Gf712
author: Sartorius, Christoph Friedrich

nä/ R.

be-

ia

A.

NT

as

m

:

TE -

d

E

— w

1

E RÓáÁÀ

—

LR

pE

—— À

y»-

-

2

E

-M »

j

A

A

,,ä. 3

uwh

-*

P

5

LO

»-

LT

&

*

od

[2

*

m

a

x

g.

E

x

EX

"

&

Ls

E

*

*

»

L d

E

od

o

é X

E

ææ

E

I dl

,

Le

$

É

m

&f;

T

5&1

jf

"

Es

a.

Ww

z

*

&

at

*

E

É

E

'á

as

2*

$

$

"-

$

i

xl w

É

* F*,.

3

W

E

3

Ti

»

$

E

.M.

L ied

"

j

M

;

L.

*

- d

t

g

s

P-.

-t

**

i

3

a

UE

h

:

M.

ET

^

s

ss

h

*

Es

u-

du

L

m

»

s

d

p

»

A

E

ÉM

.

$r

*

w,

ER

BN

LL

5X

"

|

$Ro

Yes

— i

i

-

od

M 4

—

ia n

Ó

-

Jinlïl

r

7^

—

ii

—

nad

"m

p

——

— :

—

-

—— —— s

—

Pt i tl i g

t —

—

—

——

g —

AL

xN

L

M,

W

—————— Ó

TAT

s

ER

W —

- Al.u.asïwWN

P

p dv

—

R«

RTM

H

Mi

COMPENDIUM

THEOLOGIAE

J DOGMATICAE

ITERA';:S CUR.is

"

USUI

PUBLICO

ACCOMMODAVIT

D. CHRISTOPH. FRIDERICUS SARTORIUS

UNIVERSITATIS TUBINGENSIS CANCELLAILIITS.

Sais

?

fZ

T

J

o

e

N

f

Z* d

D

PLASNI

a

2

»

(

C

s

j

EE

E

33

P )

N

N

*

CT

U

;?;x

N

"w

P 7

.

s

*

-

n

E

AU

.

£

EE

EL A CSS

3&*

E

/

'?J-vr

E

säx';;:ï:ï: N

s

"

f À

-

' Cum Prwilepio clementiffmo Ducali: 1. z'rfembergim;

STUTGARDIAE

IMPENSIS. JO. BENED. MEZLERI

1782

T

E

eu

A

Ed

Ws n r - s

lst

— HH u Oi —

—— —

—— — —

—

2

:ä-

——

LE -

y*

5 n 6

SoJExUrC

£ 4«

* ye

)

AE

A

4-

P

* ye

ä

?K

CA A A

ïï./

fï

€

» 090«

Mu u^

LECTORIBUS

GRATIA ET SALUS PER JESUM CHRISTUM

DOMINUM NOSTRUM OBTINGAT.

C

ompendium theologiz» dogmaticoe

juffu

SERENISSIMI

DowzrzNr

Ducis CAROLL academicis prole&onibus

ante aliquot annos aptatum, iteratis cu-

ris, quod propitio ac benedicente DEO

fiat, in lucem denuo profero; poftquam

Feneraudi PRocERES PATRIX ET ÁN-

TISTITES EccrESIAX communi

ufui

omnium, qui facris in patria noftra ope-

rantur; illud deftinare dignati funt.

ä

X 2

Igi«

Q, P RA

IV

]gitur libellum fic ad fcopum, cut 1n-

fervire debnblt, annifus fum conformare,

!

ut jam non modo DiscEeNTES fübfidium

d

habeant, quod ipforum diligeutiam in

Ü

(apüiffimo theologie ftudio juvet dirigat-

d C Ls ss ica

que; fed etiam FnATRIBUS im Chriflo di-

Íe&lis , mimiflerio facro fzzf/zgmtzbm, praefto fit

vrorüarecis Üyiyovrey — Acryov, fanCtioris

2u

do&tringe Summa: - doffrine nempe *yrioiwc

di

evangelirm, quam 1PSIe Scriptura dudum

li

dxalcerunt PATRIA nofha cum tota ec.

b

clefia evangelica fuam e[e profitetur; ex

I

aliquo autem tempore ota quxdam, vel

10

potius renovata, molimina infeftant, contra

fid

quze finceritatem evangelicam fuers ac vin-

i

ditare neceffe eft

U

&

In TuxsiBUs euudem propono, quam

eu

UL AORU

Ti

Ma]JoRnES noftri; magno labore e fitu ac

GOCLF LOT s

tenebris erutam profeffi funt

J

retentis etiam plerumque /ormulis at avodis

d

loquendi antiquis: id quod non fuperftitione

aliqua fec!, fed jufto metu, ne locutio-

nes novae, prater neceffitatem antiquis

A

per-

M

z

V

a $

permu—tatæ, elegauntes quidem & in non-

nullis. innoxiz etian?, fed tamen NoN-

BIBLICIE, ambiguiate füua vim ac nervos

do&trinze ipfius, ecclefize ne fentienti qui«

dem per homines aftutos eripiendi occafio

l

& medium fiant.

[

Quo ad Thefes a me pofitas addifa le-

guntur, non rem ipfam, fed thefium or-

j

dinem, nexum, determinationem, & im

fiholiis declaraiionem concernunt: in qui-

tc.

bus ea fecutus fum, quax facilitatem ad-

X

ferre rebus-infelligendis , quid tempore hoc

]

noftro curam & cautionem præcipuaïn de-

fideret admonere difcentes, atque ad fa-

J

cri minifterii praxim cireum[petiam. nonnihil

conferre poífe vifa funt.

Ea de caufa fin-

m

gulis Locis addita eft in fine Znüthefis, ut

memores-fimus, contra quos veritas di-

aC

vino beneficio (ecclefze noftra concredita

TP

& adhuc inter nos cön(fervata , defendi

od

d*kebeat.

o

ARGUMENTA ad thefes probandas

uv

e Striptura, unico fonte falutaris doctrin,

T

D

peten-

[i

VI

—

$

[

B

petendä effe exiftimavi.

Facere ]autem

non poffum, quin etiam atque etiam ad-

!

inoneam Studiofos , Srripturg divinam ori-

f

ginem, G«ozrieucíay (fed re&te, qualem ipfa

n

Scriptura de fe perhibet intelle&tam) , fra-

&andi modum genuinum , 9erpretandi veras,

$

neceffarias, non arbitrárie fumtas , regu-

jr

las, inter PR1MA profettuum folidiorum

hr

INITIA, ereCioribus ingeniis cognitu ne-

ceffarias effe; quando ad ceA«ómwTa eni-

l

tünytur.: fi quidem in difcenda iutegra fdei

f

noftrae fanétiffimze dolrina , inoffenfo pede,

tuti a deviis, & confirmato per divinam

convi&ionem animo , progredi velint. Hac

Áf

enim maxime parte, nempe circa ipfum

9

te

probandi principium, 7rgóvov illud latet, in

t

quo Ji; jjd zacóv a nobis difcrepant, qui

tanta cum fiducia dottrinze compagem fol-

fol

vere, alium ex alio articulum, fundamenta-

(U

Lor MPUERES - DREBN

Íem e doctrina chriftiana e/iminare annitun-

u

tur, argumentis noftris probantibus pro-

n

bandi vim nullam ineffe, dictatorie pro-

&

nunciantes.

Hinc non dubitem, Studio-

€0

er

ET

fos, qgi* ferio— rem fuam agunt; ipfos p

fe

Y -dePedioi x

"A

u 6

V

fe idtälle&uros, quantum ad veritatem

cognofiendam & ad coguitz praxin faluta-

rem interfit, im exegef HABITUM facra-

rum litterarum. re&e interpretandarum

(l«

quam maturrime comparare. Prout di&a

à

Scripturze intelligemus, ita apud nos vim

probandi habebunt: immotam ; parum

firmam; nullam omnino./

)d

ls

Equidem Avpiromisus meis fem-

per au&or effe foleo, ut inter praparatoria

Ul

fua f/udia primario linguarum Scripturze ori-

de)

ginalium facultatem fibi comparent ; ariis Cri-

[

tite €7 Philologig biblice fabfidiis, nunc dum

opportunum eít (poft academicum enim

ln

tempus raro deinde illorum aut copia da-

In

tur, aut in ufum convertendis vacabit);

D

o

folerter utantur; in ipfo curfu theologico

lt

quotidie tempus. certum Srripturg , cur[orie. le-

gendzg ac relegendz , tribuant; ut initio /im-

Ij*

gulorum librorum Íeorlum , poftea vero

.)W'

etiam Ífyntagmatis Scriptur? TOTIUS

pïO'

hiftorice minimum

cognita ,

contenta ,

]V

animo ac memoria comprehenfa fecum

Pel'

vX 4

cir-

fe

V

gfgä»ä

circumferant; ad quevis theologi mu-

nia per omnem vitam tanto. deinde

[/

futuri paratiores, quanto diligentius cum

f

cogiitiong contentorum hiflorica, deinceps eo-

t

rundem aecuratam intelligentiam , continuata

[

le&tione ac meditatione quotidie augen-

i

dam , conjunxerint.

Tritum, f*ateor; &

«

vulgare confilium eft: fed profectum a ma-

fi

gnis olim theologis; a magnis theologis

U

eriam noftro tempore commendatum *,

!u

P'

Ad eandem cum Scriptura familiari-

(

tatem quafi aliud agendo deducere meos

«

auditores ftudui, cumulate allegatis Scri-

pture locis, & impofita hoc ftratagemate

quadam [pecie neceffitatis, verfandi, vol.

yendi, revolvendi Codicem biblicum:

(

cum dolore enim non raro animadverte-

bam, juvenes cetera nen indoGos, in bi-

ie

bliis fuis hofpites, immo peregrinos elfe;

|

quos in verbo Dei plane habitare opor.

tuit, Propofita mihi fuit etiam alia quae-

il

dam

D

* B)ie:fe das Studium der Theologie betreffend, Par-

do

te ïV P. 372. conf. p.209 & Part. lIT p. 38.

sE 04 x

K

dam utilit;as: ut preclara ingenia, ad

le

verbum Dii tra&andum cu w ausTu, ad ob-

fervandum admirabilem, qui fe forte in-

A

ter evolvendum offerret, inter tam mul-

lt

tas, tam varias, tam diverfis temporibus

)n-

prolatas Scripturz fententias confenfum,

&

eoque ad comparanda, inter [e tanto Hddiq-

ld«

fius diverfa, fed homogenea Verbi divini

Js

oracula , invitarentxxr.

Dici enim non

poteft, & non expertus vix credat, quam

potenter animum afficiat convincatque di-

"i

&orum, de eadem re agentium attenta,

205

confideratio, ac deinde collatio: illa fre-

ls

quens ejusdem veritatis inculcatio, variis

ate

mundi zetatibus; apud varios homines, fub

70!

diverlis circumftantiis fa&a, & varius in

I

contextu vario, isque femper foecundus,

t

maxime opportunus refpe&us: & concae

bl«

tenata hinc rerum ipfarum feries: em-

;ffeä

blematutn etiam in Pfalmis & propheticis

»pOï'

Scripturz partibus, ad easdem veritates

TU

illu&rapdäs aptiflime adhibitorum , vis &

du

étpyua, Amice monuerunt quidam vere

N

fat-

þdo&i, & inter illos mihi amiciffimi Viri ,

X 5

ine

hg

X

Jb 4 xX

me in cumulandis Scripturg. di&is ninäz'um effe ;

& pariturus monito eram: fed inter pri-

[j

mos emendandi conatus animadverti , to-

tol

tam libelli ftruduram mihi perituram,

&i

qua in prima Pofitionum editione non exi-

cuo labore conftiterat. Modefte igitur a

tln

Le&toribus meis peto, ut vitio huic, quod

alia, non plane nulla, utilitas fortaffe

Pto

Ie

penfaturaeít, veuiam dare velint. Multis

Compendii locis moleftiam tot di&ta evol-

tot

vendi, adfcriptis ad numeros capitum &

N

veríüum citatorum ipfis Seripturze verbis,

lf,

levavi: quod tamen, ne moles libri ex-

crefceret, non ubique fieri potuit.

Articulos five Capita, Locos appellavi ;

(

quia nomini huie, inde a Melanchthonis

Locis, diuturno ufu veterani inter nos fhzo-

logi adfueti funt. Locorum difiributionem ac

Jeriem, Awricr cujusdam opera adjutus;

ita adornavi, prout exercitationibus in Du-

cali Stipendio , . & Colloguiis Miniffrorum dig-

cefanis, quae antiqua & fapienti lege (tato

tempore per certa penía inftitui folent ,

commodum fore exiftimabamus.

Atque

: MT

AT

Atque hoc loco non ingratum, fpero,

[

LEcronzrBus erit, fi ad memoriam compen.

l]«

(s

diorum dagmatzcorum

in patria noftra edi-

torum , confervandam,

pauca quadam

n

adjecero.

Libri fequenti ordine editi funt:

] Xl'

1. Jacos1 HEERBRANDI conmpendium

E

methodi . que[fionibus

traciatum.,

od

theologiz ,

jf

Prodiit Tubinge 1573. 8 & fæplus poftea

recufum fuit. (2)

lti$

2. MATTHI/E HAFENREFFERI loti

Q*

communes , in fres libros £ributi,

Prlma vice

)

Stutgardiz A. 1600. 8, & fexta cura A.

JIS,

1680 editi. (5)

20

3. Jo-

Nï,

(4à) HeERsRAwDus Lutherum & Melanchtho-

nem per quinquennium Witeberoze audivit

[u$

Docendci munere in ecclefia & fchola tubin-

fjl

genfi per triginta annos funCtus erat, cum

hoc compendium ederet; quod Grzce poftea

p

a Mar: CRUs10 converfum z beologi tubingeufes

U$1

geremie. Parriarcbe. couflauzinopolitano, trans-

miferunt.

u

"m

(2) Integer libri titulus eft : Joci communes iu tres

libvos tviburi, qui tbeologicarum. vevum fumsnas ,

aL

Juis ubique dilucidis: Scriprura. zeffimoniis conftr-

siatas , breviter conutinenz: eavuudem cbriflianam

7m

praxin paucis commonjlmn: ac noflri denique fe-

culi

que

D.

;ivx)

XII

—

$

3. JonaNN. GrogRGrir SrGWARTI

fi

difputationes fheologice de omnibus fere chriffia-

W

ne religionis aräic'ulxif Tubingse 1603. Lipfize

1610 & f[fepe poftea,

typis exícri-

e0

ü

ptz. (2

4.lHEO-

culi lezevodidafealias fMeliter expouum. . Egregio

huic libro contigerunt duo us3odixurero: epito-

i.'

matores: MuxcuAEL ScHJEFFERUS, conciona-

tor aulicus, in zfagege compendii tbeologici tbe-

quil

maiica, Tubings 1606. 12 edita; & JogAxw.

t

VALENTINUS ÀNDREJE, in doclring chrifliang

U

jJumma ex . Hafeurefferi locis. coutratia 'Tabingae

x6r4, 12 impreffa.

idem officium judiciofze

—— —

j

epitomes AwxpnE.x przeftitit beato ARNDz1O in

Tk

libello, Chriff;iamifmus genuinus , Tobanuis Arudz

de eadem :nateria auveolovum libellorum

Cnde

Y

riam exbibens veceu[iouem , Argentorati Y615.

i2.edito, & utramque hanc epitomen una

cum Z;fagoge Schzefferiana , junCtim deinde edi-

dit fub titulo: Smmma zbeologie chrifliane tri-

gemina, Luneburgi 1644. 12. Hujus AxpnRE E

E

memoriam magnis cum elogiis renovavit do-

Gifmnus AucroR der Briefe das Siudium der

Tbeologie be:reffend, Parte Il p..392,. & Par-

te IV (hoc ipfo anno 1781 edita) p. 345.346.

| (e) Mandato CoxszsroRi: DucArrS conventi-

bus Paftorum dicecefanis deftinatze , ut ad ea-

rum ductum colloquia inftituerentur; quod

per totum fere feculum XVII-in patria no-

ftra obfervatum fuit.

)

d

u 9 um

X

'

4. Tükopnonz: TuuMMII Jymopfis pra-

(

cipuortum articulorum fidei , moftro feculo maxi-

e

eue controverforum "Tubingze 1621. 4 prodiit:

[

eodem anno Ííorma minori recufa; au-

&ior ab Au&ore edita 626. g. (d)

0^

ä

10

s. Mxzcuionmrs NircoLrar compendium

[Q«

dida&licum |€7 — elen&licum, | paucis. aphorifmis,

Dd*

lt-

guid i quibuslibet: locis i*keologici;r, €7g qualibet

ü-

controverfia, quor£ argumentorum robore, vel

QUf

quoi verum eft , cb7y€mmmizzm, vel quod falfum

ps

efl, redarguendum./fít , Olz«?"de"f ^ 1654. 8

ol

fl

mox Ulmz recufum 1655, iterumque

Id

1679. ^)

Illv

6, Jo-

J

Ua

ol«

(4) S:yfzo;fs '!'ä"b)47fzrfzii denuo edita fuit cum fup-

tii*

plementis J'ob. Chriflepb, PFAFFXY, ut fcriprum

EE

videri siovum . queat, "Vubingee 1703. 8, & a

doCtiffimi editoris filio Córzffopb, - Mazzbeo

[l

Prarrxo, Theologo celeberrimo , zova pre-

du

farione Ornata, "Tub. 1720. Supplementa illa

Jata

b. PrArrir nervofa, judiciofa, folida funt,

yb

on

Ü

(e) 5uffüà Ssnxw. Dvcrs EsgRHAnRDI, Mini-

fterii & Stipendiariorum ufui peculiariter pro-

| at

pofitum fuit.

Sujplemeuis polemicis adautium

[uod

10

eít a Micbaele . orrkRo, theologo tubin-

genfi, quee Ulmze 1058 typis excji'a funt.

XIV

b'äöä

f0

6. JonaNNis WoiraANGI [kagnr

It

c,omþenäium theologim pofitivm , methodo facili

gro tyromibus €7 profcien'ibus exoratum , Stut-

gardiv 170o2. 8 editum, eodem anno, fer-

lia parte aucius, recufüm fuit.^ Liber ma-

(

gno ubique plaufu exceptus.

Quintam edi-

i

tionem b. JondaNNEs Davrip Fniscu,

4l

liluftris Confitorii Membrum, luculentis

acceffionibus auctam & emendatam cura-

l

l

vit, Stutgardiv À, 1740 nitidis typis im-

L

preffa m. .

[

[

7 Novum theologï-æ dogmaticve com-

f

pendium noftri temporis neceffitatibus ac-

[

commodandum, au&oritate principali a b.

D. Jor. Tuxoruiro FABER, SERE-

NisSsiMo DouiNo DUCI a confilüs eccle-

.Jiajiicz': €9' rontionatore aulico frimario , in-

ï

choatum fuüit, fed interveniente przema-

L

tura Viri eruditiffimi morte non ad finem

ij

perductum.

Prodierunt to?npendz'z' theolo-

gie dogmatitg Loci quinque priores , Stutgar-

[

dix 1780. 8 duodecim plagulis Operis affe-

[

&i fpecimen exhibentes, quod P*olegome-

to

norum

— J

cracactm d

D«

9

XV

norum theologiv dogmaticze vicem proefta-

RI

re magno Le&orum cum fru&u poteft. (/^)

il

Meri-

J

if

[lde

(f) Multa alia priva?iml edita exftant: Godofredi

i.

HorrwAwNI fyuopfis tbeologie purioris dogma-

zice , Chriftophori Matthoei PrArrrr inffitutio-

1

zes tbeologie dogmatice 4v moralis, Jacobi Fri-

derici Juxarr compendium zbeologie tbetico-po-

It$

lemice, líraelis Gottlieb Cawzzxr compendium

T0

zbeologie purioris, in quo juflis definiziombus ve-

Vm.

vitates zbeologice determinautur ,. dererminaze ex

oraculis demonflrautur , oracula vindicautur , Fri-

derici Chriftophori OxrrNGERr zbeología ex

idea vire deducia (liber profunda meditatione

Il«

fcriptus, fingularia quzedam ,. fed & permulta

utiliffima continens). Exftant & prolixtora fcri-

a

pra a patriee noftrze Theologis edita; Jo. Ad.

ib

OsrawpRmri collegium . fyflematicum, a. b. Fech-

RE

tio impenfe quondam laudatum; HorrMANNI

(l

fynopfis e Collegio ipfius. ananufcripzo amplificaza ,

PrArrrr academifcbe Reden, Chriftiani Eber-

I

hardi WE1SMANNI infliturioues zbeologie exege-

zico -dogmatice, Johann. Chriftiani Kugwwrx

a

zLbeologia cbrifliaua (dolelndum quod non inte-

em

gra), Johannis Friderici Corrae Obfervariones

ipolt

varii generis, quibus Gerhardi Loci locuple-

nec non Henrici Guilielmi

tati fuerunt,

g

CrEwMrr Ejinleiuug in die Religion und ge-

i

Jammze lMbeologie; hi eximii libri in permul-

al

torumíunt & porro effe debebunt manibus.

n

XVI

TP us

—

E 4

Merito fupplices veneramur gratiffimo

animo paternam DE! providentiam,. Pa-

tri» & in illa Ecclefizxe, fic invigilantems

ut tam longo intervallo inter v^rias re-

T

yum mundi converfiones, nunquam tamen

defuerit . Clementifm: PR1NcxPUM OPrr-

MoRUuM tutela, PnockeRUM & ÁANTI-

STrTUM pro falute publica excubans vi-

gilantia; idoneorum ecclefiv eminiflrorum

[e]

opia, & ad juvenes fan&iffimo huic mue

neri preeparandos litteraria /ubfidia. Per-

[

sat Deus nobis favere: amet CARO-

tf

LUM DucEeM clementiH&mumpum uni-

à,

vería SER.ENISS[MA Dowo WuRTEM-

d

BERGICA: confervet finceri evangelii

qui

sur puritatem! Gratia Domini noffri. efü

fpe«

Chrifli ad/it. omnibus Jefum Chriflum amantibus.

:

aC

Scripi . Tubingz in Univerfitate Eber.

Jog

hardina Carolina , Nonis Novembribus;

Á. MD-CCLXVXXI.

t'Og

il

l

UOC NVAEDDCe

Cor

fole|

liog

LOCUS

EE ,

m

z.

At

fimo

ET s

a.

L——:—...—-::-—.-..-

a

; 1-7

X 3

b

7

Da.

&tl

3

AOUR

TH EOLOGIAE. DOGMATICAE

"p

LOCVS I.(

(TÍ-

DE

8 V.

RELIG'IONE Ac THEOLOGIA,

orum

$ z.

n

H EOLOGIJE Vox ecclefiaftica eft, Ho- Theolocia

I

at*

dierno loquendi ufu, objective fum- quid?

ta, notat defrimam de Dto, ejusque proprie-

iO

fatibus, operibus €? cuítu: fubje&ive fpecta-

) uni

ta, eft cogmitio doGia €7' accuratior. doGiring

TEN*

de Deo €7 cultu Tofus.

ugel

ll

Ad accuratam. religionis coghitione'm omnes ,

qui

offunt, adípirare tenentur: d4oe&a cognitio

jll

fpeciatim in Theologorequiritur. |OZje&um Theo-

logiz Religio eft: ideo de Religione primo loco,

ij

H

)u

ac poftea de TTheologia agemus; ut natura theo-

Ebet

logiz? magis plene intelligi poffit,

$;

DE RELIGIONE.

brib

$ a. REL1:GrO eft Studium Deum 7*38?:; Religio

cognofcendi €7. rite colendi, Res ipfa monet, quid?

illud etiam cum fpe favoris Dei benefici

conjun&urm effe,

In communi fermone per religionem intelligi

folet docfriua de Deo & cultu ejus: fed Scriptura

?

in

nos potius ducit ad fuäjgftz'vum fignificatam ,

De-

005

l. de Relz'gz'one

(S 2.9)

Definitione declaratum ; id quod ex vocibus bi-

erg

blicis perfpici poteft, quales funt: Jggexem, svzr-

pe!l

6u D 'sog £ foste , äukaäfästx, Ma-rgs!ac ; & phraübus ;

Deum quarere , cogtiofcere , invocare , amare , TYME-

ütü

&E (hoc non eít metuere, horrere, fed revere-

Inor.

r), im viis Domini ambulare.

KHomini

$ 3. Hominum natura ita comparata

[ï!/?/J

maturalis

eft, ut quilibet ? religionis capatem , indigum,

Alie]

ef.

ad illum obligatum c[Je, interuo. con[cientue fen-

D

falig

f& déprehendere P oSsiT.

Sumus Religionis capacer: quoniam intellectu

1) ul

àc di

& voluntate libera prediti, Deum -cognofcere,

omn

amare, reverefi; quod Bonum, a Deo manda-

!pt

tum, ipfi gratum elffe intelligimus, libere elige-

Oi

re propzer Detum ; felicitatem etiam , eamque non

defituram, a Deo uteunque cognito votis expe-

& q

[

tere poffumus,

Indigi fumus Religionis: quia fine Religione

l$, |

locum habere non poteft animi & actionum libe-

atito

tarum fapiens & ad felicitatem ducens regimen ;

Yots

non vitze, inprimis focialis, tranquillitas ; non per-

Yent

fugium i

n periculis, nec folatium in hujus vitze

eerumnis ;

nulla denique fpes melioris poft mor-

(itm

funt

tem vite , quamvis illius defiderium cuivis homi-

[[77

qi fanze mentis alte infixum fit.

l

ped

Obligaros nos effe ad Religionem : quilibet in-

quud

teligere poref ex f

u

mmis quz a DEO continue

V

& ex omnimoda fua a Deo

accipit beneficiis ;

fNam inde con-

V

omnis boni auCtore dependentia.

h f

fequit

ur: neminem efle fuüi juris; Deo ut infpe-

doiino , judici, .omnes fubeffe; juítum

&ori ,

hi

etiam effe, ut optime de nobis meritum pie co-

lamus.

Qu

tamg

Con[ienzia normam judicii de Bono ac Malo,

qua

etiam non femper diftinCcte cognitam , tamen con-

ftanter tenet; qui íciens mala facit, eum occul-

Voe

tate(

tis morfibus coram Deo poenze reum peragit; ve-

lus

ra & conflante animi tranquillitate , quam diu Deum

l,

fibi placatum non habet, frui non finit: €o ipfo

litur

ergo

*

l. de Religione

«$ 3-45

375

ergo ad Deum quzerendum arcano inftin&tu com-

jyrte

peH T.

jus,

Proi

*

nde nazuräle eff bomini, babere veligionemz

]NE-

datur adeo religio naturalis, ipfi naturze hominis

VOa

morali infita.

$ 4 REUGIO NATVRALIS eft ea, Religio

Va

cujus notitiam homines. ratione. fuü RECTE naturalis

Egm;;,

quid?

utentes affequuntur.

, fm-

De recto Rationis ufu przeter Logicam , mo-

ralis etiam Philofophia precipit. — Summa eft:

1) ut animum a rebus terrenis caducis ad zeterna

[lent

ac divina meditanda elevemus ; 2) ut ad eaatten-

fcore,

damus, quz in mundo adfpeCtabili exiftunt &

matdi-

fiunt; 3) ut obfervemus ea, quz nobis ipfis in

dige

omni vitz noftree curfü contigere & contingunt ;

je noft

& 4) ut audiamus diCtamen

monita coníciene

av

tio.

Qui id ferio, aCtibus continuatis & fubinde itera-

igiotte

tis, faciunt, aliquem religionis fenfum fufcitari in

1 libe-

animo, alteque hzrere fentient, idque fine ope-

jmd;

rofis ratiociniis: quia prima de DEO cognita funt

jnpe

veritates planz, cognitu faciles, cuivis volenti

; vit?

'Tales

immo mnon raro nolenti etiam) obviz.

- gur-

funt: Effe Deum, hoc eft, effe aliquam fuimmam

fiom-

rerum omniwm caufam ; eriau: mos ab ea caufa e[fe ac

penderes Deum pie colendum effes. uemini facieudum

bet t*

quod nobis nolumus fieris Deum vemuuerazovem bouo«

ii

vum , tnalorum vindicom effes ; Deum faveutem ac pro-

MDeU

piium babere , effe vem omnium maxine optabilem , iu

fi

de O

qua fit Summum bominis Bonum.

jnfpe-

Talia pertinent ad eam claffem veritatum , quze

jlom

xowwi swyor , nOtiones communes dicuntur; quas

qui ab alio audit, licet nunquam antea cogitatas,

tamen ftatim admittat, Ífi modo verba intelligit;

Y 'Maloi

quas adeo qui fana mente eft non poffit in dubium

vocare. ' Poffunt tamen etiam ezedem primze veri-

) OCCU *

tates profundiori meditationi fubjici, & fubtili-

bus argumentis demonftrari: quod qui faciunt,

it; &ve-

ïu j)f?ll[n

babitum docle cognitionis obtinent, quem . Zheologiatm

naturalem adpellare folemus.

Á 2

ap

Ipfe

€$ 45

—I-. de Réfigione

Ipfo adeo fato eonítat, poffe homines na-

turali ingenii vi & ex rationis principiis, vera

U

acíolida de DEO docere: quod quidem gentilibus

le

/mon optime ceffit; philofophis inter chriftianos fa-

tit

cilius erat, fubtiles de Deo notiones formare , eas-

ue cum philofophize fuze principiis connectere : ne-

que vero inde fequitur, philofophicam illam religionem

eu

TOTAM farurali Rariomis perfpicacie deberi. Yruftra

Y

etiam de eo difceptatur, an illi qui nunquam ab

ullo homine aliquid de Deo. & religione audive-

catii

runt, aliquam de Deo cogitationem in animo fuo

Ted

excitare pollint? Prima de DEO cognita Deus

fe primos homines docuit, Gen. 1 & e: ab his

pe

H

.

iit,

iqua

Dei notitia ad omnes eorum pofteros per

ia

traditionem manavit.

Si itaque definitio religio-

ino

nis naturalis ftricte accipiatur, nunquam apud ul-

obi

lum hominem religio mere naturalis exftitit.

tio

"d falutem — s. — Religio. maturalir peccatori ad. confew

)

non fufj-

quendam falutem mon efj fuficiens. — Nam 1.

p

tiens 3

[iI/

ignorat culpee coram Deo contra&tx* gra-

lg

vitatem & profundam naturv corruptio-

n

N

nem; & tamen falutis initium in pecca-

m

R

tore a miferic agnitione fieri debet; 2.

t

ignorat medium expiationis genuinum;

tatu'

3. nefcit; unde vires ad fui emenda-

tori

tionem, ad coércendas & eliminandas

fed |

pravas cupiditates, & ad animum fanctifi-

jin

Bul

candum fufficientes, nancifci poffit ; 4. fo-

älixn

la ratione fua fretas nunquam certa cum

t

fiducia ftatuere poteft, num ea, qu cul-

lu

tum Dei effe putat, fufficiant; num Deo

grata futura fint ea, per qua pietatem

I7

fuam actibus äexternis' demonítrare cona-

tur;

D

l. de Religione

($ 5.6)

Ti

Verü

tur; 5. Denique de ftatu poft mortem;

]bus

$f«

beato an mifero; non habet quod cum cer-

titadine ftatuat.

.

Q-

^ D«

Peenitentia, generofa ac fincera Virtus, . fidu-

inut

cia in Bonitate Dei, peccatori, quamdiu folze

u

manent, non poffunt cértam fpem falutis facere.

m ab

I. Peniteutia, li vel maxime ferius fit de pec-

l|V6-

catis admiffis dolor, fola non abolet vel infecta

füo

reddit, quze perperam facta funt, neque damna

Jeus

) his

peccando data reparat, neque animum ita emen-

dat, quin fübinde denuo a cupiditate prava in

M

transverfum rapiatur; quo fzepius autem id con-

ipo-

tingit,

eo graviore coram DEO reatu homo fe

d-

j

obf

ringit: jam quid remedii tum fu

periï.t ? Ra-

tio peccatorem non docet.

2. Firtutis ftudium Deo placere, certum omni-

0il [äu

no eft; efto etiam hoc, dari virtutem finceram,

]l

praclaram, generofam, omni prorfus hypocrifi va-

cuam : fed quisquis de feipfo fincere fine affentatio-

".

ne judicat, agnofcere cogetur, virtutem fuam

o

ubi vel optime fe habet i

m

erfeCctam tamen effe,

nevis vitiatam, actibus re

&

& rationi, legi natu-

(CCde

re, voluntati divinze contrariis fzepe interruptam ;

id vero non poteft fiduciam in recte factis pofi-

!

h"

tam non labefaCtare, fi nihil aliud. habet quo ni-

i,

tatur.

—

di

3. Spes veuie ex Donitate Dei COncepta pecca-

tori, donec felix eft, fpeciofe quidem blanditur:z

ldas

fed plane concidit, aut certe timide fluctuat , cum

lifi-

primum documenta Juftitize, quae Deus inter ho-

mines fubinde edit, aut cafüs acerbi, aut mortis

o

adventantis dura neceffitas, & cogitatio seterni»

tatis, fecuritatem animo excutiunt.

um

Aliunde ergo firiniore prafidio. peccazori,, wut. ad fa-

qu'

lute?n perducazur , opus. eft.

]o

$ 6. ANec famen ideo Religio Naturalis con- N(;n tamen

felll

temnenda. €g negligenda ,

füd potius ipfis chri- conte-

mnendgs.

(id*

Jfianis in pretio effe debet: quia 1. in multis

i

As

rebus

(5 67

]. de Religione

rebus quid bonum aut malum, quid eli-

u

gendum fugiendumve fit, quemvis docet,

il

qui modo velit monentem audire: id quod

Il

in animi ac vitze regimine ingens benefi-

doi

cium eít; 2. quia vite etiam chrifliana ve-

ritatis ad confcientiam demonfítranda ar-

Af

gumenta, & pietatis, juftitize , fan&itatis

Cl

motiva, ex naturali religione petit; 3. quia

fua

per hoc, quod nos ad culpze coram Deo

Tn

fenfum adducit quidem, fed viam ad falutem

of

óftendere non poteít , peccatori manuduétio

Qic

fit ad revelatam religionem.

Conferamus Pauli afferta de notitia Dei natu-

78

rali. Dicitur «Agz3«« veritas Rom, r, 18. non ra-

x

tiociniis meris nitens, fed cordi infcripta, confcieu-

(fef

Ziz diCctamine roborata c. 2, 14. 15. mom detinenda

titi

in injuflitia C. 1, 18. neglectu fui reddens iuexcu-

$p

Jabiles c. , 20. ire Dei & horrendo judicio fubji-

D

ciens c. I, 18. 24. 25. 26. 28. & mortis reos pera-

Yi

gens C. I, 32.

INon deber ergo tiegligi: graviter pec-

di

cant qui hzec prima de Deo cognita contemnunt.

N

Paulus ipfe Hac pzedagogia naturalis religionis

)

infuoevangelii praeconio fapienter ufus eft. AGt.

It

X4, 15. 16. 17. & c. 17,23- 3c.

Eximias ergo ba-

éàer uriitates.

C0

-Rwælän*æ

$ T. Revelsio non modo pofjbilir, fed

Ty

etiam fumme probabili, & cum offertur,

q

poülïili.v'.

peccatori maxime op/abilit eft. Poffbilem

eífe; ipfa Ratio fana ex infinita Dei poten-

li

tia; probabilm, ex perfe&iffima ejus Sa-

llr

pientia & immenfa Bonitate intelligit: ma-

lo

xime op/abilem peccatoris, miferiam fen-

E

tien-

J. de Re?z'gz'om

(5 .7-8-;9)

J

tientis, falutis cupidi, ac vix* tamen ad

t

illam ignari, ftatus demonftrat.

Revelationem inveftigatio-

d

Confequitur inde,

& admiffione

ne feria, & attentione precipua,

æ&-

docili fub obfequio fidei, digniffimam efle.

ye

$ $. REvEraATTIO eft manifeflatio do&iri- Quid Re«

dl*

sarum ad homimum falutem aternam fpeGiantium, velatio ?

VLS

earum przfertim, quas ipfi per fe ratione

Ia

fua nunquam cognituri erant, per fimgula-

Deo

rem Dei operationem fa&la. Metonymice etiam

'em

do&rinarum . revelatarum complexus Revelatio

ii

D

dicitur.

*

Dici folet revelatio fpecialit, wut diftinguatur &

Til

vevelatioue geuerali, quee per naturze lumen fit, &

] f*

er opera in regno naturz confpicua cuivis atten-

dere volenti obvia eft; fed in generalioribus no-

Ofelle

dl

titiis de Deo & noftro erga Deum officio fubfiftit,

ll

Specialis autem Revelatio przeter generaliailla, etiam

t

Dei de nobis Voluntatem,

primam depravatae

hi-

mentis noftrze & malorum omnium caufam, ae

;em-

! peCo

divinum malis noftris remedium in Mediztore ac

junit.

Redemtore paratum oftendit, eoque cultum qui

Deo dignus & gratus fit, &

jonis

peccatore preg&andum,

A.

magis determinate docet.

T

Etiam ideo fpecialir dicitur , quia pauczr tantmm

contigit, fed ad id a Deo fapienter deleCtis, ut re-

fl

rum revelatarum notitia per eos cum aliis quo-

que , five ore five fcripto communicaretur.

üfs

17

$ 79. Revelationem vere. fa&ium effe, certa Quomo*don

av

hiftoriz fide conftat. Deus Scriptura tefte /28a?

immediate fe manifeftavit, initio, primis

$

hominibus; deindePatriarchis; poftea Mo-

d

ophetis: denique per Je-

n-

fi; poft Mofen VP

À 4

fum

Il

($ 9.10)

l. de Religione

tis,

fum Chriftum Filium fuum; quiidem porro

j

per Apoftolos doctrinam falutis ubivis gen-

lcu."zt'

tium promulgari curavit.

Inor

fut

. 1d fa&um r. moAvgepue, per partes, fucce[[re,

:

(t

prout Deo tempeftivum vifüm, novis revelatio-

nibus generi humano fuccurrere, 2. meXvrpémus,

fgm

variis modis : per füfcitationem cogitationum inter-

t ]

,nam, ecftafes, vifa vigilantibus oblata, fomnia,

Ü

(

du

angelorum apparitiones, immediata ipfius DEJ al-

loquia. Num. :2, 6. 7. 8. Gloriofa inprimis fuit

euli

Legislatio Sinaitica; & multo magis illa omnium

ecqua

m

maxime illuftris manifeftatio per

Jöefum Chriftum,

Hebr. 1, 1. 2, 1 - 4. 12, 25. 26.

j

dioj

as vdo—

$ xo. Objetfum Revelationis funt do&rime

tirf

G&rinas

de vero Dei cultu €7 de via ac modo falutit, Ha-

vell

£outingal.

Vex

rum przecipuas Ratio fibi relicía nunquam

affequeretur: fed in revelatione fcripta paf-

fim etiam repetuntur religionis. naturalis

et

do&rinz. Utrumque docet ipfa facri co-

dicis infpeétio,

Sunt in eo dogmata ratio-

pa

ni fibi reli&ze inacceffa, quze Myfteria vo-

m

camus; funt etiam veritates naturaliter

'fil

cognitae.

]

Til

Mytteria abeffe non poffunta do&trina revelata z

hoc ex notione revelationis evidens eft. Sed prze-

»!

l

terea veritates etiam naturaliter cognofcibiles in

M

alloquiis DEI fe revelantis atque adeo & in Scri-

ptura repetitas inveniri, mirum effe non debet:

j

X, quia homines fibi relicti plerique ne quidem na-

d

turalem religionem difcunt aut magnopere curant,

quin erroribus, praejudiciis, oblivione, obruatur

U//]

earum veritatum memoria.

2. quia in Scriptura

multo luculentius docentur & purius,. quam ab

ffo

hominibus in. tanta Rationis imbellicitate fieri fo-

let ac poteft, . Adhaec 3. auctoritate DEI loqu

en-

tis,

/ l. de Religione

($ 16115

-

T0

tis, & confirmantur, & graviter inculcantur ,

fubinde & ad confcientiam, ne nuda & otiofa fpe-

) n-

eulatio maneant, applicantur.

Hine perperam id

inopprobrium Scripturee Profamitas rapit: perhoc

ipfum enim veritatibus maturaliter cognitis. in

rrge,

$

criptura accedit tanto major claritas, certitudo,

u

TU$ ,

fcecunditas, efficacia; adeoque fumma Dei Sapien-

tia potius ex eo elucet.

(er-

jt,

Speciminis loco fint, quze Pfal. o4, 8. 9. 10.

j

dicuntur, ubi impietas ex ipfa naturali religione

Ut

caftigatur : /nzelligize o bominum ftupidiffimi & infami -

iil

ecquaudo fapieris? — Scilicer aurium. fator non audier ?

Oculorum formazer non cerner ?- gentium puuiror nom

ff

penas fumer ? Et Efa.40, 21. n nefcizis? an tion au-

diviflis. an . mon vobis olim indicatum eft ? au ignora-

n

1is fundationem terre ?. Et v.a6.. Artollite iu fublime

veflres oculos, d?* ad[picite, quis illa creaverit, Con-

lte

textus totos conferenti, quam h:ec foecunda fint,

manifeftum fiet..

an

af

$ rr, Primaria inter do&trinas revelatas Quenam

lis

eft promifjio gratie m Redemtore,. €7 falutis ex primarias

(s

fide im Redemtorem, AG. xo, 43. Hhuic C]Jefu,

Q

pacis nuncio, omnium domino,; judici

701

emnium, v..36.42) omner prophetg teflimo-

a

miüum dant, peccaiorum veniam confequi .per: mo--

men ejus, quicunque credat in eum.

i Cot. 3.

u

-

11 Fundamentum (fidel ac falutis c. 1 & 2)

$u

aliud jatere nemo potef? , prater id quod jabfum

w(ïïlï'

0ft,. quod eff Sefus Cliriffus. . Eph. 2, zo. Cre-

yt*

o

dentes faper apoftolorum €7 jarop/zemmm funda-

n

mentum exfiru£ii, anguli capite ipfo, Jefu Chri-

atil

(j

flo. ldem fere (adhibitis Efajce verbis ex

Ü)

0.28,16) Petrus docet 1 Pet. 2 4. 5. 6.

0-

n-

Á 5

Exiani

f

lo

L de Religione

($ iI-—Ig)

Eriam ante Chviflum inde a primis generis hu-

mani temporibus hzec promiffio data & fide accep-

tanda fuit, & credens non nifi per hanc fidem

I

DEO placuit, prout ex Ebr. c. rrtoto, ac fpecia-

li

tim ex Abrahami & Davidis exemplo, Rom. 4,

& 6. allegato, patet.

Huic ergo de Redemto-

U

re doCtrine tanquam fundamento, omníis omuium

p

vemporum vevelaza veligio innititur.

j

$ 12. Adeoque RELIGIO REVELATA

]

Religio

revelaia

eft in/itutum a Deo profeGum , pectatori oflen-

li

quid.

dens, quo patio Dewn, ex promiflione gratize

i

penitius cognitum, cuítu fpirituali €7 fide in

ln

Redemtorgem animato , glori]ïmre debeat,

ü

Eadem

$ x3. .Religio revelata per ommes etater,

X

fuit per

atriarchalem, mofaicam, atque chriftia-

ommnes ata-

nam, quoad fubflantiam eadem fuit, Eadem

1

Ief.

li

enim fuit do&rinz fumma ($ 11 indica-

li

ta), & idem modus per fidem in Redem-

l

h

torem Deo vivendi.

Sic Petrus teftatur

K

AG&. 4, 12. iu nullo alio falutem effe : & Paulus

!

Hebr. 11,2. prifcis jam temporibus viven-

L

tes, fide teffimouium (favoris divini) ma&or

ee: & v.6. in univerfum /fime fid

f' fieri nom

po[fe, ut quis Deo plateat.

Aliqua omnino diverfitas diverfis zetatibus fuit,

Ínitio non iidem, qui poftea , fouzer erant, equi-

bus doCtrinam revelatam difcebant; non eadem

cognuitiomis diftinCtoe en[ura; non iidem in cultu

vitus: fed inter has omnes varietates ipfa religio-

nis fubftantia ( falus uempe peccatoris ex fide in Redem-

zorem, d ansmatum bac fide ffudium [an&e, juffe,

' piej vivendi) eadem femper manfit.

$ 14

I.v de Relipione

($ 14-15)

II

hü

»

$ 14. Religio revelata non ab omnibus in- Quomodo

jem

corrupta fervata eft. Prima hominum defe- integra

Cla

8io fiebat ad profanitatem & atAeifmum , ervata.

l;],,

WO

Gen. 6, 11. 12. Ep. Judze 15.

Sucgefïït fü-

f

perftitio & craffa idololtria, Jof. 24, 2. Hiob

31;26.27. unde nata religio Chaldzeorum,

TÀ

Perfarum, 7Egyptiorum, & univerfa Re-

fl«

ligio Gentilis. lIfta duo extrema qui vita-

u

re volunt, nec tamen ratione fua ad veram

4

revelationem inveftigandam recte utuntur,

ex alia parte a via re&a aberrant; dum

in naturali religione fubfiftunt.

iltty

lt«

Integra tamen fervata eft revelata religio r.in

enm

fanctis patriarcharum familiis, beneficio inftitutio-

nis paternze ;

d

E

in ecclefia ifraelitica, per doCtri-

Qu

nam & fcripta prophetarum ;^ 3. in ecclefia chri-

a.

ftiana, per apoftolos eorumque libros etiamnum

fuperfites. Aliorum etiam minifterio Deus in affe-

£al

renda veritate ufus eft; quibus quovis tempore

fubeunda varia fuerunt certamina.

[us

eti*

$ 15. Noftra zetate do&rina hujus laci Quinam

Ri

adverfarios habet z. 4heos ac Deiflar, re- ad-veï;/äriz"f

)u

ligionem omnem negantes; 2. Naturalifias,

xeligionem revelatam repudiantes, inter

j

quos tamen prudentiores ac doctiores mo-

lUï'

jefi

deratius quam reliqui agunt; 3. Aafiouaki-

M

ffas. admittentesrevelationem , fedScriptu-

gIO'

"

ram & revelatam do&rinam Rationis jue

"b

dicio fubjicientes.

Hujus

L

z

12

($ 16.15)

l, de Theologia

Hujus generis opiniones nafcuntur ex fuper-

li

bia Rationis, fibi fidentis, defeCtuum & imbécil-

T

litatis fuze parum memoris.

fr

fà

füb

DE THEOLOGIA.

[

u

$ 16. TuxoroariA generalius denotat

Quid theo--

nj

logia natu. doGirinam de religione undecunque hauftam ;

I

ralis.

hinc uti Religio partim naturalis partim

- yevelata eft, fic etiam Theologia naturalis

df

difingui ab revelata, & íeorfum confide-

Ti

^

rari poteft.

lul

TuEOLOGIA NATV RALISeft doffrinarum

Qu

de DEO €? rebus divinis uberior & & principiia

QX

qohilofophicis dedu&la cognitio.

&

Ex notione religionis intelligitur, dwas illius

l

partes efle debere: rzbeorezicam , |quze notitiam exi-

ftenti:e. & perfeCtionum atque operum Dei; &

tui

practicam , quze officia ipfi debita diftincte & erudi-

(le

te explicat.

lllud Metaphyficze ac Phyíicze, boc

moralis WPhilofophiæ munus elt.

M

Q 17. TuEoLocra REVELATA eft do-

Tut

Quid theo-

logia reve- éirinarum veligionis, & facris litteris hauflarum,

p

daía.,

coguitio erudita cum docendi fævmlmte co.ayfuæzzäïa.

Qu

Sive principium, five obje&tum, formam, fi-

4

nem coniideres; undique aliquid de theologize u-

zura ( üuole fautta, mentioccurrit, quod admo-

[

neat, religiofe in ea tractanda verfandum effe.

ls

, Eo etiam ducunt formulze biblicze: Zo&riza Dei

Y

A€. 13, s. Ghrifli Col. 3, 16. — dectrina fidei 1 'Vimn,

li

4» 6. juffitie Ebr.

5. 13.. tiy[lerium fidei 1 'Tim, 3, 9.

Te

Jalubres. Domiui nofiri Sefu Chrifi fermoues C? pieta-

zi5 docivina v 'l'im, 6, 3. pyudentia juftlorum. Luc, E,

C0

dej

17. cognitio faluris Luc. r, 77.

des ele&oruw Dei,

tan

cogUiio veritaris ad piezazem ducens cum

puerae conjunCta Tit. 1. 1. 2,

fpke vite fem-

lit

Dicta

.

T. de T/mologiä

($ 17.18)

13

-

- Di&a hec agunt quidem de doctrina chriftiana

infe, non de erudita ejus cognitione: fed doctri-

-

na

fanectum, cum erudite, philologice, critice

tra

atur, definit effe obje&ctum divinum, finibus

fuüblimiffimis deffinatum. |Commendanda enim eft

fidis bominibus , qui fuzuri frnt ad doceudum idonei,

r Tim. 2, 9. Conf. Chrifti dictum de .Seriba cho-

JLAt

mine feripturze perito) ad reguum celorum edotio.

m

Matth. 13, 52.

ii

$ 18. V'heelogia revelata e Scriptura peti €? E Stripin-

ilis

difii debet.. Nam 1. agit de falute peccato- "a petenda,

d*

ris: de hac autem non nifi ex verbo DEI

inftitui poffuznus.

2. Primarium theolo-

nl

Agiæ caput, evangelum crucis C/zrijli, huma.«

n fapientio eft ftultitia x Cor. z, 18. 2 1.

'ipii&

& bona [alutisr nemo revelare poteft nifi Spi-

liqs

ritus Dei, 1 Cor. 2, 6—15. idque in Scrïpf

XI-

tura fa&tum effe, infra docebitur: vera ergo

&

jQi-

theologia non poteft nifi e S&riptura difci,

lu

3.-Àd operam ecclefize navandam ille de-

mum idoneus eft, quem facra Seriptura fa-

(l

quentem reddit ad falutem 2 Tim..3, I5:17.- 0*

llll

qui Jérmomibus fidei inmutritus eft. x Tim.

j

j

4, 16.

ii

Confequitur liinc: r. 'Theologiam totam niti

07

teftimonio & auctoritate Dei, in Scriptura loquen-

tis; 2. Theologum continuo debere Scripturam

De

verfare, ut ex ea, reCte interpretanda, difícat,

j

quid derebus divinis docendum fit; 3. Nihil debe-

re aifirmare, nifi quod certo fciat in Verbo DEI

»

comprehendi; 4. Nihil defuo affuere, nihil etiam

tl

37

demeres Scripturam unice, & accurate,, & to-

Du,

tam, fequi debere.

Hoc tutum ab errore p:zefta-

ít

bit, liberum quidem ab auctoritate humana, fed

14

($ 18.19.)

L de Theologz'a

Ttil

& in do&rina ecclefice recepta moderatum zeque

ac fdum depofiti falutaris cuftodem efficiet.

110

Quaenam

$ 19. In hoc ftudio revelatas religionis

Kationisin do&trinas e Scriptara cognofcendi, Ratio

li

£nparies. dLumana Ufum quidem, fed nequaquam AMagifie-

Cipi

rium habzt: doCtrinarum enim nec interpres,

(b í

necjudex, nec norma effe poteft.

vea!

Rafio ufum habet in theologia & Scripturis fa-

Bion

cris difcenda: mens enim humana ratioci-

lero

nandi facultate predita, Scripturze verba

confiderat, verborum fenfum percipit, no-

bitare

tiones e verbis hauftas inter fe comparat,

Scrp

Qs

quid ex illis confequatur, intelligit; fed

Wob

jiis,

omnis hic ufus minifterialis tantum atque

organicus eft,

Ralio nom efW interpres. do&irinarum Scriptu-

fv

rz: quia verba quidem Scripturze intelli-

$, €

gere & interpretari poteft ; fed rer per vere

dot

ba fignificatze mentis humanz captum lon-

ge exfuperant.

aC

Ratio non ef judex do&irinarum Scripturg :

text

quia rerum in Scriptura revelatarum ratio-

frnol

nes internas nemo poteft intelligere; mul-

len

to minus plene comprehendere; omnium

hij (

minime nexum earum inter fe & cum na-

3 1

turaliter cognitis totum perfpicere; ex quo

Cor |

confequitur, femper aut fruftra fore, aut a

beng

llexi

vero plurimum aberratgtos, qui do&rinz

T£U£-

]. de Theologia

(5 I 90 20)

I5

m

revelstm veritatem e princlpiis raZiomir de-

monfítrare conantur.

OQIS

AMulto sminus Ratio eff norma revelatg dþäïrz'-

dntio

((UIO

ne: quia nemo potefít a priori & ex prine

i)n

cipiis philofophicis determinare, quid Deus

Jfe5,

de falute peccatoris conftituere; quid re-

velare de eadebuerit? & quomodo? Reli-

r

gionis ergo revelatz conftitutio plane a li-

i

bero Dei arbitrio pendebat.

'etba

Scripturze divinitas ita comprobata eft, ut du-

I«

bitare de ea jure non poflis;. adeoque ea, quze

Scriptura perfpicuis verbis clare nos docet, non

iAl

opus habent philofophicis rationibus demum com-

i

probari. "Theologia revelata non rationis princi-

plis, fed teftimonio & auctoritate Dei nititur.

itqu

$2o. FogMAn theologize hzec duocon- Quz . for-

j 1pr£

ftituunt: z. erudita doCtrinarum cognitio; & a thezolo-.

2. erudita earundem communicatio, five $/^*

vel

docendi facultas.

Y

Vt coguitio erudita, exquifitior, amplior,

lo

accuratior fit, requiritur r, ut doctrine e

textu Scripture (originali potiffimum) co-

fuft .

gnofcanturj 2, ut do&rinze ejusdem argu-

at

menti, quia fparfz variis locis occurrunt,

my

füb certa capita , five titulos, colligantur;

nium

3. ut concinno modo ordinate in unum

u

corpus , quandam velut artis formam ha-

xl

bens, redigantur; 4. ut apto & continuo

gt

nexu, quo unum dogma ex altero intelligi

A

Pomta

d

16

($. 20)

L de Truheologia

pr

poffit, conjungantur. Hæcfl"h.eologiæ for-

ma dicitur /7/emntica,

10,

Dotendi modus eruditus h'äec fibi !Pt'o-

/äebl

pria habet: z. ut do&trinas determinate ac

vel

procife proponat; 2. accuratis & perfpi-

the

cuis definitionibus & diftindtionibus, quan-

ál |

tum res patitur, declaret; 3. argumentis,

f

que etiam fubtilioribus erroribus occure

fica

rant, confirmet; 4. terminis & formulis

D

commodis eas enunciet; 5. aliquando va-

Yem -

60"24!

rüis etiam obfervationibus hiítoricis eas il-

fhiluts

luftret.

H»ec theologiv forma dici folet

pron

W

"Atroamatica.

adf

Sunt, quibus tetmini ac formule theologo-

I»"OCII

rum valde difplicent.

Sed r. funt in fe mmnocens

Ti

tes: nihil addunt in doCtrina aut mutant: quoad

iler

*

rem iüem dicunt cum Scriptura, 9. faciunt ad

QUi t

^

nervofam & rotundam brevitatem ; ad thefes de-

Cïa,;

terminate, cum preeciüone accurata enunciandas ;

Yite

aed ambiguitates tollendas; .ad excludendas falla-

cias fub thefibus non determinatis errores noxios

f.

furtim in ecclefiam invehere conantium. 3. Modum

det]

hac in re fervandum effe, dudum ac fzepe cordati

inter ipfos noftrates Theologi monuerunt, exem-

ffïin;

plum etiam moderationis prudentis in fcriptis fuis

przebentes, 4, Publice coram coeetu promiícuo acroa-

Jt,

maticis abftinendum omnino; fed non ideo pror-

j

fus hze formulze inutiles funt: monent enim do-

centem , quo pacto etiam in ipfo populari docen-

&j

Vej)

di genere, pro függeftu & in catechifando, cau-

te & accurate loquendum fit. 3. Antiquiorà theo-

logorum fcripta qui legere voluerit, mnotitia ter-

Ver

minorum ac formularum theologicarum carere non

tend

poteft. Legi autem ea debere, cüm bonse frugis

plurimum contineant, noftris etiam temporibus

äjfan

pro-

) l. de Theologz'a

($21.22)

17

jl

profuturee immo neceffarixm , non

rOo, qui dubitaverit.

: facile erit ,. fpe-

$ 21. Theologim fimis efü, [ülur ium ipfus Qui:fnis.

t

Hoc

Iheologi, tum aliorum quos docere debet,

eN

vel ex eo patet, quia Scriptura, ex qua

i

theologia difcitur, eo data eft, ut homines

ll

ad falutem perducantur.

Addendum in-

ltis;

figne illud Pauli di&um z Tim. 4, x6. Hoc

fs

faciens €7. te ipfüm fervabis €7 auditores tuos.

ülis

Demonftratur his Pauli verbis, hunc effe fi-

Và

nem theologiz, ut primum ipfe tbeologus fapiems ,

éonur, beatus , ac Obtento hoc deinde & ad aliorum

$1

]neft etiam

falutem promovendam idoneus fit.

non tantum muneri ob-

(oet

promif]n opis divinze,

eundo, fed et antecedenti ad. illud praeparationi

adfuturze,

In Scriptura certe nemo ad docendum

ogo»

rit,

vocatus legitur, quin ante a Deo przeparatus fue-

cenie

Obfervato hoc cavebitur, ne circa finem

yod

aberremus a reCto tramite: quod illis contingit,

quitaurzum eruditionem ,

emendatione fui negle-

i ïa«i

us

€ta, aut omnino magis aliena (honores, opes,

piss

vitze commoda) tanquam fcopum fibi proponunt.

fallt«

$ 22. Ex hattenus di&lis judicari poteft Tj,ofopiz

)XmS

ln

de theologive natura.

Theologz'a prout do- indoíes

«t

&rina eft (obje&tive fumta) vera, cería, ef- P^ acfica.

vettt

; fkliS

Jficax , tofa pra&ica efl. — 'era eft, quia nititur

027

infallibili Verbo DEI: Cería,; quia habet

PrOï*

evidentiam teftimonii in claris Scripturz

l qo

ycen^

verbis: Afírax, quia continet do&rinam

cau

Verbi divini, quod illuminandi, conver-

theo

)U

tendi, fan&ificandi vi przeditum eft: Pra-

cnm

f

&icam denique theologiz; naturam varia

quüs

B

com«

P

18

| ($22.23)

I. de T'heologia

comprobant; Eft doctrina de eo, quid fa-

T

cere. debeamus , ut. faluemur A. 16, 3o. 31.

u)

Eft perfpicientia verbi divini , cujus nos fa&ores

Áitle

e[fe oportet, Jac. 1, 25. qu2e non intelligitur

gmit

nifi obfeguio voluntati DEI pruflito Joh. 7,17.

al

nec /alvat nifi facienter Joh.13;17.

p

Praxin hanc trBRx svwnaorrcr in feriis exer-

citiis penitentie d» invocarionis ponunt; cHEMNI-

LP

TIUS in feria praxi juffificationis: utrumque plane

Qu f

ad mentem Scripturz, Paulus enim praxin evan-

gelii fui ponit in obfequio fidei , Rom. x, 5. & Pe-

qu i

trus, ubi ad proficiendum in cognitione veritatis

- hortatur, ad gu//um provocat, quo experimenta-

hlutis

rl .

litercognofcamus , quam bouus fit Dominus. 1 Petr.

;2«

L

Etiam doctrinze theoreticze, fpeculatione con-

tonfti

ftantes, practicz funt; non formaliter quidem , fed

pura

tamen remote & virtualiter: docentur enim pra-

Diec f

xeos caufa, ejusque fundamenta, modum, ac mo-

tiva oftendunt, ad Deum cum fiducia quzerendum

& invocandum.

Sic dogma de Perfona Chriíti,

mls.

ln (

quantumlibet theoreticum, tamen magnum pietatis

myfterium eft. Omittere talia in coetibus docendis,

(uod

eít luxare compagem cceleftis doctrinze: quze non

tantum caritatem , fed fídem do* caritazem juu&tim

(

commendat 2 Tim. z, 13. rjoh. 3, 23. prout

liri f

Chriftus, fummus Do&or, & Apoftoli, ac tota

þïOpop

omnino fcriptura, cum ageudis eziam credeuda. con-

Wt

jungunt.

SCTiptu

ts

et fuperna-

$ 23. Theologia prout. cognitio eft (fub-

tügnit]

furalis.

D

je&ive fpectata). eff habitus fupernaturalis, fub

necæ&

gratia Spiritus San&i. acquifitur vel acquirendus.

Opem

lta ]

1. Kft habifur: quia ficut a quovis credente

eXiffa

Viter

aguitio Ueritatis requiritur Tit. 1, . & intro-

$

[peio in interiora verbi divini Jac. 1, 25.

N 5o,

&

Wey

I de Theo!bgia :

($23)

19

d frþ

& jän/&r exercitati ad boni & mali difcretio-

*0310

nem Ebr.5, 14. ita multo magisabeo, qui

ret

fideles in ecclefia docet.

^

2. Eft habitus fa-

ptur

gernaturalis; quia quilibet credentes debent

h!

eífe a Deo do£ii , Joh. 6, 45« illuminatione a Deo

grofé&la o Cor. 4, 6.. & Japientia. fuperne data

"r

MNT

Jac.3, 13—18. ergo multo magis theologi,

yhne

qui funt credentium doctores, 3. Ad eum

«

&b

opus eff gratia Spiritus San&i; quia doctrinze

TC

TEQU

falutis cognitio tanquam depofitum per Spi-

met

l

rPetr

ritum San&um cuflodiri 2 'Tim. 1 13. 14. & in

conftientia. pura teneri debet 1 Tim.3,9. quae

? (l

, d

pura effe non poteft nifi per fidem AGt. 15.9.

1 pra

nec fides exfiftere fine Spiritu San&o 1 Cor.

fiü

nouru

12;30

4. Hic habitus acquiri debet: quia

nriti,

non datur immediate, íed per verbum;

felatls

o

quod femper legitimum fui ufum fupponit.

e on

ul

Communiore loquendi ufuü omnes illi appel-

lari folent zbeologi , qui religionis doétrinas erudite

UM

proponere, explicare, confirmare, defendere no-

; (

runt: neque confultum eft, aliquid hic movere,

m

Scripturam tamen Ífi audiamus; 4£ bomiwe Dei ad

docendum apto requiritur, ut exquifitiorem illam

cognitionem theologicam non folis ingenii viri-

([nb»

bus & induftria humana (quamvis hzec prorfus

neceffaria fit), fed per

atiofam Spiritus fancti

ji

operationem fub aífiduo

V

erbi Divini ufu, nactus

p

TH

fit, ita ut divina de veritate convictio in mente

exiftat. Hoc moneri opus eft, quia diferte & gra-

viter Scriptura pronunciat de periculo eorum ,

qui

j

res theologicas traCtant fine timore Dei.

Sic

Pf. 5o, 16 —22. reprehenduntur , /fazuza. divina. enar-

j

vauies d&* difciplinam samen odro habentes, & Rom.2,21.

2

72:0H

20

($23—25)

L de Theologia

non. doceutes fe.:pfos ; dum alios docent. ^ Tales

De

&oixipo. n0n probazi, Y Cor.

*

[

[rr

"as dazuri dicuntur Jac. 5, 1

), 297. & graviores E

1j

Subfdinad 9 24. Ad habitum theologiv? comparan-

&XC)

Qvi

theologiam dum pro praefente religionis & ecclefize fta-

f

toti

uafurülia tw (preter animi dotes, earumque appli-

cationem) opus eft vario apparatu eruditio»

[Unil

H

ais human?e: Linguarum, Philologize, Cri-

C

o

tices, Antiquitatum , Hiftoriz etiam &

[

[

Al]0

Philofophie ; cumprimis regularum her-

DT

menevticarum peritia; aufcultatione, le-

&ione, exercitatione augenda.

Eftinhiszodus: excujusvis deffinatiote metien

l0s

dus.

p

- et fpiritua-

$ 25. Sed multo magis neceffaria funt

giE

lia.

J[uibfidia fpiritualia: Gratia Spiritus Sancti do-

Ti

cens; convertens; renovans; ipfum etiam

fgnc'

lic

naturalium fubfidiorum ufam, ut diftra-

lia

&io caveatur, honori Dei omnia confe-

gio

dla

crentur, dirigens.

Impetrant hanc gra-

funt

tum

tiam: preces ; ufus verbi divini; & praxis,

to

omnia ad conícientiam applicans. -

Tur

—— À

Yd

Infipne eft axioma: 'Theologum fieri Ora-

tione, . Meditatione, "Tentatione; in quod prze-

pat

clare b. HAFENREFFERUS

nofter commentatus

dOCe

eft, adhibitis felectis e Pfalmo 119 effatis,

Orarionem cuivis Sapientive indigo Jacobus

commendat (c. 1, s. po/fuler fapieuziam a. Deo).

Meditatio. confiftit in le&üone Scripturze: cum

üij

affiduo veri fenfus fcrutinio CA&. 8, g0. inrelli-

logig

girue que legis ? ); applicatione ad nos ipfos

(1'Tim, 4, 16, Zzexe esavrg) 5 excitatione animi in

f

euim

I. de-T'heologia

($25—27)

2i

Ti

Deum (2 Tim. r, 6. uz refufcites douum),: &.,fïdeïi—

f [

tate (2 Tim. 3, 14.. permane iu eis, qua' didicifli ;

H

im. 6,20. o Timorbee , ferva depofisum).

Tenrario theologum non unius generis lucta

J

exercet: 1) cum dubitatione, de veritate Verbi

la

divini, de gratia Dei, (1'Tim. 6, 12. cerra bonum

fidei cerzamen) ; 2) cum vitiis, quze theologo per

2

totum & ftudiorum & facri muneris curfum infi-

diantur (o lim. 9,22.. fuge. juveniles. cupiditazes ;

Ill

1 Pet.5,2. 43 euoepoxepduis); 3) cum adverfitatibus ,

,U

ex communi vitz miferia;. mundi contemtu & im-

piorum infeCtatione. (2 "Tim, r, 8. we re pudeat te-

m &

fümonii Domini noflri; C.2, 3. adverfa parere ut

liet-

&ouus efü Chrifli miles). .

11'

$ 26. Do&rins religionis inter /chrif*cia—ä Drtei

nos varilz'sj modis mvejiigari . propom , defendi ;theologiæ,

t

applicari debent: hinc varie Partes theolo-

fuit

giv nate funt.

Non alienum erit,

eas hoc loco enümerare;

hi do

nam non üno modo profuerit, ambitum doctrinse

Dandum autem

&

Jam

fanCtioris totum fubinde luftrare.

ic aliquid confuetudini: que communiter, ta-

dj

Ia

lia quoque, quze non proprie theologia five reli-

vlilte

gionis doctrina, fed hujus potius adiumenta, fubfi-

dia, applicatio practica, comimunicatio cum aliis

funt, ad theologiam in univerfo ambitu fuo fpe&ta-

g

tam referre folet. Quo brevioribus nobis effe liceat,

ax

& omnis tamen confufio caveatur, illud quoque

monemus, uti theologia generatim vel obje&ive

vel fubjective fpeCtari folet, ita & quamvis illius

Oa

partem , prout efj do£rima, ; aut prou: eff ageudi

j or?

docen)dzfgue facultas && ba&uit'u:,þpoiïe confiderari,

$ 27. PancEs igitur theologize forte,fïg -Theblogz'a

mCObU,

difponi facillime queants. ut omnem.theo: Pibfica:

)

ujeetias

] Clhn

logiam dicamus partim. Biblicam effe , paki:z'm

/i

v

"

*

Í 105

Sy jiematicam.

TuEOLOGIA BIBLICA eft,

In

B a

quas

pam

22

($27.28)

L. de T'heologia

quae do&rinam relz'gz'om's revelatg in ipfa Scri-

Di

piura inveffigat. "THEOLOGIA SYSTEMA-

[

Tl1CA eft, que veritates divinas in. Striptura

ll'?alfvm propofitas , in facilem €7 perfpicuum ór-

uri

[

dinem. colleGas proponit.

con

[

Partes

fual

$ 28. l.Theologim biblice facaltas fenfim

theologig

& nonnifi per gradus obtinetur: hinc tri-

didio

biblica ;

plex comprehendit ftudium:

fidi

f

(r) Omnium primum eft ftudium e fingu-

lis Scripturze locis vER V M SENSVM eruen-

fünt

di, explicandi, confirmand:.

Continuato hoc labore impetratur intelligentia

tra]

Scripturze, qui habitus sbeología exegetica vocatur.

epl

- (2) Proximum eft ftudium in Scriptura

pof

Sacra DOCTRINAM SALVTIS invefligandi

Áiffr

€7 demonflrandi,

tate

Dl

Duplicem finem propofitum habet: Alter eft

Y01

dicdlorum , quse de credendis & agendis agunt in-

bon

selligeniia s alter vero perfpicientia doclrine in his di-

fri

€is contentz;. Atque hzc obtinetur & augetur

4) conferendo inter fe loca Scripturz, quz feor-

y4

füm antea confiderata & intellecta fuerant; 7) ex

Tom

tio!ag.

£ando.

collatis alia eliciendo; c) eruta ad varios ufus appli«

— (3) Sublimior gradus eft /udium integram

At

OEcoNoM1AM DIVINAM folerti Scriptu-

rarum inter fe comparatione obíervandi &

UI

explicandi. Nobiliffima ejus pars eft T Eo-

or(

LOGLA PROPHETiCA, quz theologiam

fap,

etiam-T v P1cAM comprehendit,

4

Osco-

23

I. de Theologia — ($ 28—30)

N

OxcowoMrA prviNA eftordo ac sodns, quo

Deus inde a mundo. condiro usque ad. con[ummationem

MA*

feculi , im regimine mundi d?* Ecclefre utizur.

'l'sEoLoGrA PROPHETICA eft, que varicinia i

phura

facris lizzeris coutenta. [crusatur , eorumque verum fen-

Itj if«

fum . explicaz ,

d* complemeuzum , quoad de eo certo

conftare poteft, o/fendit , ad fidei, fpei, & patien-

tize confirmationem & ecclefiz in fapientia fpiri-

n(im

tuali profecCtum.

''uEgoLoGriA TYPICA e

ft, que fururorum pra-

(f

di&ionem , ex inrentione DEI fub vebus, perfouis d»

faclis larentem , in. Scriptura facra. fcruzarzur d». expli-

€üfe

Infl

$ 29. SvasrpiAtheologiz biblicee duo Subfidia

Aitl

funt: 1) Hermenevtica, & 2) Eruditio biblica. tlfm.logz'æ

1DAnC(?s

I. HERMENEV TICA 6f fcientia regulas d? fubfidia

gentia

iradens , qua ad Scripturam vette iutelligendam d vire

at

explicaudam pertinent ;

2. Ad EnvupnriTIONEM BIBLICAM Varia referri

(ufÀ

offunt: I) Seripture d» fingulovum librorum noriria

bifloricas 2) Critica Sacra, de textus facri integri-

gandi.

tate & genuinis leCtionibus judicare docens; 3)

Pbilologia facra , linguze hebrzeze, & grzeciin No-

er e&

vo Te

j

amento textus ,

enium , idiomata , ac ver-

borum fenfüm grammaticum confiderans; 4) Hi-

jt i

js d

floria temporum, quze in Scriptura memorantur;

getur

5) 4nriquitares ac ritus, hebrzeorum, graecorum,

jeot

romanorum; 6) Biblica denique Geograpbia, Cbro-

tologia, Pbyfica, « Matbefis. Conf. $ 24 fcbol.

LE

d

$ 3o. lL. T/wologia fijffematica commode Juffematica

in catecheticam & acroamaticam dividitur.

gf 07]

Theologia cA TECHETICAeft, quae do&ri- vel cateche-

1ptu-

fica,

nas religionis primarias, emaxime necgglzria:,

;dl i

ording bomo , [»d facili, €9 modo ad rudiorum

p

saptum attemperato proponit,

)glülll

n vel acrate

Theologia AcRoAMATICA eft, quz no

tan

. maticas

B 4

o

24

($ 30—32)

L de Theolbgia

tantum primarias, fed omnes de credendis A

&

agendis dobirinas ampliore €7 accuratiore modo

liij

explicat; probat; praxi varii gemeris applicare

de

docebg tomira adverfarios defendit ; fata etiam

f

Arat

. dotirinarum prudenter. confiderat,

Sunt ergo quaruor theolo

giv acroamaticze (am-

purt

pliore fignificatu fumtze

ii

partes: A. theologia 4og-

matica; D. prachica (ftrict

iore fenfu fic diCcta: nam

alias omnis theolo

.

nf

D. hiflorica.

gia praclica eft); C. polemfca;

Cam

de ft

Tnaot

dogmatira;. . $ 31 .(À) Theologia poaM A TICA (quze

&t

etiam Zhetica aut pofitiva dicitur) do&rimas de

eonf

lem,

eredendis proponit , explicat , argumentis firmat,

med

vindicat, ad praxin referre docet.

Credendorutm fütmma comprehendit doétrinam de;

tj

DEO, de Chrifto

iaj

ne ,. modo.

, de falutis noftrze czu,;tfls , Ordi-

!

eun

qragica ;

$.32. (B) "Theologia »R AcT1cA eft, qua

de

ftiedii

do&irinay de agendis explicat ,

probat, €7 izd fpe-

cialiora applicat,

[ [

Agendorum fümma. comprehendit doCtrinam de

juu

ftatu & officiis regenitorum, de exercitio virtu-

fizma

Tltey

tum, & vita chriftiana tum privata, tum fociali,

A

genda ergo ipfa non funt unius generis, & mo-

f

dus illa

applicandi itidem varius eft: hinc plwres in

ï()gia

theolo

l

' bent..

gia practica. parses. fpecialiores. diftingui ^ de-

Comprehendit nempe 1. zbeologiam mora-

lem; 2. pafforalem ; 3. cafualem ;

& 4. Jurispruden-

Liam ecclefiafficam,

Juvabit fingularum notiones

jb l

diftincas in promtu

habere,

7j

1) Theologia MORALIS eft, quae offcim

&

quorumvis zhriflianorum communia e Scriptura

£X

eft,

I de T'heolopia

($ 32)

23

ixä

exp/z'mt at probat, eoque fideles ac renatos üd

Z

vitg [au&imoniam dirigit.

Iyre

Antiquiores eam in theología dogmatïeä tra-

debant: a qua quamvis feorfüm tractari poffit,

n

feparavi tamen non debet. "Quoniam varixe eam

tradendi methodi adhibitz funt, mnovze quzdam

partes aut fpecies theologiz conftitui cceperunt:

(am-

zheologia afcerica , parenetica, myflica , paracletica.

Liig-

Tif

Theologia ASCE'TICA eft, que media && exercitia

prafcribit ad praxin d profe&lus in. [anctimonia.

Ad

Mlitd g

eam cormmuniter refe

runtur libri quicunque , qui

de ftudio pietatis chriftianze methodo liberiore &

magis populari agunt: fpeciatim qui Media & ex-

que

ercitia quzedam aícetica (fui cognitionem , examen

m

confcientiz, cuftodiam cordis, pugnam fpiritua-

lem, imitationem Chrifti, mortisacnoviffimornm

fnttl

meditationem)data opera explicant & commendant..

Theologia PARJENETICA elt, que officia pietatis

am de

ebrifliane per - breves

feuzeurias fine^ probatione pofetas

isticulcat.

ordi-

d heolo

"

9ia wYSTICA (purior illa) eft, .que agit de

eultuva ( praxi chrifliamfimi. interiore , ejusque futn-

damenis, priucipiis , difficultatibus ,. zeutazionibus , ac

u

?u)ediis eas cavendi vel f'perandi.

j fl)e-

Tieologia PARACLETICA eft, que occupatur cir-

€a . promifjjones divinas. d»* beneficia falutis: in. bac do*

futura. vita credentibus deflinata ,. indeque. ad. piezatems

m de'

inciramenza fumit, nec non argumenta , quibus fideles

qrti-

jurer varias bujus vite erumuas amitum. jacenzem erie

gere & [uflentare queaur.

Poteft etiam pro theo-

(s

logiz dogmaticse aut

uf in

te haberi..

pro theolggig: paftoralis par-

de-

tiora-

2) Theolögz'd P'A'S TdR ALISeft y QU mini-

ruden-

Jfrum ecclefie de officii fai partibus ad fuam ulio-

jones

rumque [alutem re&le obeundis mfhtuit.

Theologia paftoralis prudentiam homileticam:

í

If

& catecheticam tanquam partes comprehendit.

Ibeologia (aut reCtius Prudeutia) zxiow1i.kmTICA

j[)!lü'(l

7 fidei &* movum fermo-

p

eft, que modutn docer do&riffa

:).

gubus

26

($ 32.53)

L de Tkeolbgia

nibus publicis coram cetu , per[picue , ovdinate, ac fe-

j!

pieuter e Seriptura. explicandi, probandi d» applicandi.

Prudentia cATECHYTICA eft, que do&rinas reli-

j

pionis primarias, faciliores, vudioribus d9* imperitis

suetbodo erotemati

L

v

^

4 apte ac per[picue propouere docer,

Ya

Ob nüpera quorundam defiderata obfervamus ,

ler

pro conftitutione ecclefiarum noftrarum in cate-

le

chifationibus publicis integrum effe Miniftro fapien-

f:

ti, juxta cum primis religionis elementis ad junio-

hl

res fpeCtantibus, fimul etiam adultis ac toti coetui

Tütr

folidiora fübinde proponere.

deft

d

3) Theologia c Asv AL1s (vel confcientia-

tiofn

rid) eft, qu pracepta. de offitiüs chriffianorum

generalia ad [pecialiores circumflantias quoad fa-

&i

Hriri

Ga vel facienda applicat, eoque chriffianis, qui

p

Ten

puritatem confcientig coram Deo fervare cupiunt,

lv

Ine

quid hic €7 mune fuciendum fugiendumvf ft.

hy,

offendit.

Casus CowscxeNTIX funt faCta vel facienda,

ln

did

uorum moralitate non cuivis ftatim liquet,

D

ifficultates ex cirftumftantiis facti fingularibus

ütqt

inter fe complicatis oriundas.

r 1

4) JVRISPRVDENTIA ECCLESIASTI-

Vaj

Íen

cA verfatur cirea ea, qug ad fotiur focietatit

fno

ecclefiafticme conflitutionem , conférvationem €9? re-

G.

gimen fapiens pertinent , & ab Antiftitibus ec-

clefize , fub infpectione Magiftratus fummi,

curantur.

!

LT

Przecipua ejus pars a quibusdam. TAeologia Cow-

SISTORIALIS dicitur.

füj

polemz"ca :

..$ 38« (C) Tieologia Por. E M1cA (elenflis

hn

ca etiam , velauti?hetica di&ta) eft, quz do&iri-

n

itra ob-

mam religionis f'ontra opiniones falfàs, €7. cos

[i«

jBHi.O-;

($ 33. 342

37

]. dg T'heologia

tt f

jeBones , quibus veritay impugnatur , dcfmdit,

COttdi,

a[frrit , errores autem veritati oppofitos dihut. -

T

writit

Id fit demonftrando falfitatem 6pinionum; fol-

docet,

vendo argumenta, quibus errores fuperítrui fo-

Is

lent; & momentum rei oftendendo.

Optabi-

eue-

le foret, ecclefiam hac theologiz parte carere pof-

jpie-

ünio.

fe: fed quoniam fuübinde exfiftunt , qui finceram

falutis doCtrinam impu

ant, aut erroribus cor-

xetul

rumpunt, eoque ecclefiam turbant, veritas ferio

defendi a theologis debet:

lius enim tanquam.

at

divini depofiti cuftodiam officii ipfis demandati ra-

x

tiones imperant.

TL

Affines huic parti funt theologia comparativa

irenica. . Ibeologia COMPARATIVA eft, que do-

ad i

d

inaruwmi, errorum do controverfiarum momeututm

pouderare docez, ut quze cum falute noftra arcCtio-

; (

rem nexum habent, a minus utilibus, curiolis,

levibus fecernere difcamus.

Prima illius funda-

;pium,

menta füb aliis formulis (de arziculis fuudameuzali-

'l/;l:

bus , de effentialibus veligiouis) dudum. perfpecta ha-

buerunt "l'heologi.

et

Theologia (vere) xREN1CA eft, que ad momentum

QUét,

diffenfus perpendeudum geuuina ac folida principia fuppe-

irpus

dirat ; ur diffenfus fi non tolli , certe minui po[fm , verzza-

se ipfa d» ecclefiarum juribus illibatis maneuibus, Quo-

niam genuina principia adhibet ac verzazem falvam

STI-

fervare ftudet, non confundi debet cum Syncretit-

Tmo.

Genuinz hujus theologiz fpecimina funt

pl

Grassir Bedenken & PACHOMII Salome.

V

$ 34 (D) Theologia u1sToR1cA eft ea fifforiza,

T

theologiz? acroamaticze pars, que quid alii

mmï;

in caufa religionis aut fenferint aut. egerint enor-

Cox

rat, eoque providentiam Dei ecclefie fug invigi-

)

lantem , 7 confzrvationem ac fata do&iriug jä;?"æ.

prudenter -coäyz'demre docet,

jie

Specialiores iliius partes funt: H/foria Eccleäa;

ru

flica; Hifforia zbeologie ; bifloria ,dogmatuimn ; 1beologia

jarri-

;g!?m'

2

($ 325

8

I. de Tizqologia

petriflicas | fcbolafficas . fy

zbeologie.

inbolica ; bz'/lö-rz'a listeraria

n

1) HrsroR1A rccrESrASTICA eftea tbeologie bi-

í4

Jiorice pars , que ecclefte ortum, amplificationem , vi-

li,

ciffirudines , earumque caufass. porro. doclores ecclefie ,

U(TU

doctrinam , cultum , regimen ; diffenfoues , berefes , con-

cilha , perfecutiones s decremenra item d» infflauvasionem,

enarraty ad. Providentiam DEI circa. ecclefíam 49710-

ll;

feendam , 49* pietatis ac. fapientie iucremeuta inde com-

lil

paranda,

proxi

Qu t

2) HrsronrA THEOLOGIE eft, quz veluni-

exitti

verfe zbeologie , vel quaruudam ejus partium oviginem,

progv

efft

Qppor

Ut incremenia, corruptelas , emeildagiOIzem,,

COtütrn

Q faa ac vicilitudines enarvaz.

EY

3) HisroRriA pOoGMATUM eft,' quie enarrar,

quibus modis dogmata a Deo ecclefie concredita, pro-

dentis

pofira. ?* explicata, ab adverfariis impugmara, — contra

qum

petit

illos bene. auz nale defenfa , accuratius invefligata , for-

suulis deliberate affümzis, ut errores arcerezitur , entin-

vitat

CUUf

ciaza , eoque ad noffram usque azatem confervata fueriut.

4) "lbeología PA'rn1x$TICA eft, quie quid dv quo.

p

sodo Dotleves ecclefie per figulas erates! de credendis

do* agendis fenfervimt ac docueriur , enarrat,

Hsec inde ab feculo XI mifere degeneravit in

ibeologia SCHOLASTYCA, i qua .doflvine religionis

non rom Scripture teflimouiis , quam Parvum fenteniiis,

verbo DDei equaris , afJerte, zandem vero planelper ra-

ziones e pbilofopbia aviftotelica

&are fuevunt,

3

petitq: jhb:j(iw jujlo "ma-

N

6) Tbeologia SvwBOrLtCA eft, qua defrinam ve-

ligiomis, quam ecclefra noffra in fcriptis au&loritate pu-

blica ediris profiterur , enarrát , explicat , . e Scriptura

j

Sacra coufirmar , ds*a diffentienzium objettionibus vindi«

Wi

"

cat, Polfit etiam latiore fenfu theologia fymbo-

lica dici illa zbeolegie hifforicee paes ; que quid fimgu-

Pig.

li cetus ab ecclefia. noffra: feparati doceanz , ex . publicis

eorum confeffronibus enarrat.

£0 (

7) HaxsrORXIÁA LITTERARIA THEOLOGIZX eft,

Teyj.

quze de libris tbeologicis melioris uota , eorumque au«

&oribus, meritis, contetitis , u[u, ea narrat, que ad

foit

jHeY EO HIum eruditi?i:is zbeologice adjumeuzo fuuz.

U one

$ 35

-T de Theologia

($ 35.36)

ag

tert

9 535. Tam amplum theologize campum

cum pauciífimis datum fit integrum eme-

trieli.

TET

tiri, prudenti in ftudio theologiz? SELEe

t

CTU,ORDINE, & CcONSTANTLA opus eft.

NT

atitie,

PaAmmES quibusvis neceffarie fant : theologia &i-

TU

blica ; cazechetica , dogmarica y ioraliss paftoralis ; [yim-

[e Q«

bolica:

x theologia polemica tontum ea, quze nós

Sed tamen d» iu reliquis inge-

proxime tangunt.

nui theologize cultores progrediendum f[ibi effe

vtl l«

exiftimabunt, quousque id per tempus « alias

riginem,

TM

opportunitates fieri poterit. De oRDrNE nihil in

commune przecipi aut fuaderi poteft: id enim ma-

gis a difcendi opportunitatibus, quas divina provi-

TUULLUD

dentia ftudiis noftris invigilans. obvenire facit,

, )*

quam a confiliis: ex partium. reali inter fe nexu

9t

etitis, pendet.

CONSTANTIA fapiens, etiam poft

TP füf'

vitam academicam tempus ab officii functione va-

, tll

Auttilh

cuum fítudiis facris, inprimis biblico, fymbolico,

practico & hiftorico-ecclefiaftico impendit.

$"t

"

ulmdi

LOCVS:- Ik

avit t

DE

;

Jigin

jl

SCRIPTVRA SACRA.

;grm-

jire

FONTE AC PRINCIPIO THEOLOGLE

REVELA T .

um r

u p

$ 36. ScnaiPTVRA SAcRA eft fyntagma Srriptura

jps

T uinilr

librorum verbum Dei. continentium a .Deo per definitio,

vmlo-

Prophetas €7. 44poftolos ecclefig traditum, ut ex

|[iigt*

publidi

eo de voluntate Dei €7 nofiro officio edoäïz' Jfàlu-

tem ciermam con £quamnr ,

a d

f

Ecclefia ultra bis mille annos fime Scriptura

fuit; fed habuit tamen. verbum DEIL, per inftitu-

g L

. &ionem oralem in Patriarcharum familiis traditutmm.

W!

Multi-

L

II. de Scriptura Satra

20

$:186/57)

fon

Multiplicato

enere humano Deus Verbum

fuum curavit per homines fanctos inlitteras refer-

türa

ri.

ATT

Scriptione hac tuüm zntegrizazi,

tum puritati

Jmm f

do€trinsze falutaris cautum, tum ermmunicatio faci-

4 Q

lior atque certior reddita fuit: quia fcripto confi-

tedun

enata multo p/uriéus longe lateque innotefcere po-

dum

tuit, & ad feros usque pofleros non mutata trans-

L

mitti.

QQe

É12 $ 37. Primu:, qui mandatum fcribendi

lunt

lortan

ier-s Trfía- a Deo accepiffe legitur, fuit /70/e5,. qui cit-

jromid

snenta.

fegni (

ca À. M. 2486 ecclefize in. populo ifraéli-

fürt y

tico conftitutze, Pautatevchum ab fe fcriptum,

orm

ut volumen facrum publice tradidit. Ac-

dignt.

3l

1l h

cefferunt poftea plures libri divini, velut

&R

commentarii in libros Mofis, ad quos

jun

Ano

fubinde refpicinnt. Hi libri partim /i/orici,

Zep/w

partim doZrimales, partim prophetiri fünt,

)

ordinei

^il

T

Omnes hebraica lingua ; chaldaicis paucis

HH

exceptis, fcripti,

g

Cum libris Mofis jun(ti Verus "Tefflameutum ,

qux formula 2 Cor. 3, 14 occurrit,

dicuntur.

j;

Lasni gisromici (Jofue, Judicum, Rutbe, Sa-

üum

spnelis, Regum, Chrouicorum, Efibere, Esdre, Ne-

bumie) l(raelitici populi introduCtionem in terram

.

Ipfiüs

Abrahamo promiflam ; gubernationem füb judici-

tadi

bus ac regibus; obedientiam & inobedientiam ;

deportationem in Babyloniam; reftitutionem ex

Mngg

captivitateficnarrant, ut admirandis divinze boni-

(Q «

li

tatis, potentiz & juftitize docuümentis paífim mi-

Íceantur nov:e divinze revelationes.

lg

Lisnr poGMATICI &* MORALES funt: r. L;.

ber "Tobi, caufas calamitatum && myfterium crucis

dOgn

b

erpendere docens, 2. Pfulmi, veram rationem

EY

Deum colendi, myfteria regni Dei recondita,

futuris demum temporibus emicatura, & intimos

àCCO

animarum fanCtarum receffus pandentes; 3. Salo-

Ul |

monis

lL de Scriptura Sacra

($ 37.38)

31

rbom

monis Prover/ia, in quibus confilia fapientize dan-

tefet-

tur ad vitam pie & prudenter agendam ; Cobelezb,

animum fuüb experientia vanitatis rerum tempora-

arititi

? fic-

lium regere docens; & Canricum, beneficia, quze

cuf-

ex communione fpirituali cum Chrifto in fideles

redundant, oratione fublimi, adhuc quidem non-

2

dum fatis intelleCta, divine celebrans.

Lranse

Lisni eROPHETICI, a tempore Ufize regis us-

ue ad folutam captivitatem babylonicam [cripti

funt.

Hi non modo cozvos reprehendunt, co-

jeudi

hortantur, confolantur,

Salutis, in Redemtore

dG«

promifize commonefacinnt:

fed etiam beneficia

regni Chrifti usque ad ultima mundi tempore dura-

[radl

turi praedicunt, eoque ecclefiam quorumvis tem-

ptum,

porum ad agnitioner atque cultum veri Dei eru-

diunt. Qmoniam horum librorum alii prolixiores,

,K

alii breviores funt, dividi folent in IV AMajores

vait

& XII Mimores Prophetas. Majores funt, Efajas,

geremias , Exechiel, Dauiel: Minores, Hofeas, Soel,

qui

4Amos , Obadias , onas, Micha, Nabum, EHabacuc

?

Zepbanias, Flaggai , Zacharias , Malachias.

forit

Ecclefia Ifraelitica antiquitus alium librorum

funt-,

ordinem habuit, quo Vetus Teftamentum in Le-

em, Propberas (partim priores, partim pofteriores)

pauc'xs

Hagicgrapba dividitur, Hujus diftributionis ve-

ftigium eft Lnc. 24, 27. 44.

gt

$ 38. Deo tandem per proprium Filium ZLibri No-

eunttt,

T j

füum ad homines loquente amplam de' 1?/a-

? N

ipfius di&tis & fa&is fcribendi materiam menti,

terram

At

na&i fuut J4pofoli, eorumque cooperarii

3nti3m !

evangelifia.

Horum libri in unum volumen

n &

colle&i Novum Trflamentum dicuntur, & per-

m n

inde ut libri V. T. partim hiftorici, partim

dogmatici, partim prophetici funt: omnes

; D

n cio

grecalingua, ad genium linguze hebraicee

sior

accommodata, prout tum gr2ece loquenti-

Q f

jl

i

bus in ufu erat , ícripti.

1[) Li-

; $o

5

o

52

($ 39.39)-

I de Scriptura Saera

1) Libri Novi Teftàmenti Zifforicilant : Evan-

fion

celium Matthzi, Marci, Lucz, Joannis, & Acta

Apoftolorum, 2) Jibri doctriuales füunt: quatuorde-

g lt

cim Pauli Epiftolze, ad Romanos,

ad Corinthios

1)

duz , ad Galatas, ad Ephelios, ad Philippenfes,

ad. Coloífenfes, ad Thelfalonicenfes duze, ad Ti-

gocn

motheum duze, ad "itum, ad Philemonem , :ad

te tel

1039

Hebrzos; porro duz Petri, tres Joannis epifto-

Tümfa

i, Jacobi una, & j]uds una. 3) unicus Novi

"Tettamenti liber. Propbericus Apocalyptis eft.

)5 E

Tüm fe

Evangeliflarum contiium fuit,

narratione de

Jefu Chrifti vita, dictis, factUs, paffione, mor-

Sitocht

eïapiis ,

te, refürreCtione, in coelum vedícenfione, tefti-

monium in quibusdam diverfum quidem, egregie

lepem,

tamen concors &.confentiens, perhibere , cui chri-

73 I2, !

& de veritate narra-

1 uny

ftianorum fides tuto inniti,

tionis non dubitare, nifi imperitiffimus aut impro-

Mattn,

ts

bus, poffit.

Tur n

Acia apoflolorum , ecclefize chriftianze plantatio-

nem, evangeli celerem curfüm, regni Chrifti

prures

Viden

primordia narrant.

Dielen

Epiflole regni Chrifti myfteria, beneficia, of-

?

ficia amplius exponunt, eoque ecclefiam quorumvis

D

TU t

n A&

temporum ad cuftodiendam & vitze fancCütate or-

T df

nandam doétrinam chriftianàm, cavendos feducto-

res, & viteanda fcandala, inftituunt.

Dunibu

ter ]

u

Apocalypfis eccletize fata ac certamina, gloriofum

tandem exitum habitura, ad nutriendam patien-

$1

tiam & fidem íanCtorum,

Tnethodo jexquifita

frir

U

éle t

praedicit.

hs etc

Rn

Aabrorum

$ .39. Q-u'ainvis avtographa Virorum; quo-

V iyri

avthentia,

rum minifterio Deus in Scriptura concin-

t

ii

lm

i

nanda ufus eft, inter homines dudum dis-

li

n

paruerint: tamen firipta eorum avthentica ,

CUki [

Esg

etiamnum incorrupta fuperíunt.

Venerabilem hanc vetuftatem & avthen-

NT

llCa à

tiam Scripturae comprobant : Codices; Ver-

fiones;

— 1. de Seriptura Sucra

($ 39)

33

Di«

fiones;ä allegationes; commentarii; catalo-

At

orde-

gi item data opera concinnati.

hios

enis,

1) Ad Mofis libros, libri fequentes, etiam

alT-

apocryphi V. T. vel expreffe provocant, . vel taci-

te refpiciunt e, g. Efr. 7,6. 10. 14. Nehem. 8,2. g.

n, dl

epifto-

10, 29. Pfalmorum aliquoties in libris Chronico-

i

ovl

rum mentio fit. t Chron. 16 (al.15) , 20. & 2 Chron.

;

7,6. Hiobus memoratur Ezech. r4, 14. Propheta-

te de

rum feripta Dan. 9, 2. Ex libris V. T. multa repetit

Sirachc.44—49. 2) Sesquimilleannis inde a Mofe

mor-

elaplis, Chriftus teftatus eft, Judzos ipfi cozevos

telt-

legem, prophetas, & pfalmos habere Matth. 5, 18.

gregi.e

7, 12. 22, 40. Luc. 24, 25. 27. 44- Joh. 8, 17. qui

i CDfi-

in unum volumen colle&ti Scriptura vocabantur.

fara-

Matth. 21, 42. eunon legiflis in fcripzuris? c. o0, 29.

mpTO4

erratis, ignorautes [cripturas 3. C. 26, 3. quomodo igi-

zur ünplereuzur feriprure ; Joh. 5, 39.. ferutamini fcri-

ntato-

ruras.. ldem etiam Mofen joh. 7, r9. 22. Da-

Chrif

videm Matth. 22, 43. Jefaiam Matth. 13, 14. Da-

niclem Matth. 24,15. Jonam Mat. 12,39, nominibus

l, Of:-

D

fuis tanquam feriptores facros allegat; Idem fit

Umvis

in A€tis a Lucafcriptis, & epiftolis apoftolorum z

yie Oi

N

ubi dféta V. T. complura allepantur, etiam no-

;du't-m—

minibus interdum additis: ex quo certum eft, in-

ter Judseos eo tempore libros iftos exftitiffe.

riofun

3. Libri Novi Teftamenti a cozevis qui certiffime

atien-

fcire poterant ab evangeliftis & apolftolis fcriptos

;qu'iüm

effe, ut divini recepti, quoad avtographa apud fingu-

las ecclefias affervati, cum aliis ecclefiis apoftolo-

rum juffu communicati, jam primo feculo in latinam

& Íyriacam linguam translati, multiplicatis apo-

3,q130'

mc'm-

graphis in ufus ecclefiarum ac privatorum defcripti

fuerunt.

Hoc indübia comprobant documenta

] üis

hiftorica, quorum longam feriem per fingula fe-

phlitl

cula continuatam exhibent Viri docti, HukgTrvs,

Lzssrvs, MvrrERVS, Scuwiprvs.

Accedit in-

ternus avthentiz charaCter; nihil quippe in libris

N. T. invenitur, quod recentiorem ztate apotto»

Nthen-

lica au&orem fapiat.

"A

C

20 $ 40

f05

34

($ 40-41)

1. de Seriptura Satra

Scriptura

& 40. Contenta Scripturze maxime memo-

/

contenía, yabilia funt: five hiftorias, five vaticinia ;

five doctrinas fpe&emus.

Q

Hifforie enim enarrant creationem Univerfi : ori-

j

gines generis humani : ortum mali in genere huma-

no per primorum hominum peccatum: antiquiffi-

mam generis humani hiftoriam : populum Dei & fa-

li

taillius: gloriofam divinze Majeftatis in legislatione

finaitica manifeftationem: Jefu Chrifti vitam, do-

Inur

Crinam, mortem, reditum in vitam, ingreflum

ó

in gloriam: primordia ecclefize chriftiange: qui-

cfr

bus omnibus admiranda regui Dei, (fümma iapien-

V

erji

tia, juftitia, bonitate, potentia adminiftrati, no-

dvà

bis recluduntur.

!

deri

Varicinia notabilem Scripture partem confti-

€0

tuunt: fzpe fpecialiffimas eventuum circumftan-

]oh

tias preedicunt: exacte pleraque impleta funt: eo-

hU

que de przedictis maximis eventibus etiamnum fu-

[

turis, exfpeCtationem dato velut pignore cer-

tam faciunt.

Do&riue nos inftituünt de Deo: . de Hon'ainþe:

de divino in omnia regimine: de nof

2B

L

ris officiis :

TEU

de praemiis poft hanc vitam. In his omnibus fu-

Tün

blimitas, fanctitas, fapientia, quze Deum maxime

decet, indigentize peccatoris exoptatam opem

lnte

fpondet, confpicua eft. — Merbedus varia, ubique

dis,

exquifita eft.

Summa earum /ege d?' evangelio com-

prehendi, & in credenda, ag

[lby

/

enda , ]þemn.da com-

& f

mode diftribui poteft.

fat

lg

Primaria; S 41. PR1MARrIO in Scriptura tria in-

culcantur: 1) do&rina de Uno Deo Patre,

mfpe

Filio, Spiritu San&o: qui velit effe Homi-

nis Deus,

2) do&rina de Chriflo, Salva-

T

negl

tore hominum: primum promifo; deinde

ftn

a&u exhibito; denique in gloria fuo tem-

quu

pro

pore venturo. 3) do&rina de ordime ac modo

a [)

faín-

Ocy

TL de Scriþtu-'ra Satra

($ 41.42)

35

emo

Jalutir: confequendae per fidem in Chriftum ;

Y

IQd ,

& demonftrandee vitee fanctitate. Cun&a

eo tendunt, ut per Chriffum tonquam viam ,

|: Qf«

Jüb du&h Spiritus San&i, ad Patrem veniamus ,

lum

quill

& communione cum Deo Triuno, in qua

&h

beatitudo omnis fita eft, veternum frua-

tione

mur.

, do-

ellum

teftimoniis confirmabuntur: Pr:mario 20tem n bis

Singula hzec infra fuis locis copiofis Seripturze

qi-

iplen-

verfari Scripturam , Scripturze iuteger tenor, affi-

,I-

dua ac feria leCtione perceptus, demonftrat. Vi-

deri interim ad przeguftum capiendum poteft, de

eontti-

Deo Deut.6,4. & 1]oh.1,5.6.7. de Servatore

yfr-

vi

Joh. 5, 39. 14, 6. de illius adventu in gloria Act.

1,1I. Io, 42. de falutis ordine Eph. 2, 18. Tit.

]. 0*

um T«

2; Il——[4-

! e cer.

$ 42. Multa tamen a/a primario huic Seeunda-

mine:

argumento admixta & interforta funt: de ia

)äCïïS Ü

mundi creatione, confervatione, regimine,

bus Jl

paxitie

interitu; de hominum bene aut male fa-

opat

&is, eorumque fequelis; de rebus natura-

ubique

16 COf*

libus, ceconomicis, civilibus ; de bellis ,

j cort-

& regnorum fibi invicem fuccedentium mu-

tationibus.

ld omne Codicis fàcri docet

jj It

infpectio.

Datte,

. ]n his duo cavenda.

Unum, ne his ita immo-

Homï'

remur, ut fuüb nimio talia perveftigandi ftudio

Galvi

negligantur primaria: nam a primaris falus mo-

fira pendet,

Aiterum, ne obtentu. primariorum re-

Qu

liqua contemnamus, tanquam non digna, quz

pro Verbo Dei habeantur.

Nam & hzc & illa

o (f

a Deo efíe, mox oftendetur S 44 ; & ubique in

"T

oculos incurrit eorum cum primariis nexus ; qui-

2

buscum

l-

36

(S 42.43) ïI. de Scriptura Sacra

buscum jun&tim in toto Sþriptm*æ fyftemate fpe-

n

Cata, eximias przebent utilitates, ad primaria ple-

hs

ne & feecundius intellipenda,. ad agnofcendam re-

l/

giminis divini in mundo d& ecclelia fapientiam,

ls de

nutriendamque hoc modo fidem & pietatem.

proba

Vtilitates hze, fateor, mou eque cuivir patent.

howit

Ts

Requirunt enim leCtores attentos, dociles, pa-

tientes ; longum Scripturze ufum ; manuductionem

t aj

fapientem.

qpofto

Nec diffitendum, habere hzec fecundaria fzas

pendu

etiam tempeffivirates: 2lia olmm luculentius profue-

pontil

multa

runt: alia fuo zempore demum fpenitius intelligen-

tatibus

tur & uberius ecclefize proderunt.

Sed ideo le-

Goris ferii íÍcrutinio indigna, & has Scripturz

li

QOgho

partes, noftro tempori, ac minus peritis lectori-

Ts te

'

bus, plane inutiles pronuntiare, veneratio libro

huic divino debita nobis non permittit.

Cavea-

Tnus,

V

Tmus, ne przcipiti judicio de fingulis Scripturze

lutun

capitibus aut libris, quousque divinze auctoritatis

indicia habeant? Canone digni an indigni fint ?

mari

per fallaciam divifionis decipiamur.

leni

1

l5, u

Veritas,

$ 43. Indubie vera funt, que Scriptura nar-

doctri

rai; cumprimis ea, quae de miraculis Mo.

4

fis, Chrifti, & Apoftolorum perhibet.

dv

Hifforie biblice veritas in univerfum , conftat

T t

1. ex indole zeffium, ipía probitate, prudentia,

veracitate fua fide dignorum.

2. ex indole reruu,

H |

quze perhibentur; quas publice geftas fcriptores fa-

cri partim eX avtoplia, partim ex documentis fide

N

lp

dignis certo compertas habebant.

4. ex zeflimoniis

tur

non tantum domefticis, fed & non chriftianorum.

llla confenfu fuo fidem faciunt: b«c autem pon-

lU

dus habent ex eo, quod ne quidem prifci chri-

N N

ftianifmi hoftes facta illa negabant.

Quod noftra

demum zetas hoc audet, id omnem fidem hittori-

Dity

cam evertit,

Cüin

Miractila .quod attinet: inügnia & multa edi-

baty

dit 7) Mofes, in formanda ecclefia & republica

lraélitica eximius: ac fidelis Dei fervus (Num.

öCal

| 12, 7)

- '—b-.

ll. de Seriptura Sucra ($ 43.445

37

fe-

12, 7)5 £) poft Mofen Chriftus, Filius DEI ; .c) poft

iple-

ujus in ecelum afcenfionem Apoftoli.

n fe-

Miracula bec vere fa&a effe, tum ex argumen-

Qm,

tis de hiftori& veritate modo allatis, tum ex eo

l

probatur: 1. quia in propatulo, coram ingenti

hominum multitudine pleraque faCta funt; 2. quia

xiet

Iraelitze, populus pervicax, Mofi füumma conftan-

,]

iOnem

tia adhzeferunt, 3. quia preeconium evangelii per

apoftolos fine vi externa fucceffum & quidem ftu-

pendum habuit, multis millibus inter Judeos &

à Jf

oine-

gentiles fidem ei habentibus, quamvis doCtrina

multa contineret, quze rationi humana & cupidi-

ipen-

tatibus hominum placere non poterant.

Q l-

Hifloria biblica longe. maximi mementi eft ad

ï;ïuïtf?

cognofcendas tum generis humani, tum rel

igio-

&oti-

nis revelatze univerfze origines, ut certo 1ícia-

)

|ibro

Cavet-

mus, in quo verus Dei cultus fitus fit.

Per miracula beneficium quidem hominibus col-.

iptt

latum, interdum etiam poena infliCta eft: fed pri-

oritits

tmario tamen deftinata erant ad. fidem faciendam

Hint?

legatis DEI, Mofi, Prophetis, Chrifto, Apofto-

lis, ut pro veris Dei internuntiis haberentur, &

DEUE

do.&rina eorum ut divina, fufciperetur.

$ 44. ltaque jam a veritate hiftorize) ad divim'tas

$ No.

divinam originem & autoritatem Scriptu. €7 aucio-

L

YALS,.

re res ipfa nos ducit. Sriptura a Deo eft :

conftt

jenti

Hoc probatur z. a vaticimis, Magna pars

| femfih

Scripturze continet pradi&iones de rebus

yei l

j; fide

futuris contingentibus, ad gloriam. Dei &

iav

falutem. hominum pertinentibus, maxima

orom

on-

fui parte accurate impletis: ergo magna

;[ Chïi'

pars Scripturae continet verbum Dei; talia

nofï&'a

hior*

enim przedicere folius Dei eft,

Porro pro-

batur 2. a feflimonio prophetarum, Chrifti

Jt Ü

4

& apoftolorum, qui Scripturam diferte,,

(Mml-

Íre-

IM

M

38

($ 44) | IL de Seriptura Sacra

Jern

frequenter, conftanter, verbum 'Dei ap-

"

;

1ti

pellant.

f£, ]

dU

Operz pretium ePc; argumentum hoc uberius

fitate

declarari.

affim in Scriptura occurrunt afferta,,

uibus prophetze & apoftoli teftantur, ea quz

&ay

í

ermone & fcripto aut ipfi proponebant, aut alii

exetn

p)'qþ;/g

ante eocs prophetee propofuerant, Dei vetba effe,

ut verbum Dei religiofe fufeipi debere. Qui tale.

proat

quid fingit, immanis peccati reus eít, five per

16 hj

malitiam, five per fanaticam ftultitiam id faciat:

QUE

lh. i

qui autem vere przditus eft facultate miracula

patrandi, nec pro malitiofo, nec pro fanatico im-

Codict

poftore haberi poteft: donum enim miracula pa-

fit ,

trandi Deus nunquam tali homini confert.

füb cj

tentat

Videamus exempla. (r) Mofes fzpiffime te-

fatur, ea quze fcripfit, Jehovam ad ífe locutum

€

l

!

àttel

effe, Deum coram praefentem ab fe; confpe&tum

i

fuiffe Num. 12, $. Idem de fe teftztur Efaias

1, 1. C. 6,1. Jeremias r, 4. c. 30, T. 2. Angelum juflu

(

Dei fibi locutum effe teftatur Daniel 7, 16. 8, 16.

gior

(rgg

& Zacharias i, 9. generatim prophetee fuum megm

|

Sebova, dictum domini, in principio, medio,

ial

tta

fine concionum fuarum ingeminant.

Jefus fe-

ü.flil(m |

ipfum Meffiam, & Filium Dei dicit, & verba fua

lt 1gm

VORBI:

vera, divina, irrefragabilia effe, affirmat. Joh.

Paulus teftatur

4» 26. 5, 17 — 23. 6, 40. 12, 48-

Y. o

fe evangeltum füum a Deo, exclufa hominum in-

dtn

ftitutione, accepiffe, & qui id alteret, anathema

Mif;

effe Gal. 1, 8 — 12. 1 Cor. rr, 23. fe ex Deo in

hO«

Chrifto loqui 2 Cor. 2, 17. fermonem faoum vere

nit

Atl

effe Dei verbum 1 Theft. 2, 13.

Quod a Paulo,

l$ f

idem & a reliquis apoftolis factum effe, vel ex

fïm 1l

eo nobis certo conftat, quod Paulus omnium do-

W

€rinam & fermones fündamentum appellat, cui

ln

ecclefia fuperftructa fit Eph. 2, 20.

Etiam Mar-

ts

cei & Luce evangelia Petrus & Johannes (tefte

Eusznro 2 Hift. Eccl. 15. & 3, 24-) approbarunt.

an(k

(2) Sunt quidem in facro codice libri quorum.

tarur

fcriptores non difertis verbis teftantur, fcripta fua

Cmo

effe verbum DEI, qui etiam nulla, quantum con-

eNr

ftat, miracula ediderur;t; nonnull ex iis.

nobis

W,p

Eïang

« Il de Scriptura Saera.

($ 42

39

lane incogniti funt (ut auctor Libri Judicum,

a

uthz, Paralipomenon , Efrze, Nehemise, Efthe-

r2, Hiobi): fed horum librornm, divina origo &

auctoritas fimul cum totius veteris teftamenti divi-

Ws

|et,

nitate, per teftimonia quze illis perhibentur a Chrifto

& apoftolis, probata eft; Nedubium fuperfit, en

a

exempla. Matth. 5, 17. 18. 19. Chriftus de /ege de*

Ut d

T

propietis (quze formula totum codicem biblicum

yi ile

prout tum exítitit notat) affeverate pronunciat ,

nec minimam ex Hs particulam abrogatum uuquam iri s

e p

yant:

qu: przerogativa folius verbi divini propria eft.

ol

Joh. 10. 35. de Seripeura generatim (adeoque de

codice V. 'T. is enim Scriptura appellatur) pronun-

npus

tiat, eam diffolvi non poffe.

Ipfe. etiam. Dominus

lp

fub circumftantiis maxime feriis, cum res ipfi cum

tentatore effet Matth. 4, 4. 7. IO. cum ultimas

ne l&

e

rpeífiones fubiret Matth. 26, 31.54. in ipfis ad

JCutul

b

atrem precibus Joh. 17, t2. profeffus eft fe dictis

t

firipzure tanquam. Dei ver£o inniti & inhzerere,

p

(3) Chriftus etiam alias, ubi de rebus ad reli-

; jul

gionem fpectantibus agebatur, fententias Scri-

j 1f

oturee tanquam oracula divina , decidendi vim ha-

p77]

gxe(ïw j

entia, allegavit & interpretatus eft. Matth. 19, 4.

auuon legiflis * v.Y7. ferva manudata. c. 22, X9.. erra-

i *

zdis ignovantes fcvipturas v. 31. monne legiflis. diétum

i fr

j

vonris a Deo, diceute, ego fum Deus. Abrabami , rel..

v. 40. ab his duobus pracepzis. tota. lex d* propbete peu-

ftattt

deut, Luc.24,44. impleri. oporzet ommia in

lege

ny

Mofis d. propbetis d. pfalmie de. me. fcripza.

Ub

t

Lhema

& hoc obfervandum, Chriftum, fummum ve-

e0 j

ritatis DoCtorem , in cujus ore nullus unquam do-

que

'&Uïo ]

lus repertus, nusquam vel minimo: indicio figni-

ficaviffe, opinionem. Judeorum, toti volumini

l ex

V. T. divinam originem & auctoritatem tribuen-

j d

tium, erroneam elfe: quin potius eam his fuis.

; 0i

factis diferte confirmavit..

" a

(4) Ita & apoftoli factis fuis de. divina V. T.

(tefte

"a

au€toritate teftati funt. "Frequenter verba Prophe-

tarum. fingula tanquam. Dei verba allegant

ad

nfm

demonftrandos fidei articulos adhibent. ACt. 3. 18.

y

"

Deus , que ore omnium . fuorum. propherarum. pradixe-

j

var , pa[Jurum effe Chriffum, ea, boc modo implevit..

goui

4

Rom.

gïan?

4o

($ 44.45)

II, de Scriptura Sacra,

"Ü

Rom. 9, 15. Deus Moft dicir gratiam praflabo ei. eui

grariam preflo. v. 25. quemadmodum d in Hofea (Deus)

dici, Hebr. 1, 1. Deus majorer per propberas mulrifa-

tla

riam d2 multipliciter allocutus effe dicitur, c.2, 12.'1 u

lr

verba ex Pf. 22,23. & 18,3. & Efa. 8,28. citata ut Dei

verba allegantur. Sic Hebr. s, 5.6. verba, Filius meus

T0n

es tu , tanquam a Deo ad Chriftum dicta allegantur.

CUf

lidem teftati etiam funt; Judzeos habere fcvipruras

ücras Rom. , 2. eloquia Dei fibi concredita. Rom. 3.

DI

2. habere faeras lizteras 2 'Tim. 3, 15.. habere fcripru-

£0

vam dicimitus in[piratam v. 16. habere. propbeticum

fermonem ?. Pet. v, 19. propbesiam [eripture (Ícriptam

u

in Scriptura). Ubi rurfus monendum eft, apofto-

Cont

los nec ullam fufpicandi caufam unquam. przebere,

quafi hanc fuam caufam non ferio agant, aut ali-

Inan

quam Scripturze particulam excipiendam putent.

Aem

(5) Ex hactenus diCtis etiam de divinitate

& auCtoritate librorum Novi Teffawienti argumen-

tum fumimus.

ier

Si prophetarum verba fuere ver-

fim

ba Dei, multo magis apoftoli fant doctores, per

quos Deus locutus eft. Apoftolorum enim mu-

log

Tie

nus excellentius fuit prophetico. 1 Cor. r2, 2g..

f

confliruir Deus im ecclefía apoflolos, deinde prophetas,

Eph. 2,20. credentes edrficati fuper. fuudamenzo : apo-

cubi

Jffolorum d propbezarum.

Chriftus apoftolos ad do-

qui

&l

cendum mittens fimul confirmat, qui docentibus fi-

dem babeat d? baprizetur , — faloatumy, qui uon «vedar,

Van

dawuarum iri, Marc. Y6, 15. 16. Idem Matth. 10,

19. 20. Marc. 13, 11. Luc. r2, 11. 12. apoftolos co-

m

ram magiftratibus fiftendos juffit fmecura d& pre-

pu

aeditarione uniee permizzere fe Spiritui fantlo, per ipfos

Tà f

en

7ta locuturo , ur non ipfi pro loquentibus babendi fiit..

VL

Ex quo recte concludimus: ergo Chriftus, etiam

me]

quando concionabantur, & multo magis quando

[

in ufüm ecclefize omnium temporum fÍcribebant ,

n

N

hanc Spiritus fan&ti operationem apoftolis indulfit ;

K

nam ecclefize multo magis intererat , ut per apofto-

;

los þoc beneficio frueretur.

Te

Criteria.

$ 45. Cum duobus iüfs'argumentis—; ter-

lis.

tium, a criferüs, hoc eft, ab ipfius Srriptu-

apj

T(E

üàm

II de Seriptura Sacm

($ 45)

41

T

rb Satri indole petitum, quo antiquiores

leus)

lifi-

theologi ufi funt, utiliter poteft conjungi.

2l Ig.

Nam quamvis criteria hoec demonftrativa

iDei

Htf

non fint; tamen attendere' volentes eo du-

aDtU

cunt, ut convinci poffint, Scripturam prze

;þzura:

omnibus alis libris. attentione noftra di-

m. 3

riptu-

gnam eífe; a nemine, qui quidem falutis

T10717]

fuz curam gerit, debere negligi; multa

pam

olto-

bete,

continere, qua a majore quam humana

M tll«

manu profeca fint; veram ergo 1'evelaiti0-

Itent.

nem divinam in Scriptura exítare.

1nitd

li

Amete

Argumenti a crieriis nervos ac formam fa-

pienti moderatione , fine ftrepitu, fine fcandalo in-

pv

firmiorum eméndatam, eximii noftrae zetatis theo-

, M

logi exhibuerunt.

Precipua hs funt: 1) Maxi-

mu-

me credibile eft,

revelationem divinam, de via

1

) 28"

ér modo seternze beatitudinis confequend:e, ali-

jlttt

"

cubi fcriptam exftare (conf. S. 7.) : Seripturzeliber;.

1] d;lü

qui in chriftianorum manibus eft, hoc poliiceturs

[o

(00

& luculentas notas habet, promiífionem non efte

l)

u»f

Nv anatun..

credlls

j

10

2) Inter tot alios libros nullus datur, cui przero-

gativa hzec tribui poffit, nifi tali, qui & ipfe fit e feri-

OsCO

pturaderivatus. Conatus hominum , fine Scriptu-

? n

ra modum falutis inveniendi, vani femper fuerunt.

er ij

!

Gentium , qux' Scriptura carent, ftatus hae maxi-

"

etiam

me. parte (quoad certam de via falutis notitiam)

Scri-

tenebricofus ut olim fuit fic etiamnura eft.

luandO

ptura ergo pretiofiffimum Dei donum eft.

Quic-

ehant,

id chriftiani prze aliis gentibus de vera virtutis

ynlit;

&

felicitatis via fcimus & habemus, id Scriptu-

iol

rze acceptum ferri debet.

32 Mofes omnes alios fcfi'ptoräs aliquot fecu-

[js lil«

lis antevertit, & hiftoriam generis humani inde

a primis initiis duCctam , nusquam alibi reperien-

lariae ,

j

dam, narrat; ultimi V. ,.i libelli (ut Zacl

Mala-

nr

3

($ 45)

II. de SErzZptura Sacra

42

vita:

Malachiz vaticinia) fi non citius, certe ante Py-

thegoram feripti, & hinc plerisque philofophis

it f

antiquiores funt.

Quo antiquior quzeque. Veteris

vitm

Teftamenti pars eft, eo plurium lectorum examen

(OntQ

fequentibus feculis fuftinuit; Novum autem Tefta-

Qi

mentum eadem ftatim, qua Jefus vixit, czetate

lt

fcriptum, cum apud omnes recens effet rerum Je-

velin

fu Chrifti memoria, a quovis cozevo examini fub-

ter t

jJici poterat : "lotius ergo Scripturz & antiquitas

potue

venerabilis & explorata veritas eft.

feiph

4) De libris V. T. mirus & conftans eft totiüs

Qüod ;

judaicze gentis confenfus; & a chriftianis tum V.

t&Ue

tum N.

. libri inde ab initio ecclefize chriftianze

potem

ut diviniagniti, cuftoditi, cum veneratione publi-

Jiditat

fisinfe

ce & privatim le&i fuerunt: Ergo liber hic dignus

Da&

eft, ad quem & nos attendamus.

Que

5) De perfonis & eventibus in Scriptura nar-

Ts lt

ratis etiam ethnici fcriptores multa commemorant :

tish

idque ita, ut per ipfas gentilium. obtrectationes

Verft

veritas Scripturee comprobetur.

6; Libri quos volumen . Scripturze continet,

!)

fpatio fedecim fere feculorum fucceffive a diverfis

que i

VC Htlc

auCtoribus, & loco & tempore longe ab fe invi-

cem disjunétis fcripti; tamenin doCtrinis, in nar-

SESU

rationibus, in vaticiniorum per varios homines tem-

Titen

pore diverfo editorum tenore, in notatione tempo-

fineti

rum, aliisque, eo modo confeutiunt, qui omnem

foirgr

humani ingenii vim longe tranfcendit,

Pptel

7) Stilus fimplex (gravis nempe, planus, pu-

r

rus, perfpicuus, fine fuco aut affeCtatione elo-

quens) in media fimplicitate habet saje/farem cum

tmgg;

D

aucCtoritate praecipientem : odorem quoque gemui-

Tiites

&e veiuflatis, dignum illa, qua V. T. fcriptum

fuit ,. vetate,

ONW'M

dl

8) Doecrina Scripturee exeellens & fanda eft.

peu

Nihil continet evidentibus ac demonftratis religio-

Pate

nis naturalis veritatibus contrarium : quin has ipfas

selius docet, quam ullum fcriptum mere huma-

tOPIej

CUE

num. Hoc evidens fiet, fi ea, quze in optimis

Vita

philofophorum gentilium libris de Deo, de rebus di-

vipi

vinis, de fummo Bono, de diligendo Deo, & propter

Deum quovis homine (etiam hofte) amando, de

vita

RUE n

-

Il de Seriptura Sacra

($ 45Y.

43

vita re&e inftitnenda, de conftantia in adverfis &

tey.

foplis

in ipfa morte, de modo ac fpe felicitatis poft hanc

feteris

vitam füturee, docentur, cum Seripturze doctrina

A

contulerimus.

V Tefh-

Qui moderna de religione & virtute fcripta

| Qu

le&itant, rogandi funt, ut falutis fuze caufa ferio

"m

velint attendere, an optima & przeftantiffima in-

ni h-

ter Scripturze contemtores ingenia aliquid afferre

iquitas

potuerint, quod non dicam praftantius fit quam

Scripturze doCtrina, fed eam tantummodo sequet :

- tofiUs

quod animum 2eque certum reddat de gratia Dei ;

zque tranquillitatis fereue jam in hac vita com-

um V.

iLianee

potem, beatitudinis futurze zeque certum, a cu-

piditatum dominio zeque liberum przeftet; fan&ita-

: publi-

tis internze ftudium , fiduciam, timorem, amorem

digms

Dei & hominum, abnegationem fui, humilitatem

zeque efficaciter fuadeat, (nenípe fic ut actu ani-

p nt-

mis ingeneretur); preterea cónícientize ac defide-

riorat

riis hominum quocunque in ftatu, tempore, loco

atione

verfentur, seque fatisfaciat.

9) Addendum, plerosque fcriptores doCtrinanr

iiftet,

quze ipforum zevo nusquam inter homines zam pura

tiVETüs

ac fiicera reperiebatur, proponere: ZHieratos fuif-

» ]i

fe, eruditione, dicendi artibus non excultos: &

jfi Itf

tamen fcripta eorum, is rebus eandem ubique

os l-

fanCtitatem & intimam erga Deum venerationem

,empo.

fpirare; im verbis autem concinnitatem admirandam

qmnenn

deprehendi ab illis, qui fermonem fcripturze ferio

traCtare dignantur aut poffunt;

$]

10) Scriptura nihil pravitati concedit ; cupi'dï—

eel'

tatibus hominum non adulatur; & hinc inter ho-

j m

al

mines non raro negligentiffime habita, tantum nom

oblivioni data, immo hoftium , ipfam Seripturam

iptum

delere conantium , furori non femel expofita fuit :

per tor pericula tamen illefa ha&tenus evafit.

COIZQ-

jn eüo

paremus auctorum profanorum cladem , quam tan-

digo

topere Viri litterati dolent: megari nomn poterit

TL

Scripturam effe talem librum, cui confervando di-

Ia

vina providentia magis, quam ulli alii fcripto in-

J

!

l

vigi—lavit.,

Jis

Quamvis

argumenta hz non mathematicam

ytÜ

ytet

m ta-

0 e

aut metaphyficam eviäentiam habent : sorale

men

vità

44

: ($.45.46) .. L. de Scriptura L)*S'äzcra:-

men cerrzitudiem gienunt.

Hzec pro diverfa animi

Quo ]

difpofitione, diverfa ftudii applicatione, diverfo

fim

etiam obfequio, eadem quidem effe non' poteft &

hn d

varios gradus habet; fed femper tamen librum

Vi

.hune eo usque ad confcientiam fingulorum com-

f cra

mendat, ut inexcufabiles fint,. qui illum . con-

(icitut

tetmnunt aut negligunt.

Creder

Srin

Trflimo-

$ 46. Summum divinifatis Stripturg. argue

Qr ']3'.

miuunm Spi-

eoi,

meutum. eft teffimonium Spiritus Santti: hoc eft

terhm

riz':m San-

:7&

h.

divina vis doctrinze per Scripturam mani-

aT

Buv

feftatv , fub auditu, leclione, meditatione

fit fm

u püt

verbi fe exférens; animum potenter ac vi-

^

(

)

)

vide aibciens; eundem apud dociles pe-

m

Jrobot

nitus mutans; eoque fimul immotam cer-

J

titadinem gignens.

ïitu j

[e!

Junct

(1r) Vrzw doCtrinz animos þotezzter afficientem

lit à

exempla comprobant. Matth. 7, 28. populus percel-

sf )

lebosur. docrina Chrifli. Luc. 24, 32. Cor difcipulorum

Ut

ardeus erar im ipfs. Joh. 7, 46. aullus uuquam bemo

1 u

.

ft:

/fic locutus 2f , ur bic lomo.. A. 2, 37. audientes Pe-

l PW&CI

trum compunéli fuur animo , c. 5, 33. & , 54. au-

Cito tr

dientes. fiudebautur cordibus fuis, c. Y3, 12.. Procouful

TR jn

credidit , perculfas. doéivina Domini. c..a4, 26. Pan-

Jo de jufliria d* contineutia , d fuzuro judicio differen-

1 fïl?[ef 1

WP f

te expavefattus Felix. 1 Cor. 4. 24. 25. -Siomues va-

O qui)

Lticinentur ,. do? iurrez infidelis auz illizerazus , — avgui-

l£t oj

zur d* judicatur ab ommnuibus s occulta cordis ejus marni-

QY h

féffa fiunt ; && fic pronus. cadens adorabiz Deum , couft-

zens Deum revera iu vobis effe.

L]

f

Tien;m

(2) Vim hane & etficientiam doCtrinze. recte

[

appellari Teffimonium Spiritus San&li , ex eo probatur,

quiäeä

quod & formaula (teftimonium Spiritus S.

& uoiio

E

e€i fübjecta in Scriptura habetur.

Formu

?

Q OCCUI-

3?"( r

rit Joh. 15, 16.. Spiritus veritatis a. Parre egrediens

Uæ (

zefiabitur de me, ACt. 5, 32. nos fumus zefles barum re-

vuti. 2* Spivizus fauclns, quem dedis Deus obedieuribur

gt D

pf x Joh. 5, 6.. Spiritus fauctus eff qui reflarur ; cum

IQuim

quo

l], de Scriptura Sacra

Qä 46)

45

fa anihi

quö loco conferendus v. g. 1To. ubi quilibet credeus in

diveri

filium Dei boc reffimonium Iei de Filio fuo in fe ba-

ytelt &

&ere dicitur.

Rem ipfam hac formula indicatam

. librm

varia Scripturz loca comprobant. . 1 Cor. 2, 5. &-

üfn Cofll»

des credentium nir1 dicitur ea poreuria Dei , quze v. 4.

j (

dicitur demonflratio Spirizus ac poreniz. o Cor. 4, 3.

credentes funt epi/fola mitiiflros verbi comimendaus, a

Spmiru Saucio. cordibus credentium infcripra. o 'Theff.

( ag

2.13. operazio DEI interna im ammmis credentium

Ixcet

eiicit, ut verbum evangelii pradicatum tanquam vere

'

verbtim DEI fufcipiaut.

Hoc idem in Epift. priore

p at

ad 'heff. , 5. Paulusfic effert : evangelium noflrum

on fuit apud" vos iu verbis duutaxar pofitum, fed

fintote

'

cum porentía, d?* euw: fancto Spiritu conjunctum.

p uv

(3). Cerrirudinem divinam gigni ex illis motibus

a Spiritu fanCto per verbum excitatis diferte com-

pE

iles J*

probat dic

LU

um Pauli r'Theff. r, 5. evangelium t0-

am a

Jiruin . . fuit apud vos . . . ctim porentia i?* cum. Spi-

yisu Janílo ET CUM CERTITVDINE MULTA COn-

junctum. Add. x Pet. 2,2.

2

2

. rationale doli expers

freyen

lac appetite, ut per illud augefcaiis , f quidem gufta-

viflis tonum effe Domiuum,

j t

cipälorum

Ut vis probandi magis pateat, obfervamus:

um J

I) diCcta modo allegata proprie &.proxime de ver-

jieht Je

bi precetio quidem agere; fed quod verbo przedi-

cato tribuitur, idem etiam de verbo fcripto valere

^ 4* Mf-

Bu

nam in utroque eadem doCtrina eft. 2 'Thefí. 2, 15.

j Die

renere, zvaditioues , quas edotli efflis five per fermonem

9 dU(?rcn-

Jive per epiffolam nofiram. 1)oh.1,3. Quod vidimus

om»ei Vr

?* audivitatis , id vobis: auuunciamus : coll. v. 4. ezque

bec vobis [cribimus,

L dl'gm'

2) Quod exempla Scripturze

jj ii

de vi divina verbi, animos afficiente ac mutante

teftantur, id commumis omnium temporum expe-

lll ) [0"11,-

vientia eít.

Cadit etiam in rad;res ac fimpli-

ces: primos vis illius motus etiam zmpii (inviti

quidem) in confcientia fentiunt: cum apud doci-

!ïobmü

les admittüntur, totum anmimum muraur: inutatio

ii

hzec etiam apud indoctos (de ordine & modo gra-

j o*

tiz convertentis notitiam diftin&tam & cohzeren-

tem nullam habentes) eogem modo fucceffive contin-

; þgmm f"

git, prout eam Scriptura in quocunque falvando

jim

requirit; i emmibus, qui per vim Vverbi cónver-

cuin

tun-

ngufi

(UO

i

46

($ 46.47)

II. de Scriptzlm Sacra

tuntur, eadem fit wwutatio, acceíforiis tantum cir-

J

cumftantiis variantibus.

Ergo qui efficaciam veri-

[ui

tatis in Scriptura manifeftatze & ipfe in fe fentit ac

deprehendit, dubitare non poteft, librum qui do-

]ren

Cuinam hanc primitus continet, & ex quo tan-

(

quam fonte in alios libros transfuümta eft, effe di-

vinum.

Inprimis illa zziverfalis piorum omnium

Apog.

hac de re experientia argumentum eft omni ex-

Hir

ceptione majus, doCuinam Scripturz vere divi-

nam efíe.

us fi

ionel:

Apprime autem obfervandum, quoniam Spiri-

Q al

tus 5. non omnia uno momento efficit, fed fuc-

dm,

celtivo operandi modo utitur, initio primis ftatim

LT

revelatz religionis veritatibus, de quibus dubita-

tio nulla eft, obfequendum effe: tum demum de

Nh

&um !

veritate fublimiorum Scripturze doCtrinarum (my-

tefiaria

fteriorum) teftimonium Spiritus San&ti exfpectari

pofle. Hanc methodum Chriftus commendat Joh.

& vQ

15 ex

7.Y7. fiquis voluerit ejus (qui mifit me) voluutati

Wtern

pavere, coguofcer de doctrina, wtyum ea fiz a Deo, Qui

itaque divinam hanc methodum refpuunt , füa cul-

COmm

füæ f

pa, & m fuam perniciem, dubitationum vertigine

QUod

perpetuo laborabunt.

/

bftTiO V

CTent,

Infinfïm

$ 47. Obtento Scrig;turam a Deo effe,

tis dm

€7 manin-jam magis determinate ex Scriptura ipfa

ihteïeft

Vetbis

"m fÉri- difctendum , ovo mopo Deus libri hujus

Thenten

bez?di.

divini, auétor fit.

Primum eft hoc: Seripfo-

Rn Qu

res facri ex inflin&iu quodam interno. feripforunt,

r

Teftantur fe id fecilfe ex bonis & /an&is mo-

y?o,

livir: ut alii de veritate certi redderentur Luc.

V

lt

1,4. ut erederent Joh. 20, 31. x Joh. 5, 13. ut

u

ejusdem fecum Peatifadimis participer fierent,

d

DBO ä;

1 Joh, 1,1—4. ut eieminilfent evangelii praedi-

E

cati Rom. 15, 15.16. 1 Cor. 15, 1. 2Pet.1,

Prmmj/j

Y

N

je

Tq

12. 13. 14. 1 5.

lionej

Difer-

1I. de Scripfura Socra ($ 47-48)

47

tom ct-

Diferto etiam mandato feribere juffi fant: Mo-

qm ver-

Venbit at

fes Exod. 17,14. 34, 27. Efaias c. 8, 1. 20,8.

n qi d&

Jeremias c. 56, 2. 28. Ezechiel c. 24 2.

quo (üll-

, did-

& c.43, 11. Habacuc c. 2, 2 Joannes

ml

Apoc. I, L 1. I9.

hi e

Hinc probabiliffimum argumentum fumi poteft,

ere diy-

eos fub fingulari quadam gratia fcripfiffe, qua

idonei reddebantur, ad verbum Dei intemeratum

um Spit-

cum abfentibus etiam & poíteris communican-

, J

dum.

llla gratize operatio formula biblica 3sc-

qmis fatm

mysusia , divina infpiratio dicitur.

s dite

Nihil improbabilius cogitari poteft, quam hoc:

demun t

Deum revelaffe veritates ad falutem noftram ne-

rum (17*

ceffarias, mnaturaliter non cognofcibiles; fcripto

exfpetut

eas voluiffe in quorumvis aliorum ufum configna-

nend?ïfüh-,

ri; excitafle feriptores tum externo mandato tum

; enhitt

interno inftinctu ad fcribendum ; & in ipfo atCtu

» W

communicandze revelationis, totos tamen humsnze

fü'

|

j fii t

fuze fragilitati reliquiffe, ut tantum id fcriberent,

vertigi

quod memoria forte fuüggereret, & pro fuo ar-

bitrio verba, prout viderentur ipfis idonea, achi-

berent,

ln rebus divinis, ubi cognitio volunta-

tis divinz & falus hominum agitur, permultum

Deo Pfïf !

intereft, quo rerum delectu, quo ordine, quibus

n nl

Uf

verbis in litteras referantur, ut omnia fecundum

b fujus

mentem DEI fcripta fint.

Sed de GOsozveveiz ipfg

jam curate nobis agendum.

, S[ r"]m'

T'heopnev.

r jnt

j

$ 48. Scriptura efl S*omwucoc, tf a Dto

ffia ) Na-

ZIJI[?J m

Scri;üvribu;r Sacris infpirata,

Vt facilior & luculentior Owmveveios probatio

vi Tefía-.

n

mehfi ;

Dit, per tres diftinCtas thefes progrediemur.

n

Prima eít: JNovi Trflamenti Libri funt a

j üeïQIIF!

Deo iufpirati.

3

oftoli difevram

Argumenta hzc funt: (1)

ag

promzffouem a. Cbriflo. acceperuuz: de

ä

piritu Sancto,

Á 2?8[01!

ter quem ad omne officii munus recte obeundum

$cun

1donei futïuri»ii,r«lt. Joh. 14, 16. paraclezus vob:

per-

D[h'

($ 48)

48

1. . de *Scrz:ptw"a Sacra

perpetuo matebity w.006. vos docebit omtias in memo-

h, (

viam vobir revocabit omnia, que dixi vobis; c. 16, 13.

Duyi y

ducer vos im ommem veritarems futura vobis annunciae

$i ; Luc. 12, t2. Spmrirus Sauclus. docebit, vos, que

ib (ha

1Thel

oportet dicere , & quidem eadem qua dicendum éft bo-

j

va; Marc.13,11. quod vobis dabmur illa bora , 'id lo-

quinini : tnon enim vos efüis ,

it f fi

qui logqimz'm', fed. Spiri-

jretiar

sus Santlus,

fgtr m

Àb hac autem promiffione Jeoeysuclas in loquen-

!) rj

do, veCte infertur etiam promillio SJeemvevsias im

DUTTE

Jferibendo: quia apoftoli ad emnues bomiues docendos,

J fltyy

adeoque etiam a£fentes, etiam poff ipforum obitum

Itl P

viveutes , vOCAti erant.

Marc. 16, 15. eunzes in muu-

frleri

du:n omnem , pradicare evatnigelium otnut creatura, ACt.

E.8. accipietis vim Spiritus Santli, d mibi zeftes eri-

$s

zi .. . Gd ulrimas revras. 2Pet. , 12 — 15. dabo

Tfanps

operam, ut POST MEVM OBITVM a[lidue borum (de

quibus v. r—11.) memiuiffe valeazis. 2 Pet. 3, 1. vo-

Q1

óis fcribo litteras , in. quibus veffram fimcevam snenzem

d ny

admonitione excito.

Validum etiam eft argumen-

Duero

tum ex lMatth. to, r9. 20.

Quibus enim promifía

(g) Con

fuit Jsomwsusim in defendendo chriftianifmo «coram

« derti

zvibuualibus judicum , illi multo magis Seózvevzo: fue-

QU toty

runt in chriftianifmi defenfione coram zoro smundo,

3

x

Áttiptum :

« per omues ezares valitura.

Venty I

(2) Apoftoli conftanter afferumr, [e do&vinam

Chl'lhlänu

fuam, etiam illam, quam fcripto proponant, acce-

gt den

pille a Deo, feque eam mr veríum Dei per Spiri-

eum Saucium proponere; idque teftantur cum provo-

ij szy

catione ad miracula, & apud recens converfos,

MUET

ræPI

rei geftze omnis confcios: ex quo patet, illorum

Ícripta, Ecclefize tradita, S«ímveve« effe. Rom. 15,

M

18. won aufon aliquid eloqui, quod uon effrcias Chriftus

n do

4 l

Y

per me . . . fermone. d7 fa. x Cor. 2, 4. 5. Sermo

tü

vneus d?* preconiuwm meum cum demonflvauone. fpiritus

li

( porenrie fa&lums cum effeclu fidei nou. bumana fa-

pieutia fed poreutia. Dei produtle.

lbid. v. 6 — ro.

UM

Japientiam DDei in myflerio abditam , quam loquimur ..-

Plï Ij S.

quæ Y

Y

wobis Deus patefecit per Spiritum fuum. — ibid. v. 12-

3- «ccepimus Spiritum ex Deo, us iutelligamus gra-

füi(l Dfl

viofe nobis data a. Deo, que etiam loquimur , non eru«

Ü5

ditis bumamne Japieutie fermouibus , fed quos Spirizus $.

dlocet

S"Wür

lI. de Striptura Sacra

($ 48—50)

49

L Welll-

t 162

docet, Conferamus c. 14, 37. que scRiBO wolis,

AUH

Domiti precepta funt, c. Y5, 1. Vyupd

€w, "otum facio

vobis (hac fc. epiftola)

evangelium quod vos docui,

qpr, (

d

I Theif. 4, 8. repudiaus (hortamenta v, 1 — 7 Ícri-

pta).uon bomiuem repudiar , fed Deum , qui uos Spiri-

y, il

fed yi-

zu fuo fancto domat. Gial. 3, Y3. I2 evaugelium a me

predicazum ,.. uou ab bomine accepi ueque edoCtus fum,

Jed per revelarionem. efu Chriffi. Eph. 3, 2 — : my-

1 littt-

Jierium gratie Dei per revelationem mibi uorum fa&um,

wuclat D

prour amte SCRXPSI, uude legentes amimadvertere pote-

lendos,

JHis aneam. iurelligeutiam im Chrifli myfferio, quod

£R

m ob

"ünuc PATEFACTUM ef?

Jautlis APosOLIS ipfis p

jperih l-

prophberis »ER Spexn1TUM.

nyre, X

i t Hf«

$ 49. Secunda thefis eft: Efiem Veteris D) eteris

i

- lh

Tg/iameazzïz' libri S'sózrveugoi funt. .

- Toflamen-

b(rf(lm (dö

fi,

(1) Diferte hoc Paulus affirmat 2 Tim. 3. 15. 16.

Bt. 391 ';L

vex(»» , facram illam Scripturam quam Timotheus

T a

a puero didicerat

. m&gsmy, i0faT in[piratam dicens.

argune

(2) Confentit 2 P

et. I, I9. 20. 21. ubi volumen V.

; prommi

T. dicitur fermo

h"O «

prophericus, & prophetia

Seripture s

quia totum a prophetis ,

fanCtis Dei hominibus,

quit fie-

icriptum : idem frrmius n

"T

unc effe dicitur; quia ad-

ventu Chrifti illuftre complementum habuit, ut

chriftianis jam multo certius de ejus divinitate con-

i díra

ftet: denique propAerica bec fcripsura uou ex volunta«

yinta que

re bumana , fed a. fanctis Dei bominibus , motui d* im-

jj

pulfui Spirizus fancti plaue fe permitzentibus prolaza di-

un p

citur; jam iidem fíancti viri reliquas etiam. fcri-

cont

10'

turze& partes fcri

pferunt. (3) Allegata in Novo

leftamento fubi

nde ad Vetus Teftamentum ten-

ont. m

quam documentum Jeómyevsoy provocant. )Matth,

?,.'iü j (f

22,43. verba Pfalmi 110 i2 Spirizu prolaza dicun-

i

. Ó

tur. Luc. 1, 70 Deus per.os

Jan&torum propbezarum

7

; fpirimi

locurus, ACt. x, 16

Judze proditoris fata S:Spivitus

um J

fantius ove Davidis pr

edixir , ACt. og,

25. per Efajam

" 6 -4

Spirizus $. majores Judeoru

7: allecutus , Rom. 3» 25

qua vetus Teftamentum

v* i

Oqulmur

continet, dicuntur e/o-

i "^

quia Dei 3udeis concrediza

.

i

lia o

$ 5o. Tertia denique thefis eft: J/rba^) theo-

jl ,

TU

)

Stripture Sózysuga, fumt.

qneu ia

" yfmzu

p

D

M verborum.

$0

($50. 51.)

1L, de Scr'zfatumSatm

'Hoc probatur (1) ex eo quod 2 Pet. r, 19. a;o

füüf)

ipfa loquela

:

1

.

rophetarum opérationi Spiritus fancti

tribuitur.

c AGt. r, 16. Spirizus fanctus per os Da-

D

vidi; locutus dicitur. Matth. 10, 19. 20 & Luc. 12,

I!

II.I12. C. 21, I4. I5. apoftolis darum iri Chriftus pro-

mifit non tantum 4uid, fed etiam quomodo loque-

Yortio,

litatio

rentur. r'Tim. 3, 16. non tantum doctrina, fed

Tür r

u3 , Scriprura ipfa, 9sómweusos dicitur. (2) A&.

Mofen:

2, 4. Apoftoli Spzritu faucto veplezi linguis varis vaa-

gnalia DEI elocuti fuuz , prouz eis Spiritus. dabat elo-

Wrijr,

UT

qui: adeoque operatione Spiritus fanCti etiam ver-

Vér

ba eis fuggefta fuerunt. Conf. ACt. 1o, 46. 19, 6.

i pf

1 Cor. 12, 10. 14, 26.27. (3) Scriptores facri fer-

mones Chrifti, qui dimidiam fere partem evan-

d:co $20

(&t) jii

geliorum implent, totidem verbis retulerunt: id

oft tot annos fola naturali reminifcentia fua prae-

1 dioro

deiri

Ítare non potuiffent. Etiam apoftolorum & Ste-

EM

ghani

amvis lo

os fermones Lucas in Actis re-

meom

tert :

&

in libris

V.

T. fimilia loca habentur.

Wegut,

lhiar,

In Scri

tütfa S«omysiysp rerum vevelaarum ipa iu-

7(('721'1' [/7

doles exige

b

at verborum fuggeftionem.

Spectant

voluntatem & honorem DEÍ, ac falutem homi-

A emiäs [j

num: intererat ergo eas re&e fine falfo, pleue fine

3 f

defe&u, pure fine humanorum mixtura, & accura-

ze iis verbis efferri, quze mentem Dei exprimerent,

Przeterea res revelare magnam partem fuperant cde

ht tfli

fl

prum bumanum; & in Scriptura verbis efferuntur ,

W g

quibus zova motio fübjici debuit, non ex comimu-

! Detegry

ni loquendi ufu pendens: ergo neceffe erat voca-

bula a Spiritu fanCto fuppeditari.

Sic Paulus te-

l'l(l"odm ,

ftatur, fe de bouis faluzis, que uulli bomini in meu-

M

uj ï?þo

zem venire poreraur , ufurpare verba , que a Spiritu

o

hj

fautio didieriz. y Cor.

t

, 8 coll. 13.

Sic Maria,

virgo beata, Spiritu fancto acta, fummum my-

fterium , quamvis ab fe tum quidem nondum intel-

(Ieïmnfu

ftifj "

le&um, Luc. , 46— 55 verbis aptiflimis cele-

brat,

li

J

Mm

Theopnev-

$ 5r. Nor1i0 THEOPNEVSTIJE £X fó

sp"'[m )

füim wera

pl"tm-

notio.

la Striptura peti poteft ; eft enim res fa&i,

W " "3

. de cujus indole ac modo ii foli teftari pof-

funt,

M"Mdz"n

II. de Seriptura Sarra

($51)

s5l

114

us f

funt, qui hanc operationem divinam ipíi

ryr D

experti funt.

PA

yifasyo-

In ingenti fententiarum quie h(in'ie feruntur, di-

vortio, tanto magis attend endum Scripturze, ne dü-

d -

bitationum flu&tibus auferamur. Non ergo

avabi-

rim, d

eus ad

(z) i.

mur recenferelocaprzcipua. Exod.4; 12.

suriti t

Mofen : vade; ero cum 'ore 1105 dotelo te,

quid locu-

zurusfs. Daviddefeo Sam. 23, 2.

Spiritus Jebove

dul«

locurus eff in me ; d» eloquium

emnve-

€jus (ejus nion meum

,'6395 ,

fuper lingua mea eff.

Idem in divino illo epithala-

mio Píalm 45, a.

Searuriz cor meum fermouem Vonums

x f t

dico ego ,

(s

'0,

tem ent-

Ceft) filus

pera uea regi (funt dicata); Jimpgna mea

defüntï !

feribe periti, Efoias 34, 16. Scifciramnini

ex lióro Domini & legires

me uwuum quidem ex dllis

ia fue

deerit, altev alzeyum ton

dejfuleraUunts mam or meum

ym U*

(meum Domini)

n As*

pracepit y o Spirirus ejus illa con-

gregat. Jeremias 20, 9. IDizi , 00 meminero ejus, nec

pentil

Joquar amplius u üotnine ejus : fed fuit in corde mew ut

m ;/)/a i

ignis ardeus , conclufus im offibus weir;

:

defatigabay fu.

Spetat

J'inendo , niec ramen porui (me contine

re) idem]e-

m Jom:

remias c. 23,

9. jracum eff cor meun in me; commo-

mf

za fu

ur omnia offa meas faétus fura r bomo ebrius, wt

D

i

: a

vir qui viuo üurgezur :

prer Domiuum 42 propzer fan-

n

Wa ejus verba.

Mi

C

a defe c. 3, g. dmpletus

Jfum

i

vobore cum Spirit& Sebowe t ju

dicio d forzitudine s

egemntllf j

ad indicaudum Jacobo ,

prevaricationem fuam d?* 1frae-

x n

li peccazum . füum,

Habacuc de f.

i C. 2'3 i'; 8-,

Juper

] etit v

cuffodit mea flabam , dv co

8

:

vfiflebam. fuper snunimento,

Puults

u fpeculaver, vifurus,

quid locuturus fit in me, do»

jj n

quid refpoudere debeatn ad elencbhum meum :

& refpon-

, i

dit mibi Jebova dicens, fevibe w

jfionem 49 explana ,

cet. conf. c. 4, a. Domiuie

GaHdioi auditionem zuam

SIC Jara,

V

m 9

(refponfum tüum c. 5,

3720 datum; d* timore per-

1dum j

'6'!1'1]71: fum.

)

B'mus &

Novi Teftamenti loca funt: Matth.

16, 19. da-

bitur vobis,

quid loquendum fit. c. 22, 43.. Davidin

Spiritu. M.

ff

zam: Dominum fuum . vocar.

j

Spivitus fan&us vos docebit omnia,

Q? in memoriam

volis revocalir omhia que vobis dixi.

ACt. 2,4. imple-

s

ri funt Spiritu fantlo ; cep

erutr loqui aliis linguis; queme

u

admoduin Spirisus ei; da

6. probibiri

il

»

bat [;rqfï.ri. € 16,

faur

1. de Seriptura Sacra

$2

($ 512

fünz a. [antto Spiritu in Afia doceve ; v.

7 conatites per

i

Birbyniam irer facere non froit Spirituss. N. YO. objeto

Quit

vifo cerri fiebaut [2 im Macedomiam vocari. C. 17, 6.

Paulus exffimulabatur .animo fecum , videus Arbenis

uzrbem idolis dediam, c. 18, 5. Paulus nuntio a 5ia

debui

& Timotheo accepto zrgebarzur Spiriru (al. leCt,

verbo) , zeflificari 'Tudeis jefum. Y Cor. 2, iO. No-

;

dis Deus ea (falutis bona, quze nulli homini in men-

^

(

tem unquam venerunt v. 9) revelavir per 5

pirirum

fuum ; v. 12 ur. f[ciamus gratiofe uobis dazta a Deoy v.

Ti

atmpl

13. que eriam loquimur verbis, que a S$»iritu jancto

dempi

didicimus. 29 lim. 3, 16. ommis feriptura eff divim-

zus infpiraza , x Petr. 1, 10. 11, Propbeze qui de cou-

tione

pandg

erenda iu mos grotia vaticinati fumr, exquirebanz ac

T Qf

perferurabamiur. falutem: (N. 3—9 enarratam) , fcru-

zantes quodnam auz quale zempus indicavez Chriffi Jpivi-

7)

fnotu

1u5 Qui i ipfis erar , prafionificans pa[Jroues in Chrifium

(eventuras) é poff bas gloriam. - Eodem loco v. 12

ju :

ftatim. additum legimus: Ea propberis revelata fuifle,

tibdo

biy

sou ut ipft fibi , fed uz NOBIS ea adminiffrent , qua nunc

credeutibus nunciata fiuz per é0s, qui evangelium . ilüis

tem

Tenti

pradicaverius per Spirirum. fantium miffum de celo,

2 Petr. 1, 21. uom voluntate bominis prolata eff un-

peaul

quain propberia: [ed a Spiritu jfancto vetti

( ao usvos) .

H

locuzi funz fantti Dei lomines. Apoc. vo, 3. Joannes

dec p

Ícripturus audivit vocem dicentem, ea ne fcripfe-

i

Dea

tis. add. Luc. t, 3, ubi evangelifta (quem 3«omvév-

sus fcripfiffe aliunde conftat) de fe: vifum eff mili,

N

qui omiia ab iuitio di

ligeuter confecurus. fum, demceps

Qta

ad ze. [cribere; & Joh. 20, 30. alia mulza feci 3efus,

que won fauz fcripia iu boc libro; conf. c. 21, 25.

Oaj

übi ratio cur fcripta non fint, indicatur.

V. t

Ex his colligi poteft: 7) theopnevftiam

lü h

fuiffe fimpulurem operationem divinam in Scri-

lem

ptoribus facris , a Spiritu San&o profecam;

e

b) modum iufpirationir non eundem , fed va-

p

rium fuiffe, prout liberrimum DEI benepla-

citum, & rerum proferendarum natura

H

[

tulit.

tim

-.Com-

($ 5 I»)

-IH. de Scriptura Sa?m

53

ititer p

Comple&itur nempe: ) revelationem rerum.

1o olleto

ignotarnm , cujus revelationis fibi fa&tze certi erant,

quamvis res fibi revelatas non intelligerent.

AL

; Aiieni

2) Ceriitudinem. de illis, quze intelligebant ;

o 1 sR

3) Suggeffionem eorum ,

ERE loqui aut fcribere

debuerunt ;

(il u

) Juflintlum ad ea cum"parrhefia proferenda ;

ITeÀ Nü-

bendi actu ;

.]nmel-

&) lufallibiliarem in oquendi & fcri

6) Gubernatiouem ,

nunc magis

adítrictam ,

Syurim

nunc liberiorem: 4) ad féligendum ex apparatu

TR

ampliore eorum,

quz aut.jam ante, aut nunc

r jton

demum, ex avtoplia, ex auditu,

ex revela-

j dj

tione fibí facta, cognita habebant; 4Z) ad ufur-

tj d dl

andum ordimem convenientem; ^c) ad weróa ido-

jirdi

nea adhibenda,

m), (Ile

: cogitata , judicia .

7) Etiam ubi ipforummet

if j

motus animi naturales interveniebant, gubevnatà

i Corifr

fant 9. Spiritu fancto

, ut de his quoque id, d? ea

loco vt

modo fcriberent, quod &

quo modo Deus ea fcri-

Jata f

bi voluit, ut fecundum Dei (non hominum) men-

, (

tem ac voluntatem leCtoribus Scripturze propone-

TR

; de ao

rentur. Sic ipfaé faluratioges & limilia non niti fub

peculiari Spiritus fancti regimine fcripta funt.

—

n d u

a divifionis

|

405,0297')'

Haec jun&tim fpe&tanda, me fallaci

decipiamur , atque completa e dictis allegatis Qþ.,.

, Jote

tineatur notio.

,

(l i'crigïf'

m Aui

Ea hrec eft: IxsP1RAT10 (ut a&us fpe-

f fj[ mll?h

"d

&ata) eft Spiritus Sant?i [ingularis in prophetis

« Wf'

€7 apoffolis operatio , ves illis iguotas reuelans ,

(, 2 Y

de veritate divina certor €?. im docendo inf allibi-

les reddens , ad loquendum. €7. feribendum impel-

j Sm'

lens, proferenda hic €7. muuc fuggerens , mentem

j

ectatl

€7 cogitationer , nec uon laquelam €7" cripfionem,

(od/

)

potenter gubernans,

SrATUS Oonzvevsius erat. Dabitualis yerun (Zivi;za-

yit

j

zum intelligentia fanciis vivis a Deo collaza. — Specia-

] J

tim Apoftoli gavili fünt eï'(a&a myfieriorum evange-

2

(otr

524

($ 51.52)

lL. de Striptura. Satra

]i intelligentia,, qua. hic: & nunc quze ad rem facie-

laturr

bant dicere aut fcribere poterant.

etiam. eft, ad

- Probabiliffimum

10 I

eregrinas nationes venientibus

1.J

nec linguarum, donum. defuiffe, ad defungendum

la

evangelii przeconio.

Quoniam autem O«somvevsin

nn $

infallibiles quidem , fed: non, omnifcios 'reddit; au-

JRO C

geri apud: eos,

potuit. rerum. divinarum cognitio:

Cafn e

precibus. Dan.

2; 17. 18. 19.. ufu; Scripturee Dan.

Ial

9. 2. indagine.

LPetr.1,11. experientia ACt. ro,

fs

28.34.. collatione. mutua A

e, 153.6-, LQ. 28-.— I CO*F.

divino:

14. 32. immo,

. aliorum, credentium precibus

probam

; ph. 6, 19..

4

Tec

l, a

Striptura,

$. 52- Quoniam libri-S«/zy«weo: a fcripto-

grifan

Canon.,

Mu

ribus facris.ecclefize traditi;, alfervati; le&i,

Quidem

fan&is: ufibus adhibiti fuerunt: fuccefrve im

Chriftia

unm. Polumen. colle&i fünt;; & hoc paéto li-

fil, n

Whs, .

brorum. tum Veteris tum Novi Teftamenti

buscnr

Cauon. exftitit.

Ier]

Ania)y

(1) Primum libr? 5

J

:

musues publice. ecclefie: tradi--

Á i

: exemplum .

Penrateucbus. preebet. Hunc Mofes,

Orja

in Sanctuario.

d

s

poni curavit Deut. 31, 24.25. 26.

telantu

fuum deinde. add

Ícripta Samuel 1

idit J'ofua. c. 24, 26.' quzedam ab fe.

Sam. 10,2c.

tempore

orum f

at. Aom. 3. 2.

(2) Hos libros affervarz debui:

[e res ipfamone-.

'ütt adi

Inte

(3) Ufui adhibendos fuiffe ex: Mofis fa&o intelligi-.

tur, qui ante mortem com

lura Pentateüchi apo-.

Trede

grapha Sacerdotibus. & L

II Senioribus. tradidit

Deut. 31,9.

Deflinabantur vecitationi publicae fepten-

lo

L)

nali Deut. 4

I

» ILI. I2. ]of. 8.30—235. ftudio: Regum

i übï

privato Deu

t. 17, 18. 19.. judiciorum. agendorum.

normze Deut. 17, 1. fübfidio inftitutionis domefti-.

^ rgj

cce Deut. 6. 6. 7..C. 11, I8..

IQ9. & publicee 2 Paral..

X7, 9. Sic Pfalmi a Davide

acra publica traditi.

ecclefize. ifraeliticze adz

Ptj

)

dic

ium- eft

K4). Colle&ionis, in. unum volumet; luculentum in--

G

» 4) quod volumen legis apud reduces,

e. Dabyloni

a

-

ad omnia denuo re&te inftauranda pro-

thf

latum

VII. de Seriptura Satra

($.52)

»

farie-

latum Efr. 3, 2. 4. c. 7. 6; IO. 14;- Neh.8, 2 —58. c.

iffimum

fentibus

10, 19. & Pfalmi cultui facro adhibiti Efr. 5, 10.

1. P) quod Parafcbe & Haftare (feCiones lega-

penlum

les ac prophe

ticaej diu ante Chriftum in Judzo-

um

rum Synagogis le&ze fuerun

t. c) quod ex Jose-

ddit; t

pPHO conftat, Chrifti tempore ecclefiam Jfraeliti-

ogtitt.

cam eosdem libros pro divinis agnoviffe, quino-

? Du.

ftra zetate ad Canonem V. T. referuntur. 7) Chri-

Mb ro,

ftus & apoftoli quoties ad libros V. T. tanquam

| 1Cot,

divinos provocabant, Canonem hunc ipfo faéto ap-

gtecïhus

probarunt.

Ecclefia ch

yiftiana exemplum ifraeliticze eccle-

fis, a Chrifto probatum, fecuta eft, Jibrisevane

geliffavum dv apoflolorum. juxta cum libris. V. T. in

feitt

unum colligendis. — id Seculo Jl faCctum; magna

j ) le&i):

quidem cautione. Habebant enim teftimonium a

tlf r

chriftianis cozvis, qui fuerunt Viri prudentes;,

ii, rerum omnium & gnari & certi: poftea ab

xdhl

ilis, qui proximo tempore vivebant.

De qui-

busdam , (epiffola ad Ebraos, [ecunda Petri , fecutrda

hument

do: zertia, "Joannis, epiflolis Sacob d»" Sudae; ac de

Apocalypf?). dubitari coeptum eft feculo demum III z

fed diícuífis dubiis non diu poft etiam: hr, prout

( tt*

Hiftoria, Conciliorum A€ta, & Seripta Patrum ,

( MO[ES

teftantur , pro divinis agniti funt: indeque ab illo

T

tempore Canonis N. T. memoria, teftibus fingu-

j

lorum feculorum monumentis, certa & indubi-

tata adhuc fervata: eft..

xfamolle"

Intelligitur hinc, completanr w«otionetm

jtelif-

five defínitionem: Canonis ex lifforia peti de-

c

imádi

bere. CuNoN eít cafalagus: ecclefiafficus. &o--

[entel«

rum librorum , quos ifraelitz in veteri Feflamento:

fegum

yionum

a prophetir, €' chrifliani iw movo. Toflamento ,

ome

ab apoftolis ,. tanquam diviuitur in[piratos atcepe-

par

iE

runt, at fanfhe a[forvatos publiis. privatisque

cultus diviui exercitiis adhibuerunt ,.eum in finem,

u

relii

i^

ut tanquam divina €7 irrefragabilis norma fidei

Lj

ac

p p

D 4

56

($ 55-535'

II. de Seriptura Sácra

eod

ac vite , cüivir ecclefrg? menübro moti manerent,

cilit

Adeoque LisEkR CaNoNicvs elft ille,

tliem

cujus dwinam originem 67 kauäïorimtem eælfyz'a

€7 olim agnovit, 7 mimé quoque agnoftere teuetur.

àd ]

Libri hi recenfiti funt $- .37- 38-

Vo

Libri apo» 5**153*'.* 4 Canonicis P, T. libris diffingüi de-

floln

eryphi, — bent Libri apotryphi , qui poft Malachize tem-

Qura|

pora, in Verfione grzeca V, T. a Judzeis hel«

faia

. leniftis cum libris divinis conjungi coepe-

&q

fünt,

pora

Ti fünt: Liber Sudihe, Sapietitie , Tobie , Sz;r&-'

MU

cbi , Barucbi, duo Maccabaorum , do fragmetiza quedam

Eflbere ac Danieliss Preces item

4Afarie , Sociorum

tna]

Danielis , d Manaffis.

Hi pro libris cauonicis baberi uon poffunz : (1) quia

ioq

ecclefia Judaica at ex Joskeno (L. Icontra Ap. €. 7.)

Cufk

coliigi poteft, eos nunquam pro divinis agnovit. N'e

quidem Judai Alexandriui alium, a Palzeftino diver-

Ver(i

fum, cauonem habuerünt. (2) nec ecclefia chriftiana

büs

quatüuor. primórum feculorum ,

rout ex Canonue

AMelizonis d9* coucilio Laodiceno conitat, hos libros

$

in Canonem recepit.

