 32, I. t ) demium tolitur in Converfione & Renova- tione, Gratia Naturam fanante 1 Pet.2,24. Rom. ) $. 2. €.6, 14. Pfal. 5I, 12. c) manet tamen ;pfa vi- um iubinde afficiens Ebr. £iofitas , renatos quoad fen, 12 1. 2Cor. 7, z.. fed refrenanda , fubjuganda, im- Q] Tmi- i " k 173 IX, de Peccáto origiw&li. : | ($ 182. 183) 3A xninuenda, &t motuüs pravi debiliores fint Rom. H .6, 6. 12. d) Ex hac vitiofitate bonis renatorum aCionibus «dbereut mozus inovdimati do defeus, Rj perfe&tionem fanCtimoni& impedientes — Gal. 5, * e) hinc reii |bus Y6. 17. Phil. 3, i2. quizé Peccati ori- inahs «om fumr ves indiffeveus, fed in renatis & '3)6 L anctis quoque, fünt vere peccarum, indigens gratia Chrifü, ut non imputetur; & gratia Spiritus San- AW €&i, ut mortificetur, Rom. 8, x. 13.- Gal. 5, 24. ldeo f renatis continuo in tota vita vigilandum eturs & pugnandum Eph. 4, 22. 23. 24. Col. $, 5— 19. ti if De fomire quzftio motà elt, quando, & quo- nuit modo,; exftirpetur: Nobis fufficere poteft, id in ; Däi beata inorte Wieri 2'Tim. 4, 18, Eph. 5, 27. Phil n g p6 N enes, $ 183. Diífentiunt a nobis: 1) qui aper- iutuhefs. u de yod te negant Peccatum originale, hoc eft cor- ruptionem IPSIUS NATURJE noílrze HE- nibus REDITARIAM, à lapfu Adami, per ge- * il &erationem , in omnes pofteros , propagae cebt. tam; 2) qui illud in /o/a careztia jäg/iïtïæ 0ri- ari ginais penunt, que füpernaturale donum yfl 010' iueritj 3) qui in nàtura hominis lapfi re- Jfiduas effo diberi arbitrii vires ad bouum . fpiri- m n tual; & fui converfionem , contendunt; 4) contae i Qui concedunt quidem aliquarm neturte &gri- iü. 698' Tudinem;, fed qu?e mere calamitatit non peéce jis r Caü poema digni, rationem habeat; 5) qui ;nüïiäm tontupAfientism, przfertim qualis in baptb- a 35» ; lgt ïgatis & juftificatis invenitur; zegaz? vere : I j & proprie peccatum effe; 6) qui /edem origi- E jf änsl nalis peccati in facultatibus animae jnfs- j lm: rriofis - 174 (S 183—185) IX. de Pecrato o;-igiyzali 34 rioribus, aut in corpore affe&ibus pravis ]i 25111 corrupto,; ponunt; 7) qui chriftianorum pm infantes /antlos na/i, aut certe nihil eis in- b 9 [/7] effe ftataunt, quod ceu/pe dammabilis ratio- Dit LUV nem habeat. x it Conrroverfia Flaciaa , per FonMULAM Coxcon- hi ] 4 1 DIX artic. I compofita, magno ecclefiz;| bono [ conquievit. i, TET DE PECCATO ACTUALL L Tiofes DI P. afhua- $ 184. Concupifcentiz? nobis connatze fociet lium defi- actuofitas (S 176) continuo per peccata 1Reg qiitio ; m attualia fefe prodit, PEccATUM ACTUA- j LE eft quilibet affio vel omiffo cum Lege di- ml vina pugnans. A&io generalius fumth comprehendit etiam di- (1) €&a, cogitata, internos ànimi motus ; primos quo- lere d que & fubitaneos (S 163), Rom. 7,5. 7. 1em | Nomina ; Nomina fcripturaria funt: peccazum ; zramsgre[Jro $ lapfus; apoflafa; iniquitass perfidiay vebellio; preva- Ifem vicario: itemque opera carnis ; operg tenebrarumi; ope« lim va diabalis opera hortua : quae omnia fignificantif- fima funt. ls W. Ü hi At $ 185. Causa peccatorum a&ualium , immediata eft 1?SE H0Mo0; fecundum na- | " ) Caty D turam fíuam intime corruptam agens, €üs Marc. 7; 21. 22. 23 ex corde homimum ]Jf'OdBlMt Dey male cogitationes xel. Varia quidem alia intervenire poffunt.ac fo- erSq lent: ignorauria, Eph. 4, 18. 2 Pet. 3. 5. Luc. 23, 34- lü prajudicia pra&tica Sap.2, 11. Eph.2, 3. Rom. 12, 2. sbalieüario d* iuiticitia tieuris adyeríus Deum Col. p l, 210 IX. de Peccato a&uali ($ 185.186) 175 Ws X. OT. imperus paffionum jac. Y, 14. 1 Joh. 2, 15. 16. Of. 7, 21. peccaza alia antecedentia r Tim, 6, 10. lum 2 Sam. 11, 4. 5. coll. v.14.15. c. 12, 9. conufuerudo prava Jer. 13, 23.. malitia babitualis Rom. 2, $. Efa. | i.n- $» 9 orig. Pfal. 8r, 13. WU Diferte etiam. Scriptura commemorat fagge/fio- nes Sarane Y Poral.22, 1. Joh. 13, 2. A€t. 5, 3. qui in impiis officinam fuam habet Eph. 2, 2. 2 Cor. (CORe 4»4. 2 lim.2,26. 1 Joh. 5, 19. bono Accedunt muudi ScANDALA; hoc eft, a&iones male, quibus bomines aliis bominibus vel YyRRANDE, vel PECCANDI autlores funt. Matth. 18,2 ve mundo ob fcandala. DANwTUR per exempla mala; per fer- inones pravos; przejudicia practica ftabilita; per mandata; auCtoritatem ; confuetudines pravas in t focietate vitze inolitas. x Cor. 15, 33.. Prov. x, 10, 1 (atd 1 Reg. 11, 3. 4 C. 12, 28. 29. 30.' Prov. 22,24. 25. Rom. 14; 13. 1 Cor. $, Io. 1x. TUv $. 186. Peccatorum ^ affualium: varium V& Species g d varia. multiplex di/irimen eff.. (1) Peccatur vel comwnittendo a&ionem mdl qu lege divina prohibitam, vel omittendo a&tio« nem lege divina praeceptam. ( 4 Peccaza. commiffionis yagis in oculos incurrunt P?(ä'(ï 1 Tim. 5,245;. fed nec omiffiouis peccaza levia haberi ; (* j j debent, Jac. 4, 17. 1 Cor. 9, 16. Matth. 25, 18. 19.45. pleraque enim habent fequelas funeftas in infinitum duraturas. Hebr.3, 17—19. l jatf (2) Ratione obje&i , quod immediate pec- n no cato violatur, peccata fiunt vel contra Deum, geusw ejusque Jura, & officia immediate erga Odelmt Deum obfervanda; vel coníra proximum, ejusque perfonam, exiftimationem, fortu- T nas; vtl coufra mos ipþ!, quoad carpus ; 93»3'; animam, valetudinem , vitam. f^ (0. r3 FOI- m X 176 (5 186) « YX. de Peccato aBiuali Formaliter omne- peccatum eft contra Deum, Gen. 39, 9 quomodo malum bos ingenmy. committam , de» coxTRA Dxuw peccein ? Pfalm. 51, 6 tibi , zi« foli feccavi, Ojellive etiam mediate contra Deum pec- iri cari poteft, Luc. to, 16 qui vos conremnit, M com- genit, Attus comtra nos aut alios commitli 2eque Ihori peccata fünt, ac illi contra Deum, & 1interdum ao Oomnino graviora. 1 Cor. 6, 18 fornicator in proprium eorpus peccot ; Prov. 8, 36 qui in me peccat , ledir ani- 3b eman fuams atth. 18, 15 frin te peccaveríz frater tutif Ya y (3) Prseter pectafa, quse per fe legi res M.g lm pugnant, dantur etiam jeccafa per accidens, [nte qu» funt aétus in fe quidem non mali, iit, fed qui per principium, finem, objectum, h a circumftantias, vitiofi redduntur. Matth. (6 6, 1. 5. 16.. Efa. 1, 11—15. Pfal. 109; 7. Vad Prov. 28 9. Hagg. 2515 (al. 14) ell t 14. 23- y 0Cf Lucem hinc capiunt quzftiones de ediaphoriss & de virrünibus irregenitorum , quousque peccata f 5 dici queant. Quj ll (4) Si animus agentis fpe&etur, peccatum hj eft vel voluntariun, quod ab homine prohi- $1 j bitionis gnaro deliberate peragitur, Luc. lj aC »»s 12,47. Rom. r, 32. Num.15, 3o. Pfal. 19; VEN 14 (orig.). vel envoluntarium., pi J Peccatum involuntarium iterum .du'plïcïs 'ge'ne:- b l ris eft: (x) Peccarum ignorantie , quod cominitti^ tur ab ignaro vel legis Luc. 12, 48. vel facü Gen, Ptj 20, 3. 4. 5. (2) Peccatum pracipirauzie , quod per vim aífectuutm infirmitatem ,' inadvertefitiam , Venia €ommittitur, Gal, 6, r. Pfal. 19 13. &. 106, 33* &ïlf ) r W » (5) Si ]X. de Pfcmtq a&uali 177 (5*186) DQ*J ' (5) Si a&fuum in peccando fibordinatio fpe- i, ih fl Getur , peccata funt ve/ interna, quae in n pee intelle&u , voluntate, imaginatione , me- p a. iNue moria fiunt, Matth.9,4. c. 5,28. c. 12,85. n 2 Cor. 7, t velexterna, quae & ipfa quidem pmpmm "T ab interno aliquo a&u incipiunt, fed foris fer tll vel verbis vel factis confummantur Jac. 3, g re 2:6. 9, ]udz v. 15. Matth. 12, 34 —737- Rom. 6, :9. TOU Interna ideo maxime periculeía, quod occulta mll funt, & perízpe ne quidem smnofcuntur. Rom. »')effümi y.? 7. Pfalm. 90, 8 (erig-) & 19, I3. Niuti (6) Peccata etiam in mort-alia & venia- BU lia diftinguuntur, PEccATUM MORTALE Rom eft tale peccatum, quod ab homine regenito promretice comtra confHientiam. admi[fum, ipfam ii Jide, vita [pirituali, €7 fiatu gratig - privat , apud irregenitum vero mortem fpiritualem tOfiti. 24 [ U af, €9 meatum dammationir qucet, Rom. occatim 8, 1'3-. I Cor. 6, 10. Gal. 5, 21. x Tim, r, 19. ? pïühi' Apoc. 21,8. Ezech. 18, 24 26. b Lue VENIALE PECCATUM eít, quod ab re- pigd. genito involuntarie admiffum, €7 contimuo feria refipifcentia agmtum-, gratiofe proþter C'hr;/iurm phc is | O mmliu vemittitur. Rom. 8, 1. (0) J fitü Non datur peccatum, quod in fe & ífua natura * g veniale, aut venia dignum fit. Gal. 3, 10 ealedi- ;i *[aüm &us pronunciatur , qui non 18 omnibus precepus maus o Jerir; Matth, z, IQ qui unum e miniuis precepris fol- Wir, MHWIRUS 02 veguo calorum futürus ; jac.2, 1o q": "b ($ 186—188) 178 / !X-. de Peccato a&uali /swqui im uuo impegevir, torius legis violate reus eft, qu V Quodvis igitur peccatum , ne minimo quidem ex- U? cepto, meretur mortem five damnationem zeter- nam, quam non effugient, qui in ftatu increduli- Il tatis perfeverant, Deut. 27, 26. Joh. $, 36. c.8, 2I. 24- U quam Regenitorum peceata non in fe, fed tantum per e m aceidens venialiafünt, per gratiam nempe Jetu Chri- füi fide retentam, cum perfona peccans continuo g lt feria poenitentia illud agnofcit, apud Deum ve- Cat] p niam deprecatur, & ne quid tale pofthac fiat, follicite cavet. $in ab regenito segliganrur , & hinc multiplicentur: ipfa quoque evadunt morta- [: lia, quia jam eonfenfus & proæreüs accedit, Jac. DCl I, 15- prop Peccati Q 187. Fieri poteft, ut homo in a/em tam, alieni par- etiam. peccati. participationem veniat: quando €not dicipatio. newpe con[entiendo , adjuvamdo, fuadendo, ap- fion probando, aut certe mon impediendo. (cum pote- Átrnij rat at debebat), peccati ab altero commiff caufa d n wioralis ff , cui 2eque tanquam au&tori im« Ixe Detm putari jure debet. A& g, 1. Rom. n 32. 45 101 Pfalm. 50, 18. Joh, 11, 5o. c. 18» 14. Eph. MT 10 & 5;7. 19am. 33 13* A Huic periculo participationis alieni peccati 10 1 omnes quidem , fed precipue illi funt expofiti, j qui aliis praefunt, Exod.32,91. r Tim.5,22. nec li Iti non qui fünt pmiwi auGores fcandali, poftjuam hg li femel datum eft non facile amplius tollendi, & Vg poft auéctoris fuüi mortem etiamnum aliis incita- mento ad peccandum futuri. 1 Reg. 15, 30. 34- j * Ebeato- bt $ 188. Dantur cRADVS pettatorum, fe- 71 gra- cundum quos a/ia aliis graviora funt , Ezech. Üon, . daus. D 16, 47. Joh. 19, 11. 1 Tim.5,8. 2 Pet, 2, 20. « li qui« IX. de Feccato a£ftali ($ 188—190) 179 u ij T e« quibus etíam ex juftitize divins regula di- telet- verfi penarum gradu: refpondenr. Matth; dul 68 11;22. 24. 1.uc. 12, 47.48.. Apoc. 18, 6. 7. 4Eflimautur. gradus peccatorum, ex perfona in quam peccatur: ex re, cui detrimentum inferturz m p Or- ex ma'orum, quee per peccatum exfiftunt, ma- mntinto gnitudine ac multitudine: ex deftinata, qua pec- i Ve catur, malitia: peccati. ex petulantia: ex continuatione , fiüts n& norta- $ 189. Peccatorum gravium notabilis Peccatum t jie fpecies eft PEccATUM CLAMANS, quod £lamans, proprer injuriam gravem innocenti illa- l Hü!/li tam, aut humanz mature dignitatem enormiter violatam ; Dei longanimitate qmwdü i, non ita ut alia tolerari poteft, fed Jéveram, y p terribilem, ac fiepe repentinam àn hac :w'tq Uifie [ um di&am provocat. tfi Ilf Exempla peccatorum, quz in Scriptura ad Deum clamare dicuntur, funt: homicidium (Gen. h 39" 4.1O. defraudatio mercedis Deut. 24, 14 fq. Jac. 5,4. rapina Hab. 3 (e£r. 2), II. vexatio & o ref- rl Ej 1io eorum, qui externa ope deftituti fant Exod. 9: 7- €- 22,23. peccata fodomitica Gen. 1g, oo. 19, 13. Quibus exemplis inter fe collatis ervi yetttti Kpoflü , poflunt more geuerales, ad pl "ra quoque peccata ?. ne applicabiles, ad illa fpeciatim » Quibus peccazorum enenfura expleri dicitur Gen, 15, 16. Matth. 25, 32- j X Theff. 2, 16. Hof. 9, 9 orzg, Apoc. 18, 5. nd, * 5 incib $ 19o. Summum pravitatis gradum ha- Peccatusm M bet JPeratum in spzrztum Sant&um , cujus no- 75 »piri- lll fe ; tione accurata cum maxime opus eft. : :tuym«San- TMM po PEccaATUM 1N SPiRITUM SANCTUM ] 0 eít blafp/zemz'al Lmalitiq/a conira gratiofas opera- r M 3 &ones 180 ($ 190) IX. de Petcato a&uali liones Spiritus Santli , coujuntia cum promretica t lon abnegatiore €9. tuféGlatione veritatis antea cogni- l(lf;'þ/ iy ex mera malitia,.ad impedieudam etiam alio- ii jl ei rum converfouem, - & lo Notionem hanc loca claffica exhibent Matth, ügitu D] 12. 24—32. Marc. 3, 22—29. Luc. 12, ro. ubi dm[n', | Pharifzi, miraculi in dzemoniaco editi fpectato- res, blasphemize hujus aut jam a& vei, aut (quze at 1 0 quorundam e Noflris fententia eft) in via & peri- h culo peccatum illud confummandi conftituti fuiffe QU m Aeguntur. Thatür , 2. Objetlum hujus peccati eft ceconomia Spiri- e1ll f!rnmam tus Sancü , regnum Dei efficaciter offerens. Matth. 12, 28 fí demonia per Spiritum Dei ejicio, pervenit lint, fitater ergo reottim Dei ad. vos. 3. Lorma eft repudiatio malitiofa operationum Comm Ts e Spiritus Sancti; comprehendens a) fuppreffionem conviéctionis, quae adfuit; £) prozereticam abne- perhi cationem veritatis divinze, fuffcienter manife- poffc ftatoo; c) contemtum, per injuriofas calumnias feccatt & blasphemias palam declaratum. Marc. 3, 30 4i- t cebaur enim , [pivitum impurum baber. (id^ à. Fimis, quem peccator hac blasphemia inten- T qui dit, eft, impedire & fuam & aliorum converfio- liderin nem. joh.3130,20 demonium haber, QU1D EUM AU- Cetti « piris. Conf. ACt. 13, 45. 1 Theff. 2, 14. 15. 16. tomm altera vi« 5. Tale peccatum meque in hac neque in r2 remiffu iri , Chriftus edixit Jocis cir. Irremiffr- fi bilitatis vatio (ita eft a) in mmedicabili malitia animi, rü:]l a/' eo usque depravati, ut contumaciter media gra- tiz; repudianti nihil amplius fuperfit, per quod Wx&g ad poenitentiam poffit perduci; )) in arrocitate a. calumniz & injuri:e adverfus facratiffimam Gra- tizc Oeconomiam. 0ln 6. Ab [fohs phavifeis peccatum hoc commiffum M t effe, non eít probabile. Chriftus enim ad phari- fweos quidem, fed formula generaliore, dicit, I $$ &ày QUICUNQUE dixerir blasphemiam contra Spiri^ Hed zum Santtum rel, Matth. 12, 32. Marc. 5, 29. Luc. j 0 12, 10. ex quo patet, peccatum hoc ab alii$ eriam, t IX. de Pretato atiuali ($ r90. 191) 18f if & quovis alio tempore committi po/fe. Vnde loca Ebr. 6, 4—8, & c. 10,26—31, quzx de re- 'gIII' lapfu totali, polt perceptas gratiofas operationes Vj Spiritus 5ancti, in ftatum malitize regnantis, pro- Y ie aguüt, commode etiam huc po fi i iunt re fe:ri. b e loco 1 Joh. s, r6 ubi de peccato. ad morzem agi- agitur, res minus explorata eft. vï?iüwlk. »u 7f Ncmzjzz temere a mobis peccatum boc znpiugenu- dum, quia nobis conftare non poteft de à'terius lato- (que animi ftatu: nifi quod noftrze zetatis phaenomena , in protervo ceriratis divine contemru & irrifione, peri- ullfe qu:ze nulii calumnize contra Scripturàm, quin evo- matur, parcit, juftam íollicitudinem " afferant. De illis, in quibus chbara&eres fümm:ze illius & con- t lat Jummare waliti: non omnes conjuactim manifefti funt, abftinendum judicio, & res tota Deo, ve- arteti ritatem fuam a contumeliis injuftis vindicaturo, committenda; continuato interim quantum penes Qul onett nos eft, teftimonio veritati, contemtilfimze licet, perhibendo , & hortaminibus: íic enim praxis qye nni apoftolorum in media gente incredula, in qua peccatores hujus commatis haud dubie 'rant, mnfflS evangelium tamen prazdicare non delinentium p d- (ACt. cap. 2—26) nos docet. Ex adverfo ili, in quibus follicitudo de falute animze, gratize de- i fiderium, .fanctum propofitum deprehenditur, veri y A certi efle poffunt, peccatum hoc ab fe non efle commiffum, 16 i v $ 191. Quamvis ommnes liomz'm&' peccato- Subiethum, retii ^ omnes f« (jb ruim athualinm. rei fiant, Gal.3, 22. [ac. 3, 2. ^ Winef. i n 1Reg.8,46. Prov.20,9. Cohel. 7, 21. Rom. t qU.O l 3:9—20. nec renatis exceptis, 1i]oh. :, ;trocild'f m Ur 8.1o. Hiob g, 2. 3. Pfalm. 130; 3* 143 35 .nm[ uJT! j id tamen inter eos intereít, quod Kegeniti J Ti n per Spiritum Sanctum peccato refittunt, c"l , jpni ne dominari .pq(ïic, Rom. 6, 14. 8 13. j 1 Joh. 3; 9. "LUM M 3 Non 182 (5 I9I.192) lXu de Pectato a&fuals Norm renati Vero , qui etiam carnales, impii, ivré- juli lod ligroft (uvefsis) , peccarores (fenfu ftricto), & col- fii lective mundus im malo jacens ( V Joh.s, 9 ) vo- cantur, fvnt fcb peccati dominio Rom. 6, r6. D7 Z2C., 21. Hinc in univerfum, quamvis mon eodemi [7 miferi funt. TWeCtt siodo , Nonnulii impiorum peccato ita ferviunt, ut fübinde morfus confícientize fen- lus tiant: hi quamdiu veris contra peccata remediis f ( ^ non utuntür. vitem inter angores degunt, in zi- more fervili. Gen. 4, 13. Efa. 57, 20. 21 coll.14—19. L 4l pravitatem animi ac vitz, fimulatione vir- Jitn tutis tegunt : ZAypocrifi íe & alios decipientes. Luc.16,1:5. Matth. 23, 14. 23. 25. 28. — 4ii: funt Tor aperte impii, quidvis fibi indulgentes, Deum (illty non curantes, ex peccato in peccatum, eoque & tll in exitium vuermntes. om. 6, 19. Pfalm. 50, 16—22. litryy & 69, 28. 29. Efa. 30; i. Matth. 7, 13. D7 Ex crebris aCtibus malis gignitur confuetudo p peccandi, five babituale peccatusi, magnam vim in animum habens ; Jer. 13, 23. 1 Reg. 21, 20.25. cujus [ exftantior gradus IxNpuRAT:O0 elt, Pabitus animi , ]i quo peccator pofü gratiam. DEI perninacirer. excuffarm gui, iti peccaro occalluit. Pfalm. 81, t3. Hofe. 9, 12.. Hebr. 4,13. Rom. t,28 —32. Hujus periculofiffimi fta- D tus notze funt: a; depofito pudore, peccaro gau- j"ïlguæ dere d gloriari, Efa.3, 9. ) invitamentorum a p poenitentiam aullo amplius fenfu 2íüici. Eph. 4, Tas, X9 (gr.) 1 Tim. 4, 2. 646 Mr;]m FPetati — $ 192. Confiquentia cujusvis peccati for- ?L g faquela : malia funt': mmc [ eulpa, (1) REATUS cvrxPz; live imputabili- ( tas, quze eft moralis nece[fitas, quais , qui pec- t?'yh li cavi£, evitare mom potefl, quim pro eo habeatur, D qui legem divinam violaverit, €7 in jura DEO, juflo judice, vocetur. lg Rom. 3, t9. Deo aádies obttoxius eff omnis mun- Tif ufl i"f; I Pet. 4, 5 rariouem veddeuz €i, qui n judi- — ]X. de P:ccato afïizali ($ 192) 183 n judicare vivos d morruor , ACt. 24, 25 differente Pau- ' Col« lo de juflitia, d»* coutiuentia, do* futuro judicio , zer- YO« vitus Feliv; ACt. 2, 47 audito, Dominum a. Deo fa- I6. &um effe buuc ipfum fefum , quem illi 1à crucem egif- 2271 fent s compunéli fuur auzmo. Pfalm. 143, 3 ue in jus mecum venite 0. jebova: nam coram :e uon abfolverur (ato n ullus vivens. medi (2) REATUS POEN m; qui eft necefftas regatuy , f 1 .-]9 moralis iram DDEI €7 penam geccato. debitam o VII Jübeundi , ejusque juflitiam agnoftendi. ntes, font Rom. r, 32 Noruut us Dei, quod qui zalia mala fa- )eutn ciutit, tnorte digui fiuz; Dan. 9, 7 zibi Domine juffitia, x nobis pudor. faciei ; 2 Paral. 12, 6 proceres d& rex bumi- -220 larunt fe, diceutes juflus efl SJebova; Luc. 23, 4X merito boc fupplicio ajficimur , digna futlis neftris acci- etido pinus. m m (3) Macura; five labes, qua peccator macula , cu]US anitty DEO difplicens, " amore ac favore DEI indi- 7 gnus, €7 ommino abominabilis eff. Hebr, Ti Qtä' Efa. 59,2 iuiquiates veflre vos a Deo veflro dis- jp p jungunt; Píalm. 14, 3 omues recefferuut , omnes una utti äd putidi facti funz. Hinc peccata dicuntur xvPuRI- TAS, inquinans hominem Matth. 15, 19. 20. Efa. Phl 4, 64. 6 facli fusmus ur immundus mos omnes ; "Vit. I, 15 commaculata eff wens eorum d con[cientia; Rom. 6, 91 quem rum frutium percipiebatis eorum , quorum j fif nuüc vos puder.. add. 2 Cor. 7, 1. Jac. 1,21. C. 4, & tabi l (4) PozNA; qux generatim eft malum peua, trifie, quod peccatori a DEO judice ob demeri- [ fum peccati infligitur ,^ ad San&litatem ac. J ufhi- j J l tiam demonfirandam, €7 vindicandam aut&toritatem p legis diving. Exod. 20, 5.7 uomn impunem .di- mltet Tehova eum xel. Malum j M 4 judf' ($ 192—194) IX. de P»ecato a&uafi 184 Malum trifte, quod peccatori propter peccatum V evenit, in Scriptura dicitur a) woRs Rom. 6, 23 H tum zemporalit cüm preeviis afflictionibus; tum JEirstualis, privatio beata€ cum DEeo eommunio- & nis; tum qua in Scriptura mor: feeunda (commu- niter ererza) dicitur, peccatorem penitus a com- ten munione cum Dgo, fine ,ulla fpe gratize, exclu- dens; Til £) XRA Rom. rz, 18. c. 2. 8. 9. C) MALE- picT£O Gal.3,1:0. Deut. 27, 15—26. Jer. 1,3. . Interdum quidem tantum appellatur C«« detri- phl« ftd menum Matth. 16, 26. zauXaw perditio Matth. 7,13 gr. Phil. 3, 19gr. 9XeSpos zuteritus v Tim. 6, 9. fed (quod fl probe tenendum) dicitur etiam 9/«y , jus, ulrio yupr- tand Yeng cis 2 Thelf. r, 9. käïxauazgwloe Rom. 2, B. xpium M xa oxouuo. fententia condemnans Rom.5, 16.. damnario N coni Marc. 16, 16. quae locutiones manifeftum refpe- Ctum ad Deum judicem & demonítratam AB rsso licg Juftiiam habent. llïzferlaa $ 193. Omnia haec. jun&im. vocantur MisER1iA: qua eft fatws, im quo homo, propter geccatum ,. [pirituali bouo omni : orbatus, U judicio divino deviu&lus , inquinatus , abomiua- bilis , €79 [uenis continuis aíque aternis obuoxius eff. Xpoc, 3, 17 uefcis te e[je grumnofum , £2 miferum, €7 pauperem, €7 tmcum , €7 nudum. Rom. 7,24 /Mifer £go homo , quis me liberabit: Eluctari ex hac miferia & íalutem amiffam re- j euperare peccator per fe ipfum non poteft. Matth, ] 16,26. Piíalm. 14, 3. Eplu2,2.3. c. 4, 18. Rom. 8, 3- 7- € 2, 14 2.Pet. 2,19. 2 Tim:2, 26. Joh.8, 34 Attenta autem miferi ftatus coníideratio facit ad Saiutis & »alvatoris notionem eo rectius intelli- ll gendam. Apoc.3,17 coll. 18. J Jmit/äffm $ 194. Przcipuus in hoc Loco diffen- " íus concernit notionem peccati mortalis & ' ? . venig- um ]V. de P»rcato a£fuali - ($ 194. 195) 185 At Vehialis genuinam, ejusque appxlicat,ionem Dy in dottrina morali cafaiftica. 'Tuenda tüm Itj0- mu- etiam doctrinz hujus finceritas contra ex- Coff- tenuationem peccati pra&icam Variivge- & xil- neris. JTAN 'l'alis eft e. g. pfeudevangelica; falfo - philofo- * ditri phica, laxitatis moralis ( peccati philofophici com- mentum); pfeudadiaphoriftica, S 186. mum. 1) [j quod féhol.; pelagiana; falfo-fpiritualis, monftrofam UT tandem opinionem paritura, nullum prorfus dari TET verum peccatum. Talibus opiniunculis, neglecta Scriptura, incaute. animum imbuentibus, cuftodia YTH tee conícienti:e , & generofa Sancüficationis evange- INO licze praxis, falva efíe non poteft. Tind LOCVS X Wlfl n DE CONSILIO GRATIJE, ynill M UBI DE BENEVOLENTIA TUM UNIVER- n SALI: TUM SPECIALI, NEMPÉ PRJE- DESTINATIONE SIVE gþm ELECTIONE.- h TA Gratie $ 195. Eadem Bonitas erga hominem V'B(/Hf * de]ïnizïa propenfa cum crearetur, etíam poft lapfam n t at per totam G conomiam divinam regnat, & fpeciatim Gratia dicitur. GRATrA Dri Jrt j $8 eít cerna uolzmmtis' diving erga gemus huma- il äd jl mum im pectatum €7 mortem prolapfum, pro- | gueufio, ferio €7 efficaciter infendens. remedium , fol quo avertatur interifus, €7 falm amiffa repa- ;u | Ffeur. Con- ] 4 M 5 186 ($ 195—197) X; de Giratia Confilium GRATIJE Zach.6,13 or. dicitur confilium fl pacis : & comprehendit a) Bewevoleutiam DEI uni- 10 verfalem , qua ad Salutem omnibus hominibus ju- CR fto ordine conferendam propenfus eft: 4) Die- qu &ionem jpecialem, qua illi, qui evangelio credunt, propter Chriftum acceptantur ad vitam zeternam. P ïi'"lü! T $ 196. JPrimus Gratie a&us, quem duce aäïm. LI! Scriptura concipere licet, eft Amom & MisERicoRDIA Dr:, qua müferor pecca, Ti fores ab g'terno benigne refpexit, eosque interire ( àn peccato moluit, 1100 ( MisERicoRDiA enim Dei, qua mavult m peccatorem falvari quam interire, Efa. 55, 7. Ezech.18,23. Hofe. 11,8. 9. t Theff. 5, 9. ut prim- lor cipium omnis uoflre faluzis in Scriptura celebratur. Luc. r, 54. 78. Rom. 11,32. Tit.3, 5. 18661,2. d Exod. 34, 6. 7. pat (2) Similiter etiam celebratur DrrEcrro. Joh. Ir, 3. 16. Rom. 5,8. Eph.2,4. Tit. 344- Jet- 3175. (3) Hoc modo Deus An -uTERNO omines 6j Quo gratiofe refpexit. Eph. 1,3.4, c.3, 11. 1 Cor. , 2 Tim. x,9. T. Tiem 0b1e4 (4) Hzc Dei voluntas de falvandis peccatori- phet bus, prout in Scriptura docetur, Religioni natu- &f rali plane incognita eft. Diferte Eph. 1, 9 »yfferium [ dicitur, & late 1 Cor. 2, 6— 16 explicatur. ( coniomia, tem $ 197. Ex hoc primo Gratim affu tota &t confequitur SALUTIS OECONOMIA;cujus I fumma hoc eft: V ! (r) DEus, amore & mifericordia erga 1 genus humanum motus, AYium fuum homi- Q mibüs Redemtorem dedit, . Joh. 35 x6. 1 Joh.4, l/ LY 9' I()o Aäto 2, 230 . Quia Deus hoc dono fuum erga nos amorem cwis;:4t COMMENDAT Rom.5,8. evidens eft, dato- d iio li A .. X. de Gratia CS 107.198) 187 1 iit ; tifi- Yilio donum btuniuin-fdihmant dediffe: cui diluta p notio de Filio Dei, qui fit prima & nobiliffima 5 jl CREATURA, aut omnino MERUS HOMO, cui Deus pe- Dii- culiari modo adfuerit, perquam frigide refpondet. Aunt, Tü2m, (2) Filius Dei , redemtione generis hu- lt mani í(üfcepta Deum hominibus concilia- n & vit, 2 Cor. 5,18. 19. idque eodem erga ho- mines amore motus Eph. 5, 2. 'Gal. 2, 20. L jortni (3) Spiritur Santíus hoc confilium gratioe non modo manifefíat, fed & per operationes ult gratiofas falutem merito Chrifti impetratam )J! hominibus applicat. 1 Cor. 2, 71—13. jrit Etiam dario Spiritus SanCüi, & ab Illo peragen- ratif da vocatio, regeneratio , reuovatin, eidem Gratize & » paterne Mifericordize divinze adícribitur Luc. joh 1I1T, I3. 2 Tim. 1, 7 coll. 9. Tit.3, 4. 5.6. 1 Pet. 1,3. C. 5, 10. Hebr. 10, 29. Ezech. 36,27 coll. 253. ex 1f quo iterum patet, nimis jejunam effe explicatio- YU nem operationum gratiz;, quae omnia tantum ad obje&tivum beneficium manifeftationis, per pro- phetas & apoftolos olim facte, revocat, negata Vtofte efficientia, qua Spiritus S. verbo fuo 3«v se con- at tinue adeft,. wl Omnes tres Perfone Divine generis humani falu- tem ab zeterno voluerunt. Scriptura in falutis tota ceconomia Parri ipfam dilecionem, Fl conci- liationem (peffio, per quam actu fatisfaCtio prze- u;us füta fuit, Filio zmcermero propria eft), Spirirui DEI fanctificationem APPROPRIAT, 2 Cor. I3, 13. xPet.r,9. Eph.2,18. Heec & alia multa eximia, w quze Scriptura habet, theologi quidam fub fche- mate Fokpknis GRATIZE Ílve pa&i iuter Deum hu Patrem i* Filium, collegerunt, vid. b. jzxaEnRx ) Compendium tbeologie p. 237 —244- $ 198. Gratia DEI mere. GRATUITA ,indoler ym enim. gratuita, Ut nulli homi?i jare debita, eff. Peccatox Deo fjio 188 ($ 198.199) X. de Gratia D&o abominabilis ($ 192,3) & omni gra- tia indignus eft Rom.5; 10; Dzus autem NE] ad reftituendam peccatorifalutem, quam fua culpa amifit, nulla ratione obligatur: ub l potius in jus illum vocare & reum punire [ jure poteít, vi San&itatis & Juftitie fuw, 241l Hiob 9, 3. Pfalm.130,3. Eph. 2, 1. 2.3. El $o Mifericordie Drx, nou cperibus, non me- ritis noftris, tribuitur, quod nos falvare vult, J Eph. 2, 8. 9. Tit. 3,5. Hiec eft ipfius IAIA xoi- Sesis, propofitum in ipfo Dxo radicatum, 2 Tim. 1. 9gr. Cor onf. Rom. 11, 34, qWis coufiliarius ejus [ fui ? 21 5 jPet ". fmzdata i Sxïgg. Gratia. peccatoribus mon obfingit, Chrifla. ( " 1N CuRiIsTO JEsu ET PROPTER per CumGisTUM. Rom. 5, t5« C. 8, 39. Eph 3, 0. 1 Cor. r 4. C. 42 22. : ]ros Quoniam enim Dxus per San&itatem & Jufti- 44 tiam fuam non poteft peccatorem non abominari 118 & Odiiïb, Pfalm. 5, 5. 6, ;7,^ & 45, 8. Exod' 34, LU 7 (orig.), pofito peccato nulla erga homines be- h 1 nevolentia & mifericordia locum habere in Dko lityr extra Chriftum & 1íine intuitu meriti. ipfius poteft. &t ob Sunt ex noftris, qui exiftimant, etiam primum M ilum a&wn Mifericordie, qua Dkos ante mundi m tempora generis humani mifertus eít, & mun- Qb dum dilexit (S 196), u Chriifo effe fundatum 2 Tim. D T,9. Éph.1],3, quippe qui Ipfe ut Redemtor ab pron cterno precognaus fuücrit, 1 Pet. 1, 138.19. 20. AGL. at 2.23. Quiequid hajus/fit, ipfa certe £vdoxza , be- a Chri nepiacitum liberrimum , quo Gratia nobis obtin- [Ohlï( git Eph. 1,5. 9. 1 Cor. z, 21. in Chrifto iundatur al Luc.2,14. liatth.3,17. c, 12, 18. Col. 1, 19. 20. ütc d $ 200. —— X. de .(X?mfia 9 (S 200) I L 9 |gri $ 260. Gratia Dei univerfum genur haumanum ratia tiffie UCem NEMINE EXCEPTOo vcompletlitur, Etenim verfalis. (i,) DEUv s omnium miferetur , omnes, qui juam tur fub peccato.conclufi funt , falvos fieri vult, AC Joh. 3 16. Rom. 11, 32. 1 Tim.2,4. Tit. [ 2,11. 2Pet.5, 9. Ezech. 18, 23. 32. nemi- nem ad iram pofuit, 1 Theff. 5, 9. I f£- .€2) Chriflus omnibus . Redemtor | datus eff , vült, Efa.53,6. Joh. 1, 29. c.3,16. Rom. 5, 18. h nji^ ? T. 2Cor. 5» 14. 15. 19. 1 Tim.2, 5. 6. 1]Joh. u du 2,2, etiam illis qui pereunt, Rom. 14 15. 2 Pet. Byf. 5fiüg:lf) (3) Deus omnes vocat: idque non tantum prER per proedicationem poenitenti, fed & per Ep) promiffones evangelii; A&. 17, 3o. 31. Luc. 24: 47. Matth. 23, 37. Luc. 7 3o.. Rom. "m olu- ' 10,18. ita ut fecundum benevolam Dei ominut ol 9 voluntatem omnes homines cognitione fa. fes lutari imbui debuerint, & illius defectus n 50 jplis ex obfiinatione tantum & focordia huma- na ortus fit. p | mundi Hoc idem ex eo quoque patet ,. quod qui pereunt Ob xzis/ay damnantur: credere ergo debebant, v u SIBI falutem per evangelium offerri. Neque Re- ; 2 T;nn probi damnari poffent ideo, quod Chriftum non m to! 9 y, amaverinty Matth. 25, 41. 42. 43. neque enim (| p Chriftus amorem ab iís pofcere poffet, quos ab- foluto decreto ad infernales cruciatus deftinatos, J falute carere voluit. yi ( Hzc omnia comprehendit Veluusas DEI aniece- p deus S 83. $ 2or. 00 «X. »de Gratia 190 ($ 201.202) 1 $ 20r. Gratia DEI, qua omnium falu- j tem vult; /eria €7 efücax eft. (1) Eft scnzA: nam defcribitur verbis zemerri- fij Wi JDan mum affétium fignificantibus, Ezech. 33, 11. Luc. 1,78. Eph.2,4.7. Rom. r2, 1. Matth. :3, 37. Luc. fQil'L:fI;i 19,42. Addenda Dxx veraciras 2 Cor, t, :.3. 19. 205 Q & quod Deus zrafc: dicitur contemtoribus Gratize, i Luc.-13, 5 1. bus BORX , (2) Eft krr1cAx: Deus enim mifo Fiijo fuo, zbæ!g quicquid ad falutem requiritur, a) spfa re d* facto teli reprafentat, Rom. $, 32. 1Joh.4, 9. Luc. i, 79. H idque ) efficaci precomio evangelà offert, 2 Cor, ftmat 5, 20: JJ. 1 UC. 14, 23 c; per evangelium in illis, ^R t lm ] qui a / grariofe operarur. Mom.1,10. Joh. jtomi 2 p 14.. 1. BelL. 25 13« €. 5. 24« &d)c fahlïln ln ordinaía , $ 202. Gratia DEI non abfoluta, fed ORDINATA eít. Serio Deus hominum fa- Yh. ( Verti lutem intendit: at non abíolute quemvis DE p falvare vult, five credat five non credat: fed Ordimem — falutis j: fapienter conítituit 1 Cor. 2, 7, eumque admitti vult A& (lote l 13;48 gr. Luc. 7;30. 2 Cor. 6, 1. PL OnDo Saruris hic eft; ut per rFIDEM dum € lt T in Chrifjum falvemur. — Joh. 1, 12,. c. 6, 40. t y Atj Gal. 3, 22. W il Amor Dei, quo nos falvos, atque adeo zeter- CQWQQ num felices efle vult, non, prout non pauci fa- 'Va ïum Seue ciunt, folus fpectari poteft, extra arctiíimum Crtoye| ilum nexum cum Sapientia & Santitate. Ea- dem ergo voluntate, qua Deus neminem perire, üt f qua omnes falvari vult, vult omnes etiam ad Cüm [ POENITENTIAM fe recipere, 2Pet, 3, 9. Ezech. AQ Is I8, 23. 32. vult omnes in vEeRrTATIS notitiam 2)| VENIRE I Tim. 2, 4. vult omnes SANCTIFICARE Qu pec 3) B A Theff. 4, 1 Cor. R .AQd. Joh. 3, 16. c. 20, 31 1, 21. V AX. de Gratia ($ 202. zöä) 19I f x,2r. Ef.45,22.23. 24. Hebr. 12, 14. 1Pet. r, 15. 16, Doétrina hzc a theologis quibusdam proponi- 2717 tur fub titulo FoepERIS GRATIE, quod eft iurer [ue, Deum d» bomines de falute pev | Chviftlum. obtineuda ]ac. CO0venzio. Vocasuruw fcederis frequenter in 0.20; Scriptura occurrit, Jer. 31, 31-—33. Ebr. 9, g — r2. i, 1 Pet. 3, 21. Nomzxo fcederis, eximiis meditationi- bus fcecunda eft; vid. b. J:ecEnx Compendiutn o füo, zbeologie per federa, p. 244—258. - RES 1PsA huc » ii redit, quod Deus a) peccatori falutem promittit, n 79' J Joh. 5, r1. £) quod promiffionem jurato con- a Cor. firmat, Ezec h.35,11. Eía.45,23. c) quod ordi- ) illis, nem ponitentizde, fidei ac fanCtimonize ; in quà Bu & omiílio falutis implendaífit, oftendit A &t. 26, 1g. d) quod promiffionem etiam, libero in ordinem falutis confenfu, ab homine acceptari wult, Joh. 3, 12, ACt. 2, 40. 41. C. 13, , &i Efa. 65, 2. 48. 2Cor. 5, 19. 20. Reliqua ad. oxc ONOMIAM DIVINAM uml pertinent, de qua $ 29 fchol. jenis DE PRJEDESTINATIONE SIVE ELECTIONE. 'edat: yicul $ 203. Ád do&rinam de Predeftina- Pezdefti- tione p/eme intelligendam, zotum confilium nationir : A gratie. ( dum eft. $ 195) fimul mente comple&en-i*;;z/ïwïm [DEJ Et quidem Seriprura przeeunte Rþ'om. 8. 29. 30. & viam monftrante eveuzu, varia momenta in f p confilio voluntatis Divinz per obje&a inter fe dis- cernere, & ut 4;f? inctos a&us concipere licet, fal- va fumma Dx: P erfectione & Simplicitate. E » Series hzc eft » 1) Deus ab zterno decrevit j m ereare homines , cum Imagine Divina & Libertate, Ite ut fuperato probationis ítatu, in communione cum Dko zeternum beati effent, $ 152. 153. conf. ACt. 15, 18. eui ] þZöCht 2) licevidens lapfum, decrevit suzrere. Filium ) nollüäm qui peccata omnium expiaret Rom. 5512 I0. : 3) Porro decrevit, propiziarionem per Chriftum [U'I[AKI factam ommóns offevre 2 Con. 5, 18. [ j Ton m 4) Omues 192 ($ 203.204) — X. de Predeffinatione Omnes vocare, üt pcenitentiam agant & cre- dant A€t. v7. 30. ; : H f 8U 5) Verbo aufcultantes i/lu minare, couvertere, re;. L0 H ^ "egerare , honi [ f ;Wfde douare .ACt. 26, 17. 18.. Phil. , 29. i i f QJ7- -X Bs 1 e agentes & credentes juffificare, jn : & € ) ratic A A H 'VT CI c 2 adoptare .ACt. 13, 39.- Joh. tidt, Ti $U atos fan&difiare Y C or ie 1,30. Eph. 1,4. ecd fïln Crede ntes in varia fua infitmitate fuffeuzare, tunty gubernare, defeudcre , i& fide confervare Joh. 10,28. tierte 3 Pet. 1, 5. i 9) Opus inchoatum ad fiem perducere Phil. x, 6 ^ (a x lheff. 5, 24 coll. 23. Pior 10) Eos, qui usque ad finem vitee i fide per- evevat, in 2ltera vita JETERNA GLORIA BEARE E fievol Matth. 10, (2 od Apoc. z, 10. Marc. 16, 16. 1b $ Ex his intelligitur, vocabulum Pradefizmatio etiam Zamuorse ii o [9] nificatu , nvn femper ftricliffimo , de- l PlHtiJ bere accipi. Íi quidem Scripturz docendi forma & o tenenda dit, prout antiquiores noftri theologi fe- Predeflinatio late fumta quendam effe monuerunt. CER| totum Dzx confilium, omnes actus modo enume- xatos, etiam ultimum, comprehendit; ffriclius 4h] tim, fum:a ultimum aCtum, illam Decreti partem quae finaliter credentes concernit, fignificat. Smttof ID Poteft etiam luculenter cerni, quid fit Volun- tas antecedens; quid Voluntas confequens ; quid J Notio Foluuzatis Ausecedentis lrP inter fe diiferant. quatuor priores aCtus, Comfequentis, fex reliquos fio q 4 comprehendit. Conf. S 835. ET JDefinitio, $.204. ltaque PRIEDESTINATIO LATE ER SUMTA elt zteruum DEI propoftum, de ho- p minibus per Chriflum, fide appreheudendwm , Of jzlvanäir, Uilp 1 Significatus hic fundatus eft in Scriptura, e. g. 7177 1 Thefi. 4, 9 ubi omnes homines a Dxo füb con- ditione fidei ad falutem' ordinati & deftinati effe Voley; dicuntur, .nec nom in diCtis mox $ 205 allegandis. LDet PRE- * X. de Pradeflmatione — ($ 254—-206) 193 i o PRJ"EDE'STINATIO STRICTISSIME fe, f& SUMTA elt decretum DEI gtermum, . quo illis l2 hominibus , quos ordini falutis obfecuturos, €9 fif(&rf,, in fide usque ad vitg finem perfoveraturos pra- ] þh. vidit, falutem €9 vitam gternam adjudicavit. Hunc ftrictiffimum fignificatum plerique noftrze m ecclefize theologi tenent: non re, fed methodo feutart, tantum in quibusdam thefibus a ceteris diífen- ! 10, 28' tientes. 116 $ 205. Przdeftinatio facta eft fecundum /ecundum PRoTHESIN, qu eft univerfalis illa be- /^0f/efim fïd? prre BEARE nevolentia, qua Deus omnium hominumn jälu- igm, (atque adeo etiam id, «t ommer ordinem if Jalutis: ab. f& couffitutum fequantur) ferio vult, jo, t j m yogi l €? omni, qui olä/z':ngitzzr E7 zredit, falutem pE« CERNIT. enume Ab hac univerfali benevlo]eiätl-ia faciendum ini- jlv'ifW tium, 1In Scriptura dicitur 4) zeó3ezus, Propofitum tem j* gratiofum falvandi credentes, Rom. $, 28. Eph, 1,15 2 Tim. r,9g. . £) Beneplacitum Voluntatis Dei r(on Eph. 1,5. Matth. rr, 26. c) Coufilium: Voluntatis 55; Dx:i Eph. r,11. Eximia hujus Propofiti declara- m tio eft Efa. 45, 23 (orig.) , ubi ordo falutis v. 22 yelijuos & 24. 25 indicatus, dicitur Ferbum, ex ore Dei egref]un; juflitiam divinam continens ac demon- raturum ; jummeiz'zo Jïrmatum; H08 Yevocauaum. »LATE r $ 206. Accedit vrgóywecic, qua DEUS Wipm- dwäüml omnifrius ordinem falutis admilfuros C? ad finem guofim, vilg in vera fide perfeveraturos , diflini/ime ab eierno togmitos, C7 quidem fumma cumr beme- n u TU voleutia €7 amore roguitos habet. Rom. 8,29. eilie ji diSæ 1Pet. 1,2. 2 Tim. 2; 19. Joh. 10, 3. 14.27. i N Huc M ) 194 ($ 206—210) X, de Pradeflinatione u Huc fpeCtant dicta de credituris Joh. xo, 16. Q €. 17,20. 1Tim. I, 16. ACt. 18, 1o. & exempla indi- a( viduorum, qüibus Deus teftimonium perhibuit, t . Gen. 18, 19. Joh. 1, 47. Luc. 22,32. Á&.g, i5. tilon C. I3; 22. ltlin m j forma, $ 207. lllis duobus a&ibus nititur ipfa S [ PnazpksSTINATIO: cujus forma clänü&it in decreto. gratiofo, quo Deus ab eterno uni- Pïædg cuique perfeveraturo NOMINATIM vitam cter- f nam adjudicavit, ut gratia €7 gloria ætef'nmgæ d N lütius fruamr. Dicitur spoepumis, in clafficis diCtis Rom. g, & 29. 30. & Eph. r, 5. 11. Convenit cum hoc ver- bo illa etiam formula, qua credentium ipfa momi- D d za fcripra in coelo Luc. 10, 20. Ebr. 12,23. & in tunt libro vitze dicuntur Phil. 4, 3. Apoc. 3, s. c. 21,27. 4ndoles $ 208. Predeftinatio plane pratuiia hr Jj ratuita 2 Tim. 1, 9. i» Chriflo, per ac propter Chri- 0n in Chriffo, &um Eph. 1, 4.5. 6. 1 Pet. 1, 20. ex pravifa (o fj v pe fíde , & intuitu fidei facta eft 2 Thelf. 2513- Hoc evidens eft ex decreti hujus exfecutione N in tempore ,facta. &0tys aterna $ 209. Porro Pradeftinatio ab5 cfermo, lnt fàfi f[le non demum in tempore, facta eft. 2 Theff. Cle;fl i ( Q'ïml j 2213 Matth. 25 34 .AG. 15, 18. p an immu- $ 21o, Praedeftinationis, fignificatu ftri- Püïxm tabilis 2 "m &ilfimo fumte, decretum immutabile €7 ir- Utqn revotabile eft: nititur enim infallibili prz- dentx ibit Jtientia DE1 ($ 206), & immutabili ejus I; IQ Qu Foluntate, Rom. 11,29. ($ 18. 85). portt Qui l ] X. de Predeffinatione ($ 210.211) 195 9 V. Qui ex noftris Przdeftinationem mutabilem , dnd- ac deletionem ex libro vitz poffibilem effe affe ibult, runt, Predeltinationem latiore fignificatu , qui fi- ) 1 nalem perfeverantiam non przcife includit, in- teliigunt. Non ergo eft verus inter eos, quoad ij rem ipfam diffenfus (S 204). ( - $ 211. Er Ecr10; quando- projynonymo/ymny. ) t Pradeflinationis ftri& fumtg habetur, eodem mum Elee Tl ftri&iffimo fenfu, loquendi ufu ecclefiaftico 9? ï'/'lllü]l accipi folet: fed ut evitentur difficultates, tutius erit ufui loqueudi Scripturze infiftere. ym. $ ErkcTIO SENSU BIBLICO eft Decretum ele&lionis c ve- Dei de omnibus illis, qui ordinem falutis admit- defünitio , | Inti* & funt, im flatum, gratig recipiendir, per quem MU Jegregati à mundo, Deo conficrati, €7 ad vi- n fam-cternam DESTINATI J/ünt. Chr * Non pauca funt Scripturz loca, in quibus ege- &io fidem quidem, fed non precife finalem. in r flde perfeverantiam involvit, (1) Matth. 20, 16. 41? eleti, funt fideles & Do probati in minifteriis, Qu ad qux vocantur; & c. 22, 14. ele&i, funt idonei convive in-regno grati2e; & Joh. rzs, 19. ele&ti funt, qui e mundo ad fidem & apoftolatum evo- Tj cati fuerunt; ita & quilibet credentes dicuntur Thef eleti , Col. 3, 12. x Theff. 1,4—10. 2 Theff. 2, 13. 2 Tim. 2, 1o. Tit. r, . vPet. t, 1. c.2,9. (2) Idem patet ex Scripturze affertis de gratiofo Drz pro- Ofito: quicunque crediz, is Juflus eft ACt. 13, 39. j li 155 jam fihus Dei eft. Joh. , 1 2. 1 Joh. 3,2. ^ is bacet vitam eiernam Joh. 3,16;. & (3) ex monito cre- g dentibus dato, ut vocariouem d eleclionem fuam ex- hibitis fidei fructibus firmam efficere. ftudeant 2 Pet. j I, IO. il ejüs Quoniam ergo ad id, nt aliquis eleCtus dici pofílit, fufficit, eum vere credentem eíffe, non- e ufi funt inter eleétio- Qu nnlli e noüfis diftinction r nem 196 (f 211.212) X. de Prodeflinativne nem formalem &» fiualem, 'ErkcrrO FonMALIs eft decrezuim Dei de omni credente in gratiam fic vecipienda, ( [| fenti ur vira erevna . ei ferio deflinata fs : Exgcr1o FINA- LLIS eft decretum de credenzibus. ]ui in fide usque. ad queí finem perfeveranz, falvaudis. H Habet hwec -diftine , io ufüm in praxi. quoad curam & noftrae & alio- 2I (f rum confcientiz , prout e mox dicendis $ 212 pa- j tet.. In Scriptnra Pocario & Ele&ioatCte conjungun- tur. Vid. 1 Cor.2, 26.27.28. 'Qui per fidem Vo- T cationem admittit, ille « priwo fidei emomento eft ' eleCtus : quamdiu in vocatione dv fide manet , electus Certi sanet: fiquando vocarionem do* fidem amittir, ele&tus iWb c effe defimit : quando iu fide fruGus afferz , vocationem & electionem confirmar. penes fefe: f ad fidem vediz, tll d? cREDENS OBDORMIT, ad flatum ele&iouist vedit, 4?' eleCtus obdormiz. Atque bi xxocimcx dicuutur ( f 1Cor, eleci & precogniti. b. BExGEL1us Guom, ad 1 Cor. 2, 26. [ari : notm ple- $. 212. Quinam ele£i fint?. utrum mos æïeäfi 13 1 &orum , Jimus? . non anxia perveftigatione arcanze trzïdi Dzz de perfeverantia finali praefcientize , Quit fed ex criteriis tn revelato falutis ordine vem:t, clare patefactis Eph. r, 7. 8. 9. cum pra- CUJUR W U t &ica ad confcientiam rappli—ca'tïope difcen- fs dum. e') Q Norzx kerkecronuM fünt: 4) audire & recipere V, verbum Dei Joh. 16,?7. 1 Thelt. r, 6. '$) con- Jitn verfum effe ad Deum, x Theff. t, 9. €) 'credere, lii lj & per fidem in Chrifto effe, x Theft. , 3. 4. v Pet. I, 1. 2. 2Cor. 13, 5 - d) fanCtificari in caritate , D , Eph. r,4. 2 Theíl.2, r3. ) perfeverare fub crü- defmu ce, Matth. 10, 22. 2 l'hefl. 1, 5. x Pet. t, 1 coll. Aii f) & quum hzc omnia tamen infirma in nobis & fatis tenuia fint, nota przcipua eft femper efurire & fitire juftitiam, prout Chriftus affirmat Matth. 5,6. Conf, Fon MÜLA 'CoNrgORDI;E P. 805 edir, Recbené. ,Com- g X. de Prædfylinatione ($ 212-—214) 197 150 Jiflldo, Compendio etiam nore ele&lortum a Chrifto recen- INÀ* fentur Matth. 5, 3 — 9: qui idem loco curiofze üt àd quzeftionis, az pauci fuut fervaundi, ad ferium apo- itine nem, üt quisque per anguflam falutis portaà xuGRE- Lal« DI contendat , cohortatus eft Luc. 13,23.24. Dje $ 213 Fideles itaque.de EleCiione fua*CE.R- roptitudo T n Vo. T£ effl. po[fJunt., Jubentur enim ad hanc ze&ionis: i d leCtus certitudinem adípirare 2 Pet. 1, 10. quod; ,'/ Mu ipfo contextu v. 5—10 docente, fit, cum onem exhibendis fidei fru&ibus ftudent. Acce- rtdit, relit, u dit fidelitas Dxr vocantis, 1 Theff. 5, 24. I Cor. 1, 8. 9. Phil. 1, 6.. qui ele&os pecu- a, d liari amore & cura fovet, Col. 3, 12. Luc, 18; T. Matth. 24, 22. Chriíto fervandos d as tradit, Joh. 6, 37. 39. c. 1061 27. 28. & MET) quicquid ele&is accidit in falutem eorum vertit, Rom. 8, 28.38. u Cujusvis individui perfeverantia finalis, foli 1 pm- Dxo cognita eft, & arcanum, quod fapientize fuze refervavit: fed dedit tamen generalem de j ( fidelitate füa promiffionem, 1Pet. 1,5.. Non ergo eft, cur credentes fe excrucient illa quzeftione , Num per[everarurus fum? ld tius Noftrum eft, 0l pere preefentem gratiam alacriter äco fideliter ufurpare: cone eniti ad /arum gratiz: cavere infidelitatem : te- ederà nere quod habemus. 1?6ï Sic ad po[fibilitatem perfeve- vandi , etiam fub. gravioribus tenzationibus , nibil uobis yntatir defuturum eft, ApoC. 3, 10. 11 1 Pet. 5, 10. C. 1, 9 jb d Add. iterum Fonx. Coxc. p. 816. [ jf ii DE REPROBAVTIONE. jus "Á $ 214. REPRoRBA T0 elt eteruum DEI Reproba- decretum de illis hominibus, quos usque ad vitg fionis defi- (oft N 3 finem nitio. ($ 214 —216) X. de Reprobatione 198 V0 finem n impenitentia. €7. incredulitate perfeve- n raturos pravidit , eterno exilio adjudimndiy. DT $ 2a15. OB[EcTuM reprobationis funt Tnr Oljeäïum, q t illi, qui ordinem falutis ($ 182) repudiant; & J atque adeo impanitenter C? increduii; & in- 65) 20 Of terhos ExoCHICE illi,, qui in hac mentis litj perverfitate urque ad finem vitz. permanent. 13)7 int ) ]oh. 5, 18. Notæ f£- Ex ufu loquendi Seripture , reprobi fuur ommes Qu DEO nou probati, qui nou babent wotas fidehum lm proborum. hilüte quique fünt impenitentes. 2 Cor. 13, 5. 1 Cor. 9, 27* p om. 1,29. 2 Tim.3, 9. Tit. , 16. Hebr. 6,8. . fed tece fignificatu ecclefiaffizo & exocbico reprobi funt er- vicaciter & usque ad finem vitze 1ncreduli. j oh; (uets pur 89 240 A&d 7, ;f» Dicuntur vafa ire, fuapte per- p "werlitate ad perdirio nem adaptata Rom. 9. 22. H ( Intereít, modos varios,' qui bus hoc fit, e Scri- ari. 4) Peffi- fed ]fg] ptura diligenter & diftin&te annot p tum genus eft eorum, qui apette & profefla im- (üoni; pietate veróum gratíz ac falutis rej iciumt. ACt. 13, 45. 46. conf. Efa. 65, 12. Jer. 7,13. /) Verum funt It etiam alii, non eó quidem gradu mali, & rames . Hin J f eledli, fed reprobi: ut qui vocationem gra- Til vt tiofam uegliguut, Matth. r1, 20. €. 22, 5. C : 23: 37* Prov. t, 24.29. €) qui eam admittunt q uidem, dltpa fed corde uon re(lo AC g, 21. Judsx v. 4. d) qui N tün in medio fidei & pietatis curfu defíciumr , Luc. 8, 13. 14. Hebr. to, 39. & e) in,boc flatu moriuntur s zech. 18, 3. c. 33, 1 I. ]deo Scriptura tam fre- l quenter monet, ut quisque fibi caveat. Plil.2, 12. C 1 Tim. 6, 20. 2 Pet. , 17. Hebr. 2, t. €. 3y2. €.4» 1. r:I, 1 Cor. 10, 1—I2. : Qui D Caufa r $ 216. Cavusa. REPROBATIONIS 4) dicitä probatio« nou eft odium D£r abfolutum , neque in- 2l5 Tif d,',?n.- diata i ^ eid , fu&*iic?entia'meriti Chriüi, neque defectus "m voca- p X, de Reprobationg — ($ 2? 6. ZI?) 199 vocationis efficacis per evangelium: fed ^j '; QUP« " propria hominum culpa, impenitentia nem- pe & ineredulitas pertinax. funt Prius ilud demonftrant continua gratiz etiam Ya [j M rituros ad poenitentiam invitantis documenta &i atth. 23, 33. 34. 37. Luc. 10, 1t. Rom.2,4. Efa. 5,2. & generatim gratie univerfalitas, $ 200 Ventis oftenía, Alterum patet ex diCtis Joh. 3, 18. 36. 1enlt. Luc.7,30. Ezech.24,13. Nempe ipfi volunr peri- re Ezech. 18, 31. Hof. 1 3,9. unde inexcufabiles fünt Matth. 22, t2. 1 Quoniam indignum Dxo foret, nolentes & gra- ptnef TP tiam ac falutem oblatam pertinaciter repudiantes falute zeterna tamen donare, Att. :3, 46. hi uon [ poruerunt ad falutem finaliter e/igi. A Volutntate j e d entecedente ergo abeffe non potuit Poluutas confe- [ ee r ï u queus, deceruens damnariouem illorum , apud quos pro- pier fiualem. dmisiay Gratia. &* Mifevicordia. non. am- [ pef' plius locum invenit, Omnia peccata fünt caufa ipfius damnationis: ! SCH" Pelli fed Reprobationis, damnationem decernentis, im- smediata cauía praecife eft impoenitentia & ezisiu; hm quoniam hsec Ííi abeffet, omnia reliqua peccata g&. Ü remitterentur. 2 Cor. 5, 18. 19. 20. Joh. 16, 9. m fum Hinc patet a) Reprobat:ionem effe actum judicialem » u juflitie viudicis ? &) non effe abfolusum quoddam decre- n g" zum, ex mero Dkx beneplacito: Sicut enim qui 04f damnantur, ideo damnantur, quià non credunt j Joh. 3, 19. 2 Theff. r, 8, 9. ita ex eadem ratioue l qu etiam eorum damnatio ab zeterno decreza eff. . ac 9 jutf (f ffe' $ 217. Illu&rari hoc poteft ex variis de-k'z'llz'm exfe- cretum reprobationis exfequendi :modis ,'4ufio. 1.5 n n C:'?! qui in Scriprura commemorantur. Deus voluntati fuze benevolze non obfequentes dicitur a) fibi reliuquere Píalm.gt, 12. 13. Kom. t, lf j 21.24. Pfal.69,28 (21. 29). b) gratia izepe repu- p diata eos tandem deffuere. . ACt. 13, 46. c. 28, €) permiztere efääl]s g5—28. Jer. 15, 6. Prov. 1, 24—27. eorum qu 209 ($ 217.218) X. de Reprobatione eorum jäduäianeh in errores. 2 Theff. 2 16. t t.12. 9 exca:attonem 2 Cor.4,4.. Joh. 12, 37—41.. indura- p ziouem Exod. 9. 35 coll. 44- (ex quo loco etiam d D ceterorum fimilium dictorum c: 1, 21 &c. expli- 14 catio folida peti poteft). d) judiciis in hac vita immillis, /ufHrie exempla facere Exod. 9, 19. 1 Theff. i i 2, 16. e) Etiam ultimus actus, zpfius damnattonis, defcribitur tanquam exc/ufio e reguo DEI. Matth. 8, 12. Luc.13,28. 1 Cor.6,10. Gal. 5 21 Eph. 555- Apoc.21,27. C.22, I5- X ]i ntithefis, $ z18. Cavenda hic duo extrema: ) Opinie de abfoluta hominum ad falutem vel damna- tionem prazdefinatione, quam qui dicuntur Supralapfarii ; Infralapfarii , Univerfalifle (tum Tor abfoluti, tum hypothetici) diverís modis f tuentur. b) Ex altera parte finceritati do- h &rinze hujus infeftus eft Pr/agianifmur varii Wi Ty generis, aíferens Ele&lionem fattam effe in- tuitu bomorum operum, ex praevifis meritis, lisque per mafurg virer prae(tandis: quam 29 ( dum alii acriter & do&e impugnant, alii 12q Trig fubtiliters ut fit, occultaut & propagare annituntur, nobiliffima hec de confilio Ti Tüs| gratixz, de caufis & de ordine falutis do- MY 1 &rina, per cumulatas fubtilitates intrica- d tiffima fit, prout longze de auxiliis gratiae l; Q concertationes oítendunt, l . Mediam viam temet ecclefre moffre doctrina pubir- ca, cujüs SUMMA eft: damnationis caufam in pra- "] va ipíius hominis voluntate, & repudiata per €0) Qj &misiay falute & gratia fitam: falutem a folo Deo lto effe: noftris aut meritis , aut viribus, nihil triþtïi polie: u spmm, XI. deChriffo Redemtore ($ 218.219) 201 " n offe :i imperfcrütabilia in ceconomia gratiz, Sa- durte pientiz divinze relinquenda : revelate voluntati etiam divinzg acquiefcendum nobis & parendum effe. xpli« Hec eximie & religiofe tractata exhibet Fogwv- : vita LA CowcoRDr, arric, XI , formam docendi fcri- Thef pturariam etiam etiamque commendans. TTR J D LOCUS XI DE ]JESU CHRISTO REDEMTORE pinie OEANOPZOLIGO. Qmüa: atf $ 219. Coufilium. Gratie de reparanda Redemtor. (tum hominum fàlute /fatim a lapfa DEUS pate- a DEO Dedit enim PROMissioNEM deP'oijur- modis fecz't, j dv Redemtore generis humani; qua fübinde vari poítea repetita, confirmata, varie decla- Y fo il 'Yata *fukit. 1etïüsi Primis bominibus promiffus eft iniïgnis 'aliqu.is ex ipforum pofteris, qui fedu&loris (& 167) ulror Gen.3,15, Abrabamo, qui &eneditlio geurium Gen. quar? 12, 3- c. 22, I$ coll. Gal.3, 16, Ifraeliris, ui exi- t, il mius propheta Deut. r8, 18, Davidi , qui facerdos agam magnus Pfal. 110,4 , eidem .Davidi, qui rex futu- )[]mi() rusíit, cujus reguum illuftre uuuquam defiurum fit. 2 Sam. 7, 12. 13. 14 coll. Hebr. r, 5. js d Plerümque deuuo Promiffro de Redemtore fadla d eft, quoties Deus aliquid magnum contra invale- Ícentem inter homines corruptelam moliebatur; gïatiï Gen. 5,29. c. 6, 18. c. 12, 3. Exod. 3, 6. Jof. 5. 14. 3 »am.2, Io. & aliis locis paífim. Reperita eft füb- inde cLAmrUs per prophetas: AC.3,21—25. & fif N repra[entata im facrificiis aliisque zypis: Gen. 4, 4. q]mPN coll. Hebr. t1,4. c. r0, 10.. ita ut integram pradi- y &ionum de Redemtore carenam theologia biblica, 060 prophetica nempe atque typica, exhibeat (S 28). ) T Ns Inde pOhe 202 ($ 219—221) -XI. de Chriffo Redemtore . Inde a Samuelis ac Davidis tempore in prorif- bl fionibus hujus generis appellari coepit Uxcrus (5 Dzr rSam.2,tr0. Pfalm. 2,2. Efa. 61, . Dan. g, T. 25.26. unde Mrssrz, & in N. T. Cumrzsr:I no- 1// 1 men, Redemtorem geqeris humani defignat. fütnef fim n z'ntef homi- .. $ 220. MESSIAS', five Redemtor prb- temy nes ex[pe- miffus, inde a primis temporibus /delibus Gatus exfpetlati]imus fuit. Gen. 4, 1. €. 5, 29. C. ]d« 49, 18.. Exod. 15, 18. Jud. 5, 31. Pfalm. df I4, 1. & 72,; 12-7. & $9, 5. 20. 5o. Ela. h f 55 3. Hagg.2, 7 (a. 8). Mal. $ r Joh. 3 W 8, 56- uN Á Hoc pecto quovis tempore confervata eff imter bonos memoria promiffiouis de Redemtore, ac notitia Ü de medio PER 1rLLuM gratiam apud Deum & fa- Trlo lurem obrinendi, in quo omnis verz religionis fundamentum eft (S t1. r2. 13). ls ( dudum $ 221. AMeffam promiffum pupuw vt- venit: l0 at N£SSE OPORTET. Exhibitio enim Metliae Qd a promiffa eft cum expreffa determinatione temporis, LXX hebdomadum Dan. 9, 24; n ) quod dudum elapfum eít; & cum indicio füng, u hujusmodi chara&erum, qui nunc ne qui- d dem amplius locum habent, & ex quibus Rfte tT Meffias, (i adventus illius adhuc foret ex- i 0. fpectandus, non amplius poffet agnofci. Tieg Tales Meílize chara&teres funt: quod reges & Tils legislatores in judaica gente effe debuerunt usque 6] ad Melfize adventum Gen. 49, 6; quod templum fecundum gloria per ipfum impleri debuit Hagg. 3. 7. 9: quod e familia Davidis proditurus dici- &üni turJer.2;,5. ]Jam autem populus Judaicus defies ade runt D ET XL de Chrifto Redemitore (S 221. 222) 203 i CTU runt effe respublicat templum deftru&um eft: Genealogize Judzeorum dudum abolite funt. ln ) Tefte biftoria paullo ante natum Jefum commau- I) uisin Judza gente Meffiz exfpeGiarío fuit: nemo tamen ante fefum fe Meífiam effe dixit; poft Je- fum multi: cupide a Judzis recepti. Sentiebant, yt tempus elapfum effe. M $ 222. Jefus, imperante Augufto Beth- Siefus gzh ) o lehemi natus, Nazarethe educatus, poftea i//e Kedeme 1or. j In, do&rin genere eximio, miraculis, & vi- ER. ta fan&iffime aca, inter Judzos clarus, joh. fed Primorum populi in(tin&u tandem cru- cis fupplicio affe&tus, is inquam JEsus, ) i eff promiffus ille Meffias. Inter tot enim exi- JOtdA &j mios viros, quos gens ifraélitica habuit, nul- 7JODI lus unquam repertus eft, in qnem unum charadteres tam varii, qui de Meffia mul- Yv to ante przedicti funt; conjunétim & exa- ll &e convenerint. tj 4 " Praecipui e multis cbaracferes Meffe funt : ) er' 1) Gens ac tribus & familia, e qua effet prodi- TU turus, Gen.22, I8. C. 49, Io. Deut. 18, 15. 2Sam. 7,12. Ma. 1T. I Hauc in Sefu notam teftantur qul diferte Matth. r, 1—17. Luc. 3, 23 fq. Rom. 1, 3. 2'Tim.2, g. conf. Matth. 9, 27. C. 12,23. C. 15,22. J bos 2) Mater , virgo, Efa. 7, 14. € 28. 34. Matth, 1, 18—23- qnf. Luc.-1, 27. t en Is Johan- f ( 603) Precurfor ; Efa. 40. 3. Mal. 3, t nes fuit, Vir maximze inter Judzeos exiftimatios TT nis. Luc.1, 15. 17. 76. €. 3» 1—18. Matth. 3, ror, UsJUE €. II, 7—10O. C. 145 5- mm 4) Propbeticum mutus apud Judzos primo ob- j m eundum; Deut. 18, 15. 18. 19. Id publiee a Jefu adminiftratum leg itur Matth. 4, 17. 23. c.19, 35 « üi iie C. ID I. C I 3. C€. 21 23. Joh. 18 20. 5) do- nl 204 ($ 222.223.) XI. de Cliriffo Redenitore nl 5) doftrine genus efficax, Efa.42, 1. 9. 3.t; 504 €.61, 1.2.3. c. 63, r. Hujus exempla memoran- 62 tur Matth. 5, 2 feqq. c. 7,28.29. Joh. 7, 46. 6) miracula, quze magno numero editurus fit; j Efa. 35,4.5.6. Joh. 7, 31. Id ita faCctum legitur Joh. 20, 30. 31. Matth. t1,3.4. 5. Luc. 24, 19. I 7) Lecus, uübi hoc futurum fit, diferte indicas Efa. 9, 1. 2. Et fic Galileez ab Jefu : A0tet €tum erat, nobilitata uti praedi- 16—22. á Mattþ. 4» 12—17. Luc. 4 t 8) Fa bumilie , cöntemtæ » pauper; Efa. 52;. j Y4-15. C. 53. 2. 3. Pfal. «18,22. Efa. g, 14. 15. a- 24 lem egit Jefus Luc. 9,58. ita ut carnalibus id Ícan- dalo effet Matth. r3, 54 —57.- D ll 9) lugreffus in urbemy peculiari cum folennitate, i) Zach. 9, 9. Celebratus legitur Matth. 21, 1t—16. I0) Perpe lones & multze & atroces, 'ac fuppli- Tant cium denique, Gen.3,15. Pfal.o2, r—22. & 69, y — 30. Efa. 53,$ — 12. Dan. 9, 24. Haslate enar- h. rant Matthaus c. 26 & 27. Marcus c. 14. rs. Lu- €as €c. 22« 2 3. & Johannes c. 18. 19. fummatim $. Paulus 1Co f. 1$,3. P 11) Singulares cireumffantie ultimarun: perpe[froc- Ti 7w, de proditore, proditionis mercede . vefti- Tifaf bus, potu, ludibrio, fepultura. Pfal. 41, 10. & t (n 22, 7. 8- 9- 17. E9. & 69,22. Efa. 50, 6. 7.. €.. 53, fim, 10 (d/..9).. Zach. tr, 12, 43« £: 10, 1O. ge. eeir- cumftantie quo magis minutze in fpeciem & for- jq tuitz funt, eo magis fignanter Meífize goram ex- Xt ] hibent, cutr tam accurate omnes in uno Jefu im- gt i, pletze deprehendantur in narratione Evangelifta- rum. a QU Ti $ 223 Hoc idem confirmant teffimonias b ( quibus Jefus declaratus eft Chriftus five Meflias. : tav Talia funt a) teftimonium irrefragabile 1j Dz:, de cclo hoc teftantis, Matth. 3; iT (ul, 68: 1 C. 17,5. Joh, 12,28.29.30. & per angelos nun- " XIL deChriflo Pedemtore. - (5 225) 205 301 nunciari curantis Luc. 1, 16. 17. 352. 35 Qtafi €. 2, 9. IO. 1 T, ; fit; ) teftimonium fide dignum Simeonis éptur f Luc. 2, 25—32. & Johannis , viri magnze t inter Judaos au&o'r'ita'tiis, Matth. 5, 11. 12. Jrati- Joh. z, 15.23. 27 —36. €. 3,25— 36. A. f, £) teftimonium ipfius Jefu de fe Joh. 4; i d 25.26. €. 9,36. 27. €. 105 12. 24. 25. Luc. |Íeite 4, 21. Matth. 26,65. 64. yfate -(h. . d) teftimonium apoftolorum, qui id con- fiantiffime affeverarunt. Matth, 16,15. 16. fl tlj Joh.6,69. A&.2,36. €. 4, 10. 11.12. €. $, : if s [ h 30. 3I« €. 9, 22. €. 13, 23. . 1B, 5. C. 25 (mati. 22.25. €. 28)23. 31. 'Teftimonii Zpoffolerus de Jefu Meffia, autto- IP l ml- vele ritatem divinam afferuerunt manifeftiffima figna [0. & wiraeula, Marc. 16,20. Ipfius autem Jesu ze« 65 Jfimeuio, preter alia, przecipuum pondus addidit, p u 4) quod redirum fuum u vitam diferte'ante przedi- V fot- xit Luc. 18, 33.. & quidem tanquam evidens fi- i ex- gnum fe a Dxo miflum effe; Matth. 12, 39. 40. [ m Joh. 2, 18. 19. c. 8,28- «& £) quod paulo poft in- greflum:Jefu in caelum confecuti fünt eventus il- ;eli(ïa' luftres, fummam Jefu poteftatem demontftrantes, nempe: Spiritus Sancti effufio: fuccetlus pr2eco- nii evangelici; excidiüm Urbis ac Templi; & at Gentium converfio. s I Hec omnia ita futura, tum Chriftus fuis indi- €averat, Luc. 24, 47. 49. c. 21,6. 20 —24. A&. 1,8. tum prophetz V. T, predixerunt, Joel 4, x gab'/g (al. c. 2 28). Efa. 44,3. €. 2, 3. . 52, 9. $. Pfalm, j Iv :68, 12. ^ -*9*8),"2 (algyDan 9 26. 1fa. 65, 1. 2. gelos $a r p 2096 ($ 224—226) Xl- ää Chriflo Redemtore- LT Summa ar- . $ 224. Obtento 3zfum effe Chriftun, five diculi de Meffiam generi humano redimendo & fal- qua eXp. Chriflo. vando a Dxeo datum, difícendum nobis porro eft, quid Scriptura de ipüusk Prrfo- ua, Statibus at Officio doceat. h qï M ( Id enim ideo cognitu neceffarium eft, ut f;des noftra in Chriftum fundamento certo conftituatur, Du Y Cor. 3, 1. AC. 4, 11. 12. d f Í|IDE PERSONA CHRISTT. lii o Chriffus , $ 225. Cumisrus eft Firivs Dxt (on eiermus, im iemporis plemitudine propter falu- tate tem nofiram HOMO FACTUS: verus Deus €7 Ü verus homo: im duabus maturis, divina €7 hu- NU manas, una Perfona, umus Salvator. er diftinCtas thefes & pna Definitiónis hujus veritas probanda eüi? in fequentibus, S 226—230. peti Wüy, Filius Dei, $ 226. Jefus Chrifus ef Fir1ivs Dg1; loni Matth. 16, 16. Joh. 3, 17- 35- 36« c- 6, 69. m& 1 T €. 10, 36. ACt. 8 37. Rom. r, 4. Gal. 4, 4. & ( & quidem unigenitus Joh. 1, 18. c. 3, 16. 18. V & proprius Rom. 8, 32. habens &££oxrv, ex- E 'a, d cellentiam , prorfus fingularem Ebr. 1, 2. 3.43 €. 35 3—6. quod idem paífim iu ea- Qh« [ dem epiftola repetitum legitur. i Qu Ob antiquas hzerefes, quarum promifcua impu- fti tatione ecclefia noítra initio onerabatur, Noftri é (j neceffe habuerunt hanc doétrinze füze partem ma-. lol gis determinate profiteri . ( Mrzic, Smaic. p. 303)« Jitpy son Parrem , non Spirirum Sanfum , fed Aáyor, per« Ti Jonam [ecundam in. Deo, bomiuem fa&am fuiffe.. Gal. 4 d ! XI. de Perfona Chrifüi — ($ 226,227) 207 [m 4, q. Joh. r, 14. .Ex eadem ratione etiam alias quasdam thefes de Chrifto acroamati ca hujus Loci X fal expoätio adhuc retinet, Dobis $ 227. Jefus Chriftus eft VERUSA DRUS. perys hnj Joh. 1, 14 coll. 1. eft ille Acyyoc caro. fa&us , Deus; v qui erat in principio , €? apud Deum, €7 ipfe (LURCUD, Deus; Rom. 9, 5 eft Deus faper omnia, bene- di&ius in. fecula; 1 Joh. 5, 20 eft verus Deus €7 vifa &ierna; Ebr. 7, 26 eft altior czlis coll, Dzi Hiob. 22,"12. Pfal. 57, 6 & Prov, 39 4« Conf. etiam $ 99 de fumma & zeterna Dei- ll d tate T& Aóys. J jÜ Complura alia ar I) Opxna divina gumenta theüä hanc aiï'eruntg T. : : [o Jefu Chrifto adfcripta: De- ribitur ut doctor infallibilis auctoritate. divina predituss miraculoru m poteftatem & ipfe habens thefes & aliis conferens ; Ut rex omtuipoteus in omnia im- perium habens, homines ab Jatene poteflare . libe- Ya45u:, totam hominis natur homines fibi i» peculiumm v am fpiritualiter sg;ags, D me vegens. indicans , ac potentiífi- 60 Dicta huc fpectantia i n fequentibgs magno numero occul?rent, L 4!4 (2).CurTvs adorationis & invocationis reli fz ; Matth. 14, 33. Luc. 24, gio- jf 52. ACt. 7, 5 9. C. 22, 16. Rom. 1o, 13. Phil. 2,9 ta. . IO. add. loca 99. 6 cita- Il D 4Ad Chriflum vemre, conversi ; " Chriflum cre- dere, tomen ejus iuvocare debet , q uisquis falvari vule [. h^ 0D. 6, 44. c. 14, 1. 1 Pet. 2,25. Rom. 16, 9—15. 1g & (3) BENxr1crA divina. Quic quam quid a Deo quis- petere & exfpectare pote ft, id Jefus Chri- tus zeque dare dicitur. At. 5 31 dat penireutiam j pll ?* remiflonegm peccatorum ; Om. I,7 grarziam & pae jl Ce€7 ; oh, 15, 26. & AG. o, 33 Spiritum Sancum ; i Joh. 16, 28 coufervar in ftatu grati$, ad vzam crey. ogï« zam; joh. 14, I3. I4 faciz quicquid credentés in no- P " mine Jefu pez n (l 7; joh. " uu; Act.7, 59 i« cælLum J'fcipi, 5,28. n 208 ($ 227.229) Xl. de Perfona Chrifi. 5, 28. 29. c. 6, 40 mortuos refufcitat; Joh. 5 27 judi- €a:; Apoc.cap.2 & 3 vinceutibus coronam vire €* Sc gloríam eternam. confert; Apoc. r, 18. Matth. 25, M 41 poreflatem mortis &* gebeuune habet. l (4) Hoc idem docent etiam V. T. dicta, quze p j Meíli; wowEN JEenova tribuunt, Efa. 2, 2. 3. füfn e C. 9, 6. €. 35 4. €. 40, 3. C€. 45, 17 21—25. Jer. multi 23, 6. of. 1, 7« Tif Tam. &? verur $ 228. ldem 5eþa$ Chrifus ef vERUS JHomo , lg HOMO. Dicitur homo 1' Tim. 2,5; fs homimis Matth. 9, 6.. (& faepiffime aliis 1o- 5 ; lm cis); natus ex JMaria Luc. 131:43- €. 2, 7. Jut ortus ex AMajoribur, Davide, Abrahamo [ Rom.1,3. c. 9, s. Matth. z; 1. Luc.5, Dus 23—838- E Habuit eorpus verum Hebr. Io, $. c. 2, 14. Luc, &ïx&j 2$4.39. Granimam [ive mentem Luc. 23, 46.. inzelli- iT geniem ac volentem Luc.2,52. Marc. 13, 32. atth, Ái 26, 39. affetius bumanos Matth. 26,:38. Joh. rr; Buny: 33. 38- €. 12,27. €. I3; 2r. & ipfas bumanas. infir- wniates Matth. 4,2. c. 8,24. Joh. 4, 6. c. 19, 28. fimji Generatim nobis per omuia frmilis faCtus eft, Hebr. Ailitgps ,15. Phil. 2, illo uno excepto, quod humani- tas Chrifti fanCtiffima a omni peccati labe pura fuit, 1 Tà Comur Hebr. 4, 15. €. 2, 26. Luc.1, 35. 1]oh. 5,5. 1 Pet. mM ' T, 10-,. c. 2/05/ 2 GCor, 5, a. eximiis. doribus prae e&s H( dita. Luc.2, 47. 52. Píalm. 45, 3. Q tl iy 5 229. Sefus Chrifus Deus €7 Homo, PU Joua, VYütiy UNA TANTUM PERSONA,; "Unus Salvator €lles £efl. 1 Cor. 8,6. 1 Tim, 2, 5. Luc. r, 32. Rom, mon 9» 5. lta etiam Vetus Teftamentum de 10 f Meffia docet; E(a. 9,6. 7. ]er. 23, 5. 6. Untor Ubique le ]a] Mich, 5,1. 2 Samg 73 18. 19. Chn& " Scri« at ; XI. de Pf?fömflzrz ! 15 '229.;2303 209 j i Ü Scriptura de Jefu Chrifto tanquam de uno 125 loquitur. que Duas has thefes, *fefum verum Lominem., Chri- Jlum unam perfonam effe , in fe quidem faciles, ideo 15 tam exprefle in theologia poni neceffe eft, quia jer multi inde ab apoftolorum zevo per varia opinio- num moníftra finceram de Perfona Chrifti .doétri- nam corrumpere conati funt, r Joh. 4 2. 3. 2.Ep. 7. ERU t. Et nec nunc fecuris nobis effe lice jn s ]o j 23o. Duz Chrifi Nature , Divina & Dus N Humana , ar iffime atque antime conjunbla tura Atfb àT Junt Unione perfonali five hupoflatica, Hoc ne- *& ; hamo ceffario confequitur ex proecedentibus tri- 43 bus thefibus: fed & graviter in Seripturae .bu dicis proponitur, Joh. z, 14. Hebr. 2; 14. tl ITim.3,16. Col.2,9. 1 Joh.4, 2. 3 * Niatth, oh. 1f Ácrus bujus conjun&tionis dicitur Ux ITIO, fywcr ; 1tem ïvaa:gn-æms, inca'rnat'i-o; wgb'a;kmþ u M jr fumtio, qua Aéyes bumanam mazuvam ?u perfo ne fue m unuitarem : ipfo coucepriowis anomjenzo . 5 affumfir. . Luc. t Hl E u TATUS iMius, five Dermanentia 'femäl factze yia o conjun&ionis, dicitur NIO: quc non modo ig- ii zima d* artiiffima, ett, Hebr. 13, $ fed etiam ererua. i* iudiffolubilis u [f* lopus hu ? jus unionis émefabdis eff: eft enim tefte Paulo MYSTERIU poffumus nifi remotiv M I Tim. 5, 16. quod nox, ]om. e explicare, Affamzio ii uni- sarem perfonz 7€ Asys non ejt unio naturalis ; non Suitt ü( effentialiss non accidentalis ; non myíticá; non moralis; nonfacramentalis: fe d his omnibus mul- N to fublmmior ; cujus aliud nullum exemplum eft, ltum dg . Formula, qua PERSONALIS dicitur, Wom modumg unionis, fed zerminum indicat: faCa enim Unitio- » s ne jam e Chriftus. una perfona; Deus & Homo eft unus u M " $ 231. 210 ($ 231—233) XI. de Perfoua. Chrif ÜUnione $ 231. PEnsoNALIs UNro eft duarum inj perfonali in Chrifío maturarum ineffabilis. €7 ar&liffima " conjzmbïio , per quam utrague matura, divina €9 humona, im una hypoftefi five. perfonalitate 0 170 q8& As fübfiflht. Cont Non eft perfonarum , fed naturarum, Aäya;, Fi" lius Dzx, ab zeterno ut perfona extitit: humana vero natura ne per momentum quidem feorfum, extra unionem henc, fed (ut veterum formula tün rem accurate exprimit) aj« supfá, G&pw Aóys cxgf exftitit. -ddeo lI| ab antiquis dicitur «vvmósaros, propriam pev[onalitatem tion babensy/ vmoszew , iti per- 4 ] fonam Fili Dei affümta ; i»wwmóseros, i pevfoue EW fii| lii Dei (non in fe 1pía) fubþjiem. verfa €7 7r«pi- $ 232. Formulis hujus generis id fabeft 2,(). acogriae, momentum , ve humanitatem Chrifa extra Per- Y Jonam Filü DEI confideremus. Atque ea uf f mente veteres Unionem hanc etiam IlIspe- Tüm Z , Xpnow, 1M-MEATIONEM five permeatio- nem, dixerunt, qua Jivina Natura per Na- NETESSRCRBIUNGIE t BRUICOAPSPESDRESU UAPV duram .Humanem | fibi eonjuntiiffimam -operatur , m eamque perficit , humana autem Natura a Acryco n perficitur , falva utriusque differentia, Col. 2,9. 1j Tlegrxópyuo«s mutua. quidem, fed tantum refpectu (0» [ Adys 2iiumentis acfiva, refpe&tu humanze Naturz D paj/iva eft. Divinitas nempe 4ar: Humanitas -ac- Cipit. - Scnj Formulg &be $ 233. Preterea ad evitandos errores nectJari?. etiam -hze. ab antiquis ufürpate funt for- h K mule : «rramque in 'C'/zri/io mzfuram) «nitam 1] e[e x) 'aiälalgäfræg , indivulfó; 2) dXepiceos Altem infe- n XL de ow)m Chrifü ($ 4233.....2 35) 2II zgarum i infeparabilifer; 3) dovyYUctc, inco: - WW? 4) if &pezrvo6, fing ulla mutatione, Áionma dilte duas reliquas ut Eut Priores 'duzs formulas ut Neftorianum errorem, erero. Concilgi:/ Chalced, ychianum caverent, in de- onetfis adhibuerunt. .Verba UT ü' Concilii ipfa refertsz ORMULA :Coxy.c-onmæ P- 834. at )rfum» $ 234-. Unionis confequens immedia- Communáo rmulà tum eft fablimis atque ineffabilis Cow w v« Jatura- T NICATI10 & CoMMUNIO NATURARUM, rim, uf r qua Diwima Natura per uniomis gratiam fatla ia fuit€7 , a[fumte carmis Dwinitas, €9 vicg verfà Natura Humana q& Aóss Humanitas. tv | Col. 2,9. (Fon . Coxc. 764.—76g.) nl Veteres promifcue vocabulis fj G5 QX noavia qea ufi funt. Communicatio & Communio Natura- [* rum differunt, uti earundem Unitio & Unio: illa 4uti, heec flatum denotat. .con£, S 230. jtie " $. 2$5 Ex diac naturarum communione Projgof;fig; lh PRoPOSITIONESPERSONALES, in guibus nes perjfae m Concretum unius in Chriffo naturg propter :un'io-."alu' P nem perfonalem pradicatur de | alterius natura f ecu Coucreto: e. g. Deus eft homo; Homo eft a? Deus. d Exempla pr opofitionum ';per'fona'lium non pauca Scriptura fupp editat. Prior illa, Dxvs eft uiowo, habetur in Dictis: rl job; 3 14. .Aoyos ffacius eft caro ; dAXom. 1,3 FiusJDei j uaus eff ex Davide ; n z lim. 3, 460 Deu; n cartie maifeflatus efl ;' Alteram, p tinent: Hono xsr DE.US? mult.q pluraloca.con- 0 z T 1 er, 212 ($ 235.236) XI. de Perfona Chriffi l Jer. 23 5 Germen. Da- vePc 3 elova jufHiria no« qidif T. Efa. 9, 6. Puer niobis tia- eft Deus fortis. ii 1us T0 Matth. 3. 17. Jefus in x*e'fc Fs DEN. lieC gordane baptizatus TU — c. I6,)16 . Pius bo- eit Fiiu: Dei viventis. T shims — c.22,42 Filius Da- eft Dominus Davidis. N vidis hn 'eít Domiuus de eolo, i 1Cor. 15, 47. Secundus 0150 f tbor Hee propofitiones preprie, & reales funt, non frte mere verbales: fmgulares quidem 'omnino atque nufüare , quoniam de nullo a lio homine, fed uni- [ ce de Chrifto dici poffunt. Nemo 2udere poflet (üem Prim talem ufurpare propofitionem , fi praeeuntem non haberemus Scripturam. ldeo noltre infirmitatis (; memores nos effe oportet, ne formandis propo- geni [ fitionibus perfonalibus ultra, quam Scriptura du- inur cit, progrediamur. Comnnuni- catio. ldio- $ 236. Ex Unione perfonali & Commu- qnalttium, nicatione naturarum. ($ 231.234) fequitue Qu ii porro IprowmATUM CowMUNICATIO» qua eít Divinorum Humonorumque Proprio- 13 vum vera £? realis i. ipfa Perfona Chriffi par- ilv ficipatio, qua propter unionem hypoffaticam AAóe lez; *yg humang proprietates , €7 a[famto homini fitj divinag propriemte: z*ribumzmn wn [ idioinata ZTwmauc Naruye funt: effe corpoream H [l creaturam ; conftare carne & fanguine; elle fini- ]diomata Divine Naruré T( tam; circumfcriptam. fünt: efle omnipotent em, szeternam, infinitam; per fe & er Eifentie fuse proprietatem u bique omnia noviffe. (Fonw. CoNc. prefentem effe ; m itidem, uti illa 606.) Communicaiio 1diomatu Sed Naturarüm, realii, non mere Verþalis eft. dio- 4 É ' 213 . de Pefjöna Chryfi» (S 236.'237) 1 fl Idiomata, quae uni Naturz/ per fe & formaliter competunt, alteri competunt per gratiam Unio- nis. Per communicationem ergo non abdicantur, unde non transfuvduntur in alteram Natnram: nec Naturze confunduntur, multo minus trans- Etiam hic mutantur, aut inter fe exzequantur. TU illud evyxires, &rpimwres (S233) tenendum. De hac doétrina nobis nihil conftat, nifi ex yidih Scripturz eífatis de Chrifti Perfona, Naturis, & harum Proprietatibus: Quze effata cum non fint £)h unius generis, diftinctas eorum claffes, five di- ftintta communicationis idiomarum genera , cum lites obortz fubtiliorem traéctationem exigerent, No- non Ea uon eo- al que Ítrates conftituere neceffe. habuerunt. d t l- dem ordine a theologis proponuntur: nos eum, y & quem b. JxxaenRx Compendium habet, retinemus. m o Primurm geuus idiomaticum; fecundum, axiomati- I$ cum; tertium , apozelesmaticum dicitur. In primo mutat pïqïo"' genere communicatio idiomatum fimpliciter, in ecundo communicatio majeftatis, in rerzio com- jr; dU municatio operationum explicatur, $ 237. PRiMUM GENUS eft, in quo, Prigum n qug unius Naturm propria funt, mom tantum geuus, 'qu1t j illi Naturg [eorfum, quafi feparatz , [cd TOY1 VUUL PERSON affribuuntur; ad demonflirandwum , )rol n illa omnia, que Humanitatis propria funt , etiam / /]üf* y A* Divinitati, €? que Divinitatis funt, etiam Hu- manitati, propter hypoflaticam €7. perichorifi- l j l) cam unionem tribuenda e[fe. (Fonw. CoNc. -9 5] o Jjeil Tales propofitiones funt: « Joh.5, 19 Fiizus Dei fimiliter fac;t 07adia, N que Pater. j j 1 £. Matth.2o, 19 Filius eruci figetur. L 10l (OXCI eft iu celo, i h y. Joh. 3, 13 Filiu; bo- jl TPH l j O 3 i Wä., I Cor. jl i 214 (f 257.238 XL && Porfona Chrift 4. 1Cot. 2, 8 Dominur erucifixus. eff. glorie « Joh. 21, v7. Domine t5u nofli omuia, P 2 Cot. 13,4 Chriflus erucifixus eft, D Ín his Pro Chrifti pofitionibus fu£je&uwm femper eft tota üLfà Perfona, five Deus, üive Homo, five Chriftus nominetur: predicatum autem elt idioma unius Nature, five Divinsw five Humanz: ideo Uf:"? | quiutuplex earüm forma eft. M if ii Uf)/ Sefzmäum-, $ 238. SECUNDUM GENUS, quod ex ii primo fequitur, comple&itur illas propoff- (l 4 tione.r, quartum fubietium iteram quidem fota Perfona efi, fed femper feeundum Humanitatem con- ii ) fiderata, pradicatum vero aliqua divina proprietar ; ad demonfirandum, Humanam. Chrifi. Naturam Y n aliquid amplius habere , quam naturales £. e[fen- tiales fuar proprietates, nempe ineffabilis Maje- Jiatis Diving prerogativa À ;5, (Fonw. CoNc. 413-) Exempla hujusmodi Propofitionum funt: Matth. 28, 18 Chrifto daza eft poteftas omnis. N Col.2,9g univerfa Majeftas in Chrifto Jadirat u corporaliter. Joh. 17, 2 pote/Tas. omuis cartiis - - Joh. 5,27 poreflas judicii uuiverfalis - - Oh. 5,21. €. 6,5t wirrus vivificatrix - - . Phil.2,9. Joh.5,23. Rom. 10, t3 cultus divi- "$ adoratiouis Chrifto fecundum Huma- nam Naturam tribuitur. fonf Ex Matth. 18, 20. c. 28,20. Eph.4, to. Joh. 3;13. Humane Chrifti Naturze etiam Owniprafeu- 35ia Cotntmunicata efle intelligitur: quüze przefentia non phyfica, non localis, non expanfiva, diffu- üva, eircumferiptiva, fed Divina eftt eft enim Humanitati coMM UNICATA, (Fonw. Coxc., 753 fiu. & 754) S 230« — XI. de Perfona Chriffi ($ 239) oIg $ 239. TERTIUM GrzNvus funt ill* Tertium, Propoftiones , quarzmjhbjez*ïum eff itidem ofa gerfona (a divina, vel ab humana, vel ab Ltl utraque Natura denominata), jredicatum - [ve LUA T a (tiomà »aRio vel operatio aliqua officii mediatorüi ; ) ad demonflrandum, Perfonam Chrifli non agere €9 operari uma Natura tantum, fed utraque.; yl t ;m uí gualibet Natura agat , quod fuum . efl , fed w cm communicatione alterius ;; atque ita Chriffus n tot j ./it/ Mediator mofler fecundum utramque Naturam. tl (Fon «. CoNc. 773: lin. 3.) Fifily Exftant loca Scripturze, ubi aCtiones tediato- j li ric Chrifto tribuuntur ut Dko: 4 h 1joh.3,8 Fiius DEI diffolvit opera diaboli ; acquifrvit Ecclefum n [j A€t. 20, 28 Deus fauguine fuo; NG Hebr. 1, 3. Filius Dei per [e ipfum fecir pu- vificatiouet s Col. 1, 14 pei Filium baäemm- vedemtionetm. Sunt ali& loca, in quibus ezedem Chrifto tri- Ofiutus huuntur uz bomiui: lul Luc. 9, 56 Filius bo- venit ad amimas fer- 11inis vaudas ; Gen. 3. 15 .Semen "u- conterer caput ferpet- lieris 11$. ]; liivi' . Alia deni que, in quibus 'tri-buuntur roti Per- f* fone : moriuus eff pro pecca- ICgr. 15, 3. Chriflus , I 5$ noftviss uf Gal. x, 4 .Chriffus dedit fe ipfum pvo uobis ; babet verba vite arey- Joh. 6, 68 Cbrz;/lurl es ii & ez]im 1 Joh. x,7 Sanguis Je- "mutidar nos-a peccato, .-ngïïï- f& Cbrqii Fuii DEI I9 4 O 4 Hujus ()u 216 ($ 239.240) X de Perfona Chrifi Hujus doCtrinze: momenrim: longe maximum eft, ad intelligendum pretium infinitum paffionis & mortis €hrifti.. 1 Jl $240. Sunt inhoc locograves controver- Anmizgix fj fi» nonpaucz. Eas nobis movent, r) u- fio P daifmus , przefratte negans Jefum effe Chri- Iu ftum five Meffiam; 2) Sozimimus, Jefum, f f negata Chrifti Deitate, pro mero homine [Ui] habens 5 3) Occultus þcinwiþuf $ fimulate re- li tinens incarnationis doGrinam, fed diluta fent abit explicatione illam pervertens; 4) fria- gis mifWus, hoc idem, fed alia via, faciens, Cag tàs incarnatione fecundum fuam hypothefin ?ni explicata; 5) Naturalifmus, ptomiffiones de Meffia per manifeftam calumniam in car- nalem fenfum detorquens, indeque reli- i gioni noftrz univerfe dicam impingens; 6) Naturalif/mus faneticus, fcripturaria for- 1nu]a de Ciriffo in nobir. ( quxe fan&iffimam veritatem continet), ad id abutens, ut ( idolo Rutionir, tanquam: viv ad falutem; fub illo fpeciofo nomine commendato, os N incautis ínublinat, j f Etiam eä attentionem noftram requirunt, qua 4) de cognitione explicita doctrinze de Chrifto chri- li ftianis minns neceffarias b de eedlefti quadam bama- niate Chrifti ; c) de fanétiffima €hrifti humani- li tate, non omnis [rzrerug ad peccatum remrariouis al experte, a quibusdam non fine t mpoQace jaCtantur. pietatis ac fqpien- 'Tali li p a XL . de Perfona Chriffi ($ 240. 54:) 217 .di "fali ecclefis tempore auriquas lites confopitas s relinquere confultum eft. — Docerarum , Valenziniae zorum, AMauich«orum de perfona & humanitate Chrifti errores neminem hodie tentabunt. Neflo- Vel, xiauum de Maeria Osoróxy & duabus in Chrifto per- fonis litem ; Eutychiauam de una tantum in Chri- J fto natura formulam ; cescerzationes inter ecclefias d Proteflantium agitatas (de communione reali dua- rum naturarum , & propofitionibus perfonalibus ; *füm ! de idiomatum communicatione ; de unionis per- mmilt fonalis perpetuitate ($230—239); nofle quidem omnino z/eologum oportet, ut caute in ecclefia de eTe tam fublimi myfterio loqui fciat: fed ipífas lites - renovare, prorífus alienum eft. Pro fuggeftu plane |luta abftinendum hujusmodi fübtilioribus & multo ma- n gis exaggerationibus 4ye&Qws, novas tantum tri- cas parituris: Scripturae enim gravitas ac fimpli- Jen$y tas, mode finceva ?? YNTEGRA teneatur , inftitutioni hl animarum ad falutem fufficit. Conf. $ 20 fcbol. s 0 | Q LOCVS XH reli DE STATIBUS JESU CHRISTI, ge Ó5 STATU EXINANITIONIS ET STATU 1(0' EXALTATIONIS. ymátm $ 241. Giloria ac Majeftas Human2 7yo Sia« u P Chrifti Naturze communicata, mon flatim , tus, Kl y mec (mper , in affumta Natura con[piciendam j D ïf' fe praebebat, quamdiu Chriftus in terris fuit: hinc in do&rina de Chrifto confide- | U randi funt duo Status Pevr[omg Chrifi, alter o df ln humilis, £xinanitionis; alter gloriofus, Ex- l li p altationis. WW r Hunc geminum Meffize Statum' conceptis ver- j - E bis docet claífficus locus Phil. 2, 6—311. aliaque 5 Novi Ti 218 ($241—243) XIL. deStatu Exinanitionis Novi Teftamenti diCcta 1Pet. r, rr. Luc. 24, 26: Y Rom. 8, 34. .ACt. 2, 36. c. 5,30. Ebr. 2, 9. c. 12, 2. fii 1Cor. 15, 3. 4. Eundem etiam oracula Veteris. i Teftamenti indigitarunt, Efa. 52, 13 14. 15, €. 53 IWI z0t, Pfal. 1to, 7. Quibus inter fe collatis id prepzer officii mediatoris vatioues za. fieri debuiffe , intelligitur. A In his duobus Statibus zoza quidem Chrifli Pex- 1 tl fona füit: fed formaliter tum exinanitio tum ex- altatio juxta Naruram bumauam contigit Luc. 18, pIOU 31.32.335; Diviua autem Naerura has mutationes j L propter communionem arctiffimam fuas quoque þlïfh effe voluit ac fibi appropriavit, 1 Cor. 2, g. Jihu ij DE STATU EXINANITIONIS. É Exinani- u :n $ 242. Ex1NAN1TIO CnunrsrI Jeso h tionis de- fuit voluntaria a plemo €7 gloriofo communi- tit, ffnitio ; du caíae majzg/?atis ufu abfiinentia cunm vita humil usqt tit) €7 paupere inter homines a&ja €9' obedientia ipfm quam voluntati Dei Patris usque ad mortem pra- hi ffit, conj-zmäïa. 46 Definitio fumta eft ex c]afïico diCcto Plül. 2, 6.7.8. in quo MoeQs O:3 non eft ipfa divinitas, fed /Majeflas diviuitaris »ROvUT. manifefta & confi- cua fieri hominibus porEsr. libler Tic In forma Dwei effe, eft habere majeftatem divi- nam, cum jure ac facultate eam ufürpandi, & fi modo in oculos incurrente demonftrandi. f hus ; Y $ 243. STATUS ÉXINANITIONIS du- Ti ce Scriptura £re: a&ur comprehendit: Exi- tli lil nanilionem ; .Ad/fumtiouem . forma fervilis; . Hu- il miliationem fui, 1o, (1) ExiNANITIO, Kémeu, eft, qua Chriffus Te- Jus Majeffatem divinam communicatam babens , jus d hu Jacultarem Deo equaliter. fefe gerendi non avide arri- l j n putt » fed illius ufu pleno fpoute. fua abflinuiz. Matth. 19, 17 2,7 Z H XII. de Statu Exinanitionis (46 243-2445 219 094 19, 17 quid me. dicis bouum? — Joh. 7, 16 smea .zla&rz'm 11 suea ton eft ,. fed ejus qui ime mifi, Rom. t5.3. Chri- m TET dtets Jius uonu fibi ipfí placuit , fed gel ii tfe, ur fcriprum eft, 659 proäm pro/)ris afficieutium te, ceciderunt fuper ;ne. r i2) AssuMTIO forme fervilis eft, qua Chiiffus ; d. gefus bumilem vite conditionem , cum pauperzate , cou- h pemiu, odjo quo multi eum projequebantur, ac miniflerüs fh & molefhis. coujunéiam , — fponze fua elegit.. 2 Cor. 8, 9 üc. ) proper. vos paupev fuit,| cum dhoes effés. Luc. . 9, 58 EOTes filius bomiuns non baber, ub caput veclinez.. €.22,2 fum imter vos , perinde ac qui mimiftrer. Matth.20, 28 J0que Jfilius bominis ton veuit, ut fibi miniflretur , — fed us misifiver ipfe. $ (3) Tazdweis , HuMxLIATIO sUX eft, qua Chri- fs Jefus quamvis in forma Dei exflaus zamen. nibil []st exinium f.nzpra vulgarem bominum forzem fíbi arroga- vit, fed evga quosvis bomines animum bumilem ac placi- Mil« dum, evga Deum autem obfequium. in omni vira eo TM usque demonílravit, ur fub adminiflratione fideliffrma muneyis demandati, 4» injuriarum [umma parientia, T ipfam tandem morzem , eamque ignominiofam iu cruce, Jl-l/?iVEIJ JOh. 4, ) pï l2 26, 39. 34: €- 8 538- 29. . €. I?, 4. Matth. n $ 244. In hac Exinanitione Chrifti Jefu 757 TiaS, libera fuerunt omnia; proutjcilicet commu- indoíes ; uji nicate //a eflatir ufas per Officii mediatorii FU finem fuit modificatus. , & (D Ques divino decteto ipfi deftinata erant (S 197.2) ea Chriftus Jefus omnia lubens promtiffi- i ma voluntate fubiit, Matth. 26, 24 füius Lomitiis abit, prouz fcriptum de ipfo effl; Joh. 18; 11 egone uon D bibam, quod mibi dedir poculum Paters . Ybph. 5, 2 " amavit uos, dv pro nobis fe ipfum dedir... Add. Ebr. ? 10, 5-——10. Matth. 16,21. 23. Luc. 18, 31- (2) Chriftum non fuffe ufum commzunicaza Majeflate, yj 1ulta Scripturze loca docent: Matth. 8, 20. Marc. I1,13. C. 13,32. Lüc. 22, 43 53- 54- 63- C- 23. 35. "h ebr. a Joh.8, 50. c. 17, 1—35. 2 Cor. 89. €- I3: 4- at 27« €.12, 2- guæquidem omnia de abdicat O uf vefle- IQ:IZ ! 220 G 244) XIL de Statu Exinanitionis reflexo, intuitu fui ipfius agunt; quo tamen ipfó non femper abftinuit, Matth. 4, 11. c. 14, 25. ul (3) Sunt autem & alia loca de communicatae 3l Majeftatis ufu fub ipfo ftatu Exinanitionis. Di- ferte profeffus eft Jefus, fe cum Parre fuo operaxs | P Joh. $, 17—930; docens exferuit divinam efficaciam Eub Joh. 6, 63. c. 7, 46. Matth. 7, 28.29; edidit tot neg ET süracgla, ut Áfingula enumerari non potuerint, 3 ( Joh. 20,30. €. 21. 25; iisque apud fuos gloriam fiam manifeflavit Joh. 1. 14 coll. c. 2, 1. & c. 11, 405 n judicium füorum , qui magiffrum ac deminum , Ypfum (1) vocabant, fàtis exprefle probavit Joh. z3, 135 [ emuia fibi tradira effe plus fimpliei vice affirmavit ; mitt Matth. 11,27. Luc. 10,22. Joh. 6, 37. c. 10, 28. 29. €. 13, 3: cam poreffarem 2€tu exexcuit Luc. 1o, 19.. '23 lq.- €. 22, 29 (pacifcor vobis vegnum) 5 adorari quoque fe tàey| paffus eft Joh. 9, 38: quze omnia oftendunt, xox offey OMNEM eommunieatze Majeftatis ufnm a Chrifto CT abdicatum fuiffe. Sed modus ea utendi utique Di non gloriofus fuit, nifi unica vice & coram pau- ber cis Matth. 17,2. Cun btj (4) Hane liberam communicatze majeftatis ufür- pationem vel non - ufürpationem , modificatam €ffic fuiffe per Unionis perfonalis & Offieii mediatorii fines, j robatur a) ex diCtis de fruffraro boflium Vg Pnperu Luc. 4, 29. 30. Joh. 8, 59. nam & diferta 1,4 mentio fit caufz, cur ita res contigerit Ioh.7, 30. Tat & c. 8, 20 nempe quod uondum adfuerit bora ipfu. PA £) ex iplius Domini indicio Joh. 12,27 Parer eripe sue ex bora bac: verum ideo iu bauc boram veui. Luc. Q 22,53 cum quotidie apud vos effem iu templo, uou in- figg geciflis mibi mauusz fed baec veflra efl bora d teue- i érarum poteflas, c) ex eo, quod in exftantioribus N profundiffimze humiliationis aCtibus fuübinde cau- r tum fuit glorie Chrifti per tales eventus, qui demonítrabant, Jefum non merum hominem, fed h Dxx Filium efle. Matth. 3, 13 coll. 17. c. 21, 18 coll. 19. c. 27, 50 coll. 51— 54. Plura in unum r colleggit b. BENGEL, Harmome ev. $ 153.. Add. at ibid. $ 281.282. 21 $ 245. P d XII. de Szatu Exinanitionit ($ 245) 22K t if $ 245. Status Exinanitionis duravit ab duratio; )J' adventu. Chrifli hamili Àn. earnem , usque ad u*cat.æ ipfius fépulturam. ]i- bperari Jucepit hic Status mox in primo conceptionis gradur: momento ; coutintazus in Nativitate, Circumcifio- ïcaciam ilt t me, Purificatione, Educatione, acreliquo vitae print, aCtu; Summus gradus profundiffimze humiliationis dtritm in Chrifi Paffione, Morte ac Sepultura confpi- S" eitut. T [yum (1) Concéprio füit Exinanitio non -ïpfa in fe, fed cottzpiio E prout conjuncta cum ea fuit humilitas, & infir- yN navi mitates fimul cum Natura humanz affumtze, Ebr. a 2, 14- 17. 18- Quod modus öon'cep*tïohïs extmoiaänariw ac mi- 0. I Qu i faculofus fuit Luüc. 1, 34. 35, id neminem jure N )ffendet, qui modo cogitaverit, vordinarias na- hrilo Ícendi leges libere a Dxo conftitutas fuifle; & tq Dxo denegari non poffe poteftatem , eadem li- ] p&ü* bertate, fine legibus mature, d& fine caufis fe- cundis ac minus principalibus, conceptionem ac€ tiativitatem. horinis alicujus plane extraordinarii vfüt« €fficiendi. Conf. dngeïi verba Luc. 1, 36. 37 coll. 34. atam. atori (2) Narivitas ad Exinanitionem pertinet, qua- ualzvifas ; Xenus cum magwa bumirare conjunCta erat Luc. if (fert 2,4.75 Ubi tàmen non uno modo glorivw recens nati mfantis cautum fuit Luc. 2, 9—34. Matth, 17,30. 29 I —12. 7 " T (3) Gircumciffo cutm doloribus & fanguinis effu- tircuipfio ; J fione conju a a: qua non fui fed hominum «aufa : fafcepta, legi fubjeCtum fe declaravit. 77 [ telt- (4) Purificarione Marise in templo pera&ta, 'etiam petrifientioy ribus pro Jefu infante Aï]bcrzfcium peculiare oblatum Luc. eqU 2,20.23.24, & ipíius fubjectio fub legem ipío ; qui faCto démonftrata v. 27. . (8) De educaeione d?? adolefcetitia Chriftüi, ac vira edutatio 5 2!018 privatim a&la, nihil fingulare Scriptura.commemo- jyuft rat, nili exilium in prima ftatim infantia Matth. j 2,135 profeCtus fpirituales in pueritia confpicuos Luc. 2, 40-47- 52; comamorationem Na'zaretanapl i b 222 ($ 145) XIL | de Stata Exinanittonis in urbe. igno'bi*li » & obfequium erga Parentes Luc. 2,515 ex quorum- humili conditione : intelligitur, Jetum hoc omne tempus procul omn 2! 4 E au & vcU i fplendore, o füentio transegifle. Fabulas epocrypbas , tj aliaque hominum incerta de hac vitze Jefu periodo cogitata, non moramur. Ib (6) Fa Chrifl J'efu publica in dócendi munere, (ht g:ïi('a publi- D 3 e multis infignibus Jaétis & eximia fauctiate confpi- Cua, ceterum obnoxia fuit continuis fere sole- dem fHir, quas itinera, labores in o pe miferis ferenda, Tütj odia, obtrectationes , inlidize hoftium, nec nullas f ipfi amici, afferebant, Matth. 8, 20.24. ]oh. 4, 6. Marc. 7, 18. c. 9, 19. In £níio; (7) Poftremus vitze a€us diris perpeffiomibus in- DIsT €1&Ltf , ter fummos azumii angores & 1IDAgnOS corporis cru- n mguemiiofa denique morre.terminatus fuit, efa, Cruciat us hos vere paffus eft Efa. z3, 4. Dereliétio 6.9.1 & animi angores non ex privatione ipfius gratiae CC orti fünt, fed ex ceffante ad tempus fenju faxoris feim Divini & folatii in anim am redundantis, unde 200 Jdenfus ire diviue ac mortis terrores confe quebantur, Hehr Pfalm. 22,2. & 69,2. & gg ror. Nulla autem 4e. coll » jfperario, ac ne quidem cum defperatione lu&a, "Ofnner anterceffit Pfal. y19, 5. Hebr.5,7.9. - hibori 8207 $ 5 (9) Mors Tefu ver ?, non imaginaria fuit. Matth, lt l 27, 50. Marc. 15, 37. Luc. 23, 46. Joh. 19, 3goorig. 32' ïl» Solüta naturali unione in ter anitiam & corpus, /alva tamen manfit (etiam cum ammaa a coriore N feparaza eifet) Unio Perfonalis; Divina Natura, QUi o quis ante mortem cum Zomine vivo unita erat, in V 6 j morte cuin £omiue mourtuo unita manente. Afügric fäwgmïfäzra ? (9) Sepuitura ultimus apex exinanitionis fuit, M ) veruarem moris Chriftü abunde comprobans. Per r eam ab adfpe&tu hominum amota fuit maledictio, mþm q2am Chriftus in fe fufceperat Gal. 3, 13 coll. Deut, QU 21,23; & corpus exanime Jeífu ultefioribus ho- e 13, Atum injuriis fübductum , Marc. t 5, 43- Quia cum honorificis circumftantiis conjuncta €rat, & corpus Chrifü incorru ptum divinitus fer- vabatur , w velut intermedia atque zranfzus fuit ab humil iatione .ad (2 xo). Pfalm. 16, 1c. glorificationem. x, Efa? 53; 9 fequel m — XH. de Statu Exinanitionis. ( 246.247) 223 Tar, $ 246. Ultue perpe[Iones füb vitze finem Exinanuitie nitt (lofe a Chrifto toleratoe, & erucis fupplicium , pra- tota fatis- you, cipua r primaria funt m exinamitione 1 Cor, fa&oria, ) 15,3; fed cum illis €7 re/iqua, quze Jefus D "Chriftus in vita fua egit & paffus eft, eun« QIlye E dem Jftopiam. E7 effe&lum communem habue- celidh, Yunt, ut per ea peccatorum EXPIATIO nurJas fieret. b "Tota enim Kéwew wna quedam contimua OBE- 'DIENTIA fuit: inchoata ingrefíu in mundum; & j; if ; (ti» :corporis facrificio confummata; idque hominum eaufa. Hebr. 10, 5—3o. Phil. 2, 6. ; f 6- -'-I . 7.8. Rom. 5, 2 gmæ Scopum & effeCtum hunc., hominaüm faluti fe- javorts fe impendendi, quem Chriftus generatim Matth. 20,28 indicat, habuit ipía etiam arivitas ]eíu, E LU dHebr. 2, 14 7- 18. & cz'rcu«mcifo, Gal. »53.0€.454 n d *coll.5. & vita privata pauper.ac tenuis, 2'Cor. 8, 9 omnem juftitiam implens Matth. 3, 15. .ac preeterea hufia, laboriofa, & odio, contumeliis, probris exercita Vtth «Matth.8, 17. c. 20, 28. Pfalm. 69, 11 (4/. 10). Efa, :52, Ed- Torus ergo Srarus Exinauinious farigfacte- ;oarig. vigs fuiz. ol Sed per hoc:affertum non excluduntur alia, ad ;oqore quze :chriitianis zeque hic attendendum. " Omninoe Vitir in ea jugiter fpeCtari debet fummum ilud exemplum i, 1 -amoris., -abne ationis , -humilitatis , .patientizes ; Eph. 5, 9. H ebr. 12, 2. 1 Pet. 2, 21. 24. :C. 4, 1.2. j fils 2:Cor.8,9 coll. 14. 1 Joh. 3,16. Joh. 12, 24. 25. 26. q , Proponitur etiam in:efficax & fuave folarium fub :Säi&ïoi 'cruce:ac tentationibus ; Hebr. 2, 17. 18. c. 4, 15. 16. j.DeU. :€.13,12. 13. 2 Lim. 2, 11.12. p I DE STATU EXALTATIONIS QU s j $ 247. Exinanitionis immediatum con- Exaltatio j / fequens ExArTAT10fuit, qua Filiur DEL quid; z Ccunm SS. 246» ^" 24 ($ 247—249) XII. de Statu Exalfafionis ; cum per paffones coufummatus e[fet, gloria €7 u vele honore coronatus fuit. Hebr.2,9. Luc.24, 26. Curr Y Pet. r, 11, . Pfalm. 110, 7.. AG. 2, 33- ab fet €. 5, 31- H n loco claffico Phil. 2, 9—t1 res ipfaluculenter t j declaratur: conftare dicitur a) vmsgwjuew , exalta- zione [uper omwia (conf. Eph.1,20.21.): ^) datio- j xe nomiuis quod fuper omue nomen [z; quze duo ma- tem . jeflarem. & gloriam, qua nulla major cogitari poteft, adeoque divinam, fignificant; cujus con- 1f fequens eft c) cultus adorarionis, ab omnibus crea- turis intelligentibus przeftandus. dwifh Etiam ex oppofita Exinanitione, quid Exal- þ) int tatio fit, intelligitur. CompleCtitur a) depefirio- wem omnis iufirmnitazis , 2 Cor. 13, 4 b) Ufurparios "E sziean idiomarum communicatorum PLENARXIAM , etiam [m quoad a€tum reflexum, ET MAJESTATIC* GLO- RIOSAM ACt.2,33—36. c. 5, 30. 31. Hebr. 12, 2. Ttmta; quc. »9-—14- er'[üi Quis exal- $ 248. PERsoNA Ctin1sTI Owav2Qoe p ïæmæ H tota exaltata efl , Phil. 2,9. /ed im Nafura fua « iT P Husina; hevc enim fola potuit exaltari Mp formaliter: Matth. 26. 64. Joh. 12, 23. 34* l hi J fed IDiviua Natura hanc Humanze fuze Na- t n j ture gloriam pro fua quoque agnofcit. man;fejq , J'Oha I 7) 50 L'Jtu: 401 Q $ 249. Deus Chriflum exaltav j Phil.2, g. tapho fant, mr exal- Q A&. 2, 320 36- c- 3) 135 C. 5) 31- Eph- I, 200 b Qute , 21.22. quod de tota Trinitate intelligene ünt dum; nifi quod Scriptura fpeciatim Zfri Tem i APOc peculiari ratione actum hunc tribuit. Joh. [/ 31f- 'M&u; 171 B. Pfalms IlO,I. Philc 23 II; d I $ l XIL de StamvEmlfatz'cmz': ($ 249—3251) 225 " g -in -coniïl'io grati*äe (S 197) Exaltatio hzc ab ?eterno decreta fuit: adeoque etimm Aéyss una ib cum Patre & cum Spiritu Sané(to gloriam hanc ab szeterno Humanze fuze Naturze deftinavit & in h) tempore contulit, Formula tamen, CunrsruM Je ipfum exaltajfe, Scriptura non utitur: ingreffa- xjeer vum fuiffe in gloriain fuam , dicit Luc.24,26.- L j ditie $ 250. Exaltatio C/zrg'/ii'in Cworroinmcsi more Que par- duo m« :o'gitati tem infecuta incipiens, x Det. 3, 18. Apoc. ter Status I$ COf« 1,18 ftatim fuccelffive demonfirata eft: a) in ^X«/]tatio- ]s (rede J invifibilibus quidem, Jefcemfu ad iuferos; q x* b) inter homines, Aefurretlione e fepulcro; ag £) apud coelites , Z/renfione in celum, | d) Sef- LW?//J- y, um Jfioue ad. dextram DEI nunc majeftatice con- ( GLQ' hr 1* fimuatur, & £) Jdventu ultimo gloriofó illu- firiffime patetit. Col. 3, 4. 1 Pet. 1, 5.6. 7. um $ 251. DEscENSUS AD INFEROS eft Defceufus jurt jï'a atjur, quo Chriffus flatim ac i fepulero. Sp1- ad inferos; alar ,RITU vivificatus erat, in loto damnatorum pra- Jintem fe ac. vivum offendit , eoque poteffatem in n 25* 3* omnia fibi datam, etian fu£ Nf*' ) apuq inferos majeffatice manifeflavit. Locus clafficur Y Pet. 3. 18. 19..collatus cum Ephef. 4, 9. 10.defcenfüm hunc veruz d vealen , non me- taphoricum fuiffe, oftendit. Phü- 119 'Conferri poffunt multa alia Scripture dictaz h i qua& uon ipfum quidem hunc Defcenfum diredle pro- bant: fed tamen ad a&wm buuc zriumpbalem quoad gf rem ipfam declarandum faciunt. Sic &) Phil. 2, 0. atl n Apoc. 5, 13. Pfalm.63, 10. Efa. 14, 9—15. Ezech. 32,18—31. C. 31, 16. 17. 18 varia .dicuritur de.anj- "&i l(]h' bi «abus fuó ierra detentis. Porro 4) Pfalm. 16, 10. 3 de A&t. 2, 27. 31 coli. ,Joþþ 14 30 & .Luc. 22,5 3 Tuse 226 ($251.252) XII, deStatu Exaltotionis fruftratis zmferni aa'veifm Chriflum infultibus , Fit P €) Luc. y1, 22. Oh. 12, 2r, 'c. 1t6, 15 Col. 2, 15. Hebr. 2, 14. 1 Joh. 3, 8. Pfalm. 68, 19. A OC. 1, 1& pE de vidoria , uam Chriftus morte fua a ; inferno li l seportavit ; enique 4) Pfalm. 49, 16 & 86, 13. M Matth. 16, 18.. Hebr. 2, 15. de fra&uv benefico in þ redemtos redundante Scriptüra nos docet. Ami M Af De modo autem & fpecialioribus circumftantiis hujus a&tus gloriofi in invifibilibus peracti, Scri- pl ptura tacet; ipfo.ilentio fuo nos modeftiz ad- Ver monens, Col.2, 18, quam etiam LrsnRi svMao- ! Ti Lici fapienter commendant, p. 613 & 788- CUf Álece| Refurre- $ 252. REsunREcTIO eft aBius Chrifli iv &io; OunSguorE, quo [olutis vinculis imortis, C9 .T 6n reflituta naturali anima cum corpore conjuntlio- ne, tertio pofh fopulturam die, £odem quod in il Tede eru£e pepeuderat. corpore , fub gloriofis circum- Cupe Coj Jfantüs, & fepulero prodüt, [2que vivum, €7 in- Ioo firmitati omni exemitum , per frequentes appari- "im:g; tiones AMI1CIS offendit. Matth. 28, Marc. 16; Toícih Luc.24; Joh. 20 & 21íot.. ACt. 1,4. c. 10 s ; 40. 4—[- Rom 014) 9. I COI'- 15, 4—85 SPdW - Refufeitasio Chrifti fuit opus Dxr A6& 2, 32. Htj €. 3, 15. €. 4 10. C. 10, 46 2 Cor. 13, 4. Hebr. 15, 20; uod Parr? quidem tribuitur vt judici Áct. 2,24. lg Om.4,24.25. Efa. 53, 8. Eph. r 20. Kom. 6, 45 üce, | nec tamen non Criffus eriam ipfe füa potentia cor- us fuum fuüfcitavit Joh. 2, 19. 21. €. 16, 17. 18» xin Onf- ROm- 14, 9- lls Triduum a Chrifto p*rædi&um jJoh. ä, 19. 2f. 22. Matth. 16, 21. c. 17, 23.. €. 20, 19. €. 12 39 JO- 1De €, 27, 63, vefpera qua fepultus eft, dies quie- Ch tis in fepulcro , & dies refurrectionis, conftituunt. 16,19 guäd plenum non fuit, veritati przedictionis non 59 4) 8-9 Corpus * F XII. de SfatzzExaltafiam'& ( 252. 253) 227 a Corpus Chrifti in fepulcro zgcorruptum manfit 2 15' Pfalm. 16, 10. 115 & :dem numero quod . in cruce hb pependit e fepulero edu&tum fuit Luc, 24, : dO. fenmo Joh. 20, 27; fed exemtum infirmitatibus, Phil, 3,21. ÁCt. 13 34. Rom. 6, g. UI 100 10 VxenrTATEM refüurrectionis a) nonnullis Chrifti amicis angeli primum indicarunt, Matth. og, r. — 7. Marc. 16, 1-7. Luc. 24. 1-7. Joh. 20, 11.12.13.. 2) A- Nantis j, tt* poftolis autem apparitionum Jefu frequentia & con- lie u- verfatio per XL dies continuata eonfirmavit, At 1,3. €. 10 40- 41. 1C0r. 15,5.6.7.8.. c) Apoftolo- »Sï'MBO' rum teftimonium fide dignum, ex avtopfia, magna L cum parrhefia , fumma conftantia, admirando cum fucceffu, ubique locorum perhibitum, eandem (irifi invi&te demonttrat, ACt.2,32. c..3, 15. 16. c. 458 L 14. 19, DQ. SO. 3[. C.'s, 29-——-32. €, IO, lil U 397744- C.13; 30—37- C. 17, 18- 31, C- 26, 22. 23. 2j j ii Refurre&uo Chrifti argumentum certiífimum eft, ipfum elle Filium Dst1 Rom. r, 4, eumque opus q i li) redemtionis noftree, & juftitize ac vitee nobis re- Ji cuperandz, plene p eregiffe Rom, e u 4. 25. 1 Pet. 1,3. E w Col.2, 12. Eph. 2, 5. 6.. 1 Cor. r5, 13. 16. 17. 18. Ergo actus hic quamvis non fatisfattorius, taníen, seritorius eft, quia Bonum S 0 PQH naícitur. £ pirituale nobis ex eo- EU $ 253. AscENSrO elt af Chryii Oav ;' ( 101 4/2872/1'03 Spes, quo [peflantibus diftipulis iu fublime 551 ?i eutéIus, mom modo celum beatorum occupavit , ]»131 101 Jtd €9. calis excelfior , fummam gloriam majeffa- ( 9904 gn.w Tice, tauquam fuam , capel[fivit, De hoc ma- xime memorabili eventu teftantur loca 0 n j Marc. 16, t9. Luc.24, 51.. A& 1, 9. 22. & j 10 1 Pet. 3;22. Col.3, 1. Eph. 4, 10. P N 44 Chriftus in edelum receptus, paílive, Marc. iB g " ure y i " ] ac poteftate illud occupaffe dicitur Act. 3, 21. Eph. [ Qs 4; 8&: 9. 10 coll, Pfal. 68, 19. Hebr. g, 24- P2 De (u 228 ($ 253.254) XII..de Statu Exnltatian?s Ti De sngre[fa Domini in celum , quamvis nubes in- terveniens illius confpectum interce pit, apoftoli j tamen certiffimi fuerunt: a) um ex lpfius Chrifti j etiz rzedictione Joh. 6,62. c. 14,2. c. 16,5. c.20, 17. E RRRBSRE U: DCR ii i 5) w ex pl & teftimonio angelico, A. r, To. rr. impleta promiffione de mittendo Spiritu fancto, adeor Luc. 94. 49. 50. 5t. &ec tmon c) ex vifione, quae itpe poftea Stephano ac Paulo contigit. ACt. 7, 55. 56. tj inc £r Nonrs de gloria Chri- $u C. 9, 30 4' S. [ .27. ih omi fe; ( inis ccelefti certo conftat, Col. 3, 1. Hebr. ,4, 14- Cc 6, 20' inme Chriftus 3«v5euros afcendens mundum reliquit (i quoad vifibilem bwmanam pre[entiam joh. 16, 1. 16. n Ti Col. 3,3. 1 Pet. r, 8; fed quoniam ita afcendit, ut omnia impleret , omnia loca majeltatice occuparet, i, Eph.4, 10. A€. 3, 21. Hebr. 4, 14 0rig. ubique fuis lt i & femper przefens eft, divina illa refentia, Hu- UTR manitati communicata (S 238 fc/o l) Matth, 28, 20. lomini t 2 Tim. 4, 17. 2,3, üleirü Se[fo ad $ .254. SEss10 ad dextram I2EI eft flatus - dextram j 4lle gloriojäu, quo Chrifius divinum regimen 1n Dri; & g ommes creabturas exercens ubique, quicquid vult, DT efficere potefl.. Marc. 16, 19. Pfalm. 110, r. M&bzlg rA&. 2, 34' Hebr' i) 3! 130 Ci '8, I- C« -l'o) 12. Dextra Dei non locus quidam in coclo, fed ipfa Qitius illa infinita omnipotentia, omniprsefentia, maje- CO M 4tas divina eft, qua Dxus omnia in mundo «lefia operatur, regit, & implet Pfalm. 77, r1. & ]i l 139, 10. Numero plurali zz Je£i. $7s dvvigueus. 7 GLOJ .z dicuntur Matth. 26, 64. Marc. 14,62. Luc. 22, *6 * üioh Adeoque Seffo ad dextram DEI non elt donum &i aliquod gloriz creatz & finitze, fed eft confor- b tium ipfius omnipotentis D&r virtutis & potefta- àc Ti tis in omnia, Etft feffo xx runowo DEI, Hebr. 279 $, 1.-c. 12, 2. Apoc. 3, 21. Zach. 6, 135 conf. de tio fä zbrono Dei Pfal. 103, 19 L] hr "Collocari ad dextvam DEI, Eph. r,20, eft evehi l ! ad plenum & gloriofum hujus majeftatici regimi- ni$ Tünd XIL de Statu Exaltationis ($ 254.255) 229 s t« niis exercitium ;l confdere ad dextram DEI Hebr. jftol 1,3. €. 12,9, eit ex voluntate Patris, & fuo hrilli etiam Jure, capeffere hanc prerogativam; federe AA dd dextram .DEI & repgnare ar(te conjunguntur n ex Zach.6,13 & omnino permutantur 1 Cor. 15,25 5 1&0 , adeoque fignificatus hujus formulw eft, ipfius que imperii divini confortem , fimul cum Patre omnia 53 majeftatice gubernare; e/ffe im dextra DEI Rom. Chr- $,34 perpetuitatem hujus gloriz connotat. Prio- Hebr. res duze formulce magis adum,; qui Afcenfionem immediate fecutus fuit, pofteriores /farum notant. Quam füblimia denotet/impropria hzc locutio Jiquit ( 16. Dexira Dei , pet illa etiam Scripturz effata decla- jt, ut ratur, quae de hoc eodem gloriofo Chrifti ftatu 2 gunt. Ebr. 9, 12. 