(3) ob ftili rationem, &

ptam

non divinze

füo j

ob interna quaedam humani ftudii,

Chrg

originis indicia, on füntidonei qui ut regula fidei

ad auCtoritatem dogmatum comprobandam adhiberi

Igima

Yare

queant. FHincconiilio non optimo olim cum libris

UT

divinis in eodem volumine defcribi ceeperunt.

üïfem

$unr :amen lecdu digni,

Primus Maccabeoruim li-

ber egregium ufum hiftoricum habet ad quzdam.

T

Prophetarum loca intelligenda: in re/quis utilia

M

morum przecepta, & gemmze veritatum divinarum

Occurrunt. ldeo in antiquiore ecclefia ad plebis

l

zdificationem leCti, &

tüe

funt: fervabatur tamen di

hinc ecclefiaftici appellati

Qu

fünéctio a libris divinis.

Ti

Demum progreffu temporis hoc difcrimen fenfim

j non

Qua

hegle&tum fuit, poftquam n?men libri apocr;yp()

e€o

Rig

*

li. de Scrijatu'ra Sacrd — (($. 33. $4)

57

Qof P

eoderm fignificatu ufürpari cceptum (;f['e"t.- A Corn.

cilio "Tridentino À, yS46 in ecclefia romana faüb ana-

t ille,

themate pro Canonicisdec]afrati funt.

| ecdejïa

t lat

$ 54. Scriþtm*a fun qiioad libros , fzm äno- Sgripmræ

ad librorüm partes integrd E? inzorrüpta e[L, integritar,

Hoc liquido probatur (1).ex Chrifti & apo«

ftolorum filentio, qui Scripturam V. T. ac-

'ufgæti d

lp [e

curate fcrütari jüfferurit; nüllaà unquam

hls hd

facta mentione alicujus corrüptionis. (2)ex

j p

€o, quod codex V. T. fiusque ad Chrifti tem-

pora integer fuit; talisetiam poftea manfit j

lie , i

cum inde ab illo tempore nec fraude, nec

t Qu

, d

malitia, nec cafu corrumpi potuerit. (3)

ex chriftianorum diligentia in libris N. T.

UAPO 6'7'/

cuftodiendis, & (4)ex copia apographorum;

qodt. M

verfionibus mature adornatis, frequenti-

üno dvf

y hritan

bus Patrum allegatis.

Scripturam porro etiam integram & incorru-

ex Cuttté

lo Jbf

ptam manfuram, Bonitas ac Sapientia Dei, verbo

onetrt,

fuo invigilantis, fperare & confidere jübent, &

Chriftus Matth. 5, 18. confirmat.

Nat fi vel mi-

y i?

g d

tima verbi divini pars plane intercideret , noncon-

/*j

:';317

al

ftare olim in fine hujus ceconomi:e pof

A

nuri

omuia implea ; num verbum Dei omnes fines fuos

; eunbrs

affecutum fit.

xerüt

4j -

Obfervanduim , in hac thefi. de integritate Scri-

pturee, quzeftionem efle de tali corruptione, qua finis

Ts

Scripturze, hoc eft, falutaris illius üfüs, impediretuür.

qir U

divinut

eoque variantes lecfiones integritati illi ; quam nos

tuemur,

non fatis perite objiciuntur: 1) quia

d pïem:

quantacunque fit earum multitudo ,. nulla tàmen

"E

pl

Yi (]Jhm'

hiftoria feitu nobis neceffaria; inulto minüstali-

jpim.

qua falutis doCtrina intercidit;.2) quia ipfa lectio-

(nel

mutationem non fas

t

j

Ris Varietas argumento. e&:

€iam

D

58

(5 54.55) M. de S;rz:ptm'a' Sacra

&am effe in omnibus qui füperfunt codicibus. 3)

tead

uia eruditorum inter chriftianos diligentia dubiis

prem

d

e genuina leCtione fufficientem medelam, adhi-

bita Crifi fobria, attulit.

Superfunt quidem affe& ,

quos Critici vocant, /oci, hoc efttales, quibus

f

Iæt 1

per media critica, collationem codicum, verfio-

num, patrum, fubveniri nondum ita potuit, quin

üblir

etiamnum fufpendi judicium debeat..

dem perpauci funt.

Sed illi qui-

longe

flatuu

Infallibilis

$ 55. Confequitur ex haéctenus di&is;

fationt

» veritar.

Scripturg iufallibilem tompetere veritatem, quae

(Ie, ;

per omnia tum fibi ipfi, tum principiis na-

Til ali

tura notisexa&e confentit, & erroris omnis

experseft. Efta DEO: a Deo autem non

ünt,

al

nifi verum. Ebr. 6, 18. inpoffibile eff mentiri

là$Q

Deum. . Joh. 17, 17.. Ferbum .Dei. veritas. eft,

I

tibos If

€. 10 35.. Scriptura diffolvi mou poteft.

Olfuft

Scripturze finceriffima veritas etiam ex eo elu-

&i

cet, quod ad maximi momenti doCtrinas & refel-

lendam impietatem , adhibentur veritates naturali-

Fl*el

ter cognitz , omni dubitatione fuüperiores. Sic

Cs

& lo ]

Pfal. 95, 10. de Dei natura, providentia, juftitia

" r

dicuntur evidenter vera: & confidenter pronun-

ciatur , f?ultos effe , qui hzec non. attendunt aut cu-

V'eeonn

rant; perinde ut Rom. r,20. & 2, 1. tales inexcus

t aä Li

Mutc (tj

fabiles. dicuntur.

NT

Couzvaditlioues in Scriptura nullze funt.

Qua

n

objeCtari folent, per juftam exegefin, interdum

ela

Dl MMH

& per genuinam leCtionem e fitu erutam & vin-

$]

W

dicatam , tolluntur.

Errores per calumniam ob-

4 lmnmbm

jecti dudum folide a Viris doctis depulfifunt. 44

Dfu,c i

j

erroueam, vulgi opinionem. nusquam Scriptura loqui-

tur: fed indigentiae tantum & captui hominum

TU [

Tie, (

per benignum condefcenfuüm fapienter attempera-

lütj üu

ta eft. " Recens affertum, Chriftum , prophetas ,

^ tj

apoftolos per wconomiam locutos, blaíphemia eftin

Chrifi ac verbi divini majeftatem : eo audacter

NU

Eph

; ten-

lI. de:ScräJtzirm Sacra.

($ 55.56)

59

ibus, 1)

& dubiis

tendens, ut omnia in Scriptura, quz famenf füs

premus. judex eft, judicio humano: fubjiciantur.

, adli-

j a[f?fl! j

$. 56. Quia Scri p.t-.jura; verbum Dei conti- SujJimi-.

, Qubus

2

, vl

net, hocipfo continet eziam.amyjieria-,,;. quorum /" my-

yit, qui

j iliqu

fublimitate omnem humanam fapientiam ^ iortm-

longe exfuperat. Rem planeDeoindignam

ftatuunt; qui Deum per verbum fuum ope-

; ii

ratione fingulari manifeftatum homines do-

n, qui

cere, non ignorant, nec diffitentur, & ni-

jpinte

hil aliud tamen huic verbo ineffe conten-

g ormnis

dunt, nifi quod. intelle&ui hum

£À

tem nol

ano e,þiæm

1

J

alias obvium eft.

»jï u

il fþ-

Myfteria in Scriptura fünt, dogma de pl'uQ.-

ribus in Deo:z de tribus in Deo: de Redemtore

hominum: de lytro, ejus: de gratia Spiritus. fan-

€tiz & (imilia cum . iis connexa.

T

Frequens. in: Scriptura myfteriorum mentio eft..

Generatim Pfalmo. 119, 18. memorantur mirabilia

$ naülmj,if

Y

Qres.

ex. lege. Dei (perfpicienda) , & Matth. 13, xx.. $-

à j

fleria. regni/ celorum.

Speciatim evangelium ,. &

- pront

przeconium, Jefu. Chrifti , factum effe Paulus affir-

mat ad revelarionem. myflerii temporibus eteynis. zaciti,

x qu (

nunc autem, manifeflar? per Sevipzuxas propheticas. fe-

cundum ju[Jum aterni Dei, Rom. 16, 25. Idem Pau-

lus teftatur fe loqui fapieuriam illam Dei abfconditam:

"s

àn myflevio , quam prefinivit. Deus anre fecula , 1 Cor..

j

ptur

2, 7- Effe myfterium boc occultazum a feculis. d» gene-.

jl

xamonibus, nunc aurem, "manifeflazum . fanclis, quibus

Deus declarare. voluit. que fet. opulentia. glorie myfferis

bujus inter genzes , quod eff. Chriffus in nobis , fpes glo--

yi D7

rie. Col.1,26. 07. — Columnam. do* firmamenzum veri-.

ho

j

zatis &* confeffo, magnum. effe boc pietatis myflerium ;,

tD

li^

Deus mauifeffatus eff im cartie xel. Y Tim. 3, 16.. Exiam.

yop

i

conjunttio, Chrifli cum. ecclefto, magnum. dicitur my[leri-

mi g

"

"m Eph. 5,32. nec non converfio gentis ifraeliti-

Coe

[

j

6o

($ 56.57)

W. de Seriptura Sacra

cx etiamnum fütura Rom. 11, 2$. & quze inrefur-

at

rectione mortuorum contingent ,. 1 Cor. 15,51. 52-

QIü,

177y

Scriptura etiam ferio monet de /abiru myfterio-

yum ad intellelum. bumauum.

ZAd iutelligeutie certi-

j D

zudinem locuplezem , ad. coguitionem myflerii Deié? Pa-

tf

rris d9 Chriffi, auimi credemtium confirinari ? amore

ione (

eonjuugi debere dicuntur Col. 2,2. Ipfe Paulus optat

confim

ctttn d

dari fibi & augeri faculzazem. libere myflerium. evan-

gelii declarandi Vph. 6, 19.. & aperiri fibi portam (0p-

1522

O

rtunitatem ) e/oquend: myftertum Chrifli, Col. 4. 2.

N

1Jol. s

ec reticet Scriptura, myfterium reconciliationis

fjl

mundi cüm Deo per crucem Chrifti faCte, tam

p D

fublime effe, ut precouium ejus. muudo flultitia. i,

a&zempen

1Cori:,2:. illis nempe, qui periruri funt ; cum

Dui m

ex adverfo falvaudis divina poreutia, divina [apieutia

(enda. (

At Y 18 24.

quod

Impia igitur diligentia eft, quae obtentu accu-

que q

ratioris exegefeos , Scripturze fenfum variis artifi-

W Moi

ciis extenuat ac deprimit, ut nihil in. Scriptura

Niod

myfterii le&ores deprehendant, omnia ab homi-

li

Nempe magnum illud

ne náturali capi poffint.

Ixad

operze pretium fe putant confecuturos, ut verbum

ponitur

Dei mundo :v sozeg jacenti tanto magis placeat.

(f pg

Sed de eventu horum conatuum vid. Ápoc. 10. 7.

trdidori

übi tempus indicatur coufummandi myflerii, quod

Deus evangelizavit fuis miniftris prophetis.

(ruf

Divina

$ 57. Srripturz etiam . competit divima

j5

aucloritar,

AVCTORITAS, obligans ad crédenda que do-

LR

u

cgh, facienda quz jubet, fperanda que promittil,

Tb

etiam in illis, quorum rationem intelle&tu

Wtf

Qf

noftro affequi, aut ex philofophize princi-

)]

W

piisexplicare non poffumus.

Nam inScrie

4i

WI

£m

A

ptura Deus loquitur; Deo autem loquenti

[ ?fa

aufcultandum, credendum, obediendum

proy,

0Y

effe, ipfa fana ratio docet.

dpud

Szpe de hac Scripturze auctoritate monemur.

0 ;

Calum ac zerram (coeli ac terrge incolas) audire dP*

lür

T

aieH-

II. de Seriptura Sacra

($ 57.58)

61

j tehr-

atrendere jubent prophetze in fermonum fuorum ex-

193l

ordis, Deut.22, 1. Efa. 1.2. Fox de calo Jefum,

1 ayfrrt

Filium Dei dile&lum audive jubet. Matth. 17, 5. Quis-

Ptl (iflie

quis Deum veracem . agnofcir , uou porefd uon accipere

i Dae D

zeflimonium de celo veuienris Joh. 3. $3-

Eadem ra-

4 Qu

tione comminationes auCtoritatem Verbi Divini

lus qjit

confirmant.

Vevlo Dei nonu parere , eque atvox pec-

T

carum dicitur , ac magie d? idalolarrie crimen, 1 Sam.

yrtum -

15,22.23. Qui Deo tnnu crediz , mendacem illum facir,

NUIT.

1Joh.s,r0. — Qui verbis fummi illius propbere , Dei

ycliatonis

notmine prolaris, non obremperaverit , ab eo9 peuam ei-

i, um

ge Deus, Deut. 18, 19.. Evaugelio Jgefu Chrifii uon

Puiiti. X

obremperantes eieruo exirio plecteuzur , 2 'Thelt. 1,8.

/Em;; (um

Qs

4j non credit ,' condemnabiur Maxc. 16, 16. — Ad-

denda.eorum exempla,

qui reprehenfi leguntur,

77 upieutiä

quod. verbo Dei fidem adhibere dubitabant in lis,

use quomodo fieri poffint, capere non poterant,

o a

virlis t*

ut Mofes Num. t1, 21. 22. 22. Zacbarias Luc. 1, 20.

Nicodemus Joh.3,rx. Capernaitze Joh.6,52. &

, n

j d) *

aulicus homo prophete obloquens 2 Reg. 7, 2.

Ex adverfo Abrahamus omnibus in exemplum pro-

gmüm j

vt verbun

ponitur in eo, quod prerer fpem (quam ratio fa-

jncedi

cere poterat) iufpe (quam promiffio faciebat) Deo

T

Àpoc. 10/^

crediderit , d& hauc ei gloriam dedevit , quod praflare

promiffa valeaz, Rom. 4, 18. 19.

jui, Q

n'leti'ä-

955 Adeoque Scriptura eft uormadoGirimg Srriptura

r m

ac vite, €7 controverfarum quoque judex.fidei ac vi-

TT

ig normaz

Habet hanc norme? vim ex divina fua au-

" prgi:/!,»..'f,

&oritate.

gt

)) Multa,hujus vis normativee argumenta funt

in ipfa Scriptura.

Ab lege Mofis nec ad dextratn uec

j pfindf

ad fimiflvam difcedere licuit Deut. 5, 32.

Obfervarunt

j i

eam Reges Deo probati. Redux e captivitate ec-

clía 'omnia fecnndum legem Mofis inftauravit.

, ]oqüeülï

2) lpfe Chriflus ad Scripturam tanquam normam

edieti

provocavit: contra tentatorem Matth. 4, 4. 7. 105

apud Judzos, cum quzeftio effet de milfione fua

loh.5, 39—47. de divottiis Mátth. 19,4. de re-

] moüw.T

furrectione Matth. 22, 19. 31. de fummalegis; ibid.

c

»

ii

"T

"N. 492

)

4//:'!.'-

62

($ 58)

II. de Scriptura Sacra

V. .49. & apud dilcipulos, cum de morte fua eos

19;

Tondl

doceret Luc. I8. 3T. C. 24,

25. 26. 27. 46. 47.

3) 4pojfoli in toto e

van

gelii przeconio Scriptu-

ii

Tam ut normam fecuti funt. dHoc paftrm Acta te-

icipt

ftantur.

Paulus uihbil locutus

efl extra ea, que Pro-

phere &* Mofes! futura . effe

dixerum de Chriflo A.

26,22. Morzuum pro peccatis, d» fap

ulzum., ac fufci-

u

zarun effe, fecundum ».*Scr-zþ;umm

bn]

zradidit 1 'Cor. 35,

.diüiua J

i 4) Ipforum etiam apoftolorum do&trinam &

fcripta chriftiani ut normam tenere jubentur. Jo-

()

hannis evangelium fcriptum fuit, wz credemus Joh.

fs

20, 31. Corinthii zegere debuerutz ,

quze Paulus ipfis

pradicaverat 1'Cor. 15, 2. "T'hefía

lonicenfes zenere,

i qu

que didiceraut , ftve ea

fermone five epiffolaa Paulo zra-

dita effent , 2" l hef(. 2, 15.. Beazi

etiam di

(onver

cuntur, qui

degmnr ac audiust d» ob[eroanz im

dibro apocalyp[eos

Joh, r

jeripra Apoc. z, 3.

üyd

gudex

J'udicem controverfiarum Scripturam theolo-

» 35.

controver- $i dicunt locutione improprie quidem, fed

fiarum.

congrua, & in facris litteris fundata.

(

Formulze fenfus eft, adjnormam Scripturz, do-

Tanc a

€rinas quiz 1n difceptationem veniunt ( perinde

ut reliquas omnes) examinari debere; in quo ni-

Q p

hil reprehendendum noftrates theologi afferuerunt :

demosw

4) quia locutionem hanc Scriptura ipfa ufurpat.

Joh. 7, 51. dex aou judicat bominem , wifi caufa coguiza-

t

Ebr. 4, 12. Verbum Dei eft judex cogizationum. . Joh.

ff )

12, 48. fermo Chrifli nou credentem. extremo illo die

Xïslb- !

judicabit, 5) quia Scriptura non eft norma mor«

tua, fed viva, per Spiritum Sanctum animata, qui

C o

peream loquitur. Ebr.3,7. . c) quia ommes fide-

filt i

les jubentur exp/orare Spirizus, 1 Joh.4, 1. probare

omuia: zenere quod bonum efl, 1'lhefí.s,21.. quod

dfïlflllm

vecedir & vero, cavere d? vejicere. y 'T'im. 6,3. 4

Omnes ergo chrifliaui jus Dabeut , ad banc mormam

d TL Sæ

examinandi doflrinas; laudantur enim eo nomine

Beroeenfes A&t. 17, rr. — In difficilioribus, ecclefize

Ad

doCtorum eft profpicere coetui, & fermonem fidum

fs l,

Tenere , Ut courradicentes valide pollims vefellere 'Vit.

tinf

1.9;

TL de Scriptura Sacra

($ 58.59)

63

1,05; funteergo hac in re judices; fed declarazivi ,

efmes

n

nonauéctoritativi. Infallibilis controverfiarum ju-

oX

dex in ecclefia nullus datur; nusquam enim in

n te

Scriptura pr-qmittituæ.

[

, quin-

brifo X

) t M'L

| $ :5;9; Ferbum Dei : firiptum pollet effizacia Effiraxz

10

diviua fupernaturali.

1

timm &

| (1) Efficaria ip/a probatur ex effeGibus

eny. *

vdomi o

fan&is in homine legitime verbo uteute:

Jnulus i

nfes tuw,

ur quod regenerat 1 Pet. r, 25. Jac. r; 18.

convertit ACt. 26, 18. Jer. 23; 22. fanctificat

i :Pauiamï

ieantur, d

Joh. 17 17. intima animorum penetrat, ac

quajy

dijudicat Ebr.4, 12. fapientem reddit 2Titn.

yi Dd

^ IS. falVat JaC- I,21.

jetily fe&

. (2) Divinam autem & fupemammkm

d.

us d

hanc efficaciam effe probant illa di&ta, ubi

cum przeconio verbi conjuncta effe dicitur

p g

n qu )

demonfiratio [piritus at poteutim, ita ut fder

Bergenutt:

j ufure

eredentium mom im fapientia hominum, fzd im po-

7 fd gog!llli*

teutia Dei fita fit 3 Cox.1,4.5. — Sic x Theff.

oni. 9»

ii i

d

1, 5. 6. cui formoue Fauli, qui evangelium

yoroa 107

cum certitudine multa przedicabat, vis Spi-

piinità q

Omneg

ritus Sanci, & (imiliter quoque cum fíde crz-

, prabar

dentium, qui evangelium recipiebant, gau

g f

034

dium Spiritus San&i conjungitur.

j

jtit W

:Ad difficultates diluendas obfervandum: ( 1) Ef-

0 J

u

l$,

fícacia bec ipfi Verbo Dei iutima d& indiffolubili uuio-

mgff?m

fämü

se iuefé, Joh. 6, 63. Ipía verba quae Jefus loqueba-

jar 1

tur,

64

($ .59.60)

H. de Srriptura Saqfa

tur, fpirizus &* vira dicuntur. Rom. r,16 ipfum évan-

Gitin

gelium de Jetu Chrifto dicitur pozeutia Dei , in falutem

eredetnti.

16) 2:

Hoc idem docent loca, in quibus verbum

Dei appellatur femen Lxc. 9, X1.. femen. incorrupribi-

luf,

Je 1 Pet. 1, 23. /ux 2Det. 1, 19. Pf. 119, 105. 1:9uis,

& salleus petras conzundeus Jer. 23,29. & ubicom-

lat

paratür cum pluvia fecuuda,

d?? . nive,.ac vore, Efa,

OOU

25 I 1r Deut. 32 9.

(2) Sceriptura Ja£ez hanc efficaciam ex' liberrima

m

ordinaiione ac promuffoue diviua, wi cujus prefeutia

dütelr

& operatio Spirnus fancii cum verbo fuo Szonvíuso fem-

per conjuutia eft , x Cor. 2, 4. 1 Theft. 1, 5. Hucre-

lde

ferenda infignis promiffio ecclefize.data Efa. $9, 2r.

Cllptu

Spirizus meus , qui fuper ze efl , do veróamea qua pofus

2638.

finftf

iH Ore tu0, f)0 vecedent ab ove zuo , & ab ore þiniizis

zHui, üunc d im aieruusa.

ORnp] j

(3) Exferit fe hzec efficacia per zpfam Scripruram,

Tétt cojy j

füb legitimo ejus ufu.

Verbum. Dei cum legitur,

ced.it |

€1 f

aueitur, intelligitur, meditationi fubjicitur, ani-

mum afficit, movet, mutat. Conf. dicta $. 46.

Thonis

citata.

ffo]om

(4) Sermoni Scripturze ineffe efücaciam sarura-

(lere ;

Han

Jem, logico- moralem (qualis etiam. omni fermoni

prudenti ineft) non negamus 5 quin potius Scriptu-

&i

delnde

ia hac quoque parte quoad argumenta & motiva

(quoad Aóyss, Z35, mx94) aliquid przecipui

re

ant 0

omnibuslibris humanis habet: fed hoc non fu

D

cit

BIore

U.

ad explicationem diftinCtam, cur verbum.DEI di-

catur drvima potentia , cür effectus Verbi tribuantur

iph Deo & Spiriui Saucio,

$f

mpnm

APerfetle

$ 60. Hinc Scriptur?e PERFECTI0 Cofri-

Q a

Juficiens.

petit: eximia illa affe&o, qua fmi, propter

Qs

quem revelatio daíaef?, refpondet, omniaque con-

Detus

Jimei, qug ad religionem & falutem fcitu ,. cre-

C& u

ditu , fa£fu homiuibus uece[Jaria fumt. — a) 2 Tim.

tüs «

3.15.16.17. jam Vetus Teftamentum iuf'i-

l Pfa[

£ güï»

UI

,mtiozzi ad falutemi, ad ,Uarigs zlyämi, ad omn

£ium

h

II. de Scrz'g(uræ Sacrà

($ 60. 61)

65

üm entt«

ciumf"ecclg/iæ neceffarium . utilis dicitur. Luc.

a filutn

: Verbum

16; 29. 30 /Mofen €7 Prophetas audire juben-

tmipi

tur, qui falvari velint.

5) Libri Novi Tee

UT

r Qb

ftamenti feripti fumt ad id , ut credamus €7 fal.

r D

semur. Joh. 20, 31. uzmemoriateneamus id; iquod

- diberrim

apoffoli predicarunt 2 Pet. 1,15. proedicarunt

$ pwfemia

autem omme confilium Dei AG. 20,21. 9

n

s Ht

l1dem comprobant e) effédus Verbi Divini in

Scriptura, llluminat Pf, r9, 9

convertit Aét.

Bgat

26,18. liberat Joh. 8, 32. regenerat ]Jac. z, 38

d

n

fanCtificat Joh. t7, 17.. falvat Jac. t, 2r. per hec

omni indigentiz noftre confulit, üt mibil.a4 falu-

rem confequendam defiz. . x Cox, 1, 7. 8. 15, 1. 2. 2) Ác-

$r

cedit diferta ommis addiramenri probibirio.

Verbo

m ïeglï.'.ïy

Dei nec Mofis zetate Deut. 4, 2. 12, 32. nec Salo-

icitur, *

monis Prov, 30,6. nec Efajee Ef. 8,

20. nec Apo-

ia

ftolorum tempore Gal. r, $. 9. Apo

C. 22, I8. Ig.

addere,. demere , . fubftituere quicqu

am licuit.

m utnte

Hanc perfeConem ftatim priwa queque pars xe-

y

velati Verbi divini habuit: nec tamen ideo quze

js t*

deinde accefferunt fuperflua erant. Sic enim fere-

n

7l

bant ceconomis divinz rationes, ut via falutis

ecipul Y

.:/

l

progreffu temporum magis diftin&cte manifeftare-

gon AU

]

'

TUF,

[

;

a JH

j mhu«nü

$ 61. Eidem competit PERSPICUITAS: perf,

p?tuas

inprimis quoad creditu & factu neceffaria,

Q

eTto

qua alicubi certe verbis ufitatis ita clare

Ill

PPG

ptfï

docentur, ac fubinde aliis aliisque modis re-

LUA

W['W n

petuntur, ut quilibet, etiam indo&tus, atten-

fmü; /

te verba confiderans, ea intelligere & Spiri-

)

D)

tus Sandli ope falutariter cognofcere poffit.

Pfal. 119, to5. erbum DEI dicitur. lucerua ,

.ntum "

T

"

gunti femitam monflirans. a Pet. 1, I9 ipfum

I

li

E

Vere

(5961)

II. de Smfptum Sacra,

verbum propheticum attmdenti- lux . eff ,. in

tf

& i

enedia luceus caligine, Deut, 301 1 1. 14 Ver«

hfmw

bum Dei a Mofe, & Rom. 1o, 8 Verbum

fequi

Dei a Paulo propofitum , eadem formula 7/a

termi

obvium €7 farile dicitur, ut nullum excufa-

j fr

LUME,

!|

tioni ignorantiv locum relinquat.

ler]ns

lumen- di-

Cum litterali perfpicuitate verborum

Jl , [

viuum, fpirituale, füupernaturale conjun

€(tum eft:

RITER

animum a divinis alienum, preejudiciis carnalibus

(5 me

fafcinatum ab fua czcitate fanans; adattentionem

excitans ; ad obfequium

fle&tens ; inomnem dein-

j6

de veritatem ducens.

Hoc diferte teftatur Scri-

ex Domiui etiam rudes

fitijj) f

ptura. Pfal. 19,8. 9. 10 L

ac fanplices reddir. fapientes.

Pf. 119, 18 intelligen-

bris V

tià mirabilium legis. obtinetur, qua

ndo Deus oculos

»

aperit, 2 Cor. 4, 2 —

6 per preeconi

um evangelii

16, 21

tioni fatanicze oppofitus, eo-

fit Quricuós, excaca

iüfer

que ad con[cieutiam co

mneudaiur.

A€t. 26, 18 Deus

aperit octilos audieutium ,

ur ad Deum fe convertaur.

plores

, cur Efa. 29, I8. furd: ver-

Hinc intelligi poteft

tenebris fuis vifuri, & c.

dpt,

bum' audituri, e«ci e

25, 8 via fancta tam complana

4 fore dicitur, utqui

Con

eam ingreffurus fit son errez »

eiiamft flultiffimus an-

fuly, j

s. qu

tea fuerit,

Quae in Scriptura f'ünt dvevósre ,

difficilia intel-

Qd W

um in

ajeftate &

lntegmp

le&u, eorum obfcuritas eft a. rer

VFevrbis ,. formu-

intelle&tus humani imbecillitate.

Ym

Jis, narrationibus, obfcuritas progre

Íffu teniporis

antiquitatum, circumitan-

L

2

ex ignoratione linguze,

V f

tiarum , per accidens dem

um fupervenit. Multis

fua culpa & vitio, qua m

axime neceflaria erant,

NNBL

occulta manent, Vid. Mat. 11,25. & 1 Cor. 1, 18—

g

udi. 2let. 3, 5 de iisqui

juit

ln

28 de fapieuiibus bujus mu

(ui älls [

voleures igtioranr ; ibid. v.

16 deiudocilibus , qui fcri-

pruram in fuam perniciem derorque

u 2Cor. 4 3- 4

8&9 fel

de Sazaue excecátione. Mat. 13,

1I. 15 de iis qui

Te int

dis fibi de-

h put

in veritatibus jam cognitis fideliter tenen

funt, indeque auimi rarporem contrahunt.

Patet hinc

mtefpn

üt

n digne

quo in periculo verfentur Scripturam no

tra-gvan-

Pa

/

ALb & S,.;:rz:pt.um Saera — $. 61.62)

62

g,

tfa&antes, faxime cum difciplinze Spiritus fanQ

CLi, ex füuperba fui fiducia & r

eliquo fenfu carna-

l Ver-

lifefübducunt (S 23).

Verbur

WNorio perfpicuitazis velaziva ett: in univerfum

Gd i

requifita quzedam fupponens, Hinc thefis fic de-

terminatur: Scriptura Je&oribus liugue gnaris,

pbra—

excIli

deos fevipzure non plane rudibus ,

artetitis , cupidis , affe.

duir, per peritiores adjutis /fati

s perfpicua eft ; & in-

-

ter hos j//is qui grariam. Spirit

us fauchi fevio defule-

lunen de

fant, promre. admitzunt , fideliter ufurbaut, SAVUTA-

um e

RITER Jutelgibilis eft. Dignus confideratu eft lo-

eapmalibus

cus memorabilis A&t. g, ,27'-7539, & 10,33—47.

d-

'entionem

g tl

itor u

$ 62. FiNi1s Scriptui'.æ Sacra eft Jiomi- Seripturg .

4un ad vitam cternam inflitutio. Hoc: de. 11, Finis?

qm D

v

bris V. T. diferte Chriftus Joh.5,39, Luc.

Dlw Uiulïaj

E

16,28.29. & Paulüs 2Tim.3,15. de Novi

Jfitus, *

autem Teft, libris ultimus inter N. T. Scri-

T

couurttl

ptores Joannes, Joh. 20, 31.- 1 Joh. z, tor,

U

Apoc, r, 3. 22, T. afferunt.

futt,

Confirmant hanc thefin frequentiffima Xdi&a*t de

i, V

y, U qül

j m ?

ffuibus intermediis ad ültimum illum finem ducenti-

bus, qui paffim indicantur, addito fubinde moni-

to de ufu legitimo.

Quo magis falutarem hunc ufum

a t

l

integrum teneamu

if

exemplis

s, adjumento erunt dicta, quie

vinum,

oftendunt, quam Jaze pareat Verbum di-

lia

f

Diferte Jefus ad Sadducze

os fui temporis

? »Eemp[]fb

Matth. 22, 31 nonue Jegiffis,

quod voBrS-a Deo di-

(

tl j

um fuit? & ad fuos Marc. 13, 37 4ue vobis dico ,

y

Vl

4j

OMNIBUSdico, P;gilae. Paulus !

Om.4.23.24 "5

]

j &

eft fériprtum propter: Abrabamum folu,

i, fidem ipfi ad

hi j

juftitiam imputatam fuiffe,

Jtd d* PROPTER NOs

jcist

quibus credituris impurabizur.

Ex hocloco evidens

h

lib qu'

eft, fenfum verborum Mofis Gen. 15,6. non be-

Cor. )!

J

ne intelligi, fi in fenfu

bifforico acquiefcendum no-

sU

bis putemus,

Similis locus eft Jof. z, 5. ad cujus

5 de J

IG

Anterpretationem veram Paul

gl

Y

TAF.

Generatim Paulus Ro

us Ebr. 13, 5. nos du-

f

m, I5, 4 quæcmzqu,e an-

p

zeferipta faus ad wNOSTRA

M. docdirinam | fopsa, &

; mvm

z

&

68

(S 62.63) — T. de Srriptura Satra

F

totl

de iis qu

z Tíaslitis evenile Mofes pérhibui.

lod

1 Cor. to,

11 ad wOS admouendos fcripta effe monet.

TU a

]ta & Petrus de prophetis V. T. 1 ep. c. 1, 12 ts

Tuerun

fibi ipfir fed Nosxs ea miuiftvaruur , qna varicinari &*

fic D

ferutari fu.

riui.

Confequitur hinc,

4) quze cozvis di&ta &

id fiat cum refpe&u ad

jj

fcripta fünt, quamvis

que G

Áingularés eorum cixcum

ftantias (ut Luc. 1, 3. 4*

d

7rÜbudt p D2 6 D. u75

& paffim alibi), tamen

Ji, Q

t0n Allis folis a Deo. fuiffe d

eflinata.

Deftinabantur

Dri

fane integris familis Pfal. 7

8, 5. 6.. ecclefis pluri-

fáfh fiQ

bus Gal. t, 4. Col. 4, 16. 1 Theff. 5,

27. 2let.3,

trciat:

I5. 16. quin re

mote pofferitazi (cujus magna per

eft) Pfal. 102, 19- Efa. 59,

Usque

totam Scripturam cura

üdeis

o1. Dan. i2, 49. al. V, 4. " Porro ?) confequitur,

la no

ufum Scriptura perpetuum — fo

Mp

nimirum. donec

18. Apoc: to, 7. coll.

mnt,

orinia impleta erurit Mat. 5,

o effe -zefdimo-

Tom m

(c. 91, 6. (yzyore). , c) Scripiuram. erg

N

mium in ecclefía publicum ,

in fempireruum . man[urum

Efa. 40, 8. 1 Petr. 1, 255

eífe documemum : ac

plicio

late usque ad

pirten

zabulariuim, memoriam religionis. veve

Taná

mundi finem , quicquid incredulitas ringatur, con-

eript

i"ervans. loh.10, 35. £ dverzoa AuSivou. 9) yguQu.

Tt0 qui

d& Ser

5 63« 4dd Scripturam legendam, audien-

Thendan

Leäïio-;

dam, --'m:editandam omnes chriftani , etiam

Ttenti ]

Cnfir

indocli, non modo jus habent, fed etiam

(i(in

invitandi, quin obligati funt. Joh. 5,39 Chri—

u

ftus adomnes, quibuscum loquebatur (non

pl

'ad do&ostantum) ait: firutamimi Scripturas ;

&t

& A&.17,11.12 Bereenfium docilitas &

fed W

jïudium]&ripturm firutandi, ut bonze ac nobi-

liorir-indolis charatter communiter laudatur.

Ptl

i

Scripturee ufus i

ta commendatur ut nullum di-

Diq

ftatus difcrimen fit, Rom. 15. 4-

nitatis, ordinis ,

düdje

p

1, 2.3. & 119, 2. Ápoc. I,

3. Porro Deut. 6,

6. 7. :onus populi paivesfamilias , Lege

m tengrzgæ

Cepen

etiam aetati, jubentur inculcare. 2 'Tim. 3, 15.

1-

ino-

IL de Scriptura Satra — ($. 63.64)

69

fotheus azó BprQse a puero facras littevas tra&ams

erhibl,

laudatur; apoftolorum epiftolze non folis ecclefia-

f mone,

rum antiftitibus, fed omnibus : chriftianis fcriptee

nu i

fuerunt, Rom. z,.7 omuibus, qui Rome funr, dile-

qriau d

&is Dei, vocatzs fanclis, Y Cor. 1, 2 ecclefue que Co-

yinthi efl, NEC NON OMNIBUS 40men LDomini noffri

din t

Sefu. Chriflü invocantibus. 2 Cor. x, 1. ecclefre .Dei,

[petn 1

C T. 3' )

que- Coriuzbi efl, cum . fanclis ommibus iu sota. Acbaja

degentibus, Vhil. v, Y ommibus fanclie qui fuut Pbilip-

), tnà

ji', CUM EPISCOPIS ET DIACONIS.

jnabant!

Primis ecclefize chriftiange temporibus Scriptu-

ii p

ram non a folis doCtoribus & miniftris ecclefize

o

traCtatam, fed etiam alaicis & catechumenis utri-

usque fexus lectam, memorize mandatam, ipfis

LA

Judseis & Gentilibus in manus datam fuiffe, con-

yfequi?

tra noviífima quorundam qui id negare fuftinue-

m du

runt, afferta, folide e quatuor primorum feculo-

UVE i

rum monumentis demonftratum nuper fuit.

! [f;//if&'

Scriptura fatis accommodata eft ad captum fim-

ij

pliciorum: perfpicue quippe & quoad magnam

um

partem methodo hiftorica fcripta. —/Etatem tene-

; sque "

ram & indocCtiffimum quemque ad- lependum totum

a, COl

Seripturze volumen, etiam quoad difficiliora, ne-

Etiam antiquiores legen-

P 79/*9;*'

mo qui fapit adftringet.

dae Scripturze methodi ordinem & delectum com-

D

(iete

mendant: ut a facilioribus, fpeciatim novi Tefta-

menti libris. initium fiat ;

ad difficilia non nifi

j &

confirmatiores, & hi etiam ipfi non fine manu-

fed etlüt

ductione peritiorum , accedant,

!

$ 64. Quoniam. autem Scriptura non Tramlæ-

patif n

poteft ab omnibus in fonte hebraico & fiones;

snpt S

greco legi & intelligi, utile non modo,

ydlità '

fed omnino neceffarium efl , vernaculas Scriptu-

gu j

r translationes exfiare.

Scripturam fane pri-

mdaf"('

mi quique le&ores vernacula fua legendam

ul

|

audiendamque a prophetis & apoftolis ac-

va y

rf

f

o

ïefw

ceperunt. - Sacra publica, quorum przci-

ge

Jl

'EB

. puam

n4 ,

79

($ 64.65)

II. de Seriptura Sacra

puam partem preces & fcripturoe le&io

'

(

*'&'

]i

conftituunt, fermone quem omnes intelli-

logit

D

gant, peragere jubet bonus ordo divinitus

fone]

conftitutus, 1 Cor. 147of. Ufus verbi divi-

tlequ

Draft

ni (xdificatio, exhortatio, confolatia) lo-

[

eliftr

cum habere non poffet apud non intelligen-

debet |

& ex

tes, 1Cor. 14, 4 coll. 6—g.

tht du

Hoc porto comprobat infignis Verfionüm ver-

li |

facularum ütilitas, quorumvis tetnporufu etiam

Jiguen

V. T. experientia confirmata,

Aüctoritas Vetfio-

Itb

tis ab ejüs cüim textu originali convenientià pen-

ter e

det: cufque dari non polüt verfio quse textum

tem D

originalem exa€tiffime referat, nulla verfio textui

& Cotit

hebraico & greeco sequipatari, aut omnino av-

(j

thentica dici poteft, ldeÓ ecclefi; officium eft;

em f

Verfiones publico ac diuturno ufu receptes MODE-

Tor

STE cum fohtibus cotnparare, & ex iisdem decla-

jem

fare; novas fpfivaro ftudio confeCtes vigii cautio-

pertine

fie ad avthenticum textum per idoneos, ut fince-

1e Spi

tum Dei verbut retineatur, eXatninare. lngens

Dei beneficium eft, übi folidum TE&xTUUM ORI-

j 6

GINALIUM STUDIUM in ecclefia viget, ut nüuf-

quam deínt, quos illiterati confülere queant:

Tyfti

quanquam his, etiam in minus accurata verfione

M

vetitotes divinze occurrere queant, quae confcien-

tixw ipforum vigili fe infinuabunt; res ipfa enim

P f

in quavis lingua eadetm eft.

Átifa

Jnterpye-

$ 65. Scriptura non tantum legenda;

LIUT

fati0,

fed etiam intelligenda eft, A&t.8, 3o. hinc ad

Scripturae ufüm requiritur, ut le&or 1N-

vd t

TERPRETATIONE genuina terum Seriptu-

tera-,

rcz femfum alfequatur. SeNsuS Scripturz

in

eft ille de rebus divinis conceptus, quem DEvs

Ui

citüreg

cundd

per verba fua in LE

'tt qo

vutendit.

»CTORUM animis ex

Quia

II. de Sceriptura Sacra

- ($ 65.66)

71

$ li

N

Quia Deus in Scriptura exquifitiffimis quidem

verbis, fed tamen fermone inter homines ufitato

s nell-

loquitur; iisdem adminiculis d regulis, eadem me-

divititus

1hodo utendum, qva alias mentem alterius ex ejus fer-

mone folemus percipere. Mkpzra fenfum Scripturce

confideratio vocum ac

1b d

affequendi ordimaria funt ,

hrafium: contextus: occafionis & fcopi:

paral-

atio)

JAelifmi.

j

. Sed ad has commuties regu!as accedere etiam

debet fubfidium ex ANALOGIA scRiPTURJE: hoc

telligen

eft ex confeufu eorum qua de eadem ve in Scriptura

clave docentur.

1

Iu ipfo iutevprete 2utem REQUIRITUR peritia

fonüpite

ynin n

Jinguarum :, notitia hiftoriz2e: animusa praejudiciis

itas Vdlo-

immvnis: attentio, circumftantias omnes pruden-

ter expendens: finceritas, veritatem & volunta-

Yenti gt

we ten

tem Drr unice quzrens; cumprimis vero lumen

& convitlionem Spiritus Sancli obfequio fideli admitrens

rf tei

(S 23. 25.).

Animus enim humanus aaturali qui-

yiimo f*

, verba Scripturee hune

Yhium d

dem fua vi intelligere poteft

o 00

& non alium fenfum habete: fed gxw verbis fub-

je&am, maxime in iis quze ad negotium falutis

idef d

vigl(!

(auite

ertinent, nec re&e, nec plene , nec [alutarier , fi-

ne Spiritu Sancto intelliget.

; tU*

i. D*

quio 0

$ 66. Senfüs Scriptüræ in litteralem & Senfus fit-

SENSUS LITTE

A teralis ;

r UP

myfticum diftinguitur,

j qu^

t Veynroäü

RALIS eft, quem verba faeri coutextus ipft in

"T

Jf [peBlata €7' [ormonis nexus , ex intentione Dei

e$ lpf?

g

fignificont.. Mv sr1cus Senfus eft ille, quo fhicus,

re$ per litteralem jäægþ(m- /'lgmþcaz*æ. aliarum r£«

l ]egenöas

fum wulto «agis illufrrium figna. funt: idque

j. hinc ad

vel naturali connexione unius rei cum al-

jedot !

tera; vel relatione diviaitus con&i;uta, &

d

in Scriptura indicata.

gcript

Unius di&li zautum uuicus litteralis jän]ilk—, fed fce-

m

j

cundus &

lerumqe copiofus eít, plures verita-

tes compre

j

endens, quze ad unam communem ma-

E A

gni

j zxtiiar[a

(

72

($ 66—68)

IL. de Striptura Satra

eni momenti do&trinam comcurrumr , atque inter fe

qu

counexe aut fubordimate fant.

Per fenfuum in uno

aliquo dicto copiam , Scriptura adeo non obfcu-

Tijdt

ra, ambigua, incerta redditur, ut potius lüculen-

n

tum Sapientize Spiritus Sancti indicium fit.

fa.

Conf?-

$ 67. CoNsEQUENTIAX e Scripturze

fed /

quentiz.

f»nfu j«m cognito LEG1TIME dedublg gque

tütdi

Junt Perbum: DEI, ac id, quod per ipfa

Jotin

Scripturve verba nobis innotefcit,

Hoc ine

flipi

fallibiles Chrifti & apoftolorum interpre-

tätiones abunde confirmant. Matth. 22

ierpre[

i

:3]?0

coll. 26. Gal. 5, 8. 9. 1o. r1.

! fgr

Hz

Thont

Dgvs fcivit, quid dicat, quid in rerum pet

verba fignificatarum notionibus

comprehenda-

puge

tur, quidque adeo ex verbis fuis confequatur.

de Se

Quoniam ergo his, non aliis, verbis ufus eft:

te o

atet, Deum intendiffe illa omnia

dtdicor

*

, que ex ver-

is confequuntur.

feripty

Vüielter

I .

alef

lia

AE M bg; In articulo hoc adveffzrz'or habe.«

ritam

mus non modo eos, qui Scripturam dire-

ur,

&e impugnant, aut petulanti immodeftia in-

ts d

Xe 09

. fipienter irrident; fed etiam, qui pro prin-

1 Tim

Juj:gbi

cipio do&trinze & religionis (five ferio five

[ It

fimulate) admiffam, Jarionis fuze judicio füb-

jiciunt.

Inter Chriftianos Ecclefaa Romana

cum Scripturz libris, quibus etiam apo-

eryphos accenfet , ?raditiones non fcriptas pari

- pietatis affe&tu & reverentia fufcipit; Ver-

5 4

fionem latinam 7u/gatam pro avthentica

ligim

habet; Scripturam ipfam juxía eum fenfum,

MU

quem

Il, de Seriptura Sacra 1 ($ 68.69)

73

je inter h

quem tenuit ac tenet ecclefia ,. & juxta

m n uno

n obev-

unanimem coufonfum Patrum interpretau-

is lueulen-

dam effe ftatuit.

Sunt porro qui Scriptu-

p

ram Verbum Dei effe agnofcunt quidem,

Scriptut

fed Ferbum ac Lumen iuternum €2- immediatam

udio u

evelationem. ei fic adjungunt, ut fere ante-

per ipà

ponant. Sunt denique, qui de Scripturze

Hoc jte

theopuev[/ia, au&loritate, camone, lethone, in-

interpree

terpretatione, ufu, varias, ecclefim noftrze

h- 27'1 SI'

peregrinas , fententias fovent.

Hzec omnia cognofcendi PRrNCIPIUM concer-

nunt: ideo religionis revelate in univería com-

serum nf

page fua tuende

lurimum intereft, in articulo

mrehete

An-

de Scriptura non aberrare aut abduci a vero.

ynfeguatt.

te omnia proderit,

primariis Scripture (S. 4r

yfus &l:

indicatis) folide fcrutandis ac difcendis, in ftudio

p x Vel-

Id efficiet, ut contra in-

Ícripturae operam dare.

valefcentem fcepticifmum & humanze dictaturze ar-

tificia, confirmatum habeamus animum , neve do-

io: babe

€trinarum fpeciofe fe efferentium vento circumaga-

mur.

Hanc nobis methodum in arduo falutis no-

raim (

fuz G aliorum curanda negotio, Scriptura eni-

ii

xe commendat, Vph. 4, 14. coll. 15.. Ebr. 13, 9.

Juvabit etiam conferre Luc. 1, 4. x Tim. r, 19. 19.

pro pïiü-

2 Tim. 1, I3. I4. C. 3; 14— 17.. Tit. 1, 9. Joh.

ferio lt

s AT-

"70

LOCVS IIl

"ULL

jum. d*

ODE DEO UI UNO.

ptas päfi

$ 69. Audito DEI zomine omnes intel. Explicatio

Jif j V

Vthentia'i

ligimus us Summum , a quo omnia funt , €7 vocabuli |

t'

DEUS.

ïa guo omnia dependen

"m

E

3

Ad

quem

74

(5 | 69271) :.HMi..de Deo

Ad Eum confugere, Eum ut Judicem fan&if—

alte

fimum ac potentiffimum revereri, internus quidam

inftinétus homines fubinde monet.

Deum igtiora-

W'Hi

re maxime turpe & miferum x Cor. 15, 34. 1 F heff.

D

:

4, 5. Eph. 2, 12. woffe, maxime beatum eft. Joh.

(um

17, 30

Vs

has (

CIniis

DEInoti-

$ /70. Dari raturalem quamlam DEI

þnotz'-

tàte j

1ia natura-1igm diferte Scriptura. docet, Rom.r, 19.

]i

lir: fuper-

jlici

naturali.

20.21, & gentium confenfar teftatur. n ea

fi: &

omnino quidem veritas eft Rom. r, 18. fed

te nol

:»

fionio

Jalutaris Dei cognitio unice & Verbo DEI obtinef

h atte

tis, it

tur. Joh.17.3 coll. 6. Matth. 16, 17. '

. , Adeoque Notitia Dei partim naturalis, partint

btor.

NaTrunALISs Dei notitia eft

&'ript:

fupernaturalis eft.

ppli

conviélio iuterna. de Deo, aure. inflitutionem e verbo

Dei bauflam in. mente. exfifens.

In ea diftinguitur

Jeur

do Q

id quod menti isftum, ab eo quod meditando ac-

quijimum ett.

Noritia naturals xNSYTA . eft difpofitio

iuemi

do" facil:tas congenita ad cogitationem de Deo fu[cipien-

fut,

ib

dam, d* ad affenfum propofitioni buic , &sr Dgus,

tà P

etiam ante meditationem & ratiocinia, prebendum.

AcouisrrA Notitia Dei eft iurerua animt. convictio

050

de Deo , que rariocinando obtiuetur. apud ens , qui fe,

j

do?* mundum afpectabilem , do* eventus quoscunque atten-

ze coufiderant , d?? confcieutiam. audiunt.

SUPERNA-

OCCut

TURALIS Dei notitia eít, qua Deus e VERBO SUO,

f

f& Sexnvrus SawcvI dudiu, YrpE cognofcirur.

Comprehendit etiam illa, quze alias naturali-

LUE

ter ex fana Ratione de Deo cognofci poffunt;

t

(S.10.); fed purius, plenius, certius, & per te-

ftimonii divini auctoritatem efficacius: & prz-

14.13

ter ifta, multa aliarationiignota; illud inprimis,

jl,.

quo pacío PECCATOR 4 Deo SALUTEM exfpecare

poffz , tum &,

quae ad ()gconomiam Divinam perti-

tiOI]l

nent,

&urm

Exffien-

— $ qr.- d prima de Deo cognita. pertinet

£au,

?ia.

ox &

ESSE DEU w: cui thefi Scriptura m

a'l'te.-g

Ápo,

*

IIf de 7Jeo

($ 71.72)

73

faneti«

É

L

alteram adjungit, eundem querentibus ipfum

quidam

j z'gfmmi

remuneratorem fore. Ebr, 11,6.

Vihell

Exfftentiam DEI Seripsura magis fupponit,

l. o

quam probat; nifi quod narrationes fide dignifli-

mas continet, de eventibus miraculofis, de vati-

ciniis, de vaticiniorum implemento, quarum veri-

EI u-

tate pofita, neceffe eft agnofci & hoc , effe Deum.

]iI, Iq'

In zbeologia naturali autem hoc luculentis philofo-

phicis areumentis probatur, ex Mundi contingen-

ln

tia: ex Uhniverli fabrica & ordine: ex infpeétio-

1 fl

ne noftri ipforum: ex interno Conícientiz tefti-

monio: & aliis modis.

Nam in tota rerum natu-

1; ob

ra attendenti-ubique occurrünt veftigia Divinita-

tis, ita ut argumenta, quibus exfiftentia Dei pro-

batur, variis modis ac formis tultiplicari poffint.

, purtm

Scriptura talia fic allegat, ut fimul ad coafcreutiam

ii &

plicet: inculcans, quemvis facile fcire poffe,

en e V

p.

:

eum effe; (Rom. tz,19. 20 l'vosóy OrZ, certitu-

ftingit

u fnit

do quod Deus fit, zu zpfis manifefla eft,

fando t

ánexcufabiles, Y.fa 40, 29X au uefcitis? au uon audivi-

p

flis?.

an ignoratis fundariouem rerrae ?) attendere

jubens ad opera creaziomis Pfal. 19, 1. 2. & ad ope-

lgt

gT DEVS!

ta providentie. ACt. t4, 17. c. 17, 24 — 1 7.. Pfal.

yr,f/l!/l//ä'fh

94; 8 — 11. Conf. de urrisque Efa 40, 22 — 26.

j ii

$ 72. Nomina divina multa in Scriprura Nomina.

f qm d)

nqw a"m'

occurrunt: gloriofas Dei perfe&iones figni-

pR

ficanter nobir manifeftantia,

Inter illa esi-

yforttlh^

net nomen |eno v A , quod Deus ipfe expli-

- gatunt

gliïïnt j

Ccavit, notare eum, qui ef] quod eff Exod. 3,

& pef te

14. 15. alibi etiam ; quis relate ad peccatorem

$od

fí, cum fingulari glorie fuze manifcfta-

n n

tione declaravit Exod. 34; 5. 6. 7. fe elfe

N

d

j j

eum, qui remittat peccataz qui peccatores lou-

/

ganmier ferat: mec iamen juþiz*iam negligat,

j

L.

Apoc. 1,4. & c, 4,8 hxc exhibetur para-

— g

phra-

($ 72.73.

HI. de Deo

76

| tehi

phrafis: qui efr, €7 qui emfl €7 -qui'vem'urus

/

eff.

o

ii

Itaque nomän. jjehova fummam mnature . divine

l;

immutabilitasem, & in ea fundatam. fidem promif-

H

iteli

fionum immoram notat.

Quae cum in creaturam

ut.Sp

non cadant; patet, boc nomen foli DEO proprium

effe; unde «ec, abfolute. pofitum , ulli creazure in

fum f

m

Seriptura. zribuitur, Efa. 43, 8. Ego Jehova ; boc t0-

th.que

suen meutn efl: nec alteri. gloriam team dabo, c. 37, 20

tile e

cognofcant , quod tu J ebova folus ftr.

Sic Pfal. 83, x9.

fyriru

Hof. 12, 5.

jafi

Alia qui

deri.Dgi nomina. ( Elolimy 95 , Keene)

etiam de angelis, magiftratibus, nec non de fal-

&enpt

,

fis diis ufürpantur: fed fenfu minuto, exiliore;

j

|

& cum diferta declaratione, non effe uarura Deos,

fed Xesyouzvss tantum, 1 Cor. 8, 4. 5. 6. Gal. 4, 8. Ex

k[ïn

|

quo patet, nomen Gs., proprie ufurpatum , non

pient

dignitatis & otficii,. fed marure i

nfinite peifeä*a;

nomen elífe.

"

17,:

-

$ 73. Quzp sir DEvs, folus Ipfe no-

A

n

vit; neque ullus homo id cogitatione affe-

1123 Á

qui aut oratione explicare poteft. . Quous-

] 29,

Tepraef

que fe nobis manifeftavit, EssENTIA di-

Tepreh

vina fic defiribi utcunque queat, ut fit Sgi-

Qiitus

Vr

ritus independenr: hinc, Spiritus infinite. per-

((

fetius: & porro, caufa omnium rerum : atque

dty (q

lt

adeo, Zns ab hoc univer[o toto di/imfïmmzzm.

Vt h

Deus babitaz in luce inacceffa x "Vim. 6, 16.. uemo

R

Dewn unquam vidit joh. t, 18, wec poreff videve

1 Tim. 6, 16. Hinc illis quze in philofophia olim

de effeutia Dei, de ejus defimizione , de: conítituendo

0110 (

coucepzu primo, fübtilius difputata funt, theologiam

onerare nihil attinet; tutius multo Scripturam

l

ducem fequimur, & hoc ipfum modefte.

]oh,

6 e

Statim iis quze Gen. r, 1 leguntur, soze in

Defcripzioue ymodo data allatze , vel mediocriter at-

Qpj

tento

o F

HL de Deo

($.73.74)

77

T

tehto obviz erunt. JDeus creavit: eft ergo caufà

omniüm rerum. Creavir celum d zerram: hic ma-

nifeftatur uta.toto Univerfo diftinctus. . Dixiz fiat

& du

lux; & lucem fa&am aepprobavir: fiftitur ut ens

| pomi-

intelligens, volens, judicans, approbans; verbo

TeaQm

utSpiritus, 4 primcipio creavit; in omnium re-

Proprjfm

rum ipfo principio jamexftitit; nihil fe anterius,

t o

ne quidem quicquam fibi cogevum habuit: fiftitur

; Dot f«

itaque ut independens, zeternus. Hoc modo fa-

] c';]!ZO

cile eruas Defcriptionem fupra datam: Deus eff

fi j

Sprritus isque indepeudeus , Univerficaufa, ab Univer-

fo diflinctus.

Sed videamus diftinCte, quo patto

s, Rnl

Scriptura fingula hzec declaret ac inculcet.

n de a

exillore ;

$ 74. ( DEUS eft. Spiritus, .Joh. 4, 24« Deus. eft.

r Deos

eft natura, in qua eft vita, cognitio, fa- Spiritus,

m

QO. mgü

pientia, libertas, robur, 1 Joh. 5, 2o0. A&

te M [i

| *

17,28. Pfal. 115, 3. Efa.»gx, $»

Hoc Scriptura fic declarat: Deum effe z'ncorþa-.

[jf o

reum, Omnis materie expertem, aàQ3J«grov, hom.

g t

1,23. AG. 17 29. elfe iuvifibilem , Joh. r, 18. Rom.,

1, 20. i lim. r, 17. €. 6, 16. nulla imagine poffe

Ex eo cultus idolorum

(,ioU

repreefentari Deut. 4, 12.

reprehenditur Rom. 1, 22. 23: Efa: 46, 18. 36,5. &

aud

cuitus Deo dignus, nulli loco alligatus, in fpiritu

yl j

& veritate przeftandus inculcatur. Joh. 4, 21 23. 24.

Locutiónes eurbropopatbice , quze Deo membra

fiit )*

os, oculos, aures, bracbium , manus) tribuunt, fym-

boliez funt, & in Deo cognotcendi agendique

: M

vim fummam effe docent, cujus aliquod iní ar

if

per noítri corporis membra fe exferit.

! ) ne(m

Wf L'Z'?;'?iï

(2) Deus eft 1NDEPENDENS, 4 "ullo Indepene

lia 0^

:

'

alio ortus: fua vi €7 matura ef& , quicquid eft, dens

Qitl

[uegf

eolo^

Id Scriptura fic docet: Piram baber im fe ipfo,

Joh..5, 26. Primus eft, abfolute. Efa. 41, 4. c. 44,

Scfipwff

6. c, 48) 33 .. 43, 1O.

Sibi ipfi fuflicit,. sulla

; ii j

egens ve, AC 17,25. Rom. 11,33 —30. uullo cou-

"s

fiio Efa, 40, 13. 14.. Non impediriorefd a gguoguai

e

ääcriïtfef;ä

78

57422

IIL, de Deb

fed fui plane eft

conf

C. 46, 9. xo. 11.

ju'r;i;. Pf. 135; 5 öf Efa, - 45, 135

TOR

Tnfinitus,

.^(3) Deus eft 1NFINITE PERFECTUS,

i

ont; habet perfectiones ; easeque funt faute

010

j

ur majores non effe, ne quidem concipi

H

'P;Omnt-5 ezedem ad omnia fe extendunt.

ii M

Dut, ]

In V.Scrip-tura dicitur magnm^ abfolute, Pfalm,

r

Jas. 5, ler. 10, 6. Perfe&us abfolute Mat. . 48-

fübtilio

altffmus, Pfalm. 83, 19. & 9r, 1. 9. Gen. I4, I8.

fücorr

2800 0. 25 &,.mcompre/ïeujiäz'/j: ;

tiehtie ,

147, 5.

| Pfalm. 145, 3.

lene &

09 ütn

Caufa

(4) Deus etft 'CTAUSA.OMNIBM RERUM,

DT

omaum,

cui omnia in univerfo fnam tum exfiften-

ffiam, ('

tiam, tum perfe&ionem debent.

docet

M

Apoc. 4, I1.. ab illo omauia creata; Rom. tt, 36.

theolo

x Cor. 8, 6. ex illo omuia effe; Jac. 1, 17. ab illo

quicquid bonum ef?, effe dicitur.

gexe,l

Dicitur etiam przs-

ERROR|

eipium d fiuis abfolute Apoc. 1, 8. c. 21, 6. c. 2s,

émpe

13. & quidem addito femper, ideo omnem ipíi

triutor

venerationem & .cultum deberi.

fülitor |

Ht je qp

IU , m

ef.

(5) ADeusa ü ."tot.o hor .zz.züvæjä difin&iffmus

RUN

Scripturaria hujus afferti argumenta fünt, quod

iter

&

ut Creatorem univeríi ftatim initio revelationis,

Mlei

Titey

at

Deus fe manifeftavit, Gen. 1 & 2, quod Majéfta-

tica inter Deum & creaturas inftituitur compara-

S(EKTl )

tio Efa. 40, 15. 16.17. Píalm. 102, 26. 27. 28. &

Ü'ttitpos

quod eodem argumento abfurditas idololatrize often-

mm;, h

D

ditur, . Rom. r, 23. 25.

Oppofitum huic thefi

fyftema totum fophismatis artificiofe ac fübtiliter

Ute, Y

contextis conftat:"'

erllll(iei

folide diffolvit.

quaze& yvero p*hilofophia. melior

MT2

DEI Z1t-

Cognoj

$ 75. Hanc infinite þerfe&am Dei natu-

Spuidng

9 n u

fïü[j j

dribula. Yam, & guæi in univerfo hoc funt & fiunt,

con«

III. de Deo

($ 75)

79

4

confiderantes, incogitationem AT TRIBU-

ToRUM Dei ducimur, que in infmita Dei

WIUS,

qerfe&lione fanquam diflinfla . concipiuntur ,. in

anrte

ipfo taimen Deo re ipfà non differunt.

,

[

COX

Habemus hic preeeuntem Scripturam , quze uni

illi Majeftati Divinze varia przedicata magnifica tri-

t

buit, Exod. 34, 6. 7. Pfal. 103, 8. 1 l'im. 6, 15. 16.

. Dlm,

Arnribura'dicantur, quoniam ex Eflentia (& 72);

fubtiliore cogitatione ; deduci- poffunt.

Schola-

t M

1. 1), 1b

fticorüm triplex via, caufalitaris, uegartonis &* emi-

n.- 1454 3'

sentie, quanquam reprehendi paffim folet, tamen

bene explicata non eft inutilis, ^ Quae ratiocinan-

do utcunque affequimur, ea omnia fcriptura ac-

RERUMN

curatius, cum fapiente manuduCtione ad mode-

exfile

docet.

ftiam, & cüm continba ad praxin .applica.tione nos

M

Ad luculentem hanc Scripturz fim

þlicita.tem

theologi necefle-habent f&4:era quzedam adjun-

m

i.abïüo

gere, parfim ad cavendos in doCtrinis graviflimis

tiam r

ERRORES, partim METHODI caufa. Obfervanda

nempe.quatuor Corollaria, quze. ex definitione at-

TL

tributorum immediate confequuntur: l. Attributa

m f

vealiter idemi. funz cum . Effeuzia. Divina, ll. Etiam . n-

zer fe non difliuguuutur realiter; fed tantum. forma-

liter, in noftro conceptu. 1lIL. eff zurer.illa uexus ,

ij

d» IV.barmonia, Nec feparari poffunt; nec pugna

jnter ea oftendi.

- Metbodi caufa preecipue motari debet diffiutiio

yr, ol

Qvuie-

VelatiOUES !

inter attributa quiefcentia. & operativa.

i ha

SCENTIA fünt, que fme relarione àd creaturas & frue

operazione cogizari pofJunt.

Ea funt Sznplicizas , ZEzere

. COIHPZW'

zuàs, Immurabiiras, Immeufuas.

Horum conce-

g.l

' u

:agriæ ol

ptus mancilcimur, ipfam Dei naturam ;i» fe abío-

lute, prout eft independens , infinite perfe&la, confi-

yc U*

derantes.

OrrRATIVA fünt, quee relarionem ad

j flibtiügef

Hec in Deo

creatuvas do operargonem involvunir.

du

cognofcimus, eandem lpfius naturam, prout eft

Spusirus, intuentes. "Tl'alia funt, PFiza;- fuielleGus

peit*

d» in eo Omuifcienria ; P'olumias , d? in ea Bonitas,

Feracitas ,— Sandliras, Juflitias tum Sapieutia, d*

T

maüi-

qu

$o

($ 78 — 77)

II de Deo

$

Omnuiporentia,

Omniprafentia , formaliter d*infe con-

fiderata, ad Attributa quiefcentia referenda: fed

fum't

oniam cum ea femper operario conjuncta eft,

finij

quoniam locutiones biblicze de przefentia DEI

eul

agentes, modo adeflentiam ipfam in fe, modo ope-

t fin

rationem, modo utramquüe junétim, defignant, pro

s 1

tfehi

Attributo mixzi geueris haberi queat.

Solent etiam in zuegativa d7 pofiiva diftingui :

nent):

ubi tamen cautione opus; nam & negativa attri-

tf adi

buta DEO gloriofa funt.

Majorem in theologia

gddirur

ufum habet divilio attributorum in PuysrcA , quae

Ji ff

Nature Divine in fe perfetlionem defimam & conti-

IDEMT

tuunt, ac MomArLr^, que n Scriptura limul uo-

ll g3(

fira imitazioni propouuntur , qualia funt:. Bonirar ,. Ve-

l

(

bm

vacitas , Sauttitas ,. Tufliria. . Dicuntur etiam Vrn-

15 lil

«

:xübzgs DEL. rPetis 06 2/ep- 1; 3.

tj

Methodica attributorum divinorum

hdifïfibutio

hens),

ac feries varie inftitui poteft; & fua cuique re-

9 , a(

us

linquénda eft libertás.

S

Dea Sium-

$ 76. Deois .gz' £n$ jmplm 71£ Si&lfiEx;

DEO l

glicitas,

omnem compofitionem , . tum cra[fJam (par*tiurri)

P

"I/P(f/!m

tum fübtilem (accidentium & graduum ) excín-

* 0 ayr

dens. Quicquid vieffentize fuze habet , tan-

Anirirg

je Pel

quam abfolute unum, eodem femper mo-

hæ

r

do, poflfidet.

u ü'flk

Conug

Vocabulum hujus perfeCtionis divinze S(fx-iPtiix'a

xon habet:

fed rem tamen docet iis locis,

ubi

BUHQ i

SuCc

JDEUS ipfa,Lux, Fia, Verias, Cariras dicitur.

x joh..15, 5. c. 4, 16.. c. 5, 20. ]dem indigitatur

&.

«

aflerto ipiius Dei, Exod. 3, 14, ero qui ero.

Phi-

H Del

lofophice intelligitur ex infinita DEI perfe&tione;

li i

ex neceffaria ipfius exfiftentia; & ex natura Ipfius

MN

N

Ípirituali.

Ivl (ün

ekl [gm

AElternitas.

$ 77. Deus ?f A&TERNUS, exfiflit fime

initio , fiue fmne , . fine fucce[fione moietioram i??-

[:

terna.

TAS,

Scri-

IIl. de 7Jeo

($ 77.78)

21

tf

Scripturae dicta funt: Efa. 4T, 4 ege (Jehova)

da: d

fum pranus d- uirimus (abfolute). Eía. 45, 1o. Ege

( lt

fum i//e (1lle idem); auze me uon formarus eft Deus,

u DE

4P'poff me nom erit, Pfal.9o,o anze natos motizes , ati«

ze formatam rerram arque orbem, ab eteruo i erer-

o n

Jànt, Df

mum Deus es,. Pfal. 102, 25. 26 Anni tui in genera-

zjouem geueratiouum (per omnem aetatem perma-

jftingi

nent): o/im zevram fundafH, d* manuum tuarum opus

iva 4tij

eft celum ; ergo Deus ante omnia illa. Statim autem

additur etiam couzimuitas exiftentize , v, 27.09. Il-

theologi

a, Q

la intevibuur , dv ru perffabis: .. . tvassibuut, ac zu

( n

IDEM XPSE efz do' auni tui non babebuur fitem. Gen,

jimy a

21 33 & Efa. 40, 28 dicitur Deus eteruitazis (per-

feCüonem hanc nt fibi propriam poffidens) ; c. 57,

jnu,

jam Vk

15 babiraus ereruitatem; €. 26, 4 4u Deo eft perra

erernitarum (refügium firmum, seternum perma-

nens) 1'lim. 1 17 dicitur rex feculorum , zà» i

difibum

ququere

J0Y , .äy(þ&eg

eros €Xtra Omne periculum interitus po-

fitus.

Succeffionem momentorum internam in ipfa

J PL

Deo locum non habere ex diCcto modo l

legato

Píal :02,27.28 patet, ubi non tantum dicitur,

tgattium)

zu perflabis, ed etiam , u XDEM er (Hebr. z, 12 e9

Q6 d xvrós i£). Jac. $, 7 4e quidem viciffaudinis ad-

ynud

umbrazo in Deum cadit.

(10

Sed & ex independen-

iDe

T

te, perfecüflima, neceffaria Dei exfiftentia intel-

j m

lgitur, Deum femper d* fnnul effe quicquid eff ; cum

hac fünulzanea autem füummarum quarumvis perfe-

'€ionum pofleffione viciffitudo in

terpa coníüftere

nullo modo poteft.

-

&

? $ CUPW

Succelt

io, qux i

n setermnitate Dei neceiï'afïo

od !

j 0U

(if

concipi debere quibusdam videtur, nonintra Deum

iil

eft, fed extra Deum: ineft án relatione exiften-

md g

tix€ Dei ad exiftentiam ereaturarum, In hac rela-

j

lh

tione eft quidem fucceffio, in qua przeteritum, prae^

erfe

fens, futurum diftinguas:, fed confundi non de-

aturd ]

u

bet cum ipfius effentize diyinze perfectilma in

.exi,&endo Guratione,

? M

1

j

jl

$ 78 Confequitur hinc IumuTABI1 LIs Nnmufali-

i

Tj

»/ä', i H.fä.f.

TAS, ea glog"iq/ä De

? peïjkäüo , qua i

F

p

E

Ill de Deo

$2

($ 18)

tet i

e[fentia fua €7 omnibus, que ipfi ejfemtiala at

huj

nece[Jaria funt, [emper idem , C7 himt etiam in

Tufat

(üli

gromiffis conflantiffmus £t — Priora in hac de«

finitione Immutabilitatem fenfu pAu/ito ac-

iplus.

jeteat

ceptam, qui in efernitatis notione involvie

daerit

Uc0 à

tur; reliqua fenfu morali acceptam expli-

proat;

iil

cant, qui ad Vïracitaiem €9 Fidelitatem Del

t de

fpectat.

( ex

Deus Pfal roo, 28 idem femper eífe dicitur.

l. 1e

Etiam Ipfe de fe: Efa. 43, 1o. Ego ;dem ille fum;

Kfa. 45, 23 Per me juro: exitex ore meo jufliria ,

M

verbum ; neque revocabiturs Efa. 46, 9. 10 Fgo fum

MEN;

Deus .. .. confilium meunmn confiftlet; Malach. 3, 6 ego

nos muror; 2 lim. 2, 13 fe spfum uegare non poteft s

ommi .

Pfal. 33, 10, 11 confilium Dei in eternum perflabi.

Ut difficultates ac dubia, ex attributo hoc ma-

Atl j:

leintellecto nata, caveantur, juvabit probe ad

7

notionem prout eam Scriptura fuppeditat atten-

dere. Pertinet ad effeutiam & illos in Deo actus,

Sic ]

Hi

Vjo i

qui in effeutia Ipfius perfectiffma fundati funt.

omnino immutabiles & necelffarii funt: fed Scri-

.rm cun-

ptura Deo etiam tribuit aCtus a Zeneplacito ? arbi-

TWMie Q

zrio DEI peudeuges ; Hi non funt in ipfa Dei effen-

tia fundati: nam fieri etiam non poffunt, funt li-

'ales actus funt

beri, contingentes, mutabiles.

TO

Creatio in tempore facta; operationes Dei conti-

lr

nuz in mundo Joh. 5, 17; Ípeciatim in creaturas

intelligentes Píal. 94, 1o. 11. 12. & 139, I — 13.

ZUT[B ijll

Dan. 5, 2

Al mu!

hi

Hinc oftendi facile poteft, inter afferta' fcri-

pturz de POENITENTIA i2 Deo, quz inter fe pu-

T

gnare videntur, non effe veram pugnam. Nulla

Ti

D, 00

1n Deo poenitentia locum habere dicitur Num. 23,

X9. rSam. I5, 29. Rom, 1t1, 29 (pweragseDarra )*

bu:

b 16

poenitentia nempe proprie dicta, interna , inipfo

Deo. Et tamen Deo etiam poenitentia adfcribi-

Ritam

tur Gen. 6,6. Jer.18, S. 10. 1 Sam. 15, r. quan-

€m' [/7

do nempe aliter jam agit4& agere vult quam an-

Qp

tea

M) PfäJ

IlI. de Deo

($ 78—89)

$3

hofin n

tea egit, proprerea quia creatura aut creaturze fta-

tl

tusjamalius, atque adeo relatio creaturze ad Deum

mutata eft. Confentaneum eft naturze DEI perfe-

licdee

€iffimze, unamquamque creaturam tractare ftatui

!yjïw j

ipfius convenienter. Fac ergo mutari creaturam;

*

peccare; rediread frugem : a

j

Y

1

ter aliterque tractan-

fnoly

daerit. Patethinc, Scripturam quze poenitentiam

Deo adícribit, adeo nihil Deo indignum docere

n eypl

prout incredulis videtur, ut potius ipfi illi immu-

in Dl

tabili perfe&üoni Naturz Divinz plane confenta-

nea doceat. Eft hzc eximia pars glorize divinze;

ceu ex

&

:

Jon. 4,2. Exod. 32, 14. coll. c. 34, 5.6. Z

e. Qiitt.

Pfal. 163, 8 — 12 evidens eft.

ie js

? jf

$ 9. Deus immenfus eff,, Eft autem Im- p

) In flm

MENSITAS illud atíributum, quo Deus im fitas,

i '5,() 030

u p

omni £0 , quod eff, Summus eff, wut comparatig

perþaöix-

mulla po[fibilis fit, per quam maguitudo qperfto

to Docm

t0)e

£ionis Jpfius determinate concipiatur.

tat itfel-

BQO 2&0133.

Sic Pfalm. 86, 8. & x13, 5. itemque Efa. 46, 18.

& Jer. 10, 6 femper negatur quicquam paffe compa-

Tupt

raricum Deo. WVUnde mec ullum fpatium , quanzum-

le Mi

It

£

«unque cogiterur , Deutncapit vel includis, y Reg. 8, 27.

Dai elit

Hiob. 11, 7. 8. 9. 10.

i

füxti

$ 80o. .Deus eff eus vivens; in fe *ipfo actuo- Fiia DEE

aisl

Dei (ou

fiffimum, beatiffimum.

VirA DEI eft za-

p catins

turg Jpfius fpiritualis perfeGüffima athuofitas cum.

) i

Anfinita beatitudine.

Vita Dei in Scriptura defcribitur (1) ut divi-

us

j j

p

kyl

na agendi vis: nam

EjUS dieitur ipfa vzte, x Joh.

-N !

5, 26, vitam babeus in fe, Joh.5,26. perpezuo wivens

Deut. 32, 4e. habens vim vite iudif[olubilis, Ebr.

7; 16. (2) ut conjunCtam habens fümmam & infi-

71 ME)*W

dÀ , J

nitam beatitudinem: dicitur enim bearzus; folus ba-

bens immortaliarem , x "lim. 6, 15, 16. (3) ut fe

j

€ommunicans cum creaturis: dicitur fous ommuis vi-

I

cató omnia Nehem. 9, 6.

7 i

46, | Pfalm. 36, 10.. zivifa

A

x lim,

:

($ 80:87)

48

TIT. :ielDeo

fis)

1 Tim. 6, 3. & exbilaraus Pfal. 84. 3. (4). Vita DEI

£t

conne&titur etiam cum Majeftate DEL, profundit-

fime adoranda, Apoc. 4,9. c. to, 6. cum benefi-

fum

centia Dei 1 Tim. 6, 17, cape4, 10. fed & cum ju-

1iilh

Qur]

ftitia puniente, cujus vim effugere imp

offilbile fit,

Jer. 10, 1o.

br. to, 3t.

Pr

Vita & attuofitas fy

^

3

iritus duc;it nos ad agno-

Tetul

fcendas alias fummas in DEO perfeCtiones: Jurel-

le&um, Voluntazem , Potentiam,

D7

Tutelleur. . S 81. INTELLECTUS, quem Scriptura

&t f

Deo tribuit, 2f ipfa Effentia five Natura Di-

ijili

vina, confideraía prout [e ip[am C7 ommia ex-

proedi

^tra fe diffin&liffime cognoftit.

c' 2,(

4 €or. 2,10. II ^emo nuovit que iu Deo funt ,

h

uifi Spirisus Dei, AG. 15, 18 Deo uora. funt. omuia

Dare

opera ipfius ab «teruo, Efa. qO, 28 iurelligentie ejus

Clare

non datur pervefligatio. C. 55, 9 fublimiores Dei cogi-

imellig

sanioues cogiraziotubus bomiuum.

t]) p

Quj

u-

Perfe&ionem Intelle&us Divini üagis

lC «

fcz'emm.

diftin&e confiderandam nobis fiftit Ow N1-

defl&er(

d

Tlenrty

SCIENTIA,; qua DEUS omnia ; graterila,

Tttionpy

Tyrin

|graféntia, futura; ommes rerum inter. [o nexus

Nf tj

€7 coufocutiones ;; complete , difrin&liffme , uno,

Tettili

[ dat

eterno , jmzzltmzeo atihu XYNTUETUR.

Vi

den Il

1 Sam.2,3 dicitnr Deus fcienziarum. 1 Joh. 3,

animo uoflro (quem. accuratius quam

filio (

20 major eft

g»'u[

ib

nos ipfi novit)

d&* cognofcir omtiia, Ebr. 4, 13 nulla

"

W

ereazura coram ipfo larens: omuia

nuda & re[upinata

oculis ipfrus.

Wt Q

Scientia ,

fub its

quae m DEO eft, fecundum obje-

Alia dicitur NaATunRA-

C 3().

€&a a nobis diftinguitur.

Lis (aut formula

a Scholafticis retenta,. fciem-

-£ia femplicis iutelligentie) , qua DEV' fe ipfum d& omuia

ferte

polfibilia cognofcit ; alia- 8 RA. (Scholafticis $cien-

1ia Fifiouis), qua ves quovis zempore exiflenzes , praie-

oj

utu-

" im'-b((þïæjänzg, fururas (etiam. contingenter f

r

Ill de Deo

($ 81.82)

85

n D

ras) cognofcit, . ScxkN'TYA MEDIA dicitur cogmirio

fündi«

eorum , qua aliis quam acu exiflunt conditionibus pofitis

Talia a&u furura non fuut ,-quia condi-

1 beneji-

jfutura effenz.

Qu -

[

zio illa qua pofita fuzura e[fent mou exiffir.

Exempla

fibiei

occurrunt 1 Sam. 23, 10. II. I2. Jer. 38, 17—20.

. Pracipue notanda eft PRjESCIENTIA Prafügn-

adig*

1tt.

og: ]u

rerum fortuitarum, iaprimis illarum, u

avoluntate libere agentium pendent: has DEUS,

Lcï'x?tutä

ex fumma . Intelle&ius fui perfe&lione , certo €?

infallibiliter , ab eterno przevidet; ceu ex tot

E:tz:il'a Di

Mij D

prodi&ionibus patet. Efa. 41, 22. 23 26.

€.42,9. Gr atb A2 A. 15, 18.

In fimplici Scripturze doctrina chriftianis Verbi

9 jmt !

f an

Dei reverentibus tuto acquiefcere licet. Nam ex ea

jpatit (

clare conftat 1) Deun'prefcire futura; 2) Creaturas

iuzelligeutes babere libertatem agendi; 2) libertatem non

7] Dfl Cüg"

zolli per prafcieutiam. — (e. g. Jefus przefcivit fe prodi-

tumiri: & proditorem tamen ferio dehortatus eft :

jj m

hic ergo etiam tum potuit a damnabili fuo propofito

defiftere). Longius progredi volentes, & funda-

j

smenrum prafcientie , ejusdemque éuwi Jiberzare conci-

]]I'[?f/'

jl

liationem , diftinCcte explicareconantes, incidunt in

labyrinthum dubiorum, exitum non habentium

j /L; ;;g,ï!.')'

nifi talem, qui in alterutrum capitalem theologize

gentilis errorem (de forzuna, aut de faro) przecipi-

l

75?126: u)

tes dat. - Latent nos interiores przefcientize & pro-

N

videntiz divinze rationes ; & fareri bauc iguorantiam

fi, f

JOh 31

multo fapientius eft, quam fe immittere in imper-

jill q

j

fcrutabilia Dei arcana, ubi conjeCturarum & hy-

)!

jl

pothefium precario fumtarum nec finis nec modus

eft, difficultatibus interim per tales conatus non

p

fupu

fublatis fed auctis & multiplicatis. Hiob 38, 2. 3. 4.

C. 39, 36. 37. 38. €. 42, 2. 3. Rom. 11,33.34.

j

N

A

$ 82. VoruN TAs DEO in Scriptura di- Z'ofuntdis

enou

i

»FW

ferte tribuitur, eftqug.sg/ Effzntia Divina,

f

yitic?

confiderata prou£ im omte . quod bonum eft , fer- -

eu

jit

F 3

t

f

III. de Deo

86

($ 825

iur, ommes Gnod malum eff, avefjfzmr*,.k actu

fiit

uno, funpliciffmo , qui vero quoad ed, qum dr

MT

éreaturis valt , liberrimus eft.

Voluntas i& Scriptura Deo fic tribuitur, utíi-

agem

inül.ei adjangatur Majeffas, & liberrimo cum beni-

gnitate agendi arbitrio caveatut. Apoc. 4, YY dignus

agenw

[

es adorarione: quia .... PROPTTER volumtarem iuam

V

emmia eramt d condita funr. Xph. 1, 5 fecundum

beneplacitum volumtatis ipftus im laudem glorie gratie

lh

fim jr

ipfius. V. V1 fecundum. pyopo[itum illius qui. omnia effr«

Te ef

eit. fecundum confilium volunsatis. fae. Matth. 1v, 26

fíc fuit beneplacirum coram Te; v.27 eui vuy v Filius

l a

ler

yevelare.

t Cor. 12, 11 Spiritüus. diflvibuit. umcuique

j

0f

quemadmodum vowr. Matth, 20, 15 n mibi non licet

fut

i

facere. quod volo i meis. Pfal. y15, 3. Deus uoffer it

Qceu]

eclis (in fümma majeftate) eff : omnia quacunque vult

facir.

Porto in Scriptura non modo

acius volendi , qüi

luta

eft in Deo , fed etiam rer volita (Voluntatis obje-

&um , five in Deo, five-extra Deum) dicitur De?

So

Voluutas. Matth.6,10. 1 Theff. 4,3. 1 Pet. 2, £$«

fW [

Si ergo obje&ta quie vult fpe&tentur ; Voluntas

Dei alia NA'vrURALIs ac NEcESSARIA eft, qua m

fs [

fe ac perfechioues fuas amore fertur ,

in. fe ipfo acquiefcity

Drtn

letarur , in fe ipfum zanquam finem. 1endi. Ex dicto

ut zeternus ac fimpli-

Exod. 3, 14. defcribi queat ,

Alia

rev

ciffimus actus , quo Deus vult effe is , qui eff.

Voluutar Dei tXBERA eft, que pro objedlo babet ves a

f

Deo diflinflas, Volitiones hze, quamvis nihil in

De;

illis effe poffit naturee Dei perfeCtiffimze cowTRA-

Ó [

RIUM: tamen gom funt fundate in ip

fa. Dei natura

Exfiftentiat

Vs

d effentia, fed im snero beneplacito.

hmes

Creaturarum , & intmerabiles in Univerfo muta-

u

tiones, Deus vult quidem, fed ita, ut fime ulla

I Wl

marure fue vepugnamtia, ifta poffet etiam non vel-

D

Ü

le, aut aliter velle: pofita vero creaturarum exfi-

ftentia vult otnino, ut quemadmodum o:nnia pro-

J

b (

prer ipfum iünt, Ebr. 2, 1o. Apoc. 4, 11. ita & 59

f

ápfum i. dvràóv omnia i*f Rom. It1, 36. Hoc obfer-

vato obtineri poteft genuina motio Libertatis in

nfgoü

e€o,

üs el

LiseR-

m

-

III. de Deo

($ 82.83)

87

ir, d

LisERTAS DEI eft vis infinita €7 illimi- p ipoypgg,

tala V'oluntatis diving , im ii que EXTRA

, turd

NATURAM ET ESSENTIAM DEI /umnt,

yt, tl

agendi CITRA ULLAM NECESSITATEM ;

1717

agendi vel nom agendi, e pluribus obje&is hoc

,T d

iten 1

eligendi, illud non eligendi.

feam//m

Majeftas, poteftatem Dei fütnmam. & illimita-

fit gratfæ

tam involvens, quz& przecipua pars gloriz divi-

iif*

th. n

nx eft, falva teneri non poteft, fi in notionenr

vur D

libertatis minus accuratam , incompletam, devia-

tio fiat: integra & completa retenta, evitatur

3 d

fatalifimus , fub ipfo vocabulo libertatis fubtiliter

niinutid

occultatus.

g t

[Muquewt

$ 83. Libera Dei voluntas eft vel abfo- pï,luniaj

ylni CFE

luta vel conditionata.

VoruNwTAs AmB-abfoluta;

fatis 0

SoLUTA eft, qua Deus aliquid effcere vult

dicitut D

If

fine prerequifita vel confiderata couditione a cr?a-

Nornii

'

turis praflanda vel praflita. Vox. u NTAS CON- conditios

eü, qum

j

g/f,,/i!fi

?

DITIONATA eft, qua Deus a&fum aliquem naía :

;

X ükCEU

r

l

previum a treafura libere agente praoflandum

1

J

d

(

JpeBlat, eoque pofito valt.

j at !

115 th"

)

De abfoluta Voluntate fua Deus ipfe, Efa. 46,

IO: omue beneplacizum sneum facio.

Ad conditio-

P (ODTR

natam fpeCtant omnes promiffiones & commina-

pi u

tiones; quarum multz difertis verbis efféruntur

, Renuam

i

qud

conditionate. Pfal. 81, 14. 15. Efa. r, 19. 20. Jer.

18. 9. lc. Deut. 58, 1.

Hoc in tota oconomia

" fne

Dei obfervatur.

" non 6

m

Voluntas conditionata:porro in amrecedentem

& confequenem diftinguitur: Ubi obfervandum,

o

diftinctionem hanc iz rbeologia revelata totam ad

1 ii

negotium falutis hominum referri.

Unde conful-

HOC gbff

hac diftinCtione, Scriptu-

Jbeftüüs

tius eft, in egplicanda-

4

ranr.

g

88

(f 83)

IIt. a?e Deo

ram potius adhibere, qüam fuübtiliorem philofo-

r

phicam theoriam.

hi

FVoluntas

[Jl?jläz

VoLUNTAS AN?ECEDENS- eft. qua

anigcedem:; Deus ad. hominum falutem grocurandam sE R0

Dic

tif j lin

propenfus eff, idque, comflitutis ac fuppeditatis

^

[fara

þzþfzgfi.r medis, ipfo fatio demonflrat,

Deus hanc voluptatem declarat Ez. 18, 23

7710

interrogatione fortiter ne-ante: mum expeto thorteim

o ]

impii?

€. 33, II cum obteltatione fummi ordinis.

oluntas omues fervaudi x 'Tim.2,4 coll.5 ad con-

toyfl

fütuendas ac difpenfandas /fa/uris caufas progredi-

(, b p

tur; 2Pet. 3, g effectum habet [uwmmam Dei pa-

rinutiam; Xa. 5, 3. j tantum mediorum impen-

$

dium facit, ut plus poflulari uon po[fiz,

tistum

2) $a

sonfequenr.

VoLUNTAS CONSEQUENS eft,; qua

tor De

mutati

*

DEUS DECERNIT, Quid cum ereaturis totm-

&ive

j

Jfiderata earum obedientia vel' imobedienti

us à

velit.

q fæeere

I tem

immu'tz

QU mj

Diferte Chriftus evedentem falvarum , non creden-

Zenm j;li'äz' velicum , judzearum , condemuaruüm iri afle-

erm

L]

tempo

verat Joh. 3, 16. x8. Marc. 16, 16. Matth. 23. 38-

fophifr

Similia fünt effata Pauli A&. 12, 40. 41. 4Ó.

fius Dei, jam in V. T,

fa

485 17. 18 coll. 22.

prolata Pfal. $r, 12. 13-

f4

Nulla eft inter antecedentem & confequentem

Qd

volüntatem contrarietas: 4wc potius 4/j fubordi-

H

nata eft; & in confequente.etiam voluntate fal-

*va manet ünceriiïima voluntatis antecedentis ve-

Wd

facitas ac fidelitas, quze per iufideliratem uon cre-

l

deutium, quamvis hi pereant,.zon zollitur , Rom.

.323. fed i judicio gloriofe patefiet v. 4. Sic

"

71l

,

2

!m. 2, 13.. fi unon credimus, ille FYDUS MANET:

19

abnegare fe ipfam nini poteft.

à)

d

Dittin&io in Voluntgtem arcauam d revelatam,

qui

libi velit, ex ipíüs vocibus intelligitur; fed

lite

&

III. de Deo

($ 85.899

29

ghilole

ád ceconómiíam falutis applicari non poteft; de

hac enim Mich.6,8. ACt.20,27 ommis volunzas Dei

parefacia. dicitur.

l m

! $EO

DzcgETUvM DEr eft affus liberz UO?IWM-*- Decretum

fir, gto CONSIDERATIS OMNIBUS de ex- Dei,

(Jpedätm;]'

fiffentia rerum. aut efficienda. aut. permittenda. ab

2,1$2]

eteruo conflituit, Yn Scriptura dicitur zrgó-

yu fuftll

Ovric Rom. 8, 28. Eph. r, 11. 2 Tim. 1,9.

mj us

confilium voluntatis Dei Eph. , x1. A8.2,23.

n

pmgïedi-

C. 4, 28. defimitum Luc.22,22.

"21

.Y) Si decermendi a&um fpeCtemus, vuwtcUM

m n*

tantum JDecrerum efl, idque erernum , immuzabile,

2) Si ohjetla fpeCtemus qu:e decernuntur, tot dan-

tur Decreta divina, quot res diverfz2e, rerumque

e!h qü&

mutationes, exfiftunt.

3) In decretis divinis ob-

pj t

je&ive fpectatis ordo & fucceff;o eft. Nam & hoc

Deus ab zeterno decrevit, quo ordine ipfe velit

vf f

in tempore decretum íuum exfeqüi.

4) Ergo

immutabilitas zeterni illius Decreti non obfiat,

quo minus fuücceffive fe invicem confequantur li-

a tl

l

berrimi a€tus voluntatis divinze, quibus Deus in

J

y

if

p

^ Hoc ad cavenda

jn in*

tempore operatur in mundo.

« 215

J

"]

fophifmata (e. g. circa preces) tenendum.

n

n

]

y

.Ob I

$ 84. Quoniam Voluntas DEI in omne; Zoniga;, -

quod Borum eft, fertur, in DEO BoNwr-

mfequenfäï?

TATEM elfe intelligimus.

Haec abfolute

jj 1009

l

ut eft in Deo, confiderata dicitur Bonitas

u ?

gl *

ESSENTIALIS, PHYSICA, Q emineutiff-

jen 1 p

0

mam natura diving perfetlionem notat. 'Matth.

Ji

1l y (

(v

f

19,17 füémo bomus, mifi umicur Deur. Exod.

s X

fi

3319 omnir Dei bonitas & v. 18 gloria DEI

intgr fe permutantur.

Jigii ;4

F&

Boni-

($ 84)

Ill de Deo

(

Bonitas relata ad creaturas, quam Mo-

totar

RALEM vocant, 2// benevola DDEI propenfio,

(attit

[//]/

ereaturis, imprimis fenfu €7 intelligentia pradi-

1

Hir, bomwun [& demoufirandi, easque per varüi

te did

Eph. ;

generis beneficia felices reddendi, Pfalm. 25, 8

dl

bonus €7 reéius of Sfehova. Pf.x18, 1. celebrate

juui

f Je/q'

Sehovam, quia bouus eff : gaia in gternum ma-

lii m;j!

net graíia ejur, Hujus generis fententize

i,

u)

paffim in Píalmis repetuntur, alio alioque

DI5

cum fermonis nexu.

REM explicat locus

penig)

À 6 iï

1 Tim. 6, 17. Deus mobis omuia. large fuppedi-

ficori,

iat ad fruitionem.

jet, i

8

Bonitas Divina a diverfis, in quze fertur, ob-

COrdia

jeCis , & a vario modo quo fe exferit, varias im

(9

Scriptura habet denominationes,

qua tanquam

Dnij;

ecies fub generali Bonitatis notiohe comprehen-

hifenja

H

a nobis poffunt.

Pracipuz funt: (1) Awon;

Dttcator,

2nor,

proclivitas , qua Deus creaturis iutelligentibus cumula-

XOd,

te boua conferre paratus ef], Deut. 33,3 fane amans

Cimr $

eft populos, Jer. 31, 3 amore etertue dilexite: ideotra-

Qür dbg

x te mifevicordia. Eph. 2,4. propter mulzam [uam qua

*os dilexit caritatem,

Hunc amorem illuftri modo

l5 coll,

"i g

in hominum falute, per Chriftum Filium foum

htj

procurata, demonftrat. Joh. 3, 16. Tit. 3, 4. appa-

YU QuXuySpumín fervatoris uoflri Dei. 1 Joh. 4, 9. 10

().

Wtigam,

In boc tianifeflazus ef amor. Dei in uos, quod Filium

p D

Juum unigeuitum mift Deus im mundum, ut vivamus

m"lham

per ipfum.

1lq DEH

(2) BEexrGNTTAS; 4mor creaturis urilem , fua-

(CUMU

)

Benigni-

qem, jJucundum fe prabens , earumque felicirate gaudens,

fl

daj.

Pfalm. 34, 9 guffate d?* videre, quod bonus [u Domi-

LT

nu$ (YPet. 2, 3. xossós). Pfal. 36,8.9, quam prerio-

Jà eft beuignitas za.. PrOv. g, 31, delicie mea , e[je cum

$i

Tominum filiis.. 'Tit. 3, 4 apparuiz Salvatoris nsftri D&i

Xgsovus.

fip ]

(3) GRa-

lil. de Peo

($ 84.85)

91

m X«

(3) GRATIA (hujus genuina notío magni per (Zrgfig,

totam theologiam momenti eft) eft 4mor erga pec-

Ynpen

catores immeritos, gratis proprer. Chriflum. obiingens ,

etevtie Salutis Bona impertiens, Exod. 34, 6 & Pfal.

l prædi-

103, 8 eofidonandis peccaris gloriofam fíe demonftra«

f turi

re dicitur, Joh. 1,17, per Jefum Chrifftum fada eff.

Eph. 1, 6. 7. /aus gloriofe gratie eo tendit, ut :m

[ 40

dile&o gvatiofi fachi, babeamus redemrionem, veniam

tolrüra

peccatorum ;. Eph. 2, 1 — 8 celebratur 4jves Dei in

ti0s benignitas 2 Chriffo Tefu ; 'Vit. 2, 11 dicitur gra-

j fnge

1j cutjpis , qua Rom, 3, 24 & Tit. 3, 7 aratis ;uffi

fimüs.

xtentt

(4) MiskmiconDiA; Bonias erga miferor, qua

Wlifericor-

alioqt

DEV'S miferiam eorum quamcunque (tum culpze , tum

dia,

at lod

poenz) zollere parazus efl , quousque tolli pozeff. Y:xod.

"

34, 6 iphus Dei verba: Jehova Sebova Deus mife-

f

i

ricors. (Similia legantur Pfalm. 51, 3. & 103, 8. 13.

Jer. 31, 20. Thren. 3,22. Hof. 11,8. 9.) Eph. 2,4

Deus dicitur opuleuzus mifericordia ; lit. 3, 5 miferi-

cordie tribuitur fa/vario, noftra,

fertifs Oþ'

(5) PATIENTIA (qua & Longatnimias dicitar) s Pafientia,

varías 1

fanquan

Bouitas ferens peccata, eziam diu comsiuuata j pomam

Longani-

Jufpenfam relinquens, auz not nifiper gradus infligens;

,mprehen-

peccazorem ger beneficia eontinuata ad frugem revocans,

- Z.Z'LU'.

) ÀX

Ebur CWW/I'

Exod.34, 6 & Nahum r, 3 Deus a4 iram tardus di-

Citur; led addita mentione talium, per quz» cave-

; j;mf r

tur abufui.

Similia funt Pfalm. 50, 21. 22. & $86,

T TL

j j

u

15 coll. x6. 17. Rom.2, 4.5 anu contemnis divitem

Dei parientiain? an ignoras te Dei bemgtiitdte ad peni-

jf n

zentiasmà iWvitavi?

J

il

u P

y

TL

(6) CukMENTYA $ Bonitas penas peccatori debitas. Clojpntia,

u

nl

mütigans, miuuens, ac tatüdem cum ad frugem redii,

ol

pemtus zollens. Efa, 63,9 ex amore fuo d»* propter cle-

"L

mentiam fuam vindicavit. ac,fufcepit eos, Nehem. 9, 17

w*þumw

eos

14 0 Deus qui ad condonatidum propenfus es . .

(contumaces) uon deferuiffi, Pfalm. 89. 32. 33. 34

jil

füh.m

animadoértam iu pravoricationem eorum: fed mifericor-

]

[ teggud!

diam meam uon imierrumpaun

N

ls W Däu

r

quam

$ 85. VERacrTAS eft fummur eorum, Voracitas,

jtd ,

ü a

"i

7

guæ DEUS hominibus patefacit, ewm . Jpfus

LUTATIT-

Q?

($ 85)

92

Hf dfg Dep

mente €7 tonfiio,' faäïärmn etiam. cum ipfius

Verbo confenfas.

&t

Rom. 3, 4 Paulus cum Zelo: quin f Deur ve-

100

rax d* omnis bomo mendax! Píal.41,6 Deus verita-

ris , Tit. r, 2 smentiri nefcius, Apoc. 6, o dominus

&

fantius &* verax , Ebr. 6, y7. 18 mirando ad nos con-

Not

i

j

defcenfu juramenzo znterpofíto promi[fis. fidem . facere ,

Agno

Pfal. 91,4 fcuzum do* parvma veritas ejus effe dicitur.

fptu

In Veracitate Dei fundatur a) Scripturz veri-

D

i

tas infallibilis $. 55. 2) obligatio noftra teftimo-

nio DEI in verbo Ipfius fidem habendi, x joh.s,

94

9. 16. Joh. 3, 32. 33. c) modettia in interpretando ;

ne clara DEI Verba in alienos fenfus audeamus co-

HU Y

gere, 2 Petr. 3, 16. Si in ipfa communi vita ve-

p

racis eft, intelligibiliter loqui: multo magis id a

veracitàte Dei exfpettare licet.

»

D

Diftinguenda eft a Veracitate VERrTAS, quam

f ul

u F eriías.

Scriptura itidem DEO tribuit, quze e/f iuzerna vPsTUS

U$ Cré

Narunz Drviwue perfetlio, qua quicquid in DEO

Celehn

eft , & quicquid de fe mauifoflar , imter [e fumma con-

poc,

feuftoue confpirat. Joh. 17, 3 te fplum verum Deum: co

Qs a

gnofcaut. 1 Joh. 5, ao de Jefu Chriflo: bic verus eff

&xtclig

Deus , ( vita ererua , cui aflerto . v. 21. ftatim ad-

n

ditur monitum de-caveudis idolis. Chriftianorum con-

Tnánife

verfio 1 Theff. 1, 9. ab idolis ad Deum facta dici-

J

tur ut Deo viveuti ac vero ferviaur.

CTIT,

Yitdjes

FipELiTAS ex Veracitate, cum Boni;

d deelz'fmt

e

tate conjuncta , intelligitur

.

efl zdmor , bo-

ltaq

mum creaturarum järib fine Jïmulatione-, €7 con-

J

Jlanter fine mutabilitate , intendens.

LT

Pfal. 33, 4 (orig.) eft inter fümma Dei elogia, quod

f

omne opus Dei fidelilfüne peragitur. 1 Cor. 10, 13 &

ftuj

firmandum adbibetür.

2 'lim, 2, 13, itemque Dan. 9, 4 ad animum con-

Ex adverfo Num. 23, 19

)f i

Bileamus invitus argumento a fidelitate Dei fum-

to teftari debuit

; malignos quosvis hominum ad-

itpp

verfus

de£f

populum Dei conatus irritos fore & pu-

hübæz j

um iri,

7

$ 486.

: III. de Deo

($ 86)

23

w if

$.86. Sic a/d SANCTITATEM Dei dedu- Songitar.

cimur, cujus ineditatio maxime neceffaria

: Dar t

HODIE eft.

ejr t

o dni

Scriptura duobus modis eam nobis defcribit,

] nosti-

Notio /arior ipfam DeiwATURAM ut fanctitfimam

" famz,

agnofcere docet: anguflior aCtiones. Dei liberas

ÍfpeCtat, in quibus ipfis fanctiffimus eft, & nobis

fe dicitit

nire veri-

ut fanCtitatis exemplar ac norma proponitur,

a teltimo-

l, XW: )

- SaNcT1TAS latiore fenfu eft fumma Na-

;erpfemndoi

TunAa Diving eminentia; apex omnium Dei

deims

yni v v

perfetriomum.

| [xnagl)ï*ja

JDeus quicquid gloriofum: eff, todo perfectiffnno ,

fiue ulla imperfettionis smixzura po[fidet , eoque abomni-

m P

u;ernaïv&ïü

àus creaturis iufmite fegregatuseft,, SanCtitatem hanc

celebrat vg«ezyio» coelefte , Efa, 6,9. 3. quod etiam

juid in

Apoc.:3, 8. repetitum legitur. Efa. 43, 14. 15 fan-

; /;)wnw!

Gus abfolute, Exod. $, yx. & 1 Sam. 2, 9. fanttus

n Dam ?

exocbico fenfu. dicitur. Ex eo confequitur ut Deus

lic vert 4

etiam extra fe non alio. modo quam puriffimo fe

v iij

inanifeftet. "Unde semen Dei fanctum Luc 1, 49.

anorn

füuciuu & pio cum timore venerandum Pfal. 99. 3

d

)!

n

a o

& 111, 9. dicitur, cujus profanationem Deus Ipfe

vindicaturus fit. Ezech. 36, 23.

ltaquä SANcTITAS ftrictius fumta, eft

- At j

Jümma: Foluntatis divimg re&itudo, qua . Deus

Ji/, 87, "

in omnibus, qua vult €7 agit, nature fug per-

feGfima convenienter agit, atque. abfolute . im-

gog d

00' h u

peccabilis, ab omni vitio at Íabe morali purus

RUL

(

meum

efl, €7 fimilem a reaturis intelligentibus | guri-

Xoo. H

tafem requiru, omme im üs vilium amorale. odio

iU

m

homu'lurf

habenr, €7 peccatorem non admittens ad . fui

"] Ofe ;

EOnimumionem,

"

| Hoe

ji

p

T de Deo

$4

($ 86.87

Hoc attributum Ratio fibi confidens languide

gmtig

& frigide agnofcit: confcientia peecatoris excita-

ta vividius fentit: Scriptura copiofe de illo te-

Báln

ftatur ;

2g) de ReCtitudine: Deut. 32;

perfectum

j

eft opus illius: omues vig ejus judicium ju

Á

um funt :

Dl

JDeus. fidelis eft: — nulla iu eo 1miquisas eft:. juflus de*

RECTUS eff. £) naturz fuz convenienter agerez

fs. ]

Pfal. 145, 17 juffus eft in osmnibus wxss fuis , dv jau-

t05,

&us (chafid) zu omuibus OPERIBUS fais. c) lmpece

cabilem efle: Jac. z, x3 uullis reurari porefl zaalis

Ce[ir

(meipnsós 254 nuxa») , ipfe renzaz uesniniem. d) Àb omni

vitio purum* Pfal. 92, 16 jufHi palam profizebuntur re-

Thel

hia

&um effe Jebovam, perram ipfowum , & subil effe ini-

quitaus in E.

e) averfari vitium morale: Pfal,s,

]

5 «uon es Deus volens impiezazem. Pfal, 45, 8 amas jue

Tiram;

flindam: odio babes impietatem, . f') neminem impurum

IT

in fui communionem admittere Pfal. 5, 5 on commos

Tzech,

zabiur apud te malus. — Pf. 11,0 impium & injuflisie

(2)

amanrem odio profequirur auima. Ipfius,

nbfequi

&m o

Cumprimis tenendus clafficus locus Lev. t9, $.

& 1 Pet. L, 15. 16 fan&i effote: quia faucus fum ego

4

j'ebova. In Sanctitate Dei ratio & exemplar eft 1

Opg. j

$1 P

lius fanétitatis ac puritatis, quam Deus in nobis

Muj

requirit. Ex quo funudamenzum Ommis moralitatis

intelligitur, Bonum, verum, juftum eft id, quod

QI

divinis perfecionibus convenit: malum, iabes

Tite obf

Q65 [r

moralis eft, quod in agente libero illis repugnat,

!7170 Pi

$ 87. Sanctitas Dei in regimine crea-

XOd. 3 i

Jufütia,

IPet. )N

turarum intelligentium demonftrata ia

À m

M

Scriptura dicitur Jusrir1a4, quae, notio-

b

ne biblica, eft z//m f/umma re£litudo loluntatis

(GJD

Tnio

)

Diving, qua id, quod fan&iffme fug Naturg

2) 6NXI

&t g

conveniens eff , 1um Jpfe prafiat, tum a creatu-

fl

RI

ris infelligentibus £xigit, €7 Legum jfuarum

Yang

muïlera

Janfarum. obfervationem fibi placere ,. negleftum

JSL

difplicere, realibus documentis " remuueratioue

berajmu

gra—

III. de.Deo

($ 8

hn

: EXCIld

gmtiq/ïz boni, €7 gpunitione mdlz' . demouflrat,

Pfalm.53;5 amat jufttiam €7 jur. Pfal. 119;

lo t

"T

1 37 juffus es ehova, €7 reGa funt judicia tua,

m

j

Pfal. 145,17 juffus eft. Sehova m omnibus viis

r ag

Juir. Deut.9, 7 eít applicatio pra&tica, do.

; 1? Jröll-

Impee

cens, juflitiam divinam non impune la.

"ET

ceffiri.

) Mbonni

eliutir t

Thefis generalior, DEUS »eff juflus,

hlreä

xnagni momenti thefes fpecialiores comple

&

itur :

jl elje il

: Pl

'

(1) DEUS in regimine mundi nemini facit in-

j a J

juriam ; omnia füumma zequitate adminiftrat. Hoaec

impora

eft Jufliria DEI rectoria. Gen. 18, 25. Deut. 35, 4.

qon o

Ezech.18,29. Rom. 9, 14.. Pfal. 92, 16.

(2) Deus jus habet creaturas intelligentes ad

271

obfequium legibus, quasillis preeferibit, preeftan-

dum obligandi. Deut. 32, 6. ler. 10, 7. Malach. t, 6.

L.b

jac.4,12. lpfe autem Leges Divinze funt fanctze,

v n

bonz, falutares, zequiffimze. Rom. 7, 12. Nehem,

j

[r o

^

9, 13. Pfal. 19, 9. 10. Kfa. 48, 17. 18.

Hee eft

; j o

Juflitia Legislatoria,

m

(3) DEUS aCtiones creaturarum liberas accu-

i,

rate Obfervat, ac fine partium ftudio fecundum

i. j

Leges fvas dijudicat. Malach. 3, 16. 17. 18. Jer.

u

16,17. Pfalm. 33, 13. 14. 15

94» 3— 7. coll. 8.9.10.

Xod. 34,7. Deut. 1o, 17.

SOm. 9,9. 45 FT.

IPet. z 17. c. 2,23. Hxc eft Tufliria judiciaria,

ine u

ad quam etiam referenda Zufliia injufte oppre[fos

Vindicaus. Píal. 37, 6. & 103, 6. & 58, 12. Jac. 5,

Yi d

8(4)6 DEUS nullam bonam actionem fine prz-

n

9mio, nullum peccatum impune effe finit, Rom.

2, 6—310. Exod, 20,7. Pfíal. 62, 13. ]er. x7, tc.

Hsec elt Sufliria compeufatoria: in puniendo exa-

TT

€tiffimam cum delicti gravitate proportionem fer-

vans, Luc. 12, 47. 48, eandemque etiam in re-

j j

munerando non negligens, 2Cor. 9, 6. Ephef.

f

6, 8. Luc. 19, 16 —19. cum refervato tamen li-

' ng

beralitatis, qua przemio beneficium adjungitur, pro

]ubi-

D

96

($ 87.88)

ïï»ï. h'de Dre

Wi

Tubi tu,cxervcendæ, Matth. 20, 15. . Quanquam p;æ;

sia in univerfum «on ex ieriroaliquo, fed vi Bo-

Qa

nitatis, & Promiífionum liberrime datarum, a

Ttfe

DEO conferuntur. Luc. 17, 9..10.

1

Of

Inutu

in idea juflitie diving comprehenditur

fee

etiam Ju[ltia puniens five vindicativa.

hota:

nniun-

Nam judicium Dei, quo percatores

tur, in Scriptura conftanter tribuitur

^

Juftitize ,

tanquam principio, ex quo proficifcatur. Ebbr.2,2

f

emums trausgreffio d» inobedienzia. accepit revwióutiouem

2 'lheff. x, 6 juflum

Ü

Bdwev, jufittia confenraneam,

eft apud Detim veddere. afflictionem . afflggenribus pios,

M

Rom.2, 5—1x hoc juftum Dei judicium late ex-.

Pligatur..

ptrá,

justTiTIX VINDICKATIV.JE exercitium

N

tie,

DEO uon liberum, féd nere[farium eft, ..

T,.

"'Exod. 34, 7 jufüitia puniens zeque numeratur

Pfæ/l(*

ánter gloriofa Dej attributa, ac Bonitas & Mife-

ipioi

Tüttr;

ricordia. Exod. 20, 7 dicitur zelorypias, woluntas

rnaxime feria, honoret fanttitatis fuze tuendi,

[

&fa. 5. 16 exalratur Jehbova per judiciumz Deus faue

) 19:

4us fandificatur per juffiriam (qua fuperbi humi-

1nte11ige

lizntur v. 15).7 Lev. 1o, 3 Deus poenis peccatorum

j

dicitur fauihficari, fanCtus demonftrari. Pfíal.50,

2I.22 & Malach.3, 13—18 oftenditur, intérefle

[;

liil

honoris divini, ne couremrores putent,. kf,e imputie

O

peccare pofle,

juftitia puniens in Scriptura vocatur IgA: quee

Erfgä']

in DEO non eftaffeCtus, fed comffou: ac fevia vo-

lne

luntas adverfus peccarum d9* peccaseres. faclis demonflra-

Y

4a, Rom. z, 1H. 2, 8.. Frequens dre commemora-

Tl

tio, etiam in N. T. etiam in iis locis, ubibenefi-

€ia evangelii praedicantur, faCta (e.g. Joh, 3. 36

pj

i Theff. i, IIO, Ebr. 10, 2b. 27« €« 12, 28.29). O-

ä

Wütel)i

cumento eft, poenarum periculum ineluctabile effe,

In

fi juftitiae divinze, & violatze legis divinze auéto-

UI]IV(

ritati, non. fatisfactum Rom. 5,

& peccator a

&r.

h. 39:361

yæn;itentiam non Íe revocari P'aiïïls lit. Jo

- Koin,

d) /

Ill. de Deo-

($ 87—-59)

97

Jar frá

Rom. 2, 4. 5. Eph. 5, 6. Pfal. 7, 12. Conf. Mich. "

b

9 coll. 18. Ef. 54, 7.8. c. 57, 16. 17. 1g,

mm,

In exercitio Juftitiee Divinz myfteria occur-

rere (Rom. 11, 33. 34) mirum non eít: nam ceco-

nomia regiminis divini die univerfalis judicii de-

yenditüt

mum patefiet Rom. 2, 5. In revelatis ergo acquie-

,

Ícendum Deut. 29, 29 «bfcondita Sfebove Deo uojtro

cnota: revelaza uobis diCta funt.

mniü«

|

[

fitie,

s 88. SaPrENTIA elt i//a b?]ï"itü þkrfe- Sapzmtiq.

BU

tl

&io, qua DEUS omnia ex certo propofíto agit,

€7 ad finem oplimum, per sedia maxime ido-

, (j

p [

nea, modo accommodaíiffimo , cun&la ordinat ac

lus

gerducit,

trti

: Rom. 11,33 o profundiras divisiarum ,. d fapien-

Lie, (* cognitionis. c. 16, 27 folus. fapiens. diciturs

Efa. 28, 29 admiraudum capir coufil

um ; magnifieum fe

j

gumeti

:d

praflae opere & effeCtu. folido. Sapientia Dei con-

fpicitur in quibusvis DEI operibus, in regno tum

naturze tum gratize. Pfal. 104, 24 quaem mulza funt

, ol

z 062

tpera tua. Jebova: ommuia [apienzif/mne fecifli. Prov.

f

3 19 J'ebova per fapieutiam fundavir zerram , difpofuiz

j Du »

iutelligeuzia, Add, Eph. 3, 10.

pjb IU*

jet j

n

,

$ 89. OmN1POTENTIA elt i5 DEI in- Omniyo.

; s

Jimita, fuffriens ad effücienda fime difficultate teutia.

s

f i

"!

[

omnia, que cogitari C intelligi po[fumt, €7

gerfectonibus Ipfrus non repugnant.

j

Luc. r, 37 sulla ves apud Deum impoffibilis. Mat.

ggmm

19, 26 apud Deum omuia po[[ibilia funt.. Pfalm. 62, 12

j

lf d!mo

i

robur Deo eft, Eph. t, 19 excellens porenzie magnitudo

comrïlemü

? operatio roboris. virzutis Deo tribuitur c. 3, 20

ublbel«

poreft omnia louge copiofius facere , quam nos perere aus

; [

2 !

sutelligere,

A

Intelligitur ex effectibus in toto Univerfo, &

I

(

p

aM

Univerfi hujus ftupenda magnitudine Rom. 1,20.

ler. 32, 17. Píal. 66,

j

(

( ui

— 7. Ad eandem vim, qua

k

Deus fibi ipfi omnia fubjicere potef? Phil. 5, 21 provo-

Àil ]

Qu

M

[f

catur,

($ 89 —91)

III, de Deo

98

cätur, poftquam fpei gloriofz refürre&tionis cor-

orum beatorum mentio facta fuit, ne quisquam

fü

fidelium irrifione incredulorum commoveatur. '

Pro diverfitaté modi, quo Deus agit, Poten-

[

0'IM /,

tia Divina vel ut abfoluta, vel ut ordinata con-

fideratur.

Potentia ABsoLuTA eft, qua DEUS

Iu

agit fine. mediis, aut ciwra. ordinem ab fe conflitutums

Matth. 4,4. cap. 26, 53. Luc. rz, 15.

ORDINATA

1Tim

citor,

eft, qua Deus per caufas ad effectum produceudum de-

hm

flinatas , d* fecundum ordiuem zum uature 1um gratie

füpieuter. conflitusum ,. aliquid operatur. . At. 14, 17.

& ol

Matth. 5,45. Luc. 16,29

f

6d

titü

. 31. Joh. 3, 3. Hinc pen-

iTerri

det genuina miraculi notio.

bonitat

Omm' r£2

.$ go. Ou NiPRUESENTIA eft illa fumma

G

fentia.

Naturg Diving perfe&io, qua DEUS abfolute

Diu,

ubique , €7. rebur omnibur non tantum' co-

teïfigew

gnofcendo, & operando; fed ip/à Subffantia

ET

fua propinquus eff.. Jer.23, 23.24.. AQ. 17, 27*

mgat ;

Veram »mjESENTIJE Horionem Ííola conftituit

1

di f

&diusaciu. DEI quidem Przefentia femper cum Ipfius

tiones f

Omnifcientia & operatione omnipotente conjuncta

eft: íed formalirer non confifüt in Scientia &

COI

Operatione.. In Scriptura adeffentia Subftantiz,

ütirum

aperte diftingui-

n

j1

ab ejus Scientia & Operatione

Sic diftinéte ab

u) g Of'

j

tur, Píalm. 139, 1. 5. coll. 8.

Dpie

Operatione A€t. 17, 27. mon procul abeffe ab uuoquo-

Tüt]

que Deus dicitur. — Quod [iuplici fide (ita EgNEsTI,

|»i 1096

Opufc. theol. 171.) zeneri deber revereutia Verbi Di-

RUET

Vini, e

äs'& r

:fí MODUM REI eus bumanua z'melligere 101à

porefl.

n

Locutiones biblicze anthropopathicz, quibus

D

Mb

DEUS veuire, accedere, recedere, babitare alicubi

G]

U D

lu

dicitur, improprize funt, &prefenriam DEI per ope-

variones certi generis wWANIFESTATAM , fignificant:

adeffentiam DEI fuéffauzialem non excludunt.

j

-ä't/æw

kBeatitudo;) $ 91. BEAT1TUDo DEI eft fumma €

lem d

conftany ex confcientia C7. intuitu infinitarum per-

ÜOncec

]f E&iüd

IIi. de Dea

G Hor-*gz)

29

nis COf«

Qisquam

atf

eElionum fuüarum, quibue Tpfo folus fibi pleniffr-

, u-

w.w;/ïaäcit, C mulliur extra f uuigur efl, loti-

ità QUl«

iia,

ua DEU

Pfalm. 16, x1

tf

1ITim.r, iT & c

a

Jatietas. gaudiorum cun facie rua.

RDINAM

p.6, 15 Deus diferte Zeazu; dj-

st d

citur. id intelligi

tur ex eo quoque,

uod mentes

humanas tales creavit, ut capaces fint

tun gt

erceptionum, letitiz:e, beatitudinis.

jüucundarum

T 1j Tf

b

Hzc Dei

Wi per

eatitudo ipfi effeuzialis,

non eft confundenda cum

liberrima Dei c

ouiplacentia in creaturis, & inearum

bonitate mor

aliac felicitate, P(al. 104, 31.

[ fun

i

GroniA DEI eft complexus perfeBionum Gloria

S af

Divinarum fimul fumtarum , prout ereaturis ij. D EA.

vum

E

telligemibu.r manifg/ïatw.

) x«jfdlif&l

AC 7,2 dicitur Deur

glorig, Efä. ;;2, $ Deus

i&. I'))W.'

negat , fe gloriam fuam alter

? daturum. / Locus Rom.

1, 23 nos monet

. quam cauto opus fit, neinme-

conftii

dia fapientize opi

CUrm Iphl*'

nione de Deo tales no

bis cogita-

tiones fingamus , quze gloria DET indi

gnze funt,

] W'mfF

Cogniti

o gloriz divinz eft fous Begr;

tudinis crea-

Sent ^

turarum intelligentium ; Pfalm, 36, ro,

Soblorte

Eph, r, 17.

capi3, 16. Exod. 33, 18. coll. 17. . Ead

em cogni-

, qig

tio glorize divinze eft efficaciffimum ve

nerationis,

i?

obfequii, & adorationis Dei morivum,

Exod. 34, g.

j 06 uno.']?lä'

Jer. 10,6.7. Apoc. 4, 8 — 1r

* C8p, 5, 13. 14.. Ideo

i ERXE.&I-'

eum in omni vita glorifi

care tenemur. Deut.

T

32. 3. 1 Cor. 6,20.

T d j

Interdum

fplendor ille confpicuus Jucid.

DEUS hominibus a

ifmus, quo

oU

pparuit, in Scriptura vocatur

(f ü

Gloria DEI , Exod,

49; 34- 35. 1 Reg. 8, 1 1. Ezech.

TO ühc

jl

1, 28.

jj

(

j

$ 92. Do&rinz huic de Deo adverfatur Zntith

efis.

du

"theifmustum formalis,Deum mundi condito-

*

a

rem diferte negans ; tum virtualis , effe Deum

concedens quidem, fed eundem dominum

T 1 fjl

J )

G 2

&

1ioo0

($ 92.93)

III. de eo

& re&orem Univerfi, legislatorem & judi-

li

cem noftrum, ac juftum mali vindicem effe,

Ri

negans, eoque vim religionis omnem tol-

elje

t

lens; qui error Deifmus dicitur.

Affinis illi

fhi

ftn

Spinozifmus fubtilior & Fatalifmus.

Reliqua redeunt ad varii generis opiniones, de

tes

Dei Nomiuibus ; Naruraincorporea ; Exfiffenriam pro-

/WI:

bandi modo: porro de Dei ZÉreruirate; Immutabi-

lizates Pre[ciensia; Voluntaze, Libertates . Decretis;

43

6 g

Bouitate; Suflitiay Immenfitate s Omuiprafeutia ; Glo.

Exo

ria: ubi Notiones neglecta Scriptura formari foli-

(.10

tx, cum Ratiociniis audacter inde ductis, Deum

DI

cum fuis perfeCtionibus, viis, atque operibus,

Qf a

fubtili euzbropomorpbifino, concipiendum nobis fiftunt

d)à

fecundum cordis bumani figmenta. Sed ipfa horum va-

20,'

rietas evidens facit, eam tantum methodum rectam,

1o-

veram, retanti momenti dignam effe, quze cogni-

eI

tionem Dei invifibilis ex ipfius Dei, verbo petit,

Ü:

& in zbeoria non tantum, fed & in praxi, xwTz-

lu

GRAM tenet.

10f,;

li

Oflet

LOCLVS IV

Thile

gl

DE

DEO UT TRINO,

5

SIVE DE ADORANDA IN DEO TRINITATE.

tali

Unit-uf

$ 93. In hocloco ante omnia firmiter te-

bll (

Dei.

MN

nenda Dei UNi1TaAs, affributum, quo e[fen-

Za divima ita comcipi debet, ut non modo mon

w

Jint , fed nec effe po[fimt plures Dii,

Unum. Deum effe & Ratio agnofcit , & Scriptu-

ï&ü 1

[

inculcat.

ra tanquam fundamentalem religionis doctrinam

EIqU

Clafficus locus eft Deut. 6, q. audi lfrael

fe

rel, a Chrifto repetitus Marc. 12, 2

Et Mo-

fCI'lI

ä)e

fes & Chriftus immediate adjungit füblime pieä-

s

I!

Wan

IV. de Deo ut—Trina.

($ 93.94)

XoI

l d

tis erga unum hunc Deum officium ceu in quo

m ef

RELIGIONIS ESSENTIA àC SUMMA fita fit.

]ta

& plane pragmatice Chriftus Joh. 17,3 : eo fitam

ym fol

effe vitam «teruam dicit, ut coaNoscANwT Patrem,

ffrish

folum illum verum Deum , d* quem mifi: T efum Cbri-

flum. Add. 1 Cor. g, 6. x Tim. 2, 5.

Contra polytheifmum (etiamillum, cui fapien-

yores, t

tes gentilium addiCcti erant) Scriptura docet: a)

preter DEUM uon effe , nec poffe effe alium ; Deut.

triam pro-

Tumtalj-

4» 35. 39. c. 32, 39. Pfalm. 18, 32. Efa. 43, IO. 1.

D

C. 44. 6. 8. C. 45, 5. 01. 22.. £) Solum coli debere;

k;:tia;Glg.

Exod. 26,2. 3. Deut. 6, 5 coll. r3. 14. Pfalm. 86,

rmur -

g. Io. Efa. 42, 8. Matth. 4, 10.. c) Solum enim . effe

is, D

mundi conditorem d ve&lorem ;; Gen. 14, 19. 22. Pfalm.

opefibi

96, 5. Jer. 1o, t1. AC 14, 15. 17.. €. 17, 24 — 29.

d) additur deteftatio frequens cwrusidolorum ; Exod.

ohisfilut

horun*

20, 3. 4. 5. Pfalm. 115, 3 — 9. Efa. 42, 17. c. 44»

um at

10 — 920. Jér. 2, 1 1. 12. 26. 27. 28.. c. TO

,. 1 d

d

yengr

€. IT, 18. 13. -Rom. r,23. 25. 1. Cór. 12; 6;

al; 4 8.

50 6

e) allegatur etiam hs ratio, quod ub idolis co-

lantur mali fpirixus , Lev. 17, 7.. Deut. 32, 17. Pfal.

g, I

106,37 (avthenticam horum locorum interpreta-

tionem dat Apoftolus r Cor. 10,20): d? quod 1dola

ipfa plaue nibil fiut , fpem de eorum ope conceptam

mifere fallant. x Cor. 8,,4.-—c. IO, 19. Jer. 3, 23. 24- 25-

$ 94. Sed Scriptura (divinus liber $ 44- TYinitarin

45. 46) de DEO plura docet; & quidem Deo.

I

talia , de quibus ex naturali Dei notitia ni-

u

bil conftat, MvysrERIUM nempe ADO-

yitt

RANDJE IN DEO TÍRINITATIS.

quoe u

Myfterium hoc Ratio humana mec Zmvenire,,

qul

p

j

nec diftin&te, poftquam revelatum eft, explicare;

fed nec refuzare poteft: hinc ipfi rationi confen-

taneum eft, hac de re ex fola Scriptura fapiendum,

r

eique etiam in non plene intelle&tis credendum ef-

i

7

fe.

Nam Ratio sáwA, limitum quibus eircum-

7

//

fcripta eft confcia & memor, diffiteri non poteft :

fï

)

4) efíe in Deo multo plura, quam intellectus hu-

p

y

H

mianus affequatur; ]Joh. r, 1g wemo Demm vidir;

1 Tim.

lO2

($ 94-95)

IV. de Deo.:xut TY ino

X Tim. 6, 16 zec potef? videre.

perfectiffime cognitum habere ;

) Deum fe ïpfäm

[

Matth. xz, 27 ae-

1

so novit Filium uifi Pater, . memo

Parrem uf Filius;

T

x Cor. 2, 10. 131 que Dei funt. uem

0 novit mift Spiritue

tili,

Dei; c) Eundem de fe ipfo

quam optime teftari

potfle 1 Joh. 5,9 f

bominum teffimonium acceptamus ,

fini

teflimoninm Dei ma 7]

u ff ; d) nec de Sefalfi quicquam

to F

revelare. Joh. r7,

ti0tyt

'6, 18 umpo[J;bile eft

17 Perbum tuwn veritas eft. Ebr.

5j

Degmz 2ientivi..

D.

Judicia

/ $ 95. Primum quod ex Scriptura obfer-

[7 fa

*

pluralitatig ,

f'm

amus eft hoc: etiam in illis Scripture li-

!

us DEG

bris, qui Unitatem DEI & polytheifmi fa-

34

,gam maxime inculcant, Jeur per vocer ac

d

di

tür

Jormular pluralis mimeri i contextu heb

—' fæQ

u

non raro denominatur.

[À

ma

dubl

a) Appellatur nomine Elebim, forma pluralie

itpri

numeri: cui modo loquendi aliq

uid non . vulgare

fübeffe ex eo poteft exiftimari ,

quod fingularis

DiJ

Eloa apud Ebrzos zeque in ufu eft

»

( g

£) Unus ille Elobim appellatur fanéfi

Joif 24, 19.

Cl

viventes Deut. 5,

23. (al. 26.) tSam. rt7, 26. 36.

W a

Jer. 1o, to. c. 23, 36.. judicantes Pfalm. 59,12. creato-

-&es$ Cohel. 12, 1

?HÜYIDZ tui

'(o ecclefia) fadres. tu£

1

funt; Sebova Zebaotb nome

n ipfius eft

(Efa. 54, 5.

TERJ

c) Idem nomen Elohim,

de uno vero D

Wi

ufürpatum, cmm verbo pluralis "numeri conftruCtum

3163

legitur. Gen. 20, 13 Elohim eZerrare jufferunt ; c.

35» 7 apparuerunr ; 2 Sam. 7,23 abierunr.

;

4

Naüh

4) Deus ad fe ipfum dv de fé ipfo plurali numero

mx DT

locutus imemoratur.

Gen. r, 26 dixit Elohim, facia-

*hus bominem; c. LI,

7 dixit Jehova, age defcenda-

W

mus; Efa. 6,8 audivi

vocesm Dormini dicentis ,

1.

mirtam? & quis ibir NOBxs?2

quem

f) r

aTIor

Quam

Porro notatu digna funt loca, in quibus

pluritm, quiin DEO fnt, mentio fit.

M

Aj

Commemoratür 2) Angelus

(Legatus) J'elove

defere

qui idemi etiam Teboua appellatur

ppa-

ütür ]

. Exodf 23 2« f

THIE -

lteni

1:

1o

IV. de Dtro ut 'Trino

($ 05.96)

: ipfün

vuit Moft angelus Domini isq;ue v. 4 Jehova, Elohim

VL

appellatur; ac v. 6 Mofi d'cit: Ego fum Deus Pa-

Bu

zris tui Deus. Abrabami , Deus Ifaaci , d& Deus Sfa-

i urit

ye telari

cobi. De eodem v.7 legimus: d dixir Jebova rel.

Similis locus eft, c. 14, r9. coll. 24. Sic Exod. 23,

!'ENMHH,

20 Ecce ego wiitto angelum vel. de quo ftatim v, 21:

uicqu

nomen meum in illo eft.

Similia loca funt Hiob 33,

e. .

23 ubi angelus interpres, uuus e umillenis, Efa. 63, 9

ubi angelus faciei "Jebooe, & Malach. 3, 1 ubi ange-

(.

1 oDiet

lus fiederis memoratur: quze loca inter fe collata

fe mutuo illuftrant.

ture i«

b) jebova d* Filiur ejus, Pfalm. 9, 7. 12. Prov.

30. 4. quod ejus nomen, quod ejus Filii nomen efl ?

fmifie

c) ffebova d?* Sapientia Prov.9g, 12 — 36 ; quze

tottr

de jehova illo loquitur v. 22; ante mundum con-

hb

ditum penes ipfum fuit v. ?3: & ipfi Jehovae in-

tima, ejusque zeterna oble&tatio eft v. 3o. Huic

fublimi fermocinarioni etiam N. T. loca refpondent,

inprimis illuftris ille Joh. r, 1 — 18. de 25yo.

na PI[MTK

d) Commemoratur denique Jebova d» Spiritus

, vulpt

finguirs

DEI. Gen. 1, 2. Hiob 353,4. Pfal. 33, 6. & 51,13.

& 104. 30. & 139, 7. & 143, to.

Claris verbis hzec in Seriptura exftant: Plurali-

0( 'qu y

daris aütem in Deo izdicium iis ineffe evidens eft.

T hh

1 Lf

$ 96. In uua z'zzdivg'þz Deitate. funt tres , PA* Trer in

TER ; Firivus, SPiRITVS SANCTUS.

Deo: P

a&gfti w

^)

ij

!

j

Hi tres 4) in baptifmo Chrifti mawifzffari Matth. ter, Filius,

veto

3. 16. 17. 2) in actu baptifmali , in uuius Dei nomi- Spiritus

o

"e peragendo, folenni formula diftincte

sp

y[emlf ]

pellandi San&u! 2

Matth. 28, 19. c) infermone Chrifti ultimo aliquo-

"T

tles memorati , Joh. 14. 16. 17. c. 15, 26. c. 16, 14. 15.

d) tanquam fons omnis falutis zuvocari 2 Cor. 13,

jf w

13. Ápoc. r, 4. 5. Eph. 3, 14. 15. 16. 1 Pet. 1,2.3.

jl

iil

e) tanquam /argirores charifmatum ecclefize necet-

tl y

u

fariorum demonftrati, r Cor. r2, 1 — 6. &

tan-

quam divini in coelo de falute noftra zeffes 1 Joh.

!

g qii

5, 7- DObis allegati funt.

rgumentum ex claffi

ccr'*lo'cla -I Joh. 5, 7. non

rit.

deferendum effe exiftimamus.

Dvgciózys dicli ni-

titur latinze verfionis antiquiffimze fuffragio: &

)

3,2.[!01

fententia ipfa contextui congrua eft.

4

Etiam

104

($ 96 97)

IV. de Deo ut Trino

Etiam :n Feteri Teflaménto hoc dt-trz'bm in

i

d/"'gl

Deo myflerium revelatum fuit: non ea clarita-

n

D

Ti

te quidem qua in N. T. fed fic tamen, ut

Trior

prifcis fidelibus ad fidem fufficeret.

tivi

Quis fit ille Elohim qui Gen. r, r univerfum

trem.

Ql

ereaíle dicitur, mox verfus ? & 3 indigitat & lu-

culentiora dicta Pfalm. 33, 6. Prov. 8, 22 —31. &

Hiob 33, 4 declarant. "lrinze benedictionis Num.

f.

6.23 — 26 applicstionem fiducialem habet Pfalmus

f

67. 7.9. Etiam Efa. 48, 16. tres commermorantur:

TER

Siebova loqueus ,. Jebova ac. Spiritus ejus , mittens Je-

hovam loquentem.

Similis locus eft Efa. 63,

&

Z — :x. Conferenda etiam loca $. 95 allegata.

vitar

Speciatim Redemroris promiffi Deizarem. aperte

lo

declaratam dant loca Pfal. 23,1 Zebova eff paffor

1

meus. Jer. 23, 5. 6 Germen Davidis vocabitur. Tebova

&

juffisia noflra. Hot. 1,7 falvabo eosper Tebovam Deum

Wt j

*

fuum.

Tnine

Tilys

$ 97. Puter, Filur, €9' Spiritus Santkus in-

reali'er di-

l

flin&i ;

ter [ VERE AC REALITER DISTINCTE

Cicen

SUNT: alius eft Pater, alius Filius, alius

b

Spiritus Sanctus: tres hi non funt tria tan-

D

tum nomina unius perfonz divinze.

ficur

4) Nam aliter Pater, aliter Filius, aliter Spi-

Hpig,

ritus Sanctus manifeftati funt in Chrifti baptif-

tno, lMatth.3, 17. £) diftincte ueminautur in admi-

Dälü

niftratione baptifmi, Matth. 28, 19. c) mumerantur

ut tres in ccelo teftes 1 Joh. 5, 7. coll. g. 4) Chri-

f

li

ftus de fe & Patre tanquam duobus diftinctis lo-

A

ens diferte dicit Joh. 17, 22 »os uuum suMus,

pcr :

ä?

C. 10, 30 ego d* Parer unum SUMUS , & c. 14,23.

VENIEMUS.

Idem Clriftus e) tum Patrem, tum

H

Spiritum Sanctum , 4AXes, alium ab fe dicit. Joh.

Joh

5. 32 alius. eft teflificans desmme; Cc, 14, 16 rogabo Pa-

e

trem & ArrvM Paracletum vobis dabit.

DE|

Difcrimen hoc ineffabile quidem fed verum eft,

m per-

8:3

quia in Scriptpra conítanter, nulla unqua

muta-

Patu

N

IV.. de Deo att. Trino

($ 97—99)

I0$

bur

mutatione facta obfervatur. Diftinguuntur ur gzguens

v genitus , uz. fpiraus d7 procedens , Pfalra. 2, 7. Joh.

Atf

1,14. C. I5, 26. nec non ut rogans & rogatus,

Q t

mittens & miffus Joh. r4, 16.26. c. 16, 7. 27. 28.

Priora illa, generare & generari, fpirare & fpira-

ti five

rocedere, fünt rationes [ubfiflendi inter Pa-

trem,

:

jvettn

iium & Spiritum SanCtum relazive, in-

t &

communicabiles , fua uniuscujusque propria.

r U

- $ 98. Tres hi, Puter, Filius, Spiritus Sun- Perfona

; Nm

p

alimi

Gurs, SUNT UNUS ILLE VERUS ET J&- D'iwinz.

yramir

TERNUS DEvs.

u je

Scriptura unam illam indivifibilem effentiam di-

at

vinam non tantum indefinite Deo , fed Patri, & Fi-

lio, & Spiritui fan&to adícribit , eadem divina nomi-

] ?x?el'fö

g

na, attributa, opera, atque adorationem , & Patri,

& Filio, & Spiritui Sancto evidenter tribuens: ita

[ ?EW

ut iisdem argumentis, e quibus Deitas Patris ne-

um Dun

mine contradicente elucefcit, pariter Filii & Spi-

ritus Saucti Deitas evinci queat.

alur -

Hoc diftincte de fingulis accurate e Scriptura

difcendum.

:

INTE

gl

$ 99. Firiv w DEI effe verum €7— fim- Fifii Dei.

n

mum NATURA Deun, vel folum illud claf. fas.

rja u

ficum di&um demonftrat Joh. 1, 1. in prin-

eipio erat verbum (Aó*yoc) , €7 verbum erat apud

;'ter g

L

Dewn,€C7 DEUS ERAT VERBUM.

j adi"

pertt

Copiofe idem confirmat (r) gomez DEI. quod

Il tum fimpliciter 1 'l'im.3, 16 Denws in carne ma-

) r

. mifelatus eff ; tam cum addito Rom. 9, 5 Deus fa-

gUMUM

per omniarel. Y Joh. 5, 20 verus Deus 'Vit.2, 13 s2-

guus Deus , tribuitur.

it)

;I

(2) Generatio a Patre, de qua ipfe Chriftus:

j

fit!

Joh. 5.26. uzi Parerv viram baber in fe ipfo ,. fic dedir

c p

d Fiio vitam balere in fe ipfo; propter quam Filius

)g)äbo ]

DEL wugenizus Joh. 1, 18. C. 3, 16.. & proprius Kom.

$, 32. Characler & imago Patris Ebr. T, 3. 2 Cor. 4 4-

efii efï;

Pa:re

Patri equalis Joh. 5, 18. c

031. 19. um cHm

u u

z

Toh.

pud

106

($ 99.100)

IV. de Deo ut Trino

—

Joh. 16, 30. omnia que Pater baber, babeus Joh. 16,

15. C. 17, IO dicitur.

(3) Diferta veteris Teftamenti di&a cum ex-

If

$1

plicatione in N. T. collata. Num. ar, 5. 6. coll.

1 Cor, 10, 9. Pfalm. 162, 26. coll. Hebr. t, 1o. Efa.

&T

6; 1. 3. 8. coll. Joh. 12, 4r. Efa. 40, 3. coll. Matth.

3. 3. Malach. 3, . coll. Marc. 1,2. & Luc. 7, 27.

a

(4) 4trributa Divius Vilio adfcripta: e.g. erer-

ol

mitas &* immutabiliras, quze infignis fummze divini-

—

tatis nota eft; Joh. r, 1. 2. c. 17, 5 gloriam babui

fné

opud ze amrequam mumndus e[faz.

Pfalm. 45, 7. coll.

h3

Hebr. r, 8. Pfal. 102, 27. 28. coll. Hebr. , 10. 11.

12. Apoc. r, 18 & c. 22, 1 3 dicitur primus d» ulri-

li

mus abfolute, lta & emmprefeutia Matth. 28, 20.

10 1

omnifcientia Joh. 16, 30 de Chrifto dicitur.

5

(5) Operationes divinze: creario Joh. t, 3 omnia

p

per Aéyov faCta dicuntur: jam autem Creatio zeter-

Cetba

n:z potentizé & fuümmsze divinitatis documentum

Itf

: eft

0tm. I, 20. Jer. 10, 1r. 16.

Non folum per

liper

Filium Dei, fed & £s évztdy omnia creata funt Col.

I, 16.

Non folum caufa fed etiam Finis omnium

El

creaturarum eft ; diciturque propterea primus & ul-

WUs

timus, zó 4AQx xl rà , principium

finis Apoc.

C. 22,13, quod ipfüm fummi

Dei elogium eft

LE

Apoc. r, g. Idem demonftrat

Du;

univerfi. Joh. 5, 13 — or. C

confervatio ac regimen

OL r 17 Hebr $3, *

Col],.

(6) Cultus invocationis & adorationir fumme ,

Spirj

ejusdem cum ea, qua Pater colitur ; Oordinis, Joh.

5 23. add. Hebr. r, 6. Rom. g, 5. C- 14, TO. 1 1. Effa.

45. 23. coll. 42, 8. Apoc. 5, 12.

I3. eadem 4ua Pa-

$g

zer in throno fedens doxologia ad

oratur.

n

l

]

Quz in contrarium fubtilior. A4riamifus suw-

It

MUg Filii divinitati opponit, facile diluuntur,

Óbfervato,

Filium Dei etiam hominem effe ,

i

& plures a

&

nnos inter homines in humili ftatu

V.à

egitfe,

$«

Spiritus

$ 1co. SP1IRITUS SANCTUS Päffona U£-

32: I

AI777,

santi per- re Divina;

VERUS ILLE AC SUMMUS

1 Cor

fonaliias ,

bü

um

DEUS EST,

"

Eft

!V. de Deo ut fD*M)

'(5 100)

107

Joh. d

.Ef PrnsoNA: eft enim Para'cl'etusjoh.

ütm ex-

16,7; & teftis x Joh. 5, 7. AG., 5, 32. Rom.

& odll

$. 165 qui diftin&e nominatur cum Patre

o Uh.

& Filio, vere & realiter inter fe diftin&is,

Bo

0/027

Matth. 28 19, & quidem ut ZA2oc Ar.1vS,

edivini-

g «l

Joh. 14; 16; fic etiam ut a Patre & Filio di-

n hi

ftin&tus manifeftatus eft Matth. 3; 16. Joh.

T

I, 32.

, [0.1I

I

Idem & ex eo patet, quod fcrutatur x Cor. 2,

j, !f

le

1O. !1; audit Joh. 16, 13. 14; contendit Gen. 6,

35; docet Joh. t4, 26. 16, 8 ; affiftit fidelibus Rom:

$. 26; in iisdem habitat r Cor. 3, 16. 6, 19; exa-

n

i

o &t

cerbatur Efa. 63, 1o. Eph. 4. 30; cum Patre Meffiam

omenm.

mittit Efa.48, 16. Quze omnia non nifi in intel-

q

ligentem & per fe agentem cadunt.

0

Jum

fant )

Eft Pirona DxVINA, VERUS AC SUM- ac Deitar.

omnim

ws t

MuS DEUS: hoc patet ex diferta appellatio-

j

(

nt: ÁC. 5 3. 4.. Spiritui (an&o mentiens

m eu

Deo mentitus effe dicitur, & 1 Cor, 3, 16. 17

Ieglmelï

br. 1

coll. 6, 19 Dei templum dicuntur, in quibus

f fumM:

Spiritus Dei kabiz*at.l

nis,

Solide etiam probatur e) ex Prace]ïone* a Patre

11

& Filio: vi cujus ex DEO eft 1 Cor, 2, 12. &

T

ipfius DEI Spirirus x Cor. 2,11; ille glorie d* Dei

Spiritus x Pet. 4, 14. Ineptiffimum foret dicere,

j $0

Deum creaffe Spiritum füum; Spiritum Glorize &

Ignttf

Dei, effe ereaturam.

P) ex collasione dictorum

elity

V. & N. T. Píalm. 95, 8. coll, Hebr. 3, 7. Efa. 6,

j t

3-5- 9- coll. A&. 28,25. Efa. 63, 10. 14. coll. Deut.

32,12. & A€.7,51. c) ex attributis: ut ommi-

Jcientia, Efa. 40, 13. 14. quis decer Spirizum. Dei?

rj

I Cor. 2, 10. x1 ipfam diezmiraris abyf[Jum — per-

i

ffectam babez ; & ommprefentia. Vi Pfalm. 139, 7 (quo

3bo a Spiritutuo :) ubique terrarum hominibus adeft:

dj ex

j

Io8

($ 100.101)

IV. de Deo ut Tïmo

M

4) ex operationibus: Eft mkundi creator. Gen, 1,2'.-'

ex

Pfalm. 33, 6. vitze effector Hiob

33. 4 ; fimul cum

itfa

Patre mittii Meffam fa. 48,

IÓ. coll. z1z, 2. & c.

dip

61. r. Matth. 4, 15 prediciz fütura x Pet. , 11, AE

1, 16. Toh. 16, 13. 1 Tim.4, x.. regimen ecclefie exer-

cet ACL. 13, . €. 16,7. €. 26, 28;

difpenfat dona

tund

fua prout vult 1 Cor. 12,

I-— IU6; regenevart, fanti-

ficat. Joh. 8 :

8. Tit. 3, 5. Rom. g,

Q — 27. C. 15,

13. t9. 1 Cor. 6, tr. 2 Cor. 36

Qit

Ü Pet.1, 3. Ubi

notandum, has operationes non modo effe fuper-

Hmpj

naturales, divinas, fed & nbrque terrarum edi , ubi-

MU

cunque funt homines qui eas admittunt.

e) ex

Cultu Matth. 98, 19.

luci

2 Cor. 13, 13. Efa. 6, 3. coll.

A€t. 28, 25.. x Cor. 9

10.17..c. 6; t9.

enta

His argumentis etiam

dictum de blasphemia

Spiritus SanCti, Matth. r5,

ll

31. addi poteft.

Trium in

Divi

$ 101 Pxer, Filur, Spiritus SanGlus non

uno D eo

tres Dei; fed uNvs Dkvs, perfe&iffime

uijl

UNvun funt.

Sc'iu

[l

Scr

Inconcuffum manet, quod fana ratio docet ac

Diy;

hl

iptura conftanter a

ffirmat, unum Deum elfe ,

(

& przeter illum non eff

füis,

]

e alium ($93). Nam non

(

eftdivifa, non multip

licata, fed una eademque nu-

Eedel

mero Divinitas ,

tribus illis communis.

Filius eun

Parre, Spiritus San&tus cum Parre * Filio, verus

tias) r

ille ac

fummus DEUS eft,

Bulam

Patrem videt, qui

lr tr

Chrittum videt Joh. 149

.

N

equalitas

Ideo Pater, Filius, Spiritus San&us ,

i f

€7 wuniías.

L

majeftate, gloria, dignitate funt prorfus

&

JEQUALES.

Subordinatio perfonarum in

Qd

N

Deitate locum habere non poteft.

tio j

pei

Joh. 5, 17 — 23 Filius eadem

füniliter. facienr,

que Pater facir ,

bonorandus eff eque ac Pater; Joh.

myl

165

5 Hius Gmnia

do&

lorificatus a P

fuut, que. Pater baber; Joh. 17, t

d

Drim

1

)

arre, vicitlim

&* Parrem glorificar. Uti

eus Deu: glorie A€t.

7. t fic Filius Domiuur glorie

STIQ

ICor.2, 8 & Spiritus f;

fit;jc.

i€tus Spmrirus gloriz 1 Pet.

d 14

($ 101.102)

1V . de Deo ut Trino

109

—

414 dibitur. Non poteft concipi Divin itäs dignior,

n Lt

excellentior, potentior, & ex adverfo divinitas

fiml um

i&

inferior & minor, falva notione Deitatis ; nec

duze concipi divinitates poflunt falva Unitate.

AUA

deja -

$ 102. Ad mytterium hoc breviter &ro- Formulie

enfit du

tunde declarandum acdefendendum, anti- ecc/efía-

UM

A 27- ( ï:xu

quitas chriftiana,tricis auda&ter a Scripcuræ./ïifæ-

15 U

fimplicitate difcedentium compulfa, coNw-

diftr-

m l, i

SULTE propofuit FOR MUL As quasdam , ad-

nt, )«

huc in Ecclefize noftr?e publica doctrina re-

[v Qd

tentas. Earum prscipuw duz funt:

Jusphemi

l. Prima eft: In una indivifibili ESSEN' Y LA

dl

Divina [ubfflunt trey PERSON& Opjodaio1,

at QU

col[fentiales , " confubflantiales, qus? una voce

vf

Sacrofancta TRrN1TAS dicuntur ($. 96).

Voce Effeutie intelligitur ipfa Dei Natura five

Divinitas, quz» una cum omnibus perfeCtionibus

o t.t

fois, fauplicif[ime wna , ac fingularis eft (S 73. 76. 93).

Mu n0!

Voce Perfoue Latina uti ccepit Eccleiia: cum

jemqe ?

Ecclefia Graeca tres in Deo $zosaces (fübftiften-

tias) effe diceret.

Seníus idem eft: nam per for-

Filusas

iiv

mulam zres Perfome, etiam a latinis intelligeban-

Videte qlli

tur tres in una divina divina effentia fubfiffeurie.

Subliftentize nempe zon abfolute, (hoc enim repu-

gnat fimpliciffimze unitati effentize divinze), fed

; San&us !

relative , fundatze in relationibus, quas in DEO

effe, Scriptura nos docet.

Cavendum autem ne

j jol

confundaturnotio perfonze vulgaris, aut notio per-

yann

fons lazina (auctorüm clafficorum), aut ipfa no-

tio pbilofapbica, cum wotione ecclefiaflica: Nam notio

perfonze onrologica non poteft integra & plena huic

myfterio applicari ; cum vocabulum Perfona in hac

]itef fa[l !

p

dottrina adhibeatur ex zenre Parrum illorum, qui

futts

primi ea ufi funt: atque adeo freuificatu ECCLESTA-

T JH

sTICO (quod fapienter AuGUsTANA CoNrEsstO

li

ariic. I. Imonet) intelligi debet, quo 1ign;ücat id,

tl

Ilj

quo

^

glallü

L

110

($ 102)

IV. de Dea u Trino

quad uon eff pavs, won qualitas. in alio,

tüm

prie falfiflir,

þzl- quod pro-

Unde PrEnsowA breviter. fic definiri

Q05 7

hoc loco poteft, ut

Lflt Jubje&tum z'.nzellz'gem » valens,

agei:s.

D7

Voceéc lu,aiu

illum . zeternu.

«cindicatur, tres Perfonas effeunum

Iuj

m ac füummum Deum; habere smam

eandemque üumero effénziam divinai communem , fi-

tleolog

neAfuï divificue , frne snultiplicazioue, (S 98.)

Tem j

Ttes al

l]l. Altera formula eft: 7»res in Divinita-

$ot

WWMF]

?e Pyrfoug vere €7 realiter DIFFERUNT $ MO

Sünt

fubíiftentize relativze, fibi oppofite, in-

ll exe

tie reli

communicabiles: revera alius eff. Pater , alius

m h

Filius, alius Spiritus San&us ($ 97)..

10 cut

ld coaxoscrrUR, duceScriptura: a) ex a&fio-

tiohes q

nibus perfonalibus , Generatione & S

Deceff:

dicuntur aGioues ad intr.

piratione, (quze

joro 1

4): 6) ex proprietazibus per-

fonalibus ,

Paternitate ,

Filiatione,

Proceltfione.

publice

Addi folent c) moriones perfonales, dyevyystu ,

QUant:

qua

Confrr,

Pater innotefcit, & Spiratio activa,

qua Pater

& Filius ut a Spiritu San&o diftin&ti c

ognofcun-

Dettculo;

tur.

j 1

Porro diferimen hoc ngcrLAnATUR per deno-

minationes Perfonarum , Prime, Secunde , Tertia :

g d

quze non dignitatem inzequalem, fed ordinem indi--

cant, in origine unius perfon: ab alia fundatum.

Prima Perfona eft Pater, ab zeterno Filium gignens,

Inyí

& Spiritum Sanétum fpirans: Secumda Perfoua eft

Filius a Patre genitus, & Spiritum San&um fpi-

rans: Terza Per[oua eft Spiritus SanCtus, ab zeter-

Pïïcatio z

nO procedens a Patre & Filio.

Quid autem fit

Generatio, quid Spiratio, quo pactoa fe invicetn

toliy ;

hze duze actiones ad intra differant, nobis diftincte

?'tjj dïc't

'

non revelatum, adeoque nec neceffarium cogni-

tu, nec humano intellectui perveftigabile eft.

('étfip,

Has formulas, mihil a Stripturg doGrina

ejam j

diverfum dicentes, ecclefia noftra juftis de

Ariänif[

caufis retinuit quidem : fed promifcuo rudio-

NRUN

rui

IV. de Deo ut Trino

($ 102. 103)

III

ul p

rum ufui zon vult obtrudi, ac nequidem vo-

jc df

ces Zbrfona, Effentin, nifi perfpicuis verbis

A ,

decaratar, populo chriftiano proponi.

sefieumm

Perfowe vwocabulum diferte etiam exp,gesepor

bete u

theologi infirmioribus, fiineo heerent, dummodo

unetn, J«

rem ipfam teneant, condonari pofle cenfent. 'Te-

3)

ftes allegamus Nxc. Huwxx1 Épiromen credeudorum,

$ 79 & 88, & Jox. FEcuTIr Jediones iu [yliogen

| D

conroverfirum p. 148. 149.

UNT; U

Sunt qui has formulas e doCtrina ecclefize pu-

blica exefle debere diclirauz ; quibus falva confcien-

[itg, )

tize religione concedere non poffumus: quoniam

)tlïf"' ; G!.EM

eadem hodie, quze olim (ac fortaffe omnino ma-

jor) caütionis adverfus fuperbz rationis aberra-

]

tiones & illatam per eas doctringee corruptelam,

0) at

neceífitas eft.

Rogandi potius fünt, ut Jilerum

tiC*Ilü Wæ

porro ufüm harum formularum , /me conzumelia,

ieutih

publieze ecclefiarum noftrarum doCtrinz relin-

Procelo

quant: maxime poftquam indiciis minime obfcuris

/y;p'llä 4 Qua

conftat, formularum abrogationem non carituram

u Pitt

periculo eum vocabulis amittendi quoque REw: YPSAM,

yogpoftun

$ 163. Quia difficilius ab intelle£u hu- Zuithofi.

| Dd dfm)

mano do&rina hec comprehenditur, va-

*-[(faf ) Ín W

dinen J

rice fuper ea conceríationes, cum primum a

fpndtum.

fimplicitate Scripturze difcederetur, inter

n gpe

chriftianos ortze funt.

SABELLIANA ex«

| Pev[Wf

m i

an&ï

plicatio verum €7' reale perfonarum diftrimem

j, 8

tollit.

ARIANISMUS Filium Dei erea?a-

j antem ?

b invicem

i

ram dicit; quze aute iundum a Deo produ&ta;

j; d

'

m cogP

ereaturarum omnium prima ac anobilifima fit ;

,üe eit

etiam Spiritum fanclum creaturam effe , quidam

Arianifmo addi&ti ftatuunt.

SOCINIA-

T

] JU[M

i

NORUM doGrima eft, wnam tantum in Deo

per-

jl

112

($ 103.104) IV. de Dto ut Trino

perfonam eife : — Chriffum Filium Dei , tantum

Jum l

ll;

liominem efle; fed ad. Divinam gloriam €7 po-

hr

teflatem exaltatum , & religiofe adoraudum: . Spn-

T

hiic

ritum SauGlum virtütem & efficaciam divinam,

füfh s0j

non vero diftinctam ab ipfo Deo, cujus ef-

Cellentil

Teriord

ficacia fit, perfonam effe,

Tà i

Sudai d? IMubaminedani: doCtrinam de Trinita-

YX 4

u

te (male intelleCctam) tan

jam polytheifmum re-

TODEM .

jiciunt: Naruralifle (myi

j

eris in religione qui-

12 dert

busvis infenfi) pro contradictoria falfo habitam in-

ii liiy

jufte contemnunt.

ltmg ef

Aosien-

$ 104. Et GroRI E& DIVINGE & SALU-

Dot

I

1unmn.

TIS NOSTR E iuferefh, dobhriuam de drunitate

farem d

n uno JDeo ficere agnoféi,

INTEGI

TN TP8A

(1) Interet GrogRr piviN;: nam

40 ex

mylterio hoc e religionis do&trina fublato,

Deus neque cogng/l'i re&ho, neque reBe coh

potelt.

Hec enim eff viza eterna, uz Parrem, illum folum

f 10

verum Deum , xv QUEM Mzs1T, |EsuM CunIsSTUM

cognofcatt , Joh. 17, 3: ubi vel folius hujus Capi-

tis contextus, & multo magis totum Johannis

. ni

Evangelium docet, quis & quantus aguofcendus. fit

Sefus Chriffus, & quo Pacto Pater in Filio, Filius

Fl

in Patre glorificetur.

Add. 1 Cor. 12, 3 uemo pore

gmki p(

Sefum Dowxwuw dicere, uifrin Spriru Santio. Joh.

Wij

4.24 AbORANTES Deum, in Spiriru d veritare ado-

perit v

rare oportet,

. (2) SaLuTiIs NosTR E intereft: nam

fle ]j i

lotus [alutis ordo huic myfterio innexus elt,

ju

Joh. 14, 6 nemo ad Patrem veniz, if peï Chri-

t o

Jium. Yph. 2, 18 Per xuLuM omuis, inuno SPXRITU

!

l þly

adirum ad Pa'rREM babemus. x Joh. s, 12 Habeus .Fi-

un

V de Creatione (5 104 — 106*2

815

, hn

Jium Daber witam: uon balens Filium Dei , vimm»noü

babet; €. 9, 03 qui negat Filium , nec Parrem baber.

n p

Rom. 8,9 qui Spiritum Chrifli non babet o eft Ipfrus.

àn:

m

Praecipue chriftianorum intereft, woffe quem Fi-

4io Dei cüuTUM debeant.

Graviflhime peccat cul-

diwt,

tum soLr Dxo debitum in creazruras:» , quae ut ex-

cellentiffima ac fumma fit, infinite tamen Deo in-

cujsd

ferior.eft, transferens,

Sed ex adverfó & hzec fum-

ma injuria eft & blasphemia, DrvrNrTATEM SUM-

e Trintt

MAM ATQUE JETERNAM mnegare Pilio, quem Pater

iimum fe

EODEM quo fe ipfum honore coli vult. Joh.s,

23 diferte Jefüs: qui Filium uou bonorar, is uec Pa-

igote Ql

at*

zrem douorat; & de utriusgue'.eodem honore ei

fermo eft.

&

Poft percepta do&rinz hujus fundamenta e fe-

leCtioribus dictis probantibus, plurimum ad falu-

d-

tarem de illius veritate convictionem proderit , 1i

k Ti

INTEGRAM Scripture analogiam , aliduo illius ufu,

IN iPSA ScRIPTURAjnVeltigatam, religiofe coram

,Deo examinemus.

V/E: mm

LOCVS V

DE (CREATIONE.

ii n

$ 105. CnzxAr10 eft a£fio Dei, qllä-qüä-'argatig

Y CHRML

J

ct, utumiverfum hocs quod mon erat , exfifleret. quid.

j

i

j

'Mundi dependentia.a DEO ut Creatore, &

hinc 1nanans .officium - noftrum ;:Deum t Creato-

HGHO[C

d

rem glorificandi, etiam re&e raziomis judicio co-

nh Q,

T s

j

gnofedi poteft (Rom. 1, 20. coll. 2:. 25. 28) : fed

b

quando? quo modo? .quo ordiue mundus exiftere coe-

.

aL

perit? quodnam fit PRorosrruw DEI circa Uni-

, ul

verfum hoc.ab Ipfo conditum? idex fola Revelatia-

"e Divina, Fips intelligimus. Hebr. ir, g.

y

d

$ 106. Primaria do&trinze hujus SEDES:Seer do-

j

(Us e('t

eft Genefeos Caput primum: proprio litte- &ring,

PF

u

,

L

ul

rali fzufu intelligend

j

n

H

"

!

tm

f

]

Argu-

($ 106.107)

V. de Creatione

II4

Argumenta funt (r) quia contextus //ilo biffo-

d

zico Ícriptus 'eft, & actum Dei liberrimum plana

3

fimplici dictione narrat,, nullam improbabilitatis no-

tam habens; (2) quia quomodo creatio pera&a fit,

|

non "mnifi ex :divina revelazioue fciri poteft. —Fera

creationis HTSTORIA non ratiociniis erui necima-

TU

ginatione effingi poteft; (3) 'quia improbabiliífi-

Tfiot

mum eft, in enarrando primordiovoperis divini, quod

omnium Teliquorum in 'economia Dei 'üniverfa fun-

61

damentum eft, loco verealicujus hiftoriz frag-

QU

menta .peemarum "antiquorum, :aut «allegoriam 'vix

explicabilem proponi ; '(4) :quia novze ttales 'expli-

li

cationes fundamentis precario /fumtis., omni proba-

(

efu

tione deftitutis nituntur, «& ipfe «quoque in fe

coacte fünt, in quibus nec animus acquiefcere , .nec

&

lf

conícientia tranquilla :effe queat ; (5) 'ex 'communi

hi

Iitterali -explicarione ujus hiftoriz nihil :confcien-

tiz, nihil religioni timendum: :confentanea «eft

N

venerationi, quam Verbo .Dei:debemus : fola Ra-

tio fuperba ab fui fiducia ad agnofcendos virium

confi

t

fuarum limites per.eam revocatur.

diai

poni

Creator

$ 107. DEUS, .Piter :nempe €7. Filius 7

qUam

Jeus.

P&l q

Spiritus DEI, wuna :eademque Potentia,

lo lt

una fapienti Volugtate, ihoc univerfum

bl]a D

fiegot

l:reavit. Ge[]. -I, Is« 3. .:I :Co'r.ls,'ö 'ex Deo .*PI[-.

Q

irb ommia:

Gen 4

per Domimun | defum. Chriftum

ommnia.

Qpts

Et quidem 'Sorvs; :nam gloriam

.Ufle 1

creati cceli ac terra nulli alii :concedit:

k

NG

Efa. 44, 24 Ego Jehova fario omnia: «exten-

Je g

do cmlum folus; expando derram 'a ame. ipjo.

X 1]

long(

Add. Jer. 1o, 11. 12 ubi in medio:contextu

pion

ebrzeo verba v. 11 chaldaica funt,

em

Tiünr

In dictis Joh. 1, 3. Col. 1, 16. Pfalm. 33,6 »ER

Creat

Filiun & vxn Spiritum Dei creatio . fatta effe dici-

dicit

tur: fed eadem tamen ctiam utrique ig cafu re-

9

(efe

V. de Creatione

$ 108)

JIS

f bj

&o tribuitur Pfalm. 102, 26. Hebr. 1, 1o. Hiob

m plat

33: 4-

ts -

yfl t

$ rog. JMofaica «arratio Genef. 1 DE T0- Perus h-

d. F

jl fec m

T1US UxrvERmsI ereatione agit. Comme-/'orie de

ereationg

Yobati

*

morat enim (1) creationem «zfi €? terrg,

,

f

sini, qi

iyerf u-

€. 1, 1. & c. 2, 1, & quidem (2) vuTR1Us-

Qtte frug-

QUE jun&imc. 2;4. (3) poffconditam terram

qpm m

ts exi-

Solis, Lunze, Siderum creationem factam

m g

defcribit, v. 14. 15. itaquidem , (4) utDeus

que 1*

(cere,

etiam illa tunc fzriffe v. 16, & in coelo po-

X [gf/])/lllïi

füffzdicatur v. 1T.

conicie

n

Scriptura toties de Creatione mundi loquens,

; fl

conflauter ünius creationis meminit; :ac cclum,

& terram , & quicquid ineis eft, ut.eodem crean-

ylos i

di a€tu fatta coujuugir ; decreatione diftinCtis tem-

porum jnurervalis faCta, przeter fextiduum, nus-

quam vel minimum weftgium habens. (Gen. 2, 4.

? Jl Ü

Pfal. 121,2. .ACt. 4,24. Apoc. 10, 6.c.134,7. Quid

fofentit

hoc fextiduo in reliquis corporibus smundi totali-

ibus Deus fecerit, id-rAcrET hiftoria Mofaica , non

yrirerum

megat: contenta docuiffe, iDeum ce/um , G&zerran,

"

&& OMNEM EZXERCITUM |EORUM /confummavilífe

(Gen. 2, ,. feptimo die .coufummarum fuiffe hoc

TU

opus, eo perfecto Deum 4uteviffe, 'hoc .eft cefía-

vifle a inovis operibus iproducendis. (Gen. 2,2.

Non difficile eft rationem ireddere, cur Mofes

de:«creatione telluris noftrze tam multa , de.creatio-

ne coeli, Solis :ac fiderum, :tam pauca memoret:

jr u

ex illa enim facilius, quam ex lis, quippe nimis

Ü "1 '1110'

longe remotis, (Creatorem ;agnofcimus, «X pro-

piora ad officium noftrum erga «Deum motiva ha-

contti?

ibemus.

Reliquorum dpecialior notitia nobis,

,

nunc quidem , ineceffaria.non erat. 'Chriftus certe

creationem Adami «&.;Ev2e $v oxy «rícsus faCtara

q

dicit Marc. 10, 6, quod luculentum affertum fuffi-

.

Je

j

uL

«ere nobis poteft.

TL

jl

ïHz:

h

$ 1o9.

V. de Creatriong

II6

.($ 109. 110)

Creatio li- . 109. Creatio £f a&tio D ETliberrima. Nul-

vule

berrime.

la Deum neceffitas, nec phyfica, necmo-

(ut,

li

fatia.

ralis ad creationem Univerfi determinavit,

jhs 1

4) Nullius enim rei indigus eft, At 17,25.

f g

d

£) nulla obligatione conftri&us facit, quse vult,

Hiob 41, g. Rom. t1, 34. 35. Dan. 4, 31.. c) quee

10b

facit, ab ejus beneplacito

Eph. , rt. Apoc- 4, rr.

pendent, Pfal. Xi5s 3.

ji

üzmta

* Celebratur infinita DEI benignitas in operibus

creationis elucens Pfal. 136, 5 — 9: fed inde non

ánt al

fequitur, Deum 4euiffe hoc univerfüm creare,

10 (in

idque ob suaAw felicitatem, 'ut farisfaciat. Ícilicet

Boniati fue e[fenziali,

Etenim effenrialis Dei Boni-

tadi

zas eft ipfius Naturz divinz fümma perfe&tio

(S84.). ad quam ipfe folus fibi omnifufficiens,

tione

nullius rei indigus,

ab omni sternitate perfe-

et

Ctilfimus eft ;

neque per creaturas aliqua per-

feCtio ei accedere poteft: Bomias autem relara

!

ad creaturasliberrima eft; & neceffaria quidem dici

Tinm .

poteft, fed non nifi byporbetice , pofita exfiftentia

f"ä; C

creaturarum , quze exfiftentia a libera DEI volun-

fe r

tate pendet.

II

Wm' 0])9 )

Jorma

$ 110. JModus (five forma) Creationis ex

fU i,

Crzatio-

Jola revelatione Divina füri potefl. . Hac do-

Mi

Ais.

1f c

cente novimus, ormmipotente illo I)ET verbo

0 lo

FIAT peractam eífe Gen. 1, 35 quod piuz

10

lg

ir]

Ju Ebr. 1:,3. prue «üno óuvduemc adurg

Ait Q

Hebr. 1, 3. dicitur.

Vg

iil

f

Alia Scripturz loca docent, exftitviffe mundum

k)gxs [

proprer voluntazem IDei Apoc. 4, 115 cumque id man

D

[

darer Pfal. 33, 9. & 148, 5 llle precepit:. d crea-

Cfedti

za funmr. Add. Efa. 45, r2. Sic 2'Cor. 4, 6 Deus

te]

dixiffe dicitur wz e zenebris lux fplendeat , & Rom.

fle

1

4; 17. (coll, Ezech,

Tite

ut üint.

36,29.) vocaré, quze non funt,

Hinc Scripturaria notio Creationis decla-

f

rari poteft, ut lit sranjuus a tioti effe ad effe ,. qui fet

VEX

WQ [

V. de Craeatione

($ 110 — 112)

II2

n. Nl

voletite ; dicente, vocaute, jubente Deo. b. BENGxx.

DI«

Guom. ad Rom, 4, 17.

Plus de modo Creationis hemo fcire

poteft, quia

Pt

plus DEUS non revelavit: ideo creatio a2 my-

fleria yxbx refertur Ebr. 11, 3.

Sufficere autem ^

i ns

quei,

hzec poffunt, quoniam DEI majeftatem magnifice

robis reprzefentant.

I, )qi

il 15 )

$ xiz. Mundus non ex praexfiflente enateria ex mihilo,

formatus , amuíto aninus ipfe eternus efl. —.Ma-

'moyeribus

d n

ieria ab eeterno exiftens, JMundus ab zeter-

m etat,

no (independenter a Deo) exiftens, . con-

ciu k

; Dibre

^f

tradictionem involvit: etiam opinio decrea-

) n

tione mundi ab zterno fa& aperte falía

if

n

tite X

eft.

iligu p

4) Deus &nim nihil cozevum fibi aut cozeter-

jtem t

num agnofcit, Efa. 43,

uidemtt

I3 aurequam . dies e[fet ego

oxfiftent

Jum; c. 44,

Ó ego ftin primus , ego fum ulzimus. ) An-

te mundum Deus jam fuit, ab zeterno, Pfalm 90,

» volüt

I; & Sapientia ejus apud ipfum Prov. 8,22.23

ante opera ejus, inde ab eterno, antequam terya fieret,

um aondum e[Jeuz aby[7, xel. €) mundo autem diferte

initium in S. Scriptura adfcribitur, Gen. r, z. Mare.

Eu *

10,6. c. 13, 19, & fundatio, quam anteceffit inde

lu

ab zeterno confilium & decretum Dei Eph. r,4

.

Quoniam ergo ante, quam mundus crearetur 5

n

preter Deum ub fuit, confueta formula, sun-

u

, 17

dum ex nibilo crearum e[fe , nihil abfurdi habet; fa-

cile enim intelligi poteft, non de materia ex qua,

ed de rermino a quo mundus effe.coepit, theo-

logis fermonem eífe. Przeterea non de fingulis

g

l operibus, fed de materia, quze initio per

geiiih

creationem zzmediasam produ£ta fuit, intelligitur ;

i

p

reliquis omnibus ex hac materia primo die. exi-

J

ftente, per creationem mediaram formatis.

h

T.

li

o 101

.. $ x12, Creatio non. uno momento, fed Sex díes

jonist

(

SEX DIEBUS diftin&is fo£z z/. . Hoc di- "

if

,

T.

ii

fert&

H 3

"

118

($ 112)

V.. de Creatione

ferta Mofis narratio , diftinéte diesuumeranr,

d

& cuique diei fuum opus adícribens , Gen, r.

M

perhibet.

Sed & Legislator Deus Exod.

Ment

20, 1X de re maxime feria loquens , ad fex

dies , quos creationicoeli , terrae & maris im-

juf

tin

penderit, provoeat Unde proprium fignifi-

tlj

catum relinquere nobis religioni effe debet.

Pnrwr diei opus fuitz incondita tenebricofa

d

moles , futuri operis rudis mareria Gen. 1,2, Eo-

dem die Jux e tenebris educta, v. 4: 5. 2 Cor. 4, 6.

4) 240

Srcunpnt : excéanfum five coelum aquas fuperiores

ab inferioribus feparatas continens Gen. r, 6. 7. $.

C

"ERTII : aquee telluris im smare , foutibus exun-

IU

latis

daturüm , colle&o , Gen. r, 9. 10. Hiob 38. 8 —11-

Pfal. 104, 6 — 1 1. zerra. ab aquis fecreta, Gen.T,

lz,g

9. 10. Píal. 136, 6. 104, 5- & vegezabilibus exorna-

do,

ta * Glen'. r,' Y I D IZ' lg*-)

Iur

lt

QvancTr: difpofitio SoEs , Éune, Siderum , in

l

expanfo. Ger. r, 14 — 19. Hiob 38, 31. 32. Pfalm.

'7'10/! (t)

$; 4- & 104, 19, & 136,7. . 9- & 148, 3 — 6. Efa.

1 $

40; 2 « .l-*

ts

QuiwNTI:

Aquae mararilibus, Auree volatilibus

üntur

impletze, Geri. v, 21. 22.. Pfalm. 104, 25.26.

SkxTI: Auimautes terteftres ; ac denique deli-

N

beratiffimum operis complementun: Homo. Gen. I»

24 — 30. Matth. 19,4.

5

maui&

Tertio, quinto, fe

xto díe, in vegetabilibus

& animatis a Creatore conftitutum eft admirandum.

t lt

"

ii

propagationis de* fuecundizasis Syflema , Gen. Y, 1. 12-

22.28. ita comparatum, ut quae per propagatio-

türei

nem a creaturis exfiftunt, & ipía tameníint DEI

opera. Hiob 1o, 8. 1t. C. 14, I5. c. 34, 19. Exod.

fper

4, 11. Pfalm. 139. 14. Cohel. 12, . ACt. 17, 25.

eas |

Cum Deusfeptimo die quíevitfet , monumentum

hujus fextidui & creationis in eo peraétee publi-

üügaj

eum ac folenne effe voluit SajPazum , quem diem

me::oiix ereationis, jam tum ánter homines reli-

Hi

giofo cultu celebrandze, conibgravit Gen. 2, I- 2-

læüml

$ 113»

V.. de Creatiote:

($ 113. 114)

II9

Y0115,

$ 1r3. Opus per Creationem produ&tum CiosHoagi

U. I'

eft MuN pus, onmium rerum przeter Deum ef/ztus.

AXOdI

univerfitatem , pulcherrimo ordine €7. nexw coag-

Í

[

snentaiam , denotans.

Ordinarie Scriptura

'1$110

fubflantiarum fj fiema: intelligit, ubi de crea-

guii

tionis opere loquitur: Deum czíwum €7' ter-

joet,

eje

ram €7 mare- €7. quicquid im illis eff , condidiffe

oW f

40

dicit. Vid. Pfalm. 146, 6. Neh. 9, 6. A&.

4 lr

or.

4) 24* C 14, 15. C« I7, 24«

perl()ï?»ï

614

Comprehendit tum vifibilia tum invifibilia Col.

I,.16: tum ÓSpirirus, cognitionis, virtutis, felici-

j; exU!

tatis capaces, Num. 16,22. Cohel. 12, 7. Hebr.

1

4f

X2, 9. tum corpora , in quibus magnitudo , multitu-

Gen h

do, varietas, ordo, fíymmetria admiranda. eft;

exori

Pfalm. 104,24. Hiob cap. 38 — A4r zor.

Mundus. dici poffit Orrrwus, fi id zmzenfrvo,

,

uom comparativo- fenfu accipiatur; tutius tamen eft

pfam

. Dà

in Scripturze fimplici formula acquieícere, qua

omuia, que Deus fecerat ,, VALDE. BONA fuiffe di-

cuntur Gen. 1,31.

W/zlr///W

$ xi4. Per Creationem 2) gloria Dei Zini;,

qe

J

j GeP i

manifeftatur , Pfalm. 19, 1. 2. & 92; 5. 6. 7.

& 103, 22. & 104» 31. Ápoc. 4, 11. 5) Sa-

ub

g

i

piens univerfi hujus difpofitio efficit ut crea-

l Iqü P

l

turz inter fe mutuo fibi profint Hof. 2,20;

opaga

j

jnt ?

fpeciatim creaturis intelligentibus, &inter

j u

Y

ceas hominibus, inexhauftz utilitates ob-

nli'm

tingant-.

t

[

j

que

11

Hiob 38; 7 Ipfis augelis mundus nafcens

Q

m i

letiffnum gloric Creatoris fpe&aculum

g P

H4

pra-

5 r

120

($.314.113)

V. de Creatione

prebuit; & Gen. r,28.29, homini Deus di-

cit: Egz dedi vobis ommes herbas . .. omner arbo-

(

T.

- Vobis erunt inalimoniam. Add.Pfalmus

1o4 totus.

h

Cum Creationis opus fi»c duo (gloriie Dei

f&

inanifeftationem & felicitatem crea

turarum) prze-

Tal

ftet: reCte conücludimns ,

voluiffe Deum ea przefta-

fi; & intendiffe hz tanquam ffmem Creationis,

(uo

Ambo hi fines intime inter fe connexi funt,

Qui

neque alter àlteri debet opponi. 'Scriptura Gjo-

fiam DEI ulrimum finem effe, in quem. omnia ten-

foln

dant, pronunciat Rom. r:

3. Incredulorum tri-

€x folvuntuft, obferváto,

oriem hanc Deo non

dem

eflentialem aut abfolute necefi

i

z

ariam, fed acciden-

li

talem effe, inoperibus extra Deum libere productis

fundatam , hvpothetice tantum neceffariam.

(

Oinnia in bominum u[um condita e[fe , afferuerunt

dol

ántiquicres theologi: in quo nihil abfurdi eít, fi

abfit injufta in fenfum fequiorem detorfio.

üni

Tum

^iihthefis.

$ ii5. Do&trinsé de Creatione veritati,

übi :

finceritati, integritati repugnant (r1) amfi-

lg i

qui errores , ab omni rationé alieni, omni

religioni infefti, necdum omnes oblivioni

f

dati: Univerfüm hoc eífe ipfam Deum j

CA

Munudum effe ?ternum; formatum effe ex

Vg

praexiftente materia, Deo coxva, oeter-

lï

naj factum effe ab angelis, aut a naturis

f

quibusdam Deoinferioribus; produéctam ef-

t

0f

fe a duobus principiis cozeternis indepen-

o

dentibus, Bono & Malo; Filium Dei (qui

fen

fit creatura omnium prima ac nobiliffima)

1gua

le P(

fatio

effe eum, per quem Dens mundum condi-

derit ;

Onni

l

d. V. de Creatione

($ 115. 116)

I21

us d

ä

derit; Mundum ex fortuito atomorum con-

1000

curía ortum fuiff&.-

himus

(2) Notanda & recentiora quedam: hy-

pothefes precaric de mundi productione

fecundum leges motus, mechanicaquadam

tie Dd

)) pre

ratione facta ; hypothefes de tellure noftra;

prefto

tonis,

quod epocha creationis mofaica longe anti«

xi f

quior fit; de hiftoria creationis biblica ad

üri Gl

ia ter

folam tellurem noftram pertinente; deea-

rumi t«

dem hiftoria allegorice ; relicto fenfu littera-

)eo non

:

yccidene

li, interpretanää.

rodfts

(3) Denique huc pertinent falfze & fub-

i

jmenut

dol?e opiniones de fcopo & fïne creationis ,

J eft» :

unice conílituendo in felicitate creatura-

)

rum & manifeftatione Bonitatis divinze;

etitat;

ubi nec felicitatis creaturarum, nec divi-

(j at

nx Gloriz genuina notio retinetur.

j omi

$ 116. In toto hoc Loco ducem Striptu- Noritiaun-

rbhvwm

fün, &in ea hiftoriam Creationis Mofai- de,

Daun;

cam , cogitatis peregrinis fuo loco relictis;

unice nobis fequendam effe exiftimamus.

; g

'3) Quia verba Seripturz clara & perfpicua

funt; 2) quia proprio litterali fenfu intellecta, cer-

at

tam, diftin&tam , & falutarem creationis notitiam

t'äamef'

offerunt; 3) quia relicta proprietate litterze , con-

jeCturas & precarias hypothefes fingendi, refim-

i

gendi nec modus, nec finis eft; 4) quiaadeo ex-

pal

igua mundi vifibilis portio, etiam 1n lis, quze an-

te pedes fünt, nobis cognita eft, ut ne quidem

pf

fationabile fit, in abfcondita, inexplieabilia, &

omnhino antemundana rimanda, audacter & cum

J coudï*'

9

Scri«

u

122

($ 117.118)

VI de: Providentia

"

teni

Scripturzé contemtu fe ingerere, Vid. Hiob 38,4

titi

ubi eras i& futidatte tne. zerram ? — expone: fi ea. erudi-

tiüne es,

D7 H

pent

At (

LOCUS VL

ili eqc

DE PROVIDENTIA.

üum

M

Providen-

M

$117. DEUS, qui füeür Crostor eft

li áefini- (x Pet. 4,.

19) rerum ab fe conditarum etiam

Á

1ió..

Q

curam gerit, quo? PRovipENTIA dici-

,

l

f of

tur: eftque Japiens ,. jufla.,. potens ,. continua

t tf

«

DEI operatio , per quam creaturg. in exfiflendo

Ó1

' durant, im agendo. DEO Jubfünt ,. n univerfo

N

fatu. fita. ad finem , cujus gratia exfiffunt ,. diri-.

Do

gzmtur;,

Ti

(eray

Pfalm.. 138,.3 opera' manuum tuarum ne: (o. Jeho-

va) deffiruas; & 145,9. Gonus eft. Tebova erga. ompnia;,

0l T

&* miferatioues ejus fuper omnia opera ipfius,.

f n

1j

T

Effe Pro-

$ 118. EssE. PRovripENTIAM, ipfa

LUET

ü

m

videntiam. Ratiome agnofci poteft : magis complete ex

fptraty

Revelatione cognofcitur, quae fimul PRoPO-

ju

siTUM. DEI in eonum ad metam detu

oftendit.

Ui&;

At q

lueh

Svpe in Scriptura reprehenduntur, qui Pro--

vid

enti: aut immemores aut deliberate

t

negligen-

tes funt, Efa. 29, 15. 16 F"e illis qui ..

- « dicunt , quis

al fm

videt t05 , vel. Pfal. 94

: 789 qui plautavit au-

.

vVOmn, an: nomnm audier ?2

Etenim effe Providentiam

Iunw

colligi poteft :

verum creatarum conditione

I) ex ipfa Dei marura; & 2) ex

A

quorum caufa ex i

, qua fibi reliCctz fines,

Matif

ftunt, affequi non poffunt. Ac-

Des

cedit 3)

experientia,

Obfervamus enim, 4) effé

etiam in inanimatis ac

jr 9.//)101

tem fnem, & quide

curatam, ad eundem fapien-

pindy

m in cafibus fzepiffime recur-

renti-

: "futui

VI. de Providentia

($ 118 — 120)

125

rentibus , tenden'tiam ; &) effe in tanta rerum mul-

$4

titudineac varietate orditem & harmoniam conffau-

tlj*

zem; c) effe in ferie eventuum, qui plane contin-

gentes fünt, im fortuitis vitee fingulorum homi-

pum cafibus, im rerum humanarum converfione,

im ecclefize fatis ; confecutionem: quandam deliberazam,

uam humana prudentia nec profpicit, nec inten-

d

it, nec impedire aut evitare poteft.

r d

Scripturze teftimonialuculenta & claffica fun&

A&. 17, 24 — 28 ; c- 14, 175 Matth. 6,25 — 325 c.

effat

16, 29. 30. 31 ; Pfalm. 104,24 — 315 aliaque mul-

, d

t2 , qu:e in fequentibus citabuntur. "Tota Scriptu-

ra continuum quoddam Providentze documentum

TT

& teftis eft.

G 119. Zrovidentia eff a&fio DE1 UN1TRI- Ef aflio:

xfyffi(där

NIr. Gen. 22,8 Deus pirovidebit. AG. 15, 18 DEI uni-

mziwlrffl

Deo nota opera fua.

Írini..

j n

'Tribuitur Patrí, Joh. 5,17 Parer meus bactenus

operatur ; Matth. 5,

A5 folem fuum oriri facit ; & Yilio,

ur omnias Hebr.Y.3 ge-

o Jd-

€ol. r,17 per. Filium pevfiftu

à of

ffar eunéta verbo fuo porente ;

& Spiritui Sancto , Píal.

139,

7 quo ibo à Spiritu 100 , & 104,

30 mitsis fpiri-

ium iuums d creaniuy

d* renovas faciem terra : fpe-

, IPFZ

ciatim quod ad ecclefian 1 Cor. 12, 11 bec omuia

operatur unus ille & idem ille Spiritus.

J

37f

$ 1zo. Providentia fupponit Ommifüieu-

p5010

.Ejm* For-

tiam qua Deus omnia quz: in mundofunt

iar]

intuetur & fcit Pfal. 33, 13. 14« 15. fpecia-

tim Prefrientiam eorum , quae ad creaturas

j pn-

ed

ipet

ad finem dirigendas faciunt; nec non vo-

yi , 1

Juntatis Decretum.

j v

jdentit

ACG. 15, 18 Deo 45 eterno wora fünt opera fua s

& 2*

Matth. 6,232 fcit veffer Pazer vos iffis egere; Hiob 28,

23 — 27 Deus int

elligit viam fapiennie : ad fiues ierree

jnt

lr

profpicit z qua fub o

mnibus celis [unz vider : faem vento

j

ondus fuum: d* aquas aptaz cum smenfura :

. facis pinvie

m

' vider dg*'

" fapieïï

ffaurum modum, ó*viam fulguri zonisrumm ;

enay-

" gt

g

j

($ 120.121) ^ VE de Providmtia:

enarrat, preparvat , etiampervefHiaar eam

bil

(fapientiam).

ph. I, 11 agzt onmmnia ex coufilio volunt

atis fua.

dua

h

Sed cum non otiofa fit fpeculatio, forma

Providentize proprie afjo eft, in benigua

lIt

Ttot

omuum cura confiftens, quae per tres a&tus,

(it,

Confervationem , . Concurfum , "Gubernationem ,

QUE

lu ,

fe exferit.

femi

Alii theologi duos a&us, Confervationem &

lii

Gubernationem, faciunt,

[enli

& formam proprie in gu-

bernatione conftituunt.

Non re ipfa fed metho-

j

do tantum inter fe differu

nt, quz libera eft. Eo

ipfo quod liberaeft, liceb

itanti

6

quiorem, apud nos

receptam ac notam, fequi.

fig,

$ 121. CoxsEnvaTIrO eft actus Provi-

(T'talt

Conferva-

- fio.

Wt

denti;, quo DEUS ommipotentia Jua. efficit,

D

u; omnia, pro fua cujusque matura, indole, €7

103

deffinata. duratione , exfiftentiam , proprietates ,

A

rübi f

agendi vires in éreatione acceptas , retineant.

Qtli n

ACt. 17,28 iu Deo vivimts ,

br. T, 3 geffat omtia verbo

smovemurs fumuss

« ]

f«o;. Col, 1, 17 omhia in

1 fl

ilo (VFilio) perfffuut; Pfalm

- II9, QI fecundum ordi-

Breltan

Is

nartoues 1125 fdaut bodie:

nam omtia tibi ferviunt y Ne-

lt dite

hem. 9,6 feciffi celuun

, terram, maria d* quicquid

Dii

jn eisefl: zuque vivificas

Cviva confervas) illa omnia.

Modus -coufervarionis

Ti

pro diverfa rerum, quae

hberrin

confervantur,

natura verzus eft. a) Aliter fe habet

I (

N

]

j

u

confervatio S

pirituum Aét.

I

Deus dicitur

Hebr. 15,

17. 28 Gu illo sumus)5

m

9 Parer. Spirirzuum , Num.

lal

u

16. 22 Deus Spirituum

omHis carzis (omnium ho-

um

minum). &) Ajliter con

fervantur corpora mundi to-

talia 5 Det.

Titne.

3:7 qUi nunc füut celi d* revra,

ipfius

4)

verbo vepofii

"LA

"; Píalm. £48, 3A

de fole,

000þe;-4

una, ftellis,

ccelis ccelorum dicitur j

&" creata funz ;

Ipfe pvecepiz

"ag

€&" confiflere ea facir in

perperuum; fla-

IUIHUD feeir,

2dque ton zranfibit. c)

Aliter vegetabile &

animale re

8num, inquofyftem

LU

a propagationis fta-

Wt ; füG

ili-

t

12

VI. de P?'oväcfentia o rmm:10)

v

ttiam)

bilitum.eft Gen. r, rr. 12 proferar zerra berbam pro-

El

ducenzem femen; . c. 8,22. femennis d meffrs non ceffa-

bunr; Pfalm. 104, 30 renovas faciem zerre.

fottna

Porro alia eft confervatio immediata; alia,

quaze per media fit in natureze ordine divinitus con-

beuigim

ftituto ; Pfalm. 104, 14 gramzua pecudibus germinare fa-

du

cis , & berbas ad ufum bominums 145, 16 aperza ma-

ÀiOndh,

u rua omtia viventia fatias s 147, 9 fuut beffiis pabu-

lum dar , corvorum pullis clamauzibus,

Sed in con-

fervatione mediata non exclufa eft a&tio Dei;

g &

Matth. 4,4 noupane folo vívir bomo , rel. 1 'Tim. 6, 17

Jpem babeanz in vivenre Deo, qui uobis omuia large fup-

jeingi-

metho-

peditaz od fruiionem.

f b

$ 122. CoNcunsus eft a&us Providen-

.Cö,n Curfs.,

,pud nos

tie , quo Deus cum ereaturis fimulagit , naturd

ereaturarum . agentium , €7 indoli atlionis conve-

: Prori

mieuter,

T ejiii?;

Probari folet «) ex Pfalm. 139, 14. 15 & Hiob

ob,

10, 3. 8. 11. ubi formatio corporis humani ; 5) ex

"vtb

A. 14, 17. & Hiob 38,28. & Pfalm. 147, 8. 135,

7 ubi hubes, pluvia, ros, fertilitas terrze, & 1i-

OOl

milianature pheenomena, Deo tribuuntur; c) ex

ACt. 17, 98 ubi zx rPsO vivere d moveri (perinde

, þm;

utieffe) dicimur; nec non 4) ex effeCtuum tum

» (l r'fï

preitantia, tum conftantia; motuum item fapien-

d t

te directioné.

u x

Difficultates huic docendi formze objici folitze

; qui

minuuntur, fi obfervemus, Deum qui eft agens

jl m

liberrimum ac fapientifluumum, uti in confervatio-

]

ne (S :21 fcbol.) ita & hic, mon agere eodem modo,

[e habet

fed prout agentis natura & aCtionis indoles o

pus

;pNTUS

[)1

habet aut admittit; eundemque ad creaturarum

j, Nu

aCüones concurrere, non ex neceffitate fed liber-

ium o

rime, ficut vult, & quamdiu vult.

mmd

1

4) .Ad a€tiones .rerum corporearum potentiffima

4 y

p

cooperatione concurrit. Matth. 5, 45 Jolem fuum ava-

de 0^

f«

v:AX& 0riri facit; Hof. 2, 21. 22 (al. v. 23.24.) ex-

i

jn

audir celum rel, Pfalm, 104. 13. 14 »sonres vigat , gra-

lüüMv

ji.

meu, berbam, panem, ezerra educir 5 & y, 30 .reuo-

retiibl]e

vat füciet zerre,

if

j

lv) Etiam

ii

126

[6 E'Izz. 123)

Vf . de Providentia

if

£) Etiam ereaturarum atitelligemium Bow xs attio-

[

ais cooperando adjuvat, procurat, promovet. Pfal.

)

127, 1. 2 edificautium labores , cuflodum vigilias fortu-

1

nat. Gen. 39,2. 3 fuit: Deus cum . Jofepbo: quicquid

hu

egiz, Deus forzunabat.

Similiter 2 Reg. 18, 7 de re-

felix

ge Hiskia, Efa. 26, 12 oumia opera tofiva. perficis tio-

2l.

&irs 2 'Cor. 3, 5 fufficienria noftva ex. Deo eff; Rom.

8.28 diligeutibus .Deumn omnia COOPERANTUR 4n

2

M

pun;

:onum.

.£) Sed in «a&ionibus enoraliter. snalis coopervatio do-

Tholl

cum babeve 1100 potefé. . Nam .caufa peccati eft vo»

luntasmalorum, quzeNON ADjuvANTE DEO aver-

titfe.a DEO Joh.8,44. (fic diferte AvucusTA-

WA Cowrxssro arzc.19.) DEUS fuftentat qui-

üen

:dem naturam , & confervat vires agendi; fedcrea-

m

turam peccantem fidi permittit. Pfalm. $1, 13. . ACt.

34,16. Rom. 1,24. Conf.mox dicenda $ 127.

grati

$ 123. GuBERNATI10 eft aGus DDEI Un-

jilit

&1nberna-

Tiq

li

idio.

frini, quo, pro jure €7 poteffate fua fumma in

tuly,

univerfum ab fe conditum , es omnes, earumque

vires, €7 quicquid n smunüo fit, iad certor ar

CUN]

bonos fines fapienter ordinat , dirigit, perducit,

AQp

pfi Opg

Diciturin Scriptura vegnum iDei 1 Paral.30 (e?r.

9) , tx, :2. Pfalm. 119, o1.ommnia .(in coelo & ter-

[

D j)(

Ta) füut miuffri u (Cahel. 3, 1 — 9 quzelibet res

habet tempus:aDeo .determinatums .ACt. 17,26

Ia

aempora 4v loca. babitazionis :à Deo determinantur.

f QQo

JEfa. 28, 29 mirabile facir .confilium: magnam praftat

1

V

fapientisn (realitatem)5 -c, 46, 1 0. ax .confilium meur

m, u

«eoufifter.

ioc revimen :divinum :-ratione

imodi ;eft vel

ROE

'Ordinatum, :vel abfolutum, vel extraordinarium.

(l

(Guberziatio :ORDINATA :eft, qua ;D

eus:omnia diri-

U^

git naturz ac:harmorniz rerum, «&.ordini ab fe

35

«conftituto :convenienter. /Efa. 55, 10. 41 uzpluviz

T&l Ve

W

Q quix s. .. dta verbum dDei pevagit dd ad quod thirti-

bu

: Q

zur. Sed Gubernatio ABsOLUTA., libera, mmajefta-

LE

tica eeft, iqua vires «& :aCtiones «creaturarum -ad

(3

8lios, quam quo ipíz tendebant, fines fapienter

Wi g

3

5n-

VL :de Providentia

($ 123.124)

127

«s d

'inüe&ugtur. Prov. 16, 1 Lomiuis eft icouflitutum

enimo: .a Domino efl refponfim hngue. P(alm.

'et, Pf

itrdortt

33. 10 Dominus .diffolvit. confdium geutium : dimovet

»eogitara ,populorum.

Idem docent exempla: Ta-

uiui

ban 'cohibitus 'Gen. 31, 24. Jjofeph in fervitute

j1icte

felix :Gen. 39, 2. 3. 4. /Egyptii faciles Exod. ,

purtite

2?1. ;gentes vicinze quietem .agentes Exod. 34,

t ]u

93.24. Bileam benedicens .N

T.

um. 23, 12.

WTO d

Syrorum

parva:manus victrix 2.Paral. 24, 24.

"Guberunatio EkX'TRAORDINARIA dn eventibus:mi-

ypntit l.

xti l o

raculofis cernitur, de.quibus $ fequ.

DROset-

$ 124. MrnacuruM (prout do&o lo- pr,.s,

Augie

ontat (

quendi .ufu :accipitur) :eft eventus per abjo- fuy,

: fedtt

Jutam Dei potentiam extra confuetum matura €7

j l?) M'

gratiz :ordinem produ&ius, .€7 hinc rarus.ac in-

&T

f)litm.

QQuando aliquid :a :Deo fit, :quod

pE

Ü

matura munguam facere potefl , .dicitur AMiracn-

( fu TP

[/

ctulum PRIMI ORDINIS.

AMiracuhum s -

At

mqiä

'CUN DI '0RDINIS ft 'effectus,

Ui HC

| eertord

MOonDo €7 fub s circumflantis nonnifi .a Deo

Pmüll'ra

per-operationem fupernaturalem «extraordinariam

i]o h

(d

jo t

fieri potef-, :quamvis 'tale.quid .alias etiam

u,,ehbg[ 19

per naturz vires fieri poffet, ifed alio lon-

A& T

ge modo & fub aliis.circuniftantiis,

(1) Scriptura fzepiuslaxiore vocabulo sra r uti-

yum !

í

PL

tur, cujus fignificatus cum Jridiore quem .defini-

tio exhibet fenfu «confundi:non debet.

'(2) :Scriptura itefte jJolus .Deus wiracula facit;;

gt

Pfal. 72,18. 86, 10- 136, 4:coll. 10— 16. Deut. 4,

u

34- 35-

Hinc fiquando angelorumn minilterium in-

om

tervenit (ut Exod. (12, 23. 2 Reg. 19,35)., tamen

r -

n tlf

N

id., quod eiraculofum .erat., non.angelorumi wiri-

Tatll

bus,, fed 'fola IDEI pozeneia factum foit.

h

4, 9

(3) , Ingens miraculorum numerus «(etiam ipri-

r

mi ordinis) in Scriptura occurrit ; «& veriras zar-

J

W

Yüríos

; inplen

)

(124.125) - VlI. de .Provicze.ntia'

128

garionis fuümtma nititur fide hiftorica.

Ut fciamus,

ec]

aliquid veri uomivis miraculum efle, non opus eft,

[

ut univerfam rerum naturam habeamus perfpe&tam :

nam eo usque jam diu cognita eft, ut tuto judi-

JCfJ

care pofüimus , fanationem v. g. hominis a natura

pite

CCl ,

refufcitationem Lazari,

refürreCtionem

Tnent:

ipfius Jefu, rel. naturaliter contingere non po-

6 of

tuifle.

D

(4) Comparatis inter fe miraculorum exemplis

honi

videmus, Deum feciífe miracula e) adauctoriracem

7)

prophetis & apoftolis conciliandam ; Exod. 4,

1039

1 — S. Num. 16, 28,29. 1 Reg. 18, 36. Marc. 16,20.

liln.

&) ad confirmaudam veritatem revelatze religionis,

Exod. 20, 20. c. 40, a4. 2 Paral. 7, 1.2. 3. Hebr. 2, 4.

N

€) ubi zece[fizas aliqua urgens infüperabilis opem tfla-

ürtg d

gitabat, Exod. 14, 10 — 18. ACt. 12, 1—11. 2) ge-

neratim Deus, Ííapientiam, bonitatem, juftitiam

di,

fuam per miracula demonftrando, fa/urem bowiuum

DI

intendit,, Num, 14. 21 — 24. joh. 2, 1x. Luc. 7,

16. 1 Reg. 13, 3 coll. 33.

UT

5) Per miracula communiter intelliguntur fa-

a snanifefla , iluftria, quze in oculos mcurruntz

T

fed dautur etiam miracula occulta , quse paucis, aut

[ fer j

Oomrnino nemini in hac vita, innotefcunt, & ad

6'iti

Vit fupo

fingularia Providentize (S 123 fcbo/. ) referri ,poffqnt.

f"Wldim

IProviden-

S 125. Pprovidentia divina TOTUM UNI-&

Pt

Ti

tie 'Obje- vg&RSUM comple&tur. — V'ivificat omma Neh,

um

(Om

9,65 in Filz'q omnuia perfiffunt Col. 1, 11; g

33 Ig,;

^il

'; Vi

Jfat omnia verbo fuo poteutiffimo Ebr. 1; 3.

nl

ComwuN: five generali Providentia

LU BUIT

g&neifala,

OMNES creaturas in rerum natura exiften-

I'E*me" |

LUR (

"(.

tes, & quidem srNGULAS curat.

On,

a) Deus innumerabiles in ccelo /Ze/lasin nume-

Bettiy

Ottyyy,

rato habet Pfalm. 147, 4. Efa..40, 26.

.b) Curatacregitres iganimatas : ventos , aquas,

(

pluviam, fulgura, Hiob 28, 25. 265 nuhes Pfalm.

ac mllt

nivem,

nat) /

147. 8: ignem, grandinem,

vapores ,

procellas, exfecuturas werbum ipfius Pfalm. 148, 85

2707]3'-/(2,,

coelum,

"l dy

A

,,VI' de Pravid;emzïa ,« (5 I25. 126)

129

Jatni

ccelum., fefram , montes,

coiles Efa. 40, 125 her-

ys elt,

bas Pfalm. 104, 14; flores Matth. 6

efam:

» 30: frumenta

1 Cor. 15, 38.

) judi-

c) Etiam animautes :

atüra

Hiob cap. 39, 40, & 415

pifces Pfalm. 104, 25; fe

ras Pfalm. zo,

IO. IT5 ju-

Qonem

menta

Pfalm. 36,7. Jon. d. I17

voiatilia Matth,

6, 26.

Q p

4) Cumprimis dignum notatu, eriam

viliora ,

xenpls

hominibus contemtiffima ,. a Deo curari.

Luc. 12, 6

Auritüre

apud Deum ne pafferculus quidem in obliviotie

e€ft; Matth.

TO, 09 9"e umnus

xod.

quidem in revram cadiz fmie Patve veldro 5

" 1'[3, 20'

]

'

Pfalm. 147;

9 3Deus pullis corvorum efcam (la;.

jplons,

br.o h

$ 126. Providentia SPEctALIS eft, que [peciale.

Pem ïh-'

circa homines ad finem cui deflinati funt perducen-

.00*

vultitur

dos, orcupatur. Pfalm. 1445 3 Jehova quid

j j

ff homo quod agno[Pir eum; Jilius hominis -qm'd

f LUC. ï&

£f , quod rationem ejus habes.

untor i

Hoc ad ommes pertinet: Matth,

curmünt

753 45 [olem

Juper. bonos juxza d* malos oriri,

pluviam fuper juflos

jis, a

d injuffos decidere facir. Jer.

h &a

32» 19 oculi zui aperzi

Junz fuper oinibus bominum vis

: àd. reddeudum cuique

'Wo'äunt-

Jecundum vias fuas, dv fecun

dum fructus (fequelas)

operum 1tforums (ergo cura

hzec PRO BONO cON-

y Ul

TRA MALUM vigilat füper hominibus).

"m

Compleétitur (1) totum genus humanum 3 Pfat.

33.13. 14. 15 de cclo iuruertr Jebova d* omttes. bo-

., lfl; gf-'

mines videt: de fede babitarionis

Jue coutemplatur. zer-

v& icolas : fingit corda ómnium:

m

artendit ad omnia ope-

va eorum. ACt. 17,

26 fecit ut ex unius fauguiue ani-

Wjdenf'la

verfum geuus bouuti

fputis d

um fuper tota terra babitarer , de-

temporibus d?? zermiuis babitationis eorum.,

Rom. 5,

29 an judeorum Deus ziaurum? uonue o

gemium? omniuo dv geutium.

»É.

C, 1O, 12 idem omnium

dominus eff.

$ i d

(2) Regna mundi, eorumqne adminiftratione

ac mutationes. Dan. 2,

nat) fempora Íítata &

21nutar(pro arbitrio guber-

pa P^

zempora commoda (xeupis) z

tYansfevr veges do* cot

lii ov

WFQW-

€ges. . C. 4, I4 cuicuuque

n

)

p

vtil dat regnum ; Pxï*-ov. 8,

r

Ü

Jutt

15. 16 vPertme Végaut veges,

d*

Cl

í

)50

($ '126. I27) VI de Providentia -

De

d guöernatar& decernunt xel. Efa. 40, 22.23. 24 0pti-

mpares vedigit j mibilum, gubernarores 1evra abolet.

ji

(3) Singulos homines , quoad nativitatem Pfal.

tl

71, 6 ze uixus fum jam abuzero; infantiam Jon. 4, 11

Jlo

LUR

d? ego &ion parcerem Ninive? .. in qua fuuz plus quam

duodecim myriades (120 millia) bominum , qui nefciunt

am

difcrimen inter dexzram d fiiflram fuam; vitze cur-

4nn

füm Pfalm. 71, 17 docuifli m5e o Deus apueriria mea ;

"

Efa. 46, 4; confilia Jer. 10, 23 sou eff penes Lo-

anunem ipfus via rel. fortuitos cafus tum fecundos

[

r

Af

tum adverfos 'T'hren. 3, 37. 38 Nouue ex ore AIiifr-

Qj

suü exeunt mala pariter ac bouum ?. Amos 3,6 um

Quem

evit malum im urbe quod Dominus non fecerir 9 fa.

BU

45, 7 facio pacem d?* creo malum ; ego j'ebova illa omuia

T

jfció; ac denique quoad exitum vitze; de quo

temps

$ feq.

at

$ 127. TERMINUS ViTJE cuilibet homi-

fitk

quoad Ter-

ninum vi-

ni a Deo prufixus. eff, . quanquam mon abfolute

im.

TEf

€7 immutabiliter.

Non fortuitus dici poteít;

Qu

fed nec fatalis dici debet.

Dai

(1) Terminus vite Fixus, non fortuitus, non

f

cafui czeco obnoxius eft: nam a) omnues hominum

dies iu libro Dei fcripti fant. Pfalm. 139, 16. 4) i2 Dei

fned

sanu fpiraculum bominis d omnes illius vie [unt Dan.

&ej

5, 23*

c) defiumi fuur bominis dies, numevus men[um

ejus penes Deum

efl ; Stazutum ejus (tu o Deus) fe-

cifli, quod uon tvaufibir Hiob 14,5. "Terminum a

483 [1

Deo fixum nullus homo differre potett Pfal. 136, 4

m

exit fpiritus ejus : ipje redm in terram [uam :

:[io die per-

L j

jeruut omnia coufilia ejus , fic Luc. 12, 20. Cchel. $, 8.

(2) Sed Terminus vite NON EST FATALIS, 90

31

abfo

luze uece[farius do* àmmobilis, a Quia vize prolon-

Jit,

gatio a Deo promittitur,

& quidem fa^ hujusmo-

Yo|

di conditionibus, quze ab homine impleri poffunt

90,

li

aut non impleri. Exod. 20, 12 pareuzem urrumque

3)3

bonorazo, ut vitam producas in terra, quam zibi Je-

LT

Lbova Deus zuus.donar. Deut. 30 19. 20 elige vitam,

ut vivas .. , amando "Tebovam Deum tuum:; .. ejl euim

f

ls vita zua d? evi rui longirudo s 1 Reg. 3, I

4 fi pra-

cepra 6a [ervabis , prolongabe dies 1u0s.

$) quia

ficu

Deus

Qlera

VI. de Prom'dentiav ($ 127.128)

I5I

24

Deüs etiam vire abbrevationem minatur, & quidem

abolet,

Jub couditioué inobedientize. Pfalm, 55, 24 viri fau-

m fjl

guinarii d- dolofi non ad diwidium perduceut. dies faos.

NI

Prov. 10, 27 timor domin: adder diesz — fed auni jmpio-

lum

vum decurzabutirur, c) quia Hiskize regis vita, cum

D

terminus illius aCu proxime inftaret, adjectis XV

1tect-

annis a Deo prolongara legitur, & quidem ad pre-

TEUM

ner l-

ces illius Efa. 38, 1 — 8. Conf. Jac. 5, 14.15..

Diftinétione obfervata inter terminum vitze

cundos

| Jf

uatsralem, qui ex conftitutione & temperamento

corporis attingi POTEST,

& inter terminum,

3,6 qn

quem. quisque AcTU ipfo attingit, dubia circa

1 m

'l'erminus

jl ounit

utramque hanc thefin facilefolvuntur.

naturalis ab ipfo homine accelerari poteft, perin-

(de qUo

temperantiam , affectus immoderatos, avtochiri-

am: id quod Deus jufto judicio permittit, ac per«

it ho

mittere decrevit.

: a[;fafuif

$ 128. ZdGiones hominum BoN m ]proecipua Provides-

potem

quadam ratione /ubfunt diving Providentig., lia circa

a£tiones

Deus enim continue id agit ut homini of-

bonas ;

l$s f

ferat fubfidia cogno/tendi boni; & motiva,

mm'mum

m

media , vires, occafiones, illud profequendi

(

m

& efficiendi.

TU

usj*

Etenim 1) Deus docet, quid bonum fit; Efa.

pinmn ?

48,17 ego fum Jebova Deus tuus, doceus ze in tnifum

iM

tuum, Zuceus ze in via,

Te$ pracepris meis.

quam ire debes ; ofv azzem(eä—

"TA

jd.e

2) Suppeditat bene agendi occafionem ; Apoc.

3. 8 dedi coram ze januam apertam ; Etth. 4, 14 quis

jJcit , auuoun X "TTEMPUS TALE regnum adepta fs. &

W PMM

ujus"

voluntatem , Phil. 2, 13 Deus eff quz pro fua Lene-

| ; Offüm

voleutia in volbis efficit ut. d& velitis & efficiatis 5 2 Cor.

3. 5 fufficienzia nofira ex Dep efü ; Eir. x, 5 furrexe-

vt

"

j XMU

THHi OMmnes, quorum auimum Deus excitaverar.

?eü'

TUD

3) Subminiftrat vires: 1 Cor. 15, 10 gratia Dei

fum quod fum vel. x Pet. 4, 11 ff quis minifiraz ut. ex

]

aj

H

[

Jaculzare , quam. Deus . fuppeditaz. Efa, 26, 12 omnia

opera uoflra operatus es 110b15.

) ia

2

4) Bo-

fois

132

($ 128. 129)

VI de Providentia

4) BonasaCtiones approbat, Cohel. 9, 7 pridem

a

accepra faur. Deo opera t&a;. x Reg. 8, 18 Jene feciffi,

quod boc flatuifli auimo tuo: prómovet Pfalm. 9o, 17

[

opus mamnuum noffrarum confirias Efr. 5, 5 oculus. Dei

fuit füper feniores .. ut uon inbiberent eos (vegii prze-

(

feCti v. 3). fucceffum largitur Jof. r, 8 uoa vecedar

!

liber legts ab ove zu0: .

"unc profpere ages , d tuuc

l

prudenter vem geres;5 Y Paral. 29 (ebr. 28), 20 Deus

DPu

zibi aderit , won te deferet , ttec tevelinquet , douec ab-

p

Jolveris munus domus Dei. (vedificandze).

filt

5) Bene'agentes tuetur ACt. 18, 9. TO ne zime-

[

z0, fed loquere uec zaceas: nam ego recum fum, ueque

lfl

ze quisquam invader ladendi gratia; y Pet. 3, 13 ecquis

[

eft qui ajflitiurus fit vos, fr bomim profequamini,

(d.

6) Eosdem praemiisafficit, 2 Paral. 15, 7 confo:-

tamini, ue vemi[[e fiauz manus. vefire: efl enim merces

21

1!e

operi vefftro. Rom. 2, 10 gloria bouor pax obtinget omni

bene operauti. 1 Cor. 15, 58 /abor ve[ler 11 Domito (Do-

mini caufa fufceptus) ao eff imauis.

»

— Afliones

$ 129. ÁCTIONES MORALITER Ma-

Hllj

enálas,

Lz nec approbantur a Dxo, Pfalm. s,

er,

5. 6 non er Deus volens improbimmm: nec ad-

Ftís

juvantur 'Jäc, I; I3* 14 Deur neminem tgníat

P

hg

Pfalm. 94, 20 au confociabitur tibi thromus ma-

m

liguantium? |Conf. $ 122 fchol.

Ton

1il

llj

Tta fubfunt Provideutie DEI, utillas moraliter

femper, pAyfice autem frequentiffime zepediaz; ac

UT

D

übi permitruntur , potenter tamen fapienterque de-

zerminer, otque dwigat. ACt. 4,27. 28 coierunt fane

adveríus Sancium. zuum

..füuri que MANUS tua

&t

ly

4* cONSILIUM :Zum prafmivir fieri ; Píalm. 34, 17

l

Vulrus Domini fuper facieutes mala , ut. perdar. de ter-

Ya "emoriam eovutn.

DA

IuPEDrTIO morali eft, qua Deus per

prohibitiones,

comminationes, dehorta-

&

tiones, ca&igatiohes, efficere intendit, ut

L7)

Creae

NEC

VIï. de PPovidmtz'a

/(5 120)

135

il

creatura Hbere agens non velit peccare, ..Iui-

&if

T

73)7)

geditio phujfira autem eft ea, " qua Deus efh-

ne-

cit; ut creatura "om po[jt peccare.

t

Exod. 20, 5 Ego füm Jebova Deus :uus, Deus

eur

Zelotypus vel. Deut. 29, 15 & stou. obediveris. Jebove

o Dut

DDeo ruo ,

omnes be maledifliones tibà evenient vel.

hugt d-

Pfal. 7, 12. 13 Deus juffus judex eft , indignaus omni

die rel. Rom. 2, 8. 9 ceuzentiofis d?? in. verirazem con-

n

zumacibus , injuflitie vero obedienzibus , exardefcenria ,

j p

ira, afflidlio, anxiezas, 1 Reg. 13, 4 exaruiz regis ma-

[3.ecq!2ii

nus quam adver(us prophetam protenderat, Hiof. 2, 6

lfs

(4. 8)En , Ego obfepiam viam ruam fpimis rel. ACt.

£ntlj 0i*

4 Paulus infidiis Jud?eorum fubdu&us.

) Mercd

XPet. 4, 1 carne patiens peccare defuuit.

" g

PERMissio0 non efít moralis conceffio

m

peccati; tanquam reilicitze , fed efttantum

i d

! dmpeditionir phuficge intermiffo , voluntatem li-

m $

beram hominis pertinacis f/bi €7 malitig fue

p

relinquens.

TRIU)

li

Pfalm. 8r, 12. 13 lfrael moluit me: ideo dimrfi

eum iu obflinatione cordis fui, ur irent in confilüis fuiss

yutilt

Rom. 1,24 quare (quoniam cognito Deo gloriam

non tribuerunt) permifi eos Deus auimi. fui cupidita-

zibus, 2, "U heff, 2, 10. 1z. 12 propterea quod. veritatis

mgml!*.!ï

amoyem non adini[erutit , mi;tet Deus eis efficaciam erro-

jin; V

715

raue "

. Hzec permiffio nunquam fola eft, fed femper

4ifll f*me

cum reliquis providentize actibus conjuncta intel-

ligi debet, ceuexallegatis diCtis evidens eft. ACt,

xus n

d. 'W ï?

K

14, I6. 17 frois omtes genzes ambulare viis fuisz: "T AM-

"Ti

ETSI n om je reliquir ej«grugoy nou reflatum.

DETERMINATIO peccato tum quoad

es r

gradur, tum quoad durationem limites ponit.

dghorïa'

Dan. r1, 36 füciez fecundum lubitum füum d effe-

vet fe fupra omuem Deum

i. d? profperabur Do-

ylit "

NEC confummara fueriz iudiguatio, Efa. 37,29 ponam

qu

^

3

utci-

134

($ 129.130)

VI. de Providentia

uncititim meum in uaret 1485 rel.. Píalm 75, 5 — 9 ne

gloriamini, ne zam alte extollite cornu ..

quia Deu:

fior

Judex efl, bunc. bumilaz , illum extolliz.

lu

hn

DinEcr1i0 eft actus Providentize, quo

&ran

Deus peccatum jam exiítens, & fua natu-

BUl

jl

ra in ulteriora mala evaliturum ; aut n ob-

|id

jeäïum quod Dro vifum eft, 2 Sam. 16, 1o.

II quin maledicat: quia Sfehova dixit ei , sale-

UF

l

dic .. . fortafe reddet mihi bonumpro imprecatio-

ti,

&i do

"i. conf. Ezech. 21, 19. 20 (4l. 24.25) ; autin

l

alium, quam creatura peccans intendebat,

ii

eventum vergere facit; Gen. 48, 5 pro falute

glonn

veftra mifit me Deus ante vos in ZEgyptum ;- c.

GL

50; IQ. 20 quadu in me qmalo animo cogitcveratis,

!it

Deus. vertif in bontum, Phil. z, x2.1 3 cafus mei

J

(vincula) m evangelii profe&um ce[ferunt, Pfal.

j

9» 16 cecidit ipfe im foveam quam fecit.

II.]

Pyoviden-

$ 13o. Providentia DEI SPECIALISSI-

tia f[pecia-

MA eft, que res C7 a&ioues fidelium. comple&li-

fmilï

Iiffma,

d

fur, torumque fata di/ijjzt ac moderatur , ut

f

ad fines illos füblimes, quorum gratia a. Chriffo

Tj

Cl

redemti funt, perducantur.

l

qi

Pfalm. 33, 18 eeuli Deomini iuzeuzi fu. fuperzimen-

L

ze$ ipfums 34,16 aures ejus atteute ad preces eorum ;

37. 18 novn dies (triftes ac laetos) zuzegrorum; 31,

16 in manu rua fories mea, Efr. 8,22 manus Dei fu-

aj

per omnues eff , qui ipfum quarunt. Matth. 6. 26 — 32

quauto magis vas ,, Matth. 10, 31 multis pafferibus me-

E

ltores effis, ACt. 27, 23 adfhitit mibi bac. nocte angelur

In

eà chjus fum & quem colo.

Similibus exemplis

be

plena funt Acta apoftolorum.

Cer-

VI. de Providentia

($ 130— 132

135

"u-

u

Cefnitur a) in fmgulorum Vocatione , Conver-

1i

j

d)

fione, vitze curfu; 2) in ceribus fidelium particu-

uuiverfali quze per totum. or-

laribus; c) in ecclefra

bem terrarum eft Matt

h.t6, 1g. Ubique enim talia

, QU

eveniunt, quze

Deum fincere quærentium ftatum

| Dtt

fpiritualem promovent.

horum providen- Finir pro-

tnd

$ 131. FiNis proximus

videntig.

tize atuum eft, hominum vifam fic regere ,

ut ad aliam fuüblimiorem vitam praeparen-

N

tur, Rom. g, 28 /cimur Dei amantibus, ommia

premtia-

nd bontum cooperari, Pfalm. 73 24 dextra pre-

; at

henfum tuo conjlz'o'dmi: €7 ad extremum | n

n debat,

gloriam fufcipies me.

ro f

Ullmus autem finis eft ut manifzffetur

j ; G.

GrLoRiA Dei: Sapientia, Bonitas, Jufi-

jrtui

fiia, Majeftas. Píalm. 104, 31. Rom. r1,

gnfuy

33. Pfalm. 36, 6. 7. 8. Jer.33» 9- 11. Pfalm.

"n

58, 12 & 64, 10, 11. 1 Paral. 3o (ebf. 29)

II.I2 Apoc. 15) 3. 4-

J

Fime Providentie velle percepte non eft adeo dif-

ficile, certum effe de re&irudine ac fanttirate Provi-

OD-,

,'ompfzäi-

deutie, & in ea cum fiducia, cum amore,

ny, !

acquiefcere, eoque cavere

fequio erga Deum,

]teram tr-ansferamu.r.

pe immaturi ex hac vita in &

. ürn

Gal.6, 9. 10. 1 Cor.

15,58. Matth. 25, 14 — 30. 1n

quibus locis, & pa

ffm alibi, couziuuus in eternirae

tem profpectus. eft.

ipertint

'

utithefir.

'7] eorüm?

$ 132. Doctrinze deProvidentia, przter

yum; )

atheifficum illius contemtum ; adverfatur «)

u Duf

yife?

Epicuri fyftema, mundi ortum & rerum

a

in eo curfum omnem cofai fortuito adfcri-

d WW

bens; 5) Stoiciímus, quicquid üit, ex fa-

, ao

taá

"

l4

(

136

($ 132.1353)

VI. de Providentia.

ial mece[fiate fieri fiatuens; v) Deifmus,

M

partim rudis & craffior, vulsares de

fortuna

Jr

conceptus adoptans, partim fubtilis ac do-

di

&us, fafalifio addi&tus: qui errores religio-

nem omnem tollunt. ipfique fanze rationi

tet

elt

adverfantur. Sunt & philofo

phicae quze-

[

d

am concertationes de Confeérvatione, de

[

K

Concurfa, de cura Jingularum rerum ,

de viime

0s

Permimo. Prscipue vero hic intereft, dubia

J

&t

piorum dextre eximi; qui ex confpe&a man-

[

[U/I7]

di avaZíg tum phyfica tum morali, ac

mulitipl:i-ciï hujus vitze m

9

:

iferia, animo an-

Tor

i folent.

ce

g

LÓCUS VII

i

DE ANGELIS.

agez

"dngelo-

$ 133;.4 Dza NGELIS apertiffime & fre-

Tum exfi- -

quenter teftatur Seripfura: funt Spiritur tz-

T

jiezztia.

Y

lg/zxef,þeo' fine ercati , nt Deominiftrent, €? volun-

Ye

gafem ejur, eliam circa creaturas, pot

g'.fn'mzm ho-

tri

miney ele&os , exfequantur.

——

l

Qj

Definitio nititur caff;

7c0 dictos Ebr. r, z3; &

Iucem capit ex luculentis

Chrifti effatis Matth. X5.

lo

IO. €. 22, 30. €.25, 31. c.

hld

natura & functionibus an

26,53 & aliis locis. de

&

gelorum.

Poffibile effe,

2

ut preter Mentes human

as alii Spiritus perfectio-

Tes exfiftant, nec Rario i

da

n dubium vocare poteft.

[/ 07/

Creatos &lje

ter

dubitari non poteft : quando

fuit

ert&fi /nt? Scriptura diferte non commemo-

K

Tat;

Vifï. J'e- äzgelï:*

G 13'3:- 134)

137

Dus,

rat; funt tamen indicia , imira hexadmerom,

PL

primo die, & quidem ommes jmül , conditos

:do«

effe

itit-

a). Creatos e[fe- certilfima veritas eff: nam pra-

Qu

ter Deum nihil exftere , nifi per creationem pot-

eft. - Per Abyos, Verbum, omnia. facla futit, ue uno

]u

excepto, Joh. 1.35 . omnia. per Ipfum creata ,. que i

de

eclis d* fuper rerra ,. vifibilia & invifibilia , Col. r,.

16.17. £) Non ante, féd. ia lexaémeron condi-

Ut

tos effe, ex generali indicio, de univerfo..exerci-

dubin

zu celi Gen.2,1 colligitur. c) Primo die creatos,,

ex. eo probabile. fit, quod Creatorem jam tum,

IB*

um terram fuudaver, cum jubilo laudaffe dicantur

omues Fili Dei Hiob.38,4 —

d) Omues. fimul

M

creatos fuiffe ex eodem di&to intelligitur ;. nec

| dl

non-ex eo, quod. nullum generationis aut füc-

cellivze productionis in. Scriptura veftigium. eft..

$ :34. Ángeli funt suBsTANTIjE CX- Napgpa "

leffes [pirituales, intelligentes, liberg, viribus

*

ageudi praditg..

(dre-

(1) Sunt Sussr&wTTE cebefles / Scriptura me-

morat exercizuscel? Gen. 2,.1 & quidem tales,qui uni-

r (

verfi coram Deo aaflanz Dan. 7, 9. 10.. Deum.adorauc

Neh. 9,.6. & /audanz Pfal. 103,20: 21. Luc; 2, 13..

jj

M-

(2) Sunt Spiritus:. hoc docent actiones. quse eis:

"1

tribuuntur; diferte etiam Paulus id affirmat Ebr.

I,14, qui idem ad zwoifibilium claffem eos refert

€ol. r, r6.

Confpecti quidem leguntur: plerumque

&

forma humana Gen.18,2.. E9, z. coll. Ebr. 13,2-

E

Matth. 28, 2. 3. Marc.. 16, 5.. ACt. I, 10; interdum:

, T0

j d

et alia fpecie fulgida z Keg. 2, rxr. 6, 17. Luc.

2,9- Utruüm autem eum infinem corpus quod-

éff

aT

CU0*

dam ad breve tempus alicunde : affumferius ,

eorpore fubzili ftatui ipforum conveniente conítan-

ottl

ter (quze vulgata olim inter chriftianos opinio

i

fuit)praediti fint ? definire noftrum non eft,

3) Sunt fubftantize inrelligenzes: nam Deum,

)mO'

pes divinas, & quaee i.nterphomines funt, c

ogno-

(

i5

9

Ícunt.

138

($ 134.135)-

Vh. de /ugelis

fcunt.

ii

Videut faciem. Patrir celeflis Matth. 18, 10;

perfpiceve defideraut quze de Chrifto per prophetas

Du

praodicta funt, r Pet. r, 125 mirautur. mulriformewm

)2

econuomie evangelice fapieuziam , Eph. 3, to.

Titf

(4) Libera voluntate przeditos effe ex a&ibus

i

conftat: nam cupiuut r Pet. , i2; gaudenr Luc.

[aeu

let

15, I05 appetunt Luc. 11,24. 1 Pet. 5,85 iram con-

k fy

«

QX

cipere angeli mali dicuntur Apoc. r2, 12. 17.

vt

(s) Viribus ageudi pollent : id patet ex eo quod

dicuntur angeli poteutie Dei 2'lheff, 1, 75 porentes

Ij

vobore Pfíal. 103,,20; & comparantur cum precel/a

& cum flmma ignis Pfal. 104, 4 quze fuünt res in

mundo corporeo validiffimze.

Robur etiam ope-

i

Wl

rationes demonftrant, quas boni angeli ediderunt

Loto (celeratorum furori erepto Gen. t9, ro ; afly-

ilb

riorum /lirage 2 Reg. 19, 35; ignis vi repreffa Dan.

QU

.. $. 285 leouum ore occlufo Dan. 6, 22.

Jini

(6) Quanra autem donati fint fapienria? quifint

porentie angelorum (five ordinarize five extraordi-

tion

nariz) Jimes? id fciri, nifi quoad Scriptura nos

docet, a nobis haud poteft. .Non funt omnifcii,

fii

fed eorum fapientia limitata eft Marc. 13, 32. Eph.

la

3. 1o. & cordis humani ac füturorum contingen-

(J/e t

tium notitiam folus Deus fibi vindicat 1 Reg. 8,

m

39. Efa. 46, 9. 10.

Potreutia angelorum quamvis

lus

magna, Deo fubefto Sam.24,16. Poffunt quidem

Boni

zira, hominum viribus (quibus majoribus multo

pollent 2Pet. 2, 31?) majora, qus etiam a nexu

Ua

mundi corporei non pendent, efficere: fed mira-

6):]

cula.non faciutiz nifi minifterialiter, cum Deus mi-

MAm

nifterio angelorum utitur. Conf. $ 124,2.

QUe a

Numerus; $ 135. MurTiTUDOangelorum inügüis

m

j

eft.

Memorantur:

mues — mille ,

myrim

myriadum Dan. 7, 10. dug mtyriades (20000)

QUi

Ini

€7 millia iterationis (millies mille) Pfalm. 68;

lit

tng

18. plus quam duodecim amgelorum legiones

H

Matth. 26, 53. myriades angelorum Ebr. 12, 22.

Multitudo hzec ordiuata éft : dicuntur agmen Dei

Gen. 32, 1. 2.. exercitus ealefles Luc. 2, 13. Aiiguod

[ þ

inter

VII. de Zfngelis

($ 135 — 137)

139

I10;

intet ipfos Ziftrimen effe , docent nomina, Tbhronr,

phets

Dominariones , Principatus , Pozeflares Col. y, Y6. Eph.

IJot.. 1 Det. , 22.

Interiora coeleftis hierarchize

firmm

nuncin hac vita cognofcere nobis datum non eft.

Vübus

Scriptura preter ea quze Patriarchis, Mofi, Pro-

t L

"

hetis, Apoftolis interdum videre contigit, nul-

j

Ll

a fpecialiora diftinCcte manifeftat ; ipfoque filentio,

l

additis etiam monitis, ab intempefitiva & parum

tuta curiofitate dehortatur. 2 Cor. 12, 4. Apoc.

o g

]/0!?7/!6!

Ic, 4. Cok 2, 18 coll. 19.

prm//a

tes 1

$ 136. Angeli ow NES BoNtr a Deo erea- Difrrimen,

n oe-

tifunt: fed quoniam non omnes in primo

dennt

illo ftatu manferunt, ingens inter Angelos

, aü*]-

h w

difirimen wyature exítitit: al Boni funt; alii

AMaíi.

quint

1

Primo ftatim (vel fecundo) die inchoatze crea-

imott-

p *

tionis, Creatorem cum terram fundaret owwxs

Per-

aol

fiüii Dei cum jubilo laudarunt Hiob 38, 7.

a&a creatione Deus ommia que fecerat, valde bona

32, Eph.

tingen-

effe vidir Gen. x,31 eoque fe oble&avir Kxod. 3r,

17. Primitivus ille angelorum ftatus fuit ftatus

V o

lucis & veriratis, in qua perfiflere & concreatam

m

Bonitatem fuam tueri debebant, Joh.8, 44-

Euj

j mllkO

' Quoniam tamen eventus docuit, angelos ori-

ginem fuam fervare aut relinquere potuiffe (Judae v.

j gX

6); patet, initio conftitutos fuille in srATU PRO-

"LA

BATIONIS: in quo pozerant tamen mon peccare , at-

Jeus I*

que adeo przeftare fidelitatem Creatori fuo debitam.

;

Moduimn bujus probarionis nefcimus : fed ex eo, quod

;]ügnis

Deus in univerfo regimine generis humani facit,

colligere licet, fübeife raríoner fapienriffimas , Ob

m.y?'.m.f

quas Deum decet, omnes creaturas intelligentes

20000)

in tali ftatu conftituere, in quolocum habere pof-

fit l£bera boui electio , per obfequium veluntarium .de-

monftranda, ut deinde etiam przemio locus [it.

[

Fizec generalis vegui. Dei regula eft Matth. 13, 12.

$ 137. Bour ergo ANGELI funt, qui dngeli bow

; j

in flatu probationis confianier i ob[zquio erg

a Wz.

J

5

(

f/lüüei

!

À

'quOd

Deum

-t

140

($ 137.138)

VIL.. de A:wzge-h';

Deum Creatorem fuum manferuut , & pramium

10

Inl

f*

fidelitatir , confirmationem in jmfïo €7 beato fla-

Dn

tu füo, acceperunt.

21

FxpErrs fe præfcit&runt , omnia fua dona ad

mt

]t

gloriam Dei, a quo illa acceperant, referendo.

eori

Cum irde a lapfu malorum angelorum (qui lapfum

Tuer)

Ts ]

hominum anteceffit) nulla reliquorum nova pro-

Confirma-

batio aut defeCtio in Scriptura commemoretur ,

At

fio$

colligi inde poteft, obtigifle illis CoxrzRMATIO-

li

i

NEM in bono: quam etiam Scriptura indigi-

p i

tat, docens s) angelos Jugizer faciem Dei videre

D)

tUt

Matth. 18, 10. Luc. 1, ro.. Dan. 7, 10. | 2) eosdem

alacres & perpetuo voluurarem Dei fücere Pfalm.

l

ül

li

103, 20. Efa. 6,6. Matth. 6, 10. £) bonorum an-

Dun

elorum ftatum efle exemplar felicitatis beatorum

Luc. 20, 36. Ebr. 12, 22.

Confentiunt nomina

v ]

Bonorum angelorum: dicuntur in Scriptura angee

T

li abfolute; anugeli Dei in celo; augeli lucis; faniii;

lat

eleci, 1 Pet. x, 12. Matth. 22, 3o. 2 Cor. 11 14.

Türn

!

Matth. 25, 31. Luc. 9, 26. 1 Tim. 5, 21.

Tion

Ex his intelligitur, collata eis fuiffe uberioris

quxta

gratide dona: a) fapientiam ex . vilione Dei (Matth.

ls [)

18, 10) continue novis incremehtis augendam ;

1pe

augendam etiam , quoties nova operum divino-

flll (

ruüm admiranda eis

innotefcunt ,

1 Pet. 1, 12.

,

Eph. 3, 10. Marc. 13, 32. Apoc. 5, 11 — 14. £) ha-

(

bitum /au&itatis ex continuata fidelitate

obfe-

lt j

quio continuo exercitatiorem ; c) beatitudinem

p

& ftatum gloriofum Luc. 2, 9. Ex quibus omnibus

m

4imor Deiintenfiffinus , arCtiffima cum Deo com-

p

"unio, cerrimudo de felicitate füua non defitura, zm-

þ!l*m

muniar ab ommi periculo peccandi, ac smoziva ad

'Iibu,

perfeverandum fortiffima ,

apud bonos angelos

J

exítitere.

Jla

AWunus ;

$ 138. MuNvs angelorum, quousque

fler

nos Scriptura docet, confifüt a) in offiis

le)

?

e

d

erga Deum & Chriftum; 5£) in süiniflerüs

lelus

juffu Dei apud homines obeundis,

ffedi

(D IN/

*

.. V. de Angelis

($ 138)

I4l

]

(1) Ix cogro angeli coram Deo adftant Dan. 7,

)

Jo. Luc-'1, 19. Sanéctitatem Dei celebrant Neh. 9, 6.

'f0 il

Pfalm. 148,2. Efa. 6, 3. Apoc, 7, (i- 12. ad jufía

DEI exfequenda prompti femper funt Pfalm. 103,

20. 21.

na ad

(2) IN rERRIS, vario modo fidelibus a Deo

E

(0

mií(i fübveniunt: maxime ubi foli fe non poffunt

M

j

um

tueri Ebr. r, 14. Pfalm. 34, 8. & 9t, 11. ex pericu-

lis liberant Gen. r9, 16. Dan. 3. 24. 25. c. 6,22.

4 PIO

Yefüf,

ACt. 132, 2 — 11.. defuniorum animas . comitantur

IATIO-

Luc. 16, 22. Docendo etiam hominibus profunt:

vt

per indicium non de rebus fidei, fed de iis quze

Dd

fingulos concernunt, de imminente periculo , de

xosdn

futuris eventibus, de inquirendo falutis medio.

Matth. z, 20. c.2, 13. ACt. 10, 4, 5. €..27» 23 24-

Píaln.

m i

Dan. 7, 16. 8,.16. 9, 21. 22.-1 Reg. 19, &. 7.

AE OT

(3) CunrsruM OsJpemo» jam in conceptio-

pomina

ne Luc. 1,27 . Íq. nativitate Luc. 2, 9. 13 & pri-

N g

ma infantia Matth. 2, 13. 19,- deinde in tentatione

Matth. 4, 11. & pafhone Luüc. 22, 43. porro in re-

j

J

furrectione Matth. 28,2. 3. Luc. 24, 23. & afcen-

fione ACG. 1, 10 veserari. fünt:

& nunc quoque

etiotis

juxta humanam fuam.naturam fupra omnes ange-

los evectum, Dominum fuum a4oraur Ébr. , 6.

m?tüh-

endam;

1 Pet.3,22. & in manifeftatione gloriofa adventus

jyimo-

fui cowitabunzur Matth. 16, 27. c. 25, 31. Marc. 13,

E

p

26. 27. z Thefi- 1, 7.

(4) Toti Eccrkesrx ope

ram prieftitiffe leguh-

D

: (]bf?'

tur in comitatu promulgatee Jegzs Sinaiticze Deut.

ydnet

33: 2-

ACt. 7

4

, 53. Gal. 3, rg. Ebr. 2, 2. prima

Huc

ympus

annunciatione vedemtoris nati Luc. 2, 9. 15.

pertinent quze leguntur de Zoffibus regni Chrifü

p u

n*a , fU

Jubimoveudis Apoc. i2, 7. fq. c. 20, 1. 9. ac de' fide-

libus füb ultimam hujüs zeonis confümmationem

um ?

fegregandis & in coelefte regnum introducendis

gl

Matth. 13, 41.42. 49. 1 Thefl. 4, 16. 17.

(5) Pro' diverífa temporum oeconomia mini-

us

fterio fuo vifibili etiam modo per apparitiones fre-

quentes defungebantur Gen. 32, 2. 2 Reg. 5, t7.

n 0/,0»

fed hoc ordinarium non eft. Sixgulis fidelibus an-

gelum cuflodem adefíe, pie antiquiores chriftiani

jj

gravem

crediderunt: fupe/riïitio vero feniim id in

abufum

(1) j

142

($ 139.1409)

VIL de Angelis ,

1tiit

abufum convertit. Id certum, re£us ttoffris angelos

mulium iniere[fe. Gen. 24, 7.-

fl

fnsl

Honor.

Gu

$ 139. Quoniam angeli tam preeftantes,

ayre

tam fanctz natura , & (Chrifto concilian-

te Co. r, 20. Eph. r, to) tam etiam noftri

amantes funt Luc. 15, 10. Ebr. r2, 22:

'si

HONOR quidem illis debetur, /ed zom invo-

gun

catio aut adoratio.

Ilj HI

Àb omni cultu adorationis vel invocationis an-

geli boni ipfi abhorrent, figelium coufervor íe effe

A&u :

profeffi. Apoc. :9, 10. c. 22, 8. 9. — Honor angelis

Ne

debitus morali; elt, confiftens in reverentia, ob-

fervatione fanCti decori, fuga impuritatis moralis,

ls n

ftudio imitandi fanCtitatem ; fpeciatim alacritatem

H

angelorum in Deo glorificando , & faciendo offi-

cio. Matth. 18, 10. 1 Cor. r1, ro. 1 Tim. 5:2K«

E

$ 140. In hac celeftium fpirituum mul-

pens

Angelo-

eun a-

(Uar

titadine, non diu ab initio creationis ipfo-

gfus;

rum , ingens €7 horreudum quoddam peccatum

ONU]

contigit, quo dependentize a Deo fe fub-

nf

ducere conati, ab obfequio Deo debitode-

*LZ

Íciverunt,

I

Dicta claffica funt 2 Pet. 2

4 ubi generatim di-

sU

[!

citur an

gelos peccaffe; Joh. g, 44 ubi Chriftus di-

IN

&

.Vlm.

cit, Diabolum in veritate (ftatu bono & fan

to)

non perftisiffe, Ep. Judze v. 6 ubi dicitur exs» (ori-

kan

ginalem przeftantiam) füam aou fervaffe, íed una

Qu

cum Ja£izaculo füo eam deferuiffe.

IU

eu

Ex his intelligitur, voluntariam fuiffe defe-

Tem

onem; factam fine ulla neceffitate ; ex mero li-

MAN

beri fui arbitrii abufu,

el

ig |

£ V

uodnam (eciazim hoc peccatum fuerit, Scri-

u

ptura nusquam indicat.

Non magis de zempore

DUs

lapfa; angelorum nos doce

t: nifi

quod e genera-

Qu

a

libus indiciis colligi poteft , lapfu

mangelorum zon

Uaura

VII. de Zfugelis

($ 140 141)

145

intra fexiiduum creationis contigiffe; Gen. 1, 3r.

T0

fed tamen anrze, quam bomines peccareur ; hos enim

malus quidam fpiritus ad transgreflionem induxit.

antes

Gen. '5, 1. 2 Cor. 11, 3. 1 Tim. 2, 14. Marure ergo

"

NI

angeli a ftatu fuo primitivo defciverunt. r Joh. 3, 8.

p d

$ 141. Inter eos precipuus quidarn cete-

lapforum

p

At

M

risdux defe&ionis fuit, qui Diabolus (intin- maultitudo ;

Il jU0-

gulari), Satam, Belial, Serpens antiquus , Dra-

co, appellatur. Matth. 25, 41. Luc, 22, 31.

onisate

A&. 5, 3. Apoc. 12, 9. 2 Cor. 6, 15.

od

r updi

Reliqui dicuntur diaboli, demones, fpiri-

£ ; Ü

tus mali , angeli fatang ; Jac. 2; 19. Matth. 8;

qrai

mmtategn

2595 6 25,4t, Luc. 8, 29. 35 - AU 16,

nio ol

13 — 16, 1 Cor. 10o, 20. 21,

Eorum eft in-

,2[-

gens «umerus Luc.g; 30: & /ub fatana, tan-

y I

quam principe, fotietas qugedam eft ac RE-

s ipl»

GNUM; perpetua in malum confenfione &

Pgecmnw

confpiratione fefuftentans. Luc. 11, 17. 18.

f l

ditot

21. 26. Matth. 12, 24. 25. 26'.'Col. hd

Facile concedi poteft Judaeos Helleniftas vo-

cem jxjuay a gentilibus accepiffe; & grzecos au-

n d

-

€tores ea voce morbos vehementiores ( melan-

Jf

pritus

choliam, epilepüam, maniam) l[ignificaffe: fed

; fantto

tamen evidens eft, ícriptores facros non eandem,

Y (Oï

quam gentiles, notionem huic vocabulo fuübjice-

ed l

re. Scriptura de dazemonibus loquens daemones

memorat, qui LoQUUNTUR Matth. 8,29. 31. cLA-

jf dl

MANT Marc, 1,23.24.25; & daemonia quze Deum

efle cREbUNT & coutremifcunr Jac.2,19. — Praeter-

De0^

ea VOX J&(awy in Sacris sEMPER DE MALIS fpiri-

eflt« W

tibus ufur

patur, contra ac fert gentilium uþfus lo-

r»[e

quendi.

g if

DN

yd

joron "

$. 142-

MU 1

144.

($ 142.143)

VII. de "Ingelis

Malitia ;

$ 142. In SrATU eorum wonArr Jor-

c*l 3,

ribilis mutatio ex fpontanea illa a Dro de-

112

lj

fetctione confecuta eft.

In diabolo jam zon

[/1]]7

l.

veritas, fed mendacium tanquam altera ejus

1)fe

natura eft, Joh. 8; 445 ideo MArLvs dici-

OX

tipl

(dit,

tur eminenter, Matth, r3, 19- 38- €. 6,13.

DEI !

Eph. 6, 16. 1]1oh; $, 12; 6..5,18.

12

1le

]

Ita & reliqui angeli lapfi dicuntur fpiri-

&te h

tu; mali AG. 19,16. & impuri Matth. 12,43.

ä,[

In 12—

Apoc. 16, 13. 14. C. 18, 2. alii quidem aliis

pejores, fed omnes in hominum perniciem

(1

intenti. Matth. 12, 21. 12. 45. Luc. 11, 26.

fhaly

2 Cor, 2, t T.

Difer

MazrrriAE fpecimina exftantiora in Scriptura

fnemorantur: a) fuperbia honorem Dxo debitum

L/DTT

affectans Matth. 4, 9. 10 ;

ufurpatio porzeffars im

NT

mundum Luc. 4,5.6. 7. 2 Cor. 4, 4. Joh. 16, rr. &

in homines Luc. 22, 3. ACt. 5, 3. 2 Tim. 2,26. vel-

ut jure debitz 2Pet. 2, 19. Efa. 49, 24. Luc. rt,

d 2(

21. Col z.13. ACt. 26, 18. £) hoftile odiwm in

Quin

Deum & homines Matth. x3, 39. Luc. 10, 19. Joh.

8 a Luc.29,5T. 1 Det. 5, 84 0.

c) affutia, men-

[ D

Int

daciis &. hypocrifi fallens, Joh. 8, 44. Eph. 6, tr.

11 lopi

Gen. 3, 1-4..5- 13..2Cor. 2, 19. C-11, 3. 14. . Apoc.

xl

2,04. d) calumnia contra Deum apud homines

en. 3, 5. contra homines apud Deum Hiob r,

WQUO

Mxhw

8 — 11. €. 2, 4. 5. Zach. 3, 1. Apoc. 12, 10.

LQX l

Y

Operatio-

$ 143. De OPERnATIoNIBUS malorum

"EeS ;

U

z-

fpirituum i& mugndo multa in Scriptura oc-

]85 I

currunt: idfit eum in finem, ut cavere nobis

16

LT

" i

difcamus I Joh.5; 18. 1Pet. 5, 8. 9.

&m

Opera eorum fünt: a),efficaciter impedire , quica

-

?. 10

H» 2, !8'

$ 0r

quid ad falutf,ïm hominum facit, x The

'Cn 33 S'*

gullrm

'VII. äe "ngelis

($ 143.144)

I45

L.If«

655 Exe. 8, 12.

5) derinere in impietate Luc,

9 Qe-

ir21. Eph.2,2. 2 Cor. 4,4. 2 Tim.2, 26. 2 Pet.

2, 19.

c) feducere homines Apoc. 12, 9. tum in

II 201

erroreti y Tim. 4, 1. 2 Theff.2, 9. tum ad peccandum

As

Joh. 13,2. 27.. Luc.22, 53. A. 5,3. 1Cor.7, s.

d) fpeciatim impellere ad talia, ex quibus mul-

; Ü«

tiplex ac Jaze pazeus damnum Íequitur. 1 Paral. 25

(ebr. 21), 1. x Reg. 22, 22.23.

€) objicere regno

61

Dz: jfcauda]ja Matth. 13, 38. 39. coll.41. Apoc.

13, *20 4-

J iufdari tentando Matth, 4, z. o,

1 lheff. 3, 5. Luc. 22, 31. Eph. 6, 16.

g) atfli-

- fin

gere homines & dato damno ipfis nocere 2 Cor.

] ;2) 43

"

12, 7. Apoc.2,10. c. 12, 17. Luc. 13, 11. 16. Hiob

n al

I, 12—190 c- 29 070

rrient

$ 144. Non poteft ergo negari Safang & p,ntia,

i,

malorum fpirituum izfoc muudo POT EST AS.

Diferte Scriptura malos fpiritus, fortes, ar-

Senptm

eintura inftruCtos , emundipotentes appellat; &

debitim

Satanam hujus mundi principem at deum di-

Jfti [

[]7 H'

cit. Luc. 11, 21. Eph. 6, 12. 2,2. ]oh. 12,;

Xr).b. X'QL

Spv 2 Cor. 4, 4.

]i !f

adium d

Quanta, quam horribilis hzec potentia fit, mo-

ralis potiffimum in auimos influxus (S 144) demon-

,j

ftrat, per quem imali

" men

in homines exercent.

fpiritus tyrannidem variam

; Il

j A*

Exftantiora fpecimina funt: (1) xpororaATRrA

jomné

feduCtione dzemonum paífim in orbe terrarum

ftabilita; hac enim Sazazas ab hominibus colitur,

[lioo

]o

20. 2I.

Lev. 12, 7. Pfalm. 106, 37. coll, x Cor. 1o,

(2) MAGIA, ACt. 8,9. c. 13, 8. c. 19,

19. & alie varii generis suPERSTITIONES, Deut,

18, IO. 11. I2. 1 Sam.28, 7 íqq.

Uz. 21,26.' .ACt,

u v

10,160: his enim animi hominum (eziem igna-

d

vi & imprudenzes) obnoxii fiunt Satanze, ita üt hoc

etiam inftar quoddam fit regni in mundo, A&t. 8,

9. IO. II. C. 26,18. Gal.3, 1. Eph.2,2. Col. z, 13.

(3) oBsEssTO, qua corpora hominum mifere affli-

d V

4 [

heff

guntur Obfeflorum exempla tempore Chrifti in-

*

ter

146

[6S 144-?45) VH de Aa«zgflis

ter homines degentis frequentiffima exftiterunt,

I

Matth. 8,28—32. c. 9, 32. 33. €C. 12,22. C. I5,22.

t

uc. 4, 33. 34. 35. ACt.

c. 17, I4. Marc. 7, 25. 29.

m

8

Cc. IO, 38;. & ad Satanam ipfum diferte re-

ll

feruntur Matth. 12, 29. Luc. rz, 2t. A& ro, 38.

^i

Conf. S 141 fchal.

(4) MXRABILEA ftupenda, five.

l5

Ti

imaginaria & illuforia fint, five miraculi veri fpe-

DT

ciem mentiantür. Exod. 7, 11. 22. c. 8, 7. 2 Thelf,

2; 9. Ápoc. 13, 13. 14.

&

( 145. PoENAM angeli peccantes jldtz'm

lo

Pa ;

a lapfu fuo fuübire ceperumt: in ftatum enim

it ]

infelicem , quietis expertem, qui ftatus 7e-

Qifn

nebrarum dicitur, detrufi, confcientia irze Dzr

feri

& horrida exfpe&tatione con/irii tenentur,

do

q

2 Pet. 2, 4 D'rus angeler peccontes tenebris. ac

tene

fartaro, in judicium forvandos addixit. ]udz v.6

lom;

in judiciwm magui diei vinculis fempiternis fub

(

litàm

caligine eos ervat; Jac.2,19 Demonia Deum e[fe

1Jol,

eredunt (norunt) , €9 tremunt, Luc. 1124 Jm-

(y)

3) !50

muadus fpiritur requiem querit €. non invenit.

C.I],;

Q

Matth. 8, 29 jeþm? veuiffe demonibus tormen-

tum efí.. CoNsuMMATIO autem POENJE

2914.;

()

1

ad judicium ultimum zmz'ijälexdzfertur. Matth.

Aà

ln

Intermedio tempore Deus fapienter & jufte eis

Tij

permittit vires fuas experiri in mundo , ad exer-

Y-

fe

cendam piorum fidem Luc. 22, 31. 32. 2 Cor.12,7;

i lim. r, 20.

A

& ad puniendos malos t Cor. 5, 5

conj

2'Thefl. 2, 9. 10: fed a) intra limites,

nobis qui-

Jibtey

dem incognitos, a Dgo ceerceuur, ut fine Dei

æ(/fh

permiffione nihil poffint Matth. g, 31. 32. Hiob.

16, I

1,12. c.2,6. ) fepe de impotentia fua convicti

121 K

pudefiunt , Exod. 7, 11. 22. & c. 8, 7 coll, ibid. v.

18- I9. & c.9, s1 & 2 Tim. 3,8. 9. Zach. 3. 2

Ex

Luc,

Ge DI(

£

VIL de Zngelis

(S$ 145. 146)

1422

efüti

^N,

Luc. 10, 17. 38. 19 c) fubinde notabilem patiun-

52

tur poreffatis ipfis reliétze 4mmiuutionem , conf. Hiob

s. AR

1, 6.

I Reg. 22, 2j. 22. cum Joh. 12, 31. c. 16,

fte f«

11. & cum Ápoc. 12,7.8. 9. 12. 12. & cum c. 50,

T

h, le

2.3. donec 4) tandem ultimo füpplicio dudum

k

ipfis denunciato af

liciantur. Apoc. 20, 10. Matth.,

reti f

25, 41. 1 Cor. 15,25. Qen. 35 15.

2 T häïu

$ 146. Tussirs de poteftate & opera- J7;,dirim.

]?atzm

tionibus malorum fpirituum in mundo, hmjur do«

; enim

nec Deo indigna ef ,. mec religionif Uergp praxi Gring ;

jtus i

detrahit: fpectari enim debet non (ut paífim

e Du

fieri amat) folivaga, fed conjun&im cum

hentul

do&rinis primarlis, & in toto fcripturze

:

yinr d

tenore.

"D

Diferte enim Scriptura docet (1) potenigiæ fna-

i !

lorum fpirituum quamlibet magnz, a Dko oppo-

fitam effe aliam majorem

poteïiziam, Luc. II, 22.

leu»nztj/'ö

1 Joh. 4, 4. Joh. 10/28.

(2) Jefum Chriflum effe villorem Saranme Gen.

W(Im-

s. 15. Col. , 15. 1 Joh. 3, 8. Luc. 1o, 17. 18. 19.

T

C. I 1, 22.

(3) Eundem & Jeratorem bomiuum eífe Hebr.

$

2«14. I5. Luo, 11, 22.

RE

(4) Converfwue nos eripi poteftati Satanze , Act,

26,18. Col. r, r3, Zach. 3, 2.

.Tta

Addit Scriptura a) tum admonirioues , de affidui«

tate precum, de vigilantia, de fervando vitee fpi-

] llke 9

ritualis vigore Matth.26,41. 1Pet.5,8.9. Eph. 6;

10—19. tanquam iediis huic malignae potentiae

?d ex

refiftendi, 7) tum & promiffiones, Satanam absque

or. Y

i. h

h

confenfu hominum nihil poffe efficere Jac. 4, 7

zocere uon poffe nii volenti Joh. 8, 44. ex advexfo

n()bïb (]'L

cedere cogi credentium FIDEI, ; Pet. 5, 9. Matth.

p o

36, 18.. 1Joh. 2, 13. 14. c. 5 18. Rom. 8, 38. Apoc,

m

12, 1O. 11.

30

(

ii

Ex quo intelligitur, ea, quze doCtrinze biblicoe

)

J j

de Diabolo, hodie, defzecatioris fapientize obten-

j

^

2

tu

j

148

($ 147-148)

VII. de ;üzgelz's

tu'opponuntur, primarias fidei & morum do&riq

nas propius, ac vulgo creditur, attinere.

ta!/g

sdintithefis.

$ 147. In articulo hoc nonnullze quz-

|

[ h'l,yltl

ftiones occurrunt, quarum decifio non val-

l fd[iflï«

de neceffaria eft: ut de zempore quo creati

tittti

fmt angeli; de natura eoi'um tere fpirituali "

5 i

de hierarchia caleffi.

Majoris momenti (unt

'

li, IF

opiniones de angelorum in V. T. apparen-

Q]

tium adoratione ;; de religiofo cultu angelis de-

(Ito.

bito; de augelo tutelari fingulis hominibus,

nec non locis dato. Primaria autem & ca-

x

T3le

pitalis confroverfia (liceat pace Virorum do-

times

- &orum innocens nomen characterifticum

trt

ufurpare) cum adzwonifino eft: de cujus mo-

tiuy j

mento quid fentiendum exiftimemus, mo-

hn

deftiffime $ praeced. di&um. Intereft hono»

risVerbidivini, utrumvisextremum , pro-

At

LURT

fanam incredulitatem non minqs ac fuper-

hr eji

eïus a

füitionem, caveri,

m

Vif

LOCVS VIII

leat:

N

li

i

DE HOMIN.E,

N

ET PRIMO PRIMORUM HOMINUM STATU

mïþl

d

!

IN IMAGINE DIVINA.

Chi

Tuünt

Hominis

$ 148. [nter res creatas przecipue Ho-

loyj,

HUj

definitio; 3mo, (Dxo inprimis carus Deut. 33: 3 Tit,

L

3:4£r.), ejusque natura, deftinatio, ftatus,

frio

E

lr

j

in Tbheologia confxdexa.þi debet,

Homo

|

7

VIIL de Homine

($ 148.149)

149

doftr«

Homo eft creatura rationalir, ex. anima in»

teligente €7 corpore orgamito, ar&e umitis,

que-

compofita, eo deflinata , ut ub re&io libertatis €7

as

'

facultatum fuarum ufn. beatifudime. vera im cottt«

Qu

enunione: cum DEQO fruatur,

rillts

$ 149. Gemus. hunomum mon fuiffe ab mter- (s s

(f

nzo, ipfa Philofophia fanior agnofcit: fpe-

paren-

cialiora de og U humani generis liquide ac

Jisdee

certo ex fola Revelatione novimus.

Nem-

iïl.lbus )

pe Scriptura docet, poft univerfum ani-

j

1»ale regnum produ&um, dw«o primos ho-

u d

eines, modo plane fingulari immediate a DEO

ii

erentos e[fe. Gen, 1, 26 dixit Elohim, fatia-

($1)5

! mO'

mus hominems C. 25 7 formavit j'ehouq KElohir

homingm.,

Ti

Adamus omnium primus bomo fuit, Gen. 2, 5 bo«

[ pïO'

eo-:0n erat ad coleudam revram; Y Cor. Y5, 45 fa-

Gus efü primus bomo 4Adam anima wivens.

Corpus

J

ejus a Dxo e terra formatum, Gen. 2, 7. C. 3, 19.

anima per fpiraculum vitze a Dxo data, Gen. 2, 7.

zulier, conjux Adami futura, ex hujus corpore

formata fuit Gen.2,21.22, ita ut benedictione

divina utrique propagare fuum genus & terram

habitatoribus, |qui ab una ftirpe defcenderent,

implere debuerint, Gen. 1, 28. Act. 17, 26.

Hanc Mofis de hominis ortu narrationem ipfe

STATU

Chriftus, nec non reliqua Scripturz dicta, fuppo-

nunt & confirmant, Éfa. 45, 12 ego feci rerram , &*

bominem, fuper ea creavi, Marc. 10, 6 ab initio crea-

y P

I Cot. 15, 47 pri-

zionis marem d» fominam fecir eos,

y

j

smus bomo ex zerva,, zevreftvis efl.. x 'Tim.2, 13 A4dam

prior formazus efl, deinde Eva.

)

[b[üsi

"Etiam reliquorut Aominum orrum Scri

ptura ad

O. CL TO.

Depm refert, tum quoad corpus , Hiob 33,

9——11.

fp

150

($ 149—151)

VII. dg Homine

Q—rr. Pfalm, 139, 14. 15. & 94. 9. Exod. 4; r1.

m

D

tum quoad aumam , Cohel. r2, 7. Hebr. 12, 9 gr. A&.

17,20. nifi quod hi exí(ftendi initium habeant

7)

mediate, per generationem a Pareuzibus, tanquam

[]/]/

caufis minus principatibus (S 112).

(

I

tetis

düima s

$ 15o. AN1IMA hominis eft Subflantia ,

f 1

uofurg fpiritualir, fentiens, conícia ful, co-

f02

fali

D7

gitans, volens: di/linfja a corpore: & immor-

falis.

*

l-l

K

Naturam animze fpiritualem aCtus fentiendi, in-

I

tellisendi, volendi, & in illis omnibus confcien-

tia fui ( Cor.2, rx), probant ; & Scriptura difer-

Ü

ta $p

iritus appteliatione confirmat, Cohel. r2, 7.

dipe

Pfolm

]ott

]ta

.gt;i-arpave diferte anima diffiuguitur. Gen.

Titet

D«

p

2 Cor. 5, 1. 4- 8. €. 12, 2. 3. 2 Pet. r, 13.14;

Vutt

e [pmortalitate animze Scriptura teftatur, cot-

pore occifo vel mortuo animam fuperefíe, Cohel.

]

12, 7. Matth. 1$60, 25. Luc. 16, 22. 23.. quod idem

Thay

[/77,

totus ordo [alutis, & plerzque promiffioues atque

camminationes. divinze fupponunt.

at

Àde

Faculiates

D

$ 15r. Preeter facultates infetiores,

nobilifji

Tib

fentiendi & appetendi, omni animanti

ht

eng s

p

communes; Zlomo nobiliffimis facu/tatibus ,

Jre

iutelhgendi, € volendi, idque libere, a DEO

tilt

Ik

praditur eff.

[

Hzc thefis . probatione fcripturaria non opus

li

habet; fed obíervandum tamen duce Scriptura,

Wen

ingens effe inter objeta fingularum harum facul-

Ym

tatum difícrimen.

(1) IwrkuzrEcTUS inmumera cognofcere, & in

iis verum a falfo, bonum a malo difcernere, cum-

primis autem JDeum, res divinas , voluttatem Dei ,

j

Officium füum,. aCtionum bonarum decus, ordi-

)

nem, pulcritudinem, :malarum turpitudinem ab-

ominabilem, cognofcere eorEsT: ex quo facile

a

intel-

us MgqI UP U

VHL de Homiue-

(S$ 151. 152)

151

] uT

intelligitur, ad quid hzec facultas data a Dec; fit.

m A.

Pfal. 94, 8. Q inzelligire o flupidi : qti aurem plantavit,

habeant

nonue is audier? Rom. 1, 19 fuvifibilia De operibus

animadoer[a. ceruumur.

Vguam

(2). VoruwTAs facultas boniformis, boni appe-

tens, in bonum tendens eft; cujus tamen defrde-

[jet

via profentis vitze bonis nom explentur ; & tum

maxime, cum futuri cogitatio fübit, durabilioris

ul t

felicitatis neceffitas manifefta fit. Cohel. r, 8 uec

: jf

oculus vifu fatiarur , mec auris expletuv auditt, C. 5,

uon fariarur pecunia, Pfal.

Q9—15 qui pecuniam amat ,

40, 12—20 in morre non auferet quicquam vel. Luc.

idi, if

12, 19. 20. 2x. bac nodle repofcezur a te anima tua el.

níciene

(3) Lxs

gmrAS efít facultas deliberate Bonum

m difet-

zi

eligendi :

& inter tot Bona moralia homini pro-

ex: IQ, /'

ullum majus cogitari potcít , quam /pen.

polita, n

zaüueu 0

bfequiwm. voluntati Divinz preeftitum.

i, C0

Deut. 30, 19 viram dv mertem propofui tibi: ur. eligas

m

JIcH.

ür, (

Magna ergo eft jomimis prve omnibus aliis-ani-

; (oit

mantibus excellemsia; Hiob 35,11 docez mos pre ju-

od i

senris terre; pve avibus celi fapientia mos infiruxir.

, at

Matth.6,27 wonme vos praffauziores. effis volatilibus ?

Adeoque «on poteff effe creatus ad id,

ut terrepis

nífua-

unice occupetur, & pecorum ritu vitam fe

efi(Its

libus impendat.

Neque enim nobililfimas fuas

mimand

facultates fruftra accepit. Pfalm. gg, 48 quare fru-

Jira cveaffes omines. bomiuzs? — Petrus apoítolus re-

itam qz irrationalia ammnalia degentes ,

prehendit v

voluptatem . vepurantes deliciàs

2 ep. 2, I2. 13.. add.

uD

fed. qui

1 Joh. 2, 17 mundus tranfit d cupiditas ejus :

volunzarem Dei fucit, manerz in fempirernum., Homo

füuarum facultatum recto ufu.Deo gratus erit;

on 0

perverfo, non recto ufu, placere Creatori fuo

criptu?

non poterit.

f füC['x"

$ 152. Homo itaque euwm in finem . conditus Definatie.

xfe & j

ofe, (

ef, a) ut füb imfpeGlione Creatoris. fui vivat;

jl h

D) ut ad voluntatem ac beneplacitmn Dei , vi-

r

Js,

tam in his terris degat; c) ut ad aliam t0-

j

g i

filt

K 4

bilio-

[00

p

152

($ 152.153)

VIIL. de Homine

8

biliorem viiam. preparetur. Hiob 10, 12 Vif

talio tua czyiodz't Jpiritum meun; . c. 7; 18 m'ji-

(f

fas eum figulis diebus: -gper fíngula momenta ex-

"j

ploras eum. Prov. 8, 31 delicig mem , filii ho-

[j

[

minum ; coll. v. 35 inveniens me invenit vitam,

P«

9nt

€7 confequitur beneplacitum a Jehova, Eph. 68

pua

quod quisque fecerit bouum , reportabit a Do-

ttfe o

Tüle le

mino. Gal, 6, 9 bene agentes ne ceffemus: mam

Certif

tempore nofiro (idie) metemuür.

hw

h30

Hic generalior finis alia fpecialiora comprehen-

Dogt

ftantiis facil

dit, quze ex primis primorum hominum circum-

131

e colligi poffunt. Nempe homo con-

ditus eft (1)

ur Deutm , Creatorem a

c Domiuum faum

ihter |

agnofcat , amore, fiducia,

obfequio co/az, Gen. r,

29 ecce dedi vobis omuem berbam rel,

C. 2, 16. 17 de

j

arbore Ícientie ue comedar.

(2) ut fuüb creaturarum

fity

licito & legitimo ufu, & cultura, & dominio fa-

pienter adminiftrato,

(ten,

faeultates. fuas exerceaz ac. per-

ficiar. Gen. 1, 28. 29

unplete , [ubigite terram , domi-

Éx

"amini Yel. c.5,

I5 collocavit im borto ad coleudum eum.

tgi

V. 19. 20 adduxir ad eum animautes rel.

t ]

(3) ut

eum fui fimilibus in focietate dv fuavi coucordi

4 vtvat ,

Qtor

Gen. 2, I$—23 nou convenit. Adamum effe folum rel.

Verbis

Cum his univerfa Scriptura confentit

Dij

P

, indigi-

tans, hanc effe hominis deftinationem ,

ut DE&uM

Summum. [uum. Bonum . effe intelligat; ut ad commu-

Ó

nionem cum L

pfo adfpiret; 'ut in ea Jeresur , & bea.

£ut fir, Deut

lu |

-6,5. Pfalm. 35,6

. & 63,2—9. & 84

3. I3- & 103, r. Prov. g, ETO

Luc. 1, 46. 47. .2 Cor,

füper;

$ 16.

$d

.Imzzgz'niy

m

dillinæ de-

$ 153. Primus homo creatus eft in Iu A-

Hiy

finitio ;

GINE DIVINA, qu: przcipua illius glo-

lo

ria füit, Rom. 3, 23. 1 Cor, 1, 1. Ea eft

TURAy

fe

perfebiio fpiritualis, . im Sapientia, Juflitia €7

d

Sana

VI II. de Homine.

($ 153—155)

153

p

SuanBlitate confflens ; homimi im eum finem con-

hi

ergata, ut Creatorem €7 officia ipfi debita no[fe,

il «

ac præjiare, e7 jz: i communione cum IDeo

j h

beatus effe pojfit.

il

Propter hujus doctrinze nexum .cum

äliïs ma-

gni momenti doCtrinis, neceffe eft genuinam Ima-

Phl 6)&

ginis divine notionem, quam ipfe Tentator perver-

"-u

tere conatus eft (Gen. 3, 5 erizis ficut Deus), accu-

rate teneri.

Ratiociniis eam eruere lubricum eft.

j NI

Certiffima via petitur a) ex diclis clafficis de Stazu,

iu quo bome conditus fuüit , Gen.r,26. 27. & Cohel.

7,90. £)ex dictis de Imaginis divine inflauratione

prehen-

per Gratiam reparatricem , Col. 3, 10 & Eph. 4,

circum.

23.94. add. 2 Cor. 3, 18. 1 Joh. 3, 2

Ex horum

no &0t

inter fe collatione patet veritas Defmirionis.

q m

Gen« I?

L

$ 154. Deus Triumus ff , a quo homo glo- Caufa. effi-

riam hanc Imagimis Diwimm collatam | accepit, ciens ;

mram

inio l*

Gen. 1, 26. 25,

ic p

4 doni-

Ex Novi Teftamenti di&is clarius intelligitur,

Imaginem Dzr in homine per oPERATIONEM a4li-

hum «t

quam DEI exfifleve.

Hinc Eph, 4, 18 ezza DEI di-

(3) u

jj um

citur. AboroarA A.C. p. 54. hanc rem illuftrat

verbis AwnBnosrr:

Non efi anima ad lmagiuem

ij f

DEI, in qua DEUS non femper. eff.

hii

d

$ 155. Jmago divina homini cONCREAT A, adoler,

qpnme

&

non poftea, quam creatus fuit, demum 4onuwn na«

: & 84'

fuperaddita eft. Gen. , 26. 27. Cohel. 7, ^ ale ;

p

80 hoc inveni, quod fecerit Deus hominem re-

&un, fine vitio.

quE

Homo, wr primum exflitit , reclus, incere Deo

j

adhzerens, exftitit; adeoque homini integro wA-

0sf

TURALE fuit, Deum habere cognitum, Deum di-

Bd

]

ligere, Voluntati Divinze fponte ac lubentem fub-

f V

€ile: in hoc enim rectitudo hominis fita eft.

Pro-

"

154

($ 155.1506)

VIII. de Homine

tet

Proinde ïmägo Divina gom fuie donum fuperna-

zuvale,

Dicitur autem donum mgarurale, non coti-

T

Ritutive , non cónfecutives fed perfelive de* debirive:

1j

boc eft, fuit perfe&í;io natur&e; & quidem talis,

quam requirebat firis, ad quem homo conditus fuit

($152), fine qua perfectione homo fuiffet man-

€u5, àd communionem quippe cum Dxo & ad vi-

STr

tam fpiritualem ineptus.

LU

Hoc idem ex eo etiam patet, quod amiffa per

lapfum hac perfeCtione, homines omnes dicuntur

(

vecef]]f]e (a Deo) & pudi, ad ufum inepii. fatli

4 (l

Pfalm. 14, 3 orig. Rom. 3, 12 orig.

Add. Rom. 3,

23: ubi owmues dicuntur sep£gevos defectu laborautes

[

I

GLORIX Dej

El

tis, (

€071

amy

$ 156. Primum, quod Imaginem Divi-

lts

éapimntid ; nam conftituit, SaperENTzA eft; conffeus

&

j

in fpirituali DET, voluntatis diviug , officiorum,

*iüm

que Homo DEO, €7 propter. Deum fibi, at-

dtcyj

ón

que alis debet, coguitione viva, habituali, fer-

füng

vando flatui fuo integro füfficiente,

Fuit Sa-

Der

tegrur

pientia talis, qualis inftauratur.

Nam

E

Col. 3, 10 renovatio vivce & fpirit&alis co-

lo (

l

W]me !

italo:

guifionir in regenitis, dicitur RENOV 41 IO

iMAGINIS DEIL.

DI

j

Per hanc habitualem Sapientiam Homo intelli-

gere potuit 24) fe ad amorem & obedientiam er-

E*llt jl

ga Deum obligarum effe, (Cohel. 12, x wM&wENTO

ln ]

[

Crearoris tui; coll, Matth. 22, 37. diiges Dominum

Deum tuum,) ) Revelatioui divinze fine - hiefita-

tione potuit f/dem adbibere; c) ex ea Deum uberius

Jïflh

copncfceres 4) ac füb fideli exercitio hujus perfe-

&ionis identidem profzere; 2 Cor. 3, 18. Plalm.

D

345 9.

Afj

Omnis vera cognitio Dei eft a Spiritu fancto Pfal.

36 10. lEph. r, 17. 18. unde & in homine integro oi-

NT

vita-

va, éffcex, beatifica fuitl: adferens &) procli

tem

EUn

V. de Homine

I55

(5 156—158)

p

tem fe totum ad voluntatem Drr componendi ,

fl COl

& £) vires ad hoc conftanter exfe

littue:

quendum. 2. Bet:

1,3. Joh. 17, 3. Eph. 5,8.

falis,

qs Ruit

$ 157. lterum in Imagine Divina, JU"S?'jzyZie

t WA

a

STITIA e(l, per quam homo coram IDEO in- tas

noceus, D)EO glacens , ipfius DEI JUDiCIO

fh p

Cuntuf

(beaevolo quidem) diemur habitus efh qui

v fii

ad communionem cum D EO admitteretur , &7 im

n 5

eu JURE beatus effe po[fet. -

Jaratitt

Eph.4.24 novus homo fecundum Deum crea-

tus, creatus dicitur in Juflitia & Sancditare veri-

| Dir

tatis.

Diferte hic Paulus in imagine Dei diftin-

&e juftitiam & (anctitatem commemorat.

Wffili

jujiuia , hominis relationem ad Deum ut Domi-

rl

num, jus dicentem & exercentem, involvit, &

accufationi opponitur Rom. 8, 33.

jji, V

Saucditas refpectum habet ad naturz divinze

fummam puritatem,

" /g;'.

Per Juftitiam hanc nulla adverfus hominem in-

it $*

tegrum accufatio locum habuit.

Fuit in fta-

tu 4oue confcienzie coram Dxo; habuit cerritudi-

at

nem de DEI favorei fwlucialem ad. Deum acceffum ;

jlis

acquiefceuttam. in DDEO ; leudiam fpiriruss:. prout ex

analogia ftatus regenitorum, qui ad lmaginem

' A'TIO

Dzr renovantur, intelligi potett, Rom. 5, 1. 2.

C. I4, I7. Phil.4,4. Atque hoc omne etiam tum

ntel

fuit Jufliria dRATUXTA, non propter opera. Nihil

um &

dum homo Dzo przeftiterat, cum beato hoc/i*ca—

ETO

tu frui inciperet.

yomiti

jl

$ 158.. Zertium SaNcT1TAS eft, COW-&'Sanæ«

[

j

^

Jiens in. abfentia . cujusvis inordimati. creaturarum tate ;

[l y

i

i

J

amoris, atque in habituali proclivitate ad Dewn,

tanquam ultimum finem , Eph. 4524.

j

Ü Pm

SanCtitas hazcc Cohel. 7, 30 dicitur re&zudo;

apud regenitos 2Pet. , 4 dicitur divime mature

,J

«

pat-

156

($ 158";160) Vllf. de Homine

parricipario; qua fau&i effe debent, propterea quia

f

Deus fnuctus ef y Pet. x, 16. — Per eam homo torus

[

a DEO pendebar; in omni vitze aCtu. (in ufu etiam

creaturarum) a DDEO dirigi fe patiebaturs; fuper

omuia Deum amans & in ea acquie[cens.

Etiam hoc

[in

ex analogia ftatus gratice apud regenitos poteft

iluftrari, e. g. cum Rom. 8, 14 Spiritu Dei AGt

ipf

dicuntur.

titi

Propaga-

$ 159. Imago VDiVina fuit donum non ger-

(0j

inf&

þilz'iw ;

Jonale fed naturale: quod homines primi ad

multiplicationem generis humani ex una

U

fient

ftirpe deftinati (A&. 17, 26.) ad pofteros

m |

propagare & — debuiffent, & concurrente

17,31

E

Dzo potuiffent. Primi enim homines per

tio1

divinam voluntatem /ibi /omiles generare

€oti

qua

debebant, 'Patet etiam ex ratione oppoe«

teli

fita: ex carne mati taro funt ]oh.3,0 & na-

ei1

tura irg filià Eph. 2, 3.

tlj

jrout

Nec tamen imago divina propagata fuiffet, ut

te(ti

pars naturee, fed ur perfeciio nature , quze femper

(tuj

manfiffet donwn Dei (S 154).

ftit (

"AInnexa

$ 16o. Cum Imagine divina comuexa

]

acce[Joria:

erant alia quedam dona , qu?? ad eam tan-

ft (

quam orzamenta accefferunt, ut ftatus pri-

à

morum hominum, etiam quoad hanc vi-

Q

Wi

tam, in terris degendam, felicior effet.

Dominium

(1) Primum erat Dominium in creaturas

Imp

increatu- inferiores ad ufus fuos adhibendas Gen.

me

fj

I; 26. 27.28. Gen.9, 1.2. Pfalm. 115, 16.

l

abfo

Ad hoc dominium imago divina homini con-

Ufün

a aníi-

fulit a) jus 1&äfgitimum; à) diguizarem , qu

" fnan-

CA

VIIT. : de quz'nel

($ 160)

I37

et t

mantibus venerabilis effet;' & c) facultatem ex-

Q HU

ercitii fapientis , a quo abeffet omnis abufus.

| ebam

w

(2 Alterum ornamentum erant pr?e- Znimi

m D

ftantes amimi dofes: quarum ope' tum fui dotes ;

potefi

J AGt

ipfius, tum rerum etiam naturalium nq-

titiam confequi, eandemque augere & ex-

at ptr-

colere debuiffet; id ex luculento fpecimine

intelligitur, Gen. 2, 19. 20. 23.

mi ad

Ufum hujus przeclarze dotis, fpiritualis illa Sa-

x Q

pientia ($ 156) dirigere, & ad Duw glorifican-

dum fanCtificare debebat. Rom. r, 20 coll. 21. A€t.

oftelts

17: 24"—28-'

WO

Eorum cogitata, qui primum hominem zanrum

pes p

non omni[cium faciunt, noitra non facimus : fed nec

eorum hypothefin, qui primi honiinis ftatum tan-

epentt

quam INFANTIAM concipiunt.

Scriptura enim

tefte habuit fapientiam, eamque fpiritualem; in

u

&

Dei potius quam naturze cognitione fitatn; zon

amplatm , led. fufficienzem tamen ftatui fuo tuendo;

prout generatim fapientia non multitudine, fed

rectitudine idearum cenfetur.

Etiam Salomo ve-

L'lffety i

fenpd

&irudinem hominis vano ftudio mulza fciendi oppo-

nit Cohel. 7, 30.

(3) Ad [imaginis divinze gloriam accef- Corporis

qpnud

fit CogPonis optima confütufio, vwaletu-

conflitutiog

m at

'

do, robur, fenfuum vividze perceptiones:

us p

cum abfentia morbi, doloris, moleftize,

T i

e[ïet-

Hsc intelligi poffunt ex primorum hominum

immunitate a morre, quippe quze aoz marure, fed

peccati fequela fuit. Gen.2, 17. Rom. 5, 12. 6, 23.

Ifta tamen primorum hominum znmerzalitas non

abfoluta fuit, fed ordinara: in qua alimentorum

[5:16*

ufum bene ordinatum, arboris vitze vim benefi-

j (

cam , Spiritus SantCü in homine habitantis regi-

qu

« In€no

VIII. de Homine

IS8

($ 160. 161)

men, quod motus inordinatos & orituram ex il-

lis intemperiem corporis avertit, cuftodiam deni-

que divinam hominis vitze invigilantem , fupponi

l]

poffe ac debere res. ipfa & omnes circumftantize

[

primi illius ftatus docent. conf. Gen. 3, 22. Rom,

d. ]

$, 10. 11. Hiob 10, 12. Pfalm. 27, L orig.

2)1

Füradifus; |(4) Locus ämænus, Püradifus , -homini

a

integro in habitationem, ac fimul in cul«

fl

turam & cuftodiam conceffus fuit, Gen.

lTi

2, 8 iios 1'5.

(ftoo

Hoc patCto dotes animi & corporis in eo exer-

cere, ac fidelitatis & obfequii in ftatu' probatio-

4ltlf

nis preeftandi occafionem habere debebat 6Ge

16. 1

-

/

Unde & P

r

^5

T

i

D

n. 2,

ff

adifus fpem vitoe zeterns,

pott pizeftitzm fidelitatem adeundze , tanqu;m fym-

Rs

" boium & pignus adumbravit 2 Cor.

12, 2. 4, Luc.

p

23.43. Apoc. 2, 7

ln

Commer-

$ 161. In hoc ftatu primus homo fub-

Quib

n €7 inde gavifus eft reveíatione divina

fpeciali ,

[trtot

fedur cum & fanéto commer

cio cum DEO, fub appari-

JDJeo.

He

ftiomibus etiam. vifibilibus. Gen. 2, 7. 16.

Quim

Ib. 22-

Tores :

In his Deus hominem de fcitu neceffariis edo-

ha

RC ge

cuit; benevolentiam teftatus eft; promiffiones

Ri

£ratie plenas dedit; legem quandam f[pecialem

propofuit cum dehortatione de cavenda trans-

üï'mau

grelfione. Non potuerunt ergo non intervenire

etiam ex parte hominis actus religiofi , adoratio-

nis, gratiarum actionis, fpontanez ad fidem &

obfequium promtitudinis; ut adeo non fit alie-

num dicere, primum hominem certo fenfu Dxo

FOEDERATUM fuiffe, quod innuitur Hof. 6, 7.

Sed rorbpus orERuw a Deo cum primis homini-

z

bus initum fuifle,, prout communiter explicari

lolet, inde non fequitur,

$ 152;

VIIL de Hominue

($ 162)

159

Lex ]

f defi«

$ 162. Anthropologiw, quam Scriptu- ,,,

ra proponit; finceritati adverfantur: r) pe-

füpponi

fontie

regrina variorum de oréw generis humami ,

; of

de Praenadamitis, de Coadamitis, cogitata;

2) qui Materialifmum adoptant; & awime,

fiond

'

a fubítantia corporis diftin&ze ; uaturam fpi-

!] CU

k

ritualem negant;. 3) Profanitas, wmmortalitatem

- (en,

anime (xenovato inter chriftianos ethni-

cifmo) negans;

4) Fatalifmus , Jibertatem

)Q extt^

animv human2 aut aperte /o//eus, aut

grobaïio-

; (:Qn. 2,

finiffre explicans ; 2) Socinifmus, qui Imagi-

lTO.

nis diving effentimm im dominio creaturarwn

nf

*

ïl.

ponit; 6)Scholafticorum.opiniones de ho-

4' LN:I

mine in /fatu purorum maturalium condito,

no Íu

quibus Imago Divina tanquam douum fu-

JJernammle accelferit.

fpecia!i,

H:e a vero deviationes plus in receffu habent,

) nppm*ä

quam prima fronte videatur, quoniam in alios er-

9,, Z, Xüu

rores graves abducunt. Sunt aliz: hypothefes &

quafhiones accefforie non paucze, quibus doCtrina hzec

yis d

aut pervertitur, aut tricis ac difficultatibus one-

ratur: quas declinare facile eft, fi Scripturae do-

mifionó

Cuinam folam & iuregram teneamus,

neriol

iy (rus

Ye

yvenlt

lo

| fien *

] ^

[18

e

j

j

HOM-

s ho

ao

LOCVS

fi

IX. de Pbtate

160

($ 163)

LOGCYS--IX

o

p

DE PECCATO

l

1N

UBI DE PECCATO IN GENERE ; DE PRIMO

fit

PRIMORUM HOMINUM PECCATO ; DE

kgan

PECCATO ORIGINALI ET

fat,

ACTUALI.

ÉBhccatum

. $ 163. Eelicitate modo enarrata ($153

t

—161) homines primi mature exciderunt;

1] J;

guid 2

dv

admiffo PEkccATO , quod notione fcriptu-

raria eít dvouia, defe&lur €7' privatio. debitg

Jutigi

conformitaltis. cum leg

Nir

:

£ Dez'. I"]oh. 5: 42 08

fatin

c. 5, 176

3

Scriptura hanc &vew/ay non tantum in abftratto ,

fed coucretive fpeCtat. Omnem defeCtum, ftatum, in-

;6, 1

clinationem , omnia cogitata, verba, faCcta, omif-

fiones, quicquid cum lege Dei pugnat, peccara,

j

mala, inquinamenta appellat. Marc. 7, 21—23 di-

B.

ferte Jefus: iuzerue ex bomiuum corde prodeuut pra-

h.

ve cogitaziones

.. füperbia ,. infipienzia $. omnia

bec wRAVA. (movggz) iuzrinfecus egrediuntur , d? xw-

L

QUINANT Lominem. Gen. 0, 5, c. $, 21 figmenurum

cogizarionum malum. jac.4,17 qui bouum facere na-

lu

vi , üeque facit , ei peccatum eff. Rom. 14, 23 quic-

M.

quid ex fide non fit , peccatum efl. — Etiam motus pri-

iMj

i, fubiti, involuntarii, etiam inclinationes &

habitus vitiofi, peccata dicuntur; Rom. 7, 19. 20

D

babitaus iu e peccatum id, quod uou volo, facit,

Rom. 6, 6 uonu ferviamus peccaro. v. 1Q mon reguer

A

peccarum. . C. 7, 8—23 occafionem ' ma&um peccarum ;

vevixit peccartum rel. Hebr. 12, x depomamus ommem

zumorem, d9 peccarum — periculum creans,

Etiam

ipfum id, quod per creationem eft opus Dxz,

peccato infici, corrumpi, abominabile effe dici-

tur. Rom. 14, 20 ouuia pura funz: fed malum eff bo-

m

müni cum [candalo edeuzi; "Vit. x, i& infidelium mens

W

& con[cientia ituquiniaza et; w,X6 abominaudi funt,

$OIm,

1X. de Puesto — ($ '163,.—'165)

161

Rmiii 3. 13-7—16 fepulcrum parens ,gwiur eorutn tel,

Pfalm. 14, 3 purid? fachi funt,

Itaque notio Peccati fcripruraria multum differt

MO

a notione pbilefophica ? juridica, qua illud tan-

tum pro peceato habetur, quod actione contra

2

legem , & quidem voluntaria ac proseretieca, con-

l at..

$ .xlöz;.*- Quoniam in peccati notione rela- 77,

ZI;E [

i (ig

tio ad legem comprehenditur, guid Pvzea- gtofceu-

jdenuts

tun Jit, ex Lege divina revelata agnofti €7 ju- GAU

dicari debet. RRom. 3, 20 per legem eff aguitio

ferjis

äpe-l:cati.

p dihii

Nimis anceps eft, cognitionem peccati judicio

TL

Rationis relinqnere. Rom. 7, 7 peccarum non noffom

tifi per legem. Conf. finifterrima de peccato cogitata

Kfa. 58, 2. 3. Hof. 12, $ (eór. 9.) Matth. 15,6. Luc.

] abüïüfï?;

X6,15. 1Joh. 1, 8. 10.. Apoc. 3, 17. Pfal. 50, 21,

at

, oni-

| $ 165: DEUS nullo modo eff. caufa gettati. f)eus pon

, PIFMN!!

Eft enim perfectiffipe San&us & Bonus / caufa.

-2 0

du g

Efa. 6,3. Pfíalm. 145, 17. Matth. 19, 13. fccnti,

jl ; 'WI/W

1]oh. 1,5; non vult, non approbat, fed

y, O

fummo odio averfatur peccatum Pfal. 5,

| n

figt i

5. 6. 7. & 45, $. Efa. 65, 12; fevere illud

23 q!t(

qoit

prohibet Exod. 20,5; ac di(tricte punit,

vt v

!

Deut. 32 35. Pfalm. 7, 12. Rom, x 18.

ffl 7; f

À

0010! f ac

CQ '2, 6—99

n i

, p

"I

DE LAPSU PR'IMORUM HOMINUM.

( s

$ 166. Primum peccatum raPsus die Lopfus-

s D

; d lt

citur; qui eít aBio prava a primis honünibus quid,

j

ergetrata, qua DEI man-

jj

ex j&du&igue Samf;zæ p

j

L

;

damm

Wä

j

162

($ 166—168) IX. de Lapfu primorum hominttm :

W.

datum voluntaria inobedienta violarunt , eogtie

(re

amiforunt imaginem. divinam, €7 mom modo fe

4J)

ipfos, féd €?' pofleros omnes peccati €7 mortis

TUj

reos feterunt, — Facti triftis hiftoria Gen. c. 3

aCCeI

legitur.

Tb

Claffivcum hunc locum' Gen. 3 Jrteroli proprio

U

fenfu. intelligendum effe, 4) fcribendi genus nar-

rationem referens, ) nexus cum iis, qu:ze ante-

lol

cedunt & fequuntur, c) avthentica Chrifti & Pauli

20 li

declaratio abunde confirmant; Rom. 5, 12 per uuum

M2 |

bominem peccatum in munudum intravit, Joh. 8, 44 dia-

Ti Cfe0

L£olus jam ab initio fuir bomicida. 2 Cor. 11, 9 ferpens

uod

Qui 1o

KEvam decepit fua aflutia; add. x 'Tim, 2, 14.

abfolyt

fi vel maxime dicta hzc in promtu non eflent,

Nec q

ne tunc quidem íatis gravis caufa foret, a pro-

üt ho

prio verborum fenfu difcedendi.

Telicit

Sedu&lor.

$ 167. «du&or €7 fuafor grimi hujus peccati

eQui

prout

Satanas. '

Satanas fuit , ferpentis fpecie indutus. Gen.

fllr 4C

.";26,;

$; 1—5. 13 4) ferpens forutus £f ; D) locu-

tus eft fa/a; c) mulier fe a ferpente decz-

f

qiam coram Deo judice dixit.

- Hoc idem Paulus (de re graviffima agens) af-

N n

ferit o Cor. 11, 3 ferpeus Evam decepit afluria fua.

Crterm

1 Tim.2, 14 waulier decepza deliquit.

Utrum folus ?

fl

an cum ferpente naturali conjunctus, eoque ceu

roblematica

inftrumento ufus fuerit Satanas?

Wio]

quzftio eft. Magis neceffarium ad id attendere,

tentationem caállidam & vi quadam infernali ani-

li

mo fe infinuantem, nec tamen tam validam fuit-

lmq |

fe, quin fuperari potuerit (Jac. 4, 7 refjfire diavo-

IT

lo, & fugier a vobis). Atque adeo homines primi

Jeducli quidem & perfuafi, nec tamen non Lr-

L

dj ,

BERE peccarunt.

*

dUS f

Caufà in-

$ 168. Proxima €7 interna lapfus caufà fuit

&lit

ferna

tens

ipfa heminis voluntas: libgrtate fua abu

D)

m

lapfus.

(vgl

wäæimm

IX. de Lapfu primoMzm homimun | ($ 16g.1 69)

165

t

(vel potius non utens): defle&ens nempe

i j

aDEgo; negligens Legem divinam; infi-

tortt

nuationi fatanice auícultans; cupiditati

0

accenfe confentiens Gen, 5, 6. 11.

Hinc

gragdfacic dicitur, Rom.5, 14. & zzagaxor,

j r

v. I9. add. Cohel. 7; 3o.

]US i

ye, at«

Nulla obmurmurendi jufta caufa eft, cur Ho-

j ul

mo libertate a Dko donatus & labilis conditus

T

fit? Labeudi po[fibilizas abeffe non poteft a natu-

ra creaturze finita,

M

er quam infinite diftat a Dko,

j

feryem

ui folus perfectiffime bonus Matth. 19, 37, &

(uol

abfolute immutabilis eft Pfalm. 102, 28. Jac. r, 17.

4!

Nec aliter tulere Sapientize divinze rationes, quam

j dul

U PI'O'

ut homo ad fummam cui deftinatus erat ($ 152)

felicitatem non perduceretur, nifi per'viam ob-

fequii voluntarit, m /fazu probationis proeítandi ;

prout in verbo Dei páfífim- vira ae smors proponi-

j; j

g Gd

tur, cum monito de boni e/e&ione deliberata, Deut,

X1, 26. 27. C. 30, 15. 19. Pfal. x19, 30. 173.

) lod

g UP

$ 169. Lapfüs ipfe con[ntit in coM EST 10- Forma,

NE fru&jur arboris prohibitze: quem vero

——

T ens) [

externum aéctum antecelferunt varii a£us

yit J

j

W

interni: fides tentatoris afferto habira quo

U

e

j

verbo Dxr veraciílimo dire&te contradixit;

obiemW

al

ïendeïe»

fuperba majoris perfectionis cupiditas; ob-

a

nl

J

livio Derx ac monitorum quae dederat ;

jjdam |

jc d

conatus dependentiæ a Dzo fe fübtrahen-

di; amor fui inordinatus.

Per hos gra-

" nl

dus pleor denique in peccatum comfenfus

T.

exftitit, ut extrinfecus coufummaretur. Gen.

3, 6, 11.

i aþuml

L2

Culpze

(

^ [X

164

($ 169:—172). VXC, de Lapfu primorum homimm

Culps fic fatis gravis magnitudo diftin&te e

u

fingulis ftatus integri circumftantiis oftendi poteft.

n

Lapfus conftabat cumulatis aCtibus internis, iis-

que violetitis , iutegra naiuva pmrjit: coutrariis , to-

J

tum hominern dépravaturis,

illi

$ 176. Tempus lapfus determinari hon

V.1

"emnpus,

poteft: Status tainen probationis, in quo

&t

| primi homines erant, longius intetvallum,

n

h

aliquot certe dierum, videtur complexus

fuiffe.

lum

lo

Momenta oinià cürste expendit b. BeNGEL

b

in ordine zemporum p.2o (ed,nov. p. 17).

COfntr

lund

Sequelg,

$ 171.. Lapfum confecuta funt varia fta«

fiht

tim mala: jactura divinze Imaginis; incli«

quia

lao

natio ad peccandum inducla$ probrofa nu-

h

In

ditas; confcientiz angor ac tetrorj pue

juftit

dor, cum deceptos fe ab feduttore vide-

liünt |

rent; moleflize ac dolores; exilium e pa»

Per p

IN

radifo; créaturarum;, quze hominum uful

hn

Q j

proxime deftinatee erant, ftatus deteriot;

Fl

ipfa etiam mors. Gen. $7724 €. 529

Tüty

Wij

Imputatio:

$ 172. Peccati primi effe&ta funefta ad

dü*m

OMNES Adami POSTEROS tranfierunt;

At

mlbd

Hoc docet clafficus locus Rom. 5, 13 —19;

UI

qui fequentes nervos continet: «) pet

AO

unum hominem jeccaitm intravit in ww

n

dun, v. 12.. D) per peccatum or5 o«

€0nq1

fic ad omnes homines mors petvafit, pet

làle

id quod omner peccarunt,ibid, dj perunius

trans-

16

t :

» | ]X.. de Lapfu primorum hominum ($ 172. 173)

nfle

transgreffionem xgíua judicium, & xa-vdxQi-

potel

pa damnatio n omnes homines venit, v. 16.18.

$, Il

i P (0

£) per unius hominis inobedientiam ii

illi, oj 7roAAoi , conflituti funt PECCATORES

j i

V. 19.

Ita clare Scriptura docet; idque

it qu

a theologis fic effertur: peccatum zálami toti

Allato,

geeri humnano à Deo YMPUTATUR.-

Rationi humanz thefis hzec ignota, & vocabu-

jpenut

lo zmputatio finifre intelle&to eidem omnino fcan-

dalo eft. Sed planus eft thefeos fenfus: a) Deus

Beki

pofteros Adami , quamvis ipfi peccatum Adami non

commiferint, tamen zraólas zauquam peccatorer,

haud fecus ac Ój ipfi peccatum primum commife-

aria f

rint; £) idque fit propzer. primum peccatum Adami,

quia per

eccatum Adami omnes ejus pofteri fine.

s i

imagine

b

ei & cum inclinatione ad peccandum

pafcuntur.

yroi 1

. Jn hoc Dei judicio de pofteris Adami nulla in-

or; p

juftitia eft; a) quia Juítitide omnino eft, eos, qui

re vide

funt peccatores, traCtare tanquam peccatores.

Per ipfam, ergo rei naturam fieri non poteft, ut

mep

Deus illos, qui ex 4damo peccatores nafcuuzur , pra,

Qul UM

non-peccatoribus habeat ac tractet,

$) quia

cum hoc Scripturze afferto conjungendum cft

:

detztt

etiam alterum in eodem loco . ciaffico exftans,

T

juxta cum Jufliia nos attendere jubens etiam

ed Mifericordiain , per quam Deus hominibus, ex

Adami culpa peccato inquinatis, & morti ac

m u

damnationi fübjectis, continuo ita confültumivit,

at

] Wutu

Ut ab Adauo alzero,. Chriffo, tum gratia, tum jufLi-

tie donum, tum viza, per novam impurariouem in eos

j

jl

redundet, Rom. 5, 12 — 19. 1€0r. 15, 92.. M«

:

fterio falutis fide cognito & acceptato, nihil

amplius homini, quod de Deo ac judicio iliius

u^

eonqueri poíüit, relinquitnur. Rom. 7, 24 coll. 25.

i

j

j

$ 1 13- ApvERSARIOS in hac doctrina Zutilfefir,

!va

N

habemus a) eos, qui cum Scholafticis phi-

g

l3

lf)jb-

u

166

($173.174). IX. de Lapfu primorum hominum

lofophicas de peccato opimioner , reljcta no-

"n

tione fcripturaria peccati, fequuntur, &

li

(

nihil peccatum effe concedunt,. nifi quod

voluntaria contra, legem -a&io eíft; . ») qui

Tom

Mofaicam de lapfu narrationem in meram

ltaní

allegoriam convertunt; c) qui fentatorem pri-

hon

Ilj

morum hominum /atanam fuiffe inficiantur;

d) qui hifloriam [apfür data opera finiftris

M ]f/t

dR

interpretationibus detortam , hinc affe&tate

bt te

Tan

cumulatis diffcultatibus , illinc petulante£

dl 1

ludibriis infulfis impugnant; £) qui gravi-

U 25,

taíem peccati primi extenuant; f) quiime

Dener

putationem illius impugnaturi, fubambigui-

gina

tate vocabuli imputatio, fophifmata fua

occultant.

Vati

Utrum autem peccatum Adami pofteris ipfius

dlcun

immediae imputetur, an ediare, ideo quia cum

em

fnt

inclinatione ad peccandum nafcuntur? problema-

9

tica inter noftrates quzeftio eft.

Bem

ts (

DE PECCATO ORIGINALI.

J illf

gtj

Pectcati .

Ttteg

$ 174. Corruptio moralis ac fpiritualis;

originalis

quzs. primorum hominum totam naturam

W.

defmitio,

lg

pervafit ($ 169 /thol.) ad omnes eorum po-

l

fteros naturali generatione propagatur:

Quit

atque ea dicitur PEccATUM ÜRIGINALE;

W

quod eft congenita totiur uature humang de«

Ver

gpravatio, qua quivis homo fine imagine De na-

a

JEitur ,. €7. line abalienatus a bono fpirituali,

fünt

id

,(i

! ari

P

n

($ 174.175)

IX. de Pbecato originali .

167

À l

id plane ineptus, ex adverfo ad peccandum pro-

t &

clivis, eoque ire diving reus eft.

qiod

Clafficus de peccato originali locus eft Exfifien-

) qui

Rom.5,12—21. ubimor: PER PECCATUM fia.

Atera

tranfiiffe diciturad ow N Es homines, quod

i

non de folo actuali peccato intelligi poteft.

Idem docent loca: Eph.2,1.2.3 eramus NATU-

4ntul;

ilris

RA filii ire. Joh.3,6 4uod ex carue nafcitur , caro

efl; Rom. 3, 10. 11. I2 2o& eff. juflus, ue unus qui-

ffettte

dem rel.. Gen. 8, 21 omue figmentum rel.. Pfalm. 5r,

y cum iniquitate formatus fum. Hiob 14, 1——4 quis

jlantt

dabit iuudum ex wumundos nou unus, coll.c. 15, 14.

T

& 25,4.. Accedit triftis ex

perigntia in univerfa

generis humani hiftoria.

qui ff

$ 175. PRriMUM, quod in Peccato Orl- Forina

mbigüi'

ginali diftin&e notandum occurrit, eft pri» privativa.

;ta lt

vatio divinze imaginis; Rom. 3, 23 omnmes

dicuntur PRIVATI gloria Dei.

js ii

Nempe homines in ftatu fuo naturali, quamdiu

g cum

od

funt extra gratiam, carent «) fapientia fpirituali

& genuina Dxr cognitione, Eph. 5, 8 erazis zene-

bra ; C. 4, Y8 obrenebrati animo; Rom. 3, Y1, 17 407

eft iutellizeus : viam pacis iguovaut. D) juftitia ori-

L

ginali, Kom. 5, 16——19 ex uno judicium ad condemua-

ziotiei ; c. 8, 8 qui iu carue futit,| Deo placere uon po[f-

rl

funt; c) fanCtitate, Rom. 7, 18 sonu babitar in me ...

0t1utt.

w[umm

nm p*

Ex hoc defe&u imaginis divinze confe-

quitur ineptitudo ad bonum fpirituale: hoc

Pantuf ]

;INALE!

eft impotentia Deum vere Zimendi, eique

T d

vere confidendi ac obediendi,

Eph.2,1 & Col. 2, 3 homines quales natura

J Di*

funt, movtui im peccazis dicuntur ; Matth. 7, 19 wa-

ii

vucius edere; Rom. 3, 18

la arbor uon poreft 6oflos fi

4

f10/4

-

t68

($ 176

IX. de Peccato originali

20n eff rimor Dei coram oculis eovumy C. 8,7 taro legi

Dei son fubdita efl, uam uec 1d poteff,

p«

Y

pofitiua,

$ 176. SEcuNDUM eftabalienatio a bo-

n

du

no fpirituali, & habitualis ad mala pro-

1)

tem,

penfio; Rom. 8.7 /enfus (tpovnpua). carnis eff

ttpii

inimicitia couira Deun ; Pfal. 14,3 omnes re-

in' [

nf

éroce[ferunt, mon eff, quifaciat bonum,

tlj

Confiftit a) in proclivitafe, ad ertores &

[ lll"l

] lj

temeraria de rebus divinis judicia, 1 Cor.

&b

2, 14 ad fpiritualia pro fFultitia habeuda; 9 Cor.,

10, 4. 5 ad cogitationes C7' faflum qui fé contra

nl |

Doei coguitionem efferts fic Prov. 22, v5 ffulti-

doni

tia alligata dicitur cordi pueri; b)in proclivi-

lr

tate ad peccandum, Rom. 7, 23 video jegem

l

€Oni

in membris meit, repugnautem legi mentis meg ,

j

€7 captivum me redaïäzztgm- legi pi ccati, - qua eft

Fïvi |

in membrir wmeis.

d

Hsec prava inclinatio in Scriptura jdrici«

tur vocabulo fignificantiffimo CowNcuPr-

ij

SCENT1A. Éph. 4 22 doG; effis deponere ve-

lUCi;

Yerem hominem perdentem f per concupiftentiag

N

deceptrices. 'Jac:. 1, 4 quimue femtatur g fü

BY

:

HU

gpropria. concupiftentia allecur,

n

Compárato utriusque dicti (Eph. 4, 23 & Jac,

h

3, 14) eontextu rwTEGRO, evideus fiet, exege-

&n quis vocabulum coucupifceutia de/ SOLA praclis

t

yretatur

virate ad fonfaalia (vel fenfüum voluptates) inter-

» quamvis non falfa fit, tamen longe non

ii ;

affequi

verum Seripturze feufum.

a&h

Hie

IT

169

IX. de Peecato originaki (5 176. I'z?)

Porro tenendum : -1) Concupifcentiam vereeffe

u ini

peccatum , Rom. 6, 6 son amphius ferviamus peccato ;

V. I2 ne regnet peccatum in corpore veffro mortali ad

*ebfequendum ei in. cupiditaribus illius,. C. 7, 5. 7. & pec«

abo.

earum uou no[fem , nift lex dixiffet , ne coucupifcizo vel.

Y

2) Eam effe inclinationem malignam, poten-

tem, operofam. Deut.5,21 verbo ebraico dicitur

TT

eupiditas fe ipfam. accendeus ;; Wom, 7, & cum effemus

WTR n

in covue, affedlus viriofr operofe agebàur im memóris

noflris, Jer. 6, 2 w fous aqua fcaturit , fic pravitatem

ebullit urbs. Seru[alem; Matc. 7, 21. 22. 23 éuzrinfecus

ex buminum cosde prodeuuz male cogitariotes rel, Jac.

ys

, 14 concupifceuria cujusvis propria abflrabis 9 vero

Vnt.

bono d9 pelltez.

vt

Ex hac vitiofitate cohfequitur, ut homo

TU

nil 'po(ïitï nifi peccare. Geu.6,5 & c. 8, 21

| 5 Ml-

fantummodo malum; Rom. 7, 18 jbz'oknm.z habi-

yodite

fare ( 4e bomum.

. Id Scriptura fervirutem peccari appellat, in quam

i bj

TA

connata vitiofitas tandem abeat Joh. 8, 34 quisquis

peccatum facir , peccari fervus efl. Rom.6, 17 eratis

g il

fervi peccazi.. C. 7, X4, venditus jfub peccarum. 2 Pet, 2,

19 4 quo quis vilus efl , ei etiam maucipauus. eff.

ra dic-

$ 177. lfta ulterius feorfum fub titulo 4555j

vCUPr

de Libero Zfrbitrio Theologi antiquiores di- quo fenfa

lucidarunt.

hberom

yrn

Per LYBERUM ARBITRIUM intelligitur ea facui/-

vel capti«

vium €g

Wntim

zas auimi, qua bomo, que imtellectui offerunzur , co-

rgfim

gnoftere ac dijudicare , d?? voluntate. [ua. ea, quorum /þg-zmm Ji;..

é&onitas iurelleciui coguisa eff , eligere , appetere , Gg'ex-

Jequi pozeft.,.

&U

DoGrina noftre eccleliz de iibero arbitrio ad

T.

;ria yotillimum aflerta redit :

j W-/['

:

L $uperfums im bomime lapfo Liberi Avbirii vires

j

jn rebus uaimralibus , civilióbus , moralióus; uec non iu

o5

aHibus pedagogicis ^ circa media füluris -xe&,u exierno

s urpanda.

L5

H. He

fiic

170

($ 177-178)

IX. de P»ecato originali

IL. He tamet vires per lapfum valde delilitate funt,

1

t

tum quoad intelle&tum , tum quoad voluntatem.

II In fpirinalibus. aflionibus Liberum. Avbirrium

——

fii

plaue mibil efficere poteft : homo fuis viribus fine»

gratia Dkr »on inrelligere fpiritualia , non eligere d*

apperere bonum fpirizuale, nom exfequi bonum propofi-

Uf

u poteft.

Hinc Arbitrium hominis : rebus naturalibus li-

du

berum, in fpiritualibus forvum. &* captivum. Noftri

Y

dixerunt: formula hac sERVvr ARBITRII, intelli-

gentes zmporentiam Deumn sALUTARITER coguofcen-

lj

di, eaque volendi 4* facieudi, que Deo grara funt,

p

conjuuctam. cum proclioitate ad peccandum. « Haec quo-

ad rem eadem funt cum modo diCtis S. 75. 176,

üt (

& egregie declarantur in Lxpxss noítris Svwso-

LICIS compluribus locis: quibus jungi poteft

f0f

viribus bumanuis.

CuxkwNrTIUS in Loci, loco de libero arbitrio fen

h

k

:

$ 178. Pervadit hzc corruptio fofum ho-

z Subjeäïum

inhefionis ; mine , quoad omnes partes & facultates.

XIf

3d1

Eph.4, 22. 23. 24 dicitur nowo vetur; Ebr.

]ror

32, 1 dicitur dàjuzpcía, éuzrepigamoc, undique

tj

dm

omnes vires, & membra, ac torum hominem

fl )

4

occupans; Rom. 3, 13 — 18 enumerantur

Ym

partes & facultates hominis, quze omnes

vitiatg fint.

£

(

Primario quidem fedem habet is amima, Gen.

til

6, 5 oxiie figmeutum cordis malum. Marc. 7, 21. 22.

ex corde bominis prodeunz tale cogitationes, Yph. »,

Qu

jfeécimus volitioues caruis, In corpore eft fecunda-

rio & per participationem, Rom. 3, 13. 14. 15

h

fepulcrum parens ef guztur. eorum rel.— c. 6, 12. 13

li

memóra fiunz infirumenza peccasi; C. 7,23 lex peccati

eft in memóris ; 2 Pet. 2,14 oculos plenos adultera babent.

jl

intime nature humanz

infixa hzret hzec

10

corruptio: fed Natura hominis ipfa quoad fub-

[

Jlantiam, non de(init effe Dxrx opus, Pfalm.

i

139

E

IX. de Poccato originali, - (S lj8—1 go)

171

fit,

139, 145 proinde Peccatum originale non fübftan-

Il

tia, fed accideus et, quo Dei opus intime & pe-

^jtf

nitiffime corrumpitur.

fme-

T2

$ 179. Peccatum hoc ineft orànibus in £? extere

y-

univerfum hominibus, quotquot fecun-/onir.

it l

n

dum naturam propagati nafcuntur. Rom.

od

telli«

& 19 fofus mundus JDeo obnoxiur ef/; Hiob

Jctll

144 quis dabit purum ex impuro; Joh. 3, 6

Áint,

jj-

quod ex carne matum eft, caro efl ; idque ita,

[[61

ut ommes ex cquo corrupti fint. Rom. 5 23

(0-

non eft diférimen ullum, nam omnes petcaverunt,

otelt

1377

Hinc folus Chriftus corruptionis naturalis ex-

ers eft, quia miraculofe conceptus Lüc. I, 35

&

inde ab urero snatris. Deo coufifus Pfal. 22, TO.

li ho

Ad communem vitiofitatem accedere per pro-

ximos párentes poffunt alii connati habitus mali,

|Le5,

ad. certa quzedam vitia majorem, quam ad alia,

proclivitatem adferentes: ipfa autem boni caren-

j bt.

tia & proclivitas ad omne malum, in omnibus ea-

i

dem eft. Omnes funt fpiritualiter mortui: omnes

non fomiliter quidem , fed tamen «equalirer tmali co-

j

tam Dxo Pfalm. 14, 2. 3.

nut

$ 18o. Ex univerfali illa. corruptione Ef/z&u;.

n

confequitur morr, Rom.5,12. tum tempc-

(e

ralis 1 Cor.15,22. tum fpiritualis Eph. 2, z.

2

tum damnatio zterna Joh. 3,5. idque non

;c 2,3

ynda-

per modum calamitatis merze, fed ex ju-

4 It

ftiffimo Dei judicio, Rom, 5, 18. 21.

[Q. n

ectuit

Homines nafcuntur indigni gratia Dei Eph.2, 3

W;:.

filii ires 0) inepti ad vegnum Dei Joh. 3, 3. 5 , unde

non effugere poflunt damnationem zeternam, nifi

d

er mifericordiam Dei gratuitam, per mortem

;

a

ve re-

Mï:

nguinem Jefu Chrifti , per converfionem fi

gene-

r

172

(f 181.182) IX. de Feccato originali

e

nerationem & fidem a Spiritu S. excitatam.

Ti

ü

zc diferte conjunguntur Rom. 3, 23 coll. 24. 25.

UA

af

Propaga-

$ x8t. Corruptio hec. homini NATURA-

pet

fio malu-

161

ralit,

L1S £f, propagata quippe a parentibus

i

in liberos, per generationem. Joh. 3. 6

aQ

Q

Tf

homines ideo caro funt ; quia nati ex carnt ;

Eph. 2,3 omnes nafura filii irse.

&i

^

lo

Pfalm. 51,

7 David iu peecaro genitum (e fatetur

$

&yï

F. 58 4 impis jam ab urero- alieni fadli, falfiloqui iu«

de a venire matris abevrare dicuntur.

Í1dem innuit

]e

fhoQo

locus Gen. 5, 3 de Adamo, qui in imagirie Dei

beta

conditus erat, nunc ad [uam zmapiuem filium gi-

gnente.

Agnovere id etiam prifci Sapientes,

56

amici Hiobi c. rt, 12. 15, 14. 25, 4.

Ceterum. obfervandüm, Scripturam, que, de

RE IiPSA clare & perfpicue loquitur, ng wopo

ie

propagabilitatis nihil docere.

tj

Iuratio,

$ 182. Peccatum originale hominibuä

AT,

tenacitate pertinaci ad mortem usque in-

1iéfa

bxret, Rom. 7, 21 maliun mihi adjacet, Klebr.

l.

12,1 dicitur peccafum ivzrepigaaov , facillima

g

tireimcingems , praefentaneuni periculum ob-

T

jicï ens.

f

Ín zrregemitis plane domfriïum obtinet Rom. 7s

5.-8. Eph. 2,3. omnesque eorum actiones contas

L7)

if

minat Tit. E, 15, donec

f

e ipfos perdunt c

arnis

W

arbitrio viventes Rom. , 13. I&ph. 4,22, Gal. 6,8.

In comverfa de vegenitis 2) Peccati originalis rea-

D

1»4: füblatus eft in juftificatione, per plenariam

ececatorum rem

inlOnem

H

üt

;

Ijoh. i, 7.' Píal. 32, I.

t

) demium tolitur in Converfione & Renova-

tione, Gratia Naturam fanante 1

Pet.2,24. Rom.

)

$. 2. €.6, 14. Pfal. 5I, 12.

c) manet tamen ;pfa vi-

um iubinde afficiens Ebr.

£iofitas , renatos quoad fen,

12 1. 2Cor. 7, z.. fed refrenanda , fubjuganda, im-

Q]

Tmi-

i

"

k

173

IX, de Peccáto origiw&li. : | ($ 182. 183)

3A

xninuenda, &t motuüs pravi debiliores fint Rom.

H

.6, 6. 12.

d) Ex hac vitiofitate bonis renatorum

aCionibus «dbereut mozus inovdimati do defeus,

Rj

perfe&tionem fanCtimoni& impedientes — Gal. 5,

*

e) hinc reii

|bus

Y6. 17. Phil. 3, i2.

quizé Peccati ori-

inahs «om fumr ves indiffeveus, fed in renatis &

'3)6

L

anctis quoque, fünt vere peccarum, indigens gratia

Chrifü, ut non imputetur; & gratia Spiritus San-

AW

€&i, ut mortificetur, Rom. 8, x. 13.- Gal. 5, 24.

ldeo f renatis continuo in tota vita vigilandum

eturs

& pugnandum Eph. 4, 22. 23. 24. Col. $, 5— 19.

ti if

De fomire quzftio motà elt, quando, & quo-

nuit

modo,; exftirpetur: Nobis fufficere poteft, id in

; Däi

beata inorte Wieri 2'Tim. 4, 18, Eph. 5, 27. Phil

n g

p6

N

enes,

$ 183. Diífentiunt a nobis: 1) qui aper-

iutuhefs.

u de

yod

te negant Peccatum originale, hoc eft cor-

ruptionem IPSIUS NATURJE noílrze HE-

nibus

REDITARIAM, à lapfu Adami, per ge-

* il

&erationem , in omnes pofteros , propagae

cebt.

tam; 2) qui illud in /o/a careztia jäg/iïtïæ 0ri-

ari

ginais penunt, que füpernaturale donum

yfl 010'

iueritj 3) qui in nàtura hominis lapfi re-

Jfiduas effo diberi arbitrii vires ad bouum . fpiri-

m n

tual; & fui converfionem , contendunt; 4)

contae

i

Qui concedunt quidem aliquarm neturte &gri-

iü. 698'

Tudinem;, fed qu?e mere calamitatit non peéce

jis r

Caü poema digni, rationem habeat; 5) qui

;nüïiäm

tontupAfientism, przfertim qualis in baptb-

a 35» ;

lgt

ïgatis & juftificatis invenitur; zegaz? vere

: I

j

& proprie peccatum effe; 6) qui /edem origi-

E

jf

änsl

nalis peccati in facultatibus animae jnfs-

j lm:

rriofis

-

174

(S 183—185) IX. de Pecrato o;-igiyzali

34

rioribus, aut in corpore affe&ibus pravis

]i

25111

corrupto,; ponunt; 7) qui chriftianorum

pm

infantes /antlos na/i, aut certe nihil eis in-

b 9 [/7]

effe ftataunt, quod ceu/pe dammabilis ratio-

Dit

LUV

nem habeat.

x it

Conrroverfia Flaciaa , per FonMULAM Coxcon-

hi

]

4

1

DIX artic. I compofita, magno ecclefiz;| bono

[

conquievit.

i,

TET

DE PECCATO ACTUALL

L

Tiofes

DI

P. afhua-

$ 184. Concupifcentiz? nobis connatze

fociet

lium defi-

actuofitas (S 176) continuo per peccata

1Reg

qiitio ;

m

attualia fefe prodit, PEccATUM ACTUA-

j

LE eft quilibet affio vel omiffo cum Lege di-

ml

vina pugnans.

A&io generalius fumth comprehendit etiam di-

(1)

€&a, cogitata, internos ànimi motus ; primos quo-

lere d

que & fubitaneos (S 163), Rom. 7,5. 7.

1em |

Nomina ;

Nomina fcripturaria funt: peccazum ; zramsgre[Jro $

lapfus; apoflafa; iniquitass perfidiay vebellio; preva-

Ifem

vicario: itemque opera carnis ; operg tenebrarumi; ope«

lim

va diabalis opera hortua : quae omnia fignificantif-

fima funt.

ls

W.

Ü

hi

At

$ 185. Causa peccatorum a&ualium

,

immediata eft 1?SE H0Mo0; fecundum na-

|

"

)

Caty

D

turam fíuam intime corruptam agens,

€üs

Marc. 7; 21. 22. 23 ex corde homimum ]Jf'OdBlMt

Dey

male cogitationes xel.

Varia quidem alia intervenire poffunt.ac fo-

erSq

lent: ignorauria, Eph. 4, 18. 2 Pet. 3. 5. Luc. 23, 34-

lü

prajudicia pra&tica Sap.2, 11. Eph.2, 3. Rom. 12, 2.

sbalieüario d* iuiticitia tieuris adyeríus Deum Col.

p

l, 210

IX. de Peccato a&uali

($ 185.186)

175

Ws

X. OT. imperus paffionum jac. Y, 14. 1 Joh. 2, 15. 16.

Of. 7, 21. peccaza alia antecedentia r Tim, 6, 10.

lum

2 Sam. 11, 4. 5. coll. v.14.15. c. 12, 9. conufuerudo

prava Jer. 13, 23.. malitia babitualis Rom. 2, $. Efa.

| i.n-

$» 9 orig. Pfal. 8r, 13.

WU

Diferte etiam. Scriptura commemorat fagge/fio-

nes Sarane Y Poral.22, 1. Joh. 13, 2. A€t. 5, 3. qui

in impiis officinam fuam habet Eph. 2, 2. 2 Cor.

(CORe

4»4. 2 lim.2,26. 1 Joh. 5, 19.

bono

Accedunt muudi ScANDALA; hoc eft, a&iones

male, quibus bomines aliis bominibus vel YyRRANDE,

vel PECCANDI autlores funt. Matth. 18,2 ve mundo

ob fcandala. DANwTUR per exempla mala; per fer-

inones pravos; przejudicia practica ftabilita; per

mandata; auCtoritatem ; confuetudines pravas in

t

focietate vitze inolitas. x Cor. 15, 33.. Prov. x, 10,

1

(atd

1 Reg. 11, 3. 4 C. 12, 28. 29. 30.' Prov. 22,24. 25.

Rom. 14; 13. 1 Cor. $, Io. 1x.

TUv

$. 186. Peccatorum ^ affualium: varium V& Species

g d

varia.

multiplex di/irimen eff..

(1) Peccatur vel comwnittendo a&ionem

mdl

qu

lege divina prohibitam, vel omittendo a&tio«

nem lege divina praeceptam.

( 4

Peccaza. commiffionis yagis in oculos incurrunt

P?(ä'(ï

1 Tim. 5,245;. fed nec omiffiouis peccaza levia haberi

; (*

j j

debent, Jac. 4, 17. 1 Cor. 9, 16. Matth. 25, 18.

19.45. pleraque enim habent fequelas funeftas in

infinitum duraturas. Hebr.3, 17—19.

l

jatf

(2) Ratione obje&i , quod immediate pec-

n no

cato violatur, peccata fiunt vel contra Deum,

geusw

ejusque Jura, & officia immediate erga

Odelmt

Deum obfervanda; vel coníra proximum,

ejusque perfonam, exiftimationem, fortu-

T

nas; vtl coufra mos ipþ!, quoad carpus ;

93»3';

animam, valetudinem , vitam.

f^

(0.

r3 FOI-

m

X

176

(5 186) « YX. de Peccato aBiuali

Formaliter omne- peccatum eft contra Deum,

Gen. 39, 9 quomodo malum bos ingenmy. committam , de»

coxTRA Dxuw peccein ? Pfalm. 51, 6 tibi , zi« foli

feccavi,

Ojellive etiam mediate contra Deum pec-

iri

cari poteft, Luc. to, 16 qui vos conremnit, M com-

genit,

Attus comtra nos aut alios commitli 2eque

Ihori

peccata fünt, ac illi contra Deum, & 1interdum

ao

Oomnino graviora. 1 Cor. 6, 18 fornicator in proprium

eorpus peccot ; Prov. 8, 36 qui in me peccat , ledir ani-

3b

eman fuams atth. 18, 15 frin te peccaveríz frater tutif

Ya y

(3) Prseter pectafa, quse per fe legi res

M.g

lm

pugnant, dantur etiam jeccafa per accidens,

[nte

qu» funt aétus in fe quidem non mali,

iit,

fed qui per principium, finem, objectum,

h

a

circumftantias, vitiofi redduntur. Matth.

(6

6, 1. 5. 16.. Efa. 1, 11—15. Pfal. 109; 7.

Vad

Prov. 28 9. Hagg. 2515 (al. 14)

ell t

14. 23-

y

0Cf

Lucem hinc capiunt quzftiones de ediaphoriss

& de virrünibus irregenitorum , quousque peccata

f

5

dici queant.

Quj

ll

(4) Si animus agentis fpe&etur, peccatum

hj

eft vel voluntariun, quod ab homine prohi-

$1

j

bitionis gnaro deliberate peragitur, Luc.

lj

aC

»»s

12,47. Rom. r, 32. Num.15, 3o. Pfal. 19;

VEN

14 (orig.). vel envoluntarium.,

pi

J

Peccatum involuntarium iterum .du'plïcïs 'ge'ne:-

b

l

ris eft: (x) Peccarum ignorantie , quod cominitti^

tur ab ignaro vel legis Luc. 12, 48. vel facü Gen,

Ptj

20, 3. 4. 5.

(2) Peccatum pracipirauzie , quod per

vim aífectuutm

infirmitatem ,' inadvertefitiam ,

Venia

€ommittitur, Gal, 6, r. Pfal. 19 13. &. 106, 33*

&ïlf )

r

W

»

(5) Si

]X. de Pfcmtq a&uali

177

(5*186)

DQ*J '

(5) Si a&fuum in peccando fibordinatio fpe-

i,

ih fl

Getur , peccata funt ve/ interna, quae in

n pee

intelle&u , voluntate, imaginatione , me-

p a.

iNue

moria fiunt, Matth.9,4. c. 5,28. c. 12,85.

n

2 Cor. 7, t velexterna, quae & ipfa quidem

pmpmm

"T

ab interno aliquo a&u incipiunt, fed foris

fer tll

vel verbis vel factis confummantur Jac. 3,

g re

2:6. 9, ]udz v. 15. Matth. 12, 34 —737-

Rom. 6, :9.

TOU

Interna ideo maxime periculeía, quod occulta

mll

funt, & perízpe ne quidem smnofcuntur. Rom.

»')effümi

y.? 7. Pfalm. 90, 8 (erig-) & 19, I3.

Niuti

(6) Peccata etiam in mort-alia & venia-

BU

lia diftinguuntur, PEccATUM MORTALE

Rom

eft tale peccatum, quod ab homine regenito

promretice comtra confHientiam. admi[fum, ipfam

ii

Jide, vita [pirituali, €7 fiatu gratig - privat ,

apud irregenitum vero mortem fpiritualem tOfiti.

24

[

U

af, €9 meatum dammationir qucet, Rom.

occatim

8, 1'3-. I Cor. 6, 10. Gal. 5, 21. x Tim, r, 19.

? pïühi'

Apoc. 21,8. Ezech. 18, 24 26.

b Lue

VENIALE PECCATUM eít, quod ab re-

pigd.

genito involuntarie admiffum, €7 contimuo feria

refipifcentia agmtum-, gratiofe proþter C'hr;/iurm

phc

is

| O

mmliu

vemittitur. Rom. 8, 1.

(0)

J fitü

Non datur peccatum, quod in fe & ífua natura

* g

veniale, aut venia dignum fit. Gal. 3, 10 ealedi-

;i

*[aüm

&us pronunciatur ,

qui non 18 omnibus precepus maus

o

Jerir; Matth, z, IQ qui unum e miniuis precepris fol-

Wir, MHWIRUS 02 veguo calorum futürus ; jac.2, 1o

q":

"b

($ 186—188)

178

/

!X-. de Peccato a&uali

/swqui im uuo impegevir, torius legis violate reus eft,

qu

V Quodvis igitur peccatum , ne minimo quidem ex-

U?

cepto, meretur mortem five damnationem zeter-

nam, quam non effugient, qui in ftatu increduli-

Il

tatis perfeverant, Deut. 27, 26. Joh. $, 36. c.8,

2I. 24-

U

quam

Regenitorum peceata non in fe, fed tantum per

e m

aceidens venialiafünt, per gratiam nempe Jetu Chri-

füi fide retentam, cum perfona peccans continuo

g

lt

feria poenitentia illud agnofcit, apud Deum ve-

Cat]

p

niam deprecatur, & ne quid tale pofthac fiat,

follicite cavet.

$in ab regenito segliganrur , &

hinc multiplicentur: ipfa quoque evadunt morta-

[:

lia, quia jam eonfenfus & proæreüs accedit, Jac.

DCl

I, 15-

prop

Peccati

Q 187. Fieri poteft, ut homo in a/em

tam,

alieni par-

etiam. peccati. participationem veniat: quando

€not

dicipatio.

newpe con[entiendo , adjuvamdo, fuadendo, ap-

fion

probando, aut certe mon impediendo. (cum pote-

Átrnij

rat at debebat), peccati ab altero commiff caufa

d n

wioralis ff , cui 2eque tanquam au&tori im«

Ixe

Detm

putari jure debet. A& g, 1. Rom. n 32.

45 101

Pfalm. 50, 18. Joh, 11, 5o. c. 18» 14. Eph.

MT

10 &

5;7. 19am. 33 13*

A

Huic periculo participationis alieni peccati

10 1

omnes quidem , fed precipue illi funt expofiti,

j

qui aliis praefunt, Exod.32,91. r Tim.5,22. nec

li

Iti

non qui fünt pmiwi auGores fcandali, poftjuam

hg li

femel datum eft non facile amplius tollendi, &

Vg

poft auéctoris fuüi mortem etiamnum aliis incita-

mento ad peccandum futuri. 1 Reg. 15, 30. 34-

j

* Ebeato-

bt

$ 188. Dantur cRADVS pettatorum, fe-

71 gra-

cundum quos a/ia aliis graviora funt , Ezech.