24 Chriftus afcendens sngreffus jpety eli j* yefüis e dicitur glorificata fua carne im imzimum facra- B rium; C. 5,0 & c. 7,05 pote[latem babere conferendi bowminibus, quicquid ad faluzem opus eft ; cont.. ACt. AU 2,33.36. Sper fidelium zn eadem cceli inreriora. pe- aueirare dicitur Ébr. 6, 19.20.. c. 10, 19. 20. t u $:255. ApvENTUS CunisTI gloriofius -Aa'yemm 7777 i eft coutinua manifzflatio glorim - Chriffi. fedentis glorioftsa, dul ad dextram DDE1, illuftri modo. terminonda per 105 T vifibilem Chrifli apparitionem in mubibur ad ju- w, m' diciuu. — A. 1, 11.. Phil. 3 20. Col. 3, 4. i ITheff. 1, 10. 2 Theff. 1,7—10. 2Tim.4, 1. , m Ti Tit. 25 13. , v'z,[l. d GroRrA Jesu ad dextram Dzr.fedentis conti- V&IUIENS d nue manifeftatur. Manifeftari ccepit a) miffo Spi- j ritu fanCcto ACt. 2, 35 & ecclefia per Apoftolos ereta ac longe lateque propagata, Act. 1, 6. 8. j j donu £) Proxima manileítatio fa&ta eít, excidio Urbis l cotit il ac Templi Hierofolymitani Matth. 26, 64. €. 24, r pO 3—238. . e) Solennior adventus gloriofi denuncia- j at tio facta ekt in Apocalypfi, qu:e Johanai data & coüf Ó per hune eccieii$ tradita fuit, Joh.21,223. Apoe. I, 7. d) lnde ah illo tempore omnes rerum in e!*[ & €hl uibus amplificatio regni 1 [eglïm' mundo converíiones , lq Chrifi (io 3 2530 ($255.256) — XII. de Sfatu Exalmrio;zi: Chrifti romovetur, reprteffis, quze malitize re- b [j gnutm o jicit, impedimentis, fuünt uuum contzntium Qi vrENIRE Domini Jefu, qui per hos przeparatorios aCctus fubinde demonftrat, fe paeratum effé (érolus ( p £yuy). judicave vivos do* mortuór , YPet. 4, 5..— e) Spe- ciatim illius Nefarii interitus erit ipmQzvew (uova Al fomm illuftris repre[enzatio) adventus Jefu fuo tempore ( futuri 2 Theff. 2, 8. Vifibilis Chrifti apparitio continget repente e improvifo Matth. 24, 29 coq coll47. Luc. 21, 355 magna cum gloria ac maje- 8 ftate, Matth. 16, 27. 28. Luc. 21z, 27. r lim. 6, l tit i l4s 15. I Pet- t, 7.- €& 4, Ig' C. 5! I' 4' Jac' 5, 8' 9' ij l Apoc. 22,20; ad judicium folenne ultimum. per- CL agendum Matth. 25, 31. 41 Q li /;iïntithq/ïr. $ 256. Do&rinam de Statibus Chriffi varie, Ob fecundum fua quisque placita aliunde anti- b B cipata, inprimis ariani & fociniani ex ponunt, adícitis etiam fecundariis opinionibus, qux cum primario de ipía Jefu Chrifti Perfona TE errore ftant & cadunt. 51 Coritroverfía. domeftica fuperiore feculo agitata de S/atu Kxinamitioni , nunc poft dlcltu penfitatas utriusque partis declarationes, ü lf tanta non eft, quin quod fupereft diffen- 6, 10013 fus ferri mutuo poffit, falva primaria do- üümm &rina, in qua omnes finceram ecclefize RRDE do&rinam tenentes confenti;nus, & falv 4 etiam finceritate concordioe. DT Illa- maxime capitalis controverfia eft, of quax nuperrime recruduit, de Refurretio- - Dlur nis Jefa Chrifli Feritate, ipfam. chriftiana ( Qiin Yeligionis arcem attingens. Reli- ï 7 Xm'.- de Statu Exaltationis . ($ 256.287) 231 d Reliqua fpeciales qz,)ïæ/lioms -concernunt: [) de filti ertu naturee Chrifti humanze; 2) de maffa, ex qua corpus Chrifti formatum, a peccati contagio Orios 1i i prefervata, an purificata ; 3) de doloribus anime ope- Cuníü & derelictione in cruce; A4) de morte lia Chrifti & quibusdam de ea docendi & loquendi formis; 5» de 4efceufu ad inferos; 6) de fauguine Qüfe Chriíi, refümto in corpns, an in coelis extra jro ) corpus exiftente ; 7) de feffroue ad dextram Dei ; m $) de reditu Chrifli füo tempore exfpeCtando. i. Ó Qui in his unice Scripturam audiunt, curiofi- tati ultra, quam Scriptura ducit, progteffuree ni- 72 hi] induigentes, tuti erunt a deviis, quibus in- | pe- cauti a Chrifto, Capite noftro, abducuntur Eph. L 4 14. 15. 16.. Col. 2,6. 7, 8. 18. 19; & doCtrinam chriftianam illibatam ne litibus minus neceffariis Vatloy , Obruatur, fervabunt. De fangui »aniti ne Chrifti vid. b. BENGEL, Guom. ad Efr,.xz, 24. )mmty ) quæ LOCUS XIII t(ond DE OFFICIO CHRISTI MEDIATORIO. $ 257. Officium Chrifti Mediatorium Offcii Me- fecuho dicitur opus illud falutare, cujür peragendi diatorii ( 90& caufa Filius DDEI homo fatlus, €7 exinanitus , Nomina , jont difin- €7. poftea exaltatus f ; id quod re&e a theo- ja do logis fieri ipfum Cunisri five MESsiE zomen, nomina item MEDIATORIS; cdeïxæ REgDEMTORIS, SArVATORIS, indolem y f officii declarantia, comprobant. Horum nominum veram notionem accurate teneri; plurimum intereft ad intemerate fervan- | j dam fidei & pietatis verä chriftianz do- "t &Crinam. PA (tl)'MEäv j 232 ($257) XIIL. de Offcio Chrifii Mediaforio. (1) Mzssras, CunrsTUS, (UxcrosDzr, Luc. 9, 20.) fignificat diviuizus ad hoc (üum munus cotiflitusum., Unétio a) ab areruo (acta eft . per onfilio deftinationem Filii D&r ad hoc Opus in c r5 j gratiz;; Prov, 8, 23 orig. Pfalm * 9 2.5, 9. Jeh. li 10,36: $) eadem ínm rempore fiebat, cum Humana m' Chrifti Natura, idiomatum divinorum communi- & catione , immenfam poreffarem ac inajeflarem acci- ij peret, & c) Spiritu fan&o collato dom:s ad hoc opus peragendum abundanter inítrueretur; Pfíal. ) 4$5» 7. 9. ,Eín- t1,2. € Ó1, 1. 2 Luc: 4, $.. Joh. ül 3:34. ÀCt.10,38. Vi hujus Unctionis etiam Jus [ peculiare ad homines fibi afferendos accepit Pfalm. lo 2.6. Joh.6. 37. 38. 39. €- 16, 29. c. 17. 2. Efa. 49. 6. Xb (2) MEpr^TrOR eum fignitüeat, qui eft zmter lii Deum dv bomiuee tedius. De hoc Scriptura fic dis docet: «; Mediatorem noftrum efíe fimul Spoufa- t rem , Hobr. M /|Svy . &) eundem fe ipfüm ayzDwvrgov , tonj redewitionis pyetium pro ommibus dedife X lim.2, tib 5,0. c) iliüs MORTE & rramgreffones redetitas five o expiatas efle, & promiffiones berediatis atermae , vo- fei caris obtingere, Hebr. 9, 15. d) ejuS SANGUINEM Tefr melus, quam dbelhs, ioqui, kebr. 12, 24. Hc omnia talem Mediatorem dicunt, qui non tantum imp fit D&x ad homines internuntius, viam falutis eis revelans; fed qui etiam beminum cau[um apud 101 Deum agar; prout Ebr.5, r omnis fummus facer- dos 9zip zyJpamev, pro hominibus, conftitui dicitur 7TU ad peragenGa r« meüc zov Osóv.... Col. 1, 20. 21. 29 Ü Chriftus(dicitur PACEM fecille PER SANGUINEM 0 €RUCIS SUJE, & PER MORTEM nos reconciliaíte, Conft ut fifteret nos fantCtos, fine macula, xwAccusa- Pïm i BILES (a«veyxAjr&s) CORAM. XPSO. D Wi (3) REpEwrOR dicitur e) per fui ipfius impen- Yi dium , Matth. 20, 28.. Gal. 5, 13. & £ brro inter- lh Ná potito; 1'Tim.2,6. &-c) pretio períoluto. x Cor. 6, 20. c. 7,23. & d) fanguive fuo. fufo AD PECCA- Rn TORUM REMISSIONEM, Eph. r, 7. Ebr. g, 12. Om. 3, 23. ? 5. Matth. 26, 28. & e) morte o£ira PRO NOBIS, 2 COr.5, r4. r5.. idque f^) proprer pec- eara noffra , fa. 53, 4. 5. I3 (44. 12). Rom. 4, 25, RVOT-15,3. LPet.2,21 coll.24. c.3, 1g.. & ) ad Pt eíte- 7 wv 233 .XI"-. de öjïoïü Chrifii Mediatorio ( $ 257.2 5.8) It, effe&um recouciliationis - Rom. 5, 6—10. 2 Cor. 5, jns 18.19.2t. Ex quo evidens eit, Jefüm non tan- t tum docendo, non tantum doctrinz fuze confir- lio mandza gratia mortem fübeundo, Redemrorem ho- j ]oh. minum efle. Etiam fanstio snimz, fanc tificatio li anla interna, liberatio a vanis cultibus 1 Pet. r, 18. 19, Unie & 2 legis mofaicze jugo At. T5, TO. 11 won funs W ipfa redemtio , ed confequens fruttus redemtionis. ) hoc (4) De nomine SarvaAronris idem tenendum. ïï P m) Salvare dicitur peccmtores y Tim. , I5, a pec- , ]i cazis Motth. 1,21, . & ab ;ra Rom. 5, 95 £) ibi- m u dem v.8 & ro. 11 additur, Jefum [falvare pecca- Dfalm, tores PER MORTEM SUAM, ( c) PER SANGUI- ,,! É. NEM SUUM, per quem 4) Juflificenur & reconci- mntr Jiatienem accipiant. &) Idem Ébr. 2, ro appellatur um f dux [alutis hoteinum, quem per pa[frones confumma- ve Deo Parri decorum füerit, & c. 5,8.9 poftquam iif* ! UTW D voufummarus erat pex paffiones, ommuibus ipft obedien- » T i ribus fülutis eterue cau[a faclus effe dicitur. Hec emnua Ooftendunt Chri m non docendo tantum TO fed etiam paffiones ac mortem fübeundo, fangui- n w pl nem fuum profundendo, juftificationem nobis hat impetrando, Salvarorem noftrum effe. tamu[n (olutis D $ 258. Orr1ciUM CHRISTI MEDIA- Dvefinitio : EL TORIUM eft fun&io a S'efa Chriflo GeavS a $ ïs Ceï-* 7ro fültepta, ad falutem. hominibus manifeffau- s dicitit dam, acquirendam €9 conferendam. ,22 Officium in fe uuwm eft: fed varia funCüione Brfer, jU conftat, unde methodi caufa rrimum.effe dicitur, ciliatiey Propbeticum, Sacerdorale, d* Regiumz in quo Scri- COA* pturam ducem fequimur, quz functones officii mediatorii & ipía difiutle commemorat, r Cor. j j fl ptil 1.30. Zach.'6, 12. 13. Apoc. 1, 5. 6. eundemque " j Meffiam nunce Prophetam, mnunc Sacerdotem, m;O 1 [(un nunc Regem dicit. M D PB[(A f j I) DE.OFFICIO CHRISTI PROPHETICO. r Jf j /n([f $ 259. Orriciux Chnisrr Pno- Offriipro- (14' Qu ii PHETICUM eft fun£iio G«evOgara illor ailus phetici dea t £6n; - /ifio z elie" P.5 234 ($ 259.260) XIH. de Officio Chrifti Prqþ/zetim X comple&ien; , qui "d homimes de falufe fum €7 € modo illam confequendi , divinitus docendos Jpe- al &ant, Vi J ACtus illi fant: revelátio & annuuciatijo vO- luntatis Dei: inftitutio de credendis & faciendis: redargutio errorum: illuminatio interna: confo- latio. l Argumm., ( Yi la, quibus $ 260. 3'efum e]e Prophetam , five lega« tum a Deo miíffam ad patefaciendam ho- of agnofci- zur, minibus Dei voluntatem, varia compro- l bant, (1)-Ad hoc munus a Dro Patre ü p fum votatus & contiitutus, Efa,. 42, 1—9. Qd C. 4956« C. 61, 1. 2 um inauguratus & Spi- SAL dux ritü fan&o unctus, Matth. 5, 16. 17. Joh. NÀ 3:34. AG. 10, 38 , fum mandatis ac poteflate 6, fir1 infiruBur fuit, Matth. rr, 27. Joh. 3, 35- €.5,20. €.7» 10. €. 8» 26. 28. 40.. €. IO, f U 30.37. €. 12,49. 50. €. 14, 10. 24. €. 17, 2. 8. (2) Hoc munus a& adiit: ftatimn a fuüfce- j 3 pto baptifmo, & tentatione XL dierum ) hii fuperata, publice docere incipiens Matth. li D7 ( AMiraculis & mod miffionem divinam & veritatem do&trinve li fuze con&irmavit Joh. 3,2. c. 5; 36. €.15, 24. EU Y C. 20, 5t. [ | His addi debet, 4) quod AMeffas ut magnus W Propbera in Veteri Teftamento przedictus, && ab li udaeis ipfis, cum Jefus inter eos viveret, ex- fpectatus fuit, Deut. 18, L5. I8. 19. conf. A&. do, 3»22- C. 7,37- Joh. 4,25. €. 6, 15; & 4) quod 51 jejus le; Á iff 235 XILI. de Offcio Chriffi Propletito ($. 260. 261). opheta jJe[us in tota gente judaica ut magnus pr celebratus fuit, multis interna animi convictone : lr ad id addu&tis, Joh. 3«2. c. 4, 19. c. 6, t4. Matth. 2i, IT. Luc. 7, 16. €. 24, 1g. c) Acceffit ipfius V0« Dei teftimonium Matth. 17, 5. Joh. 12, 28. jis yo $ 261. Chriftus in 'qprophetiqo fuo mu- DoBirim £ruü. nere primo ac procipue zvangelium proedica- - ( vit; porro docuit etiam /egem & pietatis ho officia: eoque, homines de rz/igione vera;. )fü« & cultu fpirituali inftituit. u 7(*) Jefus docuit xvAxGELIUM. Matth. TT, 5 pauperes evangelium docentur ; A&. 10,36 Deus . . . -9' evangelizaus PAcEM per Jefum Chriflum; Ebr. 2, 3 sALUS pradicari cepit per Dominum (qui idem v. 10 Jl« dux felutis dicitur). Atque hoc proprium ac eR1- k)hc MARIUM officii Chrifti prophetici munus fuit Efa. 61, 1. 2. 5 Tebova mifst me ad leta nuncianda. wife- j : virrel. conf. Luc. 4. 18. 19. 21. j Quoniam vox Evangelium latiorem. etiam figni- 10 ficatum habet, ne ambiguitate a. vero aberremus, comparanda cum diCtis allegatis etiam RES IPSA. N Jefus docuit 4) de fummo amore Dei , quo ad eos, ne pereant, falvandos propenfus fit. Joh. 3, 16. 17. f»e- L) de eo, quid ipfe perágendum fufceperit ad ho- m mines falvandos Matth. 18, 11 veniz filius bominis ad Jalvandum « quod. periit; c. 20,28 ven i, ur auinam atl c) de via ac füam . in Xóvpoy pro. snultis impendat, i & modo falatem confequendi, pcenitentia ac fide Matth. 9, 12. 13 vemi, uz peccarores ad pemitentiam Ti* 0cém; C. Yl 28. 29. 3O veuire ad sne omnes Yel. .e.ut munu- « 0 du h Joh. 3, 17. 18 .Deus mifiz: Filium fuum - dus per eum . falvetur , qui in eum credit , uon judiga- sv C.Ó6,68 ru «terne vire verba babes. Hoc im Loco de evangelio üuberius tractantur. 3ng$ ) (2) Jefus docuit reaEM & pietatis officia. «) r docuiffe legem generatim teftantur dicta Matth. At 5.17 — 48 non veui, ut folvam légem vel.. c. 7, x2 01n1- yd j bec eft lex & propheie ; c.22, 931—40 diligito D [/1/17/ 3 Al 236 ($ 26 1)4 XIII. de Officio Chrijfi þropäetim' sum Deun ruumrel. Joh. 15,17 bec volis pracipios wi ametis $nutuo, &) obfervatiouem legis monitis;,. exemplo fuo, motivis fublimibus inculcavit Matth. À 5; 17. 18. 19. Joh. i3. 14. 15. €) legem moralem if a falfa explicatione vindicavit Matth. z, 20—44 & declaravit (ut illam. de Sabbato Matth il . I3, 5)3 fublatis & ad priinitivam inftitutionem revocatis, Il qui pervicaeize ad. tempus per Mofen indulta erant Matth. r9, 4—9. 4) E igore legis oftenfo 1 juftitize proprize fiduciam repre fi / 1)— Matth. 19, 16 -—21. c. 23; 23—28. €) quamvis preeciara omnino fuit do&trina moralis Jefu Chrifti: i tamen movam legem mou dedrz, ed antiquam pri- Al; mitus datam nova auctoritate corroboravit joh. DT hn 13, 34. Matth. 5, 19.22 égo vero dico vobis. QOf (3) Hoc patto Jefüs docuit religionem veram * moru & cultum fpiritualem, re jecta fiducia in externis LY cultus divini aCtibus & juítitia propria. Matth. viiam 5.20 nfi excellat juflitia veftravel. c. 9, 12 miferi- Q.. (3, cordiam volo, uon facrificinms Joh. 4, 21—24 vers Tiela ctltores Patrem. Spiritu d* verirate adorabune, . Add. Matth. 12,/T—7. c. 15, t-—20. c. 23, 1—33.. Ita $1 dlbo fore preedictum fait Malach. 3, 1—4. C. H ET. Ws ; Ipfus naturalis religionis ícita, & quidem in fam f fumma fua puritate, Jefus docuit; ex. gr. Matth. Glento 22,37 diligito Deum tuwmnj c. 7, 32 quicquid vuliis, wr vobis faciant a'ii, idem vos etiam eis facite: fed (te ] X aliud falluntur, qui utant doCtrinam Jefu nihi efle, quam religionem mnaturalem emendatam; E Relizionem enim neturalem ea multum trans(cen- TE w dit, prout in rerm przefeütem eunti, quid ergo. Jefuüs docuerit, ftatim evidens fit. Joh. , 17. 18 Tlüs ]e gratia d& vervitas per. Tefum . Chriflum coutigit ; Deum Ünit niemo vidir wquam ;. filius unigemirus , qui in fum Da- Q?Eqs, ii efd, ds expofuiz. luty predifio- — Porro prophetam fe- demonf(travit (1) 7i6J. erat tes occuliar aut longe diffitas manifetindo Joh. 1, 48. 49. 5o. €. 4, 17. 18. 19.. Matth. 4) I? Doi 17»27. C. 21, 2. Matc, 14»13.14.15. 10. Vorurr ls fi (2) Cum- p p ) XILL de Ojïfvio-fhryii Prophetico (S 261—.2162) 237 jf . K2) Cumprimis autem predicendo res fu- Ilis, durar, & quidem 4) de fe ipfo Matth. Kth, lem 16,21. £« 17, 22« 23, 0. 50, 18« 19.. €. 26, "l 21.34. Pp) de fatis Jud?orum, Matth. 8, bn 1l EI- 120 c. 2[9 33——-43- C. 229 I-—'!q.o Luc. jl fienio 13, 28. €. 19, 127727. 43.44.. Matth 245 2. 15—28. t) de ecclefiv fatis, Matth. 13, TR zriiï.i: pl'lu Ad ruTURA & Chrifto predicta referri quoque ]oh. debent, quz 4e Noviffimis docuit ad illuftranda & confirmanda V. T. dicta: de refurreclione nempe (etum snortuorum Joh. 5,28.295 de judicio exrremo Matth. iemis 16, 27. €. 25, 31. 325 de peuis impios pof banc Watth. vitam manentibus Matth. 5, 22—30. €. 7, 22. 23. miferi-' (:o lgg 4-[0 421 49- 50- Cc 23, 38- C- 25, 24'——'30; de " o fidelium j 4£ur0 fiatu beato. d?* gloriofo Matth. 5, ; À di $. 12. C. 12, 30 43. C. 19, 28. 29. €. 25, 46 : quze adeo frequenter Chriftus incujcavit, ut religioni . [a j móbis fit, per coactas & arbitrarias explicationes em t tam ferio, tam graviter diCcta, ad jejunos & ma- Nioti cilentos fenfus, quod quidam hodie fac;u»nt, redi- gere. f,*l!/,: !Ifw 2 | aj Ui $ 262. Hoc paGo primum rMMEDIA- Funiio ï[oni jelcelh qXE in flatu exinanitionis vnagni Do&toris mu- immediala, | ergo nus Jefus obiit: coram per biennium ac y. Qimidium fere annum docens inter Ju- Dam ]u d*os, & Galilzeam inprimis do&rinz fa- W lutaris luce colluftrans, uti proecictum "t (I) erat Deut. 18, 18.. fa. 9, 1. 2. conf. Matth, emflu 4; 12—1T. €. 15» 24- Docuit cum ïfapi.en'te 'condefe enfü ad captum yth res habebat. 4) Iptis difcipu- eorum, quos audito ií lis fuis teftatus elft , inulta fupereffe 1píis dicenda, in QY 2538 (f.262) XIIL de Officiv C/zryiliPropilz'ez!'z"l'a.v Xl in quibus nunc eis '-pai'ca.t/]oh. 15: 155 Spifitu'm 52 fanCtum -ab fe 1miffum iti, qui ab fe propofita, 1* magis aperte, magis explicate, magis applicate, docturus, orània ex fuo depromturus íit Joh. Y itpel 14; 26.- c. 16, : 13. 14. COll. 15. Falfiffiunutn ergo ql.y eft aliud Jefum, aliud apoftolos docuiíle. Fal- fum eétiam eft, Jefum docuiffe religionem judai- H cam. . Aperte contradixit judaifmo degeneri: re» 15 0 (9) ligionem iíraéliticam finceram , cum fubftantia re- 1l & ligionis primitus revelatz confentientem S 13 1391 docens. Legem mofaicam ritualem ipfe quidem non abrogavit, fed brevi tamen abrogatum iri, ] Tufl Mls diferte verbis & fattis oftendit Joh. 4, 21 —25. Tünig , Matth. 12, 1—8. c. 15, 10—290. 2P) Jefus ne- quaquam tal in docendo ceconomia ufus fuit, DEU quze fe ad falfas judzeorum opiniones accommo- là hr daverit. Palam & fzpe contradixit przejudiciis ilcor lj C judaorum Matth. 5, 20 fqq. Joh. capp. 5— ro. Qieta, entdiata, Secuta eft in flatu exaltationis MEDIATA 278; 1 fufigy hujus Offidii functio, qus' varios a&us M 5', 4. complectitur. .. (1). Conflizuit apoffolos, privata confuetudihe ad h docendi munus ante ) rzcparatos; quos deinde poft &i 1 A[ícenfionem in cce im denuo uberrime Spiritu Sancto donavit, ut Judzis primum, deinde cun- J lo . €üs gentibus evangelium przedicarent, Matth. i y 28.19. Marc, 16,15.20. Luc. 24, 47. 48. 49. Joh. Wépiis I5, 27., ÁCt. 1,3—8. C. 9. 15. C. 135 2. C. 22, 14 15- C. 23. I T. C. 26, 16. 1 (2) 4poffolorum & Z;rgïhetarum Seripta Seleevsu, NT quze fontem & normam doctrinze falutaris conti- | l ii nent, inter innumerabiles conatus ea ufui ho- i Oh'm minum falutari eripiendi, adhuc in mundo con- jfervar , prout promifit Matth.24, 35. Luc.21, 33. Qüit (3) Miniflerium: verbi publicutm ab fe inftitutum "P nüme*n quovis tempore tuetur; dirigit; ubi corruptelze *5 & invalefcunt fufcitatis eximiis viris emendat ; fub- inde novo vigore animat; functionibus divina 5181 efficacia przefto eft, Luc. 11, 49. Eph. 4, 11. 12. ACt. racïll(]r üt ll I3: 2- €- 20,28. 1 Cor. 3, 5.6. 7: 8. c. 9, 14. 1 Tim. 5, 2I* U p RO SCIIT. de Ojü«—o Chrifli Prophetico (5 262,263) 239 U m r 6;'13. 2'Tim.2, 1.2.7. Tit.r,5. rPet.s, ifay 3--4. Àpoc.c.2 & 3. Matth. 28, 20. Marc. 16, 20. ie, « ) Faricimiorum, quze in Scripturis. nondum. ol 15m: p j e g ta exíftant, implemeute iuvigilat, Luc. 24,44. h coll.47. Joh. 21, 22. A€t.3, 18 coll.2r. c. 13, 40. yui« AT. 47. €. 13 14- 15. 16.. Rom. t, 1 coll. 2.. c. 16, 25. 26. ApOC.10,7. C. 19, 1O. jl "( Non tantum exterius, fed etiam intus aui- ife zi eorum, qui dociles fe rzbent, decer. Joh. x dem J, 9 9- 6, 450 C- 8) Igo A& d Iö, [40 C. 26*, 18- 1 Theff. 4,9 iri, A&us hi poffunt quidem ad Regium Chrifti ID munüs, nempe ad Gratie regnum, referri: fed m- 4) fpet&tant omnes ad cocGNITIONEM falutis in- foit, ter homines excitandam ac fovendam; hinc non mmoe incommode fub hoc titulo locum inveniunt., ndícis b) Chriftus exaltatus in Scriptura non quidem Pro- 0 pheta, fed tamen Jux muudi ACt, 26,25, 1 Joh. 2,8 , apnflolus Ebr. 3, 1, paffor d* epifcopus auimarum, ATA pafforum. princeps, wazuus. ovium paftor. X Pet. 2,25. a(lus € 5 d. Hebr. 13, 20 adpellatut. $ 263. Hinc iatelligitur fmgularir plaw£ WMp,seris fheid s£ogei lujur Prophetz. — Diferte dicitur ma- hujus ex- j pon r jor Jona, Salomone, Matth. 12, 41. 42 tellentia: qu od ipfo Mofe , Joh. 1, 17. Hebr.3, 2.5; & ge- 9. JOh. neratim prophetis Hebr. r, r.2. Matth.21, j5 34—37. C. 33 11 coll. c, 11,9—1 1. p .. ldem res ipfa confirmat. a) Locutüs eit de rebus conte divinis tanquam «vrózzz: & confilii divini confors f b* Joh.1, 17. 18. c. 3, 11. 317. 32. 0. 7, 16.17;. Z) do- cuit fingulari cut auctoritate & efficacia Matth. o a 7,28.29. Joh. 7,46. Luc. 24. 323 c) Miracula & ob 33' n numefo plura quam prophete, Joh. 7,3t. c. 15, rm[&æ 24; & fua ipfius poteftate edidit Matth. 8, 3. Joh. hi 5, 18- 19. 21. 36. c. 10, 37. 38- C. 14 10. 115 2) mi- ; i raculorum facultatem & fuis pro auctoritate' de- dit Matth. 10, 8. Marc. 16,17. 18.. ACt. 3, 6. Joh. » É [ ', ma- | Í zl T 14, 12 €) Salu prom"ulgario per Jefum fa&a : us "M 240 ($ 264) . XIIL. de Officio Chriffi Prophetizo hl jus quid ipfa legislatione finaitica dicitur Ebr. M- : Oppo 2,2.3.. Cf fim ( CO '7/71 gq. $ 264. Noftrarum ergo partium eft a) ruiuum pra- hujus Prophetze Summi, Doctoris noftri fincil 1 Gücum. unici Matth. 23, 10, quem vox de coelo lapfa audiri jubet Matth.17,5, do&trinam DE (etiam in ffudiis noffrir) religiofe tra&tare Col. p $, 106. 1 Tim. 6, 5.4. 5. 2 Tim. 1,13.145 7) /H/u.g hf ad emefhodi, qua in docendo ufus eft, fa- Q n pientiam attendere 1 Cor. 1:; 1. 1 Tim. 6, Uj Ilf if 13.14. Efa. 50, 4. 55 «) inprimnis proefens i T) tiffimze lllius fuper nos iw/peBionis memo- Won. riam nunquam deponere 1Pet.5, 1— 4. ü fu] dhi aj AG.18; 9. 10. Apoc. c. 2 & 3. Mu ; Digna feriis le&oribus diligentia eft, in hifto- JUETm riaevangelica, quo paéto Chriftus in docendi mu- 4 Qüm nere verfatus fit, attendere. Etenim (1) quoad (hrif 4doflrinam , initio neceflaria tantum & fundamen- ntum talia, non in unum colle&ta fed fparfim prout oc- cafio dabatur, primo aperte, deinde per parabo- CETdOtig & las, docuit; pleniore cognitionis meníura alii I.ZH magis opportuno tempori fervata ; Matth. 4, 16. 17. tonfr Atl joh. 3, 2. Matth. 13, 3. Joh. 15, 15. c. tÓ, 12. 0 co| (2) errauies potentiflime refellens , ea maxime ur- Lt fit, quz ineptitudinem fpiritualem fanare, obfta- cula veritatis cognofcend removere poffent; hümmg D Matth. 13, 12. 13. €. 15, 13 14. €. 22, ag.. Joh. 5, 44* 25 4 €. 6, 42—45- 64. 65. c. 8, 47. C. 9. 39. 49. 4I- C. f tq XO, 26. (3) in reprebeudendo impartialis, ferius , Cüm;: | feverus, fed fimul manfuetus & de falute eorum, cum quibus egit, follieitus fuit, Matth. 18, 1—9. Marc. 8,17—21. Luc.14,7—11. Joh.5,32—38 Matth.23,33. (4) in coborzaudo inculcavit fidem, j Wdiof, a'bnegationem, preces, amorem erga q.uo-svis $ f huülailo adjunctis divinis motivis, Matth. 5 $— 12. C. 10, XIIL de Offcio Chrifli Sucerdotali ($ 264— 2(;6) 241 Pt 24w 27. (5) in cazg/öländo vera animi levatnenta opportuniffime adhibuit, Matth. 11, 98. Joh. t4, t. C. 16,33. conf. Efa. so, 4. (6) Omnium efficacif- fima concio erat EXEMPLUM, quod Ipfe vita fua L J fanCtiffima praebuit, Matth,20,28. Joh. r3, 14. 15. 1 Pet. 2, 21. qlo DE OFFICIO CHRISTI SACERDOTALI. 1 : C $ 265. Orr1c1IUM SACERDOTALE eft Officii fa- j cerdotalis fun&io Chrifü/| Otav9 us compleciens ilos ; l- definitio., a& , quorum proxunus at immnediatus fmnis eft m- 6) expiatio percatorum. €g recomz'liqtio hominum j pilu eum DEO.- T0 Hanc facerdotii Chrifti sorionem diferte Scriptu- ra fuppeditat. Hebr. 2, 17 dicitur f/delir avchifacer- - des ad Deum (zà mwpos viv Oeiv) ad expiauda peccata populi ; & c. s, x ommis facerdes. fumsmus. conflisuitur mto- pro bominibus (£z9), 2d curanda z4 zp0s zóy Qetv, zt offerat dona d facrificia pro peccatis, d mv quoa Chriftus adeo vERE Ac PRorRIE, non fi gurato f[gnificatu. d tantum feníu, Sacerdos eff, Nam gerit nomer Sa- proprius, oit 0C cerdotis, Hebr. 5,1. c. 4, 14. Zach. 6, 135 & qui- a dem cum i£jíingulari, Pfalm. r10, 4. Hebr. 4, gu 14. 15. C. 7, I1—26. C.8,1*. divinaque ad illud üfa 617 conftitutione & vocarione; klebr, 5, 5. Pfalm. 4O, 7* (61 I " 8. 9 coll. Hebr. 10, 9. 1o. Etiam a&us facerdorü fovmales, facrificatio pro affus: hominibus facta gpla- , interceffio & benedictio, eitri- ,güenï; buuntur Hebr. 5, 6 coll. 7. c. 8, 3. c. 7. 24 coll 25, 26, Efa, 53, 10. 32. Ergo Officium hoc Chri- 5 d Wl t non eft tantum doCtrinale, exemplare, medi- tU cum: fed plura compreheudit, 187 [,9' $ 266. SacRiricATIO 'þ.efc a&us Chrifli Satrg']ïcä; /M jj auediatorius, quo p ipfum [poute pro gemere tio, a »1 humano iw hofliam, Deq gratam g ,obzf'ulz'i , füfte- , Q jj fa D 4/27 , 242 M ($ 266.267) Q(Hi. äe Officio Chriffi Sacerdofali gta obligatione ad obedientiam onmibus mumeris fi (t) abfolutam , tum patiendo , um agendo , praflan- Pj dam. Chriftus villimatm fe ipfam DEO obruliffe diferte legitu r Eph. 5,2. ebr. 7, 27. €. 0, 25 —29; & per YAt id obe dieutiam Patri füo preeftitiffe Phil. 2, Q.. P(al. l J 40, 7. 8. 95 idque in gratiam ,bomiuum, kebr. 10, 5—10. c.9.28, quorum aecdfiudinem non dedi- nnngþ gnabatur Hebr. 2, Ir—18. fw: | Obrdientia — $ 267. OBEDIENTIA CHRISTI PAS- D arg ?t sivA eft voluntarin fub Dei voluntatem fub- mäüf' Jevif jeRio, qua perpe[fomes acerbas, €7 wortem J0h.6, de fm ipfam fponte ac patienter fubut, eogue pumar, t Cor, ad quas peccatores obligati erant , homimumn vite Vent Milli/)u €7 loro exfolvït. T10j ]'4 Scriptufa diferte 'docet «) Chriftum volenrem fn.., affum ac mortuum effe Hebr. 12, 2..Joh. 10, 17. 185 Y.10 ff $) addit, id fuiffe oéediemriam Phil.2,8 fa&ws obe- ety] D dieus usque ad snovtem ; Matth. 26, 39. 42 fíaz tua vo- "ijr pj juutas; Efa. go, s. 6 non vepugnavi , non averW , fhfero, prabui corpus meum percutientióus , Hebr- 5, 8 didicit ll ter ex iis , que pa[[us efl , obedientiam; c) proektitam effe ro bomiuibus, xPet. 2,21 paffus efl pro mobis; Gal. Ws Vi X (j 2, 20 dedit fe ipfum pro mes, Rom. 5, 6 pro foutibus t UF, ( morruus effy v. 8 cum adbuc peccatoves e[Jemus , pro Al Y nobis mortuus eft ; c.8, 32 fuo ipftus filio non pepercit, fed eum; pro uobis omnibus tradidiz . |uc. 22, 19. 20 ^s QUi corpus wieum pro vobis datur . . fonguis menus pro & t&"ne vobis fundirur; 2 Cor. $, 14. 15 wnus. pro omnibus mor« E m zuus rel. do* d) pro peccatis tioffris, 1'Cor. 15, 3 or- s XQ zums eff pro peccatis noftris (z3p)5 Gal. t, 4 dedir Je ICente ipfuw) pro peccatis moffris;; Rom. 4, 95 rraditus « N propter peccaza nioftra; 1Pet. 3. 18 Chriffus femel pro Tiog al peccaris paffus efl , juflus pro zujuflis, ut 'nos 'addtce- 1 Jitce, rez Deo;, c) ad punas vice d loco bomitium exfolven- 1 Titie dar , 2 Cor. 5, 2X .peccan' ignarum pro nobis peccarum 3. fecit ; ii XIIL de Ojficio Chriffi Sacerdotali ($ 267.268) 245 thont fecir ; Efa. 53, 4— 12 vulnerarus eff. propter ?revari- cationes moflras, contufz jf w ob iuiquitates no/t'rq: rél. Pfalm. 69, 5 duod «uon vapui, per[oivam, $ 268. OsEDrENTIA CunrsTI AcTI- tlente €? affiva v & elt voluntaria fui oblatio ad Íegem vice €? t T. loro homimum, quibus confummata ejus. impletio ghr. Y n det impoffibilis erat, perfefle implendam ,. fata eo fine , ut hominibus juftitia e7 jus ad vitam ater- p4S. nam acquireretur. I ) «) Chriftum omuem Dei voluutazem perfecte im- il* pleviffe, docent loca Matth. 3, 15. c. 5, 17. 1g. tortat Joh. 6, 38. c.8, 29. Phil.2,7.8; nec non illa, quze de fumma Tpfius innocentia teftantur Joh. 8, 46. plfflaf , 2'Cor. 5,21. 1 Pet. 2, 22. Efa. 53,9. ) eam obe- n i dientiam ad jmflitiam ac viram . aternam prodeffe bo- mninibus, patet ex Rom. 5, 1g. er unius obedien- 12352 jufli conflituetitur. multi ; He T. IO, 7 ecce ad- outret fum ... ad faciendam voluuzatem zuam o Deus; mox v. 10 fübjicitur: is qua voluntere fauchficari fumus 1] 187 femel per facrificium corporis Cbrifli ; Gal. 4, 4, 5 Deus M üe TL mifr Piium fuum fatium fub legem, ut fubdros legis n m exinerete Obfervatmus hic, in loco hoc non de jcit fola ceremoniali lege fermonem effe ; id quod to- u u jm eie tius epiftolee tenor docet, , Ex dictis $ 266 & 267 allegatis & hoc intelli- gitur, omnem Obedientiam Chrifti, & activam p/wfl" D pm « paílivam, ad unum eundemque effe&tum , fatis- factionis, concurrere. Nunquam paflus quicquam w eft, quin fimul pateretur. Vita Jefu Chrifti in , 1922 his terris acta, continua fuit paífio, cui obedien- ii ]" tia odorem bonze fragrantize addidit. . lisdem acti- j m jf bus legem jubentem & comminantem feu male- & 3711 dicentem Jefus implevit. Ebr. to, 7— 10. "m j Non docemus, per obedientiam Chrifti aCtivam T ! nos ab obgarzone legem obfervandi, fed tantum t I 4 neceffiaze per legis perfe(lam implerionem coram Deo j MW obrineud: juflitiam , liberatos efíe, Rom. 8, 3. 4. Gal. ! (1]911;25. ,l «tl Q2 $ 269. X 244 ; ($269) XIIL de Offcio Chriffi Sacerdotahi Satirfatlio. G 26o. Effe&us facrificii Chrifti immedia- i(?i";-i hii ius eft SavisrFAcT10, qu eft exalüfima 100 expletio eorum, qum homines Deo debebant, Mf ipforum loto, vicario modo /atia , m qufïu 1" l l | reconciliationis eorum cum I)eo. VtEznE Chri- Proh fium PRO PECCATIS HOMINUM fatisfe- um ciffe DEO, & homines DEO reconcilia(fe; liti f Teconc breviter & fine ambagibus difcere licet ex M. l409 t Toh. z, 29 coll. Efafsg, ir. & ex ZCOI--S) scui. )f Sed praeterea hzec fümmi momenti do&trina adeo fix copiofe in Verbo Dzx inculcatur, ut non fingula argumenta , ífed claffes argumentorum ad eam Eïgo Exe funt fequentes: 4 probandam proferri poffint. Jüte (1) Chriftus mortuus ef PRO NORIS, Tie T,. "dys] zroAAGv , Matth, 20; 28. Marc. 16, 455 fiti o & vaipnasv, Rom.5,0.8. c. 8 32. 1 Tim, ff ] 5531. uM 256, [oh. 10 15. C. 11, 51..52- 1 Cor..5; 7. Jtatun 2 Cor. 5,15. r Theff. 5, 10. Luc. 22, 19- 20. 31 o Krgo MORTEM VICARIAM, prohomini- n bus fubftitutus, obit. NI utra- Surrogationem enim loco & vice alterius a tth.5, 38. Rom. 5'70 2( que particula notat, tum z/ M: 12, 17, 2Sam. 18, 33. (LXX), tum 1.:-7:5*53, Joh. . 1 Joh. 3, x6. X$ 305 0s Tu 47—50. Philem. v. 13 n (2) Chriftus PRoPTER petrafa aioftra H()c Rom.4,25. Efa. 535 » & PRO PEcCcATIS Ilone : PRyss NosrRIS, Gal 14. ! Cor. 15; 3 Hebr. 1(7; :æþ, 10,12. x Pet. 3 18. paífus & mortuus efít, h &rg idque 7 | XIIT. de Officio Chrifli Sace?dafafa!z'i ($ 269) 243 j idque cum effe&u nobis benefico," recon- titn. ciliationis, pacis, liberationis ab ira. Col. m 120 —23. Rom. 5,9. 1o. 11 coll, v. r.. Ergo Wil moríe fia POENAN . peccatorum noffrorum €9 fs&'n H iulit, €7 exlolvi?, & ab ea nos liberavit. v W Probe etiam. notandum, quod Rom. 5, ro dici- (ilt- tur: ixyS90/ 0vr:s, HOSTES CUM ESSEMUS, ecOfnci- lial liati fumu: Deo per ejus Filii mortem. . 1taque facta eft reconciliatio ,. quze antecedit noftram regeneratio- eL ex nem, qua inimicitia adverfus Deum in corde hu- mano tollitur. ot. (3) Chriftus peccofa. nofra PORTAVIT, 3 ade0 Joh. 1; 29. xrPet.2,24. Efa. 53, 4. 5. 6. x1. fngult j m Ergo iterum patet, paemam peccaüs noftris j jure debitam ipfum /uiffe.' Gal. 3, 13 coll. xo. )RIS) Hic enim eft fignificatus hebraifmi, ferre recca- £tl Buuin peccazum ferre, notat ipfum fui pec- 045 cati poenam fuftinere debere, poenam effugere non [ Tim' polle, Levit. 5, 1. 17erig. c. 7, 18 or. c. 20, 17. Num. 5»31. €.9,13..— Zllrerius peccatum ferre, et propter n5n peccatum alterius pcenas dare, Num. 14, 33. Thren.. 5,7. Ezech. 18, 20. ïg. 200 m (4) Chriftus & mors ejus dicitur vr- CTIMA PIACULARIS,; Joh. 1,29. 1 Cor. pg u 57. 2C01.5,21. Eph. $ 9. Ergo morte u Rümc , fua expiavit peccata 0s j duxit. : & nos ad Deum ad- 8h' 3, [6' Hoc Scriptura docet non frigida allufione vel ) n accommodatione , fed addita ac repetita declara- tione diferta, Chriftum hac viCtima, xrsA «kÉ qult Fywv ( ieti tamenti PRJESTARE, quod facrificia Vetcris fjl veprafeuraban: quidem , fed efficere non valuerant, 3 l Hebr. g, 6—10. c. 10, 1 — 1 1. Præi»ïoï eft iugens cumu- 3 i Mil 46 ($ 269) XIIL. de Officio C"hri/ii'Sacerdotali cumnlus dictorum , quz locutionem tianc improe moi vale griam declarant: 4) per facrificium ejus.peccata expiari, t0lli, confici, interimi vim peccarorum; W con[cientiam 1undari: Deum nobis propirmum veddi ; Ti ( Hebr. 1, 3. . 2, 17-. €. 9, X1. 12. 15. 26. 28. c. IO, gal Y1. 12. 14- rjoh. 2, 9. c-42, 9.10 coll. c/ $, V. 9. kt, E x Pet, 1,18. 19..c. 2,24. c. 4, 1. Rom. 6, 5.6. Gal. 2,19. C.6,14. ) per Chriftum homines ad com- $ munionem cum Deo & cultum verum adduci; Hebr. 4, 14. 15. 16 c. 9, 14.. c. 10, 19—24. C. 12, Qus « [^] Ed 1 Cor.6, 20. 24. 28. 29. c. 13. 20. 21. Rom. 5. I (ii 4l 2Cor.5,15. Eph.2, I3...€. 3. 17. 18- 19- Col,1, [// iil 21. 22. 1 Pet. , 2. 15 coll. 18. :9, c. 3, 18. C. 4 1. Atl €) In his probe attendendum, mozionem Hanc fa- t ul €rificialen non in fola ad Hebrzos epiftola, non lt oU a Íolo Paulo, uom apud folos Judaos, adhiberi. Il I2 (5) Chriftus fanguinis & vitze fuxe im- &t pendio rvTRUM, hoc eft, REDEMTIO- Tal N1S PRETIUM perfolvit a) ad nos redi- füm 4 ! mendos, Matth. 20, 28. 1 Cor. 6,20. c. 7, 225 1.5 23. 1 Tim. 2, 6. Hebr.g12. & P)(bi affe- Coll [ ICor.| rendos, zPet. 2, 1. Tit. 2, 14. AGt. 20,28. c) cum effe&u iberationis a reatu trans- E greífionum, maleci&ione, ac pena, Tit. m'f fP( 2,14. Hebr.g, 15. Gal. 3,13. . d) remiffionis 2! 3-—.4 peccatorum ac ju/'ificationis .Eph. £, 7. Col. j 14, 1,14. Rom.3.24.25. & c) Jan&lficationis , Etlam Hem ) 1Cor.6,20. Eph.5,25.26, Ergo Chriftus W preftitiit EXAcTAM J/afisfaclionem N 1CA- Sälh RIAM,. Præ[ ld enim, quod eft E»rrowxzs PmETIUM, eft h] icójéomo , equivalens: eoque pnATO fit permuratio. Oftiia Unde ex his omnibus etiam id patet, Satisfa- Den Cionem Chrifi pro nobis coram DEO non per modum - ' li XIIT. de Officio Chrifli Saterdotali ($ 269—-2& I) 247 npto modumüaccepzilatz'or'zi:, fed ut expletionem exactam, (CC0U valere. 4) Eft z447, juflum prerium , 1 Cor. 6, 20. u c. 7.23. tPet.1, 18. Z) eft facrificium, quo confum- tili, m (perfeCte redemti) fumus Hebr. 10, I4. quo ( I c) ex Divinitate fatisfacientis znffm:tww. valorem ha- bet, Hebr. 10,29. Rom. $, 32. 1Joh. 1 7 d i 1 J ion- $ 270. Medistus Sacrificii Chri(ti effe- Merifztm, al &us eft wER1TUM CHRISTI, quod eít l,. C 121 r5 0. complexus beneficiorum faüluts , que Chrifmus Col. 1 G pl obedientia. ac morte. fun. hommnibus ita impetra- n fi- yit,ut JURE. in omnes , q.uo.tQMot' ordimi faju- j, no Yl ts obtemperant , conferri po[[int... Efa. 53, 10. 11. I2. Joh.12; 32. c. 10; 11. Hebr. 5, 9. ? ilf» $1725 T Cut, 1,30. yTie 'Talia falutis beneficia funt: remiffio peccäto- ; [ed- rum, Col r,I4. juftitia coram Deo, Rom. 3, 24. 25.. Spiritus Sanctus ,. Joh. 16, 7. c. 15, 26. €. 14, n C' 7) 16.26, Luc. 24, 46 coll. 49. A€&t. 1, 4.8. c. 2, 33 m coll.c. 5, 32. cum . univerfa gratia fanctificante , J Cor. z, 4—9. c.6, 11. Tit. 3, 5.6.7. 10 n qaue $ 271. Satisfactio Chrifti ad ommes homi- Sytisf. 205 fpe&at, Joh. 1. 29. x]Joh. 2:2. r Tim. Zioniruni- ]a ) Tlto 2, 3—6. Rom.8.32. €. 5 18. 19.. 2 Cor. verfalitas s aj Bi T4a : ol. at Etiam ad eos, qui ante Chriftum vixerunt, Hebr.9,15; immo ad illos quoque, qui fua cul- pa per incredulitatem pereunt 2 Pet.2, r. 1 Cor. "nritus $ r1. Rom. 14, 15. Hebr. 16, ?8. 29. v Proftita eft pro omnibus bominum peccatir, 1 Joh. 1,7. Tit.2,14. Rom. 5, 15. 16. 17. id quod etiam Í ex univerfalitate remiilionis intellicitur, quze ad r omnia peccata fe extendit, omnemque &* cu/pam j as & penam tolit. Rom. $, x. , ) i Pef Q 4 $273; n / 549 ($ 272.213). XML.de Ojicz'o QC/zrijii,Sacerdbtalz' M $ 272. Necéjftatem. fatisfattionis a priori nece[fitas ; inveftigare necelfe non eít: quoniam « po- faü Jleriori e Scriptura de ipfo faä'd divino noe bis abunde conftar. T0 Scriptura docet, hoc omne divino confilio fa- D p &um effe Eph. 1,9. 10. 11; ex quo recte conclu- dimus , graviffimas rationes fubeffe debuiffe, quod lqtq : Deus generis humani falutem hac potius quam (iti alia via procuraverit. Scriptura nobis proponit um ? Q) fummum Dei Amorem erga miferos peccato- li res T Joh. 4, 9, & odium peccati, quod aboleri de- V t buerit 1 Joh.3,8 ; (2) addit , ad hominum fal- kj vationem aemrtem alium, proeter Filium DEI, ido- Ofdimx neum efle, At 4, 12. ]Joh. 14. 6; (3) Paulus glori Rom. 3,25. :^ docet, Chriftum a Deo zenquum pro- busi piriatorinm in [anguine fuo propoftutn fuiffe, ad de- nitef monfirarionem juffitie fue * , ut fit 1bfe juflus , d V juflificans eum, ui ex fide Tefu Chrifi ef. lgitur fatisfaCtio Chrifti propzer. jufltzau Dei nece[[aria fuite Qui illam negant , infcii etiam hoc negant, Deum, Qri dum juftificat credentem, juftum efíe. 1f equifartZ — $ 273. Multo minus mortales decet, pür; juftitia 5 de equitate €7' juflitia fatisfactionis, qua hu . Deus poenas peccatorum ab innocente Fi- l» ^j lio fuo exegit, dubia movere. Opus hoc Ac*- deliberatutn, ab Jefu Chrifto tofiur rei gnaro, fr«'()A l 'mma voluntate füfceptam eft; Hebr. 10, Ti 90 IO- Epl]o 5, I- 2f JO:]' 47 34' C' Is, 3' h AU 1Cor €. I4; 31. OY "W Praeterea Chriftus. GedvS'ouros pleno jure ac po- !l teftate in vitam íuam gaudebat Joh. yo, 185 & [ ta perpeffiones ad breve tempus tolera T. s confequens Ti gloria sbunde penfavit Phil.2,9. Efa : .L(l : 5 3 ^ ,ir.Luc. tüm 24,20. 1 Pet. r, 11. Hebr: 12, 2. m $ 274 IN XIIL. de Officio Chrifli Sacerdotali (S 214. 2715) 249 jni $ 9,74o In toto hoc Opere divino admi- Tompera- randum divinz jw/litie (contra peccatum), mentum n p mifericor- . ! o & divinze JWiericordie (erga peccatores): 4'] H & (Cj jïi*' qEMPERAMENTU?M confpicitur. j f li. ln h Mifericordie füit, quod poena per Legem Divi-" AURY lr ham conítituta , ab hominibus in 5ponforem trans- lata ($269,3); 7wfirie, quod. fententia Dei ju» N dicialis de Tiorn $ Qu od v catis mundi, non neglecta, fed in Sponfore exfecntioni data fuit ($ 209, t. 2). 1ta Opont fümmum generi humano beneficium obtigit: fai- XCCaLO eti de- va mahlit Legis Divinze auctoritas: falvis Divinze m fa j Majeftatis juribus peccatores, quotquot falutis l Wo- ordinem acceptant, in gratiam recipi pofiunt: Danlné gloria Chrifti Redemtoris ac Dei hoc patto qui- busvis creaturis intelligentibus illuftri modo ma- At fü» "r nifefta eft, atque zeternum celebrabitur. Apoc.5, 13. 14 coll. 9—12. / y, E Jpiat r [ih $ 275. Hsec de Satisfactione Chrifti do- Monen- d ? Deum, &rina centrum & fundamentum chri(tia- ^ huj doGriua. nifmi eft, quo tota praxis verze, in Scri- (etet, ptura.revelatv, religionis nititur. 1 Cor. 1; 17 I10. 24« €C. 25 2. €C. 3» IO,' IIX. C. 15, : qua IO 2. 30 ia f Adeoque non eft fterile dogma. Nam (1) Pec- ys 10t catori adfert fpem ac fiduciam erga Deum, 1 Pet. [ gllaJ'U; 1, 21. amorem lincerum, r Joh.4,9 coll.x9g. :mo- rem fiialem, 1Pet. 1, x3. 18. 19 coll. 14—17. & gr, 19 - frudium Deum vero cultu glorificandi ,. Hebr. 9, 14. . 15 j 1 Cor. 6,5 (2) Ex ea tanquam fonte manat zora noftra fau- Gificatio Ephef, 5, 25.26.27, C moriva genuina ad a virturem biblico fenfuü fumtam, G vere £ona opera P Tit.2,14. Hinc doQriue móralis v g. chriftianze j UOHD tum zbeoria tüm praxi hoe fundamento nititur, j & ex hoc fonte derivanda eft. 1 Thelf. 4,2. 2Pet. I 3, 8 coll; 5,6. 7. Phil. r, 9- 1O. 1. Q 5 S 21 6, fj y - 250 ($276,277). XIIL de Officio Chrifl S&cerdotali N luertefío. $ 276. INTERCESSTzO eft funfiio Chriffi d — Jacerdotalis,, qua: tum m ferris apud. Deum . de- i du grecatus eft , tum etiamnum in ;æl,o Jerio. coram. | tire IDeo DESIDERAT , ut hominum. AB SE 1j 152 REDEMTORUJM mifereatur , eis ignofiat CT I garcat , fidem. largiatur ,. falutem. couferat., De. interceffione in. terris , in ftatu exinanitio- D) nis facta luculenta exftant diéta , Hebr. 5, 7. Matth.. 14, 23- Marc. 7,34- Luc. 6, 12.. c.22, 32.. c.23,.34. Joh. 11,41. 42. Efa. 53, 12. Jolir7,9—24. De j 4 ^ illain codo, Rom.8,34. r]oh.2,T Hebr. 7, (f 24.25.. 6« 9,94. €« 12, 21 In hae, etiam fi ver- balis effe fupponitur, uibi eff majeflate. Chrifli ex- m altati iudiguum. P(alm. 2.8.. Joh.37,24. Probabile jeho etiam. eft, eam, perinde uti facerdotium ipfum , «ieruum.duraturam. effe Hebr. 5,6. c. 6, 20. c. 7, 25.. ilg ( Sub. deprecatione pro nobis etiam graziarum a. tryli dv* laudes Dei continentur. Pfalm. 22, 23. 26.. & 69, 31. Matth. 11,25. C. I4, I9. C. zö,g,ö.. Joh. 11,, . 42. Ó Interceffio. fpeciali quadam ratione pro fidelibus. tton j facta legitur, Joh. 17, 9. Luc. 22, 32. . Sed quo- niam Chriftus etiam pro impiis oravit Lue. 23, 34.. If ] Efa. 53, 12. uti fAuc;as ad. totum mundum perti- net rJoh. 2, £ [») E UT ita etiam deprecatio gemerarim pro omuibus bominibus , quarudiu tempus gratize du- lent tat , a. Chrifto, t. Luc. 13, 7— 9. Ul t'clTUm Benedi-. $ 2711. BENED1cr1i0 fuerdofalir non eft ïsan élio. Q* tantum apprecatio verbalis; fed rea/ir ob- lo laíio €7 collatio. beueficiorum fpiritualium , vi- j UX rium credendi, pie vivendi, patientiam. C con- Chris Jrantiam demonflrandi usque. ad . finem., [ Eft uno verbo, falus per fatisfaCtionem pro- Doc. meritz, per intercefüionem impetratz, adGualis l €ollatio, ip, I Solet dinft XHI. de Offcio Chriffi regio ($ 277—279) 251 nj Solet a plerisque fub interceffione comprehen- di; ab aliisad officium Chrifti regium referri ; quze A diverfitas tantum in methodo, res ipfa autem in- dubiaefít: Benedictionis enim a Chrifto nobis ob- LOT 0 tingentis frequens in Seriptura eft mentio Gen. $ 12, 3. €. 18, 18. Mare . 10, I6. Luc. 24, 50. A€t. 5, 25.25. Gal. 3, 8. 9. 1 . Eph. 1, 3. Add. Píalm. 67, T ï. l 1. 2. Efa-44, 3- 4- 5- er.4s 3. t, TR DÉ OFFICIO CHRISTI REGIO. Viatth. 23 $ 278. Orriciumw REGium eft funio Offcii re- ^ ägbf ' ï, Chrifli €savSrgoizra, qua is fecundum utramque £i defini-« [ vt« 10 ; jf t Naturam , Diiuam C7 Humanam , omnia: per- Jabile fe&o jure , fumma. auGioritate , €7 infinita vir- jfün, iutg admüniflrat , qug ad falutem. a& homimibus :.-lgnä"? n i applicandam. fme&lant. jj & Qh. U $ 279. Chrifus vERE AC PROPRIE;Q,,ifus non metaphorice tantum, Rex efí. Id vel ex vere at Qel0s j qllO" ipfo Meífiae nomine patet: wnus in Scri- proprie n* YiX ptura de perfona regiam dignitatem ha- | PE'ZU* eruill bente ufurpatur. L ( Ulterius hoc comprobant 2) emphatica Prophe- tarum caricinia de Melffia rege & de regno ejus, x Sam. 2, 10. Pfalm. 2, 6: 7. & 45, 2. 7. 8. & 47; 00 e 6—9. Efa. 9, 6. 7. Jer. 23. 5. €. 30. 9. €. 335 15- j d Dan.2,44. c.7,9—14. Mich. 5, 1 feq. Zach. 6, 13. ' €. 9, 9 b) Similia habentur etiam in novo Te- ji, ! ftamento di&a, quze regium uomen iu emineuzi feufa Vi Chrifto tribuunt; Luc.:r,32.33 regmi ejus mon erit finis ; Matth. 27, xx. AC 2, 30. . 5, 31.. Rom. 14, 9. Apoc. 17, 14. c. 19, 16. c) Actus judiciales, cum n appellatione regis conjuncti. Matth. 25, 31. 34. 40- Em Luc. 19, 27. Status &olet 252 C$ 279—4281) XIH. d& Officio Chrif/i rzgio X Status ipfe exinanitionis non plane caruit te- giz Chrifti dignitatis indiciis, Matth. 2, x. 2. 6 cman fu: vix natus effet; c. 21,0—»9 cum urbem ingrederetur ; €07110) $& Joh. 19, 19 iu ipfo erucis zitulo. In ftatu exalta- tionis regnum plene era h;j 12—27/. : t o?cupaturus Luc. 19, Ántion. 3 con & d ! ääfüf&i '$ 28o. IN Dorzs k'egm' Chrifii on mun- Pido. Teous. dana, fid SPXRITUALIS AC DIVINA eft. Du.; dtuni Eft enim regnum colorum Matth. 3, x d (€7 paffim alibi); in quo actus regii ad ho- aj mines /alvandos tendunt: hinc plane aliam, V nen Qurit quam ques in regnis mundanis obtinet, regue poteftatis adminiftrationem | expo- Ícit. ]s 6 Jais Idem patet ex faCto Jefu, Joh. 6, I5 ; & ex diferta ipfius confeffione Joh. 18, 36.. Add. Luc. homi 17, 20. OX regnum Dei nuon venit cum obfervatione ; &i C.22, 25. 26 vos auteth uon fic. Plane etiam alius generis funt promiffiones de £eneficiis vegni Melizo, 641 Vfal. 72 zer. EÉfa. 9, 5.6.7. c. 49, 6. Dan. 9, 24 Hof. hl X 2.23 (a/.25). Jer. 33, 14. 15. 6 ; quibuscum confe- renda loca novi leftamenti fi CDeroi APU E aL t miiia Col. 1, x3.. I4. Ql Qur ad re- $ 281. Jus AD n EGNuM Chrifto non ( j Al g'ü t6ne f2à- uno nomine comipetit. Fundatur in per- turale , fectionibus 'effentialibus Naturze Divinee, n meïl[þ ejusque ad creaturas a fe productas rela- potsd tione, Joh. 1; 3. Ebr. 1,3 28,] Hoc refpectu dicitur regnum naturale: quod etiam humana Natura habet.ex Unione perfonali; Joh. aüte O 16.15 omuia, que Pater babet , mea funz ; : Jet. * 3 lil iccm . rexseft germen. Davidis, & eít Jebova jufti- . Wweffra, Eadem ergo eft in utraque Natuia pore- (s Jías: i? 253 XIIL. de Offcio Chrifli regio (5 281—283) | m t« Jfas: Divinze Naturze effeutialis Humanze Naturze ? b d mmmunicaza. ] derattit ; » medialoe exalte Sed quoni am Chrifus hic ut Mediator fpeGta- tur; jws ejus ad veguum fündatur etiam in confti- Tilii. i. ) tutione & fpeciali vocatione Dei Patris, per quam in confilio gratie zeterno Chrifto regnum ex pa- €to deftinatum & promitium & collatum eft, j| fd« Píalm.2,6.7. 48, 7. 8. 89, 28. Luc. 22, 29 (oié9«r2) TY Dan. 7, 13. 14. AC 17, 31. Rom.2, r6. Unde Me- diatorium dicitur; quoniam ad obtinendos officii m. 3 I mediatorli fines adminiftratur. Intelligitur hinc, ad W quid inter fe differant Regnum Dei d* Chrifli , cu- jus mentio Ápoc. 11, 15. 16. 17. & c. 12, 10 oc- lia currit. wbmet ) $ 282. Jddminifiratio regni Coænüfïit in il- Regni ade p lis aCibus, per quos Chriftus acquifitze gunifiratio Jalutis applicationem procurat, ut a&ualis ;&EX j Lut. hominum falvatio inchoetur, promoveatur qutiotit y & confummetur. A&t. 2, 36 coll. 3, 2 1. 26. g 1l Cn 4,11. 120 l WxEEi'læy s I Hi actus in fequentibus fingulatim. declarantur. moytt- Generatim eo tendunt, ut falus hominibus inno- tefcat; offeratur; quze faluti obftant removean- ïævö'w tur; hominum animis aptitudo ad eam percipien- dam ingeneretur; hoites regni penitus dejician- tur. [fg noi 4 j p - $ 283. Adeoque Clriftus regnat focundum fecundum N ; utramque j utramque Naturam: FKlumanam quidem, qui atarams 5 ïela' poteftas füper omnia ei data dicitur Matth. 28,18. jJoh. 17, 2. fecundum Divinam autem Naturam, quia.eít Regnum dizi- UDd du h num, cüjus adminiftratio perfeGioner infini- tas & auloritateim fummam requirit. "d » $ 284 Jir 284 Á ($ 284—286) XIIL de Regno Potentiz N AMModet ad- $ 284. Divifioin R'egnum; Potentig , Gra- /&F 7 TFÜD j "- fig, €7 Glorim, noun triplex Regnum, fed li di iriplex. - driplicem modum ejus adminifirandi, pro rerum i, 2timy Eaf qua eli fubfunt, ftatu vario, dicit. Adminiftratur in s»unudo; in ecclefas in «cwle: D prout ex Ephef. 1, 20. 21. 22 patet. ! *;0;72711) DE REGN'O POTENTIJE. hij ii kRpgnz" D- 5 285. REsGNUM PO'I ENTIZJE 'efi', QIZO entig de- Chrifius totum. hoc univerfum virtute Cndit €7 muje- , finitio ; Jiate infinita gubernat, AD EUM FINEM, 2£ yrtü, a&bualis hommum n hoc mumdo falvatio promos Ex] Terime ütrgn z;eafm' z 87, .gloria Chrgäz .Tegi,r ;uþigu-g qun.äfþ- Jfetur. E Salutis collazio peragitur continuis aCtibus po- tentillimis , potentiam fuper omnia, & jus im- jmij perii fuper omnia, fapponentibus: quo fümmum Commo hoc opus, cui tot obftacula objiciuntur, perfici Tüm (5 tamen poffit. Mattþ. I1,27. C. O8, T8. 19. 00 hs Objeum; $ 286. Objeijum regni potentim zque Wa Tem þOl late patet, ac rerum natura, Pfalm. 8, 4. 7- 0m8 .$.9. Matth. 28, 18. Eph. r, 2o. 21. 22. l ) ( k W 1 Cor. 15, 27. Hebr. 1, 1.2. 3coll. 10. 11. 12. lh .C' 29 80 M hi li Adeoque 'compleCtitur ommes Subítantias; Vetant Omnes earum vires connexas; omnes ex illo ne- Il, 22 xu exiftentes mutationes; omnes harum mutatio- Omtg num leges, tum mechanicas motus, tum logico- lo ethicas repraefentationum , prouz a Chrifto variis Téhàtor minfierüs ad falutem hominum promovendam ad- 1bentur, ütm n ET Spe- Á XIIL de Regno Poteutig ($ 286—288) 255 (n. Speciatim 'Scfip"äïra Tmemorat creaturas intelli- 'ventes: neimpe 4Zimgelos v Pet. 3,22. Eph.r,2r. , fed Phil.2,10. 1135 & Homines Pfalm.2,85 etiam mor- emum z205, non quoad corpus tantum, fed & quoad animam a corpore feparatam Rom. 14, 9. 1O. 115 'etiam "los 'atque incredulos 2 Pet. 2, 1. Pfalm. 110, ?. Luc, 19, 27. ais $ 287. Regimen ipfum fperagitur pet Zdmini- (Onnipotentiam Osav9 Q« , eamque partim /iratio; 'bjolutam , partim ordimatam (S 89 /chol.) proe ut id congruit naturz cujusvis rei, quam 1 'Conditor libera conftitutione ei dedit. Pfal. ! maje- $97 tot. T x hoc varia folvi poffunt dubia circa ecclefize pronzü' Tegimen,. que in cura etiam paftorali fzepe oc- «currüunt. j $ 288. Forma regni potentize & ndmini- Alhny b« us * Jiramii modus conftat a&ibus regiis, quigii vus Iffe commode fecundum diverfitatem objeéto- tommum rum ($ 286) enumerantur. r;o'pel'l/la ACtus hi funt: (1) quoad rerum univerfitatem, potens ac fapiens guzernario Omnium , ad falvatio- P æque nem hominum 'adjuvandam :ac promovendam, Rom. $, 28. P TT (2) Quoad Angelos Bonos, adhibitio winifferii 'eorum 'ad falutem ac tutelam credenti gb 20 L um, Hebr. E5 TA n (3) Quoad Angelos tmalos, potentiflima eorum fubjetlio, qua jus in homines, quod fibi arroga- verant, fibi ademtum Matth. zo, 98. 29. Luc. Manüas; 11,22. Efa.49, 24.25. Hebr.2, 14. 15; ex'adverfo oX 11 a dominium Chrifü victoris Matth. 8, 29. Phil.2, mll[äW' lO.11. Col2,15; fuamque malitiam fübinde re- p i frenatam , perfentifcunt, Rom. 16, 20. Col. 1,135 rift Ws dum perjgradus dejiciuntur Apoc. 12, 9. c. 20, Vendfïm d 2. 3. l OQ $u G) Quo- d 256 ($.288.289) XIII, de Reguo Potentig s (4) Quoad homines in univerfuüm aCtus'regit funt. j a) tueri vitam focialem , regna, magifítratus r Tim. funt 29 2-/ b) dirigere caíus vitee humanze, bella, pa- cem, annonam, ut fidelibus profpe&tum fit ACt. rr, i j 27 -830. Ápoc.6,1 —9. c) modum ponere obflaculis reeno Chriiti obje&tis, ut minifteria regno Chrifti t pit 1600 a malis etiam invitis praeftentur, quamdiu Deus jllos longarimitate fua tolerat, Lhil r, x2. I Quo d) putire pervicaciam, per fevera judicia : The fint u 2.16; ac mortem immifíam, Act. 12, 23 coll.24. i $m Exempla infignia funt everfio judaifmi ac paga- niími : fitir] nec non calamitofa tempora in erccïefia. lnE degenere. (5) Quoad credentes, defeuþ'a eorum contra At latior fegnum tenebrarum 2 Theff.5, 3. Apoc. 2,10; & Ri C cura fpecialior circa res ad przefentis vitee fratum externum [pecCtantes A€t. 26, 25. LT n 27, 35. 24 ag i ün & circa fuppeditandas occeafiones promovendze &ntine tum füze, tum aliorum falutis, ACt. 8, 29 —39. C. 10, Ig. 20. t Cor. 16, g. $2 ;szqolit Hinc Corollarium confequitur, de /mpludine do, d» Gloria Regni Chrifli. — Chriftus regnat in coclo, diflin inter myriadas angelorum , & animarum beata- rum; in toto mundo adípeCtabili; inter ipfos hsfi lg hoftes & infideles; in medio regno tenebra- Qu rum; in media maxime ecclefia fua. juvat co- cogitare, quantus Monarcha fit Chriftus; quot UMT uanta cazaftropbe fu- hic admiranda contingant ; ()h tura fit, cum hzec omnia gloriofe fuo tempore lm aua patefient, o terrarum DE REGNO GRATLZE. 1 ) hunc ( $ 289, REGNuM Gmarrx eft, quo Vi ] Regni Gratie Chriflus . per, operationes. fpirituales, — mediante $) W ()] defiaitio ; verbo €7. fatrameutis difpenfatas , eos, qui gra- fs Ó I tie abtempemnt, fuos fatit, gubermat, COTf 1 (S) i vai, ad ! glor-z'am pragparat, &i grat Conf, $. 197, ubi notio & ceconomia graria de- für, D claratur, | iSor. ] $ 29o. XIII. de Regno Gratig 257 ($ 290.291) Lt . $ 29o. SuBb1TI civ Es Regni Gratize Subditi . r Tim. funt, quotguot per evangelium ad fidem pere £jers l - ( IT duci fe patiuntur, ex omni gente, quam lag P fl Chri te patet orbis terrarum. Col. 1,13. Pfalm, ; Dass 2,6 coll. Pfalm. r5, 1. & Pf. 75,8. j " Quoniam omnes eidem Regi, Chrifo, fub- 1 hWl funt, unam conftituunt focietatem fantctam. — Hzec c0. in Scriptura Ecclefía dicitur: quam Chriltus con- T fütuit Matth. 16,18; tanquai Caput regit Eph. evclel 1, 22. 23. €. 4, 15. 16. Col. h Matth, 13, 31. 33 2,19; & amplificat contra Latiore fen älz i & cives regni dici poffunt omnes fntofí qui Chriftum in exrerna ecclefize focietate utcun- que agnofcunt & profitentur, quamvis non omnes b 2-/;, boni ünt Matth. 8, 12. In hac thefi primze lineze yvende aontinentur do&trinze de Ecciefia, 9-* $ 291 AcTUS REGII jn grativ regno 4ffujy jf L. . l etlo, diftin&e, quoad Ecclefiam, & quoad fide» ; LEL Mi kes fingulos, poffunt fpecari. et MCS iene Quoad upiverf&m Éccr.xs qU0Ad £fe p 00 1AM, a&us rze- ; qu gii funt: clyïqw j m le W (1) Procuratio moritie evangelü per preconitm tenpo cum auCtoritate & efficacia divina ab apoftolis qoQeptum; Jeorwvses in litteras relatum; per terrarum orbem late propagatum; Scripturam àn hunc diem, una cum siuiflerio verbi, confer- atam. Matth. 28, 18.19. 20. AC t, $.coll.6. Eph. : t ; q!lü 4 11- 12. I3. at (2) Remotio impedimensorum, quze converfioni fidei, & fanCtificationi hominum obítant Act. gip 16, 14- 2 Cor. 2, 14. Col. , 13. j u K8) Repreffio boftumm, qui animas, /quo minus 4d gratiam & falutem adfpirent, detinere conan- l &ur, Pfalm. 2,9. & ;3. & 110,5. 6. Rom.1 6, 20, gmiä 3 Cor. 15,25. 1 The « 2, 16. R (4) Bo (m 258 (f 291) * .Xlli.ïe Regho Gratie 03 (4) Ecclefze ere&tio d* füflentatio: per converfio- ,nes hominum numerofas; diftributionem dono- fpec rum Spiritus SanCü; defenfionem contra hoftes tem tum vifibiles, tum invifibiles. Matth. 16, 18. A€t. " lors, 2, 330 41 . d . Eph.4,7. Rom.8, 31—39. Píalm. 2, 20 3. 4- Qo E fa. $, 9. IO.' 444 (5) Gubernatio Ecelefie inter varias viciffitudi- 11] ) nes, internas atque externas: pacis & perfecu- Tegno tionum ; inctementi & decrementi fpiritualis; translationis ex una regione in aliam (ut ex Oppor Oriente in Occidentem); apoftafize, caftigationis, pi BU rteformationis; aliarumque mutationum magna- ftextí ni- rum, qua adhuc futurze funt: ad commune a marum bonum , incrementum fidei & pietatis, & ja ad exitum Nomini Divino loriofum tendens. du Huc tota Zfpocalypfis pertinet , pragmatica Hifto- Chrif rie Ecclefiafticee cognitio. 6) Fidoria füper regnum tenebrarum: per vi- O ces progrediens ; nunc turbatores ecclefize cohi- vifiile bens; nunc perfecutores coércens ; gloriofuüm de- zeonis habitura. Pfal. gïï, ( nique exitum in fine hujus fion ( I10,I.9.9. Efa. 2, 10—22. 2 Theffi. 2, 8. 2 Tim. &gul 3. 9. Zach. 14, 9. Apoc. II, 15. I7. C. I2, IO. C. Quum 19, 5. 6. Cf j quam [ uoad fine Quoad SINGULOS FIDELES a&us regii in regno Gratize funt: ierte Rüi gulos fidee les j . (1) Poten s hominum e sutido & regno Satanee evocatio per a &us Gratize convertentis, joh. 8, 36. f Luc. 11 21. 22- Col. r. 13. Gal. 1, 45 ut Chriíto in Toley peculium afferantur Tit. 2, 14. üüag (2€ onverforum & credentium guberuaro: a) tus Santcti Gal. 18 inrerta , per regimen Spiri Providentiam fpecialiffimam ( & 39) Jim £) exterta , per i Phil. 4; Il. 12. 135 vi cujus Domino fuo vivunt Dottiy Phil. r, 215 Taborant Eph. 6, 7.8; patiuntur Matth. CTDày ftant & cadunt om. 14, 4.. 1 Car. 4 25, 40- 455 UT 3. 4.5 ; aC denique moriuntur Rom. 14, 7. 8. 9- Uatja (3) Confervatio cre dentium , per continuum gra- dl&a [ tix influxuur Phil. r, 6; oblatas ad fuam aliorum- ratun Cor. que falutem promovendam opportunitates 2 fefetu 9, 8- p X 259 | AIIL de Regno Gratiz (5 ,291--2-9;43) 9. 9. 1 Theff. 5, tr. A&t. g, 20. C. , I0; & curam vetie don Ípecialiffimam aCtionibus eorum fanCtis invigilan- hofte tem A&. 9, rr. Luc. 2, 27. A ^(4) Turela ac defeufio fin ulo)f'»um inter tot la- bores, pericula, certamina Rom. 8, 28—39. Apoc. alm, 4 252. 9. 10- ACt. 12, L. c. 18, 9. IO. C. 23 1 I. C. 27, P äbüþ ^ 23. 24. yeriente (5) Translatio in Glorie vegnum , poft debitam in j regno Gratiz przeparationem, tempore maxime ridsy opportuno ad gloriam Chrifti, & ad Ecclefize ac (uret gationis, piorum falutem faCta 2 Tim. 4, 6. 7, 8. Phil. zx, 20--26. Ápoc.2,7.11. C. 7, 14— 17. Ine al« ag $ 292. Forma regni Chrifti JMogarchica Forma rz- jtis, 'endetis 3 Bito- eft; 1 Cor. 8, 6 unus nobis Dominus eff 3ofus gni monar-. Chrifius, enia s : gt v Chriftus in regno gratiz Proregem auz. Vicarium je c vifibilen nusquam conftituiffe legitur. A€tus re- o d gi, quibus Ecclefiam fuüam gubernat (S$29r), non cadere poffunt in ajliquem unum hominem; , M , 11 & gubernatione vicaria, mere externa, nmeuti- U W. t quam compenfantur. Chriftus ne quidem ipfe, cum inter homines vifibili modo verfaretur, un- quam exercuit poteflatem exteruam vifibilem in re- hus fl enda zoza ecclefia, quamvis illam suAM effe di- lerte affereret. Mátth. 16, 18. Joh. 10, x— 16. i. $ 293. Regnum Gratie ftatim cum reghz' ii Protevangelio cepit Genef. 3, t5 , & a Chri- £ium, Chri drito 1 fto deaexo jam in V. T. adminiftratum eft. rhitt 0 Primum dictum, quo Jehova rex vocatus fuit, aï 591 efít Exod.15, 1g. Inde ab illa epocha rex lfraelis n m VWUU bernavit. nominatur, quem populum peculiari z/eocraria gu- Exhibito [ adventante Meffia promifío muW regnut celorum , hoc eft, regnum meffianum , theo- ^ 7) cratia rpiritualis novi Teftamenti, appropinquaffe þ?gq dicta eft Matth. o €. J ATa COROV Admini- ftratum fuiífe a ? ilio Dei ante quam ut homo na- jpou!s f T M fceretur , patet" ex apparirionióus frequenter faCtis, u (0 Gen., Y Wt 26o ($ 293.294) XIII. -deRegno Gratie 'Gen. 19, 20 ( peffim alibi); edutlione Traclitarum. ex /Egypto ; zbeocraria füper illos; mifmne tot Pro- LL phetarum: quae omnia oftendunt, fecundam Dei- IN C tatis perfonam generis humani curam fingulari diiij modo fufcepiffe. hi ha COIO d) Refpectu Humanz Chrifti Naturz Re« 3v gnum Grativ czpi? cum primo conceptio- P nis momento Luc. 1,32.33. 43, & nativi- lsf ceontinua- tate Luc.2, 11. Matth. 2,25 — continuatum 6ul ?io, cum in terris inter homines verfaretur; A Luc. 17,20. 21; in exaltatione majeflatice otcupatuun fuit Eph. 1,20. Pfalm. 110, z. 3. Luc.19,12/7g. & Pentecoftes die /olenuiter $a proclamatum A. 2, 33. 36. ancremene Jucremeuta ejus , quoad exercitium regiz pote- Chmji atis, fuccefliva funt, Hebr. 9, $ uoudum videmus lt fa 1a. emnia ei fabjecia ; & certas temporum periodos ha- ! Wþa bent Zach. 14, 9. Apoc. 11, 15. 17. €. 12, IO. H ARegnun $. 294. De Regno . mille annorum. propter MGV[, | l$ 2 mille anno- turbulentos chiliafíar invidiofa fa&a difpu- Wüxime ?. llS, tllïr tatio eft, Ipfum tamen regnum in fe ne- gari non debet: diferte enim Apocalypfis il er Ainj lj c. 20, 4 docet, fore eximie /aàn£os, qui cum p Chriflo per annos mille regnaturi fint. Vtnes Res tota ergo eo redit, quomodo loeus apo- calypfeos:.de regno hoc, debeat explicari. In ma- ts na varietate iententiarum diffenfus, modo fit 2)].( modeftus && facri rexzus . ferutinium non negligat, ferendus omnino: selir tamen illorum fenzeutia eft, qui milizantis-ecclefie felicem sT Acru w n his terris ln o faraua per mille anuos ligato futurum Apoc. 20, 2.35 diftinguunt a xEGxO mille annortin ibid, v. J. pree- C. II; dicto,, & in hoc fan&toseum Chriflo pez annos mile vegia- Umm 261 : S(III. de Reäno Gratie ($ 294—298) Fa t Pro« regnamro.r,quidem, VERUM NON IN TERRIS SED n Dei« 1N CcOELO regnaturos ftatuunt. Hec fententia chiliafmi opprobrio gravari jufte non poteft. Ni- gular hil habet commune cum iíto errrore, quem fin- cero animo cum AuGUSTANA CONFESSIÓNE 4r- : fe zic. 17 rejicimus. ;egt'm- $ 295. Tirminus regni gratie quoad fide- Terminus natïvï- les f/mgulor, eft finis hujus vitze, 2 Tim. 4, rggni gra- li. * quntu $. 18. quoad wuiverfos , finis Mundi Eph. fetuf, 4; 12. 13. Matth. 28, 20. jejlafiæ DE REGNO GLORLE. 091 3 ntitr $ 296. REGNuM Gronix eft funtiio Regni alo- Chrifli Qeav3go7r& , qua apud celites AWajefta- "?æ.d?lï"i' je pte T teim fuam manifeflat , füeeque beatitudinis €7 glo. a ylos lu- rig partitipes £os facit. 0 Haec mutua fidelium ad Chriftum relatio dicitur REGNUM Luc. 22, 29. 30. Matth. 25, 34. 2 Tim. gropte[ 4. I8. 2Pet. t, I15 & GLORIX regnum, quia in eo Qu maxime gloria Chrifti, tum effentialis ac natura- lis, tum mediatoria, manifeftatur 2 'Theff. 1, 105 j fe m ipfis etiam fidelibus in lorie illius confortium admiffis Jph. 17, 32. 24. Col. 3, 4. 1Joh. 3,2. ( s $ 297. Subditi CavEs regni glorize funt Subditi qui (f CiUES , omnes illi, qui in fide usque ad finem per- es o feverarunt, 2 Tim. 4 7. 8. €. 2, 1. 12. Apoc. ]nm m lt 2:1. €. 21,7. Hebr. 15, 22.23. 9e hgaf, P d $ 298. Fon MA Regni Glorioe 6anüüitForma; p in confummatione confilii Divini Apoc. xo, 7. Ls 39 c, n C. 115 15. C€. 21, 3. 4. 5. 6. atque adeo in con- M yt fummata-& nunquam finienda exfecutione ,:gfm* Boni- Rüs 265 (5 298—300) XIII de Regno Glorie Bonitatis, Veracitatis & Tuftitie Divinz ul z2 Theff.1,5—10. 2Tim.4,8. & perfeflifima er J d omnium fub Chri(i poteftatem /ubje&ione (bla tijtfa Admini- $ 299. ADMINIS;I'RATIO regni glorig Bir fíratio ; conítat aZibur regiis, quibus gloriam fuam profi D ] Chriítus immediate cum ele&is communi- cat, Joh.r7,22.24. Apoc. 552T. C 35 $, 9. E Acus hi regii, quoad. eos Scriptura nobis ma- (fitlo nifeftat, funt: (1) Collediio in fide morientium ad Jédes bearas Luc.23, 42.43. 2 Tim. 4, 18. AG. 7, $9. , W. | 2 Cor. 5, r. 8&. Joh. 14, 3. a (2) Kecreatio animarum SEPARATARUM Íin MANU Yat, Dei, per pacem, folatium, quietem , felicitatem Luc.2,29. c. 16, 22. 25. A€t. 3, 20. Phil. r, 23. () Hebr. 4, 9. 10. 11. Apoc.6, 9. 10. t . c: 14, 13. Qoras (3) Refufcitatio corp orum in gloria Joh. 6, 39. 40. idlrj, XCor. 15, 42— 49. Phil. 5, 3o. 2r. r Theff. 4, J. 14—1 L V ..(4) Apparirio Chriffi ipfius gloriofa 2 Tim. 4, x. á (ider 4152, 13. r Pét.5, 4. jrim (5) Judicium univerfale, preemia cuique fua fo- Mfün lenniter addicturum Matth. 10, 32: c. 25, 34. 2 Cor. al 5, 10. 1 Cot. 4, 5. Apoc. 3, 5. 2 Theff. r, 7—410. [//3 hjj (6) Beatiffma meta eít'intuitiva fruitio DEI, lt fs qui omnia in ommibus erir Y Cor. 15, 28. Apoc.2r, DN 22.23. Cap. 22, 4. Q unt & loca Scripturze, in quibus beati cum LU fütii; Chriflo rege , qui operationes fuas divinas in eos Cs we proxime & immediate continuaturus eft, fururi iüt'læ | dicuntur, r Theff. 4, 17. Phil. r,23. Joh. 12, 26. nl €. 14, 3. C. 17, 245 & cum eodem regnamn' 2 lim D d 2, 12. Apoc. 3, 21. Ter, I]ml Judits $ 3oo. Adminiftratio regni Glorie in QUatm Jndoles,. 'Wpl hac vita degentibus 'maxima-m partem oc- tulta 3 dé X yf 4 263 XIII. de Regno Glorie — ($ 300; 301) ^ culta Col. 35 3« 4« 1 Joh. 3; PI. 2. fed tamen vint ex promiffionibus Scripturz Tit. 1» 2« 3 & ii preeguftu fidelium Hebr, 6, 55 cerza €7 in- Wont dubia 2 'Tim. 1,12, füoque tempore plene ma- nifeftanda eft Y Tim. 6; 14. 15- ghf'wz Hanc fpem fidelium irritam non faciunt dubia : [uam profanorum; multo minus irrifiones, 2 Tim. 1, I2. 2 Pet. 4 zot, przecipue V. 17- münl« V $ 3or. Sinceram hujus Loci de trino Antithofis. cfficio Chrifti do&rinam Socimifmus preeci- js h- » of & pue, & cum eo /übtilior Naturalifius , par- p tim aperte impugnat , partim occulte ener- 1 NÀNÜ vat. jciratem 1] 231 (1) Capitalis error eft, gefum untice veritatir do- h Gorei fuiffe, eoque iediatorium mutius totum aþ- i b folvi, , 3() 40» (2) In prophetico officio ) alii Jefum wovum "hell ) ] gislatoremm faciunt, qui L egi morali suova pracepra addiderit, & cum his promijJiouem vite ezerna, nunc j m] 4,11 primum promulgaram, conjunxerit; 5) aliiomnino jefum fuudatorem nuve religionis appellant; €) ex eïuaï' adverío alii contendunt, doCtrinam Jefu meram emendatam ac purti- J e[fe naturalem rveligionem , quam | —-J0 tati fuae reftitutam docuerit; 4) quo fenfu quidam tio DF. alii plane chrifiauifmum ipfi mundo coevum afferunt. A.pOC- 2 (3) In facerdotali officio Socinifmus aperte tze- gar farisfa&tionem vicariam juftitize divinze pro pec- eqd d catis noftris przeftitam ; quae opinio, quoniam ju- s e ftiti: propriz velifica tur, eoque Rationi fibi fi- " fnnm denti àrridet, varia a lia gignit lubrica affertá: h, 1799' 1) de Mediatore Chrifto, Dei saurím ad bomines in- am hominum caufam apud Deun ii J zernunicio, non eti judicem agente; 2) de fine de* fcopo imortis Chrifti, uam doófrine tantum (uze confirm ande gratia, & ad exemplum virturis ac patieurie praeben dum fubierit ; jj ) a tantum , jn liberatione 3) df: redemtione merapboric a vi- um " 4 u à vitiorum dofninio ; a legié mofaicz jugo ; àfii: perftitionum ethnicarum ohere , ponenda; 4) dé .gm vecoticiliatioue , non Dei cum hominibus, fed Pozmi- üt] uum cum Deo (ut depofito timore ; 'áimorem cón: Hl tipiant), per Jefum fa&a; 5) de Chrifto $alva- 1oré, falutem Robis per virturis àc felicitatis doétri- ghrii $am afferente; aut 6) rmedici inftar hofnines fals tim vante , per fureruam Umentis egve, ab amore rerum petd terrenarum & a cupiditatibàs fenfuüm avócandae Janarionem , beneficio abmegarionis obtinendam. - ]2,* 32 Ef in hujus generis aflertis inültüm veri: fed àámbiguitate liac fpeciofe füb eximiis veritatibus er- lr ( Xores infinuant incautis; redemtiónem ipfam cum ( fru&ibus ejus zonfundunr; aüt veritatem quidem ; Dei p led wow roTAw, neceffaria veritatis parte diffis tU $nildta , Corntinent, non fine damno ii $ivám cos st), gnitioucth. Jefu . Cbr ifüi & generofam fidei ac pietatis doha jraxin redundante, U (4) In officio regio duo Nfimt opi"nibnpr'n exs [5 ema: craffior illa de réguo Meffre iemporali aé inun- | 4áuo idea cüm Conrnexis thefibüs; ex altera parte himis dilutus /fjgmificatur improprius, poteftateth ïüiiq hrifti regiam ita extenuans, üt nulía vis obli- Qu £andi praeteptis & infüitutis Chrifti, nifi quam tonfilia smera habent ; fecündum Haäöæ'mæ placitá [raj felinqpaFUrs- fitj, LOCUS XIV ] S]firz'i DE GRATIA APPLICATRICE, ïEge( ïmb s fliciütrin Chriftum Behüs hüinanüm rédemtüm effei f jat! quoniam homo pectator, pet fe (uis viribus, id confequi & efficere non poteft; aUt tur üt Chrifto; & falute per Chriftutm parta ; tleb nfilio Cäh( Wufwämi- ($ 126.177.193); in co to]], gtá« XIV; de'ämtia ápplitatriéte ($ 30$—304) 26$ j Mü' grati&é deterno conítitutum eft etiam foc ; ) ( lottie üt homines per operatiome: gratiofar divinas 1 CÓnz e miferia fua erepti ad communionem cum faloes difri- Chrifto, per ac propter Chriftum in gra- s hls : [eürt tiam; & fic ad falutem a&u percipiendam perducerentur, Eph. 2, 4. 5« Joh. 3 3. c- at am. 12;32. Col. 1, 13. 14. 1 Cor. '1,9.1 Ea voca- en: fl M j ibus &t tur Gratia applicatrix. m Curm — GnaTiA in S. Scriptuta nünc ipfum favorem midem j Dei gratuitum nótat, Rom ; 24. ($84, 3. & 195)5 we df nunc inanantem ex eo e ii acem grarie operario- ol ( sieiÀ , 1 Cor. 15, 10. ACt. 4, 33.. C. 18, 27.. nec non it piemi: doia grátie in credentes collata, 1€Cot. x, 4. 7- j Pet. 4, 10; ii dr ju mf $ 3o2. GRAT1IA APPLICATRIX eltavfmitur: r pirié £oniplexus eàrum Dei a&fionum €7 aperationum, pteit que ad id, ut peccator falutis per Chriffum ve- ds oD jj qu garatg affu tompos fieri po[fit, aliquid confe- jy p tunt, $ 3o04; Á&us hi. geeuliariter. tribuuntut Spiritui; S. Syiritui Santío : Is enim eft; qui peccatores :Jro:prz'a RICE: regenerat & fan&ificat, ut hoc modo fal- 4/ : ventür; Joh. 3: 5« Tit. 3, 5. 6. 7. 1 Pet. z, £—5s5. unde in Oeconomia Gratie hoc pro- t ]E[üm ;in d prium Spiritus Santi immus eft ($ 197, 3)- Neque tamen per harie appropriationem aut Patet gog exelu. "T áut Filius ab opere falutis applic and» excludun- fo Patre €g ofi poreffi tur. Nem hoc ipfüm redewuioni per Chriflum fatia Filio : üebemus, quod Deus Spiritum fuum:ad fanctifi- j, j candos homines mittit xCor. 6; 11. Gal.4, 4. 5 Pa- j gonmid zer €oll, 6; (S 270 fcdoi.): & ir; J uiï:ifïcatione Deus " ^ 266 ($ 304—306) . XIV. de Graiia applz'catrüe ter eft is, qui, ut judex, peccatores propterk Chri- vb ftum juftos & vitz heredes pronunciat; Spiriru fl Sanclo luje dente. juftificatos de hoc benefïcio certos red— (j &lo objetiiva , $ 3o5. Primum epplicatricir gratie " benzfz- €XOra extgrna ^ cium eft;" quod do&riua falutaris: a Spiritu &u (U. fan&o partim per preconium propheta- IZ' l8 rum & apoftolorum, partim per Scriptu- ( eftnd ram SJ«7:»cov, hominibus propofita & 15 dj adhuc in ecclefia confervata fuit 1 Cor. 2, W5 f ftentar 4—13. 1 Theff. 1,5. Heébr.3.7. 2 Pet. r 21. tione tiones Dicitur gratia objecliva, externa; eftque ingens hines omnino beneficium * fed cum altero, zeque necef- fario, gratia nempe operariva, imrerna, conjun- tylit Ciíffimum. tím Tlore jim;sl etiam — $ 306. Spiritus San&us etiam /uperna- ( lifen operativa, suya]j , gratofo, efficaci influxu mutationem ani- r inferna, mi internam operatur, efficitque ut falutis li, * 310; | t lüte per Chriftum partze capates , ac wdeinde etiam a&tu compofes reddamur. ye'xbi l W Influxus hic efficax luculentis in Scriptura te- i h1 ftimoniis confirmatur: (1) Deus ac Spiritus 5. in g]odat credeitibus OPERARI (iegyriv) dicitur, Phil. 2, 13. ITheíf.2,r3. Eph.3,20. & quidem ea virtute, x D u a Chriftus ex mortuis refufcitatus fuit, eos ad g BN dem perducens Eph. r, 19. 20. tlSX, 1 (2) Mutario, quae im mondum credentibus, cum Omi convertumiür, contingit, ab ipforum viribus pro- deng ficifci plane non poteft Rom. 8, 7. 2 Cor. 3, 5. (3) Mutatio, q*&ize in converfione contingit , Yerbi COJ dicitur vivificario, rvefufcitatio ex morte, trranslatio e poreflate zenebrarum in vegnum . Filii Dei, vegenera- regen ti0 , "0a creatio Eph. 2, 1—6. Col. 1, 13.. 1 Pet. 1, 3. em r ria , fetlus Gal. 6, 15. quze locutidnes in re maxime fe UÜbi1 iltur, N ^ ( XIV. de Gratia applicatrice — . (5 306) 267 Chn. ubi de fummo Dei amore, de hominum ætefna 'pirizu falute agitur, adhibitze pro ampullis hyperbolicis ; fede haberi non poffunt. " - (4) lllis etiam , qui Verbum Dei jam intelligunt, & bonam voluntatem habent verbo recte utendi, exoranda funt dona fpiritualia Pfalm. 51, 12. 13. 14 w Itl & 143, IO. & 119, 18. 33- TM 4. 35. 66. I Paral. 30 (al. 29), 19. Luc. 11, 13- ph. 1, 17. 18. Jac. 1, netoe 7( sl)g.Spiritus Sanctus fuper - credentes' & electos iptt effundi Efa. 44, 3, in eorum corda mitti Gal. 4,6, " iis dari Luc. 15; 13, in iis habitare x Cor. 3, 16, 0f2 eos regere Rom. 8, 14, docere Ijoh. 2,27, fu- ftentare Pfalm. 5t, 14, cum fpiritu eorum de filia- H locu- bl tione divina teftari om. 8, 16 dicitur. tiones biblicze evidenter oftendunt, id.quod ho- itgeti mines eleCti accipiunt & experiuntur, efle aliquid o multo majus, quam convittionem & inclinatio- p nem animi ex demonftratione logica aut perfua- fiore rhetorica verbi divini enatam. (6) Verbum Dei, per quod homines ad beati- J If« tatem ?eternam preeparantur, non tantum verum, j - certim , firinum effe dicitur, fed plura ei tribunn- tur. Lex dicitur littera occidens 2 Cor. 3,6. Rom. alut 7, 10 ; evangelium autem dicitur potentia Dei ad falutem Rom. z, 16. Conf. 59. Preedicationi etjm Veibi, utut re&e inftitutze, accedere debet fin- t varis Dei benedi&tio, a przeconis aCtione diftin- m t & a, ita ut nec przeconi nec auditori ulla fuperfit gloriatio 1 Cor. 3,6. 7. c. 1,29.31. c. 3,21. Ver- mslll bum ac przeconium fervi Dei non fit verbis hu- ulc 2113. virtt mane fapientiz ad pérfüadéndum aptis, fed de- eo5 ? monftratione Spiritus ac potentize (Spiritus poten- tis), ut fides auditoris non enafcatur ex fapientia hominum, fed ex potentia Dei 1. Cor. 2, 5. . Evi- fy cn dens eft ex his dictis, Deum cum verbo ac per yus p* verbum füpernaturali modo operari. f Confentit huic do&rinze & regenitorum & ir- ntif regenitorum experientia. Regeniti caufam qui- g , dem non immediate fentiunt, fed effe&um: íed ef- fi æffllm a feCtus, przecipue fi eft admodum vividus , ita fen- titur, ut caufa efficiens ( Deus fupematuraliter 1 [el'lae pl opee L r 568 ($ 306.307) XIV. de Gratia applicatrice fete Operans) certe mediate fentiatur, aut fi (mavis ilin cognofcatur , percipiatur. Nam regeniti per iftum D7 fenfum certi evadünt, effectum illum eífe ejus- motg. modi, quem nulla unquam logica demonftratio, fündan nulla rhetorica perfuafio in animis eorum habue- dendür tit, quique non poffit nifi a Deo ipfis gratiofe creden| prafente proficifci. lrregeniti ipfa fua experien- tüs $o tia edoCli probe norunt, fzpe videre fe ac pro- [ bare meliora, & fequi tamen deteriora; fermo- TDexu n nes aut cogitationes logice vel rhetorice egregie QUi t adornatas , fi nihil aliud accedat, ipfis veram fanctitatem & animee re .'ä conferre, quiem con&gntem non lii dgn Hl : Non omittendum, in doCtrina hac prout gene- ff ratim proponitur, mirum effe ecclefiz chriftianze 1. 9. confenfüm. Qui eam tanquam fanaticam exagi- tat, omnes ecclefize latinae & graecze confeffiones Quod i contumelia afficit. Etiam inter gentilium philo- $ fophos fuere, qui agnoverunt, reales & eximias perfeCtiones in creaturis non exfiftere fine conti- J nuo Dei inflüxu. "r REN j,,,g,f,*m $ 307. Opus hoc Spiritus Sanai in Scri- li, ptura SANCTIFICATIO dicitur, 1 Det. 1, 2. 1 fitlh 2 Theff. 2, 13. Rom. 6,22. c. 8,2. Tit.3,5. Vrf eltque operatio gratiofa, qua Spiritus. San&us w hominem ab inhgrente pravitate liberat, €7 pro- G genfiones ac facultates animg omnes ita emendat, ;i()ïm l uiim gratiam receptus voluntati DEI, in Chri- fity. Jfo. placati, tonvenienter vivere po[ft. Rom. f"'mur 15:16. 1 Cor. 6, rx. 1 Pet. 1, 15. Ij Dicitür etiam renovatio ad lmaginem Dei, Eph. Rege inftauratur in homine & $. 4, 23. 24. Col. 3, 10. Et omnino hac operatione apfe:ztia, & Juflitia, & tion Sancdlitas, Eü variis aBf: Opus fanCtificationis ssum in fe, effeibus ta- d. [ bus : men djfhin&is confp icuum eft. Nam Spiritus San- . €tus (r) Jurellectih Dofíe, vires confert, res divinas recte 1n- 269 u XIV. 'deGmtz'a äppiicatric& — (f 307 368) intelli endi & judicandi, hinc miferiam fuam, mv illinc falutem in Chrifto, agnofcendi ; j (2) in Fo- um lunzare, fra&ta cordis duritie, novos fpirituales : ej- motus excitat, ad dolendum de peccatis, ad defide- tio, randam & ample&endam falutem in Chrifto, ad tra- hohne- dendum fe Deo; (3) Poenitentem & in Chriftum vite credentem Deus jufhficat, ac tum quidem Spiri- i tus Sanécti munus. eft, cerzitudimem de graria. Dei ebfipnare; ideo cum hoc beneficio (4) indivulfo i ye f nexu conjuncta eft iubabitario Spiritus Sa i; per ep quam credenti vires conferuntur ad perfeveranduta verom & ad proficieudum in. fapientia fpirituali, fanctimo- m 0i nia, exercitio virtutum. Hzec in eodem Spiritus Sancti opere compre- i ene» henfa in theologia, preeunte Scriptura Rom. 8, riane j 28. 29. 30. A€t. 26, 37. 18, difin&te explicantur, | g quod in locis fequentibus fiet. fefiones jl hilo- $ 3o8. Gratia applicatrix þartïm fortn- forenfis ; - erinis je cont fu, partim .mdic.iwalif l. — GRATIA FO-, RENSIS eft, qua redemtionis V ALORTM - lirfacientem animo P'ER YIDEM appliat, ut aScti« a reatu peccati €7. angente illius fenfu liberatus , Btolï h certus reddatur fe a Deo judice in gratiam re- üf- 37 5' nf cepum effz; id quod in Juftificatione fit. g" GRATIA MEDICINALIS eít, gue redem- sodicings liomij EFFICACIAWM amimo PER FIDEM ap-Íi;: d plicat, ut ab iuluerente labe. €7. aniuii gravitate m Chï i. Jünatus, ac movis viribus donatus, Deo vivere N pofjts id fit in Vocatione, Illumipatione, Regeneratione , Converfione , Renoyvya- e, D tione. 1l jili Etam etiamque obfervandum, hos Kgrat'iæ a€tus hjl diflingui quidem debere, fed faparari nequaquam T M Poiïe, Starus enim gratie INTEGER & conx;lg- r Jl jl tu$ jusf" t 270 ($ 308—310) XIV.de Gratia applicatrice tus compleCtitur omnuia hzec beneficia falutis; non D modo gratiam juftificantem ; fed etiam fanctifi- h cantem. Qui illuminatur vel juftificatur, idem d etiam convertitur, regeneratur, renovatur. 1 Cor. 1j 6 3. Qui hzc beneficia modo memorata non DA admittit, etiam illis prioribus excidit. Rom. $, 9. ï 2Pet, 1,9.- ) m t $ 3o9. Quoniam Grativ€ medicinalis )u a&us alii ante, alii poft juftificationem ho- r CT1 mini obtingunt; idque ad difficultates, 1or Ade« quze in praxi occurrunt, explicandas fcitu & neceffarium eft: GratiaSpiritusSan&i por- m ro in affffentem & inhabitantem dittinguitur. Hehr N ajjfiens ; GRATIA ASSISTENS eft, qua homini an- ie quam a&u credens ef? obtingit, hum Confiftit in fanCtis cogitationibus ac motibus p bonis, ad fidem producendam tendentibus. For- 0 E 1ula ex Apoc.3, 20 fümta; res ipfa modo $ 30$ ] Ef; féchol. num. 1 & 2 declarata eft. ii GRATIA INPAIABIT,.ANS eft; qux cum Tatür; inhabitam:' 0 A ipfa fide. juftifica incipit, affertque cum QPara] l n peccatorum remiffione fimul etiam donum l 18 Spiritus Sanéti, É lii Huc loca fpe&ant Joh. 14, 17. Gal.4,6. 1 Pet. P Qu 4, I4. 1Cor. 3, 16. c. 6, 19. Rom. 8, 9. 11. 15. Obïlgjt $ 3054 ^ M Ferbun $ 3810. Organon five medium, pef quod DN Dei tan- Spiritus San&tus falutarem hominis muta- Vetb gquam me- duum adhi- tionem operatur, eft vEnBUM DET. (t bens ; Nam 4) operationes hz falutares in Scriptura tribuuntur Jerbo aivino, Verbum Dei dicitur illu- t fjj minare Pfalm. 19, g. 9. AG. 26, 18; regenerare I Pet. Verbp ! 271 XIV. de Gratia applizatrice ($ 310. 3&11) ul 1 Pet. r, 23. Jac. r, 18;. fanCtificare Joh. l"7, 175 Vi fapientem reddere 2 lim.3, 15; idoneum reddere Mdem ad omne opus bonum 2 Tim.3, 17; falvare Jac. L Cor, I, 2I. &) iidem vero effeCtus tribuuntur etiam Bu ipf Spiritui Sanclo. Dicitur enim illuminare Eph. $o 1,17.18; regenerare Joh. 3, 55 fanCtificare r Pet. 1,2; tribuitur ei fapientia Eph. r, alvatio 1 ä*; 8 actus. G& habitus boni Gal. 5, 22; ia5 iil €) idque ita, ut hzc in eodem Scripturz nlv Spiriru? $. d* Verbo sywuL , fed utrisque prsTIW- cTE memoratis, tribuantur. r Theff. 1, 5. c.2, 13. ateS, 1 Cor.3, 5.6. c. 2, 4. 5. Joh. 6, 44. 45. Adeoque Spirirus Sancus eít horum effeCtuum [citu caufa principalis: & Verbum Dei eft eorundem effe- [ Cuum organon effioaax , 1Pet. , 23. Rom. r, 16. ts Hebr. 4, 12. quippe cum quo prefenriffmma Spiritus Sauci operatio conjun&la eique intime uuita eft. . Joh. 6,63.68. AC.13,26. Phil.2,16. Conf. $ 59. 11111: n Per hanc thefin, de Gratia ordinarie per Ver- bum operante, zou excluduntur alia, quze fübfidia gratie , media pedagogica, dici folent, quibus tor- yotibus [o, r animis excuti poteft, ut ad fe & ad Verbum BU b ei arrendatit. 'Talia funt: diCctamen confcientize, $98 Rom. 1, 20. c. 2,15; opera Providentize in regno naturze, Pfalm. 19,2—5. Rom. 1,19.20; benefi- p cia ACt. 14, 17. c. 17,27. Rom.5,4; cafus adverfi 2 Paral. 33, 10. 11. 12. Efa. 26, 16. c, 28, 19. Luc. p Qu 15,17; documenta juftitije & irze divinze Rom. 3. 18. LllC. 139 1—5- . donu Minus communia memorantur Hiob 3 15":'307 ad quze etiam pertinent miracula, &i 1 quod Saulo ( 1 obtigit A. 9, 35—12. qp M . $ a11. Hinc varia confequuntur de oR- J/odu; DINE & wonpo Gratie in efficienda per Grafig : f quod verbum falutari mutatione: (1) Conveniens eff naturg anime intelligentis c&nvmiem* EL at libere : in Verbo Dei enim, quod ipfum menti hu- euript citi , verbis intelligibilibus conftat, funt argu-"774; r t l ' Inen- I 272 : (5 311)) XIV. de Gratia opplicatrice menta; motiva; exhortationes; promif- TET fiones; quibus mens doceri, convinci, fle» dir &i, tranquillari, exhilarari poteft, puta Naturz mentis convenieus eft: fed son adffrittur, Nam multa in diyino hoc opere fiunt e regulis f t pfychologicis non explicabilia, Joh. 3, 8. Hebr. dats 4.12, Luc, L, 15. .Sunt operationes Grati? , quze feutiri potius, quam iurelligi poflunt 1 Pet, 2, 3. [ 1b A. 18, 5. Phil. 4, 75 fünt, quze ae fenziutizur. qui- 0j l dem , & tamen in mente fiunt 2 Cor, 12, 9, c. 13,5; lh üusceffvus ; (2) Eft fucceffivs; per varios aCfus €? gra» 628,1 du;, jufto ordine fe invicem zonfequentes, [j--, progrediens, AGt. 2, 37. 38. C. 26, 17. 18, Eph. 1, 17. 18- €. 2:16. ln " 19. £ d 16, M-a?c, üre« 4.) 25 COH- 26, Y Y Àyy ferius ; (3) Apud omnes /rio falutem intendens, Grat; Joh. 12,32. 2 Cor. 1,2o. Matth. 23; 37. lun 1 anifpa — (4) Avus, effzax, ad,ommes effe&us £ffcax s (*2,31 falutares fufficienr. Dui Rom. 1, 16, Phil. g 6, V ref - Joh. 6.44-45. . erdinatus ; (5) Ordinatus: per continua incremenía E D progrediens, Phil,1,6. Marc. 4,28. €Umqg Sed que a prioribus gratize operationibus ree l6 D€I admiffis, & virium acceptarum ac mediorum gra- Mi mïh ! ti wufu fideliter eoutinmato pendent 2 Cor. T qulüen Matth.7, 7.8. A. 9,11. c, 17, 11, vi prom i mis divinz, HABENTI DABITUR, Matth. 13, E 1I. I2. €G. 25,29. Luc. 8, 15. 18- in q penm refifiibilis; (6) Hinc utique rzfifibilis eft: AG. 7, 5t» Conü €. 13, 46. Hebr. 3, 12. 13. Homo effectus Ileam mfm falntaxes a Deo intentos, & s:QnLingat.iOr pnem Ug fj XIV. de Gratia applicatrice : ($ 3110 275 mïï- nem operationis gratiofze, in fe ipfo impe- HE! dire poteft, non per oppofitionem majoris potentize, fed ) omifír aGibus, quibus &ut, li grati refpondere debebat, ac per vires lehr, datas poterat, 2 Cor. 6, 1. ACt. 16, 14 coll. qua 10-1 3' C.24» 25. Efa. 5,1—4. Apoc.3,20. aut £) f ( omnino zonfemiu prosretico, Luc. 7, 3o. 13, J Matth. 22,5.. A6.2, 13. c. 13 41. C. 17, 32. gï lls €.28,24—29. Rom. ro, 16. 2. 1 Cor. z, AUAT , 18—23. Prov. 1,24.25.26. Pfal.81, 12. 13. '[- o Deus enim femper vult hominem //Zere confeti- at tire & obfequi aCtbus gratize Matth. 23,37. Deut. 30 19- Jof.24, 15. ACt. 2, 41. c. 26, 19. Rom.2, 4. Aypoc. 5, 20. Conf. ndptly 151, 3 Etiam ubi forrior Gratie operatio intelle&um convincit, aut vo- luntatem commovet , nuuguam zameti violenza, vim , animz inferens, eft, Gal. €. 2, 37 coll. 41. 1, 15. 16.. A&t. 26,- 19. (eug L [16' Dudum ac fepiffime monuerunt theologi, gra- tive refifti, mon per oppofiionem majorum virium , 1e per pravam pertinaciam, quz Deo juftam caufam probet, illo certe tempore recedendi ab homimne, rgW'm eumque diutius perverfitati fuze relinquendi, Vi- res Dei in fe funt omnipotentes: fed Deus, agens y; t liberrimum, in converfione & fan&ificatione ho- minis non fic agit vi fua ut in Creatione, Primi m gj quidem gratixv motus funt omnino inevitabiles: ; h fed effeCctus eorum falu taris impediri tamen poteft. N am homo per eos przeventus vertere fe poteft, g. n in quamcunque partem vult. Et hoc Deus illi permittit; agit enim fecundum regulam ab fe &l 7!5 n conftitutam , HABENTI DABITUR. Qui fponta- neam fidelitatem erga confcientiam , legem cordi g infcriptam, praeftat, ei (tatim dantur plura; qui- bus fi recte utatur, j Deus fubinde plura daturus tionem m eft, Hoc pacto Deus omnipofens applica virium 274 ($ 311.512) . XIV. deGratia applicatrite virium fuarum fuaviter attemperat ftatui Aeyuxg nj hominis. Non cogit hominem, non obterit. þper . His obfervatis (quae non nunc demum afferun- C0f tur, fed ab antiquiotibus theologis dudum ac fze- W pe inculcata funt) pleraque concidunt, quibus ho- die hzec noftrze Ecclefize doCtrina, velut magna emendatione indigens, impugnatur. "hntühefs. — $ 312. Do&trinam hanc tueri neceffe eft adverfus illos, qui gratiam , qua homines convertuntur ac falvantur, non aliam; jj nifi obje&ivam (in Verbo Dei externe propo- Af l fito) agnofcunt; & fic explicant gratiz effi- ( Pt cientiam , ut (retento in fpeciem v fuper- lota naturali) omnia ad vim verbi divini logico- ÀDD moralem , & a£ur hominis per vires matura- l]ttPï] les elicitor, vedeant. li lj JMomene Cum Operatioues gratiofze Spiritus San&ti cuivis Ih fum hujurfelvando neceffarie fint, Joh. 3, 3. Rom. $, g. p do&iring. Pfal. 5z, 13. Hebr. 12, 14; cum fine illis redemtio- ) ex nis Chrifi vis & fructus ne quidem inze//gi veCte, Matgh multo minus percipi pofüit 1 Cor. 12, 3; cum ex adverfo ftatus eorum, qui templum Spiritus San- h$ 1 Um Pr( &i funt, beatiffimus fit Rom. 8, 14. 'c. 14, 17. c. Ti 15,IS. Eph. 4, 30. 1Joh.3,24: facile, quantum *lb Uj hujus doctrinze momeuzum lit, intelligi poteft. Eft primaria quzedam religionis revelatze doctri- n na: quz fÍi aut peregriuis rerum graviffimarum notionibus, in locum biblicarum fübititutis, per- hYT vertatur; aut aperte zegetur: reliqua doctrinze compages & ipfa luxabitur, & quantumvis no- te! B( men Jetu, Domini noftri, in fpeciem obtendatur, Cf quidvis potius quam chrifriana erit. Tria |fuut N Jalutis noffre principia: Amor d? beuevolentia Patris j 1Coy * Redemrio Fili; dv gratiofa operazio Spivirtus Santli: l Vaj Horum . iudiffolubilis inzer fe nexus eft. 2 Cor. 13, 33- Tüe n 1letr,o. Eph.2,18. (S 197.) Neque Amor Dei Wostic & Redemtor Chriftus Ap sacuTEM-prodeffe poteft, Ti EU XV de Pocatione ($ 312—314) 273 o L mifi FYDE acceptatus: neque acceptari, nifi fides n per Sergrruw S. animo ingeneretur: neque ad communionem cum Deo quisquam pervenit, nifi * fip- ;To- per eandem fidem :SAlj:C'TIFICATUS. i .LOCVS XV je d DE VOCATIONE. nints !Mm, $ 313. Vocaro eft adu;; quo Deus ho- V'ocationis opo- minibus €. miféricordiam funm , €7 partam per e d- Chriffum falutem, & voluntatem propenfam ad ïuper- bona falutis eis comferenda, teflato Jfignificat , (git ADDITO , Jerio velle, ut oblatam hanc. gratiam TT acceptent , ad Deum redeanf , at beneficiorum fa. dutis participes fiant. cüivi Hanc woriouem confitmant 4) luculente Chrifi TT parabole Matth. 22, 1 — 14. Luc ; 14, 16 — 245 müo- $) exempla preconii, tum Chrifti Marc. 1, I4. 15. ve(to, Matth. 11, 28 ; tum Apoftolorum A&t. 3:19. 1 Cor. m ex 1,9. 1 Theff. 2, 12. 2 Theff. 2, 1 3- 14 I Pet. $, 10; tum Prophetarum Efa, 45, s 9an« Biblicus & ftrictus Voc 22. 'C. 55, T. 2. , W' i ationis fignificatus ille elt, ubi de ,voecarzeue ad fal uzem proprie fermo eft, i ugnhlm dotrie $ 314. Deum effe, quimos vocat, Scriptu- Deur ve- yarunm £af j Y Peï' ra fic docet, ut.fimul de Gloria, Majefta- te, Bonitate, Sanctitate, Veracitate vo- od vis X* cantis admoneat Rom. 11209. 2 Pet. r,5. endati Sctiptura Vocationem diftn&e tribuit Paryi I) 1Cor.1,9, Fj Hebr.3,x. Matth. »13. ÓSpirirni ! PW f Saucto Hebr. 3,7; cujus. quidem offi cium przci- ; i pue in przefentifíima cooperatione interna cum Veydo f [2. ]3 i vocationis medio, veríatur. Quse omnia excel- ens iotiyum «continent, tum «obfequii Hebr. epo[el j 2 12, 25. 276 ($ 314—316) XV. de Pocatione 12, 25. 1 Theff. 2. 12. rPet. , 15, tum fiducise D 1 Cor. 1,9. 1 Theff. 5,24. 1 Pet. 5, IO. I le £x mera $ 315 P/otatio nulli hominum ex p-ecu- le É. gratia, liari aliqua dignitate fua obtingit: fed !ofa At UI ex Gratia Dei proficiftitur, quae Chrifti me- rito parta eft, o Tim. 1,9. 1 Pgt. 5; 0. Joh. 1, 17. 2 Cor. 5; 19. 20. Unde & fümma in Deum & Chriftum gloria ll / ex vocatione hominum redundat, x Pet. 2, g. : 2 Theff. 2, 14. conf. Eph. 2, 4—7. p ordimarie, — $ 316. Modus Porationis pro fapientiüïmo D homin / Dei arbitrio non idem femper fuit.. Quosdam ihitne minifferio , Deus ipfe alloguio fuo dignatus eft Gen. 3 15. ttüo Hebr. 1, 1. (conf. $ 9); ilius Dei, inter hoe p mines verfatus, & ipfe coram docuit Matth. 41 417 conf. $ 261, & exaltatus coclitus Pau- h Y [ lum allocutus eft A. 9, 5. 6. c. 26,14—18- Joh, ; Sed ordimarie Deus ad vocandos homi- Chrif Y nes hominum opera utitur, Marc. 16, 15. Wi qui A&. 26, 17. Matth.22, 3. 4. Luc. 14,17.235 tiunm quod etiam in extraordinariis vocationis ld. exemplis fáctum legimus Act. 9, 6. e. 10 O Iu p 6 lit, Hinc Vocatio diftinguitur in immediatam , qua » 13, proxime ab ipfo Deo ad homines fit, & mediaram, quz fit minilterio hominum Eph. Minifiri, quibus Deus utitu r, funt ) vel ex- zraordinarii, quales fuere prop hetz & apoftoli, l1 fine interveniente hominum opera a . Deo inftituti 4 & miff, Hebr. r, 1. Matth. 28, 19. Marc. t6, 155 u- Quic &) vel ordinarii doclores ecclefie , ad verbum Dei E ce - 277 XV. de»MJmtiam ($ 316-—3*8) J blice docendum legitime conftituti, Act. 20, 28. x Pet. 5, 2. Tit. 1,5.9. c) vel quivis alii ad falu- tem aliorum promoven dam communi caritatis 2, 9. C. 3, 1. 1 Cor. 7, 16. Eph. ( lege obftricti 1 Pet. Ij 6, 4- r Theff. 5, x1.. quod interdum 4) etiam per aücciden: , fub divinz Providentiz fingulari duétu Yi contingit, 2 Reg. 5, 2— 17. þ*u. $ 317 Fonwa VocarroNrs confiftit Forma Po- in Jignificatione voluntatis Dei benevolg €7 gra- cationis, pJor tiofz, qua Deus teftatum facit, a) fe ad 49 qugvis boua falutis hominibus couferenda pro- jfimo penfum effe; fed etiam ) ferio velle, ut ho- sdum enincs gratiam oblatam ad.mittam , ad Dewn redeant, atque ita bmg]ïciar;tm falutis. participes 3115' r fimnt. Matth. 22, 3. 4« €. 11, 28.. Marc. 1, lat 14.15. I Joh.5, 9. 10. 11. €. 3 23- Ineft ergo in Vocatione, varia Voluntatis divi- Pa (r) Deum mifereri peccatorum nz fignificatio : (2) expiatione per * Joh. 3, 16. Ezech. 33, 11; Chriftum faf(ta falutem recu peratam effe 2 Cor. 5, fiom 18. 19. 1 Joh. 4. 9. 0. Joh. 10, t15. (3) eam omni- bus deftinari r Joh.2,2 r Tim.2,6; (4) omnes ï(h Y quotquot ad pcenitentiam ac fidem fe adduci pa- 17 1 tiuntur , illius participes fa&um iri Marc. 1, 54. 15. i nl A&. 26,18. Luc.24, 46.475 (5) Deum velle, ut omnes hunc ordinem falutis admittant 2 Pet. 5, 9. e m Ezech. 33. 11 ; (6) Spiritum Santtum, t id pot- fint, in ipfis efficere ve 25 13. ; i, o r medyl!lwl $ a18. Ordinarium Pocationis diving w E. Medium. piuM efi Verbum Dei, Rom. 10, 15—17; i) "Li üoh ! gqurocpue verbum EV ANGELIIS adjuvante o jiul / [ fj quidem etiam Lege; nec non vore Naturz. j[" (1) Ev- jJ j u p 278 ($ 318) XV,. de metione- (1) EvANGELr:I prxcipuas effe partes, peri 41l ipfa ejus notio demonftrat. ( y, Salutis enim per Chriftum partz» preeconium continet Marc. 16, 15. 2 Theff. 2, 13. 14. 2 Cor. 5, i]pt X8.I9.20. Tiilne titre . (2) Lears (quäe- etiam Verbi divini D pars eft). hac in re munus non id quidem du ] 1 ] eít, ut gratiofa Dei in Chrifto voluntas totig Àil per eam manifeftetur; fed ApjUvVAT ta- li m men Vocationem ipfam. : fm il Nam oftendit peceatori miferiam fuam, eum- Pirmt. d Y que per id compellit ad gratiam defiderandam, uczerendam , & cum offertur eo cu pidius ample- la €tendam. Rom. r, 18. 32. Co. 2,. 2—8- 12- Co.' 3, 200 fem Y 230 240 25- Galc 3,— IO- 210 22- penti ia d (3) Datur tamen etiam ocatio PER vo- 2532 CEM NATUR x. / Deus enim (1) Porentiam ac Sapientiam fuam per j ! mundum afpeCtabilem ita demonftrat, ut palpan- Q f dum inveniendumque fe cofferat Rom. 1, EQ. 20. fuo fit Pfalm. 104, zoz. & rg, 2. Hiob 35, xo. Sap. 13, 3. 4- 5. AGt 17, 24 —28. 29. C!M"lffg (2) Idem per mundi regimen univerfum, ho-— 1] minibus manifeftat Providenziam talem, quze ipfo- ruüm.& emendationem & felicitatem curze habeat, l. | & cum fanCtitatis & juftitize demonftratione con- Zlä juncta.fit Rom. 2,2 —6. A. 14, t6. i7. Specialiora funt, quod Boniras demonttratur per N a beneficia in bomines, Pfalm. 33, 5. Matth. 5,45; Q Sanutlitas d?? Tuffiria, per poenas , quae vitam fcelera- tam aperte confequuntur, Rom. r, 18. 32.:6, 2295 & | 99[3 Parienza ac Longauimitas, per improbos diu tole- !Ihm ratos 2Pet. 3, 95 retriburio pof! bauc vitam fütura , Dicer per conceffam multis im probis in hac vita impue nitatem Cohel. 3, 16. 17. Accedunt smonuita de va- ter f ülu)e; a"itare terum humanarurp ; & humiliatio füperbize, UC per XV.:de sztiom ($ 318.319) 279 65 per ingentes rerum in mundo converfiones, Dan. 2 4 I QG) Jlä.eus etiam per di/amen confcienrie inter- pum, 2) diferimen boni ac mali homines docet ; 1Ufft L.5 £) per id oftendit, multa ab ipfis contra legem nature peccari; c) Juftitiee divinze poenas repe- tituree fubinde admonet Rom. 2, I4. 15. 10. N W Ktiam per hoc homines excitantur ad quzeren- dum Deum, five, ad inveftigandam veram ratio« jdem. nem lpfum colendi, & favorem gratiamque Ejus JOCAS confequendi. ACt.17,27. Rom.2, 15. Ad hzc accedunt alia fu&fi fidias aurem . vellican- r [ tia tum rudioribus, tum tar dioribus & ignavis, tum illis, qui fecure Deum oblivifcuntur & ne- gligunt. * . 'T'alia funt: documenta irze divinze; ju- euim. dicia in a lis confpe&a; cafüs triftiores , funelti ; Qm, calamitates publicze; pheenomena nature terro- nl rem incutientia (ubi parum fapienter moderna fa- 33 QO' pientia ridere theologos folet, vid. Luc. 21, 11)5 ipfa denique ad frugem redeuntium exempla Mattls RY 21,32 & generatim confuetudo (;um bonis. $ 319. Per Vocationem divinam (ftri- Tg,.,,?iïl,t, fl pex' &e fumtam $ 313) homines EX /lft ad qguem. j pat- 929 fito naturali miferrimo ($ 193) A beatam cum . 135 v Chriflo communionem €7 falutem traducuntur, , o 1 Pet. 2, g. A&. 26, 18. Col. 1; 13. 1 Cor. ld lpfO- 4,9. rTim.6, 12. rTheff. 2, 12. 2 Theff. abeafæ e cof- 2,14. t Pet.3 ;9. C- 5, IO- Epho I) 18- C. ,4-, 4.- Pl $, 14. tur d - Quoniam Vocatio ordinem falutis includit, per " 3,43, eam limul etiam fit vocatio ad peuireuriam Matth. (cele't 9,13; ad fantlitatem 1Pet. 1, 15. 1 Theff.4, 7; ad C 299, liberzatem , vemoto tamen abuüfu, Gal5,1r3; ad Jf pacem Col.3,15; nec non ad perpefiiones patien- " hii zer 1ü beundas r Pet.o,215 qua) quidem omnia ad 21 7[, falutem;. vocatorum tendunt. Ex quo quanta fit led hujus .benefieii magnitudo , & quam grave fit, vVOCca- , g j 4 pef 280 (S 3!9 320) XV'. de l'otatione | vocationem divinam contemnere , intelli poteft. Matth. 22, 5.6. . ACt. 13, 40. 1. 45. 46. ebr, $ 7—719. €.12,25. Vocatio no 1 ra cejeffis & [fau- d &a adpellatur: or iginem ex coelo habet; bona ccelettia offert; ad fanétitatem & ad coeleftem beatitudinem duci dfw d l 9. t, Hebr.3, x. Phil. 3; I4- gTim. $2 j $ 320. Ex his facile äe-clarärï poffunt Dot theologorum nonnullz diflin&liones V ocatio- ^ NAi nis, in diream, indireBam ; propinquam , re- & Qu qmotam s maturalem, f'ipernaturalem ; geueralem, (iles 1 Jnpecialem , fpecialiffimam. $t b Focatio di-. Vocatio pzRECTA eft, que propofito evan-- RC 7727 gelio fidem intendit, €7 im non r Ya (zfg/ieiztz',bm aCiu 2 producit, teraj Tine Eadem dicitur rRoPrN quad gropinqua, A QUA (formula ex Pom. XO, R fumta), quia per eam & incitamenta falutis N defiderandz , & evangeli um falutisipfüum, & me- dia ad falutem obtianenda: QUi ) n, /7 vites ad obfequen- ? ( dum, ita proponuntur, ut fides attu producatur fb, in non teliftentibus Ro m. IO, I4. 17. " N . Quoniam proi jjjto evangelica, quze ftatim a lapfü lil q dabatur Gen. 5, I5, per continuata immediata al- loquia divina, Muy per homines fanctos illuminatos, ^ per verbum in libris Seri pturz litteris confignari 5 j cceptum , per varios ty pos, in primis in leviti- carüm ceremoniaru LT m apparatu, identidem repe- :ia, dluflrata . emplificara füit, etiam ante quam M pleua. evangelii lux per adventum Serv atoris pro- miífi mundo il ? 1 fj j ucelceret , 2 T'im. z, g. 10: omnes, quibus aliquid ! iujus beneficii obtisit, gavifi funt t Focatioue diwetla » propiuqua. 0 endiralis ,. l'otatio YN DIRECTA, remotior, eft, quae li r£mota , Wer | tle non ipfa pmximc, fidem producit, fed ta- men &lua " XV. de l'ocatione (5 320. 321) 281 ]i j men aumtum docilem reddit ad vocationem [ [7 dire&am obfequio lubenti reciplendam. VOT Fit per vocem maruvre & per vocem con[centie , tem de quibus modo dictum $ 3:8.3; porro etiam If), ——————Á— 91 per famam diviue vevelatious Rom. 10, 18. Zach. $,20-—23. Efa.2,2.3. ] on. 1,9 coll. 16; & per a mam populi Dei, revelatione divina gaudentis W 5 ent.4,6.7.8. Jof. 2, 9. 10. z 1. x Reg. 10, 1. 24. AtO €. 4, 34 NaTuRALIs Vocatio dicitur illa, , Ti quze fit pgf naturalis, ea, quaze in regno. naturze contingunt & per veri- 11775 tates naturaliter cognitas. SUPERNATURALIS vocatio eft, quo per Ver- Jupernatus bum (vocem Spiritus Sancti) fit, & bona falutis ralis , qUnite per Chriftum partz diftinCte declarat (S 318). Naturalis vocatio GENERArLrS dicitur , quia ge- ; d generalis, neralioribus tantum. indiciis benevole erga ho- mines voluntatis divinze conftat, & generalior quzedam ad Deum inveniendum praeparatio eft. Pon. Supernaturalis autem vocatio dicitur sPEcrALIS , jj)ecialiï,' fidutis uia per verbum evangelii explicite, clare, diftin - Y me -Le declaratur , queuam fit vera animze falus, & ;quen- quo, per quem, quo pacto obtineri queat Luc. t, 77. ycat uf SPECIALISSIMA vocatio eft, queffr rempore gra- pecialiffis Biofe cujusdam wifwatiouis diviue Luc. I9, 42- 44 ma. i ïwm Matth. 2o, 1—7. "T ind£o5, $ 32x. Pocatio indireGla ac naturalis , etiam Naturalis fignari ipfa eff veri nominis GRATIA: nam nonnifi "667fio |evit- UEri Q0li- j r per €7 propter Chrifium obtingit, emnis be- ni; grafid, s p neficit divini, quod ad falutem hominum orió tendit, caufam & fontem Eph. 1, 3. Gal. : at 3.8 9. 14. Joh. r,9. Idem etiam ex eo probatur, 4) quod vocatio ää h Ia per naturam o5 efd objecliva tantum , regimen d& beneficentiam Dei intelle&tui proponens; fed effe- [ u Qiva etiam conclufionum praCticarum, de Deo s & J quee- XV. de locatione 282 (& 3,21. 322) quzerendo ,. contemnendis terrenis, curandis zeter- nis: jam autem excitatio animi ad poenitentiam & ad Deum quzerendum, non poteft a viribus in. ili natura hominis corrupta refiduis proficifci Eph. LUl $, L: IROUL B. 7 &) przeterea ommes cogirarioues d9* -o:uf, qui ullo modo ad falutem profunt, & hinc s vere boni funt, influxui & operationi divinze de- L bentur Eph. r, 11. r Cor. 12,6. Rom. 11, 35. 36. Veritates, quze naturaliter cognofci poflunt de D Deo, de noftro officio, partem infignem doctrinze etim Suomwvses revelatze conítituunt, uti obfervatum Ya $ 10: & ex eo habent efficaciam fupernazuralem . di- &litn vinam; Spiritu San&to cum veritatibus fuis, quas 244 per Ssavwsiu» homines docere dignatus eft, quo- iæc modocunque innotefcant, ubique & femper ope- alitms rante Hec eft Grazia a univerfalis preveuieur , ütem , qua Deus omnibus hominibus , per notiones etiam Quaror H communes, vere ac ferio fefe offert, Pfalm. 33, eelu I3.14. 15. & 94, 10. Joh. 1, 9. j f£d non $ 322. Sed Pocatio hec indire&la naturalie f0 ( fufficiens temen non. eft fufficienr ad hominem a&u fal- tione, vandum: 2) quia generaliora tantum indi- ïation» cia de bonitate Dei habet; ) quia homi- Witay nes per eam non poffünt Chriftum ipfum ER & veram Deum placandi viam coguofcere; fii c) quia remota tantum eít, & fidem, cui deiücq foli. falus promiffa eft Hebr.11,6, nougi- |-— lp ] gnit, Rom. 10; 14. ldem | Hinc intelligi ratio. poteft, cur naturali indire- & vocationi non modo apud fingulos homines l Vg fupervenerit fupernaturalis ac directa Vocatio , Y 24« 33« C. 6, 26. 27 Dan. 2,47.. c. 35 17- 29: ^ 6. d ït'mä Jon. 3, 4—10. Act. 8, 26—39. c. 10, 5. 6: fed Qügd i etiam Divinze bonitati vifum fuerit promiiïïoms evangelicas irerum irerumque inter homines modo ij D Tel int Joleumure promulgare, uti deinceps videbimus b Y (S$ 325). $ 323- M* Qüi n l—— 7 XV. de l'otatione ($.323.524) 283 tet Jarn $ 323. locatio Dei SER1A eff: omnibus ; [ Qcatio $1 ilis, ad quos ea dirigitur, Deus gratiam féria eff. h J & falutem fic offert, ut vERE vELIT J eos falutis participes fieri, Matth. 22, 3. 4. (e Luc. 14:17.23. 2 Cor. 5, 20. mi & Deus 2) non tantum refipifcere omnes ju£ez , fed etrin etiam offert. fidem, ACt.17,30. 315 . &) adeoque in zatu Vocatione non tantum poenitentiam imperat , fed j d- etiam. remiffionem peccatorum promittit Luc. quas 24 47- (S 317 fchor.). QUO- vc thefis etiam-de voeatione indirecta zeque ope affirmanda efít, ob divinas perfeCtiones ,. Boni- T tatem , Sapientiam , Veracitatem, Fidelitatem, efium. quarum ipía Scriptura hac in- re nos memores n.3 effe jubet, r Cor. x, 9.. 