Üon,

. daus.

D

16, 47. Joh. 19, 11. 1 Tim.5,8. 2 Pet, 2, 20.

« li

qui«

IX. de Feccato a£ftali

($ 188—190)

179

u ij

T e«

quibus etíam ex juftitize divins regula di-

telet-

verfi penarum gradu: refpondenr. Matth;

dul

68

11;22. 24. 1.uc. 12, 47.48.. Apoc. 18, 6. 7.

4Eflimautur. gradus peccatorum, ex perfona in

quam peccatur: ex re, cui detrimentum inferturz

m

p Or-

ex ma'orum, quee per peccatum exfiftunt, ma-

mntinto

gnitudine ac multitudine: ex deftinata, qua pec-

i Ve

catur, malitia:

peccati.

ex petulantia: ex continuatione

, fiüts

n&

norta-

$ 189. Peccatorum gravium notabilis Peccatum

t jie

fpecies eft PEccATUM CLAMANS, quod £lamans,

proprer injuriam gravem innocenti illa-

l Hü!/li

tam, aut humanz mature dignitatem

enormiter violatam ; Dei longanimitate

qmwdü

i,

non ita ut alia tolerari poteft, fed Jéveram,

y p

terribilem, ac fiepe repentinam àn hac

:w'tq Uifie

[ um

di&am provocat.

tfi Ilf

Exempla peccatorum,

quz in Scriptura ad

Deum clamare dicuntur,

funt: homicidium (Gen.

h 39"

4.1O. defraudatio mercedis Deut.

24, 14 fq. Jac.

5,4. rapina Hab. 3 (e£r. 2),

II. vexatio & o

ref-

rl

Ej

1io eorum, qui externa ope deftituti fant Exod.

9: 7- €- 22,23. peccata fodomitica Gen. 1g, oo.

19, 13.

Quibus exemplis inter fe collatis ervi

yetttti

Kpoflü ,

poflunt more geuerales, ad pl

"ra quoque peccata

?. ne

applicabiles, ad illa fpeciatim

» Quibus peccazorum

enenfura expleri dicitur Gen,

15, 16. Matth. 25, 32-

j

X Theff. 2, 16. Hof. 9, 9 orzg,

Apoc. 18, 5.

nd, *

5 incib

$ 19o. Summum pravitatis gradum ha- Peccatusm

M

bet JPeratum in spzrztum Sant&um , cujus no- 75 »piri-

lll fe ;

tione accurata cum maxime opus eft.

: :tuym«San-

TMM

po

PEccaATUM 1N SPiRITUM SANCTUM

]

0

eít blafp/zemz'al Lmalitiq/a conira gratiofas opera-

r

M 3

&ones

180

($ 190)

IX. de Petcato a&uali

liones Spiritus Santli , coujuntia cum promretica

t

lon

abnegatiore €9. tuféGlatione veritatis antea cogni-

l(lf;'þ/

iy ex mera malitia,.ad impedieudam etiam alio-

ii

jl

ei

rum converfouem, -

& lo

Notionem hanc loca claffica exhibent Matth,

ügitu

D]

12. 24—32. Marc. 3, 22—29. Luc. 12, ro. ubi

dm[n', |

Pharifzi, miraculi in dzemoniaco editi fpectato-

res, blasphemize hujus aut jam a& vei, aut (quze

at

1

0

quorundam e Noflris fententia eft) in via & peri-

h

culo peccatum illud confummandi conftituti fuiffe

QU m

Aeguntur.

Thatür ,

2. Objetlum hujus peccati eft ceconomia Spiri-

e1ll

f!rnmam

tus Sancü , regnum Dei efficaciter offerens. Matth.

12, 28 fí demonia per Spiritum Dei ejicio, pervenit

lint,

fitater

ergo reottim Dei ad. vos.

3. Lorma eft repudiatio malitiofa operationum

Comm

Ts e

Spiritus Sancti; comprehendens a) fuppreffionem

conviéctionis, quae adfuit; £) prozereticam abne-

perhi

cationem veritatis divinze, fuffcienter manife-

poffc

ftatoo; c) contemtum, per injuriofas calumnias

feccatt

& blasphemias palam declaratum. Marc. 3, 30 4i-

t

cebaur enim , [pivitum impurum baber.

(id^

à. Fimis, quem peccator hac blasphemia inten-

T qui

dit, eft, impedire & fuam & aliorum converfio-

liderin

nem. joh.3130,20 demonium haber, QU1D EUM AU-

Cetti «

piris. Conf. ACt. 13, 45. 1 Theff. 2, 14. 15. 16.

tomm

altera vi«

5. Tale peccatum meque in hac neque in

r2 remiffu iri , Chriftus edixit Jocis cir.

Irremiffr-

fi

bilitatis vatio (ita eft a) in mmedicabili malitia animi,

rü:]l a/'

eo usque depravati, ut contumaciter media gra-

tiz; repudianti nihil amplius fuperfit, per quod

Wx&g

ad poenitentiam poffit perduci;

)) in arrocitate

a.

calumniz & injuri:e adverfus facratiffimam Gra-

tizc Oeconomiam.

0ln

6. Ab [fohs phavifeis peccatum hoc commiffum

M t

effe, non eít probabile. Chriftus enim ad phari-

fweos quidem, fed formula generaliore, dicit,

I

$$ &ày QUICUNQUE dixerir blasphemiam contra Spiri^

Hed

zum Santtum rel, Matth. 12, 32. Marc. 5, 29. Luc.

j

0

12, 10. ex quo patet, peccatum hoc ab alii$ eriam,

t

IX. de Pretato atiuali

($ r90. 191)

18f

if

& quovis alio tempore committi po/fe. Vnde

loca Ebr. 6, 4—8, & c. 10,26—31, quzx de re-

'gIII'

lapfu totali, polt perceptas gratiofas operationes

Vj

Spiritus 5ancti, in ftatum malitize regnantis, pro-

Y

ie aguüt, commode etiam huc po

fi

i

iunt re

fe:ri.

b

e loco 1 Joh. s, r6 ubi de peccato. ad morzem agi-

agitur, res minus explorata eft.

vï?iüwlk.

»u

7f Ncmzjzz temere a mobis peccatum boc znpiugenu-

dum, quia nobis conftare non poteft de à'terius

lato-

(que

animi ftatu: nifi quod noftrze zetatis phaenomena ,

in protervo ceriratis divine contemru & irrifione,

peri-

ullfe

qu:ze nulii calumnize contra Scripturàm, quin evo-

matur, parcit,

juftam íollicitudinem " afferant.

De illis, in quibus chbara&eres fümm:ze illius & con-

t

lat

Jummare waliti: non omnes conjuactim manifefti

funt, abftinendum judicio, & res tota Deo, ve-

arteti

ritatem fuam a contumeliis injuftis vindicaturo,

committenda; continuato interim quantum penes

Qul

onett

nos eft, teftimonio veritati, contemtilfimze licet,

perhibendo , & hortaminibus: íic enim praxis

qye

nni

apoftolorum in media gente incredula, in qua

peccatores hujus commatis haud dubie 'rant,

mnfflS

evangelium tamen prazdicare non delinentium

p d-

(ACt. cap. 2—26) nos docet.

Ex adverfo ili,

in quibus follicitudo de falute animze, gratize de-

i

fiderium, .fanctum propofitum deprehenditur,

veri

y A

certi efle poffunt, peccatum hoc ab fe non efle

commiffum,

16

i v

$ 191. Quamvis ommnes liomz'm&' peccato-

Subiethum,

retii ^

omnes f«

(jb

ruim athualinm. rei fiant, Gal.3, 22. [ac. 3, 2.

^

Winef.

i n

1Reg.8,46. Prov.20,9. Cohel. 7, 21. Rom.

t qU.O

l

3:9—20. nec renatis exceptis, 1i]oh. :,

;trocild'f

m Ur

8.1o. Hiob g, 2. 3. Pfalm. 130; 3* 143

35

.nm[ uJT!

j

id tamen inter eos intereít, quod Kegeniti

J

Ti

n

per Spiritum Sanctum peccato refittunt,

c"l

, jpni

ne dominari .pq(ïic, Rom. 6, 14. 8 13.

j

1 Joh. 3; 9.

"LUM

M 3

Non

182

(5 I9I.192) lXu de Pectato a&fuals

Norm renati Vero , qui etiam carnales, impii, ivré-

juli

lod

ligroft (uvefsis) , peccarores (fenfu ftricto), & col-

fii

lective mundus im malo jacens ( V Joh.s, 9 ) vo-

cantur, fvnt fcb peccati dominio Rom. 6, r6.

D7

Z2C., 21.

Hinc in univerfum, quamvis mon eodemi

[7

miferi funt.

TWeCtt

siodo ,

Nonnulii impiorum peccato

ita ferviunt, ut fübinde morfus confícientize fen-

lus

tiant: hi quamdiu veris contra peccata remediis

f

(

^

non utuntür. vitem inter angores degunt, in zi-

more fervili. Gen. 4, 13. Efa. 57, 20. 21 coll.14—19.

L

4l pravitatem animi ac vitz, fimulatione vir-

Jitn

tutis tegunt : ZAypocrifi íe & alios decipientes.

Luc.16,1:5. Matth. 23, 14. 23. 25. 28. — 4ii: funt

Tor

aperte impii, quidvis fibi indulgentes, Deum

(illty

non curantes, ex peccato in peccatum, eoque &

tll

in exitium vuermntes.

om. 6, 19. Pfalm. 50, 16—22.

litryy

& 69, 28. 29. Efa. 30; i. Matth. 7, 13.

D7

Ex crebris aCtibus malis gignitur confuetudo

p

peccandi, five babituale peccatusi, magnam vim in

animum habens ; Jer. 13, 23. 1 Reg. 21, 20.25. cujus

[

exftantior gradus IxNpuRAT:O0 elt, Pabitus animi ,

]i

quo peccator pofü gratiam. DEI perninacirer. excuffarm

gui,

iti peccaro occalluit. Pfalm. 81, t3. Hofe. 9, 12.. Hebr.

4,13. Rom. t,28 —32. Hujus periculofiffimi fta-

D

tus notze funt: a; depofito pudore, peccaro gau-

j"ïlguæ

dere d gloriari, Efa.3, 9. ) invitamentorum a

p

poenitentiam aullo amplius fenfu 2íüici. Eph. 4,

Tas,

X9 (gr.) 1 Tim. 4, 2.

646

Mr;]m

FPetati

— $ 192. Confiquentia cujusvis peccati for-

?L g

faquela :

malia funt':

mmc [

eulpa,

(1) REATUS cvrxPz; live imputabili-

(

tas, quze eft moralis nece[fitas, quais , qui pec-

t?'yh

li

cavi£, evitare mom potefl, quim pro eo habeatur,

D

qui legem divinam violaverit, €7 in jura DEO,

juflo judice, vocetur.

lg

Rom. 3, t9. Deo aádies obttoxius eff omnis mun-

Tif

ufl

i"f; I Pet. 4, 5 rariouem veddeuz €i, qui n

judi-

— ]X. de P:ccato afïizali

($ 192)

183

n

judicare vivos d morruor , ACt. 24, 25 differente Pau-

' Col«

lo de juflitia, d»* coutiuentia, do* futuro judicio , zer-

YO«

vitus Feliv; ACt. 2, 47 audito, Dominum a. Deo fa-

I6.

&um effe buuc ipfum fefum , quem illi 1à crucem egif-

2271

fent s compunéli fuur auzmo. Pfalm. 143, 3 ue in jus

mecum venite 0. jebova: nam coram :e uon abfolverur

(ato

n

ullus vivens.

medi

(2) REATUS POEN m; qui eft necefftas

regatuy ,

f 1

.-]9

moralis iram DDEI €7 penam geccato. debitam

o VII

Jübeundi , ejusque juflitiam agnoftendi.

ntes,

font

Rom. r, 32 Noruut us Dei, quod qui zalia mala fa-

)eutn

ciutit, tnorte digui fiuz; Dan. 9, 7 zibi Domine juffitia,

x

nobis pudor. faciei ; 2 Paral. 12, 6 proceres d& rex bumi-

-220

larunt fe, diceutes juflus efl SJebova; Luc. 23, 4X

merito boc fupplicio ajficimur , digna futlis neftris acci-

etido

pinus.

m m

(3) Macura; five labes, qua peccator macula ,

cu]US

anitty

DEO difplicens, " amore ac favore DEI indi-

7

gnus, €7 ommino abominabilis eff.

Hebr,

Ti Qtä'

Efa. 59,2 iuiquiates veflre vos a Deo veflro dis-

jp p

jungunt; Píalm. 14, 3 omues recefferuut , omnes una

utti äd

putidi facti funz.

Hinc peccata dicuntur xvPuRI-

TAS, inquinans hominem Matth. 15, 19. 20. Efa.

Phl 4,

64. 6 facli fusmus ur immundus mos omnes ; "Vit. I, 15

commaculata eff wens eorum d con[cientia; Rom. 6,

91 quem rum frutium percipiebatis eorum , quorum

j fif

nuüc vos puder.. add. 2 Cor. 7, 1. Jac. 1,21. C. 4, &

tabi

l

(4) PozNA; qux generatim eft malum peua,

trifie, quod peccatori a DEO judice ob demeri-

[

fum peccati infligitur ,^ ad San&litatem ac. J ufhi-

j

J

l

tiam demonfirandam, €7 vindicandam aut&toritatem

p

legis diving. Exod. 20, 5.7 uomn impunem .di-

mltet Tehova eum xel.

Malum

j

M 4

judf'

($ 192—194)

IX. de P»ecato a&uafi

184

Malum trifte, quod peccatori propter peccatum

V

evenit, in Scriptura dicitur a) woRs Rom. 6, 23

H

tum zemporalit cüm preeviis afflictionibus; tum

JEirstualis, privatio beata€ cum DEeo eommunio-

&

nis; tum qua in Scriptura mor: feeunda (commu-

niter ererza) dicitur, peccatorem penitus a com-

ten

munione cum Dgo, fine ,ulla fpe gratize, exclu-

dens;

Til

£) XRA Rom. rz, 18. c. 2. 8. 9.

C) MALE-

picT£O Gal.3,1:0. Deut. 27, 15—26. Jer. 1,3. .

Interdum quidem tantum appellatur C«« detri-

phl«

ftd

menum Matth. 16, 26. zauXaw perditio Matth. 7,13 gr.

Phil. 3, 19gr. 9XeSpos zuteritus v Tim. 6, 9. fed (quod

fl

probe tenendum) dicitur etiam 9/«y , jus, ulrio yupr-

tand

Yeng

cis 2 Thelf. r, 9. käïxauazgwloe Rom. 2, B. xpium M

xa oxouuo. fententia condemnans Rom.5, 16.. damnario

N

coni

Marc. 16, 16. quae locutiones manifeftum refpe-

Ctum ad Deum judicem & demonítratam AB rsso

licg

Juftiiam habent.

llïzferlaa

$ 193. Omnia haec. jun&im. vocantur

MisER1iA: qua eft fatws, im quo homo,

propter geccatum ,. [pirituali bouo omni : orbatus,

U

judicio divino deviu&lus , inquinatus , abomiua-

bilis , €79 [uenis continuis aíque aternis obuoxius

eff. Xpoc, 3, 17 uefcis te e[je grumnofum , £2

miferum, €7 pauperem, €7 tmcum , €7 nudum.

Rom. 7,24 /Mifer £go homo , quis me liberabit:

Eluctari ex hac miferia & íalutem amiffam re-

j

euperare peccator per fe ipfum non poteft. Matth,

]

16,26. Piíalm. 14, 3. Eplu2,2.3. c. 4, 18. Rom. 8,

3- 7- € 2, 14 2.Pet. 2,19. 2 Tim:2, 26. Joh.8, 34

Attenta autem miferi ftatus coníideratio facit ad

Saiutis & »alvatoris notionem eo rectius intelli-

ll

gendam. Apoc.3,17 coll. 18.

J

Jmit/äffm $ 194. Przcipuus in hoc Loco diffen-

"

íus concernit notionem peccati mortalis &

'

?

.

venig-

um

]V. de P»rcato a£fuali

- ($ 194. 195)

185

At

Vehialis genuinam, ejusque appxlicat,ionem

Dy

in dottrina morali cafaiftica.

'Tuenda

tüm

Itj0-

mu-

etiam doctrinz hujus finceritas contra ex-

Coff-

tenuationem peccati pra&icam Variivge-

&

xil-

neris.

JTAN

'l'alis eft e. g. pfeudevangelica; falfo - philofo-

*

ditri

phica, laxitatis moralis ( peccati philofophici com-

mentum); pfeudadiaphoriftica, S 186. mum. 1)

[j

quod

féhol.; pelagiana; falfo-fpiritualis, monftrofam

UT

tandem opinionem paritura, nullum prorfus dari

TET

verum peccatum. Talibus opiniunculis, neglecta

Scriptura, incaute. animum imbuentibus, cuftodia

YTH

tee

conícienti:e , & generofa Sancüficationis evange-

INO

licze praxis, falva efíe non poteft.

Tind

LOCVS X

Wlfl n

DE CONSILIO GRATIJE,

ynill

M

UBI DE BENEVOLENTIA TUM UNIVER-

n

SALI: TUM SPECIALI, NEMPÉ PRJE-

DESTINATIONE SIVE

gþm

ELECTIONE.-

h

TA

Gratie

$ 195. Eadem Bonitas erga hominem

V'B(/Hf *

de]ïnizïa

propenfa cum crearetur, etíam poft lapfam

n t

at

per totam G conomiam divinam regnat,

& fpeciatim Gratia dicitur. GRATrA Dri

Jrt

j

$8

eít cerna uolzmmtis' diving erga gemus huma-

il äd

jl

mum im pectatum €7 mortem prolapfum, pro-

|

gueufio, ferio €7 efficaciter infendens. remedium ,

fol

quo avertatur interifus, €7 falm amiffa repa-

;u

|

Ffeur.

Con-

]

4

M 5

186

($ 195—197)

X; de Giratia

Confilium GRATIJE Zach.6,13 or. dicitur confilium

fl

pacis : & comprehendit a) Bewevoleutiam DEI uni-

10

verfalem , qua ad Salutem omnibus hominibus ju-

CR

fto ordine conferendam propenfus eft: 4) Die-

qu

&ionem jpecialem, qua illi, qui evangelio credunt,

propter Chriftum acceptantur ad vitam zeternam.

P ïi'"lü!

T

$ 196. JPrimus Gratie a&us, quem duce

aäïm.

LI!

Scriptura concipere licet, eft Amom &

MisERicoRDIA Dr:, qua müferor pecca,

Ti

fores ab g'terno benigne refpexit, eosque interire

(

àn peccato moluit,

1100

( MisERicoRDiA enim Dei, qua mavult

m

peccatorem falvari quam interire, Efa. 55, 7.

Ezech.18,23. Hofe. 11,8. 9. t Theff. 5, 9. ut prim-

lor

cipium omnis uoflre faluzis in Scriptura celebratur.

Luc. r, 54. 78. Rom. 11,32. Tit.3,

5. 18661,2.

d

Exod. 34, 6. 7.

pat

(2) Similiter etiam celebratur DrrEcrro. Joh.

Ir,

3. 16. Rom. 5,8. Eph.2,4. Tit. 344- Jet- 3175.

(3) Hoc modo Deus An -uTERNO

omines

6j

Quo

gratiofe refpexit. Eph. 1,3.4, c.3, 11. 1 Cor. ,

2 Tim. x,9.

T.

Tiem

0b1e4

(4) Hzc Dei voluntas de falvandis peccatori-

phet

bus, prout in Scriptura docetur, Religioni natu-

&f

rali plane incognita eft. Diferte Eph. 1, 9 »yfferium

[

dicitur, & late 1 Cor. 2, 6— 16 explicatur.

( coniomia,

tem

$ 197. Ex hoc primo Gratim affu tota

&t

confequitur SALUTIS OECONOMIA;cujus

I

fumma hoc eft:

V

!

(r) DEus, amore & mifericordia erga

1

genus humanum motus, AYium fuum homi-

Q

mibüs Redemtorem dedit, . Joh. 35 x6. 1 Joh.4,

l/

LY

9' I()o Aäto 2, 230

. Quia Deus hoc dono fuum erga nos amorem

cwis;:4t COMMENDAT Rom.5,8. evidens eft, dato-

d

iio

li

A

.. X. de Gratia

CS 107.198)

187

1

iit

;

tifi-

Yilio donum btuniuin-fdihmant dediffe: cui diluta

p

notio de Filio Dei, qui fit prima & nobiliffima

5 jl

CREATURA, aut omnino MERUS HOMO, cui Deus pe-

Dii-

culiari modo adfuerit, perquam frigide refpondet.

Aunt,

Tü2m,

(2) Filius Dei , redemtione generis hu-

lt

mani í(üfcepta Deum hominibus concilia-

n &

vit, 2 Cor. 5,18. 19. idque eodem erga ho-

mines amore motus Eph. 5, 2. 'Gal. 2, 20.

L

jortni

(3) Spiritur Santíus hoc confilium gratioe

non modo manifefíat, fed & per operationes

ult

gratiofas falutem merito Chrifti impetratam

)J!

hominibus applicat. 1 Cor. 2, 71—13.

jrit

Etiam dario Spiritus SanCüi, & ab Illo peragen-

ratif

da vocatio, regeneratio , reuovatin, eidem Gratize &

»

paterne Mifericordize divinze adícribitur Luc.

joh

1I1T, I3. 2 Tim. 1, 7 coll. 9. Tit.3, 4. 5.6. 1 Pet. 1,3.

C. 5, 10. Hebr. 10, 29. Ezech. 36,27 coll. 253. ex

1f

quo iterum patet, nimis jejunam effe explicatio-

YU

nem operationum gratiz;, quae omnia tantum ad

obje&tivum beneficium manifeftationis, per pro-

phetas & apoftolos olim facte, revocat, negata

Vtofte

efficientia, qua Spiritus S. verbo fuo 3«v se con-

at

tinue adeft,.

wl

Omnes tres Perfone Divine generis humani falu-

tem ab zeterno voluerunt.

Scriptura in falutis

tota

ceconomia Parri ipfam dilecionem, Fl conci-

liationem (peffio, per quam actu fatisfaCtio prze-

u;us

füta fuit, Filio zmcermero propria eft), Spirirui

DEI fanctificationem APPROPRIAT, 2 Cor. I3, 13.

xPet.r,9. Eph.2,18. Heec & alia multa eximia,

w

quze Scriptura habet, theologi quidam fub fche-

mate Fokpknis GRATIZE Ílve pa&i iuter Deum

hu

Patrem i* Filium, collegerunt, vid. b. jzxaEnRx

)

Compendium tbeologie p. 237 —244-

$ 198. Gratia DEI mere. GRATUITA ,indoler

ym

enim. gratuita,

Ut

nulli homi?i jare debita, eff. Peccatox

Deo

fjio

188

($ 198.199)

X. de Gratia

D&o abominabilis ($ 192,3) & omni gra-

tia indignus eft Rom.5; 10; Dzus autem

NE]

ad reftituendam peccatorifalutem, quam

fua culpa amifit, nulla ratione obligatur:

ub l

potius in jus illum vocare & reum punire

[

jure poteít, vi San&itatis & Juftitie fuw,

241l

Hiob 9, 3. Pfalm.130,3. Eph. 2, 1. 2.3.

El

$o Mifericordie Drx, nou cperibus, non me-

ritis noftris, tribuitur, quod nos falvare vult,

J

Eph. 2, 8. 9. Tit. 3,5. Hiec eft ipfius IAIA xoi-

Sesis, propofitum in ipfo Dxo radicatum, 2 Tim.

1. 9gr.

Cor

onf. Rom. 11, 34, qWis coufiliarius ejus

[

fui ?

21 5

jPet

". fmzdata i

Sxïgg. Gratia. peccatoribus mon obfingit,

Chrifla.

(

" 1N CuRiIsTO JEsu ET PROPTER

per

CumGisTUM. Rom. 5, t5« C. 8, 39. Eph

3, 0. 1 Cor. r 4. C. 42 22.

:

]ros

Quoniam enim Dxus per San&itatem & Jufti-

44

tiam fuam non poteft peccatorem non abominari

118

& Odiiïb, Pfalm. 5, 5. 6, ;7,^ & 45, 8. Exod' 34,

LU

7 (orig.), pofito peccato nulla erga homines be-

h

1

nevolentia & mifericordia locum habere in Dko

lityr

extra Chriftum & 1íine intuitu

meriti. ipfius

poteft.

&t ob

Sunt ex noftris, qui exiftimant, etiam primum

M

ilum a&wn Mifericordie, qua Dkos ante mundi

m

tempora generis humani mifertus eít, & mun-

Qb

dum dilexit (S 196), u Chriifo effe fundatum 2 Tim.

D

T,9. Éph.1],3, quippe qui Ipfe ut Redemtor ab

pron

cterno precognaus fuücrit, 1 Pet. 1, 138.19. 20. AGL.

at

2.23. Quiequid hajus/fit, ipfa certe £vdoxza , be-

a

Chri

nepiacitum liberrimum , quo Gratia nobis obtin-

[Ohlï(

git Eph. 1,5. 9. 1 Cor. z, 21. in Chrifto iundatur

al

Luc.2,14. liatth.3,17. c, 12, 18. Col. 1, 19. 20.

ütc

d

$ 200.

——

X. de .(X?mfia

9

(S 200)

I

L

9

|gri

$ 260. Gratia Dei univerfum genur haumanum

ratia tiffie

UCem

NEMINE EXCEPTOo vcompletlitur, Etenim verfalis.

(i,) DEUv s omnium miferetur , omnes, qui

juam

tur

fub peccato.conclufi funt , falvos fieri vult,

AC

Joh. 3 16. Rom. 11, 32. 1 Tim.2,4. Tit.

[

2,11. 2Pet.5, 9. Ezech. 18, 23. 32. nemi-

nem ad iram pofuit, 1 Theff. 5, 9.

I f£-

.€2) Chriflus omnibus . Redemtor | datus eff ,

vült,

Efa.53,6. Joh. 1, 29. c.3,16. Rom. 5, 18.

h nji^

? T.

2Cor. 5» 14. 15. 19. 1 Tim.2, 5. 6. 1]Joh.

u du

2,2, etiam illis qui pereunt, Rom. 14 15.

2 Pet. Byf.

5fiüg:lf)

(3) Deus omnes vocat: idque non tantum

prER

per proedicationem poenitenti, fed & per

Ep)

promiffones evangelii; A&. 17, 3o. 31. Luc.

24: 47. Matth. 23, 37. Luc. 7 3o.. Rom.

"m

olu-

'

10,18. ita ut fecundum benevolam Dei

ominut

ol 9

voluntatem omnes homines cognitione fa.

fes

lutari imbui debuerint, & illius defectus

n 50

jplis

ex obfiinatione tantum & focordia huma-

na ortus fit.

p

| mundi

Hoc idem ex eo quoque patet ,. quod qui pereunt

Ob xzis/ay damnantur: credere ergo debebant,

v u

SIBI falutem per evangelium offerri. Neque Re-

; 2 T;nn

probi damnari poffent ideo, quod Chriftum non

m to!

9

y,

amaverinty Matth. 25, 41. 42. 43. neque enim

(| p

Chriftus amorem ab iís pofcere poffet, quos ab-

foluto decreto ad infernales cruciatus deftinatos,

J

falute carere voluit.

yi

(

Hzc omnia comprehendit Veluusas DEI aniece-

p

deus S 83.

$ 2or.

00

«X. »de Gratia

190

($ 201.202)

1

$ 20r. Gratia DEI, qua omnium falu-

j

tem vult; /eria €7 efücax eft.

(1) Eft scnzA: nam defcribitur verbis zemerri-

fij

Wi

JDan

mum affétium fignificantibus, Ezech. 33, 11. Luc.

1,78. Eph.2,4.7. Rom. r2, 1. Matth. :3, 37. Luc.

fQil'L:fI;i

19,42. Addenda Dxx veraciras 2 Cor, t, :.3. 19. 205

Q

& quod Deus zrafc: dicitur contemtoribus Gratize,

i

Luc.-13, 5 1.

bus

BORX ,

(2) Eft krr1cAx: Deus enim mifo Fiijo fuo,

zbæ!g

quicquid ad falutem requiritur, a) spfa re d* facto

teli

reprafentat, Rom. $, 32. 1Joh.4, 9. Luc. i, 79.

H

idque ) efficaci precomio evangelà offert, 2 Cor,

ftmat

5, 20:

JJ.

1

UC. 14, 23

c; per evangelium in illis,

^R

t

lm ]

qui a

/

grariofe operarur. Mom.1,10. Joh.

jtomi

2

p

14.. 1. BelL. 25 13« €. 5. 24«

&d)c

fahlïln

ln

ordinaía ,

$ 202. Gratia DEI non abfoluta, fed

ORDINATA eít. Serio Deus hominum fa-

Yh. (

Verti

lutem intendit: at non abíolute quemvis

DE p

falvare vult, five credat five non credat:

fed Ordimem — falutis

j:

fapienter conítituit

1 Cor. 2, 7,

eumque admitti vult A&

(lote l

13;48 gr. Luc. 7;30. 2 Cor. 6, 1.

PL

OnDo Saruris hic eft; ut per rFIDEM

dum €

lt

T

in Chrifjum falvemur. — Joh. 1, 12,. c. 6, 40.

t y

Atj

Gal. 3, 22.

W

il

Amor Dei, quo nos falvos, atque adeo zeter-

CQWQQ

num felices efle vult, non, prout non pauci fa-

'Va ïum

Seue

ciunt, folus fpectari poteft, extra arctiíimum

Crtoye|

ilum nexum cum Sapientia & Santitate. Ea-

dem ergo voluntate, qua Deus neminem perire,

üt f

qua omnes falvari vult, vult omnes etiam ad

Cüm [

POENITENTIAM fe recipere, 2Pet, 3, 9. Ezech.

AQ Is

I8, 23. 32. vult omnes in vEeRrTATIS notitiam

2)|

VENIRE I Tim. 2,

4. vult omnes SANCTIFICARE

Qu pec

3) B

A Theff. 4,

1 Cor.

R .AQd. Joh. 3, 16. c. 20, 31

1, 21.

V

AX. de Gratia

($ 202. zöä)

19I

f

x,2r. Ef.45,22.23. 24. Hebr. 12, 14. 1Pet. r,

15. 16,

Doétrina hzc a theologis quibusdam proponi-

2717

tur fub titulo FoepERIS GRATIE, quod eft iurer

[ue,

Deum d» bomines de falute pev | Chviftlum. obtineuda

]ac.

CO0venzio.

Vocasuruw fcederis frequenter in

0.20;

Scriptura occurrit, Jer. 31, 31-—33. Ebr. 9, g — r2.

i,

1 Pet. 3, 21. Nomzxo fcederis, eximiis meditationi-

bus fcecunda eft;

vid. b. J:ecEnx Compendiutn

o füo,

zbeologie per federa, p. 244—258. - RES 1PsA huc

» ii

redit, quod

Deus a) peccatori falutem promittit,

n 79'

J Joh. 5, r1.

£) quod promiffionem jurato con-

a Cor.

firmat, Ezec

h.35,11. Eía.45,23. c) quod ordi-

) illis,

nem ponitentizde, fidei ac fanCtimonize

; in quà

Bu

&

omiílio falutis implendaífit, oftendit A

&t. 26, 1g.

d) quod promiffionem etiam,

libero in ordinem

falutis confenfu, ab homine acceptari wult, Joh.

3, 12, ACt. 2, 40. 41. C. 13,

, &i

Efa. 65, 2.

48. 2Cor. 5, 19. 20.

Reliqua ad. oxc

ONOMIAM DIVINAM

uml

pertinent, de qua $ 29 fchol.

jenis

DE PRJEDESTINATIONE SIVE ELECTIONE.

'edat:

yicul

$ 203. Ád do&rinam de Predeftina- Pezdefti-

tione p/eme intelligendam, zotum confilium nationir

: A

gratie. (

dum eft.

$ 195) fimul mente comple&en-i*;;z/ïwïm

[DEJ

Et quidem Seriprura przeeunte Rþ'om. 8.

29. 30.

& viam monftrante eveuzu,

varia momenta in

f p

confilio voluntatis Divinz per obje&a inter fe dis-

cernere, & ut 4;f?

inctos a&us concipere licet, fal-

va fumma Dx: P

erfectione & Simplicitate.

E

»

Series hzc eft

»

1) Deus ab zterno decrevit

j

m

ereare homines , cum Imagine Divina & Libertate,

Ite

ut fuperato probationis ítatu, in communione

cum Dko zeternum beati effent,

$ 152. 153. conf.

ACt. 15, 18.

eui

]

þZöCht

2) licevidens lapfum, decrevit suzrere. Filium )

nollüäm

qui peccata omnium expiaret Rom. 5512 I0. :

3) Porro decrevit, propiziarionem per Chriftum

[U'I[AKI

factam ommóns offevre 2 Con. 5, 18.

[

j Ton

m

4) Omues

192

($ 203.204) — X. de Predeffinatione

Omnes vocare, üt pcenitentiam agant & cre-

dant A€t. v7. 30.

;

:

H

f

8U

5) Verbo aufcultantes i/lu

minare, couvertere, re;.

L0

H

^

"egerare ,

honi

[

f

;Wfde douare .ACt. 26, 17. 18.. Phil. , 29.

i

i f

QJ7- -X

Bs

1

e

agentes & credentes juffificare,

jn :

&

€

) ratic

A

A

H

'VT

CI

c

2

adoptare .ACt. 13, 39.- Joh.

tidt,

Ti

$U

atos fan&difiare Y C

or

ie

1,30. Eph. 1,4.

ecd

fïln Crede

ntes in varia fua infitmitate fuffeuzare,

tunty

gubernare, defeudcre , i& fide confervare Joh. 10,28.

tierte

3 Pet. 1, 5.

i

9) Opus inchoatum ad fiem perducere Phil. x, 6

^

(a

x lheff. 5, 24 coll. 23.

Pior

10) Eos, qui usque ad finem vitee i fide per-

evevat, in 2ltera vita JETERNA GLORIA BEARE

E

fievol

Matth. 10,

(2

od

Apoc. z, 10. Marc. 16, 16.

1b $

Ex his intelligitur, vocabulum Pradefizmatio

etiam Zamuorse ii

o

[9]

nificatu , nvn femper ftricliffimo , de-

l

PlHtiJ

bere accipi. Íi quidem Scripturz docendi forma

& o

tenenda dit, prout antiquiores noftri theologi fe-

Predeflinatio late fumta

quendam effe monuerunt.

CER|

totum Dzx confilium, omnes actus modo enume-

xatos, etiam ultimum, comprehendit; ffriclius

4h]

tim,

fum:a ultimum aCtum, illam Decreti partem quae

finaliter credentes concernit, fignificat.

Smttof

ID

Poteft etiam luculenter cerni, quid fit Volun-

tas antecedens; quid Voluntas confequens ; quid

J

Notio Foluuzatis Ausecedentis

lrP

inter fe diiferant.

quatuor priores aCtus, Comfequentis, fex reliquos

fio q

4

comprehendit. Conf. S 835.

ET

JDefinitio,

$.204. ltaque PRIEDESTINATIO LATE

ER

SUMTA elt zteruum DEI propoftum, de ho-

p

minibus per Chriflum, fide appreheudendwm ,

Of

jzlvanäir,

Uilp 1

Significatus hic fundatus eft in Scriptura, e. g.

7177

1 Thefi. 4, 9 ubi omnes homines a Dxo füb con-

ditione fidei ad falutem' ordinati & deftinati effe

Voley;

dicuntur, .nec nom in diCtis mox $ 205 allegandis.

LDet

PRE-

*

X. de Pradeflmatione — ($ 254—-206)

193

i o

PRJ"EDE'STINATIO STRICTISSIME

fe, f&

SUMTA elt decretum DEI gtermum, . quo illis

l2

hominibus , quos ordini falutis obfecuturos, €9

fif(&rf,,

in fide usque ad vitg finem perfoveraturos pra-

] þh.

vidit, falutem €9 vitam gternam adjudicavit.

Hunc ftrictiffimum fignificatum plerique noftrze

m

ecclefize theologi tenent: non re, fed methodo

feutart,

tantum in quibusdam thefibus a ceteris diífen-

! 10, 28'

tientes.

116

$ 205. Przdeftinatio facta eft fecundum /ecundum

PRoTHESIN, qu eft univerfalis illa be- /^0f/efim

fïd? prre

BEARE

nevolentia, qua Deus omnium hominumn jälu-

igm, (atque adeo etiam id, «t ommer ordinem

if

Jalutis: ab. f& couffitutum fequantur) ferio vult,

jo, t

j m

yogi l

€? omni, qui olä/z':ngitzzr E7 zredit, falutem pE«

CERNIT.

enume

Ab hac univerfali benevlo]eiätl-ia faciendum ini-

jlv'ifW

tium, 1In Scriptura dicitur 4) zeó3ezus, Propofitum

tem j*

gratiofum falvandi credentes, Rom. $, 28. Eph,

1,15 2 Tim. r,9g. . £) Beneplacitum Voluntatis Dei

r(on

Eph. 1,5. Matth. rr, 26.

c) Coufilium: Voluntatis

55;

Dx:i Eph. r,11. Eximia hujus Propofiti declara-

m

tio eft Efa. 45, 23 (orig.) , ubi ordo falutis v. 22

yelijuos

& 24. 25 indicatus, dicitur Ferbum, ex ore Dei

egref]un; juflitiam divinam continens ac demon-

raturum ; jummeiz'zo Jïrmatum; H08 Yevocauaum.

»LATE

r

$ 206. Accedit vrgóywecic, qua DEUS Wipm-

dwäüml

omnifrius ordinem falutis admilfuros C? ad finem guofim,

vilg in vera fide perfeveraturos , diflini/ime ab

eierno togmitos, C7 quidem fumma cumr beme-

n u

TU

voleutia €7 amore roguitos habet. Rom. 8,29.

eilie

ji

diSæ

1Pet. 1,2. 2 Tim. 2; 19. Joh. 10, 3. 14.27.

i

N

Huc

M

)

194

($ 206—210)

X, de Pradeflinatione

u

Huc fpeCtant dicta de credituris Joh. xo, 16.

Q

€. 17,20. 1Tim. I, 16. ACt. 18, 1o. & exempla indi-

a(

viduorum, qüibus Deus teftimonium perhibuit,

t

.

Gen. 18, 19. Joh. 1, 47. Luc. 22,32. Á&.g, i5.

tilon

C. I3; 22.

ltlin

m j

forma,

$ 207. lllis duobus a&ibus nititur ipfa

S [

PnazpksSTINATIO: cujus forma clänü&it

in decreto. gratiofo, quo Deus ab eterno uni-

Pïædg

cuique perfeveraturo NOMINATIM vitam cter-

f

nam adjudicavit, ut gratia €7 gloria ætef'nmgæ

d

N

lütius

fruamr.

Dicitur spoepumis, in clafficis diCtis Rom. g,

&

29. 30. & Eph. r, 5. 11.

Convenit cum hoc ver-

bo illa etiam formula, qua credentium ipfa momi-

D d

za fcripra in coelo Luc. 10, 20. Ebr. 12,23. & in

tunt

libro vitze dicuntur Phil. 4, 3. Apoc. 3, s. c. 21,27.

4ndoles

$ 208. Predeftinatio plane pratuiia

hr

Jj

ratuita

2 Tim. 1, 9. i» Chriflo, per ac propter Chri-

0n

in Chriffo, &um Eph. 1, 4.5. 6. 1 Pet. 1, 20. ex pravifa

(o fj

v pe

fíde , & intuitu fidei facta eft 2 Thelf. 2513-

Hoc evidens eft ex decreti hujus exfecutione

N

in tempore ,facta.

&0tys

aterna

$ 209. Porro Pradeftinatio ab5 cfermo,

lnt

fàfi f[le

non demum in tempore, facta eft. 2 Theff.

Cle;fl i (

Q'ïml j

2213 Matth. 25 34 .AG. 15, 18.

p

an immu-

$ 21o, Praedeftinationis, fignificatu ftri-

Püïxm

tabilis 2

"m

&ilfimo fumte, decretum immutabile €7 ir-

Utqn

revotabile eft: nititur enim infallibili prz-

dentx

ibit

Jtientia DE1 ($ 206), & immutabili ejus

I; IQ

Qu

Foluntate, Rom. 11,29. ($ 18. 85).

portt

Qui

l

]

X. de Predeffinatione

($ 210.211)

195

9 V.

Qui ex noftris Przdeftinationem mutabilem ,

dnd-

ac deletionem ex libro vitz poffibilem effe affe

ibult,

runt, Predeltinationem latiore fignificatu , qui fi-

) 1

nalem perfeverantiam non przcife includit, in-

teliigunt. Non ergo eft verus inter eos, quoad

ij

rem ipfam diffenfus (S 204).

(

- $ 211. Er Ecr10; quando- projynonymo/ymny.

) t

Pradeflinationis ftri& fumtg habetur, eodem mum Elee

Tl

ftri&iffimo fenfu, loquendi ufu ecclefiaftico 9?

ï'/'lllü]l

accipi folet: fed ut evitentur difficultates,

tutius erit ufui loqueudi Scripturze infiftere.

ym. $

ErkcTIO SENSU BIBLICO eft Decretum ele&lionis

c ve-

Dei de omnibus illis, qui ordinem falutis admit- defünitio ,

| Inti*

&

funt, im flatum, gratig recipiendir, per quem

MU

Jegregati à mundo, Deo conficrati, €7 ad vi-

n

fam-cternam DESTINATI J/ünt.

Chr

* Non pauca funt Scripturz loca, in quibus ege-

&io fidem quidem, fed non precife finalem. in

r

flde perfeverantiam involvit,

(1) Matth. 20, 16.

41?

eleti, funt fideles & Do probati in minifteriis,

Qu

ad qux vocantur; & c. 22, 14. ele&i, funt idonei

convive in-regno grati2e; & Joh. rzs, 19. ele&ti

funt, qui e mundo ad fidem & apoftolatum evo-

Tj

cati fuerunt; ita & quilibet credentes dicuntur

Thef

eleti , Col. 3, 12. x Theff. 1,4—10. 2 Theff. 2, 13.

2 Tim. 2, 1o. Tit. r, . vPet. t, 1. c.2,9. (2) Idem

patet ex Scripturze affertis de gratiofo Drz pro-

Ofito: quicunque crediz, is

Juflus eft ACt. 13, 39.

j li

155 jam fihus Dei eft. Joh. , 1

2. 1 Joh. 3,2. ^ is bacet

vitam eiernam Joh. 3,16;. & (3) ex monito cre-

g

dentibus dato, ut vocariouem d eleclionem fuam ex-

hibitis fidei fructibus firmam efficere. ftudeant 2 Pet.

j

I, IO.

il ejüs

Quoniam ergo ad id, nt aliquis eleCtus dici

pofílit, fufficit, eum vere credentem eíffe, non-

e ufi funt inter eleétio-

Qu

nnlli e noüfis diftinction

r

nem

196

(f 211.212)

X. de Prodeflinativne

nem formalem &» fiualem, 'ErkcrrO FonMALIs eft

decrezuim Dei de omni credente in gratiam fic vecipienda,

(

[|

fenti

ur vira erevna . ei ferio deflinata fs : Exgcr1o FINA-

LLIS eft decretum de credenzibus.

]ui in fide usque. ad

queí

finem perfeveranz, falvaudis.

H

Habet hwec -diftine

,

io ufüm in praxi. quoad curam & noftrae & alio-

2I (f

rum confcientiz , prout e mox dicendis $ 212 pa-

j

tet.. In Scriptnra Pocario & Ele&ioatCte conjungun-

tur. Vid. 1 Cor.2, 26.27.28. 'Qui per fidem Vo-

T

cationem admittit, ille « priwo fidei emomento eft

'

eleCtus : quamdiu in vocatione dv fide manet , electus

Certi

sanet: fiquando vocarionem do* fidem amittir, ele&tus

iWb c

effe defimit : quando iu fide fruGus afferz , vocationem

& electionem confirmar. penes fefe: f ad fidem vediz,

tll

d? cREDENS OBDORMIT, ad flatum ele&iouist vedit,

4?' eleCtus obdormiz. Atque bi xxocimcx dicuutur

( f

1Cor,

eleci & precogniti. b. BExGEL1us Guom, ad

1 Cor. 2, 26.

[ari :

notm ple-

$. 212. Quinam ele£i fint?. utrum mos æïeäfi

13 1

&orum ,

Jimus? . non anxia perveftigatione arcanze

trzïdi

Dzz de perfeverantia finali praefcientize ,

Quit

fed ex criteriis tn revelato falutis ordine

vem:t,

clare patefactis Eph. r, 7. 8. 9. cum pra-

CUJUR

W

U t

&ica ad confcientiam rappli—ca'tïope difcen-

fs

dum.

e') Q

Norzx kerkecronuM fünt: 4) audire & recipere

V,

verbum Dei Joh. 16,?7. 1 Thelt. r, 6.

'$) con-

Jitn

verfum effe ad Deum, x Theff. t, 9.

€) 'credere,

lii

lj

& per fidem in Chrifto effe, x Theft. , 3. 4. v Pet.

I, 1. 2. 2Cor. 13, 5

- d) fanCtificari in caritate ,

D ,

Eph. r,4. 2 Theíl.2, r3. ) perfeverare fub crü-

defmu

ce, Matth. 10, 22. 2 l'hefl. 1, 5. x Pet. t, 1 coll.

Aii

f) & quum hzc omnia tamen infirma

in nobis & fatis tenuia fint, nota przcipua eft

femper efurire & fitire juftitiam, prout Chriftus

affirmat Matth. 5,6. Conf, Fon

MÜLA 'CoNrgORDI;E

P. 805 edir, Recbené.

,Com-

g

X. de Prædfylinatione

($ 212-—214)

197

150

Jiflldo,

Compendio etiam nore ele&lortum a Chrifto recen-

INÀ*

fentur Matth. 5, 3 — 9: qui idem loco curiofze

üt àd

quzeftionis, az pauci fuut fervaundi, ad ferium apo-

itine

nem, üt quisque per anguflam falutis portaà xuGRE-

Lal«

DI contendat , cohortatus eft Luc. 13,23.24.

Dje

$ 213 Fideles itaque.de EleCiione fua*CE.R- roptitudo

T

n Vo.

T£ effl. po[fJunt.,

Jubentur enim ad hanc ze&ionis:

i d

leCtus

certitudinem adípirare 2 Pet. 1, 10. quod;

,'/ Mu

ipfo contextu v. 5—10 docente, fit, cum

onem

exhibendis fidei fru&ibus ftudent. Acce-

rtdit,

relit,

u

dit fidelitas Dxr vocantis, 1 Theff. 5, 24.

I Cor. 1, 8. 9. Phil. 1, 6.. qui ele&os pecu-

a, d

liari amore & cura fovet, Col. 3, 12. Luc,

18; T. Matth. 24, 22. Chriíto fervandos

d

as

tradit, Joh. 6, 37. 39. c. 1061 27. 28. &

MET)

quicquid ele&is accidit in falutem eorum

vertit, Rom. 8, 28.38.

u

Cujusvis individui perfeverantia finalis, foli

1 pm-

Dxo cognita eft, & arcanum, quod fapientize

fuze refervavit: fed dedit tamen generalem de

j

(

fidelitate füa promiffionem, 1Pet. 1,5.. Non ergo

eft, cur credentes fe excrucient illa quzeftione ,

Num per[everarurus fum? ld

tius Noftrum eft,

0l

pere

preefentem gratiam alacriter

äco

fideliter ufurpare:

cone

eniti ad /arum gratiz: cavere infidelitatem : te-

ederà

nere quod habemus.

1?6ï

Sic ad po[fibilitatem perfeve-

vandi , etiam fub. gravioribus tenzationibus , nibil uobis

yntatir

defuturum eft, ApoC. 3, 10. 11 1 Pet. 5, 10. C. 1, 9

jb d

Add. iterum Fonx. Coxc. p. 816.

[

jf

ii

DE REPROBAVTIONE.

jus

"Á

$ 214. REPRoRBA T0 elt eteruum DEI Reproba-

decretum de illis hominibus, quos usque ad vitg fionis defi-

(oft

N 3

finem nitio.

($ 214 —216)

X. de Reprobatione

198

V0

finem n impenitentia. €7. incredulitate perfeve-

n

raturos pravidit , eterno exilio adjudimndiy.

DT

$ 2a15. OB[EcTuM reprobationis funt

Tnr

Oljeäïum,

q

t

illi, qui ordinem falutis ($ 182) repudiant;

&

J

atque adeo impanitenter C? increduii; & in-

65) 20

Of

terhos ExoCHICE illi,, qui in hac mentis

litj

perverfitate urque ad finem vitz. permanent.

13)7

int )

]oh. 5, 18.

Notæ f£-

Ex ufu loquendi Seripture , reprobi fuur ommes

Qu

DEO nou probati, qui nou babent wotas fidehum

lm

proborum.

hilüte

quique fünt impenitentes. 2 Cor. 13, 5. 1 Cor. 9, 27*

p

om. 1,29. 2 Tim.3, 9. Tit. , 16. Hebr. 6,8. . fed

tece

fignificatu ecclefiaffizo & exocbico reprobi funt

er-

vicaciter & usque ad finem vitze 1ncreduli.

j

oh;

(uets

pur

89 240 A&d 7, ;f»

Dicuntur vafa ire, fuapte per-

p

"werlitate ad perdirio

nem adaptata Rom. 9. 22.

H

(

Intereít, modos varios,' qui

bus hoc fit, e Scri-

ari.

4) Peffi-

fed ]fg]

ptura diligenter & diftin&te annot

p

tum genus eft eorum, qui apette

& profefla im-

(üoni;

pietate veróum gratíz ac falutis rej

iciumt. ACt. 13,

45. 46. conf. Efa. 65, 12. Jer. 7,13. /) Verum funt

It

etiam alii, non eó quidem gradu mali, & rames

. Hin

J

f eledli, fed reprobi: ut qui vocationem gra-

Til vt

tiofam uegliguut, Matth. r1, 20. €. 22, 5. C

: 23: 37*

Prov. t, 24.29.

€) qui eam admittunt q

uidem,

dltpa

fed corde uon re(lo AC g, 21. Judsx v. 4.

d) qui

N

tün

in medio fidei & pietatis curfu defíciumr , Luc. 8,

13. 14. Hebr. to, 39.

& e) in,boc flatu moriuntur s

zech. 18, 3. c. 33, 1 I.

]deo Scriptura tam fre-

l

quenter monet, ut quisque fibi caveat. Plil.2, 12.

C

1 Tim. 6, 20. 2 Pet. , 17. Hebr. 2, t. €. 3y2. €.4»

1. r:I, 1 Cor. 10, 1—I2. :

Qui

D

Caufa r

$ 216. Cavusa. REPROBATIONIS 4)

dicitä

probatio«

nou eft odium D£r abfolutum , neque in-

2l5

Tif d,',?n.-

diata

i

^

eid ,

fu&*iic?entia'meriti Chriüi, neque defectus

"m

voca-

p

X, de Reprobationg — ($ 2? 6. ZI?)

199

vocationis efficacis per evangelium: fed ^j

'; QUP«

"

propria hominum culpa, impenitentia nem-

pe & ineredulitas pertinax.

funt

Prius ilud demonftrant continua gratiz etiam

Ya

[j

M

rituros ad poenitentiam invitantis documenta

&i

atth. 23, 33. 34. 37. Luc. 10, 1t. Rom.2,4. Efa.

5,2. & generatim gratie univerfalitas, $ 200

Ventis

oftenía,

Alterum patet ex diCtis Joh. 3, 18. 36.

1enlt.

Luc.7,30. Ezech.24,13. Nempe ipfi volunr peri-

re Ezech. 18, 31. Hof. 1

3,9. unde inexcufabiles

fünt Matth. 22, t2.

1

Quoniam indignum Dxo foret, nolentes & gra-

ptnef

TP

tiam ac falutem oblatam pertinaciter repudiantes

falute zeterna tamen donare, Att. :3, 46. hi uon

[

poruerunt ad falutem finaliter e/igi.

A Volutntate

j

e

d

entecedente ergo abeffe non potuit Poluutas confe-

[

ee

r

ï

u

queus, deceruens damnariouem illorum , apud quos pro-

pier fiualem. dmisiay Gratia. &* Mifevicordia. non. am-

[ pef'

plius locum invenit,

Omnia peccata fünt caufa ipfius damnationis:

! SCH"

Pelli

fed Reprobationis, damnationem decernentis, im-

smediata cauía praecife eft impoenitentia & ezisiu;

hm

quoniam hsec Ííi abeffet, omnia reliqua peccata

g&. Ü

remitterentur. 2 Cor. 5, 18. 19. 20. Joh. 16, 9.

m fum

Hinc patet a) Reprobat:ionem effe actum judicialem

» u

juflitie viudicis ? &) non effe abfolusum quoddam decre-

n g"

zum, ex mero Dkx beneplacito: Sicut enim qui

04f

damnantur, ideo damnantur, quià non credunt

j

Joh. 3, 19. 2 Theff. r, 8, 9. ita ex eadem ratioue

l qu

etiam eorum damnatio ab zeterno decreza eff. .

ac 9

jutf

(f ffe'

$ 217. Illu&rari hoc poteft ex variis de-k'z'llz'm exfe-

cretum reprobationis exfequendi :modis ,'4ufio.

1.5 n

n C:'?!

qui in Scriprura commemorantur.

Deus voluntati fuze benevolze non obfequentes

dicitur a) fibi reliuquere Píalm.gt, 12. 13. Kom. t,

lf j

21.24. Pfal.69,28 (21. 29).

b) gratia izepe repu-

p

diata eos tandem deffuere. . ACt. 13, 46. c. 28,

€) permiztere

efääl]s

g5—28. Jer. 15, 6. Prov. 1, 24—27.

eorum

qu

209

($ 217.218)

X. de Reprobatione

eorum jäduäianeh in errores. 2 Theff. 2 16. t t.12.

9

exca:attonem 2 Cor.4,4.. Joh. 12, 37—41.. indura-

p

ziouem Exod. 9. 35 coll. 44- (ex quo loco etiam

d

D

ceterorum fimilium dictorum c: 1, 21 &c. expli-

14

catio folida peti poteft).

d) judiciis in hac vita

immillis, /ufHrie exempla facere Exod. 9, 19. 1 Theff.

i

i

2, 16.

e) Etiam ultimus actus, zpfius damnattonis,

defcribitur tanquam exc/ufio e reguo DEI. Matth.

8, 12. Luc.13,28. 1 Cor.6,10. Gal.

5 21 Eph.

555- Apoc.21,27. C.22, I5-

X

]i

ntithefis,

$ z18. Cavenda hic duo extrema: ) Opinie

de abfoluta hominum ad falutem vel damna-

tionem prazdefinatione, quam qui dicuntur

Supralapfarii ; Infralapfarii , Univerfalifle (tum

Tor

abfoluti, tum hypothetici) diverís modis

f

tuentur.

b) Ex altera parte finceritati do-

h

&rinze hujus infeftus eft Pr/agianifmur varii

Wi

Ty

generis, aíferens Ele&lionem fattam effe in-

tuitu bomorum operum, ex praevifis meritis,

lisque per mafurg virer prae(tandis: quam

29

(

dum alii acriter & do&e impugnant, alii

12q

Trig

fubtiliters ut fit, occultaut & propagare

annituntur, nobiliffima hec de confilio

Ti

Tüs|

gratixz, de caufis & de ordine falutis do-

MY

1

&rina, per cumulatas fubtilitates intrica-

d

tiffima fit, prout longze de auxiliis gratiae

l;

Q

concertationes oítendunt,

l

. Mediam viam temet ecclefre moffre doctrina pubir-

ca, cujüs SUMMA eft: damnationis caufam in pra-

"]

va ipíius hominis voluntate, & repudiata per

€0)

Qj

&misiay falute & gratia fitam: falutem a folo Deo

lto

effe: noftris aut meritis , aut viribus, nihil

triþtïi

polie:

u spmm,

XI. deChriffo Redemtore

($ 218.219)

201

"

n

offe

:i imperfcrütabilia in ceconomia gratiz, Sa-

durte

pientiz divinze relinquenda : revelate voluntati

etiam

divinzg acquiefcendum nobis & parendum effe.

xpli«

Hec eximie & religiofe tractata exhibet Fogwv-

: vita

LA CowcoRDr, arric, XI , formam docendi fcri-

Thef

pturariam etiam etiamque commendans.

TTR

J

D

LOCUS XI

DE ]JESU CHRISTO REDEMTORE

pinie

OEANOPZOLIGO.

Qmüa:

atf

$ 219. Coufilium. Gratie de reparanda Redemtor.

(tum

hominum fàlute /fatim a lapfa DEUS pate- a DEO

Dedit enim PROMissioNEM deP'oijur-

modis

fecz't,

j dv

Redemtore generis humani; qua fübinde

vari

poítea repetita, confirmata, varie decla-

Y

fo il

'Yata *fukit.

1etïüsi

Primis bominibus promiffus eft iniïgnis 'aliqu.is

ex ipforum pofteris, qui fedu&loris (& 167) ulror

Gen.3,15, Abrabamo, qui &eneditlio geurium Gen.

quar?

12, 3- c. 22, I$ coll. Gal.3, 16, Ifraeliris,

ui exi-

t, il

mius propheta Deut. r8, 18, Davidi , qui facerdos

agam

magnus Pfal. 110,4 , eidem .Davidi, qui rex futu-

)[]mi()

rusíit, cujus reguum illuftre uuuquam defiurum fit.

2 Sam. 7, 12. 13. 14 coll. Hebr. r, 5.

js d

Plerümque deuuo Promiffro de Redemtore fadla

d

eft, quoties Deus aliquid magnum contra invale-

Ícentem inter homines corruptelam moliebatur;

gïatiï

Gen. 5,29. c. 6, 18. c. 12, 3. Exod. 3, 6. Jof. 5. 14.

3 »am.2, Io. & aliis locis paífim.

Reperita eft füb-

inde cLAmrUs per prophetas: AC.3,21—25. &

fif

N

repra[entata im facrificiis aliisque zypis: Gen. 4, 4.

q]mPN

coll. Hebr. t1,4. c. r0, 10.. ita ut integram pradi-

y

&ionum de Redemtore carenam theologia biblica,

060

prophetica nempe atque typica, exhibeat (S 28).

)

T

Ns

Inde

pOhe

202

($ 219—221) -XI. de Chriffo Redemtore

. Inde a Samuelis ac Davidis tempore in prorif-

bl

fionibus hujus generis appellari coepit Uxcrus

(5

Dzr rSam.2,tr0. Pfalm. 2,2. Efa. 61, . Dan. g,

T.

25.26. unde Mrssrz, & in N. T. Cumrzsr:I no-

1// 1

men, Redemtorem geqeris humani defignat.

fütnef

fim n

z'ntef homi-

.. $ 220. MESSIAS', five Redemtor prb-

temy

nes ex[pe-

miffus, inde a primis temporibus /delibus

Gatus

exfpetlati]imus fuit. Gen. 4, 1. €. 5, 29. C.

]d«

49, 18.. Exod. 15, 18. Jud. 5, 31. Pfalm.

df

I4, 1. & 72,; 12-7. & $9, 5. 20. 5o. Ela.

h f

55 3. Hagg.2, 7 (a. 8).

Mal. $ r Joh.

3

W

8, 56-

uN

Á

Hoc pecto quovis tempore confervata eff imter

bonos memoria promiffiouis de Redemtore, ac notitia

Ü

de medio PER 1rLLuM gratiam apud Deum & fa-

Trlo

lurem obrinendi, in quo omnis verz religionis

fundamentum eft (S t1. r2. 13).

ls

(

dudum

$ 221. AMeffam promiffum pupuw vt-

venit:

l0 at

N£SSE OPORTET. Exhibitio enim Metliae

Qd a

promiffa eft cum expreffa determinatione

temporis, LXX hebdomadum Dan. 9, 24;

n

)

quod dudum elapfum eít; & cum indicio

füng,

u

hujusmodi chara&erum, qui nunc ne qui-

d

dem amplius locum habent, & ex quibus

Rfte

tT

Meffias, (i adventus illius adhuc foret ex-

i

0.

fpectandus, non amplius poffet agnofci.

Tieg

Tales Meílize chara&teres funt: quod reges &

Tils

legislatores in judaica gente effe debuerunt usque

6]

ad Melfize adventum Gen. 49, 6; quod templum

fecundum gloria per ipfum impleri debuit Hagg.

3. 7. 9: quod e familia Davidis proditurus dici-

&üni

turJer.2;,5. ]Jam autem populus Judaicus defies

ade

runt

D

ET

XL de Chrifto Redemitore (S 221. 222)

203

i

CTU

runt effe respublicat templum deftru&um eft:

Genealogize Judzeorum dudum abolite funt.

ln )

Tefte biftoria paullo ante natum Jefum commau-

I)

uisin Judza gente Meffiz exfpeGiarío fuit: nemo

tamen ante fefum fe Meífiam effe dixit; poft Je-

fum multi: cupide a Judzis recepti. Sentiebant,

yt

tempus elapfum effe.

M

$ 222. Jefus, imperante Augufto Beth- Siefus gzh

) o

lehemi natus, Nazarethe educatus, poftea i//e Kedeme

1or.

j

In,

do&rin genere eximio, miraculis, & vi-

ER.

ta fan&iffime aca, inter Judzos clarus,

joh.

fed Primorum populi in(tin&u tandem cru-

cis fupplicio affe&tus, is inquam JEsus,

) i

eff promiffus ille Meffias.

Inter tot enim exi-

JOtdA

&j

mios viros, quos gens ifraélitica habuit, nul-

7JODI

lus unquam repertus eft, in qnem unum

charadteres tam varii, qui de Meffia mul-

Yv

to ante przedicti funt; conjunétim & exa-

ll

&e convenerint.

tj

4

" Praecipui e multis cbaracferes Meffe funt :

) er'

1) Gens ac tribus & familia, e qua effet prodi-

TU

turus, Gen.22, I8. C. 49, Io. Deut. 18, 15. 2Sam.

7,12. Ma. 1T. I

Hauc in Sefu notam teftantur

qul

diferte Matth. r, 1—17. Luc. 3, 23 fq. Rom. 1, 3.

2'Tim.2, g. conf. Matth. 9, 27. C. 12,23. C. 15,22.

J

bos

2) Mater , virgo, Efa. 7, 14. €

28. 34. Matth, 1, 18—23-

qnf. Luc.-1, 27.

t en

Is Johan-

f

(

603) Precurfor ; Efa. 40. 3. Mal. 3, t

nes fuit, Vir maximze inter Judzeos exiftimatios

TT

nis. Luc.1, 15. 17. 76. €. 3» 1—18. Matth. 3, ror,

UsJUE

€. II, 7—10O. C. 145 5-

mm

4) Propbeticum mutus apud

Judzos primo ob-

j

m

eundum; Deut. 18, 15. 18. 19.

Id publiee a Jefu

adminiftratum leg

itur Matth. 4, 17. 23. c.19,

35

« üi

iie

C. ID I. C I 3. C€. 21 23. Joh. 18 20.

5) do-

nl

204

($ 222.223.) XI. de Cliriffo Redenitore

nl

5) doftrine genus efficax, Efa.42, 1. 9.

3.t; 504

€.61, 1.2.3. c. 63, r. Hujus exempla

memoran-

62

tur Matth. 5, 2 feqq. c. 7,28.29. Joh. 7, 46.

6) miracula, quze magno numero editurus fit;

j

Efa. 35,4.5.6. Joh. 7, 31.

Id ita faCctum legitur

Joh. 20, 30. 31. Matth. t1,3.4. 5. Luc. 24, 19.

I

7) Lecus, uübi hoc futurum fit, diferte indicas

Efa. 9, 1. 2. Et fic Galileez ab Jefu :

A0tet

€tum erat, nobilitata

uti praedi-

16—22.

á Mattþ. 4» 12—17. Luc. 4

t

8) Fa bumilie , cöntemtæ » pauper; Efa. 52;.

j

Y4-15. C. 53. 2. 3. Pfal. «18,22. Efa. g, 14. 15.

a-

24

lem egit Jefus Luc. 9,58. ita ut carnalibus id Ícan-

dalo effet Matth. r3, 54 —57.-

D

ll

9) lugreffus in urbemy peculiari cum folennitate,

i)

Zach. 9, 9. Celebratus legitur Matth. 21, 1t—16.

I0) Perpe

lones & multze & atroces, 'ac fuppli-

Tant

cium denique, Gen.3,15. Pfal.o2, r—22. & 69,

y — 30. Efa. 53,$ — 12. Dan. 9, 24. Haslate enar-

h.

rant Matthaus c. 26 & 27. Marcus c. 14. rs. Lu-

€as €c. 22« 2

3. & Johannes c. 18. 19. fummatim

$.

Paulus 1Co

f. 1$,3.

P

11) Singulares cireumffantie ultimarun: perpe[froc-

Ti

7w, de proditore, proditionis mercede . vefti-

Tifaf

bus, potu, ludibrio, fepultura. Pfal. 41, 10. &

t (n

22, 7. 8- 9- 17. E9. & 69,22. Efa. 50,

6. 7.. €.. 53,

fim,

10 (d/..9).. Zach. tr,

12, 43« £: 10, 1O.

ge. eeir-

cumftantie quo magis minutze in fpeciem & for-

jq

tuitz funt, eo magis fignanter Meífize goram ex-

Xt ]

hibent, cutr tam accurate omnes in uno Jefu im-

gt

i,

pletze deprehendantur in narratione Evangelifta-

rum.

a

QU

Ti

$ 223 Hoc idem confirmant teffimonias

b

(

quibus Jefus declaratus eft Chriftus five

Meflias.

:

tav

Talia funt a) teftimonium irrefragabile

1j

Dz:, de cclo hoc teftantis, Matth. 3; iT

(ul,

68: 1

C. 17,5. Joh, 12,28.29.30. & per angelos

nun-

"

XIL deChriflo Pedemtore. - (5 225)

205

301

nunciari curantis Luc. 1, 16. 17. 352. 35

Qtafi

€. 2, 9. IO. 1 T,

; fit;

) teftimonium fide dignum Simeonis

éptur

f

Luc. 2, 25—32. & Johannis , viri magnze

t

inter Judaos au&o'r'ita'tiis, Matth. 5, 11. 12.

Jrati-

Joh. z, 15.23. 27 —36. €. 3,25— 36.

A. f,

£) teftimonium ipfius Jefu de fe Joh. 4;

i

d

25.26. €. 9,36. 27. €. 105 12. 24. 25. Luc.

|Íeite

4, 21. Matth. 26,65. 64.

yfate

-(h.

. d) teftimonium apoftolorum, qui id con-

fiantiffime affeverarunt. Matth, 16,15. 16.

fl

tlj

Joh.6,69. A&.2,36. €. 4, 10. 11.12. €. $,

: if

s [

h

30. 3I« €. 9, 22. €. 13, 23. . 1B, 5. C. 25

(mati.

22.25. €. 28)23. 31.

'Teftimonii Zpoffolerus de Jefu Meffia, autto-

IP l ml-

vele

ritatem divinam afferuerunt manifeftiffima figna

[0.

& wiraeula, Marc. 16,20. Ipfius autem Jesu ze«

65

Jfimeuio, preter alia, przecipuum pondus addidit,

p u

4) quod redirum fuum u vitam diferte'ante przedi-

V fot-

xit Luc. 18, 33.. & quidem tanquam evidens fi-

i ex-

gnum fe a Dxo miflum effe; Matth. 12, 39. 40.

[ m

Joh. 2, 18. 19. c. 8,28- «& £) quod paulo poft in-

greflum:Jefu in caelum confecuti fünt eventus il-

;eli(ïa'

luftres, fummam Jefu poteftatem demontftrantes,

nempe: Spiritus Sancti effufio: fuccetlus pr2eco-

nii evangelici; excidiüm Urbis ac Templi; &

at

Gentium converfio.

s I

Hec omnia ita futura, tum Chriftus fuis indi-

€averat, Luc. 24, 47. 49. c. 21,6. 20 —24. A&.

1,8. tum prophetz V. T, predixerunt, Joel 4, x

gab'/g

(al. c. 2 28). Efa. 44,3. €. 2, 3. . 52, 9. $. Pfalm,

j Iv

:68, 12. ^ -*9*8),"2 (algyDan 9 26. 1fa. 65, 1. 2.

gelos

$a

r

p

2096

($ 224—226) Xl- ää Chriflo Redemtore-

LT

Summa ar-

. $ 224. Obtento 3zfum effe Chriftun, five

diculi de

Meffiam generi humano redimendo & fal-

qua

eXp.

Chriflo.

vando a Dxeo datum, difícendum nobis

porro eft, quid Scriptura de ipüusk Prrfo-

ua, Statibus at Officio doceat.

h

qï

M (

Id enim ideo cognitu neceffarium eft, ut f;des

noftra in Chriftum fundamento certo conftituatur,

Du

Y Cor. 3, 1. AC. 4, 11. 12.

d

f

Í|IDE PERSONA CHRISTT.

lii

o

Chriffus ,

$ 225. Cumisrus eft Firivs Dxt

(on

eiermus, im iemporis plemitudine propter falu-

tate

tem nofiram HOMO FACTUS: verus Deus €7

Ü

verus homo: im duabus maturis, divina €7 hu-

NU

manas, una Perfona, umus Salvator.

er diftinCtas thefes

&

pna

Definitiónis hujus veritas

probanda eüi? in fequentibus,

S

226—230.

peti

Wüy,

Filius Dei,

$ 226. Jefus Chrifus ef Fir1ivs Dg1;

loni

Matth. 16, 16. Joh. 3, 17- 35- 36« c- 6, 69.

m& 1

T

€. 10, 36. ACt. 8 37. Rom. r, 4. Gal. 4, 4.

&

(

& quidem unigenitus Joh. 1, 18. c. 3, 16. 18.

V

& proprius Rom. 8, 32. habens &££oxrv, ex-

E

'a,

d

cellentiam , prorfus fingularem Ebr. 1, 2.

3.43 €. 35 3—6. quod idem paífim iu ea-

Qh«

[

dem epiftola repetitum legitur.

i

Qu

Ob antiquas hzerefes, quarum promifcua impu-

fti

tatione ecclefia noítra initio onerabatur, Noftri

é

(j

neceffe habuerunt hanc doétrinze füze partem ma-.

lol

gis determinate profiteri . ( Mrzic, Smaic. p. 303)«

Jitpy

son Parrem , non Spirirum Sanfum , fed Aáyor, per«

Ti

Jonam [ecundam in. Deo, bomiuem fa&am fuiffe.. Gal.

4 d

! XI. de Perfona Chrifüi — ($ 226,227)

207

[m

4, q. Joh. r, 14. .Ex eadem ratione etiam alias

quasdam thefes de Chrifto acroamati

ca hujus Loci

X fal

expoätio adhuc retinet,

Dobis

$ 227. Jefus Chriftus eft VERUSA DRUS. perys

hnj

Joh. 1, 14 coll. 1. eft ille Acyyoc caro. fa&us , Deus;

v

qui erat in principio , €? apud Deum, €7 ipfe

(LURCUD,

Deus; Rom. 9, 5 eft Deus faper omnia, bene-

di&ius in. fecula; 1 Joh. 5, 20 eft verus Deus €7

vifa &ierna; Ebr. 7, 26 eft altior czlis coll,

Dzi

Hiob. 22,"12. Pfal. 57, 6 & Prov, 39 4«

Conf. etiam $ 99 de fumma & zeterna Dei-

ll

d

tate T& Aóys.

J

jÜ

Complura alia ar

I) Opxna divina

gumenta theüä hanc aiï'eruntg

T.

:

:

[o

Jefu Chrifto adfcripta: De-

ribitur ut doctor

infallibilis auctoritate. divina

predituss miraculoru

m poteftatem & ipfe habens

thefes

& aliis conferens ;

Ut rex omtuipoteus in omnia im-

perium habens,

homines ab

Jatene poteflare . libe-

Ya45u:, totam hominis natur

homines fibi i» peculiumm v

am fpiritualiter sg;ags,

D

me vegens.

indicans ,

ac potentiífi-

60

Dicta huc fpectantia i

n fequentibgs

magno numero occul?rent,

L 4!4

(2).CurTvs adorationis

& invocationis reli

fz ; Matth. 14, 33. Luc. 24,

gio-

jf

52. ACt. 7, 5

9. C. 22, 16.

Rom. 1o, 13. Phil. 2,9

ta.

. IO. add. loca

99. 6 cita-

Il

D

4Ad Chriflum vemre, conversi

; " Chriflum cre-

dere, tomen ejus iuvocare debet , q

uisquis falvari vule

[. h^

0D. 6, 44. c. 14, 1. 1 Pet. 2,25.

Rom. 16, 9—15.

1g &

(3) BENxr1crA divina.

Quic

quam

quid a Deo quis-

petere & exfpectare pote

ft, id Jefus Chri-

tus zeque dare dicitur. At. 5

31 dat penireutiam

j

pll

?* remiflonegm peccatorum ;

Om. I,7 grarziam &

pae

jl

Ce€7 ;

oh,

15, 26. & AG. o,

33 Spiritum Sancum ;

i

Joh. 16, 28 coufervar in ftatu

grati$, ad vzam crey.

ogï«

zam; joh. 14,

I3. I4 faciz quicquid credentés in no-

P

"

mine Jefu pez

n

(l

7; joh.

"

uu; Act.7, 59 i« cælLum J'fcipi,

5,28.

n

208

($ 227.229) Xl. de Perfona Chrifi.

5, 28. 29. c. 6, 40 mortuos refufcitat; Joh. 5 27 judi-

€a:; Apoc.cap.2 & 3 vinceutibus coronam vire €*

Sc

gloríam eternam. confert; Apoc. r, 18. Matth. 25,

M

41 poreflatem mortis &* gebeuune habet.

l

(4) Hoc idem docent etiam V. T. dicta, quze

p

j

Meíli; wowEN JEenova tribuunt, Efa. 2, 2. 3.

füfn e

C. 9, 6. €. 35 4. €. 40, 3. C€. 45, 17 21—25. Jer.

multi

23, 6.

of. 1, 7«

Tif

Tam.

&? verur

$ 228. ldem 5eþa$ Chrifus ef vERUS

JHomo ,

lg

HOMO.

Dicitur homo 1' Tim. 2,5; fs

homimis Matth. 9, 6.. (& faepiffime aliis 1o-

5 ;

lm

cis); natus ex JMaria Luc. 131:43- €. 2, 7.

Jut

ortus ex AMajoribur, Davide, Abrahamo

[

Rom.1,3. c. 9, s. Matth. z; 1. Luc.5,

Dus

23—838-

E

Habuit eorpus verum Hebr. Io, $. c. 2, 14. Luc,

&ïx&j

2$4.39. Granimam [ive mentem Luc. 23, 46.. inzelli-

iT

geniem ac volentem Luc.2,52. Marc. 13, 32. atth,

Ái

26, 39. affetius bumanos Matth. 26,:38. Joh. rr;

Buny:

33. 38- €. 12,27. €. I3; 2r. & ipfas bumanas. infir-

wniates Matth. 4,2. c. 8,24. Joh. 4, 6. c. 19, 28.

fimji

Generatim nobis per omuia frmilis faCtus eft, Hebr.

Ailitgps

,15. Phil. 2,

illo uno excepto, quod humani-

tas Chrifti fanCtiffima a omni peccati labe pura fuit,

1

Tà

Comur

Hebr. 4, 15. €. 2, 26. Luc.1, 35. 1]oh. 5,5. 1 Pet.

mM '

T, 10-,. c. 2/05/ 2 GCor, 5, a.

eximiis. doribus prae

e&s H(

dita. Luc.2, 47. 52. Píalm. 45, 3.

Q

tl

iy

5 229. Sefus Chrifus Deus €7 Homo,

PU

Joua,

VYütiy

UNA TANTUM PERSONA,; "Unus Salvator

€lles

£efl. 1 Cor. 8,6. 1 Tim, 2, 5. Luc. r, 32. Rom,

mon

9» 5.

lta etiam Vetus Teftamentum de

10 f

Meffia docet; E(a. 9,6. 7. ]er. 23, 5. 6.

Untor

Ubique

le ]a]

Mich, 5,1. 2 Samg 73 18. 19.

Chn&

" Scri«

at

;

XI. de Pf?fömflzrz ! 15 '229.;2303

209

j

i Ü

Scriptura de Jefu Chrifto tanquam de uno

125

loquitur.

que

Duas has thefes, *fefum verum Lominem., Chri-

Jlum unam perfonam effe , in fe quidem faciles, ideo

15

tam exprefle in theologia poni neceffe eft, quia

jer

multi inde ab apoftolorum zevo per varia opinio-

num moníftra finceram de Perfona Chrifti .doétri-

nam corrumpere conati funt, r Joh.

4 2. 3. 2.Ep. 7.

ERU

t.

Et nec nunc fecuris nobis effe lice

jn

s ]o

j 23o. Duz Chrifi Nature , Divina & Dus N

Humana , ar iffime atque antime conjunbla tura Atfb

àT

Junt Unione perfonali five hupoflatica, Hoc ne- *& ;

hamo

ceffario confequitur ex proecedentibus tri-

43

bus thefibus: fed & graviter in Seripturae

.bu

dicis proponitur, Joh. z, 14. Hebr. 2; 14.

tl

ITim.3,16. Col.2,9. 1 Joh.4, 2. 3

*

Niatth,

oh. 1f

Ácrus bujus conjun&tionis dicitur Ux

ITIO,

fywcr ; 1tem ïvaa:gn-æms, inca'rnat'i-o; wgb'a;kmþ

u M

jr

fumtio, qua Aéyes bumanam mazuvam ?u perfo

ne fue

m

unuitarem : ipfo coucepriowis anomjenzo .

5

affumfir. . Luc.

t Hl

E

u

TATUS iMius, five

Dermanentia 'femäl factze

yia o

conjun&ionis, dicitur

NIO: quc non modo ig-

ii

zima d* artiiffima,

ett, Hebr. 13, $

fed etiam ererua. i* iudiffolubilis

u [f*

lopus hu

?

jus unionis émefabdis eff: eft enim

tefte Paulo

MYSTERIU

poffumus nifi remotiv

M I Tim. 5, 16. quod nox,

]om.

e explicare,

Affamzio ii uni-

sarem perfonz 7€ Asys non ejt unio

naturalis ; non

Suitt

ü(

effentialiss non accidentalis ;

non myíticá; non

moralis; nonfacramentalis: fe

d his omnibus mul-

N

to fublmmior

; cujus aliud nullum exemplum eft,

ltum dg

. Formula,

qua PERSONALIS dicitur, Wom modumg

unionis, fed

zerminum indicat: faCa enim Unitio-

»

s

ne jam e

Chriftus.

una perfona; Deus & Homo eft unus

u

M

"

$ 231.

210

($ 231—233)

XI. de Perfoua. Chrif

ÜUnione

$ 231. PEnsoNALIs UNro eft duarum

inj

perfonali in Chrifío maturarum ineffabilis. €7 ar&liffima

"

conjzmbïio , per quam utrague matura, divina

€9 humona, im una hypoftefi five. perfonalitate

0

170

q8& As fübfiflht.

Cont

Non eft perfonarum , fed naturarum,

Aäya;, Fi"

lius Dzx, ab zeterno ut perfona extitit: humana

vero natura ne per momentum quidem feorfum,

extra unionem henc, fed (ut veterum formula

tün

rem accurate exprimit) aj« supfá, G&pw Aóys cxgf

exftitit.

-ddeo

lI|

ab antiquis dicitur «vvmósaros,

propriam pev[onalitatem tion babensy/ vmoszew , iti per-

4 ]

fonam Fili Dei affümta ; i»wwmóseros, i pevfoue EW

fii|

lii

Dei (non in fe 1pía) fubþjiem.

verfa

€7 7r«pi-

$ 232. Formulis hujus generis id fabeft

2,().

acogriae, momentum , ve humanitatem Chrifa extra Per-

Y

Jonam Filü DEI confideremus.

Atque ea

uf f

mente veteres Unionem hanc etiam IlIspe-

Tüm

Z ,

Xpnow, 1M-MEATIONEM five permeatio-

nem, dixerunt, qua Jivina Natura per Na-

NETESSRCRBIUNGIE t BRUICOAPSPESDRESU UAPV

duram .Humanem | fibi eonjuntiiffimam -operatur ,

m

eamque perficit , humana autem Natura a Acryco

n

perficitur , falva utriusque differentia, Col. 2,9.

1j

Tlegrxópyuo«s mutua. quidem, fed tantum refpectu

(0» [

Adys 2iiumentis acfiva, refpe&tu humanze Naturz

D

paj/iva eft. Divinitas nempe 4ar: Humanitas -ac-

Cipit. -

Scnj

Formulg

&be

$ 233. Preterea ad evitandos errores

nectJari?. etiam -hze. ab antiquis ufürpate funt for-

h

K

mule : «rramque in 'C'/zri/io mzfuram) «nitam

1]

e[e x) 'aiälalgäfræg , indivulfó; 2) dXepiceos

Altem

infe-

n

XL de ow)m Chrifü ($ 4233.....2 35)

2II

zgarum i

infeparabilifer; 3) dovyYUctc, inco:

-

WW? 4)

if

&pezrvo6, fing ulla mutatione,

Áionma

dilte

duas reliquas ut Eut

Priores 'duzs formulas ut Neftorianum errorem,

erero. Concilgi:/ Chalced,

ychianum caverent, in de-

onetfis adhibuerunt.

.Verba

UT ü'

Concilii ipfa refertsz

ORMULA :Coxy.c-onmæ P- 834.

at

)rfum»

$ 234-. Unionis confequens immedia- Communáo

rmulà

tum eft fablimis atque ineffabilis Cow w v« Jatura-

T

NICATI10 & CoMMUNIO NATURARUM, rim,

uf

r

qua Diwima Natura per uniomis gratiam fatla

ia

fuit€7 , a[fumte carmis Dwinitas, €9 vicg

verfà Natura Humana q& Aóss Humanitas.

tv

| Col.

2,9. (Fon . Coxc. 764.—76g.)

nl

Veteres promifcue vocabulis fj

G5 QX noavia

qea

ufi funt.

Communicatio & Communio Natura-

[*

rum differunt, uti earundem Unitio & Unio: illa

4uti, heec flatum denotat. .con£, S 230.

jtie

"

$. 2$5 Ex diac naturarum communione Projgof;fig;

lh

PRoPOSITIONESPERSONALES, in guibus nes perjfae

m

Concretum unius in Chriffo naturg propter :un'io-."alu'

P

nem perfonalem pradicatur de | alterius natura

f ecu

Coucreto: e. g. Deus eft homo; Homo eft

a?

Deus.

d

Exempla pr

opofitionum ';per'fona'lium non pauca

Scriptura fupp

editat.

Prior illa, Dxvs eft uiowo,

habetur in Dictis:

rl

job; 3 14. .Aoyos

ffacius eft caro ;

dAXom. 1,3 FiusJDei

j

uaus eff ex Davide ;

n

z lim. 3, 460 Deu;

n cartie maifeflatus efl ;'

Alteram,

p

tinent:

Hono xsr DE.US? mult.q pluraloca.con-

0 z

T

1 er,

212

($ 235.236)

XI. de Perfona Chriffi

l

Jer. 23 5 Germen. Da-

vePc 3

elova jufHiria no«

qidif

T.

Efa. 9, 6. Puer niobis tia-

eft Deus fortis.

ii

1us

T0

Matth. 3. 17. Jefus in

x*e'fc Fs DEN.

lieC

gordane baptizatus

TU

— c. I6,)16 . Pius bo-

eit Fiiu: Dei viventis.

T

shims

— c.22,42 Filius Da-

eft Dominus Davidis.

N

vidis

hn

'eít Domiuus de eolo,

i

1Cor. 15, 47. Secundus

0150

f

tbor

Hee propofitiones preprie, & reales funt, non

frte

mere verbales: fmgulares quidem 'omnino atque

nufüare , quoniam de nullo a

lio homine, fed uni-

[

ce de Chrifto dici poffunt.

Nemo 2udere poflet

(üem

Prim

talem ufurpare propofitionem , fi praeeuntem non

haberemus Scripturam.

ldeo noltre infirmitatis

(;

memores nos effe oportet, ne formandis propo-

geni

[

fitionibus perfonalibus ultra, quam Scriptura du-

inur

cit, progrediamur.

Comnnuni-

catio. ldio-

$ 236. Ex Unione perfonali & Commu-

qnalttium,

nicatione naturarum. ($ 231.234) fequitue

Qu

ii

porro IprowmATUM CowMUNICATIO»

qua eít Divinorum Humonorumque Proprio-

13

vum vera £? realis i. ipfa Perfona Chriffi par-

ilv

ficipatio, qua propter unionem hypoffaticam AAóe

lez;

*yg humang proprietates , €7 a[famto homini

fitj

divinag propriemte: z*ribumzmn

wn [

idioinata ZTwmauc Naruye funt: effe corpoream

H

[l

creaturam ; conftare carne & fanguine; elle fini-

]diomata Divine Naruré

T(

tam; circumfcriptam.

fünt: efle omnipotent

em, szeternam, infinitam;

per fe &

er Eifentie fuse proprietatem u

bique

omnia noviffe. (Fonw. CoNc.

prefentem effe ;

m itidem, uti illa

606.) Communicaiio 1diomatu

Sed

Naturarüm, realii, non mere Verþalis eft.

dio-

4

É

'

213

. de Pefjöna Chryfi» (S 236.'237)

1 fl

Idiomata, quae uni Naturz/ per fe & formaliter

competunt, alteri competunt per gratiam Unio-

nis.

Per communicationem ergo non abdicantur,

unde

non transfuvduntur in alteram Natnram:

nec Naturze confunduntur, multo minus trans-

Etiam hic

mutantur, aut inter fe exzequantur.

TU

illud evyxires, &rpimwres (S233) tenendum.

De hac doétrina nobis nihil conftat, nifi ex

yidih

Scripturz eífatis de Chrifti Perfona, Naturis, &

harum Proprietatibus: Quze effata cum non fint

£)h

unius generis, diftinctas eorum claffes, five di-

ftintta communicationis idiomarum genera , cum lites

obortz fubtiliorem traéctationem exigerent, No-

non

Ea uon eo-

al

que

Ítrates conftituere neceffe. habuerunt.

d t

l-

dem ordine a theologis proponuntur: nos eum,

y

&

quem b. JxxaenRx Compendium habet, retinemus.

m o

Primurm geuus idiomaticum; fecundum, axiomati-

I$

cum; tertium , apozelesmaticum dicitur.

In primo

mutat

pïqïo"'

genere communicatio idiomatum fimpliciter, in

ecundo communicatio majeftatis, in rerzio com-

jr; dU

municatio operationum explicatur,

$ 237. PRiMUM GENUS eft, in quo, Prigum

n

qug unius Naturm propria funt, mom tantum geuus,

'qu1t

j

illi Naturg [eorfum, quafi feparatz , [cd TOY1

VUUL

PERSON affribuuntur; ad demonflirandwum ,

)rol n

illa omnia, que Humanitatis propria funt , etiam

/ /]üf*

y A*

Divinitati, €? que Divinitatis funt, etiam Hu-

manitati, propter hypoflaticam €7. perichorifi-

l j

l)

cam unionem tribuenda e[fe.

(Fonw. CoNc.

-9 5]

o

Jjeil

Tales propofitiones funt:

« Joh.5, 19 Fiizus Dei

fimiliter fac;t 07adia,

N

que Pater.

j

j

1

£. Matth.2o, 19 Filius

eruci figetur.

L

10l

(OXCI

eft iu celo,

i

h

y. Joh. 3, 13 Filiu; bo-

jl

TPH

l j

O 3

i

Wä., I Cor.

jl

i

214

(f 257.238 XL && Porfona Chrift

4. 1Cot. 2, 8 Dominur

erucifixus. eff.

glorie

« Joh. 21, v7. Domine

t5u nofli omuia,

P

2 Cot. 13,4 Chriflus

erucifixus eft,

D

Ín his Pro

Chrifti

pofitionibus fu£je&uwm femper eft tota

üLfà

Perfona, five Deus, üive Homo, five

Chriftus nominetur: predicatum autem elt idioma

unius Nature, five Divinsw five Humanz: ideo

Uf:"? |

quiutuplex earüm forma eft.

M if

ii

Uf)/

Sefzmäum-, $ 238. SECUNDUM GENUS, quod ex

ii

primo fequitur, comple&itur illas propoff-

(l 4

tione.r, quartum fubietium iteram quidem fota

Perfona efi, fed femper feeundum Humanitatem con-

ii

)

fiderata, pradicatum vero aliqua divina proprietar ;

ad demonfirandum, Humanam. Chrifi. Naturam

Y

n

aliquid amplius habere , quam naturales £. e[fen-

tiales fuar proprietates, nempe ineffabilis Maje-

Jiatis Diving prerogativa

À

;5, (Fonw. CoNc.

413-)

Exempla hujusmodi Propofitionum funt:

Matth. 28, 18 Chrifto daza eft poteftas omnis.

N

Col.2,9g univerfa Majeftas in Chrifto Jadirat

u

corporaliter.

Joh. 17, 2 pote/Tas. omuis cartiis - -

Joh. 5,27 poreflas judicii uuiverfalis - -

Oh. 5,21. €. 6,5t wirrus vivificatrix -

-

.

Phil.2,9. Joh.5,23. Rom. 10, t3 cultus divi-

"$ adoratiouis Chrifto fecundum Huma-

nam Naturam tribuitur.

fonf

Ex Matth. 18, 20. c. 28,20. Eph.4, to. Joh.

3;13. Humane Chrifti Naturze etiam Owniprafeu-

35ia Cotntmunicata efle intelligitur: quüze przefentia

non phyfica, non localis, non expanfiva, diffu-

üva, eircumferiptiva, fed Divina eftt eft enim

Humanitati coMM

UNICATA, (Fonw. Coxc., 753 fiu.

& 754)

S 230«

— XI. de Perfona Chriffi

($ 239)

oIg

$ 239. TERTIUM GrzNvus funt ill* Tertium,

Propoftiones , quarzmjhbjez*ïum eff itidem ofa

gerfona (a divina, vel ab humana, vel ab

Ltl

utraque Natura denominata), jredicatum

- [ve

LUA

T

a

(tiomà

»aRio vel operatio aliqua officii mediatorüi ;

)

ad demonflrandum, Perfonam Chrifli non agere

€9 operari uma Natura tantum, fed utraque.;

yl t

;m uí gualibet Natura agat , quod fuum . efl , fed

w

cm communicatione alterius ;; atque ita Chriffus

n tot

j

./it/ Mediator mofler fecundum utramque Naturam.

tl

(Fon «. CoNc. 773: lin. 3.)

Fifily

Exftant loca Scripturze, ubi aCtiones tediato-

j

li

ric Chrifto tribuuntur ut Dko:

4

h

1joh.3,8 Fiius DEI

diffolvit opera diaboli ;

acquifrvit

Ecclefum

n

[j

A€t. 20, 28 Deus

fauguine fuo;

NG

Hebr. 1, 3. Filius Dei

per [e ipfum fecir pu-

vificatiouet s

Col. 1, 14 pei Filium

baäemm- vedemtionetm.

Sunt ali& loca, in quibus ezedem Chrifto tri-

Ofiutus

huuntur uz bomiui:

lul

Luc. 9, 56 Filius bo-

venit ad amimas fer-

11inis

vaudas ;

Gen. 3. 15 .Semen "u-

conterer caput ferpet-

lieris

11$.

]; liivi'

. Alia deni

que, in quibus 'tri-buuntur roti Per-

f*

fone :

moriuus eff pro pecca-

ICgr. 15, 3. Chriflus

, I

5$ noftviss

uf

Gal. x, 4 .Chriffus

dedit fe ipfum pvo uobis ;

babet verba vite arey-

Joh. 6, 68 Cbrz;/lurl

es

ii

& ez]im

1 Joh. x,7 Sanguis Je-

"mutidar nos-a peccato,

.-ngïïï-

f& Cbrqii Fuii DEI

I9

4

O 4

Hujus

()u

216

($ 239.240)

X de Perfona Chrifi

Hujus doCtrinze: momenrim: longe maximum eft,

ad intelligendum pretium infinitum paffionis &

mortis €hrifti..

1

Jl

$240. Sunt inhoc locograves controver-

Anmizgix

fj

fi» nonpaucz. Eas nobis movent, r) u-

fio

P

daifmus , przefratte negans Jefum effe Chri-

Iu

ftum five Meffiam; 2) Sozimimus, Jefum,

f

f

negata Chrifti Deitate, pro mero homine

[Ui]

habens 5 3) Occultus þcinwiþuf $ fimulate re-

li

tinens incarnationis doGrinam, fed diluta

fent

abit

explicatione illam pervertens; 4) fria-

gis

mifWus, hoc idem, fed alia via, faciens,

Cag

tàs

incarnatione fecundum fuam hypothefin

?ni

explicata; 5) Naturalifmus, ptomiffiones de

Meffia per manifeftam calumniam in car-

nalem fenfum detorquens, indeque reli-

i

gioni noftrz univerfe dicam impingens;

6) Naturalif/mus faneticus, fcripturaria for-

1nu]a de Ciriffo in nobir. ( quxe fan&iffimam

veritatem continet), ad id abutens, ut

(

idolo Rutionir, tanquam: viv ad falutem;

fub illo fpeciofo nomine commendato, os

N

incautis ínublinat,

j

f

Etiam eä attentionem noftram requirunt, qua

4) de cognitione explicita doctrinze de Chrifto chri-

li

ftianis minns neceffarias b de eedlefti quadam bama-

niate Chrifti ;

c) de fanétiffima €hrifti humani-

li

tate, non omnis [rzrerug ad peccatum remrariouis

al

experte, a quibusdam non fine

t mpoQace jaCtantur.

pietatis ac fqpien-

'Tali

li

p

a

XL . de Perfona Chriffi

($ 240. 54:)

217

.di

"fali ecclefis tempore auriquas lites confopitas

s

relinquere confultum eft. — Docerarum , Valenziniae

zorum, AMauich«orum de perfona & humanitate

Chrifti errores neminem hodie tentabunt.

Neflo-

Vel,

xiauum de Maeria Osoróxy & duabus in Chrifto per-

fonis litem ; Eutychiauam de una tantum in Chri-

J

fto natura formulam ; cescerzationes inter ecclefias

d

Proteflantium agitatas (de communione reali dua-

rum naturarum , & propofitionibus perfonalibus ;

*füm !

de idiomatum communicatione ; de unionis per-

mmilt

fonalis perpetuitate ($230—239); nofle quidem

omnino z/eologum oportet, ut caute in ecclefia de

eTe

tam fublimi myfterio loqui fciat: fed ipífas lites

-

renovare, prorífus alienum eft. Pro fuggeftu plane

|luta

abftinendum hujusmodi fübtilioribus & multo ma-

n

gis exaggerationibus 4ye&Qws, novas tantum tri-

cas parituris: Scripturae enim gravitas ac fimpli-

Jen$y

tas, mode finceva ?? YNTEGRA teneatur , inftitutioni

hl

animarum ad falutem fufficit. Conf. $ 20 fcbol.

s 0

| Q

LOCVS XH

reli

DE STATIBUS JESU CHRISTI,

ge Ó5

STATU EXINANITIONIS ET STATU

1(0'

EXALTATIONIS.

ymátm

$ 241. Giloria ac Majeftas Human2 7yo Sia«

u

P

Chrifti Naturze communicata, mon flatim , tus,

Kl y

mec (mper , in affumta Natura con[piciendam

j D

ïf'

fe praebebat, quamdiu Chriftus in terris

fuit: hinc in do&rina de Chrifto confide-

|

U

randi funt duo Status Pevr[omg Chrifi, alter

o df

ln

humilis, £xinanitionis; alter gloriofus, Ex-

l

li

p

altationis.

WW

r

Hunc geminum Meffize Statum' conceptis ver-

j

-

E

bis docet claífficus locus Phil. 2, 6—311. aliaque

5

Novi

Ti

218

($241—243) XIL. deStatu Exinanitionis

Novi Teftamenti diCcta 1Pet. r, rr. Luc. 24, 26:

Y

Rom. 8, 34. .ACt. 2, 36. c. 5,30. Ebr. 2, 9. c. 12, 2.

fii

1Cor. 15, 3. 4. Eundem etiam oracula Veteris.

i

Teftamenti indigitarunt, Efa. 52, 13 14. 15, €. 53

IWI

z0t, Pfal. 1to, 7.

Quibus inter fe collatis id prepzer

officii mediatoris vatioues za. fieri debuiffe , intelligitur.

A

In his duobus Statibus zoza quidem Chrifli Pex-

1

tl

fona füit: fed formaliter tum exinanitio tum ex-

altatio juxta Naruram bumauam contigit Luc. 18,

pIOU

31.32.335; Diviua autem Naerura has mutationes

j

L

propter communionem arctiffimam fuas quoque

þlïfh

effe voluit ac fibi appropriavit, 1 Cor. 2, g.

Jihu

ij

DE STATU EXINANITIONIS.

É

Exinani-

u

:n

$ 242. Ex1NAN1TIO CnunrsrI Jeso

h

tionis de-

fuit voluntaria a plemo €7 gloriofo communi-

tit,

ffnitio ;

du

caíae majzg/?atis ufu abfiinentia cunm vita humil

usqt

tit)

€7 paupere inter homines a&ja €9' obedientia

ipfm

quam voluntati Dei Patris usque ad mortem pra-

hi

ffit, conj-zmäïa.

46

Definitio fumta eft ex c]afïico diCcto Plül. 2,

6.7.8. in quo MoeQs O:3 non eft ipfa divinitas,

fed /Majeflas diviuitaris »ROvUT. manifefta & confi-

cua fieri hominibus porEsr.

libler

Tic

In forma Dwei effe, eft habere majeftatem divi-

nam, cum jure ac facultate eam ufürpandi, &

fi

modo in oculos incurrente demonftrandi.

f

hus ;

Y

$ 243. STATUS ÉXINANITIONIS du-

Ti

ce Scriptura £re: a&ur comprehendit: Exi-

tli

lil

nanilionem ; .Ad/fumtiouem . forma fervilis; . Hu-

il

miliationem fui,

1o,

(1) ExiNANITIO, Kémeu, eft, qua Chriffus Te-

Jus Majeffatem divinam communicatam babens , jus d

hu

Jacultarem Deo equaliter. fefe gerendi non avide arri-

l

j

n

putt » fed illius ufu pleno fpoute. fua abflinuiz. Matth.

19, 17

2,7

Z

H

XII. de Statu Exinanitionis (46 243-2445

219

094

19, 17 quid me. dicis bouum? — Joh. 7, 16 smea .zla&rz'm

11

suea ton eft ,. fed ejus qui ime mifi, Rom. t5.3. Chri-

m

TET

dtets

Jius uonu fibi ipfí placuit , fed gel

ii

tfe, ur fcriprum eft,

659

proäm pro/)ris afficieutium te, ceciderunt fuper ;ne.

r

i2) AssuMTIO forme fervilis eft, qua Chiiffus

;

d.

gefus bumilem vite conditionem , cum pauperzate , cou-

h

pemiu, odjo quo multi eum projequebantur, ac miniflerüs

fh &

molefhis. coujunéiam , — fponze fua elegit.. 2 Cor. 8, 9

üc. )

proper. vos paupev fuit,| cum dhoes effés. Luc. . 9, 58

EOTes

filius bomiuns non baber, ub caput veclinez.. €.22,2

fum imter vos , perinde ac qui mimiftrer. Matth.20, 28

J0que

Jfilius bominis ton veuit, ut fibi miniflretur , — fed us

misifiver ipfe.

$

(3) Tazdweis , HuMxLIATIO sUX eft, qua Chri-

fs Jefus quamvis in forma Dei exflaus zamen. nibil

[]st

exinium f.nzpra vulgarem bominum forzem fíbi arroga-

vit, fed evga quosvis bomines animum bumilem ac placi-

Mil«

dum, evga Deum autem obfequium. in omni vira eo

TM

usque demonílravit, ur fub adminiflratione fideliffrma

muneyis demandati, 4» injuriarum [umma parientia,

T

ipfam tandem morzem , eamque ignominiofam iu cruce,

Jl-l/?iVEIJ JOh. 4,

) pï l2

26, 39.

34: €- 8 538- 29. . €. I?, 4. Matth.

n

$ 244. In hac Exinanitione Chrifti Jefu 757

TiaS,

libera fuerunt omnia; proutjcilicet commu- indoíes ;

uji

nicate //a eflatir ufas per Officii mediatorii

FU

finem fuit modificatus.

, &

(D Ques divino decteto ipfi deftinata erant

(S 197.2) ea Chriftus Jefus omnia lubens promtiffi-

i

ma voluntate fubiit, Matth. 26, 24 füius Lomitiis

abit, prouz fcriptum de ipfo effl; Joh. 18; 11 egone uon

D

bibam, quod mibi dedir poculum Paters . Ybph. 5, 2

"

amavit uos, dv pro nobis fe ipfum dedir... Add. Ebr.

?

10, 5-——10. Matth. 16,21. 23. Luc. 18, 31-

(2) Chriftum non fuffe ufum commzunicaza Majeflate,

yj

1ulta Scripturze loca docent: Matth. 8, 20. Marc.

I1,13. C. 13,32. Lüc. 22, 43 53- 54- 63- C- 23. 35.

"h

ebr.

a

Joh.8, 50. c. 17, 1—35. 2 Cor. 89. €- I3: 4-

at

27« €.12, 2- guæquidem omnia de abdicat

O uf

vefle-

IQ:IZ !

220

G 244)

XIL de Statu Exinanitionis

reflexo, intuitu fui ipfius agunt; quo tamen ipfó

non femper abftinuit, Matth. 4, 11. c. 14, 25.

ul

(3) Sunt autem & alia loca de communicatae

3l

Majeftatis ufu fub ipfo ftatu Exinanitionis. Di-

ferte profeffus eft Jefus, fe cum Parre fuo operaxs

| P

Joh. $, 17—930; docens exferuit divinam efficaciam

Eub

Joh. 6, 63. c. 7, 46. Matth. 7, 28.29; edidit tot

neg

ET

süracgla, ut Áfingula enumerari non potuerint,

3 (

Joh. 20,30. €. 21. 25; iisque apud fuos gloriam

fiam manifeflavit Joh. 1. 14 coll. c. 2, 1. & c. 11, 405

n

judicium füorum , qui magiffrum ac deminum , Ypfum

(1)

vocabant, fàtis exprefle probavit Joh. z3, 135

[

emuia fibi tradira effe plus fimpliei vice affirmavit ;

mitt

Matth. 11,27. Luc. 10,22. Joh. 6, 37. c. 10, 28. 29.

€. 13, 3: cam poreffarem 2€tu exexcuit Luc. 1o, 19..

'23 lq.-

€. 22, 29 (pacifcor vobis vegnum) 5 adorari quoque fe

tàey|

paffus eft Joh. 9, 38: quze omnia oftendunt, xox

offey

OMNEM eommunieatze Majeftatis ufnm a Chrifto

CT

abdicatum fuiffe.

Sed modus ea utendi utique

Di

non gloriofus fuit, nifi unica vice & coram pau-

ber

cis Matth. 17,2.

Cun

btj

(4) Hane liberam communicatze majeftatis ufür-

pationem vel non - ufürpationem , modificatam

€ffic

fuiffe per Unionis perfonalis & Offieii mediatorii

fines,

j

robatur a) ex diCtis de fruffraro boflium

Vg

Pnperu Luc. 4, 29. 30. Joh. 8, 59. nam & diferta

1,4

mentio fit caufz, cur ita res contigerit Ioh.7, 30.

Tat

& c. 8, 20 nempe quod uondum adfuerit bora ipfu.

PA

£) ex iplius Domini indicio Joh. 12,27 Parer eripe

sue ex bora bac: verum ideo iu bauc boram veui. Luc.

Q

22,53 cum quotidie apud vos effem iu templo, uou in-

figg

geciflis mibi mauusz fed baec veflra efl bora d teue-

i

érarum poteflas, c) ex eo, quod in exftantioribus

N

profundiffimze humiliationis aCtibus fuübinde cau-

r

tum fuit glorie Chrifti per tales eventus, qui

demonítrabant, Jefum non merum hominem, fed

h

Dxx Filium efle. Matth. 3, 13 coll. 17. c. 21, 18

coll. 19. c. 27, 50 coll. 51— 54.

Plura in unum

r

colleggit b. BENGEL,

Harmome ev. $ 153.. Add.

at

ibid. $ 281.282.

21

$ 245.

P

d

XII. de Szatu Exinanitionit

($ 245)

22K

t if

$ 245. Status Exinanitionis duravit ab duratio;

)J'

adventu. Chrifli hamili Àn. earnem , usque ad

u*cat.æ

ipfius fépulturam.

]i-

bperari

Jucepit hic Status mox in primo conceptionis gradur:

momento ; coutintazus in Nativitate, Circumcifio-

ïcaciam

ilt t

me, Purificatione, Educatione, acreliquo vitae

print,

aCtu; Summus gradus profundiffimze humiliationis

dtritm

in Chrifi Paffione, Morte ac Sepultura confpi-

S"

eitut.

T

[yum

(1) Concéprio füit Exinanitio non -ïpfa in fe, fed cottzpiio E

prout conjuncta cum ea fuit humilitas, & infir-

yN

navi

mitates fimul cum Natura humanz affumtze, Ebr.

a

2, 14- 17. 18-

Quod modus öon'cep*tïohïs extmoiaänariw ac mi-

0. I

Qu i

faculofus fuit Luüc. 1, 34. 35, id neminem jure

N

)ffendet, qui modo cogitaverit, vordinarias na-

hrilo

Ícendi leges libere a Dxo conftitutas fuifle; &

tq

Dxo denegari non poffe poteftatem , eadem li-

] p&ü*

bertate, fine legibus mature, d& fine caufis fe-

cundis ac minus principalibus, conceptionem ac€

tiativitatem. horinis alicujus plane extraordinarii

vfüt«

€fficiendi. Conf. dngeïi verba Luc. 1, 36. 37 coll. 34.

atam.

atori

(2) Narivitas ad Exinanitionem pertinet, qua- ualzvifas ;

Xenus cum magwa bumirare conjunCta erat Luc.

if

(fert

2,4.75 Ubi tàmen non uno modo glorivw recens

nati mfantis cautum fuit Luc. 2, 9—34. Matth,

17,30.

29 I —12.

7 "

T

(3) Gircumciffo cutm doloribus & fanguinis effu-

tircuipfio ;

J

fione conju

a

a: qua non fui fed hominum «aufa

:

fafcepta, legi fubjeCtum fe declaravit.

77 [

telt-

(4) Purificarione Marise in templo pera&ta, 'etiam petrifientioy

ribus

pro Jefu infante Aï]bcrzfcium peculiare oblatum Luc.

eqU

2,20.23.24, & ipíius fubjectio fub legem ipío

; qui

faCto démonftrata v. 27.

.

(8) De educaeione d?? adolefcetitia Chriftüi, ac vira

edutatio 5

2!018

privatim a&la, nihil fingulare Scriptura.commemo-

jyuft

rat, nili exilium in prima ftatim infantia Matth.

j

2,135 profeCtus fpirituales in pueritia confpicuos

Luc. 2, 40-47- 52; comamorationem Na'zaretanapl

i

b

222

($ 145)

XIL | de Stata Exinanittonis

in urbe. igno'bi*li » & obfequium erga Parentes Luc.

2,515 ex quorum- humili conditione

:

intelligitur,

Jetum

hoc omne tempus procul omn

2!

4

E

au

&

vcU

i fplendore,

o füentio transegifle.

Fabulas epocrypbas ,

tj

aliaque hominum incerta de hac vitze

Jefu periodo

cogitata, non moramur.

Ib

(6) Fa Chrifl

J'efu publica in dócendi munere,

(ht

g:ïi('a publi-

D

3

e

multis infignibus

Jaétis & eximia fauctiate confpi-

Cua, ceterum obnoxia fuit continuis fere sole-

dem

fHir, quas itinera, labores in o

pe miferis ferenda,

Tütj

odia, obtrectationes

, inlidize hoftium, nec nullas

f

ipfi amici, afferebant,

Matth. 8, 20.24. ]oh. 4, 6.

Marc. 7, 18. c. 9, 19.

In

£níio;

(7) Poftremus vitze a€us diris perpeffiomibus in-

DIsT

€1&Ltf ,

ter fummos azumii angores & 1IDAgnOS corporis cru-

n

mguemiiofa denique morre.terminatus fuit,

efa,

Cruciat

us hos vere paffus eft Efa. z3, 4.

Dereliétio

6.9.1

& animi angores non ex

privatione ipfius gratiae

CC

orti fünt, fed ex ceffante

ad tempus fenju faxoris

feim

Divini & folatii in anim

am redundantis, unde

200

Jdenfus ire diviue ac mortis terrores confe

quebantur,

Hehr

Pfalm. 22,2. & 69,2. & gg ror.

Nulla autem 4e.

coll »

jfperario, ac ne

quidem cum defperatione lu&a,

"Ofnner

anterceffit Pfal. y19,

5. Hebr.5,7.9. -

hibori

8207 $ 5

(9) Mors Tefu ver

?, non imaginaria fuit. Matth,

lt

l

27, 50. Marc. 15, 37. Luc. 23, 46. Joh. 19,

3goorig.

32' ïl»

Solüta naturali unione in

ter anitiam & corpus,

/alva tamen manfit

(etiam cum ammaa a coriore

N

feparaza eifet) Unio

Perfonalis; Divina Natura,

QUi o

quis ante mortem cum Zomine vivo unita erat, in

V 6 j

morte cuin £omiue mourtuo unita manente.

Afügric

fäwgmïfäzra ?

(9) Sepuitura ultimus apex exinanitionis fuit,

M

)

veruarem moris Chriftü abunde comprobans. Per

r

eam ab adfpe&tu hominum amota fuit maledictio,

mþm

q2am Chriftus in fe fufceperat Gal. 3, 13 coll. Deut,

QU

21,23; & corpus exanime Jeífu ultefioribus ho-

e 13,

Atum injuriis fübductum , Marc. t 5, 43-

Quia cum honorificis circumftantiis conjuncta

€rat, & corpus Chrifü incorru

ptum divinitus fer-

vabatur ,

w velut intermedia atque zranfzus fuit

ab humil

iatione .ad

(2 xo).

Pfalm. 16, 1c.

glorificationem. x,

Efa? 53; 9

fequel

m

—

XH. de Statu Exinanitionis. ( 246.247)

223

Tar,

$ 246. Ultue perpe[Iones füb vitze finem Exinanuitie

nitt

(lofe

a Chrifto toleratoe, & erucis fupplicium , pra- tota fatis-

you,

cipua r primaria funt m exinamitione 1 Cor, fa&oria,

)

15,3; fed cum illis €7 re/iqua, quze Jefus

D

"Chriftus in vita fua egit & paffus eft, eun«

QIlye

E

dem Jftopiam. E7 effe&lum communem habue-

celidh,

Yunt, ut per ea peccatorum EXPIATIO

nurJas

fieret.

b

"Tota enim Kéwew wna quedam contimua OBE-

'DIENTIA fuit: inchoata ingrefíu in mundum; &

j; if

; (ti»

:corporis facrificio confummata; idque hominum

eaufa. Hebr. 10, 5—3o. Phil. 2, 6.

; f

6- -'-I .

7.8. Rom. 5,

2

gmæ

Scopum & effeCtum hunc., hominaüm faluti fe-

javorts

fe impendendi, quem Chriftus generatim Matth.

20,28 indicat, habuit ipía etiam arivitas ]eíu,

E

LU

dHebr. 2, 14 7- 18. & cz'rcu«mcifo, Gal. »53.0€.454

n d

*coll.5. & vita privata pauper.ac tenuis, 2'Cor. 8, 9

omnem juftitiam implens Matth. 3, 15. .ac preeterea

hufia,

laboriofa, & odio, contumeliis, probris exercita

Vtth

«Matth.8, 17. c. 20, 28. Pfalm. 69, 11 (4/. 10). Efa,

:52, Ed-

Torus ergo Srarus Exinauinious farigfacte-

;oarig.

vigs fuiz.

ol

Sed per hoc:affertum non excluduntur alia, ad

;oqore

quze :chriitianis zeque hic attendendum. " Omninoe

Vitir

in ea jugiter fpeCtari debet fummum ilud exemplum

i, 1

-amoris., -abne

ationis , -humilitatis , .patientizes

;

Eph. 5, 9. H

ebr. 12, 2. 1 Pet. 2, 21. 24. :C. 4, 1.2.

j fils

2:Cor.8,9 coll. 14. 1 Joh. 3,16. Joh. 12, 24. 25. 26.

q

, Proponitur etiam in:efficax & fuave folarium fub

:Säi&ïoi

'cruce:ac tentationibus ; Hebr. 2, 17. 18. c. 4, 15. 16.

j.DeU.

:€.13,12. 13. 2 Lim. 2, 11.12.

p I

DE STATU EXALTATIONIS

QU

s

j

$ 247. Exinanitionis immediatum con- Exaltatio

j

/

fequens ExArTAT10fuit, qua Filiur DEL quid;

z

Ccunm

SS. 246»

^"

24

($ 247—249) XII. de Statu Exalfafionis

;

cum per paffones coufummatus e[fet, gloria €7

u

vele

honore coronatus fuit. Hebr.2,9. Luc.24, 26.

Curr

Y Pet. r, 11, . Pfalm. 110, 7.. AG. 2, 33-

ab

fet

€. 5, 31-

H

n loco claffico Phil. 2, 9—t1 res ipfaluculenter

t j

declaratur: conftare dicitur a) vmsgwjuew , exalta-

zione [uper omwia (conf. Eph.1,20.21.): ^) datio-

j

xe nomiuis quod fuper omue nomen [z; quze duo ma-

tem .

jeflarem. & gloriam, qua nulla major cogitari

poteft, adeoque divinam, fignificant; cujus con-

1f

fequens eft c) cultus adorarionis, ab omnibus crea-

turis intelligentibus przeftandus.

dwifh

Etiam ex oppofita Exinanitione, quid Exal-

þ) int

tatio fit, intelligitur.

CompleCtitur a) depefirio-

wem omnis iufirmnitazis , 2 Cor. 13, 4

b) Ufurparios

"E

sziean idiomarum communicatorum PLENARXIAM , etiam

[m

quoad a€tum reflexum, ET MAJESTATIC* GLO-

RIOSAM ACt.2,33—36. c. 5, 30. 31. Hebr. 12, 2.

Ttmta;

quc. »9-—14-

er'[üi

Quis exal-

$ 248. PERsoNA Ctin1sTI Owav2Qoe

p

ïæmæ H

tota exaltata efl , Phil. 2,9. /ed im Nafura fua

«

iT

P

Husina; hevc enim fola potuit exaltari

Mp

formaliter: Matth. 26. 64. Joh. 12, 23. 34*

l

hi J

fed IDiviua Natura hanc Humanze fuze Na-

t

n j

ture gloriam pro fua quoque agnofcit.

man;fejq

,

J'Oha I 7) 50

L'Jtu:

401

Q

$ 249. Deus Chriflum exaltav

j Phil.2, g.

tapho

fant,

mr exal-

Q

A&. 2, 320 36- c- 3) 135 C. 5) 31- Eph- I, 200

b

Qute ,

21.22. quod de tota Trinitate intelligene

ünt

dum; nifi quod Scriptura fpeciatim Zfri

Tem i

APOc

peculiari ratione actum hunc tribuit. Joh.

[/

31f-

'M&u;

171 B. Pfalms IlO,I. Philc 23 II;

d

I

$

l

XIL de StamvEmlfatz'cmz': ($ 249—3251)

225

" g

-in -coniïl'io grati*äe (S 197) Exaltatio hzc ab

?eterno decreta fuit: adeoque etimm Aéyss una

ib

cum Patre & cum Spiritu Sané(to gloriam hanc

ab szeterno Humanze fuze Naturze deftinavit & in

h)

tempore contulit,

Formula tamen, CunrsruM

Je ipfum exaltajfe, Scriptura non utitur: ingreffa-

xjeer

vum fuiffe in gloriain fuam , dicit Luc.24,26.-

L

j ditie

$ 250. Exaltatio C/zrg'/ii'in Cworroinmcsi more Que par-

duo m«

:o'gitati

tem infecuta incipiens, x Det. 3, 18. Apoc. ter Status

I$ COf«

1,18 ftatim fuccelffive demonfirata eft: a) in ^X«/]tatio-

]s (rede

J

invifibilibus quidem, Jefcemfu ad iuferos;

q x*

b) inter homines, Aefurretlione e fepulcro;

ag

£) apud coelites , Z/renfione in celum, | d) Sef-

LW?//J-

y, um

Jfioue ad. dextram DEI nunc majeftatice con-

( GLQ'

hr 1*

fimuatur, & £) Jdventu ultimo gloriofó illu-

firiffime patetit. Col. 3, 4. 1 Pet. 1, 5.6. 7.

um

$ 251. DEscENSUS AD INFEROS eft Defceufus

jurt jï'a

atjur, quo Chriffus flatim ac i fepulero. Sp1- ad inferos;

alar

,RITU vivificatus erat, in loto damnatorum pra-

Jintem fe ac. vivum offendit , eoque poteffatem in

n 25* 3*

omnia fibi datam, etian

fu£ Nf*'

) apuq inferos majeffatice

manifeflavit.

Locus clafficur Y Pet. 3. 18. 19..collatus cum Ephef.

4, 9. 10.defcenfüm hunc veruz d vealen , non me-

taphoricum fuiffe, oftendit.

Phü- 119

'Conferri poffunt multa alia Scripture dictaz

h i

qua& uon ipfum quidem hunc Defcenfum diredle pro-

bant: fed tamen ad a&wm buuc zriumpbalem quoad

gf

rem ipfam declarandum faciunt.

Sic &) Phil. 2, 0.

atl

n

Apoc. 5, 13. Pfalm.63, 10. Efa. 14, 9—15. Ezech.

32,18—31. C. 31, 16. 17. 18 varia .dicuritur de.anj-

"&i l(]h'

bi

«abus fuó ierra detentis.

Porro 4) Pfalm. 16, 10.

3 de

A&t. 2, 27. 31 coli. ,Joþþ 14 30 & .Luc. 22,5

3 Tuse

226

($251.252) XII, deStatu Exaltotionis

fruftratis zmferni aa'veifm Chriflum infultibus , Fit

P

€) Luc. y1, 22.

Oh. 12, 2r, 'c. 1t6, 15 Col. 2, 15.

Hebr. 2, 14. 1 Joh. 3, 8. Pfalm. 68, 19. A

OC. 1, 1&

pE

de vidoria ,

uam Chriftus morte fua a

;

inferno

li

l

seportavit ;

enique 4) Pfalm. 49, 16 & 86, 13.

M

Matth. 16, 18.. Hebr. 2, 15. de fra&uv benefico in

þ

redemtos redundante Scriptüra nos docet.

Ami

M

Af

De modo autem & fpecialioribus circumftantiis

hujus a&tus gloriofi in invifibilibus peracti, Scri-

pl

ptura tacet; ipfo.ilentio fuo nos modeftiz ad-

Ver

monens, Col.2, 18, quam etiam LrsnRi svMao-

!

Ti

Lici fapienter commendant, p. 613 & 788-

CUf

Álece|

Refurre-

$ 252. REsunREcTIO eft aBius Chrifli

iv

&io;

OunSguorE, quo [olutis vinculis imortis, C9

.T

6n

reflituta naturali anima cum corpore conjuntlio-

ne, tertio pofh fopulturam die, £odem quod in

il

Tede

eru£e pepeuderat. corpore , fub gloriofis circum-

Cupe

Coj

Jfantüs, & fepulero prodüt, [2que vivum, €7 in-

Ioo

firmitati omni exemitum , per frequentes appari-

"im:g;

tiones AMI1CIS offendit. Matth. 28, Marc. 16;

Toícih

Luc.24; Joh. 20 & 21íot.. ACt. 1,4. c. 10

s ;

40. 4—[- Rom 014) 9. I COI'- 15, 4—85

SPdW

- Refufeitasio Chrifti fuit opus Dxr A6& 2, 32.

Htj

€. 3, 15. €. 4 10. C. 10, 46 2 Cor. 13, 4. Hebr. 15, 20;

uod Parr? quidem tribuitur vt judici Áct. 2,24.

lg

Om.4,24.25. Efa. 53, 8. Eph. r 20. Kom. 6, 45

üce, |

nec tamen non Criffus eriam ipfe füa potentia cor-

us fuum fuüfcitavit Joh. 2, 19. 21. €. 16, 17. 18»

xin

Onf- ROm- 14, 9-

lls

Triduum a Chrifto p*rædi&um jJoh. ä, 19. 2f. 22.

Matth. 16, 21. c. 17, 23.. €. 20, 19. €. 12 39 JO-

1De

€, 27, 63, vefpera qua fepultus eft, dies quie-

Ch

tis in fepulcro , & dies refurrectionis, conftituunt.

16,19

guäd plenum non fuit, veritati przedictionis non

59

4) 8-9

Corpus

*

F

XII. de SfatzzExaltafiam'& ( 252. 253)

227

a

Corpus Chrifti in fepulcro zgcorruptum manfit

2 15'

Pfalm. 16, 10. 115 & :dem numero quod . in cruce

hb

pependit e fepulero edu&tum fuit Luc, 24,

: dO.

fenmo

Joh. 20, 27; fed exemtum infirmitatibus, Phil,

3,21. ÁCt. 13 34. Rom. 6, g.

UI

100 10

VxenrTATEM refüurrectionis a) nonnullis Chrifti

amicis angeli primum indicarunt, Matth. og, r. — 7.

Marc. 16, 1-7. Luc. 24. 1-7. Joh. 20, 11.12.13.. 2) A-

Nantis

j, tt*

poftolis autem apparitionum Jefu frequentia & con-

lie u-

verfatio per XL dies continuata eonfirmavit, At

1,3. €. 10 40- 41. 1C0r. 15,5.6.7.8.. c) Apoftolo-

»Sï'MBO'

rum teftimonium fide dignum, ex avtopfia, magna

L

cum parrhefia , fumma conftantia, admirando cum

fucceffu, ubique locorum perhibitum, eandem

(irifi

invi&te demonttrat, ACt.2,32. c..3, 15. 16. c. 458

L

14. 19, DQ. SO. 3[. C.'s, 29-——-32. €, IO,

lil U

397744-

C.13; 30—37- C. 17, 18- 31, C- 26, 22. 23.

2j j

ii

Refurre&uo Chrifti argumentum certiífimum eft,

ipfum elle Filium Dst1 Rom. r, 4, eumque opus

q i

li)

redemtionis noftree, & juftitize ac vitee nobis re-

Ji

cuperandz, plene p

eregiffe Rom,

e

u

4. 25. 1 Pet. 1,3.

E w

Col.2, 12. Eph. 2, 5. 6.. 1 Cor. r5, 13. 16. 17. 18.

Ergo actus hic quamvis non fatisfattorius, taníen,

seritorius eft, quia Bonum S

0

PQH

naícitur.

£

pirituale nobis ex eo-

EU

$ 253. AscENSrO elt af Chryii Oav

;' ( 101

4/2872/1'03

Spes, quo [peflantibus diftipulis iu fublime

551

?i

eutéIus, mom modo celum beatorum occupavit ,

]»131 101

Jtd €9. calis excelfior , fummam gloriam majeffa-

( 9904

gn.w

Tice, tauquam fuam , capel[fivit,

De hoc ma-

xime memorabili eventu teftantur loca

0 n j

Marc. 16, t9. Luc.24, 51.. A& 1, 9. 22. &

j

10

1 Pet. 3;22. Col.3, 1. Eph. 4, 10.

P N

44

Chriftus in edelum receptus, paílive, Marc.

iB

g

"

ure

y

i

"

]

ac poteftate illud occupaffe dicitur Act. 3,

21. Eph.

[ Qs

4; 8&: 9. 10 coll, Pfal. 68, 19. Hebr. g, 24-

P2

De

(u

228

($ 253.254) XII..de Statu Exnltatian?s

Ti

De sngre[fa Domini in celum , quamvis nubes in-

terveniens illius confpectum interce

pit, apoftoli

j

tamen certiffimi fuerunt: a) um ex lpfius Chrifti

j

etiz

rzedictione Joh. 6,62. c. 14,2. c. 16,5. c.20, 17.

E RRRBSRE U: DCR

ii i

5) w ex

pl

& teftimonio angelico, A. r, To. rr.

impleta promiffione de mittendo Spiritu fancto,

adeor

Luc. 94. 49. 50. 5t. &ec tmon c) ex vifione, quae

itpe

poftea Stephano ac Paulo contigit. ACt. 7, 55. 56.

tj

inc £r Nonrs de gloria Chri-

$u

C. 9, 30 4' S. [ .27.

ih

omi

fe; (

inis ccelefti certo conftat, Col. 3, 1. Hebr.

,4, 14- Cc 6, 20'

inme

Chriftus 3«v5euros afcendens mundum reliquit

(i

quoad vifibilem bwmanam pre[entiam joh. 16, 1. 16.

n

Ti

Col. 3,3. 1 Pet. r, 8; fed quoniam ita afcendit, ut

omnia impleret , omnia loca majeltatice occuparet,

i,

Eph.4, 10. A€. 3, 21. Hebr. 4, 14 0rig. ubique fuis

lt i

& femper przefens eft, divina illa

refentia, Hu-

UTR

manitati communicata (S 238 fc/o

l)

Matth, 28, 20.

lomini

t

2 Tim. 4, 17.

2,3,

üleirü

Se[fo ad

$ .254. SEss10 ad dextram I2EI eft flatus

- dextram

j

4lle gloriojäu, quo Chrifius divinum regimen 1n

Dri;

& g

ommes creabturas exercens ubique, quicquid vult,

DT

efficere potefl.. Marc. 16, 19. Pfalm. 110, r.

M&bzlg

rA&. 2, 34' Hebr' i) 3! 130 Ci '8, I- C« -l'o) 12.

Dextra Dei non locus quidam in coclo, fed ipfa

Qitius

illa infinita omnipotentia, omniprsefentia, maje-

CO

M

4tas divina eft, qua Dxus omnia in mundo

«lefia operatur, regit, & implet Pfalm. 77, r1. &

]i l

139, 10.

Numero plurali zz Je£i. $7s dvvigueus. 7

GLOJ

.z dicuntur Matth. 26, 64. Marc. 14,62. Luc.

22, *6 *

üioh

Adeoque Seffo ad dextram DEI non elt donum

&i

aliquod gloriz creatz & finitze, fed eft confor-

b

tium ipfius omnipotentis D&r virtutis & potefta-

àc Ti

tis in omnia, Etft feffo xx runowo DEI, Hebr.

279

$, 1.-c. 12, 2. Apoc. 3, 21. Zach. 6, 135 conf. de

tio fä

zbrono Dei Pfal. 103, 19

L]

hr

"Collocari ad dextvam

DEI, Eph. r,20, eft evehi

l

!

ad plenum & gloriofum hujus majeftatici regimi-

ni$

Tünd

XIL de Statu Exaltationis

($ 254.255)

229

s t«

niis exercitium ;l confdere ad dextram DEI Hebr.

jftol

1,3. €. 12,9, eit ex voluntate Patris, & fuo

hrilli

etiam Jure, capeffere hanc prerogativam; federe

AA

dd dextram .DEI & repgnare ar(te conjunguntur

n ex

Zach.6,13 & omnino permutantur 1 Cor. 15,25 5

1&0 ,

adeoque fignificatus hujus formulw eft, ipfius

que

imperii divini confortem , fimul cum Patre omnia

53

majeftatice gubernare; e/ffe im dextra DEI Rom.

Chr-

$,34 perpetuitatem hujus gloriz connotat. Prio-

Hebr.

res duze formulce magis adum,; qui Afcenfionem

immediate fecutus fuit, pofteriores /farum notant.

Quam füblimia denotet/impropria hzc locutio

Jiquit

( 16.

Dexira Dei , pet illa etiam Scripturz effata decla-

jt, ut

ratur, quae de hoc eodem gloriofo Chrifti ftatu

2

gunt. Ebr. 9, 12. 24 Chriftus afcendens sngreffus

jpety

eli

j*

yefüis

e dicitur glorificata fua carne im imzimum facra-

B

rium; C. 5,0 & c. 7,05 pote[latem babere conferendi

bowminibus, quicquid ad faluzem opus eft ; cont.. ACt.

AU

2,33.36. Sper fidelium zn eadem cceli inreriora. pe-

aueirare dicitur Ébr. 6, 19.20.. c. 10, 19. 20.

t u

$:255. ApvENTUS CunisTI gloriofius -Aa'yemm

7777 i

eft coutinua manifzflatio glorim - Chriffi. fedentis glorioftsa,

dul

ad dextram DDE1, illuftri modo. terminonda per

105 T

vifibilem Chrifli apparitionem in mubibur ad ju-

w, m'

diciuu. — A. 1, 11.. Phil. 3 20. Col. 3, 4.

i

ITheff. 1, 10. 2 Theff. 1,7—10. 2Tim.4, 1.

, m

Ti

Tit. 25 13.

,

v'z,[l. d

GroRrA Jesu ad dextram Dzr.fedentis conti-

V&IUIENS d

nue manifeftatur.

Manifeftari ccepit a) miffo Spi-

j

ritu fanCcto ACt. 2, 35

& ecclefia per Apoftolos

ereta ac longe lateque propagata, Act. 1, 6. 8.

j

j donu

£) Proxima manileítatio fa&ta eít, excidio Urbis

l

cotit

il

ac Templi Hierofolymitani Matth. 26, 64. €. 24,

r pO

3—238. . e) Solennior adventus gloriofi denuncia-

j

at

tio facta ekt in Apocalypfi, qu:e Johanai data &

coüf

Ó

per hune eccieii$ tradita fuit, Joh.21,223. Apoe.

I, 7.

d) lnde ah illo tempore omnes rerum in

e!*[ & €hl

uibus amplificatio regni

1 [eglïm'

mundo converíiones , lq

Chrifi

(io

3

2530

($255.256) — XII. de Sfatu Exalmrio;zi:

Chrifti

romovetur, reprteffis, quze malitize re-

b

[j

gnutm o

jicit, impedimentis, fuünt uuum contzntium

Qi

vrENIRE Domini Jefu, qui per hos przeparatorios

aCctus fubinde demonftrat, fe paeratum effé (érolus

(

p

£yuy). judicave vivos do* mortuór , YPet. 4, 5..— e) Spe-

ciatim illius Nefarii interitus erit ipmQzvew (uova

Al

fomm

illuftris repre[enzatio) adventus Jefu fuo tempore

(

futuri 2 Theff. 2, 8.

Vifibilis Chrifti apparitio

continget repente

e improvifo Matth. 24, 29

coq

coll47. Luc. 21, 355 magna cum gloria ac maje-

8

ftate, Matth. 16, 27. 28. Luc. 21z, 27. r lim. 6,

l

tit i

l4s 15. I Pet- t, 7.- €& 4, Ig' C. 5! I' 4' Jac' 5, 8' 9'

ij

l

Apoc. 22,20; ad judicium folenne ultimum. per-

CL

agendum Matth. 25, 31.

41

Q

li

/;iïntithq/ïr.

$ 256. Do&rinam de Statibus Chriffi varie,

Ob

fecundum fua quisque placita aliunde anti-

b B

cipata, inprimis ariani & fociniani ex ponunt,

adícitis etiam fecundariis opinionibus, qux

cum primario de ipía Jefu Chrifti Perfona

TE

errore ftant & cadunt.

51

Coritroverfía. domeftica fuperiore feculo

agitata de S/atu Kxinamitioni , nunc poft

dlcltu

penfitatas utriusque partis declarationes,

ü

lf

tanta non eft, quin quod fupereft diffen-

6,

10013

fus ferri mutuo poffit, falva primaria do-

üümm

&rina, in qua omnes finceram ecclefize

RRDE

do&rinam tenentes confenti;nus, & falv

4

etiam finceritate concordioe.

DT

Illa- maxime capitalis controverfia eft,

of

quax nuperrime recruduit, de Refurretio-

-

Dlur

nis Jefa Chrifli Feritate, ipfam. chriftiana

(

Qiin

Yeligionis arcem attingens.

Reli-

ï

7

Xm'.- de Statu Exaltationis . ($ 256.287)

231

d

Reliqua fpeciales qz,)ïæ/lioms -concernunt: [) de

filti

ertu naturee Chrifti humanze;

2) de maffa, ex

qua corpus Chrifti formatum, a peccati contagio

Orios

1i i

prefervata, an purificata ;

3) de doloribus anime

ope-

Cuníü & derelictione in cruce;

A4) de morte

lia

Chrifti & quibusdam de ea docendi & loquendi

formis; 5» de 4efceufu ad inferos; 6) de fauguine

Qüfe

Chriíi, refümto in corpns, an in coelis extra

jro

)

corpus exiftente ;

7) de feffroue ad dextram Dei ;

m

$) de reditu Chrifli füo tempore exfpeCtando.

i. Ó

Qui in his unice Scripturam audiunt, curiofi-

tati ultra, quam Scriptura ducit, progteffuree ni-

72

hi] induigentes, tuti erunt a deviis, quibus in-

| pe-

cauti a Chrifto, Capite noftro, abducuntur Eph.

L

4 14. 15. 16.. Col. 2,6. 7, 8. 18. 19; & doCtrinam

chriftianam illibatam ne litibus minus neceffariis

Vatloy

,

Obruatur, fervabunt.

De fangui

»aniti

ne Chrifti vid.

b. BENGEL, Guom. ad Efr,.xz, 24.

)mmty

) quæ

LOCUS XIII

t(ond

DE OFFICIO CHRISTI MEDIATORIO.

$ 257. Officium Chrifti Mediatorium Offcii Me-

fecuho

dicitur opus illud falutare, cujür peragendi diatorii

( 90&

caufa Filius DDEI homo fatlus, €7 exinanitus , Nomina ,

jont

difin-

€7. poftea exaltatus f ; id quod re&e a theo-

ja do

logis fieri ipfum Cunisri five MESsiE

zomen, nomina item MEDIATORIS;

cdeïxæ

REgDEMTORIS, SArVATORIS, indolem

y f

officii declarantia, comprobant. Horum

nominum veram notionem accurate teneri;

plurimum intereft ad intemerate fervan-

|

j

dam fidei & pietatis verä chriftianz do-

"t

&Crinam.

PA

(tl)'MEäv

j

232

($257) XIIL. de Offcio Chrifii Mediaforio.

(1) Mzssras, CunrsTUS, (UxcrosDzr, Luc.

9, 20.) fignificat diviuizus ad hoc (üum munus

cotiflitusum.,

Unétio a) ab areruo (acta eft

. per

onfilio

deftinationem Filii D&r ad hoc Opus in c

r5

j

gratiz;; Prov, 8, 23 orig. Pfalm

* 9

2.5, 9. Jeh.

li

10,36: $) eadem ínm rempore fiebat, cum Humana

m'

Chrifti Natura, idiomatum divinorum communi-

&

catione , immenfam poreffarem ac inajeflarem acci-

ij

peret, & c) Spiritu fan&o collato dom:s ad hoc

opus peragendum abundanter inítrueretur; Pfíal.

)

4$5» 7. 9. ,Eín- t1,2. € Ó1, 1. 2 Luc: 4, $.. Joh.

ül

3:34. ÀCt.10,38. Vi hujus Unctionis etiam Jus

[

peculiare ad homines fibi afferendos accepit Pfalm.

lo

2.6. Joh.6. 37. 38. 39. €- 16, 29. c. 17. 2. Efa. 49. 6.

Xb

(2) MEpr^TrOR eum fignitüeat, qui eft zmter

lii

Deum dv bomiuee tedius.

De hoc Scriptura fic

dis

docet: «; Mediatorem noftrum efíe fimul Spoufa-

t

rem , Hobr.

M

/|Svy .

&) eundem fe ipfüm ayzDwvrgov ,

tonj

redewitionis pyetium pro ommibus dedife X lim.2,

tib

5,0. c) iliüs MORTE & rramgreffones redetitas five

o

expiatas efle, & promiffiones berediatis atermae , vo-

fei

caris obtingere, Hebr. 9, 15.

d) ejuS SANGUINEM

Tefr

melus, quam dbelhs, ioqui, kebr. 12, 24.

Hc

omnia talem Mediatorem dicunt, qui non tantum

imp

fit D&x ad homines internuntius, viam falutis

eis revelans; fed qui etiam beminum cau[um apud

101

Deum agar; prout Ebr.5, r omnis fummus facer-

dos 9zip zyJpamev, pro hominibus, conftitui dicitur

7TU

ad peragenGa r« meüc zov Osóv.... Col. 1, 20. 21. 29

Ü

Chriftus(dicitur PACEM fecille PER SANGUINEM

0

€RUCIS SUJE, & PER MORTEM nos reconciliaíte,

Conft

ut fifteret nos fantCtos, fine macula, xwAccusa-

Pïm

i

BILES (a«veyxAjr&s) CORAM. XPSO.

D

Wi

(3) REpEwrOR dicitur e) per fui ipfius impen-

Yi

dium , Matth. 20, 28.. Gal. 5, 13. & £ brro inter-

lh

Ná

potito; 1'Tim.2,6. &-c) pretio períoluto. x Cor.

6, 20. c. 7,23. & d) fanguive fuo. fufo AD PECCA-

Rn

TORUM REMISSIONEM, Eph. r, 7. Ebr. g, 12.

Om. 3, 23. ? 5. Matth. 26, 28. & e) morte o£ira

PRO NOBIS, 2 COr.5, r4. r5.. idque f^) proprer pec-

eara noffra , fa. 53, 4. 5. I3 (44. 12). Rom. 4, 25,

RVOT-15,3. LPet.2,21 coll.24. c.3, 1g.. & ) ad

Pt

eíte-

7

wv

233

.XI"-. de öjïoïü Chrifii Mediatorio ( $ 257.2 5.8)

It,

effe&um recouciliationis - Rom. 5, 6—10. 2 Cor. 5,

jns

18.19.2t. Ex quo evidens eit, Jefüm non tan-

t

tum docendo, non tantum doctrinz fuze confir-

lio

mandza gratia mortem fübeundo, Redemrorem ho-

j

]oh.

minum efle.

Etiam fanstio snimz, fanc

tificatio

li

anla

interna, liberatio a vanis cultibus 1 Pet. r, 18. 19,

Unie

& 2 legis mofaicze jugo At. T5, TO. 11 won funs

W

ipfa redemtio , ed confequens fruttus redemtionis.

) hoc

(4) De nomine SarvaAronris idem tenendum.

ïï

P

m) Salvare dicitur peccmtores y Tim. , I5, a pec-

, ]i

cazis Motth. 1,21, . & ab ;ra Rom. 5, 95 £) ibi-

m u

dem v.8 & ro. 11 additur, Jefum [falvare pecca-

Dfalm,

tores PER MORTEM SUAM, ( c) PER SANGUI-

,,!

É.

NEM SUUM, per quem 4) Juflificenur & reconci-

mntr

Jiatienem accipiant.

&) Idem Ébr. 2, ro appellatur

um f

dux [alutis hoteinum, quem per pa[frones confumma-

ve Deo Parri decorum füerit, & c. 5,8.9 poftquam

iif*

!

UTW D

voufummarus erat pex paffiones, ommuibus ipft obedien-

»

T

i

ribus fülutis eterue cau[a faclus effe dicitur.

Hec

emnua Ooftendunt Chri

m non docendo tantum

TO

fed etiam paffiones ac mortem fübeundo, fangui-

n w

pl

nem fuum profundendo, juftificationem nobis

hat

impetrando, Salvarorem noftrum effe.

tamu[n

(olutis

D

$ 258. Orr1ciUM CHRISTI MEDIA-

Dvefinitio :

EL

TORIUM eft fun&io a S'efa Chriflo GeavS a

$ ïs Ceï-*

7ro fültepta, ad falutem. hominibus manifeffau-

s dicitit

dam, acquirendam €9 conferendam.

,22

Officium in fe uuwm eft: fed varia funCüione Brfer,

jU

conftat, unde methodi caufa rrimum.effe dicitur,

ciliatiey

Propbeticum, Sacerdorale, d* Regiumz in quo Scri-

COA*

pturam ducem fequimur, quz functones officii

mediatorii & ipía difiutle commemorat, r Cor.

j

j fl

ptil

1.30. Zach.'6, 12. 13. Apoc. 1, 5. 6. eundemque

" j

Meffiam nunce Prophetam, mnunc Sacerdotem,

m;O 1 [(un

nunc Regem dicit.

M

D PB[(A

f

j

I)

DE.OFFICIO CHRISTI PROPHETICO.

r

Jf

j

/n([f

$ 259. Orriciux Chnisrr Pno- Offriipro-

(14'

Qu

ii

PHETICUM eft fun£iio G«evOgara illor ailus phetici dea

t

£6n; - /ifio z

elie"

P.5

234

($ 259.260) XIH. de Officio Chrifti Prqþ/zetim

X

comple&ien; , qui "d homimes de falufe fum €7

€

modo illam confequendi , divinitus docendos Jpe-

al

&ant,

Vi

J

ACtus illi fant: revelátio & annuuciatijo vO-

luntatis Dei: inftitutio de credendis & faciendis:

redargutio errorum: illuminatio interna: confo-

latio.

l

Argumm.,

(

Yi

la, quibus

$ 260. 3'efum e]e Prophetam , five lega«

tum a Deo miíffam ad patefaciendam ho-

of

agnofci-

zur,

minibus Dei voluntatem, varia compro-

l

bant,

(1)-Ad hoc munus a Dro Patre

ü

p

fum votatus & contiitutus, Efa,. 42, 1—9.

Qd

C. 4956« C. 61, 1. 2 um inauguratus & Spi-

SAL

dux

ritü fan&o unctus, Matth. 5, 16. 17. Joh.

NÀ

3:34. AG. 10, 38 , fum mandatis ac poteflate

6,

fir1

infiruBur fuit, Matth. rr, 27. Joh. 3, 35-

€.5,20. €.7» 10. €. 8» 26. 28. 40.. €. IO,

f

U

30.37. €. 12,49. 50. €. 14, 10. 24. €. 17, 2. 8.

(2) Hoc munus a& adiit: ftatimn a fuüfce-

j

3

pto baptifmo, & tentatione XL dierum

)

hii

fuperata, publice docere incipiens Matth.

li

D7

( AMiraculis &

mod

miffionem divinam & veritatem do&trinve

li

fuze con&irmavit Joh. 3,2. c. 5; 36. €.15, 24.

EU

Y

C. 20, 5t.

[ |

His addi debet, 4) quod AMeffas ut magnus

W

Propbera in Veteri Teftamento przedictus, && ab

li

udaeis ipfis, cum Jefus inter eos viveret, ex-

fpectatus fuit, Deut. 18, L5. I8. 19. conf. A&.

do,

3»22- C. 7,37- Joh. 4,25. €. 6, 15; & 4) quod

51

jejus

le;

Á

iff

235

XILI. de Offcio Chriffi Propletito ($. 260. 261).

opheta

jJe[us in tota gente judaica ut magnus pr

celebratus fuit, multis interna animi convictone

:

lr

ad id addu&tis, Joh. 3«2. c. 4, 19. c. 6, t4. Matth.

2i, IT. Luc. 7, 16. €. 24, 1g.

c) Acceffit ipfius

V0«

Dei teftimonium Matth. 17, 5. Joh. 12, 28.

jis

yo

$ 261. Chriftus in 'qprophetiqo fuo mu- DoBirim

£ruü.

nere primo ac procipue zvangelium proedica- -

(

vit; porro docuit etiam /egem & pietatis

ho

officia: eoque, homines de rz/igione vera;.

)fü«

& cultu fpirituali inftituit.

u

7(*) Jefus docuit xvAxGELIUM. Matth. TT, 5

pauperes evangelium docentur ; A&. 10,36 Deus . . .

-9'

evangelizaus PAcEM per Jefum Chriflum; Ebr. 2, 3

sALUS pradicari cepit per Dominum (qui idem v. 10

Jl«

dux felutis dicitur). Atque hoc proprium ac eR1-

k)hc

MARIUM officii Chrifti prophetici munus fuit Efa.

61, 1. 2. 5 Tebova mifst me ad leta nuncianda. wife-

j

:

virrel. conf. Luc. 4. 18. 19. 21.

j

Quoniam vox Evangelium latiorem. etiam figni-

10

ficatum habet, ne ambiguitate a. vero aberremus,

comparanda cum diCtis allegatis etiam RES IPSA.

N

Jefus docuit 4) de fummo amore Dei , quo ad eos,

ne pereant, falvandos propenfus fit. Joh. 3, 16. 17.

f»e-

L) de eo, quid ipfe perágendum fufceperit ad ho-

m

mines falvandos Matth. 18, 11 veniz filius bominis ad

Jalvandum « quod. periit; c. 20,28 ven

i, ur auinam

atl

c) de via ac

füam . in Xóvpoy pro. snultis impendat,

i &

modo falatem confequendi, pcenitentia ac fide

Matth. 9, 12. 13 vemi, uz peccarores ad pemitentiam

Ti*

0cém; C. Yl 28. 29. 3O veuire ad sne omnes Yel.

.e.ut munu-

« 0

du

h

Joh. 3, 17. 18 .Deus mifiz: Filium fuum

- dus per eum . falvetur , qui in eum credit ,

uon judiga-

sv C.Ó6,68 ru «terne vire verba babes. Hoc im

Loco de evangelio üuberius tractantur.

3ng$

)

(2) Jefus docuit reaEM & pietatis officia. «)

r

docuiffe legem generatim teftantur dicta Matth.

At

5.17 — 48 non veui, ut folvam légem vel.. c. 7, x2

01n1-

yd

j

bec eft lex & propheie ; c.22, 931—40 diligito D

[/1/17/ 3

Al

236

($ 26 1)4 XIII. de Officio Chrijfi þropäetim'

sum Deun ruumrel. Joh. 15,17 bec volis pracipios

wi ametis $nutuo,

&) obfervatiouem legis monitis;,.

exemplo fuo, motivis fublimibus inculcavit Matth.

À

5; 17. 18. 19. Joh. i3. 14. 15.

€) legem moralem

if

a falfa explicatione vindicavit Matth. z,

20—44

& declaravit (ut illam. de Sabbato Matth

il

. I3, 5)3

fublatis & ad priinitivam inftitutionem revocatis,

Il

qui pervicaeize ad. tempus per Mofen indulta

erant Matth. r9, 4—9.

4)

E

igore legis oftenfo

1

juftitize proprize fiduciam repre

fi

/

1)—

Matth. 19, 16 -—21. c. 23; 23—28.

€) quamvis

preeciara omnino fuit do&trina moralis Jefu Chrifti:

i

tamen movam legem mou dedrz, ed antiquam pri-

Al;

mitus datam nova auctoritate corroboravit joh.

DT

hn

13, 34. Matth. 5, 19.22 égo vero dico vobis.

QOf

(3) Hoc patto Jefüs docuit religionem veram

*

moru

& cultum fpiritualem, re

jecta fiducia in externis

LY

cultus divini aCtibus & juítitia propria. Matth.

viiam

5.20 nfi excellat juflitia veftravel. c. 9, 12 miferi-

Q.. (3,

cordiam volo, uon facrificinms Joh. 4, 21—24 vers

Tiela

ctltores Patrem. Spiritu d* verirate adorabune, . Add.

Matth. 12,/T—7. c. 15, t-—20. c. 23, 1—33.. Ita

$1

dlbo

fore preedictum fait Malach. 3, 1—4. C. H ET.

Ws ;

Ipfus naturalis religionis ícita, & quidem in

fam f

fumma fua puritate, Jefus docuit; ex. gr. Matth.

Glento

22,37 diligito Deum tuwmnj c. 7, 32 quicquid vuliis,

wr vobis faciant a'ii, idem vos etiam eis facite: fed

(te

]

X

aliud

falluntur, qui

utant doCtrinam Jefu nihi

efle,

quam religionem mnaturalem emendatam;

E

Relizionem enim neturalem ea multum trans(cen-

TE w

dit, prout in rerm przefeütem eunti, quid ergo.

Jefuüs docuerit, ftatim evidens fit. Joh. , 17. 18

Tlüs ]e

gratia d& vervitas per. Tefum . Chriflum coutigit ; Deum

Ünit

niemo vidir wquam ;. filius unigemirus , qui in fum Da-

Q?Eqs,

ii efd, ds expofuiz.

luty

predifio- — Porro prophetam fe- demonf(travit (1)

7i6J.

erat

tes occuliar aut longe diffitas manifetindo

Joh. 1, 48. 49. 5o. €. 4, 17. 18. 19.. Matth.

4) I?

Doi

17»27. C. 21, 2. Matc, 14»13.14.15. 10.

Vorurr

ls fi

(2) Cum-

p

p

)

XILL de Ojïfvio-fhryii Prophetico (S 261—.2162)

237

jf

. K2) Cumprimis autem predicendo res fu-

Ilis,

durar, & quidem 4) de fe ipfo Matth.

Kth,

lem

16,21. £« 17, 22« 23, 0. 50, 18« 19.. €. 26,

"l

21.34. Pp) de fatis Jud?orum, Matth. 8,

bn

1l

EI- 120 c. 2[9 33——-43- C. 229 I-—'!q.o Luc.

jl

fienio

13, 28. €. 19, 127727. 43.44.. Matth 245 2.

15—28.

t) de ecclefiv fatis, Matth. 13,

TR

zriiï.i:

pl'lu

Ad ruTURA & Chrifto predicta referri quoque

]oh.

debent, quz 4e Noviffimis docuit ad illuftranda &

confirmanda V. T. dicta: de refurreclione nempe

(etum

snortuorum Joh. 5,28.295 de judicio exrremo Matth.

iemis

16, 27. €. 25, 31. 325 de peuis impios pof banc

Watth.

vitam manentibus Matth. 5, 22—30. €. 7, 22. 23.

miferi-'

(:o lgg 4-[0 421 49- 50- Cc 23, 38- C- 25, 24'——'30; de

"

o

fidelium

j 4£ur0

fiatu beato. d?* gloriofo Matth. 5,

;

À

di

$. 12. C. 12, 30 43. C. 19, 28. 29. €. 25, 46 : quze

adeo frequenter Chriftus incujcavit, ut religioni

. [a

j

móbis fit, per coactas & arbitrarias explicationes

em t

tam ferio, tam graviter diCcta, ad jejunos & ma-

Nioti

cilentos fenfus, quod quidam hodie fac;u»nt, redi-

gere.

f,*l!/,: !Ifw

2

| aj Ui

$ 262. Hoc paGo primum rMMEDIA- Funiio

ï[oni

jelcelh

qXE in flatu exinanitionis vnagni Do&toris mu- immediala,

| ergo

nus Jefus obiit: coram per biennium ac

y.

Qimidium fere annum docens inter Ju-

Dam

]u

d*os, & Galilzeam inprimis do&rinz fa-

W

lutaris luce colluftrans, uti proecictum

"t (I)

erat Deut. 18, 18.. fa. 9, 1. 2. conf. Matth,

emflu

4; 12—1T. €. 15» 24-

Docuit cum ïfapi.en'te 'condefe

enfü ad captum

yth

res habebat.

4) Iptis difcipu-

eorum, quos audito

ií

lis fuis teftatus elft ,

inulta fupereffe 1píis dicenda,

in

QY

2538

(f.262) XIIL de Officiv C/zryiliPropilz'ez!'z"l'a.v

Xl

in quibus nunc eis '-pai'ca.t/]oh. 15: 155 Spifitu'm

52

fanCtum -ab fe 1miffum iti, qui ab fe propofita,

1*

magis aperte, magis explicate, magis applicate,

docturus, orània ex fuo depromturus íit Joh.

Y

itpel

14; 26.- c. 16, : 13. 14. COll. 15.

Falfiffiunutn ergo

ql.y

eft aliud Jefum, aliud apoftolos docuiíle. Fal-

fum eétiam eft, Jefum docuiffe religionem judai-

H

cam. . Aperte contradixit judaifmo degeneri: re»

15 0

(9)

ligionem iíraéliticam finceram , cum fubftantia re-

1l &

ligionis primitus revelatz confentientem S 13

1391

docens. Legem mofaicam ritualem ipfe quidem

non abrogavit, fed brevi tamen abrogatum iri,

] Tufl

Mls

diferte verbis & fattis oftendit Joh. 4, 21 —25.

Tünig ,

Matth. 12, 1—8. c. 15, 10—290.

2P) Jefus ne-

quaquam tal in docendo ceconomia ufus fuit,

DEU

quze fe ad falfas judzeorum opiniones accommo-

là hr

daverit.

Palam & fzpe contradixit przejudiciis

ilcor

lj C

judaorum Matth. 5, 20 fqq. Joh. capp. 5— ro.

Qieta,

entdiata,

Secuta eft in flatu exaltationis MEDIATA

278; 1

fufigy

hujus Offidii functio, qus' varios a&us

M 5', 4.

complectitur.

.. (1). Conflizuit apoffolos, privata confuetudihe ad

h

docendi munus ante

)

rzcparatos; quos deinde poft

&i

1

A[ícenfionem in cce

im denuo uberrime Spiritu

Sancto donavit, ut Judzis primum, deinde cun-

J lo

.

€üs gentibus evangelium przedicarent, Matth.

i y

28.19. Marc, 16,15.20. Luc. 24, 47. 48. 49. Joh.

Wépiis

I5, 27., ÁCt. 1,3—8. C. 9. 15. C. 135 2. C. 22, 14 15-

C. 23. I T. C. 26, 16. 1

(2) 4poffolorum &

Z;rgïhetarum Seripta Seleevsu,

NT

quze fontem & normam doctrinze falutaris conti-

|

l

ii

nent,

inter innumerabiles conatus ea ufui ho-

i

Oh'm

minum falutari eripiendi, adhuc in mundo con-

jfervar , prout promifit Matth.24, 35. Luc.21, 33.

Qüit

(3) Miniflerium: verbi publicutm ab fe inftitutum

"P

nüme*n

quovis tempore tuetur; dirigit; ubi corruptelze

*5 &

invalefcunt fufcitatis eximiis viris emendat ; fub-

inde novo vigore animat; functionibus divina

5181

efficacia przefto eft, Luc. 11, 49. Eph. 4, 11. 12. ACt.

racïll(]r

üt ll

I3: 2- €- 20,28. 1 Cor. 3, 5.6. 7: 8. c. 9, 14. 1 Tim.

5, 2I*

U p

RO

SCIIT. de Ojü«—o Chrifli Prophetico (5 262,263)

239

U

m r 6;'13. 2'Tim.2, 1.2.7. Tit.r,5. rPet.s,

ifay

3--4. Àpoc.c.2 & 3. Matth. 28, 20. Marc. 16, 20.

ie,

«

) Faricimiorum, quze in Scripturis. nondum.

ol

15m:

p

j

e

g

ta exíftant, implemeute iuvigilat, Luc. 24,44.

h

coll.47. Joh. 21, 22. A€t.3, 18 coll.2r. c. 13, 40.

yui«

AT. 47. €. 13 14- 15. 16.. Rom. t, 1 coll. 2.. c. 16,

25. 26. ApOC.10,7. C. 19, 1O.

jl

"( Non tantum exterius, fed etiam intus aui-

ife

zi eorum, qui dociles fe

rzbent, decer. Joh.

x

dem

J, 9 9- 6, 450 C- 8) Igo A& d Iö, [40 C. 26*, 18-

1 Theff. 4,9

iri,

A&us hi poffunt quidem ad Regium Chrifti

ID

munüs, nempe ad Gratie regnum, referri: fed

m-

4) fpet&tant omnes ad cocGNITIONEM falutis in-

foit,

ter homines excitandam ac fovendam; hinc non

mmoe

incommode fub hoc titulo locum inveniunt.,

ndícis

b) Chriftus exaltatus in Scriptura non quidem Pro-

0

pheta, fed tamen Jux muudi ACt, 26,25, 1 Joh.

2,8 , apnflolus Ebr. 3, 1, paffor d* epifcopus auimarum,

ATA

pafforum. princeps, wazuus. ovium paftor. X Pet. 2,25.

a(lus

€ 5 d. Hebr. 13, 20 adpellatut.

$ 263. Hinc iatelligitur fmgularir plaw£ WMp,seris

fheid

s£ogei lujur Prophetz. — Diferte dicitur ma- hujus ex-

j pon

r

jor Jona, Salomone, Matth. 12, 41. 42 tellentia:

qu

od

ipfo Mofe , Joh. 1, 17. Hebr.3, 2.5; & ge-

9. JOh.

neratim prophetis Hebr. r, r.2. Matth.21,

j5

34—37. C. 33 11 coll. c, 11,9—1 1.

p

.. ldem res ipfa confirmat. a) Locutüs eit de rebus

conte

divinis tanquam «vrózzz: & confilii divini confors

f b*

Joh.1, 17. 18. c. 3, 11. 317. 32. 0. 7, 16.17;. Z) do-

cuit fingulari cut auctoritate & efficacia Matth.

o a

7,28.29. Joh. 7,46. Luc. 24. 323 c) Miracula &

ob 33'

n

numefo plura quam prophete, Joh. 7,3t. c. 15,

rm[&æ

24; & fua ipfius poteftate edidit Matth. 8, 3. Joh.

hi

5, 18- 19. 21. 36. c. 10, 37. 38- C. 14 10. 115 2) mi-

; i

raculorum facultatem & fuis pro auctoritate' de-

dit Matth. 10, 8. Marc. 16,17. 18.. ACt. 3, 6. Joh.

»

É

[

',

ma-

| Í

zl

T

14, 12 €) Salu

prom"ulgario per Jefum fa&a :

us

"M

240

($ 264) . XIIL. de Officio Chriffi Prophetizo

hl

jus quid ipfa legislatione finaitica dicitur Ebr.

M-

:

Oppo

2,2.3..

Cf

fim (

CO '7/71 gq.

$ 264. Noftrarum ergo partium eft a)

ruiuum pra-

hujus Prophetze Summi, Doctoris noftri

fincil

1

Gücum.

unici Matth. 23, 10, quem vox de coelo

lapfa audiri jubet Matth.17,5, do&trinam

DE

(etiam in ffudiis noffrir) religiofe tra&tare Col.

p

$, 106. 1 Tim. 6, 5.4. 5. 2 Tim. 1,13.145 7)

/H/u.g

hf

ad emefhodi, qua in docendo ufus eft, fa-

Q

n

pientiam attendere 1 Cor. 1:; 1. 1 Tim. 6,

Uj

Ilf

if

13.14. Efa. 50, 4. 55 «) inprimnis proefens

i T)

tiffimze lllius fuper nos iw/peBionis memo-

Won.

riam nunquam deponere 1Pet.5, 1— 4.

ü fu]

dhi aj

AG.18; 9. 10. Apoc. c. 2 & 3.

Mu ;

Digna feriis le&oribus diligentia eft, in hifto-

JUETm

riaevangelica, quo paéto Chriftus in docendi mu-

4 Qüm

nere verfatus fit, attendere.

Etenim (1) quoad

(hrif

4doflrinam , initio neceflaria tantum & fundamen-

ntum

talia, non in unum colle&ta fed fparfim prout oc-

cafio dabatur, primo aperte, deinde per parabo-

CETdOtig

&

las, docuit; pleniore cognitionis meníura alii

I.ZH

magis opportuno tempori fervata ; Matth. 4, 16. 17.

tonfr

Atl

joh. 3, 2. Matth. 13, 3. Joh. 15, 15. c. tÓ, 12.

0 co|

(2) errauies potentiflime refellens , ea maxime ur-

Lt

fit, quz ineptitudinem fpiritualem fanare, obfta-

cula veritatis cognofcend removere poffent;

hümmg

D

Matth. 13, 12. 13. €. 15, 13 14. €. 22, ag.. Joh. 5, 44*

25 4

€. 6, 42—45- 64. 65. c. 8, 47. C. 9. 39. 49. 4I- C.

f tq

XO, 26.

(3) in reprebeudendo impartialis, ferius ,

Cüm;: |

feverus, fed fimul manfuetus & de falute eorum,

cum quibus egit, follieitus fuit, Matth. 18, 1—9.

Marc. 8,17—21. Luc.14,7—11. Joh.5,32—38

Matth.23,33. (4) in coborzaudo inculcavit fidem,

j

Wdiof,

a'bnegationem, preces, amorem erga q.uo-svis $

f

huülailo

adjunctis divinis motivis, Matth. 5 $— 12. C. 10,

XIIL de Offcio Chrifli Sucerdotali ($ 264— 2(;6)

241

Pt

24w 27.

(5) in cazg/öländo vera animi levatnenta

opportuniffime adhibuit, Matth. 11, 98. Joh. t4, t.

C. 16,33. conf. Efa. so, 4.

(6) Omnium efficacif-

fima concio erat EXEMPLUM, quod Ipfe vita fua

L

J

fanCtiffima praebuit, Matth,20,28. Joh. r3, 14. 15.

1 Pet. 2, 21.

qlo

DE OFFICIO CHRISTI SACERDOTALI.

1

: C

$ 265. Orr1c1IUM SACERDOTALE eft Officii fa-

j

cerdotalis

fun&io Chrifü/| Otav9 us compleciens ilos

; l-

definitio.,

a& , quorum proxunus at immnediatus fmnis eft

m- 6)

expiatio percatorum. €g recomz'liqtio hominum

j

pilu

eum DEO.-

T0

Hanc facerdotii Chrifti sorionem diferte Scriptu-

ra fuppeditat. Hebr. 2, 17 dicitur f/delir avchifacer-

-

des ad Deum (zà mwpos viv Oeiv) ad expiauda peccata

populi ; & c. s, x ommis facerdes. fumsmus. conflisuitur

mto-

pro bominibus (£z9), 2d curanda z4 zp0s zóy Qetv,

zt offerat dona d facrificia pro peccatis,

d mv

quoa

Chriftus adeo vERE Ac PRorRIE, non fi

gurato f[gnificatu.

d

tantum feníu, Sacerdos eff, Nam

gerit nomer Sa-

proprius,

oit

0C

cerdotis, Hebr. 5,1. c. 4, 14. Zach. 6, 135 & qui-

a

dem cum i£jíingulari, Pfalm. r10, 4. Hebr. 4,

gu

14. 15. C. 7, I1—26. C.8,1*. divinaque ad illud

üfa

617

conftitutione & vocarione; klebr, 5, 5. Pfalm.

4O, 7*

(61 I

"

8. 9 coll. Hebr. 10, 9. 1o.

Etiam a&us facerdorü fovmales,

facrificatio pro affus:

hominibus facta

gpla-

, interceffio & benedictio, eitri-

,güenï;

buuntur Hebr. 5, 6 coll. 7. c. 8, 3. c. 7. 24 coll

25, 26, Efa, 53, 10. 32. Ergo Officium hoc Chri-

5 d

Wl

t non eft tantum doCtrinale, exemplare, medi-

tU

cum: fed plura compreheudit,

187 [,9'

$ 266. SacRiricATIO 'þ.efc a&us Chrifli Satrg']ïcä;

/M

jj

auediatorius, quo p ipfum [poute pro gemere tio,

a

»1

humano iw hofliam, Deq gratam

g

,obzf'ulz'i , füfte-

,

Q

jj fa

D 4/27 ,

242

M

($ 266.267) Q(Hi. äe Officio Chriffi Sacerdofali

gta obligatione ad obedientiam onmibus mumeris

fi

(t)

abfolutam , tum patiendo , um agendo , praflan-

Pj

dam.

Chriftus villimatm fe ipfam DEO obruliffe diferte

legitu

r Eph. 5,2.

ebr. 7, 27. €. 0, 25 —29; & per

YAt

id obe

dieutiam Patri füo preeftitiffe Phil. 2, Q.. P(al.

l

J

40, 7. 8. 95 idque in gratiam ,bomiuum, kebr. 10,

5—10. c.9.28, quorum aecdfiudinem non dedi-

nnngþ

gnabatur Hebr. 2, Ir—18.

fw: |

Obrdientia — $ 267. OBEDIENTIA CHRISTI PAS-

D arg

?t

sivA eft voluntarin fub Dei voluntatem fub-

mäüf'

Jevif

jeRio, qua perpe[fomes acerbas, €7 wortem

J0h.6,

de fm

ipfam fponte ac patienter fubut, eogue pumar,

t Cor,

ad quas peccatores obligati erant , homimumn vite

Vent

Milli/)u

€7 loro exfolvït.

T10j ]'4

Scriptufa diferte 'docet «) Chriftum volenrem

fn..,

affum ac mortuum effe Hebr. 12, 2..Joh. 10, 17. 185

Y.10 ff

$) addit, id fuiffe oéediemriam Phil.2,8 fa&ws obe-

ety] D

dieus usque ad snovtem ; Matth. 26, 39. 42 fíaz tua vo-

"ijr pj

juutas; Efa. go, s. 6 non vepugnavi , non averW ,

fhfero,

prabui corpus meum percutientióus , Hebr-

5, 8 didicit

ll ter

ex iis , que pa[[us efl , obedientiam; c) proektitam effe

ro bomiuibus, xPet. 2,21 paffus efl pro mobis; Gal.

Ws Vi

X (j

2, 20 dedit fe ipfum pro mes, Rom. 5, 6 pro foutibus

t

UF, (

morruus effy v. 8 cum adbuc peccatoves e[Jemus , pro

Al

Y

nobis mortuus eft ; c.8, 32 fuo ipftus filio non pepercit,

fed eum; pro uobis omnibus tradidiz . |uc. 22, 19. 20

^s QUi

corpus wieum pro vobis datur

. . fonguis menus pro

& t&"ne

vobis fundirur; 2 Cor. $, 14. 15 wnus. pro omnibus mor«

E m

zuus rel. do* d) pro peccatis tioffris,

1'Cor. 15, 3 or-

s XQ

zums eff pro peccatis noftris (z3p)5 Gal. t, 4 dedir

Je

ICente

ipfuw) pro peccatis moffris;; Rom. 4, 95 rraditus «

N

propter peccaza nioftra; 1Pet. 3. 18 Chriffus femel pro

Tiog al

peccaris paffus efl , juflus pro zujuflis, ut 'nos 'addtce-

1 Jitce,

rez Deo;, c) ad punas vice d loco bomitium exfolven-

1 Titie

dar , 2 Cor. 5, 2X .peccan' ignarum

pro nobis peccarum

3.

fecit ;

ii

XIIL de Ojficio Chriffi Sacerdotali ($ 267.268)

245

thont

fecir ; Efa. 53, 4— 12 vulnerarus eff. propter ?revari-

cationes moflras, contufz

jf

w ob iuiquitates no/t'rq: rél.

Pfalm. 69, 5 duod «uon vapui, per[oivam,

$ 268. OsEDrENTIA CunrsTI AcTI-

tlente

€? affiva

v & elt voluntaria fui oblatio ad Íegem vice €?

t

T.

loro homimum, quibus confummata ejus. impletio

ghr. Y

n det

impoffibilis erat, perfefle implendam ,. fata eo

fine , ut hominibus juftitia e7 jus ad vitam ater-

p4S.

nam acquireretur.

I

)

«) Chriftum omuem Dei voluutazem perfecte im-

il*

pleviffe, docent loca Matth. 3, 15. c. 5, 17. 1g.

tortat

Joh. 6, 38. c.8, 29. Phil.2,7.8; nec non illa, quze

de fumma Tpfius innocentia teftantur Joh. 8, 46.

plfflaf ,

2'Cor. 5,21. 1 Pet. 2, 22. Efa. 53,9.

) eam obe-

n i

dientiam ad jmflitiam ac viram . aternam prodeffe bo-

mninibus, patet ex Rom. 5, 1g.

er unius obedien-

12352 jufli conflituetitur. multi ;

He

T. IO, 7 ecce ad-

outret

fum ... ad faciendam voluuzatem zuam o Deus; mox

v. 10 fübjicitur: is qua voluntere fauchficari fumus

1] 187

femel per facrificium corporis Cbrifli ; Gal. 4, 4, 5 Deus

M üe

TL

mifr Piium fuum fatium fub legem, ut fubdros legis

n m

exinerete

Obfervatmus hic, in loco hoc non de

jcit

fola ceremoniali lege fermonem effe ; id quod to-

u

u

jm eie

tius epiftolee tenor docet,

,

Ex dictis $ 266 & 267 allegatis & hoc intelli-

gitur, omnem Obedientiam Chrifti, & activam

p/wfl"

D pm

« paílivam, ad unum eundemque effe&tum , fatis-

factionis, concurrere.

Nunquam paflus quicquam

w

eft, quin fimul pateretur.

Vita Jefu Chrifti in

, 1922

his terris acta, continua fuit paífio, cui obedien-

ii ]"

tia odorem bonze fragrantize addidit. . lisdem acti-

j m

jf

bus legem jubentem & comminantem feu male-

&

3711

dicentem Jefus implevit. Ebr. to, 7— 10.

"m

j

Non docemus, per obedientiam Chrifti aCtivam

T !

nos ab obgarzone legem obfervandi, fed tantum

t I

4 neceffiaze per legis perfe(lam implerionem coram Deo

j MW

obrineud: juflitiam , liberatos efíe, Rom. 8, 3. 4. Gal.

! (1]911;25.

,l

«tl

Q2

$ 269.

X

244 ; ($269) XIIL de Offcio Chriffi Sacerdotahi

Satirfatlio.

G 26o. Effe&us facrificii Chrifti immedia-

i(?i";-i

hii

ius eft SavisrFAcT10, qu eft exalüfima

100

expletio eorum, qum homines Deo debebant,

Mf

ipforum loto, vicario modo /atia , m qufïu

1"

l

l

|

reconciliationis eorum cum I)eo.

VtEznE Chri-

Proh

fium PRO PECCATIS HOMINUM fatisfe-

um

ciffe DEO, & homines DEO reconcilia(fe;

liti f

Teconc

breviter & fine ambagibus difcere licet ex

M.

l409 t

Toh. z, 29 coll. Efafsg, ir. & ex ZCOI--S)

scui.

)f

Sed praeterea hzec fümmi momenti do&trina adeo

fix

copiofe in Verbo Dzx inculcatur, ut non fingula

argumenta ,

ífed claffes argumentorum ad eam

Eïgo

Exe funt fequentes:

4

probandam proferri poffint.

Jüte

(1) Chriftus mortuus ef PRO NORIS,

Tie

T,.

"dys] zroAAGv , Matth, 20; 28. Marc. 16, 455

fiti o

& vaipnasv, Rom.5,0.8. c. 8 32. 1 Tim,

ff ]

5531. uM

256, [oh. 10 15. C. 11, 51..52-

1 Cor..5; 7.

Jtatun

2 Cor. 5,15. r Theff. 5, 10. Luc. 22, 19- 20.

31 o

Krgo MORTEM VICARIAM, prohomini-

n

bus fubftitutus, obit.

NI

utra-

Surrogationem enim loco & vice alterius

a

tth.5, 38. Rom.

5'70 2(

que particula notat, tum z/ M:

12, 17, 2Sam. 18, 33. (LXX),

tum 1.:-7:5*53, Joh.

. 1 Joh. 3, x6.

X$ 305 0s Tu 47—50. Philem. v. 13

n

(2) Chriftus PRoPTER petrafa aioftra

H()c

Rom.4,25. Efa. 535 » & PRO PEcCcATIS

Ilone :

PRyss

NosrRIS, Gal 14. ! Cor. 15; 3 Hebr.

1(7;

:æþ,

10,12. x Pet. 3 18. paífus & mortuus efít,

h

&rg

idque

7

| XIIT. de Officio Chrifli Sace?dafafa!z'i ($ 269)

243

j

idque cum effe&u nobis benefico," recon-

titn.

ciliationis, pacis, liberationis ab ira. Col.

m

120 —23. Rom. 5,9. 1o. 11 coll, v. r.. Ergo

Wil

moríe fia POENAN . peccatorum noffrorum €9

fs&'n

H

iulit, €7 exlolvi?, & ab ea nos liberavit.

v

W

Probe etiam. notandum, quod Rom. 5, ro dici-

(ilt-

tur: ixyS90/ 0vr:s, HOSTES CUM ESSEMUS, ecOfnci-

lial

liati fumu: Deo per ejus Filii mortem. . 1taque facta eft

reconciliatio ,. quze antecedit noftram regeneratio-

eL ex

nem, qua inimicitia adverfus Deum in corde hu-

mano tollitur.

ot.

(3) Chriftus peccofa. nofra PORTAVIT,

3 ade0

Joh. 1; 29. xrPet.2,24. Efa. 53, 4. 5. 6. x1.

fngult

j m

Ergo iterum patet, paemam peccaüs noftris

j

jure debitam ipfum /uiffe.' Gal. 3, 13 coll. xo.

)RIS)

Hic enim eft fignificatus hebraifmi, ferre recca-

£tl

Buuin peccazum ferre, notat ipfum fui pec-

045

cati poenam fuftinere debere, poenam effugere non

[ Tim'

polle, Levit. 5, 1. 17erig. c. 7, 18 or. c. 20, 17. Num.

5»31. €.9,13..— Zllrerius peccatum ferre, et propter

n5n

peccatum alterius pcenas dare, Num. 14, 33. Thren..

5,7. Ezech. 18, 20.

ïg. 200

m

(4) Chriftus & mors ejus dicitur vr-

CTIMA PIACULARIS,; Joh. 1,29. 1 Cor.

pg u

57. 2C01.5,21. Eph. $ 9.

Ergo morte

u Rümc

,

fua expiavit peccata

0s

j

duxit.

: & nos ad Deum ad-

8h' 3, [6'

Hoc Scriptura docet non frigida allufione vel

) n

accommodatione , fed addita ac repetita declara-

tione diferta, Chriftum hac viCtima, xrsA «kÉ

qult

Fywv (

ieti

tamenti

PRJESTARE, quod facrificia Vetcris

fjl

veprafeuraban: quidem , fed efficere non valuerant,

3

l

Hebr. g, 6—10. c. 10, 1 — 1 1. Præi»ïoï eft iugens

cumu-

3

i

Mil

46

($ 269) XIIL. de Officio C"hri/ii'Sacerdotali

cumnlus dictorum , quz locutionem tianc improe

moi

vale

griam declarant: 4) per facrificium ejus.peccata

expiari, t0lli, confici, interimi vim peccarorum;

W

con[cientiam 1undari: Deum nobis propirmum veddi ;

Ti

(

Hebr. 1, 3. . 2, 17-. €. 9, X1. 12. 15. 26. 28. c. IO,

gal

Y1. 12. 14- rjoh. 2, 9. c-42, 9.10 coll. c/ $, V. 9.

kt, E

x Pet, 1,18. 19..c. 2,24. c. 4, 1. Rom. 6, 5.6. Gal.

2,19. C.6,14. ) per Chriftum homines ad com-

$

munionem cum Deo & cultum verum adduci;

Hebr. 4, 14. 15. 16 c. 9, 14.. c. 10, 19—24. C. 12,

Qus «

[^]

Ed

1 Cor.6, 20.

24. 28. 29. c. 13. 20. 21. Rom. 5. I

(ii 4l

2Cor.5,15. Eph.2, I3...€. 3. 17. 18- 19- Col,1,

[//

iil

21. 22. 1 Pet. , 2. 15 coll. 18. :9, c. 3, 18. C. 4 1.

Atl

€) In his probe attendendum, mozionem Hanc fa-

t ul

€rificialen non in fola ad Hebrzos epiftola, non

lt oU

a Íolo Paulo, uom apud folos Judaos, adhiberi.

Il I2

(5) Chriftus fanguinis & vitze fuxe im-

&t

pendio rvTRUM, hoc eft, REDEMTIO-

Tal

N1S PRETIUM perfolvit a) ad nos redi-

füm

4 !

mendos, Matth. 20, 28. 1 Cor. 6,20. c. 7,

225

1.5

23. 1 Tim. 2, 6. Hebr.g12. & P)(bi affe-

Coll [

ICor.|

rendos, zPet. 2, 1. Tit. 2, 14. AGt. 20,28.

c) cum effe&u iberationis a reatu trans-

E

greífionum, maleci&ione, ac pena, Tit.

m'f fP(

2,14. Hebr.g, 15. Gal. 3,13. . d) remiffionis

2! 3-—.4

peccatorum ac ju/'ificationis .Eph. £, 7. Col.

j 14,

1,14. Rom.3.24.25. & c) Jan&lficationis ,

Etlam

Hem )

1Cor.6,20. Eph.5,25.26, Ergo Chriftus

W

preftitiit EXAcTAM J/afisfaclionem N 1CA-

Sälh

RIAM,.

Præ[

ld enim, quod eft E»rrowxzs PmETIUM, eft

h]

icójéomo , equivalens: eoque pnATO fit permuratio.

Oftiia

Unde ex his omnibus etiam id patet, Satisfa-

Den

Cionem Chrifi pro nobis coram DEO non per

modum

-

'

li

XIIT. de Officio Chrifli Saterdotali ($ 269—-2& I)

247

npto

modumüaccepzilatz'or'zi:, fed ut expletionem exactam,

(CC0U

valere. 4) Eft z447, juflum prerium , 1 Cor. 6, 20.

u

c. 7.23. tPet.1, 18. Z) eft facrificium, quo confum-

tili,

m (perfeCte redemti) fumus Hebr. 10, I4. quo

( I

c) ex Divinitate fatisfacientis znffm:tww. valorem ha-

bet, Hebr. 10,29. Rom. $, 32. 1Joh. 1 7

d

i

1

J

ion-

$ 270. Medistus Sacrificii Chri(ti effe- Merifztm,

al

&us eft wER1TUM CHRISTI, quod eít

l,. C 121

r5 0.

complexus beneficiorum faüluts , que Chrifmus

Col. 1

G pl

obedientia. ac morte. fun. hommnibus ita impetra-

n fi-

yit,ut JURE. in omnes , q.uo.tQMot' ordimi faju-

j, no

Yl

ts obtemperant , conferri po[[int... Efa. 53, 10.

11. I2. Joh.12; 32. c. 10; 11. Hebr. 5, 9.

? ilf»

$1725 T Cut, 1,30.

yTie

'Talia falutis beneficia funt: remiffio peccäto-

; [ed-

rum, Col r,I4. juftitia coram Deo, Rom. 3,

24. 25.. Spiritus Sanctus ,. Joh. 16, 7. c. 15, 26. €. 14,

n C' 7)

16.26, Luc. 24, 46 coll. 49. A€&t. 1, 4.8. c. 2, 33

m

coll.c. 5, 32. cum . univerfa gratia fanctificante ,

J Cor. z, 4—9. c.6, 11. Tit. 3, 5.6.7.

10 n

qaue

$ 271. Satisfactio Chrifti ad ommes homi- Sytisf.

205 fpe&at, Joh. 1. 29. x]Joh. 2:2. r Tim. Zioniruni-

]a ) Tlto

2, 3—6. Rom.8.32. €. 5 18. 19.. 2 Cor. verfalitas s

aj

Bi T4a

: ol.

at

Etiam ad eos, qui ante Chriftum vixerunt,

Hebr.9,15; immo ad illos quoque, qui fua cul-

pa per incredulitatem pereunt 2 Pet.2, r. 1 Cor.

"nritus

$ r1. Rom. 14, 15. Hebr. 16, ?8. 29.

v

Proftita eft pro omnibus bominum peccatir, 1 Joh.

1,7. Tit.2,14. Rom. 5, 15. 16. 17. id quod etiam

Í

ex univerfalitate remiilionis intellicitur, quze ad

r

omnia peccata fe extendit, omnemque &* cu/pam

j

as

& penam tolit. Rom. $, x.

,

)

i Pef

Q 4

$273;

n

/

549

($ 272.213). XML.de Ojicz'o QC/zrijii,Sacerdbtalz'

M

$ 272. Necéjftatem. fatisfattionis a priori

nece[fitas ;

inveftigare necelfe non eít: quoniam « po-

faü

Jleriori e Scriptura de ipfo faä'd divino noe

bis abunde conftar.

T0

Scriptura docet, hoc omne divino confilio fa-

D

p

&um effe Eph. 1,9. 10. 11; ex quo recte conclu-

dimus , graviffimas rationes fubeffe debuiffe, quod

lqtq :

Deus generis humani falutem hac potius quam

(iti

alia via procuraverit.

Scriptura nobis proponit

um

?

Q) fummum Dei Amorem erga miferos peccato-

li

res T Joh. 4, 9, & odium peccati, quod aboleri de-

V t

buerit 1 Joh.3,8 ;

(2) addit , ad hominum fal-

kj

vationem aemrtem alium, proeter Filium DEI, ido-

Ofdimx

neum efle, At 4, 12. ]Joh. 14. 6; (3) Paulus

glori

Rom. 3,25. :^ docet, Chriftum a Deo zenquum pro-

busi

piriatorinm in [anguine fuo propoftutn fuiffe, ad de-

nitef

monfirarionem juffitie fue

*

, ut fit 1bfe juflus , d

V

juflificans eum,

ui ex fide Tefu Chrifi ef.

lgitur

fatisfaCtio Chrifti propzer. jufltzau Dei nece[[aria fuite

Qui illam negant , infcii etiam hoc negant, Deum,

Qri

dum juftificat credentem, juftum efíe.

1f

equifartZ — $ 273. Multo minus mortales decet,

pür;

juftitia 5

de equitate €7' juflitia fatisfactionis, qua

hu

. Deus poenas peccatorum ab innocente Fi-

l»

^j

lio fuo exegit, dubia movere.

Opus hoc

Ac*-

deliberatutn, ab Jefu Chrifto tofiur rei gnaro,

fr«'()A

l

'mma voluntate füfceptam eft; Hebr. 10,

Ti

90 IO- Epl]o 5, I- 2f JO:]' 47 34' C' Is, 3'

h

AU

1Cor

€. I4; 31.

OY

"W

Praeterea Chriftus. GedvS'ouros pleno jure ac po-

!l

teftate in vitam íuam gaudebat Joh. yo, 185 &

[

ta

perpeffiones ad breve tempus tolera

T.

s confequens

Ti

gloria sbunde penfavit Phil.2,9. Efa

:

.L(l

:

5

3

^

,ir.Luc.

tüm

24,20. 1 Pet. r, 11. Hebr: 12, 2.

m

$ 274

IN

XIIL. de Officio Chrifli Sacerdotali (S 214. 2715)

249

jni

$ 9,74o In toto hoc Opere divino admi- Tompera-

randum divinz jw/litie (contra peccatum), mentum

n p

mifericor-

.

! o

& divinze JWiericordie (erga peccatores):

4'] H

& (Cj jïi*'

qEMPERAMENTU?M confpicitur.

j

f

li.

ln

h

Mifericordie füit, quod poena per Legem Divi-"

AURY

lr

ham conítituta , ab hominibus in 5ponforem trans-

lata ($269,3); 7wfirie, quod. fententia Dei ju»

N

dicialis de

Tiorn

$ Qu

od v

catis mundi, non neglecta, fed in

Sponfore exfecntioni data fuit ($ 209, t. 2).

1ta

Opont

fümmum generi humano beneficium obtigit: fai-

XCCaLO

eti de-

va mahlit Legis Divinze auctoritas: falvis Divinze

m fa

j

Majeftatis juribus peccatores, quotquot falutis

l

Wo-

ordinem acceptant, in gratiam recipi pofiunt:

Danlné

gloria Chrifti Redemtoris ac Dei hoc patto qui-

busvis creaturis intelligentibus illuftri modo ma-

At fü»

"r

nifefta eft, atque zeternum celebrabitur. Apoc.5,

13. 14 coll. 9—12.

/

y, E

Jpiat

r [ih

$ 275. Hsec de Satisfactione Chrifti do- Monen-

d

?

Deum,

&rina centrum & fundamentum chri(tia- ^ huj

doGriua.

nifmi eft, quo tota praxis verze, in Scri-

(etet,

ptura.revelatv, religionis nititur. 1 Cor.

1; 17 I10. 24« €C. 25 2. €C. 3» IO,' IIX. C. 15,

: qua

IO 2. 30

ia f

Adeoque non eft fterile dogma.

Nam (1) Pec-

ys 10t

catori adfert fpem ac fiduciam erga Deum, 1 Pet.

[ gllaJ'U;

1, 21. amorem lincerum, r Joh.4,9 coll.x9g. :mo-

rem fiialem, 1Pet. 1, x3. 18. 19 coll. 14—17. &

gr, 19

-

frudium Deum vero cultu glorificandi ,. Hebr. 9, 14.

. 15 j

1 Cor. 6,5

(2) Ex ea tanquam fonte manat zora noftra fau-

Gificatio Ephef, 5, 25.26.27, C moriva genuina ad

a

virturem biblico fenfuü fumtam, G vere £ona opera

P

Tit.2,14. Hinc doQriue móralis v g. chriftianze

j

UOHD

tum zbeoria tüm praxi hoe fundamento nititur,

j

& ex hoc fonte derivanda eft. 1 Thelf. 4,2. 2Pet.

I

3, 8 coll; 5,6. 7. Phil. r, 9- 1O. 1.

Q 5

S 21 6,

fj

y

-

250

($276,277). XIIL de Officio Chrifl S&cerdotali

N

luertefío. $ 276. INTERCESSTzO eft funfiio Chriffi

d

— Jacerdotalis,, qua: tum m ferris apud. Deum . de-

i

du

grecatus eft , tum etiamnum in ;æl,o Jerio. coram.

|

tire

IDeo DESIDERAT , ut hominum. AB SE

1j

152

REDEMTORUJM mifereatur , eis ignofiat CT

I

garcat , fidem. largiatur ,. falutem. couferat.,

De. interceffione in. terris , in ftatu exinanitio-

D)

nis facta luculenta exftant diéta , Hebr. 5, 7. Matth..

14, 23- Marc. 7,34- Luc. 6, 12.. c.22, 32.. c.23,.34.

Joh. 11,41. 42. Efa. 53, 12. Jolir7,9—24. De

j

4

^

illain codo, Rom.8,34. r]oh.2,T

Hebr. 7,

(f

24.25.. 6« 9,94. €« 12, 21

In hae, etiam fi ver-

balis effe fupponitur, uibi eff majeflate. Chrifli ex-

m

altati iudiguum. P(alm. 2.8.. Joh.37,24. Probabile

jeho

etiam. eft, eam, perinde uti facerdotium ipfum ,

«ieruum.duraturam. effe Hebr. 5,6. c. 6, 20. c. 7, 25..

ilg (

Sub. deprecatione pro nobis etiam graziarum a.

tryli

dv* laudes Dei continentur. Pfalm. 22, 23. 26.. &

69, 31. Matth. 11,25. C. I4, I9. C. zö,g,ö.. Joh. 11,,

. 42.

Ó

Interceffio. fpeciali quadam ratione pro fidelibus.

tton j

facta legitur, Joh. 17, 9. Luc. 22, 32. . Sed quo-

niam Chriftus etiam pro impiis oravit Lue. 23, 34..

If ]

Efa. 53, 12. uti fAuc;as ad. totum mundum perti-

net rJoh. 2, £

[»)

E

UT

ita etiam deprecatio gemerarim

pro omuibus bominibus , quarudiu tempus gratize du-

lent

tat , a. Chrifto, t. Luc. 13, 7— 9.

Ul

t'clTUm

Benedi-.

$ 2711. BENED1cr1i0 fuerdofalir non eft

ïsan

élio.

Q*

tantum apprecatio verbalis; fed rea/ir ob-

lo

laíio €7 collatio. beueficiorum fpiritualium , vi-

j UX

rium credendi, pie vivendi, patientiam. C con-

Chris

Jrantiam demonflrandi usque. ad . finem.,

[

Eft uno verbo, falus per fatisfaCtionem pro-

Doc.

meritz, per intercefüionem impetratz, adGualis

l

€ollatio,

ip, I

Solet

dinft

XHI. de Offcio Chriffi regio ($ 277—279)

251

nj

Solet a plerisque fub interceffione comprehen-

di; ab aliisad officium Chrifti regium referri ; quze

A

diverfitas tantum in methodo, res ipfa autem in-

dubiaefít: Benedictionis enim a Chrifto nobis ob-

LOT 0

tingentis frequens in Seriptura eft mentio Gen.

$

12, 3. €. 18, 18. Mare

. 10, I6. Luc. 24, 50. A€t. 5,

25.25. Gal. 3, 8. 9. 1

. Eph. 1, 3. Add. Píalm. 67,

T

ï.

l

1. 2. Efa-44, 3- 4- 5-

er.4s 3.

t,

TR

DÉ OFFICIO CHRISTI REGIO.

Viatth.

23

$ 278. Orriciumw REGium eft funio Offcii re-

^

ägbf ' ï,

Chrifli €savSrgoizra, qua is fecundum utramque £i defini-«

[ vt«

10 ;

jf t

Naturam , Diiuam C7 Humanam , omnia: per-

Jabile

fe&o jure , fumma. auGioritate , €7 infinita vir-

jfün,

iutg admüniflrat , qug ad falutem. a& homimibus

:.-lgnä"?

n i

applicandam. fme&lant.

jj &

Qh. U

$ 279. Chrifus vERE AC PROPRIE;Q,,ifus

non metaphorice tantum, Rex efí. Id vel ex vere at

Qel0s

j qllO"

ipfo Meífiae nomine patet: wnus in Scri- proprie

n*

YiX

ptura de perfona regiam dignitatem ha-

| PE'ZU*

eruill

bente ufurpatur.

L (

Ulterius hoc comprobant 2) emphatica Prophe-

tarum caricinia de Melffia rege & de regno ejus,

x Sam. 2, 10. Pfalm. 2, 6: 7. & 45, 2. 7. 8. & 47;

00 e

6—9. Efa. 9, 6. 7. Jer. 23. 5. €. 30. 9. €. 335 15-

j d

Dan.2,44. c.7,9—14. Mich. 5, 1 feq. Zach. 6, 13.

'

€. 9, 9

b) Similia habentur etiam in novo Te-

ji, !

ftamento di&a, quze regium uomen iu emineuzi feufa

Vi

Chrifto tribuunt; Luc.:r,32.33 regmi ejus mon erit

finis ; Matth. 27, xx. AC 2, 30. . 5, 31.. Rom. 14, 9.

Apoc. 17, 14. c. 19, 16.

c) Actus judiciales, cum

n

appellatione regis conjuncti. Matth. 25, 31. 34. 40-

Em

Luc. 19, 27.

Status

&olet

252

C$ 279—4281) XIH. d& Officio Chrif/i rzgio

X

Status ipfe exinanitionis non plane caruit te-

giz Chrifti dignitatis indiciis, Matth. 2, x. 2. 6 cman

fu:

vix natus effet; c. 21,0—»9 cum urbem ingrederetur ;

€07110)

$&

Joh. 19, 19 iu ipfo erucis zitulo. In ftatu exalta-

tionis regnum plene era

h;j

12—27/.

:

t o?cupaturus Luc. 19,

Ántion.

3 con

& d

! ääfüf&i

'$ 28o. IN Dorzs k'egm' Chrifii on mun-

Pido.

Teous.

dana, fid SPXRITUALIS AC DIVINA eft.

Du.;

dtuni

Eft enim regnum colorum Matth. 3, x

d

(€7 paffim alibi); in quo actus regii ad ho-

aj

mines /alvandos tendunt: hinc plane aliam,

V nen

Qurit

quam ques in regnis mundanis obtinet,

regue poteftatis adminiftrationem | expo-

Ícit.

]s 6

Jais

Idem patet ex faCto Jefu, Joh. 6, I5 ; & ex

diferta ipfius confeffione Joh. 18, 36.. Add. Luc.

homi

17, 20. OX regnum Dei nuon venit cum obfervatione ;

&i

C.22, 25. 26 vos auteth uon fic.

Plane etiam alius

generis funt promiffiones de £eneficiis vegni Melizo,

641

Vfal. 72 zer. EÉfa. 9, 5.6.7. c. 49, 6. Dan. 9, 24 Hof.

hl

X

2.23 (a/.25). Jer. 33, 14. 15. 6 ; quibuscum confe-

renda loca novi leftamenti fi

CDeroi

APU E aL

t

miiia Col. 1, x3.. I4.

Ql

Qur ad re-

$ 281. Jus AD n EGNuM Chrifto non

( j

Al

g'ü t6ne f2à-

uno nomine comipetit.

Fundatur in per-

turale ,

fectionibus 'effentialibus Naturze Divinee,

n

meïl[þ

ejusque ad creaturas a fe productas rela-

potsd

tione, Joh. 1; 3. Ebr. 1,3

28,]

Hoc refpectu dicitur regnum naturale: quod etiam

humana Natura habet.ex Unione perfonali; Joh.

aüte

O

16.15 omuia, que Pater babet , mea funz ; : Jet.

*

3

lil

iccm . rexseft germen. Davidis,

& eít Jebova jufti-

. Wweffra, Eadem ergo eft in utraque Natuia pore-

(s

Jías:

i?

253

XIIL. de Offcio Chrifli regio (5 281—283) |

m t«

Jfas: Divinze Naturze effeutialis Humanze Naturze

? b d

mmmunicaza. ]

derattit ;

»

medialoe

exalte

Sed quoni

am Chrifus hic ut Mediator fpeGta-

tur; jws ejus ad veguum fündatur etiam in confti-

Tilii.

i. )

tutione & fpeciali vocatione Dei Patris, per quam

in confilio gratie zeterno Chrifto regnum ex pa-

€to deftinatum & promitium & collatum eft,

j| fd«

Píalm.2,6.7. 48, 7. 8. 89, 28. Luc. 22, 29 (oié9«r2)

TY

Dan. 7, 13. 14. AC 17, 31. Rom.2, r6. Unde Me-

diatorium dicitur; quoniam ad obtinendos officii

m. 3 I

mediatorli fines adminiftratur.

Intelligitur hinc,

ad W

quid inter fe differant Regnum Dei d* Chrifli , cu-

jus mentio Ápoc. 11, 15. 16. 17. & c. 12, 10 oc-

lia

currit.

wbmet )

$ 282. Jddminifiratio regni Coænüfïit in il- Regni ade

p

lis aCibus, per quos Chriftus acquifitze gunifiratio

Jalutis applicationem procurat, ut a&ualis

;&EX

j Lut.

hominum falvatio inchoetur, promoveatur

qutiotit y

& confummetur. A&t. 2, 36 coll. 3, 2 1. 26.

g 1l

Cn 4,11. 120

l WxEEi'læy

s I

Hi actus in fequentibus fingulatim. declarantur.

moytt-

Generatim eo tendunt, ut falus hominibus inno-

tefcat; offeratur; quze faluti obftant removean-

ïævö'w

tur; hominum animis aptitudo ad eam percipien-

dam ingeneretur; hoites regni penitus dejician-

tur.

[fg noi

4

j p

- $ 283. Adeoque Clriftus regnat focundum fecundum

N

; utramque

j

utramque Naturam: FKlumanam quidem, qui

atarams

5 ïela'

poteftas füper omnia ei data dicitur Matth.

28,18. jJoh. 17, 2. fecundum Divinam

autem Naturam, quia.eít Regnum dizi-

UDd du

h

num, cüjus adminiftratio perfeGioner infini-

tas & auloritateim fummam requirit.

"d

»

$ 284

Jir

284

Á

($ 284—286) XIIL de Regno Potentiz

N

AMModet ad- $ 284. Divifioin R'egnum; Potentig , Gra-

/&F 7

TFÜD

j

"- fig, €7 Glorim, noun triplex Regnum, fed

li

di iriplex.

- driplicem modum ejus adminifirandi, pro rerum

i,

2timy

Eaf

qua eli fubfunt, ftatu vario, dicit.

Adminiftratur in s»unudo; in ecclefas in «cwle:

D

prout ex Ephef. 1, 20. 21. 22 patet.

!

*;0;72711)

DE REGN'O POTENTIJE.

hij

ii

kRpgnz" D- 5 285. REsGNUM PO'I ENTIZJE 'efi', QIZO

entig de- Chrifius totum. hoc univerfum virtute

Cndit

€7 muje-

, finitio ;

Jiate infinita gubernat, AD EUM FINEM, 2£

yrtü,

a&bualis hommum n hoc mumdo falvatio promos

Ex]

Terime

ütrgn

z;eafm' z 87, .gloria Chrgäz .Tegi,r ;uþigu-g qun.äfþ-

Jfetur.

E

Salutis collazio peragitur continuis aCtibus po-

tentillimis , potentiam fuper omnia, & jus im-

jmij

perii fuper omnia, fapponentibus: quo fümmum

Commo

hoc opus, cui tot obftacula objiciuntur, perfici

Tüm (5

tamen poffit. Mattþ. I1,27. C. O8, T8. 19. 00

hs

Objeum; $ 286. Objeijum regni potentim zque

Wa

Tem þOl

late patet, ac rerum natura, Pfalm. 8, 4. 7-

0m8

.$.9. Matth. 28, 18. Eph. r, 2o. 21. 22.

l

) (

k W

1 Cor. 15, 27. Hebr. 1, 1.2. 3coll. 10. 11. 12.

lh

.C' 29 80

M

hi

li

Adeoque 'compleCtitur ommes Subítantias;

Vetant

Omnes earum vires connexas; omnes ex illo ne-

Il, 22

xu exiftentes mutationes; omnes harum mutatio-

Omtg

num leges, tum mechanicas motus, tum logico-

lo

ethicas repraefentationum , prouz a Chrifto variis

Téhàtor

minfierüs ad falutem hominum promovendam ad-

1bentur,

ütm n

ET

Spe-

Á

XIIL de Regno Poteutig

($ 286—288)

255

(n.

Speciatim 'Scfip"äïra Tmemorat creaturas intelli-

'ventes: neimpe 4Zimgelos v Pet. 3,22. Eph.r,2r.

, fed

Phil.2,10. 1135 & Homines Pfalm.2,85 etiam mor-

emum

z205, non quoad corpus tantum, fed & quoad

animam a corpore feparatam Rom. 14, 9. 1O. 115

'etiam "los 'atque incredulos 2 Pet. 2, 1. Pfalm.

110, ?. Luc, 19, 27.

ais

$ 287. Regimen ipfum fperagitur pet Zdmini-

(Onnipotentiam Osav9 Q« , eamque partim /iratio;

'bjolutam , partim ordimatam (S 89 /chol.) proe

ut id congruit naturz cujusvis rei, quam

1

'Conditor libera conftitutione ei dedit. Pfal.

! maje-

$97 tot.

T

x hoc varia folvi poffunt dubia circa ecclefize

pronzü'

Tegimen,. que in cura etiam paftorali fzepe oc-

«currüunt.

j

$ 288. Forma regni potentize & ndmini- Alhny b«

us *

Jiramii modus conftat a&ibus regiis, quigii

vus Iffe

commode fecundum diverfitatem objeéto-

tommum

rum ($ 286) enumerantur.

r;o'pel'l/la

ACtus hi funt: (1) quoad rerum univerfitatem,

potens ac fapiens guzernario Omnium , ad falvatio-

P æque

nem hominum 'adjuvandam :ac promovendam,

Rom. $, 28.

P TT

(2) Quoad Angelos Bonos, adhibitio winifferii

'eorum 'ad falutem ac tutelam credenti

gb 20

L

um, Hebr.

E5 TA

n

(3) Quoad Angelos tmalos, potentiflima eorum

fubjetlio, qua jus in homines, quod fibi arroga-

verant, fibi ademtum Matth. zo, 98. 29. Luc.

Manüas;

11,22. Efa.49, 24.25. Hebr.2, 14. 15; ex'adverfo

oX 11

a

dominium Chrifü victoris Matth. 8, 29. Phil.2,

mll[äW'

lO.11. Col2,15; fuamque malitiam fübinde re-

p i

frenatam , perfentifcunt, Rom. 16, 20. Col. 1,135

rift Ws

dum perjgradus dejiciuntur Apoc. 12, 9. c. 20,

Vendfïm d

2. 3. l OQ

$u

G) Quo-

d

256

($.288.289) XIII, de Reguo Potentig

s

(4) Quoad homines in univerfuüm aCtus'regit funt.

j

a) tueri vitam focialem , regna, magifítratus r Tim.

funt

29 2-/

b) dirigere caíus vitee humanze, bella, pa-

cem, annonam, ut fidelibus profpe&tum fit ACt. rr,

i j

27 -830. Ápoc.6,1 —9.

c) modum ponere obflaculis

reeno Chriiti obje&tis, ut minifteria regno Chrifti

t pit

1600

a malis etiam invitis praeftentur, quamdiu Deus

jllos longarimitate fua tolerat, Lhil r, x2. I

Quo

d) putire pervicaciam, per fevera judicia : The

fint u

2.16; ac mortem immifíam, Act. 12, 23 coll.24.

i $m

Exempla infignia funt everfio judaifmi ac paga-

niími :

fitir]

nec non calamitofa tempora in erccïefia.

lnE

degenere.

(5) Quoad credentes, defeuþ'a eorum contra

At

latior

fegnum tenebrarum 2 Theff.5, 3. Apoc. 2,10; &

Ri C

cura fpecialior circa res ad przefentis vitee fratum

externum [pecCtantes A€t. 26, 25.

LT

n

27, 35. 24

ag

i ün

& circa fuppeditandas occeafiones promovendze

&ntine

tum füze, tum aliorum falutis, ACt. 8, 29 —39.

C. 10, Ig. 20. t Cor. 16, g.

$2

;szqolit

Hinc Corollarium confequitur, de /mpludine

do,

d» Gloria Regni Chrifli. — Chriftus regnat in coclo,

diflin

inter myriadas angelorum , & animarum beata-

rum; in toto mundo adípeCtabili; inter ipfos

hsfi lg

hoftes & infideles; in medio regno tenebra-

Qu

rum; in media maxime ecclefia fua.

juvat co-

cogitare, quantus Monarcha fit Chriftus; quot

UMT

uanta cazaftropbe fu-

hic admiranda contingant ;

()h

tura fit, cum hzec omnia gloriofe fuo tempore

lm aua

patefient,

o

terrarum

DE REGNO GRATLZE.

1 ) hunc (

$ 289, REGNuM Gmarrx eft, quo

Vi ]

Regni

Gratie

Chriflus . per, operationes. fpirituales, — mediante

$) W

()]

defiaitio ;

verbo €7. fatrameutis difpenfatas , eos, qui gra-

fs

Ó I

tie abtempemnt, fuos fatit, gubermat, COTf

1

(S) i

vai, ad ! glor-z'am pragparat,

&i grat

Conf, $. 197, ubi notio & ceconomia graria de-

für, D

claratur,

| iSor. ]

$ 29o.

XIII. de Regno Gratig

257

($ 290.291)

Lt

. $ 29o. SuBb1TI civ Es Regni Gratize Subditi .

r Tim.

funt, quotguot per evangelium ad fidem pere £jers

l -

( IT

duci fe patiuntur, ex omni gente, quam lag

P

fl

Chri

te patet orbis terrarum. Col. 1,13. Pfalm,

; Dass

2,6 coll. Pfalm. r5, 1. & Pf. 75,8.

j

"

Quoniam omnes eidem Regi, Chrifo, fub-

1

hWl

funt, unam conftituunt focietatem fantctam. — Hzec

c0.

in Scriptura Ecclefía dicitur: quam Chriltus con-

T

fütuit Matth. 16,18; tanquai Caput regit Eph.

evclel

1, 22. 23. €. 4, 15. 16. Col.

h

Matth, 13, 31.

33

2,19; & amplificat

contra

Latiore fen

älz

i &

cives regni dici poffunt omnes

fntofí

qui Chriftum in exrerna ecclefize focietate utcun-

que agnofcunt & profitentur, quamvis non omnes

b 2-/;,

boni ünt Matth. 8, 12.

In

hac thefi primze lineze

yvende

aontinentur do&trinze de Ecciefia,

9-*

$ 291 AcTUS REGII jn grativ regno 4ffujy

jf

L.

.

l etlo,

diftin&e, quoad Ecclefiam, & quoad fide»

; LEL

Mi

kes fingulos, poffunt fpecari.

et MCS

iene

Quoad upiverf&m Éccr.xs

qU0Ad £fe

p 00

1AM, a&us rze-

; qu

gii funt:

clyïqw j

m le W

(1) Procuratio moritie evangelü per preconitm

tenpo

cum auCtoritate & efficacia divina ab apoftolis

qoQeptum; Jeorwvses in litteras relatum; per

terrarum orbem late propagatum; Scripturam

àn hunc diem, una cum siuiflerio verbi, confer-

atam. Matth.

28, 18.19. 20. AC t, $.coll.6. Eph.

:

t ; q!lü

4 11- 12. I3.

at

(2) Remotio impedimensorum, quze converfioni

fidei, & fanCtificationi hominum obítant Act.

gip

16, 14- 2 Cor. 2, 14. Col. , 13.

j u

K8) Repreffio boftumm, qui animas, /quo minus

4d gratiam

& falutem adfpirent, detinere conan-

l

&ur, Pfalm. 2,9. &

;3. & 110,5. 6. Rom.1

6, 20,

gmiä

3 Cor. 15,25. 1 The

« 2, 16.

R

(4) Bo

(m

258

(f 291) * .Xlli.ïe Regho Gratie

03

(4) Ecclefze ere&tio d* füflentatio: per converfio-

,nes hominum numerofas; diftributionem dono-

fpec

rum Spiritus SanCü; defenfionem contra hoftes

tem

tum vifibiles, tum invifibiles. Matth. 16, 18. A€t.

"

lors,

2, 330 41 .

d

. Eph.4,7. Rom.8, 31—39. Píalm. 2,

20 3. 4- Qo

E

fa. $, 9. IO.'

444

(5)

Gubernatio Ecelefie inter varias viciffitudi-

11]

)

nes, internas atque externas: pacis & perfecu-

Tegno

tionum ; inctementi & decrementi fpiritualis;

translationis ex una regione in aliam (ut ex

Oppor

Oriente in Occidentem); apoftafize, caftigationis,

pi

BU

rteformationis; aliarumque mutationum magna-

ftextí

ni-

rum, qua adhuc futurze funt: ad commune a

marum bonum , incrementum fidei & pietatis, &

ja

ad exitum Nomini Divino

loriofum tendens.

du

Huc tota Zfpocalypfis pertinet ,

pragmatica Hifto-

Chrif

rie Ecclefiafticee cognitio.

6) Fidoria füper regnum tenebrarum: per vi-

O

ces progrediens ;

nunc turbatores ecclefize cohi-

vifiile

bens; nunc perfecutores coércens ;

gloriofuüm de-

zeonis habitura. Pfal.

gïï, (

nique exitum in fine hujus

fion (

I10,I.9.9. Efa. 2, 10—22. 2 Theffi. 2, 8. 2 Tim.

&gul

3. 9. Zach. 14, 9. Apoc. II, 15. I7. C. I2, IO. C.

Quum

19, 5. 6.

Cf j

quam [

uoad fine

Quoad SINGULOS FIDELES a&us regii

in regno Gratize funt:

ierte Rüi

gulos fidee

les j

. (1) Poten

s hominum e sutido & regno Satanee

evocatio per a

&us Gratize convertentis, joh. 8, 36.

f

Luc. 11 21. 22- Col. r.

13. Gal. 1, 45 ut Chriíto in

Toley

peculium afferantur Tit. 2, 14.

üüag

(2€

onverforum & credentium guberuaro: a)

tus Santcti Gal.

18

inrerta ,

per regimen Spiri

Providentiam fpecialiffimam (

&

39)

Jim

£) exterta , per

i

Phil. 4;

Il. 12. 135

vi cujus Domino fuo vivunt

Dottiy

Phil. r, 215

Taborant Eph. 6,

7.8; patiuntur Matth.

CTDày

ftant & cadunt

om. 14, 4.. 1 Car. 4

25, 40- 455

UT

3. 4.5 ; aC

denique moriuntur Rom. 14, 7. 8. 9-

Uatja

(3) Confervatio cre

dentium , per continuum gra-

dl&a [

tix influxuur Phil. r,

6; oblatas ad fuam aliorum-

ratun

Cor.

que falutem promovendam opportunitates 2

fefetu

9, 8-

p

X

259

| AIIL de Regno Gratiz (5 ,291--2-9;43)

9. 9. 1 Theff. 5, tr. A&t. g, 20. C. , I0; & curam

vetie

don

Ípecialiffimam aCtionibus eorum fanCtis invigilan-

hofte

tem A&. 9, rr. Luc. 2, 27.

A

^(4) Turela ac defeufio fin

ulo)f'»um inter tot la-

bores, pericula, certamina Rom. 8, 28—39. Apoc.

alm, 4

252. 9. 10- ACt. 12, L. c. 18, 9. IO. C. 23 1 I. C. 27,

P

äbüþ

^

23. 24.

yeriente

(5) Translatio in Glorie vegnum , poft debitam in

j

regno Gratiz przeparationem, tempore maxime

ridsy

opportuno ad gloriam Chrifti, & ad Ecclefize ac

(uret

gationis,

piorum falutem faCta 2 Tim. 4, 6. 7, 8. Phil. zx,

20--26. Ápoc.2,7.11. C. 7, 14— 17.

Ine al«

ag

$ 292. Forma regni Chrifti JMogarchica Forma rz-

jtis,

'endetis

3 Bito-

eft; 1 Cor. 8, 6 unus nobis Dominus eff 3ofus gni monar-.

Chrifius,

enia s

: gt v

Chriftus in regno gratiz Proregem auz. Vicarium

je c

vifibilen nusquam conftituiffe legitur.

A€tus re-

o d

gi, quibus Ecclefiam fuüam gubernat (S$29r),

non cadere poffunt in ajliquem unum hominem;

, M

, 11

& gubernatione vicaria, mere externa, nmeuti-

U W. t

quam compenfantur.

Chriftus ne quidem ipfe,

cum inter homines vifibili modo verfaretur, un-

quam exercuit poteflatem exteruam vifibilem in re-

hus fl

enda zoza ecclefia, quamvis illam suAM effe di-

lerte affereret. Mátth. 16, 18. Joh. 10, x— 16.

i.

$ 293. Regnum Gratie ftatim cum reghz' ii

Protevangelio cepit Genef. 3, t5 , & a Chri- £ium,

Chri

drito 1

fto deaexo jam in V. T. adminiftratum eft.

rhitt 0

Primum dictum, quo Jehova rex vocatus fuit,

aï 591

efít Exod.15, 1g. Inde ab illa epocha rex lfraelis

n m

VWUU

bernavit.

nominatur, quem populum peculiari z/eocraria gu-

Exhibito

[

adventante Meffia promifío

muW

regnut celorum , hoc eft, regnum meffianum , theo-

^

7)

cratia rpiritualis novi Teftamenti,

appropinquaffe

þ?gq

dicta eft Matth.

o €. J ATa COROV

Admini-

ftratum fuiífe a

?

ilio Dei ante quam ut homo na-

jpou!s

f

T M

fceretur , patet" ex apparirionióus frequenter

faCtis,

u

(0

Gen.,

Y

Wt

26o

($ 293.294) XIII. -deRegno Gratie

'Gen. 19, 20 ( peffim alibi); edutlione Traclitarum.

ex /Egypto ; zbeocraria füper illos; mifmne tot Pro-

LL

phetarum: quae omnia oftendunt, fecundam Dei-

IN C

tatis perfonam generis humani curam fingulari

diiij

modo fufcepiffe.

hi ha

COIO d)

Refpectu Humanz Chrifti Naturz Re«

3v

gnum Grativ czpi? cum primo conceptio-

P

nis momento Luc. 1,32.33. 43, & nativi-

lsf

ceontinua- tate Luc.2, 11. Matth. 2,25 — continuatum

6ul

?io,

cum in terris inter homines verfaretur;

A

Luc. 17,20. 21; in exaltatione majeflatice

otcupatuun fuit Eph. 1,20. Pfalm. 110, z. 3.

Luc.19,12/7g. & Pentecoftes die /olenuiter

$a

proclamatum A. 2, 33. 36.

ancremene

Jucremeuta ejus , quoad exercitium regiz pote-

Chmji

atis, fuccefliva funt, Hebr. 9, $ uoudum videmus

lt fa

1a.

emnia ei fabjecia ; & certas temporum periodos ha-

!

Wþa

bent Zach. 14, 9. Apoc. 11, 15. 17. €. 12, IO.

H

ARegnun

$. 294. De Regno . mille annorum. propter

MGV[, |

l$ 2

mille anno- turbulentos chiliafíar invidiofa fa&a difpu-

Wüxime

?.

llS, tllïr

tatio eft, Ipfum tamen regnum in fe ne-

gari non debet: diferte enim Apocalypfis

il er

Ainj lj

c. 20, 4 docet, fore eximie /aàn£os, qui cum

p

Chriflo per annos mille regnaturi fint.

Vtnes

Res tota ergo eo redit, quomodo loeus apo-

calypfeos:.de regno hoc, debeat explicari. In ma-

ts

na varietate iententiarum diffenfus, modo fit

2)].(

modeftus && facri rexzus . ferutinium non negligat,

ferendus omnino: selir tamen illorum fenzeutia

eft, qui milizantis-ecclefie felicem sT Acru w n his terris

ln o

faraua per mille anuos ligato futurum Apoc. 20, 2.35

diftinguunt a xEGxO mille annortin ibid, v. J. pree-

C. II;

dicto,, & in hoc fan&toseum Chriflo pez annos mile

vegia-

Umm

261

: S(III. de Reäno Gratie ($ 294—298)

Fa

t Pro«

regnamro.r,quidem, VERUM NON IN TERRIS SED

n Dei«

1N CcOELO regnaturos ftatuunt.

Hec fententia

chiliafmi opprobrio gravari jufte non poteft. Ni-

gular

hil habet commune cum iíto errrore, quem fin-

cero animo cum AuGUSTANA CONFESSIÓNE 4r-

: fe

zic. 17 rejicimus.

;egt'm-

$ 295. Tirminus regni gratie quoad fide- Terminus

natïvï-

les f/mgulor, eft finis hujus vitze, 2 Tim. 4, rggni gra-

li. *

quntu

$. 18. quoad wuiverfos , finis Mundi Eph.

fetuf,

4; 12. 13. Matth. 28, 20.

jejlafiæ

DE REGNO GLORLE.

091 3

ntitr

$ 296. REGNuM Gronix eft funtiio Regni alo-

Chrifli Qeav3go7r& , qua apud celites AWajefta- "?æ.d?lï"i'

je pte

T

teim fuam manifeflat , füeeque beatitudinis €7 glo. a

ylos lu-

rig partitipes £os facit.

0

Haec mutua fidelium ad Chriftum relatio dicitur

REGNUM Luc. 22, 29. 30. Matth. 25, 34. 2 Tim.

gropte[

4. I8. 2Pet. t, I15 & GLORIX regnum, quia in eo

Qu

maxime gloria Chrifti, tum effentialis ac natura-

lis, tum mediatoria, manifeftatur 2 'Theff. 1, 105

j fe m

ipfis etiam fidelibus in

lorie illius confortium

admiffis Jph. 17, 32. 24. Col. 3, 4. 1Joh. 3,2.

(

s

$ 297. Subditi CavEs regni glorize funt Subditi

qui (f

CiUES ,

omnes illi, qui in fide usque ad finem per-

es o

feverarunt, 2 Tim. 4 7. 8. €. 2, 1. 12. Apoc.

]nm

m lt

2:1. €. 21,7. Hebr. 15, 22.23.

9e hgaf,

P d

$ 298. Fon MA Regni Glorioe 6anüüitForma;

p

in confummatione confilii Divini Apoc. xo, 7.

Ls

39

c, n

C. 115 15. C€. 21, 3. 4. 5. 6. atque adeo in con-

M

yt

fummata-& nunquam finienda exfecutione

,:gfm*

Boni-

Rüs

265

(5 298—300) XIII de Regno Glorie

Bonitatis, Veracitatis & Tuftitie Divinz

ul

z2 Theff.1,5—10. 2Tim.4,8. & perfeflifima

er

J

d

omnium fub Chri(i poteftatem /ubje&ione

(bla

tijtfa

Admini-

$ 299. ADMINIS;I'RATIO regni glorig

Bir

fíratio ;

conítat aZibur regiis, quibus gloriam fuam

profi

D ]

Chriítus immediate cum ele&is communi-

cat, Joh.r7,22.24. Apoc. 552T. C 35 $, 9.

E

Acus hi regii, quoad. eos Scriptura nobis ma-

(fitlo

nifeftat, funt: (1) Collediio in fide morientium ad

Jédes bearas Luc.23, 42.43. 2 Tim. 4, 18. AG. 7, $9.

,

W. |

2 Cor. 5, r. 8&. Joh. 14, 3.

a

(2) Kecreatio animarum SEPARATARUM Íin MANU

Yat,

Dei, per pacem, folatium, quietem , felicitatem

Luc.2,29. c. 16, 22. 25. A€t. 3, 20. Phil. r, 23.

()

Hebr. 4, 9. 10. 11. Apoc.6, 9. 10. t . c: 14, 13.

Qoras

(3) Refufcitatio corp

orum in gloria Joh. 6, 39. 40.

idlrj,

XCor. 15, 42— 49. Phil. 5, 3o. 2r. r Theff. 4,

J.

14—1 L

V

..(4) Apparirio Chriffi ipfius gloriofa 2 Tim. 4, x.

á

(ider

4152, 13. r Pét.5, 4.

jrim

(5) Judicium univerfale, preemia cuique fua fo-

Mfün

lenniter addicturum Matth. 10, 32: c. 25, 34. 2 Cor.

al

5, 10. 1 Cot. 4, 5. Apoc. 3, 5. 2 Theff. r, 7—410.

[//3 hjj

(6) Beatiffma meta eít'intuitiva fruitio DEI,

lt fs

qui omnia in ommibus erir Y Cor. 15, 28. Apoc.2r,

DN

22.23. Cap. 22, 4.

Q

unt & loca Scripturze, in quibus beati cum

LU fütii;

Chriflo rege , qui operationes fuas divinas in eos

Cs we

proxime & immediate continuaturus eft, fururi

iüt'læ |

dicuntur, r Theff. 4, 17. Phil. r,23. Joh. 12, 26.

nl

€. 14, 3. C. 17, 245 & cum

eodem regnamn' 2 lim

D d

2, 12. Apoc. 3, 21.

Ter, I]ml

Judits

$ 3oo. Adminiftratio regni Glorie in

QUatm

Jndoles,.

'Wpl

hac vita degentibus 'maxima-m partem oc-

tulta

3 dé

X

yf

4

263

XIII. de Regno Glorie — ($ 300; 301)

^

culta Col. 35 3« 4« 1 Joh. 3; PI. 2. fed tamen

vint

ex promiffionibus Scripturz Tit. 1» 2« 3 &

ii

preeguftu fidelium Hebr, 6, 55 cerza €7 in-

Wont

dubia 2 'Tim. 1,12, füoque tempore plene ma-

nifeftanda eft Y Tim. 6; 14. 15-

ghf'wz

Hanc fpem fidelium irritam non faciunt dubia

: [uam

profanorum; multo minus irrifiones, 2 Tim. 1, I2.

2 Pet. 4 zot, przecipue V. 17-

münl«

V

$ 3or. Sinceram hujus Loci de trino Antithofis.

cfficio Chrifti do&rinam Socimifmus preeci-

js h-

»

of &

pue, & cum eo /übtilior Naturalifius , par-

p

tim aperte impugnat , partim occulte ener-

1 NÀNÜ

vat.

jciratem

1] 231

(1) Capitalis error eft, gefum untice veritatir do-

h

Gorei fuiffe, eoque iediatorium mutius totum aþ-

i

b

folvi,

, 3() 40»

(2) In prophetico officio ) alii Jefum wovum

"hell )

] gislatoremm faciunt, qui L

egi morali suova pracepra

addiderit, & cum his promijJiouem vite ezerna, nunc

j

m] 4,11

primum promulgaram, conjunxerit;

5) aliiomnino

jefum fuudatorem nuve religionis appellant; €) ex

eïuaï'

adverío alii contendunt, doCtrinam Jefu meram

emendatam ac purti-

J

e[fe naturalem rveligionem , quam

|

—-J0

tati fuae reftitutam docuerit; 4) quo fenfu quidam

tio DF.

alii plane chrifiauifmum ipfi mundo coevum afferunt.

A.pOC- 2

(3) In facerdotali officio Socinifmus aperte tze-

gar farisfa&tionem vicariam juftitize divinze pro pec-

eqd d

catis noftris przeftitam ; quae opinio, quoniam ju-

s e

ftiti: propriz velifica

tur, eoque Rationi fibi fi-

" fnnm

denti àrridet, varia a

lia gignit lubrica affertá:

h, 1799'

1) de Mediatore Chrifto, Dei saurím ad bomines in-

am hominum caufam apud Deun

ii J

zernunicio, non eti

judicem agente;

2) de fine de* fcopo imortis Chrifti,

uam doófrine tantum (uze confirm

ande gratia, & ad

exemplum virturis ac patieurie praeben

dum fubierit ;

jj )

a tantum , jn liberatione

3) df: redemtione merapboric

a vi-

um "

4

u

à vitiorum dofninio ; a legié mofaicz jugo ; àfii:

perftitionum ethnicarum ohere , ponenda; 4) dé

.gm

vecoticiliatioue , non Dei cum hominibus, fed Pozmi-

üt]

uum cum Deo (ut depofito timore ; 'áimorem cón:

Hl

tipiant), per Jefum fa&a; 5) de Chrifto $alva-

1oré, falutem Robis per

virturis àc felicitatis doétri-

ghrii

$am afferente; aut 6) rmedici inftar hofnines fals

tim

vante , per fureruam Umentis egve, ab amore rerum

petd

terrenarum & a cupiditatibàs fenfuüm avócandae

Janarionem , beneficio abmegarionis obtinendam. -

]2,* 32

Ef in hujus generis aflertis inültüm veri: fed

àámbiguitate liac fpeciofe füb eximiis veritatibus er-

lr (

Xores infinuant incautis; redemtiónem ipfam cum

(

fru&ibus ejus zonfundunr; aüt veritatem quidem ;

Dei p

led wow roTAw, neceffaria veritatis parte diffis

tU

$nildta , Corntinent, non fine damno ii $ivám cos

st),

gnitioucth. Jefu . Cbr

ifüi & generofam fidei ac pietatis

doha

jraxin redundante,

U

(4) In officio regio duo Nfimt opi"nibnpr'n exs

[5

ema: craffior illa de réguo Meffre iemporali aé inun-

|

4áuo idea cüm Conrnexis thefibüs; ex altera parte

himis dilutus /fjgmificatur improprius, poteftateth

ïüiiq

hrifti regiam ita extenuans, üt nulía vis obli-

Qu

£andi praeteptis & infüitutis Chrifti, nifi quam

tonfilia smera habent

; fecündum Haäöæ'mæ placitá

[raj

felinqpaFUrs-

fitj,

LOCUS XIV

]

S]firz'i

DE GRATIA APPLICATRICE,

ïEge(

ïmb

s

fliciütrin Chriftum Behüs hüinanüm rédemtüm effei

f

jat! quoniam homo pectator, pet fe (uis

viribus, id confequi & efficere non poteft;

aUt

tur

üt Chrifto; & falute per Chriftutm parta ;

tleb

nfilio

Cäh(

Wufwämi- ($ 126.177.193); in co

to]],

gtá«

XIV; de'ämtia ápplitatriéte ($ 30$—304)

26$

j Mü'

grati&é deterno conítitutum eft etiam foc ;

)

( lottie

üt homines per operatiome: gratiofar divinas

1 CÓnz

e miferia fua erepti ad communionem cum

faloes

difri-

Chrifto, per ac propter Chriftum in gra-

s hls

: [eürt

tiam; & fic ad falutem a&u percipiendam

perducerentur, Eph. 2, 4. 5« Joh. 3 3. c-

at

am.

12;32. Col. 1, 13. 14. 1 Cor. '1,9.1 Ea voca-

en: fl

M

j

ibus &t

tur Gratia applicatrix.

m Curm

— GnaTiA in S. Scriptuta nünc ipfum favorem

midem j

Dei gratuitum nótat, Rom

;

24. ($84, 3. & 195)5

we df

nunc inanantem ex eo e

ii

acem grarie operario-

ol (

sieiÀ , 1 Cor. 15, 10. ACt. 4, 33.. C. 18, 27.. nec non

it piemi:

doia grátie in credentes collata, 1€Cot. x, 4. 7-

j Pet. 4, 10;

ii dr

ju mf

$ 3o2. GRAT1IA APPLICATRIX eltavfmitur:

r pirié

£oniplexus eàrum Dei a&fionum €7 aperationum,

pteit

que ad id, ut peccator falutis per Chriffum ve-

ds oD

jj qu

garatg affu tompos fieri po[fit, aliquid confe-

jy p

tunt,

$ 3o04; Á&us hi. geeuliariter. tribuuntut Spiritui; S.

Syiritui Santío : Is enim eft; qui peccatores :Jro:prz'a

RICE:

regenerat & fan&ificat, ut hoc modo fal- 4/ :

ventür; Joh. 3: 5« Tit. 3, 5. 6. 7. 1 Pet. z,

£—5s5. unde in Oeconomia Gratie hoc pro-

t ]E[üm

;in d

prium Spiritus Santi immus eft ($ 197, 3)-

Neque tamen per harie appropriationem aut Patet gog exelu.

"T

áut Filius ab opere falutis applic

and» excludun-

fo Patre €g

ofi poreffi

tur. Nem hoc ipfüm redewuioni per Chriflum fatia

Filio :

üebemus, quod Deus Spiritum fuum:ad fanctifi-

j, j

candos homines mittit xCor. 6; 11. Gal.4, 4. 5

Pa-

j gonmid

zer

€oll, 6; (S 270 fcdoi.): & ir; J uiï:ifïcatione Deus

"

^

266

($ 304—306) . XIV. de Graiia applz'catrüe

ter eft is, qui, ut judex, peccatores propterk Chri-

vb

ftum juftos & vitz heredes pronunciat; Spiriru

fl

Sanclo

luje

dente.

juftificatos de hoc benefïcio certos red—

(j

&lo

objetiiva ,

$ 3o5. Primum epplicatricir gratie " benzfz-

€XOra

extgrna ^

cium eft;" quod do&riua falutaris: a Spiritu

&u

(U.

fan&o partim per preconium propheta-

IZ' l8

rum & apoftolorum, partim per Scriptu-

(

eftnd

ram SJ«7:»cov, hominibus propofita &

15 dj

adhuc in ecclefia confervata fuit 1 Cor. 2,

W5 f

ftentar

4—13. 1 Theff. 1,5. Heébr.3.7. 2 Pet. r 21.

tione

tiones

Dicitur gratia objecliva, externa; eftque ingens

hines

omnino beneficium * fed cum altero, zeque necef-

fario, gratia nempe operariva, imrerna, conjun-

tylit

Ciíffimum.

tím

Tlore

jim;sl etiam — $ 306. Spiritus San&us etiam /uperna-

(

lifen

operativa, suya]j , gratofo, efficaci influxu mutationem ani-

r

inferna,

mi internam operatur, efficitque ut falutis

li,

*

310;

|

t

lüte

per Chriftum partze capates , ac wdeinde etiam

a&tu compofes reddamur.

ye'xbi

l

W

Influxus hic efficax luculentis in Scriptura te-

i

h1

ftimoniis confirmatur: (1) Deus ac Spiritus 5. in

g]odat

credeitibus OPERARI (iegyriv) dicitur, Phil. 2, 13.

ITheíf.2,r3. Eph.3,20. & quidem ea virtute,

x

D

u

a Chriftus ex mortuis refufcitatus fuit, eos ad

g

BN

dem perducens Eph. r, 19. 20.

tlSX, 1

(2) Mutario, quae im mondum credentibus, cum

Omi

convertumiür, contingit, ab ipforum viribus pro-

deng

ficifci plane non poteft Rom. 8, 7. 2 Cor. 3, 5.

(3) Mutatio, q*&ize in converfione contingit ,

Yerbi

COJ

dicitur vivificario, rvefufcitatio ex morte, trranslatio

e poreflate zenebrarum in vegnum . Filii Dei, vegenera-

regen

ti0 , "0a creatio Eph. 2, 1—6. Col. 1, 13.. 1 Pet. 1, 3.

em r

ria ,

fetlus

Gal. 6, 15. quze locutidnes in re maxime fe

UÜbi1

iltur,

N

^

(

XIV. de Gratia applicatrice — . (5 306)

267

Chn.

ubi de fummo Dei amore, de hominum ætefna

'pirizu

falute agitur, adhibitze pro ampullis hyperbolicis

;

fede

haberi non poffunt.

"

- (4) lllis etiam , qui

Verbum Dei jam intelligunt,

& bonam voluntatem habent verbo recte utendi,

exoranda funt dona fpiritualia Pfalm. 51, 12. 13. 14

w

Itl

& 143, IO. & 119, 18. 33-

TM

4. 35. 66.

I Paral. 30

(al. 29), 19. Luc. 11, 13-

ph. 1, 17. 18. Jac. 1,

netoe

7( sl)g.Spiritus Sanctus fuper - credentes' & electos

iptt

effundi Efa. 44, 3, in eorum corda mitti Gal. 4,6,

"

iis dari Luc. 15; 13, in iis habitare x Cor. 3, 16,

0f2

eos regere Rom. 8, 14, docere Ijoh. 2,27, fu-

ftentare Pfalm. 5t, 14, cum fpiritu eorum de filia-

H locu-

bl

tione divina teftari

om. 8, 16 dicitur.

tiones biblicze evidenter oftendunt, id.quod ho-

itgeti

mines eleCti accipiunt & experiuntur, efle aliquid

o

multo majus, quam convittionem & inclinatio-

p

nem animi ex demonftratione logica aut perfua-

fiore rhetorica verbi divini enatam.

(6) Verbum Dei, per quod homines ad beati-

J If«

tatem ?eternam preeparantur, non tantum verum,

j -

certim , firinum effe dicitur, fed plura ei tribunn-

tur. Lex dicitur littera occidens 2 Cor. 3,6. Rom.

alut

7, 10 ; evangelium autem dicitur potentia Dei ad

falutem Rom. z, 16. Conf.

59. Preedicationi

etjm

Veibi, utut re&e inftitutze, accedere debet fin-

t

varis Dei benedi&tio, a przeconis aCtione diftin-

m t

&

a, ita ut nec przeconi nec auditori ulla fuperfit

gloriatio 1 Cor. 3,6. 7. c. 1,29.31. c. 3,21. Ver-

mslll

bum ac przeconium fervi Dei non fit verbis hu-

ulc 2113.

virtt

mane fapientiz ad pérfüadéndum aptis, fed de-

eo5 ?

monftratione Spiritus ac potentize (Spiritus poten-

tis), ut fides auditoris non enafcatur ex fapientia

hominum, fed ex potentia Dei 1. Cor. 2, 5. . Evi-

fy cn

dens eft ex his dictis, Deum cum verbo ac per

yus p*

verbum füpernaturali modo operari.

f

Confentit huic do&rinze & regenitorum & ir-

ntif

regenitorum experientia.

Regeniti caufam qui-

g

,

dem non immediate fentiunt, fed effe&um: íed ef-

fi æffllm

a

feCtus, przecipue fi eft admodum vividus , ita fen-

titur, ut caufa efficiens ( Deus fupematuraliter

1 [el'lae

pl

opee

L

r

568

($ 306.307) XIV. de Gratia applicatrice

fete

Operans) certe mediate fentiatur, aut fi (mavis

ilin

cognofcatur , percipiatur.

Nam regeniti per iftum

D7

fenfum certi evadünt, effectum illum eífe ejus-

motg.

modi, quem nulla unquam logica demonftratio,

fündan

nulla rhetorica perfuafio in animis eorum habue-

dendür

tit, quique non poffit nifi a Deo ipfis gratiofe

creden|

prafente proficifci. lrregeniti ipfa fua experien-

tüs $o

tia edoCli probe norunt, fzpe videre fe ac pro-

[

bare meliora, & fequi tamen deteriora; fermo-

TDexu n

nes aut cogitationes logice vel rhetorice egregie

QUi t

adornatas ,

fi nihil aliud accedat, ipfis veram

fanctitatem & animee re

.'ä

conferre,

quiem con&gntem non

lii

dgn

Hl :

Non omittendum, in doCtrina hac prout gene-

ff

ratim proponitur, mirum effe ecclefiz chriftianze

1. 9.

confenfüm. Qui eam tanquam fanaticam exagi-

tat, omnes ecclefize latinae & graecze confeffiones

Quod i

contumelia afficit.

Etiam inter gentilium philo-

$

fophos fuere, qui agnoverunt, reales & eximias

perfeCtiones in creaturis non exfiftere fine conti-

J

nuo Dei inflüxu.

"r

REN

j,,,g,f,*m $ 307. Opus hoc Spiritus Sanai in Scri-

li,

ptura SANCTIFICATIO dicitur, 1 Det. 1, 2.

1 fitlh

2 Theff. 2, 13. Rom. 6,22. c. 8,2. Tit.3,5.

Vrf

eltque operatio gratiofa, qua Spiritus. San&us

w

hominem ab inhgrente pravitate liberat, €7 pro-

G

genfiones ac facultates animg omnes ita emendat,

;i()ïm l

uiim gratiam receptus voluntati DEI, in Chri-

fity.

Jfo. placati, tonvenienter vivere po[ft. Rom.

f"'mur

15:16. 1 Cor. 6, rx. 1 Pet. 1, 15.

Ij

Dicitür etiam renovatio ad lmaginem Dei, Eph.

Rege

inftauratur in homine & $.

4, 23. 24. Col. 3, 10. Et omnino hac operatione

apfe:ztia, & Juflitia, &

tion

Sancdlitas,

Eü

variis aBf:

Opus fanCtificationis ssum in fe, effeibus ta-

d.

[

bus :

men djfhin&is confp

icuum eft. Nam Spiritus San-

.

€tus (r) Jurellectih

Dofíe,

vires confert, res divinas recte

1n-

269

u

XIV. 'deGmtz'a äppiicatric& — (f 307 368)

intelli

endi & judicandi, hinc miferiam fuam,

mv

illinc falutem in Chrifto, agnofcendi ;

j

(2) in Fo-

um

lunzare, fra&ta cordis duritie, novos fpirituales

: ej-

motus excitat, ad dolendum de peccatis, ad defide-

tio,

randam & ample&endam falutem in Chrifto, ad tra-

hohne-

dendum fe Deo; (3) Poenitentem & in Chriftum

vite

credentem Deus jufhficat, ac tum quidem Spiri-

i

tus Sanécti munus. eft, cerzitudimem de graria. Dei

ebfipnare; ideo cum hoc beneficio (4) indivulfo

i ye

f

nexu conjuncta eft iubabitario Spiritus Sa

i; per

ep

quam credenti vires conferuntur ad perfeveranduta

verom

& ad proficieudum in. fapientia fpirituali, fanctimo-

m 0i

nia,

exercitio virtutum.

Hzec in eodem Spiritus Sancti opere compre-

i

ene»

henfa in theologia, preeunte Scriptura Rom. 8,

riane

j

28. 29. 30. A€t. 26, 37. 18, difin&te explicantur,

| g

quod in locis fequentibus fiet.

fefiones

jl hilo-

$ 3o8. Gratia applicatrix þartïm fortn- forenfis ; -

erinis

je cont

fu, partim .mdic.iwalif l. — GRATIA FO-,

RENSIS eft, qua redemtionis V ALORTM -

lirfacientem animo P'ER YIDEM appliat, ut

aScti«

a reatu peccati €7. angente illius fenfu liberatus ,

Btolï h

certus reddatur fe a Deo judice in gratiam re-

üf- 37 5'

nf

cepum effz; id quod in Juftificatione fit.

g"

GRATIA MEDICINALIS eít, gue redem- sodicings

liomij EFFICACIAWM amimo PER FIDEM ap-Íi;:

d

plicat, ut ab iuluerente labe. €7. aniuii gravitate

m Chï i.

Jünatus, ac movis viribus donatus, Deo vivere

N

pofjts id fit in Vocatione, Illumipatione,

Regeneratione , Converfione ,

Renoyvya-

e, D

tione.

1l jili

Etam etiamque obfervandum, hos

Kgrat'iæ a€tus

hjl

diflingui quidem debere, fed faparari nequaquam

T M

Poiïe, Starus enim gratie INTEGER & conx;lg-

r

Jl jl

tu$

jusf"

t

270

($ 308—310) XIV.de Gratia applicatrice

tus compleCtitur omnuia hzec beneficia falutis; non

D

modo gratiam juftificantem ; fed etiam fanctifi-

h

cantem.

Qui illuminatur vel juftificatur, idem

d

etiam convertitur, regeneratur, renovatur. 1 Cor.

1j

6 3.

Qui hzc beneficia modo memorata non

DA

admittit, etiam illis prioribus excidit. Rom. $, 9.

ï

2Pet, 1,9.-

)

m

t

$ 3o9. Quoniam Grativ€ medicinalis

)u

a&us alii ante, alii poft juftificationem ho-

r

CT1

mini obtingunt; idque ad difficultates,

1or

Ade«

quze in praxi occurrunt, explicandas fcitu

&

neceffarium eft: GratiaSpiritusSan&i por-

m

ro in affffentem & inhabitantem dittinguitur.

Hehr

N

ajjfiens ;

GRATIA ASSISTENS eft, qua homini an-

ie quam a&u credens ef? obtingit,

hum

Confiftit in fanCtis cogitationibus ac motibus

p

bonis, ad fidem producendam tendentibus. For-

0

E

1ula ex Apoc.3, 20 fümta; res ipfa modo $ 30$

]

Ef;

féchol. num. 1 & 2 declarata eft.

ii

GRATIA INPAIABIT,.ANS eft; qux cum

Tatür;

inhabitam:'

0 A

ipfa fide. juftifica incipit, affertque cum

QPara]

l n

peccatorum remiffione fimul etiam donum

l 18

Spiritus Sanéti,

É

lii

Huc loca fpe&ant Joh. 14, 17. Gal.4,6. 1 Pet.

P Qu

4, I4. 1Cor. 3, 16. c. 6, 19. Rom. 8, 9. 11. 15.

Obïlgjt

$ 3054

^

M

Ferbun

$ 3810. Organon five medium, pef quod

DN

Dei tan-

Spiritus San&tus falutarem hominis muta-

Vetb

gquam me-

duum adhi-

tionem operatur, eft vEnBUM DET.

(t

bens ;

Nam 4) operationes hz falutares in Scriptura

tribuuntur Jerbo aivino,

Verbum Dei dicitur illu-

t fjj

minare Pfalm. 19, g. 9. AG. 26, 18; regenerare

I Pet.

Verbp

!

271

XIV. de Gratia applizatrice ($ 310. 3&11)

ul

1 Pet. r, 23. Jac. r, 18;. fanCtificare Joh. l"7, 175

Vi

fapientem reddere 2 lim.3, 15; idoneum reddere

Mdem

ad omne opus bonum 2 Tim.3, 17; falvare Jac.

L Cor,

I, 2I.

&) iidem vero effeCtus tribuuntur etiam

Bu

ipf Spiritui Sanclo.

Dicitur enim illuminare Eph.

$o

1,17.18; regenerare Joh. 3, 55 fanCtificare r Pet.

1,2;

tribuitur ei fapientia Eph. r,

alvatio

1 ä*; 8 actus.

G& habitus boni Gal. 5, 22;

ia5

iil

€) idque ita, ut hzc in eodem Scripturz

nlv

Spiriru? $. d* Verbo sywuL , fed utrisque prsTIW-

cTE memoratis, tribuantur. r Theff. 1, 5. c.2, 13.

ateS,

1 Cor.3, 5.6. c. 2, 4. 5. Joh. 6, 44. 45.

Adeoque Spirirus Sancus eít horum effeCtuum

[citu

caufa principalis: & Verbum Dei eft eorundem effe-

[

Cuum organon effioaax , 1Pet. , 23. Rom. r, 16.

ts

Hebr. 4, 12. quippe cum quo prefenriffmma Spiritus

Sauci operatio conjun&la eique intime uuita eft. . Joh.

6,63.68. AC.13,26. Phil.2,16. Conf. $ 59.

11111: n

Per hanc thefin, de Gratia ordinarie per Ver-

bum operante, zou excluduntur alia, quze fübfidia

gratie , media pedagogica, dici folent, quibus tor-

yotibus

[o,

r animis excuti poteft, ut ad fe & ad Verbum

BU

b

ei arrendatit.

'Talia funt: diCctamen confcientize,

$98

Rom. 1, 20. c. 2,15; opera Providentize in regno

naturze, Pfalm. 19,2—5. Rom. 1,19.20; benefi-

p

cia ACt. 14, 17. c. 17,27. Rom.5,4; cafus adverfi

2 Paral. 33, 10. 11. 12. Efa. 26, 16. c, 28, 19. Luc.

p Qu

15,17; documenta juftitije & irze divinze Rom.

3. 18. LllC. 139 1—5-

.

donu

Minus communia memorantur

Hiob

3 15":'307

ad quze etiam pertinent miracula, &i

1

quod Saulo

( 1

obtigit A. 9, 35—12.

qp M

. $ a11. Hinc varia confequuntur de oR- J/odu;

DINE & wonpo Gratie in efficienda per Grafig :

f quod

verbum falutari mutatione:

(1) Conveniens eff naturg anime intelligentis c&nvmiem*

EL

at libere : in Verbo Dei enim, quod ipfum menti hu-

euript

citi ,

verbis intelligibilibus conftat, funt argu-"774;

r

t

l

' Inen-

I

272 : (5 311)) XIV. de Gratia opplicatrice

menta; motiva; exhortationes; promif-

TET

fiones; quibus mens doceri, convinci, fle»

dir

&i, tranquillari, exhilarari poteft,

puta

Naturz mentis convenieus eft: fed son adffrittur,

Nam multa in diyino hoc opere fiunt e regulis

f

t

pfychologicis non explicabilia, Joh. 3, 8. Hebr.

dats

4.12, Luc, L, 15. .Sunt operationes Grati? , quze

feutiri potius, quam iurelligi poflunt 1 Pet, 2, 3.

[ 1b

A. 18, 5. Phil. 4, 75 fünt, quze ae fenziutizur. qui-

0j

l

dem , & tamen in mente fiunt 2 Cor, 12, 9, c. 13,5;

lh

üusceffvus ; (2) Eft fucceffivs; per varios aCfus €? gra»

628,1

du;, jufto ordine fe invicem zonfequentes,

[j--,

progrediens, AGt. 2, 37. 38. C. 26, 17. 18,

Eph. 1, 17. 18- €. 2:16.

ln

"

19. £ d 16, M-a?c,

üre«

4.) 25 COH- 26,

Y Y

Àyy

ferius ;

(3) Apud omnes /rio falutem intendens,

Grat;

Joh. 12,32. 2 Cor. 1,2o. Matth. 23; 37.

lun 1

anifpa

— (4) Avus, effzax, ad,ommes effe&us

£ffcax s

(*2,31

falutares fufficienr.

Dui

Rom. 1, 16, Phil. g 6,

V ref

- Joh. 6.44-45. .

erdinatus ;

(5) Ordinatus: per continua incremenía

E

D

progrediens, Phil,1,6. Marc. 4,28.

€Umqg

Sed que a prioribus gratize operationibus ree

l6 D€I

admiffis, & virium acceptarum ac mediorum gra-

Mi

mïh !

ti wufu fideliter eoutinmato pendent 2 Cor.

T

qulüen

Matth.7, 7.8. A. 9,11. c, 17, 11, vi prom

i

mis divinz, HABENTI DABITUR, Matth. 13,

E

1I. I2. €G. 25,29. Luc. 8, 15. 18-

in q

penm

refifiibilis;

(6) Hinc utique rzfifibilis eft: AG. 7, 5t»

Conü

€. 13, 46. Hebr. 3, 12. 13. Homo effectus

Ileam

mfm

falntaxes a Deo intentos, & s:QnLingat.iOr

pnem

Ug fj

XIV. de Gratia applicatrice : ($ 3110

275

mïï-

nem operationis gratiofze, in fe ipfo impe-

HE!

dire poteft, non per oppofitionem majoris

potentize, fed ) omifír aGibus, quibus

&ut,

li

grati refpondere debebat, ac per vires

lehr,

datas poterat, 2 Cor. 6, 1. ACt. 16, 14 coll.

qua

10-1 3'

C.24» 25. Efa. 5,1—4. Apoc.3,20. aut £)

f (

omnino zonfemiu prosretico, Luc. 7, 3o.

13, J

Matth. 22,5.. A6.2, 13. c. 13 41. C. 17, 32.

gï lls

€.28,24—29. Rom. ro, 16. 2. 1 Cor. z,

AUAT ,

18—23. Prov. 1,24.25.26. Pfal.81, 12. 13.

'[- o

Deus enim femper vult hominem //Zere confeti-

at

tire & obfequi aCtbus gratize Matth. 23,37. Deut.

30 19- Jof.24, 15. ACt. 2, 41. c. 26,

19. Rom.2, 4.

Aypoc. 5, 20. Conf.

ndptly

151, 3

Etiam ubi forrior

Gratie operatio intelle&um convincit, aut vo-

luntatem commovet , nuuguam zameti violenza, vim

,

animz inferens, eft, Gal.

€. 2, 37 coll. 41.

1, 15. 16.. A&t. 26,- 19.

(eug

L [16'

Dudum ac fepiffime monuerunt theologi, gra-

tive refifti, mon per oppofiionem majorum virium , 1e

per pravam pertinaciam, quz Deo juftam caufam

probet, illo certe tempore recedendi ab homimne,

rgW'm

eumque diutius perverfitati fuze relinquendi, Vi-

res Dei in fe funt omnipotentes: fed Deus, agens

y; t

liberrimum, in converfione & fan&ificatione ho-

minis non fic agit vi fua ut in Creatione,

Primi

m gj

quidem gratixv motus funt omnino inevitabiles:

; h

fed effeCctus eorum falu

taris impediri tamen poteft.

N

am homo per eos przeventus vertere fe poteft,

g. n

in quamcunque partem vult.

Et hoc Deus illi

permittit; agit enim fecundum regulam ab fe

&l 7!5

n

conftitutam , HABENTI DABITUR.

Qui fponta-

neam fidelitatem erga confcientiam ,

legem cordi

g

infcriptam, praeftat, ei (tatim dantur

plura; qui-

bus fi recte utatur,

j

Deus fubinde plura daturus

tionem

m

eft, Hoc pacto Deus omnipofens applica

virium

274

($ 311.512) . XIV. deGratia applicatrite

virium fuarum fuaviter attemperat ftatui Aeyuxg

nj

hominis. Non cogit hominem, non obterit.

þper

. His obfervatis (quae non nunc demum afferun-

C0f

tur, fed ab antiquiotibus theologis dudum ac fze-

W

pe inculcata funt) pleraque concidunt, quibus ho-

die hzec noftrze Ecclefize doCtrina, velut magna

emendatione indigens, impugnatur.

"hntühefs. — $ 312. Do&trinam hanc tueri neceffe eft

adverfus illos, qui gratiam , qua homines

convertuntur ac falvantur, non aliam;

jj

nifi obje&ivam (in Verbo Dei externe propo-

Af

l

fito) agnofcunt; & fic explicant gratiz effi-

(

Pt

cientiam , ut (retento in fpeciem v fuper-

lota

naturali) omnia ad vim verbi divini logico-

ÀDD

moralem , & a£ur hominis per vires matura-

l]ttPï]

les elicitor, vedeant.

li

lj

JMomene

Cum Operatioues gratiofze Spiritus San&ti cuivis

Ih

fum hujurfelvando neceffarie fint, Joh. 3, 3. Rom. $, g.

p

do&iring.

Pfal. 5z, 13. Hebr. 12, 14; cum fine illis redemtio-

) ex

nis Chrifi vis & fructus ne quidem inze//gi veCte,

Matgh

multo minus percipi pofüit 1 Cor. 12, 3; cum ex

adverfo ftatus eorum, qui templum Spiritus San-

h$ 1

Um Pr(

&i funt, beatiffimus fit Rom. 8, 14. 'c. 14, 17. c.

Ti

15,IS. Eph. 4, 30. 1Joh.3,24: facile, quantum

*lb Uj

hujus doctrinze momeuzum lit, intelligi poteft.

Eft primaria quzedam religionis revelatze doctri-

n

na: quz fÍi aut peregriuis rerum graviffimarum

notionibus, in locum biblicarum fübititutis, per-

hYT

vertatur; aut aperte zegetur: reliqua doctrinze

compages & ipfa luxabitur, & quantumvis no-

te! B(

men Jetu, Domini noftri, in fpeciem obtendatur,

Cf

quidvis potius quam chrifriana erit.

Tria |fuut

N

Jalutis noffre principia: Amor d? beuevolentia Patris j

1Coy

*

Redemrio Fili; dv gratiofa operazio Spivirtus Santli:

l

Vaj

Horum . iudiffolubilis inzer fe nexus eft. 2 Cor. 13, 33-

Tüe n

1letr,o. Eph.2,18. (S 197.) Neque Amor Dei

Wostic

& Redemtor Chriftus Ap sacuTEM-prodeffe poteft,

Ti

EU

XV de Pocatione ($ 312—314)

273

o

L

mifi FYDE acceptatus: neque acceptari, nifi fides

n

per Sergrruw S. animo ingeneretur: neque ad

communionem cum Deo quisquam pervenit, nifi

* fip-

;To-

per eandem fidem :SAlj:C'TIFICATUS.

i

.LOCVS XV

je d

DE VOCATIONE.

nints

!Mm,

$ 313. Vocaro eft adu;; quo Deus ho-

V'ocationis

opo-

minibus €. miféricordiam funm , €7 partam per

e d-

Chriffum falutem, & voluntatem propenfam ad

ïuper-

bona falutis eis comferenda, teflato Jfignificat ,

(git

ADDITO , Jerio velle, ut oblatam hanc. gratiam

TT

acceptent , ad Deum redeanf , at beneficiorum fa.

dutis participes fiant.

cüivi

Hanc woriouem confitmant 4) luculente Chrifi

TT

parabole Matth. 22, 1 — 14. Luc

; 14, 16 — 245

müo-

$) exempla preconii, tum Chrifti

Marc.

1, I4. 15.

ve(to,

Matth. 11, 28 ; tum Apoftolorum A&t.

3:19. 1 Cor.

m ex

1,9. 1 Theff. 2, 12. 2 Theff. 2, 1 3- 14

I Pet. $, 10;

tum Prophetarum Efa, 45,

s 9an«

Biblicus & ftrictus Voc

22. 'C. 55, T. 2.

, W' i

ationis fignificatus ille

elt, ubi de ,voecarzeue ad fal

uzem proprie fermo eft,

i

ugnhlm

dotrie

$ 314. Deum effe, quimos vocat, Scriptu-

Deur ve-

yarunm

£af j

Y Peï'

ra fic docet, ut.fimul de Gloria, Majefta-

te, Bonitate, Sanctitate, Veracitate vo-

od

vis X*

cantis admoneat Rom. 11209. 2 Pet. r,5.

endati

Sctiptura Vocationem diftn&e tribuit Paryi

I)

1Cor.1,9, Fj Hebr.3,x. Matth.

»13. ÓSpirirni

! PW

f

Saucto Hebr. 3,7; cujus. quidem offi

cium przci-

; i

pue in przefentifíima cooperatione interna cum Veydo

f [2. ]3

i

vocationis medio, veríatur. Quse omnia excel-

ens iotiyum «continent, tum «obfequii Hebr.

epo[el

j

2

12, 25.

276

($ 314—316) XV. de Pocatione

12, 25. 1 Theff. 2. 12. rPet. , 15, tum fiducise

D

1 Cor. 1,9. 1 Theff. 5,24. 1 Pet. 5, IO.

I

le

£x mera

$ 315 P/otatio nulli hominum ex p-ecu-

le

É.

gratia,

liari aliqua dignitate fua obtingit: fed !ofa

At

UI

ex Gratia Dei proficiftitur, quae Chrifti me-

rito parta eft, o Tim. 1,9. 1 Pgt. 5; 0. Joh.

1, 17. 2 Cor. 5; 19. 20.

Unde & fümma in Deum & Chriftum gloria

ll /

ex vocatione hominum redundat, x Pet. 2, g.

:

2 Theff. 2, 14. conf. Eph. 2, 4—7.

p

ordimarie, — $ 316. Modus Porationis pro fapientiüïmo

D

homin / Dei arbitrio non idem femper fuit.. Quosdam

ihitne

minifferio , Deus ipfe alloguio fuo dignatus eft Gen. 3 15.

ttüo

Hebr. 1, 1. (conf. $ 9); ilius Dei, inter hoe

p

mines verfatus, & ipfe coram docuit Matth.

41

417 conf. $ 261, & exaltatus coclitus Pau-

h

Y [

lum allocutus eft A. 9, 5. 6. c. 26,14—18-

Joh, ;

Sed ordimarie Deus ad vocandos homi-

Chrif

Y

nes hominum opera utitur, Marc. 16, 15.

Wi

qui

A&. 26, 17. Matth.22, 3. 4. Luc. 14,17.235

tiunm

quod etiam in extraordinariis vocationis

ld.

exemplis fáctum legimus Act. 9, 6. e. 10

O

Iu

p 6

lit,

Hinc Vocatio diftinguitur in immediatam , qua

» 13,

proxime ab ipfo Deo ad homines fit, & mediaram,

quz fit minilterio hominum Eph.

Minifiri, quibus Deus utitu

r, funt ) vel ex-

zraordinarii, quales fuere prop

hetz & apoftoli,

l1

fine interveniente hominum opera a

.

Deo inftituti

4

& miff, Hebr. r, 1. Matth. 28, 19. Marc. t6, 155

u-

Quic

&) vel ordinarii doclores ecclefie , ad verbum Dei E

ce

-

277

XV. de»MJmtiam ($ 316-—3*8)

J

blice docendum legitime conftituti, Act. 20, 28.

x Pet. 5, 2. Tit. 1,5.9.

c) vel quivis alii ad falu-

tem aliorum promoven

dam communi caritatis

2, 9. C. 3, 1. 1 Cor. 7, 16. Eph.

(

lege obftricti 1 Pet.

Ij

6, 4-

r Theff. 5, x1.. quod interdum 4) etiam per

aücciden: , fub

divinz Providentiz fingulari duétu

Yi

contingit, 2 Reg. 5, 2— 17.

þ*u.

$ 317 Fonwa VocarroNrs confiftit Forma Po-

in Jignificatione voluntatis Dei benevolg €7 gra- cationis,

pJor

tiofz, qua Deus teftatum facit, a) fe ad

49

qugvis boua falutis hominibus couferenda pro-

jfimo

penfum effe; fed etiam ) ferio velle, ut ho-

sdum

enincs gratiam oblatam ad.mittam , ad Dewn

redeant, atque ita bmg]ïciar;tm falutis. participes

3115'

r

fimnt. Matth. 22, 3. 4« €. 11, 28.. Marc. 1,

lat

14.15. I Joh.5, 9. 10. 11. €. 3 23-

Ineft ergo in Vocatione, varia Voluntatis divi-

Pa

(r) Deum mifereri peccatorum

nz fignificatio :

(2) expiatione per

*

Joh. 3, 16. Ezech. 33, 11;

Chriftum faf(ta falutem recu

peratam effe 2 Cor. 5,

fiom

18. 19. 1 Joh. 4.

9. 0. Joh. 10, t15. (3) eam omni-

bus deftinari r Joh.2,2

r Tim.2,6; (4) omnes

ï(h Y

quotquot ad pcenitentiam ac fidem fe adduci pa-

17 1

tiuntur , illius participes fa&um iri Marc. 1, 54. 15.

i nl

A&. 26,18. Luc.24, 46.475 (5) Deum velle, ut

omnes hunc ordinem falutis admittant 2 Pet. 5, 9.

e m

Ezech. 33. 11 ;

(6) Spiritum Santtum, t id pot-

fint, in ipfis efficere ve

25 13.

;

i, o

r

medyl!lwl

$ a18. Ordinarium Pocationis diving w E. Medium.

piuM efi Verbum Dei, Rom. 10, 15—17;

i)

"Li

üoh !

gqurocpue verbum EV ANGELIIS adjuvante

o

jiul

/ [ fj

quidem etiam Lege; nec non vore Naturz.

j["

(1) Ev-

jJ

j

u

p

278

($ 318)

XV,. de metione-

(1) EvANGELr:I prxcipuas effe partes,

peri

41l

ipfa ejus notio demonftrat.

(

y,

Salutis enim per Chriftum partz» preeconium

continet Marc. 16, 15. 2 Theff. 2, 13. 14. 2 Cor. 5,

i]pt

X8.I9.20.

Tiilne

titre

. (2) Lears (quäe- etiam Verbi divini

D

pars eft). hac in re munus non id quidem

du ]

1 ]

eít, ut gratiofa Dei in Chrifto voluntas

totig

Àil

per eam manifeftetur; fed ApjUvVAT ta-

li m

men Vocationem ipfam. :

fm il

Nam oftendit peceatori miferiam fuam, eum-

Pirmt.

d Y

que per id compellit ad gratiam defiderandam,

uczerendam , & cum offertur eo cu

pidius ample-

la

€tendam. Rom. r, 18.

32. Co. 2,. 2—8- 12- Co.' 3, 200

fem Y

230 240 25- Galc 3,— IO- 210 22-

penti

ia d

(3) Datur tamen etiam ocatio PER

vo-

2532

CEM NATUR x.

/

Deus enim (1) Porentiam ac Sapientiam fuam per

j

!

mundum afpeCtabilem ita demonftrat, ut palpan-

Q f

dum inveniendumque fe cofferat Rom. 1, EQ. 20.

fuo fit

Pfalm. 104, zoz. & rg,

2. Hiob 35, xo. Sap. 13, 3.

4- 5. AGt 17, 24 —28. 29.

C!M"lffg

(2) Idem per mundi regimen univerfum, ho-—

1]

minibus manifeftat Providenziam talem, quze ipfo-

ruüm.& emendationem & felicitatem curze habeat,

l. |

& cum fanCtitatis & juftitize demonftratione con-

Zlä

juncta.fit Rom. 2,2 —6. A. 14, t6. i7.

Specialiora funt, quod Boniras demonttratur per

N

a

beneficia in bomines, Pfalm. 33, 5. Matth. 5,45;

Q

Sanutlitas d?? Tuffiria, per poenas , quae vitam fcelera-

tam aperte confequuntur, Rom. r, 18. 32.:6, 2295

& |

99[3

Parienza ac Longauimitas, per improbos diu tole-

!Ihm

ratos 2Pet. 3, 95 retriburio pof! bauc vitam fütura ,

Dicer

per conceffam multis im

probis in hac vita impue

nitatem Cohel. 3, 16. 17.

Accedunt smonuita de va-

ter f

ülu)e;

a"itare terum humanarurp ; & humiliatio füperbize,

UC

per

XV.:de sztiom

($ 318.319)

279

65

per ingentes rerum in mundo converfiones, Dan.

2

4 I

QG)

Jlä.eus etiam per di/amen confcienrie inter-

pum, 2)

diferimen boni ac mali homines docet ;

1Ufft

L.5

£) per id oftendit, multa ab ipfis contra legem

nature peccari; c) Juftitiee divinze poenas repe-

tituree fubinde admonet Rom. 2, I4. 15. 10.

N

W

Ktiam per hoc homines excitantur ad quzeren-

dum Deum, five, ad inveftigandam veram ratio«

jdem.

nem lpfum colendi, & favorem gratiamque Ejus

JOCAS

confequendi. ACt.17,27. Rom.2, 15.

Ad hzc accedunt alia fu&fi

fidias aurem . vellican-

r [

tia tum rudioribus, tum tar

dioribus & ignavis,

tum illis, qui fecure Deum oblivifcuntur & ne-

gligunt.

*

.

'T'alia funt: documenta irze divinze; ju-

euim.

dicia in a

lis confpe&a; cafüs triftiores , funelti ;

Qm,

calamitates publicze; pheenomena nature terro-

nl

rem incutientia (ubi parum fapienter moderna fa-

33 QO'

pientia ridere theologos folet, vid. Luc. 21, 11)5

ipfa denique ad frugem redeuntium exempla Mattls

RY

21,32 & generatim confuetudo (;um bonis.

$ 319. Per Vocationem divinam (ftri- Tg,.,,?iïl,t,

fl pex'

&e fumtam $ 313) homines EX /lft ad qguem.

j

pat-

929

fito naturali miferrimo ($ 193) A beatam cum

. 135 v

Chriflo communionem €7 falutem traducuntur,

, o

1 Pet. 2, g. A&. 26, 18. Col. 1; 13. 1 Cor.

ld lpfO-

4,9. rTim.6, 12. rTheff. 2, 12. 2 Theff.

abeafæ

e cof-

2,14. t Pet.3

;9. C- 5, IO- Epho I) 18- C. ,4-, 4.-

Pl $, 14.

tur d

- Quoniam Vocatio ordinem falutis includit, per

" 3,43,

eam limul etiam fit vocatio ad peuireuriam Matth.

(cele't

9,13; ad fantlitatem 1Pet. 1, 15. 1 Theff.4, 7; ad

C 299,

liberzatem , vemoto tamen abuüfu, Gal5,1r3; ad

Jf

pacem Col.3,15; nec non ad perpefiiones patien-

"

hii

zer 1ü

beundas r Pet.o,215 qua) quidem omnia ad

21

7[,

falutem;. vocatorum tendunt.

Ex quo quanta fit

led

hujus .benefieii magnitudo , & quam grave fit,

vVOCca-

,

g

j

4

pef

280

(S 3!9 320)

XV'. de l'otatione

|

vocationem divinam contemnere

, intelli

poteft.

Matth. 22, 5.6. . ACt. 13, 40.

1. 45. 46.

ebr, $

7—719. €.12,25. Vocatio no

1

ra cejeffis & [fau-

d

&a adpellatur: or

iginem ex coelo habet; bona

ccelettia offert;

ad fanétitatem & ad coeleftem

beatitudinem duci

dfw

d

l 9.

t, Hebr.3, x. Phil. 3; I4- gTim.

$2

j

$ 320. Ex his facile äe-clarärï poffunt

Dot

theologorum nonnullz diflin&liones V ocatio-

^

NAi

nis, in diream, indireBam ; propinquam , re-

& Qu

qmotam s maturalem, f'ipernaturalem ; geueralem,

(iles 1

Jnpecialem , fpecialiffimam.

$t

b

Focatio di-.

Vocatio pzRECTA eft, que propofito evan--

RC

7727

gelio fidem intendit, €7 im non r

Ya

(zfg/ieiztz',bm aCiu

2 producit,

teraj

Tine

Eadem dicitur rRoPrN

quad

gropinqua,

A

QUA (formula ex Pom.

XO, R fumta),

quia per eam & incitamenta falutis

N

defiderandz ,

& evangeli

um falutisipfüum, & me-

dia ad falutem obtianenda:

QUi )

n, /7 vites ad obfequen-

? (

dum, ita proponuntur,

ut fides attu producatur

fb,

in non teliftentibus Ro

m. IO, I4. 17.

"

N

. Quoniam proi

jjjto evangelica, quze ftatim a lapfü

lil q

dabatur Gen. 5,

I5, per continuata immediata al-

loquia divina,

Muy

per homines fanctos illuminatos,

^

per verbum in

libris Seri

pturz litteris confignari

5

j

cceptum , per varios ty

pos, in primis in leviti-

carüm ceremoniaru

LT

m apparatu, identidem repe-

:ia, dluflrata

. emplificara füit, etiam ante quam

M

pleua. evangelii

lux per adventum Serv

atoris pro-

miífi mundo il

?

1

fj

j

ucelceret , 2 T'im. z, g. 10: omnes,

quibus aliquid !

iujus beneficii obtisit, gavifi funt

t

Focatioue diwetla

» propiuqua.

0

endiralis ,.

l'otatio YN DIRECTA, remotior, eft, quae

li

r£mota ,

Wer |

tle

non ipfa pmximc, fidem producit, fed ta-

men

&lua

"

XV. de l'ocatione (5 320. 321)

281

]i

j

men aumtum docilem reddit ad vocationem

[

[7

dire&am obfequio lubenti reciplendam.

VOT

Fit per vocem maruvre & per vocem con[centie ,

tem

de quibus modo dictum $ 3:8.3; porro etiam

If),

——————Á— 91

per famam diviue vevelatious Rom. 10, 18. Zach.

$,20-—23. Efa.2,2.3. ]

on. 1,9 coll. 16; & per

a

mam populi Dei, revelatione divina gaudentis

W

5

ent.4,6.7.8. Jof. 2, 9. 10. z 1. x Reg. 10, 1. 24.

AtO

€. 4, 34

NaTuRALIs Vocatio dicitur illa,

, Ti

quze fit pgf naturalis,

ea, quaze in regno. naturze contingunt

& per veri-

11775

tates naturaliter cognitas.

SUPERNATURALIS vocatio eft, quo per Ver-

Jupernatus

bum (vocem Spiritus Sancti) fit, & bona falutis

ralis ,

qUnite

per Chriftum partz diftinCte declarat (S 318).

Naturalis vocatio GENERArLrS dicitur , quia ge-

; d

generalis,

neralioribus tantum. indiciis benevole erga ho-

mines voluntatis divinze conftat, & generalior

quzedam ad Deum inveniendum praeparatio eft.

Pon.

Supernaturalis autem vocatio dicitur sPEcrALIS

, jj)ecialiï,'

fidutis

uia per verbum evangelii explicite, clare, diftin

-

Y me

-Le declaratur , queuam fit vera animze falus, &

;quen-

quo, per quem, quo pacto obtineri queat Luc. t, 77.

ycat uf

SPECIALISSIMA vocatio eft, queffr rempore gra- pecialiffis

Biofe cujusdam wifwatiouis diviue Luc.

I9, 42- 44 ma.

i ïwm

Matth. 2o, 1—7.

"T

ind£o5,

$ 32x. Pocatio indireGla ac naturalis , etiam Naturalis

fignari

ipfa eff veri nominis GRATIA: nam nonnifi "667fio

|evit-

UEri Q0li-

j r

per €7 propter Chrifium obtingit, emnis be-

ni; grafid,

s p

neficit divini, quod ad falutem hominum

orió

tendit, caufam & fontem Eph. 1, 3. Gal.

:

at

3.8 9. 14. Joh. r,9.

Idem etiam ex eo probatur, 4) quod vocatio

ää

h Ia

per naturam o5 efd objecliva tantum , regimen d&

beneficentiam Dei intelle&tui proponens; fed effe-

[ u

Qiva etiam conclufionum praCticarum, de Deo

s &

J

quee-

XV. de locatione

282

(& 3,21. 322)

quzerendo ,. contemnendis terrenis, curandis zeter-

nis: jam autem excitatio animi ad poenitentiam

& ad Deum quzerendum, non poteft a viribus in.

ili

natura hominis corrupta refiduis proficifci Eph.

LUl

$, L: IROUL B. 7

&) przeterea ommes cogirarioues d9*

-o:uf, qui ullo modo ad falutem profunt, & hinc

s

vere boni funt, influxui & operationi divinze de-

L

bentur Eph. r, 11. r Cor. 12,6. Rom. 11, 35. 36.

Veritates, quze naturaliter cognofci poflunt de

D

Deo, de noftro officio, partem infignem doctrinze

etim

Suomwvses revelatze conítituunt, uti obfervatum

Ya

$ 10: & ex eo habent efficaciam fupernazuralem . di-

&litn

vinam; Spiritu San&to cum veritatibus fuis, quas

244

per Ssavwsiu» homines docere dignatus eft, quo-

iæc

modocunque innotefcant, ubique & femper ope-

alitms

rante

Hec eft Grazia a univerfalis preveuieur ,

ütem ,

qua Deus omnibus hominibus , per notiones etiam

Quaror

H

communes, vere ac ferio fefe offert, Pfalm. 33,

eelu

I3.14. 15. & 94, 10. Joh. 1, 9.

j

f£d non

$ 322. Sed Pocatio hec indire&la naturalie

f0 (

fufficiens

temen non. eft fufficienr ad hominem a&u fal-

tione,

vandum: 2) quia generaliora tantum indi-

ïation»

cia de bonitate Dei habet; ) quia homi-

Witay

nes per eam non poffünt Chriftum ipfum

ER

& veram Deum placandi viam coguofcere;

fii

c) quia remota tantum eít, & fidem, cui

deiücq

foli. falus promiffa eft Hebr.11,6, nougi-

|-— lp ]

gnit, Rom. 10; 14.

ldem |

Hinc intelligi ratio. poteft, cur naturali indire-

& vocationi non modo apud fingulos homines

l

Vg

fupervenerit fupernaturalis ac directa Vocatio ,

Y

24« 33« C. 6, 26. 27

Dan. 2,47.. c. 35 17- 29: ^ 6. d

ït'mä

Jon. 3, 4—10. Act. 8, 26—39. c. 10, 5. 6: fed

Qügd i

etiam Divinze bonitati vifum fuerit promiiïïoms

evangelicas irerum irerumque inter homines modo

ij

D

Tel int

Joleumure promulgare, uti deinceps videbimus

b Y

(S$ 325).

$ 323-

M* Qüi

n

l——

7

XV. de l'otatione

($.323.524)

283

tet

Jarn

$ 323. locatio Dei SER1A eff: omnibus ;

[

Qcatio

$1

ilis, ad quos ea dirigitur, Deus gratiam féria eff.

h

J

& falutem fic offert, ut vERE vELIT

J

eos falutis participes fieri, Matth. 22, 3. 4.

(e

Luc. 14:17.23. 2 Cor. 5, 20.

mi &

Deus 2) non tantum refipifcere omnes ju£ez , fed

etrin

etiam offert. fidem, ACt.17,30. 315 . &) adeoque in

zatu

Vocatione non tantum poenitentiam imperat , fed

j d-

etiam. remiffionem peccatorum promittit Luc.

quas

24 47- (S 317 fchor.).

QUO-

vc thefis etiam-de voeatione indirecta zeque

ope

affirmanda efít, ob divinas perfeCtiones ,. Boni-

T

tatem , Sapientiam , Veracitatem, Fidelitatem,

efium.

quarum ipía Scriptura hac in- re nos memores

n.3

effe jubet, r Cor. x, 9.. 1 Theff. 5,24.

$ 324. Kadem etiam þmperEFFI CAX effz efficaxe -

Jf Ti

non confiftens in mere exferza. denuncia-

; h-

tione, fed conjun&am habens vim & ope-

il

rationem Spiritus San&i gratiofam, defti-

joJ«

natam a Deo, & 1N sE QUoQUE APTAM;

um

ad id ut amimi hominum convincantur ,' ad

[etes

falutis. ftudium excifentur ,

& fucceltlive

" Clli

deinceps tota falutaris cordis muzatio effi-

i gi-

cafur Apoc, 3, 20. ACt. 2, 37. Jah. 6, 44.

ldem patet ex medii, per quod vocamur,

indirt"

nempe zerbi divini, matura. Rom. 1, 16.

i

Ocäti.'«] !

Hinc patet, quomodo a noftris intelligatur di-

Fotatio

7!

fünclio Vocationis in extermam dv iutername« non

N

25.2

l

quod illa fine hac fiat, fed ut diftincte loqui pof- €Xerna ,

6: fö

g5

fimus de eo, quod in eadem Vocatione externum imferna,

j

w;l-js

j

vel internum eft, ExTERNA dicitur, quarenus fir

per Verbum Dei propofitum , auditum , leium; xxN'TEn-

Ü

NA, QUatenus fu per idem verbum. in auimo efficaciam

€X-

j5

284

($ 324. 3254) XV. de l/otatione

exfereus , convi&tione, fan&is cogitationibus , mo-

B

5

tibus bonis, defiderio gratie, Jjac. L, 21.

Herbr.,

7

g, 20rig.

t

^ Refifti quid&m huic efficacize. poteft: fed hoe

&i

ipfum demonítrat, plus effe in vocatione divina

yer

quam invitationem mere externam.

Qui enim

refiftunt, Sprxmrrur SawcrO nEsrisTUNT, A.

p

,5r, & CnunrsruM ipfüm contemnunt, Luc.

pun

IO, 16- I Thef£ 4, 8,

TU

Univer-

$ 325. Pocatio univerfalis e Ex PARTE

Dl

filis.

Dzi, qui omNiUM vocationem femper

(lend

INTENDIT.

Per-

Nam (1) ferio vunT omues bomines fervari & ad

lo (

pateat

agnirionem veritatis veuive, . lim.2,4. 2Pet.3.9.

T

(2) vocationem ipfam in Scriptura 115 VERBIS

effert, per quae omnes bomines compellanzur , Pfalm.

U

47, 20 & 49, 2- 30 & 50, l-. & 67,3' 81 Efa. 349 I-

UR

C. 45, 22. C. 49, t. Matth. 11,29. c. 28, 19.20. At.

lm f

l

X7. 30. 3t.

(3) xNTRA ECCLESIAM, ubi Verbi

J

je

IK

praeconium viget, non tantum eos vocat, qui

i

qu

verbo audito credunt & falvantur, fed xíros

"

()

ETIAM, quiin incredulitate perfeverant & pereunt,

tià vo

Col. z, 28. Hebr. 3, 15. c. 4, 2. Efa. 65, 2. Rom.

patite

1o, 21. Matth. 23, 37. Joh. 8, 21. 24 coll. 5, 34.

il

(4) TOTI GENERI HUMANO jam anrte Chriflum lo-

.I

&1

I

lennior gratize promulgatio duabur vicibus faCta eft :

i

primoin Ádamo, per protevangelium , Gen. 3, 15 ;

&tam

deinde per Noachum, -juítitize preeconem, Gen.

6.8. c. 9, 9 —27. 2 Pet. 2, 5. idque ita, ut ad po-

falys

fteros utraque transmitti debuerit. (5) poít con-

É

Xl :

füummatum redemtionis opus illuftri modo repe-

tita eft PEkR APOsTOLOs à Chrifto ad evangelii

N]

praeconium iz zotum zerrarum orbem emiffos, Matth.

lt

V

28, 19. Marc. 16, 15. Luc. 24, 47. AC 1,85 cui

)v

mandato illi morem gefferunt, Marc. 16, 20. Act.

17,30. Kom. 1o, $. 2 Cor.2, 14. Col. 1, 6. 23-.

833

te[

]Of 4

5 x

Wt

$3

6.

?

XV. de Potatione

($ 346)

285

,

Hot

$ 326. Quamvis »om omnes €7 finguli lio- quo finfa.

munes per pratonium Verbi dire&fe vocemtur (hoc

! ho

enim fenfu theologi noftri vocationis uni-

iv

yerfalitatem non docent), quovis tamen tem-

enm

Eu

pore motitia falutis ubique terrrarum ad omnes

, i

gervenire POTUIT AC POTEST, Íi modo ho-

mines officio fuo non defuiffent, aut etiam«

LRTE

num defint. Hoc per iudu&ionem potelft

oftenadi.

mpet

Per fingulas generis humani zetates manifefta-

145

tio falutaris doCtrinze a Deo fic difpenfata fuit, ut

pateat, Deum quanium in ipfo efó, [emper inzendiffe

40

omnium vocationem per Verbum fuum.

VEI'QBIS

,

D

(1) Indubium eft, e£ Adamo urque ad diluvium

M

Vocationem directam

er Verbum Dei, wniverfa-

&j

d.

lem fuiffe, f vel fola

p

atriarcharum longzevitas ,

0,

P

jetas, & in familiis fuis auctoritas confideretur,

: Vetli

G

L qui

en. 4, 26. €. 5,22.24. Judz v, x4. tf5.

| u

2) Poft diluvium, apud Noachi pofferos , noti-

tia voluntatis Dei revelatee per complura fecula

perelmf!

ariter omuibus propinqua füit: a)ope zradirionis five

37

j N 34'

inftitutionis , Gen. 9, 28. c. 10, 32. C. I3, 4. I8-

um -

€. 17,23. C. 18, f9. C. 2 1. 335

b) quia nec illi

j

ztati defuere Fi fau&i d [apieutes, quos inter

u

etiam erant, quibus Deus immediate fe manife-

ftabat.,

Tales erant 4érabamu: Gen. 12, 1 (d fegq.

n 3a ?;

ü

a

jfJ/m)s Melchifedecus Gen. 1x4, 18. 19, 205 Jeihro

E

Xod.3,1; Hb c.1, t. 55 Eiibu Hiob c. 321eqq.

.O(t con

(3) Vocatio directa apud pofferos Abrabami, Ifra£-

do 19

litas , particularis quidem erat; fed ex intentione

eN

anL 11

yid

Dei avibusvis alüs d»* poruit dv debuir inmotefcere :

)5

ul

a) per tradirionem ad pofteros Deut. 29, 15. . Pfal,

h!

J

9,3—65; 40) per /fupendos eventus , quorum fama

.

ate per alias gentes percrebuit Exod. 15, 14. 15.

)j

M

Jof.4,24. rReg. t0, 24. 2Paral. 32, 3. Dan. 5,

298. 29; c) per vaticinia Propbezarum de genrium

feris, quz nec ipfas latuerunt, Efa. é. 13—21.

|er.

G h')ös

// ;

286

($ 326.327) - XV. dé Potatione

jer. 25, 15—38. & caþp.46—-—5r. Ezech. capp.

23-—-32. Nahum zor.

d) per d4ifperfionem Ifraelita-

t

vum in alias regiones; e) in captivitate babylo-

t

Of

nica per Execbielem , Datrelem d alios egregios vi-

ros, dJani. 3,29.. C.'6, 25. 20.. Efr. 1, 2..3.

M.

— (4q) Preconium evangelii per. Apoffolos brevi teth-

()

vore ingentem orbis tetrarum tractum pervafit

tiji,

Om. I5, I95 promovente illius notitiam fatma

tibat:

A€t. 2, 5—11. Rom. r, 8&. c. 16, 19; necé non in-

Yon

credulorum ipfa obtreCtatione & perfecutione At,

28,22. C. 8 1- 4. C:23, 11 ; & akia poft aliam gen-

j

te ad fidem chriftianam adducta, prout Hiftoria

ecclefize teftatur. .Ab illo tempore ergo permulzis

VTT

gentilium zarionibus verbum falutis propinquum eft.

Hzec ff mou umiverfaliratem in fümmo vigore pro-

Áiity

bant, probant tamen evidenter, AMPLITUDINEM

La

VOCATIONIS quovis «vo louge ?najorem fu

;]]Z', quam

vulgo putatur.

ünde :

*Bgfiwu

de geni- — $ gaT. De illis gentibus, que per come

adeo

fium falute, plura fecula profundis ignorantisz tenebris

Uniye

immerfe eífe zredumtur, & de Jalute zarum

tia F

vel damnatione, noftrum non eft judicare ,

COnced

1 Cor. 5, 12. Rom. 1454.

'Gl'av

(1) Scire non poffümus, quousque progredia-

tur ignorantia eorum hominum, quibus nunquam

fts:

vel verbulum de doctrina falutis innotuit.

Ha-

beut cerre indireclam vocationem , quze cum gratiofo

B v

influxu conjuncta eft (S 321), adeoque mediate

lhj

pzedagogice falutaris fieri poteft.

(Wmï

(2) Qui ea re&e uzuurur , faciendo quod debent

ac poflunt (aom fuis viribus, fed per graziam preve-

Pt

mieurem , quae ill indireCtze vocationi ineft, S 32t

Jébol.), eos non deftituit Deus: cui facile elft,

litii

Véra

dociles vel per remoj[imam pedagogiam ad faluta-

*

rem íui notitiam perducere, 2 Reg. 5, 2. 3 coll. 175

immo, íi neceffe fit, exrraordimario modo, cujus

T.

exempla non defünt Matth. 2, 2. ACt. 8, 26. c. 10»

i—6. Jon.I,2.

( Qlfi-

—

|

'XV. de Fotatione

($ 327.328)

282

3)

(3) Quicutque ergo pereunt, ii fa. culpa falute

]Itt«

excidum; quoniam veritati quousque fe eis offert,

ylo-

obfequium denegant, & per id prozeretice con-

Vi

tra rationis & confcientize diCctamen peccant. Rom.

2, I2 üti eyiuws peccant, ita wyó,ws intereunt.

effle

(4) Ceterum tales zolerabilius. babituri fuuz judi-

vulit

cium, quamilli, qui in clara Verbi divini luce ve-

fa.

ritati non obediunt Marc. 6, vr. Matth. 17, 22. 2g.

j

Aom. 2, 2, 9 (zpguziv) , 2 Thetl. 2, 9—12. 'c. 1,9.

oA

| gen-

$ 328. In hoc Loco diverfüm a nobis datithpfis,

ftoria

hultit

fentiunt, qui per nexum fyftematis de ab-

[] e&-

foluta .predeftinatione, ^ Vocationem if&

-

TNEM

toucipiunt, ut cum Converfioue idem fere fit;

quam

unde nec Vocationem aliam ftatuunt, niíi

vficacem ilam ; qua etetis contingat; atque

£v

adeo particularem tantum, negata;Vocatione

yebris

univerfali; Reprobis aut nullam, aut (in-

g

tra Ecclefiam) tantum externam Vocationem

YCaLt)

Concedentes,

L

Gravior adverfaria eorum fentiendi li-

Jüïew'

bertas eft , qui thefes de indire&a vocatione

uanZm

L H

per vocem naturz, in proefidium Natura-

"t 0(0

t

peate

lifmi; & dubia circa vocationis univerfalitatem,

(quantum pote exaggerata) in arma coz-

i debæt

£ra revelatam religionem convertunt; diffimus-

]À pïlf')e

lata interim (forte & non raro ignorata)

m

)

o Ü

h

vera do&tinze quam impugnandam fibi fu-

j i

munt, fententia,

COU I)

il n

p

26610'

LOCUS

(4) QKR'

XVL. de Jlluminatione

288

($ 329.339)

LOCUS XVI

DE ILLUMINATIONE.

NU

fnm

$lumina-

$ 329. IxxvwiNATEO eft a&ur gratiæ.

fjf

fionis defi-

applicatricis, quo. Deus per verbum finm, 1N«

lucid

9410 ;

TELLECTUM Aominis, maturaliter €7 per-.fe

951

ad [piritualia tognofcenda incapacis , ita v VV«

Ü,

DE AFFICIT, Uf res divimas ac [pirituales

p

SALUTARITER fegere, fontire, dijudi-

i,

docent,

eare po[]it.

& ilim,

. Di&a claffica funt: Joh. x, 4. 5. 9. c. 8, 12. 1 Cor.

0

..29 9"""'16- E Cor' 39 16' 17' 18' C. 4:, Ob EPh- I, 57- 189

quod V

€,5,8-—14.

WE

A€tüo De

i, gratiam illilminantem per verbum

"m et

offerentis, dicitur aciva illuminatio: per hanc in

"gf

homine, qui non contumaciter repugnat, effici-

& moy

tur illuminatio peffrva, quze eft facultas & habitus

396

falutaris cognitionis.

on ab illuminatione ex

varte Dei oblàta, fed ab illuminatione ex parte

Tes frh

Chllfh r

hominis illuminandi admifa, homo dici poteft

D j

illuminatus. Joh. 1, 5 lux . in teuebris lucet , nec zenebre

Tüe d

eam affecute funit. Eph. 5,8 uunc effis lux in Domino.

J f

Caufa qfï-

. $ 33o. DEvus »2f, qui nos illuminat. . Pfal.

*(Me n

Ciens ,

Jus, 3

25, 4. 5 femitas tuas doce me, fac me incedere

At q j

im verilate tua, €7 dote me, & 94, 1o anmon

E

arguet, qui docet hommem Jcientiam.

Pater , 2 Cor. 4, 6. Matth. 16, 17. c. 11 25. Eph.

1,898.9; Filius, Matth. 11,27. Joh. z, 4. 5. 9. c. 8 12.

Atj

c.12, 465 & Spiriu: Santius, cujus hoc proprium

Af

34

opus eft, Eph. r, 17. 18. 1 Cor. 2, 10.. 1 Joh. 2,

20.27. Joh. 14. 26. c. 16, 13. 14.. Pfalm. 143, 11-

Tojom

Conf.

O4lb

lo

Theíis hzec trita quidem, fed foecunda eft mo-

nitis de offidio noffro circaà hoc divinum benefi-

Wyy

cium,

u V/;

1?!3 6æ

$ 331r-

"

aN/

XVL :de Jllz'zm;naiiojne (S 331: 332)

289

$ a3r. JMediwm . illuminafionis 9R'DYN A* JWWrdium;

RIUM 2f verbum IDJEI; Pfalm. 19,.8. 9 te-

jiimom'u;iz Jehove firmum eft, fapientem reddens

gra!/:z

tafipientem; praceptum Domini purum (Vulg.

u, INe

lucidum) eft, illuninanr oculor; & Pfalm.

LU

94» 12 beatus homo, quem tu Jehova erudieris

V

eg x lege tua docueris.

jri

. Hinc verbum Dei lucerna appellatur 2 Pet. 1,19.

ijui

Pfalm. 119, 305. Prov.6,23; & illi, qui verbum

docent, /umem dicuntur Joh. 5, 35. Matth. 5, 14.

;&. illuminare Éph. 4, 8. 9.

, 10f

Hoc fit per evangelium pracipue o Cor. 4, 1—6.

m

'quod liberrime Deus in hunc ufuüm delegit r Cor.

1,21. Sunt tamen etiam Legi; hac in re partes;

Eu

Tmam etiam lex eft fpiritualis: peccatum profunde

a

agnofcere docet Rom. 3, 20. c. 7,7. 14, & ferias

'de morte ac judicio cogitationes injicit,: Pfalm.

, efücx.-

- fabitis

39,6. & 9o, 12. A€t.17, 30. 31. €. 24, 25; faluta-

joné &

res futuras, fi evangelium & x illo cognitio

X Pafte

'Chrifti accefferit, 2 Cor. 3, 6. 9. 15. 16. 17-

Ex parte hominis refpondere huic medio conti- //Vfzdia

d prff

mue debent 4) preces Píalm. 119, 18. ) ufus ver&i

7 MI!M

Ari?mücä;

Jonitt

ferius, 2Pet. t, xg.

c) praxis, oblatum lumen,

Obfequio veritati falutari praeftito, fideliter ufur-

pans, Joh. 12, 35. 36, ambulaze, dum lucem Aaberis,

^"ue voi opprimanz zenebre.

, at

T. tj0t

$ 332. Ea, quz per beneficium illumi--

Objeüum-,

nationis divinze falutariter cognofcuntur.,,

p7-5' Eph'

Tunt a) Deur; D) rer divinz,. fpirituales., eter-

D 8«12

7//; :4£) potiffimum doótrinz .ad :oecono-

j

m

Tiam /alutis moftrae pertinentes.

Ü u

J

"Matth. Tz, 27 aemo noviz-Filium tüft Parer., uemo Pa-

n

srem uifiFilius , do»eui volueriz Filius gatefacere-; . 13,

lda eiï

11 vobis datum -eft -nofJe nyfferia vegni celorums . Joh.

mü"

173 b«c eft vitaezerna, ,?:-cog710347zt-te xel. Col.a

"AE

)9

j

290

(5 332 333) XVI. de Jilumimatione

(4

u impleamini cognitione volunzatis ejus iu omni fapien-

Tüm

zia do intelligentia fpirituali.

& miferiv no-

qui.

Huc referenda etiam peccarorum

hils f

ftrze a

g

nitio ; nam ab ea falutis zuitium in homine

IS. Oifac.

10

fit, Joh. 16,8. A&. 26, 18- Apoc. 3, 17.

1. 20

RI, 27.

[ fm

Neceffitas ;

$ 333. futcllelus humanus per fe & na-

Chrft

(9l.1

turaliter ad re* divinüs SALUTARITER C0-

gnotendas I1NCAPAX 2f.

E

Status enim hominum ante & extra gratiam,

eft ftatus zenebrarum , Ephef. 5, 8 eraris olim zene-

ly, p

Domino; Matth. 4, 16 populus

bre , nunc. eflis lux in

QUE -

ambulaus in veuebris videt lucem

magnam. Add. Joh.

$ À

1,5. Cc. 8, 12. Rom. I,2I.

x Joh. 2, 9. 1 1.

Defcri-

bitur etiam utftatus cecizazis, Joh.3,

4 qui non ve-

( e

Matth.

teicio

generaruv

, nom potef? vepuum Dei videre.

15, 14 duces funz caci cacorum.

2 Pet. 1,9 cui bac non

$3

ad[unz ,

CEcHs Cjt.

He!

ocutiones metaphoricze quidem, fed figni-

ti0n /

d&

ficantiffim

( funt, ad neceiïit—atemv'gratiæ illumi-

W e

pantis demonftrandam.

TrexERRA fpir

ituales confi

Ítunt 4) in z'gnbramä

( s «

itua

lem & beatam cum Deo com-

rerum ad fpir

Dd &

munionem per

tinentium , quze conjuncta plerum-

que eft cum erroribu

; & prajudiciis Eph. 4, 17 18-

VA

Éx quo intelligitu

r

. €ur tenebre motent etiam

& abalienationis a Deo Joh.

hi,

£) flatum. pravitatis

nec non e) flarum

Jäfll(il(m t

,I9. Eph. 5,

11 coll. 5-—8;

ulentum ; Matth.

UT

peccator

Is miferum ,

triftem, turb

MU

$, 12. ibi

fletus d firidor dentium erit

2 Pet. 2, 1

borvoy teue

brarum eis fervarus eff.

1

dàm ineprirudinem

CxcrrAs autem dicit omnimo

(g,

ad fpiritualia cognofce

nda, 1 Cor. 2, 14, qua ho-

mo a) ne quidem con

ícius eft miferie füuze Apoc.

B.

9. 40. 41. Pfalm. 9o, 11 quis agno-

W

3 17. 18. Joh. 9, 3

|Kto minus éonorum falutis

('65

i

féit vim ire tue ;

$) mu

indolem fpiritual

em & exce

llentiam capere potef

Or.

Joh. 12, 4o. Ro

m. 3,17 viath pacis uon siorunt ; Y

d Dwn

31,21.22 mundus

Deum iu Sapienria ipfiws nom cognuo-

HOc [

Jeiti Efa. 26, 19« €. 53

Caci-

h Scnf

XVI. de Jluminatione

($ . 333—335)

291

; fipt

Cacitatem. hanc azige: amor vanitatum & bono-

rum bujus vitze, miferrima gignens prejudicia,

g m*

uafi hzec aut fola, aut certe przecipue defidera-

homine

biliafint, Eph. 4, 17. 18. 22. Tit.3,3. Luc. 14, 1g.

19. 20. Joh. 3, 19. c. 5, 44.. Pfalm. 17, 14.

, ia

49;

19. 20. 21. Efa. 53, 6. . Intervenit etiam maligna

vis faramica 2.Cor. 4, 3. 4. Eph. 6, 12, non nifi a

Chrifto, qui folus Liberator nofter eft, frangenda.

*eMa-

Col. 1, 15. Rom. 16, 20 coll. 19. 1 Joh. 3, 8.

TE

$ 334. Uti omnes homines luce egent Umiver[a.

atiam,

Luc. r 79. Efa.60,25 ita Deus ommes illu- litar ex

lm zent-

minare paratus eff. Joh. x,9. c. 12, 46. Ep

p, Parte Doi;

( pulus

A. ].

EM A& 26, 23.

- peir-

Qui ergo non illuminantur, fua culpa l.'hoc be-

"ETA

neficio carent Joh.3, r9. conf. $ 336.

; Jii

PT.

$ 335. Jlluminatio ipfa confiftit in opera- Forma;

tioue fupernaturali Spiritus San&fi , mentem

tdigi*

p inllml'

per efficaciam verbi vzrvibE afjciente ;

cujus effe&us duplex eft: (1) im intelleBlu

j

D€0 [i0)

Dei & bonorum falutis coguitio cERTA

&7'

n QKQ

£m

VIVA exfiftit.

Y a[,ï'la

9

otent

etiant

Eph. z, 18 il/uminati oculi a Deo dantur , ad cogno-

jo

Jcendum que fit fpes vocarionis Ipfiuss. x Cor. 2, 12 ad

um

cognuofceudum gratiofe a Deo nobis data ; 2 Cor. 4, 6ad

"

Iattho

cognofcendam gloriam DDei in facie Jefu Chrifli ; Pfal.

;!

XI9, 18 ad videnda tirabilia ex lége Dei.

gpet 9

Ó

(2) //oluntas ad bonum falutare defide-

in!Ptimdiïo»f

randum & ample&endum rriECcTITUR.

) 9

j

foz

,

Joh. 4, 10 fí Dei donum inzelligeres . . peteves ipfum

1

€. 0, 45 quisquis a Darre audiviz ac didiciz, i5 venit

/,um

jl

4d mes ACt. 26, 18 ad eorum oculos aperiendos y u£ v. ,

ad Deum fe converzant,

capere j ( of

Hoc magis patet, fi eamus $2 rem prajentem du-

of g

ina-

iv

«e Scriptura, (1) Coa-g-qscnun per illum

(

tiOf—

292

(f 335.320)

XVI. ««fïe Tiluminatione

tionem divinam, rerum fpiritualiuim ) veritar ;

avett

1joh. 2,55. 6. 290. 273 . 0) pulcrirudo, $ Cor. 4, 6.

cactt

Eph. 3, 18. 19. Pfalm. r19, 18;

c) bonitas ac tirili-

INTKC

zas immenfa, 1 Cor. 2, 12. Philem.6;

d) inzefti-

d

mabilepresium , Phil.3, 7—10; e) delicie ex illa-

L

yum (ruitione zeternum fecuturze, 2 Cor. 3, 18.

A (

Pfalm. 236, 1o.

n od

(2) Éa cognitio vrvA eft: a) quia cum rerum

divinarum feufu:& guftu conjuncta, adeoque ex-

gnitio

erimentalis eft Phil. 1,9. 1Pet,2,3. Hebr. 6, 1. 55

p

1001 i

£) quia morus falutares, fidem falvificam & vitam

&l /

fpiritualem , progenerar Phil. 3, 8. Efa. 53, 11.

DP

Unde Regeneratio & Converfio cum Illumina-

sioue arCto nexu conjuuctaeft, Joh. 3, 3 (/26v). .A&.

. Ts

26,19. 2Cor.3, 1«. 16. Eph. 5, 145 nec non /fa-

Thcuttom

i. 1, Y. 3. €. &

800

dium faucitatis Phil. 3, 8—15.

MW

i. 12. 2 Pet. 1, 3, g. Pfalm. g6, 11. (S 308 /fcbol.)

1 Tim,

Ordo divi- $ 336. Ad ftatum illuminationis perve-

tityr,

fem, |

WA5 s

nitur,a) ATTENDEN DO ad prima inifia lu-

Dms [

minis divini oblati, 2Pet. r, 93 ) o&-

M NOta

IS, qn

SsEQUEN-Do conviclioni, Joh. 8; 12 ego Jwun

icünfy

dux mundi:-qui me fequitur, mom im ienebris

"rim

gradietur , fed habebit vitee lumen,

"nf

iti: &

(1) Hoc neceffarium eft etiam, ubi lumen di-

LR

vinum pravitatem arguit Pfalm. r19, 1. 21. 29.

35

31. 67. 101. Joh. 3, 19. 20. 21. 1 Joh. z, 6. 7, c. 2,

A (

Qui id cum obfequio docili

9. To. Eph. 5, 14.

COfde. |

Obfervant, fiunt f dueis & lux in Domiuo Eph.

Utani

5, $. 9. r , Thelt. 5,

5 qua formula magnum quic

"lm' fj

& beatum dicit.

"HI;, lt

ECCN, 1

(2) Secusfe res habet in illis, quilumen divinum

A [

fibi oblatum aut plane non admittunt At. 7, 51 refz-

Jhiis Spirirui $. cap. e4, 26 territur. Felix dixit , abi

DN

in prefenti; aut aflenfu qualicunque admiffum non

tamen fequuntur; Joh.5, 35 exfultare voluiffis ad

ats (

rempus in ejus lumine ; V. 39 fcruramini Scripruras *

üm [

zon voultis ad sie venire.. Dorminantem peccati 'amo-

17

oblata

IPG

rem rg'cinentes-, íponte fe a Deo & 1uce -

Ayer-

N

Ri

XVI. de Iluninatione

293

G 336)

rl

avertunt, & hinc fua culpa manent in tenebris. ac

T

fitil«

ceecitate fua fpirituali: doCtrinam enim falutis non

XNTEGRAM , DnOD FIRMITER , nOn SINCERO fidei

wefti-

obfequio recipiunt. Joh.8, 37 fermo meus apud vos

c illt-

8 xugs?, ti0n baber locums 'N. 43, non poteflis loquelam

)

seam audire, aures ei przebere. o Pet. 1, 9 cui bec

ao adunz (fuga cupiditatum mundi & fructus.co-

vetm

-

gnitionis Chrifti v. 3—8 tmemorati) , is cecus ef?

)que t

qouuzaQux 0culos claudens. Y Joh. 2. 9. 11 qui fratrem

h

69 y

won amat, if zenebris efd .. .. teuebre obcecaverunt

y vt

oculos ejus. Joh. 5, 44 quemodo poteflis credere , glo-

L

viam a volis invicem capzanzes,.

duittt

ä— mala

Tales jufto Dei judicio in graviora fubind

A&

incurrunt; ]oh. 9, 39. 40. 41 in judicium veni in

yn ft-

j 65

muudum, uc qui non vident , videaut , qui vident, ceci

fanr, 2Pet.2,20. 21 poffrema eorum: primis pejora.

j

2 Tim.3, 13 in deterius proficiuut : feducunz & fedu-

cuntur, 9 Theff. 2, 10. 1t. I2 proeo quod verizatis atno-

w

zem, quo [avi frevenz ,. uüom adwiferunt , müntet eis

iif

JDeus vim erroris , ut 1endacio credant.

Notatu etiam digna fünt effata Scripturze de il-

jjor

lis, qui Ferbi divini motitia uon carent, & tamen

v

dicuntur Deum uon novi[fe.

Joh. 8, 19 de Scribis

T

& primoribus Judzeorum, quiScripturze non ignari

erant, dicitur, ueque me neque Pazrem meum cogno-

féitis, c. 15,215 & c. 16, 3 non norunz eum , qui mifi

me; Matth. 15, 14 caci funt, cecorum duces. 2 Cor.

3.15 dejudszis, dutm legisur Mofes,. velamen. jacet

f

at2

fuper. cordibus eorum; Y lim. 1, 6. 7 de illis, qui a

6' 7, 0

)

j

corde puro & confcientia bona & fide fincera ab-

yio 0

errant, & in vaniloquium averfi funt, dieitur, vo-

"p

leutes effe legis doGlores , nou inzelligune , tieque que di»

ggmlm qu

cutit , neque de quibus affeveranz.

I Joh. 3,.6 quisquis

eccat , nou vidir illum, neque uovir illum; C.4,8

! q.ui

g d

9407 aiar , non. novipr, Deum,, .*

i

äifon& de i-lliu.minai:ïone»

Ü

15

Ex hisin vexatiífima quze

(itt'

J

irregeniti diffenfum facile erit componere.

Una

ss

pars femper . coaceffit , hominem -mpium, qui ver-

) Wl

I

L

bum Dei.traéctat ac novit, tzo2 carere, lumime divi-

"

10 ; poffunt enim in eo e Scriptura excitari motus

v

"]

0-

boni & fan&ti (compunGtionis, pavoris animi quem.

et

o

etiam

du

cogitatio mortis & . judicii

.in jicit, defiderii

d

3

ftatus

($ 336.533

XVI. de Illumz'mtz'om-

294

qun

ftatus melioris): viciffim poft longam ' concerta-

101 X

tionem ex altera parte agmitum tandem fuit, im-

pitn RXGYDO SENSU dici non po[fe illuminarum.. Jam

Hir s

utrumque ex diCctis modo allegatis evidens eft.

Tierim

Cuman

Proprie & ex Scripturee ufu loquendi, illumina--

tio ex parre Dei illuminautis oB1 ATA , G illumina-

tio ex parte bominis illuminandi Apw1ssA, ac de-

E

inde fideliter cuffodira in renovatione, juncm

1) exi

conftituit SrATUM illuminationis ( & 329 fcbol. ).

li,

Reliquz quzeftiones cum illa principali connexe,

qualis fit il moriria verum diviarum , quam irre-

genitus e Scriptura haufit, vera au falfa, uaturalis

f

an fupernarurals , bifforica zaurum d viovrua , an effi-

3.

eax d* viva, falutaris an. plaue inurilis? multo plus

pufta

habent Aeyosexius quam B. Cauc, Rxvuss. in diff.

de illuminatione ( Opufc. fafc.2. p. 283 ) accurate

M

evolvit,

L

j 27

Gradu: j

$ 3317- liluminalio GR ADUS habet*:j a)ïzquid

EX W

Jroyri

non ftatim füb prima illius initia omnis

ignorantia deponitur, Marc. , 17. 18. Luc.

) 0

Tf

I

18,34.. D) quia. uberior luminis menfura

Cf p

demum poft fidelitatem in minoribus pre-

l190

lrii

ftitam datur, Matth. 13,11.12. ($ 311:57-

ls

£) quia.non cuivis iidem gradus, circa

omnia, neceífarii fünt. Luc.10, 25. 24-

E

Hinc qui vere eft illuminatus, non tamen ideo

tudion,

ftatim infallibilis, aut omnino omnifcius eft. . Conf.

fiti

Wtf

quze de ipía Georsevs/g obfervari debent.S 51 fchol.

ult.

Lm 24

Indies autem cognitio falutaris ex intentione

Dei augeri debet im Rehovatione, Rom. 12, 2. Col.

Q z

3.10. 2Pet. 3, 1g. - Id /fit a) füb continuato wf&

& Q

verbi divini Col.2, 16:Joh. 14,215; — 4) ferio pre-

'üby.

eum exercitio Phil. zj9. ro. 11. Jac. 1, 55 «) fide-

(o

l.1

lirare in lumine jam accepto Matth. 5, 16. Col. 1,

9. IO. 11. Eph. 3, i4— t9. Joh. g, 31. 32. Hinc

J 46.

n

porro intelligitur, qui 'fiat,, ut illuminationis :

us

XVI. de Illuminatz'one' G 337—339)

295

dus m vatlis varii fint: nempe ex parte hotminum

Qettt-

non idem eft apud omnes proficiendi

ftudium

j, I

fed.

.Jm

Hebr. 5,

II—14; ex parte Dei non eadem,

aliarum cit-

s eff.

liberrima, pro temporum, locorum,

mint-

cumftantiarum diverfitate, ceconomia elt. -

yniü«

$ 338. Jiluminationis imhoaiæ SIGNA

funt : Signa illus

v

minationis

.

n

a) excuífa carnalis fecuritas Eph. 5. 13: 14-

[1/ 1

hoate $

[

Ynrexe

A. 2, 37. cogitatione feria noviffimorum

m i

fufcepta; Pfalm. 39, 6. & 9o, 12. A&. 16,

qmurait

af

29.30. ) aguitio miferic propriw, de-

to pIUs

Ü

.ïl

pofita arrogante fuijfiducia; 1 Cor. $. T

i

gceoie

2.3. Rom. 15, 1. 3- ngt. I, Q. 10. Sir.

51, 27.

^

) quia

Ex pri

mis his initiis confequitur (1) humilitas,

proprise fapientize opirione

i dedifcens Pfalm.;.119,

Qu

67.. 71.: Matth. rrz, 25.

Rom. 12, 3. Joh. 9 41.

(2) Obedientia erga Voluntatem Dxgx

A&. 9, 6.

" L

Joh.7,17. c. 8, 12. (3) Fidei divina fi

mplicitas,

eulur

cum pietate erga Scripturam Joh. 8. 3

l.

32. 2 Pet.

1, I9 coll. 16. ACt. z7, 11. 12. c. 26, 22.

'(4) Amor

U Qïæ*

Cháfi Joh. r4, 2r. (5) Dele&tus, boha seterna

3[175)'

caducis praeferens Matth. 6, 22.23 coll. 19. 20« 21»

; a

$:339. Crefcentis in divino ordine i//mmi- Crefcentis;

mationi$ EFFECTUS: funt: a) Experientia

yn iO

(on

fpiritualis, Phil. 1; 9. Joh. 7, 17- e s

Luc.24,32. ) cognitionis vivae cerfitudo,

) 5[ ,(C bül

omni alia vi perfuadendi fuperior, Joh.

ytentit

"

i

4 42- ;2 Tim. r, 12. 1 Joh: 2, 27. & ex ea

[

robur Ípirituale Eph. 3, 16—19. €. 4 13: 14*

f

ye

:

Col. 1, 9. 11, Hebr. 1

L

Cm h

X

»

3, g.2 Pet. 1, 3. conf,

j

i

iiu

$ 46.

TA

Con-

g

(U$

« 339 340) . XIV. de Hliminatione:

. Conféquuntur ex illis (1) habitus fapientie: ae

prudenzie fpiritualis , ad fanum . judicium ferendum,

Mf

tans

& ad circumfpeCte agendum 1Cor. 2, 15.. Rom.

14, 13—23. Eph: 5, 15.. Jac. 3, 17.. P(alm. 119,

()

98&-1:04'..

(2) Guflus fpiritualis, feu facultas habitualis

frri

ex doCtrina falutis, & ex effeCtibus gratize falu-

fctut

taris, obleCtationem. fanctam percipiendi Pfalm.

::3449.. C. 36, 8 9. 10.. Efa. 55, 2. 3.

1 Pet. 2, 2.3.

fltys

lebr.6,4. 5. Píalm. r19, 103..

- (32. Diferezio five doxiuncix, verum ac falfüm,

Q6j

bonum ac malum, varios item bonitatis ac necef-

D

fitátis, gradus, fapienter dijudicans Rom..2, 2.

Prn

Eph. 5, ro. 17. Pliil, r,9

. Io. 1 Theff. 5, 21 coll. 4. 5.

ebr. 5, 14.. r Joh. 4, 1. €: 2, 26. 27.

!l ]

.1€4) , Amor . erga. Chriftum ac. Verbum Dei con-

firmatior Joh. 6,

68. 69.. Pfalm..63, 2—9. & 119, 97.

lett

RoAm(-as;, 45

felve

D

L dnmhg/is 5 "3-40-.-, Djeviää ln hoc Loco. vitanda funt

UM

(1) RATIONALISMUS, fui ingenii viri-

bus fretust ) cum. Naturalifis ad. viam (a-

ältlm ]

àccuf

lutis inveniendam: & caltandam fibi fufficere

é

duf

volens;'-5) nec . vérbwm nec Spiritum Dei

curans; z) aut Verbi Divini, fi tantifper

t-'lcum,

.. : dllud. adinittit,,. judicem & arbitrum. potius.

d |

Dotigs

quam.difcipulum.agens; d) cum Socinia-

LU

"i* illuminationem totam. ponens in rogni-

Aionz;xerum divinarum;, per naturales. iz«

teum

Guj

genii virer e Scripturse verbis haufta, qua

li

ignorantiz .tenebrwe: tollanturs — e) thefin

-

de vi divina cum verbo & per verbum ani-

BU

fajfal

mum intime zonvincente & efficaciffime tras-

D.

quillante , cum non. paugþ. diffimulans , aut

negans,

ltorj;

XVI

de iluninatione

($..340)

297

QUTATT

negans, aut plane cum. contemtu. exagl-

ndum,

tans.

fom

.TIf

(2) LyrrTERALISMUS (honomnis,; fed:

hmslf

fferilis iMe) im /olo. verborum. facri textus

? il

Ícrutinio herens, Scripturam,. divini lu-

Tin

minis fontem, fine rerum ad continnam fui

M

emendationem applícatione, tra&tans.

fü fum-

necd'

(3) FANATICISMUS, perSpiritum Dei;

122

per lumen divinum & inftin&um internum;,

l45

Jine- F?rbo. [zripto ejusque ufu,,. ad. cognitio-.

Jel ton:

nem. De1 falutarem,. & vitam. 2ternam,,

19j

perveniri poffe fibi per(uadens..

Doétrina. ecclefize. noftroe inter ho»c de*

ja fun

vla. recto.tramite ita. incedit, ut 2x a/fera

j vt

&liam parte vitentur exirema, nec invidiofis

m

accufationibus juíta. occafio. fit,

Scruti-

ifiat

nium. enim: facri- textus: phiülologicum., hiffos.

u Det

ricun, ctriirum, ipfümque Ratiomis ufum.,

odloet

adeo. non: contemnimus,, ut- neceffarium.

j pO ]U

potius, modo. memores maneamus., nos$

verba. Dei. viventis.tractare,. diferte profi-

] ng

teamur;, vid, $.19. 24 29;

Etiam. famati-

jes il*

cifini accufari jufte non: poteft: noftra. de: il-

m quz

luminatione do&trina . eft. potius antidotum:

j d

contra; fanaticifinum. & quamcunque aliam.

falfam. fapientiam..

Domeftitarum de illuminatione /izium: me-

j;, 1l

moriamr confervare vix opera pretium,

5

eas

298

(S 340.341) - XVII. de Regenemtz'o.m

eas renovare plane non confultum eft. Sa-

n

ad.a)

tius fuerit, miffis fubtilibus tricis, ferioco-

6 1

gitare de periculo eruditorum , litteram Scri-

f:

pture, fine fpiritu; veritatem fine obíe-

Do t

quio tra&antium. Conf. $ 21. :Tz'.ng.,.öx.

l4

LOCUS XVII.

)h.

DE

jE

li

REGENERATIONE ET CONVERSIONE.

QUi

Cindur

Regenera-

$ 341. ReaxNEnaTIO eft aBfux gratiz

fhen nth

Y m

tionis defr- applicatricis, quo Deus im homüne im peccatis

Tum ]e

fufio ;

mortuo, [ed gratitg illuminanti fe non fubduceu-

tis (b

potex

ie, porro T1 DEM inChriflum, atque adeo N-

II.12

VAM VITAM DIVINAM æ'edz'i;'-äiritmli.

f;

bur PRODU C IT.

;

:

4

:

r

.-

I fd

Regeneratio & Converfio k ANDEM

'fpifiti1aïem mue

tationem. divinitus in hominis animo factam fi-

Centi

gnificant.

Sed quoniam Scriptura ipfa diftintte

de iis loquitur, ita ut de Regenerarione quzedam.

bü, I

EW

afferta occurrant, quze de Comverfmue non sque

commode dici poffunt, & vice verfa; & quoniam

C

ad diftinCctam fummi hujus beneficii zmelmgeuram ,

ad falutarem 'ejus praxis, nec non ad'cavendos

Vr

in hoc arduo negotio errores ac fallacias proprii

de &a

|

düten

cordis , apprime facit, fi nihil horum omittatur in

Tierot

docendo: non alienum erit, fub 4iffiuis ritulis

ea, quz fingulis propria funt, diftincte explicari.

[/777

"- Ditta clafíica de regeuerarione Tant: - 1 Pet. t, 3. 23.

Jac. , 18-.Joh. 3,3.4-5. €. 1 12.13-. 1Jo

t

E

h

4-X8. C. 35 9.

Tit.3.5. Gal.4, 19; quibus adden-

EASIS

da loca de moeva crearoue 2 COr. 5,17. Gal. 6,15.

1Co:

Eph.2,10; vivificatione Eph. 2,

5. ROm.G, 135 re-

Jüfcitarione Eph. 2,6. Col.3, 1; & ex ipfo V. ;

loca de movi cordis'd? novi Spirirus datione. Pfalm.

ling

51, 12.

299

XVH. de Regmemz*ione ($ 34;...,344)

N

5T, I2. Ezech: 6, 26.27. in quibus haud obfcurus

00

ad.antiquiora in libris Mofis dicta Deut. 5, 29.

C. 29, 4. C. 30, 6 refpe&tus eft.

$i«

$ 342. Regeneratio paffim in Scriptura Coyfa effi-

oDf«

Deo tribuitur, Joh. z, 13. 1 Joh. 4, 7. c. 5, cieu;

Q

1.4. Jac. 1 17. 185 Putri rPet. 1, 3;. Filio

Joh. , 125 .Spiritui San&io Tit. 3, 5. 6. Joh.

3

L

Ex quo confequitur, vires d»* conamus bumator ,.

quamvis nobis omnino conanduüm, orandum, lu-

QVE.

&tandum fit, fub gratia affiftente (S 309. 31 0, 5), ta-

gmtiæ

men nihil ad ipfam regenerationem poffe conferre:

nam in Scriptura defcribitur, ut beneficium divi-

vucalit

num longe maximum, ut mortis ac refürreCtio-

nis Chrifti effe&us & fru&us, ut opus infinitze

ii«

potentim Dei, rPet. r 3. Eph.2,5.6. Col. 2,

bo N0

XI.12. Rom. 6,2—11. Gal. 6, 14. 15.

r

$ 343. Ordinarie Deus non immediate agit Medium ;

in fide producenda, fed utitur caufis effi-

cientibus intermediis & fubordinatis: Ver-

m r«

(b i*

bo, r Pet. z, 23. Jac- 1,18.21, & (quoad

difinte

uædïm

infantes) Baptifmo Tit.3,5.6. Joh. 3, 5

-

poniad

Conf. $ 410.

;,ff/)/fdill [

. Verbum Legis non vivificat, fed tamen animum

de ftatu mortis fpiritualis;convincit: Evaugelium

j nl

j Py(;pï.lt

autem proprie, immediate, .& proxime, rege-

qtur 1

nerationis orgamon eílt, r Cor. 4, 15; & quidem.

j; 1

vivum , poteus & efficax , cüi v

is effecliva vere ingfc' $

Xphcüfl

Rom. r, 16. Joh. 6, 63.

12

Homines hzec med

ia adminiftrántes & ipfi re-

f

generare dicuntur, nempe ut cawfa minifleriales ,

u

1

1 Cor. 4 I5. Gal. 4, 19. Philem. 10. 1 Cor. 3, 5. 9.

j i

j5

[

)

,

[

$ 344* Subjefium , quod regeneratur, eft SubjeCfums

/0

homo "in- petcatis mortuus Eph. 2, 1—5, at

, jfin

gra-

5[9 n

3co0

($.344—346) — XVIL. de Regeneratione:

gratiz illuminanti, quz ad regenerandum:

tot

ipfum tendit, fe non fubducens aut.;oro/z

DI

tital

refiftens ,. Joh. x,. 11. 12..

ff in

Srarus hominis atite. vegeuerationem: defcribitur ay

ut ftatus wonTrs fpirirualis, quze formula admo-

lx

dum foecunda. eft, & hominem non modo omni-.

bus viribus fpiritualibus carere Joh. 3, 3. Rom..

Tegen

$,75; fed etiam. ipfo. principio, ex quo vires illoe

um

fluunt, deftitui docet Eph. 4,19. 4) ex adverfo.

peed

ante regenerationem. VETUS HOMO.

CARO vivit

i

tj

'ü,

,

in homine ac regnat, Rom. 6, 6 coll. 12. Col. 3

.

l

0110 4

€oll.9. Joh.3,6. Vocabulis vezus bomo

, CdF0, in

Scriptura denotatur 4) Razio übi fidens, Deo fe

fit m«'m

xon fübdens ,. de divinis fuo. arbitrio judicans; &

iif

Wuniest

£) inde nafcens feque fuftentans 4mor fui inordi--

Ao

natus, obfirepens Deo

, fübducens fe obfequio

"t ad

erga Deum. Rom. g, 7..

üre v

Admiffa. gratia illuminante , in lurelledu exfiftit-

eapacitas obje&ta fpiritualia cognofcendi, iisque

«hütip (

aflentiendi; Mounuras autem ad ea defideranda &

ïþerans

u

amplectenda fleCtitur ($ 335) : & ho

oc ob.fe,qpiumr

Tüm jn

via. eft ad fidem Rom. 1, 5

.S8

Fürma.

M RD Itäq-u-e- FORMA 'reg-enerä;t.ï;imi's;

dUdiean

00 o

&) um fidei produ&ione. confiftit ;, 1 Joh. 5, t.

ao

mo (0

Joh. 1/15; quoniamautem fides, viva; ope-

U

rofa, novum agendi printipium in homine

110f j

et, forma regenerationis. 5) confiftereetiam

lüne li

Wt

ij meu

dici poteft in produ&one movm vilg divin.cg',;.

Eph. 2,5. 2 Pet. r,.3.

Hze diverfze formulze veréir differunt; res eadem:

)

eft, fed varietate formularum ma

clarata;

gis dzj[linfle de-

ET

fi r

M:Mutatio

$ 346. Intell*igiltufxffhïnc,ï qz»mlz'.röä?* sznm

2, $.

mul:

luet mutatio Jft. Eft magna, Vera , realis,

totius

"Ea

XVH. de Regeneratioge — ($ 346 547)

gbi

dun

totius hominis mutatio, qua per ipfius Dei

eperationem novum principium vitze *fpi-

orof

yitualis, ccleftis, divinze, ai-nhominis;a;xïi-

4no inchoatut.

tur )

(dino«

Luculenta fütit Scripturze di&a: Job.3, 5. 5. 6

yrnie

xegeneratio defcribitur 'ut marivizas, quze fit-evader

Yon.

ifuperne , & ex Spiriru ; Eph. , 1—6 ut hominis in

es 1l

ydverio

peccatis morrui ad novam viram divinam celeffem

vefu[cirario in-communione intima .cum Chrifto fa-

) Vivl

€a; Eph.2,1o & c. 4, 18 —24 ut mutatio, qua

13,5

homo aalienatus a vita Dei pér movam 'crearionets

it0,. 1fb

it ln fatlura Dei, o Cor. 5,15. 17 tova crearurü

Deo fe

án'Chriffo Jefu ; Rom. 7, 6 ut novitas Spirirus, coms

us; &

amunicatio novze vitee fpiritualis.

dnordi«

:Non ergo eft qualiscunque tantum vitz ac mo-

Mfequo

vum ad frugem 'conformatio, quam quis folis na-

turze viribus a fe ipfo impetrare poffit: non emen-

exiitt

«latio animi philofophica, animum preejudiciis li-

, It

iberans, principiis fanioribus ad rectum de rebus

a &

Sudicium, & ad cohlibendum paffionum vitiofa—-

E

rum impetum., imbuens.

Si Scripturam audiamus, 'emendáta fentiendi,

Sudicandi, loquendi, agendi ratio, ex interno

Qütonis

douto cordis fundo pvoficifcitur Matth. 12, 33. 34- 35»

adeoque .corde uovo d novo fpiritu .dazo demum ex

Ts

3llo confequitur Ezech. 36,26.

Sulflaurialis tamen. aur. effeutialis ea mutatio dici

i 0^

non poteft. Eph. 5, 8 iidem, qui zemebre erant,

ponite

nunc /ux im :Domino, c. 2, 1——6 iidem, qui im

peccatis, morzui fuerant, fimul cum Chrifto fafci-

rediint

4ati dicüntur.

| (

$ 347. Regeneratio ipfa // im inffumti:in inflanisi

"

nam initium vitze fpiritualis& collatio fidei /49

jb

fitunomomento. ÉEft jäæ (citatio & morte E,ph.

2, 6. Sed antecedunt eat (in adultis)

Dd

emm

multze operationes gratiw preevenientis:

hine

ls

rgallSs

TU

($ 347.348) XVIL . de Regeneratione

$02

iib antete- hinc praparatio ad regeneratiouem .omnino

]

dente pra- fuccef]va eff. Jac. 1, 18 hoc innuitur verbo

W

gpar ation(:, a 7rexunde.

I, 19'

Res fpirituales non modo cognofcuntur facceffi^

Ünt

ve 2Pet. 1, 19, fed & affenfus fucceifive gignitur

Tehoy.

A. 16, 14. 15; atque adeo Zalirus fidei fucceffive

datur: fed ipfe AcTUS wiGoria fidei fit

(l

w/in inftenti,

Qu

1 Joh. 5, 1. 4-

tio d

-a

$ 348* Regene;'atio eft corg/ldn.r €7 flabile

Mgrtni

]JBF 1üe

717

9ens ,

beneficium.

Nam efficacia eam producens

lr e

ex parte Dei, perennis eft 1 Pet. 1,23.25;

L

& Deus fidelis eft, fub regenerationis ini-

$4

tium jam ejusdem confummationem: intendens

Youm

Phil, 1, 6. 1Cor. 1, 8.9; & fides ipfa non

1) fii

eft a£ius tranfitorius, fed ad victoriam per-

Tom

TY:

ä.j

-

ftea

du&a, fit habitur permanens , fubinde

1j

in a&us, quoties obje&tum eos excitare

d

aptum prxíto eft, erumpens Gal.2, 20.

t (

Id quod per gratiam regenerantem producitur,

t !

eft vizta ex Deo Rom.6, 13. Col. 5, 3

novous bonmo

Eph. 4, 24. sova creatura 2 Cor. 5, 17.. uovitas fpiri-

jj

zus Rom. 7, 6. ferma Chrifli iu nobis. Gal. 4, 19.

1 ]oh

Exrgo perfeverare homo in ftatu regenerationis

Tl

poteft usque ad vitze finem , per

ratiam Dei , -in

debito ordine fideliter fervatam. 1 Pet. 5, 10. c. 2,6.

Q'üam

Hebr. 3, 14. 1 Thelt. 5, 23.

fühxm (

Praterea vita fpiritualis, ipfa indole fua zmere-

menium do profecium exigit, I Cor. 3,1. t Pet.2,9

ID g

Eph. 4,14;

"

]d quod referri debet ad renovarionem,

.

3' 4-(3

in qua prima 1

la mutatio, in regeneratione fa-

€ta, conti

nuatur per ulteriores progreffus: indi-

vulfo enim nexu duo hæc- beneficia cohezrent,

j

^

4

Tit, 3, 5. 2 Cor. 4, 16.

$ 349*

Fa "

XVII de Regeneratione | ($ 349—350)

303

D

N 349. zdmitti potefl fides ac vila fpiritualis amiffibilis

ä

'erbo

per peccata contra confcientiam, 1 Tim.