1 Theff. 5,24. $ 324. Kadem etiam þmperEFFI CAX effz efficaxe - Jf Ti non confiftens in mere exferza. denuncia- ; h- tione, fed conjun&am habens vim & ope- il rationem Spiritus San&i gratiofam, defti- joJ« natam a Deo, & 1N sE QUoQUE APTAM; um ad id ut amimi hominum convincantur ,' ad [etes falutis. ftudium excifentur , & fucceltlive " Clli deinceps tota falutaris cordis muzatio effi- i gi- cafur Apoc, 3, 20. ACt. 2, 37. Jah. 6, 44. ldem patet ex medii, per quod vocamur, indirt" nempe zerbi divini, matura. Rom. 1, 16. i Ocäti.'«] ! Hinc patet, quomodo a noftris intelligatur di- Fotatio 7! fünclio Vocationis in extermam dv iutername« non N 25.2 l quod illa fine hac fiat, fed ut diftincte loqui pof- €Xerna , 6: fö g5 fimus de eo, quod in eadem Vocatione externum imferna, j w;l-js j vel internum eft, ExTERNA dicitur, quarenus fir per Verbum Dei propofitum , auditum , leium; xxN'TEn- Ü NA, QUatenus fu per idem verbum. in auimo efficaciam €X- j5 284 ($ 324. 3254) XV. de l/otatione exfereus , convi&tione, fan&is cogitationibus , mo- B 5 tibus bonis, defiderio gratie, Jjac. L, 21. Herbr., 7 g, 20rig. t ^ Refifti quid&m huic efficacize. poteft: fed hoe &i ipfum demonítrat, plus effe in vocatione divina yer quam invitationem mere externam. Qui enim refiftunt, Sprxmrrur SawcrO nEsrisTUNT, A. p ,5r, & CnunrsruM ipfüm contemnunt, Luc. pun IO, 16- I Thef£ 4, 8, TU Univer- $ 325. Pocatio univerfalis e Ex PARTE Dl filis. Dzi, qui omNiUM vocationem femper (lend INTENDIT. Per- Nam (1) ferio vunT omues bomines fervari & ad lo ( pateat agnirionem veritatis veuive, . lim.2,4. 2Pet.3.9. T (2) vocationem ipfam in Scriptura 115 VERBIS effert, per quae omnes bomines compellanzur , Pfalm. U 47, 20 & 49, 2- 30 & 50, l-. & 67,3' 81 Efa. 349 I- UR C. 45, 22. C. 49, t. Matth. 11,29. c. 28, 19.20. At. lm f l X7. 30. 3t. (3) xNTRA ECCLESIAM, ubi Verbi J je IK praeconium viget, non tantum eos vocat, qui i qu verbo audito credunt & falvantur, fed xíros " () ETIAM, quiin incredulitate perfeverant & pereunt, tià vo Col. z, 28. Hebr. 3, 15. c. 4, 2. Efa. 65, 2. Rom. patite 1o, 21. Matth. 23, 37. Joh. 8, 21. 24 coll. 5, 34. il (4) TOTI GENERI HUMANO jam anrte Chriflum lo- .I &1 I lennior gratize promulgatio duabur vicibus faCta eft : i primoin Ádamo, per protevangelium , Gen. 3, 15 ; &tam deinde per Noachum, -juítitize preeconem, Gen. 6.8. c. 9, 9 —27. 2 Pet. 2, 5. idque ita, ut ad po- falys fteros utraque transmitti debuerit. (5) poít con- É Xl : füummatum redemtionis opus illuftri modo repe- tita eft PEkR APOsTOLOs à Chrifto ad evangelii N] praeconium iz zotum zerrarum orbem emiffos, Matth. lt V 28, 19. Marc. 16, 15. Luc. 24, 47. AC 1,85 cui )v mandato illi morem gefferunt, Marc. 16, 20. Act. 17,30. Kom. 1o, $. 2 Cor.2, 14. Col. 1, 6. 23-. 833 te[ ]Of 4 5 x Wt $3 6. ? XV. de Potatione ($ 346) 285 , Hot $ 326. Quamvis »om omnes €7 finguli lio- quo finfa. munes per pratonium Verbi dire&fe vocemtur (hoc ! ho enim fenfu theologi noftri vocationis uni- iv yerfalitatem non docent), quovis tamen tem- enm Eu pore motitia falutis ubique terrrarum ad omnes , i gervenire POTUIT AC POTEST, Íi modo ho- mines officio fuo non defuiffent, aut etiam« LRTE num defint. Hoc per iudu&ionem potelft oftenadi. mpet Per fingulas generis humani zetates manifefta- 145 tio falutaris doCtrinze a Deo fic difpenfata fuit, ut pateat, Deum quanium in ipfo efó, [emper inzendiffe 40 omnium vocationem per Verbum fuum. VEI'QBIS , D (1) Indubium eft, e£ Adamo urque ad diluvium M Vocationem directam er Verbum Dei, wniverfa- &j d. lem fuiffe, f vel fola p atriarcharum longzevitas , 0, P jetas, & in familiis fuis auctoritas confideretur, : Vetli G L qui en. 4, 26. €. 5,22.24. Judz v, x4. tf5. | u 2) Poft diluvium, apud Noachi pofferos , noti- tia voluntatis Dei revelatee per complura fecula perelmf! ariter omuibus propinqua füit: a)ope zradirionis five 37 j N 34' inftitutionis , Gen. 9, 28. c. 10, 32. C. I3, 4. I8- um - €. 17,23. C. 18, f9. C. 2 1. 335 b) quia nec illi j ztati defuere Fi fau&i d [apieutes, quos inter u etiam erant, quibus Deus immediate fe manife- ftabat., Tales erant 4érabamu: Gen. 12, 1 (d fegq. n 3a ?; ü a jfJ/m)s Melchifedecus Gen. 1x4, 18. 19, 205 Jeihro E Xod.3,1; Hb c.1, t. 55 Eiibu Hiob c. 321eqq. .O(t con (3) Vocatio directa apud pofferos Abrabami, Ifra£- do 19 litas , particularis quidem erat; fed ex intentione eN anL 11 yid Dei avibusvis alüs d»* poruit dv debuir inmotefcere : )5 ul a) per tradirionem ad pofteros Deut. 29, 15. . Pfal, h! J 9,3—65; 40) per /fupendos eventus , quorum fama . ate per alias gentes percrebuit Exod. 15, 14. 15. )j M Jof.4,24. rReg. t0, 24. 2Paral. 32, 3. Dan. 5, 298. 29; c) per vaticinia Propbezarum de genrium feris, quz nec ipfas latuerunt, Efa. é. 13—21. |er. G h')ös // ; 286 ($ 326.327) - XV. dé Potatione jer. 25, 15—38. & caþp.46—-—5r. Ezech. capp. 23-—-32. Nahum zor. d) per d4ifperfionem Ifraelita- t vum in alias regiones; e) in captivitate babylo- t Of nica per Execbielem , Datrelem d alios egregios vi- ros, dJani. 3,29.. C.'6, 25. 20.. Efr. 1, 2..3. M. — (4q) Preconium evangelii per. Apoffolos brevi teth- () vore ingentem orbis tetrarum tractum pervafit tiji, Om. I5, I95 promovente illius notitiam fatma tibat: A€t. 2, 5—11. Rom. r, 8&. c. 16, 19; necé non in- Yon credulorum ipfa obtreCtatione & perfecutione At, 28,22. C. 8 1- 4. C:23, 11 ; & akia poft aliam gen- j te ad fidem chriftianam adducta, prout Hiftoria ecclefize teftatur. .Ab illo tempore ergo permulzis VTT gentilium zarionibus verbum falutis propinquum eft. Hzec ff mou umiverfaliratem in fümmo vigore pro- Áiity bant, probant tamen evidenter, AMPLITUDINEM La VOCATIONIS quovis «vo louge ?najorem fu ;]]Z', quam vulgo putatur. ünde : *Bgfiwu de geni- — $ gaT. De illis gentibus, que per come adeo fium falute, plura fecula profundis ignorantisz tenebris Uniye immerfe eífe zredumtur, & de Jalute zarum tia F vel damnatione, noftrum non eft judicare , COnced 1 Cor. 5, 12. Rom. 1454. 'Gl'av (1) Scire non poffümus, quousque progredia- tur ignorantia eorum hominum, quibus nunquam fts: vel verbulum de doctrina falutis innotuit. Ha- beut cerre indireclam vocationem , quze cum gratiofo B v influxu conjuncta eft (S 321), adeoque mediate lhj pzedagogice falutaris fieri poteft. (Wmï (2) Qui ea re&e uzuurur , faciendo quod debent ac poflunt (aom fuis viribus, fed per graziam preve- Pt mieurem , quae ill indireCtze vocationi ineft, S 32t Jébol.), eos non deftituit Deus: cui facile elft, litii Véra dociles vel per remoj[imam pedagogiam ad faluta- * rem íui notitiam perducere, 2 Reg. 5, 2. 3 coll. 175 immo, íi neceffe fit, exrraordimario modo, cujus T. exempla non defünt Matth. 2, 2. ACt. 8, 26. c. 10» i—6. Jon.I,2. ( Qlfi- — | 'XV. de Fotatione ($ 327.328) 282 3) (3) Quicutque ergo pereunt, ii fa. culpa falute ]Itt« excidum; quoniam veritati quousque fe eis offert, ylo- obfequium denegant, & per id prozeretice con- Vi tra rationis & confcientize diCctamen peccant. Rom. 2, I2 üti eyiuws peccant, ita wyó,ws intereunt. effle (4) Ceterum tales zolerabilius. babituri fuuz judi- vulit cium, quamilli, qui in clara Verbi divini luce ve- fa. ritati non obediunt Marc. 6, vr. Matth. 17, 22. 2g. j Aom. 2, 2, 9 (zpguziv) , 2 Thetl. 2, 9—12. 'c. 1,9. oA | gen- $ 328. In hoc Loco diverfüm a nobis datithpfis, ftoria hultit fentiunt, qui per nexum fyftematis de ab- [] e&- foluta .predeftinatione, ^ Vocationem if& - TNEM toucipiunt, ut cum Converfioue idem fere fit; quam unde nec Vocationem aliam ftatuunt, niíi vficacem ilam ; qua etetis contingat; atque £v adeo particularem tantum, negata;Vocatione yebris univerfali; Reprobis aut nullam, aut (in- g tra Ecclefiam) tantum externam Vocationem YCaLt) Concedentes, L Gravior adverfaria eorum fentiendi li- Jüïew' bertas eft , qui thefes de indire&a vocatione uanZm L H per vocem naturz, in proefidium Natura- "t 0(0 t peate lifmi; & dubia circa vocationis univerfalitatem, (quantum pote exaggerata) in arma coz- i debæt £ra revelatam religionem convertunt; diffimus- ]À pïlf')e lata interim (forte & non raro ignorata) m ) o Ü h vera do&tinze quam impugnandam fibi fu- j i munt, fententia, COU I) il n p 26610' LOCUS (4) QKR' XVL. de Jlluminatione 288 ($ 329.339) LOCUS XVI DE ILLUMINATIONE. NU fnm $lumina- $ 329. IxxvwiNATEO eft a&ur gratiæ. fjf fionis defi- applicatricis, quo. Deus per verbum finm, 1N« lucid 9410 ; TELLECTUM Aominis, maturaliter €7 per-.fe 951 ad [piritualia tognofcenda incapacis , ita v VV« Ü, DE AFFICIT, Uf res divimas ac [pirituales p SALUTARITER fegere, fontire, dijudi- i, docent, eare po[]it. & ilim, . Di&a claffica funt: Joh. x, 4. 5. 9. c. 8, 12. 1 Cor. 0 ..29 9"""'16- E Cor' 39 16' 17' 18' C. 4:, Ob EPh- I, 57- 189 quod V €,5,8-—14. WE A€tüo De i, gratiam illilminantem per verbum "m et offerentis, dicitur aciva illuminatio: per hanc in "gf homine, qui non contumaciter repugnat, effici- & moy tur illuminatio peffrva, quze eft facultas & habitus 396 falutaris cognitionis. on ab illuminatione ex varte Dei oblàta, fed ab illuminatione ex parte Tes frh Chllfh r hominis illuminandi admifa, homo dici poteft D j illuminatus. Joh. 1, 5 lux . in teuebris lucet , nec zenebre Tüe d eam affecute funit. Eph. 5,8 uunc effis lux in Domino. J f Caufa qfï- . $ 33o. DEvus »2f, qui nos illuminat. . Pfal. *(Me n Ciens , Jus, 3 25, 4. 5 femitas tuas doce me, fac me incedere At q j im verilate tua, €7 dote me, & 94, 1o anmon E arguet, qui docet hommem Jcientiam. Pater , 2 Cor. 4, 6. Matth. 16, 17. c. 11 25. Eph. 1,898.9; Filius, Matth. 11,27. Joh. z, 4. 5. 9. c. 8 12. Atj c.12, 465 & Spiriu: Santius, cujus hoc proprium Af 34 opus eft, Eph. r, 17. 18. 1 Cor. 2, 10.. 1 Joh. 2, 20.27. Joh. 14. 26. c. 16, 13. 14.. Pfalm. 143, 11- Tojom Conf. O4lb lo Theíis hzec trita quidem, fed foecunda eft mo- nitis de offidio noffro circaà hoc divinum benefi- Wyy cium, u V/; 1?!3 6æ $ 331r- " aN/ XVL :de Jllz'zm;naiiojne (S 331: 332) 289 $ a3r. JMediwm . illuminafionis 9R'DYN A* JWWrdium; RIUM 2f verbum IDJEI; Pfalm. 19,.8. 9 te- jiimom'u;iz Jehove firmum eft, fapientem reddens gra!/:z tafipientem; praceptum Domini purum (Vulg. u, INe lucidum) eft, illuninanr oculor; & Pfalm. LU 94» 12 beatus homo, quem tu Jehova erudieris V eg x lege tua docueris. jri . Hinc verbum Dei lucerna appellatur 2 Pet. 1,19. ijui Pfalm. 119, 305. Prov.6,23; & illi, qui verbum docent, /umem dicuntur Joh. 5, 35. Matth. 5, 14. ;&. illuminare Éph. 4, 8. 9. , 10f Hoc fit per evangelium pracipue o Cor. 4, 1—6. m 'quod liberrime Deus in hunc ufuüm delegit r Cor. 1,21. Sunt tamen etiam Legi; hac in re partes; Eu Tmam etiam lex eft fpiritualis: peccatum profunde a agnofcere docet Rom. 3, 20. c. 7,7. 14, & ferias 'de morte ac judicio cogitationes injicit,: Pfalm. , efücx.- - fabitis 39,6. & 9o, 12. A€t.17, 30. 31. €. 24, 25; faluta- joné & res futuras, fi evangelium & x illo cognitio X Pafte 'Chrifti accefferit, 2 Cor. 3, 6. 9. 15. 16. 17- Ex parte hominis refpondere huic medio conti- //Vfzdia d prff mue debent 4) preces Píalm. 119, 18. ) ufus ver&i 7 MI!M Ari?mücä; Jonitt ferius, 2Pet. t, xg. c) praxis, oblatum lumen, Obfequio veritati falutari praeftito, fideliter ufur- pans, Joh. 12, 35. 36, ambulaze, dum lucem Aaberis, ^"ue voi opprimanz zenebre. , at T. tj0t $ 332. Ea, quz per beneficium illumi-- Objeüum-, nationis divinze falutariter cognofcuntur.,, p7-5' Eph' Tunt a) Deur; D) rer divinz,. fpirituales., eter- D 8«12 7//; :4£) potiffimum doótrinz .ad :oecono- j m Tiam /alutis moftrae pertinentes. Ü u J "Matth. Tz, 27 aemo noviz-Filium tüft Parer., uemo Pa- n srem uifiFilius , do»eui volueriz Filius gatefacere-; . 13, lda eiï 11 vobis datum -eft -nofJe nyfferia vegni celorums . Joh. mü" 173 b«c eft vitaezerna, ,?:-cog710347zt-te xel. Col.a "AE )9 j 290 (5 332 333) XVI. de Jilumimatione (4 u impleamini cognitione volunzatis ejus iu omni fapien- Tüm zia do intelligentia fpirituali. & miferiv no- qui. Huc referenda etiam peccarorum hils f ftrze a g nitio ; nam ab ea falutis zuitium in homine IS. Oifac. 10 fit, Joh. 16,8. A&. 26, 18- Apoc. 3, 17. 1. 20 RI, 27. [ fm Neceffitas ; $ 333. futcllelus humanus per fe & na- Chrft (9l.1 turaliter ad re* divinüs SALUTARITER C0- gnotendas I1NCAPAX 2f. E Status enim hominum ante & extra gratiam, eft ftatus zenebrarum , Ephef. 5, 8 eraris olim zene- ly, p Domino; Matth. 4, 16 populus bre , nunc. eflis lux in QUE - ambulaus in veuebris videt lucem magnam. Add. Joh. $ À 1,5. Cc. 8, 12. Rom. I,2I. x Joh. 2, 9. 1 1. Defcri- bitur etiam utftatus cecizazis, Joh.3, 4 qui non ve- ( e Matth. teicio generaruv , nom potef? vepuum Dei videre. 15, 14 duces funz caci cacorum. 2 Pet. 1,9 cui bac non $3 ad[unz , CEcHs Cjt. He! ocutiones metaphoricze quidem, fed figni- ti0n / d& ficantiffim ( funt, ad neceiïit—atemv'gratiæ illumi- W e pantis demonftrandam. TrexERRA fpir ituales confi Ítunt 4) in z'gnbramä ( s « itua lem & beatam cum Deo com- rerum ad fpir Dd & munionem per tinentium , quze conjuncta plerum- que eft cum erroribu ; & prajudiciis Eph. 4, 17 18- VA Éx quo intelligitu r . €ur tenebre motent etiam & abalienationis a Deo Joh. hi, £) flatum. pravitatis nec non e) flarum Jäfll(il(m t ,I9. Eph. 5, 11 coll. 5-—8; ulentum ; Matth. UT peccator Is miferum , triftem, turb MU $, 12. ibi fletus d firidor dentium erit 2 Pet. 2, 1 borvoy teue brarum eis fervarus eff. 1 dàm ineprirudinem CxcrrAs autem dicit omnimo (g, ad fpiritualia cognofce nda, 1 Cor. 2, 14, qua ho- mo a) ne quidem con ícius eft miferie füuze Apoc. B. 9. 40. 41. Pfalm. 9o, 11 quis agno- W 3 17. 18. Joh. 9, 3 |Kto minus éonorum falutis ('65 i féit vim ire tue ; $) mu indolem fpiritual em & exce llentiam capere potef Or. Joh. 12, 4o. Ro m. 3,17 viath pacis uon siorunt ; Y d Dwn 31,21.22 mundus Deum iu Sapienria ipfiws nom cognuo- HOc [ Jeiti Efa. 26, 19« €. 53 Caci- h Scnf XVI. de Jluminatione ($ . 333—335) 291 ; fipt Cacitatem. hanc azige: amor vanitatum & bono- rum bujus vitze, miferrima gignens prejudicia, g m* uafi hzec aut fola, aut certe przecipue defidera- homine biliafint, Eph. 4, 17. 18. 22. Tit.3,3. Luc. 14, 1g. 19. 20. Joh. 3, 19. c. 5, 44.. Pfalm. 17, 14. , ia 49; 19. 20. 21. Efa. 53, 6. . Intervenit etiam maligna vis faramica 2.Cor. 4, 3. 4. Eph. 6, 12, non nifi a Chrifto, qui folus Liberator nofter eft, frangenda. *eMa- Col. 1, 15. Rom. 16, 20 coll. 19. 1 Joh. 3, 8. TE $ 334. Uti omnes homines luce egent Umiver[a. atiam, Luc. r 79. Efa.60,25 ita Deus ommes illu- litar ex lm zent- minare paratus eff. Joh. x,9. c. 12, 46. Ep p, Parte Doi; ( pulus A. ]. EM A& 26, 23. - peir- Qui ergo non illuminantur, fua culpa l.'hoc be- "ETA neficio carent Joh.3, r9. conf. $ 336. ; Jii PT. $ 335. Jlluminatio ipfa confiftit in opera- Forma; tioue fupernaturali Spiritus San&fi , mentem tdigi* p inllml' per efficaciam verbi vzrvibE afjciente ; cujus effe&us duplex eft: (1) im intelleBlu j D€0 [i0) Dei & bonorum falutis coguitio cERTA &7' n QKQ £m VIVA exfiftit. Y a[,ï'la 9 otent etiant Eph. z, 18 il/uminati oculi a Deo dantur , ad cogno- jo Jcendum que fit fpes vocarionis Ipfiuss. x Cor. 2, 12 ad um cognuofceudum gratiofe a Deo nobis data ; 2 Cor. 4, 6ad " Iattho cognofcendam gloriam DDei in facie Jefu Chrifli ; Pfal. ;! XI9, 18 ad videnda tirabilia ex lége Dei. gpet 9 Ó (2) //oluntas ad bonum falutare defide- in!Ptimdiïo»f randum & ample&endum rriECcTITUR. ) 9 j foz , Joh. 4, 10 fí Dei donum inzelligeres . . peteves ipfum 1 €. 0, 45 quisquis a Darre audiviz ac didiciz, i5 venit /,um jl 4d mes ACt. 26, 18 ad eorum oculos aperiendos y u£ v. , ad Deum fe converzant, capere j ( of Hoc magis patet, fi eamus $2 rem prajentem du- of g ina- iv «e Scriptura, (1) Coa-g-qscnun per illum ( tiOf— 292 (f 335.320) XVI. ««fïe Tiluminatione tionem divinam, rerum fpiritualiuim ) veritar ; avett 1joh. 2,55. 6. 290. 273 . 0) pulcrirudo, $ Cor. 4, 6. cactt Eph. 3, 18. 19. Pfalm. r19, 18; c) bonitas ac tirili- INTKC zas immenfa, 1 Cor. 2, 12. Philem.6; d) inzefti- d mabilepresium , Phil.3, 7—10; e) delicie ex illa- L yum (ruitione zeternum fecuturze, 2 Cor. 3, 18. A ( Pfalm. 236, 1o. n od (2) Éa cognitio vrvA eft: a) quia cum rerum divinarum feufu:& guftu conjuncta, adeoque ex- gnitio erimentalis eft Phil. 1,9. 1Pet,2,3. Hebr. 6, 1. 55 p 1001 i £) quia morus falutares, fidem falvificam & vitam &l / fpiritualem , progenerar Phil. 3, 8. Efa. 53, 11. DP Unde Regeneratio & Converfio cum Illumina- sioue arCto nexu conjuuctaeft, Joh. 3, 3 (/26v). .A&. . Ts 26,19. 2Cor.3, 1«. 16. Eph. 5, 145 nec non /fa- Thcuttom i. 1, Y. 3. €. & 800 dium faucitatis Phil. 3, 8—15. MW i. 12. 2 Pet. 1, 3, g. Pfalm. g6, 11. (S 308 /fcbol.) 1 Tim, Ordo divi- $ 336. Ad ftatum illuminationis perve- tityr, fem, | WA5 s nitur,a) ATTENDEN DO ad prima inifia lu- Dms [ minis divini oblati, 2Pet. r, 93 ) o&- M NOta IS, qn SsEQUEN-Do conviclioni, Joh. 8; 12 ego Jwun icünfy dux mundi:-qui me fequitur, mom im ienebris "rim gradietur , fed habebit vitee lumen, "nf iti: & (1) Hoc neceffarium eft etiam, ubi lumen di- LR vinum pravitatem arguit Pfalm. r19, 1. 21. 29. 35 31. 67. 101. Joh. 3, 19. 20. 21. 1 Joh. z, 6. 7, c. 2, A ( Qui id cum obfequio docili 9. To. Eph. 5, 14. COfde. | Obfervant, fiunt f dueis & lux in Domiuo Eph. Utani 5, $. 9. r , Thelt. 5, 5 qua formula magnum quic "lm' fj & beatum dicit. "HI;, lt ECCN, 1 (2) Secusfe res habet in illis, quilumen divinum A [ fibi oblatum aut plane non admittunt At. 7, 51 refz- Jhiis Spirirui $. cap. e4, 26 territur. Felix dixit , abi DN in prefenti; aut aflenfu qualicunque admiffum non tamen fequuntur; Joh.5, 35 exfultare voluiffis ad ats ( rempus in ejus lumine ; V. 39 fcruramini Scripruras * üm [ zon voultis ad sie venire.. Dorminantem peccati 'amo- 17 oblata IPG rem rg'cinentes-, íponte fe a Deo & 1uce - Ayer- N Ri XVI. de Iluninatione 293 G 336) rl avertunt, & hinc fua culpa manent in tenebris. ac T fitil« ceecitate fua fpirituali: doCtrinam enim falutis non XNTEGRAM , DnOD FIRMITER , nOn SINCERO fidei wefti- obfequio recipiunt. Joh.8, 37 fermo meus apud vos c illt- 8 xugs?, ti0n baber locums 'N. 43, non poteflis loquelam ) seam audire, aures ei przebere. o Pet. 1, 9 cui bec ao adunz (fuga cupiditatum mundi & fructus.co- vetm - gnitionis Chrifti v. 3—8 tmemorati) , is cecus ef? )que t qouuzaQux 0culos claudens. Y Joh. 2. 9. 11 qui fratrem h 69 y won amat, if zenebris efd .. .. teuebre obcecaverunt y vt oculos ejus. Joh. 5, 44 quemodo poteflis credere , glo- L viam a volis invicem capzanzes,. duittt ä— mala Tales jufto Dei judicio in graviora fubind A& incurrunt; ]oh. 9, 39. 40. 41 in judicium veni in yn ft- j 65 muudum, uc qui non vident , videaut , qui vident, ceci fanr, 2Pet.2,20. 21 poffrema eorum: primis pejora. j 2 Tim.3, 13 in deterius proficiuut : feducunz & fedu- cuntur, 9 Theff. 2, 10. 1t. I2 proeo quod verizatis atno- w zem, quo [avi frevenz ,. uüom adwiferunt , müntet eis iif JDeus vim erroris , ut 1endacio credant. Notatu etiam digna fünt effata Scripturze de il- jjor lis, qui Ferbi divini motitia uon carent, & tamen v dicuntur Deum uon novi[fe. Joh. 8, 19 de Scribis T & primoribus Judzeorum, quiScripturze non ignari erant, dicitur, ueque me neque Pazrem meum cogno- féitis, c. 15,215 & c. 16, 3 non norunz eum , qui mifi me; Matth. 15, 14 caci funt, cecorum duces. 2 Cor. 3.15 dejudszis, dutm legisur Mofes,. velamen. jacet f at2 fuper. cordibus eorum; Y lim. 1, 6. 7 de illis, qui a 6' 7, 0 ) j corde puro & confcientia bona & fide fincera ab- yio 0 errant, & in vaniloquium averfi funt, dieitur, vo- "p leutes effe legis doGlores , nou inzelligune , tieque que di» ggmlm qu cutit , neque de quibus affeveranz. I Joh. 3,.6 quisquis eccat , nou vidir illum, neque uovir illum; C.4,8 ! q.ui g d 9407 aiar , non. novipr, Deum,, .* i äifon& de i-lliu.minai:ïone» Ü 15 Ex hisin vexatiífima quze (itt' J irregeniti diffenfum facile erit componere. Una ss pars femper . coaceffit , hominem -mpium, qui ver- ) Wl I L bum Dei.traéctat ac novit, tzo2 carere, lumime divi- " 10 ; poffunt enim in eo e Scriptura excitari motus v "] 0- boni & fan&ti (compunGtionis, pavoris animi quem. et o etiam du cogitatio mortis & . judicii .in jicit, defiderii d 3 ftatus ($ 336.533 XVI. de Illumz'mtz'om- 294 qun ftatus melioris): viciffim poft longam ' concerta- 101 X tionem ex altera parte agmitum tandem fuit, im- pitn RXGYDO SENSU dici non po[fe illuminarum.. Jam Hir s utrumque ex diCctis modo allegatis evidens eft. Tierim Cuman Proprie & ex Scripturee ufu loquendi, illumina-- tio ex parre Dei illuminautis oB1 ATA , G illumina- tio ex parte bominis illuminandi Apw1ssA, ac de- E inde fideliter cuffodira in renovatione, juncm 1) exi conftituit SrATUM illuminationis ( & 329 fcbol. ). li, Reliquz quzeftiones cum illa principali connexe, qualis fit il moriria verum diviarum , quam irre- genitus e Scriptura haufit, vera au falfa, uaturalis f an fupernarurals , bifforica zaurum d viovrua , an effi- 3. eax d* viva, falutaris an. plaue inurilis? multo plus pufta habent Aeyosexius quam B. Cauc, Rxvuss. in diff. de illuminatione ( Opufc. fafc.2. p. 283 ) accurate M evolvit, L j 27 Gradu: j $ 3317- liluminalio GR ADUS habet*:j a)ïzquid EX W Jroyri non ftatim füb prima illius initia omnis ignorantia deponitur, Marc. , 17. 18. Luc. ) 0 Tf I 18,34.. D) quia. uberior luminis menfura Cf p demum poft fidelitatem in minoribus pre- l190 lrii ftitam datur, Matth. 13,11.12. ($ 311:57- ls £) quia.non cuivis iidem gradus, circa omnia, neceífarii fünt. Luc.10, 25. 24- E Hinc qui vere eft illuminatus, non tamen ideo tudion, ftatim infallibilis, aut omnino omnifcius eft. . Conf. fiti Wtf quze de ipía Georsevs/g obfervari debent.S 51 fchol. ult. Lm 24 Indies autem cognitio falutaris ex intentione Dei augeri debet im Rehovatione, Rom. 12, 2. Col. Q z 3.10. 2Pet. 3, 1g. - Id /fit a) füb continuato wf& & Q verbi divini Col.2, 16:Joh. 14,215; — 4) ferio pre- 'üby. eum exercitio Phil. zj9. ro. 11. Jac. 1, 55 «) fide- (o l.1 lirare in lumine jam accepto Matth. 5, 16. Col. 1, 9. IO. 11. Eph. 3, i4— t9. Joh. g, 31. 32. Hinc J 46. n porro intelligitur, qui 'fiat,, ut illuminationis : us XVI. de Illuminatz'one' G 337—339) 295 dus m vatlis varii fint: nempe ex parte hotminum Qettt- non idem eft apud omnes proficiendi ftudium j, I fed. .Jm Hebr. 5, II—14; ex parte Dei non eadem, aliarum cit- s eff. liberrima, pro temporum, locorum, mint- cumftantiarum diverfitate, ceconomia elt. - yniü« $ 338. Jiluminationis imhoaiæ SIGNA funt : Signa illus v minationis . n a) excuífa carnalis fecuritas Eph. 5. 13: 14- [1/ 1 hoate $ [ Ynrexe A. 2, 37. cogitatione feria noviffimorum m i fufcepta; Pfalm. 39, 6. & 9o, 12. A&. 16, qmurait af 29.30. ) aguitio miferic propriw, de- to pIUs Ü .ïl pofita arrogante fuijfiducia; 1 Cor. $. T i gceoie 2.3. Rom. 15, 1. 3- ngt. I, Q. 10. Sir. 51, 27. ^ ) quia Ex pri mis his initiis confequitur (1) humilitas, proprise fapientize opirione i dedifcens Pfalm.;.119, Qu 67.. 71.: Matth. rrz, 25. Rom. 12, 3. Joh. 9 41. (2) Obedientia erga Voluntatem Dxgx A&. 9, 6. " L Joh.7,17. c. 8, 12. (3) Fidei divina fi mplicitas, eulur cum pietate erga Scripturam Joh. 8. 3 l. 32. 2 Pet. 1, I9 coll. 16. ACt. z7, 11. 12. c. 26, 22. '(4) Amor U Qïæ* Cháfi Joh. r4, 2r. (5) Dele&tus, boha seterna 3[175)' caducis praeferens Matth. 6, 22.23 coll. 19. 20« 21» ; a $:339. Crefcentis in divino ordine i//mmi- Crefcentis; mationi$ EFFECTUS: funt: a) Experientia yn iO (on fpiritualis, Phil. 1; 9. Joh. 7, 17- e s Luc.24,32. ) cognitionis vivae cerfitudo, ) 5[ ,(C bül omni alia vi perfuadendi fuperior, Joh. ytentit " i 4 42- ;2 Tim. r, 12. 1 Joh: 2, 27. & ex ea [ robur Ípirituale Eph. 3, 16—19. €. 4 13: 14* f ye : Col. 1, 9. 11, Hebr. 1 L Cm h X » 3, g.2 Pet. 1, 3. conf, j i iiu $ 46. TA Con- g (U$ « 339 340) . XIV. de Hliminatione: . Conféquuntur ex illis (1) habitus fapientie: ae prudenzie fpiritualis , ad fanum . judicium ferendum, Mf tans & ad circumfpeCte agendum 1Cor. 2, 15.. Rom. 14, 13—23. Eph: 5, 15.. Jac. 3, 17.. P(alm. 119, () 98&-1:04'.. (2) Guflus fpiritualis, feu facultas habitualis frri ex doCtrina falutis, & ex effeCtibus gratize falu- fctut taris, obleCtationem. fanctam percipiendi Pfalm. ::3449.. C. 36, 8 9. 10.. Efa. 55, 2. 3. 1 Pet. 2, 2.3. fltys lebr.6,4. 5. Píalm. r19, 103.. - (32. Diferezio five doxiuncix, verum ac falfüm, Q6j bonum ac malum, varios item bonitatis ac necef- D fitátis, gradus, fapienter dijudicans Rom..2, 2. Prn Eph. 5, ro. 17. Pliil, r,9 . Io. 1 Theff. 5, 21 coll. 4. 5. ebr. 5, 14.. r Joh. 4, 1. €: 2, 26. 27. !l ] .1€4) , Amor . erga. Chriftum ac. Verbum Dei con- firmatior Joh. 6, 68. 69.. Pfalm..63, 2—9. & 119, 97. lett RoAm(-as;, 45 felve D L dnmhg/is 5 "3-40-.-, Djeviää ln hoc Loco. vitanda funt UM (1) RATIONALISMUS, fui ingenii viri- bus fretust ) cum. Naturalifis ad. viam (a- ältlm ] àccuf lutis inveniendam: & caltandam fibi fufficere é duf volens;'-5) nec . vérbwm nec Spiritum Dei curans; z) aut Verbi Divini, fi tantifper t-'lcum, .. : dllud. adinittit,,. judicem & arbitrum. potius. d | Dotigs quam.difcipulum.agens; d) cum Socinia- LU "i* illuminationem totam. ponens in rogni- Aionz;xerum divinarum;, per naturales. iz« teum Guj genii virer e Scripturse verbis haufta, qua li ignorantiz .tenebrwe: tollanturs — e) thefin - de vi divina cum verbo & per verbum ani- BU fajfal mum intime zonvincente & efficaciffime tras- D. quillante , cum non. paugþ. diffimulans , aut negans, ltorj; XVI de iluninatione ($..340) 297 QUTATT negans, aut plane cum. contemtu. exagl- ndum, tans. fom .TIf (2) LyrrTERALISMUS (honomnis,; fed: hmslf fferilis iMe) im /olo. verborum. facri textus ? il Ícrutinio herens, Scripturam,. divini lu- Tin minis fontem, fine rerum ad continnam fui M emendationem applícatione, tra&tans. fü fum- necd' (3) FANATICISMUS, perSpiritum Dei; 122 per lumen divinum & inftin&um internum;, l45 Jine- F?rbo. [zripto ejusque ufu,,. ad. cognitio-. Jel ton: nem. De1 falutarem,. & vitam. 2ternam,, 19j perveniri poffe fibi per(uadens.. Doétrina. ecclefize. noftroe inter ho»c de* ja fun vla. recto.tramite ita. incedit, ut 2x a/fera j vt &liam parte vitentur exirema, nec invidiofis m accufationibus juíta. occafio. fit, Scruti- ifiat nium. enim: facri- textus: phiülologicum., hiffos. u Det ricun, ctriirum, ipfümque Ratiomis ufum., odloet adeo. non: contemnimus,, ut- neceffarium. j pO ]U potius, modo. memores maneamus., nos$ verba. Dei. viventis.tractare,. diferte profi- ] ng teamur;, vid, $.19. 24 29; Etiam. famati- jes il* cifini accufari jufte non: poteft: noftra. de: il- m quz luminatione do&trina . eft. potius antidotum: j d contra; fanaticifinum. & quamcunque aliam. falfam. fapientiam.. Domeftitarum de illuminatione /izium: me- j;, 1l moriamr confervare vix opera pretium, 5 eas 298 (S 340.341) - XVII. de Regenemtz'o.m eas renovare plane non confultum eft. Sa- n ad.a) tius fuerit, miffis fubtilibus tricis, ferioco- 6 1 gitare de periculo eruditorum , litteram Scri- f: pture, fine fpiritu; veritatem fine obíe- Do t quio tra&antium. Conf. $ 21. :Tz'.ng.,.öx. l4 LOCUS XVII. )h. DE jE li REGENERATIONE ET CONVERSIONE. QUi Cindur Regenera- $ 341. ReaxNEnaTIO eft aBfux gratiz fhen nth Y m tionis defr- applicatricis, quo Deus im homüne im peccatis Tum ]e fufio ; mortuo, [ed gratitg illuminanti fe non fubduceu- tis (b potex ie, porro T1 DEM inChriflum, atque adeo N- II.12 VAM VITAM DIVINAM æ'edz'i;'-äiritmli. f; bur PRODU C IT. ; : 4 : r .- I fd Regeneratio & Converfio k ANDEM 'fpifiti1aïem mue tationem. divinitus in hominis animo factam fi- Centi gnificant. Sed quoniam Scriptura ipfa diftintte de iis loquitur, ita ut de Regenerarione quzedam. bü, I EW afferta occurrant, quze de Comverfmue non sque commode dici poffunt, & vice verfa; & quoniam C ad diftinCctam fummi hujus beneficii zmelmgeuram , ad falutarem 'ejus praxis, nec non ad'cavendos Vr in hoc arduo negotio errores ac fallacias proprii de &a | düten cordis , apprime facit, fi nihil horum omittatur in Tierot docendo: non alienum erit, fub 4iffiuis ritulis ea, quz fingulis propria funt, diftincte explicari. [/777 "- Ditta clafíica de regeuerarione Tant: - 1 Pet. t, 3. 23. Jac. , 18-.Joh. 3,3.4-5. €. 1 12.13-. 1Jo t E h 4-X8. C. 35 9. Tit.3.5. Gal.4, 19; quibus adden- EASIS da loca de moeva crearoue 2 COr. 5,17. Gal. 6,15. 1Co: Eph.2,10; vivificatione Eph. 2, 5. ROm.G, 135 re- Jüfcitarione Eph. 2,6. Col.3, 1; & ex ipfo V. ; loca de movi cordis'd? novi Spirirus datione. Pfalm. ling 51, 12. 299 XVH. de Regmemz*ione ($ 34;...,344) N 5T, I2. Ezech: 6, 26.27. in quibus haud obfcurus 00 ad.antiquiora in libris Mofis dicta Deut. 5, 29. C. 29, 4. C. 30, 6 refpe&tus eft. $i« $ 342. Regeneratio paffim in Scriptura Coyfa effi- oDf« Deo tribuitur, Joh. z, 13. 1 Joh. 4, 7. c. 5, cieu; Q 1.4. Jac. 1 17. 185 Putri rPet. 1, 3;. Filio Joh. , 125 .Spiritui San&io Tit. 3, 5. 6. Joh. 3 L Ex quo confequitur, vires d»* conamus bumator ,. quamvis nobis omnino conanduüm, orandum, lu- QVE. &tandum fit, fub gratia affiftente (S 309. 31 0, 5), ta- gmtiæ men nihil ad ipfam regenerationem poffe conferre: nam in Scriptura defcribitur, ut beneficium divi- vucalit num longe maximum, ut mortis ac refürreCtio- nis Chrifti effe&us & fru&us, ut opus infinitze ii« potentim Dei, rPet. r 3. Eph.2,5.6. Col. 2, bo N0 XI.12. Rom. 6,2—11. Gal. 6, 14. 15. r $ 343. Ordinarie Deus non immediate agit Medium ; in fide producenda, fed utitur caufis effi- cientibus intermediis & fubordinatis: Ver- m r« (b i* bo, r Pet. z, 23. Jac- 1,18.21, & (quoad difinte uædïm infantes) Baptifmo Tit.3,5.6. Joh. 3, 5 - poniad Conf. $ 410. ;,ff/)/fdill [ . Verbum Legis non vivificat, fed tamen animum de ftatu mortis fpiritualis;convincit: Evaugelium j nl j Py(;pï.lt autem proprie, immediate, .& proxime, rege- qtur 1 nerationis orgamon eílt, r Cor. 4, 15; & quidem. j; 1 vivum , poteus & efficax , cüi v is effecliva vere ingfc' $ Xphcüfl Rom. r, 16. Joh. 6, 63. 12 Homines hzec med ia adminiftrántes & ipfi re- f generare dicuntur, nempe ut cawfa minifleriales , u 1 1 Cor. 4 I5. Gal. 4, 19. Philem. 10. 1 Cor. 3, 5. 9. j i j5 [ ) , [ $ 344* Subjefium , quod regeneratur, eft SubjeCfums /0 homo "in- petcatis mortuus Eph. 2, 1—5, at , jfin gra- 5[9 n 3co0 ($.344—346) — XVIL. de Regeneratione: gratiz illuminanti, quz ad regenerandum: tot ipfum tendit, fe non fubducens aut.;oro/z DI tital refiftens ,. Joh. x,. 11. 12.. ff in Srarus hominis atite. vegeuerationem: defcribitur ay ut ftatus wonTrs fpirirualis, quze formula admo- lx dum foecunda. eft, & hominem non modo omni-. bus viribus fpiritualibus carere Joh. 3, 3. Rom.. Tegen $,75; fed etiam. ipfo. principio, ex quo vires illoe um fluunt, deftitui docet Eph. 4,19. 4) ex adverfo. peed ante regenerationem. VETUS HOMO. CARO vivit i tj 'ü, , in homine ac regnat, Rom. 6, 6 coll. 12. Col. 3 . l 0110 4 €oll.9. Joh.3,6. Vocabulis vezus bomo , CdF0, in Scriptura denotatur 4) Razio übi fidens, Deo fe fit m«'m xon fübdens ,. de divinis fuo. arbitrio judicans; & iif Wuniest £) inde nafcens feque fuftentans 4mor fui inordi-- Ao natus, obfirepens Deo , fübducens fe obfequio "t ad erga Deum. Rom. g, 7.. üre v Admiffa. gratia illuminante , in lurelledu exfiftit- eapacitas obje&ta fpiritualia cognofcendi, iisque «hütip ( aflentiendi; Mounuras autem ad ea defideranda & ïþerans u amplectenda fleCtitur ($ 335) : & ho oc ob.fe,qpiumr Tüm jn via. eft ad fidem Rom. 1, 5 .S8 Fürma. M RD Itäq-u-e- FORMA 'reg-enerä;t.ï;imi's; dUdiean 00 o &) um fidei produ&ione. confiftit ;, 1 Joh. 5, t. ao mo (0 Joh. 1/15; quoniamautem fides, viva; ope- U rofa, novum agendi printipium in homine 110f j et, forma regenerationis. 5) confiftereetiam lüne li Wt ij meu dici poteft in produ&one movm vilg divin.cg',;. Eph. 2,5. 2 Pet. r,.3. Hze diverfze formulze veréir differunt; res eadem: ) eft, fed varietate formularum ma clarata; gis dzj[linfle de- ET fi r M:Mutatio $ 346. Intell*igiltufxffhïnc,ï qz»mlz'.röä?* sznm 2, $. mul: luet mutatio Jft. Eft magna, Vera , realis, totius "Ea XVH. de Regeneratioge — ($ 346 547) gbi dun totius hominis mutatio, qua per ipfius Dei eperationem novum principium vitze *fpi- orof yitualis, ccleftis, divinze, ai-nhominis;a;xïi- 4no inchoatut. tur ) (dino« Luculenta fütit Scripturze di&a: Job.3, 5. 5. 6 yrnie xegeneratio defcribitur 'ut marivizas, quze fit-evader Yon. ifuperne , & ex Spiriru ; Eph. , 1—6 ut hominis in es 1l ydverio peccatis morrui ad novam viram divinam celeffem vefu[cirario in-communione intima .cum Chrifto fa- ) Vivl €a; Eph.2,1o & c. 4, 18 —24 ut mutatio, qua 13,5 homo aalienatus a vita Dei pér movam 'crearionets it0,. 1fb it ln fatlura Dei, o Cor. 5,15. 17 tova crearurü Deo fe án'Chriffo Jefu ; Rom. 7, 6 ut novitas Spirirus, coms us; & amunicatio novze vitee fpiritualis. dnordi« :Non ergo eft qualiscunque tantum vitz ac mo- Mfequo vum ad frugem 'conformatio, quam quis folis na- turze viribus a fe ipfo impetrare poffit: non emen- exiitt «latio animi philofophica, animum preejudiciis li- , It iberans, principiis fanioribus ad rectum de rebus a & Sudicium, & ad cohlibendum paffionum vitiofa—- E rum impetum., imbuens. Si Scripturam audiamus, 'emendáta fentiendi, Sudicandi, loquendi, agendi ratio, ex interno Qütonis douto cordis fundo pvoficifcitur Matth. 12, 33. 34- 35» adeoque .corde uovo d novo fpiritu .dazo demum ex Ts 3llo confequitur Ezech. 36,26. Sulflaurialis tamen. aur. effeutialis ea mutatio dici i 0^ non poteft. Eph. 5, 8 iidem, qui zemebre erant, ponite nunc /ux im :Domino, c. 2, 1——6 iidem, qui im peccatis, morzui fuerant, fimul cum Chrifto fafci- rediint 4ati dicüntur. | ( $ 347. Regeneratio ipfa // im inffumti:in inflanisi " nam initium vitze fpiritualis& collatio fidei /49 jb fitunomomento. ÉEft jäæ (citatio & morte E,ph. 2, 6. Sed antecedunt eat (in adultis) Dd emm multze operationes gratiw preevenientis: hine ls rgallSs TU ($ 347.348) XVIL . de Regeneratione $02 iib antete- hinc praparatio ad regeneratiouem .omnino ] dente pra- fuccef]va eff. Jac. 1, 18 hoc innuitur verbo W gpar ation(:, a 7rexunde. I, 19' Res fpirituales non modo cognofcuntur facceffi^ Ünt ve 2Pet. 1, 19, fed & affenfus fucceifive gignitur Tehoy. A. 16, 14. 15; atque adeo Zalirus fidei fucceffive datur: fed ipfe AcTUS wiGoria fidei fit (l w/in inftenti, Qu 1 Joh. 5, 1. 4- tio d -a $ 348* Regene;'atio eft corg/ldn.r €7 flabile Mgrtni ]JBF 1üe 717 9ens , beneficium. Nam efficacia eam producens lr e ex parte Dei, perennis eft 1 Pet. 1,23.25; L & Deus fidelis eft, fub regenerationis ini- $4 tium jam ejusdem confummationem: intendens Youm Phil, 1, 6. 1Cor. 1, 8.9; & fides ipfa non 1) fii eft a£ius tranfitorius, fed ad victoriam per- Tom TY: ä.j - ftea du&a, fit habitur permanens , fubinde 1j in a&us, quoties obje&tum eos excitare d aptum prxíto eft, erumpens Gal.2, 20. t ( Id quod per gratiam regenerantem producitur, t ! eft vizta ex Deo Rom.6, 13. Col. 5, 3 novous bonmo Eph. 4, 24. sova creatura 2 Cor. 5, 17.. uovitas fpiri- jj zus Rom. 7, 6. ferma Chrifli iu nobis. Gal. 4, 19. 1 ]oh Exrgo perfeverare homo in ftatu regenerationis Tl poteft usque ad vitze finem , per ratiam Dei , -in debito ordine fideliter fervatam. 1 Pet. 5, 10. c. 2,6. Q'üam Hebr. 3, 14. 1 Thelt. 5, 23. fühxm ( Praterea vita fpiritualis, ipfa indole fua zmere- menium do profecium exigit, I Cor. 3,1. t Pet.2,9 ID g Eph. 4,14; " ]d quod referri debet ad renovarionem, . 3' 4-(3 in qua prima 1 la mutatio, in regeneratione fa- €ta, conti nuatur per ulteriores progreffus: indi- vulfo enim nexu duo hæc- beneficia cohezrent, j ^ 4 Tit, 3, 5. 2 Cor. 4, 16. $ 349* Fa " XVII de Regeneratione | ($ 349—350) 303 D N 349. zdmitti potefl fides ac vila fpiritualis amiffibilis ä 'erbo per peccata contra confcientiam, 1 Tim. 1, 19, KRom. 8, 13. Ezech.3, 20.- c. 181 24- ceffi Unde ferize de relapfu cavendo, & de continuo DICE renovationis ftudio admonitiones, r1Cor. 10, 12. i v[ive Gal. 5, 16. Rom. 8, 1. 13. Q s Qui gratia regenerationis excidit, ejus condi- tio deinceps. deterior eft 2 Pet. 2, 20. Luc. r1, 24——26; - i quamvis recuperari podfit amiffa gvatia ; /labd* vegenerarionis, Jer. 3, . 12. Gal. 4, 19, quod in couverfione fit$ tamen iterata talis converfio diffi- JCers cilior eft, & graviore lucta conftat. 2 Cor. 2, 5—11*- Hebf-ö, 4. 5— 6; ï jsi $ 35o. Note homimis reg'mitï funt gene- fegenzra- ratim exertere juflitiam x Joh. 2,295 fpeciatim tioris uo- ndelts a) filiair erga Deum affe&us, Gal. 4, 6./4; ? 000 Rom. 8, 15. 1 Joh. 5, 1. b) fratrum amor , mp V l I,pa 1 Joh. 5,14. 0. 4, 7. 8. €. 5 1- t) continuum xcitate deponendi peccata, & in vita fpirituali profi- 20 tiendi ftudium, Gal. $, 25.. 1 Joh. 3; 9. 10. ducitils rPet 2, 1 2. Eph.4;22.23. 24.. €.. 5, I. a bono d) villeria de mundo ejusque illecebris; i fpm'- £) patientia in adver[is, j 1 Joh.- 5, 4. 18. xwmä Hebr. 12,5 — 10. - mhm Quam meceffaria omnibus Regene fatio fit, vel LO, [U] 2) ; folum Chriíti effatum demonítrat Joh. 3, 35 & Omniaea loca confirmant, in uibus cum falute T 1 Pet. r, (no i^ ipfa ar&to nexu conjungitur , ( g s 14. Gal. 6, 15. , ato"t , DE CONVERSIONE Ü $ qn* cwWh $ 35r. A Regeneratione modo explicae Comerfo- Rege- nis a rege- tla Converíio non differt, nifi quod nera- L j — » i f 304 ($ 351—353) XV.I*I«. de Converfiont fttj, wersüiomg Deratio refpettu SubjeGorum €7 Mediorum las meli difrimen; tius pateat, quam Converfio. tl?!' j ) Converfionis medium eft Verbiim Dei ; Yegeties od i GRÀTI wariouis, etiam baptifmus. 4) infantes per Baptif- um non converti, fed vegenerari; ex adverfo fioten "adulii frequertius comverri dicuntur: fpeciatim lthe Jap[orum iterata regeneratio (S 349) non regene- tronf ratio fed coterfo dicitur. Cttne ttitr | J2Definitios $ 352. CoN vERsro eft piritualis €?. in- &icitr derna mutatio 1m hominis animo a Spiritu San&lo E qer verbum fafla, vomfflenr in averfione ab Alibe 'omni peccato,, €7 inclinatione im' Deum /feria, R um firino propofito omue bonum Jequendi £on- jszïa. patat Hac definitione eadem fpiritualismutatio, quze Von, 4n regeneratione fit, explicatur, fed fub diverfa, dem ] «quam Scriptura ipía füppeditat, confiderarione, Nama NY ves divinze ac fpirituales, multiplices habent re- dfpectus. qu | AMbyetit (Canjfà eff- $ 353. Caufa efficiens Converfronis Deus ff Q15 tfacia A. 11,18. oTim.2,25. zReg. 18, 37- Of r noündu: Kzech.36,26.27; & quidem, quia homo Vi plane viribus caret, ex fe aliquid eo con- ïKmSyu W&b & ferendi, /ofu. Deut. 3o, 6. Jer. g1, 18. 2/'Cor.3, 5. Phil. 1,6. c.2, 13. Conf $.343. l ones Denonai- Huic thefi non repugnat, quod converfio in NUN snationes Scriptura szuc ad Deum refertur, qui aCtione fü- tim diverfa ; pernaturali hominem fpiritualiter mutat Jer. 31, 18 '€onverte me d» convertars Ezech. 36, 26 dabo vobis i €or novum; nuunc ad hominem, qui jubetur fe:con- b j elis vertere, Ezech. 18, 31 facue vobis cor tiovum dv fpi- vitum nooums jer.4, 4 circumcidimiui Domitnio ; ]oel ht 2, 12. 13 conversimini ad'ime 1010 corde veffro, . . fcin- 28919 ware cor vefirum ; Matth. 4, Y7 qeravos?re ThUutate 0men- m&lj stf XVT. de Converfione ($. 353.354) 305 n sem. "Talia loca indicant, velle Deum ut homo anediis divinitus ordinatis fine reluctantia rite uta- tur, & fic Deo converfionem operanti locum baud invitus.concedat, »rER vrnrs non fuas fed tl« GRATIJEK, initio collatas. ipti- Antiquiores conver- lverfo fionem diftinxerunt in zranfrivam & iusraufitivam. cjatif Et hzec & illa eft una numero mutatio. Converfio aranfitiva eft actus Dei, qui hominem convertit,, Qenee ipa- Converfio inrranfitiva eft motus in homine, qu titur fe converti. llla etiam ajva, hzec pajfiva j; Ia dicitur. dnubo $ 354. Medium, quod Deus ordinarie JLedium; yie u) adhibet , e// verbum Dei, Luc.16,29. x Cor. y frrit 1,21. AG.26,17.18. £Lex hominem ;pr.æ-' TU parat, efficiendo agnitionem peccatorum, Rom. 3;20: Zvangelium autem ; quod Fi- o, Qie dem producit Joh. 17,20; perficit convere« ] ( h j, M fionem. Jac. 1;21. bent tf Idque fit xow TAwTUM fer argumenta d .-i«m'on;: anoventes in. Verbo Dei propofitas, fed per divinam m efficaciam ei infitam, fupernaturaliter operantem, Rom. r, 16. Ad dubia, quze moveri hic folent, It j notandum: Divina hzc efficacia non .operatur in homine füi ignaro; mnam fciens, libere confen- 4 Domo tiens, converti fe patitur. Adeft in animo con- p ( victio per verbum produ&ta; fed eft multo wi- vidior ac potentior, quam .qualem argumenta & 3[, 18 fuafiones .efficere queant. :Converfio fit quidem l 36(70 UM convictione per argumenta: fed non rx&R Y eïfl() n «onvictionem .e folis argumentis «& :motivis -or- Xione J tam. Calamitates a Deo immiffz., beneficia, :aliaque je: yj "m Providentiz opera funt suedia »pedagogica., quibus i JDeus utitur, ad homines, nt:ad verbum .atten- yr , dant, excitandos. Deut. 39,1.2. Jer.30, 11. Efa. WW v 28, 19. Hof.5, s. Amos 4,9. 10. 11. jam,. 2,4-5- j Is J Luc. 15, 13—18. Conf. S 310. p j V $ 355. 306 (S 355.356) XVII. : de Converfione Subjethum; $ a55. 4nte Converfionem homo ad /piri- git tualer aciiones plane mortuus ac fervus pec- [ cati eft, Eph, 2, 1. Rom. 6, Iöfeq, 1 Joh. itinr 3, 14: in Converfione autem foius mulatur , fl quoad omnes mentis facultates, intelle- potifa &um voluntatem, & appetitum etiam t e f fenfitivum, Eph. 5. 8. €. 2, 3* 4* 5 Joh. 3; extinl 6. 21. Efa. 57, 18. Tit. 3, 3.4-5- ($ 344/chol.) Tf Yormas; $.356. FonmA igitur Converfionis non in ER externa morum emendatione, non in levi qou; animi mutatione, non in motibus bonis ld ) tranfitoriis confiftit, ]oel2, 13. Hof.7, IPSiU Efa. 58,2.3: fed eft. à) feria, realis, folida, & n perinanens Av ERSIO hominis a percato, in- i-40 MT primis a quovis peccato habituali, Ezech., 18,30. ]er. 18, 8. C. 25 5. cum feria ejus Iäü « deteftatione A&. 19,195 & ) (imilis /rria, I dominans €7 permanens ANIMI INCLINA- 1!4. hw] T10 IN Drvuw, gratiz & falutis omnis au&orem ac fummum Bonum, 1 Theff. Ro f ?nmlt: 1 1,9. rPet.2,25; conjuncta £) cum firmo ïl 3,6 & irrevocabili »PRoPosiTo, propter Deum iy oMNE bonum, & quicquid Voluntati Di» füiwem! vinz convenit, ample&endi & fequendi. w Hoc docent a) emphatice locutiones li di Scripturz; Deut. 3o, 6 converfio dicitur COtyer circumcifi j Q cordu, Ezech 33»1I averfio ab im- ) 0fey pæeta- . XVII. 'de Converfone — ($ 356—?-3 58) 397 i« gietates Ez. 56, 26 ablatio cordir duri cum col- p latione novi cordis; Efa. 57, 18 fanatio cum col- ïjoh. latione folatii; Eph. 5, 14 expergefaflio, cum Atf , furre&ione e mortuit; A&. 26,18 translatio & yele- potejiate Satang ad Deum ; I-th. 3 i4 tranji- d dus e moríe in vifam;. & b) eximie illuftzant JOh ) exem-pld vere conver(orum in Scriptura me« morata. fflal) yon It $ a571. Modus Converfionis ordinarie ef fut- Modus füc- n lil eoffivus; neque enim fit fübito per raptum, ceffvu; | bOHfS fed a) per varios acus pr?»paratorios )[-'156' QiPSiUs DEr, intellettum illuminantis, & voluntatem flectentis A&. 2, 41 coll. j 31—40- €. 93—19; & »5) Verbum, quod l) jl EZGCho Converfionis medium eft, vim fuam non ittu oculi exferit, fed quando auditur, i $u T percipitur, meditationi fubjicitur, At lsj à 16, I4. o M* In eo Deus fidelitatem fuam demonftrat, quod j as motus Spiritus Sanci, quando homo eos non fup- rimit, non cefíant, fed augentur,. Joh. 14, 16. [ Thefr' F T 6. joh. r, 16. Luq 8 18. (S$ 311, n. ;&5). y firmo S 358. JHus ih Dwim, r quos homo (1radus rpeun ltatï D convertitur , dici folent GRADUuS GnATIA, gralizs & varie a theologis diftinguuntur. Faci- lior diftributio haec eft: Gratia, qua homo ii convertitur, eft a) praveuieus , D) preparans, £) operans. il j Jl V3 Hi r ($ 358.350) XVII. de Converfione 308 Hi tres Gradus ipfam Converfionem efficiunt, Pfaln & ad gratiam aff/fleueem referuntur: fequuntur deinde Converfionem a&tus grativ z;mbabitansis $3 f1 (S 309)5 Gratia nempe cooperans , confervatis , ad- jmvans, roboraus; quibus opus gratize continuatur lus $. in Renovarione, admit Gratia $ as5o. Gratia preveniens eft ille aCtus, fiotis preve- - quo Deus converfionis opus inchoat Phil. pus miens s J IY 1; 6; dum Spiritus S. per Verbum primos dbf bonos motus internos; inprimis convictio- J nem de Voluntate Dei, in homine fufcitat. füt àg 'Tales motus fünt ACt. 2, 37 . cordis compuntiio ; oftendi c. 24, 25 pavor incuffus fub verbi anditu; c. 26, 28 períuafro im bivio barens ; Joh. 6, 44 zraclus Patris ; Wnantu Phil. 2, 13 efficiettia v velle; Apoc. 3, 20 pulfus ad oflium. Huc pertinent, quz in loco de Poca- lu; rione docentur. Trte Sub tali cogvi&lione interna per Verbum , homo G. p incipit veritates falutares cognofcere: hinc per lus im gratiam przvenientem, 4) tollitur incapacitas d* lus tny refiflenria naruralis , (in naturali hominis corruptio- tonfpr ^ ne fundata, quz& per contrarios motus, dubita- PTO tionis, perverforum judiciorum, pravarum cupi- ditatum , fe exferebat, r Cor. 2, 14) & ) offerun- j M zur t0v& vires, per quas homo jam poffit non re- &a) d fiftere, & pati manum Dei medicam, 2Pet. r, 19. Quodfi vero hanc gratiam non ufurpat (abne- | lï'da ( gando fe, orando, vigilando, continuando atten- Ü i tionem ad Verbum quo animus commotus fuit), fed potius hoc intermittit, & cum jam poffet non W ïp& refiftere, fciens tamen ac volens animum avertit, per e&ït&ü hz deinde maliriofa five marofa refifleutia elt, Hac novam ipfius hominis culpam contracta. i D morofa refiftentia aut mediis converfionis, eo- (iy rumque ufuiexterno , ACt.6, 10. c. 17 5, aut ipfi pratiz[e convertenti internze, fe fe opponit. A& £eli r 7: 54- rCor, 1, 23. epugnantia hzec morofa tollit gratiam, mon h()mow tantum ex voluntate, fed etiam ex intellectu, Pfalm. 4 D 7 . XVII. d'æ; Conw;:/ämæ- ($ 3-6yo. 36.1) 309 l, Pfalm. 1, 12. 13. Efa. 6, 9. 1o. Joh. 12,39. 40. conf. Vuntut $. 336 /cbol.. Vitantiy , d- $ 36o. Gratia præpammk eft, qua Spiri- prapa- uatür tus S. apud eos, qui primos illos motus ranm; admittunt & non refiftunt, opus conver- , fionis jam a&u inchoatum promovet per y P plures & repetitos actus » iluminationem in- primá telleius ? mutationem voluntatis; e.g. dum vitio prejudicia pra&ica eximuntur, peccato- citat. rum agnitio vividior fit; medium elu&tandi 1pun&io; oftenditur, languidiora defideria confir- j 26; 28 Durt imantur. A&. 2, 38. c. 16, 14 Phil. 2, 13. mIJ'uI ul Luc. 15; 15, Joh. 6,44. Matth. 5, 3. 6. e Vi Inter hos motus homo fenfim magis fibi difpli- cet , peccata retratat 2.Cor. 7, YO. I1,. & fic to- , lm tus immutatür: quod quidem aliquando, homi- inc pf nis. convertendi culpa, lomgiore mora & luca cittt conftat, Pfalm, 32, 3—6. Gal. r, 15. 16.. Mat! vt tþ- l I*', dnitr 28 coll. 12. & Luc. 16, 16. 17. m p $ 361. Gratia operans. (aliis perficiens di- perficiens ; p m &a) eft, qua Spiritus S. pracedente fo- st 119 lida contritione, & depofita refiftentia cor- : (abnt- dis, jam ipfüm fidei: afum habitumque produ- j 4tten sfoit)r cit Eph. 1, 19, conjunétum cum propofito flet nol Weïtlh efficaciflimo, fe totum Deo tradendi. Act. efï, ïef 26) 38. I Pet. 4, 2. Rom 6, II. 17& T. fis, Gratia operans, fidem ipfam producens, evan- a gelii propria eft; eum in gratia proveniente ac I^ preparante potius legis munus evangelio quidem fil non exclufo, adhibeatur. Pofito habitu fidei jam homo ad Chritum venit Joh. 5,49. €. 6.37, & j jon ad Patrem Joh. 14, 6. yueP fius v 3 $ 3621 310 ($ 3562) XVII, de Converfione homine $ 3562. In omnibus his a&ibus 40mo ton- lis c f tonuerteun- vertendus w E RE P ASSIV.E jä habet ^ SCI' i-, (QtY do pafive ptura enim hominem convertendum mor- mit e habente; di li Conte mun;», converfionem /u/titationem ex mortuis dicit Eph. 2, 55 eoque fimpliciter divinze li Q'üe DT [ 1no f operationi converfionis initium , progref- fum, & finem adfcribit. Aé&. rr, 18 Deur ftion qunitentiam dat ad vitam; Phil.z,z9 Deus no- r bis donat, u£ credamus ; Phil. 1,6 Deus inchoat mf'm's : in nobis bomum opus , idque perfitit; Phil.2,1 2 etam Deur efh, qui effcit im mobis €7 velle €7. per- excy Jficera. Cont Hzc thefis swom faeir ex bomime truucum, quod TAN noftris quondam objeCtatum , accurate diluitur in FonMuraA CowxcomRDprx, artic.2. Senfus thefeos traï i werus hic eft, bominem nuibil ex fe, nibil ex füis vi- TU vióus ad fui comverfionem couferre poffe. bomiem ue zenuiffimum quidem inisium vere mutatio um fm in melius A in poreffatze fua babere. Dor 1 Obfervato hoc etiam recens mota dubia evane- fcunt: uoniam 4) non negamus , id quod e fcri- C[hr ptis no r ratium fatis conftat, hominem virilus na- lr gwq zur& preflare po[Je acfus pedagogicor, audiendi, le- gendi , meditandi verbum Dei (S 177,1); 4) quia fO]l " prstterea & hoc docemus, hominem füb gratia turæ, proveniente viribus movis donari (& 359 fchbol. ) , easque ftatim wfurpare debere, orando, meditan- hi do, abnegando fe, vigilando, abftinendo a pec- t catis prozereticis, fodalitia noxia fugiendo, red- p dendo quod furto, fraude, injuftitia ablatum al- teri fuit, in gratiam redeundo cum inimicis: add. Ciuty etiam $ 360. Hzec fünt fane adus hominis con- &tl u P[( vertendi: fed removeur tantum aut cavenr ea , quze 2) L gratie convertenti obftarent; mom fuur principium caufale ipfiws couverfonis; fünt tantum ordo, quo polito Deus opus converfionis inchoatum ipfe fo- us XVII. de Convzrftone ($.362.363) 31I lus contihuatugus eft , & quo non pofito homi- [ nem nec vuit, nec falva Sapientia fua peteft, $d convertere- (S 311, 5 ) Admodum ambigue thefi noftrz: contradicunt, qui hom inem per tales actus | WP SAM CONVERSIONEM uiagere poffe aliquid AD xP imbecillius eam impugnant , qui con- Ytüis contendunt : D tinue jaCtant , hominem per lumen mature d» vatio- Vilila uis agere poffe , que bona fuuz coram Deo; quod ne- b eo, quod in hoc loco in quz- um mo negat, & a ftione eft, plane recedit. ) Du $ 363 Dum ita omnem aZvifatem ho- Antithefin PLf M minis NATURALEM in Converfione (immo incliond etiam , & multo magis, in Renovatione) .L 9-) 13 excludimus , tenemus hanc do&trinam (1) 8 pir contra Phagiemos, qui converfionem To- TAM viribus natur?e adfcribunt ; (2) con- , qi imr m tra Semipelagienos, qui converfionis INI- theleté TivM viribus naturalibus tribuunt, to- ' þlis' lj jne tam autem converfionem iis folis peragi cTon non poffe, fed AUXILIUM GRATIJA ne- ( ceffarium effe, concedunt; (3)contra Sya- "u jl M ergiffas , qui INITIUM converfionis graim pl foli, PRoGRESsuM vero etiam viribus na- j g p gra iurv, per gratiam tamen adjatir, adfcri- bunt. - | CbOL) ! netitil" Pelagiaui homi nem in converfione fui conci- It rg piunt ut fanum ; Semipelagiani, ut egrotum d»* fau- cium; Synergifla , ut femimortuum : noftrze autem 3tümn ^ ecclefize doctrina fincera hominem convertendum cis: " (j jns t ut plaue morsuum duce Scriptura confiderat, Lph. .2, Iu* aCJ ?rtfm' ! "] ]*dOu q j) LOCUS 1 jis V 4 312 ($364.365) — XVIII. de Prnitentis LOCUS XVIII Th q-uih'tr DE POENITENTIA, f tiüm ET EIUS PR!MAR];A,PARTE- FIDE. d, & oftend quid R Pa,;'n'ïfen- $ 364. Vidimus, Converfionem peragi poiüt. tiz fignifi- a Deo, efficaci gratize ejus operatione; & cüí' di- confiftere in averíione a peccato, & incli- j; oerf y natione animi in Deum. Jonio Jam aéctioni Dei 10 Yj hominem convertentis refpondet in homine effe&tus , ut pofita averfione a peccato Pz- Doq nitentia, pofita inclinatione animi in Deum Ib 3"[ Fides exfiftat. hts 5 Ubi ante omnía notandum , Penirenriam ín Scri- lr Vrl azritionem , lig ptura interdum a fide diftingui, ita ut folam cou- la w ificatu ffri&iore , notet, Marc. T, x5. &c fter Act. 20, 21. Hebr. 6, 1. P?lerumque autem /aeriur Tatur ( accipiturf, wr fünul eriaws Fidem iucludar; quod fit Num in illis dictis, quae Poenitentize tribuunt effectum remiífionis peccatorum, gratiz, vitz, falutis, fufcipie non facta fidei mentione exprefía, Luc. 13, 3. 5. , W €. I5, 7- IO. €. 24, 47 A. 11, 1. €. 5, 31. Ezech. Yi X8.32. Marc. 6, 12. lm.iale din Ila dici folet Pcenitentía parzialiter, hzc Pce- Apül | titentia roraliter fumta : accedens enim ad contri- Dutar, tionem Fides, | poenitentiam faeis integram , veram, Doni fe ac falutarem.. 13 $ 365. PoEN1TENTIA 2f alfur a Deo p -»Dg?mïtib ^ vivide excifatus im homime, quo peccata agno- incujy J'it, dolet, deteflatur, &f gratiam. Dei Chrifli & everito pariam defiderat, ampleGütur , fibique Quf —.vapplz'aat.- 5' 70 | tila 313 Tlla poenitentide &otio, per quam nihil aliud re- quiritur, quam ut homo z;z pofferum a peccando ab- flineac & virtuti ftadeat, Deum hoe pacto propi- tium & peccata condonantem bhabiturus, jejuna DE, eft, & multum a via falutis, quee in Scriptura oftenditur , aberrat. Sed luculentum fpecimen eft,. quid Ratio fibi fidens in falutis negotio videat ac x Pofüt.. v; U inc $. 366. Ponitentia eft quidem ACTUS Ciufa cffi- hominis: fed « Deo vivide EXCITATUS;ciens; i Del yiüe non viribus. hominis naturalibus, fíed a Deo convertente datis productus, 1Reg. to I 18:37. ]er. 3 18. x9. Ezech. 36, 25. 26. Dan A&. 5. 31. 2 Tim.2, 25. Ín efficiendo poenitentiw aCtu adhibet Deus J &t« Ferbum 4» Legis &* Evangeli 2 Cor. 3, 7 feq. m a lia snimum propria juftitia confifüm: humiliat , C Il 15' ac fecurum. e fecuritate fua excitat, & fic ope- Atf gatur Conrririoem , Rom. 3, 20. c. 7, 7. Hoc ani- ) / munmr ad promiffiones gratiw€ defiderandas & äü()ü j fu. fufcipiendas inclinat, & [ic fidem gignit , Rom- flyti, 30, I4— 17 Hine rect e flatuuntur due Poenitentize parrer ef- 5 enriales ,, Contritio d?? Fides.. Marc. 1, 15. ACt. 20, 2r.. Y gt Íd in publica doCtrina receptum. ( 4ug. Conf. art, 12« Apol, 165. 168.) , neque caufa fufficiens eft, quare a mutari debeat: maxime cum hoc ipfüm. exempla onttt poenitentize fcripturaria confirment.. vert $ 367. CoxTR1iTIo eít anim dolor de Comtritioe geccatis commiffis, ex lege €7. fenfu irig diving ms defini- « D 105 sneu[fus ,. cum feria: deteflatione €7' odie pectati , f agrw* l €9 cum fpirituali mutatione animi circa vitam €* T. u aute aciam €7 agendam i poflerum. Pfalm. 51, j 5.7. 18- ÀA&. 2,33. Jet- 3 13- €. 14 20. V5 Rom. f 314 ($ 367—3069) | XVIIL. de Pauitentia ( Rom.3,20. c.7, 7. 8. Thren. 3, 39. 40. 41. 42. Mich. 7,9. Nahum , 6. gui; Q, l- Dolor. de peccatis omnino ex lege eft, fed fide T2f ex evangelio accedente fit falutaris, ut fit zri/fi- 10 du zia fecundum. Deum, 2 Cor. 7, 9. 10o. ]ta & odium ac dereffatio peccatà ex agnita per legem fceditate a/('fia k & confequentibus amarulentiffimis peccati oriturz 53 fed oritur etiam ex verecuudia erga. SanCtitatem, fo] /rü Juftitiam, Beneficentiam. Dei, & ex pudore ob difformitatem a Voluntate Dei , tanquam - benigni d d Patris; Jer. 31,19. Dan. 9, 7. . hoc.autem , quod homo Deum ut Patrem benignum intuetur, ex pipot evangelio eft. : t pie v indolergaf-.. $ 368- Contritio non eft a&iva , fed pat- h M. jva ; fiva: eft enim dolor, excitatus:a Deo; Jer. Hoc &X con 233 29.. €, 31, 19. ]oh. 16, 8, 2Sam. 24, 10. ex fid Verfün Pfalm. 51, 19. & 6, 3. A&t. 2, 37. eft opus Spiritus Sancti, meutiquam vero ex liberi arbie Bropte trii viribus groficiftitur , 2 Cor, 7, 10. (add. s E $ 355) tihil m Non ergo ea de caufa requiritur, ut per illam Tüft C peccata noftra velut luamus, vel expiemus: fed eft pars oRDINIS, quem Deus in hominibus con- T - vertendis obfervat, g £Onj[g£- $ 369. Ad poenitentiam quoque pertinet qlæï/l.f * ho"Pfïale confeffio peccatorum , quse ex coatritione Wgug a.) confef- J s. vera ultro confequitur, ac primario Deo facienda eft; 1 Joh.1, 8 9. Jer.3, 13. Prov. f 28, 13. Pfalm. 32, 3. 4. 5. Aliquando' & coram hominibus facienda , nem- Ff peubi 4) honoris divini, 4) offenfze, aut c) pec- catoris conícientize reCtius edocendz, intereft. LOI I.Tim. I, 12—16. Jac. 5, 16. Matth. 5, 24. c. 3. 0 coll. Luc, 3, 10—14. Vanita :^ Con- XVIII. de Penitentia ($ 360—37D 215 r Corffequüntur alia quoque moerentis . animi fi- gna: 4) jejunium; gemitus; lacryme; pudor. joel 2,12—17. ]on.3, 5. Nehem. g, t. A& 9, 9. Matth. d file ILarno26.75. Luc.;84,13..6€: 234 & reffitu- trill- zio damni, Luc. 19, 8. Ezech. 33, 14. 15. r - li | c) ab- 'olzïio Jcandali , ACt. 19, 19. 2 Cor. 2, 6. viitate E $ 370 NovA OBEDIENTIA;, nonpatS, Eyzgris. tatem, fed fru&ur five effe&us formalir Poenitentize pamiten- bre oþ enignt eft, & in ferio, conftanti & EFFrcAcr /iz, IVova , quo . bedien- W. 1 propofito ac ftudio, a peccatis abftinendi Í & pie vivendi, conüítit, Matth. 3, 8 L. adpi T 4T: Hoc propofitum non peccandi, prout eft a&us , ex contritione ; prout Pabiruelis a peccatis aver/ro, .l,, 1o ex fide eft, x Joh.3,9. 10:: & ad owwra in uni- verfum eccata, owwEMque Dei Volün'gate-m, prqpter eum facien-dam, pertinet, ( $ 371. Sincerze hujus Loci do&rin 9) mtirefis, nihil magis adverfatur, quam frigidi illo- j lHä t rum conceptus, qui pzuilemtiam tantum us ln confiftere putant iv ceffatioue a peccatis in ocu- s oD los magis incurrentibus, £? qualicumgue vita yrit honeflate: quem perniciofifimum errorem jitioe vulgus chriftianorum folo nomine talium T De communiter tener, & pum vana ac-emoriua fíidei in. Chriffum opimioue conjungit. ) So- 3 Pro cinifmus ac. Naturalifmus eundem errorem , fed comtum atque ornatum, tenent: re- d7 j ll movent nempe falfun ilam /fduciam, cujus j lhfg[f j vanitatem ipfa Ratio fana videt»; ceterum fime (of 316 ($ 370 XQTHI. de Prnitentia ( fime contritione, quam fupervacuam (gene- 5 j rofos animos minime decentem) habent; d ! ac fine fide im Chriflum Mediatorem , ex re&e fattis & virtutum ftudio, con/tientim. pacatz Afmen obtinende [pem , fibi aliisque faciunt ; c) quo a hu majorem fententia fpeciem habeat fere pe- gnitig mitentiz , in fine vitze demum attve, /pem I;zïo lo f gratie ac falutis omnem aut proríus dene- fetminati gan!, aut valde dubiam reddunt. O0 u achdt, Ea docendi forma, quze peenitentiam in tribus illis aCibus ponit, Conrritione, Coufefione, Satisfa- Vriptura £lione , ex veteris ecclefize difciplina circa lapfos orta Qtetn eít: fed a /fcbolafficis variis erroribus deformata A& 16 fuit, qui confundebant pemitentiam intertam . co- [ inm quiyis ram Deo agendam, cum peuitenrzia externa ad ece clefize forum fpeCtante; per Cafuiflas autem, inpri- $00 - mis quoad farisfattiones & indulgeutias , multo ma- 1 fide f gis depravata: quorum graves a£ufus, in ipfa Ec- lür j dEb clefia Romana meliori parti femper difplicuerunt. Ti Inter noftrates Jites domeflice füb finem Seculi fuperioris circa Locum hunc agitatz, plerzeque nj , ex iuücommode didis natz íunt, quae fuis aucto- ribus relinquenda effe, fapiens quisque pacem ec- lx n clefiz: amans exiftimabit. Nuperz concertatio- Jl nes de ]u&a petitenziali, ac de valore illius, parum negotit faceffent, Ífi pacem zeque ac veritatem b as confeCtantes zec cirra, nec ultra id quod Scripiuva COL 2, [/ docez, duci nos .patiamur. Fuere, qui Coufeff/onem , que in cclefía noffra an- hu E ze $. Cene ufum fi, obrogari optarunt. Verum non modo Ííine incommodo ecclefize , fed potius Atf magno cum fructu retineri poteft, fi obferventur, inchban quz? ÁUGUSTANA CONFESSIO arrzic. Xl, ac porro p.24 lin.4 & 27 lin. 2fgq. monet, & Miniftri pote. ecclefix: periculofis abufibus dextram iníformatio- atth, ngm publice privatimque opponant. Etiam DE XVIII, de Fide ($ 372 32 317 DE FIDE. gene $ 372. Altera Poenitentize pars F1DES g;j, 1bent; te(de eft, mediun ilud in oconomia falutis gumtæ Amzrx0v, liberrime ac fapientiffime a DEo ad hunc ufum organicum, & applicationem )qu gratie ac falutir , determinatum , 1 Cor, p I, 2T. , n Tdeo fides ju/fifica , fülvifica appellatur; quze de- 1 deti terminatio fidem eueraletn , omne verbum el, us docuit ampleCtentem , non omnia quz Chri Frequens & conftans jn ts excludit, fed fuppomit. ac SoOLOS, fa- Scripturze do &rina eft, illos omues ,. dnje lutem confequi, 4 j credunt , Joh. 3, 36. c. 20, 31. üunc ,P]ä: onta A&. 16, 31. Rom. z, 16. 1] oh. 5, 11. 12. 13. oformitd ut a&us defcribitur; nunc ut Pabitur , qui fubinde, r qQ. quavis occafione dat a, in aCtus erumpit, Gal. y i& 25 20. Dicitur fides fü bjetliva , QUA creditur ; & five doctrina fidei, Quug credi- m, i* à fide objecliva , ulto n* tur, debet diftingui. | ipfä ( Fiprs hoc fubje&iva eft fiducia faperna- Definitio ; jcuertl ; n iuralis , im promi[fomibus divinis, a€ SPECIA- Jereque $ ao TIM inmerito Chrifü, quem uT SUUM c0W- acm gleBitur , pofta. Rom. 4,24.25- € $» 25. 26. "m szm $ 373. Deus Unitrinus fidem producit ; Caufa eff- y'efifüïem Col. 2, 12. Joh. 6, 29. 44- Eph. 2,8, Phil. &iens; $p 2 Cor. I, 2"9- Hebr. 12, 2. 1 Cor. 12, 3. noä (( I Verun 4,135 €7 quidem folus, quia homo nihil ad . poti inchoandam & efficiendam fidem cooperari fervenïlïfr r & Mm':&'l Matth. 16, 17. o^ — Etiam in progreffu . vite fpiritualis, confervatio ce pendet à Deo Joh. 15, & augmeurum fidei uni 4— & » 318 ($373—3760 . XVIIL de F 4—8. 2 Theff. z, t1. x Pet. r, 5. Luc.17, $. Acrus tur v tamen fidei, qui fubinde ex fide babituali fub gra- tia cooperanre tiunt, eriam bomimi regeniro adícri- funt o buntur, 2 Cor. 4,13. Phil. 5, 12. $10 lut.1, Medium; — $ 374. Medium Fidei conferendz, cön- fervandze , augendze, eft Pzrbum Dei, fpe- Infent U od x ciatim evangeliun; . Joh. 17; 20. Rom. r, ä a, 165 17. c. Io, 8. 1 Cor. 1, 21. 2Cor. 4,6; T ( adeft /;/(f & facramenta Gal. 3, 26 21. Tit. 3: 5. 1 Joh. g .5, 80 Wt F'c, d Suppon itur autem Vefbum auditum, lectum, ditfummo rite tractatum, Rom. ro, 17. Gal. 5, 2 feq. At 16, 14.15. & facramentorum legitimus ufus & praxis Gal. 3, 27. Hinc Fides donum quidem Deti eft, fed ita, ut reCtius HABITUS ACQUISITUS dicatur, , bbl J quam nfafus.. Conf. S 23. arfotoy SubjeBum; - $ 375. In adultis ortum fidei antecedit COf peccatorum agnitio, dolor, ac deteftatio. diyy M Etenim ut-fides exfiftat, ipfa rei natura Á fj requirit animurm. poenitentem. Matth. g, 12 lln egrotantibus, Chrifftus medicus operam dare vult ; f tréda CUf i [ c. 11, 28 /aborantes £? onuflos ad fe vocat; C. 5, Nür rj - 4. 6 pauperes Spiritu, Iugenter, juflitiam efu- Qd i Ui rientes beatitatis. promif/one compellat. 1 &tl Add. quze obfervari poffunt in Hishiía Efa. 38. 17 ; CU itent auditoribut Petri ACt. 2, A&ct. 16, 29. 34. 37—41; .cujiqde carceris Wt ( Quoniam fes oritur in animo contrito, fubje- mm, W Cum fidei, five vERE CREDENS, effe non poteft , 155 1 Uonm wifí vegenitus Q? comverfus, x Joh.5,1. Jac.2, 17- 74 t 1 Joh.2, 4. 11. €. 3, 9. 10 AGt. 15, 9. d ütm Q etiam In- tis & f h $ 376. Per Baptifmum Fides produci- fantes ; tur etiom in infantibus; nam diferte dicun- WmI tur XVIII. de Fide (5 316.371) 319 Àcws tur credere , Matth. 18, 6. Marc. 9 425; & bgn adferi funt operatiohum gratie capaces, Pfalm. 8, 3 coll. Matth. 21, 16. Marc. 10, 14. 15. Cofle Luc. 1, 15. 41:44. h- Infantes per baptifmuin fiunt fäh&i & faivi; quod non fit nifi aCtione & operatione Spiritus 'K(mx X) ancüi, meritum Chrifti illis applicante, ut Chri- Ítum & in eo falutem ac ci iant. Quod cum fit, uY adeft fides iu 2ifantibus : paffiea potius, quam aci- jj 1Joh va; in eo a fide agulrorum divería, quod non , ut in his, eft aCtus reflexur: phum, quod quidem difcrimeu A&-169 tantummodo acci4e7;:ale eft. y pruvs $ 377. Formalis fidei aBius eft FX DUCIA, Forma; Dei i ! dicits Eph. 3, 12 in Chriflo habemus zrappnoiay , li- bertatem loguendi, €7 acceffum im zrezorSiou , nteud coufidentia, per fidem ipfus; Matth. 9, 2 i - ceftato dens Jefus fidem illorum, dicit ! garalytico , Cot patura fide ffihi, (. 51 Idem intelligitur (1) ex ipfis formulis Scriptu- r , credere xx DEUM, 1N CnisTUM; fignificant r enim is Deo, i Chriffo fiduciam ponere. (2) Jube- cm; CI 5, mur credere x EvaxgGEL1iUM Marc. rz, 15; id quod non tantum f[ignifcat, affenrri doctrinze i J Chrifti; & mandatis ejus obfequi : fed , boza. falutis in éyangelio promiffa intimo cum defiderio & if acquieícentia, tanquam ad nos pertinentia, AM-- vfa( 38* 17 ', PLECTI. (3) hoc. idem docent exempla creden- j r tium, quorum íÍides laudatur, Matth. g, g. 9. €. 15 22. 25, Rom. 4, 17—21. t0: fie Quoniam autem ad fiduciam, tanquam pfæfzfp— Purtes | um p ofita. neceffaria , requiruntur notitia & afienfus il Om. IO0, 145 'conftitui folent zres fidei juftifican- fidei ; tis & falvantis a&us feu partes: MNoriria atque af- T. feufus in Intelig&u; & in Voluntate Fiducia, j i $ 378 ul ($ 375.380) — XVIII. de Fide 320 ebtin Notitia, — $ 318. Nor1T1A eft cognitio jolida, vi- abiilims va, diflin&a, credendorum de Deo £ Chriflo , 10 151 de gratia Dei, de remiffione peccatorum, de fa- Definitio ; lute propter Chriffun; a Spiritu Santio, gratia Atb f ndam ipfius. illuminante , qroducia, Áriptos Gt, en) Fidem involvere notitiam, probatur ex eo; Jliferiy &tUfe j quod fides defcribitur per evrezw ac vórow; dd Col. 2,2. c. 1 9. 2Pet. 1, 5 coll. 8; Hebr ' Cmro, I1,3. 03 9 Sunt & alia pro hac thefi argumenta. ) no- 4! 12. titize iidem effe&us adícribuntur, qui fidei ipfi Efa. 11. Joh. 17, 3. c. $, 32. Luc. r,77. 1 Tim.2, 4. $a ?h titia s ccum fide ar&to zexs conjungitur, 2 Tim. x, 12. l. 3,8. x Cor. z, 4- 5. 1 Joh. 5,20. 5) cognitio ir, q Eph. 4 13. Joh. 6,40. 69. Unde & c) uen inrdli- ere , caufa eft incredulitatis Matth. 13, 39, & in- £üitio ; credulitas dicitur jguorauria A€t. 17, 30. add. 2 'Tim, - Qul 53, 7 coll. 8. 1t àljenpg Objetium; $ 3179- Obj-eäïum notitig eft Deus in Chrifío Itit mobis r£conciliatus ; .ad.egque CIRCA CHRI- [l Üj h5 Jg sTrUuM, falutis caufam principem, occue lt i $3 m Oi | patur, Joh. 17, 3. 1 Cor. 2,2. 2 Cor. 5, 18 dl/fl' Pm Eph. 1; 18. 19. €. 3, 18. 19. 1 Joh. 5»20. Pro füb.ï Indoles "Unde non füperficiaria, non mere hiftorica effe Pj "I6 qui debet, fed viva ac folida: ita ut Chriftus tanquam h ViUa ; Bouum , & quidem prafeus, ac uoffrum, & ut canfá Smüe, üüe omnuium aliorum Bonorum , €eX PROMISSIONE divina lntet h cognofcatur, Phil.3.8.9.10. Specialiora occur- CIej h rent in Loco de evangelio. Allent W Pa ! $ 38o. Hsec notitia non vi aut induftria naturali, per folam ingenii applicationem, t hd bitata " fed ex fupernaturali operatione Spiritua SauBli , obti- 7 S(VIIL deFide — (S 380—382) 3a1 d(l ) Dï- obtinetur; atque adeo iudolis /piritualir eft , irih, 1Cor.2,12. 2Cor.456. 1 Joh. 5,20. Mattþ-. " df 16, 17. * Adeoque vel hoc nomine cadit hypothefis quo. , p fundam de fide marurali, qua gentiles falventur, Scriptura de fide, qua falvemur, conftanter do- cet, eam non verfari generaliter tantum circa p Mifericordiam Dei, (quam etiam Ratio, quamdiu fecure vivit, utcunque agnofcere videri vult & iC O0 laudibus celebrat): fed circa mifericordiam xw :) HEbII CunrsTO, intercedente propitiatione mediatoria, , Om- 3, 24. 25' 2 /C'or-. 5, 18 1 Cor. 5, 1. jACL. , Q $ 381. Porro & illud requiritur, ut no; Jndolesex- LT 44 titia haec explicita fit, qua diffine cognofcan- plititas ) ægmno Tim. h n' fur, quc credenda funt: implicita enim co« TA Lt gnitio plane non eft cognitio. I Tin T Quiliber SUA fide vivit Rom. r, 17, non ea, qu& in alienam fidem refolvitur. Preeterea eredentibus injungitur fersrimtum. Joh. 5, 39.. ACt. 17, 115 ex- a C plorazio x Joh. 4, 1. 1 Thefl. 5, 213 cautio Matth. $155 Joh. 10, 4. 55 facultas rarziomem reddendi h CHU' IPet. 3, 155 zra&ario verbi Píalm. t, 2 & quidem f d in omni fapieutia Col.3, 16* quze officia ad omnes fideles pertinent Col. 1, 28. 1 Cor. 15, 34. Cof. 5, Ig' Pro fübjeCtorum diverfitate, notitia fidelium Gradus. 1'5,200 habere quidem poteft diverfos ámADUs: tum am- iftori di pliudinis, quoad Íípecialiora; tum profundizatis , ]s p porn uoad doctrinarum falutarium rationes, nexum Y u inter fe, & confequentia, etiam remotiora: fuf- j É ii Jiciens tamen eo usque in omnibus effe debet, ut lhOïa gut affenfu?, & ex affeníu fiducia gigni poffit. $ 382. AssENsvus (alter Fidei a&us) Zffnfus , jj it mdM eft judicium certum ac firmum de veritate. vidu ubi illius bilaía eorum, qug de. Chrifo, gratia, falute, Definitio; TU X tefl?- gbtl' ($ 382. 383) 322 XVTII, de Fide c'eferi,rqz-ze £0. jjye:&ïaaziibus, divinifus paï&faäa l fünt, mitens Drei teffatitis auäïoritaü atgue 517[. 1 ls f catia im l'erbo divino. gif/fyu Eum ad Fidem pertinere, ex eo patet, quod dhtli paffim Scriptura de fide ut affeufa loquitur; Act. E qu $,37. Joh. 20, 31. c. 3, 33. €. 17 8. 1 Joh. 5,6. 9. obie&um Eft quidem in omni fide affenfus geueralts , quo T credimus, Scripturam vere efle a Deo 1 Theff. generale, 2,13. AC 24,14. c. 26,22. adeoque & docCtrinas, o clare & perfpicue in Scriptura propofitas, fpecia- tim promiffiones de univerfali merito Chrifti, ae ii de falute per fidem in Chriftum obtinenda, efíe tini di infallibiliter veras, 1 Theff. r, 5. 6. Hebr. 1t, 1. $15 ] i Tim.1, 15.. Luc. 1. t. Sed ut falutaris fit, requiritur etiam ASSENSUS Hiebr, fpeciale , sPECIALIS, in applicatione confiftens, qua credens '3) 2!1 certo flazuit , promiffiones AD YPSUM 1N INDIVIDUO pertinere , idquel zanquam maxime oprabile 1010 animo X approbar, Joh. 20,28. 31. €. 3, 14. 15. Hiob 19, 25. fldel Í . GaLb 2$120. L 21 c. 8,32, 1 lim, 1, 15. uc. I, 38. .Rom-. 4, 2T» UE N Otltla » E 8!5[ ;ïna'ole.r /jyi; $ 383 Hic affeufus, Parïter " 2j2 ritualis, Matth. 1 indolis fpiritualis eff: ex gratiofa operatione 10.10, P Spiritus San&i per Verbum, fub ufuü hujus legitimo, ortus, a qua etiam ipfa fidei ctf« Crplie fl ü (g LE tifudo pendet, 1 Theff. 1, 5. 6. 1 Cor. 2; 4 5— !iyy, Ad ) €. 1, 6. Eph. r, 13: 19. €C.4, 30* lh Datur aliqua certizdo affenfus, qus ex argu- Chïlftl eertitudo divina, qnentis, per rariocitia , inpri mis apud perfpicacio- verum cum ea no5n Mu bu 'fes & eruditos, obtinetur: b 1'5( confundi debet cerritudo divina ex teftimonio Spi* Hm[: ritus Sané&ti. Hc non habetur ex tmero ratioci- Terf nio, fed eft,magis appreben[io fünplex , five judi- QUderi ciumintuitivum : unde fides a theologis non !em- QU i per 4 [ à a dicitur. Conf. $ 40. ifcurfiva , fed potius fanplicirer appfeb:ggfva effe eïenda . $384 XVII. de Fide ($ 584) 525 tirf ffai $ 384. Fripvcra (tertius, isque forma- p;u;is, V lis fidei actus) eft arquizftentia. in. Chrifto quid ; ejusque anerito , tit caufà coufeguenda apud Deum gratie, remiffonis peccatorum , vite eterug , , Quod v At €7 quorumvis beneficiorum, quibus mobis opus eff, IJM 77 AU lf Fiduciam includi in Fide, immo ejus fídei 1 Theï oCtripas, FonMAM effe, probatur ex frequentibus forma; A (Qecïa'- illis diétis Scripturze, quae fidem diferte fidite nolt, d wb d ciam dicunt. Rom. 8, 38. $ Cor. 4; L Eph» dr I b 3:12. Matth.9, 2. Col.2,2. Rom.4,20.2t. ASSENSUS Hebr. 10, 22. 55. €. 3. 6. €. 4 16.. 1 Joh. "Tou) 8»21. €. 4, 17. Pfalm. 2, 12. Efa. 5o, ro. xproo Idem etism patet 4) ex iis diCtis, quze aCtum PT ob I Ó fidei formalem in rereprione Chrifti ponunt, Joh. IOm. 4, 2[$ 2,12. 16. Col2,6. 1 Tim. 1 r5.. Hebr. 6, 18. £) ex credentium exemplis .Matth. 9, 2. 21. 22 €.8. 5feq. c. 15, 22 feqg. Rom. 4, 20. Hebr. 1r, 24—27. c) ex oppofita fidei di/fidemria d»?* meru , : Notïffä) Matth. v4, 31. Marc. 59 36* Jac"- I 6'- : Roïlj*- 4', 18- 19.20. Conf. $ 3577. yli W Preclare aExEsIN fducke huj us theologi illi fifnziz U explicant, qui duce Scriptura oftendunt, ex no- 1 Jl Á jj " tiua atque affenfu oriri operante Spiritu S. defrde- genefis s vium, Num«er, 8.9 coll. Joh. 3, 14. 15. Pfalm. 34 6. j ? ACt. 3, 4. 5.. Luc. 18, 13.. Pfalm. 63, 2.3. & 25, I.. M a:tth*a I'5*, 6. IC * ,205; ex deliderio apprebenfionem [4 pH AU. ex aïgU Chriftüi, Joh.2o, 2 25 fiducialem acceffum Eph. 3, 12 & acquiefcentiam, Plalm. 71,5. 6. & 63, 9. & 57, 2. erly Phil. 5, 9. a n Hinc intelligitur fundamentum diftinCtionis in- fidüria (* imon PC ter fiduciam fupplicem , quze bona falutis exí pe&tat, fipnfex , ;ero ! quzerit, precibus petit; & fiduciam azriump. bantem, ht quze in lzta fruitione bonorum falutis confiftit. iriume p lem g j gie llla ad fidem dire&tam , hzec ad reflexam potius re- IAnr. ferenda. DPI d'( X $ 1 ;373'85» j 324 ($ 385.386) /XVIII. de Eds Edei efe. . S 385- ErrEcTus Frpz: funt ) ja- Mi ; &ur tri- J'ificatio Rom. 5, 15 b) fan&ificatio &&. 26, 185 U. Obedier pkx; & c) falvatio Joh. 20, 31. fl Cum fides dicitur juffificare; won fpeCtatur a£- folute, ut eft aCtus vel habitus, fed RE&LATIVE & qundo complexe cum íuo objecto, quod apprehendit ac Qperat tenet, Chrifto nempe ac merito ejus; Phil, 3, Onfequ 9. I2. Efa. 45, 24. 2 Pet. z, 1. be 1/20 ! Unde & paffrve di- Con citur juftificare, Juftitiam Chrifti recipiendo. tamemþ Verum refpetiu fauctificationis efficienter (e habet, enper Gal. 5,6. ACt. 15, 9. 2Pet. 1, 3. 4. Eph. 3, 17. QU2 fie 1Joh.5,4. Hebr. 11, 33. ldem enim Spiritus S. YEX m ui fidem dedit, etiam ad bona opera impellit, fanCctimoniam efficere incipit. Cogitare non Q licet hominem, qui folatium fidei in Chriftum fentiat, & non ftatim Deum & Chriftum amare E incipiat, Luc. 7, 42.43 ejusque mandatis o/zempe- m: Rl ret X Joh. 2,3. 4. débet '716:;611,! ür- $ 386. Ubicunque ergo ef? vera Fides, ibi MT Eïwimm Toym eum Bonis certiffime fquuntur BONA OPERA: tum in- terna, gratus erga Deum & Chri(tum Red- T Confejey Operilïu:; emtorem animus, amor Dei & proximi, Vetitaty. Qniam (pes viva & rel. Pfalm. 32, 1. 2 ; tum exter- NeRE "a, Si facultas, vires, tempus, occafio; m adíint, Gal. 5, 6. ITlmI DA Adeoque abfentia Bonorüm Operum clüraé&ter eft abfentis etiam fidei Jac. 2, 175 & cogitari vix E. poteft temporis intervallum, etiam minutiffimum, uo Fides fit fine Amore. lg ii jalvo tamen Sed tamen fídes efi aliquid ab amore diverfum ; n2i. fs diftrimime o»mor gignitur ex fide Gal.5, 6 & x Cor. 13, 13 àj ab amore ; diferte fides caritas & fpes diftinguuntur. QUs Multo minus dici poteft, Fidem effe obedienitiam i ab obedien- mandatorum Dei. Nam diferte Fides ac Bona Ope- Qffnj iia; ra (& quidem opera ipforum creaenzium ) inter fe Dicta " diftinguuntur, Eph.2, g. 9. 10. 2 Pet. If 5. j Jefn. "tde, XVIII. de Fide ($ 386—388) 325 0) Tefu , fides tua falvavit te Ma,tth. 9, 22. Marc. t10, 52. 6,18) Luc. 7, 5o. c. 14, 19 pofita identitate fidei cum Obedientia non poffunt ni(i coactiffime explicari. Subtilior a genuina fidei notione devtario eft, & dodition& r d- quando confiftere dicitur in fui deditione, uzx fe TT operationibus gratize convertentis & fzn&i í cantis 1 dit at obfequiofe permittit; fides enim eft fides in Jefu Phuo 31 Chriflo d* fanguine ejus, Rom. 3,25. Joh. 26, 3r. i[n d- Concedimus , uibil borum abe[fe a fide: fed fidem li tamen ipfam son conffituuur ; fed fuünt ejus fructus. b .hahet. Semper autem difcrimen manifeftum eft inter ea, h, $T. quz fidem enzeceduuz, aut fequuntur, ac inter r1- títUs Y DEM IPSAM: quorum consfufo praxin falutarem inpdlts non poteft non turbare ac impedire. afe noil ritom $ 387. Fides gradus fuos ac viciffitudines ha- Fidei grae ür amut 1772 bet, Rom. 14, 1. Pfalm. 3o, 7. 8;. poteft ac !5; - crementa " debet. cre/cere 1 Pet. 2, 2. 2 Theff. 1,3. Luc. jin, i 17, 5. Eph.4,13; & poteft iteram minui, maxime fi non exerceatur Luc. $, 25., turt lt Immo fides poref? amizsi, per peccata contra amiffibili- lm Red' confcientiam ; per errores, negleCto officio quod tas 5 veritati debetur, admiffos; & per mundi amorem: yoit quoniam, qui fe a Deo ac veritate prozeretice avertit, non amplius admittit gratiofum Dei in- .]m eXfEf- al fluxum, Ííine quo fides fubfiftere non poteft; x Tim. 5, 19. c. 4, 1. c. 5, 8. C. 67 10., 2 Pet. 2, 20. €. 3, 17. Rom. 8, 13. Luc. 8, 13. Hebr. 10, 26. 29. 38. char;i&?ï pitati Vr $ 388. Datur fides mere hifforita, huypocri- Fidos hiffo. o lita: id patet ex 1 Tim.1,5, ubi mentio fit rica, hypo« fidei derozgifra. Nempe fieri poteft, ut ''i/ica ; erümïw Cot. ! j quis habeat a) credendorum & notitiam & tür í OM(M a[fenfum , Rom. 2, 17. 18« 19. 20. Jac. 25 19 . AG. 26,28. Marc. 6,20. €. 12» 36, . P) eo- BonAOPe m[eï in) u rundem fpeciofam edat confeffonem , Matth. I, D ' t'm X 5 7, 210 326 (f 388.389) XVIII. de Fido ; ] dul 7»21. 22. 233 .€) fiduciam auxilii div-inï in firun rebus terrenis, Luc. 17, 13. 18. 1 Cor. 13 2. [ ia l d) immo fiduciam quoque gratiz ac falu- (j ! tis, Matth. 3; 9. 1o. Joh. 8, 41. Luc.13; If 24—26. & tamen opinione fua fallatur E 's'f! d qua f Apoc. 3, 17. Chïiiïo Quoniam enim talis fides otiofa ac tepida eft , Til a Pet. 1,8. 9. Rom. 2,21.22.23 eaque folvit ac fe- 6p jungit, quse indiffolubili nexu. cum vera fide tittox conjunCta funt, penirenziam d [auctimoniam (S 375. Titi del 386) , omnis illa fiducia eft vana perfuafio, Matth, erta f P 7. 21. 22.. Jac. 3. 14 , aC orzta fides , Jac. g,xïy.,zö.- Qem d Apoc. 3, 1. 28—-39 Corolla-. $ 389. Diligenti ergo öpus eft explora- 71 $4 rium pra« tione, «f certi ff &cun, »us de Jïaäe.' mofra, 2 Cor. Mi)ïm 13» 5. rPet.z, 7. id.ut obtineamus, néce(fe eít: (r) ut Eanjäii blicæ. ( ?obis. fimus internarum.-;noftrarum aCtionum Cotmmy paflionum , in quibus . feufus fidei fpecialis exfifüit, tüm ] Rom. t0, 9. 10.. A. 8, 37.. Gal. 2, 20. ui (2). Ut attendamns ad. charatteres fidei, tum q intel]ig eam. antecedutuz (S 375). tum qui eam fequumzur (S 3806). i 'm ( (3) U t continuo vigeat exercitium fidei : þaftin:i? Cüpif interuumin certatnine quotidiano 1 Tim. 6, 125 par- «4, Q tim exteruum, in profeffione fidei noftree coram $undo, tum ore, tum opere faCta, 2 'Tim. T, 12. €. 2, I-—13. Rom.ro, 9. 10. t Det. , 15. 1 joh, $. 4 5- t Ín his enim omnibus exferit f& teftimonium Spi- Jülfe ritus Sancü (S 383) » 2 Cor. 4, 13. . Apud . tentatos przecipua folatia peti poiï'uhi ex Wltm ] gratia & promiffione gratiw€ univerfali, Joh..3; lg etms 15—18. Rom. 11, 32. 2Pet. 3, 9; & ex monitis fidem 2ad afflictos directis, Matth. xr, 28. Efa. 49; 14- X5. 16. c. 50, 10. ut verum fidei objeCium anitno pro- fidei | pofitum. maneat ( $370.382); hoc enim retento !ucta illa interna cum (dubitatione, non eft incre- (i] Q uli- 1 327 XVILdeFide — ( 389-3995 dulitatis, fed potius fidei, etiamnum preefentis » ini fionum Hebr. 11, t, Rom. 4, 18. 1 Joh. $p —De folarii & fpiri- ] 13, Zl ipía enim fide non ftatuendum ex L); & externa Boua ; [ilu- tualis gaudii sENSU (S 384Jcho Opera negativum tantum prz bent fidei characte- rem , (S 386). 'JQCf 13) n à Exercitium fidei locum habet in omni vitze ä&u: via fides, qu:ze promiffionem grazie & faluris in Chrifto apprehendit, eadem etiam omnes alias pro- ii dl mifones credentibus datas amplectitur, Matth. viticle 6,31. 32. 1 Tim. 6, 17. Píalm. 71.5. 6. Hinc fidu- rera i cia auüxilii divini-in exrermis vitze cafibus, & ipfa niti debet fde im Chriflum; per quam confcientia ($35 s latth, certa fit, Deum effe placatum, eoque patienter ,Q,H'Q ] opem divinam exfpeCat; 2 Cor. 1, 20. - Rom. $, 28-739*.. explüïa- & 39o. Diffentiunt ab hàc noitra de fide 4nrithofis, fülvifica do&rina, «) qui loco notionis bi- : ?Cär- blicze (ffducie ) malunt generaliorem illam u ii communem affumere, qua per fidem tan- jonud - r eXfthr tum- affenfur affertir JDei vel. Chriffü prabitus gn qM intelligitur; hinc 5) aut negant, aut cere l Muumur te in docendo omitti volunt ea, qux tam copiofe in Scriptura docentur de fide /pe- ji, rP UE p ciali, Chrifum Salvatorem ex evangelio cognitum fic refpiciente, ut in Eo ut caufa InCo Oh 5945 juftificationis ac falutis recumbat; 2).qui yoroi j fidem habent pro complexu :ofius obedien- [e o fion tie evangelice , formam atque e[fentialia , quze Jl IuR fidem conftituunt, cum effe&ibus €7 figuis a m h fidei (non fine periculo Chriffum amittendi j p/ Gal. 5, 4) confundentes; d) qui nofítram Jl]mþJ [gntO (qe X 4 de i i duh 328 $ 390.391) XIX. de Juffificatione de fide falvifica do&rinam J/udio virfutis obeffe contendunt; sequius judicaturi, fi qm!rta t : INTEGRAM cum doZrinis connexis, co- lt r gnoícere dignarentur. tim : LOCUS er Ad,. DE JUSTIFICATIONE. ficati $ 39r. Converfionem ac Pnitentiam A Juffifica- dionis proxime fequitur peccatorum remiffio (ive &ing Juftificatio: Luc.24524.. AG. 3, 19. c. 5, 31. hi, jn, €. 20, 18. Rom. 4,6. 7. cujus doctrinz ma- xime fundamentalis ac centrum falutaris Hoc n do&rinze eft Rom. 1, 16. 17. i) uj Unde & fümmo ftudio incorrupta & pura fer- Ob " vari debet, Gal. 1, 7.8.9. c.5,5; fed & in praxi A& i minifteriali dextre ac fideliter proponi Jac. 3, 1. 2. N » Defiüitios JusTiricaTro eft agus Dei judicialir, (CaE10f elilegt quo hominem peccatórem, dammationis reum, thn Jéd pamitentem. €7' credentem, ex mera gratia , Cf 4 lp propter Chrifli meritum, a peccatore per. fídem ut fuum apprehenfum , abfolvit, €7 peccatis con- lVifye Yi donalis in gratiam receptum juftum declarat, eo Slen Wendu Jfne, ut jus filiationis diving ac vite eterum ei m& & lt conferatur. N Tria maxime funt, ad quze in n-'ofione juftifica- lor | tionis przcipue attendendum: a) juftificare forenff confuüetudine fignificat, a rearu abfolvere, & pro- Rn nunciare jufrum ;; fed &) proprer alieuam juffitiam , 4gno videlicet Chrifti; c) quae aliena juftitia commu- nicatur nobLis per fídem. 1]of. $ 392. XIX. de Juflificatione ($ 392.393) 329 if $ 392. Juflificatio: non . fignificat aBium quo Sionifica.. i;d qualitas inherens. (habitus pie vivendi) pec- tus foreta T catori infunditur ; talis enim inhzefiva mu-// 2 tatio.animi fieri quidem debet, íed fit par- tim ante Juftificationem, in Converfione A. 26, 18, partim poft eam, in Sancti- /á ficatione Rom. 6,22: fid effí AcTUS FO« RENSIS, qui condemnationi opponitur, Pntfafm & in mutatione ftatus' noftri externa, re« j fve lativa, per fententiam. judicialem. ab[olutoriam. QS! l fa&a, confifüt. AO Hoc prob at, przeter confüerum in Scriptura ffeni- ais ficazum. . vocabuli juftficare ( Matth, 12, 37 &c.. 2) avibenrica Chrifti & Apoftolorum zzerpreraria. Joh. 3, 18. c; $, 24. Luc. 18; 14. Rom.. 5, 18. 19.. p d A€. 10,43. c. 13 38. 395 &). oppofita juftificationi jp pral accufatio. & condemnatio Rom. 5, 16. 18. c. 8 " A. 3. 24. Luc. 16, 15.. Gal. 3, 8. 10 . & c) ali jufti- n icaüonis crcumflantie, qu:e nonnifi forenfem fi- gnificatum. admittunt, Rom. 3, ro. 19.. Job..5, 45 : riti, 1 Joh. 2, «.. Matth. 18, 23—27. Pfalm. 1 $».2o. Confequenter Juftificatio & Sanétificatio 4i/fiu- D'iferimen j gfütia, &a fant beneficia 1 Cor. 1. 30.. €.. 6, 115 X. CUTIM " cura cavendum , se confundantur: nam & gloris, a.San&lifi-. divinz (ne Juftitize Dei detrahatur). & cextitudi- Ca|0ne ; ii nis de noftra falute intereft.Rom. 4, 16. Sed zeque jil, ! eavendum , ze fepareutur ,. de » quo. infra agendi lo- €us erit $ 429.. Jernt l $ 393. Iz, qui jufEficatur , eff homo. peccae SubjeGhusng lor: huc usque impius, & reur coram Deo Rom. 3, 19. 23. €. 4, 55 fed talem fe jam al i .agnofcens, & pewitens Pfalm. 51, 3.— 6. m W.W ) 1]oh. 1,8; gratiam Dei /uppliciter petens Pfalm. X 5 56 j 839 ($.303—395) XIX. de jifüificatione — Pfalm. 142,2. Luc. 18 13. Matth. 5, 3—6; Q dim]) & credeus in. Chriftum Rom. 3, 22..€.4» 5. TU f Phil. 3, 7. 9. E Quamvis ergo hoc. beneficium omnibus homi- produ. p nibus à Chrifto acquifitum fit, & omnibus a Deo offeratur Rom. 5, 18. 2 Cor. 5, 18. 19. nullis tamen $99 acu obtingit nifi illis, qui vere convertuntur: f undeRegeneratio, Converfio, Poenitentia, ante- j V cedere debent Juftificationem ; non quod illarum que D aliqua in hoc negotio caufalitas ac. meritum fit, fed quoniam gratia & falus oblata nequit aCtu n r ipfius hominis effe, nifi homo paffus fit removeri ac tolli mortem fpiritualem & (ecuritatem, ut his Telfas impedimentis remotis gratia ecceprerur., id quod Cirf fidei eft; fides autem exüiftere, nifi in animo pe- aiteüte, non poteft $ 375. j:gliiia Jm, Cf -$ 394. DEUS sorvs efl, qui jujizjcat princigae- u Rom. 8, 33. €ol. 3; 13. 1 Cor,6, 1x.. Íis; Huc pertinet ille fingularis & foli. Scripturze fropii proprius loquendi modus, quo im evangelio vevelari m dicitur Jusrrrra Dxx Rom. x 17; uti etiam in l Pfalmis & Prophetis Juflirie Dei (pe hoc fenfü ; D mentio fit, ut homines per eam auxilium & falu- zem uaucifei dicantur; vid. e. g. Pfalm. 36, 7 & gnitie 1, 14— 24 & 103, 17, Hof. 2, 19. 20. . Jüftitia in m üjusmodi dictis'eft 1pfa yraria Dei fantfe ac fapien- tev fe exbibens. Matth. 6, 33 dicitur juffitia regni a Dei, qua homo Dei 4ouo juftus fit & x juftus eft. parte 2 Cor. 5,21 nos ipfi dieimur freri juffiria Dei, ha- $e Tj bentes juftitiam a Deo nobis adjudicatam. ipfumrn jufHficare hy pocritarum eft Luc. 16, 15. c.18,9. t'm, l €onf. 1Cor. 4,3. 4 & Phil.3, 9. ubi propria hominis h jnftiria ex lege Opponitur juffirie ex Deo per fidem in Chrifum, D Caníà mo- & 3:: ULL M« $ 395. Juflificamur gratuita G RATIA Dve: 777 Clzrip Ierna; Kom. 3, 24 . ju/lificandi dwpedv, gratis D j z'ing: &t gratia, ibid, - lm Quo- 331 XIX. de Suflifiatione ($ 395—390) vä*öï Quoniam gratia diferte per amorem. o* tmifericor- diam Dei explicatur, & conftanter operibus & Oope- C. 4) 50 rum meritis, bic plane exclufis, eppomzar; patet. per gratiam hac in re me n donum gratie in nobis productum (uti 1 Cor. 15, 1o. Rom. 12, 6). fed. : hotti« m Dei favorem intelligi debere,. Eph. 2; 4« ; a Deo grgzmw. s tamen 5' 8.' 9' Hebr' 4, Iöo Matth.-" 18, P AE TE ACOC N RUR 28 396.fN*onni£ï proptergChriï&um ejUS- externa ; jj, atte ! illoram que weritum:a. Deo juftificamur & in gra- Utl ü» tiam recipimur. Nam ]er.23.6 Jehova ii a enortl Meffias 3'z/fitia nofira e||2 dicitux ; 1 Cor. 1, 30 v UA i qu Chriffus fa&tus ofl nobis jufiitia z 2, Cor.5.2 xfumm nm p* juffitia Dei . 3N CuR1STO; Rom. 3. 24 ju/ti- ficamur. gratis, ipfius gmim:, ger redemtionem, m/lif;a/, quz. efl in,Chriffo fu, quem. gropofuit. Deus propitiatorium. . Add. Rom. : 5, 18. 19.. Eph. criptue jo r 1, 5. 6. s Neque 'lv-e-r.o i*dea jufciücatïo, cïäfmit effe. gmfui; etium ! £a5 nam d procuratio , d»* acceptario aliene juflitia s. hoc 8 f J ta ferenda. eft.. ; tll gratize. Dei gratuitze accep FEV )5 i ufb .. $.397. Uti.evangelium eft medium, . quod'* Biedium ^ 5 ex parte Dei offert hauc. juftitiam : ita ex Fides; u j fjj n parte. hominis. Fides eff, medium, pet quod | jfrus g ^ gqneritum Chrifti, & piraptex illud ];;fg?ciü,cæ Dei, ]i Jj n tio, nobis. applicatur. a aM j porios Hoc clariffimis verbis S"criþtüra.: docet Rom.. ng, ï—? in evaugelio vevelarut j ufhitia Dei ex fide iti fidem.. , jin* e. 3, Q 1. 22, juflitia. Dei , f h qe lege manifoffnza., 1efti- snoniis. legis ? pxo betarum. conjarmaza , per fidem Jefu. Chrifli i. omnes o* fuper omnes cvedentes, ibid. v. 28 jl j cenfemus. fide. juff ificari. bonmem. fine operibus. legis, tti! l // ibid. v. 30 t"us € " Deus , qui juffificabit. circumcifao- dem, yudeeos , ex fide, d* prepurium , gentiles, per de"læ. ( t V 3323 (5 397—399) XIX. de uffifzatione bere tdem, Add. Rom.5, 1. c. 4,3 * 5. 6. c: 9, 30.. C.I0, . ACt. 13,39.. Phil. 3, 9. l l ájirt Probe etiam confiderandze locutiones eximiz de FIDE: Rom. 22 dicitur fides Jefu Chrifüi; v.o6 Thj). fides Jefu, & a l 2, 20 fides filii Dei, qui nos amavir o Juculc & ipfum pro: tt00is tradidit ; Rom. s, 2 fides, qua per Chriffum habemus aditum ad graria 7n. Omnia hzc gutnio €o nos ducunt, ut intelli hobor Jettum fidei juflificautis. d gamus, quodnam fit o£- Jalvanzis, n prout $ 398. Fider jufifist, vT CumRisTUM WT Chriftum APPREHENDIT: non ut a£ur nofter; non apprehen- firé uin] etn Qp dii ; dignitatis alicujus internx titulo; non ut eft excellens & preclara viris:; non ut Á etin fs do bonis operibus fcecunda eft (quam /fdem for- US fer Y op moaíom dicunt); fed hoc /olo momine, quod h plty Cila, Chriftum apprehendit, & homo per eam Tis glo 1N CunisTO EsT. Rom. 3, 22. 25. 26. XOmpa €. 4» 24 25. Phil.5, 9. Efa, 45,23.24. qtibus | Si fides ideo nos juftificaret, quoniam eft prz- äw*; ( &xchdi clara virtus, dici non poffet, Chriffum ipfum effé HS 9- ( juftiriam noffram, ceu loca $: 396. allegata docent. Q g Tetitor .. $ 399. Quoniam ergo ex parte hominis lx g : folà , nil nifi fides eft, per quam hoc beneficium L obtinemus; re&e etiam dicitur, SOEAM r Opitio - FIDEM Jufificáre. Thefeos vexatiílimoe Vi fenfus hic eft: Deus fidei folius imtuitu remittit Wa bbïüv?[ Iyeccam; Probatur ex eo:; (1:) quia in di- N RTQs &is de ratione. gratiam. Dei & falutem con- EU fequendiex parte hominum fantummodo fidri z&g- mentio fit A&. 10,43. Joh. 3, 16. Marc. & (ce x (z) quia Scriptura MT X6:16. Rom. ;.o, CA a bene- 333 XIX. & æyzyimiomï ($ 5993 ben"efïbium hoc fic tribuit fidei, ut opera 104 diferte excludat, jRom. 3» 28.. €. 4, 2« 3. 5 Ó- ie de v.2b Phil. 3, 7. 8. 9. Gal.2, 16, (3) quia. fzepe excíujo a neit operum uj Q inculeat; hominem proptet opera fü " que merito ; ia r peccatorum.remiffionem coufequi, mec pro juffo Ed haberi po[é, Rom. 3,20. €.4, 2« €. 16, 3* Gai- Q, H 6. Epho Q", (). Titc 3, 50 ISTUM Hac Thefi son tanrum opera Jegis ceremonialis , fed ^ Don etiam opera legis moralis, won opera ex propriis nae rure viribus, ante converfionem & fidem facta, Don ut fed etiam bona opera regenitorum , excludi, univer- ton fas doCtrinee hejus nexus comprobat. (r) Pau- lus neceffitatem juftificationis, quie per fidem non n fY T er opera fiat, derivat ex ftatu peccati, ex defe- élu. gl orie Dei Rom. 3, 23, & ex aledilione legis quod- Gal.3, 1O. 1T. I2. jam autem talis ftatus privatio- t eam mis elorize Dei & malediétionis incumbentis ita ft, ut nulla adeffe poffint opera, ex TAPU comparatus e quibus homo poffit juftificari. (2) Ipfa vocula l Qwoedy, graris, Rom.3, 24 ommia opera meritoria excludit. (3) nec non vox x«es, graia Rom. d 5)- (4) itemque illud, u r/ft IL 9. Gal. 2,21 ($ 39 quod redemrio 4 fanguts : Chrifli caufa juftificationis neritoria eft $ 396. — $i per legem , per opera, quze lex exigit, jufdi evaderemus, Chriflus fruflra. mor- homïnïs zuus e[fez Gal.o, o1. izc Pauli argumentatio con- uficiun tra quévis opera valet, cumprimum illis accedit rA opinio meriti. (5) Paulus docet per evangelii doCtrinam adimi Domini ommem gloriarionem Rom. 3, V 19. 20. 27. €. 4, 2. 1d dici non poffet, fi de fola Obfervatione fituuim ju daicorum fermo effet : ope- st turs Ya legis moralis, (i non & h*c excluderen , ind amplam gloriandi m ateriam relinquerent. (6) Paulo in tota hujus doctrinz traCtatione Rom. em ( 2 & 3 fermo eft 'de operibus illius degzs, per quat ml)d('.*g*("f | d»: J 'udei d* geniles omwEs füb peccato funt c. 3, 95 quze zorwm munduwnm Deo reum & obnoxium facit : Mäm z per V. I9 ; per quam agnoj&imr peccasum N. 205 qu tidem i j (5 :899. 4'01)* XIX. de ,7zy£ïj€tatione 334 fidem non aboletur, fed ]laäilitüru, v.3t. Ergo L dici non poteft, legis tantum ceremonialis opera excludi. (7) His accedit, quod Paulus fzepe ope- tolont: ruth fünplitirer, Óne additamento, mentionem fa- tundo cit Rom.4,2.4.55 & uod son opera operibus, fed H« opera fidei opponit , ex D de fola juftificationem de- rivans; nec non quod in hac doé£trina aon Jegem 3 doc tütn Q ldegi (moralem ceremoniali) fed femper promiffionem eadem Jegi opponit Rom. 4, 14. Gal. 4, 16 — 1. Adeoque hz non tantum contra judaizantes, legis mofaicze cum fide in Chriftum conjungen- f dze neceítitatem urgentes, fed contra quaevis ope- mjfi ta qualizcunque fint, contra omnem in operibus Cinfto coram judicio divino fiduciam, valent. " $ 400. Circa hanc thefin mulla ef? contra- enm Q ubi mulla énter. "ja- ü fmg di&lio inter .Paulum €7 . acobum c. 2, 14—26: -tissg eobum €7 Faulur enim de juftificatione & gratia co- Faulum ram Deo per fidem impetranda; Jacobus de N ain juftificatione demonfiranda , & juftificantis mgm gfrs lr fidei ex fan&tis & bonis operibus approba- tj tione, loquitur: ex bonis operibus cogno- 430 ] fci debere, quis per &idem juftus fit. Paülus magis de a&w juftificationis, Jacobus Tite ( Paulus Vr q etiam de J/lazu jufüficationis loquitur. A vdbrabamum credenteim ex Gen. 15,6 aliegat, cui id RUf in juftitiam repurarum fuerit; Jacobus Aérabamum dmtmnolautem ,. diu poft, ex Gen. 22, 10 producit, :.IC eü: : DN lo & ad juftificationem ejus etiam id refert, quod "ts amicus Dei appellaus fuerit. Praeterea Jacobus non femper in toto fermone fuo de fjde prout eam Pau- us intelligit, loquitur, fed etiam 4e fide hypocririca ums 1 mhæïel a. uam pfeudochriftiani putabant ad juftitiam a€ rlmj lutem fufficere, quorum errorem refutat. . Forma: $ 4or. FonwaA ]Juftificationis duobus effe p &&ibus conftat: ,a) ;Imputatiom Jguffitie ari temm ; Jl 335 XIX. de jzwyïmtzone (5 4o1*- 403) b füi; & b)confequente ex ea Remiffone pec- gopet je q catorim, "Uterque a&tus accurate confide- vt f« y, fed randus eft. a de- Ef hic aliqua inter tlieologos noftrze ecclefite in docendo diverfitas: fed quae methodum tan- a tum concernit, non rem ipfam, quae apüd omnes um eadem eft. . UR $ 402. Juflitia Chrifi, qua jufti fumus, a) Sjuftitia Vjonpe vis ope mon eft e[fentialis illa S'uffitia, que& Divine in Chriffi ;peribus Chrifto Naturz Attributum eft. Juítitia (ton efene tialis , enim qa jufti fumus, eft juftitia rripxr j tf án Janguime €7 redemtiong - Chriff gcqui-efcen-.. : ]4-26: tis $ 397-.- 3 Ergo jufitia Chrifi wEprATORIA,in féd. mtdide ib t a&iva & paffiva ejus obedientia fita, e/'id ;oriz) ificints quo jufli fümus. Rom. 5,18.19 per unius obe- pprobaf- dientiam jufli toufritwuntur snuiti. Add. 1 Cor. ï cogno- lo Hiec Chrifti Juftitia mediatoria a quibusdam e &oitris dicta fuit mazeria Jufffications , formula acod i podlis 'acroamatica ab ipfo CuEwxzrrro, quiin hujusmodi terminis alias parcus 'eft, ufurpata, cujus fenfus ) a Cüi j hic eft: Chriftum effe caufam meritoriam noftrze j juítificationis, ou ad id ut aliqua ALYA RE jufti ) P]'Odudt ) fiamus coram Deo (velut juftitia Dei effentiali in :fert, qUO mobis-habitante, qua impellamur ad jufte agen- oU dum, aut bonis operibus noftris, aut fanctitate j m inlizrente); fed ita, wt xPsA obedientia ?* farisfatkio r Chrifli fi id, quod jufliria noffra eff. — yfacid " at $ 403. Sed ut hac Chrifti Juftitia jufti imputatio ; effe poffimus, NosTRA /feri debet; fit au- ; u (in qua f/lælw 'tcïm nofra PER IMPUTATIONEM, Deus f'h 836 ( 403.404)- XIX2de. jzylijïmti;mg Deus juftiam . €7. meritum. Chriffi homini tre- 3b 3 € 5 denti per fidem fibi applicanti ho meritim, tan- f)n Qgnam AD IPSUM pertimens, adjadirat, €9 »34. propter ilud hominem coram judicio fuo. juffum J Jeccatot promumciat, Rom. 5, 18. 19 per uuius obédien- Tà docel tiam juffi vonfituuntur multi. cap. 4 5 Credenti u Jides ejus reputatur in juflitiam. Qu j | Fides impurari dicitur ad juffitiam , non qua aCtug 14 eft laudabilis & Deo placens: fed quareuu; Chri- jflum apprebendis. | Hoc patet ex v. 24 illud de Abra- Ij hamo, /criprutm eriam ejJe proprer nos : fidem dv uobig Creden impurarum iri, credemióus in eum , qui excitavir Jefut fim fde IDominum . nofirum ex mortuis, qui tradius ejfl proprer 515 | delila nojlra, revixit proprer juffificarionem noffram. que f Add. Jer. 23, 6. 1 Cor. r, 30. Phil. 3, 9. Col. 2, ro. NEU In hac Juftitis Chrifi imputatrone nihil eft, D quod Sanctitati, Juftitive , aut Sapientize Divinze Titus f Tepugnet: eque eft imaginaria aut putatitia, fed vera d» vealis imputatio. 2Cor. 5, 21 quam vere 2125 ] Chrifto imputata fünt peccata noftra, tam vere I fatys Qtl.am de : n'oþis juftitia Chrifti imputatur. TM &'""J fed b) remi[fio $ 404. Imputationis illius gratiofze ef- pec-cuto— fectus proximus eft gratuita PECCATORUM Tüm fpim Ton poüu rumfïab- REMISSIO propter Chriftum homini cre« poeuper Jfolutio; U C denti adjudicata, & AnssorurIO a penaá Citomm htl " petcati; Eph. 1, 7.. Col. z; 14. Rom. 4 8. Wlhären €. 5, 9. ACt. 10, 43. c. 13, 38- 39- d ümt & ID De hoc beneficio magna cum emphafi docet lu l Scriptura. Dicit 2) omuia peccara remuti, Pfalm. 103, 3 & 130, g. Efa, 38 17, etiam occulta Pfalm. flij dwm 19,13; £) Deum ea regere Pfalm. 32, 15 c) eo- QUi ob Trum ifnpuritatetn a£/uere 1 Joh. z, 7. Hebr. 9, 14. 0'22,1 *- I0,22. Pfalm. 51,95 . d) reatum condonare Víal. D'nite 0.57,] 32, 2. Luc. 7, 42. 47. 48. Matth. 15, 27;- & *o- nmpo' e Tum memriam abolere Efa. 43, 28. c. 44, 22. Jet. 333 uj 31,34* XIX. däï yWäicatione (S —1404. 405) m t d 31, 34- Ezech. 18,22. c. 33, 16. Pfalm. 55, 73 C. 51, II. ACt. 3, r9. Mich. 7, 19. Pfalm. 103, 125 »n f) »okNAM etiam owwEM rellere, Rom. 8, 1. 8 33.34. Joh. 3. 17. c. 5, 24.. Ezech.33, 12: unde Jerisfactiene pro poenis temporalibus, poft veniam UL peccatorum 1 oDndtte ra docet. refiduis, opus effe, nusqq?m Scriptu-.- Crinii $ 40 s. De jzy??z'catione ftta quilibet eredens certitudo ; divina certitudine potefh effé certus, Píalm., ]u aC 105,3. & 35 1, 2. & w r 33, I'v IJOh. 2,; 12* Luq. I8, 14. de Abras T Credens obtinet hanc certitudinem ) per fen- i Jut fuüm fidei fpecialis , u O fcit fe credere 9'Tim. 1,125; ) per chara & eres fidei, tam quoad ea T quze fidem antecedunt, ij if quam quzs& confequuntur (pl 416 (& 380), in fe deprehenfos z Cor. zr, 28. 2 Cor. yihi & 13, 5; cum quibus c ) jungitur teftimonium Spi- ye Dv ritus San&ti Rom. s. 1— 5 coll.'c. g, 16. 4 Cor. r, 21.22. Eph. 1; 13. 14: H:ec tria fem ) ,tia, À & p er junctim in ftatus noftri exploratione fpeétan ut certi tam. vett etiam de eo effe pofiimus, certitudinem talem de ftatu grative mon effe pbauzafe tantum . vivi dee effe- &um , fed efle a Spiritu San&o, Caufe mutatio- Wolt Ü num fpiritualium in nobis fatarum /euziri quidem non poflunt: fed inde non fequitur, eas fciri non VEU pofle, per alia nempe medio przeter fenfionem. Deus credenti ipíi in individuo remiffionem pec- mipl de p 1j catorum applicat, 1 Tim. 1, 15. 16. Luc. 7, 48. 50. Matth.9,2; neque vero opus eft, ut id fiat per om. 4) 8' peculiarem revelationem : nam non o mnibus pro- miffa funt , quae paucis quibusdam contigerunt, Gen. 7, 1 . Exod. 33, 12-17. Dan. 9, 23. c. 1o, 11. 19. Luc. 1, 3o. "T i o Sutficit ad certitudinem, confolatio- u P. wis divine fenfus ACt. 8, 39. C.9, 3x: 1 Theif. 1,6 à qui fub debito wediorum grarie ufa, ACt. 16, 33. 34. g fin €. 22, 16. 1 Cor. 6, 11, contritis corde, ac vere jebt: J h poenitentibus, quibusvis promiffuseff , Ka. 61, x. ET eo cuivis j JL €. 57, 15. I&. Matth. 5,3. 4,. & a Q [4 empm'e opportumo — datur falm. 5r, 14. 2 Cor. I77 j " 6, z ubi neque id certitudini huic derogat, quod i en- ' p N 338 -6 405—407) XIX. de S'uffificatione fenfus fidei in /fatu zenrarionis interdum abeft, Pfal. tem À 30,8. & 77, 8.9. 10. & 88, 1or. id enim ad tem- * pofito pus taritum fit, Efa. 38, 17. c.54, 7. 8. Tubent Effeius Chtjs Y $ 406. Efftflus & fruBus Joftificationis «t h Tuü- proximus eft ftatus paris um Deo Rom. 5,1. - faunds &us ; finquaf qua confcientia reatu peccati & formidine inperfe ACCEPT liberata de gratia DEx & certa eft in pre- füfem fens Rom. 5 9. 10. 11, & fecura in futu- h) Á L 'rum Rom. 8,31—39. 2 Tim.1, 12; inque QInjnem T pee beata hac forte fua fuaviter acquiefcit, w Je df [tttonam Y Joh. 3, 19.20. 21. Pfalm. 62,2. & 116, 7. (m & Q Col. 3, 15. Rom. 14, 17. Phil. 4 7. qf'ntigli Accedunt alii frü&us: Zidoprio , Liberzas chriffia- theïm 1 »a, Unuio cuty Deo, ipfaque Sauciificario , per quam. Ym Juftificatio etia m coram hominibus, per Bonorum tont, Operum fructus externos , demoníftratur. ejo t Ll'teM Hhtitliyis. $ 407. Przcipuus in hujus loci do&trina 1177 Ti diffenfus eft: 1) eorum qui jv/litiam fuam 1 EIUIandu Tllllæ h[ ii operibus, maturm viribus prafütis, quase deüa à runt; juftitia fidei autignorata, aut ne- at gata & impugnata. 2) eorum qui juftifi- cationem formaliter in expulfione peccati eyg infufione habitus jufitiz , confiftere ftatuunt; W g qua docendi forma duo falutis beneficia, juffificatio €7 fan&lificatio ; non fine detrimen- T to praxeos falutaris, inter fe confunduntur. et, ü Etiam in aliis varie diffentiunt: 1) qui juftifi- cationem /fimplici peccazorum condouatione , fine inter- labor. ventu fatisfaCtionis mediatoriz , ex wera Dei gra- zia fieri, docent. 2) qui hominem ju/Lficandum eüque l ten- (quem Scriptura ut impium, reum , fed pceni tem Bfnul th 7 339 : XI?(, de ju/lijxïmtibne (S 40'.7;. 408.1) ; Dl tem &-ci'edentem, defcribit) , ut virtuzibus , pro"-ï ] tett« ofito certe bene operandi, orzarum confiderare [ 2 * Jubent. 3) qui fidem juftificantem (in Scriptura tiof claris verbis explicatam) in perfuafiomem, de vira ererua per obediemiam 3andatis Chrifi preffitam con- " S)Iv féquenda, commutant. - 4) qui fidem confiderant tanquam igitium uove obedienrie, quze quantumvis yiline imperfeCta, a Deo pro abfolura obedíentia & juffitia JAACCEPTETUR. nye 5) qui per grariam Dei , qua ju- n fütt füficamur, qualitatem aliquam permanentem , five babitum fupernaruralis juflitie , intelligunt. 6) qui inque hominem gratiam hanc juítificantem & remiffio- nem peccatorum, operibus, quibus ed juffificatio- jeftits nem fe difponaz, mereri poffe ftstuunt. U l putarionem . ju[litie && meriri Chrif&i (ex variis qui- dem & diverfis rationibu S ? negant. 8) qui nos effentialà Dei juflizia. juftificari ftatuunt. — 9) qui T thefin noftram de fola fide (admodum finiftre intel- g qu le&am, fi non ftudio detortam) acerrime exagi- tant. XO) qui juftificatum de Jlatu. gratie certum Bon()mm effe on. po[je tatuunt. Lites de visa fidei, de bonorum opertum in juflificatione .o&tina prafentia , & alize fubzilitates fupra modum acroa- matice, fuo loco relinquendze. Majore ftudio n foatt refutandum peftilentiffimum malum, azfus do- Crinze hujus pfeudevangelicus jam if primitiva ec- i quæ* clefia a Jacobo & reliquis etiam a tatus. poftolis P at * if l LOCUS XX gm!ï DE ADOPTIONE, ET LIBERTATE CHRISTIANA. gurne - $ 4o8. Juftificationis fru&us fuaviffimus //prio. mduni u eft, quod Deus juftificatos filiorum loco nis defini- habet. tio j qm ]Ui Hoc beneficium ApoP 10 dicitur, f j " eftque a&us Dei, quo credeutes €7. juflificatos WD' j i j j ]ïmul m Jitos. decla rai,- Ahac tilulo fumma . eis " pæm q N 2$5 VA 340 (S$ 408.409) XX. de Adoptioue girivilegia confert, €7 bonorum cæ?gþlium here- hn pton d def £05 'coæg/Zituit. | - Optone " Vocabulum'adoprio in Scriptura totum jfeliorum du 1. Dei flatum notat, adeoque, ut varize alize voces, 20vam habet sorionem, a commumni ufu loquendi $4 nonnihil diverfam, e Scripturs ufu. difcendam. € Nw Adoptionis beneficium (contra ac inter homines fieri folet) a Deo nemint obti ; gridif ugit , guzf non idgm ex JDeo N-ATI;JS ey&. Jon j Viïegiz fe szda- $ 409. A'dopt)io non fictitium quid, fed snenfun 1771 ex parte Dei fundatiffmum Dei de homine qitt i reale ; ndament credente jUD1ciUM, & ex parte homiuis N realiffimum pro ipfo BEN EF1cruweft. 1 Joh. (is divino dum int 3 1. 2 Dei Patris maágna caritar dicitur; Joh. t Qdl Yif 1, I2 credentium agna dignatio. tum div Titulum hunc f7iorum Dei , qui in ] uftificatione DU, , confertur, non effe tantum externam denomina- 7770 tionem, varia comprobant: (x) fundatus eft ia Wellum regeneratioue, Joh. Y, 12; & in eo, quod credens i ni per fidem i2 Chriffo eft G21. 3, 265 & quod ex fa- Mftip tanz regno translatus eft in Dei familiam Col. Wiibremm I, f3. Eph. 2, 19. 13. 19. 'c. 3, L5. (2) adoptio, Otties i etiam quando ut a&us smoralis , do* fovenfis, otque ent; Gäl adeo externus, fpeCtatur, nititur ererzo Dei coufi- Obtinenf, lió & promiffionibus luculentis Eph. r, 5. Hebr. Jiriy $, IO. 2 Cor. 6, 18. (3) eadem adoptio fimul corr- !i! fidh juutia eft cum a&fu inbefrvo, per quem credentibus AU D DATUR Spiritus Sanctus ,. producens fzialem affe- Cum, fiduci:, amoris, reverentiz, docilitatis, i ] a & obfequii erga Deum, Rom. 8, 14—17. Gal. 4, 5. 6. 1]oh. 5, t. Hebr. 12, 7. 8. 9, ut vita Deo di- gna agatur, cum amris erga quOSvis, inprimis 8, 15«1 ffatres , demonftratione 1 Joh.4, 19.. Matth. 5, 45- Hebr. Zph. 4,24. c. 5, r. x Pet. 1, 17.. (4) ex adoptione confequitur fumma dignario , iummaque jwra &* pri« tibus vilegia, Joh. , x2. Rom. 8, H Hebf, 1 Strin- A 74 XX de ddoþtione E ( 410.4&) 341 mdm. | Stringuntur hzc argumenta ex eo, quod Scri- ptura luculenta /fgza indicat, quibus fideles de ad- optione fua certi effe poffunt, fi fibi curate atten- : fllarm YOCOS, logendi $ 410. Adoptio commune fidelium F'eteris Jdentitas ftendam, ; horins €7 Novi Teflamenti bouum. eft, fed mon eodeim i P. CF L] L 4 jon i gradu femper difpenfatum. Rom. 9.4 v»3ecíx inter eximia Ifraélitarum pri,-) vilegia refertur. Exod. 4, 22 lfrael efl filius meus üid, f& primogenirus.. Deut. 32, 6 aunon ille Pater zuus eft , homine qui te poffidet. Add. Efa. 64, 7. 8 ubi hoc ut precum fundamentum , c. 49, 15. 16 ut argumentum folatii, homios Jer. 31, 20 utfpei fulerum , Pfalm. 103, 13 ut lau- dis divinze materia przecipua memoratur. De gra- 3&, l ]Oþ- duum inter utriusque Teftamenti fideles diverhta- ! i yr h te Gal.4, F. 5 indicium fit.- In ipfo etiam Novo- Teftamento pr 0 fubje&o: "Gradus s. rum diverfitate diverfi funt hujus beneficii GRA- DUS. ffb &) Sunt inter filios Dei, qui fimiles funt jenom sinorennibus; quales funt omnes illi, qui inftar fidelium "V. T. vivunt in ítatu legali, Rom. tüs &t $; 15. b) Secundus gradus eorum eft, qui be- ( credts neficio adoptionis plene fruuntur, fimiles filiis yod x nham 0 U majorennibus & emancipatis; Hunc gradum A omnes in N. T. fideles habere poffumt ac de- sop o bent, Gal. 4, 5. 6..7: a&u autem tantum illi eum ll ;, dttt* Obtinent, qui vivunt in ftatu evangelico & in 7 n W?w c) Sum- « Ht Spiritu N. T. Rom. 8, 15. 16. 2 Tim. 1,7. mu; gradus eft adoptionis gloriofe manifeftatze ! fimy) apud beatos, Rom. 8,23. I ]'Qh. 3, 2« ] i 4 $ 41r. Phivilegia €7 jura adoptionis prima- Privilegia. dGCü.ltüuï' dul ria funt : ) filialis ad Deum acceffas Rom. 8, 15. Gal. 4, 6. Rom. 5 r. 2. Eph. 5, 12. $ mpm hg Hebr.4,16; 5) cura Dei paterna, creden- at X fid opllüüe tibus etiam íub caftigatione invigilans e jW V Hebr.12, 5—11; :) participatio boporunf Dei gti? j 342 . $ 411. 41;2) | ïl(X.vde "Adoptione Tioe Dei omnium;. tam gratie, quam glori» 1 dietd Gal.4,7. 1Cor. 3, 32.23. Eph. 2, 19; . d) Áf Aiis ( exfpe&atio hereditatis in coelo refervatze , yriile rPet. 1, 4. Rom. 8 17. 19. 23. Gal. 4, 7. fifà, | defte - Tit. 3, 7. 2 Tim. z, 12. quoru Ex his apud proficientes nafcitur ftatus conuer- fationir intime cum. Deo, & continui gratiofi influ- xus, cum regimine faluberrimo , 1 Pet. r, 17. Gen. Dj 17, I- om. $, 28. que cura Deo familiaritas , pre- eipua pars fancie praxeos FXbEr , €? Cbriflanifmni me- dulla efl. . f Refertur huc etiam reffituta cunf&mgeli: amiciria, Mij ]uj Luc. 15, 10. Col. r, 20. Hebr. 12,225; & Pereditas TT «undi, Y Cor. 3,21. 22. Rom. 4, 13, Matth. 5,5: in eo confiftens, a) ut filii Dei certi (int, fub pro- petwto videntia Dei paterna nihil fibi ad hujus vitze ne- ceffitates defuturum Matth. 6, 50. - Hebr. 13, 5. jm Di Pfalm. 37, 11 coll. 16. 195 ) ut bonis temporali- bus bona confcientia & cum xvrapxeiy utantur, inojfe;a X Tim. 4,4. c. 6,6.7.85; c) ut per omnes in mun- )4 do creaturas ad Creatorem agnofcendum, vene- randum, laudandum, fapiente earum contempla- Duij tione excitentur, Píalm. 104,24 & 92,5.6; 4) ut novum cocelum ac novam terram fpe certa exfpe- ferens, &are ipfis liceat 2 Pet. 3, 13. o u "Intithefis. $ 412. Do&rina hzc /ofa a quibusdam ldq p contemnitur, quia per metaphoras diverfi nn, generis explicetur ; fed Scripture con- Confe mmm e fuetudo etiam in aliis do&rinis eft, ut res TT ICüt ) divinas variis modis & fub non uno refpe- Itün &u declaret; nec aliter fert rerum divina- debet rum fublimitas, quam anguftia humano- u . Yum conceptuum aflequi non poteft. Sunt qui fpeciatim ea improbant, quze de aimni- jj eitia cum angelz": dicuntur: fed femper theologi monue- Mfop - XX. de Libertate chrijlz'am;: (5 412—414) 343 glori nuer-unt,L ultraiid quod Scrir tuta docet progre- diendum non effe, ne periculo ;liufronis, ac varize ; 0 Jüperffitionis, cum falutis difpendio, exponamur. [Vatt, Aliis difplicet, Pereditazem mundi inter adoptionis privilegia numerari: fed e Scriptura fobrie decla- l.4 1. Tata, intra limites in verbo Dei fignatos mo- defte fe continens, nihil habet cum fanaticorums : UE Iqu'orundam deliriis commune. P d iofi - m DE LIBERTATE CHRISTIANA. j41 , )! jifmi - $ 413. LIBERTAS CHRISTIANA ?i ho- Libertatis muünis juflificati €7. Spiritu San&lo donati , [pir * chryliqnæ : ticitt - definifio 5 z herdit iualis immunitas ab ommi poteflate contraria, hii percato , moríe, diabolo, mundo,' lege, vi u- j fü p : Vitt T* jw Deo tum mente fua, tum univerfo vitg a&u, eyt. Y 5' temyn inoffenfa €9' lgta confcientia Jirvit. s ff f $a AUCTOR €9 dator libefiätz;;r eft Autlor ; 1 velt Deu; jaftificans, Chriffus promerens & con- yntempl 6; ?) u ferens, ac Spiritus San&tus applicans; Rom. d exlje 6, 13- 14.:' JOh- 8) 360 Galc 55 1. 2 COI'. 3, I7- idque per veritafis evangelice agnitionem vi- yipusca busi 3 vam, JOh. 8) 31.'32. Confequitur ex his, libertatis chrift ianze indolem Indoles ,;' totam effe fpiriualem atque iuteruam:. quoniam ta- IÉ con men étiam viram chriftianorum exzermam dirigit N 1Cor.9,19, in traCtatione hujus doCrinz pri- qo dl* mum Lilrras ipfa, deinde exercirium — Libertatis debet fpe&ari, W lelna' l humämy Subjääïlm ejus funt homines regeniti €7? g*ubjggümi '. jufifiaati Rom, 8, 25 unde chriftianorum od ?/ M I3. g grqpriaieü- Ga*l. 5, r X4 Hinc Í 244 ($ 414—416) XX. de Lz'bermz*e thf;yiz'ana Hinc quoque normen ducit libertatis chriffiane, dati Nemo illius capax eft, nifi regenitus Joh. g, 3i.32 etatn coll. 34; nemo ea recte & legitime uti potelit, 110 nifi vere fidelis ae Deo ferviens y Pet.o ,'Iöo Gal. Àt 4, 26. Quite 1Cor Fhrtes : Partes libertatis fpiritualis cx;)mmodifiïm'e yem. iis obje&is diftinguuntur, qu Iat, commemorat. | Sclriptura GN l8 Ex dictis nempe Rom. $, 2 iCor. 15;, 5'; 56. ur in immunitate & Gal. 1,4. re&te & folide ponit j . ( apecceato, (2) morte, (3) diabolo, (4) mun- fe; fm do, (5) lege. Tottis .Ziïöerfw $ ïqu 5. Libertas a peccato per fidem obtin- (i0,. & peccato , git: & quidem tum quoad rzatmw, tum l13 quoad dominium. IeC n Litertar a veatu. peccati d* damtatzioue in eo con- fifit, ut nulla homini a deli&is fuis noxa exti- ptop t mefcenda fit Hebr. 10, 22. Ezech. 33 12, quo fen- Mattl iU peccata gon impurari dicuntur Píalm. 32, 1. 2. Liberzas a peccati dominio incipit in Receneratio- 661 ne & Converfione Rom. 6, 37 , & in Sanctifica- I59, tione continuatur, coníiftens in eo, ut homo re- Unde & nitüs fiduciam concipiat peccatum vincendi, &ye f jam non confentiat cupiditatibus, fed delinat ü effe manci pium fenfüum & paífionum fuarum, gere Rom. $, I. 4. I2. I3. 14. C. 6,2 —22. Joh. 8, 34-. )ylg 35- 36- 5!43.4 Adeoque Libertas a peccato talem animi difpo- fitionem involvit, vi cujus homo renatus peccato m Ífe ad fervitutem zec ve] Quf ; Xe y 1 Joh. 5, g. ir amplius sec po[fzt fubjice— bm dxc amorte, $ 416. Ex hac confequitar Libertar a Oln morie, miferiarum quarumvis: complexu. adeoq Morss Jpiritualis tollitur in regeneratione, col- lata vit a fpirituali Rom. 8, 2. 10; & libertas a Quod éafiüanohe areruüa fümul cum ?ibertate a, peccato UT datur i n XX. de Libertate chr jizmæ 6] 416—-418) 343 wþmm. datür in juftificatione per Chriftum, eaque fervata jim etmm retinetur Joh. 8, 51. 52. Hebr 2, 9. 2 Tim. I, 10. 1Joh. 3, 15. É Gal poteti, 4 morre corporali credens eatenus liberatus eft, quatenus mors aculeum fuum intuitu ejus anuht iCor. r5, 55, ut non amplius maledictio, non üme cena ei fit, fed finem peccatis ac miferize impo- nat, & tranfitus fiatad vitam zeternam Joh. 5, 24. ti C. $,. 51. 52 , tandemque penitus aboleatur 1 Cor. 15, 54- .5 3(3' $ 417. Cum libertate a peccato & mor- a jätana, munita ]) mün- te, fimul etiam Abertar a Satana., po-teü:atem äïmj i. mortis habente; atque ab inferno contingir, "^ n obtia Gen.3, 15. Luc. 1, 71. 74.. A&. 26,18. Col. i, (ull 1, I3. Ebr. 2, 14. 15. 1 Joh. 35, 8. €. 5; 185 nec non a JZ/uzdo, malignitatis fatanicze a mundog ep tüh propter peccatum nunc quidem nido, yg eXt Matth. 13, 38.39. 2Cor. 4, 4. Eph. 2, z. QUo en IÀ c. 6, 12. 1]oh. 4, 4. 5. 6. C 5» 19. Apoce geratuo a I2, 9. 2 Theff. 2, 9. 12.. pomo f Unde intelligitur, quantum fit , quod Scnpturæ faepe teftatur, juftificatis Lilertatem a mundo con- ii l , ieini tingere per Chriftum, joh. 12, 3:. c. 14, 30. c. fnarty X5, 19. €- 16; ET. 33.. €..17, 14- 15. Gal. 1. 4. 1Job. l 5:4. 5. 2 Lheff. 2, 13. 14. ; dito $ 418. De libertate a Lege magis ardua , lege; eccato queftio eít. (1) Fideles nom ommi fmnfu h- oj beri dici poffunt « Lege: 2) quia praecepta legis naturalis & moralis, immutabilia funt. iprrit adeoque . etiam eredeutes illis fenentur , hoc ipfo 'mpleï"' quod creaturze funt; /) quia per fidem lex n« " non aboletur , féd inflauratur RRom. 6, 15—18. lii (f p j Y5 €. I3; 346 (S 418) XX. de Libertate chq'/üanq—, CULT €. I3; 8. 9. IO. €. 3, 1. Add. Jae. f, 25 de tiarm perj[picientia in perfe&am legem libertatis falvan- giotis dis neceffaria; & ]er. 31, 33 coll. Ebr. 8, 10, creden 150 ubi lex infiribi dicitur cordi cred&ntiumL Cüntu) tnena t (2) Et tamen credentes dicuntur /iberi e impor a Lege, Rom. 6,14 non cflis fub lege, fed fub tie lo i þfw gratia; €. 7, 6 nunc. autem liberati fumus a lg- jl £^ ita w f»rviamus Deo. im movitate Sjajri- a f ; db l fur, €7 mon vetuflate litterg. Á K Videndum ergo , quo fenfu Scriptura fic doceat. gzzb jf'ng/iz? uatuor funt ilius libertatis momenta: .(1) Cre- )u dentes liberi funt a Jegis juffificarione, hoc eft, a àm. neceffitate juftitiam ac vitam in legis zwPLETIO- NE PERFECTA quzrendi Gal. 3, 21; vitam enim "tetl z'ternam accipiunt dogo Dei graruito Rom. 6, 23. berior Eph. 2, 8. 9. eri ALTE (2) Lib i funt a Jegis maledittione é» dammationes tiam beneficium hoc in juftificatione" peenitenti & credenti obtingit Gal.3, 13 coll. 14. Rom.8. r (ial, 5 (3) Liberi funt a /egis contlioue , five a rigida illa Al exattione, & dura ac fervili difciplina Gal. 4, p fpef 1—4. juftificati enim per fidem, accipiunr fpiri- d fe. zum flialem fponraneum; fiduciam naCti peccatum , q vincendi, alacri animo fanctitati & bonis operi- th' | bus ftudent; Deo ita ferviunt, ut neceffe non ha- Qtn. ] beant per comminationes legis continue urgeri ; - Og Rom. 6, 17. c. 8, 2. 15. Gal. 5, 18. 2 Tim. t, 7. 8. erhy Hine juffo lex-non »ezrek , tion oneris inflar iucumbit )( 1 Tim. 1, 9. pracepra Dei uon Juniz ei gravia 1 Joh. eü;ï fad Ü Ctilas ,(4') Liberi-funt a /ege levitica, ceremoniali Gal. A : | $,31eq. €. 3, 23 —26. €C.4,9. IO. C. 5, 1 N 15, I0; nam eorum eít, continue Deum in fpiritu i €&* verirate colere Joh. 4,21—-24. A€t. 27, 23. b5 Chrif Confequitur hinc, credentes multo magis libe- timan tos effe a zraditionum , & opiuiotium bumanarum one- re, quafi ad falwem neceflario fint, & zauquam de t CULTUS [ 7 f XX-," de Libertate c/'szg'/ii(zna. ($ 41 8.(41 9) 347 curTUs obfervari debeant. Deus folus coäfgien— D tiarum Dominus eft; unde in rebus fidei, reli- At gionis, gratize, falutis, nulla humana auctoritas . 84' I credentes in confcientia adftringere poteft. Matth. 15, Q Purpauorum preceptorum docrinam . doceutes di- il cuntur fruflra Deum colere ; c. 23, 4 talia dicuntur onera pravia , portatu difficilia, aliorum humeris non t fibert imponenda; Col. 2, $ credentes cavere jubentur «e bominum dolrimis in praedam cedant; v. 16—19 d TT ne patiantur fe imperiofe zraClari, aut brabeum inf- diofe fibi interverti, quo minus Chriflo adberefcanz ut capiti fu05 v. 20—23 ne patiantur fe Joyuoricedoa, jo Sjn doctvinis adflringi, qu& bominum santum pracepta. fiut, Add. ACt. x5. 10. 11. 19. 28. 29.. : docetts $ 419. Explicata indole libertatis , viden- Libertatis. () e- UM eft! i dum de illius Ex Rc1T10; quod duplici ^"ri/fianz - EXE€T C1« pE « jl enifr regula generali dirigitur: UNa eft, ve f tuum. j 6) 23' bertas carni octafio fit , aut velamen malitig fat ; ii ALTERA, f 'earitate alter. alteri. ferviamus nitent V Gal. 5, 13. 1 Pet.2, 15. 16. ) Adeoque chriftianis. in libertatis"jpfuæ ufu fem- ; if aLiHa per fpectandum. 2) quid /iceaz, ut conífcientia cer- MU ta res fuas agant Rom. t4, 5.23: ) quid expe- um [j diat, ut proximi ratio habeatur, nec fcandalum gt detur 1 Cor. 6, 12. c. I0, 23. 24. C. 8, IO. I1. 12. nis ope* om. I4, I5. ; 01 t " Operz pretium eft, hzc per exempla fpecialia p itgeti declarari. j hT 1X) Credentibus wfur ercaturarum . liber conceffus f imumbit eft r Tim. 4,4. Cohel. 5, 17. 18. C- 7 15- €- 9 75 us 10 fed ut falva fit abnegatio, frugalitas, humilitas, caritas Luc. 16, 10. 11. 12. €. I2, 15—21. 1 Tim. T (i 6, g. At 2) Filii Dei liberi funt a fervitute homiiïum 1 Cor. j 7 d 7,23. A€t. 5,29 ; fed non ab osskeQu10o: hoc enim , chriftiani obfervant erga omnem poteftatem legi- timam IPet. 2, 13 — 17, magifiratuum Rom. 13, mag[i ufe 1—75; parentum Eph. 6, 1,25. bevorum Col. 3,22 - 25; ynml(" ; : g autiflirum Ebr.«xs, T* q 3) Ab 348 ($ 419.420) XX; deLiBertate»cliri iana 3) Ab aeuGorirare bominum liberi funt in rebus relgionis d* confcientie (S 418 fcbol. ulz.) ;; fed non pET ab obligatione erga gormam divinam doGtrinz ía- futaris , hujusque in smirare fidei cuftodiam 2 Tim. I 4 ]ïiberï funt a confcienrie vinculo in remporum, rituum d* fanctionum humanarum obfervatione Rom, L 14, 5.. Gal. 4, 10. Col. 2, 16. 17; fed ita, ut maneat tamen fpontanea conffirutionum politicarum do* eccle- jïi!im ] ffaflicarum obfervatio , per quam bonus ordo, de- N UT corum , tranquillitas, tum publicicultus, tum uni- verfze vitze focialis confervetur. j D " il j il 1 Cor. 14, 26. 33. (» / 'o Col. 4, 5. 6. Phil. 4,8. Rom. r2, 17. 1 Tim. 2,2. fl | $ 42o. Do&rina hujus loci nobis tuenda [À Jntithejz'.r. eft: a) ut veritati teflimonium perhibea- tur contra abufum ad carnalem licentiam; qui $u Wan jam apoftolorum rempore, 2 Pet. 2 toto & Pret ep. Judze fo/2, notatus fuit; ^) propter Cilei w tontroverfias de adiaphori quse ufum crea- ho U j turarum concernunt, circa feculi hujus j initium cum fervore multiplicatas; c) pro- ACüral pter aliam antiquiorem coniroverfam: adia- phoriffugam; in FoRMULA Cow COR DIJE RIXS dl&i! Dtito d artit. 10 tra&atam, quousque falva con- Ícientize libertate rirca injun&lam . ritwsem . fà- m u&&fma] £rorum inutationem cedere vel mom cedere opor- teat. Vg Accedit, Smm cogizrando "quod hodïe illï'nii'fatæ- varii generis in C , fentiendo, dacendo , agendo licentize /Mjertas confcieur ie tanquam velum folet obtendi : quocirca Filim, cum maxime neceffaria funt folida & quoad Jiber- "ts hi paren ipjam , & quoad illius ufunm , principia. Deti 1Cor. ] LOCUS 4 n 349 AXXIL de Unioke my jlf'mx ($ 42; —-423) t febut LOCUS XXI d non inz fi- o Tin, DE UNIONE CREDENTIUM MYSTICA CUM DEO p e M. $ 421. Uxuzo Mys-rickA -e&&ille Jidelium Unjouis du ( ud- -ofletus, quo per fidem mon tantum dona Spiritus euflicg rio, d- Sancli acteperunt ,. fed ipfum Deum Triunum , dtfinitio ; Qm uf« 7 26' 33' € frgillatim Chriffum YN SE HABITANTEM YX habent, £? xuNUuUS c€uM ILLO SPIRITUS . NVE J'th. ' u ; mentt weïhibæ' $ 422. ï'ï'oc*"b"'mfivu Do etfici p'oifä, €X Caife ; T qui ipfa gnot"ione hujus beneficii evidens eft. ' , ii Przeterea monet Scriptura, hoc beneficium pro- Pmpteï ficifci ex motivo dilectionis 19ei , þ».ho-minum imiferentis , , j ( Jer. 31, 3- ;[crh. 14 23- oyus $ 423- Quo mag'rsx confufio caveatur, Aäïw; accurate inter a&um & flatum hujus Unio- D m u nis diftingui debet. AcTUS uuitionis cum DL primo ftatim initio fidei ac vitze fpiritualis j a incipit, atque in ipfum Regenerationis & u þ |eftificationis momentum incidit; unde immediatum Juftificationis confequens eft. ! OPOT" Sctiptura enim fic docet, ad unionem myfti- cam perveniri, quando homo, zra&ui Parris ad reneti ) d Filium obfecundans, ed Filiutn veniot, per Filium godi tanquam Mediatorem a2 Parrem accedat, & .piri- zus Pa dn cor ejus fuittarur , "Ut »xouuvio Spiritus oad iir Sántcti exfiftat, joh.'6, 44- ipiä. 2 Cor. 13, 13. Eph 2, 18. Gal. 4, G. Scri- p ($423.424) . XX! de Uniote my flica 399 D ' Status ; Scriptura tamen magis illam fpe&at ut derivat STATUM, uf permanentem relationem, quae demno fidelitatem jam praeftitam füpponit, & pro- qui Yi fpi fe&us in vita: fpirituali continuos gignit. Im.g g. Joh. 14» 23. €. 15» 26. c. 17, 20 coll. 23. Jritmis, 1Cor.6, 17. Eph.5, 17.. confitm 3ütef In hoc /lazu credentes dicuntur amulare ctm Deo fünt, f & coram Deo Gen: 22. 24. C. 6,9- 04)179 IS ,/äm- Qoigni, per cum Deo effe P dj .73.235 appropinquatiote. Dei tanquam fummo Bono frai ibid, v. 28. Quamdiu credentes in terra peregrinantur, Deus eff cuw illig j qus Pfal.g1,15. Matth.og,20. eft illis propzzquus Pfal. D T 145.185 eft n medio illorum, qui cougregari fuut in zomine Ejus Matth. 18,21. Elevati autem in pa- Chrly triam cceleftem domi funt apud Dominum 2 Cor. 5, 8. üm, x Theff. 4, 17. .. Ultimam hujus Unionis metam af- unturi funt, quando Deus eriz omuia in omuibus 6 Ia z Of. 15, 28. 66 1j AMedia; . $ 424. MED1A, quibus Unio heec ex ä'ïs, re'g4 ! garte Dei inchoatur, peragitur; continua- DN a tur, funt ordinaria illa gratize media ver- Wa bum evangelii, legitime & cum obfequio Bs i | fideli ufurpatum ]oh. 14, 23. 2Pet. 1, 3. 4 " l | Jjut & digna facramentorum ufurpatio & pra- l r ln xis Gal. 35, 27. Joh. 3, 27. Joh. | 3- Ti Ilc, 15. 1721 €. 12; 14 | ä'ioremq1 JAiedium recipiens hoc beneficium ex . parte QUe va hominis, eft exercitium fidei vivze, quaeani- Ka [ Vfedente Imo per poenitentiam ab amore peccati 1 26. P avulfo, Chriftum ample&itur, A&, 26,18. m D. eibi Eph. 5,17. Galfz. 20. 1 Joh. 4, 15. Ex Vs l | XXI. de Üuione myffita . ($ 424-—426) ; SSI ht i '. Ex eo, quod credentes per fidem in Cbrg'/ta. faaz, derivatur eorum juftificatio & immunitas a con- » QUi demnatione Rom. $, r. Phil.3,9; :ex eo autem, quod Chriffus per fidem in illis efd & babitat ac vivar, &pre. vita fpiritualis & fanctimonia illorum confequitur gt Rom. $, 10. Eph. 4, 17. Gal.2, 20.. x Cor. 3, 16. 17. €,6,19. Hinc afliduo fidei exercitio, per preces in Conl 2 3' primis, fan&ta hzec Unio fuftentatur, retinetur, confirmatur; Joh.6, $6. 57. Pfalm.145,18; lpfi euteim /and morus d9* piezazis fiudium , non medium 77 n n gnionis. eur, & per *con:fequexïs figunn , hujus ute Dd varrdil $ 425. SuBJ EC T A "unienda funt, n INC Supiy fj av li WA& ?ï ] Deus Triunus, Joh. 14, 23.. 2 Cor. 6, 165 unienda ; yi f Ü Chriftus, quoad humanam quoque natu- m p | (0.5 É ii Gal 42, 20. Joh. 15; 5. €- 6, 53. 57- meanue €. 17,26. & Spiritus San&us, x Cor. 3 16, j um C. 6, I9: ILLINC //delis in ftatu converfio- hæc p nis, regenerationis; j*uüi'ficætionis-, & re- noyationis conftitutus, primario quoad untinua' animam, Eph.3, 17.19, fed & quoa j t N d -CO'-K'- pus, 1 Cor. 6, 15. 19. Z yfeun — $ 426. Fon w hujus unionis ex Scri- Foraz; Bt- 19 3'4 T pturz loquendi ufu confiftit in iuhabifatione 2 S. Trinitatis m eredentibus, & credentium ar- Giore atque ?n-tz'mz*ore wnione cum Deo, Utra- que verum & realiffimum beneficium eft. a par!i Nam 4) Deus dicitur vemire & «jv facere apud qi? credentes, Joh. 14, 2375 effe & ^abitare in illis Joh. 17,26. 2 Cor. 6, 165 unde & fideles dicuntur zem- gl plum Dei, x Cor. 3,16. 17. 0. 6, 19. $)' Unio hzc defcribitur ut veciproeca &anfo , qua etiam fideles 6, 56- '&' 26,18' iu peo Juut, : uti ,Deu.-.r ii ipfis 1 Joh. 4, 16. Joh, 'I j 'C. 15 * 352 ($ 426.427.) XXI. de Uniom my f'ica. « dub c) Fideles dicuntur wsum cum Deo Joh. conta ámmot 17, 21. 1 Cor. 6, 16. 17. memóra Chrifli 1 Cor. 6, 15. vleder Eph.5,30. couforzes fati: narure. dwine 2 Pet. 1, 4.. — inadrar Etiam illa huc pertinent, quze in Scriptura di- 1 tünfo cuntur de defpo njarione do? conjugio Chrifh fpirituali j 3 jresti cuin ecclefía. Loca funt: a) Ezech. 16, ubi reprze- fentatur. fedus Dei cum populo ifrazlirico , cum col- hamis i jom, e Jatione mediorum ac donorum gratize conjunctum. &) liagis fpiritualia & lauta funt, quze apud Ho- eam 2,19.20 & P[falmo 45, cumptimis in Canrice $s Canticorufs hac de re. (a qua conceptus carnales tand; | omnes longiffüme removendi funt) traduntur. €) Eph.5. 22— 32 Paulus diferte docet, conjugium pl bumantm eile adumbrationem rel&tionis myfticze , fraton qu:ze inter Chriftum & Eccleíüiam intercedit. 4) n fxgn Scriptura etiam «uupuarum mentionem facit; ea- rumque prandmm ad ftaetum ecclefize in his terris, fenfus f Matth. 22, 2. 3. cexam autem ( ww 7£ yXu & Apoc. 19, 7. 5. 9 ad ftatum ejus coeleftem refert. à Ten aj €) Apoc. 21, abfurdr 9 nova Jerufalem & j)ar;jz & conjux dgi dicitur.ï T yej Efetius ; $ 427. ErrEcTus ujus Unionir eft in- tfelnum fluxus gratiofus continuus, & largior cha- Qm Deg rifmatum divinorum collatio. Unio enim ht illa defcribitur ut conjunétio capitir €7 mem- m brorum Eph. 1,22.23. c.4,16. Coloff. 2:-19; Wün d vitis €7. palmitum Joh. 15,1 — 8. CUm Un Hic Binfluxus continuus a) certum reddit fide- RUT lem, cum.miferiis hujus vitze colluCtantem, de l ïme j przfentiffima Dei cura ac defenfione, Rom. $, 28. Wtingr Joh. 15, 7. €. 6, 54. 56. 57:..&) eoque fpem, fidu- RC lo ciam, ftudium eo vivendi, corroborat x Joh. 2, Wlummmi 25.28. Rom.8,10.11.35; & c)fideles etiam in- Tatigne emopj ter fe vinculo fpirituali conjungit Joh. x7, 20 21.22. Eph. 4, 1*1—-16. 1 Cor. 12, 12. 17 om. | Dihitys P | jer )pr Quo fincerior & conftantior eft credentium in í 7!!8:, ( riores hoc Unionis ftatu tuendo Hdelitas , €o illuft cou- Ios 'x] i .-XXI.A de Ünione miflizà (5 427.428) 353 Dm N'm confequuntür effe&us apud exercirato:: fides inDeum ámmota; amor generofus; abnegatio radicatas 91615 obedientia filialis; jugis Dei memoria ; conftantia L T tura di« inadverfis inviCtas voluntatis humanze cum divi- ma conformatio; qu:» omnia copiofe in Pfalmis ; forital in precariotie Cbrifti ültima Joh. 17, & per roram 7o- Dye« dannis epiftolam primam , fed & paffim alibi in Scri- cum o ptura, commernorantur. njuran, a l- $ -423. Duo fünt extrema in hoc Loco vi- "Antihifis. n Go s cimda tauda: UNv M ut in eximio hoc beneficio Tadunti. explicando, abftineamus formulis, frans- my'ta 1l my 12 jformationem , aunihilationem , deificationem crea- wit d iurz fignificantibus, etiam ubi bonus eis ii & Tis ter fenfus fubeffe poteft: facile enim in fequio- T '/1?43 rem partem imprudenter acceptz , abufus jen ttito j ( at abfurdos gignunt, in contemtum fan&liffi- ArLTERUM exe ynv veritatis vergentes. ! kelï j tremum eít, ne fpiritualis hzec fidelium jor t cum Deo unio dilutis explicationibus ex- demuetur, tandemque habeatur pro mere nio 0il imaginario, quod tamen reale & veriffi» g E u mum eft. !IOITJ')'W ] ejüs ex« Cum [Unio hzec ejusmodi fit, ut aliud: emplum non detur , mirum non eft, eos nihil pro- i leddlt fl (e ficere, qui illam Ratione fua diftin&te explicare a0te conantur, Precipuus in eo diffenfus eft: «j num iom. $? hec unio tentum per zexmm foralem & merum i volutitatum cou[enfum ; 5) num per notabiles ope- pem ]Qh ) sationes grariofas, quibUs Deus przfentiam fuam a , euin/ demonftret; c) num per communicationem donbrum Ohl" Spiritus Santli (Fo&w. Cowc. p. 698 ); d) num p Afl per epproximationem fubflau tue divine àd bomines cre- n dentes , debeat explicati, Moderatiores inter no- ! bant » i $u ftros explicasione [pecialieri gru'denter abfline con- j & qon 354 ($ 428-429) XXI; de: Üniont myþim contenti monuiffe, eam fieri modo fJpirituali, fu. jhfdf fÜü peruazurali; non locali, non corporeo, non per contaCctum; eífe vinculum unionis ;zeffabile; di- jumm ferte a Paulo Eph. 5, 30 aguam dici myfferium , cujus modus Deo debeat committi. Compararunt ä W tamen unionem perfonalem Divinze Chrifti naturze :mgf's fi cum hümana; unionem facramentalem rei cceleftis cum terreftri in Sacra Coenaj unionem pareffa- hipfo a zicaim Eflentize Divinze cum affumta ad tempus Sanfti fpecie quadam vifibili: ubi negari non poteft, applicari efe in tali unione prefeuziam quandam fpeciolem Dovatio f VOLUNTARIAM, quz diverfa fit a przefentia illa conmotat | generali NkcEsSARIA, qua Deus vi Immenfitatis etim f füze infinitee omnibus creaturis adeft, Hinc exifti- Tentone ( marunt, falva Immenfitate concipi poffe gradus XX prafentie divine , live ar&iorem quandam unionem h, c. Divinitatis cum creatura; quando nempe Deo pla- ceat intimius cum hac illa creatura, quam cum f x rel;quis , uniri. OTENS iV 32) 4C LOCUS XXII Perapy DE SANCTIFICATIONE. ]5,164 l $ 429. SaNcriricaTIO five RENO- $4 ] - Santifica- ! , fionis vaT10, ab Juftificatione quidem diftin- lt tl L um &i(fimum beneficium eft ($ 392): fed cum ea tamen tanquam fru&us confequens, i , f"' Wfafzo; Wij indivulfo nexu cohsret. Ezech. 36, 25. A&US 3 26. 27. 1 Cor. 1,30. k M -Suftificatio hominem a reatu peccati, San&lificas 9. (s zio eundem ab impuritate ac vi peccati liberat: in Y D juflificatione jus ad vitam zeternam , in fanctificatio- Püteü Wü! ue inhzerens fanctitas homini juftificato confertur. 79tg p D:fnitio ; SaNcTirFICATIO eft a£us Dei Triunius l'egemtls | 1C : fam .: i I5 güo homo converfus, regenitus, P"jæf/üül QCþri t al llvantu, 1 XXII, de S:aizäïg;ïcatione ($^429.430) 35$ ruali, f J Jf fide coramDeo juflificatus, etiam w ABYT U AL Y Don pt lile; d« JUSTITIA per operationem Spiritus SanGi or- yferinm, matur , vis peccati f[ecundum ordinem. divinum pararunt fattre magis magz'.rque imminuitur , eg ;)Imago divina Lesleltis in ipfo indies inflauratur. n f ( tnys Santtificatio Jaziore figuificaru omnes aCtus gratize n poïek, applicatricis comprehendit, Joh. r7, 19, uti & Re- ] fpeciohm novatio fübinde converfionem ac regenerationem fentia il connotat Ez.1:1,19. Ébr. 6,6: fed in Scriptura etiam férifdior fignificatus occurrit, quo a rege- nenütatis neratione & juítificatione diftinguitur, Tit.3, s. ncexiti je gradus Rom. 6, 22. Loca claffica funt Rom. c. 6 zotunm; , unonett & Eph, c. 4 zozum. eDeo PIB' quam f $ 43o. Sanü&ificationis CAvSA EFFI- Cguþeä, ciENS Deur eff Ezech., 20, 12. Jer. 31, 33. ciens; €.32,40. I1Theff. 5; 23.24. 1 Cor. 1,3o0. & per appropriationem SpiritusSan&us, Rom. NF. 15,10. 1 Cor. 6, 11. Tit.3,5. 2 Theff. 2, 15. Sed homo converfus ac regenitus ie ho ipfe etiam ad renovationem fuam cviri- g Ü bus a Deo datis & confervatis cooperatur. ) f m : 2Cor. 7, 1 purifitemus mos ipfos, perficientes m[equeüsi Jan&üficationem in timore Dei. Add. 1 Joh. ; 3. YT ACtus ad renovationem pertinentes paífim de- fcribuntur ut facta ipforum credentium, Eph. 4, ij 22. 24. Col.3, 5. 9. 10. Gal. 5, 24. 1 Pet. 1, 22. Phil. Smdt 2,12. Hincregenitus atque converfus & ipfe dici perit: ! poteft caufa fantlificariouis ; fed dependeus d» fubor- pn&!]ïfw dinata, Phil.2, 12 coll. 3. Vires a Spiritu Sancto cone regenitis donatze ad id, ut illis tau um fuis utan- $ tur, tamen femper dependent a piritu Sancto J n 1Cor.15,10, & ab ipfo excitantur, diriguntur, i adjuvantur Rom.8, 16. 26. 1 Pet.r,5. ldeorege- )W 2 niti jh g n 356 ($ 439—432) XXIL. de SanGificatione niti zautum d zamdiu bene opersntur , quantum d u . amdiu patiun*ur per Spiritum Sanctum fefe duci, | [ 10m. 8, 14, Gal. 5. 16. 1g. | 5, 23- 2 AMecium ; Trim: $ 431. MEDpiUM San&ificationis e»'lïï: feudar Ferbum Dei: & quidem eam promovet non 61 t. tantum offendendo officia, eorumque moti« I19,37 va, fed etiam efficaciter operando, Pfalm. 119, $4 9. 1I.' Joh. 17, 17. TUS if Volunta- Verbum Legi eft officii worma, quze pelitos tem Dei fanctam nos docet, & obedientiatn exi- git; przeter hoc tamen ETIAM MEDIUM eft a) pro« Al at movens agnirionem ac deteftationem peccati in Poe- ütg Teg nitentia coeptam, Rom.3 205 b) comminationi- n totut bus fuis reprime ns ac smortificans pravas cupidita- tes, Rom.8, 1 1 Cor. 6,9. 1o. Gal. 5, ? 1. Pfalm. tenitis 11Q9. 120; c) univerfam fideliüm vitam dirigens , Rom. 12,2. Eph. 5, 10. o Evangelium autem vires affert 2 Pet. 1,3. 4. H Peta Thorti 2,25 per illud enim ) officia erga Deum (inpri- en; ROH mis fiducige, amoris, gratitudinis) in toto fuo ambitu démüm REcTE INTELLIGUNTUR ; /) Ipfum Ton, Ó fanCtimonize ftudium ut Zeneficium reprzefentatur , I5 ad. Ezech.36,26.27; c) mortis Chrifti vis & eflica- Büfürtüm cia per fidem continue ac przefentiflime animo ap- lt de plicatur, Rom.6,2—11. Gal. 5,24. c. 6, 14. Phil. IGNPGK 2 1 9 IO. i f&ll ; tar Idem etiam efficiunt Sacramenta cum Evange- 14' n an lio conjunCta: Aaprifmus, qui memoria repetitus bia P 1Qy, 3! fidem ac ftudium fanétitatis confirmat, Rom. 6, 3. ER I Pet'- 215; & Sacra Cena , RECTE percepta, iti- dem . rA ln m em ac vires fpirituales eugens, rCor mOdO fem 11,26. C. 10, 2T. ] Qxf"?"um 1 Etiam cafligationes Dei p aterüg credentibus ime 1. Q miffe , adjumento funt, Hebr. 12, 4— 1 1. [ 5 Apoc. i 4, 19. 2 Cor. 12,7. 1j,36 & $ I5, Subjethun; $ 432. SusjEcruM fanctificandum eft m homo æ'egemtm eg jagþ*gfcatm y Rom. 8, ti 2 Cor. 10 q I XXIL. de SanBifizatione ($ 432—434) 357 n fefe duti 2Cor.5,17, qui totus renovatur, r Theff, 5,:138. :2 Cor. 7, 1« Primario quead animam Rom.12,2. Eph.4,23; Ws d Jécundarto do? sediate quoa( corpus Rom. 6, 12.13. 19. yuet od €. 12, 1. C E34, I4.. 1 Cor. 6, 15. 19. 20. c. 9, 27. Pfal. 1H9. 37., 1 T hetff. 4, 4. Y m 'a]meï s 433* In San&ificatione dep—omtz»z/r VE-' Termimis. TUS HoMO, Eph.4,22. Col.3,9; qua ap- qu0; Volut pellatione denotatur vis peccati €7' corruptio- Hati ex lt a)pre tiis paftim connata, partim contracta , quae üne ante regenerationem dominatur, & Aomi- minetiol nem totum pervadit $ 328). Hec etiam re- s p A dm genitis inhzret, Rom. 7, 21. Hebr. 12, x. m ángh 1 Joh. 1, 8; fed continue reprimenda & vi m ' mortis Chriíti imminuenda atque abolenda p ij* toto. 1U0 eft, Rom.7, 24. 25. Rom. 6,6 dicitur peccari conpus five totum fy- ; piptun ftema; adeoque huc referenda omnis facultatum. glentatib ; i elt" naturalium impuritas, omnisque donorum fpiri- TM WT tualium defeCtus, Pfalm. 14, r. 2. g. Rom.$, 10—18. 2 Cor.7, r. Jac. 1,21r. Nempe a) in is- .()514' n zelle&fu, tarditas cognoícendi res divinas Eph. 5, 14.17. Luc.24,25 , & rationis fibi fidentis füper- p b u u $ bia Prov.3,5. Rom. 12, 165 £) in Foluntate , lan- Jon. 9 g guor ad profequenda bons fpiritualia Hebr. 12, j X. 12. Marc. 9,24; c) in appetiru fenfitivo, non pb o modo ferocia cupiditatis, fed omnis proclivitas p5 1 exfuperaus ad bona apparentia fenfibus grata 9 Cor, d5 3. GL ,5.6. 7. 8. Gal. 5,243 4) univerfa pil- ais Qviia inor 4 ! liata, Rom. 14.7. 2Cor. 5, 15.. kuc. 14,26 & mundi amor. Gal. 6, 14. Col, 3, 2. x Joh. ; I5. i $ 434. Ex adverfo indvitur Novus uo. Terminus p o^ MO ; qua formula notatur, nova illa & ad quem; J Z 3 fpir if ao 358 [j v434-.--436) XXII. de San&ifitatione / wDeirfa( fpiritualis indoles, in regeneratione acce- in fit pta, hominem totum pervädens & occu- Tühtur pans; hsc in renovatione fümmo ftudio & o 115.1 ' coDfervatur, cuftoditur, nutritur Gal. 5, tr & 25.16, ut paulatim alacrior facta , fubin- j ebr. T de majori vivacitate fpirituali fe exferat, M 2 Cor.4; 16. c. 7, 1. Eph.3, 16. Rom. 7, tis f 1 Pet. 3. 4. ttn fj Huc ítaque pertinet: a) cognirio rerum fpifitua- frtti & lium fubinde uberior Col.3, 1o. Phil. 1,9; affenfur firmior. Col. 2, 2; b) fiducia & amor purior tir pett Píalm.62,2.65 ) propenfio ad bonum & fancta in eo deleCtatio vividior Rom. 7,22. c. 12,9. Pfalm. [ 1,2; 4) robur animi fpirituale Eph. 3, 16. Col. à fim 1,T7. Efa. 40, 315 e) obfequium promtius, prze- ceptis divinis accuratius conformatum , ductui r Spiritus Sancti fidelius refpondens, communione eemy .cum Chrifto magis animatum, Rom. 6, 15. 14. CUpicee Joh. 14, 21. 1 Theff. 4, 1. Eph. 6, 6. j.Jud Iy4- 1] Forma £ Qiffin $ 435. Fon M A ergo Sanl//ficationis in in- om, $ trinfeca totius vxrz& mutatione confiftit. LU V T Rom. 12,2 non conformamini feculo. huic , fed ) Dis transformamini renovatione mentis veftre. Add. tl Eph. 4, 17. 1 Pet. 1, 14. TM "" ac ben Confideratur partim ranftive, prout e& opus cruc;fg,, efi ficium Dei x 'Vheff. 5, 235 partim intranfitive, Om prout eft officium bomiuis 2 Cor. 7, 1. Vte j lhm g : 'trm—z/ïtiva * $ 436. San&ificationis forma, prout eft TW opus Dei, confiftit in con/ervatione, comfrr- () suatione, €7 augmenhis vita fpiritualir, 0) ii ) eu Adeoque in hujusmodi aCtibus, quibus a) có- Tiro gnitio fpiritualis augetur Eph.1, 17;. 4) voluntas Dei ?f J XXII. de Suu£lficatione ($ 436.43D 359 - E at 'Dei facilius ac certius innotefcit Col. 1, 9; . c)quae in Wingulis cafibus opus funt, opportune iugge- L OCU runtur Joh. 14, 265 hoc enim patto fiducia, amor, & obícquii finceritas abundantior fit 1 Theff. 3, o ftudi 12, 13. kzech. 36, 27. Efa. 40, 315 caro autem fübi- (u4 itur & infirmatur Pfalm. 119 120.. Apoc. 3, 19. h ebr. 12, 6. 9. 10. 1 1. 2 Cor. 12,7. , fubit eyentt, —.$ 487 Ex parte hominis, San&ificatio- £&g' intrati an b nis forma confiftit in congerie plurium a&hio- fitiva ; num [piritualium, ab homine regenito con- t fpititi ftanti exercitio continuatarum ; quibus & ): a]fenfw r puut vis peccati fuperflitis infringitur, & . fludium hn Bün. fan&litatis acuitur , & ip fe habitus Deo viven- ) (ol di firmatur. NU tis, Y* (r) A&us vim peccati irgfringeme.? per' verba val- j, Q de emphatica indicantur. 4) Renatidicuntur con- m 6: 13' h cupifcere contra carnem Gal. 5, 17, peccatum odiffe Ep. Judz 23. Rom. 12,9, cupiditates fugere 2 Pet. L,4. 2 Tim.2, 22, easdem abuegare "Tit, 2, 12 , illis fe abflinere x Pet. 2, 11. 1 Cor. g, 25, peccato ori j lj Rom.6, 11. 1Pet. 2,24, illud deponere 1Pet. 2, 1. Jac. r, a1. Eph. 4; 22. Col. 3, 9, ab omui inquina- coni mento carüis dv [piritus fe purificare o Cor. 7, 1 ] fmiö »Jlj 5) Dicuntur porro (quz feveriorafunt) qus fan- Citati obftant, fubigere 1 Cor. 9, 27 , vincere 1 Joh. &ræ, Add' 5 4. Apoc. 2,7, circumeidere Rom. 2, 99. ol, 2, II. Jer. 4, 4, abfcindere Matth. 5,30. c. 18, 8. 9 t eff OPHS erucifigere Rom. 6,6. Gal. 5,24. mortificare Col. 5, 5. Hac omnia oftendunt, Sanétifica- ml Rom. $, 13. tione pravas inclinationes soz rautum reprimi & co- bileri, fed etiam debilitari, decrefcere, & fuccef- five imminui. o | (2) A&us, qui acuunt jïudium fautiitatis , funt: Jlb W': , ) induere novüm hominem Eph. 4,24. Col. 5, 10; YO- à) eundem quotidie rezovare 2 Cor. 4, 16, jih borare Eph. 3, 165 c) dedere fé juftitie Rom. 6, 19; mbus ä À Q, I. 25 . e) conreudere ad g /$ d) ]1Ziere fc Deo Rom. 1 4 inetam j Dd 60 ($ 437-438) XXIIL, de San&fitatione *netam Phil, 5, ; pugnare Hebr. 12, 1. x Tim. 6, () X1I.125 «mulari 7 it. a, 14. 2Pet. 1, 5. 10.. 2 Cor. orti 5, 9- quisd (3) Urrique aQus xx PRAXI conjun&iffmi. fünt , ten, / 'Tit. 2, 12. 2 €or. 7, 1. Hebr.12, 1 t Pet.o, 24. €. 4,. ) Y.2. Rom. 12, 9. c. 6, 11. 19 ; & fub iis per Gra- fepetit tiam Spiritus Sancti cooperantem exfiftit & cree« pet frg fcit nABYTUS. SanQzaris, x Tim. 4,7. Hebr. 5, 14. ( 2 Pet. I,5-—8. atietbs JPpnitentia, — (4). Eximie hanc thefin de Forma Sanctifieatio- €xtermo quotidia-. nis illuftrat notio PokNyrTENTYI& QUOTIDIANX , fün f quz itidem perquam fceecunda eft. Complectitur 1obore jn "2 enim a&us. (ac potius comparatum ex iis Pabirum), Mefitis (1) accurate examipandi tum vitaum ante actam, [917 tum przefentem animi ftatum, fibique in eo nihil indulgendi, 2 Cor. 13, 5. 1 Cor. 11,28.. Pfalm. 139,. t m Uif 23.24; (2) vivide agnofcendi mala graviilima, quee. ls fa in peccatis, five committendo five. omittendo fa- w Gtis, & continentur & porro ex iis gignuntur,, Apoc.2,5; (3) delendi tum de peccatis ante actis,, tum de transgreffonibus novis, multisque imbe- j4 cilitatibus & incuríüonibus quotidianis, idque D77] (0 ilam non ex metu, fed ex motivo amoris Dei & i I Chrifti, r Tim. 1, 13. 15. r Cor. 15, 8. 9. Rom.7, 18—-23. Pfalm.25,7. & r9, 13; (4) applicandi fed 10 fibi meritum Chrifti continuis f/dei exercisiis, 1 Tim. 1,I4. 10. Rom. 7, 25 c. 8, 145 (5) reiterandi in-. Mati l dies propofiüum in bono animi habitu roficiendi ,. hæ & idque non tantum obfervatis, fed etiam capratis bene agendi occafmuibus, & repreffüs forti animo gni DT cupiditatum infultibus Phil. 4, 8. g. Rom. 13, I4«. Rif W lrïheïf-f)'- 6--8.!. X Pet. 4; 8' C. 5, 8 öh'[. Eþ San&hfia. $ 438. Ex hac co.n:fïdera,tiiohe formie Ti UE gf tiovis »ofio San&tificationis confequuntur magni mo- a -,a:'a. ie4-1( menti Corollaria ad genuinam illius no- liobis ] $141 tionem & praxin tuendam: lior,1 x), SanCtificatio zoz e/? qualiscunque abftinentia: | ab. illis vitiis,.a tlofam ( quib.qs, fic fatis per naturam alie- (jg A& ;lïf fpmus ^ (2) 102 hi XXII, de SmBlifzotione — ($ 438.439) 261 i IT,lm'- Qx (2) won eff naturalis quzedam animi bonitas, 1. aC ortaque ex temperamento facilitas ad virtute& quasdam perticulares, beneficentiam, placabilita- tem, fermonis apertam finceritatem, aliasque ; AU (3). um efi bonum tantum propotitum , fubinde. syrün tepetitum , nunquam (aut raro vere) impletum , füt d th per frgquentes relapfus interruptum ; Hétall (4) noneff emendatio vitze ac morum talis, quae affectus & inclinationes tantum: cohibet, ut in TTTE externos aCtus non erumpant, aut moderate tan- 'IDfANA, tum fe exferant, pleno interim peccati vigore & mpïe&it&ï tobore intus in animo manente, & externz ho- neftatis fpecie utcunque fuperindu&ta : is i nte (5) fed'eff renovatio 1x TERNA, folida, peccati n & d vires mminuens ac deftruens , animum a peccati in- 7 veras | Bln.n) uinamentis emundans , rozum bomiuem, in intimi rim fuis facultatibus ac viribus, nitiet o Eph. 4, 25.. ; me,lï.ius, mutans, .ignunmr; ante s $ 439. NEcESsaRIAM ez[f San&ifiatio- Nétoffitas a g, Mp nem, tota Scriptura clamat; Matth. 7; 21. yis D 1Pet. , 16. i Theff.4, 3. Hebr. 12, 14: nj fed non tantum legaliter- oftenfa nece/fitate gpp]llczlüd! maudati illam. urget,, verum etiam evange- T ! l 1.Iü-. j lice eandem. commendat, oftenfo, :ofam. yofii» m a gratie ac falutis economiam. includere. San- ytj 1007 &ificationem Eph. 1,4. 2 Pet. r; 10 1 T heff, 1 4» 1. Ep. Judze . 2 Cor. 6, 1. Etenim. a). omnia falutis beneficia eo tendunt,, ; fOïm'Zg ut fanCtificemur , r 'Theff, 1, 9. c.2,12. Eph. 2, 10. €.4,1. €:5,25.26. Luc. r,74. 75... £) fanctificatio: a DP nobis parta eft fanguine & morte Chrifti Tit. ylius i^ 2;14. 1Pet. 2,24. Hebr. 9, 14 ?eque ac: juftificatio; 1 Cor.1,39. 1]oh. 1,7.9. «) Deus illam per gra-. tiofam Spiritus S. operationem ftatim inchoat cum fide ACL. 15, 9. 2 Pet. 1,3 addito, fe fidelem effe, n neque infirritati fuorum unquam.defuturum Phil, 5 I) 6"'[1* (2) M 362 EC 4339.-440). '"XXII. dexSanäfyyïcatione 1, 6—11. c. 2, 12—11—6. 1 Cor. t, $. 9. €. 10, 13. () Joh.15.2.5. 4) inScriptura incomparabiles habet de p promiffiones, e quibus evidens eft, fanctificatio- f funttf nem eximium Dei beneficium effe, 2Cor. 7, t l ifi| : coll.6, 16feq. Matth. 5, 8. c. 7,14. 1 Joh. 3, 3. B £ jr. 1 1 lim, 4, 8. 2525 Modmjiþc-v $ 4409. -Sanäïifmtz'a non uno momento $4 ctffvt5. abfolviturs fed fuccefive fit 2 Cor. 4, 165 & 7s per intree enenía con- continuis incrementis erz/cerz debet. x lheff. A(cafo lintia ; 41. Eph. 4, 15. 2Cor. 7, 1. dirin | (1) San&ificatio conftat exercitatione 1'Tim. 4. 7. Weu, - Efa.y, 17. Rom. 13, 12. 2Pet. 1, 4—11; perquam babitus dexspscius Ípirituslis acquiritur & augetur at Rom. 12, 2. Phil. r, 9. 10. Eph. 5, 9. 10. e CCa | ïal. ij (2) Ideo in Scriptura docetur, a) continnue cre- tohot fcere tum. poenitentiam , tum fidem in pcenitentia, de fe tum novos, quos vita fpiritualis gignit, affectus, U, [ nempe timorem ac dile&ctionem Dei , concupi- nf fcentize odium, & fpem, ac fiduciam Col, 3, ro. lhj Rom.8,10, 2 Cor. 3,18. Phil.4,8; ) in hoc pro- Dettty ficiendi ftudio zetam Lbom:ms regeniti vitam occupari debere, Joh. 15, 9. 5. IPet. 2,2. s Pet. 3, 18. 4U, j / ipfün xCor. 15, 58. Col.2,6. 7. 19. c) Idem indigitatur V fenot per metaphoricas locutiones vie, vie Dommi , Pfal. naruy, 1 25,4. Deut. 8 6. Jof. 22,5. Prov. 4. 18. €. 15 245 t curfus ad metam Y Cor. g, 54. Phil. 3» 12* 13- I4. 8310& gt Ebr, 12, 1. 2 Tim. 4, 7. 8. ] ) Gradus. (3) Daurur ergo aRnADus in San&lifiarione , tum prout diverfi in diverfis fübjectis, cum , rout u5e- Conf yire$ in eodem homine funt fpirituales profecius füd r h mj Marc.4,20. 1Pet.2,1.2.3. Scriptura hos gradus d innuit diftinCtis appeilztionibus «sfaurum , juvenutti, LUXN parrum Y Joh. 2, 12. 13. 14 3- infautum. & xe)eiuy , ad- ulrorum Ebr.5,13. 14. Eph. 4, 13.145 . fpmritualiuti , petes quibus opponuntur cargales (non iili qui volentes 1j oh du fecandum carnem ambulant, eoque morti obnoxii fiunt Rom. $, 13 fed) infymi , nondum exercitati v X Cor. 3, IE—4. Gal.6, 1. Rom.14, 1, c- 15, 1. Ctipt j (4) Unde // XXII. de San&ifiatione.— ($ 440.441) 363 : 18 '(47 Unde maximi momenti Corollarium fequitur, les habit de periculo eorum, qui temere terminos figunt tificatio« fanctificationis fuse ftudio, aut plane in ftatu /au- u uoYis doj? acedie r. 3. f fpirizualis verfanturs 2 Cor. 6, 1. SUhI " 3- f ebr. 10, 35 —39. c. t2, 12. I3. 2 Pet. 1, g. Matth, 25.28. 29. Apgc. 8 2. otreuto $ 44[ San&ificatio- renatdrum in hac /mperfze ' i l();k vita nunquam eo gradu perfetía eft, cui nihil 8io; TU accedere poífit, & qu:e feveritatem judicii divini (fine remiffione peccatorulm)« fufti- neat. - Tï.m- 4! Z' yer quati Nam 4a) etiam fan&iffimi a Deo orant veniam m e ccatorum, & rigidum Dei judicirm deprecantrur , p fal.143,2 (4/. 3). Hiob9,2. 3. ^) Paulus in media cohortatione ad metam citato curfu contendendi ytine f de fe confitetur, /e eam nondum arigrfe Phil.3, centeu ; äeäu.s; 12, I3. add. 1Cor. 4, 4. c) idem Paulus, hcet concujr fanctus, remedio coutra fuperbiam fpiritualem opus habuit 2 Cor. 12, 7. add. 1 Cor. 9, 26.27. d) nuemo COl. 29 j 6 i hocpo penitus a& ommi peccato immunis eft r Joh. 1, 8. TO Jac. 3, 2. 1 Reg. 8, 46. Prov. 20,9. Cohel. 7, 2x. et;' —€) ipfüm corpus mortale teftatur de peccato etiam ( in renatis fuperftite, quod. ipfis quidem u domi- md!g] j Wwatur, Íed tameu inbever Rom. 6, 12. c. 7, 24. C. fhilh M $, 10 & perpetuam carnis contra Spiritum repu- gnantiam gignit Gal. d ) 3,; 1,14. Ébr. 12, 1. 5,1»7. Rom. 7, 18—23. Jac. Confentit cum hac thefi, eamque confirmat, quod renatis in vitze fanCtz ftudio femper plus ul- qout tU zva proficiendum ,. & quotidiana renovatione opus $ PP Qfeäw s g eft ($ 440) ; & quod renati sonnifr per morzem bea« 1am à. peccato inhzerente liberantur, confummatge ]uuHWt perfeCtionis im alrera demum vita compotes futuri, T 1 Joh. 3, 2. 1 Cor. 13, 10. Hebr. 12,23. "-"uüh ! "i W]äl[t'a Rationes a priori, cux Deus in hac vita in renatis gl eccati reliquias non penitus tollat, nullas nos t j OEIxU : criptura docet: funt tamen fine dubio fapientif- e'xöf Mïl fimc, Deogloriofz , credentibus falutares, Jgua- Iy viam "L 364 ym, . viam certe hzec de perfe&tionis impoffibilitate the- fis adeo non alit, ut excurere potius debeat, fi Daij modo cum reliquis doCtrinis conzexis (S 439 4409; II É 1 & 442) conjungatur; id quodin praxi (etiam ho- 13 M. miletica) oppido neceffarium eft, Vid. Phil. 3,.12. Q PARATT (quo. fenfu $ 442. Sed tamen Renati & per fidem rinalis juftificati affequuntur perfe&ionem . a) fince- Turioru Vr s perfetho yitatis; 5b) integritatis (ive- partium; ) fpeney pertio tribuatur) comparativam, folidiorum profectuum; & d) ad abfolutam perfe&ionem, ut ad me- () Q fedelt a tam fibi propofitam, tendunt. "tf, Qu Difertis omnino. verbis Perfe&io renatis in Scri- Wfdtta s OPUS 1 ptura tribuitur: primo quidem perfectio illa evau- gelica, quam fideles habent per fidem, in ju/fifica- poitum 4io)e Col.2, yo, & per quam imperfeéta etiam re- igentia natorum fanCtitas propter Chriftum Deo placet um ts £0 j Phil. r, 1:. Hebr. 13, 15. 16 ; fed etiam perfeéhto fán- Gisaris Dabirualis, de qua eximiw locutiones ma- $ 3) 12 no numero occurrunt; qua' vero dextre atque -a ? ] diftincte explicari debent, quoniam non idem ubi- li, que vocis fignificatus eft, ne confufio gignatur. - Ó Purj (1) Renatis in Scriptura tribuitur Perfeclio sxN- e(lio d CERITATIS, quae in vero d9 non fimulato, fludio vir- Ti atf suris d» fau&hiaris coufjlit, & hypocrifi ac falfis MUUUT virtutibus opponitur. De hac agunt loca Gen. MURU ! 17, - Hiob 1, 1. Pfalm.18,24. & 19, 14. & 84, 12. difcreto - & 119,34. r Reg. t1, 4. c. 15, t4. Efa. 38, 3. Eph. 4520-——23. Huc etiam referenda phrafis, ex zozo m eorde , crebro in V.'T. occurrens, in N. T. quo- que ufurpata, ACt. $, 37. conf. c. 11,23. Wt (2) Renatis tribuitur Perfiüo iuregritatis, quoe PERFECTIO PARTIUM a theologis dici folet, id- WQ]?Ta* que vel fübje&tivo vel objectivo fenfü. SUBJE- c€rivE fuüumta eft ipforum credentium remuevatz, pE qua ommes bominis parres ac- faculsates, intellectus, Tatiu voluntas, affe&tus, fanificanzur , Y 'Theff. 5, 23. oh. 13, 10. Pfalm. 103, 1. & 35,30. On]ECTIVE lom fumta (qui fignificatus ufitauor eft) noiat face- vTüth 365 XXHL de ;aæzäïy?catioaze ($ 442.443) ate th. yym, o rvina fludium oMNEM Dzr vorvwTA- TEM, Quoad ommes partes legis divine , obfervandi, bet, 1 Deut. 4, ? Pfalm. 17, 3. 4. 5. & 18,22. 23. 24. m 4 119, 6. 128. 2Reg.23,25. Luc. 1, 6. Col. 1, 10. x 20 €. 3 14. C 4, I2. Eph. 4, 15. Phil. 4, 8. 51 (3) Subinde etiam mentio fit perfe&ionis cow- r em PARATIVJE, qu:e denotat aéeriores, folidiores , sma« guriores im [anCimare prefeclus. Y Cor. 2, 6. c. 3, - )1 l Hebr. 5, 14 coll. 11. 12. 13. Phil. 2, 15. Hzec re- Is j fpe&tu eorum , qui nondum profectus affecuti funt, perfectio dicitur. i, V (4) Omnis autem hzec renatorum fan&titas lone ad ne ge abeft a confummata illa perfeCtione & zr«gup- t4c(4, Qu36 PERFECTIO GRADUUM dicitur. Hine Aabfoluta perfeciio comimendatur fidelibus tanquam - SCOPUS ET META , quam femper ante cculos pro- 1 2 pofitam babere, & ad quam in hàc vita omni di- jf ligentia, conftantia, & Zzpely contendere debeant, ettum f dum tandem in altera vita attingatur & fanCtifi- eo 9 ( catio in glorificationeu; definat. Jac. r, 4.. Phil. z, 16« fin) /þJ;a ll €. 3,12—15. 1Cor. 1, 7. $. € 13, 9—12. Hebr. ynes m* 12, 23. Eph. 5, e7. æa ile dem ul* Hinc declaranda diftinétio inter Perfeliionem Vie jonath d» Parie, Hec demum vera & confümmata pere fectio eft; quoad am , fenfus imperfectionis ve- vCho sf rus ac ferius, eft preecipuus charader illiu$, quam j t Scriptura renatis in hac vita tribuit, perfe&iouis , i RÜS Rom. 12, 3. Unde multum haec do&rina ab in- loca Gd difcreto illo quorundam £Perfedlifiro abeft. (2 5 $ 443. Sincero fan&ificationis ftudio ob« Iliüugäþü " n p quo tinetur saNcTITAS, confiftens in £abifua/i k&"ffm H- "TE €9 eficaci propofito., mos totos €7 ommem vitam Qilf s qu nofiram D&go 1N CHRISTO confecrandi; €7 f()]eïa ! Mpl ad uormam f'oluntatir Diving, lubinde explo- [ de [ ratius cognitae, opmia compouendi, Luc. 15 75. Kte J[et 4j gl 3^ Rom. 6; 11—22. C. 14; 7- $. €. 125 1. 2. Col. 2 1f 1. 9. Ql ur Jl 366 ($ 443-444) XXiLA de Santificatione * Wdtg 1; 9. i0. 11. 2 Cot. 5; 15. c. 7; 1. Eph.4;24, tutis ftn Tüm nf c.5,27. rTheff 4,3. 4. 7. 1Pet. 1, 15. c. 2,24. C 45 2. 1 Joh. 3, 7- j likteip vt lac Virtus Dicitur etiam Vrnrus cbriffian a, que eft jabi- füs viri zualis proclivitas XxN OMNIBUS Deo obfequendi, & 10 min chrifliana. eum vigore eriam Lene operandi 2Pet.1,5. Interna ites enim animi San&titas in Bowrs OrkEniBus, tan- ditintt ' quam effe&tibus & fru&ibus, for 4 * as prodit & cóna n0n uj fpicua fit, Matth. 5, 16. legem h 1100 engi lo dl "niithefis, — $ 444- Do&trina de Sanáificatione ante omnia contra pfevdevangelicifmum & er- roneos falforum chriftianorum conceptus ($ 438 notatos) integra & illibata fervan- DE da, fed etiam contra adverfarios nonunius generis defendenda eft: 2) qui viribus na- $u WR v 1zurz nimium, vel potius omnia, in hoc Yi etiam Loco tribuunt; ) qui ad animum emendandum & virtute imbuendum fuffi- lo * Qu cere putant enotivorim reprafentationem ; c) '.lïnQ, l4. ( w ij neglectis infuper primarii? motivis; d) qui Wt Q fanétificationem tanquam w E£DIUM J/alufis hii Conïemens confjgwmdz commendant, ) qui fan&tifi- y *f5 d cationem hujus vitze eo usque perduci poffe Fj E M ac debere contendunt, ut fideles moz am- an!&kx pliur peccata commitiant ; fj qui ex princi- & umUS ün 36 piis falfo-fpiritualibus, fantitatem in varia eat) l dax5o«c externze forma, nonnunquam & QUam & 5 4t in Joveritate erga corpus, jüperjHtiofe pow bm' no nqnt. P?la- — " XXII, de San&ificatione ( 444. 445) 367 lh Pelägianam & pharifaicam perfeCionis in vir- " tutis ftudio commendationem torpori chriftiano- rum noftri temporis opponere, eft remedium ad- hibere ipfo morbo perniciofius: fuccedit enim no- d Mi- va hac docendi methodo in izuavie locum fuperbia, fuis viribus, fua virtute freta; quod malum mul- ,elldh bj to minus fanabile eft Luc. 18, 9. Apoc. 3, 17. |uera Lites de-gradibus fantiiatis non atuendis; de jus, dte T diftinCtione inter perfiGiomem partium d» graduum non ufürpanda; de pofübilitate vel impoffibilitate legem fervandi , legem zmplendi: uti in exortu fuo non erant neceffariz, ita multo magis nunc poft tot declaratas ambiguitates quiefcunt, ye ante j d- LOCUS XXIIL pceptus fenvat DE BONIS OPERIBUS. gnunls $ 445 Boxa Orxaa funt aäïïpue: ho- Bonorum jniuu t wunis REGENITI liberz féeundum legem Dei Operum in b* VIRIBUS GRATIA falig. defínitio ; nimulm Vocabulum (bonum opus) in Scriptura frequen- m fiff ter occurrit, Matth. 5, 16. Eph.2, 10. Col. i, io. 'Tit. 2,14. c. 3, 14. Ébr. 13,21; attendendum ergo, ll; ) qux illi Notio fubjiciatur. Seníu phbilofophico , jq omnis actio, quz cum recta ratione convenitg Tenfu civili, quzelibet aCtio extrinfecus cum: .Lege " þlutif conveniens, bonum opus dicitur: fed sozio boni operis &ilice, uti varia alia, ita etiam illud com- ndil- prehendit, ut fit oPrvs, Dkeo GgRATUM; ex Ífola yd poüe autem Seriptura certo & compiete fciri poteft, RL an, & quo pacto, actiones hominum, ut nunc fumus omnes, Deo placere queant Hebr. t1, 5, Ó. €. 13,16. In Theologia ergo, 1i cbrifliaua effe de- ;' pt'mCi' beat, neceffario nobis retinenda notio biblica, in vll quam totus Scripturze tenor füpponit, ;quam &' $ 446- Origo bonorum operum eft gra- Origo; ii P 4ia, non natura: nam Bona Opera fiunt- per D 568 ($ 446.447) . XXIII. de bonis Operibüs per vires fupernaturales a Deo nobis con« gtn ceffas, ex graüia Spiritus San&i inhabi- Tater tante, Matth. 12; 35. Rom. 7, 6. 2 Cor. 8 jutif j1.2. Gal.5,22. Eph.2, to. 1 Tim.:1, 5 sutna i Jer.31, 33. Ezech. 56. 26. 27. h. » — £rgo ad opus Deo.placiturum non fufficiunt vi- wes nàrure : natura peccato inquinata eft (S 175. Prode 176.192); & ex corde non renato ssela provetiunt, z dl non bona? Joh. 3,5. Matth. 15 19. C. 7,18. Ü d ïäiiffl tfi- Prima €7 primcipalis taufa operum vere CU£ ; f ug. bonorum JJeus 2f/: . 1 Paral. 30, 14. 16. 18» perum Joh. 3,21. 2 Cor.8, 16. Phil.2, 13. i, fm Hoc fpeciatim dieitur de Paere, Eph.2, to. o 'Theff. 2, 16 17. Hebr. x3, 20. 015 de Pilio, Joh. Vàt2, ] 35,5.16. Phil.x, 11. Tit.2, 145 de Spiriru Santio, Gal. s 22. Pfalm. 143, ro (al. 11.) qui etiam tum etam . geuerarim. ad fanCtas attiones renatos impel/ir Rom,. t fp $.14, tum «ed oc illud agendum fingulari opera- tione eos excirat, Luc, 2, 27. AC 8, 29. €. 9 Y ? IQ* Wt €. I0, 20. C. 13, 2. €. 16, 9. c. IS, 5. 10 li, AMedium ; - Etiam hic Zerbwm Dei eft medium, pet HVG Vi[æ quod Deus ad omne bonum opus ido- EW- N neos facit recte utentes, 2 Tim. 3, 16. 17. 4) Lex peccat a, quz fugienda funt, & opera, COj qus Deus requi rit, oftendit, Mich.6,95 2) Ev- : Cut'] ungelium , fidem gignens, vires ad bene operan- M c) in univerfum Wi : dum confert, 2Pet. 1, 3. 4 1N l X Verbum Dei, plenum motivis atque exemplis Bümm ad imitandum propofitis , precipue Chrifti ipfius, Venmm bonorum operum ftudium excitat, fuftentat, di- rigit, ) Cátit Süläeäïüm; $ 447. Quamvis etiam non renati actio- 5910 [ bonis ÜPps & Vitty :es honeftas edere pofünt, fzepe etiam pra» 'itno bc *X i XX de botis Operibus — ($ ,447. 448) | 569 i$ 0 ptxvenientis gratize motibus afficiantur: labl tamen Zantum regeniti, converfi, credentes, juftificati in eo ftatu funt, quo poffunt bona 135 opera five fan&as a&liones fatere.. Ezech. 46s 26. 27. Matth. 12,33. Joh. 15, 4. 5. Eph: feirt 2, 10. Tit. 2,14. €.3, 3—8: t US Prudenter & circumfpecte FonwvrA Cowcon- jrite if Drx de bonis Operibus agens, éong CREDENTIUM Opera dicit p. 700. m vele $ 448. AMateria fwe Objeüum Bonorum Mägyia ; à 150 Operum eít, quicquid liberg a£lionis ab renae ' ?i(, in omni vita, tum publica, tum pri- ähgm um foh vata, in minimis zeque ac maximis rebus; j ia etiam ad vitam naturalem atque extere etfam «l Ro nam fpe&cantibus , Jvri potef ac debety hi Opeé 1 Cor. 10, 31. Col. 3; 17. Tit. 3, 8. 14. Matth. ) o 9P 10, 42, etiam quae ad vorationem fpecialem five vit* genus pertinent, 1 Cor, 7 17. 24. j lef Eph- 6, 607'. 8- CO]. 3, 22& 230 240 Summam oimnium bonorum operum Seriptüra , ? 161 comple&titur, &) ubi officia Deo , nobis , alis debita ' ( 613! inculcat, Tit.2, 12. Matth. 22, 37—40. Rom. :3, 8.9.10. ) ubi emala omirtere, bona facere , zriflia h Ogeïüïï peti jübet, Píalm. 34, Y5. & 37,27. Efa. r, 16 MU X t'et. 4, 19. Apoc. 2, 2. 9. 19. ) eXemp Bonorum Operum nomine proprie in Scriptura veniunt Opera renatorüm exzerga, Matth, 5, 16. Ufü 191111' Phil. r, tx. c, 2, 15. Col. , to. r Pet. o412, fpe- ,ïtenïaï! ciatim opera cariraris erga alios, ACt. 9,36. 1 Tim, 5, 10. €. 6, 18: fed Scriptura non fpeCtat sonuM gat ^ f OPUS externum; nam & ?urernas a&bioues fanóas & virtutes in animo hserentes requirit, quae exe oti p [o Gïalv terno bono operi adeffe d?bent ; iCorn6,2 P E "m 370 ($448—450) XXIII. de bonis Operibus 5,22. Eph. 5, 9. 2 Pet. r, 5. 6.7; fine quibus ex- ternum opus, hypocriticum , nullius coram Deo 3067101'111 pretii; ac potius Deo invifum eft r Cor. 13, 3. IIj j2 Matth. 15, 8.. Efa. 1, 15. 16. 17. Hoc obfervato variz in doCtrina & praxi aberrationes caventur. B il Forma ; $ 449. Fon mAm .Bonorum Operum. tria (1) g CONSTITUUNT: re&a Norma; re&um flione, Principiusm ac. Motivum; re&us .Fiuis. de virtg Tntgis, qi a) quoad De NogwaA tenendum, requifitum e[fen- terin Jitit, x nmormam s liadle operis boni effe, ut fit a DEo PnE- cEPTUM (fi non immediate, mediate cer- 29]4. jlgh te): unde opera, qu:xe a Deo mandata non üctur & fittt, Ca]. funt, fpeciatim eultus a Deo non przecepti (2 Bu Wm. nyll tanquam vani ac Deo non placentes reji- inyerfeft C0 Qrip ciuntur. Deut. 4; 2. €. 5 32. C. 12, 8. 32. Num. 15, 39. Efa. 1, 12. c. 29, 15 coll. ] L^ Coh 0 pfice QU* noni Matth. 15, 9- Ezech. 2o0, 18. 19. Col. 2; t l55 Ron Ideo tam neceffaria regenitis eft Voluntatis Di- Tlinc vinz certa & explorata cognitio, atque adeo & meditatio affidua Sacrz Scripturze, Rom, 12, 2 FIUNT,l C. 14, 22. 23. Eph. 5, 17. r Theff. 4, 2; 3. 1 Pet. 4,2. Hebr. 13, 21. Pfalm. 1 2. & 119, 9. 105. Efa. ïib'o ()Miqäm 40. 21I. ia delibem;e; D! Opera mediate à Deo precepra funt illa, quee 1b iie per mandata jufta & legitima Magiftratuum , Pa- rentum,- Antiftitum injunguntur, Rom. 13, 2 feü Y Qm Eph.6, 1. 5. Jer. 35, 18. 19. UT D) quoad .$ 45o. Quoad PRiINCIPIUM, & MoTt- princi- Joh [4) VUM ommne vere bonum opus EX FIDE IN T gium; CunisruM protelit, 1 Tim. 1,5. Gal. 5, 6. Pfalm i Ex fide enim renati vires ad bene agendum acci- ij G r XXIII. de bouis Operibus — ($ '450) 371 juibus a oram D accipiuntï, Joh. 15, 5. 5 Pet. r, 3. Pfalm. Cor. 13 119, 32. 88. 117; & per fidem demum qhfervato $ CaYentuf. cum fuis bene factis Deo placent , Hebr. 11 u t 4. 5. 6. (1) Bona Opera ex fide sanaur: non tantum ea ) ' T ratione , quia fides effenrirur doctrine Verbi Divini ili j de virtute & officiis Chriftianorum: fed multo magis, quia animum fenfü amoris divini & gra- ftum (j tie Dxrin Chrifto, per Spiritum Sanéctum per- fundit, ex quo renati Deum redamant, Luc. 7, ;0 PAP 42. 43. Rom. 5, 1——5. c. 8, 1. 2. 2 Cor. 5, 14. Tit. liote Ceh 2,V4. 1]Oh.4. 19. €^5, 1. 2.3. Ideo bona opera dicuntur framus juflitie Phil.x, 1x , & fru&dus Spi- ial 107 vitus, Gal. $, 22. 18 (zysdi2). (2) Bona opera per fidem demum JDeo placent, p Nam nullum tam bonum opus datur, cui non etiis ïe]ï' imperfectiones & impuritates ex inhzerente pec- 1 2, 8' 331 cato originali adhzereant, Rom. 7, 2r. 19.. Gal. 17. Cohel. 7, 21. Apoc.2, 2. 3 coll. 45 ut igitur ) 1j COU- b eo placere poffit, condonatione opus habet, quz nonnifi propter Chriftum, & perfe&tam ejus. ; Qo Jufitiam, per fidem obtingit, xPet. 2, 5. Joh. 15,5. Rom.8,1. - P i i J adEO & Hinc bona 'Opera PROPTER DEUM &'motiva;l FIUNT, ex principio amoris Dei, €7 ex qmo- Romï!2 ij j tivo obfequii erga Deun: atque adeo /ponte ac 10 f deliberate; non per comminationes, metum j jj ! quæ ir» divine, aut humanam coa&ionem; um » j fed ex fpiritu evangelico, & viva atque om. 13 grata promiífionum divinarum cognitione, UL Joh. 14, 23. Rom. 6, 17. 2 Cor.9, . 1 Tim. uU p I, 5. Philem. 14. I Joh' 5, 3- I Peto 5, 20 G Pfalm. 51, 14.. & 110, 3. & 1r19, 56, 57. fj ,j J Add. Gen. 39; 9. c. 50, 19. u Aa 2 Qu ($ 450—452) XXIIL de bonis Operibus 3723 Quz ex alis, quam amoris Dei & obfequii Opni. erga Deum motivis (velut ob temporalia com- 667 moda, autcoacCte) fiunt, quamvis externe. & ma- Wüpoc teriadliter cum Lege conveniunt, tamen o* con- ejnta veuitmt Legi in totum , Matth, 22, 375 adeoque nec 1181 Deo placent, nec funt opera vere bona, 1 Cor. lh. 13,3. Permotivum impurum totum opus inqui- Qu i matur, Hagg.2, 13. 14. Efa. 1, 10— 17. Jac.2, 16 VetO e ia ] Gal/. 3, 10. Matth. 6, 1. 2. 5. C 1020 £) quoad $ 451. :Denique quoad FiNEM, Bona ) ! 0/)(!4 /m fmem, Opera a renatis diriguntur 1) ad gloriam IDei, D7 2) ad grati erga. Dewn animi fignificationem , ifue dià & 3) PRoPTER Deum etiam ad aliorum Statoii 0pera, ( homimum commodum , Matth. 5, 16. Joh. 15, 8 (icio bor Àil boni Rom. 14; 19. C. 15, 2. 1 Cor. 6, 20. C. 10, 31. gnotty Philo I, II' c- 2, 4- I Pet. 2, 12- c. 3) 1020 qua dj üvin & Hebr. 10, 24. z 2515 €9 inien- Hzec £ona inremio adeo necelfaria eft, ut fi ab- tl ts fit (ac multo magis fi adfit fequior, pharifaica, . el p Ziongm . imala, intentio), omnia inquinata fint etiam quae fïam lr Tforn .ceteroqui mala non eflent; Matth. 15,8. c. 6, r, 2. 5. 16. €. 93, 5. it. 1, 15. Phil, r, 15 coll. W ad ; C. 2, 2[' W.Wptim; Cftüm Sed viciffim etiam Jona ittentio SOLA fine reli- quis, qua formam Boni Operis integram cor.fti- M d tuunt, mon fufficere posefi od id, ut Deo placeamus, t plgs tnt 38 ]Oh. 16, 2. 1 Sam. 15, 20. 21. 22- BU quomodo $ 452. Hinc confequitur, ingens elle u dijudican- diferimen inter Dei ac, verbi divim , & intet da ; j hominuu judz'cium'de actionum humanarum It atj bonitate. Ténato onis non 4) Mulra, quz in foro humano pro b abentur, Tit. tz) tantum, fed omnino precíaris operibus h judicio fpirituali ac divino «ou cenfeurur digna Boui l, p m ii XXIIL de bonis Operibnir ($ 452.453) 373 oblegi Operir nomine; Luc. 18, 31—14. 1 Cor. 13, 3. Mich. |jà COU 6, 6. -7- 8. Efa. 58 tOt. 5) ex adverfo multa, quae je & m vulgo contemtim habentur, aizer sulto apud Deum i0t) C0l« &fiimara funt , Marc. 12, 43.. Matth. 26, 8. 9 coll; 1o. :oque-nec 11. I9. 13. 2 Cor. 6,4 coll.g. xPet.2, t2. c. 3, 16. à, r. Malach. 3, 13 —18. €) de alterius actionibus magna j i cum circumípectione, de woffris nonnifi cum fe- Ji)n vero examine, Jjudicavi deber, mirifice enim fe ipfam hac in re philavtia decipit; Matth. 7, 1— 5. c. 19,20. Luc. :6. 15. Rom. 14, 4. Gal. 6,3. 4. 5. r, X d) ne quideth. regenitorum omties. acliones. vere. Bona o Di Opera funt: multo magis in quseftione de infidelium operibus cavendum a logomachia, aut affeCtata am- ao bigue dictorum confufione. Statuimus ab irregenitis non poffe fieri Bona al r opera, /inificatu biblico umta , quze coram. Dei ju- dicio bona fint ; fed non ideo ftatuimus, plane ni- ]oh, Ijb hil boni effe poffe in irregenitorum aCtionibus ; ln cl lo, 31. agnofcimus potius, etiam irregenitorum operà, Ü 331'?'& quae aliquo modo bona fünt, non absque intluxu divino fieri, Pfalm. 33, 15.. Esdr. 1, 1 Efa. 4t, 25.25. Etiamillüd concedimus, genriles , verbum Dei non habentes, facere poffe z 23 vóns Rof 2,14. I haruct, Sed parum folide ratiocinantur, qui ad everten- etam (* dam hanc noftram theíin varia preclare fatia, & ipforum: geuzilium virtutes nobis opponunt, inde- 7* $o yn que ad ipfjus natzure bonitatem , G uegandam ilius. .I,Iiw' corruptionein per peccatum originale, concludunt. Certum eft e Scriptura, meras uature vires uibil 4 vere. boni po[fe efficere: fi ergo ulli homines, immo g od li ipfi gentiles veram virtutem habuerunt aut ha« þlaceamus* Lent; ea non eft naturz fed gratize przevenientis effe&us S 321. 327. Conf. AroroGrA AudGU- qens d STANA CowrEssIONIS arrc.ll. pag.64. 65. 66.. ; ( i $ 453. Hona Opera NECESSAREA, non neceffitas in arbitrio noftro pofita, fed ferio apud renatos urgenda funt, Rom. 6, 1. 2. 13. 1l Tit. 2 12. 14 coll. 15. c. 3,8. 2 Pet. ; 5—412. [5 j :eftmï', 1Joh, 1 6. 6 2,4.6. 63 7- " - 4f *) OP. Aa 5 Nes 374 ($ 453.45.4) XXIII, de boni; Operibus ) Aeceffaria fünt secefftate (1) maudati; neque faluts enim Deus fruftra, quid facere debeamus, prz- bona o Ícribit, Pfalm. 119,4.. Mich. 6,8. 1 Theíf; 4,3. Tit. ï98- (2) debiti; quoniam illa multis nominibus luiect eo debemus, Luc. 17, 10. Rom. $, t2. c. 13, 5. B. 9. Cor. 5, 15. (3) erdiuis; quoniam & conlilium ]i gratize & electio noftra Tit. 2, z1. 1. Eph. 1, 4. Thef & redemtio per Chriftum Tit, ?, 14. 1 Cor. 6, 19. 20. ambigu: Luc, 194 75; omnis gratiofa Spiritus SanCü Tabeant Operatio eo tendit, Eph. 2, 10,. 1Joh. 3, 9. 1o. (4) uexus; ob neceffariam fequelam ex poeniten- thvior, tia & fide, Matth.3,8. Gal. 5,6. Tit.3, 8&. 2 Pet. teffigi (b 1,8. yen af (5) coufequentie ; quia fi renatus gratize Spi- (unvi ritus SanCti non cooperatur, aut omnino reliítit fejciatur: (quod quidem poteft), Spiritus San^i ac fidei ja- ormulis €tura . certo fequitur, Eph..4, 30. 28. 29. Rom. $, 13- 7 ORMUL] ; Itaque neceffaria eziam funt ipfis renztis ad tefti- d cenf ficandam fidei füze veritatem Jac.2, rg. Gal. $, 6. 2 Pet. 1, 10, ne mortua fide fe ipfos decipiant Jac. tl y 2, 17. 20. 26 , aut fidem amittant r Tim. i, x9. 19. 1h dopr €. 6, 10. 21. Rom. 8 p n e , 335 jqdicium Divinum incut- à furi Matth. 5, to. j Pofitive tamen fides nou poreft dici confervari pey Opera; neque enim hzec fünt caufa fidei:.fed ue- ]toprie garive tantum, quatenus.per Bonorum Operum Nam f üudiuty cavetur impietas fidem excutiens, S 387 fcboj. * ] w €aNÍe Wa $ 454. Confultum non eft Bomj Opera b 2 : Ceatup genda; ADCONSEQUENDAM AUT CONSERVAN- RA Nam 2) lm j DAM SALUTEM "ece[Jaria. dicere. fola Dei gratia in Chrifto per fidem ap- 1ej Wal prehenfa, eft falutis;caufa Eph. 2, 7. 8; j Itj uj N 5) ipfum etiam illud, quod falutis com- potes in gratia ftamus, unice fidei tribui- fmt Ie Adn tur, Rom. 5, 2. Gal. 2, 19, 20. Col. 1, 23. f Ihde iPet.1,5.9; c) ex adverfo Bona Opera Wrtion falug We per zM [ XXIII. de bonir Operibus . ($ 454f455):x | 375 n falutis nec caufa nec medium fünt, nam , p 3. Ti bona opera confequuntur demum ex fa- minibus lute credenti collata, Eph. 2, 8. 9 coll. 1o. n5 yuium. Tit. 355- 6-7360ll. 8. L?h-ï! h ^'Thefis, Boua Opera AD SAvUTEM meceffaria effe, d ambigua eft. Poteft fic intelligi, ut Bona Opera ys u habeantur pro camfa falutis, quod. Scripturee con- Jgenutel- 450 trarium, & gravis error eft: fed poteit etiam in- telligi de Ordiue faluti: a Deo conftituto, quzse , 2 P. vera eft & verbo Dei confentanea explicatio. tie pi« Quamvis igitur fano fenfu explicata a nobis non ; teliltit rejiciatur: tamen cum hoc idem commodioribus fdà g formulis efferri poffit, uti S precez. vidimus ; non y Mn eft, cur non debeamus acquiefcere in JDecifmue FonwuLE Cowconp1m, quze phrafi bac abflinen T dum cenfet, Arzic. lV. p.588. 698. Nihil veritati, GZL i 6' nihil profectibus cognitionis decedet, fi J;berzaris in dog i J matifando exercitium fic moderemur, uþ 1, )2 paci in. ecclefia fimul confultum fit. im jnci- ! meritum . $ 455. Bona Opera non merentur vere & B fel tt* proprie /a/ufem cternam, & alia beneficia. nullums '. (perum Nam 2) vita zeterna domum ef , folius Chri- $, W? füi merito nobis impetratum Rom. 6, 23. Eph.2,8. 9. Tit. 3; 5. 7. b) Deus nullius y (grnt creaturze debitor effe poteít Hiob 4r,2. j* Rom. 11, 35 quis ante ille dedit , «t giatia ei Vun ) referatur, £€) ne quidem res ipfa id permittit; en p fi modo inter fe conferamus, quz fint re- 310 quifita meriti vere & proprie dicti, & qualia jg CU fint renatorum opera. . Ad meritum proprie diCtum requiritur, ut opus fit indebitum; ex propriis viribus praeftitum; pro- 91' l 8' portionatum mercedi; turm intenlive tum exten- live perfectum: jam autem renatorum opera a) ; ogem Aa 4 e€D1- hi A 4 26 ' (5 455.456) XXIIT. de bonis Operibmq debita funt, Luc.17,13. 7) non ipfbrum, fed gïaüæ grativ viribus, a Deodatis, preeftantur Joh. 15, s. Yel at Phil.2, r3. Eph. 2, 106. 1 Cor.4, 7. Rom. rr, 35; 33 2.; Z €) ad przmium vitze zeternze nullam babent pro- Doni portionem, Rom. 8,185 4) renati in maxime fe- punta rio propofito & ftudio legem fervandi, non fünt (j f Íine peccato. Rom. 7, 21. 22. 23. 25, eo. folo a ma- 910 6] ledictione & condemnatione immunes , quod per lr d fidem in Chrifto funt Gal.3, 10. 13. Rom. 8, r. ln Opinio werirti mercenaria Íítantibus in gratia Apüc. & damnoía eft Matth. 19, 27. c. 20, 16, & ferio ab- neganda Phil.3,7.8, ut fides humilis meram Dei lag gratiam & mifericordiam ampleCatur, Luc. 17, 5—10; femper enim neceflaria eft peccatorutn t ag remiífio, per fidem in Chrittum petenda Eph. r, 7. tiribus , Matth. 6, z. Pfalm. 19, 13. 1 Joh. 5, 7. 8.9. Ebr. Conteti 9. 24 coll.c. 7, 25 (zavrors) & c. 12, 28. Nun- quam ergo vere credens in operibus fuis fiduciam collocat Hiob 9,2. 3. x Cor. 4, 4; fed in folo Chri- fet l) fto. gloriatur Gal.6, 14. x Cor. r 3x. c. 2,2. Rom. hter lo 3.,27. grati:e uni fe fubjiciens Dan. 9, 18. 19. Eph. [j 2.8.9. Hsec fidei continua aCtio, & quotidia- num exercitium eft, Chriftum apprehendere & in )hq .eo manere Col. 2,6.7, & o pinioni proprize jufti- l, | ; tize ac meriti nihil indulgere. « Cumpf Aremm;;;;a.. - $ 456. Sed tamen grarwita merces, ea- * Weo lio gratio- que lautiffima , bomis operibus a Deo promi[fa i, Q Youtan p e, 1 Tim. 4,8. 2 Pet.5, 13. Hebr. 10, 36. - Titee j Nulla bona actio eft, quam non remuneratio fnaneat, lVWatth. 5, -t2. c. 10,42. €.20,8. Rom. $,6. .A Cor. 3,9. "Hebr. 6, 10. c. 10, 35. €. 1J, 6. Apoc.22,12. Píalm. 61, 6. & 19, rz. Efa. 3, 10. Malach.3, r6. 17. 18. — .Mercer appellatur, quia con- fertur ftudio & labori praecedenti; corowa, laurea U dicitur, quia confertur pugnantibus & victoribus: ipfa in fe wera gratia. eft. Premie promiffa funt vel zemporclia, ad hujus F vite felicitatem aut certe neceífitates fpectantia , (tary Matth.6,33. i Tim. 4, 8. Eph. 6, 3. Pfalm. 81, 14— 175 vel fpiriualia, in augmento & fruitione WGJ g gràtiee, 7 n 377 XXIHII. de bouis xOperibw | ($ 455-*458) mm, M gfatiæ, Matth. 13*12. Joh. x4, 21. Efa; 58» 7- 85 05155 vel ezerua, Rom. 2, 7. c. 8, 18. 2 Cor. 4,17. Cot. . 11385 »24. 2 Theff. 1,4 —7. Jac. 1, x2. . 2, 5. v j Vnt pro« Promiíliones remunerationis in Scriptura pro- xime fe- ponuntur, ut fint zuceutivum ad ferium Bonuorum ts Rnt Operum ffudmm , Luc.6,03. 1 Cor.15. 58. 2 Cot. 5, Jl 1 tj 9. Xo. C. 7, 1. Gal. 6,9. 1 Tím. 4, 7. &. c. 6,18. 19. qui gt Hebr. 11, 24. 25. 265 & ad perfeverandum in. illo, mbl Rom. 2,7. 2 Cor. 47 IS'—'I& Gal- 6,/ 9- 2 JOl'l-x V. 8f1 il gï&ü& Apoe. 2, Io.. c. 32tr ferio d m Dd ]uc. H $ 457. Do£trinze hujus loci adverfatur 4nt;z'tüym; ceatorufm &) pelagiamus error, opera vere boma matura E?h C viribus, quodammodo faltem, /ri poffe, $ r contendens; cum quo aréto nexu cohz- j M j Jipcim tet D) alter ille, hominem operibur natura« TE liter bonis przparare fé po[fe ad jufrtiam; qua& 52 N .H EFD. Jiholaflitorum opinio fuüb variis formis e. g. qot d £) fn concertatione de virtutibus ac falute gen- jilium, in fcenam reduci folet. griæj h . Cumprimis nobis contradicitur per doCirinam. de inevrito bonorum operusm , voultis tricis. pet fchola- vt ( fficos, & per alios quoque a&ufibus gravilfimis in- volutanr, unde variz f.gecialior.es cont;overiïæs 7 Zm)ini 1 natze funt, .10;36' Bo LOCUS XXIV 6 i DE MEDIIS SALUTIS, Eï'ä. 35 [O J via o SPECIATIM DE LEGE ET EVANGELIO, gl ZMW v $ 458. Mr»p:a Sarvris funt em res. Meodia fl "La , quarum.ufum IDeus lominibus przferibit, u per lutig quid g Í elx'm;.»-'fä j ilas gratiofig operationes Spiritus San&fi pera- ] j h d [! Aa 5 * gü?l— f aï..ïæo 375 (S 458—460) XXIV. de mediis Salutis T gazz-tzzr; ad tollendam miferiam , ipfosque ad pale communionem cum Deo perducendos. Ordinarium falutis medium eft Perbum Dei, & j4 facramenta ; ea ad falutem nobis applicandam or- Tomigi dinata efle $ 310.318. - 354- 366. 374 dictum: 'nunc ipfa eorum natura g indoles diftinCte e Scri- vicibus ptura explicari debet. ponuly conflant $ 459. In Verbo Dei fuünt partim manda- o moy Lege ?a, quze aliquid ab homine exigu'nt; pat- Evlmge- P lio. tim promiffoner gratuite, quee juftitiam & (tlii | falutem in Chti&o, eo fine offerunt, ut frteho, homines ea fide acceptent: ideo in doütri- ifinfo t na chriftiana Lex €7 Evengelium debent di- fuit ftingui, Rom. 2; 14. 15. 16. De ] De lege & de evangelio fcor/um agi necelfe eft, Occprit quia intereft legis & evangelii limites in negotio €D 4 noftre falutis acurate diftingui: quamvis in ipfa d leoi praxi & vitz chriftianze decurfü usque ad metam felqup ) beatam, conjunttiffima manere debeant, & t e 3521 I]O Qu C a Es DE LEGE DIVINA GENERATIM. u Ti 4 ANotio W N $ 46o. Vocabulum legis in Scriptura, legir. proefertim in Veteri Teftamento, fzepe ac- f4 cipitur pro toto verbo Dei Pfalm. r, 2. funt g 19, 8. 119, 18.92; potiori preffa fionifica- QUR v tione denotat dofrinam de uvoluntate Dei, tf praoceptis vel interdi&lis manifeflata. li, q In illa fignificandi varietate, e contextu. ingu- (ülty, lorum di&ctorum, & ex rei de qua agunt 3udole , judicandum de vero fenfu, ne coufufo errorem IN giguat. Szvictil]nno , quem hic tenere debemus, Keufa occurrit Joh, z, 7. Gal. 3; 12. 17 —22. Rom. Vopul 4 13* H XXIV. de Legedivima — (f 460—46 2) 379 . st d 4» 13- 14. I5 & paífim: alibi in epi&ol£S', Paulinis praefertim. Dei, & $ 461 . Lex divinä patefafla primum eft in promulga- hm or« hominis creatione: cumque 7o/'ea repetitis Zio; d« le t vicibus decíarata fuüiffet, apud lfraélitas; populum in fcedus cum Deo tranfeuntem, ] t inmonte Sinai folenniffime a Deo. promul- t; pit ga/a, per Mofen Jtripta, per Prophetas ine t & crltata, per Jefam Chriftum divina cum aue i, Wt Boritate, & per apoftolos, magis diftincte Vaodr* oflenfo vero legis ufa, chriftianis propofita fuit. t d De prima legis divinz patefaCtione indicium occurrit Gen. 2, 16. 17. €. 3, I1—19; de reperia xl d | negod Gen. 4, 6. 7. 10. I . €. 9, 5. 6. c. 18, IQ. C. 39. 95 ; in p de legislatione fmairica Exod. c. 19. 0 cum toto reliquo Pentateu cho; de CumrsrO legem docen- d metal te, ejusque. au&oritate obligante Joh. 13. 34. Gal. 5,Ó. 1 Joh. 4,21.. ACt. 3:22. 23, quibus jungenda, quze $ 26x fcbol, (2) dicta funt ; de apoffolorum tne4 5 thodo, totum »roso Auxty Cepiftolarum cum 4icis in i unum volumen collectio) teftatur. riptufts $ 462. In hac divinitus patefa&a: Lege Divifio. o u funt a) praecepta omnes homines obligantia, n l^ ypiti ia jl qu» univerfam hominum vitam,. quoad j Dïh ofícia erga Deum, fe ipfos & alios geuera- lia, dirigunt: 5) funt vero & alia, quae cultum iraélitarum publicum , & ordinem ac " ff jl n La modum illius, itemque politism ejusdem [ €lmr o ie gg,'w ! populi; concgrnebant. ideo » n M 382 ($ 462—464) XXIV. de Lege morali hom ldeo lex divina in moralem, ceremonialem & fo- zrenfem dividitur: quse diftin €o in re ipfa fatis Gen fundata & ad reCte intelli genda diverfa Scripturze de lege afferta, neceflaria eft. (b p natior DE LEGE MORALL : Àda & ux Lexmora. $ 463. Lex MonaALiS eít x TERNA Qune | ving / lis quid; ia bomi €7 mali regula im SanGütate D h Qmnes ] fundata , — per revelationem - fpeeialem | expraf- fs declarata, perfeGlam naturg ommiumque atlio- UARU num n(yirærum jlmüïiïtatem reguirens , €9 contra- j4 ria prohibens , vitam promittens obedientiam per« Tulga fePam praffanti, peccatorem viribus legis fer- poul vaudg deffitutum malediffioni fubje&ium. decla- v'et'xau Tall$s omn Lex moralis mazerialirer eadem quidem eft cum [e Lege Naturz; fed per declarationem ejus in Re- tium, Quend velatione fpeciali, füblimiora accefferunt, quze 5 QU maruralis divinze legis uoriria nunquam affequitur. Utriusque legis przecepta rationem: fuam habent 24,3 "u àn ipfa bomiuis uazara ad. Deum relata: fed Lex Mo- Qd e yalis naturam hominis confiderare docet, prour ad Dïhgef Imaginem divinam primum condita, prouz per pec- DA fie s eatum rectitudine conereata caret (unde tot prze- Yoluit cepta negativa), & prowr per Chriftum ac Spiri- tum fanctum ad.eandem renovanda eft Rom. 323 Y-4 coll. 20. c. 5,20. 21.. c. 6, 22. Veti Pent] Lex pro—,v p $ 464. Lex Moralis non tantum Confi- ne prie dica lium, fed proprie dicta Lex eft. Nam ) om conftante loquendi ufu in Scriprura appel- D fabj latur ivroAJ praeceptum; 5) profeca eft a ad I) libe PeO » qui Rex, Legislator, Judex omnium homi- Vipit 1 XXIV. de Lege eorali (5'464 465) 381 hominum eft Efa. 33 22. Malach. 1, 14» n h. f fits Gen. 18,25. Jac. 4, 125 ») habet non mo» :ripturæ do promiffiones, fed etiam poen?e commi» nationem Exod. 20, 5.6. Adeoque obligatio Legis Divinze non fundata eftuwick in preceptorum cum Rationis dicta- 'ERMA sine convenientia: fed potius in voluntatis di- vinz fignificatione, cum auctoritate füummi ime hi Dui perii facta. Macat:s pPROPRIE Lex effj, quam n n ! " ] omnes hominum leges: nam harum obligandi vis uLTIMO arceffenda eft ex Lege divina. ïffm?io- $ 465. Lex Moralis prout in Sinal proe omne; ho« tonint Atl mulgata fuit, habet quzdam iíraélitico mines ob- finn r« populo propria: fed ipfa tamen in fe , "igaus, j Jf etiam ut eft a Deo in Sinai promulgata , j d l omnes homines obligat. Decalogi ipfum exordium . & przeceptum ter- eff cm tium, quartum, nonum, décimum, peculiarem "T quendam refpectum habent ad ifraélitas, in foe- y, q* dus cum Deo fuper hac lege tranfeuntes Exod. ffegnit D4,3--11. .Sed inde non fequitur, leges Deca- n Jobett logi effe leges judaicas, quze chriftianos non a M obligent. Argumenta thefeos noftrz funt: , u a) Verba Decalogi formalia a Chrifto doCtrinze fux inferta funt, quam omnibus deinde prazedicari - dor p voluit Matth. 5, 172—498- € 7 12« €. 15, 4. C. 22, " Spirla $7—-40, coll. c. 28, T9. 20. $) Etiam apoftoli ion. 4 Vetba legis mofaic allegant, & quidem apud pentiles quoque Rom. 13, 9- Eph- '6, 2. 3- ]aC. 2') 5 — 11. C. 4, IIT. I2. c) maledictio legi mofaicze ennexa omnes homines ferit Gal. 3, 10. 13. 14« j COHü' Rom. 3, 9—20: ergo lex mofaica omnes obligat, yan/ Decalogüs, excepto przcepto de labore die fabbati intermittendo , totus in hominis natura a W;' ad Deum & alios homines relata, rationem fuam habet. Lex mofaica prohibet idololatriam; przee ii orem j eipit cultum Dei re&um; Superiorum hon matri« :OIWi m jom 384 ($ 465--467) XXIV. deEegé woral matrimonii fanctitatem ; curam vitze, facoltatum phet famze. alterius; concupifcentive pravze repreffio- fod ci nem. . Hzec dicta funt fane Judzis: fed diéta funt T a Deo;: Domino omnium; & verbis, quz in quemvis conveniunt; quz? omnes ad fe applicare lomin ut fibi dicta tenentur Rom. 15, 4. Pfalm. 33, 8. Cohel, 12, 15. 14. HO(: ftus Wa compre- sk466. Lex Moralis in Decalogo com- fenfom, henfà im um a prehenditur, uberrime paílim in fcriptis ^ É1 [ Decalogo. propheticis & apoítolicis declarato; cujus Tüent i5,1 admirabile compendium habetur in przecepto [2 7 Qu ho q Awxonrs erga Deumn, €9 alios homines, Deut. f fiert 6,445. €.16412;201 CTj 25 $9. C E $ Decalogi | Ad hze duo pracepta ipfe Chriftus totam le- Dectloo itidoler ; gem revocat Matth. 22, 37——-49. c. 7, 12. nec non a fonx Apoftoli Rom. 13, 8. 9. 10. Jac. 2, g—11. & cum ibi de falute hominum zeterna, non de hujus vi- maxime 9it )pr tz negotiis, fermo fit, ex hoc patet, Decalogum ls aj j non effe legem politicam. 1 tabule Divifia decalogi i. duas tabular fündata eft partim Wfren in facto Dei Exod. 32, 15. 16. c. 34, 28, partim in T * l gmh dug ; reduéctione omnium przceptorum legis ad duo J IDl vj (t 1 ilà magna przecepta, quze Chriftus allecat Matth, 22,37—40. quo & Paulus Eph.6, 2 refpexilffe vi- EO viri detur. Utrum Zwgufliniaua Divifio, quze ad pri- Mistttino mam tabulam tria, ad fecundam feptem przecepta )ID 7 Jlrigne j refert, an Origeniana, primze tabulz quatuor, fe- UET cundze fex przecepta tribuens, fequenda potius fit, parvi in fe momenti quzeftio eft. Jufta tamen ec« Stur. clefüis noftris olim cauía fuit, cur tuerentur ac z tl vetinerent priorem illam, apud nos qu * OQPQ re- ceptam, T | ! explicatio $ 467. Decalogus E ScR1PTURA EX- Ptopd gmm'mz r Tiüs à PLICANDUS eft: ex qua fola de genuina M ejus explicatione liquido poteft conitare. Scriptura enim continet non modo Pro- V i pheta- 4 j XXIV. sd-e Lege morali : ($ 4-67.' 468) 385 ol phetarum & Apoftolorum declarationes; eprelio- fed cum maxime Chri/li Domimi interpretatio- ita fünt ' nem erthenticam, addito fubinde, eas falfis Que m W U [ jliate hominum de lege divina cogitatis opponi. In. y Hoc facile probatum dabunt exempla. e) Chri- ftus Matth. 5, 20——48 data opera verum Decalogi AT fenfum, rejeCtis hominum explicationibus falfis cum auétoritate propofuit. 6) Idem Matth. 15, (crits 4.5. 6 legem divinam, detractis hominum affu- mentis, nativze fuze puritati reftituit. c) in iis ; Cujus etiam, quze in Patriarchis tolerata, ac Judois in qecepti lege forenfi permifía erant, fanCtam Dei volunta- t, D tem apertius declaravie , Marc. xo, 2-—9. Matth. x9, 7- 8 9- €. 5 38. 39- E Scripturze declarationibus patet, Przecepta m P Decalogi fynecdocbica effe: plus multo, quam ver- , o 000 ba fonant, prohibere ac przecipere: & internam m maxime animi reCtitudinem injungere, Rom. 7, 14. Dujts v* Sic a) preceptum primum obedientiam, quze omni- Jecigi bus reliquis preeftanda eft, auimat Levit.18, 305 & poftremum , de concupifcentia, omnium reliqua- [ purüm rüm prohibitionum ;«urerpres eft Matth. 5, 20—-48. am i &) Ubi virius preecipitur, una przecipiuntur & e- dia Y Pet. 3, 144 15. 16. 5DPet, 5, 17. 18; c) prohi- l Ndï&(!. bito vizie, prohibentur etiam occaftoues d?» caufce do» yxilete incentóva àd peccatum Matth. 5, 29. 30.. 1. Joh. 3 15. æ 3d Pfl' d) In precepris virtualiter etiam prohibitio, inpro- bibirioue proeceptum ineft Eph.4,31.32. €) Quz- præöepta EDor, dam omnino Legis pracepta plege demum intelli- Dot'ms h guntur, quando objectum eorum accedente j/uce n evangelii declaratur ($ 495). rentir Y oqie * $ 468. Quoniam ergo Lex in Decalogo fénfüs làte propofita, prout in Scriptura paífim ube- pazenss g E rius declarata eft, a) /enfum latiffimum , ple- gl niffmum , füblimiffmum habet, & $) obedien- gonfw ; tiam tum exrenfive, tum intenfive, tum u P pro- Pheta- 886 ($ 463—-470) XXIV. de Lege äaiali £ontimgm; protenfive perfe&mm préefcribit: confequi. tatfoy £0!h PERFECTISSIMAM Omm"i vile vile nor. tur, et: ( mam per« qormam effe, Pfalm. 19, 8. 9. & accelfionis, Vira tz feäam,' five augmentilper- nova prxcepta, nec iue $) Hinc í digam , neque capacem, Deut. 4, z C rvation 32, 32. 1t.01. 6 Nec a Chriflo novis preceptis aucta eff; fed fepe- filuten s -kita, vindicata, motivis novis, a redemtionis alfert um beneficio diftincóte nunc demum cognito, fum t Irm o 0;11. j K tis , frmata, f Det at $ 469. Lex moralis habet promiffoner adje- Qürdis hs : Lägïs divi- sueSanclio; &lar, Lev. 18; 4. 5. Deut. 30, 15. 16. 19. 20. r qui conditionatz íunt, Deut. ir, 13: tgit uj 82. 27. ratïone; Promiffiones legis non de folis temporalibus premiüs intelligi debere, clare ex Cal. 3, 12 coll. Vatt J'm1 V. 11, & ex Chrifti Domini interpretatione li- t fer quet, Matth. r9, 17. 18. 19. Luc. 10 25. 27. 28 c. 38, 180 19' 20. 3, 19I Eadem vero habe? etiam Jan&tionem panalem Prætel Deut. 27, 15—26. €. 30, 15 19, qua itidem MMWI QUi non modo temporales poene denunciantur dumVe | non obedientibus, Exod. 20,5. 7. Lev.20; 1—21. C 26, 15—39. fed szeterna potiífi- TWprr mum: Rom.258.9. Gal. 3; 10. 13. mm& uJ Hac in re Lex Diviua quasvis. Leges. bumanas ine M fünire antecellit , Luc, 12, 4. 3. Deut. 32, 39. Conb &X Q S 464 fchol. adigit | Ufus pofl $ 47o. Confequitur hinc, Jegem pecatori Qienti lapfum , datam won e[fe, obtinemdm falutis €7 jufitie Citm', £aufa 4 il XXIV. de Lepe motmlz' ($ 410.471) 987 of caufà: nam homini lapfo fervatu impoffibilis r t eft: quamvis enim obfequium poftulat; xntis, ' vires tamen obfequendi non przftat. Rom. j; li lt 8, 3. 7- Deut. 5, 29. Pfalm. 14, 2.3. " ib ho Hinc fieri nullo modo poteft, ut per ejus ob- fervationem juftificemur, Rom. 3, 20. 21. Gal. 3, 11.21. C€. 2, 16. ACU. 13, 38; neque Lex vitam & falutem afferre poteft ,, Gal. 3. ro—19; fed potius f; f redembioti affert damnationem , al. 3, ro. 22. 2 Cor. 3, 7. 9. Rom. 3, 195 peccatum auget Rom. 7, 5. 8—13; jto, li t iram operatur Rom.4, 15, non per fe quidem, fed per accidens & przeter fuam indolem, propter cordis humani malitiam, Rom. $, 5. L ïö' H),Wi $ 4 Sed »on idro jam pofl lapfim mullus mormatj- qt, 1 d LLegis ufus eft, quin potius graviffimee funt 9w5; rationes, cur Deus legem fuam, licet fer- empomhbg j u vatu impoffibilem, tamen generi humano ntione J tam ferio propofuerit, Rom. 5, 20. Gal. lasl 27: 2 J 3» 19. Preter generalem enim illum, Non» ,) j MATIVUM, quo omnes homines de eo, quaindem quid bonum , malum, faciendum fugien- yunciatt dumve fit, edocentur Mich.6,8. ($ 468), , L TRIPLICEM /hobe? etiamnum inter chri- ( Poüm' Rianos ufum , 1 Tim. 1,8. L Pnarwvus eít in nondum renatis, quos jmliiim:; j pynd! y l (9 lex comminationibus & metu poenarum 33 adigit ad qualemcunque przeftandam obee dientiam externam. Hic ufus politius di- " citur. , hi (7 Bb g | Etjam XXIV. de Lege morali. - 358 ($ 471) Etiam :aperte mali per. legem ,quoä-ammodo 0 p continentur difciplina externa, & coércentur, ut , DIUETIS honeftas vitze externa inter eos confervetur, & $610 focietatis humanz tranquillitas in tuto fit, Rom: GT 1, 18. 4 Tim. r, 9. 1o.. Gal, 5, 19. In eo Providen- ii Immo ti: Dei, qua genus humanum regit, admirandum fnper. fpecimen eft Pfalm. 33, 13. 14. 15. jinium t0s, ne elenffito- . SEcuNDUs longe nobilior ufus eft in Tat, Dj pedegogi- hominibus convertendis, quum per le- geapr £15 ; gem perducuntur ad vividam peccatorum T6Dt, of of agnitionem, Rotn. 3; 19/20. 21. C. 4, 15. llef, fe t n d : C; 5, 20- CI 7, 7' 13' ZCOF- 3, 70 8- I Cor. 35,56, ut hoc pa&o oftenía extrema ipfo- 6310-Xw I 6 rum ad juftitiam obtinendam inopia ad tn ol 67 u Chriftum defiderandum compellantur ; Tiine Tendur Matth. 11, 28. pullies Dicitur elendicus , Eph. 5, 13. 14, & pæa';:gagicm, Gal.3,23.24. Perlegem przftatur non mere lit- 3.3. T Ony, ( teraliter, fed ex efficaci operatione Spivitus Sautli, qui per legem hominem arguit, convincit, humi- liat L] JOh. 16, 8- 9. 5 Jbro 23, 29- A&o 24, 25! Dj didafficus; TkRTI1US ufu; eft in regenitis atque n -converfis; quos lex in cognitione & praxi ]egem l officiorum füorum inftituit ac dirigit. Vo- N catür didaflicus. Methodi caufa fimpliciter W: tertius ufus legis dici folet ex Fon . CoNc: & art. 6, Rom.s Ín renatis operatur Spiritus Santtus, & efficit Rhy( ut fponze & cum voluptate, quicquid Deo gratum eft, faciant, fi vel maxime nulla effet lex, pc- foryy nas transgrefforibus denuncians Rom. $, i4. 20- Gal. R, 22. Sed non ideo lex nullum apud rena- | m tps '1'1fum habet: pera' NUgpra docet. eFim illos, quae o peo 9 " XXIV. de Fege morah"k ($ 471.472) 389 ] eo placeant, & qüomodo vitam fecundum vo- ntr, t j untatem Dei inftituere debeant ; Rom. 8, 12. c. 13, etur, & $.9. IO. €. 12, 1. 2. 2 'Tim. 3, 16. 1 Theff. 4, 1. 2. 3. it, Rom. Gal. 2, 17. c. 6,2. x Joh. 2,7.8. xovidefte nirondum Immo in praxi, rert;us bic ufus apud regenitos femper aliquid eriam ex ufu fecundo, elenclico, con- junétum . baber, Lex enim «) ipfos etiam regeni- tos, ne fanCtitate fua fe efferant, fubinde humi- TM m liat, Pfalm. 119, 71. 75. 1Cor. 4.45 ó) quam lon- j per h ge a perfeCione abfint, ne torpor & acedia fub- AORU repat, oftendit, Phil.3, r2. 13. Hebr. z2, . x Joh. 1, 8. 9. Pfalm. 143,3; C) carnem in ipfis füper- c. 4, 15' fiitem, ne dominium denuo fibi fumat, & licen- tia in abufum gratiz , vergat, coércet, Rom.8, k ICOrc 12.13. Gal.5,13. 15. 16—25. Hebr. 12, 1. Rom., xa 6,10—14. & fic 2) utroque modo eos ad Chri- ftum compellit, Phil. 5, 7. 8. 9. j I JOh' 2, l. 2- C. I, inopt i 6.7.. v Pet. , 13. - Hinc contra recentiorem quoque «vyrueguas te- pellautur, nendum, Écclefiam chriftianam carere non offe publica legis doCtrina, etiam quoad renatos Rom. Q(fdd/güg iü.ï» 3, 31. Tit. 2, 11. 12. 1Cor. 9,21. 1 Tim, 1,8. Conf. "EU Fonw. Coxc. p. 722 fqu. jt, Dun* DE LEGE CEREMONIALL 5 $ 472. In legislatione finaitica Deus ad Lex 5?72- is at legem moralem , omnes homines obligan- moniaiir e & pml quid V tem, pofitivas quasdam leges particulares ad- jl junxit, qua lfraélitas folos in peculium f pllütef y COV Dei dele&tos obligabant, Deut.26,16—19. Rom.9.4. Earum pars dicitur LEx cE- ; d REMONIALIS, qu elt complexus prace- 4 u g^ gitorum divinorum ,. externam cux TUs publici o ürmam IYSRAELITIS fpraferibentum , ad reg« ) 5/ j andam eorum , qua W TE- 4 mf/andam €7 conferv J 0;&*[5 j Bb2 ligiom" E 390 ($ 472—474) XXIV. de Lege ceremoniali E ligione revelata PRI&c1PUA funt , agziitionem j atque memoriam. Cr- jam [ Ideo leges hz:e ceREMOXtArEs dicuntur. ltss REMONIA enim in genere, eft a&io civca rem ?u Jenfus. incurvemem ,/ qua. alius cujusdam rei uecefJarie ]at 16,23 COfgiratio in suemoviam vevocaturv. 62 ebligans 5 473. Leges ceremoniales /olos Is A E« C. 0 gantwum tie, ( LITAS OBLIGARUNT Deut. 33,4, eorum- cmyo Jfra£litas. que pofteros Exod. 27,21. Ls ul Nam a) ad Canaanitidem adftringebantur Deut. Inod ( Hbne 4. 5. C. 6, T. C. I13, 31. 32, certumque in ea lo- [ àpu cum, facris publicis deftinatum Deut. r2, 5. r3. ttiam Q 14.18; ) fuere fpecialis conditio foederis inter Deum & Ifraélitas, Exod. 19, 5. 6. c. 24, 3—8. pinarle Til Y €. 34, 27. Lev. 2, 13. €. 16,29.34. c. 26, 3. 14. 15. hife, Deut. 29, 9. 12. ?5. Hinc c) Prophete, quamvis Q e gentes vicinas fzepe ob peccata ipfarum reprehen- bandi derent, nusquam tamen omiffionem horum ri- tuum illis leguntur exprobrafíe. etiam lerti tiltm Legis cere- $ 474. Continebant hae leges mandota de (nonialis ) eIOg rebus ad. cultum publitum pertinentibus. Ma- Cs 1 £onienta ; efplar gna éorum pars in Levifico exftat. Wtne Summa legum hzec eft: przecipiunt (1) de Locis, 25 0 : ubi facra per agenda erant: tabernaculo; partibus ejus; fupelleCtile univerfa. (2) De perfonis, qui- & j. bus folis faera publica peragere licuit: Sacerdote fummo ; Sacerdotibus reliquis; Levitis; quorfüm itagl referendi & Nazarzi. (3) Deadlionibus facris : Sa- lu cramentis; Sacrificiis; Lotionibus; Ciborum de- le&u; Votis. (4) De Rebus facris: primitiis; de- tereml cimis; fuffitu; oleo unctionis. (5) De Tempcri- CAT| hus facris: tempore cultus quotidiani; Sabbato; , Bdem Neomenia ; Feítis folennio ribus Paíchatis , Pente- coftes, Tabernaculorum; die-expiationis ; Anno Ver(c Sabbatico; Jubilao. E H Ho, r [ 5 475 p T 391 XXIV. de Lege ceremoniali. ($ 475.416) ihonoy ^ $ 445 Paürs horum rituum ANTIQUIORE origo fatte jam evo obfervata , & a Patriarchis ad Ifrae- &a ; r ( litas transmiffa fuit. . TY herit 'falia fuere: a) Sabbatum, Gen.2, 2.3. Exod. L 16,23. Gen. 8, 10. 12. £) Sacrificia, Gen. 4, 3. 4. C. 8, 20.2t. C. I2, 7. 8. C. I3, 4 18. C. 15, 9. 10. sRb €. 22, 13..0..26,25. C. 339 20« C. 46, 1. c) Primi- tie, Gen. 4, 4, & Decimna , Gen. 14, 9o. 4) Cr- eofüm eumcifio , Gen. 17, to. e) Agnus Pafcbalis , lMraéli- tis paulo ante, quam ZEgypto exirept , mandatus, f Deüf. Exod. 12. Habuerunt ergo hi ritus originem fanctam, in- yen o de a puriori zevo patriarchali derivandam ; ex quo 0 51 etiam de reliquis fimiliter judicare licet, eos ori- yis 1ni ginarie a Deo effe. SeewcEnr opinio, complures ^H 3-3' ritus &rHNICOS a Deo ex cvyxarufcnu adoptaros gl f"iffe , argumentis nititur magno quidem & egre- pv gio eruditionis apparatu ornatis, fed fi ad rOo- 'epreheä; bandi vim attendamus, valde infirmis. Obftant um r etiam illi ) Sanctitas Dei, & Sapientia; ) di- fertiffima prohibitio, ne Ifraélitze imitarentur gen- tilium inftituta, Deut. 12, 30. 31. c. 18 9—145 iin di €) elogium. Legis ceremonialis, quod nulla alia gens limile quid habeat, Deut.4,5.6.7; 4) ex- M emplar tabernaculi, omniumque, quae ad illud pertinebant, divinitus Mofi oftenfum , Xxod, P 251, 9. amous Jl qlll $ 476. Conttitutio publiciv cultus inter //55/f;atie d ifra&litas non fuit mere legalis, fed fche- typica; ïuorfum yij: 9* fin etiam evangelicam habuit; quia Leges rum d £eremoniales habuere Y YPICAM . SIGNIFI- gis; d CATIONEM, qua luftitutio de Meffa, de Gub ntO redemtione , de applicatione redemtionis ; & uni- pe? 9 verfo /aluti; ordine continebatur. ; Hoc probatur (1) ex ipfa convenientia mutua inter ceremonias leviticas & inter myfteria evan- 3 gelii 5 j 392 ($ 476;47;!) "XXIV. de Leg*er ceremoniali gelii; (2) ex. modo loquendi Scripturee, quse quam res & bona novi Teftamenti vocibus ac formu- 23;40 lis e medio cultu levitico petitis defcribit; (3)ex diCctis expreffis, quibus levitici ritus rerum coele- E ftiurn exemplar d* umbra dicuntur Hebr. $, 5. c. 9, 8. 9. c. 10, 1; & quidem in Chrifto, Col. 2, 16. 17, ll sU u em ipfe Spiritus Sanétus per eos indigitari te- £ atut, Hebr.9, g — 1. prod Pfaly I Per hos ritus Deus placatus eífe dicitur, Lev, 16, 20. c. 17, 11. Hebr. 9, 22 ; fed additur etiam 151 j hoc, ritus illos NoN PER sx idoneos fuiffe Deo lacando , Pfalm. 40, 7. & 50, 13. 23: ex quo in- hi Ts g telligere licet, oportuiffe ergo ritibus eis fu£effe aliquid majus, cui tam excellens effectus debere- Motth. t (t tur. Atque hoc Paulus declarat ; qui diferte often- dit, ritus illos, frorfum a Chriflo, nullius ad cotn- fcientiam ufus fuifle, Gal. 4, 9. Hebr. 10, 145 fite 1 fed vi Redemtoris Chrifti, quem reprzefentabant , ij & quem fide ampiecti lfraélitee debebant, prze- ftare demum potuiífe reconciliationem cum Deo, tj Tüg[ i Hebro 10, 5-—10- Iljen Eju: abro- $ 477. n novo sz?dmäntb Lex cgremonial;: M Lile gatio ; ABROGATA fuit a Deo; A£t. 15, 10. 11. Eph.2, 14.15. Col.2, 14. 16. 17. Hebr. cap. Mcetidn t legi 7—10. Gal 3, IL- 2- 3! c. 4) 9! CI 5, I. 40 Otitte r Sublata fuit obligatio a) ad circumcifionem , Ü)g Gal.5,6. c.6. 15. 2) dele&um ciborum Rom. 14, Tte 1j 2. 3. 14. 17. Col.2,20. 21. 1 Tim. 4, 3. 4. c) fe- fta judaica Rom. 14, 5. 6. Col. 2, 16. 4) fubftitu- ( tis in locum victimarum fpiritualibus facrificiis, Yott Pfalm. 50, 13. 14. 15. Bere : I, I8. 19. coll. Rom. 12, t. | g 1 Pet. 2, 5. Phil. 4, 18. ebr. 13, 15. m Neque obftat, quod Leges ceremoniales eterue I$ on dicuntur Gen. 17, 13. Exod. 12, 14. 17. 24 & aliis locis;-; Levit. 3, 17 & paífimalibi; Num. to, 8 aliis- m que i loci: zeteruze enim dicuntur, sou perperuitate US qg Jiricle diCta, fed duratione zutra permodum cecono- &hifm, dicui miz mofaicze usque ad hujus finem continuanda ; u- uti fervus erermum fervirurus dicitur. Exod. 21, Ó W ; quam- P D XXIV. de Lege ceremoniali ( ATT 479) 393 , qu ^ form- Quarhvis anno jubileo liber futurus 'Qeratv Levit. 25, 49- 4[. ; a m (ele- M $ 478. Zbrogatio Leg;z'.r ceremonialis. facia ji,ggggiva E tf sUcCESS1VE: etenim 2) jam in V. T. D VA igitite pradifla fuerat, Jer. 315 31.34- c. 3, 16. 17. Pfalm. 110 4. Dan. 9, 24—27. Deut. 18, ot, D tür eum 15.18. b) deinde a Chrifto & verbis & Qifle Dþo " Quo 1 factis oftenfum, eam imflare, Joh. 4; 21, 23 is fuhdj Matth. 12, 1—8. €. 15, 10—207 donec :) ; debere- rte ofiete per Chrifti mortem impleto earum legum s àd COf* fine primario Hebr. 9, 12. c. 10, 1o. 18, de jwre jam , tanquam officio fuo perfuncze, -fentabant j i, abroga!m e[fent Col. 2, 14 coll. 16, & difcri- eum D men gentium tolleretur. Col.3,11:. Gal. 2»:28. €. 2, 11—14. Eph.2,13— 18. votidt Libertas autem ab his legibus, gradatim intro- , ]O, IL ducenda & ufürpanda fuit, ex veneratione divi- nz legislationis. (r) Initio Jerum fuit eas aut eyr. a omittere, aut (in gratiam infirmorum) ufurpare, M A&or. 16, 1. 3. €. 18 18. €. 21,26. t Cor. 9,20.22. (2) gentilibus jam etiam ad fidem converfis pla- ne zon imponebatur hoc jugum, ACt. 15, 7 —28. for. )* nonnulli autem non definerent obfervationis ur- (3) Cum ecclelia fatis de libertate fua edoCta effet, ' Mi äcr'lfxcïïs ! gere neceffitatem , his jam nihil conceffum, fed féarui gratie noxia declarabatur, ACt. r5, 10.. Gial. on. I 1,6. 2:0.2, 5. 14« C. 4 104 11.. 0. 