1, 19, KRom. 8, 13. Ezech.3, 20.- c. 181 24-

ceffi

Unde ferize de relapfu cavendo, & de continuo

DICE

renovationis ftudio admonitiones, r1Cor. 10, 12.

i

v[ive

Gal. 5, 16. Rom. 8, 1. 13.

Q

s

Qui gratia regenerationis excidit, ejus condi-

tio deinceps. deterior eft 2 Pet. 2, 20. Luc. r1,

24——26;

- i

quamvis recuperari podfit amiffa gvatia

; /labd*

vegenerarionis, Jer. 3, . 12. Gal. 4, 19, quod in

couverfione fit$ tamen iterata talis converfio diffi-

JCers

cilior eft, & graviore lucta conftat. 2 Cor. 2,

5—11*- Hebf-ö, 4. 5— 6;

ï

jsi

$ 35o. Note homimis reg'mitï funt gene- fegenzra-

ratim exertere juflitiam x Joh. 2,295 fpeciatim tioris uo-

ndelts

a) filiair erga Deum affe&us, Gal. 4, 6./4;

? 000

Rom. 8, 15. 1 Joh. 5, 1.

b) fratrum amor ,

mp

V

l I,pa

1 Joh. 5,14. 0. 4, 7. 8. €. 5 1-

t) continuum

xcitate

deponendi peccata, & in vita fpirituali profi-

20

tiendi ftudium, Gal. $, 25.. 1 Joh. 3; 9. 10.

ducitils

rPet 2, 1 2. Eph.4;22.23. 24.. €.. 5, I.

a bono

d) villeria de mundo ejusque illecebris;

i fpm'-

£) patientia in adver[is,

j

1 Joh.- 5, 4. 18.

xwmä

Hebr. 12,5 — 10.

-

mhm

Quam meceffaria omnibus Regene

fatio fit, vel

LO, [U] 2) ;

folum Chriíti effatum demonítrat Joh. 3, 35 &

Omniaea loca confirmant, in

uibus cum falute

T

1 Pet. r,

(no i^

ipfa ar&to nexu conjungitur ,

(

g

s 14. Gal. 6, 15.

,

ato"t

,

DE CONVERSIONE

Ü

$ qn*

cwWh

$ 35r. A Regeneratione modo explicae Comerfo-

Rege- nis a rege-

tla Converíio non differt, nifi quod

nera-

L

j

—

» i

f

304

($ 351—353) XV.I*I«. de Converfiont

fttj,

wersüiomg Deratio refpettu SubjeGorum €7 Mediorum las

meli

difrimen; tius pateat, quam Converfio.

tl?!' j

) Converfionis medium eft Verbiim Dei ; Yegeties

od i

GRÀTI

wariouis, etiam baptifmus. 4) infantes per Baptif-

um non converti, fed vegenerari; ex adverfo

fioten

"adulii frequertius comverri dicuntur: fpeciatim

lthe

Jap[orum iterata regeneratio (S 349) non regene-

tronf

ratio fed coterfo dicitur.

Cttne

ttitr |

J2Definitios

$ 352. CoN vERsro eft piritualis €?. in-

&icitr

derna mutatio 1m hominis animo a Spiritu San&lo

E

qer verbum fafla, vomfflenr in averfione ab

Alibe

'omni peccato,, €7 inclinatione im' Deum /feria,

R

um firino propofito omue bonum Jequendi £on-

jszïa.

patat

Hac definitione eadem fpiritualismutatio, quze

Von,

4n regeneratione fit, explicatur, fed fub diverfa,

dem ]

«quam Scriptura ipía füppeditat, confiderarione, Nama

NY

ves divinze ac fpirituales, multiplices habent re-

dfpectus.

qu |

AMbyetit

(Canjfà eff-

$ 353. Caufa efficiens Converfronis Deus ff

Q15

tfacia

A. 11,18. oTim.2,25. zReg. 18, 37-

Of r

noündu:

Kzech.36,26.27; & quidem, quia homo

Vi

plane viribus caret, ex fe aliquid eo con-

ïKmSyu

W&b &

ferendi, /ofu. Deut. 3o, 6. Jer. g1, 18.

2/'Cor.3, 5. Phil. 1,6. c.2, 13. Conf $.343.

l ones

Denonai-

Huic thefi non repugnat, quod converfio in

NUN

snationes

Scriptura szuc ad Deum refertur, qui aCtione fü-

tim

diverfa ;

pernaturali hominem fpiritualiter mutat Jer. 31, 18

'€onverte me d» convertars Ezech. 36, 26 dabo vobis

i

€or novum; nuunc ad hominem, qui jubetur fe:con-

b

j

elis

vertere, Ezech. 18, 31 facue vobis cor tiovum dv fpi-

vitum nooums jer.4, 4 circumcidimiui Domitnio ; ]oel

ht

2, 12. 13 conversimini ad'ime 1010 corde veffro, . . fcin-

28919

ware cor vefirum ; Matth. 4, Y7 qeravos?re ThUutate 0men-

m&lj

stf

XVT. de Converfione

($. 353.354)

305

n

sem. "Talia loca indicant, velle Deum ut homo

anediis divinitus ordinatis fine reluctantia rite uta-

tur, & fic Deo converfionem operanti locum

baud invitus.concedat, »rER vrnrs non fuas fed

tl«

GRATIJEK, initio collatas.

ipti-

Antiquiores conver-

lverfo

fionem diftinxerunt in zranfrivam & iusraufitivam.

cjatif

Et hzec & illa eft una numero mutatio.

Converfio

aranfitiva eft actus Dei, qui hominem convertit,,

Qenee

ipa-

Converfio inrranfitiva eft motus in homine, qu

titur fe converti. llla etiam ajva, hzec pajfiva

j;

Ia

dicitur.

dnubo

$ 354. Medium, quod Deus ordinarie JLedium;

yie u)

adhibet , e// verbum Dei, Luc.16,29. x Cor.

y frrit

1,21. AG.26,17.18. £Lex hominem ;pr.æ-'

TU

parat, efficiendo agnitionem peccatorum,

Rom. 3;20: Zvangelium autem ; quod Fi-

o, Qie

dem producit Joh. 17,20; perficit convere«

] (

h

j, M

fionem. Jac. 1;21.

bent tf

Idque fit xow TAwTUM fer argumenta d .-i«m'on;:

anoventes in. Verbo Dei propofitas, fed per divinam

m

efficaciam ei infitam, fupernaturaliter operantem,

Rom. r, 16. Ad dubia, quze moveri hic folent,

It

j

notandum: Divina hzc efficacia non .operatur in

homine füi ignaro; mnam fciens, libere confen-

4 Domo

tiens, converti fe patitur. Adeft in animo con-

p (

victio per verbum produ&ta; fed eft multo wi-

vidior ac potentior, quam .qualem argumenta &

3[, 18

fuafiones .efficere queant. :Converfio fit quidem

l

36(70

UM convictione per argumenta: fed non rx&R

Y eïfl() n

«onvictionem .e folis argumentis «& :motivis -or-

Xione J

tam.

Calamitates a Deo immiffz., beneficia, :aliaque

je: yj

"m

Providentiz opera funt suedia »pedagogica., quibus

i

JDeus utitur, ad homines, nt:ad verbum .atten-

yr

,

dant, excitandos. Deut. 39,1.2. Jer.30, 11. Efa.

WW v

28, 19. Hof.5, s. Amos 4,9. 10. 11.

jam,. 2,4-5-

j

Is

J

Luc. 15, 13—18. Conf. S 310.

p

j

V

$ 355.

306

(S 355.356)

XVII. : de Converfione

Subjethum;

$ a55. 4nte Converfionem homo ad /piri-

git

tualer aciiones plane mortuus ac fervus pec-

[

cati eft, Eph, 2, 1. Rom. 6, Iöfeq,

1 Joh.

itinr

3, 14: in Converfione autem foius mulatur ,

fl

quoad omnes mentis facultates, intelle-

potifa

&um

voluntatem, & appetitum etiam

t e f

fenfitivum, Eph. 5. 8. €. 2, 3* 4* 5 Joh. 3;

extinl

6. 21. Efa. 57, 18. Tit. 3, 3.4-5- ($ 344/chol.)

Tf

Yormas;

$.356. FonmA igitur Converfionis non in

ER

externa morum emendatione, non in levi

qou;

animi mutatione, non in motibus bonis

ld )

tranfitoriis confiftit, ]oel2, 13. Hof.7,

IPSiU

Efa. 58,2.3: fed eft. à) feria, realis, folida,

& n

perinanens Av ERSIO hominis a percato, in-

i-40

MT

primis a quovis peccato habituali, Ezech.,

18,30. ]er. 18, 8. C. 25 5. cum feria ejus

Iäü «

deteftatione A&. 19,195 & ) (imilis /rria,

I

dominans €7 permanens ANIMI INCLINA-

1!4.

hw]

T10 IN Drvuw, gratiz & falutis omnis

au&orem ac fummum Bonum, 1 Theff.

Ro f

?nmlt: 1

1,9. rPet.2,25; conjuncta £) cum firmo

ïl 3,6

& irrevocabili »PRoPosiTo, propter Deum

iy

oMNE bonum, & quicquid Voluntati Di»

füiwem!

vinz convenit, ample&endi & fequendi.

w

Hoc docent a) emphatice locutiones

li di

Scripturz; Deut. 3o, 6 converfio dicitur

COtyer

circumcifi j Q cordu, Ezech 33»1I averfio ab im-

) 0fey

pæeta-

. XVII. 'de Converfone — ($ 356—?-3 58)

397

i«

gietates Ez. 56, 26 ablatio cordir duri cum col-

p

latione novi cordis; Efa. 57, 18 fanatio cum col-

ïjoh.

latione folatii; Eph. 5, 14 expergefaflio, cum

Atf ,

furre&ione e mortuit; A&. 26,18 translatio &

yele-

potejiate Satang ad Deum ; I-th. 3 i4 tranji-

d

dus e moríe in vifam;. & b) eximie illuftzant

JOh )

exem-pld vere conver(orum in Scriptura me«

morata.

fflal)

yon It

$ a571. Modus Converfionis ordinarie ef fut- Modus füc-

n lil

eoffivus; neque enim fit fübito per raptum, ceffvu;

| bOHfS

fed a) per varios acus pr?»paratorios

)[-'156'

QiPSiUs DEr, intellettum illuminantis,

& voluntatem flectentis A&. 2, 41 coll.

j

31—40- €. 93—19; & »5) Verbum, quod

l) jl

EZGCho

Converfionis medium eft, vim fuam non

ittu oculi exferit, fed quando auditur,

i $u

T

percipitur, meditationi fubjicitur, At

lsj

à

16, I4.

o M*

In eo Deus fidelitatem fuam demonftrat, quod

j as

motus Spiritus Sanci, quando homo eos non fup-

rimit, non cefíant, fed augentur,. Joh. 14, 16.

[ Thefr'

F

T

6. joh. r, 16. Luq 8 18. (S$ 311, n. ;&5).

y firmo

S 358. JHus ih Dwim, r quos homo (1radus

rpeun

ltatï D

convertitur , dici folent GRADUuS GnATIA, gralizs

& varie a theologis diftinguuntur.

Faci-

lior diftributio haec eft: Gratia, qua homo

ii

convertitur, eft a) praveuieus , D) preparans,

£) operans.

il j

Jl

V3

Hi

r

($ 358.350)

XVII. de Converfione

308

Hi tres Gradus ipfam Converfionem efficiunt,

Pfaln

& ad gratiam aff/fleueem referuntur: fequuntur

deinde Converfionem a&tus grativ z;mbabitansis

$3

f1

(S 309)5 Gratia nempe cooperans , confervatis , ad-

jmvans, roboraus; quibus opus gratize continuatur

lus $.

in Renovarione,

admit

Gratia

$ as5o. Gratia preveniens eft ille aCtus,

fiotis

preve- -

quo Deus converfionis opus inchoat Phil.

pus

miens s

J IY

1; 6; dum Spiritus S. per Verbum primos

dbf

bonos motus internos; inprimis convictio-

J

nem de Voluntate Dei, in homine fufcitat.

füt àg

'Tales motus fünt ACt. 2, 37 . cordis compuntiio ;

oftendi

c. 24, 25 pavor incuffus fub verbi anditu; c. 26, 28

períuafro im bivio barens ; Joh. 6, 44 zraclus Patris ;

Wnantu

Phil. 2, 13 efficiettia v velle; Apoc. 3, 20 pulfus ad

oflium.

Huc pertinent, quz in loco de Poca-

lu;

rione docentur.

Trte

Sub tali cogvi&lione interna per Verbum , homo

G. p

incipit veritates falutares cognofcere: hinc per

lus im

gratiam przvenientem, 4) tollitur incapacitas d*

lus tny

refiflenria naruralis , (in naturali hominis corruptio-

tonfpr

^

ne fundata, quz& per contrarios motus, dubita-

PTO

tionis, perverforum judiciorum, pravarum cupi-

ditatum , fe exferebat, r Cor. 2, 14) & ) offerun-

j M

zur t0v& vires, per quas homo jam poffit non re-

&a) d

fiftere, & pati manum Dei medicam, 2Pet. r, 19.

Quodfi vero hanc gratiam non ufurpat (abne-

|

lï'da (

gando fe, orando, vigilando, continuando atten-

Ü i

tionem ad Verbum quo animus commotus fuit),

fed potius hoc intermittit, & cum jam poffet non

W ïp&

refiftere, fciens tamen ac volens animum avertit,

per

e&ït&ü

hz deinde maliriofa five marofa refifleutia elt,

Hac

novam ipfius hominis culpam contracta.

i D

morofa refiftentia aut mediis converfionis, eo-

(iy

rumque ufuiexterno , ACt.6, 10.

c. 17 5, aut ipfi

pratiz[e convertenti internze, fe

fe opponit. A&

£eli

r

7: 54- rCor, 1, 23.

epugnantia hzec morofa tollit gratiam, mon

h()mow

tantum ex voluntate, fed etiam ex intellectu,

Pfalm.

4 D

7

. XVII. d'æ; Conw;:/ämæ- ($ 3-6yo. 36.1)

309

l,

Pfalm. 1, 12. 13. Efa. 6, 9. 1o. Joh. 12,39. 40. conf.

Vuntut

$. 336 /cbol..

Vitantiy

, d-

$ 36o. Gratia præpammk eft, qua Spiri- prapa-

uatür

tus S. apud eos, qui primos illos motus ranm;

admittunt & non refiftunt, opus conver-

,

fionis jam a&u inchoatum promovet per

y P

plures & repetitos actus » iluminationem in-

primá

telleius ? mutationem voluntatis; e.g. dum

vitio

prejudicia pra&ica eximuntur, peccato-

citat.

rum agnitio vividior fit; medium elu&tandi

1pun&io;

oftenditur, languidiora defideria confir-

j 26; 28

Durt

imantur. A&. 2, 38. c. 16, 14 Phil. 2, 13.

mIJ'uI ul

Luc. 15; 15, Joh. 6,44. Matth. 5, 3. 6.

e Vi

Inter hos motus homo fenfim magis fibi difpli-

cet , peccata retratat 2.Cor. 7, YO. I1,. & fic to-

, lm

tus immutatür: quod quidem aliquando, homi-

inc pf

nis. convertendi culpa, lomgiore mora & luca

cittt

conftat, Pfalm, 32, 3—6. Gal. r, 15. 16.. Mat!

vt

tþ- l I*',

dnitr

28 coll. 12. & Luc. 16, 16. 17.

m p

$ 361. Gratia operans. (aliis perficiens di- perficiens ;

p

m

&a) eft, qua Spiritus S. pracedente fo-

st 119

lida contritione, & depofita refiftentia cor-

: (abnt-

dis, jam ipfüm fidei: afum habitumque produ-

j 4tten

sfoit)r

cit Eph. 1, 19, conjunétum cum propofito

flet nol

Weïtlh

efficaciflimo, fe totum Deo tradendi. Act.

efï, ïef

26) 38. I Pet. 4, 2. Rom 6, II. 17&

T.

fis,

Gratia operans, fidem ipfam producens, evan-

a

gelii propria eft; eum in gratia proveniente ac

I^

preparante potius legis munus evangelio quidem

fil

non exclufo, adhibeatur. Pofito habitu fidei jam

homo ad Chritum venit Joh. 5,49. €. 6.37, &

j

jon

ad Patrem Joh. 14, 6.

yueP

fius

v

3

$ 3621

310

($ 3562)

XVII, de Converfione

homine

$ 3562. In omnibus his a&ibus 40mo ton-

lis c

f

tonuerteun- vertendus w E RE P ASSIV.E jä habet ^ SCI' i-,

(QtY

do pafive ptura enim hominem convertendum mor-

mit

e habente;

di

li

Conte

mun;», converfionem /u/titationem ex mortuis

dicit Eph. 2, 55 eoque fimpliciter divinze

li

Q'üe

DT [

1no f

operationi converfionis initium , progref-

fum, & finem adfcribit. Aé&. rr, 18 Deur

ftion

qunitentiam dat ad vitam; Phil.z,z9 Deus no-

r

bis donat, u£ credamus ; Phil. 1,6 Deus inchoat

mf'm's :

in nobis bomum opus , idque perfitit; Phil.2,1 2

etam

Deur efh, qui effcit im mobis €7 velle €7. per-

excy

Jficera.

Cont

Hzc thefis swom faeir ex bomime truucum, quod

TAN

noftris quondam objeCtatum , accurate diluitur in

FonMuraA CowxcomRDprx, artic.2. Senfus thefeos

traï i

werus hic eft, bominem nuibil ex fe, nibil ex füis vi-

TU

vióus ad fui comverfionem couferre poffe. bomiem ue

zenuiffimum quidem inisium vere mutatio

um

fm in melius

A

in poreffatze fua babere.

Dor 1

Obfervato hoc etiam recens mota dubia evane-

fcunt:

uoniam 4) non negamus , id quod e fcri-

C[hr

ptis no

r

ratium fatis conftat, hominem virilus na-

lr gwq

zur& preflare po[Je acfus pedagogicor, audiendi, le-

gendi , meditandi verbum Dei (S 177,1); 4) quia

fO]l "

prstterea & hoc docemus, hominem füb gratia

turæ,

proveniente viribus movis donari (& 359 fchbol. ) ,

easque ftatim wfurpare debere, orando, meditan-

hi

do, abnegando fe, vigilando, abftinendo a pec-

t

catis prozereticis, fodalitia noxia fugiendo, red-

p

dendo quod furto, fraude, injuftitia ablatum al-

teri fuit, in gratiam redeundo cum inimicis: add.

Ciuty

etiam $ 360. Hzec fünt fane adus hominis con-

&tl

u P[(

vertendi: fed removeur tantum aut cavenr ea , quze

2) L

gratie convertenti obftarent; mom fuur principium

caufale ipfiws couverfonis; fünt tantum ordo, quo

polito Deus opus converfionis inchoatum ipfe fo-

us

XVII. de Convzrftone

($.362.363)

31I

lus contihuatugus eft

, & quo non pofito homi-

[

nem nec vuit, nec

falva Sapientia fua peteft,

$d

convertere- (S 311, 5

) Admodum ambigue thefi

noftrz: contradicunt, qui hom

inem per tales actus

| WP

SAM CONVERSIONEM

uiagere poffe

aliquid AD xP

imbecillius eam impugnant , qui con-

Ytüis

contendunt :

D

tinue jaCtant ,

hominem per lumen mature d» vatio-

Vilila

uis agere poffe ,

que bona fuuz coram Deo; quod ne-

b eo, quod in hoc loco in quz-

um

mo negat, & a

ftione eft, plane recedit.

) Du

$ 363 Dum ita omnem aZvifatem ho- Antithefin

PLf M

minis NATURALEM in Converfione (immo

incliond

etiam , & multo magis, in Renovatione)

.L 9-) 13

excludimus , tenemus hanc do&trinam (1)

8 pir

contra Phagiemos, qui converfionem To-

TAM viribus natur?e adfcribunt ; (2) con-

, qi

imr m

tra Semipelagienos, qui converfionis INI-

theleté

TivM viribus naturalibus tribuunt, to-

' þlis' lj

jne

tam autem converfionem iis folis peragi

cTon

non poffe, fed AUXILIUM GRATIJA ne-

(

ceffarium effe, concedunt; (3)contra Sya-

"u

jl M

ergiffas , qui INITIUM converfionis graim

pl

foli, PRoGRESsuM vero etiam viribus na-

j g

p gra

iurv, per gratiam tamen adjatir, adfcri-

bunt. -

| CbOL) !

netitil"

Pelagiaui homi

nem in converfione fui conci-

It rg

piunt ut fanum ;

Semipelagiani, ut egrotum d»* fau-

cium; Synergifla ,

ut femimortuum : noftrze autem

3tümn ^

ecclefize doctrina

fincera hominem convertendum

cis: "

(j

jns t

ut plaue morsuum duce Scriptura confiderat, Lph.

.2, Iu*

aCJ

?rtfm' !

"]

]*dOu q

j)

LOCUS

1

jis

V 4

312

($364.365) — XVIII. de Prnitentis

LOCUS XVIII

Th

q-uih'tr

DE POENITENTIA,

f

tiüm

ET EIUS PR!MAR];A,PARTE- FIDE.

d, &

oftend

quid R

Pa,;'n'ïfen-

$ 364. Vidimus, Converfionem peragi

poiüt.

tiz fignifi- a Deo, efficaci gratize ejus operatione; &

cüí' di- confiftere in averíione a peccato, & incli-

j;

oerf y

natione animi in Deum.

Jonio

Jam aéctioni Dei

10 Yj

hominem convertentis refpondet in homine

effe&tus , ut pofita averfione a peccato Pz-

Doq

nitentia, pofita inclinatione animi in Deum

Ib 3"[

Fides exfiftat.

hts 5

Ubi ante omnía notandum , Penirenriam ín Scri-

lr

Vrl

azritionem , lig

ptura interdum a fide diftingui, ita ut folam cou-

la w

ificatu ffri&iore , notet, Marc. T, x5.

&c fter

Act. 20, 21. Hebr. 6, 1.

P?lerumque autem /aeriur

Tatur (

accipiturf, wr fünul eriaws Fidem iucludar; quod fit

Num

in illis dictis, quae Poenitentize tribuunt effectum

remiífionis peccatorum, gratiz, vitz, falutis,

fufcipie

non facta fidei mentione exprefía, Luc. 13, 3. 5.

, W

€. I5, 7- IO. €. 24, 47 A. 11, 1. €. 5, 31. Ezech.

Yi

X8.32. Marc. 6, 12.

lm.iale

din

Ila dici folet Pcenitentía parzialiter, hzc Pce-

Apül |

titentia roraliter fumta : accedens enim ad contri-

Dutar,

tionem Fides,

| poenitentiam faeis integram , veram,

Doni

fe

ac falutarem..

13

$ 365. PoEN1TENTIA 2f alfur a Deo

p

-»Dg?mïtib ^

vivide excifatus im homime, quo peccata agno-

incujy

J'it, dolet, deteflatur, &f gratiam. Dei Chrifli

&

everito pariam defiderat, ampleGütur , fibique

Quf

—.vapplz'aat.-

5' 70

| tila

313

Tlla poenitentide &otio, per quam nihil aliud re-

quiritur, quam ut homo z;z pofferum a peccando ab-

flineac & virtuti ftadeat, Deum hoe pacto propi-

tium & peccata condonantem bhabiturus, jejuna

DE,

eft, & multum a via falutis, quee in Scriptura

oftenditur , aberrat.

Sed luculentum fpecimen eft,.

quid Ratio fibi fidens in falutis negotio videat ac

x

Pofüt..

v; U

inc

$. 366. Ponitentia eft quidem ACTUS Ciufa cffi-

hominis: fed « Deo vivide EXCITATUS;ciens;

i Del

yiüe

non viribus. hominis naturalibus, fíed a

Deo convertente datis productus, 1Reg.

to I

18:37. ]er. 3 18. x9. Ezech. 36, 25. 26.

Dan

A&. 5. 31. 2 Tim.2, 25.

Ín efficiendo poenitentiw aCtu adhibet Deus

J &t«

Ferbum 4» Legis &* Evangeli 2 Cor. 3, 7 feq.

m a

lia snimum propria juftitia confifüm: humiliat ,

C Il 15'

ac fecurum. e fecuritate fua excitat, & fic ope-

Atf

gatur Conrririoem , Rom. 3, 20. c. 7, 7.

Hoc ani-

) /

munmr ad promiffiones gratiw€ defiderandas &

äü()ü j

fu.

fufcipiendas inclinat, & [ic fidem gignit , Rom-

flyti,

30, I4— 17

Hine rect

e flatuuntur due Poenitentize parrer ef-

5

enriales ,, Contritio d?? Fides.. Marc. 1, 15. ACt. 20, 2r..

Y

gt

Íd in publica doCtrina receptum. ( 4ug. Conf. art, 12«

Apol, 165. 168.) , neque caufa fufficiens eft, quare

a

mutari debeat: maxime cum hoc ipfüm. exempla

onttt

poenitentize fcripturaria confirment..

vert

$ 367. CoxTR1iTIo eít anim dolor de Comtritioe

geccatis commiffis, ex lege €7. fenfu irig diving ms defini-

« D

105

sneu[fus ,. cum feria: deteflatione €7' odie pectati ,

f agrw*

l

€9 cum fpirituali mutatione animi circa vitam €*

T.

u

aute aciam €7 agendam i poflerum. Pfalm. 51,

j

5.7. 18- ÀA&. 2,33. Jet- 3 13- €. 14 20.

V5

Rom.

f

314

($ 367—3069) | XVIIL. de Pauitentia

(

Rom.3,20. c.7, 7. 8. Thren. 3, 39. 40.

41. 42. Mich. 7,9. Nahum , 6.

gui;

Q, l-

Dolor. de peccatis omnino ex lege eft, fed fide

T2f

ex evangelio accedente fit falutaris, ut fit zri/fi-

10 du

zia fecundum. Deum, 2 Cor. 7, 9. 10o.

]ta & odium

ac dereffatio peccatà ex agnita per legem fceditate

a/('fia k

& confequentibus amarulentiffimis peccati oriturz

53

fed oritur etiam ex verecuudia erga. SanCtitatem,

fo] /rü

Juftitiam, Beneficentiam. Dei, & ex pudore ob

difformitatem a Voluntate Dei , tanquam - benigni

d d

Patris; Jer. 31,19. Dan. 9, 7. . hoc.autem , quod

homo Deum ut Patrem benignum intuetur, ex

pipot

evangelio eft.

:

t pie v

indolergaf-.. $ 368- Contritio non eft a&iva , fed pat-

h M.

jva ;

fiva: eft enim dolor, excitatus:a Deo; Jer.

Hoc

&X con

233 29.. €, 31, 19. ]oh. 16, 8, 2Sam. 24, 10.

ex fid

Verfün

Pfalm. 51, 19. & 6, 3. A&t. 2, 37. eft opus

Spiritus Sancti, meutiquam vero ex liberi arbie

Bropte

trii viribus groficiftitur , 2 Cor, 7, 10. (add.

s

E

$ 355)

tihil m

Non ergo ea de caufa requiritur, ut per illam

Tüft C

peccata noftra velut luamus, vel expiemus: fed

eft pars oRDINIS, quem Deus in hominibus con-

T

- vertendis obfervat,

g

£Onj[g£-

$ 369. Ad poenitentiam quoque pertinet

qlæï/l.f *

ho"Pfïale

confeffio peccatorum , quse ex coatritione

Wgug

a.) confef-

J s.

vera ultro confequitur, ac primario Deo

facienda eft; 1 Joh.1, 8 9. Jer.3, 13. Prov.

f

28, 13. Pfalm. 32, 3. 4. 5.

Aliquando' & coram hominibus facienda , nem-

Ff

peubi 4) honoris divini, 4) offenfze, aut c) pec-

catoris conícientize reCtius edocendz, intereft.

LOI

I.Tim. I,

12—16. Jac. 5, 16. Matth. 5, 24. c. 3. 0

coll. Luc,

3, 10—14.

Vanita

:^ Con-

XVIII. de Penitentia

($ 360—37D

215

r

Corffequüntur alia quoque moerentis . animi fi-

gna: 4) jejunium; gemitus; lacryme; pudor. joel

2,12—17. ]on.3, 5. Nehem. g, t. A& 9, 9. Matth.

d file

ILarno26.75. Luc.;84,13..6€: 234 &

reffitu-

trill-

zio damni, Luc. 19, 8. Ezech. 33, 14. 15.

r

-

li

| c) ab-

'olzïio Jcandali , ACt. 19, 19. 2 Cor. 2, 6.

viitate

E

$ 370 NovA OBEDIENTIA;, nonpatS, Eyzgris.

tatem,

fed fru&ur five effe&us formalir Poenitentize pamiten-

bre oþ

enignt

eft, & in ferio, conftanti & EFFrcAcr /iz, IVova

, quo

.

bedien-

W.

1

propofito ac ftudio, a peccatis abftinendi

Í

& pie vivendi, conüítit, Matth. 3, 8 L.

adpi

T 4T:

Hoc propofitum non peccandi, prout eft a&us ,

ex contritione ; prout Pabiruelis a peccatis aver/ro,

.l,, 1o

ex fide eft, x Joh.3,9. 10:: & ad owwra in uni-

verfum

eccata, owwEMque Dei Volün'gate-m,

prqpter eum facien-dam, pertinet,

(

$ 371. Sincerze hujus Loci do&rin 9) mtirefis,

nihil magis adverfatur, quam frigidi illo-

j lHä t

rum conceptus, qui pzuilemtiam tantum

us ln

confiftere putant iv ceffatioue a peccatis in ocu-

s oD

los magis incurrentibus, £? qualicumgue vita

yrit

honeflate: quem perniciofifimum errorem

jitioe

vulgus chriftianorum folo nomine talium

T De

communiter tener, & pum vana ac-emoriua

fíidei in. Chriffum opimioue conjungit. ) So-

3 Pro

cinifmus ac. Naturalifmus eundem errorem ,

fed comtum atque ornatum, tenent: re-

d7

j

ll

movent nempe falfun ilam /fduciam, cujus

j

lhfg[f

j

vanitatem ipfa Ratio fana videt»; ceterum

fime

(of

316

($ 370

XQTHI. de Prnitentia

( fime contritione, quam fupervacuam (gene-

5 j

rofos animos minime decentem) habent;

d

!

ac fine fide im Chriflum Mediatorem , ex re&e

fattis & virtutum ftudio, con/tientim. pacatz

Afmen

obtinende [pem , fibi aliisque faciunt ; c) quo

a hu

majorem fententia fpeciem habeat fere pe-

gnitig

mitentiz , in fine vitze demum attve, /pem

I;zïo

lo f

gratie ac falutis omnem aut proríus dene-

fetminati

gan!, aut valde dubiam reddunt.

O0 u

achdt,

Ea docendi forma, quze peenitentiam in tribus

illis aCibus ponit, Conrritione, Coufefione, Satisfa-

Vriptura

£lione , ex veteris ecclefize difciplina circa lapfos orta

Qtetn

eít: fed a /fcbolafficis variis erroribus deformata

A& 16

fuit, qui confundebant pemitentiam intertam . co-

[ inm

quiyis

ram Deo agendam, cum peuitenrzia externa ad ece

clefize forum fpeCtante; per Cafuiflas autem, inpri-

$00 -

mis quoad farisfattiones & indulgeutias , multo ma-

1 fide f

gis depravata: quorum graves a£ufus, in ipfa Ec-

lür j dEb

clefia Romana meliori parti femper difplicuerunt.

Ti

Inter noftrates Jites domeflice füb finem Seculi

fuperioris circa Locum hunc agitatz, plerzeque

nj ,

ex iuücommode didis natz íunt, quae fuis aucto-

ribus relinquenda effe, fapiens quisque pacem ec-

lx n

clefiz: amans exiftimabit.

Nuperz concertatio-

Jl

nes de ]u&a petitenziali, ac de valore illius, parum

negotit faceffent, Ífi pacem zeque ac veritatem

b as

confeCtantes zec cirra, nec ultra id quod Scripiuva

COL 2, [/

docez, duci nos .patiamur.

Fuere, qui Coufeff/onem , que in cclefía noffra an-

hu E

ze $. Cene ufum fi, obrogari optarunt.

Verum

non modo Ííine incommodo ecclefize , fed potius

Atf

magno cum fructu retineri poteft, fi obferventur,

inchban

quz? ÁUGUSTANA CONFESSIO arrzic. Xl, ac porro

p.24 lin.4 & 27 lin. 2fgq. monet, & Miniftri

pote.

ecclefix: periculofis abufibus dextram iníformatio-

atth,

ngm publice privatimque opponant.

Etiam

DE

XVIII, de Fide

($ 372 32

317

DE FIDE.

gene

$ 372. Altera Poenitentize pars F1DES g;j,

1bent;

te(de

eft, mediun ilud in oconomia falutis

gumtæ

Amzrx0v, liberrime ac fapientiffime a DEo

ad hunc ufum organicum, & applicationem

)qu

gratie ac falutir , determinatum , 1 Cor,

p

I, 2T.

, n

Tdeo fides ju/fifica ,

fülvifica appellatur; quze de-

1 deti

terminatio fidem

eueraletn ,

omne verbum

el,

us docuit ampleCtentem , non

omnia quz Chri

Frequens & conftans

jn ts

excludit, fed fuppomit.

ac SoOLOS, fa-

Scripturze do

&rina eft, illos omues ,.

dnje

lutem confequi, 4

j credunt , Joh. 3, 36. c. 20, 31.

üunc

,P]ä: onta

A&. 16, 31. Rom. z, 16. 1]

oh. 5, 11. 12. 13.

oformitd

ut a&us defcribitur; nunc ut Pabitur ,

qui fubinde,

r qQ.

quavis occafione dat

a, in aCtus erumpit, Gal.

y i&

25

20. Dicitur fides fü

bjetliva , QUA creditur ; &

five doctrina fidei, Quug credi-

m, i*

à fide objecliva ,

ulto n*

tur, debet diftingui.

| ipfä (

Fiprs hoc fubje&iva eft fiducia faperna- Definitio ;

jcuertl

; n

iuralis , im promi[fomibus divinis, a€ SPECIA-

Jereque

$ ao

TIM inmerito Chrifü, quem uT SUUM c0W-

acm

gleBitur , pofta. Rom. 4,24.25- € $» 25. 26.

"m szm

$ 373. Deus Unitrinus fidem producit ; Caufa eff-

y'efifüïem

Col. 2, 12. Joh. 6, 29. 44- Eph. 2,8, Phil. &iens;

$p

2 Cor.

I, 2"9- Hebr. 12, 2.

1 Cor. 12, 3.

noä (( I

Verun

4,135 €7 quidem folus, quia homo nihil ad

. poti

inchoandam & efficiendam fidem cooperari

fervenïlïfr

r

& Mm':&'l

Matth. 16, 17.

o^

— Etiam in progreffu

.

vite fpiritualis, confervatio

ce pendet à Deo Joh. 15,

& augmeurum fidei uni

4— &

»

318

($373—3760 . XVIIL de F

4—8. 2 Theff. z, t1. x Pet. r, 5. Luc.17, $. Acrus

tur v

tamen fidei, qui fubinde ex fide babituali fub gra-

tia cooperanre tiunt, eriam bomimi regeniro adícri-

funt o

buntur, 2 Cor. 4,13. Phil. 5, 12.

$10

lut.1,

Medium; — $ 374. Medium Fidei conferendz, cön-

fervandze , augendze, eft Pzrbum Dei, fpe-

Infent

U

od x

ciatim evangeliun; . Joh. 17; 20. Rom. r,

ä

a,

165 17. c. Io, 8.

1 Cor. 1, 21. 2Cor. 4,6;

T (

adeft /;/(f

& facramenta Gal. 3, 26 21. Tit. 3: 5. 1 Joh.

g

.5, 80

Wt F'c, d

Suppon

itur autem Vefbum auditum, lectum,

ditfummo

rite tractatum, Rom. ro, 17. Gal. 5, 2 feq. At 16,

14.15. & facramentorum legitimus ufus & praxis

Gal. 3, 27.

Hinc Fides donum quidem Deti eft,

fed ita, ut reCtius HABITUS ACQUISITUS dicatur,

,

bbl

J

quam nfafus.. Conf. S 23.

arfotoy

SubjeBum; - $ 375. In adultis ortum fidei antecedit

COf

peccatorum agnitio, dolor, ac deteftatio.

diyy M

Etenim ut-fides exfiftat, ipfa rei natura

Á fj

requirit animurm. poenitentem. Matth. g, 12

lln

egrotantibus, Chrifftus medicus operam dare vult ;

f tréda

CUf i [

c. 11, 28 /aborantes £? onuflos ad fe vocat; C. 5,

Nür rj

- 4. 6 pauperes Spiritu, Iugenter, juflitiam efu-

Qd i

Ui

rientes beatitatis. promif/one compellat.

1 &tl

Add. quze obfervari poffunt in Hishiía Efa. 38. 17 ;

CU

itent

auditoribut Petri ACt. 2,

A&ct. 16, 29. 34.

37—41; .cujiqde carceris

Wt (

Quoniam fes oritur in animo contrito, fubje-

mm, W

Cum fidei, five vERE CREDENS, effe non poteft ,

155 1

Uonm

wifí vegenitus Q? comverfus, x Joh.5,1. Jac.2, 17-

74 t

1 Joh.2, 4. 11. €. 3, 9. 10 AGt. 15, 9.

d

ütm Q

etiam In-

tis & f

h

$ 376. Per Baptifmum Fides produci-

fantes ;

tur etiom in infantibus; nam diferte dicun-

WmI

tur

XVIII. de Fide (5 316.371)

319

Àcws

tur credere , Matth. 18, 6. Marc. 9 425; &

bgn

adferi

funt operatiohum gratie capaces, Pfalm.

8, 3 coll. Matth. 21, 16. Marc. 10, 14. 15.

Cofle

Luc. 1, 15. 41:44.

h-

Infantes per baptifmuin fiunt fäh&i & faivi;

quod non fit nifi aCtione & operatione Spiritus

'K(mx X)

ancüi, meritum Chrifti illis applicante, ut Chri-

Ítum & in eo falutem ac

ci

iant.

Quod cum fit,

uY

adeft fides iu 2ifantibus : paffiea potius, quam aci-

jj

1Joh

va; in eo a fide agulrorum divería, quod non , ut

in his, eft aCtus reflexur:

phum,

quod quidem difcrimeu

A&-169

tantummodo acci4e7;:ale eft.

y pruvs

$ 377. Formalis fidei aBius eft FX DUCIA, Forma;

Dei i !

dicits

Eph. 3, 12 in Chriflo habemus zrappnoiay , li-

bertatem loguendi, €7 acceffum im zrezorSiou ,

nteud

coufidentia, per fidem ipfus; Matth. 9, 2 i -

ceftato

dens Jefus fidem illorum, dicit

! garalytico , Cot

patura

fide ffihi,

(. 51

Idem intelligitur (1) ex ipfis formulis Scriptu-

r , credere xx DEUM, 1N CnisTUM; fignificant

r

enim is Deo, i Chriffo fiduciam ponere. (2) Jube-

cm; CI 5,

mur credere x EvaxgGEL1iUM Marc. rz, 15; id

quod non tantum f[ignifcat, affenrri doctrinze

i J

Chrifti; & mandatis ejus obfequi : fed , boza. falutis

in éyangelio promiffa intimo cum defiderio &

if

acquieícentia, tanquam ad nos pertinentia, AM--

vfa( 38* 17 ',

PLECTI.

(3) hoc. idem docent exempla creden-

j r

tium, quorum íÍides laudatur, Matth. g, g. 9.

€. 15 22. 25, Rom. 4, 17—21.

t0: fie

Quoniam autem ad fiduciam, tanquam pfæfzfp— Purtes |

um p

ofita. neceffaria , requiruntur notitia & afienfus

il

Om. IO0, 145 'conftitui folent zres fidei juftifican-

fidei ;

tis & falvantis a&us feu partes: MNoriria atque af-

T.

feufus in Intelig&u; & in Voluntate Fiducia,

j i

$ 378

ul

($ 375.380) — XVIII. de Fide

320

ebtin

Notitia,

— $ 318. Nor1T1A eft cognitio jolida, vi-

abiilims va, diflin&a, credendorum de Deo £ Chriflo ,

10

151

de gratia Dei, de remiffione peccatorum, de fa-

Definitio ;

lute propter Chriffun; a Spiritu Santio, gratia

Atb

f ndam

ipfius. illuminante , qroducia,

Áriptos

Gt, en)

Fidem involvere notitiam, probatur ex eo;

Jliferiy

&tUfe j

quod fides defcribitur per evrezw ac vórow;

dd

Col. 2,2. c. 1 9. 2Pet. 1, 5 coll. 8; Hebr

'

Cmro,

I1,3.

03 9

Sunt & alia pro hac thefi argumenta. ) no-

4! 12.

titize iidem effe&us adícribuntur, qui fidei ipfi Efa.

11. Joh. 17, 3. c. $, 32. Luc. r,77. 1 Tim.2, 4.

$a

?h

titia s

ccum fide ar&to zexs conjungitur, 2 Tim. x, 12.

l. 3,8. x Cor. z, 4- 5. 1 Joh. 5,20. 5) cognitio

ir, q

Eph. 4

13. Joh. 6,40. 69. Unde & c) uen inrdli-

ere , caufa eft incredulitatis Matth.

13, 39, & in-

£üitio ;

credulitas dicitur jguorauria A€t. 17, 30. add. 2 'Tim,

- Qul

53, 7 coll. 8.

1t àljenpg

Objetium;

$ 3179- Obj-eäïum notitig eft Deus in Chrifío

Itit

mobis r£conciliatus ; .ad.egque CIRCA CHRI-

[l Üj

h5 Jg

sTrUuM, falutis caufam principem, occue

lt

i

$3

m Oi |

patur, Joh. 17, 3. 1 Cor. 2,2. 2 Cor. 5, 18

dl/fl' Pm

Eph. 1; 18. 19. €. 3, 18. 19. 1 Joh. 5»20.

Pro füb.ï

Indoles

"Unde non füperficiaria, non mere hiftorica effe

Pj

"I6 qui

debet, fed viva ac folida: ita ut Chriftus tanquam

h

ViUa ;

Bouum , & quidem prafeus, ac uoffrum, & ut canfá

Smüe, üüe

omnuium aliorum Bonorum , €eX PROMISSIONE divina

lntet h

cognofcatur, Phil.3.8.9.10. Specialiora occur-

CIej

h

rent in Loco de evangelio.

Allent

W

Pa

! $ 38o. Hsec notitia non vi aut induftria

naturali, per folam ingenii applicationem,

t hd

bitata "

fed ex fupernaturali operatione Spiritua SauBli ,

obti-

7

S(VIIL deFide — (S 380—382)

3a1

d(l ) Dï-

obtinetur; atque adeo iudolis /piritualir eft ,

irih,

1Cor.2,12. 2Cor.456. 1 Joh. 5,20. Mattþ-.

"

df

16, 17.

*

Adeoque vel hoc nomine cadit hypothefis quo.

, p

fundam de fide marurali, qua gentiles falventur,

Scriptura de fide, qua falvemur, conftanter do-

cet, eam non verfari generaliter tantum circa

p

Mifericordiam Dei, (quam etiam Ratio, quamdiu

fecure vivit, utcunque agnofcere videri vult &

iC O0

laudibus celebrat): fed circa mifericordiam xw

:) HEbII

CunrsTO, intercedente propitiatione mediatoria,

, Om- 3, 24. 25' 2

/C'or-. 5, 18 1 Cor. 5, 1. jACL.

, Q

$ 381. Porro & illud requiritur, ut no; Jndolesex-

LT 44

titia haec explicita fit, qua diffine cognofcan- plititas

) ægmno

Tim. h n'

fur, quc credenda funt: implicita enim co«

TA

Lt

gnitio plane non eft cognitio.

I

Tin

T

Quiliber SUA fide vivit Rom. r, 17, non ea, qu&

in alienam fidem refolvitur.

Preeterea eredentibus

injungitur fersrimtum. Joh. 5, 39.. ACt. 17, 115 ex-

a C

plorazio x Joh. 4, 1. 1 Thefl. 5, 213 cautio Matth.

$155 Joh. 10, 4. 55 facultas rarziomem reddendi

h CHU'

IPet. 3, 155 zra&ario verbi Píalm. t, 2 & quidem

f d

in omni fapieutia Col.3, 16* quze officia ad omnes

fideles pertinent Col. 1, 28. 1 Cor. 15, 34.

Cof. 5, Ig'

Pro fübjeCtorum diverfitate, notitia fidelium Gradus.

1'5,200

habere quidem poteft diverfos ámADUs: tum am-

iftori di

pliudinis, quoad Íípecialiora; tum profundizatis ,

]s p

porn

uoad doctrinarum falutarium rationes, nexum

Y

u

inter fe, & confequentia, etiam remotiora: fuf-

j

É ii

Jiciens tamen eo usque in omnibus effe debet, ut

lhOïa

gut

affenfu?, & ex affeníu fiducia gigni poffit.

$ 382. AssENsvus (alter Fidei a&us) Zffnfus ,

jj

it mdM

eft judicium certum ac firmum de veritate. vidu ubi illius

bilaía eorum, qug de. Chrifo, gratia, falute, Definitio;

TU

X

tefl?-

gbtl'

($ 382. 383)

322

XVTII, de Fide

c'eferi,rqz-ze £0. jjye:&ïaaziibus, divinifus paï&faäa

l

fünt, mitens Drei teffatitis auäïoritaü atgue 517[.

1 ls f

catia im l'erbo divino.

gif/fyu

Eum ad Fidem pertinere, ex eo patet, quod

dhtli

paffim Scriptura de fide ut affeufa loquitur; Act.

E qu

$,37. Joh. 20, 31. c. 3, 33. €. 17 8. 1 Joh. 5,6. 9.

obie&um

Eft quidem in omni fide affenfus geueralts , quo

T

credimus, Scripturam vere efle a Deo 1 Theff.

generale,

2,13. AC 24,14. c. 26,22. adeoque & docCtrinas,

o

clare & perfpicue in Scriptura propofitas, fpecia-

tim promiffiones de univerfali merito Chrifti, ae

ii

de falute per fidem in Chriftum obtinenda, efíe

tini di

infallibiliter veras, 1 Theff. r, 5. 6. Hebr. 1t, 1.

$15 ]

i Tim.1, 15.. Luc. 1. t.

Sed ut falutaris fit, requiritur etiam ASSENSUS

Hiebr,

fpeciale ,

sPECIALIS, in applicatione confiftens, qua credens

'3) 2!1

certo flazuit , promiffiones AD YPSUM 1N INDIVIDUO

pertinere , idquel zanquam maxime oprabile 1010 animo

X

approbar, Joh. 20,28. 31. €. 3, 14. 15. Hiob 19, 25.

fldel Í

. GaLb 2$120. L

21

c. 8,32, 1 lim, 1, 15.

uc. I, 38. .Rom-. 4, 2T»

UE

N Otltla »

E 8!5[

;ïna'ole.r /jyi; $ 383 Hic affeufus, Parïter "

2j2

ritualis,

Matth. 1

indolis fpiritualis eff: ex gratiofa operatione

10.10,

P

Spiritus San&i per Verbum, fub ufuü hujus

legitimo, ortus, a qua etiam ipfa fidei ctf«

Crplie

fl ü (g

LE

tifudo pendet, 1 Theff. 1, 5. 6. 1 Cor. 2; 4 5—

!iyy,

Ad

)

€. 1, 6. Eph. r, 13: 19. €C.4, 30*

lh

Datur aliqua certizdo affenfus, qus ex argu-

Chïlftl

eertitudo

divina,

qnentis, per rariocitia , inpri

mis apud perfpicacio-

verum cum ea no5n

Mu

bu

'fes & eruditos, obtinetur:

b

1'5(

confundi debet cerritudo divina ex teftimonio Spi*

Hm[:

ritus Sané&ti.

Hc non habetur ex tmero ratioci-

Terf

nio, fed eft,magis appreben[io fünplex , five judi-

QUderi

ciumintuitivum : unde fides a theologis non !em-

QU i

per 4

[

à a

dicitur. Conf. $ 40.

ifcurfiva , fed potius fanplicirer appfeb:ggfva effe

eïenda

. $384

XVII. de Fide

($ 584)

525

tirf

ffai

$ 384. Fripvcra (tertius, isque forma- p;u;is,

V

lis fidei actus) eft arquizftentia. in. Chrifto quid ;

ejusque anerito , tit caufà coufeguenda apud Deum

gratie, remiffonis peccatorum , vite eterug ,

, Quod

v At

€7 quorumvis beneficiorum, quibus mobis opus eff,

IJM

77 AU

lf

Fiduciam includi in Fide, immo ejus fídei

1 Theï

oCtripas,

FonMAM effe, probatur ex frequentibus forma;

A (Qecïa'-

illis diétis Scripturze, quae fidem diferte fidite

nolt, d

wb d

ciam dicunt. Rom. 8, 38. $ Cor. 4; L Eph»

dr I b

3:12. Matth.9, 2. Col.2,2. Rom.4,20.2t.

ASSENSUS

Hebr. 10, 22. 55. €. 3. 6. €. 4 16.. 1 Joh.

"Tou)

8»21. €. 4, 17. Pfalm. 2, 12. Efa. 5o, ro.

xproo

Idem etism patet 4) ex iis diCtis, quze aCtum

PT

ob I Ó

fidei formalem in rereprione Chrifti ponunt, Joh.

IOm. 4, 2[$

2,12. 16. Col2,6. 1 Tim. 1 r5.. Hebr. 6, 18.

£) ex credentium exemplis .Matth. 9, 2. 21. 22

€.8. 5feq. c. 15, 22 feqg. Rom. 4, 20. Hebr. 1r,

24—27. c) ex oppofita fidei di/fidemria d»?* meru ,

: Notïffä)

Matth. v4, 31. Marc.

59 36* Jac"- I 6'- : Roïlj*- 4', 18-

19.20. Conf. $ 3577.

yli W

Preclare aExEsIN fducke huj

us theologi illi fifnziz

U

explicant, qui duce Scriptura oftendunt, ex no-

1

Jl

Á

jj "

tiua atque affenfu oriri operante Spiritu S. defrde-

genefis s

vium, Num«er, 8.9 coll. Joh. 3, 14. 15. Pfalm. 34 6.

j ?

ACt. 3, 4. 5.. Luc. 18, 13.. Pfalm. 63, 2.3. & 25, I..

M a:tth*a I'5*, 6. IC *

,205; ex deliderio apprebenfionem

[4

pH

AU.

ex aïgU

Chriftüi, Joh.2o, 2

25

fiducialem acceffum Eph. 3, 12

& acquiefcentiam, Plalm. 71,5. 6. & 63, 9. & 57, 2.

erly

Phil. 5, 9.

a n

Hinc intelligitur fundamentum diftinCtionis in- fidüria

(*

imon

PC

ter fiduciam fupplicem , quze bona falutis exí

pe&tat, fipnfex ,

;ero !

quzerit, precibus petit; & fiduciam azriump.

bantem,

ht

quze in lzta fruitione bonorum falutis confiftit.

iriume

p

lem

g

j

gie

llla ad fidem dire&tam , hzec ad reflexam potius re- IAnr.

ferenda.

DPI d'(

X $

1

;373'85»

j

324

($ 385.386) /XVIII. de Eds

Edei efe. . S 385- ErrEcTus Frpz: funt ) ja-

Mi ;

&ur tri-

J'ificatio Rom. 5, 15 b) fan&ificatio &&. 26, 185

U.

Obedier

pkx;

& c) falvatio Joh. 20, 31.

fl

Cum fides dicitur juffificare; won fpeCtatur a£-

folute, ut eft aCtus vel habitus, fed RE&LATIVE &

qundo

complexe cum íuo objecto, quod apprehendit ac

Qperat

tenet, Chrifto nempe ac merito ejus; Phil, 3,

Onfequ

9. I2. Efa. 45, 24. 2 Pet. z, 1.

be 1/20 !

Unde & paffrve di-

Con

citur juftificare, Juftitiam Chrifti recipiendo.

tamemþ

Verum refpetiu fauctificationis efficienter (e habet,

enper

Gal. 5,6. ACt. 15, 9. 2Pet. 1, 3. 4. Eph. 3, 17.

QU2 fie

1Joh.5,4. Hebr. 11, 33. ldem enim Spiritus S.

YEX m

ui fidem dedit, etiam ad bona opera impellit,

fanCctimoniam efficere incipit.

Cogitare non

Q

licet hominem, qui folatium fidei in Chriftum

fentiat, & non ftatim Deum & Chriftum amare

E

incipiat, Luc. 7, 42.43 ejusque mandatis o/zempe-

m: Rl

ret X Joh. 2,3. 4.

débet

'716:;611,! ür-

$ 386. Ubicunque ergo ef? vera Fides, ibi

MT

Eïwimm

Toym

eum Bonis

certiffime fquuntur BONA OPERA: tum in-

terna, gratus erga Deum & Chri(tum Red-

T

Confejey

Operilïu:;

emtorem animus, amor Dei & proximi,

Vetitaty.

Qniam

(pes viva & rel. Pfalm. 32, 1. 2 ; tum exter-

NeRE

"a, Si facultas, vires, tempus, occafio;

m

adíint, Gal. 5, 6.

ITlmI

DA

Adeoque abfentia Bonorüm Operum clüraé&ter

eft abfentis etiam fidei Jac. 2, 175 & cogitari vix

E.

poteft temporis intervallum, etiam minutiffimum,

uo Fides fit fine Amore.

lg ii

jalvo tamen

Sed tamen fídes efi aliquid ab amore diverfum ; n2i.

fs

diftrimime o»mor gignitur ex fide Gal.5, 6 & x Cor. 13, 13

àj

ab amore ;

diferte fides caritas & fpes diftinguuntur.

QUs

Multo minus dici poteft, Fidem effe obedienitiam

i

ab obedien-

mandatorum Dei. Nam diferte Fides ac Bona Ope-

Qffnj

iia;

ra (& quidem opera ipforum creaenzium ) inter fe

Dicta

"

diftinguuntur, Eph.2, g. 9. 10. 2 Pet. If 5.

j

Jefn.

"tde,

XVIII. de Fide

($ 386—388)

325

0)

Tefu , fides tua falvavit te Ma,tth. 9, 22. Marc. t10, 52.

6,18)

Luc. 7, 5o. c. 14, 19 pofita identitate fidei cum

Obedientia non poffunt ni(i coactiffime explicari.

Subtilior a genuina fidei notione devtario eft, & dodition&

r d-

quando confiftere dicitur in fui deditione,

uzx fe

TT

operationibus gratize convertentis & fzn&i

í

cantis

1

dit at

obfequiofe permittit; fides enim eft fides in Jefu

Phuo 31

Chriflo d* fanguine ejus, Rom. 3,25. Joh. 26, 3r.

i[n d-

Concedimus , uibil borum abe[fe a fide: fed fidem

li

tamen ipfam son conffituuur ; fed fuünt ejus fructus.

b .hahet.

Semper autem difcrimen manifeftum eft inter ea,

h, $T.

quz fidem enzeceduuz, aut fequuntur, ac inter r1-

títUs Y

DEM IPSAM: quorum consfufo praxin falutarem

inpdlts

non poteft non turbare ac impedire.

afe noil

ritom

$ 387. Fides gradus fuos ac viciffitudines ha- Fidei grae

ür amut

1772

bet, Rom. 14, 1. Pfalm. 3o, 7. 8;. poteft ac !5; -

crementa "

debet. cre/cere 1 Pet. 2, 2. 2 Theff. 1,3. Luc.

jin, i

17, 5. Eph.4,13; & poteft iteram minui,

maxime fi non exerceatur Luc. $, 25.,

turt lt

Immo fides poref? amizsi, per peccata contra amiffibili-

lm Red'

confcientiam ; per errores, negleCto officio quod

tas 5

veritati debetur, admiffos; & per mundi amorem:

yoit

quoniam, qui fe a Deo ac veritate prozeretice

avertit, non amplius admittit gratiofum Dei in-

.]m eXfEf-

al

fluxum, Ííine quo fides fubfiftere non poteft;

x Tim. 5, 19. c. 4, 1. c. 5, 8. C. 67 10., 2 Pet. 2, 20.

€. 3, 17. Rom. 8, 13. Luc. 8, 13. Hebr. 10, 26. 29. 38.

char;i&?ï

pitati Vr

$ 388. Datur fides mere hifforita, huypocri- Fidos hiffo.

o

lita: id patet ex 1 Tim.1,5, ubi mentio fit rica, hypo«

fidei derozgifra.

Nempe fieri poteft, ut ''i/ica ;

erümïw

Cot. !

j

quis habeat a) credendorum & notitiam &

tür

í OM(M

a[fenfum , Rom. 2, 17. 18« 19. 20. Jac. 25 19

.

AG. 26,28. Marc. 6,20. €. 12» 36, . P) eo-

BonAOPe

m[eï

in)

u

rundem fpeciofam edat confeffonem , Matth.

I, D ' t'm

X 5

7, 210

326

(f 388.389)

XVIII. de Fido ;

]

dul

7»21. 22. 233 .€) fiduciam auxilii div-inï in

firun

rebus terrenis, Luc. 17, 13. 18. 1 Cor. 13 2.

[

ia

l

d) immo fiduciam quoque gratiz ac falu-

(j !

tis, Matth. 3; 9. 1o. Joh. 8, 41. Luc.13;

If

24—26. & tamen opinione fua fallatur

E 's'f!

d

qua f

Apoc. 3, 17.

Chïiiïo

Quoniam enim talis fides otiofa ac tepida eft ,

Til

a Pet. 1,8. 9. Rom. 2,21.22.23 eaque folvit ac fe-

6p

jungit, quse indiffolubili nexu. cum vera fide

tittox

conjunCta funt, penirenziam d [auctimoniam (S 375.

Titi del

386) , omnis illa fiducia eft vana perfuafio, Matth,

erta f

P

7. 21. 22.. Jac.

3. 14 , aC orzta fides , Jac. g,xïy.,zö.-

Qem d

Apoc. 3, 1.

28—-39

Corolla-.

$ 389. Diligenti ergo öpus eft explora-

71

$4

rium pra«

tione, «f certi ff

&cun,

»us de Jïaäe.' mofra, 2 Cor.

Mi)ïm

13» 5. rPet.z, 7.

id.ut obtineamus, néce(fe eít:

(r) ut Eanjäii

blicæ. (

?obis. fimus internarum.-;noftrarum aCtionum

Cotmmy

paflionum , in quibus . feufus fidei fpecialis exfifüit,

tüm ]

Rom. t0, 9. 10.. A. 8, 37.. Gal. 2, 20.

ui

(2). Ut attendamns ad. charatteres fidei, tum q

intel]ig

eam. antecedutuz

(S 375). tum qui eam fequumzur

(S 3806).

i 'm (

(3) U

t continuo vigeat exercitium fidei : þaftin:i?

Cüpif

interuumin certatnine quotidiano 1 Tim. 6, 125 par-

«4, Q

tim exteruum, in profeffione fidei noftree coram

$undo, tum ore, tum opere faCta, 2 'Tim. T, 12. €. 2,

I-—13. Rom.ro, 9. 10. t Det. , 15. 1 joh, $. 4 5-

t

Ín his enim omnibus exferit f& teftimonium Spi-

Jülfe

ritus Sancü (S 383) » 2 Cor. 4, 13.

.

Apud . tentatos przecipua folatia peti

poiï'uhi ex

Wltm ]

gratia & promiffione gratiw€ univerfali, Joh..3;

lg etms

15—18. Rom. 11, 32. 2Pet. 3, 9; & ex monitis

fidem

2ad afflictos directis, Matth. xr, 28. Efa. 49; 14-

X5. 16. c. 50, 10. ut verum fidei objeCium anitno pro-

fidei |

pofitum. maneat ( $370.382); hoc enim retento

!ucta illa interna cum (dubitatione, non eft incre-

(i]

Q

uli-

1

327

XVILdeFide — ( 389-3995

dulitatis, fed potius fidei, etiamnum preefentis »

ini

fionum Hebr. 11, t, Rom. 4, 18. 1

Joh. $p —De

folarii & fpiri-

] 13, Zl

ipía enim fide non ftatuendum ex

L); & externa Boua

; [ilu-

tualis gaudii sENSU (S 384Jcho

Opera negativum tantum prz

bent fidei characte-

rem , (S 386).

'JQCf 13)

n

à

Exercitium fidei locum habet in omni vitze ä&u:

via fides, qu:ze promiffionem grazie & faluris in

Chrifto apprehendit, eadem etiam omnes alias pro-

ii dl

mifones credentibus datas amplectitur, Matth.

viticle

6,31. 32. 1 Tim. 6, 17. Píalm. 71.5. 6. Hinc fidu-

rera i

cia auüxilii divini-in exrermis vitze cafibus, & ipfa

niti debet fde im Chriflum; per quam confcientia

($35

s latth,

certa fit, Deum effe placatum, eoque patienter

,Q,H'Q ]

opem divinam exfpeCat; 2 Cor. 1, 20. - Rom. $,

28-739*..

explüïa-

& 39o. Diffentiunt ab hàc noitra de fide 4nrithofis,

fülvifica do&rina, «) qui loco notionis bi-

: ?Cär-

blicze (ffducie ) malunt generaliorem illam

u ii

communem affumere, qua per fidem tan-

jonud -

r eXfthr

tum- affenfur affertir JDei vel. Chriffü prabitus

gn qM

intelligitur; hinc 5) aut negant, aut cere

l Muumur

te in docendo omitti volunt ea, qux tam

copiofe in Scriptura docentur de fide /pe-

ji, rP

UE p

ciali, Chrifum Salvatorem ex evangelio

cognitum fic refpiciente, ut in Eo ut caufa

InCo

Oh 5945

juftificationis ac falutis recumbat; 2).qui

yoroi j

fidem habent pro complexu :ofius obedien-

[e

o

fion

tie evangelice , formam atque e[fentialia , quze

Jl

IuR

fidem conftituunt, cum effe&ibus €7 figuis

a m

h

fidei (non fine periculo Chriffum amittendi

j

p/

Gal. 5, 4) confundentes; d) qui nofítram

Jl]mþJ

[gntO

(qe

X 4

de

i i duh

328

$ 390.391) XIX. de Juffificatione

de fide falvifica do&rinam J/udio virfutis

obeffe contendunt; sequius judicaturi, fi

qm!rta

t :

INTEGRAM cum doZrinis connexis, co-

lt

r

gnoícere dignarentur.

tim :

LOCUS er

Ad,.

DE JUSTIFICATIONE.

ficati

$ 39r. Converfionem ac Pnitentiam

A

Juffifica-

dionis

proxime fequitur peccatorum remiffio (ive

&ing

Juftificatio: Luc.24524.. AG. 3, 19. c. 5, 31.

hi,

jn,

€. 20, 18. Rom. 4,6. 7. cujus doctrinz ma-

xime fundamentalis ac centrum falutaris

Hoc

n

do&rinze eft Rom. 1, 16. 17.

i)

uj

Unde & fümmo ftudio incorrupta & pura fer-

Ob "

vari debet, Gal. 1, 7.8.9. c.5,5; fed & in praxi

A& i

minifteriali dextre ac fideliter proponi Jac. 3, 1. 2.

N

»

Defiüitios

JusTiricaTro eft agus Dei judicialir,

(CaE10f

elilegt

quo hominem peccatórem, dammationis reum,

thn

Jéd pamitentem. €7' credentem, ex mera gratia ,

Cf

4 lp

propter Chrifli meritum, a peccatore per. fídem

ut fuum apprehenfum , abfolvit, €7 peccatis con-

lVifye

Yi

donalis in gratiam receptum juftum declarat, eo

Slen

Wendu

Jfne, ut jus filiationis diving ac vite eterum ei

m& & lt

conferatur.

N

Tria maxime funt, ad quze in n-'ofione juftifica-

lor |

tionis przcipue attendendum: a) juftificare forenff

confuüetudine fignificat, a rearu abfolvere, & pro-

Rn

nunciare jufrum ;; fed &) proprer alieuam juffitiam ,

4gno

videlicet Chrifti; c) quae aliena juftitia commu-

nicatur nobLis per fídem.

1]of.

$ 392.

XIX. de Juflificatione

($ 392.393)

329

if

$ 392. Juflificatio: non . fignificat aBium quo Sionifica..

i;d

qualitas inherens. (habitus pie vivendi) pec- tus foreta

T

catori infunditur ; talis enim inhzefiva mu-// 2

tatio.animi fieri quidem debet, íed fit par-

tim ante Juftificationem, in Converfione

A. 26, 18, partim poft eam, in Sancti-

/á

ficatione Rom. 6,22: fid effí AcTUS FO«

RENSIS, qui condemnationi opponitur,

Pntfafm

& in mutatione ftatus' noftri externa, re«

j fve

lativa, per fententiam. judicialem. ab[olutoriam.

QS! l

fa&a, confifüt.

AO

Hoc prob

at, przeter confüerum in Scriptura ffeni-

ais

ficazum. . vocabuli juftficare ( Matth, 12, 37 &c..

2) avibenrica Chrifti & Apoftolorum zzerpreraria.

Joh. 3, 18. c; $, 24. Luc. 18; 14. Rom.. 5, 18. 19..

p d

A€. 10,43. c. 13 38. 395 &). oppofita juftificationi

jp pral

accufatio. & condemnatio Rom. 5, 16. 18. c. 8

"

A.

3. 24. Luc. 16, 15.. Gal. 3, 8. 10 . & c) ali jufti-

n

icaüonis crcumflantie, qu:e nonnifi forenfem fi-

gnificatum. admittunt, Rom. 3, ro. 19.. Job..5, 45

: riti,

1 Joh. 2, «.. Matth. 18, 23—27. Pfalm. 1

$».2o.

Confequenter Juftificatio & Sanétificatio 4i/fiu- D'iferimen

j gfütia,

&a fant beneficia 1 Cor. 1. 30.. €.. 6, 115

X. CUTIM

"

cura cavendum , se confundantur: nam & gloris,

a.San&lifi-.

divinz (ne Juftitize Dei detrahatur). & cextitudi-

Ca|0ne ;

ii

nis de noftra falute intereft.Rom. 4, 16. Sed zeque

jil, !

eavendum , ze fepareutur ,. de

»

quo. infra agendi lo-

€us erit $ 429..

Jernt l

$ 393. Iz, qui jufEficatur , eff homo. peccae SubjeGhusng

lor: huc usque impius, & reur coram Deo

Rom. 3, 19. 23. €. 4, 55 fed talem fe jam

al

i

.agnofcens, & pewitens Pfalm. 51, 3.— 6.

m

W.W )

1]oh. 1,8; gratiam Dei /uppliciter petens

Pfalm.

X 5

56

j

839

($.303—395) XIX. de jifüificatione —

Pfalm. 142,2. Luc. 18 13. Matth. 5, 3—6;

Q

dim])

& credeus in. Chriftum Rom. 3, 22..€.4» 5.

TU f

Phil. 3, 7. 9.

E

Quamvis ergo hoc. beneficium omnibus homi-

produ.

p

nibus à Chrifto acquifitum fit, & omnibus a Deo

offeratur Rom. 5, 18. 2 Cor. 5, 18. 19. nullis tamen

$99

acu obtingit nifi illis, qui vere convertuntur:

f

undeRegeneratio, Converfio, Poenitentia, ante-

j

V

cedere debent Juftificationem ; non quod illarum

que D

aliqua in hoc negotio caufalitas ac. meritum fit,

fed quoniam gratia & falus oblata nequit aCtu

n r

ipfius hominis effe, nifi homo paffus fit removeri

ac tolli mortem fpiritualem & (ecuritatem, ut his

Telfas

impedimentis remotis gratia ecceprerur., id quod

Cirf

fidei eft; fides autem exüiftere, nifi in animo pe-

aiteüte, non poteft $ 375.

j:gliiia

Jm,

Cf

-$ 394. DEUS sorvs efl, qui jujizjcat

princigae-

u

Rom. 8, 33. €ol. 3; 13. 1 Cor,6, 1x..

Íis;

Huc pertinet ille fingularis & foli. Scripturze

fropii

proprius loquendi modus, quo im evangelio vevelari

m

dicitur Jusrrrra Dxx Rom. x 17; uti etiam in

l

Pfalmis & Prophetis Juflirie Dei (pe hoc fenfü

; D

mentio fit, ut homines per eam auxilium & falu-

zem uaucifei dicantur; vid. e. g. Pfalm. 36, 7 &

gnitie

1, 14— 24 & 103, 17, Hof. 2, 19. 20. . Jüftitia in

m

üjusmodi dictis'eft 1pfa yraria Dei fantfe ac fapien-

tev fe exbibens.

Matth. 6, 33 dicitur juffitia regni

a

Dei, qua homo Dei 4ouo juftus fit

&

x juftus eft.

parte

2 Cor. 5,21 nos ipfi dieimur freri juffiria Dei, ha-

$e

Tj

bentes juftitiam a Deo nobis adjudicatam.

ipfumrn jufHficare hy pocritarum eft Luc. 16, 15. c.18,9.

t'm, l

€onf. 1Cor. 4,3. 4 & Phil.3, 9. ubi propria hominis

h

jnftiria ex lege Opponitur juffirie ex Deo per fidem in

Chrifum,

D

Caníà mo-

& 3::

ULL M«

$ 395. Juflificamur gratuita G RATIA Dve:

777

Clzrip

Ierna;

Kom. 3, 24 . ju/lificandi dwpedv, gratis

D

j z'ing:

&t

gratia,

ibid, -

lm

Quo-

331

XIX. de Suflifiatione ($ 395—390)

vä*öï

Quoniam gratia diferte per amorem. o* tmifericor-

diam Dei explicatur, & conftanter operibus & Oope-

C. 4) 50

rum meritis, bic plane exclufis, eppomzar; patet.

per gratiam hac in re me

n donum gratie in nobis

productum (uti 1 Cor. 15,

1o. Rom. 12, 6). fed.

: hotti«

m Dei favorem intelligi

debere,. Eph. 2; 4«

; a Deo

grgzmw.

s tamen

5' 8.' 9' Hebr' 4, Iöo Matth.-" 18,

P AE TE ACOC N

RUR

28 396.fN*onni£ï proptergChriï&um ejUS- externa ;

jj, atte

! illoram

que weritum:a. Deo juftificamur & in gra-

Utl ü»

tiam recipimur. Nam ]er.23.6 Jehova

ii a

enortl

Meffias 3'z/fitia nofira e||2 dicitux ; 1 Cor. 1, 30

v UA

i qu

Chriffus fa&tus ofl nobis jufiitia z 2, Cor.5.2 xfumm

nm p*

juffitia Dei . 3N CuR1STO; Rom. 3. 24 ju/ti-

ficamur. gratis, ipfius gmim:, ger redemtionem,

m/lif;a/,

quz. efl in,Chriffo fu, quem. gropofuit. Deus

propitiatorium. . Add. Rom.

: 5, 18. 19.. Eph.

criptue

jo r

1, 5. 6.

s

Neque

'lv-e-r.o i*dea

jufciücatïo, cïäfmit effe. gmfui;

etium !

£a5 nam d procuratio ,

d»* acceptario aliene juflitia s.

hoc 8

f J

ta ferenda. eft..

; tll

gratize. Dei gratuitze accep

FEV

)5 i

ufb

.. $.397. Uti.evangelium eft medium, . quod'* Biedium ^ 5

ex parte Dei offert hauc. juftitiam : ita ex Fides;

u j

fjj n

parte. hominis. Fides eff, medium, pet quod |

jfrus g

^

gqneritum Chrifti, & piraptex illud ];;fg?ciü,cæ

Dei, ]i

Jj

n

tio, nobis. applicatur.

a

aM

j porios

Hoc clariffimis verbis S"criþtüra.: docet Rom.. ng,

ï—? in evaugelio vevelarut j

ufhitia Dei ex fide iti fidem..

, jin*

e. 3, Q 1. 22, juflitia. Dei , f

h

qe lege manifoffnza., 1efti-

snoniis. legis ? pxo

betarum. conjarmaza ,

per fidem Jefu.

Chrifli i. omnes

o* fuper omnes cvedentes, ibid. v. 28

jl

j

cenfemus. fide. juff

ificari. bonmem. fine operibus. legis,

tti! l

//

ibid. v. 30 t"us €

"

Deus , qui juffificabit. circumcifao-

dem, yudeeos , ex

fide, d* prepurium ,

gentiles, per

de"læ.

(

t

V

3323

(5 397—399) XIX. de uffifzatione

bere

tdem, Add. Rom.5, 1. c. 4,3

* 5. 6. c: 9, 30.. C.I0, .

ACt. 13,39.. Phil. 3, 9.

l

l

ájirt

Probe etiam confiderandze locutiones eximiz de

FIDE: Rom.

22 dicitur fides Jefu Chrifüi; v.o6

Thj).

fides Jefu, &

a

l

2, 20 fides filii Dei, qui nos amavir o

Juculc

& ipfum pro: tt00is tradidit ; Rom. s,

2 fides, qua per

Chriffum habemus aditum ad graria

7n.

Omnia hzc

gutnio

€o nos ducunt, ut intelli

hobor

Jettum fidei juflificautis. d

gamus, quodnam fit o£-

Jalvanzis,

n

prout

$ 398. Fider jufifist, vT CumRisTUM

WT

Chriftum

APPREHENDIT: non ut a£ur nofter; non

apprehen-

firé uin]

etn Qp

dii ;

dignitatis alicujus internx titulo; non ut

eft excellens & preclara viris:; non ut

Á etin

fs do

bonis operibus fcecunda eft (quam /fdem for-

US fer

Y op

moaíom dicunt); fed hoc /olo momine, quod

h plty

Cila,

Chriftum apprehendit, & homo per eam

Tis glo

1N CunisTO EsT. Rom. 3, 22. 25. 26.

XOmpa

€. 4» 24 25. Phil.5, 9. Efa, 45,23.24.

qtibus |

Si fides ideo nos juftificaret, quoniam eft prz-

äw*; (

&xchdi

clara virtus, dici non poffet, Chriffum ipfum effé

HS 9- (

juftiriam noffram, ceu loca $: 396. allegata docent.

Q g

Tetitor

.. $ 399. Quoniam ergo ex parte hominis

lx g

: folà ,

nil nifi fides eft, per quam hoc beneficium

L

obtinemus; re&e etiam dicitur, SOEAM

r

Opitio -

FIDEM Jufificáre.

Thefeos vexatiílimoe

Vi

fenfus hic eft: Deus fidei folius imtuitu remittit

Wa

bbïüv?[

Iyeccam;

Probatur ex eo:; (1:) quia in di-

N

RTQs

&is de ratione. gratiam. Dei & falutem con-

EU

fequendiex parte hominum fantummodo fidri

z&g-

mentio fit A&. 10,43. Joh. 3, 16. Marc.

&

(ce x

(z) quia Scriptura

MT

X6:16. Rom. ;.o, CA a

bene-

333

XIX. & æyzyimiomï ($ 5993

ben"efïbium hoc fic tribuit fidei, ut opera

104

diferte excludat, jRom. 3» 28.. €. 4, 2« 3. 5 Ó-

ie de

v.2b

Phil. 3, 7. 8. 9. Gal.2, 16,

(3) quia. fzepe excíujo

a neit operum

uj Q

inculeat; hominem proptet opera fü

"

que

merito ;

ia r

peccatorum.remiffionem coufequi, mec pro juffo

Ed

haberi po[é, Rom. 3,20. €.4, 2« €. 16, 3*

Gai- Q, H 6. Epho Q", (). Titc 3, 50

ISTUM

Hac Thefi son tanrum opera Jegis ceremonialis , fed

^ Don

etiam opera legis moralis, won opera ex propriis nae

rure viribus, ante converfionem & fidem facta,

Don ut

fed etiam bona opera regenitorum , excludi, univer-

ton

fas doCtrinee hejus nexus comprobat.

(r) Pau-

lus neceffitatem juftificationis, quie per fidem non

n fY

T

er opera fiat, derivat ex ftatu peccati, ex defe-

élu. gl

orie Dei Rom. 3, 23, & ex aledilione legis

quod-

Gal.3,

1O. 1T. I2. jam autem talis ftatus privatio-

t eam

mis elorize

Dei & malediétionis incumbentis ita

ft, ut nulla adeffe poffint opera, ex

TAPU

comparatus e

quibus homo poffit juftificari.

(2) Ipfa vocula

l

Qwoedy, graris, Rom.3, 24 ommia opera meritoria

excludit.

(3) nec non vox x«es, graia Rom.

d

5)-

(4) itemque illud,

u r/ft

IL 9. Gal. 2,21 ($ 39

quod redemrio 4 fanguts :

Chrifli caufa juftificationis

neritoria eft $ 396. — $i per legem , per opera, quze

lex exigit, jufdi evaderemus, Chriflus fruflra. mor-

homïnïs

zuus e[fez Gal.o, o1. izc Pauli argumentatio con-

uficiun

tra quévis opera valet, cumprimum illis accedit

rA

opinio meriti.

(5) Paulus docet per evangelii

doCtrinam adimi Domini ommem gloriarionem Rom. 3,

V

19. 20. 27. €. 4, 2.

1d dici non poffet, fi de fola

Obfervatione fituuim ju

daicorum fermo effet : ope-

st

turs

Ya legis moralis, (i non & h*c excluderen

, ind

amplam gloriandi m

ateriam relinquerent.

(6)

Paulo in tota hujus

doctrinz traCtatione Rom.

em (

2 & 3 fermo eft 'de operibus illius degzs, per quat

ml)d('.*g*("f |

d»: J 'udei d* geniles omwEs füb peccato funt c. 3, 95

quze zorwm munduwnm Deo reum & obnoxium facit

: Mäm

z per

V. I9 ; per quam agnoj&imr peccasum N. 205 qu

tidem

i

j

(5 :899. 4'01)* XIX. de ,7zy£ïj€tatione

334

fidem non aboletur, fed ]laäilitüru, v.3t. Ergo

L

dici non poteft, legis tantum ceremonialis opera

excludi.

(7) His accedit, quod Paulus fzepe ope-

tolont:

ruth fünplitirer, Óne additamento, mentionem fa-

tundo

cit Rom.4,2.4.55 &

uod son opera operibus, fed

H«

opera fidei opponit , ex

D

de fola juftificationem de-

rivans; nec non quod in hac doé£trina aon Jegem

3 doc

tütn Q

ldegi (moralem ceremoniali) fed femper promiffionem

eadem

Jegi opponit Rom. 4, 14. Gal. 4, 16 — 1.

Adeoque hz non tantum contra judaizantes,

legis mofaicze cum fide in Chriftum conjungen-

f

dze neceítitatem urgentes, fed contra quaevis ope-

mjfi

ta qualizcunque fint, contra omnem in operibus

Cinfto

coram judicio divino fiduciam, valent.

" $ 400. Circa hanc thefin mulla ef? contra-

enm Q

ubi mulla

énter. "ja-

ü fmg

di&lio inter .Paulum €7 . acobum c. 2, 14—26:

-tissg

eobum €7

Faulur enim de juftificatione & gratia co-

Faulum

ram Deo per fidem impetranda; Jacobus de

N

ain

juftificatione demonfiranda , & juftificantis

mgm gfrs

lr

fidei ex fan&tis & bonis operibus approba-

tj

tione, loquitur: ex bonis operibus cogno-

430 ]

fci debere, quis per &idem juftus fit.

Paülus magis de a&w juftificationis, Jacobus

Tite (

Paulus

Vr q

etiam de J/lazu jufüficationis loquitur.

A

vdbrabamum credenteim ex Gen. 15,6 aliegat, cui id

RUf

in juftitiam repurarum fuerit; Jacobus Aérabamum

dmtmnolautem ,. diu poft, ex Gen. 22, 10 producit,

:.IC eü: :

DN

lo

& ad juftificationem ejus etiam id refert, quod

"ts

amicus Dei appellaus fuerit.

Praeterea Jacobus non

femper in toto fermone fuo de fjde prout eam Pau-

us intelligit, loquitur, fed etiam 4e fide hypocririca

ums 1

mhæïel

a.

uam pfeudochriftiani putabant ad juftitiam a€

rlmj

lutem fufficere, quorum errorem refutat.

.

Forma:

$ 4or. FonwaA ]Juftificationis duobus

effe p

&&ibus conftat: ,a) ;Imputatiom Jguffitie

ari

temm ;

Jl

335

XIX. de jzwyïmtzone (5 4o1*- 403)

b

füi; & b)confequente ex ea Remiffone pec-

gopet

je q

catorim, "Uterque a&tus accurate confide-

vt f«

y, fed

randus eft.

a de-

Ef hic aliqua inter tlieologos noftrze ecclefite

in docendo diverfitas: fed quae methodum tan-

a

tum concernit, non rem ipfam, quae apüd omnes

um

eadem eft. .

UR

$ 402. Juflitia Chrifi, qua jufti fumus, a) Sjuftitia

Vjonpe

vis ope

mon eft e[fentialis illa S'uffitia, que& Divine in Chriffi

;peribus

Chrifto Naturz Attributum eft. Juítitia (ton efene

tialis ,

enim qa jufti fumus, eft juftitia rripxr

j tf

án Janguime €7 redemtiong - Chriff gcqui-efcen-.. :

]4-26:

tis $ 397-.-

3

Ergo jufitia Chrifi wEprATORIA,in féd. mtdide

ib t

a&iva & paffiva ejus obedientia fita, e/'id ;oriz)

ificints

quo jufli fümus. Rom. 5,18.19 per unius obe-

pprobaf-

dientiam jufli toufritwuntur snuiti. Add. 1 Cor.

ï cogno-

lo

Hiec Chrifti Juftitia mediatoria a quibusdam e

&oitris dicta fuit mazeria Jufffications , formula

acod

i podlis

'acroamatica ab ipfo CuEwxzrrro, quiin hujusmodi

terminis alias parcus 'eft, ufurpata, cujus fenfus

)

a Cüi j

hic eft: Chriftum effe caufam meritoriam noftrze

j

juítificationis, ou ad id ut aliqua ALYA RE jufti

) P]'Odudt )

fiamus coram Deo (velut juftitia Dei effentiali in

:fert, qUO

mobis-habitante, qua impellamur ad jufte agen-

oU

dum, aut bonis operibus noftris, aut fanctitate

j m

inlizrente); fed ita, wt xPsA obedientia ?* farisfatkio

r

Chrifli fi id, quod jufliria noffra eff. —

yfacid "

at

$ 403. Sed ut hac Chrifti Juftitia jufti

imputatio ;

effe poffimus, NosTRA /feri debet; fit au-

; u

(in

qua

f/lælw

'tcïm nofra PER IMPUTATIONEM,

Deus

f'h

836

( 403.404)- XIX2de. jzylijïmti;mg

Deus juftiam . €7. meritum. Chriffi homini tre-

3b 3

€ 5

denti per fidem fibi applicanti ho meritim, tan-

f)n

Qgnam AD IPSUM pertimens, adjadirat, €9

»34.

propter ilud hominem coram judicio fuo. juffum

J

Jeccatot

promumciat, Rom. 5, 18. 19 per uuius obédien-

Tà docel

tiam juffi vonfituuntur multi. cap. 4 5 Credenti

u

Jides ejus reputatur in juflitiam.

Qu

j |

Fides impurari dicitur ad juffitiam , non qua aCtug

14

eft laudabilis & Deo placens: fed quareuu; Chri-

jflum apprebendis. | Hoc patet ex v. 24 illud de Abra-

Ij

hamo, /criprutm eriam ejJe proprer nos : fidem dv uobig

Creden

impurarum iri, credemióus in eum , qui excitavir Jefut

fim fde

IDominum . nofirum ex mortuis, qui tradius ejfl proprer

515 |

delila nojlra, revixit proprer juffificarionem noffram.

que f

Add. Jer. 23, 6. 1 Cor. r, 30. Phil. 3, 9. Col. 2, ro.

NEU

In hac Juftitis Chrifi imputatrone nihil eft,

D

quod Sanctitati, Juftitive , aut Sapientize Divinze

Titus f

Tepugnet:

eque eft imaginaria aut putatitia, fed

vera d» vealis imputatio. 2Cor. 5, 21 quam vere

2125 ]

Chrifto imputata fünt peccata noftra, tam vere

I fatys

Qtl.am de :

n'oþis juftitia Chrifti imputatur.

TM

&'""J fed

b) remi[fio

$ 404. Imputationis illius gratiofze ef-

pec-cuto—

fectus proximus eft gratuita PECCATORUM

Tüm fpim

Ton poüu

rumfïab- REMISSIO

propter Chriftum homini cre«

poeuper

Jfolutio;

U C

denti adjudicata, & AnssorurIO a penaá

Citomm

htl "

petcati; Eph. 1, 7.. Col. z; 14. Rom. 4 8.

Wlhären

€. 5, 9. ACt. 10, 43. c. 13, 38- 39-

d ümt

&

ID

De hoc beneficio magna cum emphafi docet

lu

l

Scriptura.

Dicit 2) omuia peccara remuti, Pfalm.

103, 3 & 130, g. Efa, 38 17, etiam occulta Pfalm.

flij dwm

19,13; £) Deum ea regere Pfalm. 32, 15 c) eo-

QUi ob

Trum ifnpuritatetn a£/uere 1 Joh. z, 7. Hebr. 9, 14.

0'22,1

*- I0,22. Pfalm. 51,95 . d) reatum condonare Víal.

D'nite

0.57,]

32, 2. Luc. 7, 42. 47. 48. Matth. 15, 27;- & *o-

nmpo' e

Tum memriam abolere Efa. 43, 28. c. 44, 22. Jet.

333 uj

31,34*

XIX. däï yWäicatione (S —1404. 405)

m

t d

31, 34- Ezech. 18,22. c. 33, 16. Pfalm. 55, 73

C. 51, II. ACt. 3, r9. Mich. 7, 19. Pfalm. 103, 125

»n

f) »okNAM etiam owwEM rellere, Rom. 8, 1.

8

33.34. Joh. 3. 17. c. 5, 24.. Ezech.33, 12: unde

Jerisfactiene pro poenis temporalibus, poft veniam

UL

peccatorum

1

oDndtte

ra docet.

refiduis, opus effe, nusqq?m Scriptu-.-

Crinii

$ 40 s. De jzy??z'catione ftta quilibet eredens certitudo ;

divina certitudine potefh effé certus, Píalm.,

]u aC

105,3. & 35 1, 2. &

w r

33, I'v IJOh. 2,; 12* Luq.

I8, 14.

de Abras

T

Credens obtinet hanc certitudinem ) per fen-

i Jut

fuüm fidei fpecialis ,

u

O fcit fe credere 9'Tim.

1,125; ) per chara

&

eres fidei, tam quoad ea

T

quze fidem antecedunt,

ij if

quam quzs& confequuntur

(pl 416

(& 380), in fe deprehenfos z Cor. zr, 28. 2 Cor.

yihi &

13, 5; cum quibus c

) jungitur teftimonium Spi-

ye Dv

ritus San&ti Rom. s. 1— 5 coll.'c. g, 16. 4 Cor. r,

21.22. Eph. 1; 13. 14:

H:ec tria fem

)

,tia, À

&

p

er junctim

in ftatus noftri exploratione fpeétan

ut certi

tam. vett

etiam de eo effe pofiimus, certitudinem talem de

ftatu grative mon effe pbauzafe tantum . vivi

dee effe-

&um , fed efle a Spiritu San&o,

Caufe mutatio-

Wolt Ü

num fpiritualium in nobis fatarum /euziri quidem

non poflunt: fed inde non fequitur, eas fciri non

VEU

pofle, per alia nempe medio przeter fenfionem.

Deus credenti ipíi in individuo remiffionem pec-

mipl de

p 1j

catorum applicat, 1 Tim. 1, 15. 16. Luc. 7, 48. 50.

Matth.9,2; neque vero opus eft, ut id fiat per

om. 4) 8'

peculiarem revelationem : nam non o

mnibus pro-

miffa funt ,

quae paucis quibusdam contigerunt,

Gen. 7, 1

. Exod. 33, 12-17. Dan. 9, 23. c. 1o, 11. 19.

Luc. 1, 3o.

"T i

o

Sutficit ad certitudinem, confolatio-

u

P.

wis divine fenfus ACt. 8, 39. C.9, 3x: 1 Theif. 1,6 à

qui fub debito wediorum grarie ufa, ACt. 16, 33. 34.

g fin

€. 22, 16. 1 Cor. 6, 11, contritis corde, ac vere

jebt: J

h

poenitentibus, quibusvis promiffuseff , Ka. 61, x. ET

eo cuivis

j

JL

€. 57, 15. I&. Matth. 5,3. 4,. & a

Q

[4 empm'e

opportumo — datur

falm. 5r, 14.

2 Cor.

I77 j

"

6, z ubi neque id certitudini huic derogat, quod

i

en-

' p

N

338 -6 405—407) XIX. de S'uffificatione

fenfus fidei in /fatu zenrarionis interdum abeft, Pfal.

tem À

30,8. & 77, 8.9. 10. & 88, 1or. id enim ad tem-

* pofito

pus taritum fit, Efa. 38, 17. c.54, 7. 8.

Tubent

Effeius

Chtjs Y

$ 406. Efftflus & fruBus Joftificationis

«t h

Tuü-

proximus eft ftatus paris um Deo Rom. 5,1.

-

faunds

&us ;

finquaf

qua confcientia reatu peccati & formidine

inperfe

ACCEPT

liberata de gratia DEx & certa eft in pre-

füfem

fens Rom. 5 9. 10. 11, & fecura in futu-

h) Á

L

'rum Rom. 8,31—39. 2 Tim.1, 12; inque

QInjnem

T pee

beata hac forte fua fuaviter acquiefcit,

w Je df

[tttonam

Y Joh. 3, 19.20. 21. Pfalm. 62,2. & 116, 7.

(m & Q

Col. 3, 15. Rom. 14, 17. Phil. 4 7.

qf'ntigli

Accedunt alii frü&us: Zidoprio , Liberzas chriffia-

theïm 1

»a, Unuio cuty Deo, ipfaque Sauciificario , per quam.

Ym

Juftificatio etia

m coram hominibus, per Bonorum

tont,

Operum fructus externos ,

demoníftratur.

ejo t

Ll'teM

Hhtitliyis. $ 407. Przcipuus in hujus loci do&trina

1177

Ti

diffenfus eft: 1) eorum qui jv/litiam fuam

1 EIUIandu

Tllllæ h[

ii operibus, maturm viribus prafütis, quase

deüa à

runt; juftitia fidei autignorata, aut ne-

at

gata & impugnata. 2) eorum qui juftifi-

cationem formaliter in expulfione peccati eyg

infufione habitus jufitiz , confiftere ftatuunt;

W g

qua docendi forma duo falutis beneficia,

juffificatio €7 fan&lificatio ; non fine detrimen-

T

to praxeos falutaris, inter fe confunduntur.

et, ü

Etiam in aliis varie diffentiunt: 1) qui juftifi-

cationem /fimplici peccazorum condouatione , fine inter-

labor.

ventu fatisfaCtionis mediatoriz , ex wera Dei gra-

zia fieri, docent.

2) qui hominem ju/Lficandum

eüque l

ten-

(quem Scriptura ut impium, reum , fed pceni

tem

Bfnul th

7

339

: XI?(, de ju/lijxïmtibne (S 40'.7;. 408.1)

; Dl

tem &-ci'edentem, defcribit) , ut virtuzibus , pro"-ï

] tett«

ofito certe bene operandi, orzarum confiderare

[

2

*

Jubent. 3) qui fidem juftificantem (in Scriptura

tiof

claris verbis explicatam) in perfuafiomem, de vira

ererua per obediemiam 3andatis Chrifi preffitam con-

" S)Iv

féquenda, commutant. - 4) qui fidem confiderant

tanquam igitium uove obedienrie, quze quantumvis

yiline

imperfeCta, a Deo pro abfolura obedíentia & juffitia

JAACCEPTETUR.

nye

5) qui per grariam Dei , qua ju-

n fütt

füficamur, qualitatem aliquam permanentem , five

babitum fupernaruralis juflitie , intelligunt.

6) qui

inque

hominem gratiam hanc juítificantem & remiffio-

nem peccatorum, operibus, quibus ed juffificatio-

jeftits

nem fe difponaz, mereri poffe ftstuunt.

U l

putarionem . ju[litie && meriri Chrif&i (ex variis qui-

dem & diverfis rationibu

S

?

negant.

8) qui nos

effentialà Dei juflizia. juftificari ftatuunt. — 9) qui

T

thefin noftram de fola fide (admodum finiftre intel-

g qu

le&am, fi non ftudio detortam) acerrime exagi-

tant.

XO) qui juftificatum de

Jlatu. gratie certum

Bon()mm

effe on. po[je tatuunt.

Lites de visa fidei, de bonorum opertum in juflificatione

.o&tina

prafentia , & alize fubzilitates fupra modum acroa-

matice, fuo loco relinquendze.

Majore ftudio

n foatt

refutandum peftilentiffimum malum, azfus do-

Crinze hujus pfeudevangelicus jam if primitiva ec-

i quæ*

clefia a Jacobo & reliquis etiam a

tatus.

poftolis P

at *

if

l

LOCUS XX

gm!ï

DE ADOPTIONE, ET LIBERTATE

CHRISTIANA.

gurne

- $ 4o8. Juftificationis fru&us fuaviffimus //prio.

mduni

u

eft, quod Deus juftificatos filiorum loco nis defini-

habet.

tio j

qm ]Ui

Hoc beneficium ApoP 10 dicitur,

f

j

"

eftque a&us Dei, quo credeutes €7. juflificatos

WD'

j

i j

j

]ïmul m Jitos. decla

rai,- Ahac tilulo fumma . eis

" pæm

q

N

2$5

VA

340

(S$ 408.409)

XX. de Adoptioue

girivilegia confert, €7 bonorum cæ?gþlium here-

hn

pton d

def £05 'coæg/Zituit.

| - Optone

" Vocabulum'adoprio in Scriptura totum jfeliorum

du 1.

Dei flatum notat, adeoque, ut varize alize voces,

20vam habet sorionem, a commumni ufu loquendi

$4

nonnihil diverfam, e Scripturs ufu. difcendam.

€ Nw

Adoptionis beneficium (contra ac inter homines

fieri folet) a Deo nemint obti

;

gridif

ugit , guzf non idgm ex

JDeo N-ATI;JS ey&.

Jon j

Viïegiz fe

szda-

$ 409. A'dopt)io non fictitium quid, fed

snenfun

1771

ex parte Dei fundatiffmum Dei de homine

qitt i

reale ;

ndament

credente jUD1ciUM, & ex parte homiuis

N

realiffimum pro ipfo BEN EF1cruweft. 1 Joh.

(is divino

dum int

3 1. 2 Dei Patris maágna caritar dicitur; Joh.

t Qdl

Yif

1, I2 credentium agna dignatio.

tum div

Titulum hunc f7iorum Dei , qui in ] uftificatione

DU, ,

confertur, non effe tantum externam denomina-

7770

tionem, varia comprobant: (x) fundatus eft ia

Wellum

regeneratioue, Joh. Y, 12; & in eo, quod credens

i ni

per fidem i2 Chriffo eft G21. 3, 265 & quod ex fa-

Mftip

tanz regno translatus eft in Dei familiam Col.

Wiibremm

I, f3. Eph. 2, 19. 13. 19. 'c. 3, L5.

(2) adoptio,

Otties i

etiam quando ut a&us smoralis , do* fovenfis, otque

ent; Gäl

adeo externus, fpeCtatur, nititur ererzo Dei coufi-

Obtinenf,

lió & promiffionibus luculentis Eph. r, 5. Hebr.

Jiriy

$, IO. 2 Cor. 6, 18.

(3) eadem adoptio fimul corr-

!i! fidh

juutia eft cum a&fu inbefrvo, per quem credentibus

AU D

DATUR Spiritus Sanctus ,. producens fzialem affe-

Cum, fiduci:, amoris, reverentiz, docilitatis,

i

] a

& obfequii erga Deum, Rom. 8, 14—17. Gal. 4,

5. 6. 1]oh. 5, t. Hebr. 12, 7. 8. 9, ut vita Deo di-

gna agatur, cum amris erga quOSvis, inprimis

8, 15«1

ffatres , demonftratione 1 Joh.4, 19.. Matth. 5, 45-

Hebr.

Zph. 4,24. c. 5, r. x Pet. 1, 17.. (4) ex adoptione

confequitur fumma dignario , iummaque jwra &* pri«

tibus

vilegia, Joh. , x2. Rom. 8, H

Hebf, 1

Strin-

A

74

XX de ddoþtione E ( 410.4&)

341

mdm. |

Stringuntur hzc argumenta ex eo, quod Scri-

ptura luculenta /fgza indicat, quibus fideles de ad-

optione fua certi effe poffunt, fi fibi curate atten-

: fllarm

YOCOS,

logendi

$ 410. Adoptio commune fidelium F'eteris Jdentitas

ftendam,

; horins

€7 Novi Teflamenti bouum. eft, fed mon eodeim i P. CF

L]

L 4

jon i

gradu femper difpenfatum.

Rom. 9.4 v»3ecíx inter eximia Ifraélitarum pri,-)

vilegia refertur. Exod. 4, 22 lfrael efl filius meus

üid, f&

primogenirus.. Deut. 32, 6 aunon ille Pater zuus eft ,

homine

qui te poffidet. Add. Efa. 64, 7. 8 ubi hoc ut precum

fundamentum , c. 49, 15. 16 ut argumentum folatii,

homios

Jer. 31, 20 utfpei fulerum , Pfalm. 103, 13 ut lau-

dis divinze materia przecipua memoratur.

De gra-

3&, l ]Oþ-

duum inter utriusque Teftamenti fideles diverhta-

!

i

yr h

te Gal.4, F. 5 indicium fit.-

In ipfo etiam Novo- Teftamento pr

0 fubje&o:

"Gradus s.

rum diverfitate diverfi funt hujus beneficii GRA-

DUS.

ffb

&) Sunt inter filios Dei, qui fimiles funt

jenom

sinorennibus; quales funt omnes illi, qui inftar

fidelium "V. T. vivunt in ítatu legali, Rom.

tüs &t

$; 15.

b) Secundus gradus eorum eft, qui be-

( credts

neficio adoptionis plene fruuntur, fimiles filiis

yod x

nham 0 U

majorennibus & emancipatis; Hunc

gradum

A

omnes in N. T. fideles habere poffumt ac de-

sop o

bent, Gal. 4, 5. 6..7: a&u autem tantum illi eum

ll

;, dttt*

Obtinent, qui vivunt in ftatu evangelico & in

7 n W?w

c) Sum-

« Ht

Spiritu N. T. Rom. 8, 15. 16. 2 Tim. 1,7.

mu; gradus eft adoptionis gloriofe manifeftatze

! fimy)

apud beatos, Rom. 8,23. I ]'Qh. 3, 2«

]

i 4

$ 41r. Phivilegia €7 jura adoptionis prima- Privilegia.

dGCü.ltüuï'

dul

ria funt : ) filialis ad Deum acceffas Rom.

8, 15. Gal. 4, 6. Rom. 5 r. 2. Eph. 5, 12.

$ mpm

hg

Hebr.4,16; 5) cura Dei paterna, creden-

at

X fid

opllüüe

tibus etiam íub caftigatione invigilans

e jW V

Hebr.12, 5—11; :) participatio boporunf

Dei

gti?

j

342 . $ 411. 41;2) | ïl(X.vde "Adoptione

Tioe

Dei omnium;. tam gratie, quam glori»

1

dietd

Gal.4,7. 1Cor. 3, 32.23. Eph. 2, 19; . d)

Áf

Aiis (

exfpe&atio hereditatis in coelo refervatze ,

yriile

rPet. 1, 4. Rom. 8 17. 19. 23. Gal. 4, 7.

fifà, |

defte -

Tit. 3, 7. 2 Tim. z, 12.

quoru

Ex his apud proficientes nafcitur ftatus conuer-

fationir intime cum. Deo, & continui gratiofi influ-

xus, cum regimine faluberrimo , 1 Pet. r, 17. Gen.

Dj

17, I-

om. $, 28. que cura Deo familiaritas , pre-

eipua pars fancie praxeos FXbEr , €? Cbriflanifmni me-

dulla efl. .

f

Refertur huc etiam reffituta cunf&mgeli: amiciria,

Mij ]uj

Luc. 15, 10. Col. r, 20. Hebr. 12,225; & Pereditas

TT

«undi, Y Cor. 3,21. 22. Rom. 4, 13, Matth. 5,5: in

eo confiftens, a) ut filii Dei certi (int, fub pro-

petwto

videntia Dei paterna nihil fibi ad hujus vitze ne-

ceffitates defuturum Matth. 6, 50. - Hebr. 13, 5.

jm Di

Pfalm. 37, 11 coll. 16. 195 ) ut bonis temporali-

bus bona confcientia & cum xvrapxeiy utantur,

inojfe;a

X Tim. 4,4. c. 6,6.7.85; c) ut per omnes in mun-

)4

do creaturas ad Creatorem agnofcendum, vene-

randum, laudandum, fapiente earum contempla-

Duij

tione excitentur, Píalm. 104,24 & 92,5.6; 4) ut

novum cocelum ac novam terram fpe certa exfpe-

ferens,

&are ipfis liceat 2 Pet. 3, 13.

o

u

"Intithefis.

$ 412. Do&rina hzc /ofa a quibusdam

ldq p

contemnitur, quia per metaphoras diverfi

nn,

generis explicetur ; fed Scripture con-

Confe

mmm e

fuetudo etiam in aliis do&rinis eft, ut res

TT

ICüt )

divinas variis modis & fub non uno refpe-

Itün

&u declaret; nec aliter fert rerum divina-

debet

rum fublimitas, quam anguftia humano-

u

. Yum conceptuum aflequi non poteft.

Sunt qui fpeciatim ea improbant, quze de aimni-

jj

eitia cum angelz": dicuntur: fed femper theologi

monue-

Mfop

-

XX. de Libertate chrijlz'am;: (5 412—414)

343

glori

nuer-unt,L ultraiid quod Scrir tuta docet progre-

diendum non effe, ne periculo ;liufronis, ac varize

; 0

Jüperffitionis, cum falutis difpendio, exponamur.

[Vatt,

Aliis difplicet, Pereditazem mundi inter adoptionis

privilegia numerari: fed e Scriptura fobrie decla-

l.4 1.

Tata,

intra limites in verbo Dei fignatos mo-

defte fe continens, nihil habet cum fanaticorums

:

UE

Iqu'orundam deliriis commune.

P d

iofi -

m

DE LIBERTATE CHRISTIANA.

j41 , )!

jifmi

- $ 413. LIBERTAS CHRISTIANA ?i ho- Libertatis

muünis juflificati €7. Spiritu San&lo donati , [pir

* chryliqnæ

: ticitt

-

definifio 5

z herdit

iualis immunitas ab ommi poteflate contraria,

hii

percato , moríe, diabolo, mundo,' lege, vi u-

j fü p

: Vitt T*

jw Deo tum mente fua, tum univerfo vitg a&u,

eyt. Y 5'

temyn

inoffenfa €9' lgta confcientia Jirvit.

s ff f

$a AUCTOR €9 dator libefiätz;;r eft Autlor ;

1 velt

Deu; jaftificans, Chriffus promerens & con-

yntempl

6; ?)

u

ferens, ac Spiritus San&tus applicans; Rom.

d exlje

6, 13- 14.:' JOh- 8) 360 Galc 55 1. 2 COI'. 3, I7-

idque per veritafis evangelice agnitionem vi-

yipusca

busi

3

vam, JOh. 8) 31.'32.

Confequitur ex his, libertatis chrift

ianze indolem Indoles ,;'

totam effe fpiriualem atque iuteruam:. quoniam ta-

IÉ con

men étiam viram chriftianorum exzermam dirigit

N

1Cor.9,19, in traCtatione hujus doCrinz pri-

qo dl*

mum Lilrras ipfa, deinde exercirium — Libertatis

debet fpe&ari,

W lelna'

l humämy

Subjääïlm ejus funt homines regeniti €7? g*ubjggümi

'.

jufifiaati Rom, 8, 25 unde chriftianorum

od

?/

M

I3.

g

grqpriaieü- Ga*l. 5,

r

X4

Hinc

Í

244

($ 414—416) XX. de Lz'bermz*e thf;yiz'ana

Hinc quoque normen ducit libertatis chriffiane,

dati

Nemo illius capax eft, nifi regenitus Joh. g,

3i.32

etatn

coll. 34;

nemo ea recte & legitime uti potelit,

110

nifi vere fidelis ae Deo ferviens y Pet.o

,'Iöo Gal.

Àt

4, 26.

Quite

1Cor

Fhrtes :

Partes libertatis fpiritualis cx;)mmodifiïm'e

yem.

iis obje&is diftinguuntur, qu

Iat,

commemorat.

| Sclriptura

GN

l8

Ex dictis nempe Rom. $, 2

iCor. 15;, 5'; 56.

ur in immunitate

& Gal. 1,4. re&te & folide ponit

j

. ( apecceato, (2) morte, (3) diabolo, (4) mun-

fe; fm

do, (5) lege.

Tottis

.Ziïöerfw

$ ïqu 5. Libertas a peccato per fidem obtin-

(i0,.

& peccato , git:

& quidem tum quoad rzatmw, tum

l13

quoad dominium.

IeC n

Litertar a veatu. peccati d* damtatzioue in eo con-

fifit, ut nulla homini a deli&is fuis noxa exti-

ptop

t

mefcenda fit Hebr. 10, 22. Ezech. 33 12, quo fen-

Mattl

iU peccata gon impurari dicuntur Píalm. 32, 1. 2.

Liberzas a peccati dominio incipit in Receneratio-

661

ne & Converfione Rom. 6, 37 , & in Sanctifica-

I59,

tione continuatur, coníiftens in eo, ut homo re-

Unde

&

nitüs fiduciam concipiat peccatum vincendi,

&ye f

jam non confentiat cupiditatibus, fed delinat

ü

effe manci

pium fenfüum & paífionum fuarum,

gere

Rom. $,

I. 4. I2. I3. 14. C. 6,2 —22. Joh. 8, 34-.

)ylg

35- 36-

5!43.4

Adeoque Libertas a peccato talem animi difpo-

fitionem involvit, vi cujus homo renatus peccato

m

Ífe ad fervitutem zec ve]

Quf

; Xe y 1 Joh. 5, g.

ir amplius sec po[fzt fubjice—

bm dxc

amorte,

$ 416. Ex hac confequitar Libertar a

Oln

morie, miferiarum quarumvis: complexu.

adeoq

Morss

Jpiritualis tollitur in regeneratione, col-

lata vit

a fpirituali Rom. 8, 2. 10; & libertas a

Quod

éafiüanohe areruüa fümul cum ?ibertate a, peccato

UT

datur

i

n

XX. de Libertate chr jizmæ 6] 416—-418)

343

wþmm.

datür in juftificatione per Chriftum, eaque fervata

jim

etmm retinetur Joh. 8, 51. 52. Hebr 2, 9. 2 Tim.

I, 10. 1Joh. 3, 15.

É Gal

poteti,

4 morre corporali credens eatenus liberatus eft,

quatenus mors aculeum fuum intuitu ejus anuht

iCor. r5, 55, ut non amplius maledictio, non

üme

cena ei fit, fed finem peccatis ac miferize impo-

nat, & tranfitus fiatad vitam zeternam Joh. 5, 24.

ti

C. $,. 51. 52 , tandemque penitus aboleatur 1 Cor.

15, 54-

.5 3(3'

$ 417. Cum libertate a peccato & mor- a jätana,

munita

]) mün-

te, fimul etiam Abertar a Satana., po-teü:atem äïmj i.

mortis habente; atque ab inferno contingir, "^

n obtia

Gen.3, 15. Luc. 1, 71. 74.. A&. 26,18. Col.

i, (ull

1, I3. Ebr. 2, 14. 15. 1 Joh. 35, 8. €. 5; 185

nec non a JZ/uzdo, malignitatis fatanicze a mundog

ep tüh

propter peccatum nunc quidem nido,

yg eXt

Matth. 13, 38.39. 2Cor. 4, 4. Eph. 2, z.

QUo en

IÀ

c. 6, 12. 1]oh. 4, 4. 5. 6. C 5» 19. Apoce

geratuo

a

I2, 9. 2 Theff. 2, 9. 12..

pomo f

Unde intelligitur, quantum fit , quod Scnpturæ

faepe teftatur, juftificatis Lilertatem a mundo con-

ii l

, ieini

tingere per Chriftum, joh. 12, 3:. c. 14, 30. c.

fnarty

X5, 19. €- 16; ET. 33.. €..17, 14- 15. Gal. 1. 4. 1Job.

l

5:4. 5. 2 Lheff. 2, 13. 14.

; dito

$ 418. De libertate a Lege magis ardua , lege;

eccato

queftio eít.

(1) Fideles nom ommi fmnfu h-

oj

beri dici poffunt « Lege: 2) quia praecepta

legis naturalis & moralis, immutabilia funt.

iprrit

adeoque . etiam eredeutes illis fenentur , hoc ipfo

'mpleï"'

quod creaturze funt; /) quia per fidem lex

n« "

non aboletur , féd inflauratur RRom. 6, 15—18.

lii

(f

p

j

Y5

€. I3;

346

(S 418) XX. de Libertate chq'/üanq—,

CULT

€. I3; 8. 9. IO. €. 3, 1. Add. Jae. f, 25 de

tiarm

perj[picientia in perfe&am legem libertatis falvan-

giotis

dis neceffaria; & ]er. 31, 33 coll. Ebr. 8, 10,

creden

150

ubi lex infiribi dicitur cordi cred&ntiumL

Cüntu)

tnena t

(2) Et tamen credentes dicuntur /iberi

e

impor

a Lege, Rom. 6,14 non cflis fub lege, fed fub

tie lo

i þfw

gratia; €. 7, 6 nunc. autem liberati fumus a lg-

jl

£^

ita w f»rviamus Deo. im movitate Sjajri-

a f

;

db

l

fur, €7 mon vetuflate litterg.

Á K

Videndum ergo , quo fenfu Scriptura fic doceat.

gzzb jf'ng/iz?

uatuor funt ilius libertatis momenta: .(1) Cre-

)u

dentes liberi funt a Jegis juffificarione, hoc eft, a

àm.

neceffitate juftitiam ac vitam in legis zwPLETIO-

NE PERFECTA quzrendi Gal. 3, 21; vitam enim

"tetl

z'ternam accipiunt dogo Dei graruito Rom. 6, 23.

berior

Eph. 2, 8. 9.

eri

ALTE

(2) Lib

i funt a Jegis maledittione é» dammationes

tiam beneficium hoc in juftificatione" peenitenti &

credenti obtingit Gal.3, 13 coll. 14. Rom.8. r

(ial, 5

(3) Liberi funt a /egis contlioue , five a rigida illa

Al

exattione, & dura ac fervili difciplina Gal. 4,

p fpef

1—4. juftificati enim per fidem, accipiunr fpiri-

d fe.

zum flialem fponraneum; fiduciam naCti peccatum

, q

vincendi, alacri animo fanctitati & bonis operi-

th' |

bus ftudent; Deo ita ferviunt, ut neceffe non ha-

Qtn. ]

beant per comminationes legis continue urgeri ;

- Og

Rom. 6, 17. c. 8, 2. 15. Gal. 5, 18. 2 Tim. t, 7. 8.

erhy

Hine juffo lex-non »ezrek , tion oneris inflar iucumbit

)(

1 Tim. 1, 9. pracepra Dei uon Juniz ei gravia 1 Joh.

eü;ï

fad Ü

Ctilas

,(4') Liberi-funt a /ege levitica, ceremoniali Gal.

A :

|

$,31eq. €. 3, 23 —26. €C.4,9. IO. C. 5, 1

N

15, I0; nam eorum eít, continue Deum in fpiritu

i

€&* verirate colere Joh. 4,21—-24. A€t. 27, 23.

b5

Chrif

Confequitur hinc, credentes multo magis libe-

timan

tos effe a zraditionum , & opiuiotium bumanarum one-

re, quafi ad falwem neceflario fint, & zauquam

de

t

CULTUS

[

7

f

XX-," de Libertate c/'szg'/ii(zna. ($ 41 8.(41 9) 347

curTUs obfervari debeant. Deus folus coäfgien—

D

tiarum Dominus eft; unde in rebus fidei, reli-

At

gionis, gratize, falutis, nulla humana auctoritas

. 84' I

credentes in confcientia adftringere poteft. Matth.

15, Q Purpauorum preceptorum docrinam . doceutes di-

il

cuntur fruflra Deum colere ; c. 23, 4 talia dicuntur

onera pravia , portatu difficilia, aliorum humeris non

t fibert

imponenda; Col. 2, $ credentes cavere jubentur

«e bominum dolrimis in praedam cedant; v. 16—19

d

TT

ne patiantur fe imperiofe zraClari, aut brabeum inf-

diofe fibi interverti, quo minus Chriflo adberefcanz ut

capiti fu05 v. 20—23 ne patiantur fe Joyuoricedoa,

jo Sjn

doctvinis adflringi, qu& bominum santum pracepta. fiut,

Add. ACt. x5. 10. 11. 19. 28. 29..

: docetts

$ 419. Explicata indole libertatis , viden- Libertatis.

() e-

UM eft! i

dum de illius Ex Rc1T10; quod duplici ^"ri/fianz

- EXE€T C1«

pE

«

jl enifr

regula generali dirigitur: UNa eft, ve f

tuum.

j 6) 23'

bertas carni octafio fit , aut velamen malitig fat ;

ii

ALTERA, f 'earitate alter. alteri. ferviamus

nitent V

Gal. 5, 13. 1 Pet.2, 15. 16.

)

Adeoque chriftianis. in libertatis"jpfuæ ufu fem-

;

if

aLiHa

per fpectandum. 2) quid /iceaz, ut conífcientia cer-

MU

ta res fuas agant Rom. t4, 5.23: ) quid expe-

um [j

diat, ut proximi ratio habeatur, nec fcandalum

gt

detur 1 Cor. 6, 12. c. I0, 23. 24. C. 8, IO. I1. 12.

nis ope*

om. I4, I5.

; 01 t

" Operz pretium eft, hzc per exempla fpecialia

p itgeti

declarari.

j hT

1X) Credentibus wfur ercaturarum . liber conceffus

f imumbit

eft r Tim. 4,4. Cohel. 5, 17. 18. C- 7 15- €- 9 75

us 10

fed ut falva fit abnegatio, frugalitas, humilitas,

caritas Luc. 16, 10. 11. 12. €. I2, 15—21. 1 Tim.

T (i

6, g.

At

2) Filii Dei

liberi funt a fervitute homiiïum 1 Cor.

j

7 d

7,23. A€t. 5,29 ; fed non ab osskeQu10o: hoc enim

,

chriftiani obfervant erga omnem poteftatem legi-

timam IPet. 2, 13 — 17, magifiratuum Rom. 13,

mag[i ufe

1—75; parentum Eph. 6, 1,25. bevorum Col. 3,22 - 25;

ynml(" ;

:

g

autiflirum Ebr.«xs, T*

q

3) Ab

348

($ 419.420) XX; deLiBertate»cliri iana

3) Ab aeuGorirare bominum liberi funt in rebus

relgionis d* confcientie (S 418 fcbol. ulz.) ;; fed non

pET

ab obligatione erga gormam divinam doGtrinz ía-

futaris , hujusque in smirare fidei cuftodiam 2 Tim.

I

4 ]ïiberï funt a confcienrie vinculo in remporum,

rituum d* fanctionum humanarum obfervatione Rom,

L

14, 5.. Gal. 4, 10. Col. 2, 16. 17; fed ita, ut maneat

tamen fpontanea conffirutionum politicarum do* eccle-

jïi!im ]

ffaflicarum obfervatio , per quam bonus ordo, de-

N UT

corum , tranquillitas, tum publicicultus, tum uni-

verfze vitze focialis confervetur.

j

D

"

il

j

il

1 Cor. 14, 26. 33.

(»

/

'o

Col. 4, 5. 6. Phil. 4,8. Rom. r2,

17. 1 Tim. 2,2.

fl |

$ 42o. Do&rina hujus loci nobis tuenda

[À

Jntithejz'.r.

eft: a) ut veritati teflimonium perhibea-

tur contra abufum ad carnalem licentiam; qui

$u

Wan

jam apoftolorum rempore, 2 Pet. 2 toto &

Pret

ep. Judze fo/2, notatus fuit; ^) propter

Cilei w

tontroverfias de adiaphori quse ufum crea-

ho U j

turarum concernunt, circa feculi hujus

j

initium cum fervore multiplicatas; c) pro-

ACüral

pter aliam antiquiorem coniroverfam: adia-

phoriffugam; in FoRMULA Cow COR DIJE

RIXS dl&i!

Dtito d

artit. 10 tra&atam, quousque falva con-

Ícientize libertate rirca injun&lam . ritwsem . fà-

m

u&&fma]

£rorum inutationem cedere vel mom cedere opor-

teat.

Vg

Accedit,

Smm

cogizrando

"quod hodïe illï'nii'fatæ- varii generis in

C

, fentiendo, dacendo , agendo licentize /Mjertas

confcieur

ie tanquam velum folet obtendi :

quocirca

Filim,

cum maxime neceffaria funt folida

&

quoad Jiber-

"ts hi

paren ipjam , & quoad illius ufunm ,

principia.

Deti

1Cor. ]

LOCUS

4

n

349

AXXIL de Unioke my jlf'mx ($ 42; —-423)

t febut

LOCUS XXI

d non

inz fi-

o Tin,

DE UNIONE CREDENTIUM MYSTICA

CUM DEO

p

e M.

$ 421. Uxuzo Mys-rickA -e&&ille Jidelium Unjouis

du

( ud-

-ofletus, quo per fidem mon tantum dona Spiritus euflicg

rio, d-

Sancli acteperunt ,. fed ipfum Deum Triunum , dtfinitio ;

Qm uf«

7 26' 33'

€ frgillatim Chriffum YN SE HABITANTEM

YX

habent, £? xuNUuUS c€uM ILLO SPIRITUS .

NVE J'th. '

u

; mentt

weïhibæ'

$ 422. ï'ï'oc*"b"'mfivu Do etfici p'oifä, €X Caife ;

T qui

ipfa gnot"ione hujus beneficii evidens eft. '

, ii

Przeterea monet Scriptura, hoc beneficium pro-

Pmpteï

ficifci ex motivo dilectionis 19ei , þ».ho-minum imiferentis ,

,

j (

Jer. 31, 3- ;[crh. 14 23-

oyus

$ 423- Quo mag'rsx confufio caveatur, Aäïw;

accurate inter a&um & flatum hujus Unio-

D

m u

nis diftingui debet.

AcTUS uuitionis cum

DL

primo ftatim initio fidei ac vitze fpiritualis

j a

incipit, atque in ipfum Regenerationis &

u þ

|eftificationis momentum incidit; unde

immediatum Juftificationis confequens eft.

! OPOT"

Sctiptura enim fic docet, ad unionem myfti-

cam perveniri, quando homo, zra&ui Parris ad

reneti )

d

Filium obfecundans, ed Filiutn veniot, per Filium

godi

tanquam Mediatorem a2 Parrem accedat, & .piri-

zus Pa dn cor ejus fuittarur , "Ut »xouuvio Spiritus

oad iir

Sántcti exfiftat, joh.'6, 44-

ipiä.

2 Cor. 13, 13.

Eph 2, 18. Gal. 4, G.

Scri-

p

($423.424) . XX! de Uniote my flica

399

D

' Status ;

Scriptura tamen magis illam fpe&at ut

derivat

STATUM, uf permanentem relationem, quae

demno

fidelitatem jam praeftitam füpponit, & pro-

qui

Yi fpi

fe&us in vita: fpirituali continuos gignit.

Im.g

g.

Joh. 14» 23. €. 15» 26. c. 17, 20 coll. 23.

Jritmis,

1Cor.6, 17. Eph.5, 17..

confitm

3ütef

In hoc /lazu credentes dicuntur amulare ctm Deo

fünt, f

& coram Deo Gen:

22. 24. C. 6,9- 04)179 IS ,/äm-

Qoigni,

per cum Deo effe P

dj

.73.235 appropinquatiote. Dei

tanquam fummo Bono frai ibid, v. 28. Quamdiu

credentes in terra peregrinantur, Deus eff cuw illig

j qus

Pfal.g1,15. Matth.og,20. eft illis propzzquus Pfal.

D T

145.185 eft n medio illorum, qui cougregari fuut in

zomine Ejus Matth. 18,21. Elevati autem in pa-

Chrly

triam cceleftem domi funt apud Dominum 2 Cor. 5, 8.

üm,

x Theff. 4, 17. .. Ultimam hujus Unionis metam af-

unturi funt, quando Deus eriz omuia in omuibus

6 Ia

z

Of. 15, 28.

66 1j

AMedia;

. $ 424. MED1A, quibus Unio heec ex

ä'ïs, re'g4

!

garte Dei inchoatur, peragitur; continua-

DN

a

tur, funt ordinaria illa gratize media ver-

Wa

bum evangelii, legitime & cum obfequio

Bs i

|

fideli ufurpatum ]oh. 14, 23. 2Pet. 1, 3. 4

"

l

|

Jjut

& digna facramentorum ufurpatio & pra-

l

r ln

xis Gal. 35, 27. Joh. 3, 27. Joh.

|

3- Ti

Ilc, 15. 1721 €. 12; 14

|

ä'ioremq1

JAiedium recipiens hoc beneficium ex . parte

QUe va

hominis, eft exercitium fidei vivze, quaeani-

Ka [

Vfedente

Imo per poenitentiam ab amore peccati

1 26. P

avulfo, Chriftum ample&itur, A&, 26,18.

m D.

eibi

Eph. 5,17. Galfz. 20. 1 Joh. 4, 15.

Ex

Vs l

|

XXI. de Üuione myffita . ($ 424-—426)

; SSI

ht i

'. Ex eo, quod credentes per fidem in Cbrg'/ta. faaz,

derivatur eorum juftificatio & immunitas a con-

» QUi

demnatione Rom. $, r. Phil.3,9; :ex eo autem,

quod Chriffus per fidem in illis efd & babitat ac vivar,

&pre.

vita fpiritualis & fanctimonia illorum confequitur

gt

Rom. $, 10. Eph. 4, 17. Gal.2, 20.. x Cor. 3, 16. 17.

€,6,19. Hinc afliduo fidei exercitio, per preces in

Conl 2 3'

primis, fan&ta hzec Unio fuftentatur, retinetur,

confirmatur; Joh.6, $6. 57. Pfalm.145,18; lpfi

euteim /and morus d9* piezazis fiudium , non medium

77

n n

gnionis.

eur, & per *con:fequexïs figunn , hujus

ute Dd

varrdil

$ 425. SuBJ EC T A "unienda funt, n INC Supiy fj

av li

WA& ?ï ]

Deus Triunus, Joh. 14, 23.. 2 Cor. 6, 165 unienda ;

yi f

Ü

Chriftus, quoad humanam quoque natu-

m p

| (0.5 É

ii Gal 42, 20. Joh. 15; 5. €- 6, 53. 57-

meanue

€. 17,26. & Spiritus San&us, x Cor. 3 16,

j um

C. 6, I9: ILLINC //delis in ftatu converfio-

hæc p

nis, regenerationis; j*uüi'ficætionis-, & re-

noyationis conftitutus, primario quoad

untinua'

animam, Eph.3, 17.19, fed & quoa

j t

N

d -CO'-K'-

pus, 1 Cor. 6, 15. 19.

Z

yfeun

— $ 426. Fon w hujus unionis ex Scri- Foraz;

Bt- 19 3'4

T

pturz loquendi ufu confiftit in iuhabifatione

2

S. Trinitatis m eredentibus, & credentium ar-

Giore atque ?n-tz'mz*ore wnione cum Deo, Utra-

que verum & realiffimum beneficium eft.

a par!i

Nam 4) Deus dicitur vemire & «jv facere apud

qi?

credentes, Joh. 14, 2375 effe & ^abitare in illis Joh.

17,26. 2 Cor. 6, 165 unde & fideles dicuntur zem-

gl

plum Dei, x Cor. 3,16. 17. 0. 6, 19.

$)' Unio hzc

defcribitur ut veciproeca &anfo , qua etiam fideles

6, 56-

'&' 26,18'

iu peo Juut, : uti ,Deu.-.r ii ipfis 1 Joh. 4, 16. Joh,

'I

j

'C. 15 *

352

($ 426.427.) XXI. de Uniom my f'ica.

« dub

c) Fideles dicuntur wsum cum Deo Joh.

conta

ámmot

17, 21. 1 Cor. 6, 16. 17. memóra Chrifli 1 Cor. 6, 15.

vleder

Eph.5,30. couforzes fati: narure. dwine 2 Pet. 1, 4..

—

inadrar

Etiam illa huc pertinent, quze in Scriptura di-

1 tünfo

cuntur de defpo

njarione do? conjugio Chrifh fpirituali

j

3 jresti

cuin ecclefía. Loca funt: a) Ezech. 16, ubi reprze-

fentatur. fedus Dei cum populo ifrazlirico , cum col-

hamis i

jom, e

Jatione mediorum ac donorum gratize conjunctum.

&) liagis fpiritualia & lauta funt, quze apud Ho-

eam 2,19.20 & P[falmo 45, cumptimis in Canrice

$s

Canticorufs hac de re. (a qua conceptus carnales

tand; |

omnes longiffüme removendi funt) traduntur.

€) Eph.5. 22— 32 Paulus diferte docet, conjugium

pl

bumantm eile adumbrationem rel&tionis myfticze ,

fraton

qu:ze inter Chriftum & Eccleíüiam intercedit.

4)

n fxgn

Scriptura etiam «uupuarum mentionem facit; ea-

rumque prandmm ad ftaetum ecclefize in his terris,

fenfus f

Matth. 22, 2. 3. cexam autem ( ww 7£ yXu

&

Apoc. 19, 7. 5. 9 ad ftatum ejus coeleftem refert.

à

Ten aj

€) Apoc. 21,

abfurdr

9 nova Jerufalem & j)ar;jz & conjux

dgi dicitur.ï

T yej

Efetius ;

$ 427. ErrEcTus ujus Unionir eft in-

tfelnum

fluxus gratiofus continuus, & largior cha-

Qm Deg

rifmatum divinorum collatio.

Unio enim

ht

illa defcribitur ut conjunétio capitir €7 mem-

m

brorum Eph. 1,22.23. c.4,16. Coloff. 2:-19;

Wün d

vitis €7. palmitum Joh. 15,1 — 8.

CUm Un

Hic Binfluxus continuus a) certum reddit fide-

RUT

lem, cum.miferiis hujus vitze colluCtantem, de

l

ïme j

przfentiffima Dei cura ac defenfione, Rom. $, 28.

Wtingr

Joh. 15, 7. €. 6, 54. 56. 57:..&) eoque fpem, fidu-

RC lo

ciam, ftudium

eo vivendi, corroborat x Joh. 2,

Wlummmi

25.28. Rom.8,10.11.35; & c)fideles etiam in-

Tatigne

emopj

ter fe vinculo fpirituali conjungit Joh. x7, 20

21.22. Eph. 4, 1*1—-16. 1 Cor. 12, 12. 17

om.

|

Dihitys

P

|

jer )pr

Quo fincerior & conftantior eft credentium in

í 7!!8:, (

riores

hoc Unionis ftatu tuendo Hdelitas , €o illuft

cou-

Ios 'x]

i

.-XXI.A de Ünione miflizà (5 427.428)

353

Dm N'm

confequuntür effe&us apud exercirato:: fides inDeum

ámmota; amor generofus; abnegatio radicatas

91615

obedientia filialis; jugis Dei memoria ; conftantia

L T

tura di«

inadverfis inviCtas voluntatis humanze cum divi-

ma conformatio; qu:» omnia copiofe in Pfalmis ;

forital

in precariotie Cbrifti ültima Joh. 17, & per roram 7o-

Dye«

dannis epiftolam primam , fed & paffim alibi in Scri-

cum o

ptura, commernorantur.

njuran,

a l-

$ -423. Duo fünt extrema in hoc Loco vi- "Antihifis.

n Go

s cimda

tauda: UNv M ut in eximio hoc beneficio

Tadunti.

explicando, abftineamus formulis, frans-

my'ta 1l

my 12

jformationem , aunihilationem , deificationem crea-

wit d

iurz fignificantibus, etiam ubi bonus eis

ii &

Tis ter

fenfus fubeffe poteft: facile enim in fequio-

T '/1?43

rem partem imprudenter acceptz , abufus

jen ttito

j ( at

abfurdos gignunt, in contemtum fan&liffi-

ArLTERUM exe

ynv veritatis vergentes.

! kelï j

tremum eít, ne fpiritualis hzec fidelium

jor t

cum Deo unio dilutis explicationibus ex-

demuetur, tandemque habeatur pro mere

nio 0il

imaginario, quod tamen reale & veriffi»

g E u

mum eft.

!IOITJ')'W ]

ejüs ex«

Cum [Unio hzec ejusmodi fit, ut aliud:

emplum non detur , mirum non eft, eos nihil pro-

i

leddlt fl

(e

ficere, qui illam Ratione fua diftin&te explicare

a0te

conantur, Precipuus in eo diffenfus eft: «j num

iom. $?

hec unio tentum per zexmm foralem & merum

i

volutitatum cou[enfum ;

5) num per notabiles ope-

pem

]Qh )

sationes grariofas, quibUs Deus przfentiam fuam

a

, euin/

demonftret; c) num per communicationem donbrum

Ohl"

Spiritus Santli (Fo&w. Cowc. p. 698 );

d) num

p

Afl

per epproximationem fubflau

tue divine àd bomines cre-

n

dentes , debeat explicati,

Moderatiores inter no-

!

bant »

i $u

ftros explicasione [pecialieri gru'denter abfline

con-

j

&

qon

354

($ 428-429) XXI; de: Üniont myþim

contenti monuiffe, eam fieri modo fJpirituali, fu.

jhfdf fÜü

peruazurali; non locali, non corporeo, non per

contaCctum; eífe vinculum unionis ;zeffabile; di-

jumm

ferte a Paulo Eph. 5, 30 aguam dici myfferium ,

cujus modus Deo debeat committi.

Compararunt

ä

W

tamen unionem perfonalem Divinze Chrifti naturze

:mgf's fi

cum hümana; unionem facramentalem rei cceleftis

cum terreftri in Sacra Coenaj unionem pareffa-

hipfo a

zicaim Eflentize Divinze cum affumta ad tempus

Sanfti

fpecie quadam vifibili: ubi negari non poteft,

applicari

efe in tali unione prefeuziam quandam fpeciolem

Dovatio f

VOLUNTARIAM, quz diverfa fit a przefentia illa

conmotat |

generali NkcEsSARIA, qua Deus vi Immenfitatis

etim f

füze infinitee omnibus creaturis adeft, Hinc exifti-

Tentone (

marunt, falva Immenfitate concipi poffe gradus

XX

prafentie divine , live ar&iorem quandam unionem

h, c.

Divinitatis cum creatura; quando nempe Deo pla-

ceat intimius cum hac illa creatura, quam cum

f x

rel;quis , uniri.

OTENS

iV 32) 4C

LOCUS XXII

Perapy

DE SANCTIFICATIONE.

]5,164 l

$ 429. SaNcriricaTIO five RENO-

$4 ]

- Santifica-

!

, fionis

vaT10, ab Juftificatione quidem diftin-

lt tl

L um

&i(fimum beneficium eft ($ 392): fed cum

ea tamen tanquam fru&us confequens,

i ,

f"' Wfafzo;

Wij

indivulfo nexu cohsret. Ezech. 36, 25.

A&US 3

26. 27. 1 Cor. 1,30.

k

M

-Suftificatio hominem a reatu peccati, San&lificas

9. (s

zio eundem ab impuritate ac vi peccati liberat: in

Y D

juflificatione jus ad vitam zeternam , in fanctificatio-

Püteü Wü!

ue inhzerens

fanctitas homini juftificato confertur.

79tg p

D:fnitio ;

SaNcTirFICATIO eft a£us Dei Triunius

l'egemtls |

1C

: fam

.:

i I5

güo homo converfus, regenitus, P"jæf/üül QCþri

t

al

llvantu,

1

XXII, de S:aizäïg;ïcatione ($^429.430)

35$

ruali, f J

Jf fide coramDeo juflificatus, etiam w ABYT U AL Y

Don pt

lile; d«

JUSTITIA per operationem Spiritus SanGi or-

yferinm,

matur , vis peccati f[ecundum ordinem. divinum

pararunt

fattre

magis magz'.rque imminuitur , eg ;)Imago divina

Lesleltis

in ipfo indies inflauratur.

n f

( tnys

Santtificatio Jaziore figuificaru omnes aCtus gratize

n poïek,

applicatricis comprehendit, Joh. r7, 19, uti & Re-

] fpeciohm

novatio fübinde converfionem ac regenerationem

fentia il

connotat Ez.1:1,19. Ébr. 6,6: fed in Scriptura

etiam férifdior fignificatus occurrit, quo a rege-

nenütatis

neratione & juítificatione diftinguitur, Tit.3, s.

ncexiti

je gradus

Rom. 6, 22.

Loca claffica funt Rom. c. 6 zotunm;

, unonett

& Eph, c. 4 zozum.

eDeo PIB'

quam f

$ 43o. Sanü&ificationis CAvSA EFFI- Cguþeä,

ciENS Deur eff Ezech., 20, 12. Jer. 31, 33. ciens;

€.32,40. I1Theff. 5; 23.24. 1 Cor. 1,3o0. &

per appropriationem SpiritusSan&us, Rom.

NF.

15,10. 1 Cor. 6, 11. Tit.3,5. 2 Theff. 2, 15.

Sed homo

converfus ac regenitus

ie ho

ipfe etiam ad renovationem fuam cviri-

g Ü

bus a Deo datis & confervatis cooperatur.

) f m

:

2Cor. 7, 1 purifitemus mos ipfos, perficientes

m[equeüsi

Jan&üficationem in timore Dei. Add. 1 Joh. ; 3.

YT

ACtus ad renovationem pertinentes paífim de-

fcribuntur ut facta ipforum credentium, Eph. 4,

ij

22. 24. Col.3, 5. 9. 10. Gal. 5, 24. 1 Pet. 1, 22. Phil.

Smdt

2,12. Hincregenitus atque converfus & ipfe dici

perit: !

poteft caufa fantlificariouis ; fed dependeus d» fubor-

pn&!]ïfw

dinata, Phil.2, 12 coll. 3. Vires a Spiritu Sancto

cone

regenitis donatze ad id, ut illis tau

um fuis utan-

$

tur, tamen femper dependent a

piritu Sancto

J n

1Cor.15,10, & ab ipfo excitantur, diriguntur,

i

adjuvantur Rom.8, 16. 26. 1 Pet.r,5. ldeorege-

)W

2

niti

jh

g n

356

($ 439—432) XXIL. de SanGificatione

niti zautum d zamdiu bene opersntur , quantum d

u

.

amdiu patiun*ur per Spiritum Sanctum fefe duci,

|

[

10m. 8, 14, Gal. 5. 16. 1g.

|

5, 23-

2

AMecium ;

Trim:

$

431. MEDpiUM San&ificationis e»'lïï:

feudar

Ferbum Dei: & quidem eam promovet non

61 t.

tantum offendendo officia, eorumque moti«

I19,37

va, fed etiam efficaciter operando, Pfalm. 119,

$4

9. 1I.' Joh. 17, 17.

TUS if

Volunta-

Verbum Legi eft officii worma, quze

pelitos

tem Dei fanctam nos docet, & obedientiatn exi-

git; przeter hoc tamen ETIAM MEDIUM eft a) pro«

Al at

movens agnirionem ac deteftationem peccati in Poe-

ütg Teg

nitentia coeptam, Rom.3

205 b) comminationi-

n totut

bus fuis reprime

ns ac smortificans pravas cupidita-

tes, Rom.8, 1

1 Cor. 6,9. 1o. Gal. 5, ? 1. Pfalm.

tenitis

11Q9. 120;

c) univerfam fideliüm vitam dirigens ,

Rom. 12,2. Eph. 5, 10.

o

Evangelium autem vires affert 2 Pet. 1,3. 4.

H Peta

Thorti

2,25 per illud enim ) officia erga Deum (inpri-

en; ROH

mis fiducige, amoris, gratitudinis) in toto fuo

ambitu démüm REcTE INTELLIGUNTUR ; /) Ipfum

Ton, Ó

fanCtimonize ftudium ut Zeneficium reprzefentatur ,

I5 ad.

Ezech.36,26.27; c) mortis Chrifti vis & eflica-

Büfürtüm

cia per fidem continue ac przefentiflime animo ap-

lt de

plicatur, Rom.6,2—11. Gal. 5,24. c. 6, 14. Phil.

IGNPGK 2 1

9 IO.

i f&ll ; tar

Idem etiam efficiunt Sacramenta cum Evange-

14' n an

lio conjunCta: Aaprifmus, qui memoria repetitus

bia P 1Qy, 3!

fidem ac ftudium fanétitatis confirmat, Rom. 6, 3.

ER

I Pet'-

215; & Sacra Cena , RECTE percepta, iti-

dem .

rA

ln m

em ac vires fpirituales eugens, rCor

mOdO fem

11,26. C. 10, 2T.

]

Qxf"?"um 1

Etiam cafligationes Dei p

aterüg credentibus ime

1. Q

miffe , adjumento funt, Hebr. 12, 4— 1 1.

[

5 Apoc.

i

4, 19. 2 Cor. 12,7.

1j,36 &

$ I5,

Subjethun;

$ 432. SusjEcruM fanctificandum eft

m

homo æ'egemtm eg jagþ*gfcatm y Rom. 8, ti

2 Cor.

10 q

I

XXIL. de SanBifizatione ($ 432—434)

357

n

fefe duti

2Cor.5,17, qui totus renovatur, r Theff,

5,:138. :2 Cor. 7, 1«

Primario quead animam Rom.12,2. Eph.4,23;

Ws d

Jécundarto do? sediate quoa( corpus Rom. 6, 12.13. 19.

yuet od

€. 12, 1. C E34, I4.. 1 Cor. 6, 15. 19. 20. c. 9, 27. Pfal.

1H9. 37., 1 T hetff. 4, 4.

Y m

'a]meï

s 433* In San&ificatione dep—omtz»z/r VE-' Termimis.

TUS HoMO, Eph.4,22. Col.3,9; qua ap- qu0;

Volut

pellatione denotatur vis peccati €7' corruptio-

Hati ex

lt a)pre

tiis paftim connata, partim contracta , quae

üne

ante regenerationem dominatur, & Aomi-

minetiol

nem totum pervadit $ 328). Hec etiam re-

s p

A dm

genitis inhzret, Rom. 7, 21. Hebr. 12, x.

m ángh

1 Joh. 1, 8; fed continue reprimenda & vi

m

'

mortis Chriíti imminuenda atque abolenda

p ij*

toto. 1U0

eft, Rom.7, 24. 25.

Rom. 6,6 dicitur peccari conpus five totum fy-

; piptun

ftema; adeoque huc referenda omnis facultatum.

glentatib

; i elt"

naturalium impuritas, omnisque donorum fpiri-

TM WT

tualium defeCtus, Pfalm. 14, r. 2. g. Rom.$,

10—18. 2 Cor.7, r. Jac. 1,21r. Nempe a) in is-

.()514' n

zelle&fu, tarditas cognoícendi res divinas Eph. 5,

14.17. Luc.24,25 , & rationis fibi fidentis füper-

p b

u u

$

bia Prov.3,5. Rom. 12, 165 £) in Foluntate , lan-

Jon. 9 g

guor ad profequenda bons fpiritualia Hebr. 12,

j

X. 12. Marc. 9,24; c) in appetiru fenfitivo, non

pb

o

modo ferocia cupiditatis, fed omnis proclivitas

p5 1

exfuperaus ad bona apparentia fenfibus grata 9 Cor,

d5 3. GL

,5.6. 7. 8. Gal. 5,243 4) univerfa pil-

ais

Qviia inor

4

!

liata, Rom. 14.7. 2Cor. 5, 15.. kuc.

14,26 & mundi amor. Gal. 6, 14. Col, 3, 2. x Joh.

; I5.

i

$ 434. Ex adverfo indvitur Novus uo.

Terminus

p o^

MO ; qua formula notatur, nova illa & ad quem;

J

Z 3

fpir if

ao

358

[j v434-.--436) XXII. de San&ifitatione

/

wDeirfa(

fpiritualis indoles, in regeneratione acce-

in fit

pta, hominem totum pervädens & occu-

Tühtur

pans; hsc in renovatione fümmo ftudio

& o

115.1

'

coDfervatur, cuftoditur, nutritur Gal. 5,

tr &

25.16, ut paulatim alacrior facta , fubin-

j

ebr. T

de majori vivacitate fpirituali fe exferat,

M

2 Cor.4; 16. c. 7, 1. Eph.3, 16. Rom. 7,

tis f

1 Pet. 3. 4.

ttn fj

Huc ítaque pertinet: a) cognirio rerum fpifitua-

frtti &

lium fubinde uberior Col.3, 1o. Phil. 1,9; affenfur

firmior. Col. 2, 2;

b) fiducia & amor purior

tir pett

Píalm.62,2.65 ) propenfio ad bonum & fancta in

eo deleCtatio vividior Rom. 7,22. c. 12,9. Pfalm.

[

1,2; 4) robur animi fpirituale Eph. 3, 16. Col.

à fim

1,T7. Efa. 40, 315

e) obfequium promtius, prze-

ceptis divinis accuratius conformatum , ductui

r

Spiritus Sancti fidelius refpondens, communione

eemy

.cum Chrifto magis animatum, Rom. 6, 15. 14.

CUpicee

Joh. 14, 21. 1 Theff. 4, 1. Eph. 6, 6.

j.Jud

Iy4- 1]

Forma

£ Qiffin

$ 435. Fon M A ergo Sanl//ficationis in in-

om, $

trinfeca totius vxrz& mutatione confiftit.

LU

V T

Rom. 12,2 non conformamini feculo. huic , fed

)

Dis

transformamini renovatione mentis veftre. Add.

tl

Eph. 4, 17. 1 Pet. 1, 14.

TM

""

ac ben

Confideratur partim ranftive, prout e& opus

cruc;fg,,

efi

ficium Dei x 'Vheff. 5, 235 partim intranfitive,

Om

prout eft officium bomiuis 2 Cor. 7, 1.

Vte j

lhm g

: 'trm—z/ïtiva *

$ 436. San&ificationis forma, prout eft

TW

opus Dei, confiftit in con/ervatione, comfrr-

()

suatione, €7 augmenhis vita fpiritualir,

0) ii

) eu

Adeoque in hujusmodi aCtibus, quibus a) có-

Tiro

gnitio fpiritualis augetur Eph.1, 17;. 4) voluntas

Dei

?f

J

XXII. de Suu£lficatione

($ 436.43D

359

-

E at

'Dei facilius ac certius innotefcit Col. 1, 9; . c)quae

in Wingulis cafibus opus funt, opportune iugge-

L OCU

runtur Joh. 14, 265 hoc enim patto fiducia, amor,

& obícquii finceritas abundantior fit 1 Theff. 3,

o ftudi

12, 13. kzech. 36, 27. Efa. 40, 315 caro autem fübi-

(u4

itur & infirmatur Pfalm. 119 120.. Apoc. 3, 19.

h

ebr. 12, 6. 9. 10. 1 1. 2 Cor. 12,7.

, fubit

eyentt,

—.$ 487 Ex parte hominis, San&ificatio- £&g' intrati

an b

nis forma confiftit in congerie plurium a&hio- fitiva ;

num [piritualium, ab homine regenito con-

t fpititi

ftanti exercitio continuatarum ; quibus &

): a]fenfw

r puut

vis peccati fuperflitis infringitur, & . fludium

hn

Bün.

fan&litatis acuitur , & ip

fe habitus Deo viven-

)

(ol

di firmatur.

NU

tis, Y*

(r) A&us vim peccati irgfringeme.? per' verba val-

j, Q

de emphatica indicantur. 4) Renatidicuntur con-

m

6: 13' h

cupifcere contra carnem Gal. 5, 17, peccatum odiffe

Ep. Judz 23. Rom. 12,9, cupiditates fugere 2 Pet.

L,4. 2 Tim.2, 22, easdem abuegare "Tit, 2, 12 , illis

fe abflinere x Pet. 2, 11. 1 Cor. g, 25, peccato ori

j lj

Rom.6, 11. 1Pet. 2,24, illud deponere 1Pet. 2, 1.

Jac. r, a1. Eph. 4; 22. Col. 3, 9, ab omui inquina-

coni

mento carüis dv [piritus fe purificare o Cor. 7, 1

] fmiö »Jlj

5) Dicuntur porro (quz feveriorafunt) qus fan-

Citati obftant, fubigere 1 Cor. 9, 27 , vincere 1 Joh.

&ræ, Add'

5

4. Apoc. 2,7, circumeidere Rom. 2, 99.

ol,

2, II. Jer. 4,

4, abfcindere Matth. 5,30. c. 18, 8. 9

t eff OPHS

erucifigere Rom. 6,6. Gal. 5,24. mortificare Col. 5, 5.

Hac omnia oftendunt, Sanétifica-

ml

Rom. $, 13.

tione pravas inclinationes soz rautum reprimi & co-

bileri, fed etiam debilitari, decrefcere, & fuccef-

five imminui.

o |

(2) A&us, qui acuunt jïudium fautiitatis , funt:

Jlb W': ,

) induere novüm hominem Eph. 4,24. Col. 5, 10;

YO-

à) eundem quotidie rezovare 2 Cor. 4, 16,

jih

borare Eph. 3, 165 c) dedere fé juftitie Rom. 6, 19;

mbus ä À

Q, I. 25 . e) conreudere ad

g

/$

d) ]1Ziere fc Deo Rom. 1

4

inetam

j

Dd

60

($ 437-438) XXIIL, de San&fitatione

*netam Phil, 5,

; pugnare Hebr. 12, 1. x Tim. 6,

()

X1I.125 «mulari

7

it. a, 14. 2Pet. 1, 5. 10.. 2 Cor.

orti

5, 9-

quisd

(3) Urrique aQus xx PRAXI conjun&iffmi. fünt ,

ten, /

'Tit. 2, 12. 2 €or. 7, 1. Hebr.12, 1

t Pet.o, 24. €. 4,.

)

Y.2. Rom. 12, 9. c. 6, 11. 19 ; & fub iis per Gra-

fepetit

tiam Spiritus Sancti cooperantem exfiftit & cree«

pet frg

fcit nABYTUS. SanQzaris, x Tim. 4,7. Hebr. 5, 14.

(

2 Pet. I,5-—8.

atietbs

JPpnitentia, — (4). Eximie hanc thefin de Forma Sanctifieatio-

€xtermo

quotidia-.

nis illuftrat notio PokNyrTENTYI& QUOTIDIANX ,

fün f

quz itidem perquam fceecunda eft. Complectitur

1obore jn

"2

enim a&us. (ac potius comparatum ex iis Pabirum),

Mefitis

(1) accurate examipandi tum vitaum ante actam,

[917

tum przefentem animi ftatum, fibique in eo nihil

indulgendi, 2 Cor. 13, 5. 1 Cor. 11,28.. Pfalm. 139,.

t m

Uif

23.24; (2) vivide agnofcendi mala graviilima, quee.

ls fa

in peccatis, five committendo five. omittendo fa-

w

Gtis, & continentur & porro ex iis gignuntur,,

Apoc.2,5; (3) delendi tum de peccatis ante actis,,

tum de transgreffonibus novis, multisque imbe-

j4

cilitatibus & incuríüonibus quotidianis, idque

D77]

(0

ilam non ex metu, fed ex motivo amoris Dei &

i I

Chrifti, r Tim. 1, 13. 15. r Cor. 15, 8. 9. Rom.7,

18—-23. Pfalm.25,7. & r9, 13; (4) applicandi

fed 10

fibi meritum Chrifti continuis f/dei exercisiis, 1 Tim.

1,I4. 10. Rom. 7, 25 c. 8, 145

(5) reiterandi in-.

Mati l

dies propofiüum in bono animi habitu

roficiendi ,.

hæ &

idque non tantum obfervatis, fed etiam capratis

bene agendi occafmuibus, & repreffüs forti animo

gni

DT

cupiditatum infultibus Phil. 4, 8. g. Rom. 13, I4«.

Rif

W

lrïheïf-f)'- 6--8.!. X Pet. 4; 8' C. 5, 8

öh'[. Eþ

San&hfia. $ 438. Ex hac co.n:fïdera,tiiohe formie

Ti

UE gf

tiovis »ofio San&tificationis confequuntur magni mo-

a -,a:'a.

ie4-1(

menti Corollaria ad genuinam illius no-

liobis ]

$141

tionem & praxin tuendam:

lior,1

x), SanCtificatio zoz e/? qualiscunque abftinentia: |

ab. illis vitiis,.a

tlofam (

quib.qs, fic fatis per naturam alie-

(jg A&

;lïf fpmus ^

(2) 102

hi

XXII, de SmBlifzotione — ($ 438.439)

261

i IT,lm'- Qx

(2) won eff naturalis quzedam animi bonitas,

1. aC

ortaque ex temperamento facilitas ad virtute&

quasdam perticulares, beneficentiam, placabilita-

tem, fermonis apertam finceritatem, aliasque ;

AU

(3). um efi bonum tantum propotitum , fubinde.

syrün

tepetitum , nunquam (aut raro vere) impletum ,

füt d th

per frgquentes relapfus interruptum ;

Hétall

(4) noneff emendatio vitze ac morum talis, quae

affectus & inclinationes tantum: cohibet,

ut in

TTTE

externos aCtus non erumpant, aut moderate tan-

'IDfANA,

tum fe exferant, pleno interim peccati vigore &

mpïe&it&ï

tobore intus in animo manente, & externz ho-

neftatis fpecie utcunque fuperindu&ta :

is i

nte

(5) fed'eff renovatio 1x TERNA, folida, peccati

n & d

vires mminuens ac deftruens , animum a peccati in-

7 veras

| Bln.n)

uinamentis emundans , rozum bomiuem, in intimi

rim

fuis facultatibus ac viribus,

nitiet o

Eph. 4, 25..

; me,lï.ius, mutans,

.ignunmr;

ante s

$ 439. NEcESsaRIAM ez[f San&ifiatio- Nétoffitas

a

g, Mp

nem, tota Scriptura clamat; Matth. 7; 21.

yis D

1Pet. , 16. i Theff.4, 3. Hebr. 12, 14:

nj

fed non tantum legaliter- oftenfa nece/fitate

gpp]llczlüd!

maudati illam. urget,, verum etiam evange-

T ! l 1.Iü-.

j

lice eandem. commendat, oftenfo, :ofam.

yofii»

m a

gratie ac falutis economiam. includere. San-

ytj 1007

&ificationem Eph. 1,4. 2 Pet. r; 10 1 T heff,

1

4» 1. Ep. Judze . 2 Cor. 6, 1.

Etenim. a). omnia falutis beneficia eo tendunt,,

; fOïm'Zg

ut fanCtificemur , r 'Theff, 1, 9. c.2,12. Eph. 2, 10.

€.4,1. €:5,25.26. Luc. r,74. 75... £) fanctificatio:

a DP

nobis parta eft fanguine & morte Chrifti Tit.

ylius i^

2;14. 1Pet. 2,24. Hebr. 9, 14 ?eque ac: juftificatio;

1 Cor.1,39. 1]oh. 1,7.9. «) Deus illam per gra-.

tiofam Spiritus S. operationem ftatim inchoat cum

fide ACL. 15, 9. 2 Pet. 1,3 addito, fe fidelem effe,

n

neque infirritati fuorum unquam.defuturum Phil,

5

I) 6"'[1*

(2) M

362

EC 4339.-440). '"XXII. dexSanäfyyïcatione

1, 6—11. c. 2, 12—11—6. 1 Cor. t, $. 9. €. 10, 13.

()

Joh.15.2.5. 4) inScriptura incomparabiles habet

de p

promiffiones, e quibus evidens eft, fanctificatio-

f

funttf

nem eximium Dei beneficium effe, 2Cor. 7, t

l

ifi| :

coll.6, 16feq. Matth. 5, 8. c. 7,14. 1 Joh. 3, 3.

B

£

jr. 1

1 lim, 4, 8.

2525

Modmjiþc-v $ 4409. -Sanäïifmtz'a non uno momento

$4

ctffvt5. abfolviturs fed fuccefive fit 2 Cor. 4, 165 &

7s

per intree

enenía con-

continuis incrementis erz/cerz debet. x lheff.

A(cafo

lintia ;

41. Eph. 4, 15. 2Cor. 7, 1.

dirin |

(1) San&ificatio conftat exercitatione 1'Tim. 4. 7.

Weu, -

Efa.y, 17. Rom. 13, 12. 2Pet. 1, 4—11; perquam

babitus dexspscius Ípirituslis acquiritur & augetur

at

Rom. 12, 2. Phil. r, 9. 10. Eph. 5, 9. 10.

e

CCa

|

ïal. ij

(2) Ideo in Scriptura docetur, a) continnue cre-

tohot

fcere tum. poenitentiam , tum fidem in pcenitentia,

de fe

tum novos, quos vita fpiritualis gignit, affectus,

U, [

nempe timorem ac dile&ctionem Dei , concupi-

nf

fcentize odium, & fpem, ac fiduciam Col, 3, ro.

lhj

Rom.8,10, 2 Cor. 3,18. Phil.4,8; ) in hoc pro-

Dettty

ficiendi ftudio zetam Lbom:ms regeniti vitam occupari

debere, Joh. 15, 9. 5. IPet. 2,2. s Pet. 3, 18.

4U, j

/

ipfün

xCor. 15, 58. Col.2,6. 7. 19. c) Idem indigitatur

V fenot

per metaphoricas locutiones vie, vie Dommi , Pfal.

naruy, 1

25,4. Deut. 8 6. Jof. 22,5. Prov. 4. 18. €. 15 245

t curfus ad metam Y Cor. g, 54. Phil. 3» 12* 13- I4.

8310&

gt

Ebr, 12, 1. 2 Tim. 4, 7. 8.

]

)

Gradus.

(3) Daurur ergo aRnADus in San&lifiarione , tum

prout diverfi in diverfis fübjectis, cum , rout u5e-

Conf

yire$ in eodem homine funt fpirituales profecius

füd r

h

mj

Marc.4,20. 1Pet.2,1.2.3. Scriptura hos gradus

d

innuit diftinCtis appeilztionibus «sfaurum , juvenutti,

LUXN

parrum Y Joh. 2, 12. 13. 14 3- infautum. & xe)eiuy , ad-

ulrorum Ebr.5,13. 14. Eph. 4, 13.145 . fpmritualiuti ,

petes

quibus opponuntur cargales (non iili qui volentes

1j

oh

du

fecandum carnem ambulant, eoque morti obnoxii

fiunt Rom. $, 13 fed) infymi , nondum exercitati

v

X Cor. 3, IE—4. Gal.6, 1. Rom.14, 1, c- 15, 1.

Ctipt

j

(4) Unde

//

XXII. de San&ifiatione.— ($ 440.441)

363

: 18

'(47 Unde maximi momenti Corollarium fequitur,

les habit

de periculo eorum, qui temere terminos figunt

tificatio«

fanctificationis fuse ftudio, aut plane in ftatu /au-

u

uoYis doj? acedie

r. 3. f

fpirizualis verfanturs 2 Cor. 6, 1.

SUhI " 3-

f

ebr. 10, 35 —39. c. t2, 12. I3. 2 Pet. 1, g. Matth,

25.28. 29. Apgc. 8 2.

otreuto

$ 44[ San&ificatio- renatdrum in hac /mperfze '

i l();k

vita nunquam eo gradu perfetía eft, cui nihil 8io;

TU

accedere poífit, & qu:e feveritatem judicii

divini (fine remiffione peccatorulm)« fufti-

neat.

-

Tï.m- 4! Z'

yer quati

Nam 4a) etiam fan&iffimi a Deo orant veniam

m

e

ccatorum, & rigidum Dei judicirm deprecantrur ,

p

fal.143,2 (4/. 3). Hiob9,2. 3. ^) Paulus in media

cohortatione ad metam citato curfu contendendi

ytine f

de fe confitetur, /e eam nondum arigrfe Phil.3,

centeu

; äeäu.s;

12, I3. add. 1Cor. 4, 4.

c) idem Paulus, hcet

concujr

fanctus, remedio coutra fuperbiam fpiritualem opus

habuit 2 Cor. 12, 7. add. 1 Cor. 9, 26.27.

d) nuemo

COl. 29 j 6

i hocpo

penitus a& ommi peccato immunis eft r Joh. 1, 8.

TO

Jac. 3, 2. 1 Reg. 8, 46. Prov. 20,9. Cohel. 7, 2x.

et;'

—€) ipfüm corpus mortale teftatur de peccato etiam

(

in renatis fuperftite, quod. ipfis quidem u domi-

md!g] j

Wwatur, Íed tameu inbever Rom. 6, 12. c. 7, 24. C.

fhilh

M

$, 10 & perpetuam carnis contra Spiritum repu-

gnantiam gignit Gal.

d )

3,;

1,14. Ébr. 12, 1.

5,1»7. Rom. 7, 18—23. Jac.

Confentit cum hac thefi, eamque confirmat,

quod renatis in vitze fanCtz ftudio femper plus ul-

qout tU

zva proficiendum ,. & quotidiana renovatione opus

$ PP Qfeäw

s g

eft ($ 440) ; & quod renati sonnifr per morzem bea«

1am à. peccato inhzerente liberantur, confummatge

]uuHWt

perfeCtionis im alrera demum vita compotes futuri,

T

1 Joh. 3, 2. 1 Cor. 13, 10. Hebr. 12,23.

"-"uüh !

"i W]äl[t'a

Rationes a priori, cux Deus in hac vita in renatis

gl

eccati reliquias non penitus tollat, nullas nos

t

j OEIxU

:

criptura docet: funt tamen fine dubio fapientif-

e'xöf

Mïl

fimc, Deogloriofz , credentibus falutares, Jgua-

Iy

viam

"L

364

ym, .

viam certe hzec de perfe&tionis impoffibilitate the-

fis adeo non alit, ut excurere potius debeat, fi

Daij

modo cum reliquis doCtrinis conzexis (S 439 4409;

II É 1

& 442) conjungatur; id quodin praxi (etiam ho-

13 M.

miletica) oppido neceffarium eft, Vid. Phil. 3,.12.

Q

PARATT

(quo. fenfu

$ 442. Sed tamen Renati & per fidem

rinalis

juftificati affequuntur perfe&ionem . a) fince-

Turioru

Vr s

perfetho yitatis; 5b) integritatis (ive- partium; )

fpeney

pertio

tribuatur) comparativam, folidiorum profectuum; &

d) ad abfolutam perfe&ionem, ut ad me-

() Q

fedelt a

tam fibi propofitam, tendunt.

"tf, Qu

Difertis omnino. verbis Perfe&io renatis in Scri-

Wfdtta s

OPUS 1

ptura tribuitur: primo quidem perfectio illa evau-

gelica, quam fideles habent per fidem, in ju/fifica-

poitum

4io)e Col.2, yo, & per quam imperfeéta etiam re-

igentia

natorum fanCtitas propter Chriftum Deo placet

um ts

£0 j

Phil. r, 1:. Hebr. 13, 15. 16 ; fed etiam perfeéhto fán-

Gisaris Dabirualis, de qua eximiw locutiones ma-

$ 3) 12

no numero occurrunt; qua' vero dextre atque

-a ? ]

diftincte explicari debent, quoniam non idem ubi-

li,

que vocis fignificatus eft, ne confufio gignatur. -

Ó Purj

(1) Renatis in Scriptura tribuitur Perfeclio sxN-

e(lio d

CERITATIS, quae in vero d9 non fimulato, fludio vir-

Ti atf

suris d» fau&hiaris coufjlit, & hypocrifi ac falfis

MUUUT

virtutibus opponitur.

De hac agunt loca Gen.

MURU

!

17, - Hiob 1, 1. Pfalm.18,24. & 19, 14. & 84, 12.

difcreto -

& 119,34. r Reg. t1, 4. c. 15, t4. Efa. 38, 3. Eph.

4520-——23. Huc etiam referenda phrafis, ex zozo

m

eorde , crebro in V.'T. occurrens,

in N. T. quo-

que ufurpata, ACt. $, 37. conf. c. 11,23.

Wt

(2) Renatis tribuitur Perfiüo iuregritatis, quoe

PERFECTIO PARTIUM a theologis dici folet, id-

WQ]?Ta*

que vel fübje&tivo vel objectivo fenfü.

SUBJE-

c€rivE fuüumta eft ipforum credentium remuevatz,

pE

qua ommes bominis parres ac- faculsates, intellectus,

Tatiu

voluntas, affe&tus, fanificanzur , Y 'Theff. 5, 23.

oh. 13, 10. Pfalm. 103, 1. & 35,30. On]ECTIVE

lom

fumta (qui fignificatus ufitauor eft) noiat face-

vTüth

365

XXHL de ;aæzäïy?catioaze ($ 442.443)

ate th.

yym, o rvina fludium oMNEM Dzr vorvwTA-

TEM, Quoad ommes partes legis divine , obfervandi,

bet, 1

Deut. 4, ?

Pfalm. 17, 3. 4. 5. & 18,22. 23. 24.

m 4

119, 6. 128. 2Reg.23,25. Luc. 1, 6. Col. 1, 10.

x 20

€. 3 14. C 4, I2. Eph. 4, 15. Phil. 4, 8.

51

(3) Subinde etiam mentio fit perfe&ionis cow-

r em

PARATIVJE, qu:e denotat aéeriores, folidiores , sma«

guriores im [anCimare prefeclus. Y Cor. 2, 6. c. 3, -

)1

l

Hebr. 5, 14 coll. 11. 12. 13. Phil. 2, 15. Hzec re-

Is

j

fpe&tu eorum , qui nondum profectus affecuti funt,

perfectio dicitur.

i, V

(4) Omnis autem hzec renatorum fan&titas lone

ad ne

ge abeft a confummata illa perfeCtione & zr«gup-

t4c(4, Qu36 PERFECTIO GRADUUM dicitur.

Hine

Aabfoluta perfeciio comimendatur fidelibus tanquam

-

SCOPUS ET META , quam femper ante cculos pro-

1

2

pofitam babere, & ad quam in hàc vita omni di-

jf

ligentia, conftantia, & Zzpely contendere debeant,

ettum f

dum tandem in altera vita attingatur & fanCtifi-

eo 9

(

catio in glorificationeu; definat. Jac. r, 4.. Phil. z, 16«

fin)

/þJ;a ll

€. 3,12—15. 1Cor. 1, 7. $. € 13, 9—12. Hebr.

ynes m*

12, 23. Eph. 5, e7.

æa ile

dem ul*

Hinc declaranda diftinétio inter Perfeliionem Vie

jonath

d» Parie,

Hec demum vera & confümmata pere

fectio eft; quoad am , fenfus imperfectionis ve-

vCho sf

rus ac ferius, eft preecipuus charader illiu$, quam

j t

Scriptura renatis in hac vita tribuit, perfe&iouis ,

i

RÜS

Rom. 12, 3. Unde multum haec do&rina ab in-

loca Gd

difcreto illo quorundam £Perfedlifiro abeft.

(2

5

$ 443. Sincero fan&ificationis ftudio ob« Iliüugäþü

" n

p quo

tinetur saNcTITAS, confiftens in £abifua/i k&"ffm H-

"TE

€9 eficaci propofito., mos totos €7 ommem vitam

Qilf s qu

nofiram D&go 1N CHRISTO confecrandi; €7

f()]eïa !

Mpl

ad uormam f'oluntatir Diving, lubinde explo-

[ de

[

ratius cognitae, opmia compouendi, Luc. 15 75.

Kte

J[et

4j

gl 3^

Rom. 6; 11—22. C. 14; 7- $. €. 125 1. 2. Col.

2

1f

1. 9.

Ql

ur

Jl

366

($ 443-444) XXiLA de Santificatione

*

Wdtg

1; 9. i0. 11. 2 Cot. 5; 15. c. 7; 1. Eph.4;24,

tutis ftn

Tüm nf

c.5,27. rTheff 4,3. 4. 7. 1Pet. 1, 15. c.

2,24. C 45 2. 1 Joh. 3, 7-

j

likteip

vt lac

Virtus

Dicitur etiam Vrnrus cbriffian

a, que eft jabi-

füs viri

zualis proclivitas XxN OMNIBUS Deo obfequendi, &

10 min

chrifliana.

eum vigore eriam Lene operandi 2Pet.1,5. Interna

ites

enim animi San&titas in Bowrs OrkEniBus, tan-

ditintt

' quam effe&tibus & fru&ibus, for

4

*

as prodit & cóna

n0n uj

fpicua fit, Matth. 5, 16.

legem h

1100 engi

lo dl

"niithefis, — $ 444- Do&trina de Sanáificatione ante

omnia contra pfevdevangelicifmum & er-

roneos falforum chriftianorum conceptus

($ 438 notatos) integra & illibata fervan-

DE

da, fed etiam contra adverfarios nonunius

generis defendenda eft: 2) qui viribus na-

$u

WR v

1zurz nimium, vel potius omnia, in hoc

Yi

etiam Loco tribuunt; ) qui ad animum

emendandum & virtute imbuendum fuffi-

lo

* Qu

cere putant enotivorim reprafentationem ;

c)

'.lïnQ, l4. (

w ij

neglectis infuper primarii? motivis; d) qui

Wt Q

fanétificationem tanquam w E£DIUM J/alufis

hii

Conïemens

confjgwmdz commendant, ) qui fan&tifi-

y

*f5 d

cationem hujus vitze eo usque perduci poffe

Fj

E M

ac debere contendunt, ut fideles moz am-

an!&kx

pliur peccata commitiant ; fj qui ex princi-

&

umUS ün

36

piis falfo-fpiritualibus, fantitatem in varia

eat) l

dax5o«c externze forma, nonnunquam &

QUam &

5 4t

in Joveritate erga corpus, jüperjHtiofe pow

bm' no

nqnt.

P?la-

—

"

XXII, de San&ificatione ( 444. 445)

367

lh

Pelägianam & pharifaicam perfeCionis in vir-

"

tutis ftudio commendationem torpori chriftiano-

rum noftri temporis opponere, eft remedium ad-

hibere ipfo morbo perniciofius: fuccedit enim no-

d Mi-

va hac docendi methodo in izuavie locum fuperbia,

fuis viribus, fua virtute freta; quod malum mul-

,elldh bj

to minus fanabile eft Luc. 18, 9. Apoc. 3, 17.

|uera

Lites de-gradibus fantiiatis non

atuendis; de

jus, dte

T

diftinCtione inter perfiGiomem partium d» graduum

non ufürpanda; de pofübilitate vel impoffibilitate

legem fervandi , legem zmplendi: uti in exortu fuo

non erant neceffariz, ita multo magis nunc poft

tot declaratas ambiguitates quiefcunt,

ye ante

j d-

LOCUS XXIIL

pceptus

fenvat

DE BONIS OPERIBUS.

gnunls

$ 445 Boxa Orxaa funt aäïïpue: ho- Bonorum

jniuu t

wunis REGENITI liberz féeundum legem Dei Operum

in b*

VIRIBUS GRATIA falig.

defínitio ;

nimulm

Vocabulum (bonum opus) in Scriptura frequen-

m fiff

ter occurrit, Matth. 5, 16. Eph.2, 10. Col. i, io.

'Tit. 2,14. c. 3, 14. Ébr. 13,21; attendendum ergo,

ll; )

qux illi Notio fubjiciatur.

Seníu phbilofophico ,

jq

omnis actio, quz cum recta ratione convenitg

Tenfu civili, quzelibet aCtio extrinfecus cum: .Lege

" þlutif

conveniens, bonum opus dicitur: fed sozio boni

operis &ilice, uti varia alia, ita etiam illud com-

ndil-

prehendit, ut fit oPrvs, Dkeo GgRATUM; ex Ífola

yd poüe

autem Seriptura certo & compiete fciri poteft,

RL

an, & quo pacto, actiones hominum, ut nunc

fumus omnes, Deo placere queant Hebr. t1, 5, Ó.

€. 13,16. In Theologia ergo, 1i cbrifliaua effe de-

;' pt'mCi'

beat, neceffario nobis retinenda notio biblica,

in vll

quam totus Scripturze tenor füpponit,

;quam &'

$ 446- Origo bonorum operum eft gra- Origo;

ii P

4ia, non natura: nam Bona Opera fiunt-

per

D

568

($ 446.447) . XXIII. de bonis Operibüs

per vires fupernaturales a Deo nobis con«

gtn

ceffas, ex graüia Spiritus San&i inhabi-

Tater

tante, Matth. 12; 35. Rom. 7, 6. 2 Cor. 8

jutif

j1.2. Gal.5,22. Eph.2, to. 1 Tim.:1, 5

sutna i

Jer.31, 33. Ezech. 56. 26. 27.

h. »

— £rgo ad opus Deo.placiturum non fufficiunt vi-

wes nàrure : natura peccato inquinata eft (S 175.

Prode

176.192); & ex corde non renato ssela provetiunt,

z dl

non bona? Joh. 3,5. Matth. 15 19. C. 7,18.

Ü d

ïäiiffl tfi-

Prima €7 primcipalis taufa operum vere

CU£ ;

f ug.

bonorum JJeus 2f/: . 1 Paral. 30, 14. 16. 18»

perum

Joh. 3,21. 2 Cor.8, 16. Phil.2, 13.

i, fm

Hoc fpeciatim dieitur de Paere, Eph.2, to.

o 'Theff. 2, 16 17. Hebr. x3, 20. 015 de Pilio, Joh.

Vàt2, ]

35,5.16. Phil.x, 11. Tit.2, 145 de Spiriru Santio,

Gal. s 22. Pfalm. 143, ro (al. 11.) qui etiam tum

etam .

geuerarim. ad fanCtas attiones renatos impel/ir Rom,.

t fp

$.14, tum «ed oc illud agendum fingulari opera-

tione eos excirat, Luc, 2, 27. AC 8, 29. €. 9

Y

? IQ*

Wt

€. I0, 20. C. 13, 2. €. 16, 9. c. IS, 5.

10 li,

AMedium ;

- Etiam hic Zerbwm Dei eft medium, pet

HVG Vi[æ

quod Deus ad omne bonum opus ido-

EW- N

neos facit recte utentes, 2 Tim. 3, 16. 17.

4) Lex peccat

a, quz fugienda funt, & opera,

COj

qus Deus requi

rit, oftendit, Mich.6,95 2) Ev-

:

Cut']

ungelium , fidem gignens, vires ad bene operan-

M

c) in univerfum

Wi :

dum confert, 2Pet. 1, 3. 4

1N l

X

Verbum Dei, plenum motivis atque exemplis

Bümm

ad imitandum propofitis ,

precipue Chrifti ipfius,

Venmm

bonorum operum ftudium excitat, fuftentat, di-

rigit,

)

Cátit

Süläeäïüm; $ 447. Quamvis etiam non renati actio-

5910 [

bonis

ÜPps &

Vitty

:es honeftas edere pofünt, fzepe etiam

pra»

'itno bc

*X

i

XX de botis Operibus — ($ ,447. 448) | 569

i$ 0

ptxvenientis gratize motibus afficiantur:

labl

tamen Zantum regeniti, converfi, credentes,

juftificati in eo ftatu funt, quo poffunt bona

135

opera five fan&as a&liones fatere.. Ezech. 46s

26. 27. Matth. 12,33. Joh. 15, 4. 5. Eph:

feirt

2, 10. Tit. 2,14. €.3, 3—8:

t US

Prudenter & circumfpecte FonwvrA Cowcon-

jrite

if

Drx de bonis Operibus agens, éong CREDENTIUM

Opera dicit p. 700.

m vele

$ 448. AMateria fwe Objeüum Bonorum Mägyia ;

à 150

Operum eít, quicquid liberg a£lionis ab renae

'

?i(, in omni vita, tum publica, tum pri-

ähgm

um foh

vata, in minimis zeque ac maximis rebus;

j ia

etiam ad vitam naturalem atque extere

etfam

«l Ro

nam fpe&cantibus , Jvri potef ac debety

hi Opeé

1 Cor. 10, 31. Col. 3; 17. Tit. 3, 8. 14. Matth.

) o 9P

10, 42, etiam quae ad vorationem fpecialem

five vit* genus pertinent, 1 Cor, 7 17. 24.

j lef

Eph- 6, 607'. 8- CO]. 3, 22& 230 240

Summam oimnium bonorum operum Seriptüra

, ?

161

comple&titur, &) ubi officia Deo , nobis , alis debita

' ( 613!

inculcat, Tit.2, 12. Matth. 22, 37—40. Rom. :3,

8.9.10. ) ubi emala omirtere, bona facere , zriflia

h

Ogeïüïï

peti jübet, Píalm. 34, Y5. & 37,27. Efa. r, 16

MU

X t'et. 4, 19. Apoc. 2, 2. 9. 19.

) eXemp

Bonorum Operum nomine proprie in Scriptura

veniunt Opera renatorüm exzerga, Matth, 5, 16.

Ufü 191111'

Phil. r, tx. c, 2, 15. Col. , to. r Pet. o412, fpe-

,ïtenïaï!

ciatim opera cariraris erga alios, ACt. 9,36. 1 Tim,

5, 10. €. 6, 18: fed Scriptura non fpeCtat sonuM

gat ^

f

OPUS externum; nam & ?urernas a&bioues fanóas

& virtutes in animo hserentes requirit, quae exe

oti p

[o Gïalv

terno bono operi adeffe d?bent ; iCorn6,2

P

E

"m

370

($448—450) XXIII. de bonis Operibus

5,22. Eph. 5, 9. 2 Pet. r, 5. 6.7; fine quibus ex-

ternum opus, hypocriticum , nullius coram Deo

3067101'111

pretii; ac potius Deo invifum eft r Cor. 13, 3.

IIj j2

Matth. 15, 8.. Efa. 1, 15. 16. 17.

Hoc obfervato

variz in doCtrina & praxi aberrationes caventur.

B

il

Forma ;

$ 449. Fon mAm .Bonorum Operum. tria

(1) g

CONSTITUUNT:

re&a Norma; re&um

flione,

Principiusm ac. Motivum; re&us .Fiuis.

de virtg

Tntgis, qi

a) quoad

De NogwaA tenendum, requifitum e[fen-

terin

Jitit, x

nmormam s

liadle operis boni effe, ut fit a DEo PnE-

cEPTUM (fi non immediate, mediate cer-

29]4. jlgh

te): unde opera, qu:xe a Deo mandata non

üctur &

fittt, Ca].

funt, fpeciatim eultus a Deo non przecepti

(2 Bu

Wm. nyll

tanquam vani ac Deo non placentes reji-

inyerfeft

C0 Qrip

ciuntur. Deut. 4; 2. €. 5 32. C. 12, 8. 32.

Num. 15, 39. Efa. 1, 12. c. 29, 15 coll.

] L^ Coh

0 pfice

QU* noni

Matth. 15, 9- Ezech. 2o0, 18. 19. Col. 2;

t

l55 Ron

Ideo tam neceffaria regenitis eft Voluntatis Di-

Tlinc

vinz certa & explorata cognitio, atque adeo &

meditatio affidua Sacrz Scripturze, Rom, 12, 2

FIUNT,l

C. 14, 22. 23. Eph. 5,

17. r Theff. 4, 2; 3. 1 Pet.

4,2. Hebr. 13, 21. Pfalm. 1 2.

& 119, 9. 105. Efa.

ïib'o ()Miqäm

40. 21I.

ia

delibem;e;

D!

Opera mediate à Deo precepra funt illa, quee

1b iie

per mandata jufta & legitima Magiftratuum , Pa-

rentum,- Antiftitum injunguntur,

Rom. 13, 2

feü Y Qm

Eph.6, 1. 5. Jer. 35, 18. 19.

UT

D) quoad

.$ 45o. Quoad PRiINCIPIUM, & MoTt-

princi-

Joh [4)

VUM ommne vere bonum opus EX FIDE IN

T

gium;

CunisruM protelit, 1 Tim. 1,5. Gal. 5, 6.

Pfalm i

Ex fide enim renati vires ad bene agendum

acci-

ij G

r

XXIII. de bouis Operibus — ($ '450)

371

juibus a

oram D

accipiuntï, Joh. 15, 5. 5 Pet. r, 3. Pfalm.

Cor. 13

119, 32. 88. 117; & per fidem demum

qhfervato

$ CaYentuf.

cum fuis bene factis Deo placent , Hebr. 11

u t

4. 5. 6.

(1) Bona Opera ex fide sanaur: non tantum ea

)

'

T

ratione , quia fides effenrirur doctrine Verbi Divini

ili

j

de virtute & officiis Chriftianorum: fed multo

magis, quia animum fenfü amoris divini & gra-

ftum (j

tie Dxrin Chrifto, per Spiritum Sanéctum per-

fundit, ex quo renati Deum redamant, Luc. 7,

;0 PAP

42. 43. Rom. 5, 1——5. c. 8, 1. 2. 2 Cor. 5, 14. Tit.

liote Ceh

2,V4. 1]Oh.4. 19. €^5, 1. 2.3.

Ideo bona opera

dicuntur framus juflitie Phil.x, 1x , & fru&dus Spi-

ial 107

vitus, Gal. $, 22. 18 (zysdi2).

(2) Bona opera per fidem demum JDeo placent,

p

Nam nullum tam bonum opus datur, cui non

etiis ïe]ï'

imperfectiones & impuritates ex inhzerente pec-

1 2, 8' 331

cato originali adhzereant, Rom. 7, 2r. 19.. Gal.

17. Cohel. 7, 21. Apoc.2, 2. 3 coll. 45 ut igitur

) 1j COU-

b

eo placere poffit, condonatione opus habet,

quz nonnifi propter Chriftum, & perfe&tam ejus.

; Qo

Jufitiam, per fidem obtingit, xPet. 2, 5. Joh.

15,5. Rom.8,1. -

P

i

i

J adEO &

Hinc bona 'Opera PROPTER DEUM &'motiva;l

FIUNT, ex principio amoris Dei, €7 ex qmo-

Romï!2

ij

j

tivo obfequii erga Deun: atque adeo /ponte ac

10

f

deliberate; non per comminationes, metum

j

jj ! quæ

ir» divine, aut humanam coa&ionem;

um » j

fed ex fpiritu evangelico, & viva atque

om. 13

grata promiífionum divinarum cognitione,

UL

Joh. 14, 23. Rom. 6, 17. 2 Cor.9, . 1 Tim.

uU

p

I, 5. Philem. 14. I Joh' 5, 3- I Peto 5, 20

G

Pfalm. 51, 14.. & 110, 3. & 1r19, 56, 57.

fj

,j

J

Add. Gen. 39; 9. c. 50, 19.

u

Aa 2

Qu

($ 450—452) XXIIL de bonis Operibus

3723

Quz ex alis, quam amoris Dei & obfequii

Opni.

erga Deum motivis (velut ob temporalia com-

667

moda, autcoacCte) fiunt, quamvis externe. & ma-

Wüpoc

teriadliter cum Lege conveniunt, tamen o* con-

ejnta

veuitmt Legi in totum , Matth, 22, 375 adeoque nec

1181

Deo placent, nec funt opera vere bona, 1 Cor.

lh.

13,3. Permotivum impurum totum

opus inqui-

Qu i

matur, Hagg.2, 13. 14. Efa. 1, 10— 17. Jac.2, 16

VetO e

ia ]

Gal/. 3, 10. Matth. 6, 1. 2. 5.

C 1020

£) quoad

$ 451. :Denique quoad FiNEM, Bona

) !

0/)(!4 /m

fmem,

Opera a renatis diriguntur 1) ad gloriam IDei,

D7

2) ad grati erga. Dewn animi fignificationem ,

ifue dià

& 3) PRoPTER Deum etiam ad aliorum

Statoii

0pera, (

homimum commodum , Matth. 5, 16. Joh. 15, 8

(icio bor

Àil boni

Rom. 14; 19. C. 15, 2. 1 Cor. 6, 20. C. 10, 31.

gnotty

Philo I, II' c- 2, 4- I Pet. 2, 12- c. 3) 1020

qua dj

üvin

&

Hebr. 10, 24.

z

2515

€9 inien-

Hzec £ona inremio adeo necelfaria eft, ut fi ab-

tl ts

fit (ac multo magis fi adfit fequior, pharifaica,

. el p

Ziongm .

imala, intentio), omnia inquinata fint etiam quae

fïam lr

Tforn

.ceteroqui mala non eflent; Matth. 15,8. c. 6, r,

2. 5. 16. €. 93, 5. it. 1, 15. Phil, r, 15 coll.

W ad ;

C. 2, 2['

W.Wptim;

Cftüm

Sed viciffim etiam Jona ittentio SOLA fine reli-

quis, qua formam Boni Operis integram cor.fti-

M d

tuunt, mon fufficere posefi od id, ut Deo placeamus,

t plgs

tnt 38

]Oh. 16, 2. 1 Sam. 15, 20. 21. 22-

BU

quomodo

$ 452. Hinc confequitur, ingens elle

u

dijudican- diferimen inter Dei ac, verbi divim , & intet

da ;

j

hominuu judz'cium'de actionum humanarum

It atj

bonitate.

Ténato

onis non

4) Mulra, quz in foro humano pro b

abentur,

Tit.

tz)

tantum, fed omnino precíaris operibus h

judicio fpirituali ac divino «ou cenfeurur digna Boui

l,

p

m

ii

XXIIL de bonis Operibnir ($ 452.453)

373

oblegi

Operir nomine; Luc. 18, 31—14. 1 Cor. 13, 3. Mich.

|jà COU

6, 6. -7- 8. Efa. 58 tOt.

5) ex adverfo multa, quae

je & m

vulgo contemtim habentur, aizer sulto apud Deum

i0t) C0l«

&fiimara funt , Marc. 12, 43.. Matth. 26, 8. 9 coll; 1o.

:oque-nec

11. I9. 13. 2 Cor. 6,4 coll.g. xPet.2, t2. c. 3, 16.

à, r.

Malach. 3, 13 —18.

€) de alterius actionibus magna

j i

cum circumípectione, de woffris nonnifi cum fe-

Ji)n

vero examine, Jjudicavi deber, mirifice enim fe

ipfam hac in re philavtia decipit; Matth. 7, 1— 5.

c. 19,20. Luc. :6. 15. Rom. 14, 4. Gal. 6,3. 4. 5.

r, X

d) ne quideth. regenitorum omties. acliones. vere. Bona

o Di

Opera funt: multo magis in quseftione de infidelium

operibus cavendum a logomachia, aut affeCtata am-

ao

bigue dictorum confufione.

Statuimus ab irregenitis non poffe fieri Bona

al r

opera, /inificatu biblico umta , quze coram. Dei ju-

dicio bona fint ; fed non ideo ftatuimus, plane ni-

]oh, Ijb

hil boni effe poffe in irregenitorum aCtionibus ;

ln cl lo, 31.

agnofcimus potius, etiam irregenitorum operà,

Ü 331'?'&

quae aliquo modo bona fünt, non absque intluxu

divino fieri, Pfalm. 33, 15.. Esdr. 1, 1

Efa. 4t,

25.25. Etiamillüd concedimus, genriles , verbum

Dei non habentes, facere poffe z 23 vóns Rof 2,14.

I

haruct,

Sed parum folide ratiocinantur, qui ad everten-

etam (*

dam hanc noftram theíin varia preclare fatia, &

ipforum: geuzilium virtutes nobis opponunt, inde-

7* $o yn

que ad ipfjus natzure bonitatem , G uegandam ilius.

.I,Iiw'

corruptionein per peccatum originale, concludunt.

Certum eft e Scriptura, meras uature vires uibil

4

vere. boni po[fe efficere: fi ergo ulli homines, immo

g od

li ipfi gentiles veram virtutem habuerunt aut ha«

þlaceamus*

Lent; ea non eft naturz fed gratize przevenientis

effe&us S 321. 327.

Conf. AroroGrA AudGU-

qens d

STANA CowrEssIONIS arrc.ll. pag.64. 65. 66..

; ( i

$ 453. Hona Opera NECESSAREA, non neceffitas

in arbitrio noftro pofita, fed ferio apud

renatos urgenda funt, Rom. 6, 1. 2. 13.

1l

Tit. 2 12. 14 coll. 15. c. 3,8. 2 Pet. ; 5—412.

[5 j

:eftmï',

1Joh, 1 6. 6 2,4.6. 63 7-

"

-

4f *) OP.

Aa 5

Nes

374

($ 453.45.4) XXIII, de boni; Operibus

)

Aeceffaria fünt secefftate (1) maudati; neque

faluts

enim Deus fruftra, quid facere debeamus, prz-

bona o

Ícribit, Pfalm. 119,4.. Mich. 6,8. 1 Theíf; 4,3. Tit.

ï98-

(2) debiti; quoniam illa multis nominibus

luiect

eo debemus, Luc. 17, 10. Rom. $, t2. c. 13, 5. B.

9. Cor. 5, 15.

(3) erdiuis; quoniam & conlilium

]i

gratize & electio noftra Tit. 2, z1. 1. Eph. 1, 4.

Thef

& redemtio per Chriftum Tit, ?, 14. 1 Cor. 6, 19. 20.

ambigu:

Luc, 194 75;

omnis gratiofa Spiritus SanCü

Tabeant

Operatio eo tendit, Eph. 2, 10,. 1Joh. 3, 9. 1o.

(4) uexus; ob neceffariam fequelam ex poeniten-

thvior,

tia & fide, Matth.3,8. Gal. 5,6. Tit.3, 8&. 2 Pet.

teffigi (b

1,8.

yen af

(5) coufequentie ; quia fi renatus gratize Spi-

(unvi

ritus SanCti non cooperatur, aut omnino reliítit

fejciatur:

(quod quidem poteft), Spiritus San^i ac fidei ja-

ormulis

€tura . certo fequitur, Eph..4, 30. 28. 29. Rom.

$, 13-

7

ORMUL]

; Itaque neceffaria eziam funt ipfis renztis ad tefti-

d cenf

ficandam fidei füze veritatem Jac.2, rg. Gal. $, 6.

2 Pet. 1, 10, ne mortua fide fe ipfos decipiant Jac.

tl y

2, 17. 20. 26 , aut fidem amittant r Tim. i, x9. 19.

1h dopr

€. 6, 10. 21. Rom. 8

p n e

, 335 jqdicium Divinum incut-

à

furi Matth. 5, to.

j

Pofitive tamen fides nou poreft dici confervari pey

Opera; neque enim hzec fünt caufa fidei:.fed ue-

]toprie

garive tantum, quatenus.per Bonorum Operum

Nam f

üudiuty cavetur impietas fidem excutiens, S 387

fcboj.

*

] w

€aNÍe Wa

$ 454. Confultum non eft Bomj Opera

b 2

:

Ceatup

genda;

ADCONSEQUENDAM AUT CONSERVAN-

RA

Nam 2)

lm j

DAM SALUTEM "ece[Jaria. dicere.

fola Dei gratia in Chrifto per fidem ap-

1ej

Wal

prehenfa, eft falutis;caufa Eph. 2, 7. 8;

j Itj

uj

N

5) ipfum etiam illud, quod falutis com-

potes in gratia ftamus, unice fidei tribui-

fmt Ie

Adn

tur, Rom. 5, 2. Gal. 2, 19, 20. Col. 1, 23.

f Ihde

iPet.1,5.9; c) ex adverfo Bona Opera

Wrtion

falug

We per

zM

[

XXIII. de bonir Operibus . ($ 454f455):x | 375

n

falutis nec caufa nec medium fünt, nam

, p

3. Ti

bona opera confequuntur demum ex fa-

minibus

lute credenti collata, Eph. 2, 8. 9 coll. 1o.

n5

yuium.

Tit. 355- 6-7360ll. 8.

L?h-ï! h

^'Thefis, Boua Opera AD SAvUTEM meceffaria effe,

d

ambigua eft. Poteft fic intelligi, ut Bona Opera

ys u

habeantur pro camfa falutis, quod. Scripturee con-

Jgenutel-

450

trarium, & gravis error eft: fed poteit etiam in-

telligi de Ordiue faluti: a Deo conftituto, quzse

, 2 P.

vera eft & verbo Dei confentanea explicatio.

tie pi«

Quamvis igitur fano fenfu explicata a nobis non

; teliltit

rejiciatur: tamen cum hoc idem commodioribus

fdà g

formulis efferri poffit, uti S precez. vidimus ; non

y Mn

eft, cur non debeamus acquiefcere in JDecifmue

FonwuLE Cowconp1m, quze phrafi bac abflinen

T

dum cenfet, Arzic. lV. p.588. 698.

Nihil veritati,

GZL i 6'

nihil profectibus cognitionis decedet, fi J;berzaris

in dog

i J

matifando exercitium fic moderemur, uþ

1, )2

paci in. ecclefia fimul confultum fit.

im jnci-

! meritum

. $ 455. Bona Opera non merentur vere &

B

fel tt*

proprie /a/ufem cternam, & alia beneficia. nullums

'.

(perum

Nam 2) vita zeterna domum ef , folius Chri-

$, W?

füi merito nobis impetratum Rom. 6, 23.

Eph.2,8. 9. Tit. 3; 5. 7.

b) Deus nullius

y (grnt

creaturze debitor effe poteít Hiob 4r,2.

j*

Rom. 11, 35 quis ante ille dedit , «t giatia ei

Vun )

referatur,

£€) ne quidem res ipfa id permittit;

en p

fi modo inter fe conferamus, quz fint re-

310

quifita meriti vere & proprie dicti, & qualia

jg CU

fint renatorum opera.

. Ad meritum proprie diCtum requiritur, ut opus

fit indebitum; ex propriis viribus praeftitum; pro-

91' l 8'

portionatum mercedi; turm intenlive tum exten-

live perfectum: jam autem renatorum opera a)

; ogem

Aa 4

e€D1-

hi

A

4

26 ' (5 455.456) XXIIT. de bonis Operibmq

debita funt, Luc.17,13. 7) non ipfbrum, fed

gïaüæ

grativ viribus, a Deodatis, preeftantur Joh. 15, s.

Yel at

Phil.2, r3. Eph. 2, 106. 1 Cor.4, 7. Rom. rr, 35;

33 2.; Z

€) ad przmium vitze zeternze nullam babent pro-

Doni

portionem, Rom. 8,185 4) renati in maxime fe-

punta

rio propofito & ftudio legem fervandi, non fünt

(j f

Íine peccato. Rom. 7, 21. 22. 23. 25, eo. folo a ma-

910 6]

ledictione & condemnatione immunes , quod per

lr d

fidem in Chrifto funt Gal.3, 10. 13. Rom. 8, r.

ln

Opinio werirti mercenaria Íítantibus in gratia

Apüc. &

damnoía eft Matth. 19, 27. c. 20, 16, & ferio ab-

neganda Phil.3,7.8, ut fides humilis meram Dei

lag

gratiam & mifericordiam ampleCatur, Luc. 17,

5—10; femper enim neceflaria eft peccatorutn

t ag

remiífio, per fidem in Chrittum petenda Eph. r, 7.

tiribus ,

Matth. 6, z. Pfalm. 19, 13. 1 Joh. 5, 7. 8.9. Ebr.

Conteti

9. 24 coll.c. 7, 25 (zavrors) & c. 12, 28.

Nun-

quam ergo vere credens in operibus fuis fiduciam

collocat Hiob 9,2. 3. x Cor. 4, 4; fed in folo Chri-

fet l)

fto. gloriatur Gal.6, 14. x Cor. r 3x. c. 2,2. Rom.

hter lo

3.,27. grati:e uni fe fubjiciens Dan. 9, 18. 19. Eph.

[j

2.8.9. Hsec fidei continua aCtio, & quotidia-

num exercitium eft, Chriftum apprehendere & in

)hq

.eo manere Col. 2,6.7, & o

pinioni proprize jufti-

l, |

; tize ac meriti nihil indulgere.

« Cumpf

Aremm;;;;a.. - $ 456. Sed tamen grarwita merces, ea-

* Weo

lio gratio- que lautiffima , bomis operibus a Deo promi[fa

i, Q

Youtan

p

e, 1 Tim. 4,8. 2 Pet.5, 13. Hebr. 10, 36.

-

Titee j

Nulla bona actio eft, quam non remuneratio

fnaneat, lVWatth. 5, -t2. c. 10,42. €.20,8. Rom.

$,6. .A Cor. 3,9. "Hebr. 6, 10. c. 10, 35. €. 1J, 6.

Apoc.22,12. Píalm. 61, 6. & 19, rz. Efa. 3, 10.

Malach.3, r6. 17. 18. — .Mercer appellatur, quia con-

fertur ftudio & labori praecedenti; corowa, laurea

U

dicitur, quia confertur pugnantibus & victoribus:

ipfa in fe wera gratia. eft.

Premie promiffa funt vel zemporclia, ad hujus

F

vite felicitatem

aut certe neceífitates fpectantia ,

(tary

Matth.6,33. i Tim. 4, 8. Eph. 6, 3. Pfalm. 81,

14— 175 vel fpiriualia, in augmento & fruitione

WGJ g

gràtiee,

7

n

377

XXIHII. de bouis xOperibw | ($ 455-*458)

mm, M

gfatiæ, Matth. 13*12. Joh. x4, 21. Efa; 58» 7- 85

05155

vel ezerua, Rom. 2, 7. c. 8, 18. 2 Cor. 4,17. Cot.

. 11385

»24. 2 Theff. 1,4 —7. Jac. 1, x2. . 2, 5.

v

j

Vnt pro«

Promiíliones remunerationis in Scriptura pro-

xime fe-

ponuntur, ut fint zuceutivum ad ferium Bonuorum

ts Rnt

Operum ffudmm , Luc.6,03. 1 Cor.15. 58. 2 Cot. 5,

Jl 1 tj

9. Xo. C. 7, 1. Gal. 6,9. 1 Tím. 4, 7. &. c. 6,18. 19.

qui gt

Hebr. 11, 24. 25. 265 & ad perfeverandum in. illo,

mbl

Rom. 2,7. 2 Cor.

47 IS'—'I& Gal- 6,/ 9- 2 JOl'l-x V. 8f1

il gï&ü&

Apoe. 2, Io.. c. 32tr

ferio d

m Dd

]uc. H

$ 457. Do£trinze hujus loci adverfatur 4nt;z'tüym;

ceatorufm

&) pelagiamus error, opera vere boma matura

E?h C

viribus, quodammodo faltem, /ri poffe,

$ r

contendens; cum quo aréto nexu cohz-

j M

j Jipcim

tet D) alter ille, hominem operibur natura«

TE

liter bonis przparare fé po[fe ad jufrtiam; qua&

52 N

.H EFD.

Jiholaflitorum opinio fuüb variis formis e. g.

qot

d

£) fn concertatione de virtutibus ac falute gen-

jilium, in fcenam reduci folet.

griæj h

. Cumprimis nobis contradicitur per doCirinam.

de inevrito bonorum operusm , voultis tricis. pet fchola-

vt (

fficos, & per alios quoque a&ufibus gravilfimis in-

volutanr, unde variz f.gecialior.es cont;overiïæs

7 Zm)ini 1

natze funt,

.10;36'

Bo

LOCUS XXIV

6 i

DE MEDIIS SALUTIS,

Eï'ä. 35 [O

J

via o

SPECIATIM DE LEGE ET EVANGELIO,

gl

ZMW

v

$ 458. Mr»p:a Sarvris funt em res. Meodia fl

"La

,

quarum.ufum IDeus lominibus przferibit, u per lutig quid g

Í

elx'm;.»-'fä j

ilas gratiofig operationes Spiritus San&fi pera-

]

j h

d

[!

Aa 5

*

gü?l—

f

aï..ïæo

375

(S 458—460) XXIV. de mediis Salutis

T

gazz-tzzr; ad tollendam miferiam , ipfosque ad

pale

communionem cum Deo perducendos.

Ordinarium falutis medium eft Perbum Dei, &

j4

facramenta ; ea ad falutem nobis applicandam or-

Tomigi

dinata efle $ 310.318.

- 354- 366. 374 dictum:

'nunc ipfa eorum natura

g

indoles diftinCte e Scri-

vicibus

ptura explicari debet.

ponuly

conflant

$ 459. In Verbo Dei fuünt partim manda-

o moy

Lege

?a, quze aliquid ab homine exigu'nt; pat-

Evlmge-

P

lio.

tim promiffoner gratuite, quee juftitiam &

(tlii |

falutem in Chti&o, eo fine offerunt, ut

frteho,

homines ea fide acceptent: ideo in doütri-

ifinfo t

na chriftiana Lex €7 Evengelium debent di-

fuit

ftingui, Rom. 2; 14. 15. 16.

De ]

De lege & de evangelio fcor/um agi necelfe eft,

Occprit

quia intereft legis & evangelii limites in negotio

€D 4

noftre falutis acurate diftingui: quamvis in ipfa

d leoi

praxi & vitz chriftianze decurfü usque ad metam

felqup )

beatam, conjunttiffima manere debeant,

& t

e

3521 I]O

Qu C a

Es DE LEGE DIVINA GENERATIM.

u

Ti 4

ANotio

W N

$ 46o. Vocabulum legis in Scriptura,

legir.

proefertim in Veteri Teftamento, fzepe ac-

f4

cipitur pro toto verbo Dei Pfalm. r, 2.

funt g

19, 8. 119, 18.92; potiori preffa fionifica-

QUR v

tione denotat dofrinam de uvoluntate Dei,

tf

praoceptis vel interdi&lis manifeflata.

li, q

In illa fignificandi varietate,

e contextu. ingu-

(ülty,

lorum di&ctorum, & ex rei de

qua agunt 3udole ,

judicandum de

vero fenfu, ne coufufo errorem

IN

giguat.

Szvictil]nno ,

quem hic tenere debemus,

Keufa occurrit Joh, z,

7. Gal. 3; 12. 17 —22. Rom.

Vopul

4 13*

H

XXIV. de Legedivima — (f 460—46 2)

379 .

st d

4» 13- 14. I5 & paífim: alibi in epi&ol£S', Paulinis

praefertim.

Dei, &

$ 461 . Lex divinä patefafla primum eft in promulga-

hm or«

hominis creatione: cumque 7o/'ea repetitis Zio;

d«

le t

vicibus decíarata fuüiffet, apud lfraélitas;

populum in fcedus cum Deo tranfeuntem,

] t

inmonte Sinai folenniffime a Deo. promul-

t; pit

ga/a, per Mofen Jtripta, per Prophetas ine

t &

crltata, per Jefam Chriftum divina cum aue

i, Wt

Boritate, & per apoftolos, magis diftincte

Vaodr*

oflenfo vero legis ufa, chriftianis propofita

fuit.

t d

De prima legis divinz patefaCtione indicium

occurrit Gen. 2, 16. 17. €. 3, I1—19; de reperia

xl d

| negod

Gen. 4, 6. 7. 10. I . €. 9, 5. 6. c. 18, IQ. C. 39. 95

; in p

de legislatione fmairica Exod. c. 19. 0 cum toto

reliquo Pentateu

cho; de CumrsrO legem docen-

d metal

te, ejusque. au&oritate obligante Joh. 13. 34. Gal.

5,Ó. 1 Joh. 4,21.. ACt. 3:22. 23, quibus jungenda,

quze $ 26x fcbol, (2) dicta funt ; de apoffolorum tne4

5

thodo, totum »roso

Auxty Cepiftolarum cum 4icis in

i

unum volumen collectio) teftatur.

riptufts

$ 462. In hac divinitus patefa&a: Lege Divifio.

o u

funt a) praecepta omnes homines obligantia,

n l^

ypiti ia

jl

qu» univerfam hominum vitam,. quoad

j Dïh

ofícia erga Deum, fe ipfos & alios geuera-

lia, dirigunt: 5) funt vero & alia, quae

cultum iraélitarum publicum , & ordinem ac

" ff

jl n

La

modum illius, itemque politism ejusdem

[ €lmr

o

ie

gg,'w !

populi; concgrnebant.

ideo

» n

M

382

($ 462—464) XXIV. de Lege morali

hom

ldeo lex divina in moralem, ceremonialem & fo-

zrenfem dividitur: quse diftin

€o in re ipfa fatis

Gen

fundata & ad reCte intelli

genda diverfa Scripturze

de lege afferta, neceflaria eft.

(b p

natior

DE LEGE MORALL

: Àda

& ux

Lexmora. $ 463. Lex MonaALiS eít x TERNA

Qune |

ving /

lis quid; ia bomi €7 mali regula im SanGütate D

h

Qmnes ]

fundata , — per revelationem - fpeeialem | expraf-

fs declarata, perfeGlam naturg ommiumque atlio-

UARU

num n(yirærum jlmüïiïtatem reguirens , €9 contra-

j4

ria prohibens , vitam promittens obedientiam per«

Tulga

fePam praffanti, peccatorem viribus legis fer-

poul

vaudg deffitutum malediffioni fubje&ium. decla-

v'et'xau

Tall$s

omn

Lex moralis mazerialirer eadem quidem eft cum

[e

Lege Naturz; fed per declarationem ejus in Re-

tium,

Quend

velatione fpeciali, füblimiora accefferunt, quze

5 QU

maruralis divinze legis uoriria nunquam affequitur.

Utriusque legis przecepta rationem: fuam habent

24,3 "u

àn ipfa bomiuis uazara ad. Deum relata: fed Lex Mo-

Qd e

yalis naturam hominis confiderare docet, prour ad

Dïhgef

Imaginem divinam primum condita, prouz per pec-

DA

fie s

eatum rectitudine conereata caret (unde tot prze-

Yoluit

cepta negativa), & prowr per Chriftum ac Spiri-

tum fanctum ad.eandem renovanda eft Rom. 323

Y-4

coll. 20. c. 5,20. 21.. c. 6, 22.

Veti

Pent]

Lex pro—,v

p

$ 464. Lex Moralis non tantum Confi-

ne

prie dica

lium, fed proprie dicta Lex eft. Nam )

om

conftante loquendi ufu in Scriprura appel-

D

fabj

latur ivroAJ praeceptum; 5) profeca eft a

ad I)

libe

PeO » qui Rex, Legislator, Judex omnium

homi-

Vipit

1

XXIV. de Lege eorali (5'464 465)

381

hominum eft Efa. 33 22. Malach. 1, 14»

n h.

f fits

Gen. 18,25. Jac. 4, 125 ») habet non mo»

:ripturæ

do promiffiones, fed etiam poen?e commi»

nationem Exod. 20, 5.6.

Adeoque obligatio Legis Divinze non fundata

eftuwick in preceptorum cum Rationis dicta-

'ERMA

sine convenientia: fed potius in voluntatis di-

vinz fignificatione, cum auctoritate füummi ime

hi Dui

perii facta.

Macat:s pPROPRIE Lex effj, quam

n

n

!

"

]

omnes hominum leges: nam harum obligandi vis

uLTIMO arceffenda eft ex Lege divina.

ïffm?io-

$ 465. Lex Moralis prout in Sinal proe omne; ho«

tonint

Atl

mulgata fuit, habet quzdam iíraélitico mines ob-

finn r«

populo propria: fed ipfa tamen in fe , "igaus,

j Jf

etiam ut eft a Deo in Sinai promulgata ,

j d

l

omnes homines obligat.

Decalogi ipfum exordium . & przeceptum ter-

eff cm

tium, quartum, nonum, décimum, peculiarem

"T

quendam refpectum habent ad ifraélitas, in foe-

y, q*

dus cum Deo fuper hac lege tranfeuntes Exod.

ffegnit

D4,3--11. .Sed inde non fequitur, leges Deca-

n Jobett

logi effe leges judaicas, quze chriftianos non

a M

obligent. Argumenta thefeos noftrz funt:

, u

a) Verba Decalogi formalia a Chrifto doCtrinze

fux inferta funt, quam omnibus deinde prazedicari

- dor p

voluit Matth. 5, 172—498- € 7 12« €. 15, 4. C. 22,

" Spirla

$7—-40, coll. c. 28, T9. 20.

$) Etiam apoftoli

ion. 4

Vetba legis mofaic allegant, & quidem apud

pentiles quoque Rom.

13, 9- Eph- '6, 2. 3- ]aC. 2')

5 — 11. C. 4, IIT. I2.

c) maledictio legi mofaicze

ennexa omnes homines ferit Gal. 3, 10. 13. 14«

j COHü'

Rom. 3, 9—20: ergo lex mofaica omnes obligat,

yan/

Decalogüs, excepto przcepto de labore die

fabbati intermittendo ,

totus in hominis natura

a W;'

ad Deum & alios homines relata, rationem fuam

habet. Lex mofaica prohibet idololatriam; przee

ii

orem j

eipit cultum Dei re&um; Superiorum hon

matri«

:OIWi m

jom

384

($ 465--467) XXIV. deEegé woral

matrimonii fanctitatem ; curam vitze, facoltatum

phet

famze. alterius; concupifcentive pravze repreffio-

fod ci

nem. . Hzec dicta funt fane Judzis: fed diéta funt

T

a Deo;: Domino omnium; & verbis, quz in

quemvis conveniunt; quz? omnes ad fe applicare

lomin

ut fibi dicta tenentur Rom. 15, 4. Pfalm. 33, 8.

Cohel, 12, 15. 14.

HO(:

ftus Wa

compre-

sk466. Lex Moralis in Decalogo com-

fenfom,

henfà im

um a

prehenditur, uberrime paílim in fcriptis

^

É1

[

Decalogo.

propheticis & apoítolicis declarato; cujus

Tüent

i5,1

admirabile compendium habetur in przecepto

[2

7

Qu

ho

q

Awxonrs erga Deumn, €9 alios homines, Deut.

f fiert

6,445. €.16412;201 CTj 25

$9. C

E $

Decalogi |

Ad hze duo pracepta ipfe Chriftus totam le-

Dectloo

itidoler ;

gem revocat Matth. 22, 37——-49. c. 7, 12. nec non

a fonx

Apoftoli Rom. 13, 8. 9. 10. Jac. 2, g—11. & cum

ibi de falute hominum zeterna, non de hujus vi-

maxime

9it )pr

tz negotiis, fermo fit, ex hoc patet, Decalogum

ls aj

j

non effe legem politicam.

1

tabule

Divifia decalogi i. duas tabular fündata eft partim

Wfren

in facto Dei Exod. 32, 15. 16. c. 34, 28, partim in

T

*

l

gmh

dug ;

reduéctione omnium przceptorum legis ad duo

J

IDl vj

(t 1

ilà magna przecepta, quze Chriftus allecat Matth,

22,37—40. quo & Paulus Eph.6, 2 refpexilffe vi-

EO viri

detur. Utrum Zwgufliniaua Divifio, quze ad pri-

Mistttino

mam tabulam tria, ad fecundam feptem przecepta

)ID 7

Jlrigne j

refert, an Origeniana, primze tabulz quatuor, fe-

UET

cundze fex przecepta tribuens, fequenda potius fit,

parvi in fe momenti quzeftio eft.

Jufta tamen ec«

Stur.

clefüis noftris olim cauía fuit, cur tuerentur ac

z

tl

vetinerent priorem illam, apud nos qu

*

OQPQ re-

ceptam,

T

|

!

explicatio

$ 467. Decalogus E ScR1PTURA EX-

Ptopd

gmm'mz r

Tiüs à

PLICANDUS eft: ex qua fola de genuina

M

ejus explicatione liquido poteft conitare.

Scriptura enim continet non modo Pro-

V i

pheta-

4

j

XXIV. sd-e Lege morali : ($ 4-67.' 468)

385

ol

phetarum & Apoftolorum declarationes;

eprelio-

fed cum maxime Chri/li Domimi interpretatio-

ita fünt

'

nem erthenticam, addito fubinde, eas falfis

Que m

W

U

[

jliate

hominum de lege divina cogitatis opponi.

In. y

Hoc facile probatum dabunt exempla. e) Chri-

ftus Matth. 5, 20——48 data opera verum Decalogi

AT

fenfum, rejeCtis hominum explicationibus falfis

cum auétoritate propofuit.

6) Idem Matth. 15,

(crits

4.5. 6 legem divinam, detractis hominum affu-

mentis, nativze fuze puritati reftituit.

c) in iis

; Cujus

etiam, quze in Patriarchis tolerata, ac Judois in

qecepti

lege forenfi permifía erant, fanCtam Dei volunta-

t, D

tem apertius declaravie , Marc. xo, 2-—9. Matth. x9,

7- 8 9- €. 5 38. 39-

E Scripturze declarationibus patet, Przecepta

m P

Decalogi fynecdocbica effe: plus multo, quam ver-

, o 000

ba fonant, prohibere ac przecipere: & internam

m

maxime animi reCtitudinem injungere, Rom. 7, 14.

Dujts v*

Sic a) preceptum primum obedientiam, quze omni-

Jecigi

bus reliquis preeftanda eft, auimat Levit.18, 305

& poftremum , de concupifcentia, omnium reliqua-

[ purüm

rüm prohibitionum ;«urerpres eft Matth. 5, 20—-48.

am i

&) Ubi virius preecipitur, una przecipiuntur & e-

dia Y Pet. 3, 144 15. 16. 5DPet, 5, 17. 18;

c) prohi-

l Ndï&(!.

bito vizie, prohibentur etiam occaftoues d?» caufce do»

yxilete

incentóva àd peccatum Matth. 5, 29. 30.. 1. Joh. 3 15.

æ 3d Pfl'

d) In precepris virtualiter etiam prohibitio, inpro-

bibirioue proeceptum ineft Eph.4,31.32. €) Quz-

præöepta

EDor,

dam omnino Legis pracepta plege demum intelli-

Dot'ms h

guntur, quando objectum eorum accedente j/uce

n

evangelii declaratur ($ 495).

rentir Y

oqie *

$ 468. Quoniam ergo Lex in Decalogo fénfüs làte

propofita, prout in Scriptura paífim ube- pazenss

g E

rius declarata eft, a) /enfum latiffimum , ple-

gl

niffmum , füblimiffmum habet, & $) obedien-

gonfw ;

tiam tum exrenfive, tum intenfive, tum

u P

pro-

Pheta-

886

($ 463—-470) XXIV. de Lege äaiali

£ontimgm; protenfive perfe&mm préefcribit: confequi.

tatfoy

£0!h PERFECTISSIMAM Omm"i vile

vile nor. tur,

et: (

mam per« qormam effe, Pfalm. 19, 8. 9. & accelfionis,

Vira tz

feäam,' five augmentilper- nova prxcepta, nec iue

$)

Hinc í

digam , neque capacem, Deut. 4, z C

rvation

32, 32.

1t.01. 6

Nec a Chriflo novis preceptis aucta eff; fed fepe-

filuten s

-kita, vindicata, motivis novis, a redemtionis

alfert um

beneficio diftincóte nunc demum cognito, fum

t Irm o

0;11. j K

tis , frmata,

f Det at

$ 469. Lex moralis habet promiffoner adje-

Qürdis hs

: Lägïs divi-

sueSanclio; &lar, Lev. 18; 4. 5. Deut. 30, 15. 16. 19. 20.

r

qui conditionatz íunt, Deut. ir, 13:

tgit uj

82. 27.

ratïone;

Promiffiones legis non de folis temporalibus

premiüs intelligi debere, clare ex Cal. 3, 12 coll.

Vatt J'm1

V. 11, & ex Chrifti Domini interpretatione li-

t fer

quet, Matth. r9, 17. 18. 19. Luc. 10 25. 27. 28

c. 38, 180 19' 20.

3, 19I

Eadem vero habe? etiam Jan&tionem panalem

Prætel

Deut. 27, 15—26. €. 30, 15 19, qua itidem

MMWI

QUi

non modo temporales poene denunciantur

dumVe |

non obedientibus, Exod. 20,5. 7. Lev.20;

1—21. C 26, 15—39. fed szeterna potiífi-

TWprr

mum: Rom.258.9. Gal. 3; 10. 13.

mm& uJ

Hac in re Lex Diviua quasvis. Leges. bumanas ine

M

fünire antecellit , Luc, 12, 4. 3. Deut. 32, 39. Conb

&X Q

S 464 fchol.

adigit |

Ufus pofl

$ 47o. Confequitur hinc, Jegem pecatori

Qienti

lapfum ,

datam won e[fe, obtinemdm falutis €7 jufitie

Citm',

£aufa

4

il

XXIV. de Lepe motmlz' ($ 410.471)

987

of

caufà: nam homini lapfo fervatu impoffibilis

r t

eft: quamvis enim obfequium poftulat;

xntis,

'

vires tamen obfequendi non przftat. Rom.

j; li lt

8, 3. 7- Deut. 5, 29. Pfalm. 14, 2.3.

" ib ho

Hinc fieri nullo modo poteft, ut per ejus ob-

fervationem juftificemur, Rom. 3, 20. 21. Gal. 3,

11.21. C€. 2, 16. ACU. 13, 38; neque Lex vitam &

falutem afferre poteft ,, Gal. 3. ro—19; fed potius

f; f

redembioti

affert damnationem ,

al. 3, ro. 22. 2 Cor. 3, 7. 9.

Rom. 3, 195 peccatum auget Rom. 7, 5. 8—13;

jto, li

t iram operatur Rom.4, 15, non per fe quidem,

fed per accidens & przeter fuam indolem, propter

cordis humani malitiam, Rom. $, 5.

L

ïö' H),Wi

$ 4 Sed »on idro jam pofl lapfim mullus mormatj-

qt, 1 d

LLegis ufus eft, quin potius graviffimee funt 9w5;

rationes, cur Deus legem fuam, licet fer-

empomhbg

j u

vatu impoffibilem, tamen generi humano

ntione J

tam ferio propofuerit, Rom. 5, 20. Gal.

lasl 27: 2 J

3» 19.

Preter generalem enim illum, Non»

,) j

MATIVUM, quo omnes homines de eo,

quaindem

quid bonum , malum, faciendum fugien-

yunciatt

dumve fit, edocentur Mich.6,8. ($ 468),

, L

TRIPLICEM /hobe? etiamnum inter chri-

( Poüm'

Rianos ufum , 1 Tim. 1,8.

L

Pnarwvus eít in nondum renatis, quos jmliiim:;

j pynd!

y l

(9

lex comminationibus & metu poenarum

33

adigit ad qualemcunque przeftandam obee

dientiam externam. Hic ufus politius di-

"

citur.

,

hi

(7

Bb

g

| Etjam

XXIV. de Lege morali. -

358

($ 471)

Etiam :aperte mali per. legem ,quoä-ammodo

0 p

continentur difciplina externa, & coércentur, ut

,

DIUETIS

honeftas vitze externa inter eos confervetur, &

$610

focietatis humanz tranquillitas in tuto fit, Rom:

GT

1, 18. 4 Tim. r, 9. 1o.. Gal, 5, 19.

In eo Providen-

ii

Immo

ti: Dei, qua genus humanum regit, admirandum

fnper.

fpecimen eft Pfalm. 33, 13. 14. 15.

jinium

t0s, ne

elenffito- . SEcuNDUs longe nobilior ufus eft in

Tat, Dj

pedegogi- hominibus convertendis, quum per le-

geapr

£15 ;

gem perducuntur ad vividam peccatorum

T6Dt, of

of

agnitionem, Rotn. 3; 19/20. 21. C. 4, 15.

llef, fe

t n d

: C; 5, 20- CI 7, 7' 13' ZCOF- 3, 70 8- I Cor.

35,56, ut hoc pa&o oftenía extrema ipfo-

6310-Xw

I 6

rum ad juftitiam obtinendam inopia ad

tn ol

67 u

Chriftum defiderandum compellantur ;

Tiine

Tendur

Matth. 11, 28.

pullies

Dicitur elendicus , Eph. 5, 13. 14, & pæa';:gagicm,

Gal.3,23.24. Perlegem przftatur non mere lit-

3.3. T

Ony, (

teraliter, fed ex efficaci operatione Spivitus Sautli,

qui per legem hominem arguit, convincit, humi-

liat L] JOh. 16, 8- 9. 5 Jbro 23, 29- A&o 24, 25!

Dj

didafficus; TkRTI1US ufu; eft in regenitis atque

n

-converfis; quos lex in cognitione & praxi

]egem l

officiorum füorum inftituit ac dirigit. Vo-

N

catür didaflicus. Methodi caufa fimpliciter

W:

tertius ufus legis dici folet ex Fon . CoNc:

&

art. 6,

Rom.s

Ín renatis operatur Spiritus Santtus, & efficit

Rhy(

ut fponze & cum voluptate, quicquid Deo gratum

eft, faciant, fi vel maxime nulla effet lex, pc-

foryy

nas transgrefforibus denuncians Rom. $, i4. 20-

Gal. R, 22.

Sed non ideo lex nullum apud rena-

| m

tps '1'1fum habet:

pera'

NUgpra

docet. eFim illos, quae o

peo

9

"

XXIV. de Fege morah"k ($ 471.472)

389

]

eo placeant, & qüomodo vitam fecundum vo-

ntr, t

j

untatem Dei inftituere debeant ; Rom. 8, 12. c. 13,

etur, &

$.9. IO. €. 12, 1. 2. 2 'Tim. 3, 16. 1 Theff. 4, 1. 2. 3.

it, Rom.

Gal. 2, 17. c. 6,2. x Joh. 2,7.8.

xovidefte

nirondum

Immo in praxi, rert;us bic ufus apud regenitos

femper aliquid eriam ex ufu fecundo, elenclico, con-

junétum . baber,

Lex enim «) ipfos etiam regeni-

tos, ne fanCtitate fua fe efferant, fubinde humi-

TM m

liat, Pfalm. 119, 71. 75. 1Cor. 4.45

ó) quam lon-

j per h

ge a perfeCione abfint, ne torpor & acedia fub-

AORU

repat, oftendit, Phil.3, r2. 13. Hebr. z2, . x Joh.

1, 8. 9. Pfalm. 143,3;

C) carnem in ipfis füper-

c. 4, 15'

fiitem, ne dominium denuo fibi fumat, & licen-

tia in abufum gratiz , vergat, coércet, Rom.8,

k ICOrc

12.13. Gal.5,13. 15. 16—25. Hebr. 12, 1. Rom.,

xa

6,10—14. & fic 2) utroque modo eos ad Chri-

ftum compellit, Phil. 5, 7. 8. 9.

j I JOh' 2, l. 2- C. I,

inopt i

6.7.. v Pet. , 13. -

Hinc contra recentiorem quoque «vyrueguas te-

pellautur,

nendum, Écclefiam chriftianam carere non

offe

publica legis doCtrina, etiam quoad renatos Rom.

Q(fdd/güg iü.ï»

3, 31. Tit. 2, 11. 12. 1Cor. 9,21. 1 Tim, 1,8. Conf.

"EU

Fonw. Coxc. p. 722 fqu.

jt, Dun*

DE LEGE CEREMONIALL

5

$ 472. In legislatione finaitica Deus ad Lex 5?72-

is at

legem moralem , omnes homines obligan-

moniaiir

e & pml

quid

V

tem, pofitivas quasdam leges particulares ad-

jl

junxit, qua lfraélitas folos in peculium

f pllütef

y COV

Dei dele&tos obligabant, Deut.26,16—19.

Rom.9.4. Earum pars dicitur LEx cE-

; d

REMONIALIS, qu elt complexus prace-

4

u g^

gitorum divinorum ,. externam cux TUs publici

o

ürmam IYSRAELITIS fpraferibentum , ad reg«

) 5/

j

andam eorum , qua W TE-

4

mf/andam €7 conferv

J

0;&*[5

j

Bb2

ligiom"

E

390

($ 472—474) XXIV. de Lege ceremoniali

E

ligione revelata PRI&c1PUA funt , agziitionem

j

atque memoriam.

Cr-

jam [

Ideo leges hz:e ceREMOXtArEs dicuntur.

ltss

REMONIA enim in genere, eft a&io civca rem ?u

Jenfus. incurvemem ,/ qua. alius cujusdam rei uecefJarie

]at

16,23

COfgiratio in suemoviam vevocaturv.

62

ebligans

5 473. Leges ceremoniales /olos Is A E«

C. 0

gantwum

tie, (

LITAS OBLIGARUNT Deut. 33,4, eorum-

cmyo

Jfra£litas.

que pofteros Exod. 27,21.

Ls ul

Nam a) ad Canaanitidem adftringebantur Deut.

Inod (

Hbne

4. 5. C. 6, T. C. I13, 31. 32, certumque in ea lo-

[ àpu

cum, facris publicis deftinatum Deut. r2, 5. r3.

ttiam Q

14.18; ) fuere fpecialis conditio foederis inter

Deum & Ifraélitas, Exod. 19, 5. 6. c. 24, 3—8.

pinarle

Til Y

€. 34, 27. Lev. 2, 13. €. 16,29.34. c. 26, 3. 14. 15.

hife,

Deut. 29, 9. 12. ?5. Hinc c) Prophete, quamvis

Q e

gentes vicinas fzepe ob peccata ipfarum reprehen-

bandi

derent, nusquam tamen omiffionem horum ri-

tuum illis leguntur exprobrafíe.

etiam

lerti

tiltm

Legis cere-

$ 474. Continebant hae leges mandota de

(nonialis

) eIOg

rebus ad. cultum publitum pertinentibus.

Ma-

Cs 1

£onienta ;

efplar

gna éorum pars in Levifico exftat.

Wtne

Summa legum hzec eft: przecipiunt (1) de Locis,

25 0

: ubi facra per

agenda erant: tabernaculo; partibus

ejus; fupelleCtile univerfa. (2) De perfonis, qui-

&

j.

bus folis faera publica peragere licuit: Sacerdote

fummo ; Sacerdotibus reliquis; Levitis; quorfüm

itagl

referendi & Nazarzi. (3) Deadlionibus facris : Sa-

lu

cramentis; Sacrificiis; Lotionibus; Ciborum de-

le&u; Votis. (4) De Rebus facris: primitiis; de-

tereml

cimis; fuffitu; oleo unctionis.

(5) De Tempcri-

CAT|

hus facris:

tempore cultus quotidiani; Sabbato;

, Bdem

Neomenia ; Feítis folennio

ribus Paíchatis , Pente-

coftes, Tabernaculorum; die-expiationis ; Anno

Ver(c

Sabbatico; Jubilao.

E

H

Ho,

r [

5 475

p

T

391

XXIV. de Lege ceremoniali. ($ 475.416)

ihonoy

^ $ 445 Paürs horum rituum ANTIQUIORE

origo fatte

jam evo obfervata , & a Patriarchis ad Ifrae-

&a ;

r (

litas transmiffa fuit. .

TY

herit

'falia fuere: a) Sabbatum, Gen.2, 2.3. Exod.

L

16,23. Gen. 8, 10. 12. £) Sacrificia, Gen. 4, 3. 4.

C. 8, 20.2t. C. I2, 7. 8. C. I3, 4 18. C. 15, 9. 10.

sRb

€. 22, 13..0..26,25. C. 339 20« C. 46, 1.

c) Primi-

tie, Gen. 4, 4, & Decimna , Gen. 14, 9o.

4) Cr-

eofüm

eumcifio , Gen. 17, to.

e) Agnus Pafcbalis , lMraéli-

tis paulo ante,

quam ZEgypto exirept , mandatus,

f Deüf.

Exod. 12.

Habuerunt ergo hi ritus originem fanctam, in-

yen o

de a puriori zevo patriarchali derivandam ; ex quo

0 51

etiam de reliquis fimiliter judicare licet, eos ori-

yis 1ni

ginarie a Deo effe. SeewcEnr opinio, complures

^H 3-3'

ritus &rHNICOS a Deo ex cvyxarufcnu adoptaros

gl

f"iffe , argumentis nititur magno quidem & egre-

pv

gio eruditionis apparatu ornatis, fed fi ad

rOo-

'epreheä;

bandi vim attendamus, valde infirmis.

Obftant

um r

etiam illi ) Sanctitas Dei, & Sapientia; ) di-

fertiffima prohibitio, ne Ifraélitze imitarentur gen-

tilium inftituta, Deut. 12, 30. 31. c. 18 9—145

iin di

€) elogium. Legis ceremonialis, quod nulla alia

gens limile quid habeat, Deut.4,5.6.7; 4) ex-

M

emplar tabernaculi, omniumque, quae ad illud

pertinebant, divinitus Mofi oftenfum , Xxod,

P

251, 9.

amous

Jl qlll

$ 476. Conttitutio publiciv cultus inter //55/f;atie

d

ifra&litas non fuit mere legalis, fed fche- typica;

ïuorfum

yij: 9*

fin etiam evangelicam habuit; quia Leges

rum d

£eremoniales habuere Y YPICAM . SIGNIFI-

gis; d

CATIONEM, qua luftitutio de Meffa, de

Gub

ntO

redemtione , de applicatione redemtionis ; & uni-

pe?

9

verfo /aluti; ordine continebatur.

;

Hoc probatur (1) ex ipfa convenientia mutua

inter ceremonias leviticas & inter myfteria evan-

3

gelii 5

j

392 ($ 476;47;!) "XXIV. de Leg*er ceremoniali

gelii; (2) ex. modo loquendi Scripturee, quse

quam

res & bona novi Teftamenti vocibus ac formu-

23;40

lis e medio cultu levitico petitis defcribit; (3)ex

diCctis expreffis, quibus levitici ritus rerum coele-

E

ftiurn exemplar d* umbra dicuntur Hebr. $, 5. c. 9,

8. 9. c. 10, 1; & quidem in Chrifto, Col. 2, 16. 17,

ll sU

u

em ipfe Spiritus Sanétus

per eos indigitari te-

£

atut, Hebr.9, g — 1.

prod

Pfaly

I

Per hos ritus Deus placatus eífe dicitur, Lev,

16, 20. c. 17, 11. Hebr. 9, 22 ; fed additur etiam

151

j

hoc, ritus illos NoN PER sx idoneos fuiffe Deo

lacando , Pfalm. 40, 7. & 50, 13. 23: ex quo in-

hi

Ts g

telligere licet, oportuiffe ergo ritibus eis fu£effe

aliquid majus, cui tam excellens effectus debere-

Motth.

t (t

tur. Atque hoc Paulus declarat ; qui diferte often-

dit, ritus illos, frorfum a Chriflo, nullius ad cotn-

fcientiam ufus fuifle, Gal. 4, 9. Hebr. 10, 145

fite 1

fed vi Redemtoris Chrifti, quem reprzefentabant ,

ij

& quem fide ampiecti lfraélitee debebant, prze-

ftare demum potuiífe reconciliationem cum Deo,

tj

Tüg[

i

Hebro 10, 5-—10-

Iljen

Eju: abro- $ 477. n novo sz?dmäntb Lex cgremonial;:

M

Lile

gatio ;

ABROGATA fuit a Deo; A£t. 15, 10. 11.

Eph.2, 14.15. Col.2, 14. 16. 17. Hebr. cap.

Mcetidn

t legi

7—10. Gal 3, IL- 2- 3! c. 4) 9! CI 5, I. 40

Otitte

r

Sublata fuit obligatio a) ad circumcifionem ,

Ü)g

Gal.5,6. c.6. 15. 2) dele&um ciborum Rom. 14,

Tte 1j

2. 3. 14. 17. Col.2,20. 21. 1 Tim. 4, 3. 4.

c) fe-

fta judaica Rom. 14, 5. 6. Col. 2, 16. 4) fubftitu-

(

tis in locum victimarum fpiritualibus facrificiis,

Yott

Pfalm. 50, 13. 14. 15.

Bere :

I, I8. 19. coll. Rom. 12, t.

|

g

1 Pet. 2, 5. Phil. 4, 18.

ebr. 13, 15.

m

Neque obftat, quod Leges ceremoniales eterue

I$ on

dicuntur Gen. 17, 13. Exod. 12, 14. 17. 24 & aliis

locis;-; Levit. 3, 17 & paífimalibi; Num. to, 8 aliis-

m

que i loci:

zeteruze enim dicuntur, sou perperuitate

US qg

Jiricle diCta, fed duratione zutra permodum cecono-

&hifm,

dicui

miz mofaicze usque ad hujus finem continuanda ;

u-

uti fervus erermum fervirurus dicitur. Exod. 21, Ó

W ;

quam-

P

D

XXIV. de Lege ceremoniali

( ATT 479)

393

, qu

^ form-

Quarhvis anno jubileo liber futurus 'Qeratv Levit.

25, 49- 4[.

; a

m (ele-

M

$ 478. Zbrogatio Leg;z'.r ceremonialis. facia ji,ggggiva E

tf sUcCESS1VE: etenim 2) jam in V. T.

D

VA

igitite

pradifla fuerat, Jer. 315 31.34- c. 3, 16. 17.

Pfalm. 110 4. Dan. 9, 24—27. Deut. 18,

ot, D

tür eum

15.18.

b) deinde a Chrifto & verbis &

Qifle Dþo

" Quo 1

factis oftenfum, eam imflare, Joh. 4; 21, 23

is fuhdj

Matth. 12, 1—8. €. 15, 10—207 donec :)

; debere-

rte ofiete

per Chrifti mortem impleto earum legum

s àd COf*

fine primario Hebr. 9, 12. c. 10, 1o. 18, de

jwre jam , tanquam officio fuo perfuncze,

-fentabant j

i,

abroga!m e[fent Col. 2, 14 coll. 16, & difcri-

eum D

men gentium tolleretur. Col.3,11:. Gal.

2»:28. €. 2, 11—14. Eph.2,13— 18.

votidt

Libertas autem ab his legibus, gradatim intro-

, ]O, IL

ducenda & ufürpanda fuit, ex veneratione divi-

nz legislationis.

(r) Initio Jerum fuit eas aut

eyr. a

omittere, aut (in gratiam infirmorum) ufurpare,

M

A&or. 16, 1. 3. €. 18 18. €. 21,26. t Cor. 9,20.22.

(2) gentilibus jam etiam ad fidem converfis pla-

ne zon imponebatur hoc jugum, ACt. 15, 7 —28.

for.

)*

nonnulli autem non definerent obfervationis ur-

(3) Cum ecclelia fatis de libertate fua edoCta effet,

'

Mi

äcr'lfxcïïs !

gere neceffitatem , his jam nihil conceffum, fed

féarui gratie noxia declarabatur, ACt. r5, 10.. Gial.

on. I

1,6. 2:0.2, 5. 14« C. 4 104 11.. 0. 5, 1 2.3.

(4) 1n

4

his omnibus nihil minus, quam courradicdio iuzer

g

Jefum dv ipfius. apoffolos fuit.

Quamvis enim Je-

)j

k

fus- non .ipfe Leges has abrogaverit (sbrogandee

o

enim citius nonerant, quam poft impleta omnia):

TO

r

docuit zamen earum abrogationem inftare Joh. 4,

j (

u

"H

21—24. ldque (5) contigit, cum tandem Deus

j

ultus a£olitionem faCto illuftri

Od j

ipfe g&ualem iftius c

Bb 4

per-

quam

394

($ 479.4809) XXIV. de Lege cereinoniali

erageret, Templum deftrueretur, & respüblica

U

u

deeorum defineret.

i

j

z;f

/i

/

)J

!g/iz:etiaä- $ 479. Ex abrogätione legum ceremo-

&

sum du- mnialium non fequitur, nullum amplius eas

pecal

fünf.

USUM Labere; quin potius re&e de iis, etiam

bene

in theologia chrifliana , agitur.

busi

Din

. Nam (1) Libri, in quibus defcriptze fünt, con-

füituunt partem non parvam Scripturze, quze etiam

Qu d

in novo Teftamento TOTA commendatur medi-

Iu j

tationi fidelium fapienti 2 Tim. 3, 165 (2) Leges

n |

hze fzepe allegantur in novo Teftamento ad magni

0b

momenti veritates ftabiliendas ,

1 Cor.

37-'8-

lj p

15.c0]

C- 10, I8. 2 Cor. 6, 16. Rom. 11, 16. c. 15,16. Gal.

tà nor

3, 13. Hebr. 5,4. 5. c. 13, 10—13. Apoc. tr, 19 ;

tiende

id quod lucülentum indicium praebet, velle Deum

eximi

etiam chriftianam eeclefiam per eas doceri;

(3)

Confideratio typorum legis ceremonialis nunc in

pelen

non modo facilior, fed ad promovendam

ppá

Chrifti & Chriftianismi cognitionem omnino mul-

Vtori

to foeecundior, tantoque minus adeo Chriftianis

G l6, l

negligenda eft ;

(4).

abet denique ufum in con-

ii ]

vincendis Judzis, & aliis quoque incredulis re-

Ten 3

fellendis.

Tünt,

.DE LEGE FORENSI.

M

quid

Lex foren-

$ 48o. LEx romENsis eft complexus

frett.

f* quid ;

mandatorum Dei ad. formam politig ifrallitice

tilra

pertinentium , quibus gubernatio populi Dei ad

d

vitg focialis confervandam felicitatem dirigi de-

lus

)

buit.

) N

Extant Exod. eapp. a1. 22. 23. Num. 5, 11:-3'1-

Ü

C. 26, 52—5

Cappf 19'—'23-

ä. capp.35.36. Deut. c. 4, c. 17, &

Ven;

tum

$ 481.

4/

ial

XXIV. de Lege forenfi . ($ 431.482)

395

espunlia

. $ 48r. In hac Lege ferenda Deus petu- lata a Deo;

.

liari jure fuo ufus eff,, populum ifraéliticum,

eremo-

ex xgyptiaca fervitute liberatum, fibi in

lius eas

peculium 'afferendi, ut in rempublicam

ir, um

bene ordinatam formatumï ipfe fuis legi-

bus regeret.

fuf, o*

Divinum hoc regimen dicitur THEOCRATIA:

quedtum

uz' eft illa plame peculiaris regiminis forma , qua

r mad-

Deus ipfe fub prafentie fue comzinuis documeuzis po-

ulum Ifracliticum gubernavis.

Qgs

Id factum, a) leges ferendo, Exod. 21 feq.

o dug

$) magiftratus ac judices conftituendo, Deut. r,

3

15.coll. Num. 11,16; c) quz legibus determina-

15110' (

ta non erant, oraculis extra ordinem editis defi-

Wl H! W;

efe Dam

niendo, Lev.24, 12. 13. 14. Num. 27, 5-—11; 4)

eximios ac ftrenuos viros evocando ad remp. ca-

ts Q

peíffendam, Jof. z, x. a. Jud. 3, 9. l0 ( & paffim

js n

capp.feqq.); ) denique Ifraélitis, ingratis flagi-

T2

tatoribus , regem dando, 1 Sam.9, 17. c. 10, 20-24.

no ml*

c. 16, 15 cujus fucceffores, quo magis Dei, Do-

hrifttan)

ninc

mini lfraelis, juffa reverebantur, eo magis regi-

tutum habue-

men juftum, felix, pacatum,

eduli

runt.

- $ 482. Lexforenfis comprehendit, quic- ,5j, 5

quid ad jwra €7 offcia Mraélitarum civilia reufis come

omp/W

fpe&at : a) conftitutiones publicas de ma- /^"fa;

gi(tratibus; judiciis; poenis; juribtis belli

;fmïlititæ

ac pacis: 5b. conftitutiones de polleffioni-

TL

bus; hereditatibus; contra&kibus; litibus:

jrin?

£) difciplinam externam circa conjugia;

divortia; parentes ac liberos; fervos; ad-

sl

eJi

venas; egenos; negotia yitæ tum focialis,

tum privitae.

Bb5

&1) Pars

sï 43[.

396

($ 482.483) XXIV. de Lege forenfi

(1) Pars harum legum in fe fpectata juris com-

ET

muns eft, ut de advena non opprimendo; vidua

1777

non vexanda; in judiciis ftudio partium & Jwe-

roni

Q«yíz cavenda; limitibus non movendis ; merce-

]

Tcgu

de non intervertenda; menfuris ac ponderibus ju-

í

lo pr

ftis: hzec omnes homines obfervare tenentur; fed

fneif

Afraélitis fub dezerminarionibus ac motivis ad ipfos prae-

Deut,

cipue pertinentibus inculcabantur.

bvor n

(2) Pars alia legum forenfium conformata fuit

tioni

ad indolem terre ianCtz , ad prifcorum zemporum

fuis à

confuetudinem , ad geurium ethnicarum opiniones

i

ac mores: ut jus primogenitorum ; jus leviratus;

Y dfa

mos non extra tribus paternas nubendi; lex de

afylis; de terra non abfolute vendenda; de mix-

yino fe

tura feminis in agro non facienda.

thjtrit

it, l

. (3) Pars denique propius determiuavit/ea, quze

in ipfa lege morali five Decalogo generatim prze-

j

cipiuntur, inprimis quod attinet penas deliCtorum ;

furti, ftup

0) ad

u ; adu.lterii, falfi te&imonii 1 idolola:

t

(4) Omnia i

n his legibus afcbmvïodata erant ad

ftatum populi judaici , & ad regionis quam inco-

everf

lebat indolem: ex quo. fapientia &* jufliria legum

ht«

forenfium non modo lucuienter agnofci, fed etiam

adverfus obtreCtationes antiquas & novas defendi

Tüm

facile poteft.

Vand]

$. 483. :Le'x'-forenfls eo tomparata füit, ut

M Y

fnix;

populus jDei füb gubernatione politi:e fa-

QUib

piente ac jufta, Jeretus a reliquis genti-

temp

bqs, trünquillam , felicem , populo: Dei dignam

lCor

vilam ageret. Deut. 4, 1—8.

lw

Comparatis inter fe legibus huc pertinentibus

hi Q

zriplex fmis legis forenfis deprehenditur :

lts l

Qüom

(1) reipublice judsice falus; duobus fulcris fu-

ftentanda:.4) £oueffate vitze, tum privatze, tum pu-

Qu

liege; 4) tranquillitaze publica omnium, & pri-

ö' [

vata cujusque.

Ten

. (2). euffodia. difcipline externe , per continua in-.

ltu-,

ei5

citamenta & adjumen;a 4) ad euhum veri D

a

xifoviau

E

'

!

XXiV. de Lege forenfi — ($ 483.484)

397

ii t

£) ad obfervationem legis movalis in Decalogo; c)ad

; vidot

virrurem intevuam, juftitie, caritati, humanitati ,

& -

confcientize puritati, in omni vitee actu intentam,

; Irett

uicquid dutum , immite, afperum eft , fugientem.

:

us g

ic praecepta de zwimici jumento Exod. 23,4. 55 de

as d

frugifesis avboribus in hofticeo non exícindendis

iposyrte

Deut. 20, 195 de pullis avium Deut.22, 6. 7 de

bove tviturante Deut. 25, 4 documentum funt infpe-

emat f

Ctionis divinze ad miuima quoque in actionibus noe

l ;em;m'um

ftris attentze.

opiitá

.. (3) Ex his confequitur tertius finis , populi hu-

eviritiss

jus difcrerio à reliquis gentibus, per quam fub di-

. lex &

vino regimine a contagio idololatrize & aliarum

(e mix-

impuritatum ethnicarum immunis manere debe-

bat, Lev.18, 24—30.

a, qv

am ?

$ 48 4 * Lex forenfis abrogataef: cum enim abrogatio

J ortm

&) ad conítituendam rempüblicam ifraéli-

, ii*

ticam tota accommodata fuerit, republica

- eriti 38

evería etiam hujus legis vis obligandi fub-

anm ind

ia egun

lata eft. Hinc 7) Chri(tianis jam apoftolo-

[ed eti

rum tempore neceífitas leges illas obfer-

N defent

vandi non impofita fuiffelegitar Act. 10,48-

c. 13 125 fed regum & magiftratuum, fub

fil'u'» i

quibus vivebant, legi civili juffi funt ob-

jiiel

temperare Rom, 13, 1—7. 1Pet. 2, 1 314

j genti-

QiCor.ro, 25.

j W"

-Nou zamen . fanpliciter. do* a&/blixte fuit abrogata,

fed quoad fpecialem illam obligationem, qua lraeé-

litze tenebantur.

Sunt enim in illa non pauca,

quorum obligatio perpetua eft $ 482 fcbol. (D.

f

t

t

Quamvis autem lex forenfis, prour in fyflema

g

dv corpus colleCta erat, omnino abrogata lt B

)&r

men ne fic quidem vfv apud chriftianos deftitui-

ltur: penitior earum coniideratio pradenriam legi;-

n

4

p

xtftgria") &* judiciariam mirifice adjuvat.

$ 485.

)

jd

398

(f 485.486)

XXIV. de Legg forenfi

eo n

Zhntithefis.

$ 485. Devise in toro hoc Loco de Lege

opiniones ac hypothefes funt: 1) Leges

lïü.f 059

Tee

divinas non proprie leges, fed confia tantum

r(or, 1

paterna, juridica, medica efífe;

2) Le-

füte (

fä

olorut

gem mofaicam a folor pertinuiffe Judeos;

iM

chriftianos ea non teaeri ;

3) Decalogum

dochicni

tie p

eífe legem, politicam; —.4) interpretationem De-

i,

calogi confüetam deftitui fundamento;

5) legem . mofaicam

j d

toíam comparatam

fuiffe ad arcendam idololatriam , & mere

9) JUA

temporalem . felicitatem ;

6) legem ceremo-

i DEUS ]

nialem deftinatam tantum fuiffe ftabiliendo

Tetatis

cultui unius veri Dei;

7) legis ceremo-

1253

nialis partem e gentilium ritibus mutuo fum-

Wliisque

liitm fo

tam effe;

8) legem mofaicam imperfeBlam €7

(ofring

carnalem fuitfe, cui a Chrifto nova lex evan-

hj

gelica, benignitate temperata, fubftitui,

Qetde

lex autem mo/aica penitu; abrogari debuerit.

TNCOQ:

In quibus omnibus varia ambiguitate luditur, &

2)?-10.

quod gravius eft, reliCta aorioue legis genuina,

hn ]i

biblica, genuinus etiam J/egis ufur (ad falutis or-

dinem pertinens) chriftianis intervertitur.

Ad

114

antiquam antinomiam inclinant, qui /egem apud

chriflianos nulli ufui effe , ac potius son fine damno ani-

X

D

suaram . doceri gontendunt.

(lfh.,

pote

DE EVANGELIO.

n

gitor

Evanäeiz'-i $ 486. EvAN GELIUM. eft aununciatio.

gratu

-

Ühice

definitio;

£0 1

gratig Divinæ, qua meritum C/zrg'/zfz', €7 garta

£0

Vüer

W

XXIV, de Evangilio

($ 486.487)

399

de Lert

eo beneficia, omnibus offeruntur , C credenti-

) Leges

bus a& gfficaci conferuntur,

Hec evangelii propria notio eft, Rom. , 16.

FAnEuTI

Sunt etiam Scri-

3 Cor. r5, 1—4. Matth. 11, 5

jLe-

ture dicta, in quibus univerfa Chrifti & Apo-

olorum doCrina evanpelium dicitur, Marc. t, 1.

Juns;

4.14. 15. Rom.2,16; hic fguificatus larior, fytec-

lg

dochicus eft, ex eo dignofcendus, cum poeniten-

tiv€ przdicatio cum fidei

przconio conjungitï?.r ,

m De

Luc. 24, 47. A€. 20, 21.

Imento;

Aatatm

$ 487. Aucrom AEvaugelii Deus g/i; Adublor

Y mete

Rom. 1, 1. c. 15; 16. 1 Tim. 1, 11.. 1 Cor. Deus;

) ürile

; Deus evangelium primus promulgavir , Gen. , 15;

Villendo

iteratis fubinde promiffroubus confirmavit, Gen.

(

12, 3. €. 26, 3. 4. C€- 28 145 typis facrificiorum ,

aliisque, repreefentavit; ac tandem per Filium

o J

fuum folennius protulit: ex quo dignitas hujus

doctrinze patet, Hebr. r, 1. c. 2,3.

ifim 6

X evat

Hoc idem Scriptura preífius determinat, i/lius noti.

oftendens, Jvaugelü do&rinam RAT1ONIfÍia unde;

meml 1

NcoGNIiTAM e[fe, Rom.16,25.26. 1 Cor.

juert

2;7.10. Eph. 3,5. 6.9. 105 nec nifi per fo-

Vs i

nl ,

lam Dei revelationem innotefcere, Gal. r,

dquf

[

11.12. Joh. 1, x8. Matth. 16, 17. Eph. 6, 19.

i

ema"d

. Td ex ipfa quoque rei iudole poteft intelligi: a)

Fundamentum evangelii, swerirum Chrifli , eff vesr

ia V

fai. de qua rationi fibi reli&tze nihil conftare

poteft ) Modns , ac medium, peccatorem . falvandi

nulla humani ingenii perfpicacia potuiífet exco-

giteri ;

c) Remiffro peccazorum eft beneficium pure

gratuitum, indebitum, & benevola Dei voluntate

WW

unice pendens: fciri erpo certa cum fiducia, nifi

Deo revelante, non poteft. Hinc fpes, quam ex

generalioribus notitiis naturalibus de bonitate &

g

clemen-^

p

($ 481-—490) X'le. de Evangelio

400

elt p

clementia Dei,.& ex continuatis erga peccatores

beneficiis, Natural;fle libi formare folent, incerta,

ac dubia, immo vana eft, Rom. 2, 4 coll. 5.

Qui

bpl

feie Chriflo vivunt, eo ipfo muíam fpem Lhabeut,

M

Eph. 2, 12.. 1 Theff. 4, 1

3« Col. 1,:07. ]Qh. 14, 6.

at

conf. $ 580.

flatifr

3am in P.

$ 488. Evangelium JAM ANTE Cunr1-

ad af

T. .patqfa- sruM in veteri Trflamento forma PROMIS-

?

la

S10NrS propofitum fuit Rom. 1, 1. 2.

diit

Paffim in novo Teftamento mentio fit promif-

lHilu ]

fionum de Redemtore & Salute, Joh. t, 4:. 46.

H M

C. 5, 46.. ACt. to, 43. cap. 13, 32 evangelizamus vobis

U

vjv mpós vis moripus imwyytMiay , promi[]jouem parvibus

aétam.

/

t Dowig

Ttei i

Falluntur ergo, qui in V. T. meram legem

Ti ag

fuiffe contendunt.

In novo "leflamento evaugelium

NOMT

clarius quidem pazefaGam eff, 2 Cor. 3, 13. I8. C.

Der

46. Rom. I3, I2. €. 16,25. 26. Eph.3,5. 2 Tim.

1,10. Efa. 11,9. Jer. 31, 34: fed uzum idemque ta-

&iï)'ize 3

eloui;

men evaugelium fuit , quod in utroque Teftamento

e

8l 1

rcrebuit, Rom. 3, 21. c. 4, 6fe

q. C. XO, 6. 8. 16..

h

ebr.4,9. Gal. 3,8.

Ali

Of

evangeli

$ 489. Jn evougelio comtinetur cONSI-

Otinet

Om, L

objeijum; y yu w D de hominibus propter Chriftum per |

Dom

fidem SAL V ANDIS, Aét. 209 27.

(5 u

Hoc etiam demonftrant eximize evangelii ap-

0f

Vk

pellationes: dicitur verbum grarie ,| A. 14, 3. C.

onge di

20, 245 pacit, Efa. 57, 19. Eph. 2, 17. c. 6, 15.

t'mquam

Zach.6,13; wie, Att.s,20. Phil. 2, 165 faluris ,

"ml Y

Ephef. 1, 13. ACt. 13, 26 ; glorie , 1 'Tim. 1, 11 orig

a T

nj

gjusdem

$ 49o. Ex eo intelligitur etiam, quae

É üfilmg.

Droxi

forma ;

fit Evangeli FoRMA; eft doctrina, quz

6 Hilgs

verfatur circa. beneficia Dei in. Chriffo, & quie

CTU(

dem non qualiacunque, fed fpiritualia;

no,o

Generatim. Evangelium

c?iving , zeterna.

e

1,78

(

XXIV. de Evangelio

($.490)

401

eft pDocrTRINASALUTIS PER CHRISTUM

pecentott

'

L interü

l;

d

Eph. 1, 13. Rom. 10,$—13.

n hrent,

— Specialiores de forma Evangelii thefes

SOIH. Ma 6-

funt, ut fit falutis per Chriftum partoe a)

manifvflatio; & ) oblatio ferias tendens c)

g Ut

ad actualem collationem.

TO

ManzxrkEsTATIO confiftit in gnarratione.cería, in-

2

dubiis veritatis criteriis munita, de eo, quod Chriflus,

Fiiu: Dei , bominum ca

t prormit

15, 3. 4. 2 Tim. r, 10,

ufa peregit ,- Marc.gx, 1. I Cor.

T 46-

TET

OzsraT:o0 confiftit in declararione , quod iffla omnia

p rv

ad bominem cui propounntur , ex Dei Voluntate perri-

neant , cum adjuntta excitatione , ad ea ferio fídei affen-

am ]egem

J& accepratida , ACt. 13, 38. 39. Rom. 4, 24. 25.. Eifa.

gt

55» 1.2.3

p

Denique falutis CorraATro confftit in

produ-

, 1.

do? in in-

&ione ipfa fidei, que falutem banc acceptat ,

€loarioage

demtt v

perduratura FRUXYTXONIS alfualis bujus fa-

3ffam€m0

durit, 1 Cor. E5, 1. 2.

,.

Alii (faciliore formula) evangelii munus, five.

offieium, dicunt totum in eo [itum effe, ut

hominem falvet,

eon

quod lex przeftare non. poteft

Kom. 1,16. c.,8 3. Gal.3, 21.

r

[jf piï

Evangelium adeoque fenfu biblico eft do&rina,

qui& zora verfatur circa beneficia z CunmisTO,

kom. 10, $— 17.

Áb hac fcripturaria notione

I! ,

J

longe difcedunt illi, qui eva

n:

o

M

gelium concipiunt

C 65 IS'

tanquam complexum novorum d perfe&liorum pracepto«

*um, Qu Chriltus dederit, una cum propohitis,

ad obtinendam eo promtiorem obedientiam ;

t U

promifiombus milto ,

quam in V. T. lex habuerit,

Jublimioribus, ( Concedimus fane, Chriftum docuiffe

" quæ

prccilaram de virtute doCtrinam: fed segamur do-

h mam viriuis yvANGELIUM effe formaliter.. Fu-

ld. quïe

L.

CTus eft evangelii Phil

;27. Eph. 4, 1. Col. , 10,

,

nou ccorfundendus cum evangelio ipfo, fi cavere

velimus, ne ewangelium CuRISTI perverarur , Gal,.

h.inglä?

l, 7. $- g

Hine

402

($ 490. 491.) | XXIV. de Evangelio

Hinc etiam minus commode dicitur, evangelium

51

effe petiirenzie concionem. Quamvis enim affirmari

pj

id pofiit pofito fignificatu latiore (S 486) ; tamen

quoniam fignifcatus firictior in Scriptura zeque

UL CR

wfitatus ac frequens, & grammatico fignificatui

magis conveniens eft, reCtius tali loquendi formu-

11f

la, quze in abufum trahi poteft, & ecclefiam olim

turbavit, utfapienter FonwurA CoxcongDrE do-

Hir

cet (arric. V. p. 591. 709.) , abftinemus. — Res ipfa

uam Scripturz dicta, huc pertinere vifa, docent,

AECI

í

a

]va manet.

Qui enim hac formula abftinent,

]0/7: l,

etiam ipfi concedunt ac docent, evangelium n

Quidi

debere so1vM fine lege, fed eum Jege, atque adeo

cum puniretitie coficione , proponi ; evangelium an-

t

Ofeg

Offquam

nunciare gratiam ac falutem, verum non fecuris,

& Cond

non hypocritis, fed peenitentibus, hoc eft, agni-

Vilum

tione peccatorum & fenfu irz Dei humiliatis &

contritis. Unde nec hoc negatur, etiam ex ipfo

fenfmne

OUW

evangelio defumi poffe poenitentize motiva S 367

Tüe ade

fiébol. & 437 fcbol, 4.

Idem fentiendum de pro-

ebenm

pofitione , evangelium arguere peccata: quam Apo-

LOGIA A. C. p. r65, lin. 22 habet, fed ipfa mox

304

a;m,

p. 166, 1. 12. 13 declarat, quomodo fit. intelli-

genda.

T

wangelii

$ 49r. 'Euangelz'i proconium habet EFFI-

licllc

qäca:ia

CACIAM divinam , Rom. z, 16. 1 Cor, 1,6.

Relltm

D

18.21.24. €« 2» 4. 5- Col. 1,6.

i

lfgfm Ü

Id ex eo quoque probatur , quod pet illud con-

]

fertur Spiritus, Gal.3,2.5; regeneratio, Jac.

hil,

Í

1,18. 1 Cor.4, 15; fides, Rom. 1o, 175 vita,

ais

2,16; robur fpirituale Rom. 16, 25; falus 1 Joh.

Vtnig

proi

25 25.

I

deflimata

Hoc

efficax evangelium ex intentione Dei

mmmg

omnibus,

OwwIiBUS deffinarum efl. — Nifi enim. ponatur feria

L llllg

Dei Voluntas, omues qui evangeltum audrunz falvan-

t

Hljg

As

di, abefíe non poteft, quin evangelium convertatur

yd

in lejem , qu:e reprobis tantummodo przeciperet,

Quid D.

ales effe deberent, fi promiffionum participes

Ial?

4

ieri vellent.

Nüofef

of

$49

!

XXIV. de Eþamgelia

($ 492.493)

495

euange!iufq

y afrtit

"$ 492. A&u bengïciorüm Evangelji partici-

a&f obtine.

j); tune

gpes fiunt, qui efficaciam ejus ita admittunt

gtn5 P&«

t at

ut CREDANT, Joh. 3 16. c. 20 3x. Rom. denii.

fmfestl

ii otmg

1; 16. C. 165 26, AC 13, 38. 39.

lejm dim

9 d

Hinc Zider medium fv£ ORGANON dicitur, fider r

E

RECIPIENS evangelü benefii

2, o

q, Ephc .2, 8- ga"()n ? £s

abftinat,

JOhb I,12. COI- 21 6.

Cipiens,

elipm i

Quidam inter noftrates theologi, maxime an-

tque ada

tiquiores fidem coxprrroNxM vocarunt :

fed

;eüum P

poftquam alii hac form

on fecmä

de conditione

*

ula in fequiorem fen

fum,

TAUR

16

oprie digniratis, abufi

funt, fatius

,

vifum, ea ab

nere,

tum ad fufpiciones ac dif-

7m1'1'i2[i'8 ^

fenfiones cavendas, t

um

quia promiffoues evan-

gelii mon fuut couditionare,

&

d mere graruite, at-

RU EUU

que adeo abfolute , nihil a no

p iy

bis, quod euuxsrARE

debeamus, ut falus obting

at, exigentes, Rom.

pam À*

3, 24. Ct '4, ïöo C'- II)

6. Gal.3, 18. Eph. z, ^L9

p

£ Tim. r, 9. Tit. 4, ,

j intd*

$ 493. Ex hattenus di&is ($460—492) Lex ? gn,

"Boiit

facile colligi poteft, quo pa&o lex ad evan- angelium

of liü'

gelium, & evangelium ad legem fe ha- aer«nh

beat. Primo illud eft accurate tenendum,

h]]g tl

fegem €?. evangelium oO cox LQs» forma.

faUO!

,

liter nempe, DIFFERRE,

yità

W.

Etenim

^

(1) lex precepra continet ,

evangelium

o

promiffones , Rom. a,

13. I4. Gal. 3, 17.

i2) ipfæ

pr

omiffones in leg

e condirionate ,

i P

abfolute dv weye g

raitüre . funt,

in evengelio

a

(3) Lex eft

dochriua operum ,

quid nos Deo prze

ftare debeas

"m

imus, injungens;

evangeliutm elt comcío grace,

od

quid Deus nobis e

xhibere velit, docens, joh.

]ræch( J

L17. (4

) Lex cordi infcripta eft, & naruraetiam

innotefcit

d

hoc nifi ex

p

revélatiome ípeciali non

ex rüntum juber, vires effi-

cognofgitnr. G) L

&

eiendi

i

($ 493.404) ^ XXIV. de Evangelio

404

ciendi non dat, Rom. 8,3. Gal. 4,21; evangelium

|

indicat medium falutare,. & fimul coufert vires cre-

dendi 2 Pet. r, 3.45 & fic evangelium dar, quod

Vey,

-(6) Lex

lex. juhet , Jer.31, 33.. Ezech. 36, 27.

|

(REI

ergo sarbum , evangelium vero ssedicum d»* medi-

citiam oftendit.

Lex iram Dei annunciat, Rom.

gelio

|

1.18. c, 4, 15; evangelium mifericordiam ejus &

firata

gratiam Eph. 2, 4.

(7) Lex damnat , evangelium

abfolvit ac: falvat; 2 Cor. 3, 6.

(8) Legis muuus eft

Hwc

ad peniteutiam excitare,

fecuros: perterrefacere ,

Corff

Hebr. 12, 18—21 ; evangelii munus eft, peurentes

erigere , & ad fidem perducere, Efa. 55,3. 4.. Exrgo

100 j

lex & evangelium FORMALITER dillerunt.

Ex hoc tam luculento difcrimine evidens eft,

Acce[fo

megue con-

etiam etiamque vitandam effe /Jegis d» evaugelii

NOVI

fzmdi d£-

confufionem, quip

pe quze triftiffimis tenebris totam

bent ;

falutis doctrinam involv:

gem t

t, $ 490 fcbol, Fogws

;

Coxc. 709.

fnen

ftd in pra- 3 494. Deinde & hoc tenendum?: 1N

Gn

àD«

xi mantre pR AxI hzec duo, Jex €7 evangelium, debeut

iegi; [

coazjmszg'/l

effe cONTUNCTISSIMA, 2Tim.4,2 coll.5;

hm ;

fima.

Ditoyy

€. 2, 15.

Nam in converfione & lex evange:

E daml

lio fubfervit Luc. 24, 47. A&t. 20; 21. Gal.

f'terijy

monfiny

3,24; & evangelium legi Rom. 10,4: &

Ts Y

fic in removatiorm quoque Rom. 3; 31. Tit.

Ts !

pfæc'ip

2, TY. 12

.. llf

Ex adverfo e) qui /egem folatn , fine evangelïög

l

Marc, l

tenet, is nec juítus effe nec falvari poteft, Rom:

fdle 1

3,20. Gal

.5,4. ) Qui evaugelium folum , fine le-

t ey

is nec ad peccatorum agnitio-

ge, tenere vult,

e'bï. !

nem pervenit,

nee in fanctificatione reCte progre-

dietur, Rom. 6, r.

Judae v. 4. conf. S 49o/chol. ult.

Ó

lens transgredi-

defi

c) Qui /egem prorfus negligit, aut VO

tur, ei nec evangelium, quamdiu talis manet;

|

doiin

prodeffe poteft, Rom.8,6.7.13. Denique 4) qu

evanpelium contemuit,is manet füb legis damnatione,

lom

Joh. 5, 1. He'br. 2, 3. C. I2,25. 29.

$ 495.

p2

x*

)

XXIV. de Evangelio

($ 495.496)

40$

angeln

virer Cj

$ 495. Hinc dijudicari .potePc quzeftio

»

Lek évane

i, qui

Vexata, de oBLi1GATIONE in Chriftum

elin luce

(0) Let

CREDENDI, an fit ex lege, an ex evan- rolluffrata,

j p m

j N

gelio.

Eft 2x lege; fed uce evangelii collu:

) o u

Jirata:. funt enim conjun&iffima in praxi;

vingeiut

j mud

Hc legis per evangelium illuftratio non

y exatit

| pæ///tzmäx

confiftit in additione novi alicujus praeepti j

. D

non in zov? cujusdam obligationir ad legem

"t

acceffione :

fed in DEMONSTRATIONE

ii &t

poni

Novri alicujus ogJECfr, hisqui folam le-

vlns (

gem haberent ; ignoti, fed fub generali tas

jj s

tnen legis mandato comprehenfi.

t d

Y

Generalé legis preceptum eft, ut omire beneficiim

à Deo nobis oblatum grato animo accipiamus ; &

j), 0

]

legis generalis fenteutia omnem ingratum contemz

l)

tum ac repudiationetn beneficiorum divinorum ;

P C0

omnemque incredulitarem. ergà. Déi verbum; arguit

s evanf

Ac damnat. Jam fi evangelium accedit ad legem;

du

(i.

generalis illa feutenria legis e evangelio declaratur ;

ionftrato novo quodam obje&o, in quod homi-

04

hes incredülitate peccare poffunt.

]ta ergo illu«

ftrata lex, exferit vim fuam, fidem in Chriftünmi

31- Tlt'

precipientem, & incredulitatem . damnantem.

. Hinc comminationes imimediate evan

&

elio adjecté

li

0i

Marc. 16; 16. Joh. 3, 18.

6; ton funt evangelii;

gb

fed legis ; quze etiam in aliis Scripturze locis juxta

yel A

o

cum evangelio fonat; Matth. x7, 5

j 1

je

«

; A€t. 135 39: 40;

Hebr. 2, 3.

p i

f

$ 496. A finceta hujus Loci do&rinà

je p

»] LM p

szïtii&g/ü;

Geflectunt ; qUI evangelz'um (:oncipiunt ut

as

s 77

do&irinam operum; cüm nempe ftatuitur 1)

i

"

homines ante Mofen juftificatos fuiffe fola

cbt,w

du

lege moturz; poft Mofen, fola /ege /Mofi

:?

Cec a

poft

Jh

406

($ 496.497) Xxlv. de Evongelio

poft Chriftum , fola /ege evangelita, — 2) ev-

C

|

angelium eífe /egem . eitigatam, nobiliores

(

ü

habentem promiffiones.

3) evangelium

44

eífe puriorem & perfeBiorem virtutis dociri-

lled

num, cuiadjunéctez fint promifliones de vir-

tis hu

€xptat

tute inchoata, modo fincera fit, pro perfe-

p

&a acceptanda, & . remiffonem peccatorum

enp,

flürun

ac remunerationem vitze zeternze habitura.

1e

iE lg

4) evangelium effe PAcTUM movum, pro-

tlafe

Titjo er

miffis & preceptis Chrifii conftans.

5)

Sed Y

WU Q

evangelium anfe Chrifftum non faiffe auditum.

prefraa

6) promi[fiones evangelii effe conditionatas.

Tüentur

Etiam cum illis facere nón poffumus , qui con-

yum) tl

lts

tendunt, zanutum evangelium in Ecclefia docendum

e[te.

Craffus autem ille & vulgaris PstubEvAN-

?a L

GELICISMUS, qui fí im fide fola fpem falutis-fuoe

collocat, ut quamvis neglecta lege & pcenitentia,

j

neglecto etiam fan&itatis ftudio

, in promiffioni-

bus evangelicis tamen acquiefcat,

maxime f4"u-

eScnp

damentalis error eft; cui innumera veri

tatis tefti-

U f Y

monia, publicis etiam fcriptis (e. g. in- celebri

Pw Jïdfll

Oratione de zevo evangelio) ecclefia noftra oppo-

fuit,

Dicy,

m, M0

LOCUS XXV

X ATA

N

DE TESTAMENTIS DIVINIS.

l

p di

Duo Te-

$1]

$ 497. Promitlionis de falut& per Red-

flamenta,

Ti poj

emtorem obtinenda, duplex in Scriptura

&6 nj

memoratur economia: una ante Chriftum,

N

Tits du

que vETUS TESTAMENTU M, altera polt

Chri-

W no

XXV. de Tzflamentis Adz'vi'm's ($ 497.498) : 407

)

Chritum, que NovuM TESTAMENTUM

fiores

dicitur. Matth. 26, 28. 2 Cor.3, 14. Gal.

olinm

4, 24- Ebr- 8, 6'—13. c- 9, IS.

dpori-

Media fere mundi zetate demum peccata gene-

ris humani per mortem Redemtoris aCtu fuerunt

lvt

expiata Gal. 4, 4. Eph. r, 10. 1 Tim. 2, 6. Ebr. 9, 26.

) perfe-

Den.9,24. Zach.3,9. Habac. 4 (4/. 3), 2.

Ante

MEOTUL

ergo, quam hoc fieret, Redemtor Meffias fidei

piorum ut promiffus d9* venuzurus propofitus fuit;

ytura,

1dque fuüb talibus igffizuzis, per quae fides eorum

ad exfpeCtandum ac defiderandum Redemtorem con-

00

tinuo erecta teneri debuit Gen. 49, 18. ($220).

. 5)

Sed his inftitutis non diutius opus erat, quam

uique ad exbibitum Redemtorem , & redemtiouem acu

— —

nudi

praflitam Xbr. 10, 14. 18.

Adeoque Vetus 'Tefta-

TU

mentum fuit rempus imxyysMas, promiffomis : No-

vum, zempus evangelii, eandem promiifionem, fed

NU

impletam, fiftentis Gal. 3, 16. A€t. 26,6. Marc.

m

Lr. Rom. r, 1. 2. c. 16,25.26. Tit. 1, 2. 3.

DEVAS'

yts t

sitentih

$ 498. Nor10 TESTAMENTI DIVINI, Jrfiitio

villio*

e Scripturze di&is inter fe collatis lizec eft, tef/amenti

divini ;

yne jf

ut fit voruNTATIS diving de peccatoribus

j t

per fidem. im Chriffum Jalvandis , irrevocabilis

a

DECLARATIO, /iferis in Striptura configna-

/3, MORTE at fanguine Redenttoris cCON F1R-

MATA.

Notio hzec occurrit Matth. 26,28. Gal. 3, 15-18.

MM

Ebr. 9, 15. 16. 17. c. 13, 205 uti & Bona falutis

ipfa dicuntur berediras Ebbr. 6, 17. 18. c. 9, 15. Tit.

3. 7. Matth. 25, 34: ex quibus appellationibus va-

ria pofiunt de falutis noftrze ratione magis diftin-

"u

C&e intelligi.

s

Szepe in Scriptura etiam FOEDERTIS sorio Occur-

hi^

rit; fub qua Deus voluntatem fuam de falute no-

ftraproponit. Notio Teffamenri proprie ac przeci-

h

pue novo Teftamento convenit: Vetus autem Te-

c3

o

Ramen-

408

(S 498.499) XXV. de Fsteri Tvflamento

ftamentum feederi fimilius eft, Sed cavendum ge-

neratim , nenotiones has nimis humano more in-

terpretemur: notione certe fcederis, vel pacti,

[j

nonnulli ad faiuretm per opera impetrandam abu-

B

tuntur,

In

DE VETERI TESTAMENTO.

füpe

lg

Fä»f?ï&f TB-*.

$ 499. Vgrus TEsTAMENTUM eft illa

Tiroe

Íne

fflamenti

fülutis Qecónomia, qua promiffo redemtoris €7

jdlï[ï'f;liïif?i gralig , quam Deus inde a lopfu, Patribur dede-

j5

ral, l/radhiis fub varüs infütutis, Redemtorem

fri x

ac redemtionem. adumbrantibus , gropofita fuit,

li tr

Hanc notionem diferte fuggerit Scriptura

üicer

]er.31,32. Ebr. 8, 8. 9.

4V

* Fuere theologi inter noftros (M&rANcuHTHON;

U

" HurmTERUs, CüEwNrITIUS, alii qui verus refla-

s;entum, d?* legem, fere pro (yuonymis acceperunt?

(cor

non fatis commode ; quía Scriptura , fpeciatim epi-

àde

ftola ad ebraeos , ritus & apparatus leviticos qua-

Wf p

genns Lypi evauz, quo refpectu ad legem referri ne-

t d

queunt, ad vetus Teftamentum refert.

1]e

' Alii, iidemque multi, veteris teftamenti ini-

Dent

jl

D

tium a prorevaugelio repetunt, idque ideo pro rosa

Dei cconomia Chrifli morzem antegreffa habent, In

j IM

ea deinde plures etates , Adami, Noachi, Abraha-

(ECono

mi, Mofiss diltinguunt, & per eximias obferva-

Ton i

tiones oftendunt, quo pa&o memoria promili

tim

Redemtoris, atque adeo, notitia unice verze reli-

T

ionis, a Deo confervata, propagata, illuftrata ,

qi

V

explicatior facta fit. Hujus generis meditationes

1

ad theologiam biblicam ($ 28, 3), pertinent, &

Nen

ad doctrinam de Vocatione ejusque univetfalitate

Ho

illuftrandam (S 326) magno cum fructu a,dhi'þeri

Cüm

poffunt.

Conf

- Sed neque /arior hic fmgnificatus cum Scripturae

Carn:

dictis commode conciliari poteft: hinc fatius füe-

P ]

rit inhzrere etiam hoc loco sorjom biblic.

d g 500

T

(

; '-XXV, de leteri Teflamento — (S 500 5o1)

499

ung

$ 5oo. IN1T1UM veteris Teftamenti fuit ririug ;

Qfe iq-,

pl

làgislatio finaitica ,- G

al. 4; 24 Ter. $1, 32.

m

Ebr. 8,8.9.

In hac ad promiífionem gratie Patribus datam

fuperaddita fuüit onerofa quzedam difpofitio. Deus

u

legem fuam folenniter promulgans ,. talem cultum

£

T

ifra&litis preefcripfit, qui variis typis gratiam Mef-

fize evangelicam adumbrabat.

yrir &

i doil-

$ 5of. Vetus Tef*cämentum fuit cecono- SubjeGiumg

iiortin

. mia populo ifralitico propria, proerogativam

in ftih

ili tribuens, eumque ab aliis gentibus

ii

difcernens, Exod.19,5. Deut.7,6, Eph.

2, 12. 14. P(alm. 147, 19.20.

Cgris

Ubi duo obfervanda: (1) alie gemres per hanc

"D

ceconomiam, & przrogativas ab ea pendentes,

operuti

i

adeo sou uesle&le a Deo fuerunt, ut potius invi-

xtim 6p*

tari per eds debuerint ad cognitionem veri Dei

i.os Q

& ad cultus veri communionem , Deut. 4, 6. 7. 8.

e&gïrï n

1Reg.8,41. 42.43. 2 Reg. 5,15. 17 ($320). Non

gentiles, fed gemuifmus

abominanda ejus vitia,

genti 1

excludebantur: Exod. 25, 9. Deut. 10,19. c. 13. 707*

c. 18, 9—14. . Esdr. 4, 2. 3.

(2) bonorum hujus

pl

ceconomize in populo ifraélitico participes fiebant

An

yii

non innumerabiles Aypocrire, qui juftitiam in ri-

Ya

T2

jl

tuum externa obfervatione quzrebant, fed illi

pronu

qui per fidem in Meffiam iurerno culiu. Deo adbafere,

it seli

qui ideo rsRAELITARUM. «AgJ4s talium , nomine

jj

digni, & vere populus Dei fuerunt, Joh. r, 47.

dyatioe

Rom.2,17—29. c. 9,6.7. 1 Cor. 106,5.. Hof. 1. 9.

Uneüt !

Hoc tenendum, ut caveatur degeneris jndaifimi

«

1&!9

cUm RELIGIONE ISRAELITICA, a Deo inftituta,

i

u

confufio: de oeconomia mofaica ipía in fe, ob

carnalium hominum a

bufum fas non eft contem-

j

d

tim judicare,

,

T

us

jit

Cc 4

$ 5o2.

6 500-

4io

(f 502.503) XXV. de Pzteri Toftamento

Formas

$.502. Fon MA Veteris Teftamenti con-

l

fiftit in economia exterius dura, legali, fe-

Ü

(0

vera, umbratica, poedagogica.

4) Habuit onerofam multitudinem innumerabi-

4-.

lium rituum Act. 15, 10.

)) fuit jugum fervile

Gal. 5, 1.

c) habuit rigorem legalem, frequen-

&;

25

tiores comminationes, quam promiffiones Ebr.

d) habuit fpiritum timoris & fervi-

lic

tutis, ex terrore per mortes fubitas, quibus ab-

erratio a lege rituum fevere puniebatur Lev. to, 2.

m

Num. 16, 35.

I 5arm. 6, tg.

2 Sam. 6, 6—- 10.

(

2 Paral. 26, 16 — 20.

&) ipfi fideles ifraelitse ,

l

quamvis f//ii, & adoptionis jura confecuti effent,

633 IQ

Ju& duriore illa pedagogia vivehant Gal.4, 1.2.3.

6

Talia neceffaria fecit ifraelitarum, qui magna

ien,

fui parte populus inconftans & contumax erant,

3f

ingenium ]er. 31, 32.

h1

u

JBona falu..

DT

$ 50o3. Non tamen hoc impedivit, quo

i

£f commt-

d) |

Q5

minus & do&rima gratiz ac falutir, €7 bene-

ficia fpiritualia, fine quibus nemo poteft fal-

4

vari, efiam ante. Chriftum im ipfo. Veteri Tvflae

Hy

(

/

menio locum haberent.

Etenim Gal.53, 17 di-

hi

ferte dicitur, per legem finaiticam , gromi/-

28

ffonem nom fui[fe irritam fafíam. Jam ante

h

À

ergo exftitit promiífio, & fub ipfa aecono-

Vét

[

mia hac legali itidem rata maníit.

n rem

tegi

evidens fit. .

prafentem euntibus hoc multo magis

QD Promiffínmis de Redemtore ut unica caufa

falutis, indealapfu datz;e, memoria femper in po-

y

pulo Dei confervata manfit; fine hac ardens illud

if

defiderium fidelium V. T. ne quidem intelligi aut

l

icari poffet; Gen. 4» l. C. 5, 29. C. 49, 18.

b:

Heb

T. II, 13. xPet. 1

» A9« 13. ïm,. Matth. 13; 17-

lt

(2) Hine

l

: XXV. de Fiteri Toflamento / ($ 503.504)

411

LO0

(2) Hinc in V. T. habuerunt idem, quod Abra-

j, l&

u

hamus & alii Patres, medium communionis cum

Chrifto, fidei , Gen.15,6. Pfalm.2, 12. Hab. 2, 4

conf. Rom, 4, 113—24. Gal.3, 6—9. Hebr. 11,2.

vtübi-

-——4;3

jerde

z

| (3)';i**idele-s habuerünt peccatorum remiíffionem

& juffificationem , Exod. 34, 7. 2 Sam. 12, 13.. Pfal.

FTUGI

29,7. ( 32, 2. 5. & 51,3. 4.. & 65,4. & 85, 3.

s D

x fv

& 103,3. 4. & 130, 4. Éfa. 1, 18. €. 38, 17. c. 43 25-

*

pis aj«

Mich.7, 18. 19. Conf. Rom. 4,2. 3. & 6. 7. 8. Gal.

m

3. 6. 7.

;-lul

(4) eundem JSpirium Sán&um,

Num. 14. 24«

iélitie,

Neh.9,20. Pfalm. 51, 12. 12. 14. & 143, 10.. Eifa.

63, 10. t1. 2 Cor. 4, 13 (và dvrÜ mvetpu).

eflent,

(5) eandem inftitutionem ad iwrermam faudlita-

)

zem, in medio rituum apparatu feCtandam: Deut.

i

380,6. Nempe a) communionem cum Deo Deut,

qon

&» 7- C« 10, I2. 20.. Jof. 22, $

) amorem Dei

Deut. 6, 4. 5. c. 10,12.. Pfalm. 1g, 2. & 116, 1.25

c) obfequium fpontanéum, 1 Paral. 30 (24. 29), 18.

,Q

x Reg.8, 58. Pfal. 19, 9. t1. & 119, 10. 14. 16. 1125

? be.ne-

d) folatium & gaudium fpirituale in Deo, Pfalm.

8. & 31, 8. & 36,8.9. 10. & 43,3.4. & 51, 14.

tf

&

63, 6; quo etiam formidinem vincebant

falm.

23 4-

t 27,T

46, 3.

n

(6) eandem faluem Gen.49,185; quse include-

! (l

bat fpem refurretlionis, Yxod.3,6. coll. Matth. 22,

29. 31. 32. Hiob 19, 25. 26. 27; & «wite «:erne

j

Hebr. 11, 10. 14. 16.. Pfalm. 17, 15.

] at

A€tu ergo eis collata fuit juftitia & falus : quani

véro confecuti funt, non ex illa ceconomia qua

000

tali, fed ex foedere gratize, quod a Patribus ac-

ceptum, fub hac ceconomia non abolitum fuit.

/ magfs

$ 504. Preeterea eraut etiam alia bmgïcia, Bona F. T;

Feteris teflamenti PROPREA, que populo"'opria;

p

"

j )

l

ifraélitico fingulares przerogativas tribue-

ihgi EE[

bant.

p

Talia fuere: (1) fiedus cum Deo, vi cujus fcg--

r

derati Deo, peculium & populur Dei erant, Exod.

4€5

4» 22«

j

412

($ 504.505) XXV. de Péteri Toflamento

4» 22. C. 20,2. Lev. 26, 12. Dent. 7,6. c. 26, 17. 1.

(

C. 32. 10. II.. Pfalm. 33, 12. & 135, 4.. Efa. 63, 16.

Mi

& 64,8. Jer. 10, 16. Rom. 9, 4.

-

"

3

j

[

(2) beredizas Canadnitidis, promiffa pridem Abra-

hamo, nunc aCctu adeunda, cum omnis generis

]ïedezf

d; C

felicitate temporali, Gen. 12, 7. c. 13, 15. c. I5,

7. 18. €. 17, 8. c. 26, 3. 4. Exod. 6,8. c.33, 1

Ezech.20,5.6. Hebr. r1, 8;. quze vero fublimius

j

quid adumbravit, coll. Num. 14, 23 cum Pfalm.

95. II & Hebr. 3, 2—19. c. 4, 1—411.

Thent

flame

(3) inftituta cuirus publici; quze, accedente mi-

siflerio iluminatorum , continue falutis beneficia in

memoriam revocarunt Pfalm.5:,8.9, eoque no-

figi]

mine vere piisjletitix fpiritualis in Deo occatio

tiodn,

& medium fuerunt , Pfalm. 23, 6.. & 27, 4. & 42, 5.

Tito

X 845 2. 3. 4. 5. & 89, 16. 17.

ttiaseh

m

(4) Prefomtie divine frequens demonftratio,

CR

Deut. 4, 7. 324 33. Exod. 20, 24, c. 25, 8. c. 29

42.43. Lev.9,23.24. c. 26, 11. 12. 2 lParal. 7, 1.

mügm

Y g

2. 3. L Reg. 18, 38. 39. Effa. 21, 9.

31

(5), Prophetarum ac. virorum «orvivsov, continua

fere feries, inde a Mofe ad Malachiam usque.

eXlkuP

Tetur

ejus. defe-

$ 505. Quamvis hec omnia eximia ef-

(

Gus ;

Cefetur

fent, NON TAMEN i/a PERFECTA fuif

ml

If

veteris. Tvflamenti economia, quin aliqua in

Vetop

ea poífent defiderari, Hebr.8, 7.

aA

CDER

Fuit in ea (1) doecrime miner claritas:: nondum.

():

DISTINCTE patefaciens aditum ad myfterium fa-

fC Pe A

lper

lutis, 2Pet. z, rg. 2 Cor. 3, 7--13. Hebr. 9,8.

f

ih [

C. IO, ig. Matth. 13, 17. coll. Jer. 31, 34-

(2) expiatio peccari per typos adumbrata quidem,

"M

fed nom a&u prafüira fuir, Hebr, 2, 10. c. 9, 8. I5.

h

Dan. 9, 24. Zach. 3, 9.

eu

(3) : facrificiis jugis fiebat admonitio de lytro

Titur

nondum aC&u foluto, ita ut peccarorum magis cot-

Tüm

icen

Í4ji», quam expiatio effent, Hebr. 1o, 1. 2. 3.

tota

(4) hinc omnis ille riruum apparatus 1N sE in-

feCti

€icax erat, Hebr. 9, 9. c. 10, 4. 11.. Gaal. 4, 9.

(5) par-

MHEO

XXV. de Feteri Toflamento

($ 505.506)

413

A

(5) parcior eriam erat doworum) graria meufura ,

! 63*7 I J

Matth. 11, 11.. Pfalm. 68, 8. 9. 10.

Hsec non aliter tulit ratio confilii divint de

nAbn-

Redemtore, conftituto demum tem

us

pore Wexhiþ-en—

do; 1GaL, 3: 23. 24 25.

5 Mdj

61

ublimis

$ 506. Fimis ceconomix veteris "Tefta- z;,;. 99

hn

menti fuit preparatorius ad ftatum novi Te- /copus h-

lete i

ftamenti perfeciorem , per media cetatibus /!^^ & £0n6s,

vt

mig

dic i

fingulis, & ftatui hominum in iis, accom-

ao 1

eo Qttiuo

moda,

ldeo enim

l T

omiífio grative primum ?vevO pa-

triarchali daza

&

repetita, poflea autem in populo

g

ifraelitico /egali difciphmg onerofe & apparatum

43

magnum habenti zvolura fuit, (1) ut ininotefce-

u d

ret generi humano Redemtor promiffus, Gal,

conti

; (127). ut promiffio hzc in medio populi unius

sque.

exftantior effet, & publico teftimonio conferva-

retur ACt. 24 I4. c. 26,22. Rom.3, 1. 2. €. 9, 4..5-

mía &

(3) ut populus ferox duriore difciplina coér-

ceretur; hypocritarum faffus per legis rigorem

14 filli

humiliaretur; pii autem ac fideles füb onerofa

pxdagogia detenti, Redemtoris adventum eo ar«

jqQ it

dentius defiderarent, Rom. 5, 20. Gal. 3, 23.24

(4) ut Redemtor actu exhibitus eo avidius fü«

gondum

fciperetur, & complementum promiffionum eo

ii f

iluftrius, falutis autem jam prefentis magnitudo

j 9v

tanto evidentior effet, Luc. 1o, 23. 24. Hebr. 8,6.

€.9, 8. €. IO, I9 —24-

| u.ldemy

Perdu&i funt. (vel potius, perduci ex intentione

Dei debueruur) homines ab externis ad. magis fpi-

.O M [5'

ritualia, interna, atque divina; uti vita homi-

num a pueritia fub tutela conftituta, per adole-

) d 1th

Ícentiam , ad maturiorem zetatem pergit, immo

T d

Aj

tota natura rerum, a primis elementis, ad. per«

fe&tiora progreditux ; Gal. 4, 3. 6. 9.

LA

ll J!g

$ 5oT.

r

414

($ 507—509) XXV. de Veteri Teflamento

X

j

illius abro-

$ 5o7. Ex finis illius confideratione li-

quet, durafionem veteris Te[iamenti mom de-

füt

gatio,

dotel

buiffe e[fe perpetuam, ]Jer.31, 31—34.. 2 Cor.

Iity q

3» 1 1. Pfalm. 110, 4. coll. Hebr, 7; 11. 12. 13

ribus

Dan.9.27. Mal. z, xrz.

Et aC&u abrogatum fuit, Chrifto exh1b1t0

1tà

patfn

uidem, ut primum fenefceæt

deinde abolere-

dobj

tur; ut1 fenectus homines fenüm donec tandem

moriantur, depaícit , Hebr 8, 13.

&

DE NOVO TESTAMENTO

fs

fitinri

Novi'Trfla-

$ 508.

NovuM TESTAMENTUM

eft

tià 3

aufio ;

mentidefi-. difr;enfatio promiffouis gratie PERFECTIOR,

tradit

gur atfu exhibitums Redemtorem, eum. Ínculen-

füt

tiore manifeflatione veritatum Jalutarium, ube-

diftin

riore Spiritus €7 gratig donorum menfura , €7

r

libertate ab jugo difpen[atiomis onerofi conjuntia.

027

Dicitur uowwm Matth. 26, 28. 2 Cor. 3, 6. Hebr.

]i l

8, 8. 9. 13- €- 12,24 ; intuitu puons, abrogati, in

cujus locum fucceffit Hebr. 8, r

Idem dlCltur

$5

melius, ad indolem ;ejus diftin e exprimendam

Ebr. 7, 22. c. $, 6.

üonon

Funda-

$ 509 FUNDAMENTUM novi Tefta.

lm (

f'orerm

qenium; . ppenti eft a) aiualis exhibitio promi[ioms de

Redemtore, Matth. 11;3. c. 13; 16. 17.

r

E[& 5

Luc. 1, 73. 78. A&. 13, 26. 32. 33. Hebr.

26.1

0, I5. & b) a&hualis prz[íatio eorum , qua&e

ad redemtionem requirebantur , KHebr.

&ql

2., IOQ

don]l

C.559. €C. 95 I2- C. IO, IX. I2. 14

Gal. 4, 5.

$ 51o.

iS1

[u]]

. XXV. de Novo Tifiameto | ($ $1o—512)

413

one ]«

$ 510. Fon A novi Teftamenti confi- Foria:

Hec

V. di«

füt in difpenfatioug gratig perfe&liore.

s Cot.

intelligitur 4) ex infigni illa denominatio-

ne; qua MELIUS dicitur; 5) ex fpecialio-

u&l!ïä'

ribus illis, quae ad novum Teftamentum

ibito: i

paífim in Scriptura referuntur; praeropgativis,

: abolete

do&rime tlaritate, ubetiore Spiritus menfara,

- tanden

& hbertate.

0

$ 51r. Prima prorogativa | eft, dolhring 2) major

falutaris monifeflatio luculentior. . Nam do&ri. do&rine .

vx d

na falutis in veteri Teftamento obícurius claritas,

tradita, & umbris ceremoniarum involuta

:CTOR,

; n

fuit: in novo autem falus promiífa magis

i, Il

diftin&te explicafa, & teftatius confirmata eft,

i, &

2 Cor. 3, 13—18. 2Pet. 1, 19. x Joh. », g.

o

20.27. Rom. 16?*25. 26. Lebr.2,2.3. 4*

: 6, Heþl's

Joh. 15, 15.

gtl

f diCim

$ 512. Secunda. proerogativa confiftit in p) abem;

rinentm

donorum: Spiritus SanGii largiore €9' uberiore , dantior

tum quoad copiam, tum quoad gradum , "£"/4ra

j Ti

grouentu.

Ipfe Spiritus S. uti promiffus le-

Spiritus ,

ij]ionif V

gitur Joel 2, 28. 29. 30. (a.. €. 3» 1. 2. 3.)

EM

ER 155.5.4. c.35 4. Esbch. 35, 2$

;) Hebf:

26. 27 s ita etiam datusfuit, Act. 2, 16.17.

(

& quidem in exordio novi Teítamenti cum

"

; ]

donís extraordinariis, miraculofis, AGQ.

j

10, 45. 40. €.19, 6. c. 21,8. 9. 1 Cor. 1a,

7—1 I.

Sed

j 5[0«

416

65 5 [2--5'!4) J&XV ää N'olo Dj'lam'ef'zt*ex

hi

.Sed datus eft ac datür etiam quibusvis fde];

äu.'r H

Matth: 5 r1. 2 Cor. 1,22. Eph: r,

I3: Tit; 3, 4—7.

flani

&) cüm effe&iu uberioris ,

clarioris, ac màcis ex-

cirti

plicitze coguirionis myftériorum fidei, Efa. ri, o,

gmvä |

€. 54, I3. Jet. 31; 34- r]oh. 2,27;

que /)eignat

,

fiudium fanctitatis enixius, generofius , fubli(mius,

tüne

&a. 33. 24: €. 54, 11. I2. 13. €. 60, 21.02.. Zach,

b4.

te C

10,5.€. 32, 83 c) cultum magis fpiritialem, Ma-

illius

lach. , t1; Joh. 4,23. . Rorn. 12, 1;

& 4) confola-

rionen abundantem , Efa. 40, 1. 0. . 60, p. 2. c.

eoftal

55 11. €. 60, 12: 13. 144/. AC g, 3t, Eph. r,

partim

Cor. 1; 22. Phil. 4 7

I3:

1) p

tis Tef

Sieut

&) libertar $ 513. ïïariia,denique' prerogativa eft

AT. |

& feveriort fjbertay a

jugo [everioris veteris Teftamenti

Conum

;*Jædago-

inde q

eifpeufationis, tum quoad- onerofas pracfta-

£.

C&doni

tiones, Col. 2, 16. 17. 20. Gal. 4; 24— 31j

jDet

Cun

tum quoad rigidam exa&tionem, Gal.5, 14.

Tella

l.

coll. 2 Cor, 3; 16. Matth. 11,30; tutn quo-

Wliili/ler

güïe

ad fervilem timorem, Hgbr. 2, 15. c.

juo f

18-—24. 1 Joli. 4, 18.

/I 25

gente

Confequens hujüs libertatis

eft (1) prieconiti

VOr jl

Evangelii fihe feveritate, cu

Videtur

m Uüberrima confola-

nï It

sione conjunctuin 2 Cor. 3, 6. 9. Ela. 52, . €. 40;

Rientun

I, 25 15 6[9 Io 2. C. 66, IO- I!A [20

(2) Adoptio ,

hon per feveram psedagogorum difciplinam liini-

Jens n

tata, G2l.4,4—-7. fed pléno ufu. & exercitio

confummata, r Joh.3; 2.

(3) Fiducia & parrhefut;

E

Efa. 35, 9. 10: c. 54, 11—17. AGt. 9, 31.. Eph. 2, xg;

Dd

€. 3;12; Ebr. 4 16. c. 10; 19.22. Rom. 8, 15. 16;

Hem

ANovi Tþ.jlaa

$ 514. Juitium novi Teftamenti non ad

DT

snenti iaüi-

unuim aliquod temporis momentum re-

enim

ziu?z j

ftringi, fed eum latitudine quadam capi debet.;

1 9.

.(3) Primo evangeliui de Clriflo exbilito ea ipfa

Tti

hoCte, qua natus eft; per Angelos aumuticiabatur

V tfiaJ,

uec.

Y

L

!

W

"XXV. de Novo Trfamnto — ( &14. 815)

H

$17

fidlhi,

Luc.5, ro. rr;. fed tum vigebat adhue vetüs Tez

ftamentum , quippe cujus legibus Chriftus ipfe pet

-

circumcifionem & alia fe fubjecit.

(2) Promul-

Vs e

MTO

gavit evangelium regni & Johsnnes & Chriftüs

ipfe, Matth.3,2. c.4» 17. Matc. r,1; fed nequé

|)neint

tunc vetus Teftamentum abrogatum fuit, Matth.

iDimis,

À. ld)

$. 4.. (3D rarificatio novi Teftamenti fatta eft mor-

te Chriíti Hebr. o, 17.

(4) foleumis promulgazio

illius contigit, faCcta effufione Spiritus S. pente-

!) aj

Lt

coftali: quam fecuta deinde eft (5) exfecurio a)

partim per przeconium Evangelii in toto orbé;

] Ij D

6) partim per excidium templi, quo cultus vete-

ris Teftamenti proprius plane abolitus fuit.

Sicut V. T. paulatim exfpiravit Hebr. 8, 13; ità

m J

N,T. feufim $uvaltit, donec morte Chrifti Omnià

confummata effent, & accedetet folennitas : per-

fumadi

inde ut in diei noctisque confinio tenebrze fenfim

] præfra-

cedunt jubari furgentis aurore, : Rom. r3, 12.

2 Pet. r, 19.

E

r

* Cum extremutm veteris, & prïmordiu*m novi

Eäj- 334'

Teftamenti in idem tempus inciderint, quzeftio de

minuiflerio Jobaunis, an fm pars niovi Teffamenzi nec tie,

m qu

facile poteft definiri. Si zemmpts fpe&tetur ; minifterio

fuo functus eft, veteri Teftamento ad finem ver«

, 6

gente & novo paullatim illucefcente: Íi amimus;

cor ipfius de utroque participavit, . hinc natum

videtur mirum illud ac /mgaulare elogium Matth;

Fetont

T

3T, IT: -Ól mimfferium ipfum; id ad novum Tefta«

w ', Üb 401

mentum pertinuit, quippe quod tanquam jam prze-

fens annunciabat, ;-]Ohg 1, 6 7.29. Miatth. 3,2.

nin J

gyerto

r $ 515. Dignitar €7 perfeflio novi Tefta- illus dis

umbf

menti infignis quidem & przecipua eft, Z///as £?

bph- 2 )

5

Hebr. 7,22. 2 Cor. 4j 7—18: fed non ideo Z96j

nulla veteris Teftamenti dignitar ej? ; diferte

ul j

enim etiam huic 2cZa tribuitur, 2Cor. 3,

ytum "

73 9u II

j

'Etiam vVetüs 'leftamentum habuit éesefia &

T

j

"j

/

officia jþiritualia? $503; neque cultum habuit mere

€artia-

2

b

i

418 ($ 515—517) XXV, de Novo Tofiamento

:

4

carnalem , uti vel ex Pfalmis patet ad facra publica

volum

adhibitis, quibus pietas Ifraélitarüm continuo ex-

Vettt)

citata, fota, firmata , ad normam reliionis inter-

sze & Majorum fanCtitatem revocata fuit; Pfalm.

um fw

1,9. G 19. 8. & 22, 5. 6. & 44,2. & 75 12—2L

pf

Jn.

& 78,2Í. & paílim alibi.

Lite:

Va illo

$ 516. Fruffra autem de beneficiis novi

tintum

metu 1

dlg f l.

Teftamenti gloriamur , fi non & digue iis vi-

Convel

vamu:, & wel in hypocrifin juítitiariam

menti,

Sfudaifimi, vel in vitia Geniilifmi relabamur,

libus, |

«ile con

Gal.5; 1. 13. 18. Rom, 11,22. €. 13j 12. 13.

Nni

extollun

Talis vita pro Spiritu novi Teftamenti ne

pane ir

quidem veteris Teftamenti menfuram qua

&l s

LLUEUN

parte fpirituale ac beneficum fuit;, attin-

mteü

git, Íed reliquias imo totam vim Veteris

Teftamenti etiamnum retinet.

"htithefis.

$ 517. Prazeter Manitheor, antiquos vee

teris Teftamenti contemtores, fubtilius a

3

Scripturaze do&trina aberrant, qui zovum Te-

Jlamentum concipiunt, ut promiffionem remif-

$n

fionis peccatorum //mpliciter gratuite, ub con-

5

T

ditione finceri virtutis ftudii obtingentis,

lii ttj

cum,;fpe vitae zeterne ; ve?ur autem Ze//amen-

lumr

W

?um ut foedus feu pawn, quo Deus officia fan-

Rn

£itatir externe & imperfetig poftulaverit, ad-

COnfne

dita bonorum temporalium promiffione.

Qütm

De

Nexum cum hac hypothefi habent varia fpee

cialiora afferta: 1) precepra V. T. fuiffe cartalía

Ceti s

tantum ;

2) promi[fioues de futuro mundi redemrore

LT

aut nullas , aut certe rariffimas , easdemque o/fcu-

ündar

rifonas, in V. T. exftare;

Tenti:

3) fidem zanrum gene-

yarem

CC

imegife.

XXV. de Novo fl"ejiaüento ($ 517.518)

419

T

1000 ex«

yalem in Deum, non fpecialem in Redemtorem

Muf tiltefe

venturum, locum habuiffe;

4) zemporalem ton-

; Dfalm,

tum felicirazem promitti; 5) wullam fuiffe in V. T.

,I2"2I»

promif[onem vite eterues — 6) nec bonorum Jpiriiua-

Jium.

Lites de Chrifto expromiffore, an fidejuffore

jis nvl

tantum; de peccatis in V. T. non remiffis; de

metu mortis fideles per totam vitam angente; de

N Wt Ul

convenientia, & de differentia utriusque Tefta-

titiariam

menti, effentiali an accidentali tantum, ac fimi-

abamur,

libus, fervata notione & methodo Scripturze, fa-

cile componuntus.

Now Tef

amenti pravogarivar quidam eo usque

PTR

ml

extollunt, ut fub illo a) omne »precouium Jegis

plane in ecclefia ceffare, 4) fideles ab omnibus

aram qu

culrus exterui vitibus liberos effe, c) dono miraculo-

D

vum Omnes vere credentes praeditos effe debere,

jt, Atl

jontendant.

; Vi

LOCUS XXVI

QUOS yp

DE SACRAMENTIS,

irilios à

SPECIATIM '"VETERIS TESTAMENTI,

qy

5'518. SACRAMENTUM eft affio réli- Ssrrapen.

m

piofa, divinitus mandata, circa elementum Vifi- torim dgï..

y,fubCOD'

bile occupata , promiffonem habens efficacig fa. nitio j

tingenn's,

jutaris.

ff

Quamvis vox Sacramentum ypuQos it, reCte ta-

ymm füïï'

men retinetur, poftquam femel recepta, diuturna

confüetudine in ufu eft: figendu: tamen eft vagus,

quem antiquitus habebat, faguificarus,

J

De Sacramentis in. genere Scriptura nihil do-

| Vüflm [Cï*

cet: fed non ideo theoremata five thefes de $a-

cramentis generatin à. theologis

roponi folitze,

fe c:m*r'f

fundamento carent; nituntur enim lisdem argu-

j t

"

p

mentis, quibus in fingulorum Sacramentorum ex-

]deo

tl

W*

Blicatione Ípeciales thefes probari debent,

j

hoe

(

Z

420

($ 518—521): |

XXVI. de Sacramentis

fon

hoc loco zhefes generales fuinmatim fine probatione

inC

praemittimus.

ZAT

od 9* Sacramenta infitui non poffünt,

I

anffitutio ;

fülti

nifi a falutis au&tore Deo: qui idem effza-

a

ünt

tiam iis tribuere folus poteft.

i f

Hf

Inftitutio divina smandato conítat ac promilJione z

Valis

mandatum praxeos aorma eft; promiflo fidem no-

fati

ftram giguit ac fnflentat.

hr

forma;

$ 520. Vi divin?e INSTITUTIONIS /ria

requiruntur ad Satromenti ESSENTIAM: a)

Y Ta

res vifibilis; 5) a&io, circa illam facra,

mlejæ

feria;. c) gratige ac falutis promifjro.

1,7,

Res vifibilis (quze Elementum dici folet) per in-

fitutionem divinam diferte determinata eft. Acho

n0,

aimentalis eft a) partim doried , a miniftro facra-

2nit

Jacr.

menti obeunda;

£) partim. Ayeris;, eX parte

n

utentis: quibus verbo inftitutionis convenienter

obfervatis, ponitur Sacramentum.

NT

Sacramentum ergo zou eff , ubi non eft elemen-

Atj

tum vifibile; aut ubi res vilibilis coram quidem

lii

adeft, fed aCctiones a Deo przefcriptee non fiunt.

€Din [j

Confueta formula hoc fic effertpr, extra ufum uon

/

[

atüm

eff. facrameutum. -

lC

den

efficacia;

$ 521. Vi divinze PROMISSIONIS actio-

Uiften

ni facramentali annexa eft Grotia: qua re-

"t

)

miffio peccatorum & quzelibet falutis be-

3Qïet.

neficia offeruntur ,. exhibentur ,. & recte uten-

)

tibus etiam confzruntur atque obfignantur.

D

$

Admiranda eft Dei evysaráfucis , quod in facra-

ln y

mentis fides noftra ffeuum vifibile habet, quo non

tantum gvazia Dei repreefentatur, fed etiam gratize

Qu

applicatio &d nos in individuo fit. ACt. 2, 38 baprize-

ünr

iuY UNUSQUISQUE vefirum.

Per hoc Sacramenta ,.

Yien j

inftru-

fidei tum generandz, tum corroborandze

h3

menta

.

1

XXVI. de Satramentis

($ 521.522)

42I

Joitiote

menta funt. Gal. 3, 96 owwzs f//ii Dei effis per fidem

in Chriflo Jefu; ouoTQUOT enim iu Chriflum BAvTx-

ZATI effis, Chriflum induiflis.

of

Ergo Sacramenta funt efficacia suedia gratie ac

falutis; non nuda figna: id quod fignificant, effi-

jfit

ciunt etiam & operantur.

ed in uzente, ut ufus

ipfi falutaris fit, f/der requiritur,

Efficacia facramentorum , vealis, vera, füpernatu-

aj

]fdemm-

ralis eft; non rmoralis, non objectiva, non figni-

*

ficativa tantum; fed nec phyfia, facramentis in-

herens: verüm orgamica, effeCtiva, collativa,

Is iri

$ 52x. Zdminifiratio faeramentorum in no- minifiri ;

y: ))

vo Teftamento ordinarie penes PUBEICOS

ficti,

ecclfíe M1NISTROS ef, 1 Cor. 4, 1. Tit,

)

1, 7: in quibus vera pietas requiritur omni-

ii

ef, n

no, ita ut graviflime peccent, qui indigni,

yo t

animo profano & impio, hzec Sacra tra-

X pm*a&

&are audent. Lev. ro, 3.

oniel

Sed ipfa Sacramentorum efficacia a qualitate

elemet

adminiftrantis , ejusque dignitate vel indignitate,

quiet

Ófantütate vel improbitate non pendet. Habent

oni f»b'x'?.f.

enim efficaciam fuam per & propter Chrifti man-

datüm, non per miniftrum,

Joh. 3, 26 — 33.

,f om

3 Cor. 5,

Idem

g(. de imreutiome mim[iri habendum. — Sa-

sili

cramenta operantur ex fola Dei inftituentis in-

tentione & virtute; omnem certitudinem amit-

qu |

(«

terent, fi ad illa adminiftrantis intentio neceffaria

t

g

foret.

e Ut

$ 522. Sacramenta de/linata . funt guibzt.re;/ïdfbjäfïüm;

n

vir, qui eis uti poffunt; eliam proveBlioribur

j n

hvt

in vita fpirituali.

W

Qui nullo modo rem Sacramenti percipere pofe

n

qi*

funt, iis deftinata non funt, aut fi fuperftitio ta-

M

sien. ingerat, certe non profunt,

m

j

Dd z

g

Sipas

($.523.524) XXVL. de Satramenti:

422

$ 523. Sacramenta imflituta funt ewn in

freví

Ojfines | pri-

qudi

mariig

FINEM, 2) ut fint beneficiorum evangelii

o

vehicula & pignora, D) ut Jidem excitent at-

j

que confirment ,. c) ut offcii fui fideles admo-

M

neant , Rom. 6,3. 1 Cor. 11,26. Deut. 10, 16.

bent

Jer.4545 ac d) divinorum beneficiorum me-

null

moriam fervent, Exod.12,14. Luc 22 19.

.

Jécundarii;

Accedunt & alii fines: ut fint 2) ecclefie ze[fera

?

'Tefm

^ À) communionis cum Ecclefia, atque adeo & fidei,

toelt

quam tenemus, profeffi;. c) mutuze carirarir, in-

j o

ter ejusdem facrze focietatis membra . confervan-

Venia!

dz , occafio d incentivum , 1 Cor. 12, 133. Eph. 4, 5.

duo ij

Sed bor fines fecundarios effe, illos priores autem

primarios , ex ipfa utrorumque comparatione patet.

1n folis autem his fecundariüs non hzerendum,

quam

lis n

ne aberremus a vero, neglectis, aut plane nega-

tis primariis.

DI

lo

$ 524- Sacramenta neceffatia funt, ne-

Don g

nece[fitas s

ceffitate mandati ac medii: funt enim inf

li ;

D ]

fituta a Deo; & funt media fidei gene-

Sus

Qd

rande & confervandz.

tüfte

t Non poflunt fine infigni facrilegio a) contemni

t

Dsq1

Gen. 17, 14; aut £) profanari Exod. 12, 15. 1 Cor.

(

rf'fþ

10,21. C. 11, 29; aut c) fanctitatis jam. acceptze

lione

pratextu pro fuperfluis haberi Act. 10, 44— 48

&

.aut 4) humana auctoritate in eo, quod ad nEM

Do

Sacramenti pertinet, mutari,. vel penitus abro-

m

gari, Gal.3, 1

Secus fe res habet, fi cui nulla fua culpa Sa-

cramentis carendum eft, Neceífitas hzec non ab-

PU

foluta, fed byporbera eit, conditionem poffibilis

ufus fupponens. Hinc privatio, a qua abeft con-

a]lql

temtus, non damnat, 'Luc. 23, 43. Marc. 16, 16.

i-

X f

us,

E idelgs : ante Abrahamum Visventes , Hiob

nevitae

XXVI. de Saeramentit (S 524—5206)

423

TT

nevite poenitentes, Cornelius antequam Petrum

audiviffet, caruerunt Sacramentis, acnihilominus

il

1

Deo accepti fuerunt.

Mi (s

S 525. In veteri Teftamento Circumci« gumerus;

| «

fio & Agnus Pafchalis tam apertum ha-

1f

bent verbum mandati ac promiffionis, ut

1

nullum de iis dubium fit: eadem in novo

31

Teftamento Baptifmi & Sacrze Coenze rae

at

'

tioeft. Cumque in nulla alia actione talis

Va

per omnia analogia cum quatuor illis in-

Hfii, l

ferya:

veniatur; & in novo Teítamento /antum

dio illa, Baptifmus & Sacra Cona,. tan-

os IT

quam media unionis cum Chrifto fpiritua-

!fEBm,

ne «

lis memorentur 1 Cor. 12, 13: plura Sacra-

inenía STRICTE D1CTA acmifti non poffunt.

Locus Apologi: A. C. p,. eoo.objici huic thefi

1t, I

non poteft: tantam enim ex hypotbefi definitio-

nis Jarsris, qu: dilerte ibi in contextu pofita eft,

j i

1ria ponit Sacramenta.

Sacramentoyum . veteris d. tiovi Teflamenti, eadem

jgnt

fed eo

difr:rimcn.

quidem vatio genueralis dp» idem fs eff:

tamen differunt, quod ;la Chrifw» venturum

ejusque paffionem & mortem adumbrarunt; bec

r

Ex hac . ra-

" KCOT.

Chriflum ipfum prafemem . exbibeanz,

tione ille actiones, quze im utroque Teffameuto

zque locum habent, quamvis preeepte fint 2

44/48)

qd M

leo, & promiffionem habeant, sos poffunt pro

Sacramentis proprie diélis haberi.

ys 1

$ 526. De Sacramentis In Erelefa romana

Atithefs.

y

p

contendunt, 1) circa eorum inítitutionem,

non )

Omflh

aliquid ecclefiz' auctoritati eífe relictum ,.

ut fi quid e re effe videtur, mufandi pote-

It

j

j

M

Dd 3

ftatem

j

:

4

"

dex

2

($. 526.527) AXXVI. de Sacramentis

ftatem habeat; 2) féptem inftituta effe Sa*

7

cramenta, Baptifmum, S. Cenam, Con-

firmationem catechumenorum , Otrdina-

(X

tionem Sacerdotum, Benediétionem conju-

pigit

XoY

gum, Confeílionem cum abfolutione,(&

Àbr

extremam Unctionem ;

3) per Sacramen-

debm

ta gratiam conferri ex opere operato; 4)

Droi

ad Sacramenti validitatem requiri inten-

gt

tionem Miaiftri vel Sacerdotis.

ütabo

ts m

Sunt alius generis adverfarii, 1) quibus ipfum

somen Socramenti difplicet; 2) qui mibil myfferi

elet Q

pcs

in facramentis admittunt ;

3) qui Sacramenta

D Q

nuda fua, ceremonias meras, efficaciam aut nul-

lam, aut objeétivam tantum habentes, rizus omni-

Gdit

no iudifferentes effe, cum Socinianis ftatuunt.

Nonnulli, quibus difplicet przfens rei chri-

Tar

füanx ftatus, exiftimant effücaciam facramento-

rüum zudignizate winiffri corrumpi, facramenta ipfa

Datt

imbecillioribus tantum chriftianis deftinata effe; pro-

C

vectiores externis his non amplius opus habere.

1" (

tim: .

DE CIRCUMCISIONE.

Yu,,

"$ gz7. Cincumcistzo eft. Sacramentum

Circumci-

j

J n

. fionis De- veteris Teflamenti prius , quo honunes per cruen-

Juitio ;

tam praputii abfciffionem , .fab invocatione Dei ,

ia

!

exd

E7 fub obfeuio erga mandatum ipfius fa&am, fa-

deri divino initiati fuerunt,

h

&dmj

Cireumcifio in prima fua inftitutione non fta-

| tim fuit Sacramentum totius ecclefize fidelium il-

grini

dj

lius temporis, fed domefticum familize Abrahami:

a Mofe pottea przecepta, univerfale ecclefize ifraé-

€rvi

üticæ.Sacrame*nt?m fatta eft Joh. 7,22.

Wtte

$ 528

-

XXVI.'de Circumcifione — ($ 523-«---5'3(;)

425

je

$ 528. Prima Circumcifionis inffitutioa i, pipyris

Cot-

Deo fafía legitur, ut figmwm faderis effet , divina ;

d«

quod cum Abrahamo ejusque pofíteris pe-

j

pigit, Gen. 17, 1—12: ex quo intelligitur

!

lne; &

Novuw fuiffe inftitutum, quod pofteros

fatte

Abrahami a reliquis gentibus difcernere

0; )

debuit. Gen. 34 24. Jer. 9, 25.26 (4/. 24. 25).

Ttltle

Proinde ex moribus zegyptiorum, aliorumve

centilium derivari non poteft.

Probabile eft,

Abrahamum cum in zegypto prima vice. peregri-

nans inter alias opes etiam fervos plures nactus

s ipin

eflet Gen. 12, 16, in horum numero etiam zegy-

gj

tios habuiffe; & hos non fuiffe circumciíos:

vunettà

nar diu poft demum, oxuzs fervos fuos circum-

j t

cidit Gen. 17, 23.

l

)

i um«

jj

l- gt Al frata Anitio -fait; ab Af

ming'/ier j

&i d

hamo Gen.17,23, & fic deinde a quolibet

gt

j ia

patre familias, aut alio etiam ad hoc offi-

0

"

j p

cium idoneo, Luc. 1, 59. c. 2, 21.

jv

-

In cafa ueceffzatis a. "Zipora femina adminiftra-

tam, a Deo approbatam fuifle, ex eventu patet,

Exod. 4,24. 25. 26.

$ 530. Imperata a Deo fuit Abmhamo; fubjeBum, — -

t

€7 univerfe ejus domui ac pofleritati w Ascu- mafculi $

13 Gen.17,10—13 & quidem v. 14 fub

It D

excidii poena.

il fi'

Parvulis poft octavum diem , quam nati effent ,

adminiftrari debuit Gen. 17, 12. Lev. 12, 3, Pere-

grini ad Pafeha cum ifraàlitis celebrandum non

yil

deliumj

admitti debuerunt, nifi circumcifi Exod. 12, 489.

Servi inviti ad eam non cogendi fuere, id enim

i^

ab ipfa religionis natura sbhorret; in Abrahami

J ^

certe familia talis cafus exfiftere vix potuit, Gen-

Dd 4

12, 7'

d

"

al

426

(f $3o.231) XXVI. de Cireumcifione

32, 7. 8. C. 13 d- 38.. €. 17, 23 —27. c. I8, 18.

Quodfi forte contigit, ut quidam ex avite reli-

gionis amore eam nollent fufcipere, prudenti Pa-

jZl?//*

trifamilias facile fuit, huic difficultati confulere :

100

oterant continuare follicitam inftitutionem ; to-

l

"

lerare aliquamdiu reluCctantes; nulla fpe relicta

pervicaces aut dimittere aut vendere.

Di

Ster

Ex eo, quod Deus folis maículis hoc gratiee

medium dedit, non fequitur, feminas non habuiffe

buit

xf

aditum ad ipfám gratiam. " Occurrunt in Scriptu-

ris multa exempla religiofarum mulierum inter

ln

s

hr

ifraélitas. Circumcifio illis tantum, quibus prz-

[1/677

cepta erat , neceffaria fuit..

linem

Átt. Y

gromiffo — $ s8r- Circwnciifio conjun&tam Aabuif fpi-

Tuotg

€2 efficacia ritualium bouorum. tum promiffionem ,. tum: col-

u

Jpirituolis; lationem . tum obfignationem.

E

Fuit quippe (t) receptio in tale fcedus, quo

Deur facius eff xxowzN1s DEus; Gen. r7, 7 —15.

€oll. Jer. 31, 23. Matth. 22 32. 2 Cor. 6, 16. c. 7, z..

(2) fuit Abrahamo srGILLUM Jw/litie, quam: qui-

dem diu ánte per fidem acceptam. nunc denuo ob-

fiznatam habuit Rom. 4, 1r.

p

(3) Absque hoc fi.

fuiffe£, non poteít dati ratio, cur Deus circum-

ägfq

cilionem fpiritualem cordis , (converfionem & fan-

Inij

€tificationem) tam ferio requifiverit, Lev. 26, 41

Deut. 10, 16. c. 30,6. Jer. 4, 4. c. 9, 25. 26. AGL.

lu

7. 515 quod Paulus usque adeo urget, utcircum-

D

cifionem externam interna illa vacuam ne quidem.

pro circumcifione vera agnofcat, Rom. 2, 28. 29.

43*4

1 Cor.7,19. (4) Credentes habuerunt ex ea

&1a9, ( citicacem in periculis comfolarionem , x

L

|

149 6- Ct l?, 260 ö()g

Q

Confequenter: Circumcifio veri nominis: facramen-

fi

zum fuit apud illos Abrahami pofteros, qui reli-

gionemr veram retinuerunt. Apud populos, qui

Ia

a religione deícivére, & alieni manent, inanis ri-

ge

tus & mera fuperftitio eft.

fui

5 532«

XXVL de Circumcifione ($ 552—5342

427

18,- 39.

[ tel-

$ 532. Zfbrogata ef cz'rc'zsm-ci/z'a in HOUO Tt- abrogas

onti B-

flamento, & quidem intuitu omnium; non íio;

Yülere:

Q (0-

modo. gentilium, fed eziam J«deorum ,. Gal.

lt

5234

Dicitur quidem fedus eternum , Gen. 17, 7: fedi

zeternitate periodica, fecundum quam. durare de-

t quie

Dbl

buit usque ad finem ceconomize illi przeftitutum.

b

«

feipte

dtant Prophetize de Circumcifione eriam im. uovo:

yt inter

Ieflameuto continuatida Efa. 52, L. Ezech. 44, 9:- fed.

loquuntur de cireumcifione fpirituali.

Chriflus:

ys

circencfonem admifit : quia venerat, ut omnem

legem impleret Gal.4,4. Apo/loli eam obfervarune

Act. 16, 3: per condefcenfüm, in gratiam infir-

JUI

t/;!

miorum, ne hi aeciperent fcandalum ; adeoque:

717

ex ratione temporaria, nou ex meceffitate, aut.

firicta obligatione, Gal. 2, 3- 4« 5«

js, Qu

DE AGNO PASCHALIL

"i

[0] /-!

$ 533. P'AS'CHA eft adio jäcraf a: Deo . in- Paftlia

am (

?l

110 0

ffituta,. qua dpnus, im memoriam beneficis im quid z

j J l

fj

-Fguypto olim preffiti ,' conflituto: tempore: ab

n

Jjrailitis ma&fatus € comeffus fuit, u£ im fid

W())n

)j A

AMeffie venturi confirmarentur,

T0

Divina. ejus inffiturio exftat Exod, I2;.

1—29: ejtts- inflie

Ti

43—49.

Íntio;

M

,aj

$ 534. R ES, circa quam a&io hzec fa- materias,

IUE

era fufcipi debuit, fuit agnus mafculus;

(,ægf!tïf"

fine. nevo;. qui annum impleverat ; fepa-

qm v

[^

J

05

randus per aliquod tempus a reliquo gre-

0l

ge.

i

Hac ex ipfa inttitutione liquida.

funt.

Dd5

Rario-

[g

428

(5 534*-?537) XXVI. de.z.ä'gno Phjfchali

Rariowes phyfice , antiquarie, politicze, quäs

Dl

de his circumftantiis erudite quidam contulerunt,

pretio fuo relinqui poffunt, modo non fines &

Ij

ufus fpirituales ac coeleftes, de quibus mox dice-

[

mus, excludantur, invita Scriptura.

bus

mablatio;

:$ 535. Agnus hic tempore przfícripto

qui

matfari debuit Exod. 12,6, & fanguis ejus

Tl

pofübus illini v. 7, qui fequenti tempore

ln

ad altare fparfus effe legitur, 2 Paral. 30,16.

&t

n

€. 35, I1; &tque hic fuit a£us sACRIFI-

comefhio;

CIALIS.

Ma&Gatus vero agnus deinde

f

fuen

ä[ï'&ri, ac fofus comedi debuit Exod. 12, g.

lnig

9. 10, qui aZur fuit SACGRAMENTALIS.

Hi duplicis generis actus, fi rite diftinguantur,

fng

facilius nonnullz quzeftiones expediri poterunt.

h

tion

miniffer;

$ 536. Inter has prima eft de Sacramenti

Rn

MINISTRO.

Pafcha illud primum in /E-

gypto adminiftrarunt patrejfamiliar. . Cum

autem deinde tribus Levi, & ípeciatim fa-

(

milia Aaronis ad íacra obeunda vocata

Vi

elfet, divifa inter Sacerdofer €7 reliquos

8' 91

Jlfraglitas opera fuit.

[ili peregerunt fan-

RU

guinis facrificialis adfperfionem ; Ài reli-

ïm

à

quos actus; /lorc. cif.

Q

indolerz

$ saT. ditera quseítio e&; am agnur pa-

al

:

Jhalis fuerit facrificium. — Poteft dici Sacrifiium;

n

2) propter ma&ationem, reliziouis caufa

äx

C

fu(ceptam , & /) propter fanguinis [parfio-

nem.:

T

E

J

E

: XXVI. de4gno Puchali | ($ $31—539)

4

d

, Qu

Jerunt,

nem.: unde & fic expreffe vocatur Exod.

ites &

12,27. Num.9, 7. 13. Sed fuit etiam Sacra-

x (Ue«

menium; propter comeftionem , cum riti-

fine

bus a Deo prefcriptis fufceptam ,

Juii)

qua ne quidem celebratio ejus legiüma

i, ms

;

fuiffet.

us

Sacrificium. tamen Jfrile di&ium tion. fuir: nihil

30X

enim de ejus carne & adipe altari impofitum

Deoque oblatum eft.

RIFE

einde

$ 538. FonwA ergo five a&fur. formaler forma;

fuerunt a) manducatio, cum repetitione ver-

db

borumn inflituionis conjïm&a , & b) ad[perjio

MIS

gt

Janguinis; Exod. 12, 11—27.

en.

Reliqui aétus accidentales erant, ad preepara-

tionem partim, partim vero ad decorum & bo-

qmetii

num ordinem pertinentes.

in À

$ 539.' FiwiS Rujur aäïio?zz'y ./ä-cræk fuit frgiss

Cul

(1) memoria liberationis ex segyptiaca fer-

n

vitate, Exod, 12, 17. 26. 27. €. 13, 3. 4.

«

8. 95

(2) Prafiguratio yflerii redemtiouis ,

)Jl

)

quoS

conjun&a cum fidei inj Meffiam venturum

fi

confirmatione , & beneficiis fpiritualibus in-

j

de fluentibus, x Cor. 5. 7. 8.' Hebr. 11,28

coll. 26.

Hie fimis typicus d?* myfficus elucet etiam. ex fa-

[

J

cili, planz, nativa, minime coacta convenientia

/,

(l

inter agnum pafchalem & Chriftum ; ad quam ob-

fervandam & eruendam aditus aperitur a Paulo

C]H

;Cm*. 27 7- 9 & Johanne c. 19 36.

d

j

$ 540.

430

($ 540.541) XXVI. de 4gno Psfthali

abroga-

$ 540. Zibrogafum e[fe im movo Teffamento

tlon]

f10 ;

Sacramentum agni pafthalis, difcimus (x) ex

h;

a

ratione generali, quod omnis typus pra-

fente antitypo antiquatus cenferi debet;

(2) ex declaratione Chrifti Luc. 22, 16

nunc in eo effe, uz Pyíha xMPLEATUR

n regno Dei , & propter hanc ipfim ratio-

T

nem /e nom amplius comeflurum effe de eo: haec

ifit

enim ratio zeque ad quosvis chriítianos pere

tinet; (3) ex in(titutione alius noyi Sa-

Jitii à

cramenti, immediate poít hanc uitimam

€ r

coenam pafchalem fa&a; (4) ex eo, quod

Al PBT

nusquam in ecclefia apoftolica quaítio

s 1

mota effe legitur de judaico pafchate con-

t

tlnuandm

di

$ 541. lefvntlunt a nobis in hoc Loco,

(7,

Jntzthyis

qui razionem facrameutalem circumcifionis &

Chrif

agni pafchalis non agnofcunt: quorum va-

fs

ria funt afferta: 1) origimem circuincifionis

&t)

ex Ggypto arceffendam eífe; 2) fuiffeaZun

hl

mere exfermum; 3) habuiffe finem & effe-

D

étum tantum civilem, ualioualem, tempora-

ii

€mts

lia beneficia fpectantem ; 4) certe finem &

[7) Q

ufum zon « if. moraiem habuiffe.

baþ[

adþe

Similiter & de agno pafchali exiffimant

datu]

Ü

&) pleraque ritibus & iuflitutie genfilium op-

Adhil

pofita; b) lfraektïs ab idololatria & luperfti-

W

tioni-

j

XXVIL de Hapiifo ($ $41—543)

431

quono

tionibus gentilium avocandis fuiffe deftina-

I) ex

ta; :) fines & afus fpiritunles mullor þa:

Wa

buiffe.

il

LOCUS XXVII

Ó

AATUR

DE, BAPTISMO .

| fati-

$ 542. BaPrismus eft a&fio a Chrifío

o: Dnt

L

Baptg'/'mi

inflituta, qua homines in fedus cum Deo reci-

pospet

definitio ;

y M

piendi agua tinguntur im momime Putris, Filii,

*

tirtam

€7 Spiritus Sun&i , uf regenerentur ac rmovm-;

dur per Spiritum Sancium.

: quod

quæ'ïiw

$ 543. Baptifmus aquz eft pzviNvUM

inflitutio ;

*

fe QUi

inflitutum, EHoc ex eo probatur, quod )

divino juffu a Johanne coptus Luc. 3, 2. 3.

Loto,

C. 7', 30. ]Oh-l, 33' Matth. 21, 25; b) a

jis &

Chrifto in terris verfante per difcipulos

jm v

fuos continuatus, Joh.3, 25—27. c.4, 1.2

& £) cum in coelum afcenfurus effet nova

.cïfwüïs

folenni inftitutione, juxta cum evangelii

i.de

praconio injunéctus fuit Matth.28, 19.

ppt

Addidit Chriftus huic mandato promiffionem de

efficaci praefentia füa & gratiofo concurfü wsque

nem&

ad confummationem feculi duraturo.