5, 1 2.3. (4) 1n 4 his omnibus nihil minus, quam courradicdio iuzer g Jefum dv ipfius. apoffolos fuit. Quamvis enim Je- )j k fus- non .ipfe Leges has abrogaverit (sbrogandee o enim citius nonerant, quam poft impleta omnia): TO r docuit zamen earum abrogationem inftare Joh. 4, j ( u "H 21—24. ldque (5) contigit, cum tandem Deus j ultus a£olitionem faCto illuftri Od j ipfe g&ualem iftius c Bb 4 per- quam 394 ($ 479.4809) XXIV. de Lege cereinoniali erageret, Templum deftrueretur, & respüblica U u deeorum defineret. i j z;f /i / )J !g/iz:etiaä- $ 479. Ex abrogätione legum ceremo- & sum du- mnialium non fequitur, nullum amplius eas pecal fünf. USUM Labere; quin potius re&e de iis, etiam bene in theologia chrifliana , agitur. busi Din . Nam (1) Libri, in quibus defcriptze fünt, con- füituunt partem non parvam Scripturze, quze etiam Qu d in novo Teftamento TOTA commendatur medi- Iu j tationi fidelium fapienti 2 Tim. 3, 165 (2) Leges n | hze fzepe allegantur in novo Teftamento ad magni 0b momenti veritates ftabiliendas , 1 Cor. 37-'8- lj p 15.c0] C- 10, I8. 2 Cor. 6, 16. Rom. 11, 16. c. 15,16. Gal. tà nor 3, 13. Hebr. 5,4. 5. c. 13, 10—13. Apoc. tr, 19 ; tiende id quod lucülentum indicium praebet, velle Deum eximi etiam chriftianam eeclefiam per eas doceri; (3) Confideratio typorum legis ceremonialis nunc in pelen non modo facilior, fed ad promovendam ppá Chrifti & Chriftianismi cognitionem omnino mul- Vtori to foeecundior, tantoque minus adeo Chriftianis G l6, l negligenda eft ; (4). abet denique ufum in con- ii ] vincendis Judzis, & aliis quoque incredulis re- Ten 3 fellendis. Tünt, .DE LEGE FORENSI. M quid Lex foren- $ 48o. LEx romENsis eft complexus frett. f* quid ; mandatorum Dei ad. formam politig ifrallitice tilra pertinentium , quibus gubernatio populi Dei ad d vitg focialis confervandam felicitatem dirigi de- lus ) buit. ) N Extant Exod. eapp. a1. 22. 23. Num. 5, 11:-3'1- Ü C. 26, 52—5 Cappf 19'—'23- ä. capp.35.36. Deut. c. 4, c. 17, & Ven; tum $ 481. 4/ ial XXIV. de Lege forenfi . ($ 431.482) 395 espunlia . $ 48r. In hac Lege ferenda Deus petu- lata a Deo; . liari jure fuo ufus eff,, populum ifraéliticum, eremo- ex xgyptiaca fervitute liberatum, fibi in lius eas peculium 'afferendi, ut in rempublicam ir, um bene ordinatam formatumï ipfe fuis legi- bus regeret. fuf, o* Divinum hoc regimen dicitur THEOCRATIA: quedtum uz' eft illa plame peculiaris regiminis forma , qua r mad- Deus ipfe fub prafentie fue comzinuis documeuzis po- ulum Ifracliticum gubernavis. Qgs Id factum, a) leges ferendo, Exod. 21 feq. o dug $) magiftratus ac judices conftituendo, Deut. r, 3 15.coll. Num. 11,16; c) quz legibus determina- 15110' ( ta non erant, oraculis extra ordinem editis defi- Wl H! W; efe Dam niendo, Lev.24, 12. 13. 14. Num. 27, 5-—11; 4) eximios ac ftrenuos viros evocando ad remp. ca- ts Q peíffendam, Jof. z, x. a. Jud. 3, 9. l0 ( & paffim js n capp.feqq.); ) denique Ifraélitis, ingratis flagi- T2 tatoribus , regem dando, 1 Sam.9, 17. c. 10, 20-24. no ml* c. 16, 15 cujus fucceffores, quo magis Dei, Do- hrifttan) ninc mini lfraelis, juffa reverebantur, eo magis regi- tutum habue- men juftum, felix, pacatum, eduli runt. - $ 482. Lexforenfis comprehendit, quic- ,5j, 5 quid ad jwra €7 offcia Mraélitarum civilia reufis come omp/W fpe&at : a) conftitutiones publicas de ma- /^"fa; gi(tratibus; judiciis; poenis; juribtis belli ;fmïlititæ ac pacis: 5b. conftitutiones de polleffioni- TL bus; hereditatibus; contra&kibus; litibus: jrin? £) difciplinam externam circa conjugia; divortia; parentes ac liberos; fervos; ad- sl eJi venas; egenos; negotia yitæ tum focialis, tum privitae. Bb5 &1) Pars sï 43[. 396 ($ 482.483) XXIV. de Lege forenfi (1) Pars harum legum in fe fpectata juris com- ET muns eft, ut de advena non opprimendo; vidua 1777 non vexanda; in judiciis ftudio partium & Jwe- roni Q«yíz cavenda; limitibus non movendis ; merce- ] Tcgu de non intervertenda; menfuris ac ponderibus ju- í lo pr ftis: hzec omnes homines obfervare tenentur; fed fneif Afraélitis fub dezerminarionibus ac motivis ad ipfos prae- Deut, cipue pertinentibus inculcabantur. bvor n (2) Pars alia legum forenfium conformata fuit tioni ad indolem terre ianCtz , ad prifcorum zemporum fuis à confuetudinem , ad geurium ethnicarum opiniones i ac mores: ut jus primogenitorum ; jus leviratus; Y dfa mos non extra tribus paternas nubendi; lex de afylis; de terra non abfolute vendenda; de mix- yino fe tura feminis in agro non facienda. thjtrit it, l . (3) Pars denique propius determiuavit/ea, quze in ipfa lege morali five Decalogo generatim prze- j cipiuntur, inprimis quod attinet penas deliCtorum ; furti, ftup 0) ad u ; adu.lterii, falfi te&imonii 1 idolola: t (4) Omnia i n his legibus afcbmvïodata erant ad ftatum populi judaici , & ad regionis quam inco- everf lebat indolem: ex quo. fapientia &* jufliria legum ht« forenfium non modo lucuienter agnofci, fed etiam adverfus obtreCtationes antiquas & novas defendi Tüm facile poteft. Vand] $. 483. :Le'x'-forenfls eo tomparata füit, ut M Y fnix; populus jDei füb gubernatione politi:e fa- QUib piente ac jufta, Jeretus a reliquis genti- temp bqs, trünquillam , felicem , populo: Dei dignam lCor vilam ageret. Deut. 4, 1—8. lw Comparatis inter fe legibus huc pertinentibus hi Q zriplex fmis legis forenfis deprehenditur : lts l Qüom (1) reipublice judsice falus; duobus fulcris fu- ftentanda:.4) £oueffate vitze, tum privatze, tum pu- Qu liege; 4) tranquillitaze publica omnium, & pri- ö' [ vata cujusque. Ten . (2). euffodia. difcipline externe , per continua in-. ltu-, ei5 citamenta & adjumen;a 4) ad euhum veri D a xifoviau E ' ! XXiV. de Lege forenfi — ($ 483.484) 397 ii t £) ad obfervationem legis movalis in Decalogo; c)ad ; vidot virrurem intevuam, juftitie, caritati, humanitati , & - confcientize puritati, in omni vitee actu intentam, ; Irett uicquid dutum , immite, afperum eft , fugientem. : us g ic praecepta de zwimici jumento Exod. 23,4. 55 de as d frugifesis avboribus in hofticeo non exícindendis iposyrte Deut. 20, 195 de pullis avium Deut.22, 6. 7 de bove tviturante Deut. 25, 4 documentum funt infpe- emat f Ctionis divinze ad miuima quoque in actionibus noe l ;em;m'um ftris attentze. opiitá .. (3) Ex his confequitur tertius finis , populi hu- eviritiss jus difcrerio à reliquis gentibus, per quam fub di- . lex & vino regimine a contagio idololatrize & aliarum (e mix- impuritatum ethnicarum immunis manere debe- bat, Lev.18, 24—30. a, qv am ? $ 48 4 * Lex forenfis abrogataef: cum enim abrogatio J ortm &) ad conítituendam rempüblicam ifraéli- , ii* ticam tota accommodata fuerit, republica - eriti 38 evería etiam hujus legis vis obligandi fub- anm ind ia egun lata eft. Hinc 7) Chri(tianis jam apoftolo- [ed eti rum tempore neceífitas leges illas obfer- N defent vandi non impofita fuiffelegitar Act. 10,48- c. 13 125 fed regum & magiftratuum, fub fil'u'» i quibus vivebant, legi civili juffi funt ob- jiiel temperare Rom, 13, 1—7. 1Pet. 2, 1 314 j genti- QiCor.ro, 25. j W" -Nou zamen . fanpliciter. do* a&/blixte fuit abrogata, fed quoad fpecialem illam obligationem, qua lraeé- litze tenebantur. Sunt enim in illa non pauca, quorum obligatio perpetua eft $ 482 fcbol. (D. f t t Quamvis autem lex forenfis, prour in fyflema g dv corpus colleCta erat, omnino abrogata lt B )&r men ne fic quidem vfv apud chriftianos deftitui- ltur: penitior earum coniideratio pradenriam legi;- n 4 p xtftgria") &* judiciariam mirifice adjuvat. $ 485. ) jd 398 (f 485.486) XXIV. de Legg forenfi eo n Zhntithefis. $ 485. Devise in toro hoc Loco de Lege opiniones ac hypothefes funt: 1) Leges lïü.f 059 Tee divinas non proprie leges, fed confia tantum r(or, 1 paterna, juridica, medica efífe; 2) Le- füte ( fä olorut gem mofaicam a folor pertinuiffe Judeos; iM chriftianos ea non teaeri ; 3) Decalogum dochicni tie p eífe legem, politicam; —.4) interpretationem De- i, calogi confüetam deftitui fundamento; 5) legem . mofaicam j d toíam comparatam fuiffe ad arcendam idololatriam , & mere 9) JUA temporalem . felicitatem ; 6) legem ceremo- i DEUS ] nialem deftinatam tantum fuiffe ftabiliendo Tetatis cultui unius veri Dei; 7) legis ceremo- 1253 nialis partem e gentilium ritibus mutuo fum- Wliisque liitm fo tam effe; 8) legem mofaicam imperfeBlam €7 (ofring carnalem fuitfe, cui a Chrifto nova lex evan- hj gelica, benignitate temperata, fubftitui, Qetde lex autem mo/aica penitu; abrogari debuerit. TNCOQ: In quibus omnibus varia ambiguitate luditur, & 2)?-10. quod gravius eft, reliCta aorioue legis genuina, hn ]i biblica, genuinus etiam J/egis ufur (ad falutis or- dinem pertinens) chriftianis intervertitur. Ad 114 antiquam antinomiam inclinant, qui /egem apud chriflianos nulli ufui effe , ac potius son fine damno ani- X D suaram . doceri gontendunt. (lfh., pote DE EVANGELIO. n gitor Evanäeiz'-i $ 486. EvAN GELIUM. eft aununciatio. gratu - Ühice definitio; £0 1 gratig Divinæ, qua meritum C/zrg'/zfz', €7 garta £0 Vüer W XXIV, de Evangilio ($ 486.487) 399 de Lert eo beneficia, omnibus offeruntur , C credenti- ) Leges bus a& gfficaci conferuntur, Hec evangelii propria notio eft, Rom. , 16. FAnEuTI Sunt etiam Scri- 3 Cor. r5, 1—4. Matth. 11, 5 jLe- ture dicta, in quibus univerfa Chrifti & Apo- olorum doCrina evanpelium dicitur, Marc. t, 1. Juns; 4.14. 15. Rom.2,16; hic fguificatus larior, fytec- lg dochicus eft, ex eo dignofcendus, cum poeniten- tiv€ przdicatio cum fidei przconio conjungitï?.r , m De Luc. 24, 47. A€. 20, 21. Imento; Aatatm $ 487. Aucrom AEvaugelii Deus g/i; Adublor Y mete Rom. 1, 1. c. 15; 16. 1 Tim. 1, 11.. 1 Cor. Deus; ) ürile ; Deus evangelium primus promulgavir , Gen. , 15; Villendo iteratis fubinde promiffroubus confirmavit, Gen. ( 12, 3. €. 26, 3. 4. C€- 28 145 typis facrificiorum , aliisque, repreefentavit; ac tandem per Filium o J fuum folennius protulit: ex quo dignitas hujus doctrinze patet, Hebr. r, 1. c. 2,3. ifim 6 X evat Hoc idem Scriptura preífius determinat, i/lius noti. oftendens, Jvaugelü do&rinam RAT1ONIfÍia unde; meml 1 NcoGNIiTAM e[fe, Rom.16,25.26. 1 Cor. juert 2;7.10. Eph. 3,5. 6.9. 105 nec nifi per fo- Vs i nl , lam Dei revelationem innotefcere, Gal. r, dquf [ 11.12. Joh. 1, x8. Matth. 16, 17. Eph. 6, 19. i ema"d . Td ex ipfa quoque rei iudole poteft intelligi: a) Fundamentum evangelii, swerirum Chrifli , eff vesr ia V fai. de qua rationi fibi reli&tze nihil conftare poteft ) Modns , ac medium, peccatorem . falvandi nulla humani ingenii perfpicacia potuiífet exco- giteri ; c) Remiffro peccazorum eft beneficium pure gratuitum, indebitum, & benevola Dei voluntate WW unice pendens: fciri erpo certa cum fiducia, nifi Deo revelante, non poteft. Hinc fpes, quam ex generalioribus notitiis naturalibus de bonitate & g clemen-^ p ($ 481-—490) X'le. de Evangelio 400 elt p clementia Dei,.& ex continuatis erga peccatores beneficiis, Natural;fle libi formare folent, incerta, ac dubia, immo vana eft, Rom. 2, 4 coll. 5. Qui bpl feie Chriflo vivunt, eo ipfo muíam fpem Lhabeut, M Eph. 2, 12.. 1 Theff. 4, 1 3« Col. 1,:07. ]Qh. 14, 6. at conf. $ 580. flatifr 3am in P. $ 488. Evangelium JAM ANTE Cunr1- ad af T. .patqfa- sruM in veteri Trflamento forma PROMIS- ? la S10NrS propofitum fuit Rom. 1, 1. 2. diit Paffim in novo Teftamento mentio fit promif- lHilu ] fionum de Redemtore & Salute, Joh. t, 4:. 46. H M C. 5, 46.. ACt. to, 43. cap. 13, 32 evangelizamus vobis U vjv mpós vis moripus imwyytMiay , promi[]jouem parvibus aétam. / t Dowig Ttei i Falluntur ergo, qui in V. T. meram legem Ti ag fuiffe contendunt. In novo "leflamento evaugelium NOMT clarius quidem pazefaGam eff, 2 Cor. 3, 13. I8. C. Der 46. Rom. I3, I2. €. 16,25. 26. Eph.3,5. 2 Tim. 1,10. Efa. 11,9. Jer. 31, 34: fed uzum idemque ta- &iï)'ize 3 eloui; men evaugelium fuit , quod in utroque Teftamento e 8l 1 rcrebuit, Rom. 3, 21. c. 4, 6fe q. C. XO, 6. 8. 16.. h ebr.4,9. Gal. 3,8. Ali Of evangeli $ 489. Jn evougelio comtinetur cONSI- Otinet Om, L objeijum; y yu w D de hominibus propter Chriftum per | Dom fidem SAL V ANDIS, Aét. 209 27. (5 u Hoc etiam demonftrant eximize evangelii ap- 0f Vk pellationes: dicitur verbum grarie ,| A. 14, 3. C. onge di 20, 245 pacit, Efa. 57, 19. Eph. 2, 17. c. 6, 15. t'mquam Zach.6,13; wie, Att.s,20. Phil. 2, 165 faluris , "ml Y Ephef. 1, 13. ACt. 13, 26 ; glorie , 1 'Tim. 1, 11 orig a T nj gjusdem $ 49o. Ex eo intelligitur etiam, quae É üfilmg. Droxi forma ; fit Evangeli FoRMA; eft doctrina, quz 6 Hilgs verfatur circa. beneficia Dei in. Chriffo, & quie CTU( dem non qualiacunque, fed fpiritualia; no,o Generatim. Evangelium c?iving , zeterna. e 1,78 ( XXIV. de Evangelio ($.490) 401 eft pDocrTRINASALUTIS PER CHRISTUM pecentott ' L interü l; d Eph. 1, 13. Rom. 10,$—13. n hrent, — Specialiores de forma Evangelii thefes SOIH. Ma 6- funt, ut fit falutis per Chriftum partoe a) manifvflatio; & ) oblatio ferias tendens c) g Ut ad actualem collationem. TO ManzxrkEsTATIO confiftit in gnarratione.cería, in- 2 dubiis veritatis criteriis munita, de eo, quod Chriflus, Fiiu: Dei , bominum ca t prormit 15, 3. 4. 2 Tim. r, 10, ufa peregit ,- Marc.gx, 1. I Cor. T 46- TET OzsraT:o0 confiftit in declararione , quod iffla omnia p rv ad bominem cui propounntur , ex Dei Voluntate perri- neant , cum adjuntta excitatione , ad ea ferio fídei affen- am ]egem J& accepratida , ACt. 13, 38. 39. Rom. 4, 24. 25.. Eifa. gt 55» 1.2.3 p Denique falutis CorraATro confftit in produ- , 1. do? in in- &ione ipfa fidei, que falutem banc acceptat , €loarioage demtt v perduratura FRUXYTXONIS alfualis bujus fa- 3ffam€m0 durit, 1 Cor. E5, 1. 2. ,. Alii (faciliore formula) evangelii munus, five. offieium, dicunt totum in eo [itum effe, ut hominem falvet, eon quod lex przeftare non. poteft Kom. 1,16. c.,8 3. Gal.3, 21. r [jf piï Evangelium adeoque fenfu biblico eft do&rina, qui& zora verfatur circa beneficia z CunmisTO, kom. 10, $— 17. Áb hac fcripturaria notione I! , J longe difcedunt illi, qui eva n: o M gelium concipiunt C 65 IS' tanquam complexum novorum d perfe&liorum pracepto« *um, Qu Chriltus dederit, una cum propohitis, ad obtinendam eo promtiorem obedientiam ; t U promifiombus milto , quam in V. T. lex habuerit, Jublimioribus, ( Concedimus fane, Chriftum docuiffe " quæ prccilaram de virtute doCtrinam: fed segamur do- h mam viriuis yvANGELIUM effe formaliter.. Fu- ld. quïe L. CTus eft evangelii Phil ;27. Eph. 4, 1. Col. , 10, , nou ccorfundendus cum evangelio ipfo, fi cavere velimus, ne ewangelium CuRISTI perverarur , Gal,. h.inglä? l, 7. $- g Hine 402 ($ 490. 491.) | XXIV. de Evangelio Hinc etiam minus commode dicitur, evangelium 51 effe petiirenzie concionem. Quamvis enim affirmari pj id pofiit pofito fignificatu latiore (S 486) ; tamen quoniam fignifcatus firictior in Scriptura zeque UL CR wfitatus ac frequens, & grammatico fignificatui magis conveniens eft, reCtius tali loquendi formu- 11f la, quze in abufum trahi poteft, & ecclefiam olim turbavit, utfapienter FonwurA CoxcongDrE do- Hir cet (arric. V. p. 591. 709.) , abftinemus. — Res ipfa uam Scripturz dicta, huc pertinere vifa, docent, AECI í a ]va manet. Qui enim hac formula abftinent, ]0/7: l, etiam ipfi concedunt ac docent, evangelium n Quidi debere so1vM fine lege, fed eum Jege, atque adeo cum puniretitie coficione , proponi ; evangelium an- t Ofeg Offquam nunciare gratiam ac falutem, verum non fecuris, & Cond non hypocritis, fed peenitentibus, hoc eft, agni- Vilum tione peccatorum & fenfu irz Dei humiliatis & contritis. Unde nec hoc negatur, etiam ex ipfo fenfmne OUW evangelio defumi poffe poenitentize motiva S 367 Tüe ade fiébol. & 437 fcbol, 4. Idem fentiendum de pro- ebenm pofitione , evangelium arguere peccata: quam Apo- LOGIA A. C. p. r65, lin. 22 habet, fed ipfa mox 304 a;m, p. 166, 1. 12. 13 declarat, quomodo fit. intelli- genda. T wangelii $ 49r. 'Euangelz'i proconium habet EFFI- licllc qäca:ia CACIAM divinam , Rom. z, 16. 1 Cor, 1,6. Relltm D 18.21.24. €« 2» 4. 5- Col. 1,6. i lfgfm Ü Id ex eo quoque probatur , quod pet illud con- ] fertur Spiritus, Gal.3,2.5; regeneratio, Jac. hil, Í 1,18. 1 Cor.4, 15; fides, Rom. 1o, 175 vita, ais 2,16; robur fpirituale Rom. 16, 25; falus 1 Joh. Vtnig proi 25 25. I deflimata Hoc efficax evangelium ex intentione Dei mmmg omnibus, OwwIiBUS deffinarum efl. — Nifi enim. ponatur feria L llllg Dei Voluntas, omues qui evangeltum audrunz falvan- t Hljg As di, abefíe non poteft, quin evangelium convertatur yd in lejem , qu:e reprobis tantummodo przeciperet, Quid D. ales effe deberent, fi promiffionum participes Ial? 4 ieri vellent. Nüofef of $49 ! XXIV. de Eþamgelia ($ 492.493) 495 euange!iufq y afrtit "$ 492. A&u bengïciorüm Evangelji partici- a&f obtine. j); tune gpes fiunt, qui efficaciam ejus ita admittunt gtn5 P&« t at ut CREDANT, Joh. 3 16. c. 20 3x. Rom. denii. fmfestl ii otmg 1; 16. C. 165 26, AC 13, 38. 39. lejm dim 9 d Hinc Zider medium fv£ ORGANON dicitur, fider r E RECIPIENS evangelü benefii 2, o q, Ephc .2, 8- ga"()n ? £s abftinat, JOhb I,12. COI- 21 6. Cipiens, elipm i Quidam inter noftrates theologi, maxime an- tque ada tiquiores fidem coxprrroNxM vocarunt : fed ;eüum P poftquam alii hac form on fecmä de conditione * ula in fequiorem fen fum, TAUR 16 oprie digniratis, abufi funt, fatius , vifum, ea ab nere, tum ad fufpiciones ac dif- 7m1'1'i2[i'8 ^ fenfiones cavendas, t um quia promiffoues evan- gelii mon fuut couditionare, & d mere graruite, at- RU EUU que adeo abfolute , nihil a no p iy bis, quod euuxsrARE debeamus, ut falus obting at, exigentes, Rom. pam À* 3, 24. Ct '4, ïöo C'- II) 6. Gal.3, 18. Eph. z, ^L9 p £ Tim. r, 9. Tit. 4, , j intd* $ 493. Ex hattenus di&is ($460—492) Lex ? gn, "Boiit facile colligi poteft, quo pa&o lex ad evan- angelium of liü' gelium, & evangelium ad legem fe ha- aer«nh beat. Primo illud eft accurate tenendum, h]]g tl fegem €?. evangelium oO cox LQs» forma. faUO! , liter nempe, DIFFERRE, yità W. Etenim ^ (1) lex precepra continet , evangelium o promiffones , Rom. a, 13. I4. Gal. 3, 17. i2) ipfæ pr omiffones in leg e condirionate , i P abfolute dv weye g raitüre . funt, in evengelio a (3) Lex eft dochriua operum , quid nos Deo prze ftare debeas "m imus, injungens; evangeliutm elt comcío grace, od quid Deus nobis e xhibere velit, docens, joh. ]ræch( J L17. (4 ) Lex cordi infcripta eft, & naruraetiam innotefcit d hoc nifi ex p revélatiome ípeciali non ex rüntum juber, vires effi- cognofgitnr. G) L & eiendi i ($ 493.404) ^ XXIV. de Evangelio 404 ciendi non dat, Rom. 8,3. Gal. 4,21; evangelium | indicat medium falutare,. & fimul coufert vires cre- dendi 2 Pet. r, 3.45 & fic evangelium dar, quod Vey, -(6) Lex lex. juhet , Jer.31, 33.. Ezech. 36, 27. | (REI ergo sarbum , evangelium vero ssedicum d»* medi- citiam oftendit. Lex iram Dei annunciat, Rom. gelio | 1.18. c, 4, 15; evangelium mifericordiam ejus & firata gratiam Eph. 2, 4. (7) Lex damnat , evangelium abfolvit ac: falvat; 2 Cor. 3, 6. (8) Legis muuus eft Hwc ad peniteutiam excitare, fecuros: perterrefacere , Corff Hebr. 12, 18—21 ; evangelii munus eft, peurentes erigere , & ad fidem perducere, Efa. 55,3. 4.. Exrgo 100 j lex & evangelium FORMALITER dillerunt. Ex hoc tam luculento difcrimine evidens eft, Acce[fo megue con- etiam etiamque vitandam effe /Jegis d» evaugelii NOVI fzmdi d£- confufionem, quip pe quze triftiffimis tenebris totam bent ; falutis doctrinam involv: gem t t, $ 490 fcbol, Fogws ; Coxc. 709. fnen ftd in pra- 3 494. Deinde & hoc tenendum?: 1N Gn àD« xi mantre pR AxI hzec duo, Jex €7 evangelium, debeut iegi; [ coazjmszg'/l effe cONTUNCTISSIMA, 2Tim.4,2 coll.5; hm ; fima. Ditoyy €. 2, 15. Nam in converfione & lex evange: E daml lio fubfervit Luc. 24, 47. A&t. 20; 21. Gal. f'terijy monfiny 3,24; & evangelium legi Rom. 10,4: & Ts Y fic in removatiorm quoque Rom. 3; 31. Tit. Ts ! pfæc'ip 2, TY. 12 .. llf Ex adverfo e) qui /egem folatn , fine evangelïög l Marc, l tenet, is nec juítus effe nec falvari poteft, Rom: fdle 1 3,20. Gal .5,4. ) Qui evaugelium folum , fine le- t ey is nec ad peccatorum agnitio- ge, tenere vult, e'bï. ! nem pervenit, nee in fanctificatione reCte progre- dietur, Rom. 6, r. Judae v. 4. conf. S 49o/chol. ult. Ó lens transgredi- defi c) Qui /egem prorfus negligit, aut VO tur, ei nec evangelium, quamdiu talis manet; | doiin prodeffe poteft, Rom.8,6.7.13. Denique 4) qu evanpelium contemuit,is manet füb legis damnatione, lom Joh. 5, 1. He'br. 2, 3. C. I2,25. 29. $ 495. p2 x* ) XXIV. de Evangelio ($ 495.496) 40$ angeln virer Cj $ 495. Hinc dijudicari .potePc quzeftio » Lek évane i, qui Vexata, de oBLi1GATIONE in Chriftum elin luce (0) Let CREDENDI, an fit ex lege, an ex evan- rolluffrata, j p m j N gelio. Eft 2x lege; fed uce evangelii collu: ) o u Jirata:. funt enim conjun&iffima in praxi; vingeiut j mud Hc legis per evangelium illuftratio non y exatit | pæ///tzmäx confiftit in additione novi alicujus praeepti j . D non in zov? cujusdam obligationir ad legem "t acceffione : fed in DEMONSTRATIONE ii &t poni Novri alicujus ogJECfr, hisqui folam le- vlns ( gem haberent ; ignoti, fed fub generali tas jj s tnen legis mandato comprehenfi. t d Y Generalé legis preceptum eft, ut omire beneficiim à Deo nobis oblatum grato animo accipiamus ; & j), 0 ] legis generalis fenteutia omnem ingratum contemz l) tum ac repudiationetn beneficiorum divinorum ; P C0 omnemque incredulitarem. ergà. Déi verbum; arguit s evanf Ac damnat. Jam fi evangelium accedit ad legem; du (i. generalis illa feutenria legis e evangelio declaratur ; ionftrato novo quodam obje&o, in quod homi- 04 hes incredülitate peccare poffunt. ]ta ergo illu« ftrata lex, exferit vim fuam, fidem in Chriftünmi 31- Tlt' precipientem, & incredulitatem . damnantem. . Hinc comminationes imimediate evan & elio adjecté li 0i Marc. 16; 16. Joh. 3, 18. 6; ton funt evangelii; gb fed legis ; quze etiam in aliis Scripturze locis juxta yel A o cum evangelio fonat; Matth. x7, 5 j 1 je « ; A€t. 135 39: 40; Hebr. 2, 3. p i f $ 496. A finceta hujus Loci do&rinà je p »] LM p szïtii&g/ü; Geflectunt ; qUI evangelz'um (:oncipiunt ut as s 77 do&irinam operum; cüm nempe ftatuitur 1) i " homines ante Mofen juftificatos fuiffe fola cbt,w du lege moturz; poft Mofen, fola /ege /Mofi :? Cec a poft Jh 406 ($ 496.497) Xxlv. de Evongelio poft Chriftum , fola /ege evangelita, — 2) ev- C | angelium eífe /egem . eitigatam, nobiliores ( ü habentem promiffiones. 3) evangelium 44 eífe puriorem & perfeBiorem virtutis dociri- lled num, cuiadjunéctez fint promifliones de vir- tis hu €xptat tute inchoata, modo fincera fit, pro perfe- p &a acceptanda, & . remiffonem peccatorum enp, flürun ac remunerationem vitze zeternze habitura. 1e iE lg 4) evangelium effe PAcTUM movum, pro- tlafe Titjo er miffis & preceptis Chrifii conftans. 5) Sed Y WU Q evangelium anfe Chrifftum non faiffe auditum. prefraa 6) promi[fiones evangelii effe conditionatas. Tüentur Etiam cum illis facere nón poffumus , qui con- yum) tl lts tendunt, zanutum evangelium in Ecclefia docendum e[te. Craffus autem ille & vulgaris PstubEvAN- ?a L GELICISMUS, qui fí im fide fola fpem falutis-fuoe collocat, ut quamvis neglecta lege & pcenitentia, j neglecto etiam fan&itatis ftudio , in promiffioni- bus evangelicis tamen acquiefcat, maxime f4"u- eScnp damentalis error eft; cui innumera veri tatis tefti- U f Y monia, publicis etiam fcriptis (e. g. in- celebri Pw Jïdfll Oratione de zevo evangelio) ecclefia noftra oppo- fuit, Dicy, m, M0 LOCUS XXV X ATA N DE TESTAMENTIS DIVINIS. l p di Duo Te- $1] $ 497. Promitlionis de falut& per Red- flamenta, Ti poj emtorem obtinenda, duplex in Scriptura &6 nj memoratur economia: una ante Chriftum, N Tits du que vETUS TESTAMENTU M, altera polt Chri- W no XXV. de Tzflamentis Adz'vi'm's ($ 497.498) : 407 ) Chritum, que NovuM TESTAMENTUM fiores dicitur. Matth. 26, 28. 2 Cor.3, 14. Gal. olinm 4, 24- Ebr- 8, 6'—13. c- 9, IS. dpori- Media fere mundi zetate demum peccata gene- ris humani per mortem Redemtoris aCtu fuerunt lvt expiata Gal. 4, 4. Eph. r, 10. 1 Tim. 2, 6. Ebr. 9, 26. ) perfe- Den.9,24. Zach.3,9. Habac. 4 (4/. 3), 2. Ante MEOTUL ergo, quam hoc fieret, Redemtor Meffias fidei piorum ut promiffus d9* venuzurus propofitus fuit; ytura, 1dque fuüb talibus igffizuzis, per quae fides eorum ad exfpeCtandum ac defiderandum Redemtorem con- 00 tinuo erecta teneri debuit Gen. 49, 18. ($220). . 5) Sed his inftitutis non diutius opus erat, quam uique ad exbibitum Redemtorem , & redemtiouem acu — — nudi praflitam Xbr. 10, 14. 18. Adeoque Vetus 'Tefta- TU mentum fuit rempus imxyysMas, promiffomis : No- vum, zempus evangelii, eandem promiifionem, fed NU impletam, fiftentis Gal. 3, 16. A€t. 26,6. Marc. m Lr. Rom. r, 1. 2. c. 16,25.26. Tit. 1, 2. 3. DEVAS' yts t sitentih $ 498. Nor10 TESTAMENTI DIVINI, Jrfiitio villio* e Scripturze di&is inter fe collatis lizec eft, tef/amenti divini ; yne jf ut fit voruNTATIS diving de peccatoribus j t per fidem. im Chriffum Jalvandis , irrevocabilis a DECLARATIO, /iferis in Striptura configna- /3, MORTE at fanguine Redenttoris cCON F1R- MATA. Notio hzec occurrit Matth. 26,28. Gal. 3, 15-18. MM Ebr. 9, 15. 16. 17. c. 13, 205 uti & Bona falutis ipfa dicuntur berediras Ebbr. 6, 17. 18. c. 9, 15. Tit. 3. 7. Matth. 25, 34: ex quibus appellationibus va- ria pofiunt de falutis noftrze ratione magis diftin- "u C&e intelligi. s Szepe in Scriptura etiam FOEDERTIS sorio Occur- hi^ rit; fub qua Deus voluntatem fuam de falute no- ftraproponit. Notio Teffamenri proprie ac przeci- h pue novo Teftamento convenit: Vetus autem Te- c3 o Ramen- 408 (S 498.499) XXV. de Fsteri Tvflamento ftamentum feederi fimilius eft, Sed cavendum ge- neratim , nenotiones has nimis humano more in- terpretemur: notione certe fcederis, vel pacti, [j nonnulli ad faiuretm per opera impetrandam abu- B tuntur, In DE VETERI TESTAMENTO. füpe lg Fä»f?ï&f TB-*. $ 499. Vgrus TEsTAMENTUM eft illa Tiroe Íne fflamenti fülutis Qecónomia, qua promiffo redemtoris €7 jdlï[ï'f;liïif?i gralig , quam Deus inde a lopfu, Patribur dede- j5 ral, l/radhiis fub varüs infütutis, Redemtorem fri x ac redemtionem. adumbrantibus , gropofita fuit, li tr Hanc notionem diferte fuggerit Scriptura üicer ]er.31,32. Ebr. 8, 8. 9. 4V * Fuere theologi inter noftros (M&rANcuHTHON; U " HurmTERUs, CüEwNrITIUS, alii qui verus refla- s;entum, d?* legem, fere pro (yuonymis acceperunt? (cor non fatis commode ; quía Scriptura , fpeciatim epi- àde ftola ad ebraeos , ritus & apparatus leviticos qua- Wf p genns Lypi evauz, quo refpectu ad legem referri ne- t d queunt, ad vetus Teftamentum refert. 1]e ' Alii, iidemque multi, veteris teftamenti ini- Dent jl D tium a prorevaugelio repetunt, idque ideo pro rosa Dei cconomia Chrifli morzem antegreffa habent, In j IM ea deinde plures etates , Adami, Noachi, Abraha- (ECono mi, Mofiss diltinguunt, & per eximias obferva- Ton i tiones oftendunt, quo pa&o memoria promili tim Redemtoris, atque adeo, notitia unice verze reli- T ionis, a Deo confervata, propagata, illuftrata , qi V explicatior facta fit. Hujus generis meditationes 1 ad theologiam biblicam ($ 28, 3), pertinent, & Nen ad doctrinam de Vocatione ejusque univetfalitate Ho illuftrandam (S 326) magno cum fructu a,dhi'þeri Cüm poffunt. Conf - Sed neque /arior hic fmgnificatus cum Scripturae Carn: dictis commode conciliari poteft: hinc fatius füe- P ] rit inhzrere etiam hoc loco sorjom biblic. d g 500 T ( ; '-XXV, de leteri Teflamento — (S 500 5o1) 499 ung $ 5oo. IN1T1UM veteris Teftamenti fuit ririug ; Qfe iq-, pl làgislatio finaitica ,- G al. 4; 24 Ter. $1, 32. m Ebr. 8,8.9. In hac ad promiífionem gratie Patribus datam fuperaddita fuüit onerofa quzedam difpofitio. Deus u legem fuam folenniter promulgans ,. talem cultum £ T ifra&litis preefcripfit, qui variis typis gratiam Mef- fize evangelicam adumbrabat. yrir & i doil- $ 5of. Vetus Tef*cämentum fuit cecono- SubjeGiumg iiortin . mia populo ifralitico propria, proerogativam in ftih ili tribuens, eumque ab aliis gentibus ii difcernens, Exod.19,5. Deut.7,6, Eph. 2, 12. 14. P(alm. 147, 19.20. Cgris Ubi duo obfervanda: (1) alie gemres per hanc "D ceconomiam, & przrogativas ab ea pendentes, operuti i adeo sou uesle&le a Deo fuerunt, ut potius invi- xtim 6p* tari per eds debuerint ad cognitionem veri Dei i.os Q & ad cultus veri communionem , Deut. 4, 6. 7. 8. e&gïrï n 1Reg.8,41. 42.43. 2 Reg. 5,15. 17 ($320). Non gentiles, fed gemuifmus abominanda ejus vitia, genti 1 excludebantur: Exod. 25, 9. Deut. 10,19. c. 13. 707* c. 18, 9—14. . Esdr. 4, 2. 3. (2) bonorum hujus pl ceconomize in populo ifraélitico participes fiebant An yii non innumerabiles Aypocrire, qui juftitiam in ri- Ya T2 jl tuum externa obfervatione quzrebant, fed illi pronu qui per fidem in Meffiam iurerno culiu. Deo adbafere, it seli qui ideo rsRAELITARUM. «AgJ4s talium , nomine jj digni, & vere populus Dei fuerunt, Joh. r, 47. dyatioe Rom.2,17—29. c. 9,6.7. 1 Cor. 106,5.. Hof. 1. 9. Uneüt ! Hoc tenendum, ut caveatur degeneris jndaifimi « 1&!9 cUm RELIGIONE ISRAELITICA, a Deo inftituta, i u confufio: de oeconomia mofaica ipía in fe, ob carnalium hominum a bufum fas non eft contem- j d tim judicare, , T us jit Cc 4 $ 5o2. 6 500- 4io (f 502.503) XXV. de Pzteri Toftamento Formas $.502. Fon MA Veteris Teftamenti con- l fiftit in economia exterius dura, legali, fe- Ü (0 vera, umbratica, poedagogica. 4) Habuit onerofam multitudinem innumerabi- 4-. lium rituum Act. 15, 10. )) fuit jugum fervile Gal. 5, 1. c) habuit rigorem legalem, frequen- &; 25 tiores comminationes, quam promiffiones Ebr. d) habuit fpiritum timoris & fervi- lic tutis, ex terrore per mortes fubitas, quibus ab- erratio a lege rituum fevere puniebatur Lev. to, 2. m Num. 16, 35. I 5arm. 6, tg. 2 Sam. 6, 6—- 10. ( 2 Paral. 26, 16 — 20. &) ipfi fideles ifraelitse , l quamvis f//ii, & adoptionis jura confecuti effent, 633 IQ Ju& duriore illa pedagogia vivehant Gal.4, 1.2.3. 6 Talia neceffaria fecit ifraelitarum, qui magna ien, fui parte populus inconftans & contumax erant, 3f ingenium ]er. 31, 32. h1 u JBona falu.. DT $ 50o3. Non tamen hoc impedivit, quo i £f commt- d) | Q5 minus & do&rima gratiz ac falutir, €7 bene- ficia fpiritualia, fine quibus nemo poteft fal- 4 vari, efiam ante. Chriftum im ipfo. Veteri Tvflae Hy ( / menio locum haberent. Etenim Gal.53, 17 di- hi ferte dicitur, per legem finaiticam , gromi/- 28 ffonem nom fui[fe irritam fafíam. Jam ante h À ergo exftitit promiífio, & fub ipfa aecono- Vét [ mia hac legali itidem rata maníit. n rem tegi evidens fit. . prafentem euntibus hoc multo magis QD Promiffínmis de Redemtore ut unica caufa falutis, indealapfu datz;e, memoria femper in po- y pulo Dei confervata manfit; fine hac ardens illud if defiderium fidelium V. T. ne quidem intelligi aut l icari poffet; Gen. 4» l. C. 5, 29. C. 49, 18. b: Heb T. II, 13. xPet. 1 » A9« 13. ïm,. Matth. 13; 17- lt (2) Hine l : XXV. de Fiteri Toflamento / ($ 503.504) 411 LO0 (2) Hinc in V. T. habuerunt idem, quod Abra- j, l& u hamus & alii Patres, medium communionis cum Chrifto, fidei , Gen.15,6. Pfalm.2, 12. Hab. 2, 4 conf. Rom, 4, 113—24. Gal.3, 6—9. Hebr. 11,2. vtübi- -——4;3 jerde z | (3)';i**idele-s habuerünt peccatorum remiíffionem & juffificationem , Exod. 34, 7. 2 Sam. 12, 13.. Pfal. FTUGI 29,7. ( 32, 2. 5. & 51,3. 4.. & 65,4. & 85, 3. s D x fv & 103,3. 4. & 130, 4. Éfa. 1, 18. €. 38, 17. c. 43 25- * pis aj« Mich.7, 18. 19. Conf. Rom. 4,2. 3. & 6. 7. 8. Gal. m 3. 6. 7. ;-lul (4) eundem JSpirium Sán&um, Num. 14. 24« iélitie, Neh.9,20. Pfalm. 51, 12. 12. 14. & 143, 10.. Eifa. 63, 10. t1. 2 Cor. 4, 13 (và dvrÜ mvetpu). eflent, (5) eandem inftitutionem ad iwrermam faudlita- ) zem, in medio rituum apparatu feCtandam: Deut. i 380,6. Nempe a) communionem cum Deo Deut, qon &» 7- C« 10, I2. 20.. Jof. 22, $ ) amorem Dei Deut. 6, 4. 5. c. 10,12.. Pfalm. 1g, 2. & 116, 1.25 c) obfequium fpontanéum, 1 Paral. 30 (24. 29), 18. ,Q x Reg.8, 58. Pfal. 19, 9. t1. & 119, 10. 14. 16. 1125 ? be.ne- d) folatium & gaudium fpirituale in Deo, Pfalm. 8. & 31, 8. & 36,8.9. 10. & 43,3.4. & 51, 14. tf & 63, 6; quo etiam formidinem vincebant falm. 23 4- t 27,T 46, 3. n (6) eandem faluem Gen.49,185; quse include- ! (l bat fpem refurretlionis, Yxod.3,6. coll. Matth. 22, 29. 31. 32. Hiob 19, 25. 26. 27; & «wite «:erne j Hebr. 11, 10. 14. 16.. Pfalm. 17, 15. ] at A€tu ergo eis collata fuit juftitia & falus : quani véro confecuti funt, non ex illa ceconomia qua 000 tali, fed ex foedere gratize, quod a Patribus ac- ceptum, fub hac ceconomia non abolitum fuit. / magfs $ 504. Preeterea eraut etiam alia bmgïcia, Bona F. T; Feteris teflamenti PROPREA, que populo"'opria; p " j ) l ifraélitico fingulares przerogativas tribue- ihgi EE[ bant. p Talia fuere: (1) fiedus cum Deo, vi cujus fcg-- r derati Deo, peculium & populur Dei erant, Exod. 4€5 4» 22« j 412 ($ 504.505) XXV. de Péteri Toflamento 4» 22. C. 20,2. Lev. 26, 12. Dent. 7,6. c. 26, 17. 1. ( C. 32. 10. II.. Pfalm. 33, 12. & 135, 4.. Efa. 63, 16. Mi & 64,8. Jer. 10, 16. Rom. 9, 4. - " 3 j [ (2) beredizas Canadnitidis, promiffa pridem Abra- hamo, nunc aCctu adeunda, cum omnis generis ]ïedezf d; C felicitate temporali, Gen. 12, 7. c. 13, 15. c. I5, 7. 18. €. 17, 8. c. 26, 3. 4. Exod. 6,8. c.33, 1 Ezech.20,5.6. Hebr. r1, 8;. quze vero fublimius j quid adumbravit, coll. Num. 14, 23 cum Pfalm. 95. II & Hebr. 3, 2—19. c. 4, 1—411. Thent flame (3) inftituta cuirus publici; quze, accedente mi- siflerio iluminatorum , continue falutis beneficia in memoriam revocarunt Pfalm.5:,8.9, eoque no- figi] mine vere piisjletitix fpiritualis in Deo occatio tiodn, & medium fuerunt , Pfalm. 23, 6.. & 27, 4. & 42, 5. Tito X 845 2. 3. 4. 5. & 89, 16. 17. ttiaseh m (4) Prefomtie divine frequens demonftratio, CR Deut. 4, 7. 324 33. Exod. 20, 24, c. 25, 8. c. 29 42.43. Lev.9,23.24. c. 26, 11. 12. 2 lParal. 7, 1. mügm Y g 2. 3. L Reg. 18, 38. 39. Effa. 21, 9. 31 (5), Prophetarum ac. virorum «orvivsov, continua fere feries, inde a Mofe ad Malachiam usque. eXlkuP Tetur ejus. defe- $ 505. Quamvis hec omnia eximia ef- ( Gus ; Cefetur fent, NON TAMEN i/a PERFECTA fuif ml If veteris. Tvflamenti economia, quin aliqua in Vetop ea poífent defiderari, Hebr.8, 7. aA CDER Fuit in ea (1) doecrime miner claritas:: nondum. (): DISTINCTE patefaciens aditum ad myfterium fa- fC Pe A lper lutis, 2Pet. z, rg. 2 Cor. 3, 7--13. Hebr. 9,8. f ih [ C. IO, ig. Matth. 13, 17. coll. Jer. 31, 34- (2) expiatio peccari per typos adumbrata quidem, "M fed nom a&u prafüira fuir, Hebr, 2, 10. c. 9, 8. I5. h Dan. 9, 24. Zach. 3, 9. eu (3) : facrificiis jugis fiebat admonitio de lytro Titur nondum aC&u foluto, ita ut peccarorum magis cot- Tüm icen Í4ji», quam expiatio effent, Hebr. 1o, 1. 2. 3. tota (4) hinc omnis ille riruum apparatus 1N sE in- feCti €icax erat, Hebr. 9, 9. c. 10, 4. 11.. Gaal. 4, 9. (5) par- MHEO XXV. de Feteri Toflamento ($ 505.506) 413 A (5) parcior eriam erat doworum) graria meufura , ! 63*7 I J Matth. 11, 11.. Pfalm. 68, 8. 9. 10. Hsec non aliter tulit ratio confilii divint de nAbn- Redemtore, conftituto demum tem us pore Wexhiþ-en— do; 1GaL, 3: 23. 24 25. 5 Mdj 61 ublimis $ 506. Fimis ceconomix veteris "Tefta- z;,;. 99 hn menti fuit preparatorius ad ftatum novi Te- /copus h- lete i ftamenti perfeciorem , per media cetatibus /!^^ & £0n6s, vt mig dic i fingulis, & ftatui hominum in iis, accom- ao 1 eo Qttiuo moda, ldeo enim l T omiífio grative primum ?vevO pa- triarchali daza & repetita, poflea autem in populo g ifraelitico /egali difciphmg onerofe & apparatum 43 magnum habenti zvolura fuit, (1) ut ininotefce- u d ret generi humano Redemtor promiffus, Gal, conti ; (127). ut promiffio hzc in medio populi unius sque. exftantior effet, & publico teftimonio conferva- retur ACt. 24 I4. c. 26,22. Rom.3, 1. 2. €. 9, 4..5- mía & (3) ut populus ferox duriore difciplina coér- ceretur; hypocritarum faffus per legis rigorem 14 filli humiliaretur; pii autem ac fideles füb onerofa pxdagogia detenti, Redemtoris adventum eo ar« jqQ it dentius defiderarent, Rom. 5, 20. Gal. 3, 23.24 (4) ut Redemtor actu exhibitus eo avidius fü« gondum fciperetur, & complementum promiffionum eo ii f iluftrius, falutis autem jam prefentis magnitudo j 9v tanto evidentior effet, Luc. 1o, 23. 24. Hebr. 8,6. €.9, 8. €. IO, I9 —24- | u.ldemy Perdu&i funt. (vel potius, perduci ex intentione Dei debueruur) homines ab externis ad. magis fpi- .O M [5' ritualia, interna, atque divina; uti vita homi- num a pueritia fub tutela conftituta, per adole- ) d 1th Ícentiam , ad maturiorem zetatem pergit, immo T d Aj tota natura rerum, a primis elementis, ad. per« fe&tiora progreditux ; Gal. 4, 3. 6. 9. LA ll J!g $ 5oT. r 414 ($ 507—509) XXV. de Veteri Teflamento X j illius abro- $ 5o7. Ex finis illius confideratione li- quet, durafionem veteris Te[iamenti mom de- füt gatio, dotel buiffe e[fe perpetuam, ]Jer.31, 31—34.. 2 Cor. Iity q 3» 1 1. Pfalm. 110, 4. coll. Hebr, 7; 11. 12. 13 ribus Dan.9.27. Mal. z, xrz. Et aC&u abrogatum fuit, Chrifto exh1b1t0 1tà patfn uidem, ut primum fenefceæt deinde abolere- dobj tur; ut1 fenectus homines fenüm donec tandem moriantur, depaícit , Hebr 8, 13. & DE NOVO TESTAMENTO fs fitinri Novi'Trfla- $ 508. NovuM TESTAMENTUM eft tià 3 aufio ; mentidefi-. difr;enfatio promiffouis gratie PERFECTIOR, tradit gur atfu exhibitums Redemtorem, eum. Ínculen- füt tiore manifeflatione veritatum Jalutarium, ube- diftin riore Spiritus €7 gratig donorum menfura , €7 r libertate ab jugo difpen[atiomis onerofi conjuntia. 027 Dicitur uowwm Matth. 26, 28. 2 Cor. 3, 6. Hebr. ]i l 8, 8. 9. 13- €- 12,24 ; intuitu puons, abrogati, in cujus locum fucceffit Hebr. 8, r Idem dlCltur $5 melius, ad indolem ;ejus diftin e exprimendam Ebr. 7, 22. c. $, 6. üonon Funda- $ 509 FUNDAMENTUM novi Tefta. lm ( f'orerm qenium; . ppenti eft a) aiualis exhibitio promi[ioms de Redemtore, Matth. 11;3. c. 13; 16. 17. r E[& 5 Luc. 1, 73. 78. A&. 13, 26. 32. 33. Hebr. 26.1 0, I5. & b) a&hualis prz[íatio eorum , qua&e ad redemtionem requirebantur , KHebr. &ql 2., IOQ don]l C.559. €C. 95 I2- C. IO, IX. I2. 14 Gal. 4, 5. $ 51o. iS1 [u]] . XXV. de Novo Tifiameto | ($ $1o—512) 413 one ]« $ 510. Fon A novi Teftamenti confi- Foria: Hec V. di« füt in difpenfatioug gratig perfe&liore. s Cot. intelligitur 4) ex infigni illa denominatio- ne; qua MELIUS dicitur; 5) ex fpecialio- u&l!ïä' ribus illis, quae ad novum Teftamentum ibito: i paífim in Scriptura referuntur; praeropgativis, : abolete do&rime tlaritate, ubetiore Spiritus menfara, - tanden & hbertate. 0 $ 51r. Prima prorogativa | eft, dolhring 2) major falutaris monifeflatio luculentior. . Nam do&ri. do&rine . vx d na falutis in veteri Teftamento obícurius claritas, tradita, & umbris ceremoniarum involuta :CTOR, ; n fuit: in novo autem falus promiífa magis i, Il diftin&te explicafa, & teftatius confirmata eft, i, & 2 Cor. 3, 13—18. 2Pet. 1, 19. x Joh. », g. o 20.27. Rom. 16?*25. 26. Lebr.2,2.3. 4* : 6, Heþl's Joh. 15, 15. gtl f diCim $ 512. Secunda. proerogativa confiftit in p) abem; rinentm donorum: Spiritus SanGii largiore €9' uberiore , dantior tum quoad copiam, tum quoad gradum , "£"/4ra j Ti grouentu. Ipfe Spiritus S. uti promiffus le- Spiritus , ij]ionif V gitur Joel 2, 28. 29. 30. (a.. €. 3» 1. 2. 3.) EM ER 155.5.4. c.35 4. Esbch. 35, 2$ ;) Hebf: 26. 27 s ita etiam datusfuit, Act. 2, 16.17. ( & quidem in exordio novi Teítamenti cum " ; ] donís extraordinariis, miraculofis, AGQ. j 10, 45. 40. €.19, 6. c. 21,8. 9. 1 Cor. 1a, 7—1 I. Sed j 5[0« 416 65 5 [2--5'!4) J&XV ää N'olo Dj'lam'ef'zt*ex hi .Sed datus eft ac datür etiam quibusvis fde]; äu.'r H Matth: 5 r1. 2 Cor. 1,22. Eph: r, I3: Tit; 3, 4—7. flani &) cüm effe&iu uberioris , clarioris, ac màcis ex- cirti plicitze coguirionis myftériorum fidei, Efa. ri, o, gmvä | €. 54, I3. Jet. 31; 34- r]oh. 2,27; que /)eignat , fiudium fanctitatis enixius, generofius , fubli(mius, tüne &a. 33. 24: €. 54, 11. I2. 13. €. 60, 21.02.. Zach, b4. te C 10,5.€. 32, 83 c) cultum magis fpiritialem, Ma- illius lach. , t1; Joh. 4,23. . Rorn. 12, 1; & 4) confola- rionen abundantem , Efa. 40, 1. 0. . 60, p. 2. c. eoftal 55 11. €. 60, 12: 13. 144/. AC g, 3t, Eph. r, partim Cor. 1; 22. Phil. 4 7 I3: 1) p tis Tef Sieut &) libertar $ 513. ïïariia,denique' prerogativa eft AT. | & feveriort fjbertay a jugo [everioris veteris Teftamenti Conum ;*Jædago- inde q eifpeufationis, tum quoad- onerofas pracfta- £. C&doni tiones, Col. 2, 16. 17. 20. Gal. 4; 24— 31j jDet Cun tum quoad rigidam exa&tionem, Gal.5, 14. Tella l. coll. 2 Cor, 3; 16. Matth. 11,30; tutn quo- Wliili/ler güïe ad fervilem timorem, Hgbr. 2, 15. c. juo f 18-—24. 1 Joli. 4, 18. /I 25 gente Confequens hujüs libertatis eft (1) prieconiti VOr jl Evangelii fihe feveritate, cu Videtur m Uüberrima confola- nï It sione conjunctuin 2 Cor. 3, 6. 9. Ela. 52, . €. 40; Rientun I, 25 15 6[9 Io 2. C. 66, IO- I!A [20 (2) Adoptio , hon per feveram psedagogorum difciplinam liini- Jens n tata, G2l.4,4—-7. fed pléno ufu. & exercitio confummata, r Joh.3; 2. (3) Fiducia & parrhefut; E Efa. 35, 9. 10: c. 54, 11—17. AGt. 9, 31.. Eph. 2, xg; Dd €. 3;12; Ebr. 4 16. c. 10; 19.22. Rom. 8, 15. 16; Hem ANovi Tþ.jlaa $ 514. Juitium novi Teftamenti non ad DT snenti iaüi- unuim aliquod temporis momentum re- enim ziu?z j ftringi, fed eum latitudine quadam capi debet.; 1 9. .(3) Primo evangeliui de Clriflo exbilito ea ipfa Tti hoCte, qua natus eft; per Angelos aumuticiabatur V tfiaJ, uec. Y L ! W "XXV. de Novo Trfamnto — ( &14. 815) H $17 fidlhi, Luc.5, ro. rr;. fed tum vigebat adhue vetüs Tez ftamentum , quippe cujus legibus Chriftus ipfe pet - circumcifionem & alia fe fubjecit. (2) Promul- Vs e MTO gavit evangelium regni & Johsnnes & Chriftüs ipfe, Matth.3,2. c.4» 17. Matc. r,1; fed nequé |)neint tunc vetus Teftamentum abrogatum fuit, Matth. iDimis, À. ld) $. 4.. (3D rarificatio novi Teftamenti fatta eft mor- te Chriíti Hebr. o, 17. (4) foleumis promulgazio illius contigit, faCcta effufione Spiritus S. pente- !) aj Lt coftali: quam fecuta deinde eft (5) exfecurio a) partim per przeconium Evangelii in toto orbé; ] Ij D 6) partim per excidium templi, quo cultus vete- ris Teftamenti proprius plane abolitus fuit. Sicut V. T. paulatim exfpiravit Hebr. 8, 13; ità m J N,T. feufim $uvaltit, donec morte Chrifti Omnià confummata effent, & accedetet folennitas : per- fumadi inde ut in diei noctisque confinio tenebrze fenfim ] præfra- cedunt jubari furgentis aurore, : Rom. r3, 12. 2 Pet. r, 19. E r * Cum extremutm veteris, & prïmordiu*m novi Eäj- 334' Teftamenti in idem tempus inciderint, quzeftio de minuiflerio Jobaunis, an fm pars niovi Teffamenzi nec tie, m qu facile poteft definiri. Si zemmpts fpe&tetur ; minifterio fuo functus eft, veteri Teftamento ad finem ver« , 6 gente & novo paullatim illucefcente: Íi amimus; cor ipfius de utroque participavit, . hinc natum videtur mirum illud ac /mgaulare elogium Matth; Fetont T 3T, IT: -Ól mimfferium ipfum; id ad novum Tefta« w ', Üb 401 mentum pertinuit, quippe quod tanquam jam prze- fens annunciabat, ;-]Ohg 1, 6 7.29. Miatth. 3,2. nin J gyerto r $ 515. Dignitar €7 perfeflio novi Tefta- illus dis umbf menti infignis quidem & przecipua eft, Z///as £? bph- 2 ) 5 Hebr. 7,22. 2 Cor. 4j 7—18: fed non ideo Z96j nulla veteris Teftamenti dignitar ej? ; diferte ul j enim etiam huic 2cZa tribuitur, 2Cor. 3, ytum " 73 9u II j 'Etiam vVetüs 'leftamentum habuit éesefia & T j "j / officia jþiritualia? $503; neque cultum habuit mere €artia- 2 b i 418 ($ 515—517) XXV, de Novo Tofiamento : 4 carnalem , uti vel ex Pfalmis patet ad facra publica volum adhibitis, quibus pietas Ifraélitarüm continuo ex- Vettt) citata, fota, firmata , ad normam reliionis inter- sze & Majorum fanCtitatem revocata fuit; Pfalm. um fw 1,9. G 19. 8. & 22, 5. 6. & 44,2. & 75 12—2L pf Jn. & 78,2Í. & paílim alibi. Lite: Va illo $ 516. Fruffra autem de beneficiis novi tintum metu 1 dlg f l. Teftamenti gloriamur , fi non & digue iis vi- Convel vamu:, & wel in hypocrifin juítitiariam menti, Sfudaifimi, vel in vitia Geniilifmi relabamur, libus, | «ile con Gal.5; 1. 13. 18. Rom, 11,22. €. 13j 12. 13. Nni extollun Talis vita pro Spiritu novi Teftamenti ne pane ir quidem veteris Teftamenti menfuram qua &l s LLUEUN parte fpirituale ac beneficum fuit;, attin- mteü git, Íed reliquias imo totam vim Veteris Teftamenti etiamnum retinet. "htithefis. $ 517. Prazeter Manitheor, antiquos vee teris Teftamenti contemtores, fubtilius a 3 Scripturaze do&trina aberrant, qui zovum Te- Jlamentum concipiunt, ut promiffionem remif- $n fionis peccatorum //mpliciter gratuite, ub con- 5 T ditione finceri virtutis ftudii obtingentis, lii ttj cum,;fpe vitae zeterne ; ve?ur autem Ze//amen- lumr W ?um ut foedus feu pawn, quo Deus officia fan- Rn £itatir externe & imperfetig poftulaverit, ad- COnfne dita bonorum temporalium promiffione. Qütm De Nexum cum hac hypothefi habent varia fpee cialiora afferta: 1) precepra V. T. fuiffe cartalía Ceti s tantum ; 2) promi[fioues de futuro mundi redemrore LT aut nullas , aut certe rariffimas , easdemque o/fcu- ündar rifonas, in V. T. exftare; Tenti: 3) fidem zanrum gene- yarem CC imegife. XXV. de Novo fl"ejiaüento ($ 517.518) 419 T 1000 ex« yalem in Deum, non fpecialem in Redemtorem Muf tiltefe venturum, locum habuiffe; 4) zemporalem ton- ; Dfalm, tum felicirazem promitti; 5) wullam fuiffe in V. T. ,I2"2I» promif[onem vite eterues — 6) nec bonorum Jpiriiua- Jium. Lites de Chrifto expromiffore, an fidejuffore jis nvl tantum; de peccatis in V. T. non remiffis; de metu mortis fideles per totam vitam angente; de N Wt Ul convenientia, & de differentia utriusque Tefta- titiariam menti, effentiali an accidentali tantum, ac fimi- abamur, libus, fervata notione & methodo Scripturze, fa- cile componuntus. Now Tef amenti pravogarivar quidam eo usque PTR ml extollunt, ut fub illo a) omne »precouium Jegis plane in ecclefia ceffare, 4) fideles ab omnibus aram qu culrus exterui vitibus liberos effe, c) dono miraculo- D vum Omnes vere credentes praeditos effe debere, jt, Atl jontendant. ; Vi LOCUS XXVI QUOS yp DE SACRAMENTIS, irilios à SPECIATIM '"VETERIS TESTAMENTI, qy 5'518. SACRAMENTUM eft affio réli- Ssrrapen. m piofa, divinitus mandata, circa elementum Vifi- torim dgï.. y,fubCOD' bile occupata , promiffonem habens efficacig fa. nitio j tingenn's, jutaris. ff Quamvis vox Sacramentum ypuQos it, reCte ta- ymm füïï' men retinetur, poftquam femel recepta, diuturna confüetudine in ufu eft: figendu: tamen eft vagus, quem antiquitus habebat, faguificarus, J De Sacramentis in. genere Scriptura nihil do- | Vüflm [Cï* cet: fed non ideo theoremata five thefes de $a- cramentis generatin à. theologis roponi folitze, fe c:m*r'f fundamento carent; nituntur enim lisdem argu- j t " p mentis, quibus in fingulorum Sacramentorum ex- ]deo tl W* Blicatione Ípeciales thefes probari debent, j hoe ( Z 420 ($ 518—521): | XXVI. de Sacramentis fon hoc loco zhefes generales fuinmatim fine probatione inC praemittimus. ZAT od 9* Sacramenta infitui non poffünt, I anffitutio ; fülti nifi a falutis au&tore Deo: qui idem effza- a ünt tiam iis tribuere folus poteft. i f Hf Inftitutio divina smandato conítat ac promilJione z Valis mandatum praxeos aorma eft; promiflo fidem no- fati ftram giguit ac fnflentat. hr forma; $ 520. Vi divin?e INSTITUTIONIS /ria requiruntur ad Satromenti ESSENTIAM: a) Y Ta res vifibilis; 5) a&io, circa illam facra, mlejæ feria;. c) gratige ac falutis promifjro. 1,7, Res vifibilis (quze Elementum dici folet) per in- fitutionem divinam diferte determinata eft. Acho n0, aimentalis eft a) partim doried , a miniftro facra- 2nit Jacr. menti obeunda; £) partim. Ayeris;, eX parte n utentis: quibus verbo inftitutionis convenienter obfervatis, ponitur Sacramentum. NT Sacramentum ergo zou eff , ubi non eft elemen- Atj tum vifibile; aut ubi res vilibilis coram quidem lii adeft, fed aCctiones a Deo przefcriptee non fiunt. €Din [j Confueta formula hoc fic effertpr, extra ufum uon / [ atüm eff. facrameutum. - lC den efficacia; $ 521. Vi divinze PROMISSIONIS actio- Uiften ni facramentali annexa eft Grotia: qua re- "t ) miffio peccatorum & quzelibet falutis be- 3Qïet. neficia offeruntur ,. exhibentur ,. & recte uten- ) tibus etiam confzruntur atque obfignantur. D $ Admiranda eft Dei evysaráfucis , quod in facra- ln y mentis fides noftra ffeuum vifibile habet, quo non tantum gvazia Dei repreefentatur, fed etiam gratize Qu applicatio &d nos in individuo fit. ACt. 2, 38 baprize- ünr iuY UNUSQUISQUE vefirum. Per hoc Sacramenta ,. Yien j inftru- fidei tum generandz, tum corroborandze h3 menta . 1 XXVI. de Satramentis ($ 521.522) 42I Joitiote menta funt. Gal. 3, 96 owwzs f//ii Dei effis per fidem in Chriflo Jefu; ouoTQUOT enim iu Chriflum BAvTx- ZATI effis, Chriflum induiflis. of Ergo Sacramenta funt efficacia suedia gratie ac falutis; non nuda figna: id quod fignificant, effi- jfit ciunt etiam & operantur. ed in uzente, ut ufus ipfi falutaris fit, f/der requiritur, Efficacia facramentorum , vealis, vera, füpernatu- aj ]fdemm- ralis eft; non rmoralis, non objectiva, non figni- * ficativa tantum; fed nec phyfia, facramentis in- herens: verüm orgamica, effeCtiva, collativa, Is iri $ 52x. Zdminifiratio faeramentorum in no- minifiri ; y: )) vo Teftamento ordinarie penes PUBEICOS ficti, ecclfíe M1NISTROS ef, 1 Cor. 4, 1. Tit, ) 1, 7: in quibus vera pietas requiritur omni- ii ef, n no, ita ut graviflime peccent, qui indigni, yo t animo profano & impio, hzec Sacra tra- X pm*a& &are audent. Lev. ro, 3. oniel Sed ipfa Sacramentorum efficacia a qualitate elemet adminiftrantis , ejusque dignitate vel indignitate, quiet Ófantütate vel improbitate non pendet. Habent oni f»b'x'?.f. enim efficaciam fuam per & propter Chrifti man- datüm, non per miniftrum, Joh. 3, 26 — 33. ,f om 3 Cor. 5, Idem g(. de imreutiome mim[iri habendum. — Sa- sili cramenta operantur ex fola Dei inftituentis in- tentione & virtute; omnem certitudinem amit- qu | (« terent, fi ad illa adminiftrantis intentio neceffaria t g foret. e Ut $ 522. Sacramenta de/linata . funt guibzt.re;/ïdfbjäfïüm; n vir, qui eis uti poffunt; eliam proveBlioribur j n hvt in vita fpirituali. W Qui nullo modo rem Sacramenti percipere pofe n qi* funt, iis deftinata non funt, aut fi fuperftitio ta- M sien. ingerat, certe non profunt, m j Dd z g Sipas ($.523.524) XXVL. de Satramenti: 422 $ 523. Sacramenta imflituta funt ewn in freví Ojfines | pri- qudi mariig FINEM, 2) ut fint beneficiorum evangelii o vehicula & pignora, D) ut Jidem excitent at- j que confirment ,. c) ut offcii fui fideles admo- M neant , Rom. 6,3. 1 Cor. 11,26. Deut. 10, 16. bent Jer.4545 ac d) divinorum beneficiorum me- null moriam fervent, Exod.12,14. Luc 22 19. . Jécundarii; Accedunt & alii fines: ut fint 2) ecclefie ze[fera ? 'Tefm ^ À) communionis cum Ecclefia, atque adeo & fidei, toelt quam tenemus, profeffi;. c) mutuze carirarir, in- j o ter ejusdem facrze focietatis membra . confervan- Venia! dz , occafio d incentivum , 1 Cor. 12, 133. Eph. 4, 5. duo ij Sed bor fines fecundarios effe, illos priores autem primarios , ex ipfa utrorumque comparatione patet. 1n folis autem his fecundariüs non hzerendum, quam lis n ne aberremus a vero, neglectis, aut plane nega- tis primariis. DI lo $ 524- Sacramenta neceffatia funt, ne- Don g nece[fitas s ceffitate mandati ac medii: funt enim inf li ; D ] fituta a Deo; & funt media fidei gene- Sus Qd rande & confervandz. tüfte t Non poflunt fine infigni facrilegio a) contemni t Dsq1 Gen. 17, 14; aut £) profanari Exod. 12, 15. 1 Cor. ( rf'fþ 10,21. C. 11, 29; aut c) fanctitatis jam. acceptze lione pratextu pro fuperfluis haberi Act. 10, 44— 48 & .aut 4) humana auctoritate in eo, quod ad nEM Do Sacramenti pertinet, mutari,. vel penitus abro- m gari, Gal.3, 1 Secus fe res habet, fi cui nulla fua culpa Sa- cramentis carendum eft, Neceífitas hzec non ab- PU foluta, fed byporbera eit, conditionem poffibilis ufus fupponens. Hinc privatio, a qua abeft con- a]lql temtus, non damnat, 'Luc. 23, 43. Marc. 16, 16. i- X f us, E idelgs : ante Abrahamum Visventes , Hiob nevitae XXVI. de Saeramentit (S 524—5206) 423 TT nevite poenitentes, Cornelius antequam Petrum audiviffet, caruerunt Sacramentis, acnihilominus il 1 Deo accepti fuerunt. Mi (s S 525. In veteri Teftamento Circumci« gumerus; | « fio & Agnus Pafchalis tam apertum ha- 1f bent verbum mandati ac promiffionis, ut 1 nullum de iis dubium fit: eadem in novo 31 Teftamento Baptifmi & Sacrze Coenze rae at ' tioeft. Cumque in nulla alia actione talis Va per omnia analogia cum quatuor illis in- Hfii, l ferya: veniatur; & in novo Teítamento /antum dio illa, Baptifmus & Sacra Cona,. tan- os IT quam media unionis cum Chrifto fpiritua- !fEBm, ne « lis memorentur 1 Cor. 12, 13: plura Sacra- inenía STRICTE D1CTA acmifti non poffunt. Locus Apologi: A. C. p,. eoo.objici huic thefi 1t, I non poteft: tantam enim ex hypotbefi definitio- nis Jarsris, qu: dilerte ibi in contextu pofita eft, j i 1ria ponit Sacramenta. Sacramentoyum . veteris d. tiovi Teflamenti, eadem jgnt fed eo difr:rimcn. quidem vatio genueralis dp» idem fs eff: tamen differunt, quod ;la Chrifw» venturum ejusque paffionem & mortem adumbrarunt; bec r Ex hac . ra- " KCOT. Chriflum ipfum prafemem . exbibeanz, tione ille actiones, quze im utroque Teffameuto zque locum habent, quamvis preeepte fint 2 44/48) qd M leo, & promiffionem habeant, sos poffunt pro Sacramentis proprie diélis haberi. ys 1 $ 526. De Sacramentis In Erelefa romana Atithefs. y p contendunt, 1) circa eorum inítitutionem, non ) Omflh aliquid ecclefiz' auctoritati eífe relictum ,. ut fi quid e re effe videtur, mufandi pote- It j j M Dd 3 ftatem j : 4 " dex 2 ($. 526.527) AXXVI. de Sacramentis ftatem habeat; 2) féptem inftituta effe Sa* 7 cramenta, Baptifmum, S. Cenam, Con- firmationem catechumenorum , Otrdina- (X tionem Sacerdotum, Benediétionem conju- pigit XoY gum, Confeílionem cum abfolutione,(& Àbr extremam Unctionem ; 3) per Sacramen- debm ta gratiam conferri ex opere operato; 4) Droi ad Sacramenti validitatem requiri inten- gt tionem Miaiftri vel Sacerdotis. ütabo ts m Sunt alius generis adverfarii, 1) quibus ipfum somen Socramenti difplicet; 2) qui mibil myfferi elet Q pcs in facramentis admittunt ; 3) qui Sacramenta D Q nuda fua, ceremonias meras, efficaciam aut nul- lam, aut objeétivam tantum habentes, rizus omni- Gdit no iudifferentes effe, cum Socinianis ftatuunt. Nonnulli, quibus difplicet przfens rei chri- Tar füanx ftatus, exiftimant effücaciam facramento- rüum zudignizate winiffri corrumpi, facramenta ipfa Datt imbecillioribus tantum chriftianis deftinata effe; pro- C vectiores externis his non amplius opus habere. 1" ( tim: . DE CIRCUMCISIONE. Yu,, "$ gz7. Cincumcistzo eft. Sacramentum Circumci- j J n . fionis De- veteris Teflamenti prius , quo honunes per cruen- Juitio ; tam praputii abfciffionem , .fab invocatione Dei , ia ! exd E7 fub obfeuio erga mandatum ipfius fa&am, fa- deri divino initiati fuerunt, h &dmj Cireumcifio in prima fua inftitutione non fta- | tim fuit Sacramentum totius ecclefize fidelium il- grini dj lius temporis, fed domefticum familize Abrahami: a Mofe pottea przecepta, univerfale ecclefize ifraé- €rvi üticæ.Sacrame*nt?m fatta eft Joh. 7,22. Wtte $ 528 - XXVI.'de Circumcifione — ($ 523-«---5'3(;) 425 je $ 528. Prima Circumcifionis inffitutioa i, pipyris Cot- Deo fafía legitur, ut figmwm faderis effet , divina ; d« quod cum Abrahamo ejusque pofíteris pe- j pigit, Gen. 17, 1—12: ex quo intelligitur ! lne; & Novuw fuiffe inftitutum, quod pofteros fatte Abrahami a reliquis gentibus difcernere 0; ) debuit. Gen. 34 24. Jer. 9, 25.26 (4/. 24. 25). Ttltle Proinde ex moribus zegyptiorum, aliorumve centilium derivari non poteft. Probabile eft, Abrahamum cum in zegypto prima vice. peregri- nans inter alias opes etiam fervos plures nactus s ipin eflet Gen. 12, 16, in horum numero etiam zegy- gj tios habuiffe; & hos non fuiffe circumciíos: vunettà nar diu poft demum, oxuzs fervos fuos circum- j t cidit Gen. 17, 23. l ) i um« jj l- gt Al frata Anitio -fait; ab Af ming'/ier j &i d hamo Gen.17,23, & fic deinde a quolibet gt j ia patre familias, aut alio etiam ad hoc offi- 0 " j p cium idoneo, Luc. 1, 59. c. 2, 21. jv - In cafa ueceffzatis a. "Zipora femina adminiftra- tam, a Deo approbatam fuifle, ex eventu patet, Exod. 4,24. 25. 26. $ 530. Imperata a Deo fuit Abmhamo; fubjeBum, — - t €7 univerfe ejus domui ac pofleritati w Ascu- mafculi $ 13 Gen.17,10—13 & quidem v. 14 fub It D excidii poena. il fi' Parvulis poft octavum diem , quam nati effent , adminiftrari debuit Gen. 17, 12. Lev. 12, 3, Pere- grini ad Pafeha cum ifraàlitis celebrandum non yil deliumj admitti debuerunt, nifi circumcifi Exod. 12, 489. Servi inviti ad eam non cogendi fuere, id enim i^ ab ipfa religionis natura sbhorret; in Abrahami J ^ certe familia talis cafus exfiftere vix potuit, Gen- Dd 4 12, 7' d " al 426 (f $3o.231) XXVI. de Cireumcifione 32, 7. 8. C. 13 d- 38.. €. 17, 23 —27. c. I8, 18. Quodfi forte contigit, ut quidam ex avite reli- gionis amore eam nollent fufcipere, prudenti Pa- jZl?//* trifamilias facile fuit, huic difficultati confulere : 100 oterant continuare follicitam inftitutionem ; to- l " lerare aliquamdiu reluCctantes; nulla fpe relicta pervicaces aut dimittere aut vendere. Di Ster Ex eo, quod Deus folis maículis hoc gratiee medium dedit, non fequitur, feminas non habuiffe buit xf aditum ad ipfám gratiam. " Occurrunt in Scriptu- ris multa exempla religiofarum mulierum inter ln s hr ifraélitas. Circumcifio illis tantum, quibus prz- [1/677 cepta erat , neceffaria fuit.. linem Átt. Y gromiffo — $ s8r- Circwnciifio conjun&tam Aabuif fpi- Tuotg €2 efficacia ritualium bouorum. tum promiffionem ,. tum: col- u Jpirituolis; lationem . tum obfignationem. E Fuit quippe (t) receptio in tale fcedus, quo Deur facius eff xxowzN1s DEus; Gen. r7, 7 —15. €oll. Jer. 31, 23. Matth. 22 32. 2 Cor. 6, 16. c. 7, z.. (2) fuit Abrahamo srGILLUM Jw/litie, quam: qui- dem diu ánte per fidem acceptam. nunc denuo ob- fiznatam habuit Rom. 4, 1r. p (3) Absque hoc fi. fuiffe£, non poteít dati ratio, cur Deus circum- ägfq cilionem fpiritualem cordis , (converfionem & fan- Inij €tificationem) tam ferio requifiverit, Lev. 26, 41 Deut. 10, 16. c. 30,6. Jer. 4, 4. c. 9, 25. 26. AGL. lu 7. 515 quod Paulus usque adeo urget, utcircum- D cifionem externam interna illa vacuam ne quidem. pro circumcifione vera agnofcat, Rom. 2, 28. 29. 43*4 1 Cor.7,19. (4) Credentes habuerunt ex ea &1a9, ( citicacem in periculis comfolarionem , x L | 149 6- Ct l?, 260 ö()g Q Confequenter: Circumcifio veri nominis: facramen- fi zum fuit apud illos Abrahami pofteros, qui reli- gionemr veram retinuerunt. Apud populos, qui Ia a religione deícivére, & alieni manent, inanis ri- ge tus & mera fuperftitio eft. fui 5 532« XXVL de Circumcifione ($ 552—5342 427 18,- 39. [ tel- $ 532. Zfbrogata ef cz'rc'zsm-ci/z'a in HOUO Tt- abrogas onti B- flamento, & quidem intuitu omnium; non íio; Yülere: Q (0- modo. gentilium, fed eziam J«deorum ,. Gal. lt 5234 Dicitur quidem fedus eternum , Gen. 17, 7: fedi zeternitate periodica, fecundum quam. durare de- t quie Dbl buit usque ad finem ceconomize illi przeftitutum. b « feipte dtant Prophetize de Circumcifione eriam im. uovo: yt inter Ieflameuto continuatida Efa. 52, L. Ezech. 44, 9:- fed. loquuntur de cireumcifione fpirituali. Chriflus: ys circencfonem admifit : quia venerat, ut omnem legem impleret Gal.4,4. Apo/loli eam obfervarune Act. 16, 3: per condefcenfüm, in gratiam infir- JUI t/;! miorum, ne hi aeciperent fcandalum ; adeoque: 717 ex ratione temporaria, nou ex meceffitate, aut. firicta obligatione, Gal. 2, 3- 4« 5« js, Qu DE AGNO PASCHALIL "i [0] /-! $ 533. P'AS'CHA eft adio jäcraf a: Deo . in- Paftlia am ( ?l 110 0 ffituta,. qua dpnus, im memoriam beneficis im quid z j J l fj -Fguypto olim preffiti ,' conflituto: tempore: ab n Jjrailitis ma&fatus € comeffus fuit, u£ im fid W())n )j A AMeffie venturi confirmarentur, T0 Divina. ejus inffiturio exftat Exod, I2;. 1—29: ejtts- inflie Ti 43—49. Íntio; M ,aj $ 534. R ES, circa quam a&io hzec fa- materias, IUE era fufcipi debuit, fuit agnus mafculus; (,ægf!tïf" fine. nevo;. qui annum impleverat ; fepa- qm v [^ J 05 randus per aliquod tempus a reliquo gre- 0l ge. i Hac ex ipfa inttitutione liquida. funt. Dd5 Rario- [g 428 (5 534*-?537) XXVI. de.z.ä'gno Phjfchali Rariowes phyfice , antiquarie, politicze, quäs Dl de his circumftantiis erudite quidam contulerunt, pretio fuo relinqui poffunt, modo non fines & Ij ufus fpirituales ac coeleftes, de quibus mox dice- [ mus, excludantur, invita Scriptura. bus mablatio; :$ 535. Agnus hic tempore przfícripto qui matfari debuit Exod. 12,6, & fanguis ejus Tl pofübus illini v. 7, qui fequenti tempore ln ad altare fparfus effe legitur, 2 Paral. 30,16. &t n €. 35, I1; &tque hic fuit a£us sACRIFI- comefhio; CIALIS. Ma&Gatus vero agnus deinde f fuen ä[ï'&ri, ac fofus comedi debuit Exod. 12, g. lnig 9. 10, qui aZur fuit SACGRAMENTALIS. Hi duplicis generis actus, fi rite diftinguantur, fng facilius nonnullz quzeftiones expediri poterunt. h tion miniffer; $ 536. Inter has prima eft de Sacramenti Rn MINISTRO. Pafcha illud primum in /E- gypto adminiftrarunt patrejfamiliar. . Cum autem deinde tribus Levi, & ípeciatim fa- ( milia Aaronis ad íacra obeunda vocata Vi elfet, divifa inter Sacerdofer €7 reliquos 8' 91 Jlfraglitas opera fuit. [ili peregerunt fan- RU guinis facrificialis adfperfionem ; Ài reli- ïm à quos actus; /lorc. cif. Q indolerz $ saT. ditera quseítio e&; am agnur pa- al : Jhalis fuerit facrificium. — Poteft dici Sacrifiium; n 2) propter ma&ationem, reliziouis caufa äx C fu(ceptam , & /) propter fanguinis [parfio- nem.: T E J E : XXVI. de4gno Puchali | ($ $31—539) 4 d , Qu Jerunt, nem.: unde & fic expreffe vocatur Exod. ites & 12,27. Num.9, 7. 13. Sed fuit etiam Sacra- x (Ue« menium; propter comeftionem , cum riti- fine bus a Deo prefcriptis fufceptam , Juii) qua ne quidem celebratio ejus legiüma i, ms ; fuiffet. us Sacrificium. tamen Jfrile di&ium tion. fuir: nihil 30X enim de ejus carne & adipe altari impofitum Deoque oblatum eft. RIFE einde $ 538. FonwA ergo five a&fur. formaler forma; fuerunt a) manducatio, cum repetitione ver- db borumn inflituionis conjïm&a , & b) ad[perjio MIS gt Janguinis; Exod. 12, 11—27. en. Reliqui aétus accidentales erant, ad preepara- tionem partim, partim vero ad decorum & bo- qmetii num ordinem pertinentes. in À $ 539.' FiwiS Rujur aäïio?zz'y ./ä-cræk fuit frgiss Cul (1) memoria liberationis ex segyptiaca fer- n vitate, Exod, 12, 17. 26. 27. €. 13, 3. 4. « 8. 95 (2) Prafiguratio yflerii redemtiouis , )Jl ) quoS conjun&a cum fidei inj Meffiam venturum fi confirmatione , & beneficiis fpiritualibus in- j de fluentibus, x Cor. 5. 7. 8.' Hebr. 11,28 coll. 26. Hie fimis typicus d?* myfficus elucet etiam. ex fa- [ J cili, planz, nativa, minime coacta convenientia /, (l inter agnum pafchalem & Chriftum ; ad quam ob- fervandam & eruendam aditus aperitur a Paulo C]H ;Cm*. 27 7- 9 & Johanne c. 19 36. d j $ 540. 430 ($ 540.541) XXVI. de 4gno Psfthali abroga- $ 540. Zibrogafum e[fe im movo Teffamento tlon] f10 ; Sacramentum agni pafthalis, difcimus (x) ex h; a ratione generali, quod omnis typus pra- fente antitypo antiquatus cenferi debet; (2) ex declaratione Chrifti Luc. 22, 16 nunc in eo effe, uz Pyíha xMPLEATUR n regno Dei , & propter hanc ipfim ratio- T nem /e nom amplius comeflurum effe de eo: haec ifit enim ratio zeque ad quosvis chriítianos pere tinet; (3) ex in(titutione alius noyi Sa- Jitii à cramenti, immediate poít hanc uitimam € r coenam pafchalem fa&a; (4) ex eo, quod Al PBT nusquam in ecclefia apoftolica quaítio s 1 mota effe legitur de judaico pafchate con- t tlnuandm di $ 541. lefvntlunt a nobis in hoc Loco, (7, Jntzthyis qui razionem facrameutalem circumcifionis & Chrif agni pafchalis non agnofcunt: quorum va- fs ria funt afferta: 1) origimem circuincifionis &t) ex Ggypto arceffendam eífe; 2) fuiffeaZun hl mere exfermum; 3) habuiffe finem & effe- D étum tantum civilem, ualioualem, tempora- ii €mts lia beneficia fpectantem ; 4) certe finem & [7) Q ufum zon « if. moraiem habuiffe. baþ[ adþe Similiter & de agno pafchali exiffimant datu] Ü &) pleraque ritibus & iuflitutie genfilium op- Adhil pofita; b) lfraektïs ab idololatria & luperfti- W tioni- j XXVIL de Hapiifo ($ $41—543) 431 quono tionibus gentilium avocandis fuiffe deftina- I) ex ta; :) fines & afus fpiritunles mullor þa: Wa buiffe. il LOCUS XXVII Ó AATUR DE, BAPTISMO . | fati- $ 542. BaPrismus eft a&fio a Chrifío o: Dnt L Baptg'/'mi inflituta, qua homines in fedus cum Deo reci- pospet definitio ; y M piendi agua tinguntur im momime Putris, Filii, * tirtam €7 Spiritus Sun&i , uf regenerentur ac rmovm-; dur per Spiritum Sancium. : quod quæ'ïiw $ 543. Baptifmus aquz eft pzviNvUM inflitutio ; * fe QUi inflitutum, EHoc ex eo probatur, quod ) divino juffu a Johanne coptus Luc. 3, 2. 3. Loto, C. 7', 30. ]Oh-l, 33' Matth. 21, 25; b) a jis & Chrifto in terris verfante per difcipulos jm v fuos continuatus, Joh.3, 25—27. c.4, 1.2 & £) cum in coelum afcenfurus effet nova .cïfwüïs folenni inftitutione, juxta cum evangelii i.de praconio injunéctus fuit Matth.28, 19. ppt Addidit Chriftus huic mandato promiffionem de efficaci praefentia füa & gratiofo concurfü wsque nem& ad confummationem feculi duraturo. Ex quo patet, baptifmum aquaé non ad temporarium tantum , fed ad perpetuum && univerfalem ufum a Chrifto man- datum fuiffe. Hinc & Apoftoli accurate manda- tum hoc obfervarunt in muneris fui functione, ? adhibitis etiam verbis preceprivis ACt. 2, 58 Busve j j S4ze, C. 10, 49 mgoctzafs avris fBamriciven, den[ t $ 544- 43 4 d ($: 544-445) VXXVH.'de Baptifino elementum Q 544« Elementum.| vifibile fanqævhüic at s actioni deftinatum AQuA off.. a) Hac ufus BI tut ad baptizandum Johannes Matth. 3; 1. Joh. 3, 23; Philippus A&t- 8; 36 ; & Petrus X ] A&.10,46.47.48: D) aqua diferte, cum SAN de baptifmo generatim fermo eft , memo- lnpii ratur ]oh. 3, 5. Eph. 5, 26. 1 Pet. 3; 20. 21, Bu Gratiofe Deus, rem ubivis obviam ad hoc gra- aíum tizte medium eligens homfnum. faluti profpexit, Dicih Nec nobhis licer in aquc locum aluum liquorem fuh- tecitatic flizmere; quoniam certi effe non poffümus, utrum Unius À Deus cum tali medio, quod ab ipfo mandatum non eft, efficaciter operari velit. hoc&x fiuty latth. applicanda .-.5 545. Acr10, quam circa, h.oc elemen- E pér ummer- p vifibile Deus fufcipi vult; eft PBa8 06 Jfionem aut vaudi quo agua fic homini applicatur , ut lavacrum 4 ' af'»fo- JUS ip Bem; five. ablutio. fit, Eph. 5,26. Tit. 3 5. A&. sz D 22, 16. d | Utrum id neceffario zmmmerfome per i debeat, M an etiam adfperfine feu affufinne aquze E e ri poffit, de eo nec lis movenda, nec fcrupulus cuiquam hi injiciendus. Vox fw«rzi,j,cs utramque fignificat, a&ior: De neutra difertum exíftat mandatum. Praxis an- Tnediy tiquioris ecclefi:€ immeríione utendi, fi non du- ipeng bia eft, certe univerfalis non fuit, ut ex Clinico- lt in vum Baprifmo patet. Immerfio egregiam omnino habet commonefactionem , de fepultura fpirituali Ti Rom. 6,3.4.5: fed habet fimilem etiam ablutio &Q fü Att. 22, 16. Eph. 5,27, & adfperfio 1 Pet, r, 2 Hebr. 10, 22, & adfulio Tit.3,5.6. — Ad caven- dos fcrupulos prudens confilium eft, largiorem po- j tius, quam parcam aque affufionem Taadentium.. term tf $ 546. XXVIIE de Baptifino ($ 546—543) 433 huit 5,546. Ut actus hic a quavis alia com- forma; c ufüs muni ablutione diftinguatur, peragi debet 51 verbis ab ipfo Chriflo prefcriptir, 3YN NoMr- WIUS NE ParRiS ET Firir ET SPrnITUS , m SaNcrTi,Matth.28;19; quae verba ad ipfum M baptizandi aGhum promunciamda , wt conftet, 20:2[' Baptifmum in nomine Dei Triunius pet. actum effe. g Ql Dicitur Forma Baprifimi; nec perfunCtorie hzc ( Jïlï'»' recitatio fieri debet: Eft invocatio feria Dei Tri- Jtrum unius ACt. 22, 165 & eft folennis declaratio , fieri mágtu hoc & mandato & virtute Dei, ipfumque Deum "Ülrüiunum aCtui huic przfentem adeffe, ut ex Matth. 3, 16. 17 colligi etiam poteft. liite . $ 547. Quoniam igitur cum a&tu bapti- efficaciag If zandi conjungitur verbum divinum,; vi cu- at jus ipfe Deus Triunus prafens eft, Bapti/ino , A if EFFICACIA DIVINA. Eph. 5,26et- clefia fanthficari €7 purifirari dicitur lavazro AQU iE IN VERBO. at j pomty Efficacia hzc non pendet ab aqua; neque ab RUi aCtione baptizantis: led a& ipfo Deo, qui per hoc gqilïmä medium, (aquam cum verbo cotnijuntlam,) effhicaciter xi$ dt Óperatur in baptizatum, quo hic actu transfera- yn U tur in communionem cum Deo. ln . Recepta apud Theologos formula eft, Verbum, gmninq & Spiritum fanctum & facrofanttam "Trinitatem, yritot effe rem celeflem Baptifmi; quam nonnulli (minus abh]tio commode) Aareriam coeleftem vocarunt. et, 1 ,av $ 548. Bapfifmur non eft ritus mere ex- falutem um p ternus, fed habet promi[ionem. gratig €7 bo- tonferens ; Wi neficiorum fpiritualium. Eft medium, per;quc.)d j u 5 j ($ 548.549) XXVII. de Baptifmo 434 Tl in ordine divino offertur & confertur 4) regeneratio ] oh. 3, 5. Tit. 3, 55 — P) vemiffia de Dj puts pecettorum Luc. 3, 3. AGt, 2, 38.. c. 22, 16. p at Eph. 5, 25.26. 27 ; €) adoptio & in foedus Ahtth. gratize receptio, 1Pet. 5, 21. Gal. 3, 26.27. TitQ 3, 5' 6! 7 ; d) «/änü?]ïfätio, ROm- 6, 4-- 5. 6. Ó df Col. 2, 11. 125 atque 7) ipfa adeo /alus, folunt Marc. 16, 16. Tit. 5 5. 1 Pet. 3, 21. Joh. 3, 5. ENTCNTRERCRCCNICR RRU IRIT RUL fs d Probe notandum, JBaprifmo xpsr hos effectus tribui, Gal. 3, 26. 27. Rom. 6, 3. Tit.3,5. 1Pet. Wp, . 3.21. ejusque adeo vits uou fauificativam 1antum effe, fed collativam. ; Y Univerfi autem i effefus Baprifmo rribuunrur üdmar non folitarie, non extra, fed inrra mexum cum iredeim zo;0 falutis ordine ;; & pofito apud adultos in eum confenfu ACt.2, 41, c. 8, 36. 375 & jugi baptifmi ac ne fal foederis baptifmalis recordatione & praxi. Gratia & falus ilis per baptifmum confertur & collata lgo confirmatur ,' qu; divinze huic efficacize uon reftftuuz, QU ex Chriftsn quique fideliter gratia daza utuntur , ACt. 2, 40. 4T. ju. g C. 8, 39. C. 16, 15. 33. 34. Matth. 3,8. tür hr Quod in multis baptizatis effectus hi falutares non exfiftunt, non valet ad efficaciam ipfi Ba- WT ptifmo denegandam: nam Ja/us etiam his offerzur eerie per Baptifmum, Gal.3,27. Rom.6,3. Marc. X6, 16.. ACt. 8, 13 coll. r8—23. Luc. 7, 30; fed non firüy irrefiftibiliter, aut ut amitti non Ml !) 2 Tet.T, 9. pofüit A'"cï. $, 13* if uece[fituss Q $ 549. Baptifmus aque vi mandati Chri- üts ! fti neceffarius eft. Nam 24) ordinarie non Q LT nifi is, qui renatur efl ex aqua €7. Spiritu, in It €ffe regnum Dei ingredi poteff Joh. 3.5 ; 5) Chri- tür £ ftusei, qui eredit €' baptizatur, falutem ad- iptii dicit Marc. 16, 16. Hoec XXVII, de Baptifmo ($ 549.550) 435 r d) Éoc tamen accipiendum non de abfoluta, fed de bypothetica nece[j/iare, de ilis qui baptifmi com- ^itif potes fieri rosstwT. Unde eos, qui citra fuam culpam zfdzz:so decedunt, defectus baptifmi non 4, 1. rivat gratia Dei ac falute, Marc. 16, 16. conf. fs Y B5 atth. 18, 14. M'arcf 16, 13—16. Jon. 4, rT. n , 4' 0'(1' deflinatus ] ex parte Del omnibur, qui Chri- y fi, fto funt initiandi, fine gentis, conditionis, )h, 3; 5' eftetus fexus difcrimiue. Matth. 28, 19 Chriftus , 1b emnes, quos docere jubet, jubet etiam bapti- j R &are; Matc. 16, 16 modum falutis obtinendae d ordinarium hunc conftituit falvatum iri n n eredentes €7 ebapti'zatq.r-. Bap"tïfmus commue y o ne falvandorum beneficium eft. tinit Gri - collit Ergo baptifmus non deftinatus eft illis tantum, qui ex gentilifmo aut judaifmo tranfeunt ad facra | "j]iu Il chriftianorum , fed ilis quoque, qui in Ecclefia nati TY M jfuur. Hoc probatur a) ex eo, quod nemo naíci- tur chriftianus. ^ Etiam illi, qui in ecclefia nati funt, fülyra funt caro, & nati ex carue, adeoque opus habent ii Y £) ex regenerarione ex aqua 4* fpiriru Joh. 3. 6. sf analogia circumcificuis, quae etiam ifraélitarum Deo j » federarorum infantibus adminiftrari debuit, c) Eph. fornon 5. 26 lavacrum aque in verbo , toti ECCLESIAE . jau- f&ü $ €lificaude deftinatum eft. Quamvis autem baptifmus omnibus deftinatus 1 Qu fit, a€tu tamen i//; demutn fuut baprizandi, de qui- us certo couflat, eos poffe ac velle beneficiorum falu- me [wn J zis compores fieri, & tnem Baptifmi, eos Deo W l l, [] riuni & Chrifto initiandi, obtentu pofübilem efíe. Hinc a baptizando, 41 adultus fit, requiri- püf tur fidei profeffio ACt. 8, 36. 37, neque invitis Baptifmus obtruditur, ACt.2,41. Luc.7,30. Ti Ee $ 551. l 436 ($ 555 XXVII.. de Baptifino. itiot gliam - in- $ 55r. Baptizandi fümt etiam YNY AN TES. MISSA, fantes, Hanc thefin, a variis varie oppugnatam, tiehill, lii d fic probamus, ut fimul in argumentis re- moveantur dubia ac przejudicia confueta. ER - (1) Infantes gratia baptifmali opus badem; fünt jiru enim caro ex carne Joh. 3, 6. (2) infantes capaces fumr ad motus divinos ac AT, fpirifuales admittendos, atque adeo ad beneficia ATim. baptifmi recipienda. — Nam Luc. 1, 15 J'obanues in- de ab utero, immo V. 41I. 44 XN Uutero materno Spi- ifis ritu fantlo implerus fuit ;; & Marc. 10, 16 Jefus par- vulis etiam] BENEDIXIT. 4 $$55 (3) gratia Dei in parvulorum etiam SALUTEM Q in j propenfa eft Matth. 18, 14. Jon. 4, 1. Si infantes falvari poffunt, poffunt etiam regenerari. Mate, (4) etiam in veteri TTeftamento parvuli, etfi toll "Ü nondum intelligentes, per eircumcifionem gratioe & Denm. communionis cum Deo participes facti funt Gen. 17, 7 facio cdus inter tne d? intey te ac femen ruum, baptin FORE ME Í EUM TIBI ET SEMJINI TUO; V. IO ïï'!msfey boc fedus meutm efl, circumcidi vobis omuem marem; v. I2 poff octavum diem circumcidetu -r vobir ommis wmia- effo /Z'ulua*. juffit, Matth. Hl (5) Chriftus omues geures baprizari hi ln 28,19. Marc- t6, 15. 16.— Nulla hic adáitur zetatis Wn D exceptio: nec poteft afferri ratio folida, cur setas infantilis excipi debeat. E Vr fanter , /393(0;;, quomi- VPOC'QJS. - (6) Chriftus nec reneros ify nus [ad fe afferrentur, probiberi volum. Luc. 18, A4€0qm I5. 16. Qtie j (7) Parvulorum efü veguum celorum Marc. 10, * 13-16; 1 n regnum autem coelorum per baptifmum" r2 intratur Joh.3, 5. (8) Apoftoli bene ficii hujus, oromiffrouem ad pa-- N rentes juxta cum liberis ipforum pertinere pronun agit ciarunt ACt. 2, 39 Pupti (9) iidem ;nregras familias baptizarunt. AGt. 16, 15. 33. C. 18, 8. 1 Cor. r, 16. "ollato De fíde infamum di&um $ 376. Deus vult in- ldfoque fantes falvari: falvus nemo fit fine aCtione & ope- fatione Eu XXVII, de Bapüfmo — ( :551——51533 437 Ms ratione Spiritus fanCti : operario Spirirus. fantli An- MISSA, fides eff. — Petrns ACt. 10, 47. 48 cenfuit, Datatty nemiti, qui $p ivitus fantli pavriceps e[fet , aquam pro- ntis fe» biberi debere , quo minus baprizetur. quda. $ 552. Baptifmi effitacia falutarit etiam in Efftacie ho t futurum fe. extendit , €7 per omnem vitam pv- perpetuie ivit t RAT. Hoc patet a) ex Dei fidelitate /as; beneftà STINÉ. 513j b) ex conftantia fcederis anet v $p ipfius Hof. 2, 19. Rom. 11, 29. Efa. 54, 10. hj p €. 555 3. ]er. 32, 39. 403 &) ex fine Baptifmi, SALUTEN qui in id, ut baptizatus falvetur, tendit, S inint D ] Marc. 16, 16.. Tit. 3, 5 coll. . Eph. 5, 26 vji, coll. 27. 1Pet.3,21: jam hoc indicio eft, :gïü(:kæ [ Deum operationem illam gratiofam, qua fünt ( gt ff baptizatus in communionem cum Deo i V j "ET HLE effe. transfertur, perpetuo cpntinuare paratum » qunit t* Hinc qui gratia excidunt, eis reditus ad gra- tiam hanc fcederalem patet, dummodo operatio- nem Dei gratiofam, quze eis femper reíto eft, , art admittant & poenitentiam ferio agant, j £. 3. T. Ia. Apoc. 2, s. Ezech. 16, 60. lj qwmi' Adeoque Baptifmus femel reGe collatus in eodem ]uc 1 homine zrerari legitime non poreff. Mare. 10 $ 553. Cum totius Ecclefix interfit hac Admi;:iu .apiifm"m quoque in re omnia decenter & ordine per-//ratio ; jl u , agi 1 Cor. 14,33. 40,. neceffe eft non modo 0 PlOn Baptifmum re&e conferri, fed & de re&te x A h collato Baptifmo explorate ac certo conflare : W[ adeoque adminiflrationem ejus mon quivis promi- j n UM Ee23 Qone : /?zzx 438 ($ 553—555) XXVIL, d Baptifino fcue' fit: fumere potg/z', fid tommendata cfl. ordi- fücced zariís EccrEsiz MiNrisTRIS. Hoc vel eandat ipfae prime origines Baptifmi docent, Joh. bente, I, 33- ; Co 4, I- 2. MatthO 28) Ig' A&o 8,v38V Excipitur cafus neceffitatis, ubi minifter deeft: ( tum enim quivis qui funt córifHiani baptizare pof- Ym f funt, ACt. 9,18. Gal.3,28. coll. Exod. 4, 25. 2102 jll Praxir; $ 554. Patet ex hactenus di&is, Bapti- () A aum perperam pro NUDÀ CEREMONIA /uae fitt pto beri. Eft a&us fan&us & ferius; religiofe Vünir fac obeundus, nam ad fincerum Dei cultum ilitmtos folenni profeffione nos obligamus; religiofe ti Tfan ergo etiam retinendus: ita ut in totius r fanty vitx€ a&u profiteamur ac demonftremus, ls bapr nos ad novam vitam, & ad vivam fpem oendo vitre fempiternze, regenitos effe, Tit. 5, 5. () 3 I pet. 3) 2l. R'Om"- 6) 3- 4. S's Til du $ 555. Diffentiunt ab hujus loci do&tri- "ntithefis. mlma u na, (1) quae Z£celzfia Romana in Concilio Tri- t . dentino ftatuit a) de ab/oluta baptifii nect[]] Dlte ij iate; ) deinfantibus, qui non baptizati mj moriuntur; seternam poenam 'damni in Limbo infantum fubeuntibus; .«) de chara- T ( &e;re indelebili, quem baptifmus anim?e im- fiad f primat; d) de gratia baptifmi fo/um id, Tator, , quod peccati rationem habet, in baptizatis tol« P &dr] lente; ) de facramento poenitentiz, ut d U ('Ont Cripinar Jecunda poft nauífragium fabuja, baptifmo uf | fucce- t m ) b XXVH. de Baptifino ($ 553) 439 j p& ud- Hot và fuccedente ; f) de baptifino Sohannis non eandem cum baptifmo Chrifti vim ha- it, Joh bente. P (2) Diffentiunt etiam Aeformati, baptif- fte j v mum /igntm quidem & /izillum gratiae , fed M non illius medium effe, ftatuentes. &MM (3) fümatici, qui e) folum /piritus baptif- gj mum pro baptifmo habent; & 5)mullar cere- religi monias facras ad fpirituales u(us a Chrifto | coltat inftitutas effe3 c&) Bapti/mum aqug indoli no« i ' vi Teflamenti repugnare; d) aut certe ad tem- jt f pus tantum , ut figuram interni ac fpiritua- pf lis baptifmi, infirmis neceffarium fuiffe, [l fm contendunt. X Tit- 3! 5' (4) Sociniani docent a4) baptifmum effe ritum emporariun; /b) liberein ecclefia pri- u !i Q j mitiva, citra Chrifti inftitutionem ac man- li datum, ab apoftolis affumtum ; :) nunc Mi J fü plane iudiferentem effe, libere ufurpari vel fl intermitti poffe. Hasec docendi u forma Qu quamvis aperte contradicat claris Scriptu- n t D r2 didis, moderata tamen videri queat, i t fi ad moderna quzedam qQogritóv«a confes. ratur. o 'f-j Padobaptifimo tum. integrze ecclefize, tum multi, at alii contradicunt, quibus thefis de corruptione originali difplicet. Antiquiorem ecclefiam lis de. aii ! In eeclefiis Prote- b&apiifimo berericorum. türbavit, bgpiffm ftantium 4e exorcifino , abrogatuido at vetinendo , va- — (g ris temporibus ac locis difceptatum fuit. e3 LOCUS 449 ($ 556.5575 XXVIII. de Sarra Cana (ur LOCUS. XXVIIl iil j DE' SACRA COENA. Md & nji Satre Coe-. . S . 556. SaAcRA CoENA eft t;ïio facra , AUA € urQ ( d definis. qua chriffianis. cum pane beweditfo Corpus Chri- (na h0; Jl , €7 cum calice beuedi&io Sanguis Chrifli , vere Ini fusn prafens exhibetur , diffribuitur, £. ab iis man- quat a ducatur ac bibitur, ad sortir Chrifl) memoriam fäi;wii 1 - Uis &f Jaluzariter. celebrandam. fio tem fido m Appellatione facre coEwJE, a circumftantia tem- poris, quo infütuta fuit, fumta, Paulus diferte Tünts ] ufüs eft 1 Cor, 11, 205;. qui idem etiam MENSJE 0 g Domnini appellatione utitur 1 Cor. 10, 21. X -$ 557- Sacra Cena. a Chrifo DowiNo facry iægäätutio ; infituta eff. Ultima ante mortem fuam no- C &e primus ipfe illam celebravit ac difci- lu If, De pulis fuls diftribuit; utque idem deinceps TWitüry f-acerent, , mandavit. MW [/ Teffes faCi ananimes funt Matthzeus 26, 26. 27 ; Marcus 14,22.23. 24; Lucas 22,19.20; & Pau- Vg n h lus, non cvrónzys quidem, fed fmgulari revelarione lint v de hae inftitutione edottus , & accurare eaim eccle- femd fia. inculcaus x Cor. 11, 23. 24. 25, coll. 17—22 & A v. 26 —34 & c. 10, 14—22. Agi] Quze ergo in- prima illa Coena Cl riftus divina ] auctoritate ( ut Domitius 1 Cor. I1, 23) egit, ea a) chriftianis doGrine, dv fidei, dv praxeos morma hm funt; eaque 4)perpezua ac univerfalit , x Cor. 11,26 Nutio donec veueriz; & c) fimpliciffime 44 lizzeram iuel- ligeuda. Eit enim ze/faientaria amb guitatis ex- N pers difpofitio 1Cor. 11, 25 coll. Gal. 3, 15 & dcc 2 Cor. t, 19. 2c. 1dem Dominus edam vi divine üür fue iuflizutionis , ubicunque ea fiunt , quze fieri juf- àt, prO Poreuia Ída inünita, O Zeraciate fallere Wat neícia, n XXVIII. de Saera Cena . ($ 557—559) 441 uefcia, conftantiffime exbiler, quod femel infti- tüit Matth.28,18. Eph. 3, 20. Pfalm. 111,3—8. Explicationes e rizibus F. T. pafchalibus , aut ex , judaicis formulis derivatze , affeCtate eruditze funt , & nullum in infttutione fundamentut habent; äio hn ÍfaCta enim eft poft memorabilem de Pafchate defi- turo declarationem Luc.22, 153—318; & paíchali putr. ccena finita Luc. 22, 20 weré và Óumynsos. VN In fermone, qui Joh. 6, 26 —71 legitur, Chri- ftus non quidem egit de Sacramento Ceenze, quippe T quod nondum inítitutum erat, fed de fruirione At Corporis d Sanguinis [ui fpirituali: iis tamen verbis ufus eft, quze etiam in facramentum Coenze, cum fuo tempore inftitutum foret, convenirent; quo facto multo plenius a difcipulis intelligi potue- aua t ds dit pyunt; inipfaenim facramenti perceptione, quan- am 152 do digne fit, includitur etiam fruitio fpiritualis, J S 558- RES zerrena, five elementum m'jibilg r£f L'Wi' Duid facrze Coenzes eft panis ac vinum: hzec enim lis ; Íuam Chriftus in prima illius celebratione adhi- E dlfu - buit. Qeinti De qualitate panis, azymus effe debeat, an fer- mentasu:; porro de quantitate, & Íípeciatim de bo[flüis orbicularibus; de vino item, merum an aqua Ó 165 temperatum (Crama) adhiberi debeat , fcrapulofe y &H non laborandum. Chriftus nihil hic definivit: ) hinc cuivis ecclefize integrum eft, retinere quod j r femelreceptüm eft, Privatis non licet pro lubitu "T.L l " aliquid mutare. $ 559. Acr10 farra circa panem & vi a£tio facra« frgs 0iv ) eat,' num füfcipienda, a) exemplo & ) infti- sientalis; ye; WP tutione Chrifti, fpeciatim :) verbis uoc o TL FACITE, definita eft. Hzc vero non de üita " V accefforiis intelligi debere, res ipfa loqui- "[J Tj / /M/ a tur: Conftat igitur tribus actibus, Confe- sl ! cratione, Aócu, Arilat. j Ee Primus ALJI XXV'm'. de Sacra Cæm 43* ($ 559) Primus in actione facramentali a&us eft li Conf2rQs. 1l lio ; CoNSECRATIO, qua pauis €7 vinum -ad fa. lub eramentalem. ufum. deflinantur, — 1 Cor. xo, 16 pilg? fuflin 7rocWQiov Ti éuAo'yla 6 GuAOtyOIARP, (àtmet Confecratio confiftit a) in precibus, nempe gra- tiarum . actione & benediCtione; fie enim Chriftus Tm & cuivis divinze precatus. eft Matth. 26, 27; BITIC promiffioni preces fidelium . refpondent Píalm. 27, 8. 2Sam. 7,28. Lue. , 38. £) in recitatione fmklldü. verborum inflitutionis, quz clara voce, devoto ani- Qs mo, facienda eft. Heec sou eft mere bifforica te- citatio.; nor mera doCrine repetitio: fed eft a&ur ,. PPIN quo Minifter ea recitans pablice profiterur ,. fe. fe- Uttor cundum przfícriptum Domini hoc facramentum ACiylar adminiftrare velle; idquod ad eorum, qui adfunt, defia v fidem excitandam & eonfirmandam facit, Pkn recitationem verborum inftitutionis , Cor- h Y t pus & Sanguinem Chrifti cum. pane & vino uniri, nusquam promiffum legimus. Unitio nititur fola mli, €hrifti Domini veracitate, & perceptionem legi- Qer | timam panis & vini confecrati fupponit. GUt$ Hinc intelligi poteft diftinCtio inter confecrario- sem. deflinationis &* unitionis. Confecratio DESTI- EST,. NATIONIS Íit per preces do* per vecitationem werbo- (atlo rum in[litutionis: Confecratio uwrriowis non fo- 8 lum illa duo, fed rozum. facramensi actum dv ufum DUDIT involvit, a precibus & recitatione verborum in- (ICEP1 Dim ftitutionis inciplientem , & us m que dum omnes com- t tunicaverint, durantem. ( eifiributio; Secundus abius eft pxsTRIBUTIO, qua et- Y DN clefig: mini er confeerata. fgjmbola , panem €7 vi- exil 1um , £o modo €7. ordine, quo Chriffur praiwi?, f"l iT Tünt commuaicantibur vefcendum bibendumque parri» fl £ii, verbis inftitutionis fub diftin&tis his ET Qj cétibus ad fingulos fumentes diftiné£te ap- r licatis.. ( Wöu Hzc XXVIIH. de Sacra Cizna ($ 559. 560) 443 u d Hiec fymbolorum diftributio feorfum fieri: debet;, ut diffiucti int a&us , edendi, & polt efum bibendi. r lutintlio pamis in vinum, ut fimul utrumque fü- 1516 matur, non confentanea eft inftitutioni Domini,, Fraclio pauis ad. aCtas preeparatorios, aCtionem fa- cramentalem ipfam antecedéntes, pertinet. Eïelfi&äs Teríius aGius eft w AN DUCATIO atque B- fümtios (v BITIO, & communicantibur feorfüm €7' ordine x Düin, niatie fncz'enda. Diftince utramque repetitis vi- vt cibus commemorar Paulus. x Cor. 11, 26. fotiti (lhhy 27. 28. 29. ?& fe h Utrum fymbola a communicantibus ore, an mants j aren/tn accipiantur, indifferens eft: priorem modum ec- elefia. noftra tenet, idque juftis de caufis. Ul ädmmp $. 56o. Pofita integra a&ione facramen- reg. cvlgs ;is,ïüf' "I'DO unifll» tali, qua hi a&tus juxta Chrifti inftituzio- fir, cor« tituri nem fiunt, iPSU M. ConPUS, 1PSE SAN- /" 7€7 fan . em lg £ Chris. GUiS CHRISTI VERE PRJESENS AD- güi AC gnfecrm»- EsT, É7 a communicantibus non tantum co» ^ o DT Jl 4!(//'0' gitatione & fide, fed manducaudo. d bibeudo, accipitur.. Iuv j [' A m]] ) Prmarie. hujus thefeos lueulenta argumenta. gt (1y Jpfa Chrifli verba, &ccxPYTE, EDYTE, HOC ENXIM EST CORPUS MEUM; BIBITE, HOC ENIM, jl EST SANGUIS MEUS. Continent propofitionem. j ?" : emff o exhibitivam;, & loquendi ufu ubivis recepto /zuc. fenfum fixopliciffimum unicuique fponte fua offe- tunt: quam vere coram oculis noffris adfunz, d» di- firibuuniur. pauis do* vinum ; 14m vere SIMUL ADSUNT ET CUM ILLIS diffribuunzur Corpus d? Sanguis Cbi-' Iþ [ L l (s (2) In iisdem verbis dicitur , hoc eff corpus meum, j uod pro vobis traditum , boc eft fanguis meus , qui pro, m i voli fufus effs boc poczgluïn gjl tovum. reflamentu foti- n 444 6 560- 56 1) XXVHL Adk? Sacra C fanguine meo pro vobis fufo: & cuin his di&is Chri- ftus corpus fuum comedere , fanguinem fuum &ibere !ml jubet: quae omnia non poffunt, nifi de ipfa cor- bil N poris & fanguinis Chrifti fubftantia, acce pt.q pane [u àc vino fimul accipienda, intelligi. (3) Ildem probat avthentica Patsli explicario qua 1 Cor. 1o, 16 pauem de calicem benedictum effe wowuviay ij corporis &? fanguimis Chriffh: quaie verba hunc pla- C | Cral num ac nativum fenfum habet, fymbo!a hzec, pa- fubh nem i? vinum, eos omnes, qui illis utuntur vere par- zicipes veddere corporis d» fauguinis "Yefu Chrifti, id [ g quod prezfentiffimam corporis & fanguinis Chrifti [/] ] cum pane & vino unionem evincit. CRAN (4) 1 Cor. t1, 27. 28. 29 iudigne ureures rei dicun- tur corporis d fanguiuis Chrifli profanati, & judi- jom eium fibi edere ac Dibere , eo quod uon. difcernams Cor- w fl a pus Domini a mero naturali cibo.. Exgo & ipfi rem cceleftem , corpus & fanguinem Chrifti vere acci- ) piunt; quamvis füa culpa non falutariter. pora qui eunita jqu $ 56x. His rationibus ducta ecclefia no- de j bolis; " ftra moduim pre[emtie corporis & fanguinis UT Dirtti Chrifti tantummodo explicat per UNro- ü5 v NEM, five mutuam rei vifibilis 7 rei caloffi t prefeutiam. — Nec longius progredi audet, tà f MY ad tran:;fubflantiationem; nec ex adverfo ver- P 0 ba Chritti luculenta , fgurate tantum atque lr tropice explicare fuftinet: fed fimplici fide fier nititur verbo promiffionis in inftitutione Do- tes inini, & afferto apofloli de 301 OV ÍCb, Ab hoc Yi [ fundamento recedere ad alias explicatio- di h nes, illi non confentaneas, fed potius ma- Á nifefte repugnantes , conícientize religione n Fatemur Unionein banc no- i prohibemur. pü n ideo bis i.nc,o.mgrehenüb-;lem effe: fed no Qu impli- Wf p — XXVIII. de Sacra Cena 44 1 (5 561) sCur- m lm implicat contradictionem aut bili habenda eft. pro impgfü- f t -Neceffe eft, declarari formam docendi, qua ho- D ptte fuates utuntur, quoniam varia illi objici folent, uzeevanefcunt, cum primum recte intelligimur. ;x;üca:io &) otatuimus Uwiowxw utriusque rei, terreftris ! at u ac czeleftis, SACRAMENTALEM 5 quia pnztura Sa- cramenti requirit a) ut in eo adfrz ves zerre[tris, vere hgt fubítantia íva Veteit refens; ) ut illa res terre(txis yifi; 1 son tautum fit [ymbolum 4»* [fipuum. vei cleffis ,. fed eriam ejusdem medium collativum , vebiculum , oxyma. js Chri ) Vi Unionis docemus PERCEPTIONEM SA- í dicüt- CRAMENTALEM , in eo confíiftentem, ut fum:o Jecundum. Cbrifhi inflizurioneso patie ac. vino- benediclo , & jud- a CW' vi verborum promiffouis , fimul .corpus dg* fauguis Chri- "n Jli edeudao ac bibendo . accipiazur. um r t c) Hanc perceptionem dicimus ORALEM, cor- porelem: mnon ratione modi, fed ratione organi, f a edendo àc bibendo fit, quia ove pe (4 izur. Quodfi de elia 0 MODO quzeftio eft, perceptio ip / Ws corporis o Jauguinis Cbrif, quamvis.ore fit, tamen omnino gguin Jpiritualis , fupernaturalir, celeflis eft;/ quod difer- IU tis verbis profitetur FonwurA CoxconDrx p. 755. 4) Ex quo evidens eft, cum docemus, corpus T & fanguinem Chrifti vere, realiter, ipfa fübítan- tià fua adeffe in facra Ccena, nos non intelligere j aüdefa naturalem, localem, carnalem prafentiam: neque g adeo imputari nobis poteft nos ftatuere Impana- tionem , Zvsclay vel confubftantiationem , Com- i 0 mixtionem rei cceleftis cum terreftri, maíticatio- T [ nem corporis Chrifti, contritionem ejus per den- tes, Capernaifmum, aliaque. i D Hzc omnía fup- ponunt naturalem, localem, carnalem praefen- jpie tiam, quam diferte noftra docendi forma exclu- , D dit; & Libri noftri fymbolici nusquam vel ver- ficug bulo hujusmodi imputationibus anfam dederunt: Alia abfürda objici folita, a corporis mere hurnani gus D* naturalis proprietatibus fumta, nihil efficiunt con- d tra nOS; docemus enim in facra coena adeffe cor- u pus non meri hominis, fed CnnisTI, Oav odn a. quod divinam omniprzfentiam ad communem i uíum & pofleflionem communicatam habet. i " l'mg'n' $ 562. 446 ($ 562—564) XXVHI. de Sncra Crno Iv $ 562. O;rdi'nari-idifpen'fatores- hujus Sa- tr : minfris cramenti funt eccl j efize miniftri, 1 Cor. 4, z. "at 2 Cor. 6, 1. c. 5,195 id quod etiam tvra£ío nulli in focietate chriftiana obfervanda requirit, ftum X Cor. 14, 40. (9. In eo ceafn, ubi minifter przfto non eft, magis ficim confultum atque tutius eft communionem inter- mittere, aut denegare, aut diffuadere : , quam pri- atl Vgt:i;- adminiftrationem permittere, 10.11, £09RmU1110. $ 563. Sacra Cona /ub utrange . fpecie f fe J'Blb UL . omnibus. communicantibus indifcrimina- Vatis que s tim adminiftranda & porrigenda eft. Hoc 1.3, probatur (x) ex inftitutione, inqua Chri- tutà ftus utramque fpeciem diverfo actu exhi- 9) buit ; (2) ex emphatica inftituti Calicis C commemoratione Luc. 22, 20. 1 Cor. 11,35 & r GaduTos 1X (3) ex mandato bibendi, a dl Chrifto fimiliter non fine emphafi dato, ut non OMNES bibant Matth 26, 27 coll. Marc. Ton 14, 23- (4) ex apoftolica praxi, non modo potu edendi panem, fed etiam calicem biben.di Catti 1 Cor. 11, 26—29. Accedit memorabile affertum Pauli, Calici be- Reþur BU nedicto foli divinitus affignatam fanguinis Chrifti communicationem tribuens 1 Cor. xo, t6. '9: 4 Swa Co« $ 564. .dd a&us facrameutales in ipfo ufu ma non fa- cri/zcz'u-m - Sacre Coensz neutiquam pertiuet hic , ut Core Do, pus & Sanguis Chrifti tanquam /acrifícium Qüa proprie dihum & piacukl-ax,'.e Deo oHþratur. - Nam ! XiVI-Iï. deSatraCeuna — ($ $64.565) 447 a Nam (:) nullus in inftitutione memora- n tur actus Chrifti facrificialis ; (2) nullus T5: etiam in a&ibus a Chrifto mandatis; (3) t nullus in novo Teftamento prs»ter Chri- quiit, flum Sacerdos eít, Hebr. , 54. c. 8, 4 (4) unicum eft in novo Teftamento facri- dnter- magis ficum , quo Chriftus peccata perfectiffime n p abítulit, Hebr. 7,27. . 9, 12. 24—28. c. 10, 10. 12. 14. 18 coll.3íeq. (5) OOblatio Chri- | /fmii fti femel facta non' continuari, non reno- WO vari, non repeti poteít, Hebr. 9,25. c. 10, " I.5. REU TX (6) Sacra Coena infti- a tuta eft in recordafiotem Íacrificii Chriftis | exl ergo non ipfa eft facrificium. — (7) In facra Calicis Coena corpus & fanguis Chrifti sobis datur '.H)35 & applicatur; ergo non Deo offertur. (8) adpplicatur per imanducationem & bibitios !Ddi ! 1 yo, U nem; abíentibus ergo & mortuis prodeffe non poteft. (9) Chriftus fe offerre non Vart aWo poteft, nifi patiatur, Hebr.0,26; at femel fpend tantum mertuus eft, Rom.6,9.10. (10) Repugnat, facrifiium aliquod effe in- lia * cruentum', & tamen propitiatorium, Hebr, . hr 9, 22 m $ 565. Cum Ífacra Cona ex univerío WPüte EX« at u Domini inftituto in AcT10NE confiftat , ra e/um )f ] [j qua pofita corpus & fanguis Chrifti fym- Perma- T : :bolw 7174 « fera'!üf' ; Mm 448 ($ 565.566) XXVIIL de Sacra Cainà bolis unitus eft; acione non pofita, aut t) w ift n ceffante, non ponitur prefentia realis; pey adeoque /arra Cama mom efl res permanens ; Ut fre jtter | €7' extra ufum (externum) mon efi Sacramens Thanea fu. Ex finmi Etiam hoc docet a)þinPcitutio prima, & 2)illius declaratio a Paulo data r Cor. 10, 16 Panis, QUEM nimi. r d FRANGIMUS, Corporis Chrifft Kowuvia eff. ' Proinde fedtit 7777 fücramenti vepofitio , affervasio, circumgeffazio , adora- ztio religiofa non habet in Scriptura facra funda- fuücionig Deind mentum, quo confcientia in tuto fit. twofiri Sacro Coe- $ 566. Evchariftize celebratio eo FINE It time UI " f1i5; ipfituta eft, ut in ea fiat commemoratio mor- füm fos ts Chrifi applicativa ad exercitium fidei Qetur. Luc. 22, 19. 20 pro vobis. E D 77 1 Atque adeo EFrFECTUS ejus eít, u fi? defim .remiffionis peccatorum figillum ,. €?' promiffones O e evangelii umiverfe , cum bonis falutis a Chrifto 1 Coty partis, communicantibus offerantur , applicen- 9t 1»d quit, ; tur €9' confirmentur , 3 Cor. 11 24. 25 coll. ^ lii Hebr. 8, 10. 12. QUOfp Unde facra Ccena per applicationem fingularem lnt (| ad fingulos communicantes, facit 2) ad fidem & mnii&e excitandam & roborandam Luc. 22, t9. 20 coll, v. ) 41.32; ) ad incrementum vitze fpiritualis Joh. r ll 6, 57; c) ad unionem cum Chrifto arctiorem, x Joh.6,565; nec non d) ad fpem beatze refurreCtio- ATath nis & vitz seternze ex pignore carnis Chrifti vi- Tete vificz ftabiliendam, Matth. 26, 29. Marc. I4.25. Quj Luc. 22, 18. 29. 30.. 1 Cor. II, 26. joh. 6, 50. 5t. 54. 88- fues facun- SECUNDARII krwES funt, D) ut fit profzffro fid^i N darii ; noftras puélica coram coetu facro r Cor. r1, 26; ?Oæmi - 9) ut XXVHI de SatraCgna — ($ $66 568) 449 4, Q 2) ut fit teffera, qua profiremur , tos effe, ac velle feglis: effe memóra illius ceius, cüm quo una hoc Sacrum peragimus 1 Cor. ro, 14-——21; maxime vero, 3) WUAT y " ut membrorum zorus Ecclefw verc, invifibilis, Q inter fe cum charitate intima conjunétio firma maneat, j Cor. Io, 17. c. 12, I2. T13. Ex his efficitur, facram Cenam babeve efficaciam efficacia ; ls Jpiriualem , & effe falutare GR ATT MEDYUM, QuO fy QUEA anima noftra & fanctificatur, & falutis particeps Proinie redditur, Confequenter won eft nuda & indiffereus f, udtth ceremonia: quod quidem etiam ex omnibus infti- tutionis circumftantiis patet. | fündt- Deinde & illud confequitur, faeve Ceme nfum ueceffarium effe: neceífitate non. quidem abfoluta , necef]itas g n fed tamen mandati , medii , offii; ita ut, qui ufüm ejus negligunt, profano médii grative contemtu yio tum fuam conícientiam grayiter ledant, tum in n fi ccetum facrum injurii fint. $ 567 FREQUENTER ; Jülutis. medio wf f T utendum e[e ex: 1 Cor. 11,25, & primase ec- gueus; atftontt clefix? exemplo 1 Cor. rr, 18. 20. 26 patet. Sed eo ipfo, quoniam GRaTUE medium eft, Jrifto in communicantibus feriam cawrionem requirit, ne aut ipfi zndigui fmt, aut iudigue Sacrum hoc pera- WHMI' gaut, x Cor. 11, 27. 29. Hinc certa cowmmunicanribus officia obfervanda ; ? quorum fuümma habetur x Cor. 11, 24—09. a offitia toni- iunt (1) Preparario debita, in vera poenitentia qum'can. nmllgïfm confiftens; (2) Celeóratio ipfa, peragenda im fide , tium; diet & (3) FruQus, in reuovate propofito non nobis fed p tl Chrifto vivendi. jlis jo Ex quo do&rinarum nexu patet, thefin no- qjorer ftram de facrz Coenz efficacia falutari, non gi- me&*? nere aut fovere vanam in a€tu mere externo yilti fiduciam. b e h 25' X 5 568. -ddmitti igitur ad facram Coenam ,,,5 :2') jf U j f are, & idonei ; ; T^ goffunt fili'z' fantum , qui fe ipfos eXplor officia 5] l 1 450 (5 '5638*""57-"0) XXVIH. de Sacra Caena ARIDA officia communicantium obfervare poffutit '/ac volunt ($567), & falutarium epuli ( (e fanctiffimi fru&uum ($ 566) capaces & 25 €upidi funt, 1 Cor. 11, 28. c. 16, 15 Atque adeo dari won poreff ftupidis, furiofis, $5 ánfantibus, animam agentibus, qui mentis non amplius compotes fünt, multo minus mortuis. 'verüæ Vdrcendi etiam increduli, apoftatze, peccatores no- DEU torie fcandalofi, & palam animum impoenitentem E profitentes. Propter indignos autem, qui arceri non poffunt, reliquos, meliores, mon debere facra pyrmayo comtmutiione abflinere., Pauli nos praxis docet, 1 Cor. gi jmi(ma l I', 30- 3 [ï mrJ(ïa fa aSatra Cor- $ 569. Ordinarie facra Ceena publite, in nco. Verbor folenhi- cgetu facro, boni ordinis caufa, celebrari Z55 nli & debet. Eftenim «) folennis celebratio mor- D tis Chrifti 1 Cor. 11, 24. 255 & ») facra- Tant mentum communionis fan&oe fidelium intet je 1 Cor. 10, 17. €. 12; 13; t) Hoc modo fmit itíizi & a Chrifo cum difcipulis fuis, qui df ( omnes una adetant, Matth. 26, 36, & a (b t primis Chriflianis in unum congiegatis, Ut gj celebrata eft, 1 Cor. 11, 20. AG. 20;7. Potefü tamen in privaris adibus facra Cena adimi- fs $ uifiravi àis, qui per valetudinem publicis facris Ti ( intereffe non poifunt. Sed privara communio íin- ü EU &ulorum, ubi nulla urget neceffitas, ad a/xfu; eft t Qen ï*efer;:-nda, Tempus; $ 57o. Tbmpus Jarrm Came celebrandg in Deo | fimg| Sacra Scriptuta non eft determinatum. D f«ari poteft, quoties id defiderat fan&ta anl M XXVHI de Sacr"a Cæmx (5 570—. 571) 451 woltit anim? fames ac fitis Matth. 5, 6,. & fen- ! epui fus tentationum ac: infirmitatum, 1 Cor, u d 11; 25.26. Vid.LiBR. SvM8. 559—568. Sl fünis $ 571. 'P;'æcipuæ in hoc loco Contro- A"üfï?ä*'- entis tn0t2 verfiv funt (1) cum Ecclefia. Romana atores noe 4) de fransfubfíantiatione ; .D) abrogatione eritentet Calicis; c) favrificio Miffe; :d) facramenti pi ara jert f permanentia, adoratione , -aj'er.vatione, tircm- t LC geflatione. (2) Proteftantes infelix contro- [ verfia fatramentaria in partes diftraxit 4) de ubitoy l verborum /oc eff corpusmeum, fenfu non litte- gg(zb,»"m rali & proprio, fed improprio €7 figurato; 7p W $) de corpore & fanguine Chrifti non fube :) ijfïi" ftantialiter, fed fpiritualiter praefente, ore ynm atd ]1 tantuimn fidei percipiendo; c).de communione gt ii indignorum, quid illi percipiant. (3) Ec- Qf qlzl clefia Gracca evchariftiam fub utraque fpe- tbsM cie celebrans a) panem fermentatum & vinum Jt j p aqua mixtum neceffario adhiberi debere; 5) 0 æpa*nis & vini mutationem fubflantialem .per-'Spi- j u ritus fan£ti invocationem Íieri; ) intin- jos Ü €&ione panis in vinumi efiam ?üfantibus por- m j ripendam; d) ut /acrificium |propitiatorium Deo pro vivis; & mortuis, in memoriam yrini fimul fan&orum offerri, quamvis non in j p oimmnnibus his unanimiter, ftatuit. 7 j fl Sunt r Tf XXIX. de Ecclefia 452 ($ 511—572) Sunt ali$ in diverfum abeuntes fententiz: tut qà) veram facram coenam efle rem mere iuzeruam, 104 fpiritualem ; b) celebratiónem facrze& Coenze non perpetuo mariere, fed poft prima ecclefize funda- gme menta ja&ta defrmere debuiffes c) imhecillioribus de- fünatam effe; ubi tamen alii, d) eam ranrtum prc- Qlefia wetlioribus deberi, contendunt. Sunt & domefti- PECU cze de admiffjone indignorum, de . frequenti. comnmunio- Fallü ne, de privata communione disquifitiones. tng ] LOCUS XXIX Áifij) MMI/( DE ECCLESIA d(), l CO] (lfarie QUe f - KEctlefie | $ 572. EcerkstA eftmultitudo hominum, IS? Igv ( l Y definitio ; gui ad fidem in REDEMTOREM Chrifium a ln« Dco evotati, per fidem €7 raritatem inter. E ine bus di conjunguntur, €7 fociatis fludis Deo in Chri- EXBLE flo vivendi, ad glow'ojäm ectlofig im tulo come 10.1t, Ttini Df fümmatg beatitudinem. adfpirant. Ti duf (a),Hzec przecip ua & PRIMARIA ecclefie No» . Wm, d v1O0 eft; fundata 1 n clafficis dictis Matth. 16, 18. . rCor. 1,2—9. Ebr. t2 dl o Epho 4,.4) C- 5, 23—27 Alias vox ecci € fia varios in Scriptura fi- 22. 25. nificatus habet. (^) Communiore loquendi uiu ) latiore fenfu cmrus bomiuum audienrium verbuis Mlt ü Dei d? uteutium . facramentis Ecclefia dicitur ; atque in ecclefiam vocatorum ac eleciorum diftinpgui folet. -«Os ( ecclefiam intelligitar '(c) Eft & alia norio, qua per snultitudo bominum im unam vifibilem focieratem fub nno fummo vifibili Capire conjuutia; fed haec notio tlf Scripture non eft confentiens. hi. i conflitutie $ 573. DEvs xz?PsE ecclefiam conftituit Pütdp aD *0fà- & confervat; Matth. 16, 18 /uper hac príra [et t Ga 2 * icie edificabo ecclefiam M;*.Aivx.' 1 Tim. 3 16 d tur $6, 1 XXIX. de Ecclefía ($ 513.574) 453 Yene» tur Homm Dzr, ecclefía Dei viventir.. AG. terin, 1 n01 20,28 dicitur ecclefa Dei , quam proprio fan- s fnd- guint ACQUISIVIT. Sic de ifraélitica ec- n de- i clefia Exod. 19, 5. 6 dicitur, eritin wIHY r m PECULIUM, regnum facerdotale, gens fantia. 1 euite ! Falluntur ergo, qui ecclefiam pro inani uo- enine habent. Modus ecclefiam conffituendi d? confervandi con- fifit à) in hominum gratiofa evocazioue ex mun- ) do, 1Cor.1,9. 1Pet.2,9; 5) evocatorum /fau- Gificatioue Y Cor. 1,9. Eph. 5,25.26. c) eorundem- que fégregarione a mundo , ut fint peculium Dei Joh. 15,19. Gal.r, 4. Rom. 12,2. 1Cor.11,32. 1Pet. ) ho 1,18. 1 Joh, 2, 15. 16. 17. c..4,4. 5. 6. ( ] [n ecclefize geueff omnia confluunt, quz de or- y n dine gratize & mediis falutis in Locis preecedenti- bus dicta funt. Eximie eam declarant foecunda TT EMBLEMATA, fundameuti dv edificationis x Cor. 3, MIO [üh O. 11. Eph.9,20. 1Pet. 2, 4—7. nec non f/anta- zionis Pfal. $0, 9 —12. Efa.s, r.2. 1 Cor. 3,6, unde zaram. HisToRick natales de9? ideam chriftianze ec- nata diftinctio inter ecclefjum plantandam de* plan- ddel ld aj [ clefize a&fa apoffolorum divine enarrant. - f u j . $ 514. FonuA ecclefize INTERNA Con- formain. j yeudl 7 qu W fifit a) in credentium conjunBione rum Chri- terua ; (or flo, communi capite, per fidem Eph. 4, gi o Qu 12—14. Col.2,19. €. 3, 11. 5b) in creden- mteïh yiani hj tium coujuntlione fpirituali inter f2 Joh. 17; 23. jgc Eph.4,15.16. Hzec fit per confenfionzms im eandem ilam fidem 2 Pet.1,1. 1 Joh. ,3; & y t (l per vinculum cariratis Joh. 13; 35. Rom. x5, yr i " 5. 6. 7. Phil. 2, 1. 2. Col. 1,4. 5. €. 3 11—14. 13!1 ul Ff2 Ín E 454 (f 574—570) XXIX. dr Ecdæjïa In $ymbolo apoflolico dicitur.cowwUNTO SANCTO- pl'mi&ïcat RUM:. quie partim objecfiva efít, quia omnes ea- Taeulent dem beneficia fpiritualia && bona íalutis, fiduciz ett ac Ípei ipfórum commune objectum, participant; artim fa&»je(j;Àva, quia omnes animantur eodem : piritu, "& per preces ac charifmata fua alter al- n terum juvant Eph. 4, 3. Rom. 15, 30. Eph. 6,18. prie x A&.12,5. rPet. 4, 7—11. Rom.12,4.5. iCor orun g 12, I. —27. (s mta $. 575. EXTERNA ertlefig forma confi- forma £Xe &tbl ] igrna; ftit &) in profeffone eorundem dogmatum fi- Ü a dei, & 5) exercitio ejusdem ca/tus divini. Doltmy, His tanquam communi vizculo, ccetus creden- Yatth, tium confociattur ACU, 1, 14.. C. 2, 1. 46.. 1 Cor. II, 20. C. I4, 23* 26. türi; Crifi, ecclefia ine ttidiuyt, $. 576. Ecclefia quoad externam for- tut doy; mam & quoad perfenas quae coetum con- V. Q di : z:jþbili.f; füituunt, eft quidem vifibili: fed tamen ec- DEI, Cg di; Rol clefia re&e etimn 1N V 1S1BILIS dicitur, quia li i g'?orioþm ÍpeGari precipue debet ratione formz fuse i ( pen internz. ($ 513)- à YVigo 4) durerüa fidelium cum Chrifto & inter fe com- d EOnVem emunio, quamvis per fructus fuos etiam oculis ho- minum confpiciendam fe praebet Matth. 5, 14.—16. Jac. 2,18, tamen cerro- d infallibiliter. folt Deo co- guia eft Y Reg. 19, rocoll. 18. 2 Tim.2, 19. 1 5am. Psg 16,7. Joh. ro,24. 16. At 18, 10; — 2) multa cre- W f dentium 4ena opera occulta manent Matth. 6, 4. Ttrii 6- f8- IPetn 2, 120 c) & ipfi vere credentes « 7wuutndo fion. agnofcuntur 1]oh. 3, 1 2Cor. 6,9. :4) ftur mauifeflandi demum cum Chriíto in gloria Col. 3, Chri 3 L dixi L(.)co hujus formule de ecclefià vifibili, invi- flþil'i, alii malunt ecclefiam in igzertam d9 externam of iinguere; quia hzc docendi forma, ab ipfaece elefize forma defumta, minus ambigua eft, nec fo- : ET XXIX. de. Ecclofin ($ 576—578) SANCTO- Wsvl pf)i&ïcatïonibus confuetis patet. Appellatio in luculentis dictis Rom.2,. 28. xPet.3,4 fundata , liv eít. Ttcpant x or entem d- $- 577. Ergo Ecclefia, fi accurate & pro- proprie u prie loquendum fit,. vere eredentium. €7. fan- fantiorum . 5 I Gorum multitudo eff.. Hoc a) ex modo di; /ocietar efis Cis patet; & 5) paffim Scriptura fic de ! canf- gt f ecclefia loquitur, ut «on mifi vere credentes i. €' fancii GENUINA. ipfus membra haberi poffmt. s Crite Matth. 16,18 ecclefia dieitur aJ ipfo Chwiffo edi- f o ficari; Joh. Yo, 3- 3. 14. 15. 16. 26. 27 . dicitur ovile Chrifli, grex ovitmy, que pafforis fui, Chriffi , vocem audiunt, ejusque ducium . fequuntur s Y Pet. 2,5 diei- m i tur domus Dei, cujus materia fint Japides vivi; ibidi um « V. 9 dicitur populus: fanflus , genus eleGium , peculium Dei; Col 3,12 appellantur e/e&i Dei,. faniti, dile- fet Q &i; Eph.5,25.26.27 dicitur fponfa Chriffi, quam fui- ipfius impendio redemtam fauZificat, mundar, üf qulm gloriofam. fiflit ,. non. babeuzem maculam. per prosre- T tica peceata contraCtam , auz rugam per decremen- ta vigoris fpiritualis, aur frnile 4uid, rf ut Heec in ecclefiam internam ,. inviübilem,propfie convenire evidens. eft.. .oculïs " j j ( $ 5'78'.. Sed Ecclefia q;ubnd" externam ceni damem df fuam formam ípe&ata, malor etiam €7 l- mlj ad- muffü qe porritas &* $MTX TOS habet; d) Trifte hoc mixti ; d 6 ïegentes !4 fatum fubituram ecclefiam. chri(tianam ï- 6,0' lï Chriftus in. parabola: de zizanii diferte prae.. r'm : OL J b dixit Matth.13, 24—30:& 36—42 b) nee jil, " eum»- apoftolica: ecclefin poft praeclara illa. initia. in acr commemorata ; diu ab eo malo . im- a ipfäf?: Ff3 munis Eft; nï; 456 ($ 578 XXIX,. de Ecclefía munis manfit ACt. 5, 1—4. c. 8, 13. Rom. J Qiill/) 16;14 ig- TOU $ 4 . 'Apoc..cQ 2&3. 7) £) omnium temporum experientia hoc idemn teftatur. l Ecct Hic obfervanda fequentia: (r) Corervs taijs, ür a. qui malos admixtos habet, in Scriptura dicitur adhin quidem Ecclefía, Apoc. r, 4 (d» fepe alibi); ve- rum non proprie, fed fymecdochice: denominatio- t ne a parte potiore, nobiliore, qua' vere Chrifti elt (nempe fidelibus d fantlir) petita. fempor "(2) Hypocritze & improbi quoad extergam. tan- difiüdin tum fidei profzf/jouem cum fanctis.junguntur, non quoad internam fpiritualem communionem : hinc Vitbil, nomiue taNIUm NON RE shembra ecclefe, & magis COnVen 1N ecclefia, quam px ecclefia funt. Sunt planta «ou a lo plautata Matth. 5, 135 &unquam a Cbriffo Ti vo fuis agnii Matth. 7, 21 —23. Luc. 13, 25—28. fien om. 8, NWiete (3) Quia utrique, tum boni, tum mali & hy- . quoq ocritze , in hujus veonis curfu in eadem externa Àpor, ocietate ecclefiaftica vivunt, & eorundem facro- Tofnyn hu rum, eorundem falutis mediorum quoad exter- 20 num uíum participes funt; veri f;ideles hvec duo O obfervare tenentur: 4) fugere quidem & vitare fium eorum jmpieratem. Rom. 12, 2. 2 Cor. 6, 14—18. t f Eph. 5, 7—13. Phil. 2, 15. 2 Tim. 2, 19. 20.21; Y a £) fed ex adverfo tamen communibus caritatis offi- m ciis, monitis, exemplo, deprecatione etiam pro illis Tegiom" ud Deum, operam dare, ut Chrifto Jueri- fegi fíaut P h il. 4, 5. 1Pet. 3, 1. 2. Matth. 5, 16. t Cor. 7; 16. 1 Thelf. 5, 12— 15. 1'Tim.2, r coll.4. Col. 4, 5. ' Atqu (4) Ex mixto ecclefiz ftatu etiam ratio intel- - Ciþnam þüMm ligitur, cur vere credentes & Janci AD PATIEN- n TIAM vocari effe dicantur 1 Pet. 2, 21. c. 4, 12. 13, c. 5,0. Rom.8,17. A. 14, 22. Apoc. I3; 105 W&t; : nam inde a primze patriarchalis ecclefi:e tempore Cdon tüfe conftans hoc & ordinarium phaenomenon eft, ut Tito j hypocritze & mali, maxime cum numero praeva- l?æïet ent, veris ecclefize membris infenfos & infeftos QUzef fe praebeant ?*Joh...g,- [2;/! 3- Joh. 15, 19. UN, ** .. $ 519- ) f XXIX,; de Ecc?e- ía ($ 519) 437 » M : $ 579. Tota mltZtituLio populi Dei, . qU*€ Ecclpfia C-Q&So omue; ommiwum temporum at lororum tré- umiverfue hciem dentes €7 fanflor complecitur, dicitur lis,. EcctES:A UnrvEmsALIS; & concipitur pri ut umum corpus, quia ommeg Chriflo per fidem ura d aihzremt, Ecclefia PARTICULARZIS fi gni- particila- ijdi); v rifs nomimo ficat eetum majorem vel minorem, loco, ere Chit tempore, regimine ab ajis fidelium | cetibus r C diffin&um. lrrA cum ecclefia interna in- tür, flon em: Dinc vifibili, & z;c, cum externa vifibili; magis m convenït. Sont n am (f Fieri non potuit, quin populus chriftianus mul- tiplicato credéntiuu numero in plures coetus di- pj videretur: Apoftolorum jam tempore fingularum ji &l quoque urbium ccetus ecclefia di&ti funt 1 Cor. t, 2. Apoc.r,II. lnitio omnium eadem fides, eadgm n exte nominis Chrifti profeffio fuit 1 Cor. r, a. 2 Tim. em J iogd a 2,22: fed progreffu temporis, exorta varietate forms docendi & rituum, ac natis inde diffidiis r ( factum, ut ecclefia chriftiana in partes fcindere- T5 tur. |ta exftiterunt & funt hodienum particula- í u- res ecclefize permultze, partim majores, ut eccle- !,20:2'1; fia latiua d» greca; partim minores, non tantum iatis ol regionibus & locis diftinctc , fed etiam doéirina tiam ]i & regimine in diverfum abeuntes, mo ht Atque hoc difcrimen (dofrine d regiminis) p roO- 16 [Ol Ad | C()l 'h cipuam attentionem & cautionem requirit. itio I publicum cultum. Deo praeftandum omnes obligati fumus; nemo eft, qui non adjumento [pirieuali indi- | pATIPS geat; quilibet ergo chriftianus alicui ecclefize parti- U ) culari fe tenetur adjungere: fed eidem etiam con- ftare cum conícientizte. convictione debet, w o tenp zut0, ? cum fruGtu [pirituali , illius ecclefve cui ad- on 9u Hinc nata vexatiífima f j bevez embrum e[fe pojfit. j P quazftio de vera i?* falf[a ecclefia, QUAENAM , & & A siT: fed varia ambiguita- UTïI, VERA ECCLESI FfA4 te q. fi 458 ($ 579-580) XXIX. de ä[/lllj/ïd' te laborans, & per homines. contentiofos , pet- jlu multis tricis involuta. pura vel que/ Hinc fácilior docendt forma eft, fi ecclefia par- tione tmpuras ticularis ac vifibilis . puram d impurqm dittin- die i guatur. Ezclefíia vURA eft, cujus dectrina , culttr, ( vegimen cum verbo D« 5 Jftne defeciu notabili, confeurit. IwPuRA , quee i doód dopma ria , eultu , vegimine a verbo fidei n divino vecedir , d» corruptelas veritati commixtas babet. Et quoniam cuivis chriftiano cur & p debet, ut fta x cordique effe Ganti tum gratize verum ac firmum obti- neat, illa otiffimum quseftio p NoTIS ECCLE- tere í SIAE, cui , 4 "Ua c 05 foafo t[cietiria. adberere poffimus , curate exitini determinanda giï:.. t f noim ettle- 5 580. NoT x ECTC.'L ESIA j;l?!t re&la €7 tt g J s pura verbi divini przdicatio , € fimilis adminis Tüfim i Velte ffratio: facramentorum.feeundum mnflitutionem Do« filione min. Joh.8:31 f im meis diB£sr smanebitis , vere Ipnory P "Wy mei. difcipuli erifiss: €. 30, 27 oves meg vocem Qurior Tnüt meam audiunt; Eph. 2,20— 22 fuper apoflola- 4 a rum €7. prophetarum fundamentum exjiruchs. 909 9s fit t adificamini ad. Dei domicilium. in Spiritu.. Thetdae QQU.X hz note ma Intereft generalem thefin preffe declarari, quia. icem gis vel: minus confpicus funt. Yatt ( U fum mediorum gratizeac falutis Deus nun- (9 , » quam effectu carere finit Efa, 55,1t1.. Ubiergo verdi divini ufüs abundanter viget, lbi funt credentes d etform Tnen . Janéti, & fraterna inter eos communio, cuivis chri- .ftiano in.curfu & agone fuo adjumetito fütura. 1 Cor.. T p t 3. 5. 6.. Eph. 4,16.. 2Pet. 1, 3--11.. Col..3, 16.. Av 313 r52 Àj (2) Quo plura fcandala. & errores, veritati (h) Mfrg commixti, uíum verbi & facramentorum alte- n rant, eo majus fidei ac fülutis amittendze pericu- los lum, eoque urgentior corruptelas. vitandi.necefji- tas eft. Ram.. 16, 17 tonj --18. 19.. I Cor..15,.33. 34. Gal.. tur: i, 6. 7. Eph. 4 »i14. Phil 3, t6—419. . Col..2, 8. I.;g) -9. A At .B8"19/ Lllm. .[.,V,—— 34- 44- 510. C. b,- 3: ?*,' 5' Ehr. i Vel 2. jon.. - XXIX. de. Ecelefia: 4 9 6 580) Áos, ge 2]oh.v.9.ro. tt. Probe obfervandum, p lera- E er, M ; que hzec di&a (cum fimilibus aliis) vigilem atten- d pa- tionem commendare ad tuendam (finceritatem ds- i Glrn- &rine de Ciriflo, 1]oh. 2,22. i, a, (3) Qui falüs ac fuperfüitiofis ecclefi» (u:e j t if t n äogmatibus ipuoratis, aut certe cum confeguentits fidei noxiis non perfpettis , verbum Dei ,. quod in vt ea füperítes eft, fiucero affen(u & obfe quio ample- tdinie d Cuntur: illi vera. fuue inrerme ecclofie membra , ex- um od« "T ECQUA- ternze focietati corruptze corpore magis quam ani- mo affociati. Et fine ind/f/erentifimi exprobratione g, Ql exiftimare licet, in plevique chriftianorum .Se&is * vera ecclefie invifibilis memóra Deo cognita effe, (4) Sed alia longe eft caufa illorum, qui facris nih & ecclefue purioris defertis ad ecclefiam erroribus cor- ruptam tranfeunt. ( at 4) Non leve peccatum eft, a veritate fe avertere, & ample&i püblicam pro- ionm feflionem errorum, quorum confequentize füneftze ignorari, wf a volemze, uon poffunt: in eo ma- (f t nifeftus eft veritatis & beneficior um, quibus in I puriore ecclefia frui liceba t, contemtus. 4) Sum- mutm periculum ett, animum, depofito veritatis: alfgf'ï/a- amore, venenata vi erroris fafcinatum iri, ut fevio- il v jam credaurur, & acriter propugtenrur , perniciofa: mendacia & fcandala reg ni Dei Gal.2,1. 2 'Theff. / ]. "i, E2 c) graviffimum eft, quod fimulatione- ac diffimul atione Chr i, iffus ipfe abnegatur. Luc. 11,23». Matth. 10, 33. ttt. (5) Haud abfimilis eft eorum ratio, as qui gnari j jet? ;w'f/ errorum ac (uperftitionum ecclefize fn ? , dlos ta-- gt men profiteri, Jar exercere pergunt ; : nam confeí-. gj fionem veritatis , & fugam ertorum, ferio-Scric. yri Gl ptura inculeat, Rom. 10, 9. to. poc. 18,4. 5. r Fheff. 5, 21. 2 Cor. 6; t7: 18 :0.[1»3,' löl ' (6) Ubi-ecclefia veritatem ac- pietatem libere profieri atque exercere non [mit; übi ad affentien- A Veï;:fïi[ wm aïï e- um erroribus , ad. fufeipiendos actus.fuperftitio- j p OS ,. ad. rejiciendam cum exfecratione veritatem ,. conícientiam mmembrorum: faorum ad igere- cona-- Jdi,necs?' onte feceffio facienda v tur: ab.ea aut fp A&. 19,05 ) aut veritatis confeffio edenda & conti nuanda eft; " f V:eL maxime . perfec utio. aut. excommunicatio j o Con- Ef 5, 460 XXIX. de Ecclefia ($ 581) t&odt confeffores ex ecclefize 'communione. ejiciat, COIDITU 2 Cor, 13, 8. x Pet. 3, 13. 14. I5. temdiy huent reprajfen- $ 581. Ad ecclefi puritatem contra Terbo lala inm divina particulares in doctrina, vita, difciplina ett)efu Conciliis; aberrationes tuendam inftituuntur Synodi Quorun five Coxczria: que funt couventus publi- penes ( ca aubloritate indicli, im quibur de quafriouibus tati m ROX &t Toft oo ad doffrinam €7 difüiplinam fpetlantibus, . iufli- Yerttatem ia per pios aique erudifos viros accurata dit-. TO quifitione , fecundum verbi divini normam decidi- $s tur. Specimen boui concilii ex A&torum ca- EST. pite 15 capere licet. Concilia vocantur ecclefa REPRJESENTATIVA, fuper. reliquze. ( quze quoniam nomine fotius ecclefiz OECUMENICA & SYNTHETICA dici folet) agunt. five univerfalia concilia fuere Nicenum , Conflauti- Q*ry]y nopolitanum primum , Epbefiuum , Chalcedoneufes PAn- TICULARIA fünt vel Narionalia, ut Ca! licana, Hi- t'llf)' li fpanica; vel Proviucialia , quando antiftites eccle- D fiarum ex unica tantum provincia congregantur; vel Diccefana. erorj j Proteftantes quaruor. couciliorum cecumenicorum li doGtrinam recipiunt, non quafi conciliorum. au- Goritati fidem fuam fuperftruant, fed quia doétriuam IGCiS Q & ut eorum verbo Dei coufemire deprehendunt, . oris ecclefive fltdiy ( ublice teftentur fe ab antiquze puri do(trina ac fide non receffifie. De aucloritate ipfa tenendum: (1) Concilia non .[ftuïi; l funt infallibilia; nam doctores privati, .ex quibus CUj eonftant, homines fuünt; ergo error i obnoxii; , congregatis in unum, nüsquam infallibilitas pro- P lia ipfa antiquiora in hi miíla legitur; & revera conci Ung | quibusdam errarunt ; recentiora multo magis & Dret: puritate fidei recefferunt, (2) Decreta concilio- PER MO- Illfh rUm 404 imperantur , ied proponunurur ; 4) £) per foe&l DUM DOCTRINA e Verbo divino hauitz ; modum Verity XXIX. de Ecclefia ($ 591:.582) 461 " » ejct, tnodum cONFESSTONIS DOCTRINJE, quam coetus communi confenfu tanquam füam, & ut verita- tem divinam, amplectitur. Auctoritas ergo, quam l lcontræ habent, eft partim iszerna, íi confentiunt cum verbo Dei in 5. Scriptura, cujus folius auctoritas d divina eft, confcientiam obligans ; partim exzerza etclefiaflica, fi approbatione publica gaudent reli- l Synodi quorum ccotus membrorum, EORUM MAXIME "i WW ( | penes quos poreflas ecclefraffica eít.. Huic auctori- tati fimilis eft auCtoritas urBRORUM svMBOLICO- ;,fzyïionäön: RUM ecclelize noftrzee, quam qui in media ecclefia li, itgjä- noftra contemnunt & contemnere docent, tum in veritatem tum in ccetum; cu w d jus membra funt, arrogantia fua peccant. i d torum $ 582. CaPvr ECCLESIJE. CHRISTUS , t ra. EsT. Eph. 22 Dews Chriffum. dedit caput put Chri- iTATIVA. fiper omuia etclofie , qua eft corpus ipftus ; cap, /fus , ve (q* 4 15 creftamus in illo per omnia, qui eff caput, UEX jf Chriflus, ex quo totum corpus incrementum fa- f v ..... i ( m l cit; cap. 523 Chriffus caput ecelofig , €7 ipfe yes C* 7I eff Servator torporis; Col, ry 18 ipfe eff caput p corporis, ettlefig. lmenicoïï?* Locutio hzec metaphorica eft, ex äliis ümilibus jiorn i^ locis, quze de Chrifti ad [ ecclefiam relatione agunt, j dc&! li facilem explicationem h abens. Matth, 18, 19. 20 aunt J 5 medius eff imev congregaros im ipfrus nomine Orandi n caufa; cap. r o 28, 20 adeft fuis perpetuo , usque ad fiuem feculi ; Apoc. 2, E i5 medio candelabrorum (candela- 110 j bra'ecclefize funt c. 1, 20) ambular. Eph. 1,23 eff g gb complemeutum omtuia complentis in omnibus. Patet ex | Gbn()Xll his, fignificari influxum infinitze virtutis . quem Chriftus & toti ecclefiz, ylitas ] I prout unum corpus, tigul of una focietas eft, & fingu lis etiam. credentibus praeftat. o m ] COHUL" Influxus, hic partim moralis, partim phyficus, effectivus eft. a) Iufluxum prze ftat zmoralem: düm ! ) KVU i meritum fuum ecclefie applicat; eam ut qui- nus 462 ($ 582-583) XXIX. de Eccefia Chridt nus & ReCtor gubernat; infpectionem gerit; fdïg-— fendit; emendat. Eph. t, 3. c. 5, 23—-27. 2Pet. 61 I,3. Ápoc. 2, 4.5- T6.. €. 3, T9-. Matth: 16, 18. n €.3, t2. .P) phyficus autem. iufluxus , quem rectius quinti effe&livum dixeris., eft, quo Chriftus eeclefiam anie- Itél, mat per Spiritus SanCu operationes gratiofas: in mo eft credentibus, & per chariimata eis. collata. Eph: clefia ( 4, 8.15. 16.. €ol. t,18. c. 2, t9. Joh. 15, 5. e: 1,4. üà, Qu 14.. 16.. 2 Pet. z. 3. Hoc influxu fidem, charita- Terchin tem, fpem, aliasque virtutes chriftianas accen- fioli ] dit, auget, firmat, roborat; mentes cruce & ca- Giment lamitatibus fatigatas folatio erigit; titubantes fu- inde Tiem ftentat; errantes reducit; fingulorum, vitam & Totarchs cafus gubernat.. 10 d TO mop ipque fofuss $ 583. Chrifur sorvs ecdefie caput 0f neque datur caput ecclefize vifibile, mon- st us um archicum , iafallibile, quod. Chrifti vices ho in terris gerat , controverfias decidat, ec- qioprie clefiam gubernet, cui etiam quisquis non fubfit, is non. fit ecclefi?e membrum. invïübïh | Hanc magni momenti thefin ex eo probamus: | Ün QUi 'Omm (x) nuila eft talis capitis neceffitas ,. Chrifto, ca- pite invifibili, ad omnia fufficiente, Joh. r, 1. Wi qo Col. 2, 10; & quod ad externum ordinem attinet, um ecelefiis fingulis per minuifferia ab ipfo- ordinata Ti$ oj CAf abunde profpiciente , Eph 4, rx coll. r2.. . (2) con- lls fitutio capitis vifibilis,, fi quod. effe deberet, ER tota penderet a Chrifti voluntate; de hac vo- Altqt f luntate autem ne verbulum. quidem eft in S. ü A [ Scriptura, ne.quidem, iis in locis, quze& totam Qcorm dierotaxin ecclefize commemorant. Eph.. 4,. 1t. APOW (3) Fideles potius avocantur a re- lm fi l bus vilibilibus 2 Cor..4, r8. Joh. 20, 29 ;. a fidei fuze D€ & alligatione ad. certum locum, Matth. 24, 23. 265 tum, 1 & ad liumanam auctoritatem ,. 1. Cor. 2, 5. c. 7,23- N Matth. 23,.8. 10. Col; 2,. 19,. (4) Nullus in regi- Y p mine ecclefize dominatus locum. liabet, r Pet. 5* 3- ndanus Wücul At QU 3Joh.v.9. 105 ac fgeciatim fplendor mu l$ ef Chrifti i * XXIX. de Ecclefia 3 ($ 583.584) 463 vt d Chrifti regno plane non convenit, Luc.22 j o '€..17, 20. 2t. Joh. 18, 36. ,25- 260 thtj Argumento 'ex Matth. 16, *»'18-. TQ. 'peétito, emtebs quantumlibet -«otnetur. on. ea 'probandi viís Jefim atj ineft, qua acquiefcere -confcientia »poffit, Sere mo eft in eo de Petro, -non de Papà: :de ec- rabii i ]lot. D clefia CugrsTr, non de ecclefia vifibili: de pe- T22 tra, quz fit fundamentum , non de capitibus mo- Ti if narchicis , quorum:alterum alteri fuccedat. Apo- fs at ftoli & Prophetze omnes ob doCtrinarn :füam fun- vüce &t damentum ecclefiz -dicuntur Eph. 2, 20. 21: fed yantes inde nemini in mentem weniet, eos ideo pro vitam monarchis ecclefiafticis habendos effe, qui omni- no etiam fucceffores habeant, poteftatem .ejus. *mokdi .monarchicam hodieque exercituros, guput [ 9- 584. Elogia five attributa ecclefix , qui- tttlefur aj« )ile. n bus una, fantla,, «catholira, apoflolica (infym- tributa; ribi s jdätj ] bolo niceno-conftantinopolitano) dicitur, proprie & adzquate in ecclefiam internam quis 101 invilibilem conveniunt. ! ! 0. UwaA.eft, unitate interna per fjdem in thriïïum, ) ïohämüï ] qua omnes per terrarum orbem diftuli credenv-s (hrllo, * unum corpus in Chrifto funt, & .per.caritazem , fi- JO]L m dei fruCctum , inter fe velut membra unius corpo- ! o t risconjunguntur, Rom.12,5. Eph.4,2.3. Sax- j g cTAeÍt, quiaaggregata eft ex fan&tis, quos Chri- " Qilg ftus fanCtitate tum imputata tum inhzerente fan- äg deberet; Gficat Eph.5,06.27. 1 Cor.1,3o. CaATHoLíICA "BUAH dicitur, quia omnes vere credentes ubicunque qe& n lecorum ac temporum fint, compleCtitur ( 579). ge t97 APOSTOLICA , quia traditam per.apoftolos docuni- ^ E!)h 4 nam falutis amplectitur. atf De ecclefia externa vifibili Hoec fecundario tan- fl tum, improprie, & per fyniecdochen, dici poffunt. M Sunt proprie nvifbilis ecclefize erzribura: nec ,250«11 poffunt hoc fenfu de ecclefia:externa, vilibili, iuio yips ! ) particulari, affirmari ; funt potius commonefactio, p qualiseile hzecdebeat, & qnalis futura fit, fi.mem- g jl bra (f 464. ($.584-485). XXIX. de Ectlefia vt bra ejus, tam ii qui preefünt, quam gui fubfunt, do, 0 officium faciant. Ecclefia vifibilis ; particularis, UxA eft, fi una- dj nimiter nomen Cbrifti & fidei doCtrinam profite- gronif lit.12 tur, & caritaterm mutuam exercet; SaxcTA, fi difciplina vitz membrorum ut evangelio digna fit ( 1 accurate invigilat; cATHOLICA proprie, hoc eft Tümetc univerfalis, quantumvis ampla fit, dici non poteft; fia dicit fed nonien hoc ei dari ccepit, in quantum eandem, quam f quz omni verze ecclefi; quorumvis temporum Apoc.; communis eft, doctrinam tenet; hoc fenfu etiam APOSTOLICA dici queat, quando doctrinz ab apo- (o Vám fidei ftolis primum traditze adhzeret. ÜUbicunque ver- Tratat a bum Dei fonat, ibi apud aliquos certe manet co- gnitio Chrifüi, ibi ergo ecclefia eft. A fapïel Ad ecclefize unitatem neque unitas in riribur , Ttgeln pro hominum arbitrio inftitutis , neque unitas fué : (3) EC« eodem. capite vifibili, requiritur jure divino : hzc in DN ecclefia degenerante potius noxia fuerit, l, gb ]*ema IOt "Tnedicah Jlam.r va- $ 585. Ecclefia externa vifibili:s non eodem df rits ecche- femper modo fe habet: pro diverfo ftatu Üefht fe Gl nunc forem:, nunc prefja, & interdum omnino /wem;:, nunc decreftens, nunc cor- * N rupía & collapía dicitur; immo fieri poteft fb d ut ecclefize particulares, fi officio fuo de- r funt, a fide plaue deficiant. dtinile florentis , (1) Fronxws eft ecclefize ftatus, ubi 4) eft do- Platie d &rine puritas & libera, certe intrepida, confeffio; 4) difcipline vigor, & morum integritas; c) cari- T hi tetis exempla; 4) copia hominum relgioforum; lcedan copia miniflrorum verbi, fapientia, -donis, pru- dentia fpirituali, fan&titate. confpicuorum, Act. m [ i y 9* 31. Cap. 12,2 r 4. 1 Cor. 1, 4-——7. cap. 12,.7-*-11.28- Vit * 1 Theff. r, p (2) Ecclefia eREssA eft, ubi coetus externam üt pau prepa , Qit pj vim injuftam, G perfecutiones patitur, A€t. 8, T. Of, b Ebr. t1, 3t. 32; ubi obfervandum, hoc Deo pet- init- XXIX. de Ectle ia. ($ 585. 586) 465 j fobfont, mittente fieri, nam tale fatum ecclefi;je in mun- do, ordinarium fere futurum Scriptura docet, fed h, f um adjunCta ne fideles animum defpondeant, auxilii nprofte. promiffione ÀCt. 14, 22. 5 Tim. Luc. 12, 32. Joóh. 16, 33. 312 Matth. 16, 18. AxTA, 1 jo ügilt (8) Coetu integro ad paucitatem redacto, aut latmiih je, t* numero malorüm bonos plane opprimente, eccle- fia dicitur OCCUL'TA, LATENS, )on poteït'a (fignificatu alio m eanden, quam $576 adfuit) iwvifibilis x Reg. 19, 14 coll. 18. ; tetponm Apoc. 12,6. Ebr. 11, 38- feníy eti (4) Ecclefia pxcnEscENs eft, quando primiti- decrejcen- Yeab;po- vam fidei fimplicitatem relinquit, ex adverfo hu- ?ir, eix w manam auctoritatem , mundanum fplendorem, fal- : p d fam fapientiam , admiratur, confequente fenfim & augefcente verbi divini faflidiv. i ritiüugf Y mixtasj;i CY Ecclefia cornAPsA eít, in qua corruptelze ta!lapjä * ; le/ interns, infeiria, fuperffitio , impiezas, abu[us radi- il vati, ob malos, qui numero & potentia preva- lent, ob difciplinam impeditam, ob fcandala im- medicabilia, ob miniftros imperitos & impios, on epdet invalefcunt ac dominantur, manente quidem ex- af fatà terna ecclefize fpecie, fed omni vigore fpirituali Ccalla. uetdun n v $ 586. Ecclefie parïiruïäres, qu3 officio deficientis j t fuo defunt, propter corruptam do&rinam, 4 definen- "r corruptum cultam, corruptum docendi ls ; minifterium , fic a fide deficere poffünt, ut plati"e dejmant e[fe ecclefia DDei. n Qxïdo Hane fummi momenti thefin probant (1) com- j r VL wunstiones de florentiffimis ecclefiis, fi ab officio i tgmff' j 1 difcedant, exfcindendis. Rom. t1, 22 Apoc. 2, 5. P; (2) exemplum ecclefide ifraéliriee, qu:e eximias donis: jorüti ^ de perpetuitate gratize promiíliones habuit, Le- 12 - vit. 26, 11. 2Paral.7,16; fed fic degener fatta, ut paucifimi fupereffent boni, a Deo repudiata s 8 [ fuit Efa. 1, 2. 9. 20, 21. Cap. 50 I. Jer. 7, 3—15. u of. 2, 2 — 6. " D ( - d J ($ 586.58) — XXIX. àe Écilfa (3Y exempla ecclefiaram, ^que ab ipfis apojfolis fed int P fOfüfi lauiüte , cutm a fide defecil'ent, plaue delere funt. N Nulli ergo ecclefize, etiamfi optime conftituta fit, 10, 1] fecurze effe licet. DoGrmis . fundamentalibus, grum u aijtan. quibus ordo falutis conftat, e doctrina publiez fife, « elimiuatis, nulla fpes eft in tali coetu vere cre- dentes fuperfuturos. Jon, 1f €p. 31 ftodis f Jofles $ 587. Mara, qu eccieüam vaftant toto Y ] acclefug ac perdunt, innumerabilia funt, voce Bi- () D. tel; t bera olim & hodie a cordatis increpata: ] in tra&tatione dogmatica potiffimum in j ) W. cenfum venire debeht «) Schifma; b) Here- hlnnes fiss c) Syncretifimis; & d) magnus ille Chri- 23! ( 4) fti & regni ipfius adverfarius, utichrifius, Herifme lem effe fehifma; (1) ScmtswA eft violeua membrorum | ecclefie in parzes. difiraciio, 'contra caritatem ex diffenfione circa do&rinas, circa difcipliam , aut circa regi- detrale pyien, exorta & fota. De hujus mali caufis, ef- Cf]f]/b, | feCibus, remediis, rnulta apoftoli monuerunt. " .AGt..20, 30. 1 Cor, r, 10—413. Gal. 5, 10. 15. 26. Ms Phil 2, 3. 1'Tim. 6, 3. 4. 5. 1Joh. 3. 18. 19.20.- h ingeä 3Joh. v. 9. 10.. Ep. Judee v. 19. Qui per imme- ritam excommunicationem ex ecclefix focietate l'üm, 1 externa exclufi, nulla fua culpa in fchifmate vi- Tnitofo. vunt, illi ipfi fchifmatis rei peragi jufte non pof- funt. Joh. 16,2. fputil u ndameti- duerefis ; (2) Huxnxsrs elt diffjdium , ex errore. f! Pertina- &176 t4li, cum perriuacia propuguaro, ex [ T2 i cia, formalis hserefeos noza elt. Si error fit ab iü&x&ant eccletia damnatus, exocbice Jberefis dicitur. . J ocabu- 20 OcCUfTÓt; Tef,: r 4um inter opera carnis Gal. 5, : gitür R á 3 om. 16, 175 Íolennis damnuario ' Ga],. l-, 8-- QJOh' emblemï W. 9. £O. 1 1. T'it. 3, 10. 11 legitur. Obl Jfyucre- (3) Svuc: grzswus elt ffudium «ectus. 1n dotiri- * Snüm )5 fudamen alibus diffenzicntes, umeudi, fi iE emenda- n ex yenus ; Sïæecioie ts f z0ue evrorut , ? capitali -diffenfu mauente. qWcis, concordie , 10leranrie , nomine ornari 'iblä ; W(M XXIX. de Eclfa . ($ 587- 588) 467 fs apofl fed inane pacis fünulacrum eft; somenro enim er- dl Tont, roruf variis artibus di/fsnulato, occultato , enerva- müimgg fi I 0 , neque veritati, quam falvam, finceram, inte- D0S, gram cuftodire tenemur, neque comfcieurie, Deo m i aliquando rationem de concredita veritate reddi- ture , confultum eít. oCor. 6, 14.. Eph. 5, 11. Ü Vs d Rom. 16, 18. Matth. 7, 15—20. 2 l'im. 1, 3. 14. cap. 3, 14. üc pertinent loca de vigilantia & cu- ftodia falutaris doCtrinze, quze magno numero in m valil toto N. T. occurrunt. "m (j) De AxrrcHmisTO copiofe Scriptura mo- net; nec omitti hzc do(trinz pars debet. tcrepati imum n $ 588. ANTICHRISTI NOMEN primus anickri- l ; 'UX Hæfe'* ]ehannes apoftoelus habet 1 joh. 2, 18. 22./u5, s ille ( 23. C. 4 3- 2 Joh. v. 7, idque fimul r/ara- A erifite explicat, antichrifti motam . effentia- p n lem elfe, pervertere doBrinam de 3efu Chriflo, diffentot detrahere de munere & majeftate Jefu : C' "t "ä | i, & Chrifti, verze cognitioni Chrifti fe opponere. Rs xPSA declaratur in diéctis de apoffa- : 10' [;rm Ü W' !«0' 20' fí^ ingente in ecclefia futura x Tim. 4, 1—4. - u t 2Tim.4;1, & de confequente ex ea cala. l e[& i us mitofo jquodam ecclefize tempore, cujus d Jpecialiores. eventus Apocalypfeos capite 13 " f [ Ll & 17 & 18, & a Paulo 2Theff. 2, 2—13 lh indicantur. i qor » (1) Apocalypfeos capite 13:Johanni oftenfa le- « Jook ! gitur a) Beffra mavina fepriceps , decicornis; ad cujus ; emblematis: explipationem imilia vi(a Danieli ,b qu oblata c. 7, 3 coll. 17 conferenda: Indicatur re- um validum, potens; tyrannidem in . eccle- fiam exercens; crudeliter contra credentes & fan- gui P li 1)"2 0 G&os feviens. 4) Eidem oftenfa legitur v. 11- 1g "M alia Beffia Liceps , e zerra emergens ; focia & adju- a ^ trix 0i j - ($ 588) XXIX. de Keclefa 468 trix prioris illius futura; fa/fr propbete nomine ve- 0 niens ; efficaciter inter chriftianos promotura prio- r ris Beflie venerationem & culsum religiofum , quam- (is) vis feverifime a Deo cap. 14, 9— 12 chriítiani ab Tnondi hac adoratione prohibeantur. . igruet (2) Apocalypfeos capite t7 alia eft pfædi&ïo de falfa quadam ecclefia, emblemate magme mere- $4 zricis reprzefentata, quse Babylon dicitur; immen- prouj fum luxuriante; late dominium in. reges terre ex- TUITA, ercente; matre corruptelarum Deo abominabilium futura; poculo fuo gentes fafcinante; crudelitate Ti t fanguinzria ecclefiam fanCtorum in i perfequente, pfa ecclefia Qnfi;( . (3) Cum his confentiunt jam ante Johannem a DAT Paulo 2'Theff.2, 2—13 przedicta: a)in media ec- Bhm. « clefia futuram effe apoffafíam a- finceritate doCtrinze apoftolicze ; ) fecuturum magnum quendam a4- MA verfariun; Íuper omne quod divinum eft fe effe- &tetm rentem conculcata regum & fümmorum impe- rantium majeítate; ad tuendum dominatum in- Ya in jufte arreptum violentia, injuftitize artibus,. nec non fatanica malignitate, ufurums c) id vero fic d oj f a ermiffaum iri jufto Dei judicio, propter inexcu- lus aj bilem teporem Chriftianorum, a verizate & fan- éitate , ad "endacia Ípeciofe ornata » & ad injuffi- IO'H. zie amorem deíciícentium. Aitoniy [] (4) De his apoftoli marure fideles inftituerunt 2'Theff.2,5. 1 Joh. 2, 18; ex quo patet, cbriflianis J z AiecelJaria cognitu effe: maxime ex eo quoque, quod (f o apoítoli cum iisdem connectunt cohortationem feriam ad reriueudam veritatem ac fanctitatem nl 2 Theff. 2, 13 —17. 1 Joh.2, 13—29. Ya (5) Ad fuftentandam Jpem fidelium , triftibus illis eventis addite funt prediliones de iuzerizu illorum 4&()» ; boftium ante diem noviffimum futuro, Apoc. cap. C 18 toto, & cap. I9, 11—21; ac fuübfecuturo ffo- primi reute illo fZaru , quem ultimi temporis ecclefize de- plane * ftinatum paíffim verbum propheticum , per magui- lh m cas promiffiones (crücem íciolis & ad . credendum tardis interpretibus figentes) teftatur. Apoc, 10, 7- j C. 19, 1O. BOR Nuuc XXIX. de Exclofia ($ 5ä,8—590) 469 Botrine v (6) . Nuxc quidem illud maxime wofirum efl , ut notur o« 1»0nita, quz*? Apoc. 13, IO. c. 14, 12. Dan. 12, to fim, qun- (2.55) extant, tanquam nobis dicta alte animo chrfiini 3 recondita teneamus, ne periculum de improvifo N ingruens imparatos opprimat. fE. li . $ 889. Erclofie autem imvifibili & univer ali occlofige magmr M ür; nv promiffum eft infigne privilegium, P ERPE- Dtr petui- ( terede yomingbilun TUITAS, qua fieri non poteff, ut penitus definat. m ; crodeltis Hauc thefin comprobat (1) iudoles regni i ettid Chrifli: Chrifto enim regi datum eft ragnum efernum. & populus nunquam defiturus, lohamem à ; meln ee Pfalm. 22,31. & 72,5. & 89, 37. 38. Dan. ye dotrz mendn ^ 2,44. Luc. 1, 33 (2) indoles. verbi divimi n diide zeternum manfuri: nequeenim Verbum Dei or W minatn t ita intercidere poteft, ut nusquam in mun- rtibus, * d vero ? do exfiftat ac doceatur, nulli fint, in qui- yer nexe* bus efficaciam exferat, Efa. 59,21. €.55, i & Jir I0.11. (3) vaticimium de bona figete cum ETA zixami usque ad me[[em fuccrefcente; vi cu- iif jus zizania bonam frugem nunquam fuffo- ;, drifi care poterunt Matth. 13; 29. 3o- (4) idem wqpe, U Jhoratrd fqondet promiffo ipfi ecclefi»e diferte data, . ff Matth. 16, 18. c. 28,20. Eph. 3, 21. Pfal, ais 48 9. & 87; 2- n griri u Confequenter ecclefia munquam eo usque op- Apt QP' primi, multo minus exftirpari poterit, ut nulli icuturo " plane chriftiani, nulli vere credentes & fanéti, eccleiiæ " in mundo fuüperfint. D per W"i;' $ 590. Externus autem €7 continuus S PLEN-/j) erugp, | qei APOC, hi boR GLORIOsUS promiffus nonefl, mec poteft j Gg a habzra 479 ($ 599.591) AXIX. de Efcle ia Jaberi pro verg ectlefie nota, -an.mvis. enim p «cle in Scriptura fint eximise promiífiones de Ín ecclefiae /plendore , amplificatione ,' defenfione , ultione ab hoflibur fammenda , Efa.c€.2, €.4,. , €. I1, €.49» €, 545 C. 60 (&7 alibi quoque): Doatof tamen etiàtn TRISTIA multa przdicta gunj; ] funt ($ 578); ip(aque defenfio & vindi&ia 244j de hófibus, iufultus hoftiles, & afflittio- Q nes ab ecclefia tolerandas fupponit; Efa. ais curf fuline ] Q Bec : 49, X4- C. 54, II. Matth 16, igg.*quc.* 2; p dl 9. IO. Deo tamen pröviderlte triftiora fuübinde miti- $u- gantur nova luce effülgente, «& reftituto flore $5 Ípirituali Mich, 7, 8.9; ut eodem ordine quo ca- put ecclefize Chriftus in gloriam ingreffus eft Luc. non q 24,26. t1Pet. i, 11. etiam ecclefia ad metam ipfi fity, preftitutam perducatm: " Rom. $, 17. 29. Apoc, 7: 13- 1—4' eccleli eccl/yz'b $ 591. Hinc intelligitur, quam multa Qu qnilitàns , fie & magna comprehendat ecdeüælfiri mili- tantem. ac triumphantem diftin&tio. - EccrE- Ym SIA MILITANS eft z?grcfrzih?p Dei. per fidem ) f in Chriflum cultorum nmlqz;zmdo,! [pe&ata. prout " corpu [ ej in hat vifa degenti cum variis malis luGan- Qtis cunqa Pretter affli&tiones externas potiora mala funt Vr a) errores veritati falvificee infefti; 4) viria & n Ícandala; ) prseter aperra mundi flagitia, mul- to magis illa zz fpeciem bomefliora: pietatis fimu- ille ] latio; fapientia faifa; fimulacra virtutum ; aftutia impietati velum obtendens ; 2 Tim. 3, 1——5. 1 'l'im. C]gfa 6.20, 21. Iuter hac mala unicuique rmilitandum , t prfma | XXIX. de Fetlefia (5 501.592) 471 visenin rito pro fe ipfo ut animam férvet; tum pro bono Dmues ( ecclefie publico, prout ferþüngulo;'um Vokcatiio. iejeïzja;ze, TaRivMPHANS ecclefia eft enultituda. £0« frituttis TA rum, quifladio ipfs preflituto bene decurfo ad phanss — gu) beatorum jädes iranslati plena libertate ab ommni vedia malo . fruumtur . 2 Tim. 45 7.?8. 18. Ebr. t5, vindida 22.23. Apoc.7, 9—17.C. 14 1—5. afdi- a) Colligitur triumphans ecclefia toto hujus ceo- it; D nis curfü durante Gal. 4, 26 : £) finito ; menife- flabitur Rom. 8, 21. 22. "Tit. 2, 13. Apoc.21, 9-27- A c) Hac meta, ad quam omnes tendamus, pro- pofita eft, quia ibi vincentibus premium erit. hil. ïxäïï mid'l , 14—21. Apoc. 2 & 3. c2p. 21, 7- to 1 $ 592. Huic do&rinz de .eþfclefia . qüæ "Antithefis. o UO Ü : eft Li. non aliunde, quam e Scriptura reBe. di- otam p fcitur, adverfantur: (x) Hobbefana afferta, 1 APOC» ecclefiam «uwm politia. «mam enmdemque. elle ; " mllfü cum confzBariis inde du&tis, quibus eccle- fi:e . inane tantum momen relinquitur. (2) 5 i]] .Rf- Nor1io eerirfim. d^jpuqoc, qua wmriudo fub Fecut uno capite vifibili : ad-inflar regni 'W.mämïi du . j corpus conflituens éffe dicitur; indeque (2 "T u quisquis capiti vifibili;adhoret, qualem- ;f /Wï;l/l' cunque vitam agat; J//délis a:Pgehäääüä, sl f iil nemo qui ei non adhigeret, pro ecclefi eem- : vittà bro habendus exifimatur; (4)-magnus jl j, ille paralogifmu:, principii loco fumetis ec- qis J 1 affln' clefíiam invifibilens ingens abfurdum efïfä, egque 1 pofito, quicquid in Scriptura de ecclefia j 1 .Gg 3 etiam " 472 ($ 592) XXIX. de Ecclzfa IX etiam invifibili five interna & univerfali dicitur, de vifibili & particulari ecclefia DE capiti vifibili adhorente, explicans: irre- W fragabilem au&oritatem, & omnino infallibi- litatem ecclefi'e attribuens, eamque ad e- $: elefiam repræühïativam, przecipue in Coneilüs, STICU adítrictam, in ultima fidei analy(i ipfi Ca- Tui, piti vindicans; in quo varize ambiguitates firmm confluunt. ; (5) Denique & illa fententia, t D quz promi(lionem indefeGbilitatis , invifibili. puoren ecclefie datam, de perpetua vifibilitate, & f Jplendore illuftri usque ad confummationem Pt feculi duraturo, intelligere jubet. itegr Jle, Socinizans docendi forma iu alia Otinis abit: 205j a) inquifitione , queit vera ecclefia , cui fine falutis Quibps periculo affociari poffimus, & u2 illa fit, uequidens Ter eon opuseffes £) puram verbi przedicationem & facra- totum mentorum adminiftrationem eífe mworas falecer; benefic c) fufficere. eorüum - Chrifti dogmatum, de quibus Ff y intev omnes chrifLianos confenfio t profelffionem, cum AU externa mandatorum Oobedientia; . d) quemvis, qui Scripturam generatim pro regula fidei agnofcir, ] & nomen Chrifli profitetur, in finum Eccleliz re- cipi pofie. füici Ex adverfo Donarifinus ac Separatifmus ecclefiam, | phui, qu:x hypocritas & impios admixtos habet, nofé veram, immo NULLAM efíle, contendit. Quod - Urt u Patre 28 2, 2 m LOCUS XXX. de Miniflerio ecclefaflito ($ 593.594) 473 LOCUS XXX iverfl | etcf DE MINISTERIO ECCLESIASTICO,; : J ET DE POTESTATE AC DISCIPLINA t ECCLESIASTICA. 0 if [ Je d- $ 5903. MixisTERIUM ECCLESIA- Alimiflerii Conti srIcuM eflt offcium: publicum divinitus infü- gcclg/ia/ütï tf fufum, ut doBirina verbi divini, adminiftratione definitio ; ipuitus Jacramentorum, applicatione legis €?' evangelii , mitenil cura boni ordimis, toti cmtui concredito ad fin- if .ju gulorum membrorum falutem promovendam in- ferviat. stionet Priraria loca five fedes hujus Loc? funt, tum integree pafforaler Pauli ad Timorbeum ac. Titum epi- jffole , tum claffica diCta Matth. 9, 36. 37. 38- A€t., 20,28—31. Eph. 4. 1rx—16. 1Pet.5,1—4, ex ia d ine fs quibus patet, przedicatione verbi co//igi ecclefiam : pj per eam etiam confervari; penuriam idoneorum do- T &torum , magnam calamitatem, copiam, magnum beneficium eife. Add. Pfalm. 74, 9. 2 Paral. 24, 2. j falllfflr' Efa. 30, 18—21. c. 62,06. 7. Matth. 9, 37. 38- Eph. i u 4411 coll. v. 8 onett, CS' manii 4 " üg""f""' $ z04- INsriTUTIO minifterii ecclefia- in/fitutio clelit * ftici fa&ta eft A& 1Pso DEo. 1 Cor. i, 21 divina; placuit Deo gper PR &coNIUM verbi fui, aeclelib gpet, M quod mundo ftultitia eft, ad /alutem perdu- cere credeníes. Speciatim refertur ad Deum Pitrem 2 Cot. , 18. 19.205. Filism Matth. 28;19. Eph. 4, 115 Spiritum fan&fum A&t. 13, 2.3. 4. Cap. 20, 28. Miniftri verbi appel. lantur DE1 economi, CHRISTI /ervi 1 Cor. Gg 4 : 4,—10 o Á 474 (f .594.595) XXX. de Mz'ni/ïerio etclefiaffica XX L j ) 94 4»1. Gal.1, 1o. 2 Tim. 2,24. c. 3;17 Dzz [ ? homines. 1 MUA Praecipua dicta agunt quidem 4e afpoffolir , qfuo- Tus ví rum omnino fineularis ifox5 fuit cum: extra ordi- nariis charifmatibus conjunéta; fed non ideo ni- [rtuend. hil in illis dictis a4 ordimarior verbi minifiror yetti- Tondam; net: nam 4) ecclefia non tantum apoftolorum etate colligi debuit per verbi przconium; fed tonfiti j er idem praeconium alii quoque fideles ad geyov Ij OC dwxoví/us aptari debent; & quidem eum in fi- nem, « corpus Chriflé coutinue edificetur, poNEC Yotit j OMNES ad eandem fidem €» coanitionem Filüi Dei per- m yeniamus Eh. , II. $) idem ex eo etiam patet, 11; af quod Apoftoli ipfi queoad pocewpi muuus in ean- Itl dem claífem fefe ponunt cum aliis miniftris r Cor. r 1Ng. 4, . 22. cap. 16, 10. 2 T'im.2 joh. 21, 16 oocuouve.. »2. L Det. 5, 1.2 coll..y M x eollatio per $ 5o5. Ad rite obeundum hoc munus 19 ek enm 1 Focatio- N ocaTIO. neceffaria eft; quoe eft a&fio cer- q013. Vitr f tam quandam gerfonam defignans ,. eique o&. L1- titj d GATIONEM ?mponenr, €7 fimul jus ac 1523, POTEST ATEM conferens, fun&hones fuus Titoti Jacri muneris PUBLICE peragendi, 1 m ITH] NrackssrrAS vocarionir intelligitur e diCtis lu- qi as eulentis: Joh.3, 27 mibil quidquam bomo [umere 42 Ti porefl , mife fie ei de celo datum; Vbr. 5, 4 neio. febi bonorem. arvogat , nifi qui vocatur a Deo: "cur daron ;. XOm.. LO, I5 porerunrue predicare ,. [7// " Hmirianrur s EO Jer: 25 ; 2T reprehenduntur proplere currenzes , cums - W alte zamen mij[i nou fuerint.. À. vocatione divina. pendet rzusm anüorirar, ad ln udg munus cüm fructu obeundur neceffaria g zum fidu- nmporu cia auxilii divini, fine quo- nihil agimus ; zum ex- €iza:ío. continua ad diligentiam, dem, conftan- apofty tiamr, ne animus inter vot obíft acula im ftudio Tünt Deo. fe probandi remittat; x Cor. 4» 1 —4.- 2 Cor. 3» 4- 5.. Ó, Quedo x—-I.S;"' X lum. F. 1,2. 2 Tim. 1, 6. 7. 8. cap-2, Wïlibet $ 596. z tf XXX. de.Mmyim'o ecclofiaflico ($ 596—597) 475 1] le $ 596. Vocatio ad munus vel immediata ;,,ogin . vei mediaía eft. IwMwEDIATA Vocatione tqm vfilt, qu- Deus ufus eft ad ecclefiam primitus con- m enod« 1On lat ftituendam, aut ubi collapfa erat inftau- if randam: Vocatio wEDIATA elt, quz in apoftm coniun; 3 con[Aituta ecclefia per. ecclefie ele&lionem fit. iles 1 ip p em u* Immediare Prophetas, Apoftolos, aliosque, Deus At DOX vocavit Ipfe per fe, Exod. 3, 10—18. Ea. 6, 8. 9. Jer. z, 4—8. Matth. 4, 19. A. 26, 15—-18. Gal. altt De p 1,1; aut fiquando hominutn opera intervenit, per parm patel, revelaiionem , qua vocandi nominatim defignaban- ii i eatt- ais Con. tur 1 Reg. 16, t9. A. 1, 24, 25. €. 13,2. 31005 Ad legitimam vocationem neceífarium ve/ mediae non eft, ut immediate a Deo fit: ab ipfa ; joc u5 enim apo/lolica ecclefía, quve voluntatis di- [ affa vinz fatis gnara per apoftolos erat, Dia- ]u 081^ coni €? Presbyteri conftituti funt A&. 6, 5. C j u 5 Bhpu &f Timotheus ac Titus mediate vocati, 9'Tim. [ 1,6. 1 Tim. 4,14. 2 Cor. 8, 16-19; etiamlipfi alios, qui bene przeparati effent, vocare debuerunt 2 Tim. t6 ii 2,;2: it, X, 5. T 1 J $ 597. JUS VOCANDI ron penes unatm grz per Y i M r Wlmm ! vel alteram ecclefize partem, íed penes to- ecclefiam g r L tam ecclefiam efl. — «) Hoc patet ex ipforum"» ,m?ï'lï i 1 temporum apoflolicorum ufü: etenim ne quidem 1flly nt p apoftolifine populi fuffragio miniftros voca- runt A&.6,2—6. . P) ecclefia eft confociata off, u TEU -b quadam mnuítifudo; ipfo autem jure maturg cuilibet focietati facultas coipetit eos eli- r 708" , Gg 5 gen- j 476 (5 597) XXX. de Miniflerio eccläjz?zjiico XXX- 4 folemi gendi, qui neceffitatibus ipfius præfutufi um col fint. CL Q Speciatim quod ad docendi münus attinet, zo- linn u zius cetus inzereft , üt certus fit, fe idoneum & veerum eratgeli - doclorem nancifci: nam omnes 1 Joh. 4, r jubentur Tion mut. explorare [pirirus; Matth.7, 15 cavere falfos praphe- À. endg züs joh. 1o, 5 fugere peregriuam vocem, a voce inter jrec Chrifti, unici Paftoris, diffentientem; Gal. 8 i Atf aures tie quidem Ípecioli(fimo preconio alius evangelii przebere. W [ Diftinguendum ab ipfo jure eft exercitmum juris , j ' L.J quod certis erfonis demandati, & warie modif- : ) bn E a. ]vo xzeso jugnE Drviwo. cari poteft, Sic us lit(1) e ehgendi, toti ecclefize competens, mature ab ec- clefiis. won abdicatum quidem fed tamen fponte in ? Drefcrih unum zranslatum eft, qui Parrouus ecclelize dice- Átotum batur: unde Jus Parronazus progreffuü temporis ortum duxit. Sï 22! '] Hoprx in noftris ecclefiis 7s vocandlz' penes Sume- 'meit [ sium Magiflratum efl, in quem juffis de caufis, pex Pacificationes veligiofas confirmatis, srauslarum fuit: ïdiviuim.« & ER CowsISTORIA exercetur: cum con[enfu ta« UM [7,06 cito (non ficto) omnium ecclefiz;e membrorum: falve manente ipfis coetibus vozo "egarivo, fi ju- A&' 203 ftas habent cauías in vita & do€trina vocati ali- !f f j quid defiderandi, Aus d* virus, quos Vocatio mediata nunc in Mif d noftra ecclefia comprehendit, funt: 1) E/rdio, U g 2) No- qua una perfona ad munus defignatur ; t ipo p sninatio, eleCtionem factam promulgans; 3) Pre- M ad of Jenratio , ele&um & notminatum Senatui Ecclefia- bt ftico ad examinatiorniem & confirmationem fiftens; 0'331 4) Coufirmatio, qua Confifforium ele&o, qui in ex- ! ij XU] amine reCte ftetit, poft fidem fubfcriptione fin- memm cera libris fymbolicis;datam , munus ipfum & UT poreflazem ilius funétiones publice obeundi, invo- WW cato Nomine Dei, auctoritate publica confert; In. 5) Ordinario, confirmatum , impolitione manuut, luntay. & junCtis ardentiffimis precibus, ad facrum munus L/ /äm 1 fufcipiendum publice confecrans; 6) luveffirura , 1tor, , minifrum coetui fuo publice commendans, cum &C ht o:en- jf XXX. de Miniflerio ecclefaflito ($ 597.598) 477 fütur folenni declaratione, legitime roatum effe, & cum cohortatione, quz & miniftrum & totum coetum officiorum reciprocorum admonet. Actus ief, tf« hi non ubivis eodem modo & ordine in ecclefiis Dncm evangelieis peraguntur: quod tamen rem ipfam , La non mutat. Apud nos Ordinatio d* luveffitura fi- ?zlfa) p ?uul eodem ecu fiunt. Ritus impofüionis manuum m, 30 inter preces, in eccleíia apoftolica jam ufurpatus - Gal il fuit ACt.6,6. c. bj 1 Tim. 4, 14- i euongoi $.598. Vocatio MEDIATA, legitime atque etiam itum J facta, etiam prviNA EsT. |Hoc probae divinaef/ ; gari n* Iur (x) ex eo, quod ecclefiis in verbo Dei atue d proefcribuntur regu/z, in vocatione mini- n fporie ? C]e!jæ dice' Íirorum obíervandv 1 Tim.3; 1—10. cap. ; temoris 5; 22. Tit. 1, 5—9; in quibus ipfis tacita TA ineft promifío, vocationem, in qua ordo l u Y divinitus conftitutus obfervetur, ab ipfo a 1 1 MW d JDeo probatum iri; porro (2) ex eo, quod membrorpgïï A&. 20, 28 presbyteros mediate vocatos, ganao, l " Apfe Spirifus fantfus im ecclefia. Dei epiftopos po- Jiiffe dicitur. fs n li Ut recte fe habeat, etiam 1NTERNA VvOCATIO j Ed in ipfo Pecando requiritur. Ea confiftit a) in do- ! " nis ad officium neceffariis; nam certus e/le debet $ ,;) ht 1 ECCï p in conícientia fua, fe mon effe imeptum 2 'Tim.2,2. fil en! , €.3, 17. Propior internze vocationis character eft ial &) enixus Chrifüi amor joh, 2t, 15. 16. 17. c) y t fincerum Deum glorifícaudi & alios falvandi ftudium L 1ptl hs ! xPet.4, 1. 1 Cor. g, 19. ACt. 17, 16.. 2) proclivi- s J za5 ; lubentem fe ecclefize impendendi 1 Cor. 16, r5. odl X lim.3, t dgiyezes. — e) obfequium polt agnitam vo- luntatem Dei, quo mon recufazur vocario necopinanti ynt g f oblara ab iis, qui vocandi jus habent 1Pet. 5, 2. 1 Cor. 9, 16. 17. Jer. r, 7. Quo PURIOR manet Int "i^ hzc interna vocatio ab oóliquizaze temporalia com- xndan'! moda X ($ 598.599) XXX. de Mn'yferio etclejz'djiic;) 478 r D moda aucupante, eo CERTIOR erit Vocarionis Deo Tüm 307 grare fiducia, 1910 SoLA tamen znterüa voeatio non eff. ufficiens: fed nn ,f : exfpeCtari, wiraro amóitu facrilego , debet vocatio peán, f externa illorum;, penes quos jus vocandi eft Jac. um vite 3,1. Ubiinterna & externa Vocatio concurtunt, Conftmn cc approbatione divina certis nobis effelicet. Sic 1Tin.f,/ ] Col. 4,17 Arch Ippus duovía; xN DOMINO accepram M n ÍpeCtare & alacriter implere potuit.' : UAU inonetgn 1Tinfa, adminiffea- . 599.; FuNCTIONES mi'nïft&riï facri Ó 1io $: t AC, n primarie funt; (1) pusblira verbi do&rina; LUE ) de hac ipfum nomen 2idaoxd^ov admonet 1Tin d $ lo al Eph. 4, 11. 2 Cor. 12, 28.. Add. aTim.is,-,i Atültior gradica fermonem .. .. . in ommi longanimitate 55 Ti Üfeulsat €7 doffrina, (2) publica adminiffratio facra- feü & in« 2Un. ; mentorumi 3 Cor. 4, 1. reputet mos homo quivis Tiote f J ut minifiror. Chrifá, & myfferiorum D di- Ayitirj n Jpenfatores, — "Matth. 28, r9 "baptimafe — eos. Efpponendi MT x Cor. 11,23 4 Domino accepn ,. quod -vo'Zz'z':- Íra- 2-34 didi rel. (3) lepitimus C/aviw» nfur, hoc Q)h W g eft, remiílionis peccatorum, poenitentibus NI 2j n Ileng applicandv, dextra admini(iratio Joh. 20, l 4 t 215 ficut mifit me Pater, €7 ego mitto vot,. .. Vépoffer il accipite. Spiritum jimäïumf, f quorundam;fämii- 95 Jeritis: peccata , . remittumtur eit ,. f guomndam retimueritis , vefenta funt, ABettr &t gl d) do&iri- (1) Qvxp do&rina publica comple&i fantum "a, füincte 2 Tim. 3, 16.17 coll. Rom. 15; 4 indicatur. iomprehendit a) didafcaliaem (credendorum, qua OCGndl tüm catechumeni & rudiores reCta cogmiriore reli- Tenta Í gionis imbui debent, tum provectiores ad o£/eguium "W o veritati cognitzé praeftandum excitari ; 1 Cor. "t Qj 31 Mdbf XXX. de JHinjerio eeslfifio $ $99) 479 3; T. Ebgg-*-g, iz;;i'ljg.v'iq. c.6, 15 £) eleuchum erro- tethntit D rum ac .præfju..dicioruxg , line tamen acerbitate Tit. 1, 9. 10. 2 Tim. 2, 24.25 ; c) epanortboft vitio- if & rum,fed fine dóminaudi libidine r Pet. 5, 35 — 4) b vontfo padiam ,. íive eruditioném in juftitia, tum fidei, andid o tum. vitz. r'Ffim. x, 3. 5. e) paraciefin, ad fideles i ) COTICURUX confirmandos in abnegatione,. fpe, patientia, ? Jfe f Y 1 Tim. 6, AU. 1423« .'.17'."8". 17 2 *1 2j .117.12- 13 coll. 14. TyO Atj Quaris e ffe pubhca d-(,)fäï;rixia debeat, paffim monetur: a) ut fit pura, Tit. t, 9. 2 T'im. r, t3. 1 Tim. 6,2.3 b) ut de confilio Dei gibil: fubdu- terii ht cat/ ACt. 00,.27. E/fa. 3, 12 erig, c) ut quod- cuique bi du opus eff publice & X privatim inculþelt , A&. 29,'3;. 2'Tim. 4, 6. y al ldeo .a cgHAnRI SwA. docetdi. o;;ubs e&«a') notiria exquifitior verbi'divini,in-ipfo: doCtore 1 Tim. » 9- 2 Titn. 1,13. €/ 3,,14—17. /ACU 18524.25. 26. Dd &) facultate tali, qua minifter.docere non modo poffz,. h fed. &. indéfello- ftudio | veliz 1 Tim^3, 2- C. 4, 6. frain jv 2 Tim. 2, 2; Tit.1,9. AC 11, 23—26. c) difzre- Áom t sione fapiente proponendorum 1 Cor. 2, 2. C. 3, 10. 115 Auditora X Cor. 3, 1. 2. Ebr. 5, 11—145. & odi n Di* proponendi rCor. r, I7. €. 2, 1 d) abuegatione upt.iwfg : " ia&gwwueeamlm Ga. » 1..- I IO. fITheff. 2, 4. 2 Tim. 4, i b 253« 4 " Yal (2) In. Sacramentorum . dïfpenfätiohxe requititur, 5) ]ä:ra. J W J hOC ut fit 4) legirma, fervans inftitutionem : 1 Cor. menta , 11,23; ) prudeus, tempeftiva, rationem habens " i indigentize ac ftatus animorum Matth.:7, 6.- 2 Cor. itio SOhl 20! 1, 245 c) devora, ne quid temere, negligehter, prepoftere fiat 1 Cor. 11, 20. 275 : quze; fpecialius g explicantur'in Zeologia pafforali (S .32, 9. . gt " (3) De clavibus regti celorum clafücus fed con- C) claves, troverfus locus eft Matth, 16, 19, de quo infra 6 g;/p,'///ifW agetur $ 6os. "Phefis hac de-te plene enuntiata hzc eft: JMiniflerio esclefiafhico. demandara. eff non tantum poteftas publice in ecclefia verbum Dei j d docendi, non tantum poteftas difpenfandi facra- ) r, 4 indïü'ï' doron * menta, fed etiam porzeffas , promifJiones dv* commina- j J zioues verbi ad ipía cetus inembra applicandi, pro fiugu- UL Jerum. auitue. flaiu; 2d peuirenier nempe , REMIT- $ u d TEN- qi; ! i Y 480 F 599)- : XXX. de ](I/Iz'nijïem:oecclg/ïq/lito TENDIS, adíimpenitentes, RETIN'ENDIXSK PECCATIS, pir, n - m df Jam hoc fine ambagibus probari poteft a) ex di- : d M €o íuperius allegato Joh.90,21; mam ab .eo u od apoftolis dictum fuit, ad ordinarios mini- tunifr f : 77 ros legitima confequentia eft $ 594 fcbol, & non Ártio cull folis apoftolis hoc dictum fuifle ex 2 Cor. 2, 1o patet. 4) ex geuerali indole pradicarionis evangelii, 100 Qpis quze applicationem individualem involvit, & qui- Quta, ef dem etiam ad impcenitentes faciendam , Marc. 16, donata ef I15. 16 predicate evangelium , .. credeus falvabitur . .. i, d WNON CREDENS condemnabitur. ACt. 2, 40 Petrus etim efef cohortabatur, falvamini (2mpleCtimini falutem, itefe, ] eoque fejungite vos) a gemeratione bac prava. Sic L ua Paulus Act. 13, 39. 40. 41. c. 28, 23 coll. 24—28. beant,r W: Ebr. 10, 19—25 coll. 26—41. c) hoc idem pro- batur ex eura animarum, ecclefi miniítris injun- €ta, Ébr. 12, 7 wigilant pro animabus veflris u ratio« S t Dioiftri suem veddituri; hac animarum cura defungi non poffunt, nifi cognito illarum ftatu fpirituali, & datis de periculo impoenitentiee monitis: ob ar- I m!efzz [i &um enim nexum remiffionis peccatorum cum w fide & poenitentia (Luc. 24, 47. ACt, 5, 31), im- peenitentibus diffimulari non poteft, illud b.nefi- T,. cium ipfis, quamdiu non refipifcunt, obt ngere modo, 0i non poffe: id quod a primis evangelii przconi- Bu ( bus diligenter & ferio faCtum legimus 1 Cor.6, . IG. Gal. 5, 19. 20. 21. Éph. 5, 5 6. Col. 3, 5. 6. d. A€t. 8, 21. 22. 23. 33' 40- Hzc liquida & certa funt, fi vel maxime per claves regti celorum quidvis aliud, quam ea pote- [agins ftas, de qua hic quzfítio eft, intelligitur; Rxs 16, I. G; ipía ergo falva eft. .Ob continuatum ufum ron- L MULAE , claves vegni colorum, longo ufu receptz, t nemo, qui non Aoyow 1 amat, litem moverit. «xsiv, Íed Pacem ecclefize .þæ [7^ £onfe[fio Ufus clavium fpeciali quadam ratione obtinet in Offlc'm] gfegäm 1 rivata , Coufeff/oue , Beicbre, & conjunCta ei a£folurione pri- EE ab/oíutio ; vata ante facrae Coenze ufum. Hanc noftra eccie- fia, ob infignem quam habere poteft, // recle per- ell N egarur , utilitatem, deliberate ex antiquiore ec- clefia retinuit. V. AvcusTANA CoxrzssrO artic. &füm a d Y 1 & 12. Si circumflantie externze fpetten- Y LT LE fit XXKX,. de anerio ettlefiaflico (S $99. 600) 481 PECCATIS tür, inftitutum hoc tantum quidem juris hu- 4) ex d- mani eft; fed Confeffo ipfa in fe fpeCtata eft juris m 2500 divini Matth. 3,6. jac.5, 16; ficut etiam Abfolutio rios mini- miniftri nihil aliud eft, quam precomium evangelü i, & o buic individuo bic & uuuc applicatum. Utrum abfo- lutio col/lariva, an tantut declarativa dicenda fit, PU ár u non opus eft difceptari: in formali fua. indole fpe- yit, & €tata, eft Jeclara:io, huic pcenitenti peccata con- donata effe a Deo; fi autem cum effe&tu fao fpe- y, li alb Gtetur, eít co/lasio remitlionis peccatorum, habet ,4o Pt enim effectum divinsa confolationis, in vere pce- nitente. Denique ut re&e peragatur , femper opus li Mutem., l eft admoneri confitentes , quomodo comparari effe de- PN [/ A l. 73 beant,y ut abfolutio ipfis vere prodefle poffit. Mem p yirs ing S 60oo. Przeter has functiones primarias q) boni or- ii n Miniftris ecclefiz incumbit, bgmi ordimis in dinis cura ; deling t j irim'ää«, ecclefía cura (1) circa conventus religiofos jtis: t* ad verbum Dei tractandum & preces com- torum &i 5,31); l munes, ut facra hsec debito tempore, llnd D.n6* modo, ordine fiant, Pomi rifus re&e intelfi- , Og jj a* gantur , decore obferventur , fuperftitio omnis mls I Á abfit. A&. 2,46.47. €. 13 2. 1 Cor. 14, : Col-ïlj'ä' 33 40 (2) quoad curam e/eemofynarum , pBï malee a gauperum , -& perfonarum miferabilium. X Cor. pnap J glwf j RnES 16, I. Gal- 2, IO, K3) quoad chriftianam qfom fOR juventutis educationem & fiholar, quae eccle- l ece p g ece fie jkminizrium funt. Officium, preces communes tum coetui cone u gregato publice, tum fingulis privatim qui opus " obtlfle ]u habent praeundi, infignis minifterii facti portio lj f eit. Nihil eft, quod magis exftimulare queat ol Miniftrum ad ftudium bonze conícientizte, & li- Jc / f(al berum ad Deum acceffum fervandum. Joh, 9, AL $22 j rmæïf 0i | $ 6or. X 482 ($ 601) XXX. de Miniflerio ecclefiaflico ()! Requifita : $ 6or. Ad hzc recte curanda in mini- Qs Id a)habili. ftrojrequiritur , tum "Ixavoruc, tum Fidelitas, p fa;, d) HaBiriTAS omnis a Deo eft 2Tim. Vor4, il em 2,2coll.7; & comple&ctitur nowA ad hoc Corits, munus neceffaria, qux in adminif/rantia & Chrift | ToEl0 Te] b) fidelitas; fanthficantia. diftingul folent: 5) FipErr Impu n TAS vero in re&o €7 ficero usu donorum 0 fe08. Miti s ; confiftit. hilln; Ti () DoNA ADMINISTRANTIA fünt: a) marura- 7 dmgu les onimi & corporis dores; ) fufficiens erudirio, tlii jradie inprimis theologica, eaque orthodoxa, hoc eft Muren li Scripture reCte ipntelleCtz;) & per confequens Verbys etiam libris noftris fymbolicis e Scriptura quippe e'dias eduCtis) confehtiens; c) facultas Scripturam dex- enjm effi tve explicanidi & applicandi; 4)eleguenie nativae & fed impje perfpicustacis in docendo donum; e) virzuter boni- fandalpm lesice, five prudens in converfando cum quibus- Yna j .vis dexteritas 2 Tim. 3, 17 coll, 15. cap. 2, 24- quy fmuda X Tim. 4, 6.12. cap. 3, 2. 3. 4. Tit. 3, 2. 3. 4. 1t. Dulye 1, 7. 8. 9. Col. 4, 5. 6. Cit; [ (2) SANCTIFICANTIA DONA Ífunt: a) genera- M epis ' tim /lasur gratie: fider nempe cum fructibus fuis, abuegarione , carirazz (etiam erga inimicos, qua& T qq it f fi regeniti fignum a Chrifto dicitur Matth. 5, 45), X?Eï. T man[uesudine , bumilisate , pacis fludio, 1 'l'im. I, x9. prulij;, càp. 3, 9. cap. 6, 11. I2. 2 Tim. 1, 6. 7. 8. cap.2, 1—5- 22. Cap- 3, 10—17- &) Ípeciatim experienria j do; fpiritualis; 1 11m. 3, 6 15 veigvroy, V, 15 Ut fcias, quomodo in domo Dei ver(ari oporteat ; ,c. 4, 6 iunu- Atj t zritus fermonibus fidei; v. 7 te ipfum ad pietarem ex- tUtjone ( ercero, c) familiaritas cum Deo 2 Tim. r, 14 ferva depofrum boc per. Spiritum. fauclum XN NOBIS HABI- f i TANTEMS; I im. 5, 21. & 6, 13 obtefior te YN CON- sPEcTU Dxx é Domini noflri Jefu Chrifli. Conf. QD ]9.3. . S praced. fcbol, d) viza inculpata , a mundi vanitate Iotte, intaminatam fe cuftodiens, bono exemp!o prze- lucens 1 Tim. 4, 12 - 16. cap. 6, 11. 12. 2 Tim.2, Ocere, f 20- 210 22- ']:it. I, 7. 80 I Petl 5, 3- 52 prej, Wnpg, ( (3) Ex- fitn XXX. de Minifferio ecclefiaflito . ($ 601.602) 453 DN (3) FxpzirrATEM .diferte Chriftus in fervis fuis requirit Luc. 12, 42 quis eff. fidelir ceconomts do* Fudeth, prudens?: & Paulus eam. precipuum requifizum.facit fcim, 1Cor.4,2. Quemvis qui non plane vecors eft, ad eam continue exciabus Dei vocantis au- j n €toritas, Col. 4, 175 pretium animarum, quz i/,':franä'.a& Chrifi peculium funt ÁCt.20,28. rPet. 5, 25 & ratio reddenda Ebr. 3, 17. Ezech. 5, 17. Frng Impii ecclefixz: miniftri multiplicis culpze coram u Deo reos fe faciunt Pfal. 50, 16-22. In Scriptura Matth. 5,13 & Marc. 9, 5o sudiunt fa] faruum , in- fulfum; 'Tit.x,16 eogmitionem Dei ore profitentes, j tutun vira alueganres , abominabiles dicuntur ; 1 Cor. 9,97 T 777 aliis predicauzes , ipfi veprobi; 2 Pet.o, I9 alüis liber- zarem polliceutes , ipft fervi interitus. ,hee Verbum Dei ab impio pradicatum femper quidem verum. oniets n qu* d efficax eff Matth. 23,2.3. Phil. r, 15- 19; . illius enim efficacia eft a Deo Rom. r, 16. cap. 3, 2.3. 4: jorum d fed impietas, imperitia, applicatio perverfa, vita v i fcandalum dans, impedimeutum objicit apud audizores, Rom.2,18-24. Hinc ve denunciatur Pomini, per um g quem fcandalum venit Matth. 18, 7. C"p l ) M Ex adverfo fidelitatem benignum manet judi- cium ;. Luc. 12, 43 Zeazus eff. fervus ille; x 'Tim.4,6 bouus eris Jefu Cbrifli miniffers cap. 3, 14 benue mini- ) m Oa jl Jirautes acquirutiz. fibi gradum preclavum , d multam in fide fiduciam ; 2'Tim. 2, 19 uoviz Dominus. fuos; mit» J X Pet. 5, 4 coronam 13h)' A ii porrabàris, | glorie uuquam flaccefcentem re- ITUH Il ^ mp'! !l 5 602., Legifimü adminiftratio muneris au&loritas ; u ()?fff' m jl .(Elafu facri conjuncta eft cum au&oritate, in infti- $o tutione & vocatione divina fundamentum j j n m fuum habente. h RA (1) De auéoritate luculenta fuünt loca 1 Tim. TE CoN (o 3,3. Cap. 4, 11. Cap. 5, 7. cap.6,17, ubi Paulus vnfh Timotheum iterum iterumque jubet non tantum à Wml a o p* docere, fed & eapeyy£2 i , precipere. Add. 2 Tim. efnp 4, 2 predica doctrinam ; opportune , imporiuue ; avgue, . d Ti».^ Id« increpa , cobortare, — 'Tit. 2, 15 bac loguere, exbor. * "e, ob X 494 ($ 602.603) XXX. de Mïni]?eria eccle]ïgy'lz'to ye, aPgue , wera mOUs EniTQyTS , oräni cum hu&dïim- il ze; nefho te contemmat. Quo (it (2) Auftoritas hzec wvera, mom imaginaria eft; D nititur enim vocatione divina. a) Miniftri eccle- fize, etiam mediate vocati, funt CHRISTI SERVT, (lihdo I Tim. 4,6 bec proponeus &onus eris gefu. Chrifli mi- Dorun niflers . b) quz agunt, agunt Der NowrNE; Joh. diacon offci 13,20 qui eum , quem ego mi[ero, accipit , tme acci- pit; c) 2 Cor. 5, 20 pro Chriffo legatione fuuguniur., telte lum $ 603. Miniftri ecclefiz :mfer [ mquales Tinf, eequalitas ; abos funt jure divino: Nam 2) praconium vere ziiaconijl bi, & difpenfatio facramentorum, & re- Yent. a jme miffio peccatorum poenitentibus applican- da , omnibus ex equo demandata eft ; . 5) Chri- $ $TIC ftus uti inter apoftolos ipfos nullam fupe- ft t rioritatem effe voluit Luc. 22, 25. 26. 27; Jut,. ita & inter paftores ac do&tores au/lum di- gnitatis di/;rimen inftituiffe legitur, [WI/ 1 Sermo eft de miniftris ordizariis, Apoftoli, pro- )b phete, evangeliftz; , qui Eph. 4, 11 memorantur, ütyr erant exrraordiarii miniftri , quorum munera j n non debebant effe perpetua, nam non tantum lo j apoftolorum , fed etiam prophetarum & evange- Vilio ( liftarum charifmata defierunt. Paftores autem ac t q doCtores fünt miniftri perpersi, quoniam fine his &tlof lQ ecclefia fubfiftere non poteft; ^ Apoftoli paffim Cnflih ideo conftituerunt Presbyreros , qui coetibus docez- lCllntu do d» dirigendo preeeffent AG. 1 23. C. 15 2 4- ï,ql c.20,17. 1 Tim. 5, 17. Tit. 1, 5. t Pet. 5, 17. Jac. ) e uulla imter eos — [ubordinatio coniti- Q i ,. 14« tuta fuiffe legitur: Nejquidem epifcopi a pres- T byteris diftinéti erant Att. 20, 17 coll. 28;. fed I Lt potius diferte "Tit. z, 5 & 7 presbyteri & epifcopi hü] ta inter fe permutantur: adeoque presbyterorum &* B epifcoporura equalitas juris divini eft. LUR Multiplicato ccetuum & presbyterorum nume- C Ccce- QUi TO, unus aliquis pluribus pres'byteris praefici pió tthfifin XXX. de Miniflerio eccl:yz;zzjiico ($ 603.604) 49 h auarite pit, & fj ecialiore fignificatu Epifcopus dictus eft : quod inftitutum improbandum non eret, quam- itari d diu /uperemineursia non in domiuium hierarchicum aflri ecde- in ccetum ecclefiafticum. degeneravit. Seculo fe- STI SRUT cundo ad epifcoporum, presbyterorum & diaco- | nfin- norum ordinem accefferunt etiam Lefores, $ub- r D diaconi, Acolutbi , Exorcifle , Ofliarii; de quorum , U officiis varia fancita funt, pro libera ecclefize po- fungim teftate ac politia: fed omnia hsc jmris tautum bumani eront, & mutari, corrigi, tolli pote- l æqun rant, prout ecclefiz; neceffitas, ufus item, aut abufus per homines füperveniens, exigit. Sic iun V diaconiffarum officium , quod ipfi apoftoli approba- verant, Rom. 16, 1. 1 Tim. , lt 5, 9. 10 Seculo IV, jam exfpiravit. at 5 604- Datur POTESTAS ECCLESIA' Pofeg/za.rg[- lus r STICA, qu3 eft jur ea curandi, qug ad eccle- flfiq/iim ; jfim tonforvationem €7' bomum ordinem nece[faria !5: 26":3 uultum v fünt, cujur juris pars etiam cum ojïc?a pq/forali conjunia eff. h 4) Essx in ecclefia aliquam pore/fatem fequentia o&koïï, ) r comprobant: (1) tale jus cuilibet focietati ipío nemoräü(üfr jure nature. competit; adeoque ecclefizge denegari d non poteft. (2) £oni ordiuis cuftodia & conler- g tuxon vatio ecclefie tanquam officium diferte injungi- Trd tur r Cor. 14, 40; adeoque Jure divimo pofitivo g t ecclefis competit. (3) Deus in ecclefia talea mqm hne 5 confüituit do&eres, qui iidem presbyteri, amtiflizes olol u dicuntur, & £zuexoztiy attendere, .vigilare juben- (eti s d tur; quze omnino poere/fazir nomina fünt. ; Cïj)i' 5) Poteftatem hanc non modo poffe confiftere li Í 5;I7 n cum docendi officio, íed cum eo etiam debere effe iil ! coti conjunttam , luculenta Scripture dicta . docent. pl & P I 'lim. 3,2—5 ab epifcopo requiritur non modo ol 3 l facultas docendi (didawrixós) , fed & facultas curam ll o gereudi ecclefie ad. inftar patrisfamilias domum fuam ;.þy;eroruü bene vegentis, Ebr. 13, 7 & 17 qui verbum Dei in ccetu docent, iidem appellantur zy£gevor atimiflizes, ! o quibus oääjjeudg-n: d* c oncedeudum lit. X Pet, 5, 1.2 ; [/ J Hh 23 pres- püs 486 (5 604.605) XXX. de Mnijleriok!ecglg/z'*:yiico presbyteri non modo pofcere greyem , fed etiam fi- guii mul ézexozes infpeílione defungi jubentur. 1100 ff dicta de au&orirate S 602 allegata. | Conf. ( dittveri dteccl nom mun- . $ 605, Poteftas ec/:clefïaPcica, eft /piritua- TURUM ferunty doena, /^d fiy notoflas, a poteftate civili diftin&a, mun- /?'ïf"f'mx "? dano imperio nequaquam fimilis. . (1) Nus- $51 lonn f quam enim in tot dictis de ecclefia, do- ( ;a'tf 1f | minorum hierarchicorum, aut imperii co- pertde i gentis mentio fit, (2 Cum monito Pe- Treftis - tri, po/cite gregem (x Pet. $, 3.4) immediate ftr, igx Cf tec conjungitur alterum , mon u£ dominium exer- ficum « centes in. teínus comcreditos. (3) fun&iones Wnt, : af Q miniferi quamvis cum anZoritate veri mo- tentom mimis omnino conjunéte funt, omnes eo T ip u i tendunt; ut per media fpiritualia obtinean- l$ tj tur fimes fpirituales: a) ut nondum rege- eCClelos Ol erva niti convertantur 2 Tim. 2, 24.25. 26. ) dl p Vlctye p regeniti fide crefcant Eph. 4, 12. r Tim. Wnif)u; 1, 40rig. 2 Tim. 4. 50rig. c) ut omnium, 173 qui coetus membra funt, falus promovea- ! Wmd, tmdi. i tur t Tim. 45 16 hoc. faciens t ipfum falvabis j * €9 auditores fuos. Vi fen (4) in Chrifti di&o de Wmdl clavibus regni celorum Matth. 16, 19 ipfa ap- M pellatio poteftatem quidem veri nomiuis tl k indicat, fed iquxe indoli reggi Dei & natu- hn rz ecclefiz€ debet eífe confentanea. Altew LIG Ày Us N De vexatiíffimo hoc loco breviter Obfervamus, Quido «plicem in eo merapboram effe: 4) clavium; ») li- * gandi, texmm Eajlico XXX. Hek]VIin.z'/lerio cclgþ'q/i*icoT ($.605) 487 i T- gandi & folvendi; qu: fi 4jfindle confiderentur , Conf. non multum habent difficultatis. X CrAvrEs poteftatem notant; de hbc n&mo du- bitaverit. Vid. Efa. 22, 21. REGNUM COELORUM eft ecclefia fidelium, quam Chriftus fe xp1r1cA- firt TURUM modo dixerat v. 18, unde tecte huc con- j j feruntur diCta de ecclefia tanquam 4otmio Dei 1 'Tim. 3, 15. Éph.2,20,2:.22. Claves ergo regni coe- D lorum funt claver eZificii idlius divimi. , (1) Hoc proxime nos ducit ad cogitandum de pueflate regnum coelorum aperzeudi &* claudendi , uerii ((« perinde üt domus ab ceconomo reéte curata, do- to. D« mefticis panditur, intromitti cupientibus aperi- tur, ignotis & a quibus damnum timendum, oc- vliite. clufa tenetur. (2) quoniam autem ceconomi of- t x ficium etiam hoc eft, ut ad ea quz in ipfa domo funt, ad interiora sedium, ad penora, ad men- Valones Íam non promiícue quosvis intrantes, fed eos jtri o tsntum, quos dominus admitti vult, admittat: ine$ 9) res ipfa nos etiam ducit ad cogitandum de pore- Jiate udmirtendi vel nou admitendi ad Leneficia, qui- bus veri fideles tanquam domeftici Dei, ut vera tinean ecclefige membra, in regno Dei fruuntur. Hoc p obfervato facilis & plana eft explicatio quid íint claves regni cclerum : (unt officium dv poreflas , pev p b) efficax precouiutn. evangelii de "fefu Chviflo Filio Dei, 0 ';3 itibus viam ad falutem smonflrandi, credenzibus de- , [Tim* clarandi, aditum ad reguum Dei dv ad Leneficia. ejus aniümi percipienda ipfis pazere , nou cvedenribus auzem. denuu- ciandi, quamdiu nen vefipifcanr, e vegtio celorum ipfos fgmüm' effe exclufos. Aut brevius: Claves regni coelo- ;;j&lvabif rum fuünt poreffat, quemmvis e verío Dei efficacizer edocendi, in quo flasw fpiritudli (beato an mifero) jfio auima ipfus ver[etur. Exempla exercitz hujus E ha poteftatis paffim occurrunt Á&t. 2, 36 - 41. c. 13, 38-41. c.8,21. Eph.5,5. rJoh. 3, 1. 14. €.2, 4.9. I1, 15. 16. 17. Àpoc. 21, 27. c. 22, 15. - & oit Alteram in hoc dicto metaphoram, QurcQurD LIGAVERIS .. . QUICQUID SOLVERIS, ipfe Chri- z ftus Matth, 18, 20 repetita vice adhibuit, ita ut xf liquido declaretur, quid metaphorz fubfit: con- LI J textum infpicienti fine ambagibus evidens fiet, 3 ligeudi, gaü 7 ^s XX 488 ($ 605.606) XXX. de Minifierio ecclefiaffico ftianon ligandi d folvendi poreffatem elle poteflatem efficaciter declarandi , utrum .aliquis werum ecclefie membrum , Ebrv 10) an perinde wr etbnicus d?? publicamus babendus fit: neutrüm autem horum recte & cum effettu fieri - [f poffet, fi non eidem poteftati ineffet etiam pote- ftas poenitentem de remiífione peccatorum ipíi d poze.j collata certum reddendi, aut impoenitenti nomi- d, 8 i ne Dei efficaciter declarandi, animam ipfius in miferrimo ftatu fpirituali verfari, eo quod pec- Ditiy catà ipfi retineantur. Eodem ergo & hsec meta- jirinig phora redit, quo rior illa Clavium: niíi quod tl d poteftas quam fignificat, rectius PoTEsTAs /igan- di d! folveudi appelletur, quam CrAvis /magus d folveus ; quia formula hzec aliquid incommodi ha- Vf tüm li, Magt bet, & hoc obtentu a miniiterii oforibus parum liberaliter exagitari folet. l, à conflans : $ 606. Potettas ecclefiaftica duplici jure Tioent a) infpe- conftat: a) in/pefliomis; b) diftipling, Diconr, &ione; INsPEcTIO eft pote//las omnibus iis invigi- hobry i landi , quz fini ecclefig , faluti tum. fmgulorum, duirig, Eam tum catus totius, aut favent aut ob[unt. V-'20 MJ[ jure divino proeceptam effe, evidens eít ex (ttro j,,, A. 20, 28 attendite gregi; Ebr, 12, 15 vigi- H ij i Df lant pro animabus UVefiris, ut rationem reddi- LP turi. QuiuxNAM fpeciatim fint, ad quz infpectio at- COnfirm;mS tendere debet, ex ipía ecclefize natura & geneli ; mens, odi ane itemque ex Apoc. cap.2 & 3 difcere licet. Pro- videndum eft a) purizazi iu dociriua , ne errores do- m 25" &rinam falutarem everrenzes , aut certe enervantes , Cllo d IN publicam cetus do&lvinam , aut fngulorum fidem , cor- $61 & li rumpant, Rom. 16, r7. 1 Cor. 15, 12. Gal. 5, 7-12. Oby. Eph. 4, 14. Col.2, 3. 18. x Tim. 1,3. cap. 6, 3. 4. 5. dl &f Tüm 2 l'im. 2, 16. 17. 18. Tit. 3, 10. 11, $) fanéiiari i Cfe li d liber vita, ne pietatis & virtutis chriitianzxe ftudium re- frigefcat, 1 Cor. 11, 17. c. 6, 5. 6. Gal. 5, 13. 14- 15- n?r:bm Á c) ordini in cultu , ne facra chri- u Ebr. Ig, 15. 16. ftiano- - XXX. de Minifferio ecclefiaflico ..(S '66?-5. 607) | 489 *lejaj!ico qjïcaci:er füanorum fuperftitione aut profanitate vitientur jemirtn, Ebr. 10,25. 1 Cor. 10, 2I. Y t ft: xCbn firí -0* 69 DisciPLINA ECCLESIASTICA b) difcipli- ff po.te- eft poteflas ftandala im etclefia. exorta removen- ma; rm ii 3 notr- di, €7 imdigna membra excludendi. ipfius od pe* Difciplina eft officium ecclefie neceffarium, ceC fmet jure divino przeceptum; 1 Cor. 5,2. non Iuge- jl quol fir, ut de medio vefirum tollatur , qui facimus às Ifptl- lat & iflud commifit ; v. 13 removete improbum a vo- nodi ht« bi. Matth. 18, 17 qui audire non dignatur ec- 0s X]'MUHI clefam, de tollenda inter fratres offenfa ad- monentem , e//o tibi perinde uf ethnicus €7. qru- yicjurt h blicanus. A poc. 2, 14.15.-habeo contra te, quod ; inig habes iflit, qui Bileami . . . €7 Nicolaitarum doGhrinum tenent; w. 16 refpifte igitur rel. gmlomm. .E v.20 habeo coutra te, quod mulierem ffzfïbelem TE dotere finis , vel, Hoc idem intelligetur, fi naturam & noxam h ï'aügi' fcandalorum confideremus. ScANDALUM eft di- gnn ! 2 Gum vel fallum, alios deteriores reddeus: nempe di- €tum vel faCctum in errorem inducens; in errore confirmans; ad imitationem mali exempli alli- ciens; odium veritatis excitans; ad defectionem fpe&tio* geneis & veritate follicitans. Matth. 16, 23. Rom. 16, 17. et, It poc.2,14. Conjungenda dicta de noxa & peri- culo fcandalorum , quibus non refiftitur, 1 Cor. JTOres lr enervam", 5, 6. 1 Tim, 6, 3. 4. 5. 2'Tim.2, 16. Tit. , 1o. 11. m * Mopvs difcipliue apoftolicus hic fuit, ut juxta [ difertum Chriíti preeceptum per gradus progreffus lal J 63* fieret Matth. .18, I5—18. Primum admouitio ad- jh,,fhzanf hiberi debuit r'lheff. 5, 14. Tit. i, 30; fequebatur f adiun veprebenfio difplicentiom declarans Apoc.2, 6 suceis *é ipyx; 1 Tim.5,20. 2Cor. 2, 65 denique pervi- j J Ccaces f g 14 p 49o ($ 607) XXX, de Mniflerio ecclofiaffico MM caces & manifefte mali a beneficio fpirit(ualiscom- forios munionis exc/udebatitur , ac fideles abítinebant fa- ectll '.4 miliaritate cum peccatore incorrigibili Rom. 16,17. fepri; 1 Cor. 6, xx. 2 " l'heff. 5, 6. 14. 2 Joh. 1o. 11. puspra ol fa Scorus diícipline erat «) cavere ne fcandala fmus;: iuvalefcau:z, quippe quaze nifi reprimantur in im- l) obi menífum augefcunt x Cor. 5, 6. Gal. 5,9 coll. 7. 8. licas &) bonis ecclefiee membtris conrra feduttionem pro- fpicere 2 'Tim. 2, 16. Ebr. 12, 15. c) toti coetui pereft L confülere, ne derzrzmentum patiatur, iumocemtie cO- Tiv jj .1' tur, l ram Deo Apoc.2,20—23. & exiffimarimis apud homines x 'Tim.3, 7. 1 Pet.2, 1t. 12. d) ipfos ma- i y fimen ) los 8 fieri poffit in viam revocare 2 'Theff. 3, 14. 15. Conem h x Cor. 5, 5. Unde femper in exercitio difciplinze aggndum vetinenda fuit, Jeuganimitas, cariras & communis tilites € infirmitatis memoria Gal. 6, 1. 1 Thelf. 5, 14. ts fübx 2 lheff, 3, 15. 1 Tim. 5 1.2 19. 20.. $ Tim. À. f eti 24.25. C. d 2 x quo confequitur, di/ciplinam eccleliafticam in fe fpeCtatam efle zufizuzwn. fan- dletatis Iuri- boms. Gum, divinum , beucficum: ipfa natura fua mum acivitatis in delicta animadverfione iftin- fitii &f €tum; neque Juribus Magiftratuum derogans, fi modo fecundum normam verbi divini omnia Ti j fiant. Ieligiofg fíctlo | Negari non poteft, ab hac regula mature difceffum fuiffe: 4) per nimium & indifcretum j &um-, | q3, f difciplinze rigerem; £) per oppofitam rigori laxi- tatem & mpacomoAgpiay : c) per dominatum in &m f boh d confcientias , indeque natas contentiones inter fa- cerdotium & imperium ; d) per frequentes ex- Yéf2 eq communicationes illegitimas, incompetentes, in- tempeílivas; & viciliim per indulgentias pretio venales. Hoc pacto vera & genuina ecclefiz di- T fciplina plane ariffa fuit. &mag inde a tempore Reformationis, Ecclefiz no- hn n ftrze füb Magiftratuum fapientum direCtione fe- rias de inítauranda difciplina cogitationes fufce- Quoy perunt, paífim adornatis & Magiftratuum aucto- ritate confirmatis Conftitutionibus ecclefiatticis: Pfïncig per illas providente Deo, ftatui & indigentiz Ietas ecclefiarum evangelicarum prudentiffime profpe- um füit, ut SI MODO RITE OBSERVENTUR, Agun| focias fitn XXX. de ]!Iz'm'jïerio ettlefiaffito — ($ 6o7. 603) 491 glis cort« focias manus Mofes & Aaron jungant, tam tyrannis gt « ecclefiaftica quam licentia in credendo & agendo, n I6 reprimatur. Modus difciplinze apoftolicus in tem- [l us praefens non quadrat: nequeomnia, quz apo- e [nníol Ítoli faciebant, aut facere jubebant, imitari pof- fumus: 4) ob defeCtum charifmatis apoftoiici ; ür vt 5) ob diffimilitudinem, quse inter eclefias apoíto- colt gt vt licas & preefentes longe maximda intercedit, Su- pereft tamen Dei beneficio (1) ut miniftris eccle- oti cr iiz licitum fit etiam privatim admonere, dehor- jentid ( ii p tari, reprehendere, (2) manifefte mali ac ícan- dalofe viventes a Sacra Ccena poffunt arceri: qua 'ipfüs fnt támen poteftate ad zedificationem , non ad deftru- 41l Cionem utendum, non temere, non cum impetu diciplimz agendum, fed fi tempus id permittit res ad An- T tiftites ecclefiafticos referenda, quorum auctori- NT tas fubordinatos miniftros non folum dirigere, g'üm. l fed etiam tueri poteft. (3) qui cum.totius fo- djaut cietatis detrímento flagitiofe vivunt, eos quivis j ! bonus civis, adeoque & ecclefize miniftri, magi- fua ftratui denunciare poffunt; (4) omnes malos ex i li ecclefi:| communione penitus ejicere difficilii- 'Qgans, ; mum; in magno eorum numero , qui conventus ni fl religiofos proiane contemnunt, fummo cum pe- riculo ne graviora mala confequantur conjun- &um; & vix fine injutia non paucis membris il- ydifcretu lata, factu poffibile eft, Res chriftiana dudum in igr J eum ftatum dedu&a eik, quem Chriftus in para- jnatum ? bola de zizaniis predixit Matth. 13; qui idem » gj It b o5 0 vera ecclefize melmbra tuetur & curat Mal. 3, 16. d yites, ! $ 6,'03; In do&rina hujus Loci varius eft Antithefis, qelie & magnus diffenfus: (x) Sunt, qui divi- jel je m nam minifterii im/Aitutionem penitus negant, done quorum non unum genus eít, prout ex principiis aut falfo fpiritualibus, aüt crude jelitih j j profanis, autantihierarchicis caufam fuam gl agunt. (2) Sunt qui jus publice docendi y J jN T Hh 5 cui- j 492 (5 508) XXX. de Minifferio ecclefiaffico XX cuivis in ecclefia tribuunt, diferte megata Sunt Posatiomir ad hoc minifterium — weceffitate, de difin Wtl [7/7 87 (3) altioris indaginis quzeftio eft de forma t fri regiminis ecclefiaftici, utrum ecclefize libere fefton tati relia, an a Deo preeferipta; prerby- 6) de al tienda, teriali, an'epiftopali. (4) fpeciatim funt, Lites; r Q qui minifterium ecclefi:? concipiunt ut du fje hierarchiam a Deo inftitutam: & ex eo va- Quias j ria afferta à^ygeQa deducunt: ) epiftopatum Boiiti iimi fro omri presbyterio /aperiorem effe jure divino; 5) Irteg d hierarchiam in epi/topatus €7 archiepiftopatus I hor,ro Anerator jure divino dividi; c) fub unmo ecclefie ca- fe ha gite monarchici regiminis formam habere; d) las ( t milln id inde a Petri epifcopatu fperpetua — fuccef- ACcpfibor Jione adhuc contipuari. (5) cum his ar&e connectuntur aíferta de miniflerio ordina. rio: a) Ordinationgm jure divino e[fe mece[fa- riam; b) ab hac pendere validitatem fun&io- DE A «wn minifterialum, abíolutionis, confe- j fj crationis, aliarumque; c) minifirum ordi- /iömn l ualiomis, folum effe epifcopum; dj ut ca- fiich, monicam ordinatio validitatem habeat, in W)Tllge ür ecclefia perpetuam J/cceffiomem. | epifcopalem LUES I | effe debere: quae eo denique evadunt; ut ]m"eftafel £) nepent noltras ecclefias veros habere mini- h, ffros. Qusxe uti graviíffima; ita fundamen- Non to in Scriptura Sacra, qua fola ftandum gifïratu : eft, prorfus deftituta funt. n q Sunt 9t de | lia XXX. de Minifferio ecclgjz'aj)lco « 908. 609) 4935 ! negata Sunt & alie quzftiones huc pertinentes: r) de diftinCtione inter cJericos d& laicos; 2) de jure tf vocaudi, penes quem originarie refideat; 3) de l frn sediata vocarioue , num & hzec diviua fit; 4) quz- nam Ífint criteria divine -vocationis, $) de privata « n conufeffione do* abfoluzione, retinenda an abroganda; p 6) de abfolutione byporbetice au categorice imper- tienda. m f Lites 4e clavibus regni coelorum ; )de vitiofa vo- jmut i catioue, de mmiflerio irregeuitorum , multum invi- [ £0 Y dic habent: fed admonere tamen nos poflunt, quibus judiciis coram mundo acutum ceruente ex- pofiti imus, & tanto magis compellere, ut no- fopatim fro omnium judici, Deo , robari ftudeamus. iuo; l) Interj abufus poteftatis ecclefiafticze ille. non fine horrore in hiftoriis memoriz proditur, quo pifapr Imperatores, Reges & Principes depofiti, indi- ne habiti, eorumque fubditi ab juramento fide- acclzjæ ll - jert; ) litatis & « bfequii exfoluti, & chriftianorum mul- ta millia obtentu hzrefeos, cujus falfo & injufte " accufabantur , crudelibus modis interemta funt, his ardt ordita. LOCUS XXXI i wj DE MAGISTRATU, ET DE CONJUGIO. , i ; Qul $ 6o. Maaisrnarvus eft offcium P^ Wogifira- n i blicum & Deo conflitutum , potefíate. gaudens g, " d() uv Jücietatem civilem. dirigendi. per leges, €7 im- J jeit; ) morigeros coPrcendi per pamas, ad confirvatio- Wa!em nem ac felicitatem. generis humani, €9 ad vitg honeflatem ac tranquillitatem tuendam. compara- lunt; U dunm. "L Non eft a theologia alienum, ut in ea de Ma- Lndamew giftratu agatur: (1) officia magiftratibus debita ( lipfum quidem jus marure docet; fed Scriptura ea- Oribus sotivis dem dererminar preflius , ,& fublimi 4 robo- $ 494 €$ 609.610) — XXXI. deMdgä/ïratu m t roborata inculcat, A. 5, 29. x Tim. 2, 2. 3. 4. Tit.3,v—8. Rom. :3,4. (2) abundat etiam tum E jotl Ui monitis tum exemplis, quibus magiftratuum con- eorta J r nitie YO Jcieutie & felicitati profpicitur, x Sam. 12, 14.. Pfal. vetfonib 82, . Prov.8, 15. Sap. r 1. 2. 1110. C a Deo in- $ 61o. Magifiratus & DEo Esr, tum in (üm neee piminis | abítracto tum in concreto fpeGatus. jümtw ; 1505 ] In abfiraBüo, xyPsumMw civile REGIMEN Qyod jj diviaa ordinatio eft, Rom. 13 1 won eff po- dicár, a Quol w teflar nifí a Deo. Ym elefi Hanc theün illuftrat antiquiffima generis hn- frimm qmani hiftoria: e)initio ftatim ordo imperantium &ünm qu ac perentium voluntate ac nutn Dei exiftere coe- eNentus q t detenm pit in regimine familiarum patriarchalium. — 4) primüs, quem Scriptura regnum condidiffe me- m morat, Nimtod, Gen. 10,8.9. Yo conAM Dowi- wo porens fuit, hoc eít, potentiam fuam confe- cutus eft Deo non tantüm confcio & ermitten- $ UETf te, fed quod verba Scripturae probabile faciunt , etiam fortunante, fücceffum fingularem & con- ld fpicuum largiente. Qd p In concreto, PEnsoNis Magiftratuum difpüceat officium hoc & poteftas illius, divimitur col- , hum lata efl. — kloc eodem loco Rom. 13, 1. 2 di- DN ferte etiam affirmatur: oUAX SUNT fo/e- l Atiferia Jflates, a Deo ordinate funt: itaque qui. poteftati N- 1'[ : repugnat, D iæi]l"itutioæzi reftftit.. Memm Hoc idem & alia argumenta confirmant: (t) fOyert on raro expreffo mandato divino reges coníti- tüti funt, rSam. g, t7. C. IO, Y. C. 16, I. 12* 198 2Reg. 9, 3. (2) etiam »ediata imperii collatio, quz interveniente hominum opera fitl, (ut ele- Diffg mre) 1 Gione. fuccefBoue , occupatione bellica), Deo adfcri- f"Phatl bitur, Dan.2,37.38. Joh. t9, 1o. 11.. Jer.27, 5 6- a m!- 7- 11 17. c.297. (2 Providentig(Dei circ peria i XXXI. de JMagifiratu ($ 610.611) 495 e ria mundi fpecialiore modo fe exferit, in ele- ALj t em tnn & ionibns, in conjugiis & fobole Principum, vita fQOf (l eorum longiore vel breviore, familiarum peren- nitate vel exftinCctione, & rerumpublicarum con- D] ml P [äjn verfionibus; Dan. 2, 21. c. 4, 28. 1 Reg. 3, t4. c. 14, 1O. C. 16, 3. 1r. t2. (4) fapientia ad regnan- m dum necefíaria, cum reliquis dotibus, ipfoque re- giminis fuücceffu, a Deo eft. rReg. 3, I2. 13. (US. 1S2m.10,6.9. c. 16,13. Prov. 8, 15. R EGEIEI Qyuod Magiftratus r Pet. a, IS. ayS ourlyn z;-n'a'ts uam dicitur, ex eo plus probari non poteft, n ij quod ezem mediare, per bomines , it a. Deo. em- pe in ele&ione, &forma reipublicze conftituenda g.eneris l plurimum intervenit hominum arbitrium : fed etiam quando id male cedit, hujusmodi triftes mgemüum eventus a Deo diriguniur in finem ab fe intentum, exitem t & dererminautur intra limites certos, Hof. 13, 11. dson / ydidi r* Efa. 5, 4- N o D L fiom Qolii $ 611, Hinc Offrio Magiffratus, etiam chriflianis i emita CHRISTIANI bona confcientia fungi po[funt, non prohi- J j -/2 f Imperandi .enim munus nihil contine t, þitm * gn ü u quod per fe vitium involvat, aut Deo agmratuum difpliceat: quin potius in eo occafio eít , "w qiitit ! hominum commoda & honorem Dei pro- jl movendi, Conferenda 10ca de trifti ftatu vv 1, r p anarchige Num. 27; 16. 17. x Reg. 22; 17. v N' JJ n i Jud. 17,6. c. 21,25. Memorantur in Scriptura magiftratus ad Deum ur hoc mu- converfi, qui tamen juífi non legunt f l nus deponere, Joh. 4, 53. Luc.23, 5o feq.. ACt. s5 oD 10, 48. €. 13, 12. Rom. 16,23. Ól l Difficile quidem eft, re&e hoc munus admini- j 011»( ! [ ftrare; non tamen lmpoflibile: uti Davidis, Jo- l í (Uf li Pf peo Pa faphati, Hiskiw, jJofiz, exempla docent. g " g!ffl $ 61:2. Jg ü d 496 ' ($ 612.613) XXXI. de Magifiratu eus tebditi $ 612. Sed & hoc confequitur, werff- f propter tnfem paremdi incumbere. fübditis, non mere comp« Deum ob- humano jure, non metu poens tantum, Jéquiwun d fi fed vel maxime PRoPTER Dku €7 con- (ümp debent , jüientiam: Rom. 13, 5. 1 Petr. 2, 13. 15. 17. bus 1 & quidem in omnibus; unice exceptis fetvai H andatis contra Deum: -ubi Deo potius obtemperandum; obfequium tamen non pu: gux: Thete of nifi modefte & reverenter deprecandum &l at | fütfroup, eft, przeftita in poenis propterea fubeundis C obedientia paffva. A€t. 44 19. C. 5, 29. Matth. W 4l B&« 1028. Dan.!1, 8. c.I3; 16-—18.7' C. 6; 10. (üQ 4 1 Sam. 22, 17. fàm $ Hzec reéte teneti plurimum intereft: primo ad legee fecuritatem Imperantium , quos Deus inviolabiles Napifr effe vult, Rom. 13,2. 15am. 24,7. 8. 2 Sam. 1, 14. diferi ^ deinde & ad fubditorum conícientiam tranquillan- aliique litont dam7 etiam cle- $. 613. ow;fnæ/ ecclefrafficm — mon mimus, f 6 fiti, V M quam. omnes reliqui cives, tum quoad P res fuas, tum quoad perfonas, in caufis Jtün & civilibus & criminalibus, . jure divino, poteflati Magiftratus fübjefe funt. Rom.13, 1. QX rl Ti I Petr. 2, 13. Tit. 3, 1. Matth. 22,21, Add. JS d 1 Reg. 2; 26. AGt. 25, 1o. Joh. 19, 11. zThem Uma l'!HS, À 2, 4 !tj Fieri quidem poteft, ut in quibusdam gaudeant fiithy i exemtione; fed eam habent per privilegia, jufto wlþam I Pet modo impetrata: perinde ut alii cives. $ 614 Nittifir Q XXXI. de Magqum ($ 614-.615) 497 ' , m $ 614. 3um,' quze Magillratui qua tali Majg/ïm: o mer competunt, dicuntur MAJESTAS, quz e Cantun, eft funma ubigu& YN CXYVITATE poteflas, Ux Eu comple&ens generatim omuia, fine qui- ISJSI I?' bus respublica vel conftitui vel falva cone e at fervari non poteft. Huc refertur locus 1 Sam. 8, 11 feq. de Sure ve- )eo puit Amen n gio: qui non agit de tali jure, quod iniquum ac mere ufurpativum fit, fed quod indultum a Deo jfecamdtn eft, ac tale, quo Magiftratus, argente veipublice confervande neceffitate, 131va confcientia uti poffit. Rubends Haec poteftas & abfoluta dici poteft, & limi- ) 29. Mam)' tata, 4bfoluta eft, qucad objeCta, nam ad omnes res & perfonas fubjeCtas fe extendit; 4Limirara, quoad relationem ad poteftatem divinam fupre- [897 Cu 6) D mam & modum norma legis divinze preeferiptum : Lege enim divina, & naturali & pofitiva, etiam i: p l Magiftratus tenetur, Deut. 17, 19. 20. Alize mo- inviol rii j dificationes per faCcta hominum, e. g. per pa&ta, aSum 1 aliisque modis faCtze, ad doctrinam politicam per- trangub tin.ent. $ 615. PoriricA AMagifratuum ura 3'1;»[; po- Wm f]f,'vfffl),f) plene enarrare hujus loci non eft: attin- //ie45- ts u gimus tantum ILLA, de quibus aut Scri- ptura monet, aut quidam inter chriftia- nos religionis obtentu a vero difcedunt. Ro Talia funt: . (1) Poreffas leges ferendi, in re- hi us divina; lege nondum fancitis; ubi tenen- 12;21' , dum: a) legibus divinis non debere effe contra- P I QTh ria$; ACt. 5, 29. an. 3, 13— 18. c. 6, $. 9. xo. £) indiredle (per Praeceptum IV) eas in. confcientia eriatn. obligare, nec violari prozeretice pofle citra culpam, coram ipfo Deo contractam, Om' 13, 50 p IPetUtm . : d j (2). Poteflas judieia d di'ca/leria conflituendi , ad- miniftrandæ jufitie caufa, 2 Paral, 19, 5. 6. 7. Í i j el;t. ($ 615. 615) XXXI. de Magijfr&tu 498 tus t Deut. 16, 18. I9: 20.- Pfal. 82, 1. 2. 3. & 58 2. (E;)«Poze/ias, penar vefratlarüs infligendi, do* qui- trn:ytg deim eiiam capitales , Rom. 13,4. Gen. 9, 6. Exod. ]iem ettlefa 21, 12. Num. 35, 33- vDeut. 21, 18—21. C. 22, 21. 24* Iiskie Ezech. 23, 44- 45* (4) Poteflas bellum gevendi, 1 fcilicet ju&um, hoe que m eít, quod geratur a) ad fübditorum defenlionem, Deo x vam charitas, toti focietati debita, poftulat ; 60 &) poft tremedia leniora fruftra te DN cis obtinendae caufa. xlxtgta,; & c) pa- Tine Tale bellum dzfijliani: Flicitum effe, prbbatur (1) 4 ex Dei ipfius mandato Num. 31, 2—8. Jof. 1, 6. CIRtA $, (2) ex multis bellorum exemplis in V. T. etiam tüm hoj ju r a piis, Abrahamo Gen. 14, I4. Jacobo c. 48.22- gt Mofe, Jofua, Judicibus, Davide, Jofaphato, Hiskiageftis. (3) ex eo, quod gladius Magiftra- JUIa, ( tui concreditus vel maxime pertinet ad fubditos ]u defendendos, Rom.13,4.. Unde & (4) converfi n (1) non juífi funt militia exced ere Matth. S, 1e. A&. lteghs 10, 48, fed in pofterum f Dopulus efle, Luc.3, t4. pendio fuo contenti n hii qulml & $ 616. Etiam Ecclefia poteftati Magi- Cüt fs dus circa ET ftratus fubeft jure divino: (1) quia falus ttdjtgrj ]iztraf civitatis requirit, füpremam Magiftratus X (deto) infpe&ionem ad exercitium religionis ci- cira Ji Jn, , vium & res écclefiafticas extendi, ne quid ( In coóntra rempuüblicam ab ecclefia!fiat. (2) ïegum,e gm'fm quia in lexterna dire&tione ecclefize multa um fieri debent, quae coactionem externam & () u fendis jurisdi&ionem , quam ecclefia ipfa nullam (u habet, fecum ferunt. (3) quia Magiftratus femmm (6) Dei minifler eft &c 0 arya-dov, ui id Jfit. bono Q beue agentibur RRom. 133 3.4. & a Magiftra- *Upit tus | XXXL . de Magiftratn .($ 616) 499 ET tus cura pendet; £ /ranquille €7 : pie vitam tranfigant. chriffiani 1 'Tim, 2, 2. : "I Á Jxol ]dem docent exempia piorum Magiftratnum im QMI i 24' ecclefia ifraélitica ; Jofuz, Davidis, Salomonis, Hiskizs, Jofize: qui facrorum curam geffiffe, adeo- ftu, It que imperium circa res facras exercuiile leguntur, Deo non improbante fed approbante potius. Jof. fen(ioem, oftut €c.23 &c.24, 1-28. 2S2m. 6 rReg. c. 6 & g. 2Reg. c.23, 2 Paral. c. 29. 30. 31. TO Hzc Magiftratuum jura vocari folent 7«ra fa- erorum: ubi obfervandum, formulam hanc, Jus u (1) l' Of, I, U CIRCA SACRA , lariorem-apud. Proteflanes fignifica- tum habere, ita ut comprehendat non tantum T m jus circa facra. anajeflaticum d* abfolutum , quod ma- ) & &8'27' Tofpi uU giftratus qua Magiftratus habet; fed etiam alia Jura, quze Principes faCtis hominum obt;nuerlznt, y hs j us P jus circa facra, fequentia fere complecti- o tur: (1) infpeCtionem in do&vimam publicam: ne : jIe doceantur in ecclefia, quze turbas excitant; quae p contet populum ab obfequio abftrahunt; quze imperio Magiftratuum derogant ; qus typo doctrine, quam ecclefia verbo Dei confentientem judicat, & ut fuam publice profitetur, contraria funt. i at (2) infpeCtionem in culzus publici exercitium pet: yj i ordiuariones ecclefiaflicas , ad 2edificationem ccetus , '1, & decorum chriftianum promovendum conditas: Y 'tratu'S circa liturgiam; ceremonias; fefta; loca, tem- í pnis 1 pora, horas cultus divini. j nl . .(3) infpeCtionem in minuiffros ecclefue: 'üt 1donei legitime voceuzur ; ut munus facrum au&toritate Ma-- fat. L"A giftratus fufcipiant; fufceptum recte curent; vi- tam fanctitate muneris dignam agant. (Iæ mum (4) ut zempla, conventibus religiofis commode rernall agendis infervitura zedificentur & conferventuür; (5) ut fclole d« academie curentur , quippe quze j 0 feminaria ecclefize & reipublicze funt; g (6) ut £ona ecclefiaflica legitime adminiftrentur ; €D ut fynodi & concilia, prout ecclefize ftatus deh'i/ 1 exigit, conyocentur ,. dirigantur , defendantur; M li «8) ut u 500 (f 616.617) XXXI. dc Magijlrc;tu yli (8) ut qui ecclefiam per diffeminatos errores, fat, . per Jites, per fcandala vitze turbant, coérceantur; tatà membra fingula in officio contineantur; - 9) ut difciplina. ecclefraflica füb tutela & autto- lafi: ]i h ritate Magiftratus vigeat. giftra tiente 4101 As $ 617. Quoniam in modo enumeratis ceden| gewerir. juribus mon omnia fant jurir majeflatiri fri&te lii u di&i: adcavendam confufionem in re tanti momenti, antiquiores jam theologi pru- HDC | denter obfervarunt, diflinguenda eff& jura, 7 fetür ) qua Magiftratus qua AMagifiratus in. eccle- Pipafa deli al fiam habet, & jura quae AMagifiratui com- petunt qua Chriffiano. $6 MAGISTRATUI QUA TALI ipfo jure naturz competit abfoluta ac fumma infpeCtio, per quam pan rovidetur, ne quid contra rempublicam ab ec- tuyi; clefia fiat: fed MAG1sTRATUS CHRISTIANI Ofli- Jl cium eft, procurare non tantum felicitatem civi- lem reipublicze, fed etiam propagare vere piam do- &rinam, ad íalutem civium seternam promoven- lt dam. Habet ergo J'us providendi, ut quzecunque ln (in jn ecclefia fieri debent, pie, fecundum verbi di- vini normam fiant, & quelibet, non tantum ci- T vitati, fed & religioni noxia removeantur, Vid. Qu i AucGusrAwA Courzssro in Épilogo pag. 45 lin. 24- 7771 CoxrEssro WURTEMBERGICA, in prafarioue, Mx- l LANCHTHONIS in Confe[/ioue Saxouica, artic. de ma- giftratu politico verba funt: Cuwm fmr precipua ec- Ciusqa u. clefi ( membra, videaur, ut judicia im ecclefia vecte - erceautur, Opp.tom. l. fol 144. Curatius noftro tempore dubiis, quze mota funt, Madlia; Obviam itum. diftinCtione inter jura facrorum Ma- ïeïï?:ïïs j liy jeflatica, abfoluaa, quze ex Majeítate (in Imperio T68 ]i Romano ex Superiorirare zerritorialt) fluunt; & in- ter jura facrorum collegialia frve conventionalia , quze UMmq originarie quidem ífunt ecclefiv jura, fed nunc ipfa penes Principes funt: 4) quoniam tempore Reformationis cum Principes fublato jure epiíco- —— pa SoI XXXI. de Magiflratu ($ 617.618) pali jura fua majeftatica, quze clerus ad fe traxe- ) m rat, Tecuperarent, eziam bec jura, urgente neceffi- (Ceantuy tate, & ob legitimas rationes, a Principibus agpre- ;& 2080« benfa fuerunt; 7) & quia ecclefia jura fua collegia- lia prudenter & juftis de caufis in poteftatem Ma- giftratus civilis, quem faventem fibi & confen- Vmernts tientem habebat, confenfu tacito refignavit; ac- cedente facti confirmatione per pacificationes re- ]i hd ' ligiofas. Conf. APorocrA A.C. 232. AÁRTICULI SMALCALDICI 350 lin. 25. & 355, 4 ge tat Hoc obfervato jura & magiflratuum , & ecclefie, Qï p & confüentie, (cui null hoc paCto vis in- 4/'z j fertur) falva manent, & graviffima illa mala ü eCClE- Papocefaría, Cafaropapia, & Independemifmm, ab ec- clefia abfunt. j coQ)- $ 618. In do&rina de Magiftratu difce4 A"fïïhMIQ ye Mi ptari folet: an chriftiano /iceat magiftratu el quam fungi; an bella gerere ; an deli&ta graviora qm 2 jar O fuppliciis vindicare. jem ( j jl Altioris indaginis funt roAumicorega, illa gom non fine acerbitate difputata: (r) de ori- ao ; i v gine, majeflatis;. (2) de jure rirca fatra, ejus- &ntu C' que fundamento & fontibus; (3) de jure llw.ïoï. ij b ia decidendi — controverfas s (4) de tolerantia, [2 l »jat d ejusque limitibus; at : (5) de obedientia paf- j fia W'W ; Macbiavelliflavum vlacita nihil fere jurris ac po- f teftatis ipi Deo relinquunt; 7Monarcbomacbi in fan- ] mota ftratuum ,jura funt injurii; rigidio- gqrori , Cifhma Magi & m hIlP j res bierarchici omnia facrorum jura epifcopis, D- ultimo ecclefize Capiti vifibili. vindicant. gU , r ;gtmm ! L f Lïe jum ! j 04 l12 DE Pah $02 ($ 619—621) XXXL de Conjugio. DE.CONJUGIO. ab [ .Conjugii $ 619. CoNqvaruüw eft /ociefas umius QUid maris €9 unitur femiq»zæ, Jecundum 'ordinationem r Ti divinam, ad procreandam educondamque fobolem, tr d ad wufwwm adjutorium , €7 pofl lapfum quoque obir) ad reprimendam libidinem , legitime €7. indiffolu- TLl biliter imita, Tattt Aufior $ 620. Deur eff conjugii Auc OR €7 cati» fiqUn Deus; " J& eficiems: (1) ratione primoe inflitutionis $4 cum fingulari benedictione conjunétze Gen. Cunfeq; 1,27.28. €. 2,20—24. (2) ratione confer- &0 w Conven vationis,.dum in tanta hominum degene» $6 ratione & licentia, tamen ordo conjugio- edic H rum ad haec usque tempora fubfiftens mae NOy | net, quamvis frenum licentiv carnis mo» t £l leftum injiciant, & incommoda in iis inevi- tabilia fint; ((3) ratione conjugiorum in (1) I & Tlmp fingulis individuis, quze non rare mire fa- g 5d Talia funt. Gen. 24, 5o. Prov. 19, 14. [ Conjugium ergo.eft ftatus legitimus, Deo pla- 615 | cens, & -bonorabilis . Ebr. 13, 45 ec. celibatui poff- r l Á pouendum efl, nili ex accidenti, tempore perfecu- tionum, & ab illis, qui continentize,dono prz- N W f diti etiam, czelibem vitam fantte degunt . Cor. 7, : - 9. 26. 28. 32. Ti Juflitutio $ 621. .Divina IN s*T. rTUTIO fl perpétua f divim ; D) comjugii-morma: (1) quia omnis inftitutio l5 3.4 divina obligationem fecum conjunétam ha- Tlere bet; fruftra quippe futura, fi eam Deus ab ttitm XXXI. de Conjugio ($ 621.622) 503 ! ab hominibus obfervari non vellet ; (2) i u quia omnia inftituta divina fpe&ant ad ho- TT minum utilitatem & falutem ; vel hoc igi- fobä ! tur nomine ad fui obfervationem quemvis li qWW obítringunt, quamdiu non ipfe Deus aliquid iMWU[L' mutat; (3) quia Chriftus in quzftionibus matrimonialibus ad primam inítitutionem 87 (tl tanquam norinam provocawt, Matth. 195 Ff Tif 39: 4« Confequeniter nullum matrimonium eft legitimum, d Get. Deo placens, quod cum inftitutione d1V1na non t tlj convenit. (eue $ 622. Conjugium - fua quidem, natura fjojey onjup» eft civiliscontra&us: verum inter chriffianos non inere eus NON EST MERE CIVILE Uegotiun; fed. civilis ; "j ( in theologia etiam re&e de eo agitur. $ Uv (1) Negotium civile eft id, quod dire&e r & iümmediate per leges civiles dirigitu le- gtj gibus divinis tantum indirecte & mediate | (S 615, 1) concurrentibus ; id vero in con- Ja? jugio fecus fe habet ($ preced.): vix ullum jj t^ ' Q PET yo alium ftatum Deus clarioribus & fanctio- jo J* ribus'prezceptis munivit (2) in caufis . Ua matrimonialibus qu?eftiones etiam ad con- Jientig curam pertinentes incidunt, Matth Fer Plud 14,3 4' ICor 5) (3) Chriftus, in res jf mere civiles alias fibi non (umens arbi- & trium (Joh. 8, 11. Luc. 12, 14.), quaftio- 1 » il nem XXXI. de Conjügio ($ 622) N nem matrimonialem non tanquam ab fe tin (j alienam repulit:. Matth. 19, 1 ——9; ita n gltenti & apoftolus Paulus de qusftionibus ma- tUr fafticu trimonialibus fententiam tulit 1 Cor. 7; Enjos. 1— 17. (4) ex conjugiis non modo 531 fed Clr in Rempublicam , fed & in ecclefiam juo, commoda vel incommoda non pauca ii redundant, prout liberoruni educatio & a difciplina domeftica bene aut fecus fe ha- vt db bet ; (5) etiam fingulorum non tantum RA hujus vitz felicitas, fed imferdum etiam Pitel geterna falus a conjugio pendet 1 Cor. 7, 16. Hexfp 304 1 Pet. 3; - Exod. 34, 16. Deut. ,3 4 TC t rReg 111—9. €21,25. Hinc theologia non poteft abdicare hujus argumenti tra- I SENSU Gationem. Quod attine t caufas & controverfras matrimo- funt de fponfalium validitate ; dif- [ niales, quales imentis matrimonii contra^ "Bd folutione;: de imped hendi; degradibus cognat ionis ; de conjugiis clan- D deftinis; de nullitate conj ugii; de divortiis; de lp harum Jv pEX conmpetens € ft hi feparatione conjugum : Maovifivatus civilis s qui ide m etiam '"Fheologos, ut Que d -juris divini peritos, cum feffione & fuffragio in ] . adhibet. Quoad reliqua . jtis fan&itas, judiciis ecclefiafticis , J M. non funt conjun- CONJUGIA CHRISTIANORI étio mere animalis aut civi lis, fed fünt focietas, ( )A um divinum dirigit, cui officia incul- h ) quam verb dentibus & veris ec- cat, qua& preeftari nifi a cre 7)34 clefi;e membris non poffunt Eph. 5. 22-33. Hinc in primitiva ecclefia chriftiana conjug ciorum ratio D) um antiquitus SAN- cony diligenter habita,!'& conjugi faciat fanctos ; e fanti CrUw diétum fuit: non quod quoniam fancta conjugum inte r ipfos officia funt ; UT 1 Cor. 7, 39. 1 Pet. 3, 1-7. 1 Tim. 2, 8 - 15- Sed | XXXI, de Conjugio ($ 622—624) 505 Sed Thefis, conjugium fenfu theologïcä facratnen- Y tum effe, demum poft Concilium Florentinum A. 9s It 1438 tanquam dogma de fide ftabilita eft, , eoque obtentu Clerus/in ecclefia romana cognitionem JUS Tl caufarum matrimonialium ad fuum forum eccle- 1Qut. 1 fiafticum , exclufo Magiftratu civili, pertraxit. Hujus aufi defenfio fruftra quzeritur in loco Eph. ] moo ,32: nam in eo non matrimonium inter homines, fed Chrifti & ecclefi»e arCtiíffima fpiritualis con- cldin V jun&io, myfterium (& in vulgata Verfione Sacra- | pauca mentum) appellatur. catio $ 623. Ercdefim minifiri a. comjugio arceri etiam eccle« : fe Ti nec debent mec po[Junt; cum nullo jure divi- fie miui- llf COf« tantutd no ab eo prohibeantur. . &i Patet a) ex generali regula Pauli t Cor. 7, $..9; ce[fa ; D) ex fpeciali illa de requiditis miniftrorum r Tim. :Ol'nfim' 3,2.4. lit.1,6; c) ex apoftolorum quorundam, v '.'7731*' nec non ecclefize primitivae exemplis 1 Cor. 9, 5. yenlt $ 624. Ut conjugizzm. rite imgülur, cON- requi/itum, mti Ut SENSUS, ftUm comjugum ipforum ( per de- conifienfus ; M l fponfationem legitimam declarandus), fum Pa- ine: jj coif^ rentum quoque, requiritur. Hoc ) & Phk lofophia docet; & 5) leges Magiftratuum us Q ( ortiss fanciunt; & vc) Scriptura facra precipit, "i 1 que diferte Parentibus jus tribuit de con- —— *()g05! jamo ? jugiis liberorum difponendi; Gen.21, 21. j i conio C. 24, 3.4. 51 €. 28, 1. 2. Exod. 34,16. Deut, (Ocïet?lse 7, $- Jud. 12, 9. c. 14, z. Jer. 29, 6. 1 Cor. i n vei a 7: 37 38.. Vid. inprimis Exod. 22; 16. 17. n Ex ipfa negotii natura intelligitur, confenfum yunm f conjugum debere efle, ju/tum ; muruum; ab igno- 1tUS 2l rantia fubftantiali & caufali purum; a metu lí- (l berutt. QUP Ii4 Tb .Spon- ' Sed - So6 ($ 624—626) : XXXI. de Cänjugia QXOr Sponfalia coram perfonis honeftis ineunda funt: clandeftina, remotis arbitris, & fine parentum hn d confeníu inita , invalida declarantur. n Í f benedib£io $ 625. BEÉNEDiCcTIO ercefaffica non 20 d ecclgl/iczüz'« tantum honeítatis, fed omnino neceffitatis £ü ; eft. Quamvis enim lege divina fpeciali p ; fancita non fit: tamen a JMagiflfratu fummo / [ l0l praftriptacfl ; matrimonium absquejilla non Tati fnf, habetur prolegitimo; & intereft coetuum fci- futi), | let t re, quze membra fua, & num legibus acbono phets ordini convenienter, connubio jungantur. 2 10 omni Beneditio ecclefíaflica nihil aliud eft, quam jfoleu- il IS 1] nis declavatio ceufeufus conjugalis , publice coram eccle- ofen falla, .adlibitis a. mitiiftro. ecclefie piis precibus ac 6, 13 vOÍif. fed c Inde a feculo VlII ex cavufis gravibus a Jüiimis DImperauribus fapienter preefcripta eft; qui H D« fun (/4 ergoi llam negligunt, contra confcientiam peccant i leffe leges enim civiles '& ecclefiafticee in confcientia oblicant; &, ex neglectu incommoda fatis gra- il 3 via & in conjuges & in fobolem redundant. t wb 20.22 fmpedi- $ 626. Ut conjugium legitima conjun- ( "en/a tX &io fit, requiritur etiam hoc, ut abfint r J L'O'igv H?ZKQ'H i* IMPEDIMEN'TA conjugii moralia, quae ex ltjigi siiate 6,96 Ea — Hl affimitate ; Ccu[*u»zglliüi/*aufa ez Aïyïïmi'ate oriuntur. Vs W dijudicari debent priwo, ex jure divino; W d quod. Levit. c. 18 & 20 exfiat, ubi fevere iintin DN interdicitur illicitis nuptiis: deimde etiam ewx ex Jure humano ac Imperantium legibus. ghà COn CoNsSANGUINITAS eft propiuquizas zuter. duas per- €om Jouas, fundaza im mativitare ex eadem cosmumi firpe. Ll ArriNrTAS eft propinquisas inter dua: períanas , orta. DTN, ex nuptiis inter utriusque con[anguineos : nempe con- ftines | ((Q traCctis nuptiis C(?lïfäïïguillei mariti fiunt a Uuxo- j ($ 626.627) 507 -XXXï. de C'onjïzzgia d fort: uxoris; & coníanguinei uxoris fiunt 'affines atenom matriti; utriusque autem conjugis confanguinei non funt inter íe affines. ;MWF' TRU $ 627. De .Legibus divinir Levit, c. 38 & (r) £o Vs 20 duo tenenda fünt: (1) wom tanfum go-?) Ol'ligü' pulo judaizo proprie faerunt, fed etiam chri- "um fpcil 35 flianos adhuc hodie obligant. Hationes hz fünt: a) etiam gentiles obligave- il runt, ita ut earum: transgrefiio dicatur a£oemi- T natio, qua terra fuerit pollura, ipfique horribili- ter puniti, Lev. 18. 3. 245 5). etiam a Pro- cbono phetis inter leges morales referuntur, Ezech. QUE 22, IO. Àmos2,7; c) infcriptze funt cordibus omnium fanorum hominum, r Cor. 5, T5 d) ex m hr | yun t ilis in N. T. quoque arguuntur peccata, Mare. 6, 185 e) earum transgreffioni, non leviticze, p"ffff'r"f""f fed capitiles poenze imponuntur, Lev.2, t1-215 Tl f) adjun'ta illis eft promiífio generalis, qui eas fecerit eum vitturum effe , Lev. 18, 5, quae promiffio j diferte ad legem moralem refertur, Luc. 10, 2g. 0 | IEL teD(a 60' Gal.3,12; prout ex adverfo g) leges hze etiam Kifi in publica waaledichioue repetitze fuerunt Deut. 27, il 20. 22. 23* :00]U0 (2) Alterum eft: ZLeges fie mon fantum de 5) nter- L abünt perfonis, [id eiiam. pE GRADIBUS debent in- pretatio ; tulligi. quæ " Hoc probatur ex przimiffa regula generali, J Eii L] ejusque derivatione ex ratione naturali (queenu- dir: que efd caro carnis tud , illius uupzie probibite | funto) Lev.18,6. Hsc regula fruftra pofita foret, immo fevete plane non valeret, ii nuptize cum perfonis ibi non ; &t | expreffe nominatis, & eodem tamen gradu co- gnatis, lieitze effe füupponerentur: ut taceamus ii ä confequentia contrarice hypothefeos maxime. in- du commoda. Utraque hzc thefis in WuurEMBsERGICA On- IUUU) ul W; ?v DINATIONE JUDICII MATRIMONIALIS principii C. 8,' P' 73'; n ! "] 1009 pofita eft P. II. y 5 li 5 n $ /628»Q $08 ($ 628) XXXI. de Conji-zgio -— ( £) compu- . $ 628. Giradis ]üRE DIVINO prohibitos falio ; ftt, fequentes regulze determinant: (1) m linea yrele re&la, tum afcendente, tum defcendente, f0 ( (2) in íi- firpe tonjugia in infimitum prohibita fumt. €0$ C DIVE nea tollaterali prohibita fimt, quoties vel uter- que vel alteruter confanguineus wmico tan- C0 hs f ium gradu a communi ftirpe abeft. (3) im lt dun affimitate iidem gradus prohibentur, qui con. n g TEl rà fanguineis prohibiti funt. - tetill 2 COR ]unE numwaNo in patria noftra, ad () w illa a majorem fanguinis reverentiam tuendam, tor gï( plures gradus additi funt: (1) prohibentur f c matrimonia iv feeundo gradu lineg equalis; (2) Hs prohibehtur etiam i« fertio gmdu hneg tum NATI BERG ingqualis, tum mqualis, tam confanguineis, Pt ] lucy]e quam affinibus. Difpenfatio quidem in his XANN. locum habet; fed nonnifi publica au&tori- D quiby tate Judicii matrimonialis obtinenda: gradus J autem jure divino prohibiti di/penfationem uullam ! tl il admitiunt, Cüfryr jriuj; li ^ Ad hzc ulterius declaranda addimus termino- Àe rum Notiones diftinctas. Srinss eft perfona, a qua alize, de quarum cognatione quzritur, per li generationem defcendunt, N &f LrxEa eft perfonarum , a communi ftirpe cefcen- lr dentium, jufto ordine difpofita feries. elt Liuea RECTA eftíeries pareutes d?* liberos com- tior prehendens. Linea ve(ía ASCENDENS eft, quea dLïï liberis ad parenzes d? majores regteditur: Linea Tier re&la DESCENDENS eft, quoe a pareutibus ad liberots Jttt &* borum poþerar progreditur. Cor- XXXI. de Conjugio ($ 628) 509 roltibio | CöLLATERALIs linea eft feries, quze fratres ac jorow j [ ver, eorumque liberos, nepotes, pofteros, com- Lf Litiea collateralis zzQUALIS eos. cogna- prehendit. ü ndente, tos comprehendit, orum-4iffautia a communi T :ea collateralis YN QUALIS ) 17 ftirpe kApEM eft. eos cognatos, quorum di/fauria a communi ftirpe PIVERSA eft, complectitur. , rel uite CowpurATIO graduum in caufis matrimoniali- ii d bus f fecundum jus canonieum, cujus zres vegue le (ünt: (a) pro linea reCta ; quoz fuuz perlona , tor . (j r fünt gradus, una demta. Filius aut fiia a patre ul (0L. vel matre diftat uno gradu. (/) pro linea colla- terali zequali; quoro gradw perfona quevis diffat a communi fhrpe, too gradu eriam iuter fe 4iflant. ET (c) pro linea collaterali inzequali; quor gradibus illa perfona , que remorior efl , a communi [Hirpe diflat, yendar) zot prad;bus eriam inter. fe diflanz ea pero ïzæ , de qua- bibetü' ynum COgildli()he quærimr. He regulee computationis graduum in Onpr- TR NATIONE JUDICII MATRIMONIALIS WuRTEM- j n srEnGici Part. l. c.4, p. r7. Part. II. c. 8, p. 72- Part lI]. c. r, p. 137 feqq. diftincte proponuntur: ;uineig, Luculento fchemate eas declarat b. Gop. Horr- In b, HAFENREF- n 1 j ht MANNI fynopfis zbeol. p. 1031. FERI Compendio completa enumera tione nominum, giftof quibus confangui nei & affines appellantur, item- u e exemplis e Scriptura allatis, copiofe illu- ; gradw f rantur pag. 754-795., Recentioribus dubiis oc- "T currunt Puir. Urmg. Mosremtr vindiie graduum probibitorum. jmin A canonica hac füpputatione differt compuratio cin Jug& PROvIiNCIALI WümTEM- peïfOïïa ] civilis , qu p H BERGICO Parr. 1V, Tit. 24 extat, & in. materia de füccellionibus, hereditatibus, aliisque, a Dica- íteris adhibetur. kHujus wmica & perpetua vegu!a o celett rot fun gradus: genera- eft: quor fuur generaziones tiones autem in linea eti am collaterali, & qui- TU numerari debent. Sic fra- dem in utroque latere , M pes i». foroves jure civili diftant fecundo gradu, qpod Jf jure canonico fecüs fe habet. " W ff« $ 629. D À $10 ($ 642-9""631*) XXXT. deC'oqy'ugib. quia Alinis ; $ 629. FrNiS comjugiü efiz (x) confirva- fio generis humani per. fobolis grocreationen at- fili aï que educationem , qu?e (inter chriftianos certe) Tatt ultra hujus vitze terminos, etiam Dei ho- In S« fing, norem & liberorum seternam felicitatem procre intendere debet, Gen. r, 26. 27. 28.. €. Qirigi fionen;, 18,19. Eph.6,4. (2) folamen ac felicitas (le g vitz, per mufuum adjuforium, QGen.2,18. 94 Q el5,'q Poft lapfüm & zerrius fiuis acceffit, ut effet li- : 11 bidiuis (non explendze , fed fecundüm ordinem Dei nge domande dv exflingueude,) vemedium, Y Cor. 7, 2 5.9. Primus ille Finis przuarius, reliqui duo fe- $6 cundnrii dicuntur. Nam q indilfolubi-. - $ 63;3- Conjugiwm f forietas x NDt1SSO- Tutini, LUBILIS, ordinarie non nifi morte finien- e; da. Hoc pröbatur 4) eX oraculo divino 1l in per Adamum edito Gen. 2, 24, ubi indie 4l - viduum vitze confortium inter conjuges fu- li turum effe edicitur; b) ex avthentico, tim ( quod Chriftus inde ducit, confectario; Agqu Matth. 19, 6 proinde quod Deus coujunxit , furin, homo uon dirjungat ; c) ex apolftoli Pauli 'C-ivifes effato Rom. 7:2. 3. Ttus - Idem etiam patet ex incommodis , quze divortio- rum licentia gignit; qualia funt: vagze libidines; feïe æq impedita fobolis educatio; turbz tum in dome- füca, tum in civ ili focietate ; i &eïxq qqæ omnia Suri lts N.zzzzk.æ F-afltï(ll'iü funt. excludens Toh iumn Con- $.631. Hinc illicitas eft CoNcuBINA- jtit, ( T int cubimatum, PS , hoc eft talis conjuntlio domeflica arGhor, | "^ qua XXXI. de Conjugio ($ 631.63z) 511 'ofor qua ad tempus tantum vaitui €7 pro lubitu ite- Ti n rum dillolubilir e/f. Repugnat enim naturae Qs certe) matrimonii prout:a Deo inftitutum eft Da i In Scripturis nulla alia conjunctio maris & fe- minec, jure divino licita, occurrit nifi quze ad [ctt DI Á Mi procreationem & honeftam educationem fobolis 7: N8! M dirigitur; confequenter ommis alia aut ad fcorta- tïonem fu.t ad adulterium referenda eft, cui utri- fb lC que grave judicium Scriptura denunciat Hebr, 41b 13,4. Qui mter fe junguntur, eos aut coujuuxir Deus., aut non. Si non junxit; nefaria conjun- : efiet - €io: fi junxit; nefaria feparatio eft. b. BhNGE- nnech Lius Guom, ad Matth. x9, 6. Cot. 54 u duof $632. Eque illicita . eff POLYGAMIA. fum Poy- Nam & hec repugnat (1) primevae inffi- gamiam; tufiomi,in qua duo duntaxat Junéti fuere, NDI$ Gen.2,24 (2) declarationi hujus inftitutio- e finiti nis, tum a Chrifto Matth. 19, 3íeg. tum (iri) a Paulo x Cor. 7,2 date; (3) 1ili.divinse M Dd inftitutionis parti, qua mutuum adjuto- ugesï j rium Gen. 2,18 finis conjugii genuinus & thent adaxquatus 'conftituitur; (4) legi. naturz; )nr&ï&lml fl' V,h!' gartim ob difcordias ceconomicas & d«a£íar [' Jij ln civiles inde oriundas, partim, cum nu- merus hominum utriusque fexus femper fere zequalis fit., propter injuriam, quam ædwl ]böl» in reliquos mares czelibes committit ; 'qui UOTF plures fibi uui feminas jungit. )mmä Polygamia ge quidem in-vereri Teflamento permiffa fuit. Cum .enim Deut. 17; 17 diferte regibus fue- 1n quibusdam CUBI Tit interdiCta, -mulro magis alis. Parribus, Abrahamo, ]acobo ac.dein Davide & j U 4 Salo- [ " p ($ 632—634) XX&U. de Conjugio 512 Salomone, n difpenfara fuir, fed tolerata; nec )j defuere calamitates ex i(tis eorum factis fecutze, & ex eventu de quibus ad poenitentiem ducti, reCtius edocti 421'1' f Voluntate Dei, & jure conjugii, TU fuerunt. fntni Divortium $ 633- DivonTrUM, quo vinculum con- —— — adulter nonnif . jugale antt mortem diffolvitur, tanquam pri- -* ls i duobus tà- yyitivae matrimonii inftitutioni contrarium ftnta d fibus lici- expreffe prohibetur a Chrifto Matth. 19; p 5—8. €. 5,31.32; excepto tantum cafu a) Ál ls adulterii Matth, 19,95 . ac 5) dæ-rtioniy müli- ()) d d tiofez, 1 Cor. 7, 15. fis Qd 'Tamen utroque ca fu. locum n('Jn habet divor- tium , nifi poft caufam in judició competente co- quod 1 a decernatur. E nitam, auCtoritate public dunt; Alie caufze, quae preete rhas ut juftz & legi- timz allegari a quibusdam folent, non funt cau- Depant Pe- fs divortiü, nifi admodum improprie fümti. , ultra lt [at riculofum eft intuitu fecuritatis confcientize : $1 ob caufas ab jpfo Deo conce ffas, progredi. Quem l inimicitiam infanabilem ,. o bfzevitiam, ob infidias ericulum, conjuges habent; vitze ftru&as, & ob animz fententia judicii. matri monialis feparanzur. quoad Qg Lj torum & menfam ; za/is féparario mon eft Divoriium ; t'mne, ' er eam enim 4705 folvitur. vinculum conjugale , 1e ufus conjugii fufpe * nfus tantum ceffar ad tempus. Ghr d , Cum divortio et iam non confundi debent illi lavatur pro n-llo; ut 'in RUT fOn cafus, ubi marrimonium dec cafu ignorati incefti conjugii ; bigamiz ; perpetui .?ïætere inde ab initio & co nftantis animor um diifentus. mïeg "lalis declaratio -nu liitatis non elft divortium : j T .quod nunquam ! üï. Pmy nam non folvitur conjugium , . 1 UT conjugium fuit. MQC $ 634. lf hoc ' Loco diverfum a nobis Antithgjis. fentit Ecclefa Romana: ) Matrimonium effe vere & proprie di&um novi Teftamenti bitum ; Jàcramentum $. b) Clericis tamen prohi t) plu- ) XXXL de Conjugio ($ 6345 513 "u) D js fecute, £) plures quam in Levitico c. 18 extant oventu üe dari gradus prohibitos & «cau/2r matrimoe àus edoti d) vinculum matri- nium impedientes; rilun at« monii p/age indifflubile effeg mec in cafu adulterii folvi; e) cau/as ma*cimoniales ad 1o- p tray los judices ecclefiaf«os, exclufo Magi- ftratu civili, pert/aere. Jatth. y af ) 1 Alise copcertationes, ab aliis motze, funt: !] ipnir Wi (1) de divina inflitutione conjugil, vim le- gis non habente; (2) de matura conjugii, apet diot- quod mere civile negotium effe conten- Pe[ente Dd dunt; (3) de /an&itate conjugii, quam i negant quidam falío -fpirituales , quia ii t fítatus carnalis ; f 7 (4) de cælz'batug, jjie, 1* quem pro ftatu coram Deo ineliore, N habent ; (5) de legun matrimonialium, "s g, ( p quae Leviiri c. 38 & 20 exftant, obliga- "m tione, & interpretatione genuina; (6) fpe- m m l(fael cialior illa quaeftio de conjugio cum defun&le A l mp uxoris forore aut fororis filia. p li Praterea non exiguos motus. excitarunt la- "m j qrje" Xiores quorundam fententize; «4) de Coucubinazu ; di& Oïtluq 5) de Polygamia; c) de-pluribus, quam. in Scri- qü ptura concefíze inveniuntur, faciendi drvortii caufit $ ( n 4) de neogamorum eccefifHca éeuedictioue. T at |Je [u^ LOCUS m hl ,m! "m Ui * $14 (S ,635.636) XXXIL de Novi zmï:þ LOCUS,XXXII ml DE NOVWVISISIMUS Mosc SPECIATIM . DE MORTE ET RESURRE- 7770 CTIONE MORTUORUM. L'T167 , Dithee $ 635. NO VISSIMA dicuntur i/li even- 1i0, my) ANoviffna ius, qui omnes hómiuer poft decurfüm : hujus vi- qia ft, j gm'd. tI0n funs im [patium manent, per quos de cujusvis forte, jf eermum felice an mifera , .decidetur,, graut quis- ADEO, [ que opportunitate falutis hoc. gretur, fempore ob- filtatem Jate , rfä?e vel focus atfus.fuerit. QUi fed Ea'queiwor potiffimum funt: AMors :corporalis5 ARefurvect jomortuorum, una cum apparitione Chriffé fedt, ] gloriofa; SJudiciun extremum cum Seculi coufum- xharioué; ac denique "vel Darmnario |vel V/ira aterna, Qu mj Tormula, qua vevifma appeliantur, e Scriptura ate[lrj fumta eft: Jóh.'6/39. 1 Cor. 15. 52. 1 Pet. r, 5. 3 t - /Summ:e Bonitatis divinze :eft,/ quod ignorare nos non patitur, quid deinde polt hanc vitam Du, v d futurum fit: id enim profpicere ac meditari .$a- ^ Wavit pientia :eft. ; Pfal.go, 12. Deut. 32 2. Sirac. 7, 39 Ts nf Apoftoli inter prima przeconii fui evangelici etiam j hsec propofuerurnt, üt'velex fola utriusque ad videns fit. "Theffalonicenfes epiftolze infpeCtione .e 18 Add, A€t. 3,20. €. 10, 42. €. 17, 31- - 24, 2 * z. Hine 1 lts e& anultum,a Scripturee docendi methodo rece dunt, di li lm qui do&rinarum hic occurrentium TUDC fAomen- zum, nunc zecef/arem, omumc ommino "veritatem , P r prout cuique per circumftanti as externas magis "vel minus tempeftivum , tutum, .commodum vi- fu. & detur, in dubium vocant. FAQQ u füen DE MORTE, ET STATU POST MORTEN. t ( : Qs lp N Aortitde- & 636. Mons generatim vite grivatio gfï. ao finitio; Jam uti VrTA NATURALIS in contimuata i5 5l D anentis l XXXII. de IMorte ($ ;636—-?538) 515 menlis €7 rorporis communione confiftits ita 13, Mons coRPORALIS eft fo/utio unionis five RE commercii , quod inter animam €7' corgüs homi- | | "if a Creatore Deo naturaliter fiabilitum pff. ' Fit hoc ordinarie , quando corporea machina fe- r dv nio, morbis, aut per vim extrinfecus illatam in- n du l epta fit, in qua & per quam anima porro opera- tiones fuas obeat. ii [ $ 637. OniGo morüis NON repetenda caufa; p à DEo, quippe qui hominem ad immor- ; ;g;]þj,ï? )v talitatem condidit ($ 166,3): /id a Diabolo, qui feduüctione fua hominem mortis reum 1 »COTPWHS.;» ariti , ul fecit, Joh. 8;44. Hebr.2,14, £7 homine, feci) t HW' qui malum hoc peccando fibi ac pofteris fuis | J a $p arce(fivit; Rom. 5 12. €. 6,:25, '1 Cor. 15; Qet. 5 21. 22. oi g^ Deu:, ut Dominus & Judex, poenam hanc & r " denunciavit peccaturis Gen. 2, 17, & nunc pecca- » toribus jufte infligit, Gen. 3, r9. 22. Píalm. 9o, , n D 3- 7. 8. g. a j o j &ülïü a ?kd 1 ? qiels $ 638. Quoniam grgo mors percati con. aniverjjïælï- fe (ï , Ht ! fequens efts hominibus U N 1v ERSISmorien- a, m L;lm t atl dum: Rom.5,; 12. Hebr. 9, 27. Jof. 23; 14. Hiob x; 21. c.3, 19. €.30,23. Píal.39,6. & | -; -;:eï^iïaie"l.' (s ag 49, 11. & 89, 49. Cohel.9,5. Efa, 40, 6. ,mmod : Excepti funt illi, qui vivi in ccelum translati fuerunt Gen.5.24. Hebr.11,5. oReg.2,11; & ili, quos dies Domini deprehendet. Hi quidem l MORTDL & ipli per immutationem momentaneam, morti analogam, ad immortalitatem transferentur. 1 Cor, i p " 15,51.52. 2 Cor. 5, 4. ul Kk $ 639. , )l g16 — ($639.640) XXXIL dexf/)'orte $ 639. Morimtur itaque ^um pii, tum im- 1941 diftrimen 11 quoad piot pit. ProRnuw ac fidelium morr, quamvis [ ac inpios; & ipfa incommodum quoddam eft, a pec- cato originem trahens Rom. 8, 10, NON Q/e d POoTEST tamen POENA dici: (1) quia con- In6Q f Con donatis peccatis. & ira fubláta Rom.8, . &ipas ( C. 5,9, a mortis etiam metu & amarote (ie if per Chriftum liberati funt, ]oh. 8, 51. 1 Cor. 15, 56. Hebr. 2, 9. 15.. Hof. 13» 145 füm, G (2) quia mors ipfis potius beneficium eft, 1464 ( tollens peccati fomitem, ipfosque ad vitam $6 traducens Rom. 7,24. Joh. 5245 & ad bea- Jei fun tum quietis placidze , ftatum, Luc. 2, 29. cultqt x Cor.15,18. r Theff. 4, 13. A&t. 7, 6o, Tefnt Apoc. 14, 13. Efa. 57, 1. 25 (3) quia Do- Utj lii mino moriuntur, ejusque etiam in morte li 25 geculium fant , Rom. 145 7.8. Pfal. 116, 15. £j Sp& & animam foam illj commendant , Pfalm. M&Ith. : SI, 60 A&*-'stg- A Ex adverfo'impii in peccatis moriuntur Joh. guia qu Qum C| 8.24. & cum terrore Pfal. 73; 19* üe QPQ forma, $ 640. Forma five «[Jeutia mortis in 2sca Y ïl confifiit, five in folutione unionis effentia- Ài lis & commercii anim?e rationalis cum Verita corpore organico; 2 Cor, 5, 1. 2 Tim. 45 6. ia It Phil. z, 23. Solutionis hujus meceffarium deinde «conequenr làm (nifi per miraculum aliunde impediatur) eff auime & corpore difceffus ac [eparazios Luc.12,20. ! eg. 19 4- XXXIL de Morté ($ 640—642) 517 j, h 19,4. Pfal. 146, 4. 2 Pet. I, 14- ngr. 5,4.8. Joh. 19,30. Luc. 8,55. Quams $ 641. Qunamvis .quik mortuus eft, 7100 Stotug cbr. , ape Io, X g[e dicatur Matth. 2, 18. Pfal. 39, 140r.5 ta- poris pof quia t men aeque corptus qule anima in mihilum abit, nmorízm ; ROW-S!I' ConPus quidem fenfus omnis ac vitze expers Cohel. 9, 5. 6. Pfal.90,6.7 , putre- [ amatt dine diffwit ac. diffolvitur juxta Dei fenten- oh. $5 Jj I) lj tiam, Gen. 3, 19. Hiob 17, 13. x4. Pfalm. iCiUm eüf 146,4. Cohel. 12, 7. 1 Cor. 15; 42. 43. j atl $ 642. At ANIMA in morte mom interit ? flatus ami- Va Jed fuperfles, vivens, fui confcia manet, ac fa- mm: dm- $n At j cultates fuas, intelle£&tum & voluntatem , (mortafis . d i retinet, easque minime otiofas. Nam 2) 9/» quia J octidi nom potef! corpore licet occifo Matth. j mort 10, 285 Íed b) redit ad Deum Cohel. 12, 7. il ulb £) Speciatim fideles mortui, o vunt, Í, PW' Matth.22,32. Luc. 20, 38; . 4) beati funt, quia quiefcunt Apoc. 14, 135 & ») funt yuat li cum Chrifto, Phil. r, 23. Qu2 omnia nifi de fuperflitibus fui confciis, dici non poffunt. r d D Mil Conf. $ 150. J5 Ef dl Animas hominum poft mortem fuperftites effe, veritas eft ad prima religionis fundamenra pertinens, yulis * etiam fidelibus Veteris Teftamenti cognita Ebr. j Tlm '!'u 1I, IO. I4. Gen. 49, 18. Cohel, 12,7; & ab omni- bus populis credita, diu ante excultam philofo- h iam, prout vetuftiffima teftantur monumenta. de ", b emum péilofopbia gentilis mifere in hoc dogmate pr) & fluGtuavit: recentior (revelatione nempe adjuta, Kk 2 quam- "m " XXXH. de WBorte 518 ($ 642.643) uamvis-multi /:parum' gra'ti Seripturze difcipuli id diiüimulent) meliorem ejus interpretem a6 defen- Crin 6 r 1107 C0 ' forem fe p ie bet. nf Confpira il 45 t ad doctrinam de animorum immor- Til talitate agnofcendam ) ipfa anim»e natura: 4) evam finis ad quem homo conditus: c) Bonitas ac Ju- dedlog ftitia Dei: 4) internus confcientie ftirulus: & Tiomo n e) infitum homini defiderium perpetuze felicitatis. Hoc qüidem loco fufficere tiobis poteft Scripturae grelün irrefragabile & confentiens teftimonium. Vexatus Salomonis locus Cohel. 3, 19 multo Jüi foinorem ae vülgo objeCtant difficultatem — ha- Jui: m bet, fi collato in fonte verfu 16——22 obfervemus, in eo non ab[olute d fümpliciter de vita ac morte bo- UENN qninut, Íed de.vita ac rhorte H'OMINUM CARNA- Quet a LIUM, quorum animus rebus terrenis ac perituris Sic enim fermo coón- penven totus immerfus eft, agi. textus eft: «) Deum juftum omnium judicem ac- Saip dum llo, curate obfervare ac difcernere eos lhominés, qui fenfualibusp unice dediti, ut beluinz rapacitatis, àut infr & impuritatis mancipia, pecorum ritu vivant W i 9. 16. Y^. 18. 2) Horum nec vitam nec mortem a vita ac morte brbtorum animantium differre v. 19. j &j £)iisdem enim defideriis, quibus bruta, etiam tales homines agitzri: vanam, caducam, jperituram) qum S momentaneam felicitatem efie, quam appetunt, LU trüd NV. I9.loo. 4) ignorari ab iis & negligi mentis hu- man:e :eternis bonis deftinatze prze anima brutorum ïmpæmm excellentiam v. 21. e) Non ergo nos angi debere, l H cüm res mundanas furfum deorfum ferri videmus, h 16 fed intuitu judicii futuri tranquillare animum & VU res noftras in timore Dei lztos agere; //) nemi- d p ném nifi folius Dei dono quid poftea füturum fit mm lu( perpendere, v. 22 fim. |His plane gemina habet Ts ln Pfalmus 49, & locus Luc. 12, 1 5-01. Conf. 2 Pet-, ftam th 2,12. Judz ro, UET T fs $ 643. Antiquum illud fomnium de g0n n j?a- tu fomni , fonmmo animaruii, preéter modo dicta, etiam 7:39. refutatur ex locis 2 Cor. 5, 7. 8. Matth. . n 17;3. Luc. 16,25. c. 23:43. A poc. 4; 10« 1I» fl U e. -578- €. 7 9----—17-.i Opi- XXXIL de Morte ($ 643—645) SI2 feyul Cpinio hzec Sapientize ac Bonitati divinze plane at deiet- non confentanea eft: illa pofita dici deberet, animam divino Gratize lumine jam in hac vita do- m« natam, ad commercium cum Deo & Chrifto at /J evectam , ad fublimiora quaeque przeparatam, ts tl de illo eximio gradu beatitatis nunc demum, cum sulus t homo moritur, detrudi in ftatum inertize, & pro- feliciti greffum illius ad fublimiora inhiberi. Scrptit Th $ 644. STAT:US POST MORTEM duofgdug;bmf. ig m jtém. T : 'fmzt: unus beatt , falutir, in quo funt jufto- £a vel qi- eryefmus nitite l- rum animo ; a/fer wüfor, dammationi;, inJeras , CARMP quem anima impiorum, a corpore folutze, . peï'xmïis perveniunt. amo ( pdicemte Scriptura, cum de mortuis loquitur, aom uifr duos bos flazus memorat; de rerio quodam /oco, yinés ( aut intermedio //azu , plane filet. Matth. 7, 13. 14. rapacitt tü vivi Marc. 16, 16. Joh. 3. 36. Gal. 6, 8.. mortem ente V.f .. $ 645. Firmatur hzc thefis ex altera , idque fla- etitt ïülff quam Scriptura docet, thefi ccgnata ,. aui- tiim a oT« etiturim enas credentiuin ST ATIM bealitudinem confequi, iey - j ?,Peïlmfr menïfs Ji ampanitentium 11 11C0 pemam fentire. y irutort De rrpELivM agimabus a) luculenta funt lokca, if j ä?þefev Joh. 3, 16. 36. c. 5,24. . 12,26. $) dicuntur Deo j 1C vivere, ut eo tanquam Dxo svuo fruantur Matth.22,32, & c) effe cum Chriflo, ita, ut ftatus , () nemj.- earum /wcrum, hoc eit quavis hujus vit?e condi- tione longe excellentior fit, Phil. 1, 235 d) & j ftatus ambulationis non jam amplius n fide , fed 2 p m iid«s im vifine, o Cor. 5, Y—8; e) dicuntur effe in ftatu quiezir a labore, Apoc. I4, 13. f) d em teftantur exempla, Luc.16,22.25. C n ! 23,43. AG. 2»59. i w De rwPronuM animabus expendendus Domint j / ä . Wt fermo Luc. 16, 227-31. Add. AGt.1,25. Pfalm. | 112) Ào or, , 41 n j n $ 648. [ Kk 5 $20 ($ 646-647) XXXII. de Morte () 4 animu ali- $ 646.1 Ust jint' animu defuntiorum, diffi- animE cubi umm cilis, quanquam non valde neceffaria quae- füunt ; lu Dd ftio eft. — Piorum amima UNA ESSE, ex ttDpof Hebr. 12, 22. 23, ac Luc. 16,22, ex multis h item Apocalypfeos locis, nec non ex illa trrt, d fuavi formula patet, qua pii in morte con- fit gregari dicuntur ad populum fim, Geu.x 5,15- C- 255 8- C. 35, 29. c- 4.9, 33- Numv 20, 240 etiun C 13. Deut. 325 go. Jud. 2, 10. qu»e ad pa- 1) bext tres collec?o 2 Reg. 22, 20, & multis aliis dic ag locis, diferte a corporis fepultura di(tinguitur. l Similia lepuntur, quod ad impirum animas at- 1Pét. tinet, Luc. 16,2, Efa. 14, 9. to. 8- Apoc..f 6, 15.16. 1 Pet. 3, 19. 20. tum | , Animas eorum , qui vere martui , fed refufcitati fue- at ruht, Y Reg. 17, 17. 22. 2 Reg. 4, 20. 35.. C 13 21- Matth. 9, 18. 25. Luc. 7, 12.14. r5. Joh. 11,44- () Act. 9,37. 40. €.20, 9. 10 fuiffe in tertio quodam loco, li i inter coelum ac infernum medio, quem Locum Difpenfationis nonnulli 'appellant, nullo adhuc intellig Proba- idoneo argumento comprobatum fuit. r bile potius eft, eas, foluto licet illo naturalis commercii-inter ipfas & corpora fua vinculo, li maufijfe tamen z2 corporibus fuis, difceffu e corpore, lU5 : qui alias futurus erat (S 640), per Omnipoten- tiam Dxx inhibito. TT de loto $ 647. De ftatu intermedio animarum W fertio ; feparatarum, fic Scriptura nos docet: (1) 2« anim2e juftorum ftatim funt in ftatu vere inji beato, lato, tranquillo: 2Cor.5, 7 domi dlg Junt apud Dominums | : Apoc. 14, 5 quiefcunt a Qüo lt labore ; Sap. 3» x fuut in manu Dgz', net Criu- &atus eas attingit, Conf. $ 639. 645. at 2) Sed (5 647) 52I XXXII. : de Morte n, d- (2), Sed ante diem judicii, juftorum anim?e nondum beatitudine perfecta fruun- a $ob tur: nam 4) Ébr. 11, 40, fideles priorum x us temporum zon fme reliquis . confimmantur ; 1 ex ii b) Apoc 6, 11 anima fub altari jubentur. quie- orte t Jiere, domec com[ervi accedant; c) in refufcita- 0. DT tiome corporum , nOya illa gloria, animarum 1, 20, 2 etiam beatitudinem augebit Phil. 3, 20. 2 1. gad d) beatitudo confummabitur «magno illo ltis al die apparitiomis . gloriofe "jefu Chrifti ,^ Col. 3, 3. 4- zTheíf. 1, 1o. 2Tim. 4 8. c. 1, 12. ingtt anitos d iPet.5,4. £) atque tunc, mauifzflatis filio- r' 3, 19.201 rum Dei prerogativir, vibEBUNT DEuM, Giuti ficut eff. x Joh. 3, 2. , 15 J (3) Ka & impiorum animz nondum lId alun As font in ftatu confummate miferi». Hoc p L intelligitur a) ex antediluvianorum incre- jp lr dulorum ftatu, quorum anime z cuflodia qui y u fuerunt 1 Pet. 3 19; b) ex analogia fta- u tus malorum fpirituum; quippe qui cazenis m m[]iP ( tenebrarum. vincli, ad judicium fervari dicuu- tur, & graviora fuo tempore exfpedant jmatut 2Pet.2,4. Matth.8, 295 ) ex eo, quod g ( injuftorum animas Aorrenda judicii ex[peGlatio angit Ebr. 10, 27. Apoc. 6, 15. 16. 175 & : 7 (f()ik'i quod d) multi falfam fpera, fe falvatum jf iri, retinent usque ad noviffinum diem g l Matth, 7, 22. Luc.ää, ïs. 26. | (1) Hoc ) ; $2 €$ 647) XXXII. de Moþrffa (1) Hoc fenfü wEprUM Quendam sTATUM ani- Neue l& à marum multi Parres antiqui, nec nulli ex Noféris ftatuerunt. Eundem ftatum alii vocant spATUM Tif EXSPECTATIONIS, cum pregufiu tamen beatitu- dinis vel damnationis conjunttum ; alii LocuM ()! TERTIUM dicunt: fed femper preeftat rem ipfam pvlz' fti (€ non fimplicier docere, quam formulis ati, füb 'quarum ambiguitate ab aliis noxii errores occultari pof- eular | fudiun funt. JIntermedium animarum ftatum Scriptura alium non docet, nifi qui elt iuzer. feparatiouem a ls ein Te fimia snortali boc corpore d& intev. reftifcitationem corporis ali- quando futuvam , intermedius. Neglecto hoc fi- (ie tatm Xin fnee gnificatu per rocuw TERTIUM intelligere zalem EY Jfarum , qui fit iuzer. colum atque infernum , iutev fla- zum bearorum ac damnatoyum sutermedius , & in quo locum etiamnum habeat reíipifcentia a peccatis V prozreticis nunquam in hac vita retraCtatis; id überro non modo incertum & lubricum eft, fed omnino a Scriptura alienum. Scrlpl (2) Scriptura docet, a) in morte ftatum homi- nis decretorie figi, Joh. 3, 36 fuper mon credentibus prope uis MANET ira Dei; c.8,94 won credentes XN Tita fv PECCATIS SUIS moriumtur; g'lheíl 1,8. 9 penam hr Á perfolveuz atorni XNTERITUS, QUi evangelio j'efu Cbrifli uon obtemperant. Eadem docet 2) in morte & Se finitum efle rEwPus skMENTIS, hoc eft tempus H bene agendi, quo opera fieri poffüunt, remune- Smp rationem a Domino habitura, Matth, 7, 19. Rom. (5 ton 2, $ —11. Gal. 6, 10. lls (3) Cum Scriptura ergo non confentit do&tri- na de Purgatorio; hoc eít de loco eruciatmum, in Áig lt ! quo aubue fidehum uffione ignis corporei zatndiu luere Y debeant peccaia veuialia, fazisfactionibus & bonis ope- vibus in bac vira nou expiata, usquedum juflitie divi- Ts ne pleue farisfeceriuz. Hsec doctrina 4) e Scriptu- ra probari non poteft; & 4) doCtrine cum ea DN connexz (de peccato fua natura veniali, fatisfa- df li Cüonibus /mzawis pro peccato, fuffragiis eleemo- fynarum, precum, ac facrificiorum pro mortuis, I cruciatus illos levaturis) analogiv Scripturze re- tilis pugnant, Etiam de Lusào Patmum V. T, & de um eft. IQ ( Linto zjgfamum, altum in Scriptura filenti Neque . XXXII. de Moftþ ( 647-'*64,'8') 323 VWTUM uf Neque fas eft confcientias chriftianorum per ta- ex Nofri , t STATON Tare. les doéirinas. dyeéQ«s perpetuis angoribus one- n bettt- ]it u (4) Nec de alia quadam puvificariome. auimarur poft mostem , Scriptura nos docet. Quamvis fpe- z cie non careant, quse nonnulli tanquam ex pe- ] qua ü]tart p culiari quadam revelatione haufta, & ad fanctitatis. ftudium inculcandum, proferünt: tamen fpeciofis. Mu ilis etiam incerta, dubia, precario fine probatiox arate corporz': r ne fumta, verbo Dei plane contraria mixta fünt; quz tam variorum mixtura, fidei ac pietatis pra- io hocl- xin finceram. non uno modo. Pe,riculofe, alterat;; Tere u , inter f Gal. 5, 9. &ing à w iU 41'1 1 $ 648. Ut in re tanti momenti wvemzi;ur-amtio "- aCnts; ! aberrationes, obfervandum : (1x) Nusquam ce[Jarias od onti Scriptura docet ; fatisfactiones a peccatore um ho pro peceatis fuis, five in hac; five in altera eredeni iptter N vita JusrziTi: Dxi poífeproftari. (2) Dc- ) IT lores & cruciatus soros animam purificare, rlgeliü ?e[" V p Qorie ex Scriptura nemo adhuc oftendit. (2 f tenyl Scriptura, que ia cohortationibus ad pre- ? femllüö- ces tam copiofa eft, in tot monitis & ex- 7' m emplis ne veftigium quidem habet preca- yit d- Jiomi; pro mortuis fa&se vel faciendae. ( TA i Mundus invifibilis multa continet in hac "T jotis p profente vita nobis incognita, quorum lii a notitia non modo poffmus carere ,. fed. etiam p m d Cu- debemus, quia Deus ea non revelavit. li, (fatste js d riofa talium inveftigatio non modo. inu- (0] 10 " ( tilis, fed etiam noxia eít; diffidens Deo; 4 ;ipülï L hi in certo revelatis non acquiefcens, men- vnt l Lf. tes Kk 5 p* XXXII. deþ AMorte ($ 648) tes incautas periculo illufionis exponit Col. atrin J COfi 7l (5) maxime fagienda eít eorum iil ftulta temeritas, qui cum fummo falutis 1 X li fuz difpendio ipfam poeuitentiam procra- PECCATI ' Tiattur. ftinant, & fanctificationis ftudium fecure negligunt, a"ygzQor; opinionibus fafcinati, fj 4 ettat (I per purificationem quandam violentam fe TDors n poít hanc vitam a vitiorum fuorum ha- ( opin biru liberatum iri, & fic velut e naufragio ]ot, aii in falutis portum enataturos. ib perfe Tlla magis fobria, dignafunt, quze i timore Dei perpendantur; (1) Non raro obfervatur, in ipfo fomaii Tnortis agone, hominum vere fidelium & juíto- obfirm rum animas fub difceffum ex corpore feverius judicium fübire, & ad peccata fübtiliora, quze per Conant omnem vitam occulta ipiis manferant, agnofcen- füm for da compelli. (2) Cum hoe phsenomeno. fpiri- tuali alienum non eft conferre locum Ebr, 9, 27 pf in quo mentio fit alicujus jz4ici , quemvis homi- nem po/? mortem manentis. (3) Deus in hac etiam limt; vita fubinde vere credentes, juftificatos, ac fibi ütas di probatos, feveriore eleuche vedarguit, & ad pec- catorum fubtiliorum & occultorum agnitionem lt de perducit: cujus rei notabile exemplum eft judi- cium Fiü Des de angelis feprem eccleftarum, Apoc. ( (4) Ex his nonnulli colligunt, «/i- cap.2 & 3. unt quid analogum vossk illos manere, qui vere quidem converfr & in flatu gratie moriuntur, fed fauftifica- Wlkfmat tioue tantum iuchoata , quze poft mortem continuan- 'da fit. p (5) Illorum certe fententia valde probabilis eft, qui pedagogiam quaudam falutarem pofl hane vi- Ten zam locum babere exiftimant, inprimis apud ani- 1 UC fas eorum genriium, qui in hac vita Jumiue con- —— l fcienzie re&e uli funt. (6) Verum in iftis omni- l 11 bera bus modefte verfandum, ne ultra id, quod in Tefta lerbo Dei ícriptum eft, fapiamus & ne fe- gnities ac tepor chriftianorum, preefidium inde de à arri- XI.XXH. de ]V[or?e ($ 648.649) 525 Xit Cj Nibil 'zalium. pertinet. ad illos, quorum atripiat, . COf confcientize lumen verbi divini fzepe propinquum, ab ipfis femper neglectum, aut omnino data ope- ) ltis ra ex animo dimiífum fuit, ita ut hoc pacto xx n PECCATIS SUIS PROJERETICIS impcenitentes mo- riantur. n [rnts i[cin $ 649. In hoc Loco multum a vero ab- Anüthgï:. ütam i errat (1) opinio de caufa mortis, quod üm T Inors nece[aria quzedaxa maturg fhquela fits ufragio (2) opinio priori illi connexa & nihilo me- lior, auimas corpore folutas N ATURALITER in perfeBliorem vitam tranfire: cujus generis imorel fomniis adverfus mortis terrores animum r ] m I;,Ullï & j obfirmare , contemtores religionis revelatoe fovei conantur. (3) Non magis probanda eo- que vno!"æq- rum fententia, qui azimam poff mortem fu- »o fpin perflitem e[fe & vivere, aut negant aut du- ,bï. 93 27.9 ris hom bitant; aut (4) qui auimas a corpore fepa- n etigtïj TEU [b fatas dormüre contendunt; aut (5) mini. TA mum.de hac quazeftione nihil certi firi poffe, ogitionel ï g][ jlldl" di&atorie pronuntiant. jntt. J Sunt aliv€ do&rinz (6) de animarum Jl [/ jl i il ( purificka.tione poft mortem ; (7) de igne purgatorio, in quo dolorofam purificatio- ntnat lwbïb is nem fuftineant animae defun&orum, per ] u v preces & fuffragia viventium juvand2e ac U Q a n d j liberandv ; (g) de limbo fidelium veteris 115 0f " Teftamenti; (9) de limbo infantum; (10) qioi & de animabus San&orum invocandis, aut jiun / e certe $26 ($ 649—651) XXXIL deMorie qua certe pro interceffione fua. compellandis: Pal - quibus affentiri, quoniam Scriptura nihil tale docet, religioni nobis eft. n mum 1 Quaftionibus de animarum defunctarum man- fionibus; metempfychofi; paritionibus; com- otoni . mercio cum mundo vifibili C fuperfütibus; quid de rebus noftris cognofcant; quid operentur ; an Cotpot rO nobis orent; an tutelam przftent, aliisque fumilibus, abftinere confultum. Curiofe magis fusq vuam neceffarize atque utiles funt; & incautos a fi- tin d 4 ucia in Deum, & unius neceffarii cura, item« u (tnf. p ät e a veneratione & obfequio- verbi divini ab« 12 5) raCtos , abfürdiffimis fugeriuitioniþus fafcinant, , EY pE RESURRECTIONE MORTUORUM. inano, Refurre- $ 65o. REsunREETIO eít opus infnite Te, ig T -äiomy de- Dei gotentig , quo idem corptts ,. quod guilïliqt fimitio $ TAE homo im has vita habuit, deuuo formatum €7 vita donatum. cum. eadem anima, mova atque z';zq Q þpm*abzh WnWuone conjungetur. € gihi) AtCus hic omnipotentiv divinz v efufcitario , primug effectus five opus, refurrectio dicitur, Vettyt pq&äöilz'—fai; $ 65x. Hoc INCREDIBIEE VIDERI TT NON POTEST, infinitam Dei Scientiam, Qs : Potentiam, acDominiumin homines, co« Thin gitanti. ) Refufcitatio enim nihil aliud lum Qw eít, quam corporis inítauratio, ejusdem« patüs animæ que i/ezra/a cum anima comjuuZio; jam fi 'regïmï prima poffibilis fuit, iterata impoflibilis tibus eíle non. poteft. b) Porro uti anima poft j æqrtem [uperites Imamnet; ita & corpo.ris, ad Y quam- XXXIL. de Refürre&ione ($ 651.652) 527 Thodi quamvis in fubtiliffimas partes refoluti, VOPHM ne minimus quidem pulvifculus poteft an« nihilari. Deus autein omnifcius ac homi- FU at num Dominus, uti omnium hominum , nc* w« iy Wf omniumque animarum, ita & omnium bus; qi corporum humanorum, quoad minutiffi- onturs d , dl mas quoque eorum particulas, perfe&iffi» fre mj QUOS & mam & cognitionem habet & poteftatem (N ifelte (conf. Pfal. 34,21. Prov. 15, 11 orig. Matth. iviti al« ia 22,29). ) Omnipotentize Ejus non ma- gis arduum eft, diffipatos corporum hu- ORU manorum pulvifculos confervare, collige- ye, ju formam & fitum quem olim Imbue- j i/g)ï?f!f? runt componere, corpus denuo ex iis for- 1 quilibr! matum vita donare & cum anima jungere, Til ( quam quidem proclive ei fuit, res omnes d [ e nihilo producere, *& corpora animata primum,formare. Conf. fimilem harum ngZiWih veritatum Inexum $Tim. 2; 18 coll, 19. lpfa ergo rafio humama perfpetam habere VI-DEM poteft po[fibilitatem refurretfioniss AG.26,8. z'mtiam J £ ( Quin & -probabiliratem ratio noftra intelligit ex pro*babüi— Jufütia divina: confentaneum enim eft, velie ías $ | al Deum, ut corpus, quod bene vel male factorum gparticeps fuit, etiam in praemiis & poenis focium gt D animz fiat, quo luculentius divini in homines gl J yegimibis Juftitia, tniverfis creaturis intelligen- Lj tibus manifeftetur. po[übï:'jgï $ 652. Hocipfo, quopiam restota redit certitudoi n ad Voluutatem Dei, fola Revelatio a no- ,01))0'5» bis qmm' 538 ($ .652. 653) XXXIL de Rzyïzrreäïfong bïs audienda eít, quz certo REssuRRE- I impe CTIONEM FUTURAM ESSE docet. In- 1(0r, dubiam hujus rei fidem facit CuRnrsTUS li U D Matth. 22, 30. 31. 32. Marc. 12, 25. 26.27. attent Luc. 20,35—38. €. 14, 14. Joh. 5 28. 29. T C. 6, 39. 40. 44. 54. & APosTorri A&. 24.15. C. 26, 8 coll, 25. Rom. 8, 11.23. 11 &t 2 COI'- 4, 140 I Them 4, 14. 16- Hebr- 6) 2. Cf C. 11,35. 1 Cor. 15, 12—57. Nec in Veteri Teftamento do&rina hwc igno- 24:1 l 51 rata fuit, Vid. Hiob 19, 25. 26. Pfalm. 17, 15. & 99, 3. Efa. 26, 19. Dan. 12, 3. 13. Deut. 32, 39. quide 2,Maccab. 7, 14. 23. 28. 29. 36.. AGt. 245 15-. €..26, 6. 7. 8. Matth. 22, 25. &iov 'E Locus Ezechielis c. 37, 1—14 infignem pro- VM miflionem lfraelitis datam emlemate re[u[cirarionis Y suorruovim cODfirmat: hanc ergo ifraélitis notam ittver fuiffe, negari non poteft. Tüifi v pexi Xlerunt, Rofafi- $ 653. Hoc tantum opus, quod nonnifi 1 æm & Zans , Troot ] ADeus. infinitz fcientize ac potentize eít, a soro tfing Dro UNirRiNO peragitur, Rom. 4:17. u 2Cor.1,9. Deut, 32,39. 1Sam. 2, 6. Pa- ïi.fo& ly frà; Joh, s.er, j ok. 5, I4. 2Cor. 4 14. 1Theff. 4, 14. &, fingulari ratione a Filio, &()h lo N l qua Salvatore hominum, Joh. 5,21. c. 6; Iehm 39- 40. 44. 54. C. 11, 25. 1 Cor. 15, 45 orig. Apoc.r,18. nec nona Spiritu Sancío, Rom. Gltjn Ubi & hoc notandum, diferte hac in re pro- -R , [ire vocari ad Dei Poreuriam , Matth. 29, 29. E H ebr. tüm 19.20. Phil. 3, 21. 1 Cor. 6, 14. Rom. 4, 17. I1, 195 f j | XXXII. de Re/izrreäïione ($ 653—6 55) 529 ESURRE 1L19; & iValidam Chrifi Domini vocem, five imperium potentiffimum, Joh.5,28. z Thefft. 4, 16. o ] 1 Cor. 15, 51. 52 coll. Joh. t r, 43. Adeoque even- JRUSTUS tus cum demonftratione glorize*ac majeftatis di- vinz tam luculentum nexum habens, dignus eft TR attentione & feria meditatione chriftianorum. B 5) QW o M $ 654. O NES, quotquot obierunt, fio- rjjitan: 513 muünes refufcitabuntur ; non tantum pii, fed di: ommes etiam: impii, Hoc claris verbis affirmat Chriftus Joh. 5, 28. 29; & Paulus A&. 24, 15.. 2 Cotr,.5, 1e. Add. Dan.12, .. Et fyet igmo " I?,IS' n quidem UNA OMNIUM srMUL refurre- £? fipul; n 24, 15. Wi &io erit, die extremo; .]oh.ï 6; 39. 40» 44« 54- jpnem f* ' Mix opus fuerit monere, : exc'ipiendos effe ab refifiit univerfalii hac refurreCtione eos, quos dies Do- ehts JD mini vivos inveniet, 1 Cor. 15, 51. 52: fed exci- piendi etiam illi, .qui Chrifto refurgente refurre- xerunt, Matth. 27, 52. 53; itemque íi qui ante diem extremum fingulari Dei gratia refu(citantur, T yonu) prout Mofi contigifie novimus, & de martyribus x& ' 1 st & fanctis praedicitur Apoc. 20, 4. 5 ; cujus loci ge- l nuina explicatio nibil cum .chiafmo (merito in- V. ) vifo:& rejecto) :'commune habet. ] 2r6' PF Szepe quidem de fola refurreCtione piorum apo- (0.4 1* ftoli loquuntur; quoniam nempe res ipfis cum fidelibus erat: fed non defunt alia Scripturee di- j ) n €ta, quz de utrorumque, piorum & impiorum, 3;21- 6 6 refurrectione nos docenF. !5 450nf- $ 655. Ipgw NvMERO coneus, €7idem fabi- i, N .tm £or- eujusvis hominis fuum, tum quoad materiam, ? - five particulas ex quibus componitur,^ ïk cn t | tum quoad fpeciem & habitum externum; rl 7 29'7 E;;b r£far- L rlhlq; ($ 655) XXXH; de Reefurretlione 550 ce h vefurre&urum gf Fioc ipfa nos monet no. tio dvacoa«oc, refurretlionis; fed magis di- aC 8 153 ferte hoc idem Scriptura oftendit, cum 3r qui ür, i Gocet: (r) eor, qui im fzpulerir, im pulvere , Ormtibu Seriptu in imari funt, refurrecturos, Job. 5, 28. Dan. Doo, q 12,2. ApoC. 20, I3; (2) corpora morfalia fa potin at fragilia donatum iri vita & immortalita- eventu ib ;t)eï,' ROm. 8, ï[ï. Phi!, 3, 21T. I Cof*. 15, 36. fsf 42..54 (quo in loco ea, qu:e v. 37. 38 ha- fpellemt bentur, noftr* thefi adeo non adverfantur, TATA 1 ut eam potius firment). (3) Idem docet liur, Y Refurretio Chrifti,qua corpusidem, quod deinde fepulcro fuerat illatum, e fepulcro prodiit; fit, l.l ila enim nolítra refurre&ionis exemplum D eft, 1 Cor.15,20.23. Phil. 3, 21. / (4) qui t D extretmo die vivi deprehenfi immutabuntur fudä)y hu d (1 Cor.15,51) idem non aliud corpus habe- 42!43,4 bunt. (5) accedit, quod confentaneum fit Difts -Bonitati ac Juftitize divinze, uteadem cor- V ia pora, quze in hac vita fan&ificgta vel deho- V tni mitatibus neftata fuerunt, glorificationem vel peenam agüe; ae fübeant, & retributionis juftae monumen- ii ta exfiftant; 2 Cor. 5, 10. c. 4 10. 11. Luc. Witto 16, 24. 25. hqn*m ? W Sexus, szetatis, ftaturo., diferimen manfurum, verifimile eft, Apoc. xr, 18. C. 19, 5. c. 20, I2. De Alia dubia phyfica, a continua corporum huma- norum tranfpiratione & fluxu petita, thefi huic Ci()r [ fruftra opponuntur, quamdiu probatum nonm eft, Quod nullam dari, ngc dari poíffe, snateriam hujus pre- c€ue ä Ü XXXII. de Refürrctlione ($ 655.656) 531 o t cife hominis corpori deftinatam , quze conftanter ac perpetuo illius propria maneat, Conf. r Cor. psd 15, 38 Neque neceffe eft, quzevis fpecialiora, jit, ctm in quibus vana curiofitas quzerit, dubitat, trica- tur, idque ne quidem femper ferio, explicate cum y jtrt, omnibus precifionibus, determinare. REgw in 280 Scriptura habemus clare propofitam; sodus rei Deo, qui id ira fore nos docer , relinquendus: ope- ? mti ra potius danda, ut quo pacto digne huic tanto vortallt eventui occurrendum fi , dilcamus, Phil, 3; I 1. 20. a Pet.3, 1 1. 12. 15. 3 1535 $ 656. Quamvis eadem, fi materiam ; j,yj, m5 fpeGemus , corpora fint refufcitanda: MU- praditum er(antufs TATA tamen erunt & movis predita qualita- qualitati- em Qd libus, ut compages eorum ftatui novo, qui :g m 9 deinde ?eternum futürus eft; confentanea ] P!Odi fit, 1 Cor. 15, 55—38. ;Xempm Piorum corporibus Scriptura tribuit (j d aQoagoíay, immortalitatem, gloriam, ro- yapuntr bur; docet illa /pirimalia fore, 1 Cor. I5j ;pushabe' 42. 43-44- 54. Dan. 12; 3. Matth. 13, 43. m Dicta hzc oftendunt, pios na£turos effe corpus ab imperfecüonibus & infirmitatibus przefentis vitee animalis, ac multo magis a vitiis & defor- mitatibus, immune (rCor. 15, 50); vividum; agile; accommodatum . fpirituali mentis naturz u eique in motibus fuis fumma cum facilitate ob- fecundans; maxime vero fancto cum D&o com- gt mercioaptum; 1Cor.6,13. Apoc.21,3.4. Neu- . II i Luc. tiquam autem pufillum fore, vel ex Phil. 3, 1. Apoc. 20, 12 intelligi poteft. at *L De impiorum corporibus. Scriptura par- yus U cior eft. —/mmoríalia fore ex eo colligas, "L u quod fuppliciis zeternis perferendis ea fuf- CEA ficere hi Mi i 532 (f .656.657) XXXII. de Refurre&ione ficere oportebit; 1 Cor. 1 D $2j 54 f. 3,9. ÁApoc. 20, 10. 15. 2 Theff, ü) ll Deformia & horrida fore, ex miferrimo anim» (femo ftatu utcunque intelligi poteft, Efa. 66, 24. Dan. 12,2. In hac jam vita ira vehemens, invidia, pus f rabies, non modo vultum hominis, fed & totius etiam corporis habitum , fic iinmutant, ut p & Jane a?ius afíe ipfo videatur. ( ( D vi muneris $ 657. FuNpAMENTUM omnis refur- oreet Chrifü, re&ionis mortuorum riN CunmisTo eft, Avimm ( cui non tantum propter Potentþiam infini- fintyy tam, fed etiam propter opus redemtionis f 1t. Nam hic ab lllo peractum tribuitur. Hoc Onitas Redemtionis Chrifti fructus eft, ut mors publice aboleatur, quam Adami peccatum indu- 66, 14 ! xit; 1Cor. 15, 21. 22. cum fit per. hominem mors, etiam per hominem eft mortuorum refur- j Áiden retlio. Ut enim per. Zddamum omnes moriuntur, h. ffc per Chrifium omnes revivcunt,/ N. 26 ultie 14 ] mug hoflis delebitur mors. lbidem v. 54-57 Te m completa de morte villoria in refurrectione fu. ü Al tura effe, & Chriffo efu accepta ferenda dicitur. Chriftus eum in finem mortuus eft & revixit, b D vt illos, qui Ipfum fide fuum fecerunt, confum- J l mata felicitate, etiam quoad corpus, beet, Joh. X1, 25. 26. c. 14, 19. Rom. 8, ti. c. t4» 7- 8. 9. ttum ICor. 15, 20—23. 1 Theff. 4, t4. L-q -Sed tamen etiam impiorum refufcitatio eft con- dlgnltf feqdens redemtionis; nam vi illius totius gene- ris humani sors , ceu Poflis, Chrifto fubjici ac cef- COTW Jare debebit. ]deo poena, quse grative contem- net, ] tores poft refufcitationem e morte corporali ma- Let, mors fecunda dicitur Apoc.20, 14. C. 21, 8 4?41 ( $ 658. (1lf XXXII. de Rfyitrreäïionk ($ 658. 6595 3533 ; i'ïheül $ 658. Refurredio fiet eum in finem , J//njefla- d) ut omner homines folenniter judicio ex- fe /uam 00 atj tremo fiftantur; ) utimpii, qui per cor- maqugäa- $ u Dun . ;, iil pus fuum prave egerunt, id in corpore d (s etiam luant, Joh.5,28.29. 2Cor. 5, 10. plane ii Á Gal.6,85; c) ut pii, ficut Chriftum cor- pore etiam fuo glorificarunt, ita in eodem s rl [$T0 EHu vitam Chrifti gloriofe manifeftatam expe- im jf riantur r Cor. 6, 20. €. 15 31. 2 Cor. 4, 10, I T. etmtionis Hoc pa&to Oimnrifcientia , Potentia, Veracitas, Vam t m Bonitas, Juftitia Dei, & Chrift'&Domini Majeftas, f ublice coram omhnibus demonftrabitur , Efa. um i NI M 66, 14. 2 Theff. r, 5 — 10. : fl $ 659. Do&rina hsxc uti in univerfum JMomen- vup nf fidem, fpem, pietatem fuftentat, Rom, fw hujus aol 4i17. .Ebr. 11, 19. 1C0r.15, 57. 58.. A. do&iring. Ws Zh 'Illf:w 24, 14. 15. 16: ita fpeciatim a) ad mortem fine metu lubenter obeundam, & toleran- effioit da adverfa, animum fidelibus addit , Phil. g d 1,294 £6. 5 2p 2001 15 1.. Ebr. 13 $55 j &j'el'ly.ïllf) b) in lu&tu fuper obitu noftrorum, defi- ; u 5€€t ! ](]n' derium moderate ferre docet, r Theff. r [) I M 13—18; lmmo & :) de corporis noftri dignitate re&te zeftimanda & de mermbris 0 gt us corporis noftri fan&te habendis nos admo- pict ^ ! cuit net, 1 Cor. 6; 14—20. 2 Cor. 5, 10. 1 Theff, gl 4, 4« 045 23. »ïPO* ( al Lla Adeo- j 531 ($ 629.660) XXXII, dr Rejürreäione M Adeoque Verbo Dei aperte contradicunt, qui nullum doCtrinee huic ad pietatem: alendam mo- mentum ineffe, opinantur. Di WT $ 660. Adverfarios hzc do&rina habuit "utithefis, ( d) antiquis temporibus (1) Sadducxos U latth,.22,.25. .Ab 23, 8- (2) gentilium fobeu fapientes, illam vel nomine refurre&tionis Hdng audito, irridentes Aét. 17, 32. . (3) Corin- th!os quosdam, qui refurrectionem omnem, At forto Qüque m pe:ditorum hominum fermonibus decepti (itioni 1 aperte negabant, 1 Cor. 15, 12 —19 coll. Dv af 23 34- (4) qui do&trinam'hanc fraudulen- terin allegoriam detorferunt 2 Tim. 2; 18* (ià qu: lsl (b Modermi adverfarii funt (r) qui ut Tam j . omnem religionem, ita & hoc dogma fro- lipera fane contemnunt ; (2) qui amimas feparatas ,SSUA NATURA perfzCiorey futuras, atque Sel $ adeo hoc beneficio facile carere poffe, hii ju auda&r pronunciant. (3) qui ejusdem care 'ttting Ub p nis re[fitutionem oppugnant; (4) qui Impio- ISte g. W fOïmg rum certe refuícitationem inficiantur. 0Cet, ln Vigilanter etiam attendendum ad furiliora arti« fícia, quze fi non ad elimunaudám paullatim e doCtri- | na ecclefi:e publica. hanc doctrinam, emervandam certe, & nutrimentum fidei ac conftantize ex illa MW& U manans , chriftianis intervertendum tendunt, U ; | X Theff. 4, 18. U Oi Vocabi LOCUS ODera J P T XXXUL de Sfuditio extiv'f.:mo ($ 661.662) $35 i, qi noum m LOCUS. XXXII DE JUDICIO EXTREMO, na üut ET CONSUMMATIONE SECULL' adduts $ 661. Cuilibet. homini poft mortem Judicium genti)'mm fubeundum eft judicium particulare. Hoc ex pof! mor- rredlini tem ; Hebr. 9, 27 non improbahbiliter colligitur: | 3) Corit ac porro ceríii$ ex eo conítat, quod uni- 1 omelt, cuique mortuo fuus locus & ftatus, con- d&tetis ditioni ipfius conveniens ($ 644. 645) a ,Xq C u. Deoaflignatur, & in eum quisque per me- dul dia quedam (uti Lazari anima per ange- ."im- 2!1,5 los Luc. 16,22) deducitur: id quod iater- I) qüiüx nam in confcientia' convictionem de Dei yma 7 fuper eum judicio non poteft non efficere; ; jfparalaf' Sir. 11, 29. Sed Scriptura nos praeeterea docet de ww uni« verfali judicio, quo ]Juftitia divina.ad malum ex- terminandum, & ad inftaurationem boni fefe ac- "L cingit. Hujus certitudo ac circumftantize, quo- g]'um'em z ' usque nos de Judice, de judicandis, de judicii ipfa forma, ejusque eventu, Deus in verbo fuo quf ;mpw- ii docet, boc loco fetio expendenda funt. T $ 662. UNIVERSALE ET EXTRE-?Wdäcii Ü J [ (]m MUM JupiciruM elt a&us follenmis €7 pu- extremi blieus, quo Deus per efum Chriffum , fummo dejinitio ; giz a ) l tpai cum [plendore €7. majefíate compariturum , omnes homines €? . omnues eorum. aCliones ad ratiomes votabit, ut exa&i[Jma juflitia cuilibet fecundum opera fua retribuatur. Li.3 wLS $ 663. $36 ($ 663.664) XXXIIL. de 'udicio extremo $ 663. Ratio humana, uti Deum rettorem . )! notitias & judicem mundi, bonum, Juftum, fan- & apk tf j &um agnofcit, ita etiam aliquod univer- fale judicium futurum effe;. ex juflitie ac CI 2) 36 Providentig diving confideratione non obfcure 101 colligere poteft. 10, 4"0 c () Suflitia enim divina neceffario ita'manife- Y(tt, ftanda eft, ut cuique fecundum opera fua retri- bui, tandem ommnes intelligant: fieri ergo debet hb 65 omnium univerfale & publicum judicium; quo- 5, 70 Su ()c niam ih hac Vit-a utplurimum bonis male, malis (V bene eft. (2) Idem dicendum de Provideutia Dei in regi- pisacf mine tum fingulorum, tum mundi, tum ecclefiz : innumera in illo occurrunt, de quibus in hac vita 15am.: nobis imperveftigabile eft, quo pacto cum $a- 9810 pientia, Juftitia ac SanCtitete Dei conveniant: jam heec nonita in occulto manere, glorize divi- nen] Mi g nz plurimum intereft. Conf. Apoc. 5, 4. Pfalm. Dls n Jne 73» 16. 17. Luc. 12,2. Cohel. 8, 14. c. 12, 14. tütfnr & C0 üniyer tertitudo. $ 664. Scriptura hoc ipfum uberrime tonfirmat. TM (1) Docet, poft patientiam de- Wüts DT te(tabiliin hoc mundo confufioni fatis 'diu lNuna Jis, indultam (Rom.2,4. Pfal. 50,21) rrAGI- Suïïra ; Qttija ho TARE foc judicium. a) Juftitiam Dei , Cohel. - Wt tos b) piorum exfpe- X.&?*M'AS e 4, 16. 17. 2 Theff. 1, 6; — Itl &ationem Pfal. 104, 35. & 58, 12. & 67,5. — tur)- N Hebr. 9, 28. Phil. 5, 20. Rom. 8; 23. Apoc. antiCipm 6,105 c) ipfam impiorum ferocem pro- Cültifin üturis terviam , plene tandem compefcendam & ?t' 24! il l, qu vindicandam; Píalm. 107.42. 2 Theff. 1,8. habentI Ep. Judve v. 15. Apoc. 11 17 18. (2) Pra- ; Xinem XXXIII. de Sudicio extremo ($ 664) 537 Tedoren (2) Proterea eadem Scriptura diferte im, f & copiofe affirmat, FORE OMNINO uni- | uie verfale judicium : Matth.10, 15. €. 11, 22- 24, €. 125 30.41. 42, €. 25, 31. Marc. 6, 11. Luc, 71.[/[ ii obitue 10,14. C. 11, 31. 32. Joh.12,48. A& 10, 42.. C, 17, 31. Rom. 2, 5. 16. €. 14, 10. ie'manite Icor- 4, 5- ZCOI-S, IO. ZTiln. 4, IO IPet. s n rett! 45 5« C 54 .2 Pet. 2,4. 9. 1 Joh. 2, 28. Jac- ep ii ; 0 0. 5, 7- 8 9- A poc. 1, 7. €. 20, 12. gie, ii (3) ldque ipfum nmec prifis temporibus j piis ac fidelibus ignoratum fuit. Gen. 18 25. m ip r 1Sam.2,10. Píalm. 9, 8. 9. & 96, 13. & ) cum 98, ro. Cohel. 35 17. €. 11,9. €. 12: 14. rventai« Generalia quidem hzec afferta etiam quodvis 7u- yíe div* dicium particulare de fingulis perfonis aut nationi- ) j B. bus in hac vita, refpiciunt ; fed per hoc non ex- N cluditur eorüm feníus plenif(imus: nam de judi- cio univerfali, in die pantocritico , fis! intelligi ypernyt * fidelibus antiquiorum temporum poruzffe, vel potius primario :urelletia fuiffe, abunde ex ante- at [ diluviana Euocbi pro l [/ patet. » phetia Ep. Judze Y 15 jf Suffragatur Verbi divini teftimonio etiam com- jpith féienzia hóminum. | Quamvis enim confcientia hu- Iei ) CQIU-BL mana non apparatum, formam, externas circum- ftantias extremi judicii doceat (qua cavillatione y a* increduli defugere vim hujus argumenti conan- UDI tur): judicium tamen ipfum terribili przejudicio anticipat, quoties hominem de peccatis etiam oc- " Apoc. cultifiumis accufat, & de poenis poít hanc vitam futuris vel invito & reluctanti aurem vellicat ; em p* - Att.24,25. Neque huic argumento obftat, quod ndan l illi, qui animum vitiis & preejudiciis exczecatum habent, tale quid ad rempus non experiuntur. hel j * .L14 5—665. (2) Pm' 538 ($ .665). XXXIILU Mudicio oxtFo IX Srudex $ 665. JupEx futurus eft Deus Triu- luc Chriffus; nus ,. fummus Legislator ac Dominus 3) 211 omnium. Jac. 4,12. Hebr. 12, 23. Pfalm. Ánn judica 1:9. & 50, 6. & 58, 12. tellig 651 Precipue autem vifibii modo judicium exercebit Filiur Dei , G«dvS'ow^roc jefus Chri- f ftus : ) ad id confitutus a Deo, A. 10, 42. Quijer €. 17, 31. Joh. 5 22.27. Roin. 2; 16. 2 Cor. (,1$ 5, l0. 2 Tim.4, 15 b) gloriofe ideo confpi- Nom.| cuus appariturus, A&. x, 11. Luc. 2r, 27. 9 tiortur Matth. 16, 27. €. 24, 30. [U 25, 31. Marc. 1Pet, 8; 38. Luc. 9,26. ($ 255). 20l Suis quidem Chriftus Dominus defideratiífimus aderit, Phil, 3, 20. Col. 3,3. 4. 2 Tim. 4, . Jude Simi Tübihon V. 245; at terribilis impiis füturus, Apoc. i, 7. Tis dify Luc. 19, 27. Pfal. 21, 9. to. W ep, Detti cu cmgeloy ha- Veniet judex Chriftus in fplendido comi- ereita biturus tmi- tatu. angelorum, - Matth. 16, 27.. C. 25, 31. nifiros , 9*1]. 4 2 Theff. 1,7; quibus miniítris utetur, ad j homines congregandos, Matth. 245 31. c. 13;415 ad malos a bonis feparandos, Matth. lia LAUTS 13:49; & ad fententiam exfecutioni dan- WWm dam, Matth. 13, 42. 50. Pemge» €7 [antios, Cum Chrifto judicium etiam a Sangir puii Lefies. Hi ommibus atctum iri, Scriptura docet. bf nempe poítquam ipfi judicati fuerint, ut Tifo tefler allidebunt , judicium omne fumma affen- Cf 9, 28. diCan fione palam approbgturi, Matth. 1 1 Luc. at I 539 XXXIIL de S'udicio extremo (5' 665—667) us Tri. Luc.22,30. r Theff, 3, 13. Jud. v. 14. Apoc. Downus 3 21. €. 2,26. Pfal. 149,5—9. m Annon etiam major futura fit SanCtorum in judicando poteftas, a mortalibus haud facile in- telligi poteft. Conf. Matth í : 2, 41. 42. Apoc. 494, C. 5, IO. judida us Cht $ 666. Ad hoc judicium nowrNrs in Sudicandi ,&' 101 42' univeríum oMNES congregandi erunt; 6: j Cor' Gen. 18,25. Matth.25, 31 —46. ÁG. 17,31. Rom. x4, 10. Ix. 12. 2 Cor. 5, 105 vivi 67 o conlol Nn 21, 2,7' mortui, Rom.14s9. AG.10,42. 2Tim. 4, r. 3[. Marc, YPet. 4,5; magni z que ac parvi, Apoc. Jerati Simul etiam «engeli wali judicium hoc folenne fübibunt: 2 Pet.2,4. Judz v. 6. 1 Cor. 6,5; poe- l Q j nas daturi ob feductos homines, & ob dominium 1p0C, J in eos, ipfis non debitum, injufte arreptum , in- genti cum tyrannide & cum contumelia in Deum L exercitum , Matth. 25, 41. Joh. 12, 3x. Apoe. 12, 9""'—170 C. 20, Z—IO; 625 p utetüt i $ 667. Fon MA judicii, confpicua, pu- Forma D ?f, Ü blica, iolennis erit: conjun&tes habebit curm aci- » a&usexternos: non erit judicium mere in- bz.u £XÍef'. Tif cm:y'zm.. jf d* ternum, tantum in confcientiisfingulorum a. L peragendum. Nam 24) Judex Chriftus ap- parebit & confpiciendum fe dabit ($ 665); T Snnä ao b) fublimem n mubibus tanquam throno glo- gt ! j ;" [ riofo, pro tribunali fedentem , omnes eum yerint confpiciemus Luc. 21,27. Àpoc. 1,75 :)ju- j dicandi omnes congregabimur & judici Chri- ) ) L15 fto 549 ($ 667.668) XXXIII. de 'udirio extremo Y fto. fiffemur Matth. 25, 32. Rom. 145 IO. Ày Dromd 2 Cort. 5, 10. 2 Theff. 2, 1; dj erunt etiam s? 1 inter judicandos, una cum f u quos alii,; $16« ilis Jfimm tcomparentes , condemnabpnt , inde ver Matth. 12, 41.42. hegleti Volede Ita quidem diferte Chriftus, apoftoli, & ex tüm qr prima generis humani zetate Henochus , fanctiífi- applct mus vates, judicii apparatum ac formam defcri- iplieys bunt. Quorüm verba maxime feria, fantiffimis Tüitet, l füpata monitis, proprietate fermonis deferta, in Cong i nefcio quas emblemaricas veprafentariones converte- tüm re re, verz erga Chriftum & verbum ipfius vene- Tnterfoet rationi non confentaneum eft. Quod autem fpe- Quotquot cialiora de modo, forma, tempore, loco judicii, aljttore determinate declarare, & ubique fciolz curiofitati 116 Y fatisfacere theologi nec volunt nec poffunt, pa- D. rum fapiens ad doCtrinam hanc megandam .& file a omnino irridendam przetextus elt. Tietf ] a)judirium — $ 668. Judicium ipfum agetur primo f 6 di/äzgäcïni! exatia cau[z coguitione, qua fingulorum ho- inlpie ! minum occulta quzque in lucem clariffi- if mam proferentur , 1i Cor. 4, 5. Cohel. 12, 361 12, 14. Luc. 12,2 ; non quod judex omni- 1Cy, ; fcius inquifitione opus habeat, fed ut ho- Qtijj d mines de forte fibi deftinata, ejusque cau- lyrin fis juftiffimis convincantur, Pfíalm. 9o, 8. Bleir & 50,21. Necoperofa inquifitioerit; con- ffä pk currente quippe hinc Omnifcientia Dei ir- E refragabili, Malach. 3, 5. Hebr. 45 13; illinc Ia hominum ipía confcientia contra ipfos te- VinCm ftante, Rom. 2 15.16. ufat Apoc. ^ Wdronto X)A(XIU. de J'udicio extremo — ($ 6468.669) 541 Apoc. 20, t2 LriBRI aperiendi & ex illis omnia M Eo indigitatur (1) prz- Y etar] promenda effe dicuntur. mario Dei [cienria, quze quam ad ommia bominum 12 Q] faéla attenta füerit, tum cognofcetur: Malach. 3, 16 coll. 5. Pfalm. 56,9. Efa. 65, 2—7. (2) 4e- nabmï, inde verbum Dei, judicii norma; quod in hac vita neglectum, contemtum, indigne traCtatum, fri- voledetortum, jam apertiffime divinarum verita- , u tum vim & fenfum genuinum, cujusvis animo fandil- applicabit, Joh. 12, 48. Matth. 7, 2 (3) denique m deltr- ipíacujusvis coujcieuria , in qua altiilime impreffum Ytlims manet, quod quisque fciens male agit, Jer. 17, r. ferta, Cohel. 7, 22 or. (al. 23). Neque alienum eft, huc ynverte etiam referre (4) augelorum;, qui rebus hominum U vene interfuere, zeffimonium ; nec non ($5) ominum, quotquot bene aut male faCtorum confcii, focii, yen D* adjutores , in hac vita fuerunt, confeffiouem.. 2 'Tim. o judt al 1,16. 17. 13.. Luc. 16, 9. Hebr. 13, 17. Malach. 2, ts r 13.14. (6) Sinedubio & reliquarum crearurarum, ndatm , male ac mifere habitarum , eemirus in cenfum ve- nient, Rom. 8, 19—22. Jof.24,27. Habac. 3, r1. $ 669. Hic ergo owNI1A IMPIORUM qruoad primo impie /a£a Cohel.11, 9. 2 Cor. 5, 10; impie ormia fro- n D | Cläfim' omiü"ü Matth. 25,42. 435 impie di&a Matth. mz'n.umfa. ? Cobtl 12,36. 37. ]udv v. 15; & imple cogitata, "^ ' jf omnl- 1 Cor. 4,5; atque ex his elucens univerfus T0 animi depravati fabifus Matth. 12, 34. 355 je at inprimis iwredulitas, Marc. 16, 165 & ne- h 90, 8' glectumi gratize tempus Matth. 11; 20—24» ita proferentur ad rationem reddendam , c.o'n- Rom. 14, 12. Pfal. 56,21. & 9go,8, ut de p magnitudine impletatis fuze clari(fime con- i vincantur, nec ulli jam negationi aut ex- pfos l cufationi locus futurus fit; Pfalm. 107, 42. Matth. q AX $42 C -669.6703 XXXIII. de ?udicia» extremo fa f Matth. 7, 22. 23. Luc. 13, 26. 27. Joh. Shocg) t 15, 24« fil ex Jhatth Pronumw ex adverfo bona caufa, Judse tà hatt v. 24. Pfal. 375 6. 33. 4e0; & mala tolerata Aata f Marth. z, 10. 11.12; & bona opera, przeci- l m [ pue charitatis (uec minutis exceptis Matth. tri, a 10,42. Eph. 6, 7.8.. Col.3,23.24), modo figilim conveniente publice allegabuntur Matth. Diuri 25, 35. 36» & collaudata 1 Cor. 4, 5. Matth. AtQUe 3 25;21.23 remunerationem habebunt, Luc. lurat: 14, 14. Gal. 6, 8- 9. judica] fütam. byjuditium . $ 670. Cognitionem caufee fequetur fen- retributio- tentie decretorise pronunciatio , qua piis zeter« hac vj hi, na beatitudo, impiis aeterna poena adju- nj ia dicabitur, Matth.25, 34. 41: idque quoad Tif qedq eos, qui in ecclefía fuere & evangelium fs ÀN u- audiverunt, /zeundum fidem €7' incredulitatem, Nolnr Joh. 3. 18. 36. Marc. 16, 15. 16.. 2 Theff. Obtneri 1,8; quoad reliquos, /écundum ob/equium j om, voluntati divinz quousque eis innotuit, T przítitum aut denegatum, Rom. 2; r2-15. Fidei quidem in fententia judiciali Matth. 25, 34 hu qí non fit mentio, ac ne quidem Bonorum Operum internorum: quia Chriítas defcriptionem fenten- 14) IQ 1 timebum aliorum hominum. Sed oemwza occulta bominum tivw judicialis attemperavit captui apoftolorum & 3 3 l Deus judicabit per Jefum Chriftum Rom. , 16, & cuique fecundum eopera fua xetribuet v. 6, ut Wolmm juftitia fententize fine perfonarum refpe&u latze, & angelis, & univerfo generi humano, manife- E ! Ireno XXXIIT. de J'udicio extremo (5/ 670—672) 543 fia futura fit. Hine ad talia Chriftus judex prc» . h vocabit, quz in oculosiincurrunt, fed quze fimul reale zeffimonium Tünt internze fidei ac juflitie. 1m- ii ex operibus de infidelitate fua convincentur, N atth. 7, 22. 23. c. 10, 33: juftorum autem occul- t ta haétenus fides ac juítitia operibus bonis demon- toletità ftrata fiftetur Jac. 2,22. , pret $ 671. NonMa judirii apud fingulos ea Nppds sMattl. erit, qug cuique innotuit: Quoad fideles, ev- judicii, ), uoio angelium , Rom.2, 165 quoad ceteros totum r D. Dei verbum & do&rina Chrifti Joh. 12, 48 ; * Mati atque adeo lex quoque, fed evangelio col- Müï, l'u:' luftrata ($ 495). Qui caruerunt verboDei, judicabunïtur & ipfi; fed fecundum men- furam: nofitig de P'oluntate Dei, quze ipfis in metit hac vita oblata fuerat, Rom.2, 11,. 12, piis g (S 324 /chol.). n al Speciatim Chriftus teftatur 4) quemvis ratio- nem redditurutn effe de eo quod fidei ipfius cveditum Xue qUOZï €ft, & de opportunitatibus ad bene agendum; Matth. ïvangeïwm 25, 14 —30. Lüc, I9, I1—27. £) quibus amplior a voluntatis divinz copnitio aut actu obtigit, aut obtineri certe potuit debuitque, cum illis actum í JTé i feverius; Luc. 12, 47. 48. Jac. 4, 17. 2 Thefl, 1,8. Rom.2, g. Hebr.2,5. Luc. I6, I2. j abfeqt!»ff"* inn()[öts $ 672. F1DELES ac jusTI compare- Sor; pió- ]o 2) [Q,'la' bunt quidem & ipfi coram judice, Rom. rum. lt d 14,;1O0. 2Cor.5, ro. 2 Tim. 4,8; fed nec Qp m P timebunt 1 Joh. 4, 17, nec pudefient x Joh. j 2; 28, nec damnabuntur Rom. 8,34; fed ia abfolutionem, laudem , praemia, accipient Ro [et PAUM Matth- 2534-40. 1 Cor.4,5. Adeoque quod immuq )0, P 'fïi 1 4 $44 $ 672-—-6y74) XXX"L de S'udicio extremo t H immungs füturi dicuntut ab judz"cz*o; Joh. Bob 3,18. €. 5; 24, jd de judicio damnante di- D f Gum eft, fis Dor Ya t Nuwm juflorum . etiam peccata in. boc. judicio manifä.. i Strip Jiauda fim, problematica quzftio eft. In jufüfi- to ante catione peccata omnino perfecte condonantur mipni j (S 404 fchol.) : fed viciffim tamen omnia omnium - (1) Ht hominum opera diferte in lucem prolatum iri di- VUW cantur (S 668). Si igitur hoc idem de peccatis 11 s fidelium, pridem in hac vita condonatis fiet, fiet AT certe fine exprobratione pudefaciente, & fine 1) $en ipforum moleftia. Vid. b. DBENaErrr Gmomou ad Üf pyg 2 Cor. 5, 10. eritment KExfecutio $ 673. Sententiam publice utrisque de- Téte v Xccefor Jententig, claratam continuo fequetur EXSECUTIO, 3116 Matth. 25 46. 2/Goft. 5,.10. Apoc. 20, 19.q l, 12—15; Aadhibito angelorum minifterio; M TOlYerfon Matth. 13, 41. 42. 49. 50. m 1 24 E 44"2 Sfudicii $ 674. Statuus eff gloriofo huic operi 7777 l iempus. ceríus pYES. ÁGt. 17,81. Rom.2, 5.. Judee ] q () Tert v. 6.. Matth. 7,22. 2 Tim. 1, 12. 18.. €. 4385 IN Qu 51ï23) 2 is («) fingulariffima appellatione prks Ut CunisTi vocatur, Luc. 17 24. 30 Joh. n : ll Ti $ 56. 1 Cor. 1, 8. C 5 5.^ 2 Cor. 1, 14.. Phil. LL P la 1, 6. c. 2, 16. 5 Theff. 2, 2; (5) Deo foli, Ti Tà Ton q a ( nulli creaturae , cognitus eff , Matth. 24, 36; s hm atque ideo (c) imopinato fecuris hominibus JHE fe i lleg o lii fuperveniet, Luc. 21, 34. 1 Theff. 5, 2. 3. 4- MQRIA 2 Det.3. Io. Tl lj Minutum dubiolum, quo pacto tot negotia d Oa mur cn uno die abfolvi poffint, vix quenquam morabi- tur. 7 Yirento XXXIII. de Sfudicio extremo - ($ 674) $45 , tur. Hujus diei nec duratio, nec modus agendi nobis cognitus eft, o Pet. 3, 9. ante d De fiymis potius inítantis diei noviff?mi & adven- tus Domini, fapienter, vigilanter, ac ferio, fed vitata curiofitate, cogitandum. Indicantur enim j manife- in Scriptura magni quidam eventus, qui aliquan- n if to ante contingent, adeoque figna omnino erunt donan magni hujus iei preenuncia, omnim ( (1) Primum eft excidium Balhylonis myflice, & de- m r vuciio regui antichrifliani, cum connexis eventibus peccit 2 Theff. 2, . 2 coll. v. 3 & 8. Apoc. 14, 6—12. fet, fit Cap. 17. r8. & 19. , C fire (2) Secundum eft evangelii per totum terrarum C al Orbem predicario univerfalis rout initio novi Teftamenti «eadem anteceffit judicium in dege- nerem judaifnum, .Marc. r3, to. Matth. 24, 14. sqiet Succeffum habitura eft infignem, (a) in conver- fioue copiofa Judeorum, Rom. t1, 23—32. 2 Cor. Eeur1o, 3 15. 16. Deut. 30, 1—6. 2 Paral. t5, 3. 4. Eifa. 59, äpü(. Qol 19. 20. 21T, Jer. 31, 1. Ezech. 39,25—29. Hof.3, d. (5) in 'Geurium etiamnum incredularum mll converfione Efa. 2 » 2——5.'C. 49, 22. c. 60, 1— 1. Mich. 4, 1—6. Zach. $, 20—23. Mal. r, rr.. Pfal. 1 22,24——32. & 98, 1.2. 3. Rom. 11,25.26. (c) in coguitiomis Dei menfura ampliffina , Efa. xx, 9: €. 54, 13. Jer. 31, 34- ^ ïudæ (3) Tertium e ft fecuritas nova felicitati illi ï'uc4 Cedens, um djmpierare denuo invalefteure 1 'Theff. 8, b 4)8'5 5» 1. 2. 3. 2 Pet. 3,3. 4. conf, Matth. 24, 37. 38. 39. r DIES Uc. 21, 34. (4) Fient denique ingentes ac /hwpeude in mundo ] 30' ./0]1' covporeo muratjones, Luc. 21 29..3o. Marc, 13, 24 - 26. ; 25. 26. Matth. 24, N Bec aliaque dicuntur frgna inftantis diei wovif[rmi, 1on quafi certo ac definite ex illis difcere debea- mus ipfum adventns Domini tempus; dies enim 1 2b Sbï ille femper manet occultus, donec improvifo ho- aol mines opprimet: fed data funt nobis, 4) ur wE&- MORIA eorum, que de adoeutu Chrifli gloriofo d»» de i 53 » 3'1( magno boc die praditia. funt, in ecclefía coufervetur , ac omnes omni tempore ad vigilandum admonea- muf t Theff. 5, 1 - 11. Hebr. 10,23. 24. 25.. 9) ezati m cireriori inde ab apoftolorum zevo profuere atque 2 e;iam— ($ 674—676) XXXIII. dej'udz'c?'o extremo AXX 346 [cient etiamnum prodeffe debent ad cautionem, ne prze- cipiti judicio uimis prope inflare magnum hunc diem timum nobis aliisque perfuadeamus, 2 lheft. 2, 9. 3. Cont c) ulrimo rempore, €uüm tam. varjiarum predictio- qüm e) num complementum unum poft alterum p'ene ex- mf?nrio fittet, ilis qui tunc funt victuri, proderunt ad probabilius de diei hujus propinquitate exiftiman- DE dum, & ad animum contra fecuritatem munien- dum: tumc enim maxime vigilautia fumme nece[Javia E erit, Matth. 24, 42- 5x. & c. 25, 1 - 30. Interim omni state, cujusvis credentis eft, CuD Q ex[pectare d?* accelerare advenzum diei Domini , 2 Pet. Q1 | 3, 1 f. 12.. AC 17. 30.31T. 2 Cor. 5, 9. 105 nam con- gruit Majeftati Chrifti, ut fine intermiffione ex- duj j qäg L ÍpeCtetur Luc. 12, 35 - 44. ET n finis judici $ 675. FiNrs ultimi univerfalis judicii Vlrup j exiremn. eít, ut z) juftitia ac bonitas Dei, A. 17, tiltip t 39.31; D) re&itudo & fanctitas providen- Siln m tixv divinoe in regimine hominum, Rom. iDem 2355 :) Majeftas Jefu Chrifti Oav povra, &ïtm, Q ff s Matth. 165 215; in fine hujus veonis per lu- ": la culentum implementum omnium eorum , quz &l ho E7 de regno Chrif ejusque vicoria przedicta funt; gloriofe manifeítetur. Apoc. 10; 7. | g $ 676. Quireligionem revelatam omnem, lii 1) dntithefis. 102, * 2 nec non qui immortalitatem animz , qui providentiam 'fpecialem, jqui refurre&io- nem mortuorum negant, iidem etiam olo- blbta riofam Chrifti apparitionem ad judicium i" memQ extremum, fic negantj, ut fibi videantur Y i WUs ( in optima caufa verfari. Ver Qualia eorum, argumenta fint, ex fpecimine 2 Pet. 3,3. 4. 5 intelligitur. Reliqua quibus con- cien- L z ) extremd XXXUi. de Confummatione kï?tü ($676-678) i n, t fcientiam fuam obtundere folent, ne judicium ul- honcdan M timum timere cogantur, nihilo faniora funt. 81 511 Controverfie de veguo mille aunorum ante judi- n vt í cium extremum in his terris futuro, fupra jam lm p 3 p« od d mgm*ïo faCta eft $ 294, cum neceffariis monitis, e exllut- DE CONSUMMATIONE SECULTI m m ne trajr $ 677. Cum adventu Chrifti ad judi- COWW!- ) cium conjuncta erit CoNsuMMATIO SE.""ionig dentis & " uiti , 14 CULI, quae eft magnus ille ac ffupendus even-- /Z).mli defi- lll ys nam at m 2u5, quo telluris mofiri compages, cum conne- oillore &« xir corporibus, comflagratione SOLY ETUR, rïaïxs'xu&xcü atque ita mmdo ad/peGlabili, ad ereaturam .a j?zr- g, lil vitute vanitatis [iberandam finis. 3mponetur., Seculum, «iuv, tempus durationi hujus mundi gproi Geftinatum denotat; confumtnatio autem feculi, illius if RO?*' finem: qui autem Scripturze ufü omnia comple- )W;& gam €titur, quzenoviffimo temporefient, quando prze- fenti «eeconomie regni Cbrifli in terris , finis impone- us pdf l tur: Matth.13,39. 40. 49. c. 29 20. 1 'Cor. 10, 11. Sed hoc 1loco per Confummationem feculi jzzeri- orum, qllæ aui mundi pbyficus fpeciatim intelligi folet. »didi [jtl $ 678. Certo ruTUmRu efle mundi in- coyiits . h" teritwun «) diferte Scriptura przedixit, Pfal. o 102,26.27. Efa.51,6. Ebr.12, 26.275 .b) ] gimæs qul Chriftuseum ut rem notam fupponit Matth. fefül'ïeæo' 5;18. C€. 24,35. Luc. 21, 333 c) apoftoliillum etiam gb' in memoriam revocant chriftüanis 1 Cor. j judiCiUm 7;31. 1Pet.4,7. 1]oh.2 175 4)fpeciatim | vide Petrus di(tin&te exponit 2Pet. 3, 5—12. Merentur etiam illa loca attendi, inqui- j :j fperiï r bus a) remotiora magni hujus eventus iz- &icia lu nn Mm ($ 678. 679) XXXIII. de Cönj&tmmatione " feculi X 549« dwiafunt, Gen. 9,22, omnibus digbus terra; im Hiob 14,12, domec mom amplius erunt calis ,aHZm add. Hiob 26,10. c.38, 13. Pfalm. 7255. 7. Á türüs; Efa, 65,17..c€. 66,22; tum 5) illa etiam, tation qu: interitum rerum publicarum & judi- defini ientyy cia magna in hoftes Dei defcribunt per /o- T0.]7! jture | cutiones metaphoritas, ab eo fümtas, quod tfj: in confummatione feculi proprie fiet; Efa. l ('or. ) I3, 9. IO. I3. €. 24 17—23*. €. 34 4* C* 66, 15.. Ezech.32, 7. 8. Joel2, 1o. 30. 31 D fiusq (al. c. 3 3. 4). Mal. 4, . Deut. 32,22. Sunt, qui etiam rariomi probabilem hanc Scri- Thonio pturz de interitu mundi do&rinam fieri poffe exi- foit ftimant per obvias obfervationes. Omnuia, qux quidem in hoc adfpectabili mundo propius nobis Ti t cognita funt, magna veque ac parva, mutationibus obnoxia funt. Quse longiorem quam alia dura- Tif tionem habent, tamen & ipfa tandem intereunt. It opbi Plantz, animalia, homines, arbores, exfifuut: & finibus fin- d (s crefcunt: tempore przefinito, naturee ulorum conyvenienti, e/fe defimunz. lpfa telluris l0g pj uperficies, montes, flumina, maria, temporis rogreffu deprehenduntur mutationem fubiilfe. 'üttam x his per aualogiam, in naturze fibi ubique con- tl ftantis uniformitate fundatam, videtur concludi poffe , etiam zotalia sundi corpora habitura eWue €ffata [ FORTASSE fimilem fortem. Sed hwc ultra con- jecturam non vadunt: nifi quod per ali am conuje- 7.!333 obferva- EPQ la Guram firmari eam . poffe exiftimant ex de ftellis tonibus Aftronomorum de /fellis sovis; ày difparentibus , de mumero fix arum cum antiquiorum ? 2 catalogo non confentiente. Sed nos potius Scrif M pturam audimus, Opens poff caufa effi- $ 679. Drvseft, qui compagem mun i. tür £iens, quam ipfe effecit infinita fua potentia de- fa1Ven Dais; ftruet5 T. nf XXXIII. dé Confuminatione fetuli. ($ 679.686) $49 dürtt ftruet; hoc Pfalmo 162, 26. 27. 48 diferté TET aermatur; ( An inimeaiare id fä&ur"us fït; ah media adhibis türusj qüze caufze nàturales ftupendam illam mü- TP tationem fiht effeCturze: tacente Scriptura nemo definiverit. G neratim, tàmen. Iawk siundum ii« E & teriturum , Petrus apoftolüs docet; 2 ep. 3; 7: t p 10.12; eoque videhtur fpeCtare etiam alia Scri-. 5 u pturz loca: Deut, 32,:22. .Pfaliri; 11,.7.. && 56, 3: L & 68;3. & 93, 15. 16. 97, q- Matthä 13, 4.2 & j D 1 Cor. 3, I3. 2 Thetff; i 7. $8. Hebr; 6,8. c; IO, 2?.* ) n 30' 31 $ 68o. Ín confummatione feculi, $0. objeBfuii ; , fius mundi 'ad,fpeätaþilis finem fores cóme an totus ii 4j fnunioxf fizeologomm antiquiorum föntentia lus j ha d* o fuit. Viderunt enim eàm diferto Scripta: 'Illfliau M jus n rx teftimonio niti: (1) Scriptura, übi ul- mtatianibäl timum mundi interitum cüm interïttl pfïs alia QU* iptereum ii orbis per diluvium comparat ; in e'ä- ; ff dem fermone ftatim addit; ErrAM CóEs- ia Los nünr exffentes una cüm térra ad in«- pfa tolits tem?[)üs teritum per ignem deftinari, 2Pet. 3, 5.6 n jie jj J eon col.7. (2) Confentiuht alia Scripturoe gt j effata Pfalm. 102,26.26. Éfa. $1,6. Luc. 21, 33. (3) Cumprimis in claffico di&o jn )! 2 Pet. 3; 1o. 12 luculenti fünt nervi. b[;m (X) Diftin&te sominaürur: d) céeli; )) deinde de ïel f TM Soxs*;, Corpora mundi totalia, qualia fünt fol, luna, ftellze ; c) denique térra & quze in eà, fünt POWS M Opera: mihil eft, uüod ad hze tria referri non poffit. (2) diftin&te etiam de fingulis pronüncia: tur: a) Celj (in plurali Zgeso7) dicuntür affüri ; UM folvendi, cuüm impetu & ingenti ftridore tranfi- otett ) turi; £) elemeu;g ardore inflammatá folutum. iri Mm 2 . mh XX 550 (S 685- 681) XXXIII. de Confummatione jä.mliv & liquefatta diffluxura; c) de wuiverfo denique di- af citur, hzc omnia (ccelos nempe, & terram cum do fl Manifeftum eft , operibus fuis) Avsde,, folvi. T efle hic diverfa preedicata de diverfis fubjectis; $ts & in fingulis przedicatis magnum quid dici.. Vim LIANT eorüm magnam partem nunc non affequimur: quuà | unde illa fpecialius inveftigare & explicare velle, Tem te audax; decidere, temerarium; irridere, in ver- Yepent bum Dei impium eft, enitr n Non tamen diífimulamus, intercedere his re- F cens excultam philofophiam; quze confentientes D habet ex recentioribus theologis non paucos Vi- 1 fotm Hi ab incendio hoc coelos fide- ros doctiíffimos. (l Ceri reos excipiunt, contenti interitum mundi fic ex- Otimbus plicare, ut ad folam noftram rellurem , aut non nifi E ad corpora mundama vroxime ei comuexa, & cceli regionem telluri vicinam pertineat; ultra noftrum mundi Jfo/iema folare certe , non progreffurum effe exifti- mant. Speciofa fententia eft: fed tamen nec ipfa l & Et fatemur, nobis femper difficultatibus caret. fit, q potiorem effe claram Scriprura lirteram: fi vel ma- turum fit. xime id in hac litterarum luce non impune gbi- 2P€t. j ; ij generalio modts s $ 681. Num futufa fit cceli ac jterrae Onxm T« UE De mum pé" — ommimoda quoad fübflantiam deffru&io , fiue an- anmihila- — »iietio, am ümmutatio tantum quoad qualitates, tionem 1i- | g. furus ; roblematica qu3eftio ,eft. PræClpu J $nteritum mundi 4uoad fubflantiam docere vie fummat dentur loca Pfalm. r02, 27. Efa. 34, 4* € 65. 17* Apoc.20,1T. C. 21, I. in quibus mundus a) peri- zuru$ eíle dicitur, idque &y ita, ut NON SIT am- QU()dam c) ut locus ei non amplius inveniatur, d)ut phus , Vl« eorum ne qui dem recordazie in mentem veniat. Alteri fententiz favet, a) quod eventus hic cum interitu prifci orbis per diluvium compara- Cümg tur; 4) quod tanquam /;g * uefatlio , combu[Ho , re- Tnündi délurio, deícribitur; c) conj un&am habitura novi Ug5 ( £€«9li ac novee terrz productionem , 2 Pet.-3, 185 mbus d) &i porro confonat, quod creatura generatim quin a 1let* o f XXXIHIIL de Confinmatione jïztþlz' ($ 681-683) 551 viqre d a fervitute vanitatis dicitur LXBERANDA, quan- Yram Cuti do filiorum Dei gloriofa libertas manifeftabitur, *Pmm ef[ ) Rom. 8, 19 - 21t. fübjdiss » Sunt, qui fententiam utramque ita coNwcr- dici, Vim LIANT, Ut concedant, mundum interiturum effe [equimt: quoad formam , deftruCta nempe per conflagratio- are velly nem tcta compofitione & coagmentatione illius ; , n ve negent autem quoad faóflantiam periturum: neque enim partes, in quas per ignem refolvendus fit, re lus f* annihilari, fed Deum ex his potentia fua, per fontientes modvm creationis mediatze, novum rerum fyfíte- aucos Vi ma formaturum efífe. . Alii ?»oxj» eligunt, eis elos fite- quz certa & liquida fünt inhzrentes : reliquis li ficex- omnibus confilio Dei & eventui relictis. i non i $ 682. Confummationis five interitus rcon/z- j & m n mundi pr2efentis confequens erit wovum cg- quens, eli 335&&,' T0U COP« lum € nova terra, in qua juftitia habita- n lum ac mo- pis femg bit, cujus adeo jufti & fan&ti incolze erunt ? va ferra. Tioun 2 Pet.9, 13. npue 9 Specialiora de his Scriptura non docet; ideo in generaliori promiffione acquiefcimus , fublato x um omni peccati inquinamento, jfazwm longe melio- rem a Deo promitti. T f,, i Wïl " At j $ 683. Diffenfus in hujus loci do&rina hntithefis, pracipuus eft, an ftatuendum fit, in con- fummatione feculi totum vifibilem mun- jet " J ( l! dum interire, Non agitur de primario TR quodam fidei articulo: momentum tamen tüts d)u habet, in eo fitum , quid Scripture con- l venie fentaneum fit. veptus W Conje&turas de caufis & modo conflagrationis i Compq1 mundi; de novi mundi ortu, incolis, qualitati- hii bus; de alternis teliuris exvftionibus & eluvio- picur 7 nibus, aliisque fimilibus, fuo loco & pretio re- QPBt' 3' Í linquimus, à genef . Mmg LoCUS 3 X ] $ (5 68,'4;685) XXXIV. de Damnatione cferma. tantu LOCUS XXXIV bosa DE DAMNATIONE AD CRUCIATUS lr ( INFERNALES AC DE VITA /ETERNA. $6 in hi JDawnatto- $ 684. DAM-NATI.O veterna eft /latus mig æfemæfïümmæ— mifprig, im quo impii , fecuudum jäntene Qu defintig; tfiam a Chriffo judice promumciatam ,^ gratia €7 pl d communiotie eun Deo ac omni beatorum felici- tlj nprrye tate privati, mala omnis generis fne Jïu-e fufi- nebunt, hij ( DEDTT gertitudo $ $ 685. Scripturam veneranti dubium effe 1 8 hu uon potef, impiis hominibus eternas POE- T [ N As poft hanc vitam conftitutas effe. Hoc docent ) clariffima verbi divini ,oracula f ]C*h B, 29. Rom. 2, 8. 9. I2. APQC- 21, 8 1 pher Mïifth*' 25:41.45. 465 — D) fignificantiflima Triatior Dicun- vocabula de his poenis ufurpata. fibl CY tur carcer Matth. 5, 25. 26. x Pet. 3, 197 11)6.7, gehenna ignis , Matth. 5, 22. 29; 30. €. 10, 28« i'?figitur | c. 18,9. Maro ; 43. 45.475 taminus ighis , f DAR Matth. 13425 /fagnum ignis, Apoc. 19, 20. DAT M €.20,10. 14. 155 & magis propria appel- 8'9 h latione iaterifus , Mgt;h, 713 Att. 8, 20 or. PERy 2 Theff. 1,9. Cu Ex feria cogitatione de peccati natura & de nee/i, l] Dei juftitia, etiam Ratio intelligere poteft, ma- p CCCate Were impietatem pcenas poft hanc vitam; Rom. £t mali non raró illarum preguffum jam n ti c vita, quicquid diffimulent, aut co atra ni- tanturt, L qiuw XXXIV. de Damnatione eterna ($ 685—687) $53 tantur, in confcientia fua & animi perturbationi- bus experiri coguntur; Rom.o, 15. Deut. 28, 65. Q 66,67. Hiob 15,20-25. Dan.5,5.6. Efa.48,22. Hebr. 10,27.31. EM $ 686. Poenis his zrrr afficientur, qui o5 g. 2 j;aiii in hac vita moluerumt voluntati divinæ,impæm'- quoad ipfis manifeftata fuit, ob/oqui; & tentes ; yi f poft admiífa peccata ad «meliorem mentem gratia("? u fite redire, ac peccatorum coudonationem a Deo impetrare, detrectarunt. Rom. 2,8. 9 conten- al tiofs €7 mom obfequentibus veritati, injufüitie vero obedientibus , ira, affli&lio , angor. 2, Thelf. du 1, 8 non cognofcentibus Deum , €7 non obedien- ts X tibur evangelio efu Chriffi , ultionem infliget. fe, B i ;oracula $ 687. Damnatio a Dxo jufo judice a) caufa ; )OC. QJ! S' ab seterno decreta Matth. 25, 4153 5) com- minationibus frequentiffimis, ut homines ul fibi caveant, impietati demunciota, Pfalm. , Dnt D 3 1 11,6.7. Marc. 16, 16. 1 Cor. 6, 9. 10; £) infigitur denique, nontantum fubtrahendo, x 6102 fed etiam abigendo & immittendo Matth. ii P 25, 41 difcedite a me maledifli ; o'Theff. 1, 6. ((,I ) Ó n àp? d 8« 9 reddet afficlionem; Matth. 10, 28 potef? PERDERE animam €7 corpusin gehenna. i. 8 200f Causa autem damnationis ipfa, im homi- n t neefi, qui fponte ac libere malum eligens, pet peccatum feparatur a Deo Efa. 59, 2; Otefta j (at]l s j ii [j f:umque in communione cum Deo fita fit omnis r coy' illd Mm 4 l jfy Y Vs 3 ($ 687.688) XXXIV. de Daumatiorte eterna IN omnis vera felicitas exclufio ab illa commu- nione non poteft non tandem efficere fum- itj iuam in homine miferiam. Pfal.63, 4. 73; 27* 1) i Neque vero inde fequitur, peccatorem nullas UE alias poenas manere, nifi quae fünt . uarurales pec- eati fequelz , out in his unis damnationem confi- (Janl ]l ftere: diferte enim in Scriptura commemorantur )H $) etiam peue arbirrarke impietati conftitutzee Rom. 2,9. 9 excand»ftenzia , ira , afficiio , anxieras , 2 'Theff. COnjUn l, 6.8. Q imrevitus dternus & GLORIOSA VIRTUTE I) Domini Je[u Chrifli Ad id recte, ex mente Dei perfpictendum, uti- f di le eit colligere e Scriptura & in promtu habere Qam 4) illa dicta, quze impietati generatim przedicunt niferiau, Efa. 3, Y4 ve nmpiis ; Matth. 18, 7 ve uundo rituk ob [candalus ) illa, in quibus indicantur ea, quze im- n pios e regno Dei excludunz. x Cor. 6, 9. xo. Gal. 5, t9. 20.21. Eph. 5 3. 4- 5. POC- 2], 070 €. QZ, 15; Cet i ibus damnationis poena de- linig: ! c) illa denique, in qu * munciatnr, commemorati s fpecialibus peccarorums Íat f exeniplts Warc. 16, 16. Matth. 18, 8. 9. Rom. 2, 8. 9. Iaf Eph. 5,6. Col.3.5.6. Apoc. 21,8; 4) cumpri- Qügtit mis illam omnium feveriffimam comminationem, eltür , noftro tempore diligenter perpendendam Apoc. mf ftent 14. 9. FO- I - Acroamatica formula diftinguitur d) caufa pro- itdey suereus damnationem, peccatum quodcunque, om. Yito | fien 6, 253. Deut.27,20; fpeciatim prosereticum Jac. 3,15. Rom. 8, 135 & ) caufa aciu iuferens damua- *4ak: ziouem, Quae eft dmisís finalis, oblatam gratiam lil QUo recufans, Qe ad & opem divinam contra peccattüm, Marc. 16,16. Joh. 3, 18. 36. h, f * j forma : $ 688 GRAviTAS panmarum infernalium neque exaggerari ab hominuibus debet ; () Ofttiy neque vero etiam imminui, prout profani eXf?e audacer, quamvis fruftra, conantur: fed X Cli; ; n, Jola Seriptura audienda, Totam malorum ( 5 congeriem cdmprehendit vocabulo opyn etit « IRA —— À2 t n XXXIV. de Dannatione vterna — ($ 688) 555 Cormu IRA Joh.3, 36. Rom.2, 5. Apoc. 14/ 1o: ere fu. ae porro diítincde docet, eam confiftere j d ] M d) in earentia f(ümmae & omnis felicitatisz em ii : b) in omnis generis malorum J/on/i cCrue u p ciante. : etr QUi ymoramt Tlla dici folet p GHà DAMNI d pïivætiva;—hi-c pe- 5^ SENSUS Q? pofíziva. Altera femper cum altera ltæ R(]m. conjun&a eft, & ftatum longe triftiffimum dicit. , ZThEK» VIRTUTÉ PoENA DAMNI five privativa fic in ver- pena bo divino defcribitur, ut plane pateat,damms jur, ï]t.l- i habere damnatos. non tantum omnibus bonis ca- r um rituros, fed etiam *INTELLECITUROS effe, n QU ff Mlis carere.. , Gälv j f Generatiim quidem *nul"ümg i vegno Dei fortem ba- Ü Q:)xïï biros , Scriptura affeverat ; 1 Cor. 6, g. Eph. 5, 52 (enà [ , PUL fed pecialiora etiam indicantur. (t) INTELLEcTUS damnatorum defítituetur folatiffua & exhilarante of 2 W' cognitione Dei. Uti cognitio Dei /ux & viza di- emp? citur, Píalm. 36,10. ]Joh. 17,3: fc hujus loco jnsio damnati Deam cum horrore ut judicem eogno- düm Ap j Ícent ac fentient, Joh. 3,36. Píal.49, 20; per- inde ut de notitia daemoniorum ]Jac. 2, 19 dicitur. Y af j t ldeo ftatus. damnatorum defcribitur ut /azus ze- on nuue» nebrarum Matth. 8,12. €. 22, 13. ptiC vm! (2) VoruwTAs vaeua erit ompi Dei amore, LA j in quo tamen vera Spirituum finitorum vita, at- ratià ue adeo & animze humanse perfectum . gaudium eít, Pfalm. 73 28. & 63, 4: jam illo damnatos or- batum iri, vel ex eo cognofcitur, quod difcedere ] j gf]mll jübentur a Deo; Matth. 7, 23.. €..25; 41. (3) Compus immortale quidem futurum, fed ; Ü t omnium perfe&onum , quibus beatorum corpora exfplendeícent , exfors erit: procul dübio confpi- u i cuis turpitudinum. ià hac vita exercitarum soris fa- /] jl um , Efa.66,24. Dan. 12,2. (4) Torus nowo ab omni beatorum. eonfortio malofdm erit exclufus, Luc, 12, 28. Apoc. 21,27. C-22,15. EM OENA bl ^ m $ 556 . €$ 688). XXXIV. de Damnatione eterna XX atf pena PoENA SENSUS malz omni cogitatione Jenfus ; majora comprehe(ndit , Rom. 2,8.9 cumu« Àyot, trolor D lantur vocabula extandeftentia €9' ira, affi- &C t Gio C? anxiefar; a Chrifto iteratis vicibus pidtamy güend fletus ac firidor dentium fote predicitur Matth. thac: 8, IZ- C- 13, 420 500 C. 22', 130 C. 24) 51- G. 9 1 245 25, 30. Luc, 13, 28. indimtm il qr Specialiora , prout de illis Scriptura docet), fie diftincte intelligi poterunt: (1) IwTELLECcTUS liti,s 3mna damuarorum , quocunque fe vertat, géique tiovi DO- lii LORIS argumeutum inveniet, Nam obverfabitur mentibus miferis 2) cogitatio Dei wf judicis ac Quli vindicis honoris fuüi lzfi, & concitatz in fe irze qistr, C j Dei, Joh. 3, 36. Apoc. 6, 17; &) cogitatio /larus 605; beatorum feliciffimi, a quo fempiternum exclufos Deut, o; fe fentiunt, Luc. 16, 23. c. 13, 28. c) cogitatio communis £zfelicitatis tor smiferorum , illorum fpe- &tm d QUv j ciatim , qui i hac vita focii, confortes, adjuto- iplen jj res, duces, aüt viClimze impietatis fuerunt, Luc. — — — 16,28. 4) conviCtio interna, qua fe ipfos ut cau- gitre 4 fam miferize fuze, velint nolint, co LT gi;atufi funt, Sap. S5, 3-7. D (2) In VoruwTArTE erit affe&uum injucundiffi- forum tumultus, perturbationem in mente rno- tüns f leftifimam gignens & nutriens, Rom.2,9. Nem- nj lat e a) drifhtia profündiffima ex infelicitatis prae- i entis, quze tota tam facile vitari potuiffet, in- tuitu, Marc. 9,44. 46.48 ; £) Odiuma Dei ex per- Ulhlr verfis judiciis de feveritate ipfius in illa mifera j ïunt [ animi confufione natum, & continuo exardefcens, 38 Apoc.6, 16. conf. c. 16,9. 11.2t. c) Jmvidia con- Ut tra beatos, inprimis eos, quos in hac vita con- Vit d temferant, oppreflerant, afflixerant, Sap. 5,2 ïïïcmta cum Pudore ex ignominia illa zeterna, qua etiam Q D beatis fpe&aculo erunt Dan. 12,2. Efa. 66,23, 24 US,Q d) ludiguatio: tum contra fe ipfos, ut caufas fuce miferize; - tum contva alios , Voy quorum negligentiam, is fuae feductionem , Ícandala, lem, gt caufam infelicitat accu- ln XXXIV; de Damnatione eterna. (S 688-689) 557 ( pitatite accufabu)rvlt.-—" e) Merus multo pejorum continuus, p QU Apoc. 6,16. Rom. 2, 9 sevoxugia. — f^) Defperatio ex. Talorum ceumulo, duratione, acerbitate, folatii int, ac mitigationis experte, Luc. 16, 24. 25. ) Ca- piditatum aflus, continuo ardens, nunquam reftin- $ Vi guendus, in eo maxime peccatorum genere, cui yt Mi in hac vita maxime dediti erant, Pfal. 49, 12. 13. 15. (3) In Consonx cruciarus erüant, Luc. 16, 23. b 5 24.25. Matth.25, 463 quorum acutiffimus dolor indicatur ffridore deutium Matth. 8, 12, & frequenti ila commemoratione igzi; non exfítinguendi; docet, fi Matth, 3, t2. c. 5, 22. c. 13, 42. Marc. 9, 45. Luc. ELLECTUS 317 2 lheif. 1 2. 8 APOCf 14, IO. II. C. 20, 1O, e fi00t.D0» l4« I15. ycerfabitt ualis bic iguis futuvus fu, fruftra . quzeritue | judicis u 4Esdr.9, 13. Ipfe quidem Deus in Scriptura di- TR citur iguis comfumens Hebr. 12, 29. Denut. 4, 24. itto fur Cc.9,3; &ira Dei accendi & ardere dicitur ut ignis, Deut.32, 22. Píalm.92, r2. Hebr. 10, 57; nullum n excini ) cogitti etiam dubium eft, fenífum irze Dei effe dolorem um ff* quovis igne acerbiorem: fed allegata tamen di£ta j adjïlm' 1ignem ab irze divinze fenfu diverfum videntnr indi- ;ïüüts fit gitare. Apoc. 14, 1O. 11 Ziler. poculum ire Dei, v ! ( ut Cïill' iu igue ac.fulpbure zorquebitur, istu füti $ '689. Ubi Locus hujus fhpplic;ïi fü- foeus s ( m]llcun l turus fit, determinate Scriptura nobis non pate m M indicat, in id magis intenta, ut illud ef- h) (Itd f * fugere nos doceat x Theff. 1, 10. Utitur tamen vocabulis /ocum indicantibus, qua- Del ex t lia fünt carcer Matth. 5,25. 26. Luc.12,58. 1 Pet. 1 mlï 3:19. gebenna Matth. 5, 29.30. Marc. 9, 43. 45- 47- fe inferüus, locus crueiatus Luc. 16, 93. 28.. ffagnum ,,mdza q ignis Apoc. k9, 20. C. 20, 10. I4. I5: & corpora re- T fufcitata erunt omnino in loco. Squalor iftius $.V loci deícribitur ut fwmus teuebrofifinut, horris j dus, 2Pet.2, 17. Judz 13. qui Al , $p Vox gteeca &ys & hebrzea Scbeo? notat eum fta- cgüfd tum mortuorum, in quo funt ante refurreCtio- h eg(ü» nem. t Solet tamen etiam damnatorum loeus :a- i - er us v ) 558 ($ 689.6909) XXXIV. de Damnatäone»æk?na fernus dici: quem in infimis locis füubterraneis, (t) ml 1n centro terfze e-iï'e, non nifi eonjeCura eft. Confim uli d zterna du« . $ 690. De DURATIONE, publica eccle- hur, ; fGll0$ fix€ noftrze do&trina eft, penam damnatorum E &i XTERNUM /ine fine duraturam effe. — Argu- tentia, mentum pro hac thefi primarium eft cla- 10 In $ ra Scripturz littera, poenam hanc diferte, "etem Gl iteratis vicibus, a/ovv, JETERNAM 3p- () B pellans. Matth. 18,8.9 Chriftus gehennam ii fo"'a-, 1j 215 | ignis ezrmum igmem appellat; Macth. 25; Ümnato 41 Chriftus damnandis di&arus eft, facef- gituma : [ïte a me exfécrabiles im ignem illum. eternum; Tatürg, (5 C Marc, 3, 29 qui maledixerit Spiritui fanBlo , non Jrecoog 315 R habet remiffionem in. fempiternum , fod reus . eft Ü C fonygr eterni judiciis ^2 Theff, 1, 9 penam . perfolvent t & 1 ünati anteritum eternum ; Ebr.6,2 interfundamen- lt [6,' talia initia chriítianifmi refertur do&xina I at blg'l]lf de judicio eterno; Jud:xe v. 7 poena quam ur- Yf ; lQ bes Sodoma & Gomorrha fuftinent, exem- Al lus plum dicitur ignmis wterai, Etiam in V. T. QU gj LU hn dictum legitur Dan. 12, 2 evigilabunt ad pro- ' m'inihUJ fl ; bra cmterna. - lil Quo luculentius vis h-ujus'a-rguifnenti. pateat, lhl nervus illius non uno modo fic ftringitur: Diehties Ut tam( . (1) adhibetur formula fignificantiffima 4 zis eidvus ruv «iwvev ApOC. 14, K1. C. 19, 30r.. C. 20, 105 UM quze formula Gal. i,5 & 1 Tim. r, 17 de gloria Dei Betdi. exhihka eterna, & Apoc. 1, 18 de- Córiffo Jefu erernum vi« ^^. r vente ufurpata, fine ullo dubio ezermiazem abfolu- li Tuii £415 —DOtaFa ^s (2) ex- o tim XXXIV. de Damnatione gterua ($ 690) 359 Dkemret (2) explicatur. ves. ipfa, cum Chrifus vermem m d damnéatorum Aon mori, iguem tou exflingui, iterato confirmat, Marc. 9, 44—498. conf. Matth. 3, 12 , ubi dicitur, paleam igue &cfisw inextimgusli com- Jl ecch óuret. (3) infüituitur 4mmediera oppofitio intet vitam fomartt eiwyiy C& cruüciatum «iewoy, . idque in eadem fen« ) L ln tentia, Matth. 25, 465 cui fimile eft illud Danielis, C. 12, 2 evigilabunt bi ad viram erernam , illi ad pro- m età bra dv averfatiouem eternam. Non eandem utrinque yc difeti zeternitatem intelligere, a communi ufu fermonis ifcedit, u p (4) De Juda proditore Chriftus affirmat Zouum li fore, fi nou tatus. fuifferz , Matth. 26, 24. Marc. 'eleni fa. I4, 21; id explicari nullo pa€to poteft, Ífi fpes damnato fupereft, confequends, . vel poft lon- giffima fuüpplicia, felicitatis poftea zeternum du- . f raturae, j o (5) Confirment hoc & alia de ftatu damnatorum predicata: a) dicuntur perire, Matth. 10.28. Joh. ff ,v 2, I6. Rom.2, 12. 2 Theff. 1,95 . &) ira Dei fuper "E eis wauet , Joh. 3,365 ) vorago vcffa inter damna- tos & beatos fimata efl, wt qui velmr e ftatu | peïlllbllffäg damnationis in ftatum beatorum zrazfere, tio2 poffruz andam? Luc. 16, 26. Evidens eft, in Scriptura follicite variis modis p d ambiguitati caveri, quam vocibus e)» G eiwwos inefle, nemo negare poteft. Ad hanc thefin tanquam fcopulum offendunt , ynt, 4 qui cogitatis de &mexurwsxce mxyrwv, tttiiver[ali ve- " vum omnium veflituzione aliquando futura, imbuti, m] :T' hominibus 4amna::s (immo & ipfis d4iabolis) n ia ponarum ifernalium fiem. fove , fibi alisque per- fuadent. Fit hoc ex non unius generis principiis & motivis; neque otnnes quzftionem tanti rno- n p t pmenti cum eadem verbi divini reverentia tractant z funt tamen qui religiofe & ferio hac in re verfantur, itut 1m2 j h quorum argumenta in timote Dei merentur ex- pendi, nervofe & cum deleCctu a b. WErswANNO jt q exhibita, imzrod, ia biff. eccl. P. 11, p. 1068. vel degfll n d[el lil m'r edit. primie p. 1256. & b. Warcmnro, Einlei. im )I' die Relig. Szreitigk. der Evang. P.1, p. 673 & P. V, P- 957 Gene- ( 4) [ 560 ($ 600—692) XXXiV..cïäDaænnætiän*e ætema« XX Generatim obfervamus: , QD «d argumenta. pto 12 , thefi ecclefie nofire comtnuni, quam in AUGUSTA- veri NA CONFESSIONE arric. X II profitemur, quàm- vis longa concertatione per iritegtüm prope fe- T culum hactenus cribrata & ventilata fuerint, &om: frttie dum fic ve[ponfum eft, ut confcientia veritatem fe- Clis, rioquzerens cüm plena convichione iri altera fehten- catoruj tia acquiefcere poffit; (2) thefis de seternitate gratige eud poenarüm diferzis do* claris. Chrifli a& apofolorum effa- zi; nititur: oppofita fententia de fihe ptenatum ; & per confequentiis potius && rariociniis ad füi ptobationem; 26 ol & ad diluenda argumenta oppofità quefris interpre- (tid zamentis opus habet. (3) in tali difputandi gene- ef defini fe etiam etiamque videndüm, a) utrutn in didlis Que noft Scripturze, ad quze provocari folet; omnia nEcTÉ QICES eq intelligamus ; &) iniis, qüse e Scriptura aut aliun- verfum. de principiorum loco fübfternuntur, nihil füimamus tores, ] PRECARIOj c) ii confequeuriis ex utroque gene- (2) n | re duCtis, nihil zevAXéyso» OBREPAT; (4) Fhe« la, * fis noftra ordinaria nemini, qüi convinci de ve: Wï*ïeffor | fitate nequit, obtrudi quidem debet: fed nec ? l)« omitti e doCtrina publica, Nam timide illam inuffare nt, ) tantum, nempe ne profanitati difpliceamus, aut IY diffimulare omnino , quod tam aperte Chriftus do- h lii Of Alf ] cuit, contratheologi officium eft, Marc. 8,29. "t6 pate f,",,g-m";/;i.- $ 691. Scripturae fundamento pI*ane*' Ccás lationz , ret opinio de amuihilatione, ià qua nonnulli Ms damnationem econfiftere volunt, formula ii ( mortis cternz decepti aut abufi: Damnatio enim musquam im Seriptura mors eterua dici- mm;, h( tur, fed wMoRS SECUNDA & aicvio6 xóAa« rEMm €i6, veternus cfuciafusj Apoc. 2, 1. €.20; Bétg 6. 14. Mattlhi.25, 46. I neg gradus; $ 692. Penarum infefnaliitvh' æiiverfi erunt Gis N GRADUS, Diferte enim Chriftus docet 2) 0$ aj cuüm quibusdam a&um iri mitius Luc. finguH 12, 48« 1it o XXXIV. de Damnatiohe ete?nà . ($ 692.693) $61 xUGUTA t ro 12,48. Matth.11,22.24; ) cum aliis fe- I qite verius Luc. 12, 47. Matth. 23, 14. 15. yoe Id juftiffimum eífe intelli gitur 4) ex imequali erint d grotie oblatze menfura, b)e Xxftantioribus benefi- iiaten ciis, c) exinfigniore etiam ingra titudine, 4) pec- ota feitte catorum atrocitate, e) malitize diuturnitate, f) setetmiti gratiee revocatricis repudio pervicaci, Cuique fe- Jorun «f cundum opera faa Deus veddet , fine erpocwmoAato , (onatum j & pcena delictis exactiffime pro portionata : Romf obatiote 2, 6 coll. 5. 2 Cor. 5, ro. Apoc. 22, 12. fs Quid de gentilibus futurum fit, noftrum non andi g* eft definire, conf. S 2327. De nobis potius quis« y in d que noftrum follicitus fit Gal. 6, 5, E Scripturze N RC dictis colligi poteft, praecipua feveri tate animad- s atl verfüm iri (x) in prozreticos evangelii contem« i fünums tores, Matth. 16, 15. c. 11, 20—24.. Luc. IO, I21 €2) in blasphemos contra / Spiritum. San&um, rge g Marc.3,29. (3) in violentos multorum aliorum (j &v oppreftores , Apoc. 11r, IS. c. 18, :inci (4) in eos, qui quamplurimis'ex 6. 7. Sap. 6, 7. n m itii 2eterni caufa hum ol funt, a) per corruptelas doctri nz falutaris Gal, 4mus, 9 1,8. 9. 2 Pet. 2, 1. Ápoc. 19, 20; £) per negligen- tiam in officio Ezech. 3, 18. 20; c) per confocia- Ql tiones pravas Efa. 5, 18; d) per Ícandala noxam Müg)'&' ] late patentem aut diuturnam dantia, Matth. 18,7 [ T M j mmuïh $.693: Adverfarios do&trina hujus Loci Z/tiihe! ;,: habet (1) profanos, quiquoniam incredibi- , foïm"la lis ipfis videtur poenarum infernalium zter- j d niias, hoc obtentu totam Chrifti do&rinam jl j rejiciunt; (2) qui afrocifatem certe illarum poenarum cum benignitate & juftitia divi- riu-' ul na negant conciliari poffe; (3) qui in di- &is huc pertinentibus, Chriftum & apofto- uf los ad vulgi tantum captum fe accommodaffe " l L I « Engum. His/omnibus refutandis vel fola j fuffi- f l ($ 6053.694) XXXIV. de Dammatione cterna 562 'tonf. fufficit teflatiffma 5«f« Chriffi adhucin Scti- fed't dujus ptura loquentis ewZorilas, (4) Sociniani d) [ ltsto damnatos annihilatum iri (flu&uantibus qui- n f dem inter ipfosmet fententiis) opinantur. $ (5) Sententia de //me penarum infernalium, r magis vel minus veritati & pietati noxiaeft jvsr &fe pro diverfitate principiorum, ex quibus de- fenditur, & prout alia fincera religionis ]Jraffz/ ; ; $ts f evangelicae dogmata, cum dyvzroxoívo eorüm Tomin: graxi, aut retinentur aut abdicantur. Qusefüones de igse infermi proprie an impro- Qu prie intelligendo ; de ilkus sarura ii ignis proprie f) vija intelligendus fit; nec non de Joco mferni, curio- fe magis, quam utiles funt. 'Occulra funt Jebove T0 grat IDei uoflri, ipfique adeo permittenda: 49* revelata $ Wtnt xwonizs revelata funt; nobis dicta && obfervanda | dft i*if(])ü elte -exiüimare debemus, Deut. 29, 29 or. (Pi!f;)g)- p DE BEATITUDINE SIVE VITA JETE-RNA« T aj WG, ( V'ite cttr- $ 694. VrTA ETERNA elt ffatus glorio- 1 bl do; up defini- us confummate felititatis, im quo illi, qui im fide ac fan&litate wsque ad vitg finem perfeverant, lj i (( zommtunione perfecla cum. Deo, €7 po[[effrone p lil onmiwm, quorum quisque capux erit, bonorum, E gum fümmua jucunditatp €7 lgtitiu .inæzzarrab.ili; u J ) aztermum . fruentur. Ilempe t à - INorionem banc copiote Sc'ripïwa fos:docet, Ra- Cap] TIO Íibi relicta obícuriufcule & confufe tantum IU or, : eneliorem poft vitam hanc ffarum utcwnque fibi pro- dudiri Tmuüittit, 4) ex vitze przeientis conditione, poeni- tenda propemodum , 1fi nulla melior vita fequatury Cconi. Á dub j(PX-XW. de T'ita itterna / ($. 694. 693)' $63 'conf, Cohek 3&92.3. .. à) ex anima ïmmo'rfalitate'; f Scri- fed conf. $ 649, - 2. €) ex dictamine confcientize, gcinan hujusmodi fpem promijttente; conf, om. 2, 16. 4) ex defiderto beatitudinis non defiturze, omni- Ibusqi bus connato, quod optabilem certe melioris vitze Tnattr fpe'm facit. ormali, $ 695. Xevéatio no&. clariffime dócet , crigido; poxid JUSTIS ET SANCTIS certo exfpéctandam 2 ibus d effe eterriam "beat itudiném : (1) per difertam xirioni promiffouem Y 1T £ & TERN A&5 hànc Cunr- "t ey STUS fq;pe-r;[ïru'it à) intenfo amori Dei ergà homines Joh. 3; 16. b) curz fiug pro illis lh Qquos redemtione /z0; fécit Joh. ro, ag. q m ais ,p;agric t) vivse cognitioni D joh. 17,2. 3. d) aiere i, ( " o gratiz comflio Mattlr. 25,46. — Confenz ynt J L od mm"-! tiunt APoSTOLORUM dictà Rom.2,7 red- yfervano j" det vifam etermain; c. 6,23 donuin Dei eff vitá wieria; 1 Tiin. 6, 12 appkelendé vitam cterz x müm, ad quam vocatus e5; 3 ]oh. 25 25 pros müffo, quam mobis prowift, ef| vita wterna; C. 5 IT gh'oc eft tfylimowium', quod Deus ig/iä; jj, p* tus efl, quod cternàm vitam dedit mobis Deusi que vifa in ejus jïlïo eff. (2) idem Scriptüra docet per diffin&am bujus promilfionis explicationem; quousqué nempe animus nofter in przfeute ftatu id capit. Marc. 16, 16 qui crediderit, fervabitu ; ) 1 Cor. 2, 9 aec otulus. homimis vidit, mec auris ;. uf LUE f áudivit, hec amimms; cepitavit, quie prapararit one Nn Dais j pl qi ^ XXXIV. de I'ita eterna 564 (f 695) ( Deus füis amatoribuss : Col.3, 4 cum Chrifus um ] vila vefira patefiet , vor quogue uma cum ipfo ] patefietis. gloriófis Y Joh. 3, 2 aondum | patet, lomin dit b quid fzmm futuriz - Jiimus autem, cum id pates fücati lo , fi fa&um. fuerit, nos ejus fore /z'æïzz'le.r, quia vide-' divino: bimus illum , ficut. eff, fht, f Ad hzc generalia afferta acced;me copiofze de- Vi ale clarationes per varia momiua, [ymbola, fimilitudines, füis Ayy exempla, quibuscum totus dohrinartm . nexus con- Qu gfo fpirat. (a) Vocatur in Scriptura vira »wwez Hfoxjv (fe, efe IEREU. 74 618 $ 9. 10h. $, 3610 $329 - 19& ] 5,20. €. I4,19, 2 Tim.2, 115 -gloria, Rom. 2, 7. /]ïæ , tlit E.5 2. c. $ 17. 2b 2 Titn, 2 10.. E Pet. 5 301 gaudium, 1 Pet. 1,8. Matth. 25,23. Píalm. 16, t1. $o jude v. 245 Peatitudo , falus, Y Pet. 1,5.9. r Theff. 5,9. Hebr. t, 14. C.5, 9. de 2b (&) fymbola fünt: rabernaculum zeternum Luc. fjf 16,95 domus seterna 2 Cor. 5,1. Joh. 14. 15 civitas Dei' Hebr. 11, 10. €. 12, 22..C. 13, 14. Apoc. 21, 2. fhi f c.22, 15 parria Hebr. 11, 14. 165 fabbarifmus Hebr. COmpre 4, 95 paradifus Luc.23. 43 5 epule Luc. 13. 28. 29. (c) metaphoris, ex naturze regno & vita com- 18)50 l muni fuümtis JJeza ibi futura Scriptura vocat mer- cedem Matth. 5, 12. Hebr. 10, 35. c. 11, 26.. Ápoc. 6201 02, 12 ; rerributionem Matth. 6, 4. Col. 3. 245 mejfem tio LuCI nunquam defituram Gal.6, 8.9; rbefaurum in coe- lo Matth. 19, 215 Pereditatem. A€t. 20, 32. jRom. mulæ, C. $; 17. Eph. r, 14. I8. C. 5 5. Col. 3, 24. Hebr. r, 14- C. 9, I5. 1 Pet. 1, 45 órateum, coronam Y Cor. 9, 25- Phil. 3, 14. 2 Tim. 4,8. 1 Pet. 5, 4. Jac. r, 12. Ápoc. Qni fe 2, 105 reguum Matth. 13, 43. Luc.12,32. A&. [6] oX im.2, I2. C 4, J8. 2Pet. r, 11. Apoc. Vi ad 14.22. $, 2[- 151 L (4) Confirmatur hoc idem per exempla: tum eo- rum, qui per ecftafin & vifiones de altera vita i RT certi redditi funt, Act. 7, 55. 56. 2 Cor. 12, 2. 3. 4- ftide Apoc. cap. 2-—22; tum per exempla in cocleftem gloriam translatorum , Enochi, Klize, & przci- 3;6; x pue Cþrifci. tanqu (e) SCI*i- | XXXIV. de Vita zterna — ($ 695. 696) $6 VCf (e) Seriptura ommues fidei arriculos fundamentales ceun bac dolvina cóuneldlit: doCtrinam nempe de E Deo, Chrifto, Spiritu Sancto, auctore falutis; de t p homine, ejusque creatione ac Zeffmarioue; de or- diue falutis, poenitentia, fide, converfione, ju- ti gf ftificatione, fanclificatione ; de mediir falutis, ver- Qüld W bo,, facramentis, minifterio ecclefiaftico ; de cu/tu divino univerfo: quorum omnium nihil fibi con- ftat, fi non eft vita zeterna. Ex adverfo, fi eft opiofe t vita zeterna, admirabilis eft Serzprure in doCtrinis f'zmilitudznes. fuis barmonia , & doclrinarum aptus inter fe uexus, x CO uo ipfout veRrTATES, ecqueDeo digne, fan- ! mïi E'Z!ZU» 'tze , efficaces, optabiles, cognofcuntur. Sic r Pet. J 4 6 I, 9 & Phil.3, 14. 20 falus animarum frnis fidei no- Rom. 447 fire , mera exjpetlationis fidelium dicitur. Yet, 10 im, 161 $ 696. Fita eterna jam ante Chriftum, in- promiffio jam in , 3' 9, IbeJfl de ab antiquiffimis temporibus, a Deo ma- T. faia ; r 'Ufï-. nifeflata ac promiffa, a piis & fanctis ex/pe- j1; ii Gata fuit. (r)lIpfa generalis promi(fio V1v z& 1noC d* jmi Fici comprehendebat vitam zeternam , Levit. n 18,5. Pfalm. 34, 15. Ezech. 18, 21. 22.23. pv at j r C. 20 11, hoc enim avthentica interpreta- j . J';;C. ^i V:lf; / j hn tio Luc. 10, 25.28 docet. (2) infignes for- pas '11;; " mulg, quibus Deus magra credentium mer- 0, n Hoþf [ 1t f t6, EORUMQUE DEvs dicitur, aliquid 091 »oc omni felicitate teriporali fublimius, ipfam- .I*A M. que adeo vitam aeternam includunt; Gen. 2y Jl A?UC' 15 I. C. I7, 7- €. 28; 13.. Pfalm. 144, 15. j; Q g coll.Hebr. 1:1,16. (3) Deus ipfe fe vocat n " pridem- peruNcronvuw Dgumw Exod. f. ) i d ; 3,6; ex quo loco Jefus Sadduccos arguit ; &P*' tanquam ScRIPTURAM IGNORANTES, Nn g e pro- ( 566 ($ 695.697) XXXI",. di V'ita itermá. propterea quod ex illo dido fpem refurre- Gionis & vitz 3eternv nmon didicerint; | tiitn Mattli.22, 29. (4) Daniel vates di/ä:rzfe Uis iam ciernam nominat, ad quam pii refufci- i tàndi fint, c. 12,2. (5) Aceedunt piorum Mat prifcïævi luculentze coufeffiones, Gen. 49, 18: 20— Hiob 19; 25. 26. 27. Hebr. 1 —, 10,14 ln Diu ante Chriftum. commuriem inter I(radlitas vitze zeterrie exfpecCtationém fuiffe, ex 2 Maccab; Ài fii f 7, 9. Matth. t9; 16;: AC 24, 14. 15. liquet; jami hanc non aliundé; nifi ex veteftis teftamenti ta- 5' 8q bulis didiciffe poterant: & Chriftus Judzos a Scripturam ablegans, eorum opinionem de vita U eeterna fperanda, non repreheüdit; fed ita confir- jk màt, ut fimul in n fure juftum ordineïn tedigat, |Joh: quilit 5,39 €oll. 40. pegy caufe ; $ 697. CavsA hbeatitudimis eterne Deui iCj 59[.2. q t . qui unus ac folus hominem plene per« l) li lSytg fe&eque beatum efficit: Pfalm; 17 15. & frni lts 18»25. 26. & 84, 2. 12.. Efa. 45 21. 23 12] 34 Thren. 3,24. Matth. 11,28. 29: €; 1754* 3b a, CU qni ]ae. 45 12. Whips EUUM , Vità seterna a) impetrata eft C)ri/fi merim,v jdh;;— 3: UP I5- €:17, 2. 24. Hebr.5,8.9. rPet.1, 3. 4« 1Joh.5,20; $) im verbo dv facramentis pet eccle- f g fim menfiro ! oblatim A€t. r1, 14. Rom. 1, 16. Y M C x Tim. 4, 16. Jac. 1,21; c) verain Chriftum fzdes Wtu vecipit, Joh. 3, 36. 6.20; 31: PHhil 3; x2. 13. 14? i wim; 6, 12, 19; 4) Deus gratiofe domat Rom. Íei [ 6, 23. Eph.2,8. 1Joh.s, 11; & ) Spiritus Santius obfiguaz , V)ph. r, 13. 14. . Hoe patto ad beatam cum IS: ( €o commünionem nunc in hac vita perduci- murt, & in ea cwffodimur àd [aluten : 2 Cor. 5, 5 IS:U Ü 1 Pet 1, 3. 4; 5; t 5 6984 perís D n —— ütté XXXIV. de F'itawterna (*5 698.699) $67 ; $ 698. Fieles jam im hac vita HABENT inchoatio "l l'ii vitam. aternam ]oh. 3. 565 6,/5, 24. C« 6, 4C. in hac, A 1 47- 54« 1 Joh. 5, 1213 20, & beatitudinem , o1On B/iatth- 5', 3——1!- C. 16, 170 LUC. I,(*-S. C- 6, , 1 20—23. €. 11, 28.. Joh. 13;.17.. c. 20, 29. Kom. 4,6. 7. 8. 1Pet. 4,14. Jac. z, 25. (xa'*eütaä Apoc.t,3. c. 16, 15. €. 22; 7. 14, qua /ülvi Mu ; d fa8i funt, A 15; 11. Tit. 3, 5.. Eph. 12, yni t 5. 9. dev 1 det Ob litem fuüper hac thefi motam obfervandum : a) Beatitudo fidelium in hac vita confiftit partim 1 conüf- üt, ;JO ; in pace cum Deo (five confcientize animique tran- quillitate), partim in gaudio ex beneficiis falutis percepto; quze utraque nititur firma grarie Dei in Chrifto fiducia, & viva fpe glorie cocleítis; Rom. ; Duui 59 Io 2. C. 83 17- Cn 14, 17- IJQho 3,2. Phil. 4, 4. 7. ? pET" £) hec funt preguffus ipftis vite ateruz, qui qui- busvis fidelibus (extra tentationis ftatum) com- jv munis eft, Hebr. 6, 5. c,. 12, 25. 22. r Pe6 2,3. L^ Pfal. 34, 9. Eph. 2, 6 c) fed probe difcernendüs |j4 ab extraordinario llo vitze zeternze preeguítu, quo u Deus interdum quosdam fuorum , inprimis mori- bundos, dignatur; (Gen. 32 ,3o. Efa. 6, r—- 3. "Matth. 13,2.5. 2 Cor. 12, 2—4. ACt. 7, 55. $6^ !l Oh Jo eMH $ 699. Sed vita cteraa, firicie Jumta , pro confitmmae g av plena confummata fruitione falutis, & pro fio iu alte- nx,ïf] beatitudine gloriofa , non cadit in hanc vitan , ' ^ us 9 P fed im alfera demutm, vita locwm habet; x Cor. " d Ü 13;10. 2'Tim. 4» 18.. Hebr, 11, 14. 16. c- g a 13; 14. 2 Pet. 1, 11. Exod. 33 18. 20. 23. perdüf* Deatittido COf FH grae iu hac vita, 4) inchoata tan- tum , Joh. r 7 3. Rom. 8,23. Phil. , 6;. £) im- perfeCia, 1 Cor. 13.10; c) abfcondita fuüb cruce, M ji infirmitate varia, & peccati reliquiis Rom. g. 17. An3j3 COl. 468 ($ 699f7-oo) XXXIV. de V'ita eterna I Col. 3,3. 1Joh. 3,2; & d) amiflibilis eft, 1 Joh. 3. 15: Jed non fpecie differz a beatisudine plorie, Rom, hr 8,23. 1 Cor. 12, 9. 12. Eph. 1, 14. Hebr. 6, 5. nifi 1Cot, Anoc. per vitam zeternam ftrictiffimo fenfu primarium vite zeternee bonum S 702 quis intelligere velit. Jiasth Adeoque beatitudo fidelium inchoata non eft t brabeum ante victoriam ,. fed incitamentum pro- tj fequendz viCtoriv ; Apoc.o, 17. Pfal. 84, 2. I2. 13 t 'ai:q coll. 7, 8. 2 Cor. 5,6—9. Rom. 7,24. c. 8; 2325 — Quind ,/'tp Sff Phii. 2, I$« 19« Gol 3, 1,2. Tit. 2, 15. QQttà lotus , Q 7oo. Locus beatitudinis confummatz in lera, dirii ealum; Scriptura a) coELUM dicitur, abfolute, fedhm: Matth.5,12. Marc.10,21; b) eelum tere VT iium, quo luculentius a coelo aéreo ac fide- d ha 1eo diftinguatur, 2 Cor. 12,25 . «) eelum fan- 69(3 D f &itotis Dei. Pfalm. 20,75 in quo Zhronus Dei m eft, rReg.8 30.39. 49. Píalm. 103, 19; hi, d) in quod Chriítus ingreffus Lebr. 9, vfpem d 31.24. €. 4, 14. 1Pet.3,22, in gloriv thro- Qi!atis no confedit Hebr. 8, 1. c. 12, , & excel- Tlï lM N fior colis eft Hebr. 7, 26. Eph. 4,10; lp £) ubi beati cum . Chriffo erunt, Joh. 12, 26. COF ! ln Inao €. 14, 2. 3. C 1524« 2 Cor. 5,8.. Phil. 1,23. ts 1]01 iTheff. 4 17: 2 The Mo 13—'—175 IT. .5 x Apoc. : 9. ts : An:iquioret e noftris, BaxxT1US, JAc. ANDREE, HorsEMANNUS, alii, ccelum potius ut /farum ) concipi debere exiftimarunt, ut eo magis chri- ftiani munirentur adverfus nimis craffas quorun- dam ideas. Beariudo quidem ipfa & gloria cceli, Iu I eít omnino ftatus: fed qui in illo ftata funt, funt certe alicubi; & quouiam poft refurreCtionem cor- | Áty litate pora habebunt, erunt etiapu in loco quodam., Ín LCor. [ XXXIV. de /7ita etzrna : ($ 700—702) 569 In Scriptura memoratur domus Parris , multas ba- 410 habitaculum | eternum , ie, Nom, beus manfoues Joh. 14, 25 , nl 2Cor. 5, 1. 2; paradifus Luc. 23, 43.. 2 Cor. 12, 4. ritxtmm Apoc. 2 ) Y (mus Abrabe. Luc. 16, 22; borreun erevili Matth.3,12. c. 13, 305 parria Hebr. 11, 145 civi- m zas Gal.3,26. Hebr. 11, 10. IÓ. c.12, 22. C. 33, 14 um p rewiplom: Dei Apoc. 7, 15: quze appellationes aper- te aliquid amplius quam ftatum , nempe certam ,2, 10 81 23'95' quandam /fedem , indicant. Unz P«c Peatorum fedes fit, Scriptura non definit diferte: cuique relin- quenda eft fentiendi libertas, modo Scripturze in- m hsreat, non phantafiz fe permittat, in carnales & craffas ideas non pervertat, quae; coeleftis & belUtes realiffima gloria erunt. . vl dtn $ 7or. Forma 7 indoles beatitudinis nobis forga; T in hac vita diftin&e ac plene cognita non ghne elt, 1 Cor2,9. 2Cor, 12; 4. Col.3, 3. r Pet. x D I, 8. 1 Joh. 3, 2: fed eo usque tamen pate- fa&ia, quantum ad fuftentandam fidem, 03 1] X tlebt. f Ípem, patientiam, & ad excitandum fan- rie tU Gitatis ftudium; opus effe Deo vifum fuit, T TIE. 1 1. 2 €. 2; 1. 13* Scriptura magis magniudinem hujus felicitatis , quam ejus naturam, proponit, Rom.8, 18—24: l. h Y oD 2 Cor. 4, 17. Ebr. 12,22.23.24; addito, quid illa tam magpnifica fint, cognituros aliquando . fruen- 'hür h 23' tes x Joh. 5, 1.2/5. $ 702. Dottrinx caufa commode poffunt z'mmum'ml j 19 omnia reyocari ad duo capifa : ab. omni xDREP (1) Jmmunitatem ab omm malo, 2/'Tim. 45 18 ; mualo ; xit jt tum phyfico Apoc.21,4. Joh. 16,28; tum $ quOïu,F' morali, Apoc. 19 . C. 21,5. 27. D C(,f Atque adeo a) ab omni indigentia & imbecil- futis i ï«,' litate, 1 Cor. 15, 42. Apoc. 7, 15; Pb) a peccato iO nem b 21 at d94; jj 1 Cor. 15, 54 55 coll.56; i) amorte Apoc; .)a 57 ($ 702. 793) XXX*IV; de lia eterna d) a m » Ph) xindo ejusque odio. x Cor. 6, 2. Apoc. 7, 14 i & e) a fatana Apoc. 2, ro. x Cor. 6, 3. i [deo vita zeterna appellatur pax Rom.2, 10; ( vequies Q Theff. 1, 7. Hebr. 4, 11 . fablatifmus Hebr. DBI | 4, Q. Efa. 66, 225 falus Rom. 1,16. Matth. 1,21; I I0 ltertas gloriofa Rom. 8, 21. prafmntia. futos | ; (2) Prafeutiam cujusque boni : tum: confer- dis cupusque. tifi vativi, tum perfe&ivi; quoad bona tum boni ; (utit jucunda, tum utilia, tum gloriofa.. É if fpre $ 7e3. Primarium vitg mtermm bonum eft exbuhr vi;:zg; Dd v1s10 DEt, x Joh.3,2. Matth. 58 [-Iebx;., tonti 22j 12,14. Apoc.22,4. Hiob 19,26; qua quid fit, in hac vita explicari non poteft, cum nemo mortalium hujus rei experientiam füii nancifi poflit, Exod.'33,20.23. r Tim. Tripr 6, 16. IPCQ- 1,9. ^5l Quz ex Scriptura fciri poffunt, huc. redeunt : Ádi (1) Erit vifío immediata, iutuiriva: Deum àc res Jrelent divinas mon per fpeculum (ex operibus, aut ex Ver- gorife: bo), fed de facie ad faciem. (per operationem Dei IO. [LI immediatam, ideas in nobis lucidiílimas fufcita- UA turam) coguofcen; , quse nobiliffima eft Deum co- gnofcendi eoque fruendi ratio. Uünis p 1 Car. 13, t2. V By Apoc.2r, 23. Pfalm. 17; 15. & 27 13. & 36, 9. 1o. Ioy fm dffoqu. : (i), 'I'/;Fo. beatifica ; intimam cum Deo communio- No Wi "€", Operationes Dei novas, immediatas, nun- quam in hac vita perceptas, conjunctas habens; l Gc hinc amorem Dei intenfiffimum , aequiefceuriam in eo letiffimam, & gaudimw iueffabue gignens, D Pfalm. 16, 11/ & 1 €. 21, 3. 7»15. xPet. , 8. AP,OC. I9, 7 $13 (3) Fifto zrausformasziva: implens beatos divina Bily uce, tum fapieurie perfectee ac cceleftis, tum u- Jitie c onfummatze, tum fan i Á ?Hraris puriffimze; quo 'Apoc P&&O imagmis divig in uflaurazio Peijäfte abfofvitur . 1 P Pfalm, ld XXXIV. deVitagierna (S$ 103—195) $71 Mj Pfalm. 17, i7. Rom. 8, 29. a Cor.3, I8. 2 Pet. 1 4- 1 lol 3. 2. 1410 (4) Fifto affimilativa: beatis aliquid ex gloriofa m Bol Det inmajeffaee tmpertiens. Matth.13,45. 2 Thefz UUR X, Io. Exod, 34, 39. 30, 3n. 12, 3. Beatos :pfam JDei xsskwe'TYAM oculis corporis vi- furos eífe, non poteft e Scriptura probari. la ol dictis Hiob.r9, 26. & r Joh. 3,2. de corpore glo- rificato Chrifti G:2»3e4x» fermo eft. eus in fe ;na. tüll quoad effeuziam, eft invifibilis, Rom. t,20. 1 Fim. à 6. 16. Quando, oculis. beatorum confpiciendum Íe prebebit, id fiet fub variis f(ym£olis lummofis , exhilarantibus, praefentiam ipfius gloriofam de- 50;11./,1;: il monftrantibus. Pfalm. 36, 10. Efa, 60, 19, 20, Apoc.. , gs Hebf. 21,25: 6295 9« D T b&atifim /[, tU $ 704. Erit igitur zm intelle&u feientia re- guoad u- rum divinarum multo quam in hac vita ill u- [ rjentu " telleGiang. 1TiD firior, intuitiva, clariffima , 2 Cor. 3, 18. €« 55 7« Ad illam concurrent (1) rerum nobiliffimatum yeleutt: prefentia, Apoc. 4, 3—8- c. 15,2. (2) mentis EUA glorificatx faculzas plurimum. auCta, x Cor. t3, yexVet IO'O. [Io" Iz. (3) fiudium, cogno(cendi excitatius, onem J Apoc. 6, T. 3. 5- 7« C- 17, 1. (- fabfidiorum cogni- y f tionis plenitudo , pOC. 5,5. C. 17,7. C« 2E, IO. [enm 0 (5). Experiemia vivida; cum fenfa intimo, quo J Ih [ nova fubinde admiranda aperientur, Apoc.2i,2. 36, )P Adeoque cognitio hzec faccef/iva erit, cum conti- nuo progreflu conjuncta, Apoc. 15, 4- "^ - - habenss - $ 405. Iu voluntate autes. eri&. (1) dmoy quoad Voe Dei intenfiffimus, Píal. 34, 9. 1 Cor. 13; jf - luflta,tem i g* tOC. 19, .7. Gitas pexfe&a , Pfalm. 17, 15. Eph. 5; 27. - os 0i Apoc. 21, 27 ; impeccabilz'tax confirmata , tüm/ Is - 1 Pet, 1, 4. Apoc. 3 12. 1 Theff, 5 23. Judze n lt jf ! 4Di Nn5 V. 245 * od 572 ($ 705. 706) XXXIV,. de Vita eterüa v. 245 libertar puriffima , Rïom.—g, 2l Hebg. hI u 12,23. ApoC.7, 15. (3) Gaudium confum- JW 717 matum, cum fíerena conm/üentiz pace & àdot: avraQxee pleniffima , fine invidia, fine fa- | 9 ftidio, Pfalm. 16, 11. & 3'5, 9. Matth. 25, 21.23. Efa. 35, IO. C. 65, 18. 1 Det, 1,8. Qu Gaudium vitze zeternze. interdut per fymóola a ri/ïg;'g rebus hümanis defumta defcribitur, Matth. g, rx [ coll. Luc. 13, 28. 29: c. 22, 30.. Apoc. 19,7 fed Vilà 1 fpiritualiter intelligenda effe vix opus eft moneri, 1 fipie om. 14, 17. |owut bona ac- | l $ 706. Vita aeterna confiftet quidem/ in l- ce[foria directa & immediata communione cum (ithuy exiernas Deo: fed Scriptura etiam a/i commemo- nfni rat, quze ad felicitatem beatorum facient; Di qualia funt; filt, li fje (1) Societas cnum angelis bonis, H'(;br. I2522. 1 éfün Nonnulli non improbabiliter fpeciatim de illis. tf angelis cogitant, qui fidelibus in hae vita variis ( uom occafionibus adfuerunt, Act. 10, 3. c. I2, 7. c. TWe r 27,24; & morientibus quoque comites ac duces in gloriam fe preebuerunt, Luc.16,22; quos eos- jh dem beati coram throno Dei fibi junCtos habi- turi fint. j li (9 | Qd (2) Societar . cum bentis coheredibus, Hebr. um 12, 23. Matth. 8, 11. Luc. 13 28. 29 ; quam lo non precife ut femper fimultaneam,; fed n potius ut /Zcceffvam concipere poffumus. lat Ex hac focietate reCte concluditur, a) £earos fe Conf invicem coguiruros, 1 'Theff. 2,19. 205 ^) in mutua CeHaw eorum inter ipfos converfatione innumerabilia Quid divini regiminis admiranda cognitum iri, 2 Thell. I; 105 Pmp l! XXXIV. Je J'itacterna ($ 70«6. 707) 573 Heyr J,10; c) inde continua Jeriie, felicitatis, loc- Yufom cupationum fanctarum , exftitura iucremetisa, Apoc. 19,7; 4) ipfosque fe mutuo excitaturos a2 rm- j smediarum Dei cultum, admiratione, veneratione, » adoratione Summi illius Boni praeftandum Apoc. fj € 7) 9- IO. tþü LA (3) Contemplatio fotius mundi tiovi, obje- " Ó étoyum etiam materialium in illo certa ac ynddl i religiofa tognitio, 2Pet.3,135 in quibus di- th £. vina majefíar, nec non ineffabilis pulcritudo, j fed moneti fapientiffime ad corpus glorificatum ad- aptata, confpicietur, Apoc. 4, 2—6. C. 21, jdem il 10—27. C. 22; 1. 2. 35 fanctiffimorum ofj- : CU ciorum exercendorum occafionem variam in o met infinitum fuppeditatura. Diftinguendum eft o&je&um beatitudiis p;?i)/zä- A Clell rium , principale, quod folus Deus eff beatifica vifio- ne fruendus, ab fecundarüs, accefforiit, quae diver- fa erunt ac varia: neque tamen hsec objecCtorum .[2,22- & &Ctuum circa illa varietas, primarium ac prze- ; de il cipaum illud impediet,, neque diftraCtio a Deo ij Yi inde erit metuenda, Apoc. 7, 15. C. 14, 4. m, 7' G T duceS $ 7o7. Corpora beatorum erunt. à) [piritua- qualitates xos * 05 häbx" lia ($ 656): non quoad fubítantiam , fed corporis ; quoad qualitates , (zrveuparixd non zrveUuama) Fbf ICor.15.445 & D) glorijïcata, Phil. 3; a1. li qu I Cor. 15, 43. 50. 5t. Rom. 8; 19. 23. W ïEd SPIRITUALITATEM corpärum Scriptura fie de- clarat: à) non opus habitura cibo & potu ad fui ul confervationem , 1 Cor. 6, 13. Apoc. 7, 15. 16; - ) [att l ceffaturas etiam effe aCtiones animales, quic- ln f quid ex conditione mortalitatis in hac vita eis me proprium fuit, Matth.22,30. Luc.20, 34. 35. 36. » prin- ]^ $74 K$ 707.708) XXXIV. de F'ita eterna 51 J) principium confervandas vitze , , vigoris, pul- (.If critudinis in fe ipfis habitura , 1 Car. 15, 45. 49. 1 €) comparata fore ad animze a S iritu San&to oc- 4 cupatze operationes fpirituales , intellectuales, & . UM recipiendas & exfequendas, S Ctur ! 4. 8. 9. 10. Rom. $, 11. a. 9, 13 - 16. Apoc. uade. Ad gLORIAM corp orum utcunque diftincte in- teliigeidam refertur : 4) impa[f;ibilizas ; ApoC, 9. 15. li fpr €. 21,4, vegeta firmitudo, & rob ür defatigatio- nem omnem excludens, Conps Apoc. 7, 155 immox- zilias absque interno c orrüptionis principio, Qi 1Cor. 15, 53. Luc. 2o, 36. &) Claritas, füblato RP —— ! mali fomite futura puriffima 3 APOCO 0[2 q- 2,.; Tij fummam corporum cum anim abus perfecte fanttis harmoniam extrinfe C cus quoque confpicuam often- fura, in [blendore jucundo , dec OrO , àmabili , alio- m Qt rum etiam oculos 2 pulcritudine fua demulcente, Dan. t2, J- Matth. r3, 43. Luc. 20, 36. Phil.3,21. alimor coll. Matth, r , 2. & f Exod. 34, 29. €) Subrilitas , d. qua aut invifibilia, impalpabilia effe ; aut confpi- cienda palpanda p rebere fe poterunt, prout ex Alij caulis juftis vifum fuerit , Matth. 27, 52 . 535 unde m colligas, orgaza horum corporu Gb fj m ob ipfam fub- UP qyfo tilitatem multo fore perfecttora , conformata fei- licet cceleftibus objectis pe rcipiendis, Apoc.A, 6. lt d d) dgilitas, qua celerrime quocunque volent mo- () Cinfa yeri poter un t, & regimini aunue glorificatze (um- p '23 Ü &a cum faé Q uv ilitate Qbfeqïui,ï 1 Cor, 1543. 1 Thelf, -49 17. tj ftie Ti beatitudi- $ 798. De quzeftione, urum in vita zter- €li$ bof U Wi5 grü. Suy "a f»'z'zftzuji fmt glorig gmdqr , Scriptura fic do- M qlü qu cet: 2) Uti eadem omnium icorijoc fides, M*cm j eadem ípes, fic etiam eadem omnium beafi- 354 Cl fudo. erit; 9 Det.'r, 1. Eph. 4, 4. Matth Thnes 25,34. 2 Tim.4,8. rPet. r g. Apoc.1,6 lj « 7, W D) fed diferte & hoc alferit, futuros eífe eenit diver/oy glorig gradus; Dan, I3, 3. Matth. fe(*üo 5, 12. m Id XXXIV. de I'ità diériià ( *7*65 $7 $ j 5; 19. C€: 10; 41. 42, C. 10,28. Luc. 32, 3o; N $ M €. 19,17. 19. Joh. x4, 2 2 Cor.9, 6, Apoc: * o d- À 7) fpeciatim " corporibus aliqua di- us t Iü, i citur f'u'tu'rä diverfifas, x Cor. 15. 40. A1. 42; ftinte t unde difparitatem etiam quoad animarum dos te$ fore, ex conftàntiffimis harmoniz intef TAU t corpus & animam legibus colligere licet: 4 g ! prmo, Quibus iüter fe collatis efficitur , Beati- y, lii 4l DI 4 t fiilinein ipfam omnium fore unum & idem Cte (s communé bonum ; quoad primeria ($ 703)3 ym ol vibi, o in acceforiis autem dotibus corporum atque oiültatt, animorum ; di/paritatem graduum futura Blad. e'(ïeg : b du 1 yt co: . Ad difficultates 'expïï*(:anä*äs Obfervandum : (4) prout à etiam in hac vita aliquid analogum obfervare li- 54; 0Dt Cet. Pad?m ommnibus graria datur ab eodetm gra ylam fb* tiee au&tore Deo Phil. 1,6. 1 Cor. t; 4: nec tamer ymatz l non diverfa funt fidelium d4ema, 1 Cor. 12, rzór; -XPOC ! l (A) Caufa inzequalitatis gloriee non eft meritum, 0i j It Eph. 2, 8.9. Rom.6,23. c. 8, 185 fed Zouar Dei ; jg lt ( n qua cuivis fecundum opéfa füa ( fecudum inquam, ) ['lhe non proprer Opera) ex mera gratia retribuere vult; Gratiofz liberalitatis in univerfüm eít, quod Déüs bota credéhtium opera remurieratur: ejus- f f/t/Wf dem gratiofz liberalitatis eft etiam illud; quod divería opera diverfa etiam przemia habebunt; ex jf quo fimül & zquitas & vetacitis Dei elucetcet; j fides Matth.5, 12, Rom.2,6; 1 Cor. 3,8. €. 15, 58. Col; 3.24. Hebr.6;10. (c) Miuor glorie gradus neque ! n of cülpabilem neque triftem defeCctum inferet z l Omnes erimus: confuümmati; Hebr. 12,23. rCor: Mit I — I,8. €; 13, 10; omnes in Deo fatiabimur, Píalm. n 116 17, 15. Iihmó nec in accefforiis ulli qüidquam deerit, quo minus perfecte beatus. fit; nam per- 05 0 feCtio beatitudinis acceflorize erit proportionara yat ! Ingus J lIA 576 ($ 798—7 IO)- XXXIV. de Vita eterna IX fingulorum indoli, ac receprivirati, quam in prze- psratorio hujus vitz ftatu per gratiam fanctifi- t cautem quisque pafíus eft 15—19. 1 Cor. r5, 10. iibi conferri. Luc. ;9, [7177 ( c durahlo $ 109. J"Eternam beatitudimis 'huj&: SINEÉ Mdes: fine fine. FINE durationgm cum emphafi Scriptura pata inculcat. Nam eam 4) APPELLAT Pfal. efey, 16, 11 amanitates pereunes; Rom.2,7 d p2ag- Ij cíay exentionem ab omni corruptione five alte- doter : ratione in deterius; 1 Pet. r, 4 hereditatem bies Otni eudpayroy marcoris expertems Ebr. 9 15 /em- dudy xermn piternam; — b) formulam vila eterna paífim Scriptr ita EXPLICAT, utevidensfit, eam finem ( fieliun non habituram. joh. 1o, 28 do il/is vitam Du j aieruam C7 qwunquam im clermum . peribuntg ledon Rom.8:17 symur cuw CnzisTO gloriofi ( Tüti & £rimus ; 4 Th,eiï'. 4» 17 femper. cum Domino erif (ir 90 $,. ZIntühefs, — $ 710. Do&rihæ de vita 2eterna re- pugnant: (1) peftilens error, qui plane N inficiatur, amimem poft vitam hanc /uper- Tk Jfitem effe, multoque minus corpora aliquan- do refufcitatum iri, concedit. (2) focinizans opinio, mullam vite cterna [pem aut promiff/o- n nm is, qui ante Chriftum vixerunt, da- &TX tam fuiffe. (3) frigidi conceptus philofophici, üt d qui vitae futurze felicitatem primario (fi non lnfy. 7 unice) ex o5 z'mpeqïito re&æyrationi: ufu & £X£l'» nl XXXIV. de lia eierna ($ 710.711) 5 7 jnye exercitio derivant. (4) naturalifmus, bea- atl Tij titudinem poft hanc vitam fibi promittens, mahurg viribus & moffris fatfir obtinendam. TTE (5) craífze & carnales de cmío €7 beatitudine ide»: inter quas judaica €7. mahomedana de cripta paradifo fomnia vix commemorari digna AT DA elfent nifi vel hoc fpecimine admonere- dud mur, quantum beneficium fit, Verbo Dei five altt doceri poffe. rotittit Omnium maxime arguenda feeuritas deceprrix 1 xa rglll- & 4v94dax ilorum chriftianorum, qui falutem zeternam, quamvis zou admi[fo ordine jälum in ; pulit Scnptura demonftrato , tamen fperant. . am finen Qvzefliones controverfz de imcboara beatitudine fidelium in hac vita; de difcrimine iuter. beatitudi- fir t nem grarie d» glorie,; de vifne Dei beatifica; de pru- [J('f! 1 beatorum impeccabilaate; de glorie gradibus : j j u denti cum moderatione tractatze facile fic pote- Togüïü runt explicari, ut Jogomacbia, qu: fubeft, vite- tur. Dynin ! LOCUS XXXV p ! DE RELIGIONIS CHRISTIAN/E VERI- ( pïane TATE: ARTICULIS: CONFESSIONE nc/ lï' PER SYMBOLA $ 7z1r. Poft enarratas /mgular REL- Religiouis l)iOü [fT GIONISCHRISTIANx dottrinas fupereft, chrjiumæ runt,d ut de argwmneWMis generalioribus pro ls veri- hlof w m lafe, de do&rinarum inter ipfas mexu C mo- PUL mento , deque publica dodrinarum religionis j]l) 2/ pro- u / $78 ($ 1 1.....71 3) XXXV. de Religioteclirifliana äl XXX qrofejlone per Symbola; -quæd:am';meditatu ( récéffaria fübjungamus; noftr Qnid intelligamus per chriftiatiam Réligionem; ex definitione religionis revelate, $ 12 data, fa- r cile colligi poteft. — Zfrgiumenrorüin , quibus Veriray litouf efus egregiis multis libris demonftrata eft, fum- toftra ma capita dtritim hoc loco enumerabimus, ut ul- terius inquireridi occafiohem habeant, qui ad hvc pet f ftudia primum accedunt; NA eít và f d $ 712, REz13GIÓ CHRISTÉ£A '* äefr&i—tfia E Dani Doun coleüdi ratïo; quam 5*'5]&3 C"hm'jiu;r. z*tmä )Q ipfes inter homiünes degens, tum gper apoflolos jififi fuor; homines 'dotuit, Quid docuerit, e fcriptis, quz extaht, apo- t fear ftolorum & e fcitur. Vangeli&arum relle d? cerzo cogno- riam, ( fä-.m-«.u ä; Á QU po $ 413. SUM MA teligionis chriftiang eft, Sfefum Chriffum unicum e[fe falutis homz'mzm attà tetto Borem; Proecipua capita funt: H äujus (1) Humanüm genus effe peccató deprä: ]jfel' Peï; Pafum, & propter peccatum irz Dà obno- m, ) fj xium; Rom.1,18. €. 3,23; T n ] (2) ]esum Cuntsrus effe unigenituri DE VR Dei Filitm, qui in affumta & arciffi né fibi unita humaria natura, eworfé fua ge- teris humani peccaln. expiaverit, Deum gee m U5 the neri humano p/acatum effecerit, atque iin- (; petraverit, ut panitentes € tredenies fiduciá dünutu in ipfum pofita grafiem, jufitiam, alütesi füon obtineant ; 1 Tim. 2, s. 6 1 Con 151 g 4 aCer. 5,18 — 31. rem el tem h (3) Eun: i 579 XXXV. de ]?klig?-om chrifliana ($ 712.713) at x(3)xEündem 'nobis impetraffe naturae noftrae depravatiffimze faucfizationem , Syiri- Soret i, t ts San&li operatione füpernaturali, fub de- ys d ft, J bito ufu mediorum gratize, efficiendam, qua noftra natüra regeneretur ac renovetur;: wt , Q Lad r per /idem primario quidem Deo vivamus ; fed & caritates erga homines, fidem in LE Deum demonftremus; A&.2, 33. Tit. 3; 5. ó. / fir t (4) Qui utrumque illud beneficium, qpo/iolos' jæg/iif[mtiozzi: & reuovationis admittaut, in lis 'ähto äþO; inflaurari deperditam magimis divinz glo- j um* riam, & recuperari /pem vite eterue ; eos- que poft hujus vitze curfum inter ponni- tentim, fidei, ac pietatis exercifia, usque m a ad hujus vite fidem coNTINUATA, fide- liter pera&um , feliciter illam adituros effe, i &pr*ä* ilOm.- 3) 23- 244 C- 5, Ic 2. yi d* Specialiora dogmaza cum quatuor his arCte con- nexa in precedentibus Locis indicata funt. , l Vnmt j D£ VERITATE CHRISTIANE RELIGIONIS. riliie n g veritas ; $ 713. Religio chrifliang vERA d. Hu- r ge'- jus thefeos argumenta funt: ii iM (x) au&lorem habet Sefum . veritatir doGlorem fdudi divinitu, miffum, qui luculentis modis de- monftravit, fe promiífum illum Redemto- ! hif'f-f"' 153 j rem effe; & fummam in omnia potefta- tem habere) Oo Argu- yr 59o ($ 713 . XXXV. de Religione chriffiana . |W l Argumenta hzec per totum novi teftamenti vo- ( jumen fparfa fünt: in cujus leCtione juvabit, tvente veri amante, Dei reverente, & falutis fe- [ rio cupida, curate attendere a) quid Jefus p sg, At de perfona, de munere, de doCtrina fua, de ne- ceffitate credendi, teftetur; ) quibus rationibus (uod ac motivis ufus; c) quo pacto ab ipfo Deo Fi- . ]ius Dei declaratus; ac 7) qui factum , ut a mul- di po Tuls tis credentium millibus talis agnitus fuerit. Prudentiores inter ipfos incredulos non diff- & Em tentur, Jefum fuiffe magnum veritatis doCtorem. i ( (t d Si hoc ferio credunt, abnuere non poflunt, Je- fum non effe merum hominem, Áilis l -Dei, le ! (2) Religio chriftiana tota cbgnofcitur V]'Himls [ ex monumentis irrefragabilibus: ex libris ïd'&gmw üotrn evangelifíorum atque apoflolorum & horum j1 duétu, etiam ex antiquioribus Mq/u at Pro- gheiarum documentis divinis. 1WS ) Adeoque rowTxs habet, quorum 2) conrena h ejus explorate vera funt, $43; ) quorum awdores Mofen, Prophetas, Evangeliftas, Apoftolos, ()1 probos, prudentes, veraces, fide dignos fuiffe , ! of non poteit ullo jufto argumento in dubium voca- filran: ri, $ 7- 38- 39- c) qui iidem jzcorrupri conter- vati a À nos pervenerunt, S 54. dit pec (3) Chriftiana religio non modo »or tol- Qu lit religionis naturalis do&khrinas , 'quæ Rationi Tf humanz pervize effe nunc vulgo exiftimau- Tetdan tur,fed potius eximie illas confirmat ac perfitit. ïïütæ [ 'ales funt: do&trina de Deo ejusque perfectio- lm nibus & unitate; de Creatione & Providentia; do&ïïm de Homine; de Peccato ; de animse vita poft mor- hanc vi- HOC, : tem corporis; de przemiis & pcenis poft Spiri tam; nec non practica, quze ex illis confequun- tur, de cultu Dei, de virtute, de officiis homt- (2) nis erga Deum, fe, & alios, Conf. $ 4. 10 ?) ad (4) In A XXXV. de Religione chrifliama — ($ 7 Iä. "1 4) 581 nenti o« (4) In illis quoque doctrinis, quze /upra quabit fluisle- rationem Íünt , fi modo teneantur prout T05 DESE, a Chrifto & apoftolis propofitze funt, nihil 3 l as quod cum principiis rationis pugnet, often- o Dat- di poteft. Ut a n* 'Tales funt doCtrinze de Mediatore int 'er Deum eril, non ( & Homines, ejusque Perfona, Statibus, & Offhi- do&toren. cio; de Spiritu Sancto ejusque operationibus ; de adoranda in Uno Deo "rinitate; de univerfo fnt, J falutis noftrae ordine, modo, mediis; de verbo Dei, lege & evan gelio; de facramentis; de no- yyctüt viflimis denique. , b Dubia & objeCtiones adverfus religionem chriftianam plerzeque ex smale jutellectis : g doctrinis religionis oriuntur, - & b $ 414. Religionis chrifliang prae aliis omni- exeelfentiag ng: u bus EXCELLENTIA cognofcitur ex indo- le ejus interna: PL üffl d/lfiM u oftolqh (1) fufficienter exponit ea, quae religio- hj ; füilt, ni nafurali defunt, ob qua ad peccatorem gY* falvandum fulficiens effe non poteft. Often- p mpfl q dit peccatori a) müforim fuam,; ejusque ortum , profunditatem , fequelas; D) medium ylo ! füv"' infiniti valoris ad Deum placandum & obti- " gatioal nendam conícientize pacem; :) medium in- af fm. finitz efficacize ad animum /an&ificondum, j p Isrup fit in doCtrinis de peccato: rrrvD, in eqo peï doGrinis de Chrifto redemtore ejusque officio: yovitél E nHoc, in doétrina de Scriptura facra & de grgtia 90 l yo' Spiritus Sancti applicatrice, $d (2) do&rina illius 7zofa comparata eft conie gois ? a) ad Deum . glorificandum, D) ad fan&tatem 84 IO' Oo 2 veram, j L M s52 ('*5 714- T15) XXXV..- de Religione ::hh'j!z'qna veram , c) ad felicifatem folidam, durabi- (ore lem, poft hujus etiam vitze decurfum peren- (f naturam, homini conciliandarm. f Penitius cognita, Dväu'm maxime decens, vitee Tide humanze benefica , omnes hominum ftatus & fo- cietates tranquillas, bene ordinatas, felices red- UET fingur dens deprehenditur. candan (3) falutem. peccatori offert & confert ci- (itm hi Q Qutm 1 tra coactionem neceffitantem ; naturze ho- lts affo] füio ( minis /iberg ac rationall plane convenienter. Primo intuitu adverfatur natureze noftrze depra- (q vatze, quia poenitentiam f& abnegationem com- Qrbem mendat: fed qui illi aufcultat, brevi faluberri- mam experitur. D0t 4j (4) defiderio ji-tm/izæ €7 gtermm felicitatis ex: &tj aífe fatisfacit. V flmp Pollicetur zeterna poft hanc vitam preemia: eo- AC (rn rumque iidem facit non argumentis tentum foli- dis, fed etiam anticipata hujus vitee beatitudine, q qua in paterna Dei cura plane acquiefcit, & ad perferenda quzevis adverfa robur & contftantiam &t adfert. It (]ol Aliarum religionum, qu:e inter homines ferun- tur, e, g. Gentilis, Mahometanze, Judaicze mo- 1. I dernz , Indifferentifticze , fyftemata, in varias li- cet formas fundi folita, longe infra religionis 1Thef chriftianze excellentiam. & manifefte falfa. funt ; pürlü [ * id quod latius in theologia polemica oftenditur. Tig : diz)initm. T E 7115. Religio chrifliana. DY VENA eff: (1) ab ipfo Filio Dei Sefu Chriffo propofíta D i fuit ; Hebr. r, 1. c. 2, 3. A. 10; 36. conf. iif ?T à ueïi $ 226.227. Dretos . &il (2) tradita per mpoflolos, vitos divinitus Cmni ac' I,.' edoGus: qui pleniorem ejus notitiam ac fC/JOI. li docen- um r -ry-!iqna TXXXV. de Religione chrifliana (g 715) 595 3 dunb docendi facultatem partim ex ore Sfefu 1 petet Chrifi, partim ex Spiritur San&i divina illu- minatione fe accepiffe profefti funt. ons, vt Fidem his eorum affertis fecerunt a) miracula as L ]ices s ab ipfis edita; 7) donum prophetize; c) donum linguarum; 4) admitrandus inter eos confenfüs, ceandem ubique. fanCtitatem & glorificandi Dei ftu- dium fpirans; e) ipfarum doctrinarum fublimitas, fett v ad quam apoftolorum rudis & illiterata fimplici- ür ho tas attollere fe nequaquam poterat , nifi a Spiritu San&o divinitus edocta. Conf. $ 44 5 Dientef. ve depr (3) quia admirando cum fucceffü per mem QU orbem |terrarum fpropagata fuit: non vi, | faloper non armis, non artibus callidis; fed folo TU evangelii proeconio per homines illiteratos ac fimplices fa&o, quamvis ei Judaifmus emia: ? ac Gentilifmus fumma vi refifterent. " yetitul 0 (4) quia divinam effitatiam in docilibus EfCifs ( Con[mmiam exferit; cujus exempla tum facra Scriptu- ra (Joh. 6,63. A& 2, 4l, €. 4.4. C 5 Id* jnet t 1Cor, 1,17.18.24. Gal. 3, 2. Eph. rz, 19. pce m i vuri 1 Theff. 1,5. c. 2, 13. 1 Joh. 5;10) tum hi- T Jforia. ecclefiaflica quorumvis temporum ex- fl funt ofendit hibet, cumprimis in martyribus, eorumque conftantia. p b li De docilirate ten. adum, dociles illos effe, qui j pro! depofita pravirare vo üntaria, fincerum veri amoretm ad verbum Dei medirandum adferunt, idque inter preces afiduas, & cum obféequio xt.11s , quz) vera effeintelligunt, przftito, ac fideliter continuato. Jac. 1,21. 1Pet.2, 1.2. Joh. 5, 44.. c. 7; 17. S 46 ; lelm) Jcbol uir, yiti) " : h j Qo 3 $ 116. M 584 ($ 7 16) XXXV. de Religione chriffiana m "Autithefis. $ 716. Religio chriftüiana (1) mamife- at V8 moth /ffos adverfarios habet, qui omni revelatoe piet, religioni aperte bellum indicunt, de qui- j e bus in Loco de Religione $ 15 diétum. tüt ef tationi (2) occulte religiont noftrze infefti funt ; qui exem nomen Chrifti etiamnum profeffi; vu/garis DET tbl do&hring | emendandg | pratextu , tam multa E NOVANT, ut non amplius obfcurum fit pe- citor ol ^. riculum ; ne reformatione tali, chriframfmus Aitt!) tf tandem totus redigatur ad naturalem religz'o-' tl e emition 726 "nt. Pro LiiJ ^1m ue in oculos incurrunt: ) & pe negata peccati congeuita labes; b) negata Jge- atu], d 6p23;& J Chrifli famma €7. gterna Deitar; . c) negatus tetmpore finis fatisfaGlorius mortis Chrifi; d) mutata us 11 efof fidei juftificantis & falvificae motio; £) ne- gata Spiritus Santli virtus €7. efficientia fuper- | naturali:r ia regeneranda ac renovanda na- tura noftra; /) hypothefes de Scriptura facra bt LUET. ejusque inferprefatiome , quibus admiffis, ipfum religionis chriftianz principium, fatnris : thnem nihil minus quam religiofe & in timore W l: Dei tractatur. t Ex his plerzeque alize religiohis doctrinz alte- frantur, enervantur, & frigide explicata divinam &Ilna k fuam efficaciam , ad pietatis genuinze & fidei pra- Tot xiu interuam , non poffunt exferete: Spiritus enim defe&tum non. fuppler fola verborum elegantia, aur fer- Qu: 7)05i; acümen, dulcedo , & oratorium sz3es. & ( Sunt, qui illud fzepe in ore habent, Jefum do- ztati ve- MUAT éirina fua religionem uaruralem mnipæ Jue pur jiizui, €3 ]u XXXV. de Religz'one chrifliana . ($ 716.711) $85 Jlituiffe : & afferto aliquid veti ineft '(conf. S 10): mj at veritatem incomplete & (confueto artificio ) eveltà mutilatam exhibet. Neutiquam illis . concedi poteft, chriflianam veligionem NxriL ALIUD efl, AT quatn emendaram quaudam veligiouem naturalem; dan- ii tur enim dogmata religiomi chrifliang PROPRIA, Damus rationi etiam perfpicacilfimze inacceffa. )nt, exempla quzedam. a) Coufilium gratie (S 197) hon fundatum eft in vulgarä! naturali hominis ad Deum relatione, fed totum ; ul ex tmero. Dei beneplacito & immenfa caritate dedu- n A citur Joh. 3, 16. Eph. t, 5. 9. cap. 2. 4 I Cor.2, mf 7—11. ) primarium religionis dogma, preco- j nium nempe crucis Chrifli , fapientize humanze fcan- dalum eft 1 Cor. 1,17. 185 & ad ejus falutarem co- gnitionem & praxin semo, mifi per Spirirum fan- tüQti j &um pervenit T Cor.2, 14. cap. 12,3. c) ipfa vira aterua datur ex mera & Jibera Dei benignitate Rom. z 6,235 & aclualis beatorum in celum ingreffus , fuo tempore füb magnis eventibus fiet, quos non na- ) negi turalis rerum nexus, fed /uperuaturalis Dei vir- l mutti 145 elfe&ura eft, prout in Locis de Noviífimis n* $ 635— 709 vidimus. Conf. $ 261, 3. af DE ARTICULIS FIDEL Tdd $ 717. Doétrine religionis . revelat?€ [5 n omnes wunum quiddam fpetlant, falutem pece rum me- gdïmmsï catoris in Redemtore Chrifto & glorificae *"'5- ii tionem Dei ex illa ($ 11. 12); omnes ideo j m apte funt inter fe & cohzerentes; aliz qui- dem nexu propiore, immediato, cum do- iring j &rina capitali de Redemtore; alize magfis í d remoto. ; fl TE lil J Quazdam abeffe poffunt, aut ignorari, cio, W & Chriftus Redemtor tamen falutariter | 7"31! " cognofci; fed tameu etiam, hze, cum in- [ [ Qo4 note- ] P/l /? H P , 586 ($ 717.118) XXXV. deArtibz;lif fidei notefcunt, non parum ad uberiorem fru- äfü &um ex coguitione Chrifti percipiendum 10 conferre: deprehenduntur. Conf. $ 42 Fariam hanc doCtrinarum religionis cum prima- « ria ila meceffzudiuem theologi explicare confue- verunt diftinCtione inter arziculos fidei fundamen- Tal zales & uon fuudamentales. FomwuLA fumta f eft e locutionibus metaphoricis edifici atque fun- damenri, quas Scriptura paffim adhibet: nec pro lf TA invento aà theologis excogitato potelt haberi. füt IXES. IPSA certe, quam exz formulz nmotant, negari non poteft; & usuw habet noh con- $ub temnendum : facit enim (1) ut fingulorum ii dogmazum uecefftatem judicio mxcTOo perpenda- N mus; (2) ut vERE etiam poffimus de mo- polta suento errorum exiftimare ; (3) ut paci inter dif- Du (l fentientes chriftianos , quam bouus quisque impeufifr- 5»() ( zue opzaverirt, 4) fapienti- circumfpectione (/fme l ullius divine veribatis detrimento); à) dextre ( ne u pax infida & maligna gravius "ecclefig vulnus infli- LU ga4:), ftudéamus & confulamus. Asvsus hujus i n docendi formze, qui Pommum virio hic ibi fuper- 101 venit, ipfi docrine fraudi effe non debet. Dabi- (elite mus.breviter nuorionum huc pertinentium declara- £hen: tionetn. tnis [ t rticuli $ 718. AnT1cULUS fdei eft parr do&iri- j Deïi/. Jidei, me in Scriptura propofite de. objetio aliquo [pi- — 1 (] vituali. — ) i | 1 Frpks hoc loco objeCtive fumitur: eft roza reli- Tut gioms do&rina quam Chrifliani credunt, ARTICULUS eft pars bujus do&tviue, Articuli ipfi diffinguuntur in nj »! PUROS, qui ex fola revelatioue cogno[cumur ; & waxx- m TOS, qui uou rautum ex vevelatiome , fed ertiam ex v7ürtione caguofcumur. Mixti dicuntur rribEr articu- 7, non prout philofophice demonfítrari poflunt, (ti fed prout e Scriptura innoteícunt. Spirizuale ob- Je&um eft ; quod ad cognitionem Dei in Chrifto, f X ad beatam cum ipfo communionem pertinet. di $ z'ro- - [ u XXXV. de Zirticulie fidei |.. ($ 719. 725) 507 n frü- $ 719. FuNDpAMENTUM /idei eft illa do- Funda- d Grina revelczm, qua credituris ac jzlvmidi.r PRIMO H?WWW D Loco ex verbo Dei propoui, & ut fides exfiftat //dPi I jie ac fibi conftet, agnofci & retineri deber, COUl at Talis eft doctrina evangelii de gratia Dei €7 , n Jalute:per. Redemtorem Chrifium peccatori ob- que f tet o tingente. Hanc Pàáulus Corinthiis propo- t hiber mOLODL, fuit &v zzgeroic x Cor. 15, 3. Subtiliore analyfi diftinguitur in rea/e; dogma- yorr COn- zicum ; organicum. .gulorum (1) Fuudamentum fidei ww Av (fübftantiale, hy- reale , gqenli- poftaticum) e/? ipfe Redemtor Chriflus, quem fides qe n X ut caufam falutis ampleCtitur; ACt. 4, vr. 12.. Hebr. ing d 5,9. C. 12, 2. Pfalm. 118, 22. Efa. 28, 16. Matth. nj : ne U o1, 42. Eph. 2,20. (2) Puudamenrum fidei poaMATICUM CÍt comple- dog-mati- "T (F».E E xu$ earum dojrinarum, quoz Redemtorem Chri- u 1 Cor..4, Ccunm , as huj ftum & ordinem falutis oftendunt; Jo. It. Hebr. 6, . 3; 1 Pet, 2, 1- 6. In hoc eft pi u delineatio & adumbratio fundamenti realis, gi- » DM T gnens divinam conviCctionem , qua fides in ani- fis exfiftit; Gal. 5, r. (3 ) Fuudameutum fidei ORGANXcUM eft verbum 0rgatti« " QJMH' Dei in Scriptura propofitum , per quod Deus fidem , in Chriftum operatur & confert, EÉph.2, 20 - 22. qägllü Z';')' $.720. ARTICULI FUNDAMEN'TALES Zrficuli ' "I z funt ile do&rime, que meceffarim fumt, 'ut fundamen. Chrifum. vera fide apprehendamus. Diftip. /4/es 10015 mmnrllï & guuntur in primarios 7 fecundarios. g ^ "Articuli. fundamentales P RYMARII /f unt, primaraü ; Í a quibus credituri ac falvandi in primo . flatim li- r ml wine infltui debent, & quibus in omni vita hr chriftiana, inprimis etiam in extremo vi- ttiP toe j 005, 588 ($ 720). XXXV. de Articulis fdei te articulo laborantes erigi neceffe ha- H j f.à bent. hi Hotum breve compendium eft: Deus propter Q Chrifii mevitum . cujuslibet. cvedentis. in individuo i- do& fereri vult, ne damnetur ob peccata fua, fed poft hanc vitam falutem zeternam confequatur, Aét. appe ÍIn hoc medulla credeudorutn pur I3. 38. 39- C. 16, 31. Tnur, continetur. dicir | fécundarii ; Zrticuli fundamentalery SECU N DARII f unt, exg Qu « qui im primaris virtualiter comprehenfi , ulterius jniam ex dis duce Scriptura evolui debent , ut notitia Tevela doctri fidem gignens magis diftin&ta evadat, eo- que fides ipfa confirmetur, crefcat, con- j tra tentationes fecuturas muniatur. i Diftin&io hzc fundata eft in dictis 1'Cor. 3, 10 QU coll. 12-15. Eph.2,20. Att. 2, 38. 39 coll. 40. c. 16, 31 coll. 32. ^c. 18, 34. 25 coll. 26. — Ex ipfis Qud autem notionibus evidens eft, articulos primarior It zon po[fe iguorarit fecundarios po[fe quidet iguorari falvo fidei fundamento, // fumplex iguorantia fit ; d fed fi per oppofiti affertionem prefrade tiegeutur , fit t fidem non poffe locum habere aut retineri. 1 Cor. 1524 cdl. v, r,2. 2 Tim.2,18.. 037 $. r Ti Dm, j3 45 Eodem fere tedit diftin&tio articulorum funda- r mentalium in eztecedeuzes , quorum cognitio requi- Titen ritar, antequam fides falvifica concipi poffit; cou- flituenzes, qui ipfam fidei notionem ingrediuntur & f un immediate fiduciam gignunt; & con(equeutes , quo- Ti rum cognitio requiritur, ut fides integra confer- vetur. HRem eandem dicit diftintCtio articulorum 1n w Ti ( couflitutivos. &* confercativos fidei, qui porro in ag Uhr. zecedentes , d* confequeutes diftingui folent. $u 707 zmdq- rticuli NON FUNDAMENTALES funt, per eneniales, Coní qui NON cohgrent NECESSARIO 4exu cum fier do&trina fídei, €C7 hime mon modo igmorari pof- femþ per i f[mnt, um XXXV. de Zrtitulis fidei ($ 720. 721) 589 ln fünt , fed etiam megari, fidei fundamento manen- L] 1e illzfo. PWPW Quamvis non habeant sexum ueceffarium cum jUO t doctrina fidei, non tamen incongruum eft, illos li , M appellare rrpEr erziculos: nam & hos docet Scri- ptura; nos àautem omni verbo Dei credere tene- tUb mur. Quod negari eos poffe fine periculo fidei dicimus, res ipfa monet, fupponi negationem funt, ex ipnoranria veritatis aut. mfirmizete profeCtam. Qui enim veritatem quamcunque revelatam co- ao j guiram negat, fciens impingit in veracitatem Dei iU revelantis, atque adeo in maxime fundamentalem doctrinam. tU m $ 721. TiEoRIA lvec de articulis fidei, Obfervatio generalis ipfa in fe facilis ac plana videri queat: fed de articulis 0. 3 cum in rem prazíentem veniendum eft, WOH- 4?* x ipli quid ergo fundamentale, quid non funda- fidei , rimariof mentale fit, APPLICATIO ad fingula «tf j Genera« n h dogmata non caret diíficultate. ægemnr ] lim tudflimum eft, ducem fequi Scriptu- MUU Bu ram, eaqüe tanquam FUNDAMENTALIA nobis commendata habere, quorum cogui- i fonit jpfe] tionem Scriptura ad falutem mece[Jariem g[fe cla- llf: till ris verbis afferit. [] at T qUO' Exempla funt Joh, 17, 3 Lee eff vita eterna , ut cOll(eF' cognofcaut ze folum verum Deum, i? quem mififi e- Jum Chriflum. A€t. 4, 6 uou eff iu ullo alio falus. rum ! ULA Ebr. 11, 6 fme fide impoffibile eft. Deo . placere. 1 Cor. 9. 11 aliud. fundamentum nemo ponere potef?. — Quse per neceffariam & evidentem conclufionem inde confequuntur, de eorum neceffitate & influxu in j [[mtv fidem ac pietatem, per examen ad verbum Dei x fL"?f* femper re&tius, folidius, tutius judicabitur, quam. per noftra ratiocinia; quippe quibus tam facile a J fe P ($-0ax.:22) XXXVi dé Meticul fuld $20 fe mifcent, aut preejudicia & llurhana' auctoritas, | fni aut extremum alterum Zv9&dux arrogans. Cl euomenta $ 722. Deinde /perialiora qnædäm mo- Thk ibm fpecialiora, menta diligenter perpendenda: (1) Arti- dive:jq fle1t j culi fundamentales PRiMARII ommibüs earuti onni iempor& netelJarii funt. DI Joh. 1/4, 6. Efía. '. 45, 23.24. Gen. 22,18. petti 44[. I 3,' 17- , (2) SEcUNDARII"on onmmni tempbf"e ; Wh£- 4! 13' IL/ que etiam ommibus, ddem funt. Crefcente ( enim menfura revelationis & cognitionis, d | fplura jam creditu neceffaria fiunt; Hebr. Ua 1,1 coll. cap.2, 1—4. & c. 12, 25. d. (3) Ubi de fimpulorum chrifianorum fide fifici quze(tio eft, mon eadem ftatui poteft quorum- n vis credendorum meceffitas. Variant enim fub. fottn je&a, dotes animi, ztates, & cognofcen- lrl Jit exf d: veritatis opportunitates, 1 Cor.3, 1. Df « Hoc a theologis femper agnitum fuit: fed a4- Pmra [j ufui, qui hoc obtentu uumerum neceffariorum in- ] ttne f diflinéle cOarCtat, falva religione confcientize non lt ET potuerunt non intercedere, Minus perfpicaces non opus habent fubtiliore hac fundamentalium (() . & non fuündamentalium theoria: & tamen omnia fundamentalia credent, fi id, quod claris verbis MUS in Scriptura exftare vident, docili fide admittunt. NU Ex hoc facile diluuntur fophifmata a swmero fun- fhent dasieuzalium do&rinarum , determin abili aut non de- etim terminabili, defumi folita, Caübu ideo (4) Simpliciores innoxie ignorare poffunt Ol quicdam fpecialiora dogmata, quibus per- I COr fpica- j w / XXXV. de /friiculis fidei «$ 722) 3t Yetorias, fpicaciores, & inprimis z/eo/ogi, non fine Sl detrimento carerent. n o Theologis & perfpicacioribus quibuscunque, in magna illa ammorum quoad ftatum fpiritualem D) r diverfitate , a) ad fapientem doCtrinarum app/icatio- nem in varis vite cafibus, & 4) ad defenfionem n earundem contra feductores, multo ampliore & 60 Efa* profundiore, quam aliis, doCtrinarum religionis perfpicientia opus eft. ACt.20,23.29.230. 1 Cor. quorim.3,:5. 646 2 lim. 2, 1£——18. c. 3.17. Tit.1, 9. 10. x1, 2Pet. 5, 18 coll17. Eph. Qr?, t 4» I3. 14. 'e[cente (5) Qu ad fidem in Chriftum concipien- yitionis dam [fufficere fortaffe queant, non ideo ; r etiam ad eandem in quovis cafu exercen- dam, & in tentationis ftatu coufervandam u f fufficiunt. 1 Cor, 14, 2o. Phil. r, g. c. , L5 Col. 2, 6.7. Ebr. 13,9»". conf. $ 389. ïUOïUlU' * , qun Secundum ipfius Scripturzee methodumi, fünr deéirine chrifliaue XNYTXYA, quibus perceptis fides »gno[ceu- jJam exfiftit : nec tamen fides in illis folis fübfiftere poteft ac debet; nam enixe chriftianis in Scri- [5 l ptura commendatur ftudium continue in "L cOgni- tione falutari proficiendi ; Eph. 4, 15. 2 Pet. 3, 18. donm i -s »Ebr. B; 12.13: . P:0r Col.1,9. 3531 i 107 6s af (6) EccrEsrm ergo multa neceffaria funt, ge[]t?lhm quibus non perinde /iguli opus habent. IB Veïbis Societatis ecclefiafticee finis & officium eft, jmittult membris fuis ad beatitudinem uti aliis modis , ita r ff!"' : o t etiam inftitutione & cohortatione, in quibusvis cafibus adjumento effe Col. 3, 16. 1 Thef. 5, 11: ideo ecclefia bene conftituta a) aéuudare debet omtis dothvime [alusaris cognitione, Rom. 15, t4, pomlür 1 Cor. t, 5. Col. 3, 165 ^) & providere ne doctri- þub' pw* na per errores corrumpatur, ACt. 20, 28— 11. D fpm om, ? ! (5 722); XXXV. de Hrtz'mlzis fidei 392 Rom. 16, 17; c) magnum ecclefize beneficium eft, ( idoneos habere doCtores Efa. 20, 20.2r. Incidunt tempora, quibus uua aliqua fundamen- fün talis doctrina precipue contra ingruentes errores defendi debet. jtt Id contigit a) doCtrinze de Hu- Y0g" s)aua Chriflü Natura, íeculo apoftolico, x Joh. 4, 3.2.3; ) doCtrinz de Diviniare Te[u Chrifli && N0$ Sacro- Santla lrinirate, feculo quarto; c) doGri- nz de gratia Spiritus Santti, feculo quinto; & d) Qui] ut alias taceam, doctrine de Jufüficatione , per aliquot infelicia fecula usque ad decimum fexe nj tZl»'&f 1iff tum. ]ta etiam e) doCtrinam de pierare , fan&ifr- cazione , &?? vera Chriflianifmi genuini indole, proxi- (ntiu mo füperiore feculo in ecclefia noftra comra pfendevangelicifium vindicare & refufcitare necelfe uit. 17 abjï Tales articuli pro fuis finguli temporibus precipua quadam varioie fundamentales ac necefíarii - O erant, & Chrifto ecclefize fuze providente idoneos iguarm fubinde defenfores inveniebant. Hoc eccletize ihvincil tempore perfpicaciores quivis Chriftiani & cum- Jerting primis qui in ecclefia docent, ipfi religionis chri- ? & Ítianze przncipio, Scripturze facree, tum & rxvEGR E ]er g dogmatum compagi, invigilare neceffe babent. pel'fii[e Qüe erg (7) Ex his intelligitur ratio, quare ec- podinr clefia noftra cum illis, qui circa unum Tovit d jU« ' aut plures articulos fidei a verbo divino Qndor W recedunt, ecclefiafficam communionem inire aut Tfe Bote exercere non poffit. Btiüio "iOt], Nam 4) ecclefia veritatis falutaris Zepofgum cu- Jlodire tenetur, Tit. i. 9. 2 Tim. 1, 13. Ápoc. cap. 2 & 3; D) fingulorum etiam membrorum faluti confultum non foret, Ífi in doctrinam publicam admitterentur peregrima, ab ipfo fidei fundamento diffenzienria dogmaza. Hebr. 13, 9 coll. 8. x Tim. 6, T chrifm 3.4. 5. Eph.4, 14 coll. 15. Col.2,18. 19; «) fivel maxime fundamenti fidei externa profeffio reti- pjb neatur, everteretur tamen per doCtrinas falías ei fuperadditas.] ttryi | (8) Quan— NUA aida lindniia XXXV. de Ariiculis fidei (S 722.723 593 3 el (8) Quandö autem errores veritatibus ndane- fundamentalibusoppofitos, preeunteScri- UI ptura, exifiales pronunciamus, profitemur : J 1 NosTRAM de veritate & errore fidem, Chrijit NoSTRAM convitionem, & quid mobis ) dOöjt 0; &i quid verifoti, quid ecclefe moffre debeamus: m, nec juftle accufamur, quafi hoc pa&o iz um fex n iif aliorum confcimtia: dominatum " affe&lemus. J pmxï- Omnium: ginime diffentientibus fémpliciter falu- pQ a ye Tete iem abjudz'camm. enpria ( netentd Opus eft omnino fapienti difcretione, wrrum ignoranria doCtrinze alicujus fimplex, involuntaria, l 'xdongüi v p invincibilis, ez vincibilis, voluntaria, affe&ata, C (s [ & 0 pertinax fit: quod idem obfervari quoque debet [onis (* de erroribuss de errorum v wocendi; de auridoto per gratiam Dei in mente erfantis etiamnum fu- [NTEGI perfiite contra vim venenatam erroris, abent, Quous- que ergo gravrter errantes falutis compotes fieri poffint vel non poffint; id non ab hominum, fed ku&l'e e novit. a Dei judicio pendet, qui folus animorum ftatum py Wn7 Sed hoc omne non poteft valere ad ex- cufandum frzgus indiffereuziflicum , in arcendis As y diri ECCLESIA erroribus. Nec vel rolerautif/mi poftu- initead lare poterunt, ut nos ac fidei noftrze concreditos pericuio feduCtionis in errores, fcieuzes patiamur exponi, p Apoc, Cl DE LIBRIS SYMBOLICIS, , B ub — $ 2723. Sv m Borvum eft compendiaria fidei Symbolum i i? chriffiang confe[fio , .per quam . ejusdem . ecclofigg AL'o/foli- Ó ü«j h. 0 j memibra cogne[ci inter fe €7 a di[Jeutientibus dis- ; feüio t * "m cerni po[fuat, Symbo- $V a $94 (S 723. 724 XXXV. de Libris fgmbolicis Symbolorum quidem exempla in Scriptura'nbn chrif eccurrunt: fed chriftiani tamen jubentuür a) cou- — tac fiexi coram hominibus id, quod credunt Rom. ial 10,10« 4 Lim.6,12.. r Pét- a 155 £) idem fentire COLCK dv»* loqui 1 Cor. r, 10. c) fecus docentes vitare x ]oh. i n 4 1.2. 3. tlim.6,5.4. 5 Adeoqxe improbari dentit non poteft inftitutum, confeffiones fidei edendi ; & concinnatas deftinandi ad id, ut fecundum eas qu; n f publice doceatur, errores autem ac dillenfiones hi C in doCtrina caveantur. 5 tf Ecclefia chriftiana nunquam fine fymbolis & [71/777 confeffionibus fuit. Primitiva purior ecclefia ma- QOmpor ture Symbolo, quod . epoffolicum dicitur, ufa eft, " 1C lque baptizandis ad fidei fuze profeffionem eden- l j: dam propofuit. Temporis progreffu quibusdam acceffionibus amplificatum fuit: fed fidei arzicu- IN los omues won coutiner : nec pro teffera commu- pulnt nionis & fraternitatis fpiritualis, ut nonnulli con- tendunt, haberi poteft. ecclefi * etürty Librorum $. 724. InL15nzs ecclefiz noftrz sv w* Bw AY ymboli— Boricis continetur amplior confeífio re- hu corum de- ligionis, Sunt colle&fio publicarum: decla- &jrerl finitio ; 7'afz'i))mzm»,' qug de precipuis, wnprimis de con- ürdian troU'eMs do&iring . capitibus , ab ecclejïa evange- Tuis dm lica editg , €7 AUCTORITATE PUBLICA r l lul | deinde propofitm C? receptm funt, ut fimt par- daf il tim PUBLICUM doiring, quam ecclefía nofira Anden verbo Dei confentangam agno[üit, Y ESTIMO- il Qu NiUM cCcoram toio orbe chrifüemo, partim Vs tb tj u NORMA tommunis , þczmdum quam a minifiris Jf 1e n ecclefim publice. doceatur. Iüfæ & ln illis continentur r) zria fymbola cecutenicd y Cur ad confenfüm noftrum cum antiquitate chriftiana Utmtu demonftrandum; 2) Confeffo auguflaria, qua Majo- Tleg g, res noftri doCtrine fuze rationem orbi | ' Cefari & ORU) e obti- - é Ifif XXXV. de Librir ji/mbolici.; ($ 724.725) 595 f noft chriftiano reddebant; 3) Apblogia confeffonis , con- djb - ) tra Confutationem adverfariorum aflertze; 4).4r- X YOl ziculi: $malcaldici , doctrinas ecclefize. noftrze in n um controverfiam vocatas paullo fufius declarantes, VHïOhl ac in Confeffione fatctum fuerat, ut Concilio tvi- nprüïai dentino proponerentur; 5) Carechifimus Lusberi utev- edeni que, in gratiam parochorum & auditorum fum- jum u ma religionis verze capita explicans; 6) Formu- enfiona lá Concordie , ad domefticas lites, quibus ecclefia noftra poft Lutheri obitum turbate fuerat, /45 hus & h au&eritare publica Principum & S$ramuum — Imperii Jefa t componendas fcripta, of d m t* $ 725. Rationes, qu?e hoc inftitutum ne mceffitar; N jg urit* peiïarium faciebant ,fuere: fa/fo noftris im- comt- puimi graves errores; diffenfiones inter ipfos yilli eon ecclefie noftroe theologos exortze; & /emina errorum a turbulentis hominibus fparfa. v sT Per haiec Majores noftri obligatos fe vide- ff f bant a) ad declinandam doGring fug , quam "T ex| verbo Dei didicerant, imvidiam; b) ad con- zordiam £? pacem in ecclefiis fuis, ope unifor- j ttig mis doGtrinz ; comforvandam; «) ad clande- UBLICA ftinas do&trinz falutaris corruptelas arcen- dar, aut certe impediendas, ne ferpant, ac l jm[ p tandem pars doctrinve publicze fiant. ,lf//a ;wfïf ] In'quo nihil aliud fecerunt, quam quod cujusQ n vis ccetus vere chrifliani officium eít: paerazwm ' partfj'-ï* effe ad apologiam 1 Pet.2, 15. 165 idem fentire , uti M Jefu. Chriflo digüum eft Rom. 15, 55 oticem pone- j re, novaturientibus ,. ne lofe excitemtur Rom. 16, 17.. per eos diffeufiones j?anda- Cum id magno curarum, moleftiarufh , etiam T ii D 1 fumtuum, impendio fteterit, & allegatz ratio- Mi [ nes ue nunc quidem ceffeuz: parum grati erga .Ma- MW qüä r 0 jORUM Optimorum 111:»,1110riam, parum fideles. r P erga i 596 ($ 755-—-727) | XXXV. deLibris lï/qhbdi:i: erga Deum ejusque vERrITATEM effemus futuri, l fi beneficium tanto labore, nec fine periculo par- J tum, ad confervandam purizarem doCirina , & eccle- fie pacem etiamnum faciens, aut eripi nobis pate- dh remur, aut anmzique veritatis (velut irei obfoletze) m faflidio duCi, fpontanea omnino focordia abjice- remus. Quotquot ecclefíam evangelicam fincere amant, obligatos fe effe intelligent, a4 cu/fodien- fll/i 4 'dum falutaris doCtrinze depofeum, & fl u ad abi*cingn- dum a novandi pruritu. tnen (f aubloritas $ $ 726. AucroRITAS librorum fymbo- tj UIf Don licorum, five ratio, qua obligati fumus ad quà li do&irinam eorum ample&lendam atque tenendam , Qui o [TUIN partim interna eft, partim externa. Jnter- m mam aué&foritatem ex eo habent, quod cone debe| Tod tenta eorum cum Scriptura facra conve- $ p niunt: externa aufforita; eis acceffit, poft- 77 quam 4) communi plurium ecc/efiarum pat- ticularium coz/fénfu approbati, ac infuper b) Magiffratuum, qui ecclefize noftrze curam tlen gerebant, volumtafe, recepti funt tanquarm NEN ftabilis ac perpetua docezdi norma; acce- DT (b - dente c) confirinatione per ipfas Inperii Leges. hga hi IQ Privatorum inter noftros contra hos Libros eo- rumque au&toritatem & obligationem cenfire , moniti Paulini 1 Cor. t1, 22 num ecclefiam Dei cox- r n TEMNITIS, parumi memores manent, & prope abeffe videntur a & oAvrgeypucss; , judicium fibi ar- rogante de negotio , quod ZAnriffites curant , quod- dOgma que adeo ad illorum , 4ui.docent, forum won dire- &uita &e, certe mou uuice pertinet. Conf. 8616.6[7. Y Düy fubfrriptios ^ $ 72*. Ecclefía moffra [us H'ABET, pet lion Antiftites füos poftulandi ab his, qui mu- Conj nus Beq Ml XXXV. de Libris fymbolirir ($ 727.728) 597 fior, nus publice docendi fufcipiunt, ut /ubfri. xloy Qu ptione fincera & categorica fidem dent, fe in Jisptie docendo a doctrina Librorum Symbolico- J aE?e) rum non receffuros. » T | [inet (1) Si finguli fideles gom creder e debent zi:&bri, eufulin rifi explorato x Joh. 4, 1 ; multo magis ecclefize offi- abltnee cium eft, per Anrfltes füos explorare EoRUM mentem. de rebus religionis, quibus officium pu- blice docendi concredendum eft. (2) Iutereft. ec- [b clefiz , doCtrinam quam publice ut fuam profitetur, tht al non mutatam fervari: certa igitur eíle debet, quali do&Ctrina animi auditorum imbuantur ab illis, vendan, qui operam fuam ecclefize offerunt. (3) Magiffra- ruij $ummo jVvS INSPECTIONIS in do&trinam publi- , r cam competit $ 616; de eo ergo conftare ipfi y a debet, quid in coetibus publice doceatur, & quo- modo. His omnibus efficitur, ipfam negotii hu- 4 Qu jus naturam poftulare, ut fubfcriptio intentione feria 2c BONA FIXDE fiat, Ts poït- tU pl $ 728:; Ad dubia & fcrupulos eximendos ob/igatio ; jpfüpt theologi femper monueruünt, oBL1GATIO- g at NEM ad ronfenfum cum librir fymbolicis fer- tongu vandumy PRIMARIA potiffimum fpectare, Obligamur nempe 2) ad iy/ar religionis do- yiip Grinas five thefes; D) ad eorum dogmatun, fs ? n m]]?lid ) quae controverfa fünt, decifioner; c) ad mo- ? pi [ nita quadam obfervanda circa /ormulas & m dogmatizas aut adhibendas, aut (ob ambi- ; i nt q guitatem qua laborant) omittendas. j «l f Ergo Ecclefia miniftros fuos per hanc fobfcri- [6. UIj ptionem a) non adftringit ad quzevis 5ifforica; &) non ad fingulas voces, aut fortuiros, quos acrior t i confli&us interdum extorfit, Joquendi modos; c) L ne quidem ad argumenra, quibus ad thefes pro- j $ bandas 598 ($ 228.729) XXXV, de Libris fimbolicis bandas Confeffores ufi funt; neque etiam 4) ad quasvis " refponfones, adverfariorum objeCtionibus a datas. Hzc sEcUNDARIA funt, & fine his do&tri- [ (y na ecclefi:e nofire xesA falva tamen & integra teb man?t. / "ntithefis. $ j 729. In judicio de arriculis fidei va- €01] rius diffenfus eft. (1) hierarchica docen- TIOI bit di forma ftatuitur, quid de fide fit, quid D] jllml non, umice pendere a deciffone ecclefiz : id quod Atnfry chriftianorum confcientiam magno creden- ( dorum, quze "neceffaria non funt; numero vitiu onerat; (2) exadverfo nimis /axe €9 lubri- Tibr cz judicii regulze alibi inter chriftianos ja- &Gantur: funt nempe, qui arbitrii divini () in religione conftituenda obliti, id tantum Scrij p admittunt, quod re/igioni effentiale effe, ex idea religionis confequitur; (3) funt alii,qui lii fufficere volunt, quae difertis verbis im fym- ä[few bolo apoflolico exftant; (4)alii ad unitatem fidei fufficere putant ea, in quibus omnes [ chriftianorum fe&e confentiunts (5) alii ambi- QQgit tum articulorum fidei, capacitate rudiorum fübfcg metiuntur: hi a) nihil fundamentale effe b(ï[ 1 ftatuunt, quod mom etiam fimpliciores intelli- gant; 5b)autparalopifmo non meliore con- ab'm cludunt, q«aundo pauca qugdam rudiori ut- f(le cunque forte /Wfícere 'PossE conceditur; dif mec ad. publicam in ecclefia do&frinam plura NE« üt CESSARIA €Effe. A e[fe Nec ! I .XXXV. de Libris Jymbolici: $ '729.730) 599 T n Nec apþlicdtio caret extremis, aut in exceü'u, aut in defe&u peccantium: a) funt qui durius de A quocutique etiam non. magni momenti diffenfu fta- g tuunt; 4) ali rwprirFERENTISTICO frigore in rebus religionis errorem ac verizarem juxta effimant, & errori eadem privilegia, etiam 1u foro confcientie , Jei Y concedumt, que [olius veritatis propria funz; c) alii docen TOLERANTIJ imites fupra modum laxant, non ha- bita ratione derrimenri, quod partim veriras, par- , qui tim ecclefa, inde patitur; unde & 4) neceffarium quemcunque elencbum , etiam maxime moderatum, ii ctelt immoderate excipiunt, & orzbodoxie, etiam pacifi- cv, fed de veritate tamen nihil concedenti, con- Qd vitium facere, eruditi notam effe judicant. &i $ 730. Speciatim ad obje&tiones contra vinditig lt« , |pos j libros fymbolicos diluendas obfervamus : ror" . jymbolica- divii (1) Libri fymbolici funt poceN nx worma ? us Eanturt Scriptura autem CREDENDI: non ergo :He j i per illos derogatur auoritati Sripturz, quam ali,n) unicam normam nobis effe, fan&e & praviter jj affeverat FORMULA CONCORDIUE p. 570 yitate -—572 & p. 631—636. (2) guribus ton- i MW; Jientiz nullam vim inferunt: nemo per eos j a cogitur, ut munus docendi fufcipiat; & g fabícriptione fua relu&ante animo appro- bet aliquid, de quo non eft convictus; fed ycd id untim poftulatur, ut qui convidtus non eft, inteïli- abfüineat a docendo, & ab injicienda con- yte d Ícientiis dubitatione per manifeftatum fuum hori t diH'enfum:. permulta enim requiruntur, Ut certi fimus, nullam noflram cuípam. fub- un effe; quando non fumus convi&i. (3)Sen- tiendi N Pp3 ) 600 (j.139) XXXV. de Libris Jjpmbolici pis tiendi libertas per libros. fymbolicos non ver imminuitur, fed fapienter dirigitur; conf. T0 j AIC $ 419. Obex enim tantum ponitur teme- fifon mala rarive opimandi, ac turbas in ecclefia exci- fnen tandi /izentie , id quod re&e fieri ex Rom. pote I 12, 3 coll, 6. 1 Cor. 1, 13o. C. 14, 32. 33* P;imer & 2'Tim. 1, 13 intelligi poteft. (4) Per (e m ) htt; libros hos won impeditur Jfudium proficiendi : Jtà j tis ind nam in do&rinarum quas profitentur dilu- cidatione, nexu, probatione, defenfione, gntiqv'x jetani minuendis difficultatibus, abunde eíL, (juod Oonte| agant, qui proficere volunt ac poffunt; grafar idque per libros fymbolicos non impediri , ] L [ comprobant laudatiflimi tum antiquiorum 0pea tum modernorum theologorum, quamvis Tiend tenaces fidei his libris datze effent, pro- tem j fectus. Sed auctorikate eorum contemta VER| id agere, ut certa per /cepticas. dubitationes , uuti bene con[lituta per novationes , comvellantur t ( ac labefatfentur, e(t quidem etiam profice- Tib re, fed in deterius: & hujus generis pro- ['oc fe&ibus obicem pofitum effe, infigne Dei Ts beneficium eft. . tt, Speciofa prae ceteris obje&tio contra libros no- tit ftros fymbolicos & nominatim Concordie Formu- lam hzc eft, illos Umionis inter ecclefias diífiden- tüt tes obfPaculum elile. Sed cum doctrina quam con- tinent, ipüus Scripture doCtrina fit, retinere Uiï[m illam debebimus etiam tum, Ííi vel maxime lau- Tleu dabilia pacis confüia Deus fortunet;. neque enim 2 n0O- i - 6oI XXXV. de Libris jj/mbolz'cil* ($ 730.731) t bis quisquam poftulaverit, ut deferta aut prodita veritate a nobis agnita, dubiam pacem tam ma- con no mercemur. Ceterum veram, Deo gratam teme NIONEM inter chriftianos diffidentes, «on con- faffioues noflre , fed graviífima ecclefiz chriftianze &X mala morantur, qua per folum Chrifti Jefu regi- men potentifimum fuo tempore e medio tolli Ron. poterunt. Errores dogmaticos. libri. (ymbolici nullos. continent. 13 Primerize quidem eorum doctrinze non paucz ho- j die impugnantur: fed & folidos defenfores ha- ind ! bent; & quz cum aliqua fpecie objici folent, 5zova 50n fuut , fed in controverífiis cum Socinia- T nis dudum difcuffa. Sed eft inter arres moderuas , Yi 10l antiqviora theologorum fcripta, ut vilem & re- je&taneam mercem (4ie mummebr ausgedieuz babe), Ü contemnere, quo magis latenter íciola, audacia TL ofutt Q graffari , & ignaris fucum facere polfit. ^ jl $ 731. Quo magis ergo nos,fquik Sacris pmjgmm jorum operamur, ad ommia parat fimus, com- €7 uiilifar, jamys mendandum unicuique Deum ac verita- tem ipfius amanti, Seripturz fazrz UNI- " ]i g VERSJE, etiam verbi prophetici ,, affiduum TT fcrutinium : & librorum fjmbolitorum, nec ul J ll non Confe[fionis - ]Furtembergice, le&io & meditatio non perfun&oria, animo non profïce- praoccupato füfcipienda. Deprehende- Z Dd mus a) id; quod Confeffiones . noftre do- cent, non modo verum, fed & judiciofe, ros ! eircumfpecte, ferio, pragmatice propofi- o tum effe; ^) monftrari genuinos fonter verg d 17 virtulis at pietati , dum paffim inditflolubilis fetme : nexus fan&ificationis cum juftificatione in- " cul- Ie €BJ" .Pp 4 2 ! i2 602 ($ 131) XXXV.V de Libris fymbolicis culcatur: c) cumprimis experimentaliter explicari. fidei lu&am in jæy*li]ïcationjz': negot & fub tentationibus. 'iO ) Sunt exemplum vivum parrbefe fdelium fub eruce : & infigne fpecimen prudentie, 'in formulis E | caute loquendi, & rricis controverfiarum .diflintie evolvendis: quocirca egregie variis modis adjuva- 1d bunt & rheologie fludium , & paftloralem prudentiam, [ í & praxin chriffianifmi, $ 732. FiNEM faciamus mutua invter Egilogu.r. l á nos ad fidem & conftantiam cohortatione IV d ex ipfo Domini verbo., Apud ]ohannem cap. 8 31. 32 »JE'sus | Và DoMiNUS NOSTER: $) vor manferitis in feg'- V miome meo, vere mei diftipuli eritis ; €7. verita- V iem cognofietis; .€7 verifas vos in libertatem pindicabit. VHIV- JomnaxxEs apoftolus 1 Joh. 2, 28: € munc, filoli, manete Àm i1LLO: uf cum ma- uifeflatur fuerit, habzamus fiduciam; €7 we IX de qudefiamus coram ipfo im adventu ipfius. (e PETRUS apoítolus ep.2. €. 3; 17. 18: (e vos igifur dileBli, ante ftientes tavete, ne mefa- (e riorum errore abdu&H, excidatis ex veffro pro- HUT prio munimeuto: trefüite autemin. gratia €7 & cognitione Donini noffri Servatoris ]Esv d CHRISTI: liii GioRni1A ET NUNC, ET IN DIEM X JETERNITATIS:; AMEN. INDEX um t F———-.* inltet ml INDEX PRIOR dj feriem Jocorum theologicorum exhibens. | 0[1»)'?3 ) diftnd - j d tijentil I de Religione & Theologia. II de Scriptura facra, fonte ac principio theo- logize revelatae. y qttg ttatiott IIl de Deo ut Uno. IV de Deo ut Trino, five de 2doranda in Deo ''rinitate. ; JEsus V de Creatione. ii n ? ul VI de Providentia. ) VII de Angelis. VII de Homine, & primo primorum. hominum Statn in 4 Imagine divina. g M TX de Peccato: ubi & , Ul Il de primo primorum hominum peccato; i de Peccato originali ; , de Peccato aCtuali. j fl' E X de Confilio gratize: ubi f iil j de Benevolentia univerfali ; . . Jr de Przdeftinatione five EleCtione ; itemqu; de Reprobatione. XI de Chrifto Redemtore GQiay3eózo, üubi & Y DIEM de Perfona Chrifti. Pp 5 XH de salistt INDEX I LOCORUM. . XII de Statibus Chrifti, Statu Exinanitionis & AW Statu Exaltationis. XII de Officio Chrifti Mediatorio : fpeciatim de Officio Chrifti prophetico; facerdotali ; XWI Ll regio : ubi de Regno potentize, ul AA gratiz , glorize. AX d XIV de Gratia applicatrice. XV de Vocatione. AT, XVI de Illuminatione, T XVII de Regeneratione, XIXI & Converfione. XVIII de Poenitentia , & ejus primaria parte Flde. AX XIX de Juftificatione. XX de Adoptione, XX & Libertate chriftiana. XXI de Unione credentium myftica cum Deo. A q XXII de San&ificatione. XXIII de bonis Operibus. XXIV de Mediis falutis, fpeciatim de Lege & Evangelio. XXV de Teftamentis Divinis, de Veteri & Novo Teftamento, XXVI de INDEXI LOCORUM. 3 ( XXVI d;e Sacramentis ; fpeciatim veteris Teftamenti : i Circumcifione & Agno paífchali. XXVII de Baptifmo. XXVIII de Sacra Coena. XXIX de Ecclefia. XXX de Minifterio ecclefla&ico-, & de Poteftate ac Difciplina ecclefiaftica. XXXI de Magiftratu, & de. Conjugio. XXXII de Novilfimis; fpeciatim de Morte, & de RefurtreCtione mortuorum. XXXIII de Judicio extremo, & de Confummatione Seculi. XXXIV de Damnatione, & de Beatitudine five Vita zeterna XXXV de religionis chriftianze veritate; de articulis fidei ; de libris fymbolicis. UC Yenes ass MM T r POR INDEX Yi E INDEX POSTERIOR RERUM, Àpo Posese- earum przecipue, quarum aut exhibentur Apole aut indigitantur Nofioner. Arbit Abfolutio (declarativa: collativa) $ 599. Artic Acroamatica theologia 20. 30. ( ACtiones Dei ad intra perfoqnales 105, II. Aal ACtus pzdagogici 177, l. 362 fcbo/, Afetje Adoptio (juftificatorum) — 4o08g. Affenfi Adventus Chrifti gloriofus 41. 255. Atheifms Adverfarius Chrifti & regni ejus 588, 3. Attri Aeterna damnatio 69o. - yita 709. q Aeternitas Dei "rE Autor Affinitas 626. h Agenda (a credendis diftincta) — 32. p d Agnus pafchalis 533. " Amor Dei erga creaturas g4. - erga miferos pee- iil catores 196. fetitod Analogia fcripturae — 65 fcbo/. Dtid Angeli 133. - boni 137.. - mali I40. Benedi& Anima IY5o. s Animzimmortalitas 150. 642. - propagatio II2. Vs 149. - fomnus 643. Bemgm Antichriftus 588- Blbl Antithética theologia 33. Bis n Anthropomorphifmus 92 fcbol, Anthropopathicz locutiones 74- BOnita Apocryphi lib 53. Apo- Bo *INDEX I-I RERU*M—.» l, Apoftafia ab ecclefia pura. S | 580, 4. beriut magna 588. Apotelefmatum communicatio |236. 239. Arbitrium liberum: fervum 177 ] Articulifidei 718. - puri: mixti 718 ]&bol, - fuu- damentales: non fundamentales 720. Afcenfio Chrifti in ccelum — 253. Afcetica theologia 32, r Affenfus (fidei a&us) 382. Atheifmus I4. r5. - fpscialis 382 Ebol. Attributadivina 75. - phyfica: moralia 75 fcboi. - quiefcentia: operativa 75 fcbol. Auctoritas hominum 419,3. 418 fcbol. -librorum fymbolicorum 58r fcboj, minifterii ecclefiaftiei 602. — Scripture 57. feros p* Baptifmus 542. - infantum 551. Beatitudo Dei gr. Deatitudo (gratize: gloriz) 698. 699. Benedictio Chrifti facerdotalis / 277. ecclefiaftica conjugum — 625. ;atio n Benevolentia univerfalis 195. 200. Benignitas Dei 94. Biblica eruditio 29. — - biblica theologia 27. Bis mortui 646 fcbol. Bona opera 386. 445. - itregenitorum 452 fc/ol. Bonitas Dei 84 Bonum, verum, juftum quid 86 fcbo), ! 2ci- p J INDEX II RERUM, Czecitas fpiritualis $ 333 fcbol. (o (o Cefaropapia 617 /chol. Canon Scripturz — 52. (on Caput ecclefize . 582. Con Cor Cafüalis theologia 32,3. — - cafus confcientize 13,4. Catechetica prudentia 32, 2 - theologia 30. Con Ceremonia 472 fcboi. Coni Ceremonialis lex — 472. (onfe - Chiliafmus 294. Confi Chriftus 225. 257 fcbol. -filus Dei 2236. - verus l Deus 227. - verus homo 228. - una perfo- Corj na 229. Confi Chriftinomen 257. - naturz 230. - perfona 23$. Confe 229. Conft ftatus duo 241. 242. 247. Confeg —— oOfficium mediatorium 257. 258. - prophe- ticum 259. -regiumo78. - facerdotale 265. COerrw - meritum 270. Contii fatisfaCtio 269. Chronologia 29. COHH&( Circumcifio 527. Cf Clamans peccatum 189. Cofin Claves regni coelorum — 599, 3. 605. COntriti Clementia Dei . g4. Vv Coelum (beatorum) 700. - novum 682. Creis Coena facra |.556. d Communicatio naturarum (in Chrifto) 234. - idio- , Cite matum 236. Crit Communio fan&orum 574 felol. Darm —— Íub utraque 563. . Com- Decal I*-N*DEX II RERUM. Comparativa theologia 33. Conceptio Chrifti 245, 1. Concilium 581. Concubinatus 631. I 9) Concupifcentia |176. 3j Concurfus (aCtus Providentiz) 122. Conditio falutis - 492. * Confeffio (Jeicbzr) 371. 599 ftbol, - doCtrinze 58r. Confirmatio bonorum angelorum 140. - mini- firorum ecclefize 627, vens Conjugium 6r19. n p Confanguinitas 626. n 1j Confcientia 7r. Confecratio: deftinationis, unitionis 559. Confequentiz Scripture facre — 67. prophe Confervatio (aCtus Providentiv) 12r. xued Confilium Gratit 195, 203. Confiftorialis theologia 32, 4 Conftitutiones ecclefiafticsé — 419, 4- Confummatio feculi 677. Contritio . 367. Converfio 451. -tranfitiva: intranfitiva 353 fclor. Creatio 105. Credenda. 3r. Criteria Scripture 45. j 4'-1 Critica facra 24. 29 ftéoi, Damnatio 684. Debalogps 465. 466. Decre- (9 L INDEX II RERUM Lt Decretum Dei $ 83 - przedeftinationis 204 -TrQ probationis 2r4. Definitio (vel potius Dej&wpno) Dei 73. Deifmus I5- -Spiritus Deitas Filii 99. - Jefu Chrifti 226. 227 E« Sanéti IOOÓe Til Defcenfus Chrifti ad inferos 251 Determinatio peccati (aCctus Providentie) 129 s Deus 69 Lclefa Dextra Dei 254 /fcbol |— Dd Diabolus I4I Effex Dies noviffimus 674 129. Directio peccati (actus Providentize) n Difciplina ecclefiaftica 606 607 Ele&;c Dlvortium 633 Ts Dotrina Jefu 26r. 262 264 fcbol. ET Dogmatica theologia 31r. Inj Dominium (hominis 1ntegm) in creaturas 160, I Eüenna 182 fcbol peccati 191 fcbo/ EX anbe Dona adminifítrantia: fanctificantia 601 Puly Ecclefia 572 EXCOmn externa interna 576 hägem —— ignilitans: triumphans — 59r. EXll]am proprie dicta: fynecdochma (mixta) * 577. Exorc 578- Ext pura impura 579 - Fa — — reprefentativa: fynthetica 58I -Fldelf] —— vera: falfa . 579 fcbol EKccle- 0T gg gT INDEX II RERUM. Ecclefíia vifibilis florens: preffa: latens: decre- fe fcens: collapfa $ 585. - deficiens 586. invifibilis 576. una: fancta : catholica: apoftolica ,584' univerfalis: particularis 579.. p Ecclefiz notze 58$0. - caput 582. - ftatus va- rius 585. - perpetuitas 589. — — potefítas |604. 605. 1j —— Íplendor 590. Ecclefiaftica jurisprudentia |32, 4 Ecclefiafticum minifterium 5()3- Efficacia baptifmi 547. - cireumcifionis . 54T. - evangelii 49r. - facrse coenze 566. - fa- ) cramentorum 52r. - Scripture 59. EleCtio 211. - finglis: formalis 2t11 fcbol, miniftrorum ecclefize 597 fcbol. Elen&tica theologia . 33.. Eruditio biblica 99. | 160,'1' Effntia Dei 13- Evangelium . 486. Exaltatio Chrifti 247. Excommunicatio 607. 608 fcbol, uls. Exegetica theologia 928. Exinanitio Chrifti . 242. ) ) Exorcifmus (in baptifmo) 555 fclol. Exfitentia Dei 7r. Fanaticifmus 349, 3 Fidei füundamentum 719. - reale: dogmaticum: organicum 719 fcho/. X Fide«» Eccïe INIDEX 1'1 RERUM V ( Fidelitss Dei $ 85. Fides objeCtiva 372 fcbol. 718 fchol, -fubj&&iva Gs 372. -directa: reflexa 384 fcbol, . - hypocri- tica, mere hiftorica 38$8. - infantum 376. -naturalis 380 fczol, - fola juftificans. 399. Fiducia (fidei aCtus formalis) 384. Filius Dei 226 99. Foedus Dei cum primo homine ax6r. f gratie inter Patrem & Filium !197 fibol, - inter Deum & homines 202 fclo/. Qratiz Al Fomes peccati 182 fchol, Forenfis lex — 48o. Gube Formulz theologicæï 20.-IO23. 230. 232. 255. t Fundamentumfidei 12. 748. - reale: dogmati- p cum: organicum 748. Herm Generatio (a&us perfonalis in Deo) 9r. 102 fcbol. Gentilium falus Hiftr 327 [ Geographia biblica — 29. Gloria corporis beatorum . 706. Hitor GloriaDei gr. - eft finis creationis 114. - pro- Hifto videntize r3r. - bonorum operum 451. Hogi Glorize regnum : - [] 96 —— Á M Tlomo Gradusadoptionis410. - fidei 387. -gloriz bea- Yi torum 708. - grati 358. - illuminationis Tin 1337 - notitize fidelium 381 fclol. - pecca- torum I$8. - poenarum infernalium 69r. Id Ían&tificationis 440. - fan&titatis 444 fcbol, I Gradus confangu?nitatis? affitatis 627. 628. llly Gra- INDEX II RERUM GratiaDei $ 84. 195. - gratpita 198. 1 99 7ugi- J verfalis 2o0. ypocti- Gratiaapplicatrix 302. 303. - aífiftens 309. 358. 26 -forenfis 308. - inhabitans 307 fcbol. 309. 358/cbol, - medicinalis 308. - objectiva 305. :S SMI - operativa 300. -fan&ifxcaps 307. -relifti- bilis 311, 6 e——— preveniens 359. - prepatans 360. - ope- rans (perficiens) 36r. A r J Gratiw gradus 358. - ordo & modus 202. 3rr. - univerfalitas 200. regnum 289. Gubernatio (aCtus providentize) 123. - abfoluta: 1 extraordinaria: ordinata 123 fcbo/. [ogmat'i- iïærefes 5875 2 Hermenevtica 29. 24. oj Hiftoria 24, 29 fcbol, - dogmatum 34, 3 - :ec- clefiafica 34, r. - litteraria theologiw 34, 7. - fcripturze 29, 2 - theologize 34, 2. Hiftorize. (pars contentorum Scripturz) 40. 43. Hiftorica theologia 34. p | 45[» Homiletica theologia 32, 2 Homo 148 Hoftes ecclefix . 597. je x* patind Humanz Chrifti naturze imperfonalitas 231 fchol, - Veritas 228. . - eéy«auprucia 228 fchol. : peCCä' n & Idiomatum communicatio — 236. 1dololatria I 4. 93. 144- i Illüminatio |329. Ima- Qq3 INDEX 11"' RERUM Imago divina $ 153. -amiffa 17r. 175. -reno- Us C vanda 307 Jbboï. - perfecte. inftaurata 703, 3. foft uf Immenfitas . Dei - 79. Jultt Immortalitas animze 150. 642. Jf primorum hominum (ordinata, non abfo- Y luta) 160, 3 Lapi leres Immutabilitas Dei 78- Lex d Impeditio peccati (a&us providäntiæ) 129 - li Impoenitentia finalis 215. lex, ( Imputatio peccati primi r7a. juftitiee Chrifi 403. — Libey Independentia Dei 74» 2» ER Liberts Indifferentifmus 714/fcbol. 703 fcl;ol. ult, 729 fcbol. Induratio I9r fchol, — p Infernus |689. Infinitas Dei Liri f 14: 3 LHPbUS Infpiratio (Jeomveusda) 5L. Liteni A intellectus Dei S1. Interceffio Chrifti Locgs t 276. Longanil Inveftitura (miniftrorum ecclefi$) 597 fcbol. lo Í Íra Dei 87 fcbol. Magia : lrenica theologia 33. Irremiffibilitas peccati in Spiritum San&um 19, 5. M&)eï Judeorum futura converfio 674 felol. 9. Mefha Judicium particulare poft mortem — 661. lii —— — extremum univeríale 662. Medm — — difcuífionis: retributionis 668. 669. 670. Medla Jllrïsprudentia ecclefiaftica 32, 4 Merin jus INDEX Il RERUM - -T« ]usxcirca facra $ 616. 617. à vocandi : 597.. RU Juftificatio 391. Juftitia Dei 87. - vindicativa 87..7 Juftitia primi hominis 157 n Lapfus primorum hominum 166. Leges humanzs — 464 fcboi. Lex divina 460. - naturae 463 fcbol. nj — — moralis 463. - ceremonialis 472. - forenfis 490 Lex, quomodo fe habeat ad Evangelium 493. 494 Evangelii luce colluftrata — 495. Liberum arbitrium — 177. Libertas Dei $2. tf —— chriftiana 413. 420 fcbol, . -à lgge 418« - confcientize Libri fymbolici s8rfibol 662. Limbus infantum pR 2322* Litteralifmus |340, 2 647 fcbol. . - patrum 647* Jcbol, Locus tertius 647. Longanimitas Dei 84, 5 Macula feu labes peccati — 192; 3; [ Magia 144,2 Magiftratus 609. ) n Majeftas (Magiftratuum) — 614. Media pedagogica 310 fcbol, - 354 fclo!. Media falutis 458- Mediator 257. UL Mediatorium officium — 258. Meritum Chrifti 270. -bonorum opetrum 455. Je Qq3 Mefífias INDEX II RERUM Meffias $ 220— 224. 232 fchol No Meffiz;z nomen 257 219 fcboi Minifterium ecclefiafticum — 593. Mlmi)cer ecclefiz 1 1mp1us Gor fchol. : 608 fehol. V Nov Miraculum 124* Miracula prophetarum apofcolorum 43- 023 Jfchol, No Nor 715, —— jefu Chrifti 260, 3. 263 jZ'lJol Ym Miferia (peccatoris) 193. Jorr Ohedi Mifericordia Dei 84 196 Moralis theologia 32, ä Obedi Mors 192 fcbol, Oblig Oa Mors Chrifti 245, Sv Mors (corporalis) 636. -fecunda 69o. -fpmtua- Üino |lis 344- Mundi fcandala 195 fcbo? Offci Mundus 113. 2! Myfteria 10. 56 Omnq Myfterium Trinitatis g4, -gratioe 196. » Unionis N perfonalis 230jcbo] Omyj Myfica theologia 32, Nativitàs Chrifti Quoxu 245; Naturalifmus 14 U 15 Ong Nomen Dei 73 Ond Nominatio miniftrorum ecclefize 597- Note ecclefis — 58o. Ol'd( Notiones perfonales Xo2 fc£o/. Pt Noti- ) INDEX II RERUM. Notitia Dei naturalis: infita: acquifita S 7o. -fu- .,pernaturalis 70 fcbol. . —— (fidei aCtus) 378. irregeniti 336 fcbol. rcäb(?l Nova lex a Chrifto non propofita 261 fcol 2. "23 [[Z(n Nova obedientia 370. Noviffima 261 fcbol. 635. Novum teftamentum /508. Novus homo 434. Obedientia Chrifti aCtiva 268. - paffiva 267. Obedientia nova (fruCtus peenitentiz) — 370. Obligatio credendi an ex lege |495. Obfeffio 144 fcbol. ,fpirima- Oeconomiadivina2g8. -falutis 197- - duplex 497. : in docendo: 262 fc£ol, Officium Chrifti mediatorium 257. -propheticum 259. - regium 278. -facerdotale 265. Omnipotentia 89. - abfoluta: ordinata $9 fcbol. Omniprzefentia Dei go. 428 fcbo]. . -humanze Chrifti .rionó naturc * 238. Omnifcientia gr. I20 Omo£ ao 1I02, I Opera bona 386.. 445. Oratio, meditatio, tentatio 2; Ordinatio (miniftrorum Ecclefiz) 597 fcbol, — MÀ—— Ordo converfionis 368 fchol. -gratiz; 31r. - il- luminationis 336. - falutis 202. Pactum igter Deum Patrem, & Filium 197 fcbol. fu Pada- Qq,4 N INDEX II RERUM. n Pedagogica media — 3ro febo/. 354 fchol. Pzdagogici actus 177, L. 302 fcho/. ]u Paedobaptifmus '55t. 555/cbol. Ti Dter Papoczfaria 617 fchol. Paracletica theologia 32, r Paradifus 160, 4 Dol Parznetica theologia. 32, r. Dj Pafcha 533. hi Paffio Chrifti 245. 7- Thten Paftoralis theologia 32, 2 Toten Patientia Dei 84. Pote& Patriftica theologia 34, 4. M Peccatum 163. - acCtuale 184. - alienutn 187. - clamans 189. - in Spiritum Sanctum 19o. Pa - involunterium 186,4. - mortale, 186, 6 Prad - otiginale 174. per accidens 186, 3. - ye- niale 186, 6.. - voluntarium 186, 4. Profo Peccatorum gradus 188. - remiffio .404. Piefe Pelagiani 31x fcho/. C Perceptio oralis, facramentalis s6r fcbol. Isf PerfeCtio renatorum 442. - partium : graduum Prmm 442Jchol. — 444 fcbol. Pfim; TIeecyioneis naturarum in. Chrifto 232. Permiffio mali ana 129 Perfonz divinzm — 98. 102. 1 Hfölïrw tofs Perfonalis unio 21X 239I. j nyo?n Philologia facra 24:. 29 fcbol. Philofophize ad ftudium theologix neceffitas 24. 29 PIO] Phyfica P d INDEX Iï- RERUM. Phyfiea S 29. : Poena peccati 195, 4.1 Pomna damni: poena fenfus |688. Peenitentia 364. 365. - quotidiana 437 j&äol. Deo adícripta 78 fcbo/. Polemica theologia 33. Polygamia 632. Pofitiva theologia 3r. Potentia Dei abfoluta: ordinata — 89 fcboj, Potentiv regnum 285. Poteftas ecclefiaftica 604.. 608. 606, magiftratuum 6r4. - miniftrorum e ?cïe- m n fis Co4fcbol. 607 fchel.ulr. Practica theologia 32. m 190 ; 13(396 Praedeftinatio 203. 207. - late fümta : ftrictiffi- Ia me fumta 203 /fcbol. 204. Prefcientia 8r. I20. Pizfentia cofporis & fanguinis Chrifti[in facra coenà 560. 561. Preefentatio (miniftrotum ecbleüæ) 597 fcbol. graduum Prima de Deo cognita 4 fcbol. Primaria fcripturze contenta — 41, Primarii articuli fidei 720. Iloóyyecis | G06. Profanitas 14 Igo3«ois 205, YTeoopsg jeó s 2 O?, Propagatio animze — fI2. 149. Qq5 Pro:. p t INDEX ii RERUM Propagatio i 1magmls divine $ 159. h Prophetica theologia 28. Propheticum Chrifti officium — 459. fa Propofitiones perfonales . 235 Re Proptrietates perfonales — 102, II N Providentia rr7. - generalis: fpecialis: fpecia- M liffima 125. 126. 130. M Providentize reCtitudo & fanctitas 131 fcbol. j Pfevdevangelicifimus | 407. 496 fcbol. : 194 fcbol, ftct Purgatorium 647 Stes Purificatio animarum poft mortem 647 Sie Rationis;mfus 4/cbol - in theologia 1g. M Rationalitmus 15 N Reatus (culpze: poenz) x9a fl Rectitudo providentiz — 13r fcbol -——— voluntatis divinze 96 ff Redemtor 219. 257 fcho/. - redemtoris promiffio Snf I1. 219. 497 Regeneratio 34r. Siie Regium Chrifti oficium — 278. - mediatorium Regnum Dei, Chrifti 281 fcbol. Ssn 28I - potehtiv 285. - gratiz 289, - mil- le annorum 294 - glorie 296. &ms Sün( Religio 2 - chriftiana 7r2 gentilis 14 -na- - revelata rr. I2. Scep turalis 3. 4 Remiífio peccatorum 404 Sdi R Renovatio 429. ! 307 N Refiftentia naturalis: inorofa 359 /fcbo?. Refut- INDEX II RERUM,. Refurrectio Chrifti S 252. —— mortuorum . 650. Revelatio 7. 8. - generalis: fpecialis 8 j?:hl. Revelationes immediato — 68. Sabbatum — 112 /fc£ol. petit- Sacerdotale officium Chrifti 265. Sacra coena | 556. ] Sacramentum ' 518. Wi Sacramentalis unio 56r. - þefceptiö 561 fchol. Sacrificatio Chrifti 266. Sacrificium an in facra ceena 564.. - in pafchate 537. Salvator 257 fcbol. Salus gentilinam — 327. Salutis media 558. - manifeftatio : oblatio: cat- latio 490. San(Gificatio 307. - firi&iore fenfu 429. onilo Sanétitas Dei 836. . - p;imi hominis J58. — - re- natornm 443. Sapientia Dei 88. primi hominis 156. 160, 2 Satan I4I st | .f Satisfactio Chrifti 569. Scandalum 185Jcbol, 607 fcbol, y Scepticifmus 730, 4 Schifma 597, r. Scholaftica theologia 344, 5 Scientia media 9I Scri-; fe INbEX —II RERUM.) Scriptura $ 36. Scripturze analogia 65/[chol — - au&oritag 44« 57. - canon 52. - contenta (primaria, fecun- daria) jo. 41. 42. - criteria 45. - divini- o tas 44—46. - efficacia 59. - finis 69. - integritas 54. - interpretatio 65. lo S Cio 63. - perfectio. 6o. - perfpicuitas Ór. - fenfus 66. N - theopnevftia 48 — sr. - translationes 64. - veritas 43. 55. - vis M normativa 58. - judiciaria 58* u Seculi confümmatio 677. S)l'm Secundaria Scripturze 42. $m Semipelagiani 363 fcbl. Sy Separatifmus — 592 fcAol, . Ta Sepulturá Chrifti . 245, 9. Tin Selfio ad dextram Dei 254. Tey Signa diei noviffimi - 674 j&bo(. Simplicitas Dei 76. Tem Somnus animarum — 643. Teft Spiritus fanCctus roo. Spiritus fancti Deitas 1oo. & * Perfonalitas IO0. Ts p Operationes 306. 3IO. - teftimo- Tl Tle nium 46. .4,95 Jcbol, Spirituale obje&um 718 fcbo/. Spirituales aCtiones 177, IlI. Spirituales primi hominis perfe&iones r53. 1'56. Status Chrifti 24r, - Exinanitionis 242. - Ex- altationis 247 Status um INDEX II RERUM Status poft mortem $ 644 - (difpenfationis hj 646 fcbol - exfpectationis 647 fchol,) ii —^ probationis 168 ftbol. T js l Subfidia ftudii theologici 24. 25. - theologia biblicze 29. h 36 ( Superítitio 14 Symbolica theologla 24; 6 VIS Symbolici libri 724. 58rfcbol Symbolum apoftolicum — 723 ECONELIG R Syncretifmus 587, Synergifte — 364 fcbo! Syltematica theologia 20. 27. 30. Temperamentum juftitize & mifericordize divinze 274 Tenebrz fpirituales 333 fclo/, Termini theolomæ acroamaticee 20 fcbol Terminus vite r27. T'eftamentum divinum 498 Vetus 499 t No- vum 508 100 Teftimonium Spiritus San&i — 46. 405 fclol Theocratia 481 fcbo/. ftin? lheologia x 16 -——— acroamatica 920. 30 - antithetica 33 - afcetica 32, - biblica o7. 23 - cafüa- lis 32, 3 - catechetica 30 - comparati- Và 33 - dogmatica 3r - elenCtica 33, 116 - exegetica 28 - hiftorica 34 - homiles fx tca 32, 2. - irenica 33 - moralis 32, r. - myftica 32, - naturalis 4 fcbol. 16 "[ heo- Ot INDEX II RERUM. "Theologia paracletica $ 32, 1. - parzenetica 32, T. Y - paftoralis 32, 2. - patriftica 34, 4 - PO... lemica 33. - pofitiva 31. - practica 32. n j - prophetica og. - revelata 17. - fchola- - fyfte- Íftica 34 fcbo/. - fymbolica 34, 6 Vif ca 98. matica 20. 27. 30 - theþica-g[. - typi- Vit Theologiz finis 21. - forma-20. - indoles pra- &ica 22. - habitus fupernaturalis 23. - par- " tes 26. 27. - fübfidia 24. 25. Viti Theologus 23 fchol, Üsie "heopnevfia 5t. 'Thetica theologia 3r. Vni "Traditiones 68. 418!&&010 Translationes facra Scripturve 64. VOC« 'rinitas in Deo 94—--98. 101I. 102. 'Typica theologia 28. Vaticinia 40. 44. 261 Veracitas Dei 85. ïl Verbum Dei medium bonorum operum 446- - ecclefiz: conftituen- Val - converfionis, 354. dz & confervandse 580, 1 - fidei 374. |- gratize applicatricis 310. - illpminationis - 33It. - poenitentize 366. i. regeneratio- Ws ( nis 343. - falutis 458. - fan&ificationis - yocatio- 431- - unionis ,cum Deo 424. nis 318. Veritas Dei 85. - Scripture 43- Verfiones Scripi/:uræ 64. Vetus ANDEX II RERUM.- Vetus homo $ 433. - teftamentum — 499. 32, Ic W Virtus chriftiana 449 fcbol. & Virtutes Dei 75 ]fcbol, ol fj —— irregenitorum & gentilium 196,3. 452. t Vifio Dei 703. Vita Dei go. - pf naturalis 636. - Spiritualis 345. - zeter- «t na 694. Vitium, labes moralis 86 fcbol. uiz. Unio uryftica 42r. - perfonalis 23r. ;* Íacra- mentalis 56r. 428 fcbol, Univerfalis gratia 200. - fatisfattio gyf, - YO- catio 325. 326. j Vocatio 313. - dire&ta 320. - externa 324 Jfcbol. - generalis 320. - indireCts 32c. - inter- na 324 |jfcbo/. - naturalis 320. 32I. - PI'O.., pinqua 320. - füpernaturalis. 320. ———— (ad minifterium ecclefiafticum) 595. ET terna 598. - mediata 596. -divina eft 59g. y Voluntas Dei 82. - abfoluta: conditionata 83. tItuen - antecedens 83: 200. 203 fcbol, 216 fcboi. j 3.7'71' - confequens 83. 203 fchol. 216 fclml. ]Mioms at Ufus creaturarum (libertati chriftiange conveniens) raüonf 419, 1 - egis 470. ocn[fü' P L 7 i Ne Le&orem numeri fallaces in evolvendo libto morentut, pag. 96 in fumma pagina numero 88 deleto fiat (S $7) pag. 222 ($ 245) pro I45. pag. 464 ($ 584. 585) pro 485. pag. 122 lin. 14. Pf. 138, 3 pro 3 legendum g. pag.28 lin. 18 a fin, voci Hec præfigendus nu- merus 5) —— E lo lo metoj t f du 1t- .à Qs / m —— — rj "—— — —— s "u » 4? - ye ia nn]w : — L d Npopneg-ondión ä,: ....J W, /'1 R ^. W T EENNTBONTI T IT — ww as —— — — — MA p * at », N M ï g : jä U d 2 [ 2 * ïu; 1 E 3 b s E -— Á i d u d 7 " j * E m u a :^ R , «b / C ais E t X';/ r M du« $ m * d 1 at À *e I. * a LY Ü 3 R " as Y Mu u EE i. E r T i E * s 2 s. EE IK xe qee m E E T s n 3 I! P "i ? : n 5] - E. AR k La E d AE Ed N —— — — R E Euroskala Offset " L 2 COMPENDIUM " e VierFarbSelector Standard * EUX E THEOLOGIAE 5 ä 16 DOGMATICAE E 15 I.Iä. A ITERATIS CURIS USUI PUBLICO ACCOMMODAVIT 12 D. CHRISTOPH. FRIDERICUS SARTORIUS UNIVERSITATIS TUBINGENSIS CANCELLARIUS, 10 r P 1 Y g NÓ - AX C [ W A A $ q(fux . P N SS SS N w 4 8 Xäa U A RRR f 5 n 7- s ER Ea Ed : J U $ -f f—: R m N qu p ZH - i —— IIOMES Z —— SN E s tie uN N *'!gä«:; GE ii 6 z — ä Cum Privilepio vcleilnmt/g[]ima Ducali. IF'irtembergico. [ — 5 STUTGALJQD IAE 3 IMPENSIS JO., BENED. MEZLERI 1782 2 äl/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 1 TERN