Ex quo patet,

baptifmum aquaé non ad temporarium tantum , fed

ad perpetuum && univerfalem ufum a Chrifto man-

datum fuiffe.

Hinc & Apoftoli accurate manda-

tum hoc obfervarunt in muneris fui functione,

?

adhibitis etiam verbis preceprivis ACt. 2, 58 Busve

j

j

S4ze, C. 10, 49 mgoctzafs avris fBamriciven,

den[

t

$ 544-

43

4

d

($: 544-445) VXXVH.'de Baptifino

elementum

Q 544« Elementum.| vifibile fanqævhüic

at s

actioni deftinatum AQuA off.. a) Hac ufus

BI

tut

ad baptizandum Johannes Matth. 3; 1.

Joh. 3, 23; Philippus A&t- 8; 36 ; & Petrus

X ]

A&.10,46.47.48: D) aqua diferte, cum

SAN

de baptifmo generatim fermo eft , memo-

lnpii

ratur ]oh. 3, 5. Eph. 5, 26. 1 Pet. 3; 20. 21,

Bu

Gratiofe Deus, rem ubivis obviam ad hoc gra-

aíum

tizte medium eligens

homfnum. faluti profpexit,

Dicih

Nec nobhis licer in aquc locum aluum liquorem fuh-

tecitatic

flizmere; quoniam certi effe non poffümus, utrum

Unius À

Deus cum tali medio, quod ab ipfo mandatum

non eft, efficaciter operari velit.

hoc&x

fiuty

latth.

applicanda .-.5 545. Acr10, quam circa, h.oc elemen-

E

pér ummer- p vifibile Deus fufcipi vult; eft PBa8 06

Jfionem aut

vaudi

quo agua fic homini applicatur , ut lavacrum

4

'

af'»fo-

JUS ip

Bem;

five. ablutio. fit, Eph. 5,26. Tit. 3 5. A&.

sz D

22, 16.

d |

Utrum id neceffario zmmmerfome per

i debeat,

M

an etiam adfperfine feu affufinne aquze

E

e

ri poffit,

de eo nec lis movenda, nec fcrupulus cuiquam

hi

injiciendus.

Vox fw«rzi,j,cs utramque fignificat,

a&ior:

De neutra difertum exíftat mandatum. Praxis an-

Tnediy

tiquioris ecclefi:€ immeríione utendi, fi non du-

ipeng

bia eft, certe univerfalis non fuit, ut ex Clinico-

lt in

vum Baprifmo patet.

Immerfio egregiam omnino

habet commonefactionem , de fepultura fpirituali

Ti

Rom. 6,3.4.5: fed habet fimilem etiam ablutio

&Q fü

Att. 22, 16. Eph. 5,27, & adfperfio 1 Pet, r, 2

Hebr. 10, 22, & adfulio Tit.3,5.6. — Ad caven-

dos fcrupulos prudens confilium eft, largiorem po-

j

tius, quam parcam aque affufionem Taadentium..

term

tf

$ 546.

XXVIIE de Baptifino

($ 546—543)

433

huit

5,546. Ut actus hic a quavis alia com- forma;

c ufüs

muni ablutione diftinguatur, peragi debet

51

verbis ab ipfo Chriflo prefcriptir, 3YN NoMr-

WIUS

NE ParRiS ET Firir ET SPrnITUS

, m

SaNcrTi,Matth.28;19; quae verba ad ipfum

M

baptizandi aGhum promunciamda , wt conftet,

20:2['

Baptifmum in nomine Dei Triunius pet.

actum effe.

g

Ql

Dicitur Forma Baprifimi; nec perfunCtorie hzc

( Jïlï'»'

recitatio fieri debet: Eft invocatio feria Dei Tri-

Jtrum

unius ACt. 22, 165 & eft folennis declaratio , fieri

mágtu

hoc & mandato & virtute Dei, ipfumque Deum

"Ülrüiunum aCtui huic przfentem adeffe, ut ex

Matth. 3, 16. 17 colligi etiam poteft.

liite

. $ 547. Quoniam igitur cum a&tu bapti-

efficaciag

If

zandi conjungitur verbum divinum,; vi cu-

at

jus ipfe Deus Triunus prafens eft, Bapti/ino

, A

if EFFICACIA DIVINA. Eph. 5,26et-

clefia fanthficari €7 purifirari dicitur lavazro

AQU iE

IN VERBO.

at

j pomty

Efficacia hzc non pendet ab aqua; neque ab

RUi

aCtione baptizantis: led a& ipfo Deo, qui per hoc

gqilïmä

medium, (aquam cum verbo cotnijuntlam,) effhicaciter

xi$ dt

Óperatur in baptizatum, quo hic actu transfera-

yn U

tur in communionem cum Deo.

ln

. Recepta apud Theologos formula eft, Verbum,

gmninq

& Spiritum fanctum & facrofanttam "Trinitatem,

yritot

effe rem celeflem Baptifmi; quam nonnulli (minus

abh]tio

commode) Aareriam coeleftem vocarunt.

et, 1

,av

$ 548. Bapfifmur non eft ritus mere ex- falutem

um p

ternus, fed habet promi[ionem. gratig €7 bo- tonferens ;

Wi

neficiorum fpiritualium. Eft medium, per;quc.)d

j

u

5

j

($ 548.549)

XXVII. de Baptifmo

434

Tl

in ordine divino offertur & confertur 4)

regeneratio ] oh. 3, 5. Tit. 3, 55 — P) vemiffia

de Dj

puts

pecettorum Luc. 3, 3. AGt, 2, 38.. c. 22, 16.

p

at

Eph. 5, 25.26. 27 ; €) adoptio & in foedus

Ahtth.

gratize receptio, 1Pet. 5, 21. Gal. 3, 26.27.

TitQ 3, 5' 6! 7 ; d) «/änü?]ïfätio, ROm- 6, 4-- 5. 6.

Ó

df

Col. 2, 11. 125 atque 7) ipfa adeo /alus,

folunt

Marc. 16, 16. Tit. 5 5. 1 Pet. 3, 21. Joh. 3, 5.

ENTCNTRERCRCCNICR RRU IRIT RUL

fs d

Probe notandum, JBaprifmo xpsr hos effectus

tribui, Gal. 3, 26. 27. Rom. 6, 3. Tit.3,5. 1Pet.

Wp, .

3.21. ejusque adeo vits uou fauificativam 1antum

effe, fed collativam.

; Y

Univerfi autem i effefus Baprifmo rribuunrur

üdmar

non folitarie, non extra, fed inrra mexum cum

iredeim

zo;0 falutis ordine ;; & pofito apud adultos in eum

confenfu ACt.2, 41, c. 8, 36. 375 & jugi baptifmi ac

ne fal

foederis baptifmalis recordatione & praxi. Gratia

& falus ilis per baptifmum confertur & collata

lgo

confirmatur ,' qu; divinze huic efficacize uon reftftuuz,

QU ex

Chriftsn

quique fideliter gratia daza utuntur , ACt. 2, 40. 4T.

ju. g

C. 8, 39. C. 16, 15. 33. 34. Matth. 3,8.

tür hr

Quod in multis baptizatis effectus hi falutares

non exfiftunt, non valet ad efficaciam ipfi Ba-

WT

ptifmo denegandam: nam Ja/us etiam his offerzur

eerie per Baptifmum, Gal.3,27. Rom.6,3. Marc.

X6, 16.. ACt. 8, 13 coll. r8—23. Luc. 7, 30; fed non

firüy

irrefiftibiliter, aut ut amitti non

Ml

!)

2 Tet.T, 9.

pofüit A'"cï. $, 13*

if

uece[fituss

Q

$ 549. Baptifmus aque vi mandati Chri-

üts !

fti neceffarius eft.

Nam 24) ordinarie non

Q

LT

nifi is, qui renatur efl ex aqua €7. Spiritu, in

It

€ffe

regnum Dei ingredi poteff Joh. 3.5 ; 5) Chri-

tür £

ftusei, qui eredit €' baptizatur, falutem ad-

iptii

dicit Marc. 16, 16.

Hoec

XXVII, de Baptifmo

($ 549.550)

435

r d)

Éoc tamen accipiendum non de abfoluta, fed

de bypothetica nece[j/iare, de ilis qui baptifmi com-

^itif

potes fieri rosstwT.

Unde eos, qui citra fuam

culpam zfdzz:so decedunt, defectus baptifmi non

4, 1.

rivat gratia Dei ac falute, Marc. 16, 16. conf.

fs

Y

B5

atth. 18, 14. M'arcf 16, 13—16. Jon. 4, rT.

n

, 4' 0'(1'

deflinatus ] ex parte Del omnibur, qui Chri-

y fi,

fto funt initiandi, fine gentis, conditionis,

)h, 3; 5'

eftetus

fexus difcrimiue. Matth. 28, 19 Chriftus

, 1b

emnes, quos docere jubet, jubet etiam bapti-

j R

&are; Matc. 16, 16 modum falutis obtinendae

d

ordinarium hunc conftituit falvatum iri

n n

eredentes €7 ebapti'zatq.r-. Bap"tïfmus commue

y o

ne falvandorum beneficium eft.

tinit

Gri

- collit

Ergo baptifmus non deftinatus eft illis tantum,

qui ex gentilifmo aut judaifmo tranfeunt ad facra

| "j]iu Il

chriftianorum , fed ilis quoque, qui in Ecclefia nati

TY M

jfuur. Hoc probatur a) ex eo, quod nemo naíci-

tur chriftianus. ^ Etiam illi, qui in ecclefia nati funt,

fülyra

funt caro, & nati ex carue, adeoque opus habent

ii Y

£) ex

regenerarione ex aqua 4* fpiriru Joh. 3. 6.

sf

analogia circumcificuis, quae etiam ifraélitarum Deo

j

»

federarorum infantibus adminiftrari debuit, c) Eph.

fornon

5. 26 lavacrum aque in verbo , toti ECCLESIAE .

jau-

f&ü $

€lificaude deftinatum eft.

Quamvis autem baptifmus omnibus deftinatus

1 Qu

fit, a€tu tamen i//; demutn fuut baprizandi, de qui-

us certo couflat, eos poffe ac velle beneficiorum falu-

me [wn

J

zis compores fieri, & tnem Baptifmi, eos Deo

W l

l, []

riuni & Chrifto initiandi, obtentu pofübilem

efíe.

Hinc a baptizando, 41 adultus fit, requiri-

püf

tur fidei profeffio ACt. 8, 36. 37, neque invitis

Baptifmus obtruditur, ACt.2,41. Luc.7,30.

Ti

Ee

$ 551.

l

436

($ 555

XXVII.. de Baptifino.

itiot

gliam - in-

$ 55r. Baptizandi fümt etiam YNY AN TES.

MISSA,

fantes,

Hanc thefin, a variis varie oppugnatam,

tiehill,

lii d

fic probamus, ut fimul in argumentis re-

moveantur dubia ac przejudicia confueta.

ER

- (1) Infantes gratia baptifmali opus badem; fünt

jiru

enim caro ex carne Joh. 3, 6.

(2) infantes capaces fumr ad motus divinos ac

AT,

fpirifuales admittendos, atque adeo ad beneficia

ATim.

baptifmi recipienda. — Nam Luc. 1, 15 J'obanues in-

de ab utero, immo V. 41I. 44 XN Uutero materno Spi-

ifis

ritu fantlo implerus fuit ;; & Marc. 10, 16 Jefus par-

vulis etiam] BENEDIXIT.

4

$$55

(3) gratia Dei in parvulorum etiam SALUTEM

Q in j

propenfa eft Matth. 18, 14. Jon. 4, 1. Si infantes

falvari poffunt, poffunt etiam regenerari.

Mate,

(4) etiam in veteri TTeftamento parvuli, etfi

toll "Ü

nondum intelligentes, per eircumcifionem gratioe &

Denm.

communionis cum Deo participes facti funt Gen.

17, 7 facio

cdus inter tne d? intey te ac femen ruum,

baptin

FORE ME

Í

EUM TIBI ET SEMJINI TUO; V. IO

ïï'!msfey

boc fedus meutm efl, circumcidi vobis omuem marem;

v. I2 poff octavum diem circumcidetu

-r vobir ommis wmia-

effo

/Z'ulua*.

juffit, Matth.

Hl

(5) Chriftus omues geures baprizari

hi ln

28,19. Marc- t6, 15. 16.— Nulla hic adáitur zetatis

Wn D

exceptio: nec poteft afferri ratio folida, cur setas

infantilis excipi debeat.

E

Vr

fanter , /393(0;;, quomi-

VPOC'QJS.

- (6) Chriftus

nec reneros ify

nus [ad fe afferrentur, probiberi volum. Luc. 18,

A4€0qm

I5. 16.

Qtie j

(7) Parvulorum efü veguum celorum Marc. 10,

*

13-16; 1

n regnum autem coelorum per baptifmum"

r2

intratur Joh.3, 5.

(8) Apoftoli bene

ficii hujus, oromiffrouem ad pa--

N

rentes juxta cum liberis ipforum pertinere pronun

agit

ciarunt ACt. 2, 39

Pupti

(9) iidem ;nregras

familias baptizarunt. AGt. 16,

15. 33. C. 18, 8. 1 Cor. r, 16.

"ollato

De fíde infamum di&um $ 376. Deus vult in-

ldfoque

fantes falvari: falvus nemo fit fine aCtione & ope-

fatione

Eu

XXVII, de Bapüfmo — ( :551——51533

437

Ms

ratione Spiritus fanCti : operario Spirirus. fantli An-

MISSA, fides eff. — Petrns ACt. 10, 47. 48 cenfuit,

Datatty

nemiti, qui $p

ivitus fantli pavriceps e[fet , aquam pro-

ntis fe»

biberi debere , quo minus baprizetur.

quda.

$ 552. Baptifmi effitacia falutarit etiam in Efftacie

ho t

futurum fe. extendit , €7 per omnem vitam pv- perpetuie

ivit t

RAT.

Hoc patet a) ex Dei fidelitate /as;

beneftà

STINÉ. 513j

b) ex conftantia fcederis

anet

v $p

ipfius Hof. 2, 19. Rom. 11, 29. Efa. 54, 10.

hj p

€. 555 3. ]er. 32, 39. 403 &) ex fine Baptifmi,

SALUTEN

qui in id, ut baptizatus falvetur, tendit,

S inint

D

]

Marc. 16, 16.. Tit. 3, 5 coll. . Eph. 5, 26

vji,

coll. 27. 1Pet.3,21: jam hoc indicio eft,

:gïü(:kæ [

Deum operationem illam gratiofam, qua

fünt (

gt ff

baptizatus in communionem cum Deo

i V j

"ET HLE

effe.

transfertur, perpetuo cpntinuare paratum

»

qunit t*

Hinc qui gratia excidunt, eis reditus ad gra-

tiam hanc fcederalem patet, dummodo operatio-

nem Dei gratiofam, quze eis femper

reíto eft,

, art

admittant & poenitentiam ferio agant,

j

£. 3. T. Ia.

Apoc. 2, s. Ezech. 16, 60.

lj qwmi'

Adeoque Baptifmus femel reGe collatus in eodem

]uc 1

homine zrerari legitime non poreff.

Mare. 10

$ 553. Cum totius Ecclefix interfit hac Admi;:iu

.apiifm"m

quoque in re omnia decenter & ordine per-//ratio ;

jl u ,

agi 1 Cor. 14,33. 40,. neceffe eft non modo

0 PlOn

Baptifmum re&e conferri, fed & de re&te

x A h

collato Baptifmo explorate ac certo conflare :

W[

adeoque adminiflrationem ejus mon quivis promi-

j

n

UM

Ee23

Qone

: /?zzx

438

($ 553—555) XXVIL, d Baptifino

fcue' fit: fumere potg/z', fid tommendata cfl. ordi-

fücced

zariís EccrEsiz MiNrisTRIS. Hoc vel

eandat

ipfae prime origines Baptifmi docent, Joh.

bente,

I, 33- ; Co 4, I- 2. MatthO 28) Ig' A&o 8,v38V

Excipitur cafus neceffitatis, ubi minifter deeft:

(

tum enim quivis qui funt córifHiani baptizare pof-

Ym f

funt, ACt. 9,18. Gal.3,28. coll. Exod. 4, 25.

2102 jll

Praxir;

$ 554. Patet ex hactenus di&is, Bapti-

() A

aum perperam pro NUDÀ CEREMONIA /uae

fitt pto

beri.

Eft a&us fan&us & ferius; religiofe

Vünir fac

obeundus, nam ad fincerum Dei cultum

ilitmtos

folenni profeffione nos obligamus; religiofe

ti Tfan

ergo etiam retinendus: ita ut in totius

r fanty

vitx€ a&u profiteamur ac demonftremus,

ls bapr

nos ad novam vitam, & ad vivam fpem

oendo

vitre fempiternze, regenitos effe, Tit. 5, 5.

() 3

I pet. 3) 2l. R'Om"- 6) 3- 4. S's

Til du

$ 555. Diffentiunt ab hujus loci do&tri-

"ntithefis.

mlma u

na, (1) quae Z£celzfia Romana in Concilio Tri-

t .

dentino ftatuit a) de ab/oluta baptifii nect[]]

Dlte ij

iate; ) deinfantibus, qui non baptizati

mj

moriuntur; seternam poenam 'damni in

Limbo infantum fubeuntibus; .«) de chara-

T (

&e;re indelebili, quem baptifmus anim?e im-

fiad f

primat; d) de gratia baptifmi fo/um id,

Tator,

, quod peccati rationem habet, in baptizatis tol«

P &dr]

lente; ) de facramento poenitentiz, ut

d U ('Ont

Cripinar

Jecunda poft nauífragium fabuja, baptifmo

uf |

fucce-

t m

) b

XXVH. de Baptifino

($ 553)

439

j p& ud-

Hot và

fuccedente ; f) de baptifino Sohannis non

eandem cum baptifmo Chrifti vim ha-

it, Joh

bente.

P

(2) Diffentiunt etiam Aeformati, baptif-

fte

j v

mum /igntm quidem & /izillum gratiae , fed

M

non illius medium effe, ftatuentes.

&MM

(3) fümatici, qui e) folum /piritus baptif-

gj

mum pro baptifmo habent; & 5)mullar cere-

religi

monias facras ad fpirituales u(us a Chrifto

| coltat

inftitutas effe3 c&) Bapti/mum aqug indoli no«

i

'

vi Teflamenti repugnare; d) aut certe ad tem-

jt f

pus tantum , ut figuram interni ac fpiritua-

pf

lis baptifmi, infirmis neceffarium fuiffe,

[l fm

contendunt.

X

Tit- 3! 5'

(4) Sociniani docent a4) baptifmum effe

ritum emporariun; /b) liberein ecclefia pri-

u

!i

Q

j

mitiva, citra Chrifti inftitutionem ac man-

li

datum, ab apoftolis affumtum ; :) nunc

Mi

J

fü

plane iudiferentem effe, libere ufurpari vel

fl

intermitti poffe.

Hasec docendi

u

forma

Qu

quamvis aperte contradicat claris Scriptu-

n

t D

r2 didis, moderata tamen videri queat,

i

t

fi ad moderna quzedam qQogritóv«a confes.

ratur.

o 'f-j

Padobaptifimo tum. integrze ecclefize, tum multi,

at

alii contradicunt, quibus thefis de corruptione

originali difplicet.

Antiquiorem ecclefiam lis de.

aii !

In eeclefiis Prote-

b&apiifimo berericorum. türbavit,

bgpiffm

ftantium 4e exorcifino , abrogatuido at vetinendo , va-

— (g

ris temporibus ac locis difceptatum fuit.

e3

LOCUS

449

($ 556.5575 XXVIII. de Sarra Cana

(ur

LOCUS. XXVIIl

iil

j

DE' SACRA COENA.

Md

& nji

Satre Coe-. . S . 556. SaAcRA CoENA eft t;ïio facra ,

AUA €

urQ (

d definis. qua chriffianis. cum pane beweditfo Corpus Chri-

(na

h0;

Jl , €7 cum calice beuedi&io Sanguis Chrifli , vere

Ini

fusn

prafens exhibetur , diffribuitur, £. ab iis man-

quat a

ducatur ac bibitur, ad sortir Chrifl) memoriam

fäi;wii 1

-

Uis &f

Jaluzariter. celebrandam.

fio tem

fido m

Appellatione facre coEwJE, a circumftantia tem-

poris, quo infütuta fuit, fumta, Paulus diferte

Tünts ]

ufüs eft 1 Cor, 11, 205;. qui idem etiam MENSJE

0 g

Domnini appellatione utitur 1 Cor. 10, 21.

X

-$ 557- Sacra Cena. a Chrifo DowiNo

facry

iægäätutio ;

infituta eff. Ultima ante mortem fuam no-

C

&e primus ipfe illam celebravit ac difci-

lu

If,

De

pulis fuls diftribuit; utque idem deinceps

TWitüry

f-acerent, , mandavit.

MW [/

Teffes faCi ananimes funt Matthzeus 26, 26. 27 ;

Marcus 14,22.23. 24; Lucas 22,19.20; & Pau-

Vg

n h

lus, non cvrónzys quidem, fed fmgulari revelarione

lint v

de hae inftitutione edottus , & accurare eaim eccle-

femd

fia. inculcaus x Cor. 11, 23. 24. 25, coll. 17—22 &

A

v. 26 —34 & c. 10, 14—22.

Agi]

Quze ergo in- prima illa Coena Cl riftus divina

]

auctoritate ( ut Domitius 1 Cor. I1, 23) egit, ea

a) chriftianis doGrine, dv fidei, dv praxeos morma

hm

funt; eaque 4)perpezua ac univerfalit , x Cor. 11,26

Nutio

donec veueriz; & c) fimpliciffime 44 lizzeram iuel-

ligeuda.

Eit enim ze/faientaria amb guitatis ex-

N

pers difpofitio 1Cor. 11, 25 coll. Gal. 3, 15 &

dcc

2 Cor. t, 19. 2c. 1dem Dominus edam vi divine

üür

fue iuflizutionis , ubicunque ea fiunt , quze fieri juf-

àt, prO Poreuia Ída inünita, O Zeraciate fallere

Wat

neícia,

n

XXVIII. de Saera Cena . ($ 557—559)

441

uefcia, conftantiffime exbiler, quod femel infti-

tüit Matth.28,18. Eph. 3, 20. Pfalm. 111,3—8.

Explicationes e rizibus F. T. pafchalibus , aut ex

,

judaicis formulis derivatze , affeCtate eruditze funt ,

& nullum in infttutione fundamentut habent;

äio hn

ÍfaCta enim eft poft memorabilem de Pafchate defi-

turo declarationem Luc.22, 153—318; & paíchali

putr.

ccena finita Luc. 22, 20 weré và Óumynsos.

VN

In fermone, qui Joh. 6, 26 —71 legitur, Chri-

ftus non quidem egit de Sacramento Ceenze, quippe

T

quod nondum inítitutum erat, fed de fruirione

At

Corporis d Sanguinis [ui fpirituali: iis tamen verbis

ufus eft, quze etiam in facramentum Coenze, cum

fuo tempore inftitutum foret, convenirent; quo

facto multo plenius a difcipulis intelligi potue-

aua t

ds dit

pyunt; inipfaenim facramenti perceptione, quan-

am 152

do digne fit, includitur etiam fruitio fpiritualis,

J

S 558- RES zerrena, five elementum m'jibilg r£f L'Wi'

Duid

facrze Coenzes eft panis ac vinum: hzec enim lis ;

Íuam

Chriftus in prima illius celebratione adhi-

E dlfu

- buit.

Qeinti

De qualitate panis, azymus effe debeat, an fer-

mentasu:; porro de quantitate, & Íípeciatim de

bo[flüis orbicularibus; de vino item, merum an aqua

Ó 165

temperatum (Crama) adhiberi debeat , fcrapulofe

y &H

non laborandum.

Chriftus nihil hic definivit:

)

hinc cuivis ecclefize integrum eft, retinere quod

j r

femelreceptüm eft, Privatis non licet pro lubitu

"T.L

l "

aliquid mutare.

$ 559. Acr10 farra circa panem & vi

a£tio facra«

frgs 0iv

) eat,'

num füfcipienda, a) exemplo & ) infti- sientalis;

ye; WP

tutione Chrifti, fpeciatim :) verbis uoc

o

TL

FACITE, definita eft. Hzc vero non de

üita "

V

accefforiis intelligi debere, res ipfa loqui-

"[J

Tj /

/M/ a

tur: Conftat igitur tribus actibus, Confe-

sl

!

cratione, Aócu, Arilat.

j

Ee

Primus

ALJI

XXV'm'. de Sacra Cæm

43*

($ 559)

Primus in actione facramentali a&us eft

li

Conf2rQs.

1l

lio ;

CoNSECRATIO, qua pauis €7 vinum -ad fa.

lub

eramentalem. ufum. deflinantur, — 1 Cor. xo, 16

pilg?

fuflin

7rocWQiov Ti éuAo'yla 6 GuAOtyOIARP,

(àtmet

Confecratio confiftit a) in precibus, nempe gra-

tiarum . actione & benediCtione; fie enim Chriftus

Tm

& cuivis divinze

precatus. eft Matth. 26, 27;

BITIC

promiffioni preces fidelium . refpondent Píalm.

27, 8. 2Sam. 7,28. Lue. , 38.

£) in recitatione

fmklldü.

verborum inflitutionis, quz clara voce, devoto ani-

Qs

mo, facienda eft. Heec sou eft mere bifforica te-

citatio.; nor mera doCrine repetitio: fed eft a&ur ,.

PPIN

quo Minifter ea recitans pablice profiterur ,. fe. fe-

Uttor

cundum przfícriptum Domini hoc facramentum

ACiylar

adminiftrare velle; idquod ad eorum, qui adfunt,

defia v

fidem excitandam & eonfirmandam facit,

Pkn recitationem verborum inftitutionis , Cor-

h

Y

t

pus & Sanguinem Chrifti cum. pane & vino uniri,

nusquam promiffum legimus.

Unitio nititur fola

mli,

€hrifti Domini veracitate, & perceptionem legi-

Qer |

timam panis & vini confecrati fupponit.

GUt$

Hinc intelligi poteft diftinCtio inter confecrario-

sem. deflinationis &* unitionis.

Confecratio DESTI-

EST,.

NATIONIS Íit per preces do* per vecitationem werbo-

(atlo

rum in[litutionis: Confecratio uwrriowis non fo-

8

lum illa duo, fed rozum. facramensi actum dv ufum

DUDIT

involvit, a precibus & recitatione verborum in-

(ICEP1

Dim

ftitutionis inciplientem , & us

m

que dum omnes com-

t

tunicaverint, durantem.

(

eifiributio;

Secundus abius eft pxsTRIBUTIO, qua et-

Y

DN

clefig: mini er confeerata. fgjmbola , panem €7 vi-

exil

1um , £o modo €7. ordine, quo Chriffur praiwi?,

f"l iT

Tünt

commuaicantibur vefcendum bibendumque parri»

fl

£ii, verbis inftitutionis fub diftin&tis his

ET

Qj

cétibus ad fingulos fumentes diftiné£te ap-

r licatis..

(

Wöu

Hzc

XXVIIH. de Sacra Cizna

($ 559. 560)

443

u d

Hiec fymbolorum diftributio feorfum fieri: debet;,

ut diffiucti int a&us , edendi, & polt efum bibendi.

r

lutintlio pamis in vinum, ut fimul utrumque fü-

1516

matur, non confentanea eft inftitutioni Domini,,

Fraclio pauis ad. aCtas preeparatorios, aCtionem fa-

cramentalem ipfam antecedéntes, pertinet.

Eïelfi&äs

Teríius aGius eft w AN DUCATIO atque B- fümtios

(v

BITIO, & communicantibur feorfüm €7' ordine

x Düin,

niatie

fncz'enda.

Diftince utramque repetitis vi-

vt

cibus commemorar Paulus. x Cor. 11, 26.

fotiti

(lhhy

27. 28. 29.

?&

fe h

Utrum fymbola a communicantibus ore, an mants

j

aren/tn

accipiantur, indifferens eft: priorem modum ec-

elefia. noftra tenet, idque juftis de caufis.

Ul ädmmp

$. 56o. Pofita integra a&ione facramen- reg. cvlgs

;is,ïüf'

"I'DO unifll»

tali, qua hi a&tus juxta Chrifti inftituzio- fir, cor«

tituri

nem fiunt, iPSU M. ConPUS, 1PSE SAN- /"

7€7 fan

.

em lg

£ Chris.

GUiS CHRISTI VERE PRJESENS AD-

güi

AC

gnfecrm»-

EsT, É7 a communicantibus non tantum co» ^

o DT

Jl

4!(//'0'

gitatione & fide, fed manducaudo. d bibeudo,

accipitur..

Iuv

j

[' A

m]] )

Prmarie. hujus thefeos lueulenta argumenta.

gt

(1y Jpfa Chrifli verba, &ccxPYTE, EDYTE, HOC

ENXIM EST CORPUS MEUM; BIBITE, HOC ENIM,

jl

EST SANGUIS MEUS.

Continent propofitionem.

j ?" :

emff o

exhibitivam;, & loquendi ufu ubivis recepto /zuc.

fenfum fixopliciffimum unicuique fponte fua offe-

tunt: quam vere coram oculis noffris adfunz, d» di-

firibuuniur. pauis do* vinum ; 14m vere SIMUL ADSUNT

ET CUM ILLIS diffribuunzur Corpus d? Sanguis

Cbi-' Iþ [

L

l

(s

(2) In iisdem verbis dicitur , hoc eff corpus meum,

j

uod pro vobis traditum , boc eft fanguis meus , qui pro,

m i

voli fufus effs boc poczgluïn gjl tovum. reflamentu

foti-

n

444

6 560- 56 1) XXVHL Adk? Sacra C

fanguine meo pro vobis fufo: & cuin his di&is Chri-

ftus corpus fuum comedere , fanguinem fuum &ibere

!ml

jubet: quae omnia non poffunt, nifi de ipfa cor-

bil

N

poris & fanguinis Chrifti fubftantia, acce

pt.q pane

[u

àc vino fimul accipienda, intelligi.

(3) Ildem probat avthentica Patsli explicario

qua

1 Cor. 1o, 16 pauem de calicem benedictum effe wowuviay

ij

corporis &? fanguimis Chriffh: quaie verba hunc pla-

C |

Cral

num ac nativum fenfum habet, fymbo!a hzec, pa-

fubh

nem i? vinum, eos omnes, qui illis utuntur vere par-

zicipes veddere corporis d» fauguinis "Yefu Chrifti, id

[ g

quod prezfentiffimam corporis & fanguinis Chrifti

[/]

]

cum pane & vino unionem evincit.

CRAN

(4) 1 Cor. t1, 27. 28. 29 iudigne ureures rei dicun-

tur corporis d fanguiuis Chrifli profanati, & judi-

jom

eium fibi edere ac Dibere , eo quod uon. difcernams Cor-

w

fl a

pus Domini a mero naturali cibo.. Exgo & ipfi rem

cceleftem , corpus & fanguinem Chrifti vere acci-

)

piunt; quamvis füa culpa non falutariter.

pora

qui

eunita jqu $ 56x. His rationibus ducta ecclefia no-

de j

bolis;

"

ftra moduim pre[emtie corporis & fanguinis

UT

Dirtti

Chrifti tantummodo explicat per UNro-

ü5 v

NEM, five mutuam rei vifibilis 7 rei caloffi

t

prefeutiam. — Nec longius progredi audet,

tà f

MY

ad tran:;fubflantiationem; nec ex adverfo ver-

P

0

ba Chritti luculenta , fgurate tantum atque

lr

tropice explicare fuftinet: fed fimplici fide

fier

nititur verbo promiffionis in inftitutione Do-

tes

inini, & afferto apofloli de 301 OV ÍCb,

Ab hoc

Yi

[

fundamento recedere ad alias explicatio-

di

h

nes, illi non confentaneas, fed potius ma-

Á

nifefte repugnantes , conícientize religione

n

Fatemur Unionein banc no-

i

prohibemur.

pü

n ideo

bis i.nc,o.mgrehenüb-;lem effe: fed no

Qu

impli-

Wf

p

— XXVIII. de Sacra Cena

44

1

(5 561)

sCur-

m lm

implicat contradictionem aut

bili habenda eft.

pro impgfü-

f t

-Neceffe eft, declarari formam docendi, qua ho-

D ptte

fuates utuntur, quoniam varia illi objici folent,

uzeevanefcunt, cum primum recte intelligimur.

;x;üca:io

&) otatuimus Uwiowxw utriusque rei, terreftris

! at

u

ac czeleftis, SACRAMENTALEM 5 quia pnztura Sa-

cramenti requirit a) ut in eo adfrz ves zerre[tris, vere

hgt

fubítantia íva

Veteit

refens; ) ut illa res terre(txis

yifi; 1

son tautum fit [ymbolum 4»* [fipuum. vei cleffis ,. fed

eriam ejusdem medium collativum , vebiculum , oxyma.

js Chri

) Vi Unionis docemus PERCEPTIONEM SA-

í dicüt-

CRAMENTALEM , in eo confíiftentem, ut fum:o

Jecundum. Cbrifhi inflizurioneso patie ac. vino- benediclo ,

& jud-

a CW'

vi verborum promiffouis , fimul .corpus dg* fauguis Chri-

"n

Jli edeudao ac bibendo . accipiazur.

um

r t

c) Hanc perceptionem dicimus ORALEM, cor-

porelem: mnon ratione modi, fed ratione organi,

f

a edendo àc bibendo fit, quia ove pe

(4

izur. Quodfi

de

elia 0

MODO quzeftio eft, perceptio ip

/

Ws corporis o

Jauguinis Cbrif, quamvis.ore fit, tamen omnino

gguin

Jpiritualis , fupernaturalir, celeflis eft;/ quod difer-

IU

tis verbis profitetur FonwurA CoxconDrx p. 755.

4) Ex quo evidens eft, cum docemus, corpus

T

& fanguinem Chrifti vere, realiter, ipfa fübítan-

tià fua adeffe in facra Ccena, nos non intelligere

j aüdefa

naturalem, localem, carnalem prafentiam: neque

g

adeo imputari nobis poteft nos ftatuere Impana-

tionem , Zvsclay vel confubftantiationem , Com-

i 0

mixtionem rei cceleftis cum terreftri, maíticatio-

T [

nem corporis Chrifti, contritionem ejus per den-

tes, Capernaifmum, aliaque.

i D

Hzc omnía fup-

ponunt naturalem, localem, carnalem praefen-

jpie

tiam, quam diferte noftra docendi forma exclu-

,

D

dit; & Libri noftri fymbolici nusquam vel ver-

ficug

bulo hujusmodi imputationibus anfam dederunt:

Alia abfürda objici folita, a corporis mere hurnani

gus D*

naturalis proprietatibus fumta, nihil efficiunt con-

d

tra nOS; docemus enim in facra coena adeffe cor-

u

pus non meri hominis, fed CnnisTI, Oav odn a.

quod divinam omniprzfentiam ad communem

i

uíum & pofleflionem communicatam habet.

i

"

l'mg'n'

$ 562.

446

($ 562—564) XXVHI. de Sncra Crno

Iv

$ 562. O;rdi'nari-idifpen'fatores- hujus Sa-

tr :

minfris

cramenti funt eccl

j

efize miniftri, 1 Cor. 4, z.

"at

2 Cor. 6, 1. c. 5,195 id quod etiam tvra£ío

nulli

in focietate chriftiana obfervanda requirit,

ftum

X Cor. 14, 40.

(9.

In eo ceafn, ubi minifter przfto non eft, magis

ficim

confultum atque tutius eft communionem inter-

mittere, aut denegare, aut diffuadere

:

, quam pri-

atl

Vgt:i;- adminiftrationem permittere,

10.11,

£09RmU1110.

$ 563. Sacra Cona /ub utrange . fpecie

f fe

J'Blb UL .

omnibus. communicantibus indifcrimina-

Vatis

que s

tim adminiftranda & porrigenda eft. Hoc

1.3,

probatur (x) ex inftitutione, inqua Chri-

tutà

ftus utramque fpeciem diverfo actu exhi-

9)

buit ;

(2) ex emphatica inftituti Calicis

C

commemoratione Luc. 22, 20. 1 Cor. 11,35

& r

GaduTos 1X (3) ex mandato bibendi, a

dl

Chrifto fimiliter non fine emphafi dato, ut

non

OMNES bibant Matth 26, 27 coll. Marc.

Ton

14, 23-

(4) ex apoftolica praxi, non modo

potu

edendi panem, fed etiam calicem biben.di

Catti

1 Cor. 11, 26—29.

Accedit memorabile affertum Pauli, Calici be-

Reþur

BU

nedicto foli divinitus affignatam fanguinis Chrifti

communicationem tribuens 1 Cor. xo, t6.

'9: 4

Swa Co«

$ 564. .dd a&us facrameutales in ipfo ufu

ma non fa-

cri/zcz'u-m -

Sacre Coensz neutiquam pertiuet hic , ut Core

Do,

pus & Sanguis Chrifti tanquam /acrifícium

Qüa

proprie dihum & piacukl-ax,'.e Deo oHþratur.

- Nam

!

XiVI-Iï. deSatraCeuna — ($ $64.565)

447

a

Nam (:) nullus in inftitutione memora-

n

tur actus Chrifti facrificialis ;

(2) nullus

T5:

etiam in a&ibus a Chrifto mandatis; (3)

t

nullus in novo Teftamento prs»ter Chri-

quiit,

flum Sacerdos eít, Hebr. , 54. c. 8, 4

(4) unicum eft in novo Teftamento facri-

dnter-

magis

ficum , quo Chriftus peccata perfectiffime

n p

abítulit, Hebr. 7,27. . 9, 12. 24—28. c. 10,

10. 12. 14. 18 coll.3íeq. (5) OOblatio Chri-

| /fmii

fti femel facta non' continuari, non reno-

WO

vari, non repeti poteít, Hebr. 9,25. c. 10,

"

I.5. REU TX

(6) Sacra Coena infti-

a

tuta eft in recordafiotem Íacrificii Chriftis

| exl

ergo non ipfa eft facrificium. — (7) In facra

Calicis

Coena corpus & fanguis Chrifti sobis datur

'.H)35

& applicatur; ergo non Deo offertur. (8)

adpplicatur per imanducationem & bibitios

!Ddi ! 1

yo, U

nem; abíentibus ergo & mortuis prodeffe

non poteft.

(9) Chriftus fe offerre non

Vart

aWo

poteft, nifi patiatur, Hebr.0,26; at femel

fpend

tantum mertuus eft, Rom.6,9.10. (10)

Repugnat, facrifiium aliquod effe in-

lia *

cruentum', & tamen propitiatorium, Hebr,

. hr

9, 22

m

$ 565. Cum Ífacra Cona ex univerío WPüte EX«

at u

Domini inftituto in AcT10NE confiftat , ra e/um

)f

]

[j

qua pofita corpus & fanguis Chrifti fym- Perma-

T

: :bolw 7174 «

fera'!üf'

; Mm

448

($ 565.566) XXVIIL de Sacra Cainà

bolis unitus eft; acione non pofita, aut

t) w

ift n

ceffante, non ponitur prefentia realis;

pey

adeoque /arra Cama mom efl res permanens ;

Ut fre

jtter |

€7' extra ufum (externum) mon efi Sacramens

Thanea

fu.

Ex

finmi

Etiam hoc docet a)þinPcitutio prima, & 2)illius

declaratio a Paulo data r Cor. 10, 16 Panis, QUEM

nimi.

r d

FRANGIMUS, Corporis Chrifft Kowuvia eff. ' Proinde

fedtit

7777

fücramenti vepofitio , affervasio, circumgeffazio , adora-

ztio religiofa non habet in Scriptura facra funda-

fuücionig

Deind

mentum, quo confcientia in tuto fit.

twofiri

Sacro Coe-

$ 566. Evchariftize celebratio eo FINE

It time

UI

" f1i5; ipfituta eft, ut in ea fiat commemoratio mor-

füm fos

ts Chrifi applicativa ad exercitium fidei

Qetur.

Luc. 22, 19. 20 pro vobis.

E

D

77

1

Atque adeo EFrFECTUS ejus eít, u fi?

defim

.remiffionis peccatorum figillum ,. €?' promiffones

O e

evangelii umiverfe , cum bonis falutis a Chrifto

1 Coty

partis, communicantibus offerantur , applicen-

9t 1»d

quit, ;

tur €9' confirmentur , 3 Cor. 11 24. 25 coll.

^

lii

Hebr. 8, 10. 12.

QUOfp

Unde facra Ccena per applicationem fingularem

lnt (|

ad fingulos communicantes, facit 2) ad fidem &

mnii&e

excitandam & roborandam Luc. 22, t9. 20 coll, v.

)

41.32; ) ad incrementum vitze fpiritualis Joh.

r

ll

6, 57; c) ad unionem cum Chrifto arctiorem,

x

Joh.6,565; nec non d) ad fpem beatze refurreCtio-

ATath

nis & vitz seternze ex pignore carnis Chrifti vi-

Tete

vificz ftabiliendam, Matth. 26, 29. Marc. I4.25.

Quj

Luc. 22, 18. 29. 30.. 1 Cor. II, 26. joh. 6, 50. 5t.

54. 88-

fues facun-

SECUNDARII

krwES funt, D) ut fit profzffro fid^i

N

darii ;

noftras puélica coram coetu facro r Cor. r1, 26;

?Oæmi

-

9) ut

XXVHI de SatraCgna — ($ $66 568)

449

4, Q

2) ut fit teffera, qua profiremur , tos effe, ac velle

feglis:

effe memóra illius ceius, cüm quo una hoc Sacrum

peragimus 1 Cor. ro, 14-——21; maxime vero, 3)

WUAT y "

ut membrorum zorus Ecclefw verc, invifibilis,

Q

inter fe cum charitate intima conjunétio firma

maneat, j Cor. Io, 17. c. 12, I2. T13.

Ex his efficitur, facram Cenam babeve efficaciam

efficacia ;

ls

Jpiriualem , & effe falutare GR ATT MEDYUM, QuO

fy QUEA

anima noftra & fanctificatur, & falutis particeps

Proinie

redditur, Confequenter won eft nuda & indiffereus

f, udtth

ceremonia: quod quidem etiam ex omnibus infti-

tutionis circumftantiis patet.

| fündt-

Deinde & illud confequitur, faeve Ceme nfum

ueceffarium effe: neceífitate non. quidem abfoluta ,

necef]itas g

n

fed tamen mandati , medii , offii; ita ut, qui ufüm

ejus negligunt, profano médii grative contemtu

yio

tum fuam conícientiam grayiter ledant, tum in

n fi

ccetum facrum injurii fint.

$ 567 FREQUENTER ; Jülutis. medio wf f

T

utendum e[e ex: 1 Cor. 11,25, & primase ec- gueus;

atftontt

clefix? exemplo 1 Cor. rr, 18. 20. 26 patet.

Sed eo ipfo, quoniam GRaTUE medium eft,

Jrifto

in communicantibus feriam cawrionem requirit, ne

aut ipfi zndigui fmt, aut iudigue Sacrum hoc pera-

WHMI'

gaut, x Cor. 11, 27. 29.

Hinc certa cowmmunicanribus officia obfervanda ;

?

quorum fuümma habetur x Cor. 11, 24—09.

a

offitia toni-

iunt (1) Preparario debita, in vera poenitentia qum'can.

nmllgïfm

confiftens; (2) Celeóratio ipfa, peragenda im fide , tium;

diet

& (3) FruQus, in reuovate propofito non nobis fed

p tl

Chrifto vivendi.

jlis jo

Ex quo do&rinarum nexu patet, thefin no-

qjorer

ftram de facrz Coenz efficacia falutari, non gi-

me&*?

nere aut fovere vanam in a€tu mere externo

yilti

fiduciam.

b

e h 25'

X

5 568. -ddmitti igitur ad facram Coenam ,,,5

:2')

jf

U

j

f

are, & idonei ;

; T^

goffunt fili'z' fantum , qui fe ipfos eXplor

officia

5] l

1

450

(5 '5638*""57-"0) XXVIH. de Sacra Caena

ARIDA

officia communicantium obfervare poffutit

'/ac volunt ($567), & falutarium epuli

( (e

fanctiffimi fru&uum ($ 566) capaces &

25

€upidi funt, 1 Cor. 11, 28. c. 16, 15

Atque adeo dari won poreff ftupidis, furiofis,

$5

ánfantibus, animam agentibus, qui mentis non

amplius compotes fünt, multo minus mortuis.

'verüæ

Vdrcendi etiam increduli, apoftatze, peccatores no-

DEU

torie fcandalofi, & palam animum impoenitentem

E

profitentes.

Propter indignos autem, qui arceri

non poffunt, reliquos, meliores, mon debere facra

pyrmayo

comtmutiione abflinere., Pauli nos praxis docet, 1 Cor.

gi jmi(ma

l I', 30- 3 [ï

mrJ(ïa fa

aSatra Cor-

$ 569. Ordinarie facra Ceena publite, in

nco.

Verbor

folenhi- cgetu facro, boni ordinis caufa, celebrari

Z55

nli &

debet. Eftenim «) folennis celebratio mor-

D

tis Chrifti 1 Cor. 11, 24. 255 & ») facra-

Tant

mentum communionis fan&oe fidelium intet

je 1 Cor. 10, 17. €. 12; 13;

t) Hoc modo

fmit

itíizi

& a Chrifo cum difcipulis fuis, qui

df (

omnes una adetant, Matth. 26, 36, & a

(b t

primis Chriflianis in unum congiegatis,

Ut gj

celebrata eft, 1 Cor. 11, 20. AG. 20;7.

Potefü tamen in privaris adibus facra Cena adimi-

fs $

uifiravi àis, qui per valetudinem publicis facris

Ti (

intereffe non poifunt. Sed privara communio íin-

ü

EU

&ulorum, ubi nulla urget neceffitas, ad a/xfu; eft

t

Qen

ï*efer;:-nda,

Tempus;

$ 57o. Tbmpus Jarrm Came celebrandg in

Deo |

fimg|

Sacra Scriptuta non eft determinatum.

D

f«ari poteft, quoties id defiderat fan&ta

anl

M

XXVHI de Sacr"a Cæmx (5 570—. 571)

451

woltit

anim? fames ac fitis Matth. 5, 6,. & fen-

! epui

fus tentationum ac: infirmitatum, 1 Cor,

u d

11; 25.26. Vid.LiBR. SvM8. 559—568.

Sl

fünis

$ 571. 'P;'æcipuæ in hoc loco Contro- A"üfï?ä*'-

entis

tn0t2

verfiv funt (1) cum Ecclefia. Romana

atores noe

4) de fransfubfíantiatione ; .D) abrogatione

eritentet

Calicis; c) favrificio Miffe; :d) facramenti

pi ara

jert f

permanentia, adoratione , -aj'er.vatione, tircm-

t LC

geflatione.

(2) Proteftantes infelix contro-

[

verfia fatramentaria in partes diftraxit 4) de

ubitoy l

verborum /oc eff corpusmeum, fenfu non litte-

gg(zb,»"m

rali & proprio, fed improprio €7 figurato;

7p W

$) de corpore & fanguine Chrifti non fube

:) ijfïi"

ftantialiter, fed fpiritualiter praefente, ore

ynm atd

]1

tantuimn fidei percipiendo; c).de communione

gt ii

indignorum, quid illi percipiant. (3) Ec-

Qf qlzl

clefia Gracca evchariftiam fub utraque fpe-

tbsM

cie celebrans a) panem fermentatum & vinum

Jt j

p

aqua mixtum neceffario adhiberi debere; 5)

0

æpa*nis & vini mutationem fubflantialem .per-'Spi-

j u

ritus fan£ti invocationem Íieri; ) intin-

jos

Ü

€&ione panis in vinumi efiam ?üfantibus por-

m

j

ripendam; d) ut /acrificium |propitiatorium

Deo pro vivis; & mortuis, in memoriam

yrini

fimul fan&orum offerri, quamvis non in

j

p

oimmnnibus his unanimiter, ftatuit.

7

j

fl

Sunt

r

Tf

XXIX. de Ecclefia

452

($ 511—572)

Sunt ali$ in diverfum abeuntes fententiz:

tut

qà) veram facram coenam efle rem mere iuzeruam,

104

fpiritualem ;

b) celebratiónem facrze& Coenze non

perpetuo mariere, fed poft prima ecclefize funda-

gme

menta ja&ta defrmere debuiffes c) imhecillioribus de-

fünatam effe; ubi tamen alii, d) eam ranrtum prc-

Qlefia

wetlioribus deberi, contendunt.

Sunt & domefti-

PECU

cze de admiffjone indignorum, de . frequenti. comnmunio-

Fallü

ne, de privata communione disquifitiones.

tng ]

LOCUS XXIX

Áifij)

MMI/(

DE ECCLESIA

d(), l CO]

(lfarie

QUe f

- KEctlefie

| $ 572. EcerkstA eftmultitudo hominum,

IS? Igv (

l Y

definitio ;

gui ad fidem in REDEMTOREM Chrifium a

ln«

Dco evotati, per fidem €7 raritatem inter. E

ine

bus di

conjunguntur, €7 fociatis fludis Deo in Chri-

EXBLE

flo vivendi, ad glow'ojäm ectlofig im tulo come

10.1t,

Ttini Df

fümmatg beatitudinem. adfpirant.

Ti duf

(a),Hzec przecip

ua & PRIMARIA ecclefie No»

.

Wm, d

v1O0 eft; fundata 1

n clafficis dictis Matth. 16, 18.

. rCor. 1,2—9. Ebr. t2

dl o

Epho 4,.4) C- 5, 23—27

Alias vox ecci

€

fia varios in Scriptura fi-

22. 25.

nificatus habet.

(^) Communiore loquendi uiu

)

latiore fenfu cmrus bomiuum audienrium verbuis

Mlt ü

Dei d? uteutium . facramentis Ecclefia

dicitur ; atque

in ecclefiam vocatorum ac eleciorum

diftinpgui folet.

-«Os (

ecclefiam intelligitar

'(c) Eft & alia norio, qua per

snultitudo bominum im unam

vifibilem focieratem fub

nno fummo vifibili Capire conjuutia;

fed haec notio

tlf

Scripture non eft confentiens.

hi. i

conflitutie

$ 573. DEvs xz?PsE ecclefiam conftituit

Pütdp

aD

*0fà- & confervat; Matth. 16, 18 /uper hac príra

[et t

Ga

2

*

icie

edificabo ecclefiam M;*.Aivx.' 1 Tim. 3 16 d

tur

$6, 1

XXIX. de Ecclefía

($ 513.574)

453

Yene»

tur Homm Dzr, ecclefía Dei viventir.. AG.

terin,

1 n01

20,28 dicitur ecclefa Dei , quam proprio fan-

s fnd-

guint ACQUISIVIT.

Sic de ifraélitica ec-

n de-

i

clefia Exod. 19, 5. 6 dicitur, eritin wIHY

r m

PECULIUM, regnum facerdotale, gens fantia.

1 euite

!

Falluntur ergo, qui ecclefiam pro inani uo-

enine habent.

Modus ecclefiam conffituendi d? confervandi con-

fifit à) in hominum gratiofa evocazioue ex mun-

)

do, 1Cor.1,9. 1Pet.2,9;

5) evocatorum /fau-

Gificatioue Y Cor. 1,9. Eph. 5,25.26.

c) eorundem-

que fégregarione a mundo , ut fint peculium Dei Joh.

15,19. Gal.r, 4. Rom. 12,2. 1Cor.11,32. 1Pet.

) ho

1,18. 1 Joh, 2, 15. 16. 17. c..4,4. 5. 6.

(

]

[n ecclefize geueff omnia confluunt, quz de or-

y n

dine gratize & mediis falutis in Locis preecedenti-

bus dicta funt.

Eximie eam declarant foecunda

TT

EMBLEMATA, fundameuti dv edificationis x Cor. 3,

MIO [üh

O. 11. Eph.9,20. 1Pet. 2, 4—7. nec non f/anta-

zionis Pfal. $0, 9 —12. Efa.s, r.2. 1 Cor. 3,6, unde

zaram. HisToRick natales de9? ideam chriftianze ec-

nata diftinctio inter ecclefjum plantandam de* plan-

ddel

ld

aj

[

clefize a&fa apoffolorum divine enarrant. -

f

u

j

. $ 514. FonuA ecclefize INTERNA Con- formain.

j yeudl

7 qu

W

fifit a) in credentium conjunBione rum Chri- terua ;

(or

flo, communi capite, per fidem Eph. 4,

gi o

Qu

12—14. Col.2,19. €. 3, 11. 5b) in creden-

mteïh

yiani

hj

tium coujuntlione fpirituali inter f2 Joh. 17; 23.

jgc

Eph.4,15.16. Hzec fit per confenfionzms im

eandem ilam fidem 2 Pet.1,1. 1 Joh. ,3; &

y t

(l

per vinculum cariratis Joh. 13; 35. Rom. x5,

yr i

"

5. 6. 7. Phil. 2, 1. 2. Col. 1,4. 5. €. 3 11—14.

13!1

ul

Ff2

Ín

E

454

(f 574—570)

XXIX. dr Ecdæjïa

In $ymbolo apoflolico dicitur.cowwUNTO SANCTO-

pl'mi&ïcat

RUM:. quie partim objecfiva efít, quia omnes ea-

Taeulent

dem beneficia fpiritualia && bona íalutis, fiduciz

ett

ac Ípei ipfórum commune objectum, participant;

artim fa&»je(j;Àva, quia omnes animantur eodem

:

piritu, "& per preces ac charifmata fua alter al-

n

terum juvant Eph. 4, 3. Rom. 15, 30. Eph. 6,18.

prie x

A&.12,5. rPet. 4, 7—11. Rom.12,4.5. iCor

orun g

12, I. —27.

(s mta

$. 575. EXTERNA ertlefig forma confi-

forma £Xe

&tbl ]

igrna;

ftit &) in profeffone eorundem dogmatum fi-

Ü a

dei, & 5) exercitio ejusdem ca/tus divini.

Doltmy,

His tanquam communi vizculo, ccetus creden-

Yatth,

tium confociattur ACU, 1, 14.. C. 2, 1. 46.. 1 Cor.

II, 20. C. I4, 23* 26.

türi;

Crifi,

ecclefia ine

ttidiuyt,

$. 576. Ecclefia quoad externam for-

tut doy;

mam & quoad perfenas quae coetum con-

V. Q di

: z:jþbili.f;

füituunt, eft quidem vifibili: fed tamen ec-

DEI, Cg

di; Rol

clefia re&e etimn 1N V 1S1BILIS dicitur, quia

li i

g'?orioþm

ÍpeGari precipue debet ratione formz fuse

i

( pen

internz. ($ 513)-

à YVigo

4) durerüa fidelium cum Chrifto & inter fe com-

d

EOnVem

emunio, quamvis per fructus fuos etiam oculis ho-

minum confpiciendam fe praebet Matth. 5, 14.—16.

Jac. 2,18, tamen cerro- d infallibiliter. folt Deo co-

guia eft Y Reg. 19, rocoll. 18. 2 Tim.2, 19. 1 5am.

Psg

16,7. Joh. ro,24. 16. At 18, 10; — 2) multa cre-

W f

dentium 4ena opera occulta manent Matth. 6, 4.

Ttrii

6- f8- IPetn 2, 120

c) & ipfi vere credentes «

7wuutndo fion. agnofcuntur 1]oh. 3, 1

2Cor. 6,9. :4)

ftur

mauifeflandi demum cum Chriíto in gloria Col. 3,

Chri

3

L

dixi

L(.)co hujus formule de ecclefià vifibili, invi-

flþil'i, alii malunt ecclefiam in igzertam d9 externam

of

iinguere; quia hzc docendi forma, ab ipfaece

elefize forma defumta, minus ambigua eft, nec fo-

:

ET

XXIX. de. Ecclofin

($ 576—578)

SANCTO-

Wsvl

pf)i&ïcatïonibus confuetis patet. Appellatio in

luculentis dictis Rom.2,. 28. xPet.3,4 fundata

, liv

eít.

Ttcpant

x

or entem

d-

$- 577. Ergo Ecclefia, fi accurate & pro- proprie

u

prie loquendum fit,. vere eredentium. €7. fan- fantiorum .

5 I

Gorum multitudo eff.. Hoc a) ex modo di; /ocietar efis

Cis patet; & 5) paffim Scriptura fic de

! canf-

gt f

ecclefia loquitur, ut «on mifi vere credentes

i.

€' fancii GENUINA. ipfus membra haberi

poffmt.

s Crite

Matth. 16,18 ecclefia dieitur aJ ipfo Chwiffo edi-

f o

ficari; Joh. Yo, 3- 3. 14. 15. 16. 26. 27 . dicitur ovile

Chrifli, grex ovitmy, que pafforis fui, Chriffi , vocem

audiunt, ejusque ducium . fequuntur s Y Pet. 2,5 diei-

m i

tur domus Dei, cujus materia fint Japides vivi; ibidi

um «

V. 9 dicitur populus: fanflus , genus eleGium , peculium

Dei; Col 3,12 appellantur e/e&i Dei,. faniti, dile-

fet Q

&i; Eph.5,25.26.27 dicitur fponfa Chriffi, quam

fui- ipfius impendio redemtam fauZificat, mundar,

üf qulm

gloriofam. fiflit ,. non. babeuzem maculam. per prosre-

T

tica peceata contraCtam , auz rugam per decremen-

ta vigoris fpiritualis, aur frnile 4uid,

rf ut

Heec in ecclefiam internam ,. inviübilem,propfie

convenire evidens. eft..

.oculïs "

j

j

(

$ 5'78'.. Sed Ecclefia q;ubnd" externam

ceni damem

df

fuam formam ípe&ata, malor etiam €7 l- mlj ad-

muffü qe

porritas &* $MTX TOS habet;

d) Trifte hoc mixti ;

d 6

ïegentes !4

fatum fubituram ecclefiam. chri(tianam

ï- 6,0' lï

Chriftus in. parabola: de zizanii diferte prae..

r'm : OL J

b

dixit Matth.13, 24—30:& 36—42

b) nee

jil,

"

eum»-

apoftolica: ecclefin poft praeclara illa. initia. in

acr commemorata ; diu ab eo malo . im-

a ipfäf?:

Ff3

munis

Eft; nï;

456

($ 578

XXIX,. de Ecclefía

munis manfit ACt. 5, 1—4. c. 8, 13. Rom.

J

Qiill/)

16;14 ig- TOU $ 4 . 'Apoc..cQ 2&3.

7)

£) omnium temporum experientia hoc idemn

teftatur.

l

Ecct

Hic obfervanda fequentia: (r) Corervs taijs,

ür a.

qui malos admixtos habet, in Scriptura dicitur

adhin

quidem Ecclefía, Apoc. r, 4 (d» fepe alibi); ve-

rum non proprie, fed fymecdochice: denominatio-

t

ne a parte potiore, nobiliore, qua' vere Chrifti

elt (nempe fidelibus d fantlir) petita.

fempor

"(2) Hypocritze & improbi quoad extergam. tan-

difiüdin

tum fidei profzf/jouem cum fanctis.junguntur, non

quoad internam fpiritualem communionem : hinc

Vitbil,

nomiue taNIUm NON RE shembra ecclefe, & magis

COnVen

1N ecclefia, quam px ecclefia funt.

Sunt planta

«ou a lo plautata Matth. 5, 135 &unquam a Cbriffo

Ti

vo fuis agnii Matth. 7, 21 —23. Luc. 13, 25—28.

fien

om. 8,

NWiete

(3) Quia utrique, tum boni, tum mali & hy- .

quoq

ocritze , in hujus veonis curfu in eadem externa

Àpor,

ocietate ecclefiaftica vivunt, & eorundem facro-

Tofnyn

hu

rum, eorundem falutis mediorum quoad exter-

20

num uíum participes funt; veri f;ideles hvec duo

O

obfervare tenentur: 4) fugere quidem & vitare

fium

eorum jmpieratem. Rom. 12, 2. 2 Cor. 6, 14—18.

t f

Eph. 5, 7—13. Phil. 2, 15. 2 Tim. 2, 19. 20.21;

Y a

£) fed ex adverfo tamen communibus caritatis offi-

m

ciis, monitis, exemplo, deprecatione etiam pro

illis

Tegiom"

ud Deum, operam dare, ut Chrifto Jueri-

fegi

fíaut

P

h

il. 4, 5. 1Pet. 3, 1. 2. Matth. 5, 16. t Cor.

7; 16. 1 Thelf. 5, 12— 15. 1'Tim.2, r coll.4. Col. 4, 5.

' Atqu

(4) Ex mixto ecclefiz ftatu etiam ratio intel- -

Ciþnam

þüMm

ligitur, cur vere credentes & Janci AD PATIEN-

n

TIAM vocari effe dicantur 1 Pet. 2, 21. c. 4, 12. 13,

c. 5,0. Rom.8,17. A. 14, 22. Apoc. I3; 105

W&t; :

nam inde a primze patriarchalis ecclefi:e tempore

Cdon

tüfe

conftans hoc & ordinarium phaenomenon eft, ut

Tito j

hypocritze & mali, maxime cum numero praeva-

l?æïet

ent, veris ecclefize membris infenfos & infeftos

QUzef

fe praebeant ?*Joh...g,- [2;/! 3- Joh. 15, 19.

UN,

**

.. $ 519-

)

f

XXIX,; de Ecc?e- ía

($ 519)

437

» M

: $ 579. Tota mltZtituLio populi Dei, . qU*€ Ecclpfia

C-Q&So

omue; ommiwum temporum at lororum tré- umiverfue

hciem

dentes €7 fanflor complecitur,

dicitur lis,.

EcctES:A UnrvEmsALIS; & concipitur

pri

ut umum corpus, quia ommeg Chriflo per fidem

ura d

aihzremt, Ecclefia PARTICULARZIS fi gni- particila-

ijdi); v

rifs

nomimo

ficat eetum majorem vel minorem, loco,

ere Chit

tempore, regimine ab ajis fidelium | cetibus

r C

diffin&um.

lrrA cum ecclefia interna in-

tür, flon

em: Dinc

vifibili, & z;c, cum externa vifibili; magis

m

convenït.

Sont n

am (f

Fieri non potuit, quin populus chriftianus mul-

tiplicato credéntiuu numero in plures coetus di-

pj

videretur: Apoftolorum jam tempore fingularum

ji &l

quoque urbium ccetus ecclefia di&ti funt 1 Cor. t, 2.

Apoc.r,II. lnitio omnium eadem fides, eadgm

n exte

nominis Chrifti profeffio fuit 1 Cor. r, a. 2 Tim.

em J

iogd a

2,22: fed progreffu temporis, exorta varietate

forms docendi & rituum, ac natis inde diffidiis

r (

factum, ut ecclefia chriftiana in partes fcindere-

T5

tur. |ta exftiterunt & funt hodienum particula-

í u-

res ecclefize permultze, partim majores, ut eccle-

!,20:2'1;

fia latiua d» greca; partim minores, non tantum

iatis ol

regionibus & locis diftinctc , fed etiam doéirina

tiam ]i

& regimine in diverfum abeuntes,

mo ht

Atque hoc difcrimen (dofrine d regiminis) p

roO-

16 [Ol

Ad

| C()l 'h

cipuam attentionem & cautionem requirit.

itio I

publicum cultum. Deo praeftandum omnes obligati

fumus; nemo eft, qui non adjumento [pirieuali indi-

| pATIPS

geat; quilibet ergo chriftianus alicui ecclefize parti-

U

)

culari fe tenetur adjungere: fed eidem etiam con-

ftare cum conícientizte. convictione debet, w

o tenp

zut0, ? cum fruGtu [pirituali , illius ecclefve cui ad-

on 9u

Hinc nata vexatiífima

f

j

bevez embrum e[fe pojfit.

j

P

quazftio de vera i?* falf[a ecclefia, QUAENAM , &

&

A siT: fed varia ambiguita-

UTïI, VERA ECCLESI

FfA4

te

q.

fi

458

($ 579-580)

XXIX. de ä[/lllj/ïd'

te laborans, & per homines. contentiofos ,

pet-

jlu

multis tricis involuta.

pura vel

que/

Hinc fácilior docendt forma eft, fi ecclefia

par-

tione

tmpuras

ticularis ac vifibilis

. puram d impurqm dittin-

die i

guatur. Ezclefíia vURA eft, cujus dectrina , culttr,

(

vegimen cum verbo D«

5

Jftne defeciu notabili, confeurit.

IwPuRA , quee i doód

dopma

ria , eultu , vegimine a verbo

fidei n

divino vecedir , d» corruptelas veritati commixtas babet.

Et quoniam cuivis chriftiano cur

& p

debet, ut fta

x cordique effe

Ganti

tum gratize verum ac firmum obti-

neat, illa

otiffimum quseftio p NoTIS ECCLE-

tere í

SIAE,

cui

,

4

"Ua c

05

foafo

t[cietiria. adberere poffimus , curate

exitini

determinanda giï:..

t

f

noim ettle- 5 580. NoT x ECTC.'L ESIA j;l?!t re&la €7

tt g

J s

pura verbi divini przdicatio , € fimilis adminis

Tüfim i

Velte

ffratio: facramentorum.feeundum mnflitutionem Do«

filione

min. Joh.8:31 f im meis diB£sr smanebitis , vere

Ipnory

P

"Wy

mei. difcipuli erifiss: €. 30, 27 oves meg vocem

Qurior

Tnüt

meam audiunt; Eph. 2,20— 22 fuper apoflola-

4

a

rum €7. prophetarum fundamentum exjiruchs.

909 9s

fit t

adificamini ad. Dei domicilium. in Spiritu..

Thetdae

QQU.X

hz note ma

Intereft generalem thefin preffe declarari, quia.

icem

gis vel: minus confpicus funt.

Yatt

( U

fum mediorum gratizeac falutis Deus nun-

(9

, » quam effectu carere finit Efa, 55,1t1.. Ubiergo verdi

divini ufüs abundanter viget, lbi funt credentes d

etform

Tnen .

Janéti, & fraterna inter eos communio, cuivis chri-

.ftiano in.curfu & agone fuo adjumetito fütura. 1 Cor..

T

p

t

3. 5. 6.. Eph. 4,16.. 2Pet. 1, 3--11.. Col..3, 16..

Av 313 r52

Àj

(2) Quo plura fcandala. & errores, veritati

(h)

Mfrg

commixti, uíum verbi & facramentorum alte-

n

rant, eo majus fidei ac fülutis amittendze pericu-

los

lum, eoque urgentior corruptelas. vitandi.necefji-

tas eft. Ram.. 16, 17

tonj

--18. 19.. I Cor..15,.33. 34. Gal..

tur:

i, 6. 7. Eph. 4

»i14. Phil 3, t6—419. . Col..2, 8.

I.;g) -9. A

At

.B8"19/ Lllm. .[.,V,—— 34- 44- 510. C. b,- 3: ?*,' 5' Ehr.

i Vel

2. jon..

- XXIX. de. Ecelefia:

4

9

6 580)

Áos, ge

2]oh.v.9.ro. tt. Probe obfervandum, p

lera-

E er,

M

;

que hzec di&a (cum fimilibus aliis) vigilem atten-

d pa-

tionem commendare ad tuendam (finceritatem ds-

i Glrn-

&rine de Ciriflo, 1]oh. 2,22.

i, a,

(3) Qui falüs ac fuperfüitiofis ecclefi» (u:e

j t

if t n

äogmatibus ipuoratis, aut certe cum confeguentits

fidei noxiis non perfpettis , verbum Dei ,. quod in

vt

ea füperítes eft, fiucero affen(u & obfe

quio ample-

tdinie d

Cuntur: illi vera. fuue inrerme ecclofie membra , ex-

um od«

"T ECQUA-

ternze focietati corruptze corpore magis quam ani-

mo affociati. Et fine ind/f/erentifimi exprobratione

g, Ql

exiftimare licet, in plevique chriftianorum .Se&is

*

vera ecclefie invifibilis memóra Deo cognita effe,

(4) Sed alia longe eft caufa illorum, qui facris

nih &

ecclefue purioris defertis ad ecclefiam erroribus cor-

ruptam tranfeunt.

( at

4) Non leve peccatum eft, a

veritate fe avertere, & ample&i püblicam pro-

ionm

feflionem errorum, quorum confequentize füneftze

ignorari, wf a volemze, uon poffunt: in eo ma-

(f t

nifeftus eft veritatis & beneficior

um, quibus in

I

puriore ecclefia frui liceba

t, contemtus. 4) Sum-

mutm periculum ett, animum, depofito veritatis:

alfgf'ï/a-

amore, venenata vi erroris fafcinatum iri, ut fevio-

il v

jam credaurur, & acriter

propugtenrur , perniciofa:

mendacia & fcandala reg

ni Dei Gal.2,1. 2 'Theff.

/

].

"i, E2

c) graviffimum eft, quod fimulatione-

ac diffimul

atione Chr

i,

iffus ipfe abnegatur. Luc. 11,23».

Matth. 10, 33.

ttt.

(5) Haud abfimilis eft eorum ratio,

as

qui gnari

j

jet? ;w'f/

errorum ac (uperftitionum ecclefize fn

? , dlos ta--

gt

men profiteri, Jar exercere pergunt ;

: nam confeí-.

gj

fionem veritatis ,

& fugam ertorum, ferio-Scric.

yri Gl

ptura inculeat, Rom. 10, 9. to.

poc. 18,4. 5. r Fheff. 5, 21.

2 Cor. 6; t7: 18

:0.[1»3,' löl

'

(6) Ubi-ecclefia veritatem ac- pietatem libere

profieri atque exercere non [mit; übi ad affentien-

A Veï;:fïi[

wm aïï

e-

um erroribus , ad. fufeipiendos actus.fuperftitio-

j p

OS ,. ad. rejiciendam cum exfecratione veritatem ,.

conícientiam mmembrorum: faorum ad

igere- cona--

Jdi,necs?'

onte feceffio facienda

v

tur: ab.ea aut fp

A&. 19,05

)

aut veritatis confeffio edenda & conti

nuanda eft;

"

f V:eL maxime . perfec

utio. aut. excommunicatio

j

o

Con-

Ef 5,

460

XXIX. de Ecclefia

($ 581)

t&odt

confeffores ex ecclefize 'communione. ejiciat,

COIDITU

2 Cor, 13, 8. x Pet. 3, 13. 14. I5.

temdiy

huent

reprajfen-

$ 581. Ad ecclefi puritatem contra

Terbo

lala inm

divina

particulares in doctrina, vita, difciplina

ett)efu

Conciliis; aberrationes tuendam inftituuntur Synodi

Quorun

five Coxczria: que funt couventus publi-

penes (

ca aubloritate indicli, im quibur de quafriouibus

tati m

ROX &t

Toft oo

ad doffrinam €7 difüiplinam fpetlantibus, . iufli-

Yerttatem

ia per pios aique erudifos viros accurata dit-.

TO

quifitione , fecundum verbi divini normam decidi-

$s

tur. Specimen boui concilii ex A&torum ca-

EST.

pite 15 capere licet.

Concilia vocantur ecclefa REPRJESENTATIVA,

fuper.

reliquze. ( quze

quoniam nomine fotius ecclefiz

OECUMENICA

&

SYNTHETICA dici folet) agunt.

five univerfalia concilia fuere Nicenum , Conflauti-

Q*ry]y

nopolitanum primum , Epbefiuum ,

Chalcedoneufes PAn-

TICULARIA fünt vel Narionalia, ut Ca!

licana, Hi-

t'llf)' li

fpanica; vel Proviucialia , quando antiftites eccle-

D

fiarum ex unica tantum provincia congregantur;

vel Diccefana.

erorj j

Proteftantes quaruor. couciliorum cecumenicorum

li

doGtrinam recipiunt, non quafi conciliorum. au-

Goritati fidem fuam fuperftruant,

fed quia doétriuam

IGCiS Q

& ut

eorum verbo Dei coufemire deprehendunt,

.

oris ecclefive

fltdiy (

ublice teftentur fe ab antiquze puri

do(trina ac fide non receffifie.

De aucloritate ipfa tenendum:

(1) Concilia non

.[ftuïi; l

funt infallibilia; nam doctores privati,

.ex quibus

CUj

eonftant, homines fuünt; ergo error

i obnoxii;

,

congregatis in unum,

nüsquam infallibilitas pro-

P

lia ipfa antiquiora in

hi

miíla legitur; & revera conci

Ung |

quibusdam errarunt ;

recentiora multo magis &

Dret:

puritate fidei recefferunt,

(2) Decreta concilio-

PER MO-

Illfh

rUm 404 imperantur , ied proponunurur ; 4)

£) per

foe&l

DUM DOCTRINA e Verbo divino hauitz ;

modum

Verity

XXIX. de Ecclefia

($ 591:.582)

461

"

» ejct,

tnodum cONFESSTONIS DOCTRINJE, quam coetus

communi confenfu tanquam füam, & ut verita-

tem divinam, amplectitur.

Auctoritas ergo, quam

l lcontræ

habent, eft partim iszerna, íi confentiunt cum

verbo Dei in 5. Scriptura, cujus folius auctoritas

d

divina eft, confcientiam obligans ; partim exzerza

etclefiaflica, fi approbatione publica gaudent reli-

l Synodi

quorum ccotus membrorum,

EORUM MAXIME

"i

WW

( |

penes quos poreflas ecclefraffica eít.. Huic auctori-

tati fimilis eft auCtoritas urBRORUM svMBOLICO-

;,fzyïionäön:

RUM ecclelize noftrzee, quam qui in media ecclefia

li, itgjä-

noftra contemnunt & contemnere docent, tum in

veritatem tum in ccetum; cu

w d

jus membra funt,

arrogantia fua peccant.

i d

torum

$ 582. CaPvr ECCLESIJE. CHRISTUS , t ra.

EsT. Eph. 22 Dews Chriffum. dedit caput put Chri-

iTATIVA.

fiper omuia etclofie , qua eft corpus ipftus ; cap, /fus ,

ve (q*

4 15 creftamus in illo per omnia, qui eff caput,

UEX

jf

Chriflus, ex quo totum corpus incrementum fa-

f

v

..... i

(

m

l

cit; cap. 523 Chriffus caput ecelofig , €7 ipfe

yes C*

7I

eff Servator torporis; Col, ry 18 ipfe eff caput

p

corporis, ettlefig.

lmenicoïï?*

Locutio hzec metaphorica eft, ex äliis ümilibus

jiorn i^

locis, quze de Chrifti ad

[

ecclefiam relatione agunt,

j dc&!

li

facilem explicationem h

abens. Matth, 18, 19. 20

aunt J

5

medius eff imev congregaros im ipfrus nomine Orandi

n

caufa; cap.

r o

28, 20 adeft fuis perpetuo , usque ad fiuem

feculi ;

Apoc. 2, E i5 medio candelabrorum (candela-

110

j

bra'ecclefize funt c. 1, 20) ambular. Eph. 1,23 eff

g gb

complemeutum omtuia complentis in omnibus. Patet ex

| Gbn()Xll

his, fignificari influxum infinitze virtutis

. quem

Chriftus & toti ecclefiz,

ylitas ]

I

prout unum corpus,

tigul

of

una focietas eft, & fingu

lis etiam. credentibus

praeftat.

o m

] COHUL"

Influxus, hic partim moralis,

partim phyficus,

effectivus eft. a) Iufluxum prze

ftat zmoralem: düm

!

) KVU

i

meritum fuum ecclefie applicat; eam ut qui-

nus

462

($ 582-583)

XXIX. de Eccefia

Chridt

nus & ReCtor gubernat; infpectionem gerit; fdïg-—

fendit; emendat. Eph. t, 3. c. 5, 23—-27. 2Pet.

61

I,3. Ápoc. 2, 4.5- T6.. €. 3, T9-. Matth: 16, 18.

n

€.3, t2. .P) phyficus autem. iufluxus , quem rectius

quinti

effe&livum dixeris., eft, quo Chriftus eeclefiam anie-

Itél,

mat per Spiritus SanCu operationes gratiofas: in

mo eft

credentibus, & per chariimata eis. collata. Eph:

clefia (

4, 8.15. 16.. €ol. t,18. c. 2, t9. Joh. 15, 5. e: 1,4.

üà, Qu

14.. 16.. 2 Pet. z. 3.

Hoc influxu fidem, charita-

Terchin

tem, fpem, aliasque virtutes chriftianas accen-

fioli ]

dit, auget, firmat, roborat; mentes cruce & ca-

Giment

lamitatibus fatigatas folatio erigit; titubantes fu-

inde Tiem

ftentat; errantes reducit; fingulorum, vitam &

Totarchs

cafus gubernat..

10 d

TO mop

ipque fofuss

$ 583. Chrifur sorvs ecdefie caput 0f

neque datur caput ecclefize vifibile, mon-

st

us um

archicum , iafallibile, quod. Chrifti vices

ho

in terris gerat , controverfias decidat, ec-

qioprie

clefiam gubernet, cui etiam quisquis non

fubfit, is non. fit ecclefi?e membrum.

invïübïh

|

Hanc magni momenti thefin ex eo probamus:

|

Ün

QUi 'Omm

(x) nuila eft talis capitis neceffitas ,. Chrifto, ca-

pite invifibili, ad omnia fufficiente, Joh. r, 1.

Wi qo

Col. 2, 10; & quod ad externum ordinem attinet,

um

ecelefiis fingulis per minuifferia ab ipfo- ordinata

Ti$ oj

CAf

abunde profpiciente , Eph 4, rx coll. r2.. . (2) con-

lls

fitutio capitis vifibilis,, fi quod. effe deberet,

ER

tota penderet a Chrifti voluntate; de hac vo-

Altqt f

luntate autem ne verbulum. quidem eft in S.

ü

A [

Scriptura, ne.quidem, iis in locis, quze& totam

Qcorm

dierotaxin ecclefize commemorant. Eph.. 4,. 1t.

APOW

(3) Fideles potius avocantur a re-

lm

fi

l

bus vilibilibus 2 Cor..4, r8. Joh. 20, 29 ;. a fidei fuze

D€ &

alligatione ad. certum locum, Matth. 24, 23. 265

tum, 1

& ad liumanam auctoritatem ,. 1. Cor. 2, 5. c. 7,23-

N

Matth. 23,.8. 10. Col; 2,. 19,.

(4) Nullus in regi-

Y

p

mine ecclefize dominatus locum. liabet, r Pet. 5* 3-

ndanus

Wücul

At QU

3Joh.v.9. 105 ac fgeciatim fplendor mu

l$ ef

Chrifti

i

* XXIX. de Ecclefia 3 ($ 583.584)

463

vt d

Chrifti regno plane non convenit, Luc.22

j o

'€..17, 20. 2t. Joh. 18, 36.

,25- 260

thtj

Argumento 'ex Matth. 16, *»'18-. TQ. 'peétito,

emtebs

quantumlibet -«otnetur. on. ea 'probandi viís

Jefim atj

ineft, qua acquiefcere -confcientia »poffit,

Sere

mo eft in eo de Petro, -non de Papà: :de ec-

rabii i

]lot. D

clefia CugrsTr, non de ecclefia vifibili: de pe-

T22

tra, quz fit fundamentum , non de capitibus mo-

Ti if

narchicis , quorum:alterum alteri fuccedat.

Apo-

fs at

ftoli & Prophetze omnes ob doCtrinarn :füam fun-

vüce &t

damentum ecclefiz -dicuntur Eph. 2, 20. 21: fed

yantes

inde nemini in mentem weniet, eos ideo pro

vitam

monarchis ecclefiafticis habendos effe, qui omni-

no etiam fucceffores habeant, poteftatem .ejus.

*mokdi .monarchicam hodieque exercituros,

guput [

9- 584. Elogia five attributa ecclefix , qui- tttlefur aj«

)ile. n

bus una, fantla,, «catholira, apoflolica (infym-

tributa;

ribi s

jdätj ]

bolo niceno-conftantinopolitano) dicitur,

proprie & adzquate in ecclefiam internam

quis 101

invilibilem conveniunt.

!

!

0.

UwaA.eft, unitate interna per fjdem in thriïïum,

) ïohämüï ]

qua omnes per terrarum orbem diftuli credenv-s

(hrllo, *

unum corpus in Chrifto funt, & .per.caritazem , fi-

JO]L m

dei fruCctum , inter fe velut membra unius corpo-

!

o t

risconjunguntur, Rom.12,5. Eph.4,2.3. Sax-

j g

cTAeÍt, quiaaggregata eft ex fan&tis, quos Chri-

" Qilg

ftus fanCtitate tum imputata tum inhzerente fan-

äg deberet;

Gficat Eph.5,06.27. 1 Cor.1,3o. CaATHoLíICA

"BUAH

dicitur, quia omnes vere credentes ubicunque

qe& n

lecorum ac temporum fint, compleCtitur ( 579).

ge t97

APOSTOLICA , quia traditam per.apoftolos docuni-

^

E!)h 4

nam falutis amplectitur.

atf

De ecclefia externa vifibili Hoec fecundario tan-

fl

tum, improprie, & per fyniecdochen, dici poffunt.

M

Sunt proprie nvifbilis ecclefize erzribura: nec

,250«11

poffunt hoc fenfu de ecclefia:externa, vilibili,

iuio

yips !

)

particulari, affirmari ; funt potius commonefactio,

p

qualiseile hzecdebeat, & qnalis futura fit, fi.mem-

g

jl

bra

(f

464.

($.584-485).

XXIX. de Ectlefia

vt

bra ejus, tam ii qui preefünt, quam gui fubfunt,

do, 0

officium faciant.

Ecclefia vifibilis ; particularis, UxA eft, fi una-

dj

nimiter nomen Cbrifti & fidei doCtrinam profite-

gronif

lit.12

tur, & caritaterm mutuam exercet; SaxcTA, fi

difciplina vitz membrorum ut evangelio digna fit

( 1

accurate invigilat; cATHOLICA proprie, hoc eft

Tümetc

univerfalis, quantumvis ampla fit, dici non poteft;

fia dicit

fed nonien hoc ei dari ccepit, in quantum eandem,

quam f

quz omni verze ecclefi; quorumvis temporum

Apoc.;

communis eft, doctrinam tenet; hoc fenfu etiam

APOSTOLICA dici queat, quando doctrinz ab apo-

(o

Vám fidei

ftolis primum traditze adhzeret.

ÜUbicunque ver-

Tratat a

bum Dei fonat, ibi apud aliquos certe manet co-

gnitio Chrifüi, ibi ergo ecclefia eft.

A fapïel

Ad ecclefize unitatem neque unitas in riribur ,

Ttgeln

pro hominum arbitrio inftitutis , neque unitas fué

: (3) EC«

eodem. capite vifibili, requiritur jure divino : hzc in

DN

ecclefia degenerante potius noxia fuerit,

l, gb

]*ema IOt

"Tnedicah

Jlam.r va-

$ 585. Ecclefia externa vifibili:s non eodem

df

rits ecche-

femper modo fe habet: pro diverfo ftatu

Üefht

fe

Gl

nunc forem:, nunc prefja, & interdum

omnino /wem;:, nunc decreftens, nunc cor-

*

N

rupía & collapía dicitur; immo fieri poteft

fb d

ut ecclefize particulares, fi officio fuo de-

r

funt, a fide plaue deficiant.

dtinile

florentis ,

(1) Fronxws eft ecclefize ftatus, ubi 4) eft do-

Platie d

&rine puritas & libera, certe intrepida, confeffio;

4) difcipline vigor, & morum integritas; c) cari-

T

hi

tetis exempla; 4) copia hominum relgioforum;

lcedan

copia miniflrorum verbi, fapientia, -donis,

pru-

dentia fpirituali, fan&titate. confpicuorum, Act.

m

[

i y

9* 31. Cap. 12,2

r

4. 1 Cor. 1, 4-——7. cap. 12,.7-*-11.28-

Vit *

1 Theff. r, p

(2) Ecclefia eREssA eft, ubi coetus externam

üt pau

prepa ,

Qit pj

vim injuftam, G perfecutiones patitur, A€t. 8, T.

Of, b

Ebr. t1, 3t. 32; ubi obfervandum,

hoc Deo pet-

init-

XXIX. de Ectle ia. ($ 585. 586)

465

j fobfont,

mittente fieri, nam tale fatum ecclefi;je in mun-

do, ordinarium fere futurum Scriptura docet, fed

h, f um

adjunCta ne fideles animum defpondeant, auxilii

nprofte.

promiffione ÀCt. 14, 22. 5 Tim.

Luc. 12, 32. Joóh. 16, 33.

312 Matth. 16, 18.

AxTA, 1

jo ügilt

(8) Coetu integro ad paucitatem redacto, aut latmiih

je, t*

numero malorüm bonos plane opprimente, eccle-

fia dicitur OCCUL'TA, LATENS,

)on poteït'a

(fignificatu alio

m eanden,

quam $576 adfuit) iwvifibilis x Reg. 19, 14 coll. 18.

; tetponm

Apoc. 12,6. Ebr. 11, 38-

feníy eti

(4) Ecclefia pxcnEscENs eft, quando primiti- decrejcen-

Yeab;po-

vam fidei fimplicitatem relinquit, ex adverfo hu- ?ir,

eix w

manam auctoritatem , mundanum fplendorem, fal-

: p d

fam fapientiam , admiratur, confequente fenfim

& augefcente verbi divini faflidiv.

i ritiüugf

Y mixtasj;i

CY Ecclefia cornAPsA eít, in qua corruptelze ta!lapjä *

; le/

interns, infeiria, fuperffitio , impiezas, abu[us radi-

il

vati, ob malos, qui numero & potentia preva-

lent, ob difciplinam impeditam, ob fcandala im-

medicabilia, ob miniftros imperitos & impios,

on epdet

invalefcunt ac dominantur, manente quidem ex-

af fatà

terna ecclefize fpecie, fed omni vigore fpirituali

Ccalla.

uetdun

n v

$ 586. Ecclefie parïiruïäres, qu3 officio deficientis

j t

fuo defunt, propter corruptam do&rinam, 4 definen-

"r

corruptum cultam, corruptum docendi ls ;

minifterium , fic a fide deficere poffünt, ut

plati"e dejmant e[fe ecclefia DDei.

n Qxïdo

Hane fummi momenti thefin probant (1) com-

j r

VL

wunstiones de florentiffimis ecclefiis, fi ab officio

i

tgmff' j

1

difcedant, exfcindendis. Rom. t1, 22 Apoc. 2, 5.

P;

(2) exemplum ecclefide ifraéliriee, qu:e eximias

donis:

jorüti ^

de perpetuitate gratize promiíliones habuit, Le-

12 -

vit. 26, 11. 2Paral.7,16; fed fic degener fatta,

ut paucifimi fupereffent boni, a Deo repudiata

s 8

[

fuit Efa. 1, 2. 9. 20, 21. Cap. 50 I. Jer. 7, 3—15.

u

of. 2, 2 — 6.

" D

( -

d

J

($ 586.58) — XXIX. àe Écilfa

(3Y exempla ecclefiaram, ^que ab ipfis apojfolis

fed int

P

fOfüfi

lauiüte , cutm a fide defecil'ent, plaue delere funt.

N

Nulli ergo ecclefize, etiamfi optime conftituta fit,

10, 1]

fecurze effe licet.

DoGrmis . fundamentalibus,

grum u

aijtan.

quibus ordo falutis conftat, e doctrina publiez

fife, «

elimiuatis, nulla fpes eft in tali coetu vere cre-

dentes fuperfuturos.

Jon, 1f

€p. 31

ftodis f

Jofles

$ 587. Mara, qu eccieüam vaftant

toto Y ]

acclefug

ac perdunt, innumerabilia funt, voce Bi-

() D.

tel; t

bera olim & hodie a cordatis increpata:

]

in tra&tatione dogmatica potiffimum in

j

)

W.

cenfum venire debeht «) Schifma; b) Here-

hlnnes

fiss c) Syncretifimis; & d) magnus ille Chri-

23! ( 4)

fti & regni ipfius adverfarius, utichrifius,

Herifme

lem effe

fehifma;

(1) ScmtswA eft violeua membrorum | ecclefie in

parzes. difiraciio, 'contra caritatem ex diffenfione

circa do&rinas, circa difcipliam , aut circa regi-

detrale

pyien, exorta & fota.

De hujus mali caufis, ef-

Cf]f]/b, |

feCibus, remediis, rnulta apoftoli monuerunt. "

.AGt..20, 30. 1 Cor, r, 10—413. Gal. 5, 10. 15. 26.

Ms

Phil 2, 3. 1'Tim. 6, 3. 4. 5. 1Joh. 3. 18. 19.20.-

h ingeä

3Joh. v. 9. 10.. Ep. Judee v. 19.

Qui per imme-

ritam excommunicationem ex ecclefix focietate

l'üm, 1

externa exclufi, nulla fua culpa in fchifmate vi-

Tnitofo.

vunt, illi ipfi fchifmatis rei peragi jufte non pof-

funt. Joh. 16,2.

fputil

u

ndameti-

duerefis ;

(2) Huxnxsrs elt diffjdium , ex errore. f!

Pertina-

&176

t4li, cum perriuacia propuguaro, ex

[ T2

i

cia, formalis hserefeos noza elt.

Si error fit ab

iü&x&ant

eccletia damnatus, exocbice Jberefis dicitur. . J ocabu-

20 OcCUfTÓt; Tef,:

r

4um inter opera carnis Gal. 5, :

gitür

R

á

3

om. 16, 175 Íolennis damnuario '

Ga],. l-, 8-- QJOh'

emblemï

W. 9. £O. 1 1. T'it. 3, 10. 11 legitur.

Obl

Jfyucre-

(3) Svuc: grzswus elt ffudium «ectus. 1n dotiri-

*

Snüm

)5 fudamen alibus diffenzicntes, umeudi, fi

iE emenda-

n ex

yenus ;

Sïæecioie

ts f

z0ue evrorut , ? capitali -diffenfu mauente.

qWcis, concordie , 10leranrie , nomine ornari

'iblä ;

W(M

XXIX. de Eclfa . ($ 587- 588)

467

fs apofl

fed inane pacis fünulacrum eft; somenro enim er-

dl Tont,

roruf variis artibus di/fsnulato, occultato , enerva-

müimgg fi

I

0 , neque veritati, quam falvam, finceram, inte-

D0S,

gram cuftodire tenemur, neque comfcieurie, Deo

m

i

aliquando rationem de concredita veritate reddi-

ture , confultum eít. oCor. 6, 14.. Eph. 5, 11.

Ü Vs d

Rom. 16, 18. Matth. 7, 15—20. 2 l'im. 1, 3. 14.

cap. 3, 14.

üc pertinent loca de vigilantia & cu-

ftodia falutaris doCtrinze, quze magno numero in

m valil

toto N. T. occurrunt.

"m

(j) De AxrrcHmisTO copiofe Scriptura mo-

net; nec omitti hzc do(trinz pars debet.

tcrepati

imum n

$ 588. ANTICHRISTI NOMEN primus anickri-

l ; 'UX Hæfe'*

]ehannes apoftoelus habet 1 joh. 2, 18. 22./u5,

s ille (

23. C. 4 3- 2 Joh. v. 7, idque fimul r/ara-

A

erifite explicat, antichrifti motam . effentia-

p n

lem elfe, pervertere doBrinam de 3efu Chriflo,

diffentot

detrahere de munere & majeftate Jefu

: C' "t "ä

| i, &

Chrifti, verze cognitioni Chrifti fe opponere.

Rs xPSA declaratur in diéctis de apoffa-

: 10' [;rm

Ü W' !«0' 20'

fí^ ingente in ecclefia futura x Tim. 4, 1—4.

-

u t

2Tim.4;1, & de confequente ex ea cala.

l

e[& i

us

mitofo jquodam ecclefize tempore, cujus

d

Jpecialiores. eventus Apocalypfeos capite 13

" f

[

Ll

& 17 & 18, & a Paulo 2Theff. 2, 2—13

lh

indicantur.

i

qor »

(1) Apocalypfeos capite 13:Johanni oftenfa le-

« Jook

!

gitur a) Beffra mavina fepriceps , decicornis; ad cujus

;

emblematis: explipationem imilia vi(a Danieli

,b qu

oblata c. 7, 3 coll. 17 conferenda: Indicatur re-

um validum, potens; tyrannidem in . eccle-

fiam exercens; crudeliter contra credentes & fan-

gui P

li

1)"2 0

G&os feviens. 4) Eidem oftenfa legitur v. 11- 1g

"M

alia Beffia Liceps , e zerra emergens ; focia & adju-

a ^

trix

0i

j

-

($ 588)

XXIX. de Keclefa

468

trix prioris illius futura; fa/fr propbete nomine ve-

0

niens ; efficaciter inter chriftianos promotura prio-

r

ris Beflie venerationem & culsum religiofum , quam-

(is)

vis feverifime a Deo cap. 14, 9— 12 chriítiani ab

Tnondi

hac adoratione prohibeantur. .

igruet

(2) Apocalypfeos capite t7 alia eft pfædi&ïo

de falfa quadam ecclefia, emblemate magme mere-

$4

zricis reprzefentata, quse Babylon dicitur; immen-

prouj

fum luxuriante; late dominium in. reges terre ex-

TUITA,

ercente; matre corruptelarum Deo abominabilium

futura; poculo fuo gentes fafcinante; crudelitate

Ti t

fanguinzria ecclefiam fanCtorum in i

perfequente,

pfa ecclefia

Qnfi;(

. (3) Cum his confentiunt jam ante Johannem a

DAT

Paulo 2'Theff.2, 2—13 przedicta: a)in media ec-

Bhm. «

clefia futuram effe apoffafíam a- finceritate doCtrinze

apoftolicze ; ) fecuturum magnum quendam a4-

MA

verfariun; Íuper omne quod divinum eft fe effe-

&tetm

rentem conculcata regum & fümmorum impe-

rantium majeítate; ad tuendum dominatum in-

Ya in

jufte arreptum violentia, injuftitize artibus,. nec

non fatanica malignitate, ufurums c) id vero fic

d oj

f

a

ermiffaum iri jufto Dei judicio, propter inexcu-

lus aj

bilem teporem Chriftianorum, a verizate & fan-

éitate , ad "endacia Ípeciofe ornata

» & ad injuffi-

IO'H.

zie amorem deíciícentium.

Aitoniy

[]

(4) De his apoftoli marure fideles inftituerunt

2'Theff.2,5. 1 Joh. 2, 18; ex quo patet, cbriflianis

J z

AiecelJaria cognitu effe: maxime ex eo quoque, quod

(f o

apoítoli cum iisdem connectunt cohortationem

feriam ad reriueudam veritatem ac fanctitatem

nl

2 Theff. 2, 13 —17. 1 Joh.2, 13—29.

Ya

(5) Ad fuftentandam Jpem fidelium , triftibus illis

eventis addite funt prediliones de iuzerizu illorum

4&()» ;

boftium ante diem noviffimum futuro, Apoc. cap.

C

18 toto, & cap. I9, 11—21; ac fuübfecuturo ffo-

primi

reute illo fZaru , quem ultimi temporis ecclefize de-

plane

*

ftinatum paíffim verbum propheticum , per magui-

lh m

cas promiffiones (crücem íciolis & ad . credendum

tardis interpretibus figentes) teftatur. Apoc, 10, 7-

j

C. 19, 1O.

BOR

Nuuc

XXIX. de Exclofia

($ 5ä,8—590)

469

Botrine v

(6) . Nuxc quidem illud maxime wofirum efl , ut

notur o«

1»0nita, quz*? Apoc. 13, IO. c. 14, 12. Dan. 12, to

fim, qun-

(2.55) extant, tanquam nobis dicta alte animo

chrfiini 3

recondita teneamus, ne periculum de improvifo

N

ingruens imparatos opprimat.

fE. li

. $ 889. Erclofie autem imvifibili & univer ali occlofige

magmr M

ür; nv

promiffum eft infigne privilegium, P ERPE- Dtr petui-

( terede

yomingbilun

TUITAS, qua fieri non poteff, ut penitus definat. m

; crodeltis

Hauc thefin comprobat (1) iudoles regni

i ettid

Chrifli: Chrifto enim regi datum eft ragnum

efernum. & populus nunquam defiturus,

lohamem à

; meln ee

Pfalm. 22,31. & 72,5. & 89, 37. 38. Dan.

ye dotrz

mendn ^

2,44. Luc. 1, 33

(2) indoles. verbi divimi

n diide

zeternum manfuri: nequeenim Verbum Dei

or W

minatn t

ita intercidere poteft, ut nusquam in mun-

rtibus, *

d vero ?

do exfiftat ac doceatur, nulli fint, in qui-

yer nexe*

bus efficaciam exferat, Efa. 59,21. €.55,

i & Jir

I0.11. (3) vaticimium de bona figete cum

ETA

zixami usque ad me[[em fuccrefcente; vi cu-

iif

jus zizania bonam frugem nunquam fuffo-

;, drifi

care poterunt Matth. 13; 29. 3o- (4) idem

wqpe, U

Jhoratrd

fqondet promiffo ipfi ecclefi»e diferte data,

. ff

Matth. 16, 18. c. 28,20. Eph. 3, 21. Pfal,

ais

48 9. & 87; 2-

n

griri u

Confequenter ecclefia munquam eo usque op-

Apt QP'

primi, multo minus exftirpari poterit, ut nulli

icuturo "

plane chriftiani, nulli vere credentes & fanéti,

eccleiiæ "

in mundo fuüperfint.

D per W"i;'

$ 590. Externus autem €7 continuus S PLEN-/j) erugp,

| qei

APOC, hi

boR GLORIOsUS promiffus nonefl, mec poteft

j

Gg a

habzra

479

($ 599.591)

AXIX. de Efcle ia

Jaberi pro verg ectlefie nota, -an.mvis. enim

p

«cle

in Scriptura fint eximise promiífiones de

Ín

ecclefiae /plendore , amplificatione ,' defenfione ,

ultione ab hoflibur fammenda , Efa.c€.2, €.4,.

,

€. I1, €.49» €, 545 C. 60 (&7 alibi quoque):

Doatof

tamen etiàtn TRISTIA multa przdicta

gunj; ]

funt ($ 578); ip(aque defenfio & vindi&ia

244j

de hófibus, iufultus hoftiles, & afflittio-

Q

nes ab ecclefia tolerandas fupponit; Efa.

ais curf

fuline ]

Q Bec :

49, X4- C. 54, II. Matth 16, igg.*quc.* 2;

p dl

9. IO.

Deo tamen pröviderlte triftiora fuübinde miti-

$u-

gantur nova luce effülgente, «& reftituto flore

$5

Ípirituali Mich, 7, 8.9; ut eodem ordine quo ca-

put ecclefize Chriftus in gloriam ingreffus eft Luc.

non q

24,26. t1Pet. i, 11. etiam ecclefia ad metam ipfi

fity,

preftitutam perducatm: "

Rom. $, 17. 29. Apoc,

7: 13- 1—4'

eccleli

eccl/yz'b

$ 591. Hinc intelligitur, quam multa

Qu

qnilitàns ,

fie

& magna comprehendat ecdeüælfiri mili-

tantem. ac triumphantem diftin&tio. - EccrE-

Ym

SIA MILITANS eft z?grcfrzih?p Dei. per fidem

) f

in Chriflum cultorum nmlqz;zmdo,! [pe&ata. prout

"

corpu [

ej in hat vifa degenti cum variis malis luGan-

Qtis

cunqa

Pretter affli&tiones externas potiora mala funt

Vr

a) errores veritati falvificee infefti; 4) viria &

n

Ícandala; ) prseter aperra mundi flagitia, mul-

to magis illa zz fpeciem bomefliora: pietatis fimu-

ille ]

latio; fapientia faifa; fimulacra virtutum ; aftutia

impietati velum obtendens ; 2 Tim. 3, 1——5. 1 'l'im.

C]gfa

6.20, 21. Iuter hac mala unicuique rmilitandum ,

t

prfma

|

XXIX. de Fetlefia

(5 501.592)

471

visenin

rito pro fe ipfo ut animam férvet; tum pro bono

Dmues (

ecclefie publico, prout ferþüngulo;'um Vokcatiio.

iejeïzja;ze,

TaRivMPHANS ecclefia eft enultituda. £0« frituttis

TA

rum, quifladio ipfs preflituto bene decurfo ad phanss —

gu)

beatorum jädes iranslati plena libertate ab ommni

vedia

malo . fruumtur . 2 Tim. 45 7.?8. 18. Ebr. t5,

vindida

22.23. Apoc.7, 9—17.C. 14 1—5.

afdi-

a) Colligitur triumphans ecclefia toto hujus ceo-

it; D

nis curfü durante Gal. 4, 26 : £) finito ; menife-

flabitur Rom. 8, 21. 22. "Tit. 2, 13. Apoc.21, 9-27-

A

c) Hac meta, ad quam omnes tendamus, pro-

pofita eft, quia ibi vincentibus premium erit. hil.

ïxäïï mid'l

, 14—21. Apoc. 2 & 3. c2p. 21, 7-

to 1

$ 592. Huic do&rinz de .eþfclefia . qüæ "Antithefis.

o UO Ü

: eft Li.

non aliunde, quam e Scriptura reBe. di-

otam p

fcitur, adverfantur: (x) Hobbefana afferta,

1 APOC»

ecclefiam «uwm politia. «mam enmdemque. elle ;

" mllfü

cum confzBariis inde du&tis, quibus eccle-

fi:e . inane tantum momen relinquitur. (2)

5 i]] .Rf-

Nor1io eerirfim. d^jpuqoc, qua wmriudo fub

Fecut

uno capite vifibili : ad-inflar regni 'W.mämïi du

. j

corpus conflituens éffe dicitur; indeque (2

"T u

quisquis capiti vifibili;adhoret, qualem-

;f /Wï;l/l'

cunque vitam agat; J//délis a:Pgehäääüä,

sl f

iil

nemo qui ei non adhigeret, pro ecclefi eem-

: vittà

bro habendus exifimatur; (4)-magnus

jl

j,

ille paralogifmu:, principii loco fumetis ec-

qis J

1 affln'

clefíiam invifibilens ingens abfurdum efïfä, egque

1

pofito, quicquid in Scriptura de ecclefia

j

1

.Gg 3

etiam

"

472

($ 592)

XXIX. de Ecclzfa

IX

etiam invifibili five interna & univerfali

dicitur, de vifibili & particulari ecclefia

DE

capiti vifibili adhorente, explicans: irre-

W

fragabilem au&oritatem, & omnino infallibi-

litatem ecclefi'e attribuens, eamque ad e-

$:

elefiam repræühïativam, przecipue in Coneilüs,

STICU

adítrictam, in ultima fidei analy(i ipfi Ca-

Tui,

piti vindicans; in quo varize ambiguitates

firmm

confluunt.

;

(5) Denique & illa fententia,

t D

quz promi(lionem indefeGbilitatis , invifibili.

puoren

ecclefie datam, de perpetua vifibilitate, &

f

Jplendore illuftri usque ad confummationem

Pt

feculi duraturo, intelligere jubet.

itegr

Jle,

Socinizans docendi forma iu alia Otinis abit:

205j

a) inquifitione , queit vera ecclefia , cui fine falutis

Quibps

periculo affociari poffimus, & u2 illa fit, uequidens

Ter eon

opuseffes £) puram verbi przedicationem & facra-

totum

mentorum adminiftrationem eífe mworas falecer;

benefic

c) fufficere. eorüum - Chrifti dogmatum, de quibus

Ff y

intev omnes chrifLianos confenfio t profelffionem, cum

AU

externa mandatorum Oobedientia; . d) quemvis,

qui Scripturam generatim pro regula fidei agnofcir,

]

& nomen Chrifli profitetur, in finum Eccleliz re-

cipi pofie.

füici

Ex adverfo Donarifinus ac Separatifmus ecclefiam,

|

phui,

qu:x hypocritas & impios admixtos habet, nofé

veram, immo NULLAM efíle, contendit.

Quod -

Urt u

Patre

28

2, 2

m

LOCUS

XXX. de Miniflerio ecclefaflito ($ 593.594)

473

LOCUS XXX

iverfl

| etcf

DE MINISTERIO ECCLESIASTICO,;

: J

ET DE POTESTATE AC DISCIPLINA

t

ECCLESIASTICA.

0 if

[

Je d-

$ 5903. MixisTERIUM

ECCLESIA- Alimiflerii

Conti

srIcuM eflt offcium: publicum divinitus infü- gcclg/ia/ütï

tf

fufum, ut doBirina verbi divini, adminiftratione definitio ;

ipuitus

Jacramentorum, applicatione legis €?' evangelii ,

mitenil

cura boni ordimis, toti cmtui concredito ad fin-

if

.ju

gulorum membrorum falutem promovendam in-

ferviat.

stionet

Priraria loca five fedes hujus Loc? funt, tum

integree pafforaler Pauli ad Timorbeum ac. Titum epi-

jffole , tum claffica diCta Matth. 9, 36. 37. 38- A€t.,

20,28—31. Eph. 4. 1rx—16. 1Pet.5,1—4, ex

ia d

ine fs

quibus patet, przedicatione verbi co//igi ecclefiam

: pj

per eam etiam confervari; penuriam idoneorum do-

T

&torum , magnam calamitatem, copiam, magnum

beneficium eife. Add. Pfalm. 74, 9. 2 Paral. 24, 2.

j falllfflr'

Efa. 30, 18—21. c. 62,06. 7. Matth. 9, 37. 38- Eph.

i u

4411 coll. v. 8

onett, CS'

manii

4

" üg""f""'

$ z04- INsriTUTIO minifterii ecclefia- in/fitutio

clelit *

ftici fa&ta eft A& 1Pso DEo.

1 Cor. i, 21 divina;

placuit Deo gper PR &coNIUM verbi fui,

aeclelib

gpet, M

quod mundo ftultitia eft, ad /alutem perdu-

cere credeníes.

Speciatim refertur ad Deum

Pitrem 2 Cot. , 18. 19.205. Filism Matth.

28;19. Eph. 4, 115 Spiritum fan&fum A&t. 13,

2.3. 4. Cap. 20, 28. Miniftri verbi appel.

lantur DE1 economi, CHRISTI /ervi 1 Cor.

Gg 4

: 4,—10

o

Á

474

(f .594.595) XXX. de Mz'ni/ïerio etclefiaffica

XX

L

j

)

94

4»1. Gal.1, 1o. 2 Tim. 2,24. c. 3;17 Dzz

[

?

homines.

1 MUA

Praecipua dicta agunt quidem 4e afpoffolir ,

qfuo-

Tus ví

rum omnino fineularis ifox5 fuit cum: extra

ordi-

nariis charifmatibus conjunéta; fed non ideo ni-

[rtuend.

hil in illis dictis a4 ordimarior

verbi minifiror yetti-

Tondam;

net: nam 4) ecclefia non tantum apoftolorum

etate colligi debuit per verbi przconium; fed

tonfiti

j

er idem praeconium alii quoque fideles ad geyov

Ij

OC dwxoví/us aptari debent; & quidem eum in fi-

nem, « corpus Chriflé coutinue edificetur, poNEC

Yotit j

OMNES ad eandem fidem €» coanitionem Filüi

Dei per-

m

yeniamus Eh. , II.

$) idem ex eo etiam patet,

11; af

quod Apoftoli ipfi queoad pocewpi muuus in ean-

Itl

dem claífem fefe ponunt cum aliis miniftris r Cor.

r 1Ng.

4, .

22. cap. 16, 10. 2 T'im.2

joh.

21, 16 oocuouve..

»2. L Det. 5, 1.2 coll..y

M x

eollatio per

$ 5o5. Ad rite obeundum hoc munus

19 ek

enm 1

Focatio- N ocaTIO. neceffaria eft; quoe eft a&fio cer-

q013.

Vitr f

tam quandam gerfonam defignans ,. eique o&. L1-

titj d

GATIONEM ?mponenr, €7 fimul jus ac

1523,

POTEST ATEM conferens, fun&hones fuus

Titoti

Jacri muneris PUBLICE peragendi,

1

m ITH]

NrackssrrAS vocarionir intelligitur e diCtis lu-

qi as

eulentis: Joh.3, 27 mibil quidquam bomo [umere

42 Ti

porefl , mife fie ei de celo datum; Vbr. 5, 4 neio. febi

bonorem. arvogat , nifi qui vocatur a Deo:

"cur daron ;.

XOm.. LO, I5 porerunrue predicare ,.

[7//

"

Hmirianrur s

EO

Jer: 25

; 2T reprehenduntur proplere currenzes , cums

-

W alte

zamen mij[i nou fuerint..

À. vocatione divina. pendet rzusm anüorirar, ad

ln udg

munus cüm fructu obeundur neceffaria g zum fidu-

nmporu

cia auxilii divini, fine quo- nihil agimus ; zum ex-

€iza:ío. continua ad diligentiam,

dem, conftan-

apofty

tiamr, ne animus inter vot obíft

acula im ftudio

Tünt

Deo. fe probandi remittat; x Cor.

4» 1 —4.- 2 Cor.

3» 4- 5.. Ó,

Quedo

x—-I.S;"'

X lum. F. 1,2. 2 Tim. 1, 6. 7. 8. cap-2,

Wïlibet

$ 596.

z

tf

XXX. de.Mmyim'o ecclofiaflico ($ 596—597)

475

1] le

$ 596. Vocatio ad munus vel immediata ;,,ogin .

vei mediaía eft. IwMwEDIATA Vocatione tqm

vfilt, qu-

Deus ufus eft ad ecclefiam primitus con-

m enod«

1On lat

ftituendam, aut ubi collapfa erat inftau-

if

randam: Vocatio wEDIATA elt, quz in

apoftm

coniun; 3

con[Aituta ecclefia per. ecclefie ele&lionem fit.

iles 1 ip

p em u*

Immediare Prophetas, Apoftolos, aliosque, Deus

At DOX

vocavit Ipfe per fe, Exod. 3, 10—18. Ea. 6, 8. 9.

Jer. z, 4—8. Matth. 4, 19. A. 26, 15—-18. Gal.

altt De p

1,1; aut fiquando hominutn opera intervenit, per

parm patel,

revelaiionem , qua vocandi nominatim defignaban-

ii i eatt-

ais Con.

tur 1 Reg. 16, t9. A. 1, 24, 25. €. 13,2.

31005

Ad legitimam vocationem neceífarium ve/ mediae

non eft, ut immediate a Deo fit: ab ipfa ;

joc u5

enim apo/lolica ecclefía, quve voluntatis di-

[ affa

vinz fatis gnara per apoftolos erat, Dia-

]u 081^

coni €? Presbyteri conftituti funt A&. 6, 5. C

j u 5

Bhpu &f

Timotheus ac Titus mediate vocati, 9'Tim.

[

1,6. 1 Tim. 4,14. 2 Cor. 8, 16-19; etiamlipfi alios,

qui bene przeparati effent, vocare debuerunt 2 Tim.

t6 ii

2,;2:

it, X, 5.

T

1 J

$ 597. JUS VOCANDI ron penes unatm grz per

Y

i M

r Wlmm !

vel alteram ecclefize partem, íed penes to- ecclefiam

g

r

L

tam ecclefiam efl. — «) Hoc patet ex ipforum"»

,m?ï'lï

i 1

temporum apoflolicorum ufü: etenim ne quidem

1flly

nt

p

apoftolifine populi fuffragio miniftros voca-

runt A&.6,2—6. . P) ecclefia eft confociata

off, u

TEU

-b

quadam mnuítifudo; ipfo autem jure maturg

cuilibet focietati facultas coipetit eos eli-

r 708" ,

Gg 5

gen-

j

476

(5 597) XXX. de Miniflerio eccläjz?zjiico

XXX- 4

folemi

gendi, qui neceffitatibus ipfius præfutufi

um col

fint.

CL Q

Speciatim quod ad docendi münus attinet, zo-

linn u

zius cetus inzereft , üt certus fit, fe idoneum & veerum

eratgeli

- doclorem nancifci: nam omnes 1 Joh. 4, r jubentur

Tion mut.

explorare [pirirus; Matth.7, 15 cavere falfos praphe-

À. endg

züs joh. 1o, 5 fugere peregriuam vocem, a voce

inter jrec

Chrifti, unici Paftoris, diffentientem; Gal. 8

i Atf

aures tie quidem Ípecioli(fimo preconio alius evangelii

przebere.

W

[

Diftinguendum ab ipfo jure eft exercitmum juris ,

j

'

L.J

quod certis

erfonis demandati, & warie modif-

:

)

bn

E

a.

]vo xzeso jugnE Drviwo.

cari poteft,

Sic us

lit(1) e

ehgendi, toti ecclefize competens, mature ab ec-

clefiis. won abdicatum quidem fed tamen fponte in

?

Drefcrih

unum zranslatum eft, qui Parrouus ecclelize dice-

Átotum

batur: unde Jus Parronazus progreffuü temporis

ortum duxit.

Sï 22! ']

Hoprx in noftris ecclefiis 7s vocandlz' penes Sume-

'meit [

sium Magiflratum efl, in quem juffis de caufis, pex

Pacificationes veligiofas confirmatis, srauslarum fuit:

ïdiviuim.«

& ER CowsISTORIA exercetur: cum con[enfu ta«

UM [7,06

cito (non ficto) omnium ecclefiz;e membrorum:

falve manente ipfis coetibus vozo "egarivo, fi ju-

A&' 203

ftas habent cauías in vita & do€trina vocati ali-

!f f j

quid defiderandi,

Aus d* virus, quos Vocatio mediata nunc in

Mif d

noftra ecclefia comprehendit, funt: 1) E/rdio,

U g

2) No-

qua una perfona ad munus defignatur ;

t ipo p

sninatio, eleCtionem factam promulgans; 3) Pre-

M ad of

Jenratio , ele&um & notminatum Senatui Ecclefia-

bt

ftico ad examinatiorniem & confirmationem fiftens;

0'331

4) Coufirmatio, qua Confifforium ele&o, qui in ex-

!

ij XU]

amine reCte ftetit, poft fidem fubfcriptione fin-

memm

cera libris fymbolicis;datam , munus ipfum &

UT

poreflazem ilius funétiones publice obeundi, invo-

WW

cato Nomine Dei, auctoritate publica confert;

In.

5) Ordinario, confirmatum , impolitione manuut,

luntay.

&

junCtis ardentiffimis precibus, ad facrum munus

L/ /äm 1

fufcipiendum publice confecrans; 6) luveffirura ,

1tor, ,

minifrum coetui fuo publice commendans, cum

&C ht

o:en-

jf

XXX. de Miniflerio ecclefaflito ($ 597.598)

477

fütur

folenni declaratione, legitime roatum effe, &

cum cohortatione, quz & miniftrum & totum

coetum officiorum reciprocorum admonet. Actus

ief, tf«

hi non ubivis eodem modo & ordine in ecclefiis

Dncm

evangelieis peraguntur: quod tamen rem ipfam

, La

non mutat. Apud nos Ordinatio d* luveffitura fi-

?zlfa) p

?uul eodem ecu fiunt.

Ritus impofüionis manuum

m, 30

inter preces, in eccleíia apoftolica jam ufurpatus

- Gal il

fuit ACt.6,6. c. bj 1 Tim. 4, 14-

i euongoi

$.598. Vocatio MEDIATA, legitime atque etiam

itum J

facta, etiam prviNA EsT. |Hoc probae divinaef/ ;

gari n*

Iur (x) ex eo, quod ecclefiis in verbo Dei

atue d

proefcribuntur regu/z, in vocatione mini-

n fporie ?

C]e!jæ dice'

Íirorum obíervandv 1 Tim.3; 1—10. cap.

; temoris

5; 22. Tit. 1, 5—9; in quibus ipfis tacita

TA

ineft promifío, vocationem, in qua ordo

l u Y

divinitus conftitutus obfervetur, ab ipfo

a 1

1 MW d

JDeo probatum iri; porro (2) ex eo, quod

membrorpgïï

A&. 20, 28 presbyteros mediate vocatos,

ganao, l

"

Apfe Spirifus fantfus im ecclefia. Dei epiftopos po-

Jiiffe dicitur.

fs n li

Ut recte fe habeat, etiam 1NTERNA VvOCATIO

j Ed

in ipfo Pecando requiritur. Ea confiftit a) in do-

!

"

nis ad officium neceffariis; nam certus e/le debet

$

,;) ht

1 ECCï

p

in conícientia fua, fe mon effe imeptum 2 'Tim.2,2.

fil

en! ,

€.3, 17. Propior internze vocationis character eft

ial

&) enixus Chrifüi amor joh, 2t, 15. 16. 17.

c)

y t

fincerum Deum glorifícaudi & alios falvandi ftudium

L 1ptl

hs !

xPet.4, 1. 1 Cor. g, 19. ACt. 17, 16.. 2) proclivi-

s

J

za5 ; lubentem fe ecclefize impendendi 1 Cor. 16, r5.

odl

X lim.3, t dgiyezes. — e) obfequium polt agnitam vo-

luntatem Dei, quo mon recufazur vocario necopinanti

ynt g

f

oblara ab iis, qui vocandi jus habent 1Pet. 5, 2.

1 Cor. 9, 16. 17. Jer. r, 7.

Quo PURIOR manet

Int

"i^

hzc interna vocatio ab oóliquizaze temporalia com-

xndan'!

moda

X

($ 598.599) XXX. de Mn'yferio etclejz'djiic;)

478

r D

moda aucupante, eo

CERTIOR erit Vocarionis Deo

Tüm 307

grare fiducia,

1910

SoLA tamen znterüa voeatio non eff. ufficiens: fed

nn ,f :

exfpeCtari, wiraro amóitu facrilego , debet vocatio

peán, f

externa illorum;, penes quos jus vocandi eft Jac.

um vite

3,1. Ubiinterna & externa Vocatio concurtunt,

Conftmn

cc approbatione divina certis nobis effelicet. Sic

1Tin.f,/

]

Col. 4,17 Arch

Ippus duovía; xN DOMINO accepram

M n

ÍpeCtare & alacriter implere potuit.' :

UAU

inonetgn

1Tinfa,

adminiffea- . 599.; FuNCTIONES mi'nïft&riï facri

Ó

1io $:

t AC, n

primarie funt; (1) pusblira verbi do&rina;

LUE )

de hac ipfum nomen 2idaoxd^ov admonet

1Tin d $

lo al

Eph. 4, 11. 2 Cor. 12, 28.. Add. aTim.is,-,i

Atültior

gradica fermonem .. .. . in ommi longanimitate

55 Ti

Üfeulsat

€7 doffrina, (2) publica adminiffratio facra-

feü & in«

2Un. ;

mentorumi 3 Cor. 4, 1. reputet mos homo quivis

Tiote f J

ut minifiror. Chrifá, & myfferiorum D di-

Ayitirj n

Jpenfatores, — "Matth. 28, r9 "baptimafe — eos.

Efpponendi

MT

x Cor. 11,23 4 Domino accepn ,. quod -vo'Zz'z':- Íra-

2-34

didi rel.

(3) lepitimus C/aviw» nfur, hoc

Q)h

W g

eft, remiílionis peccatorum, poenitentibus

NI 2j

n

Ileng

applicandv, dextra admini(iratio Joh. 20,

l 4 t

215 ficut mifit me Pater, €7 ego mitto vot,. ..

Vépoffer

il

accipite. Spiritum jimäïumf, f quorundam;fämii-

95

Jeritis: peccata , . remittumtur eit ,. f guomndam

retimueritis , vefenta funt,

ABettr

&t gl

d) do&iri-

(1) Qvxp do&rina publica comple&i

fantum

"a,

füincte 2 Tim. 3, 16.17 coll. Rom. 15; 4 indicatur.

iomprehendit a) didafcaliaem (credendorum, qua

OCGndl

tüm catechumeni & rudiores reCta cogmiriore reli-

Tenta Í

gionis imbui debent, tum provectiores ad o£/eguium

"W o

veritati cognitzé praeftandum excitari ; 1 Cor.

"t Qj

31

Mdbf

XXX. de JHinjerio eeslfifio $ $99)

479

3; T. Ebgg-*-g, iz;;i'ljg.v'iq. c.6, 15 £) eleuchum erro-

tethntit D

rum ac .præfju..dicioruxg , line tamen acerbitate Tit.

1, 9. 10. 2 Tim. 2, 24.25 ;

c) epanortboft vitio-

if &

rum,fed fine dóminaudi libidine r Pet. 5, 35 — 4)

b vontfo

padiam ,. íive eruditioném in juftitia, tum fidei,

andid o

tum. vitz. r'Ffim. x, 3. 5. e) paraciefin, ad fideles

i

) COTICURUX

confirmandos in abnegatione,. fpe, patientia,

?

Jfe f Y

1 Tim. 6,

AU. 1423«

.'.17'."8". 17 2 *1

2j .117.12- 13 coll. 14.

TyO Atj

Quaris e

ffe pubhca d-(,)fäï;rixia debeat, paffim

monetur: a) ut fit pura, Tit. t, 9. 2 T'im. r, t3.

1 Tim. 6,2.3

b) ut de confilio Dei gibil: fubdu-

terii ht

cat/ ACt. 00,.27. E/fa. 3, 12 erig,

c) ut quod- cuique

bi du

opus eff publice &

X

privatim inculþelt , A&. 29,'3;.

2'Tim. 4, 6.

y al

ldeo .a cgHAnRI

SwA. docetdi. o;;ubs e&«a') notiria

exquifitior verbi'divini,in-ipfo: doCtore 1 Tim.

» 9- 2 Titn. 1,13. €/ 3,,14—17. /ACU 18524.25. 26.

Dd

&) facultate tali, qua minifter.docere non modo poffz,.

h

fed. &. indéfello- ftudio | veliz 1 Tim^3, 2- C. 4, 6.

frain jv

2 Tim. 2, 2; Tit.1,9. AC 11, 23—26. c) difzre-

Áom t

sione fapiente proponendorum 1 Cor. 2, 2. C. 3, 10. 115

Auditora X Cor. 3, 1. 2. Ebr. 5, 11—145. & odi

n Di*

proponendi rCor. r, I7. €. 2, 1

d) abuegatione

upt.iwfg : "

ia&gwwueeamlm Ga.

»

1..- I IO. fITheff. 2, 4. 2 Tim. 4,

i

b

253« 4

"

Yal

(2) In. Sacramentorum . dïfpenfätiohxe requititur, 5) ]ä:ra.

J W J hOC

ut fit 4) legirma, fervans inftitutionem : 1 Cor. menta ,

11,23; ) prudeus, tempeftiva, rationem habens

"

i

indigentize ac ftatus animorum Matth.:7, 6.- 2 Cor.

itio

SOhl 20!

1, 245 c) devora, ne quid temere, negligehter,

prepoftere fiat 1 Cor. 11, 20. 275 : quze; fpecialius

g

explicantur'in Zeologia pafforali (S .32, 9. .

gt "

(3) De clavibus regti celorum clafücus fed con-

C) claves,

troverfus locus eft Matth, 16, 19, de quo infra

6 g;/p,'///ifW

agetur $ 6os. "Phefis hac de-te plene enuntiata

hzc eft: JMiniflerio esclefiafhico. demandara. eff non

tantum poteftas publice in ecclefia verbum Dei

j d

docendi, non tantum poteftas difpenfandi facra-

)

r, 4 indïü'ï'

doron *

menta, fed etiam porzeffas , promifJiones dv* commina-

j

J

zioues verbi ad ipía cetus inembra applicandi, pro fiugu-

UL

Jerum. auitue. flaiu; 2d peuirenier nempe , REMIT-

$ u

d

TEN-

qi; !

i

Y

480

F 599)- : XXX. de ](I/Iz'nijïem:oecclg/ïq/lito

TENDIS, adíimpenitentes, RETIN'ENDIXSK PECCATIS,

pir, n

-

m df

Jam hoc fine ambagibus probari poteft a) ex di-

:

d M

€o íuperius allegato Joh.90,21; mam ab .eo

u

od apoftolis dictum fuit, ad ordinarios mini-

tunifr f

:

77

ros legitima confequentia eft $ 594 fcbol, & non

Ártio cull

folis apoftolis hoc dictum fuifle ex 2 Cor. 2, 1o

patet.

4) ex geuerali indole pradicarionis evangelii,

100 Qpis

quze applicationem individualem involvit, & qui-

Quta, ef

dem etiam ad impcenitentes faciendam , Marc. 16,

donata ef

I15. 16 predicate evangelium , .. credeus falvabitur . ..

i, d

WNON CREDENS condemnabitur.

ACt. 2, 40 Petrus

etim efef

cohortabatur, falvamini (2mpleCtimini falutem,

itefe, ]

eoque fejungite vos) a gemeratione bac prava.

Sic

L ua

Paulus Act. 13, 39. 40. 41. c. 28, 23 coll. 24—28.

beant,r W:

Ebr. 10, 19—25 coll. 26—41.

c) hoc idem pro-

batur ex eura animarum, ecclefi miniítris injun-

€ta, Ébr. 12, 7 wigilant pro animabus veflris u ratio«

S t

Dioiftri

suem veddituri; hac animarum cura defungi non

poffunt, nifi cognito illarum ftatu fpirituali, &

datis de periculo impoenitentiee monitis: ob ar-

I

m!efzz [i

&um enim nexum remiffionis peccatorum cum

w

fide & poenitentia (Luc. 24, 47. ACt, 5, 31), im-

peenitentibus diffimulari non poteft, illud b.nefi-

T,.

cium ipfis, quamdiu non refipifcunt, obt ngere

modo, 0i

non poffe: id quod a primis evangelii przconi-

Bu (

bus diligenter & ferio faCtum legimus 1 Cor.6,

. IG. Gal. 5, 19. 20. 21. Éph. 5, 5 6. Col. 3, 5. 6.

d.

A€t. 8, 21. 22. 23.

33' 40-

Hzc liquida & certa funt, fi vel maxime per

claves regti celorum quidvis aliud, quam ea pote-

[agins

ftas, de qua hic quzfítio eft, intelligitur; Rxs

16, I. G;

ipía ergo falva eft. .Ob continuatum ufum ron-

L

MULAE , claves vegni colorum, longo ufu receptz,

t

nemo, qui non Aoyow

1

amat, litem moverit.

«xsiv, Íed Pacem ecclefize

.þæ [7^

£onfe[fio

Ufus clavium fpeciali quadam ratione obtinet in

Offlc'm]

gfegäm 1

rivata ,

Coufeff/oue , Beicbre, & conjunCta ei a£folurione pri-

EE

ab/oíutio ;

vata ante facrae Coenze ufum.

Hanc noftra eccie-

fia, ob infignem quam habere poteft, // recle per-

ell N

egarur , utilitatem, deliberate ex antiquiore ec-

clefia retinuit. V. AvcusTANA CoxrzssrO artic.

&füm a

d

Y

1 & 12.

Si circumflantie externze fpetten-

Y

LT

LE

fit

XXKX,. de anerio ettlefiaflico (S $99. 600)

481

PECCATIS

tür, inftitutum hoc tantum quidem juris hu-

4) ex d-

mani eft; fed Confeffo ipfa in fe fpeCtata eft juris

m 2500

divini Matth. 3,6. jac.5, 16; ficut etiam Abfolutio

rios mini-

miniftri nihil aliud eft, quam precomium evangelü

i, & o

buic individuo bic & uuuc applicatum.

Utrum abfo-

lutio col/lariva, an tantut declarativa dicenda fit,

PU

ár u

non opus eft difceptari: in formali fua. indole fpe-

yit, &

€tata, eft Jeclara:io, huic pcenitenti peccata con-

donata effe a Deo; fi autem cum effe&tu fao fpe-

y, li

alb

Gtetur, eít co/lasio remitlionis peccatorum, habet

,4o Pt

enim effectum divinsa confolationis, in vere pce-

nitente. Denique ut re&e peragatur , femper opus

li Mutem.,

l

eft admoneri confitentes , quomodo comparari effe de-

PN [/ A

l. 73

beant,y ut abfolutio ipfis vere prodefle poffit.

Mem p

yirs ing

S 60oo. Przeter has functiones primarias q) boni or-

ii n

Miniftris ecclefiz incumbit, bgmi ordimis in dinis cura ;

deling t

j irim'ää«,

ecclefía cura (1) circa conventus religiofos

jtis: t*

ad verbum Dei tractandum & preces com-

torum &i

5,31); l

munes, ut facra hsec debito tempore,

llnd D.n6*

modo, ordine fiant, Pomi rifus re&e intelfi-

, Og

jj a*

gantur , decore obferventur , fuperftitio omnis

mls I Á

abfit. A&. 2,46.47. €. 13 2. 1 Cor. 14,

: Col-ïlj'ä'

33 40

(2) quoad curam e/eemofynarum ,

pBï

malee

a

gauperum , -& perfonarum miferabilium. X Cor.

pnap

J

glwf j

RnES

16, I. Gal- 2, IO,

K3) quoad chriftianam

qfom fOR

juventutis educationem & fiholar, quae eccle-

l ece p

g ece

fie jkminizrium funt.

Officium, preces communes tum coetui cone

u

gregato publice, tum fingulis privatim qui opus

" obtlfle

]u

habent praeundi, infignis minifterii facti portio

lj

f

eit.

Nihil eft, quod magis exftimulare queat

ol

Miniftrum ad ftudium bonze conícientizte, & li-

Jc / f(al

berum ad Deum acceffum fervandum. Joh, 9, AL

$22

j

rmæïf

0i

| $ 6or.

X

482

($ 601)

XXX. de Miniflerio ecclefiaflico

()!

Requifita :

$ 6or. Ad hzc recte curanda in mini-

Qs Id

a)habili. ftrojrequiritur , tum "Ixavoruc, tum Fidelitas,

p

fa;,

d) HaBiriTAS omnis a Deo eft 2Tim.

Vor4,

il em

2,2coll.7; & comple&ctitur nowA ad hoc

Corits,

munus neceffaria, qux in adminif/rantia &

Chrift |

ToEl0 Te]

b) fidelitas; fanthficantia. diftingul folent: 5) FipErr

Impu n

TAS vero in re&o €7 ficero usu donorum

0 fe08.

Miti s

; confiftit.

hilln; Ti

() DoNA ADMINISTRANTIA fünt: a) marura-

7 dmgu

les onimi & corporis dores; ) fufficiens erudirio,

tlii jradie

inprimis theologica, eaque orthodoxa, hoc eft

Muren li

Scripture reCte ipntelleCtz;) & per confequens

Verbys

etiam libris noftris fymbolicis e Scriptura quippe

e'dias

eduCtis) confehtiens; c) facultas Scripturam dex-

enjm effi

tve explicanidi & applicandi; 4)eleguenie nativae &

fed impje

perfpicustacis in docendo donum; e) virzuter boni-

fandalpm

lesice, five prudens in converfando cum quibus-

Yna j

.vis dexteritas 2 Tim. 3, 17 coll, 15. cap. 2, 24-

quy fmuda

X Tim. 4, 6.12. cap. 3, 2. 3. 4. Tit. 3, 2. 3. 4.

1t.

Dulye

1, 7. 8. 9. Col. 4, 5. 6.

Cit; [

(2) SANCTIFICANTIA DONA Ífunt: a) genera-

M epis '

tim /lasur gratie: fider nempe cum fructibus fuis,

abuegarione , carirazz (etiam erga inimicos, qua&

T qq

it f fi

regeniti fignum a Chrifto dicitur Matth. 5, 45),

X?Eï. T

man[uesudine , bumilisate , pacis fludio, 1 'l'im. I, x9.

prulij;,

càp. 3, 9. cap. 6, 11. I2. 2 Tim. 1, 6. 7. 8. cap.2,

1—5- 22. Cap- 3, 10—17-

&) Ípeciatim experienria

j do;

fpiritualis; 1 11m. 3, 6 15 veigvroy, V, 15 Ut fcias,

quomodo in domo Dei ver(ari oporteat ; ,c. 4, 6 iunu-

Atj t

zritus fermonibus fidei; v. 7 te ipfum ad pietarem ex-

tUtjone (

ercero, c) familiaritas cum Deo 2 Tim. r, 14 ferva

depofrum boc per. Spiritum. fauclum XN NOBIS HABI-

f i

TANTEMS; I

im. 5, 21. & 6, 13 obtefior te YN CON-

sPEcTU Dxx é Domini noflri Jefu Chrifli. Conf.

QD

]9.3. .

S praced. fcbol, d) viza inculpata , a mundi vanitate

Iotte,

intaminatam fe cuftodiens, bono exemp!o prze-

lucens 1 Tim. 4, 12 - 16. cap. 6, 11. 12. 2 Tim.2,

Ocere, f

20- 210 22- ']:it. I, 7. 80 I Petl 5, 3-

52 prej,

Wnpg, (

(3) Ex-

fitn

XXX. de Minifferio ecclefiaflito . ($ 601.602)

453

DN

(3) FxpzirrATEM .diferte Chriftus in fervis

fuis requirit Luc. 12, 42 quis eff. fidelir ceconomts do*

Fudeth,

prudens?: & Paulus eam. precipuum requifizum.facit

fcim,

1Cor.4,2. Quemvis qui non plane vecors eft,

ad eam continue exciabus Dei vocantis au-

j n

€toritas, Col. 4, 175 pretium animarum, quz

i/,':franä'.a&

Chrifi peculium funt ÁCt.20,28. rPet. 5, 25 &

ratio reddenda Ebr. 3, 17. Ezech. 5, 17.

Frng

Impii ecclefixz: miniftri multiplicis culpze coram

u

Deo reos fe faciunt Pfal. 50, 16-22. In Scriptura

Matth. 5,13 & Marc. 9, 5o sudiunt fa] faruum , in-

fulfum; 'Tit.x,16 eogmitionem Dei ore profitentes,

j tutun

vira alueganres , abominabiles dicuntur ; 1 Cor. 9,97

T 777

aliis predicauzes , ipfi veprobi; 2 Pet.o, I9 alüis liber-

zarem polliceutes , ipft fervi interitus.

,hee

Verbum Dei ab impio pradicatum femper quidem verum.

oniets

n qu*

d efficax eff Matth. 23,2.3. Phil. r, 15- 19; . illius

enim efficacia eft a Deo Rom. r, 16. cap. 3, 2.3. 4:

jorum d

fed impietas, imperitia, applicatio perverfa, vita

v

i

fcandalum dans, impedimeutum objicit apud audizores,

Rom.2,18-24. Hinc ve denunciatur Pomini, per

um g

quem fcandalum venit Matth. 18, 7.

C"p l )

M

Ex adverfo fidelitatem benignum manet judi-

cium ;. Luc. 12, 43 Zeazus eff. fervus ille; x 'Tim.4,6

bouus eris Jefu Cbrifli miniffers cap. 3, 14 benue mini-

)

m

Oa

jl

Jirautes acquirutiz. fibi gradum preclavum , d multam

in fide fiduciam ; 2'Tim. 2, 19 uoviz Dominus. fuos;

mit» J

X Pet. 5, 4 coronam

13h)' A

ii

porrabàris,

| glorie uuquam flaccefcentem re-

ITUH Il

^ mp'!

!l

5 602., Legifimü adminiftratio muneris au&loritas ;

u ()?fff' m

jl .(Elafu

facri conjuncta eft cum au&oritate, in infti-

$o

tutione & vocatione divina fundamentum

j

j n m

fuum habente.

h RA

(1) De auéoritate luculenta fuünt loca 1 Tim.

TE CoN

(o

3,3. Cap. 4, 11. Cap. 5, 7. cap.6,17, ubi Paulus

vnfh

Timotheum iterum iterumque jubet non tantum

à Wml

a

o p*

docere, fed & eapeyy£2 i , precipere. Add. 2 Tim.

efnp

4, 2 predica doctrinam ; opportune , imporiuue ; avgue,

. d

Ti».^

Id«

increpa , cobortare, — 'Tit. 2, 15 bac loguere, exbor.

*

"e,

ob

X

494

($ 602.603) XXX. de Mïni]?eria eccle]ïgy'lz'to

ye, aPgue , wera mOUs EniTQyTS , oräni cum hu&dïim-

il

ze; nefho te contemmat.

Quo

(it

(2) Auftoritas hzec wvera, mom imaginaria eft;

D

nititur enim vocatione divina.

a) Miniftri eccle-

fize, etiam mediate vocati, funt CHRISTI SERVT,

(lihdo

I Tim. 4,6 bec proponeus &onus eris gefu. Chrifli mi-

Dorun

niflers . b) quz agunt, agunt Der NowrNE; Joh.

diacon

offci

13,20 qui eum , quem ego mi[ero, accipit , tme acci-

pit; c) 2 Cor. 5, 20 pro Chriffo legatione fuuguniur.,

telte

lum

$ 603. Miniftri ecclefiz :mfer [ mquales

Tinf,

eequalitas ;

abos

funt jure divino: Nam 2) praconium vere

ziiaconijl

bi, & difpenfatio facramentorum, & re-

Yent.

a

jme

miffio peccatorum poenitentibus applican-

da , omnibus ex equo demandata eft ; . 5) Chri-

$

$TIC

ftus uti inter apoftolos ipfos nullam fupe-

ft t

rioritatem effe voluit Luc. 22, 25. 26. 27;

Jut,.

ita & inter paftores ac do&tores au/lum di-

gnitatis di/;rimen inftituiffe legitur,

[WI/

1

Sermo eft de miniftris ordizariis, Apoftoli, pro-

)b

phete, evangeliftz; , qui Eph. 4, 11 memorantur,

ütyr

erant exrraordiarii

miniftri ,

quorum munera

j n

non debebant effe perpetua, nam non tantum

lo j

apoftolorum , fed etiam prophetarum & evange-

Vilio (

liftarum charifmata defierunt.

Paftores autem ac

t q

doCtores fünt miniftri perpersi, quoniam fine his

&tlof

lQ

ecclefia fubfiftere non poteft; ^ Apoftoli paffim

Cnflih

ideo conftituerunt Presbyreros , qui coetibus docez-

lCllntu

do d» dirigendo preeeffent AG. 1

23. C. 15 2 4-

ï,ql

c.20,17. 1 Tim. 5, 17. Tit. 1, 5. t Pet. 5, 17. Jac.

)

e

uulla imter eos — [ubordinatio

coniti-

Q i

,. 14«

tuta fuiffe legitur: Nejquidem epifcopi a pres-

T

byteris diftinéti erant Att. 20, 17 coll. 28;. fed

I Lt

potius diferte "Tit. z, 5 & 7 presbyteri & epifcopi

hü] ta

inter fe permutantur: adeoque presbyterorum &*

B

epifcoporura equalitas juris divini eft.

LUR

Multiplicato ccetuum & presbyterorum nume-

C

Ccce-

QUi

TO, unus aliquis pluribus pres'byteris praefici

pió

tthfifin

XXX. de Miniflerio eccl:yz;zzjiico ($ 603.604)

49

h auarite

pit, & fj ecialiore fignificatu Epifcopus dictus eft :

quod inftitutum improbandum non eret, quam-

itari d

diu /uperemineursia non in domiuium hierarchicum

aflri ecde-

in ccetum ecclefiafticum. degeneravit. Seculo fe-

STI SRUT

cundo ad epifcoporum, presbyterorum & diaco-

| nfin-

norum ordinem accefferunt etiam Lefores, $ub-

r D

diaconi, Acolutbi , Exorcifle , Ofliarii; de quorum

, U

officiis varia fancita funt, pro libera ecclefize po-

fungim

teftate ac politia: fed omnia hsc jmris tautum

bumani eront, & mutari, corrigi, tolli pote-

l æqun

rant, prout ecclefiz; neceffitas, ufus item, aut

abufus per homines füperveniens, exigit.

Sic

iun V

diaconiffarum officium , quod ipfi apoftoli approba-

verant, Rom. 16, 1. 1 Tim.

, lt

5, 9. 10 Seculo IV,

jam exfpiravit.

at

5 604- Datur POTESTAS ECCLESIA' Pofeg/za.rg[-

lus r

STICA, qu3 eft jur ea curandi, qug ad eccle- flfiq/iim ;

jfim tonforvationem €7' bomum ordinem nece[faria

!5: 26":3

uultum v

fünt, cujur juris pars etiam cum ojïc?a pq/forali

conjunia eff.

h

4) Essx in ecclefia aliquam pore/fatem fequentia

o&koïï, ) r

comprobant: (1) tale jus cuilibet focietati ipío

nemoräü(üfr

jure nature. competit; adeoque ecclefizge denegari

d

non poteft.

(2) £oni ordiuis cuftodia & conler-

g tuxon

vatio ecclefie tanquam officium diferte injungi-

Trd

tur r Cor. 14, 40; adeoque Jure divimo pofitivo

g t

ecclefis competit.

(3) Deus in ecclefia talea

mqm hne 5

confüituit do&eres, qui iidem presbyteri, amtiflizes

olol

u

dicuntur, & £zuexoztiy attendere, .vigilare juben-

(eti

s d

tur; quze omnino poere/fazir nomina fünt.

; Cïj)i'

5) Poteftatem hanc non modo poffe confiftere

li

Í 5;I7

n

cum docendi officio, íed cum eo etiam debere effe

iil

! coti

conjunttam , luculenta Scripture dicta . docent.

pl & P

I 'lim. 3,2—5 ab epifcopo requiritur non modo

ol 3

l

facultas docendi (didawrixós) , fed & facultas curam

ll

o

gereudi ecclefie ad. inftar patrisfamilias domum fuam

;.þy;eroruü

bene vegentis,

Ebr. 13, 7 & 17 qui verbum Dei in

ccetu docent, iidem appellantur zy£gevor atimiflizes,

!

o

quibus oääjjeudg-n: d* c

oncedeudum lit. X Pet, 5, 1.2

; [/

J

Hh 23

pres-

püs

486

(5 604.605) XXX. de Mnijleriok!ecglg/z'*:yiico

presbyteri non modo pofcere greyem , fed etiam fi-

guii

mul ézexozes infpeílione defungi jubentur.

1100 ff

dicta de au&orirate S 602 allegata.

| Conf.

(

dittveri

dteccl

nom mun- . $ 605, Poteftas ec/:clefïaPcica, eft /piritua-

TURUM

ferunty

doena, /^d fiy notoflas, a poteftate civili diftin&a, mun-

/?'ïf"f'mx "? dano imperio nequaquam fimilis. . (1) Nus-

$51

lonn f

quam enim in tot dictis de ecclefia, do-

(

;a'tf 1f |

minorum hierarchicorum, aut imperii co-

pertde i

gentis mentio fit,

(2 Cum monito Pe-

Treftis -

tri, po/cite gregem (x Pet. $, 3.4) immediate

ftr, igx

Cf tec

conjungitur alterum , mon u£ dominium exer-

ficum «

centes in. teínus comcreditos.

(3) fun&iones

Wnt, :

af Q

miniferi quamvis cum anZoritate veri mo-

tentom

mimis omnino conjunéte funt, omnes eo

T ip

u i

tendunt; ut per media fpiritualia obtinean-

l$ tj

tur fimes fpirituales: a) ut nondum rege-

eCClelos

Ol erva

niti convertantur 2 Tim. 2, 24.25. 26. )

dl p

Vlctye p

regeniti fide crefcant Eph. 4, 12. r Tim.

Wnif)u;

1, 40rig. 2 Tim. 4. 50rig. c) ut omnium,

173

qui coetus membra funt, falus promovea-

! Wmd,

tmdi. i

tur t Tim. 45 16 hoc. faciens t ipfum falvabis

j *

€9 auditores fuos.

Vi fen

(4) in Chrifti di&o de

Wmdl

clavibus regni celorum Matth. 16, 19 ipfa ap-

M

pellatio poteftatem quidem veri nomiuis

tl

k

indicat, fed iquxe indoli reggi Dei & natu-

hn

rz ecclefiz€ debet eífe confentanea.

Altew

LIG Ày

Us N

De vexatiíffimo hoc loco breviter Obfervamus,

Quido

«plicem in eo merapboram effe: 4) clavium; ») li-

*

gandi,

texmm

Eajlico

XXX. Hek]VIin.z'/lerio cclgþ'q/i*icoT ($.605)

487

i T-

gandi & folvendi; qu: fi 4jfindle confiderentur ,

Conf.

non multum habent difficultatis.

X

CrAvrEs poteftatem notant; de hbc n&mo du-

bitaverit. Vid. Efa. 22, 21.

REGNUM COELORUM

eft ecclefia fidelium, quam Chriftus fe xp1r1cA-

firt

TURUM modo dixerat v. 18, unde tecte huc con-

j j

feruntur diCta de ecclefia tanquam 4otmio Dei 1 'Tim.

3, 15. Éph.2,20,2:.22. Claves ergo regni coe-

D

lorum funt claver eZificii idlius divimi.

,

(1) Hoc proxime nos ducit ad cogitandum de

pueflate regnum coelorum aperzeudi &* claudendi ,

uerii ((«

perinde üt domus ab ceconomo reéte curata, do-

to. D«

mefticis panditur, intromitti cupientibus aperi-

tur, ignotis & a quibus damnum timendum, oc-

vliite.

clufa tenetur.

(2) quoniam autem ceconomi of-

t x

ficium etiam hoc eft, ut ad ea quz in ipfa domo

funt, ad interiora sedium, ad penora, ad men-

Valones

Íam non promiícue quosvis intrantes, fed eos

jtri o

tsntum, quos dominus admitti vult, admittat:

ine$ 9)

res ipfa nos etiam ducit ad cogitandum de pore-

Jiate udmirtendi vel nou admitendi ad Leneficia, qui-

bus veri fideles tanquam domeftici Dei, ut vera

tinean

ecclefige membra, in regno Dei fruuntur.

Hoc

p

obfervato facilis & plana eft explicatio quid íint

claves regni cclerum : (unt officium dv poreflas , pev

p b)

efficax precouiutn. evangelii de "fefu Chviflo Filio Dei,

0

';3

itibus viam ad falutem smonflrandi, credenzibus de-

, [Tim*

clarandi, aditum ad reguum Dei dv ad Leneficia. ejus

aniümi

percipienda ipfis pazere , nou cvedenribus auzem. denuu-

ciandi, quamdiu nen vefipifcanr, e vegtio celorum ipfos

fgmüm'

effe exclufos. Aut brevius: Claves regni coelo-

;;j&lvabif

rum fuünt poreffat, quemmvis e verío Dei efficacizer

edocendi, in quo flasw fpiritudli (beato an mifero)

jfio

auima ipfus ver[etur.

Exempla exercitz hujus

E

ha

poteftatis paffim occurrunt Á&t. 2, 36 - 41. c. 13,

38-41. c.8,21. Eph.5,5. rJoh. 3, 1. 14. €.2,

4.9. I1, 15. 16. 17. Àpoc. 21, 27. c. 22, 15. -

& oit

Alteram in hoc dicto metaphoram, QurcQurD

LIGAVERIS .. . QUICQUID SOLVERIS, ipfe Chri-

z

ftus Matth, 18, 20 repetita vice adhibuit, ita ut

xf

liquido declaretur, quid metaphorz fubfit: con-

LI

J

textum infpicienti fine ambagibus evidens fiet,

3

ligeudi,

gaü 7

^s

XX

488

($ 605.606) XXX. de Minifierio ecclefiaffico

ftianon

ligandi d folvendi poreffatem elle poteflatem efficaciter

declarandi , utrum .aliquis werum ecclefie membrum ,

Ebrv 10)

an perinde wr etbnicus d?? publicamus babendus fit:

neutrüm autem horum recte & cum effettu fieri

- [f

poffet, fi non eidem poteftati ineffet etiam pote-

ftas poenitentem de remiífione peccatorum ipíi

d poze.j

collata certum reddendi, aut impoenitenti nomi-

d, 8 i

ne Dei efficaciter declarandi, animam ipfius in

miferrimo ftatu fpirituali verfari, eo quod pec-

Ditiy

catà ipfi retineantur.

Eodem ergo & hsec meta-

jirinig

phora redit, quo

rior illa Clavium: niíi quod

tl d

poteftas quam fignificat, rectius PoTEsTAs /igan-

di d! folveudi appelletur, quam CrAvis /magus d

folveus ; quia formula hzec aliquid incommodi ha-

Vf tüm

li, Magt

bet, & hoc obtentu a miniiterii oforibus parum

liberaliter exagitari folet.

l, à

conflans :

$ 606. Potettas ecclefiaftica duplici jure

Tioent

a) infpe-

conftat: a) in/pefliomis; b) diftipling,

Diconr,

&ione;

INsPEcTIO eft pote//las omnibus iis invigi-

hobry i

landi , quz fini ecclefig , faluti tum. fmgulorum,

duirig,

Eam

tum catus totius, aut favent aut ob[unt.

V-'20 MJ[

jure divino proeceptam effe, evidens eít ex

(ttro j,,,

A. 20, 28 attendite gregi; Ebr, 12, 15 vigi-

H ij

i Df

lant pro animabus UVefiris, ut rationem reddi-

LP

turi.

QuiuxNAM fpeciatim fint, ad quz infpectio at-

COnfirm;mS

tendere debet, ex ipía ecclefize natura & geneli ;

mens, odi

ane

itemque ex Apoc. cap.2 & 3 difcere licet. Pro-

videndum eft a) purizazi iu dociriua , ne errores do-

m 25"

&rinam falutarem everrenzes , aut certe enervantes ,

Cllo d

IN

publicam cetus do&lvinam , aut fngulorum fidem , cor-

$61

&

li

rumpant, Rom. 16, r7. 1 Cor. 15, 12. Gal. 5, 7-12.

Oby.

Eph. 4, 14. Col.2, 3. 18. x Tim. 1,3. cap. 6, 3. 4. 5.

dl &f

Tüm

2 l'im. 2, 16. 17. 18. Tit. 3, 10. 11,

$) fanéiiari i

Cfe

li

d

liber

vita, ne pietatis & virtutis chriitianzxe ftudium re-

frigefcat, 1 Cor. 11, 17. c. 6, 5. 6. Gal. 5, 13. 14- 15-

n?r:bm Á

c) ordini in cultu , ne facra chri-

u

Ebr. Ig, 15. 16.

ftiano-

-

XXX. de Minifferio ecclefiaflico ..(S '66?-5. 607) | 489

*lejaj!ico

qjïcaci:er

füanorum fuperftitione aut profanitate vitientur

jemirtn,

Ebr. 10,25. 1 Cor. 10, 2I.

Y

t ft:

xCbn firí

-0* 69 DisciPLINA ECCLESIASTICA b) difcipli-

ff po.te-

eft poteflas ftandala im etclefia. exorta removen- ma;

rm ii

3 notr-

di, €7 imdigna membra excludendi.

ipfius

od pe*

Difciplina eft officium ecclefie neceffarium,

ceC fmet

jure divino przeceptum; 1 Cor. 5,2. non Iuge-

jl quol

fir, ut de medio vefirum tollatur , qui facimus

às Ifptl-

lat &

iflud commifit ; v. 13 removete improbum a vo-

nodi ht«

bi. Matth. 18, 17 qui audire non dignatur ec-

0s X]'MUHI

clefam, de tollenda inter fratres offenfa ad-

monentem , e//o tibi perinde uf ethnicus €7. qru-

yicjurt

h

blicanus. A poc. 2, 14.15.-habeo contra te, quod

; inig

habes iflit, qui Bileami . . . €7 Nicolaitarum

doGhrinum tenent; w. 16 refpifte igitur rel.

gmlomm.

.E

v.20 habeo coutra te, quod mulierem ffzfïbelem

TE

dotere finis , vel,

Hoc idem intelligetur, fi naturam & noxam

h ï'aügi'

fcandalorum confideremus.

ScANDALUM eft di-

gnn ! 2

Gum vel fallum, alios deteriores reddeus: nempe di-

€tum vel faCctum in errorem inducens; in errore

confirmans; ad imitationem mali exempli alli-

ciens; odium veritatis excitans; ad defectionem

fpe&tio*

geneis

& veritate follicitans. Matth. 16, 23. Rom. 16, 17.

et, It

poc.2,14. Conjungenda dicta de noxa & peri-

culo fcandalorum , quibus non refiftitur, 1 Cor.

JTOres lr

enervam",

5, 6. 1 Tim, 6, 3. 4. 5. 2'Tim.2, 16. Tit. , 1o. 11.

m *

Mopvs difcipliue apoftolicus hic fuit, ut juxta

[

difertum Chriíti preeceptum per gradus progreffus

lal

J

63*

fieret Matth. .18, I5—18. Primum admouitio ad-

jh,,fhzanf

hiberi debuit r'lheff. 5, 14. Tit. i, 30; fequebatur

f

adiun

veprebenfio difplicentiom declarans Apoc.2, 6 suceis

*é ipyx; 1 Tim.5,20. 2Cor. 2, 65 denique pervi-

j

J

Ccaces

f

g

14

p

49o

($ 607)

XXX, de Mniflerio ecclofiaffico

MM

caces & manifefte mali a beneficio fpirit(ualiscom-

forios

munionis exc/udebatitur , ac fideles abítinebant fa-

ectll

'.4

miliaritate cum peccatore incorrigibili Rom. 16,17.

fepri;

1 Cor. 6, xx. 2 " l'heff. 5, 6. 14. 2 Joh. 1o. 11.

puspra

ol fa

Scorus diícipline erat «) cavere ne fcandala

fmus;:

iuvalefcau:z, quippe quaze nifi reprimantur in im-

l) obi

menífum augefcunt x Cor. 5, 6. Gal. 5,9 coll. 7. 8.

licas

&) bonis ecclefiee membtris conrra feduttionem pro-

fpicere 2 'Tim. 2, 16. Ebr. 12, 15.

c) toti coetui

pereft L

confülere, ne derzrzmentum patiatur, iumocemtie cO-

Tiv jj

.1'

tur, l

ram Deo Apoc.2,20—23. & exiffimarimis apud

homines x 'Tim.3, 7. 1 Pet.2, 1t. 12.

d) ipfos ma-

i y

fimen )

los 8 fieri poffit in viam revocare 2 'Theff. 3, 14. 15.

Conem

h

x Cor. 5, 5.

Unde femper in exercitio difciplinze

aggndum

vetinenda fuit, Jeuganimitas, cariras & communis

tilites €

infirmitatis memoria Gal. 6, 1. 1 Thelf. 5, 14.

ts fübx

2 lheff, 3, 15. 1 Tim. 5 1.2 19. 20.. $ Tim. À.

f eti

24.25. C. d 2

x quo confequitur, di/ciplinam

eccleliafticam in fe fpeCtatam efle zufizuzwn. fan-

dletatis

Iuri-

boms.

Gum, divinum , beucficum: ipfa natura fua

mum acivitatis in delicta animadverfione

iftin-

fitii

&f

€tum; neque Juribus Magiftratuum derogans, fi

modo fecundum normam verbi divini omnia

Ti j

fiant.

Ieligiofg

fíctlo |

Negari non poteft,

ab hac regula mature

difceffum fuiffe: 4) per nimium & indifcretum

j

&um-, |

q3, f

difciplinze rigerem; £) per oppofitam rigori laxi-

tatem & mpacomoAgpiay :

c) per dominatum in

&m f

boh d

confcientias , indeque natas contentiones inter fa-

cerdotium & imperium ;

d) per frequentes ex-

Yéf2 eq

communicationes illegitimas, incompetentes, in-

tempeílivas; & viciliim per indulgentias pretio

venales. Hoc pacto vera & genuina ecclefiz di-

T

fciplina plane ariffa fuit.

&mag

inde a tempore Reformationis, Ecclefiz no-

hn n

ftrze füb Magiftratuum fapientum direCtione fe-

rias de inítauranda difciplina cogitationes fufce-

Quoy

perunt, paífim adornatis & Magiftratuum aucto-

ritate confirmatis Conftitutionibus ecclefiatticis:

Pfïncig

per illas providente Deo, ftatui & indigentiz

Ietas

ecclefiarum evangelicarum prudentiffime profpe-

um füit, ut SI MODO RITE OBSERVENTUR,

Agun|

focias

fitn

XXX. de ]!Iz'm'jïerio ettlefiaffito — ($ 6o7. 603)

491

glis cort«

focias manus Mofes & Aaron jungant, tam tyrannis

gt «

ecclefiaftica quam licentia in credendo & agendo,

n I6

reprimatur. Modus difciplinze apoftolicus in tem-

[l

us praefens non quadrat: nequeomnia, quz apo-

e [nníol

Ítoli faciebant, aut facere jubebant, imitari pof-

fumus:

4) ob defeCtum charifmatis apoftoiici ;

ür vt

5) ob diffimilitudinem, quse inter eclefias apoíto-

colt

gt vt

licas & preefentes longe maximda intercedit, Su-

pereft tamen Dei beneficio (1) ut miniftris eccle-

oti cr

iiz licitum fit etiam privatim admonere, dehor-

jentid (

ii p

tari, reprehendere, (2) manifefte mali ac ícan-

dalofe viventes a Sacra Ccena poffunt arceri: qua

'ipfüs fnt

támen poteftate ad zedificationem , non ad deftru-

41l

Cionem utendum, non temere, non cum impetu

diciplimz

agendum, fed fi tempus id permittit res ad An-

T

tiftites ecclefiafticos referenda, quorum auctori-

NT

tas fubordinatos miniftros non folum dirigere,

g'üm. l

fed etiam tueri poteft.

(3) qui cum.totius fo-

djaut

cietatis detrímento flagitiofe vivunt, eos quivis

j !

bonus civis, adeoque & ecclefize miniftri, magi-

fua

ftratui denunciare poffunt; (4) omnes malos ex

i

li

ecclefi:| communione penitus ejicere difficilii-

'Qgans,

;

mum; in magno eorum numero , qui conventus

ni fl

religiofos proiane contemnunt, fummo cum pe-

riculo ne graviora mala confequantur conjun-

&um; & vix fine injutia non paucis membris il-

ydifcretu

lata, factu poffibile eft, Res chriftiana dudum in

igr J

eum ftatum dedu&a eik, quem Chriftus in para-

jnatum ?

bola de zizaniis predixit Matth. 13; qui idem

»

gj It b

o5 0

vera ecclefize melmbra tuetur & curat Mal. 3, 16.

d

yites, !

$ 6,'03; In do&rina hujus Loci varius eft Antithefis,

qelie

& magnus diffenfus: (x) Sunt, qui divi-

jel

je m

nam minifterii im/Aitutionem penitus negant,

done

quorum non unum genus eít, prout ex

principiis aut falfo fpiritualibus, aüt crude

jelitih

j

j

profanis, autantihierarchicis caufam fuam

gl

agunt. (2) Sunt qui jus publice docendi

y J

jN

T

Hh 5

cui-

j

492

(5 508) XXX. de Minifferio ecclefiaffico

XX

cuivis in ecclefia tribuunt, diferte megata

Sunt

Posatiomir ad hoc minifterium — weceffitate,

de difin

Wtl

[7/7 87

(3) altioris indaginis quzeftio eft de forma

t fri

regiminis ecclefiaftici, utrum ecclefize libere

fefton

tati relia, an a Deo preeferipta; prerby-

6) de al

tienda,

teriali, an'epiftopali.

(4) fpeciatim funt,

Lites;

r Q

qui minifterium ecclefi:? concipiunt ut

du fje

hierarchiam a Deo inftitutam: & ex eo va-

Quias j

ria afferta à^ygeQa deducunt: ) epiftopatum

Boiiti iimi

fro omri

presbyterio /aperiorem effe jure divino; 5)

Irteg d

hierarchiam in epi/topatus €7 archiepiftopatus

I hor,ro

Anerator

jure divino dividi; c) fub unmo ecclefie ca-

fe ha

gite monarchici regiminis formam habere; d)

las (

t milln

id inde a Petri epifcopatu fperpetua — fuccef-

ACcpfibor

Jione adhuc contipuari. (5) cum his ar&e

connectuntur aíferta de miniflerio ordina.

rio: a) Ordinationgm jure divino e[fe mece[fa-

riam; b) ab hac pendere validitatem fun&io-

DE A

«wn minifterialum, abíolutionis, confe-

j fj

crationis, aliarumque;

c) minifirum ordi-

/iömn l

ualiomis, folum effe epifcopum;

dj ut ca-

fiich,

monicam ordinatio validitatem habeat, in

W)Tllge

ür

ecclefia perpetuam J/cceffiomem. | epifcopalem

LUES I

|

effe debere: quae eo denique evadunt; ut

]m"eftafel

£) nepent noltras ecclefias veros habere mini-

h,

ffros.

Qusxe uti graviíffima; ita fundamen-

Non

to in Scriptura Sacra, qua fola ftandum

gifïratu :

eft, prorfus deftituta funt.

n q

Sunt

9t de

|

lia

XXX. de Minifferio ecclgjz'aj)lco « 908. 609)

4935

! negata

Sunt & alie quzftiones huc pertinentes: r)

de diftinCtione inter cJericos d& laicos;

2) de jure

tf

vocaudi, penes quem originarie refideat; 3) de

l frn

sediata vocarioue , num & hzec diviua fit; 4) quz-

nam Ífint criteria divine -vocationis, $) de privata

« n

conufeffione do* abfoluzione, retinenda an abroganda;

p

6) de abfolutione byporbetice au categorice imper-

tienda.

m f

Lites 4e clavibus regni coelorum ;

)de vitiofa vo-

jmut i

catioue, de mmiflerio irregeuitorum , multum invi-

[ £0 Y

dic habent: fed admonere tamen nos poflunt,

quibus judiciis coram mundo acutum ceruente ex-

pofiti imus, & tanto magis compellere, ut no-

fopatim

fro omnium judici, Deo ,

robari ftudeamus.

iuo; l)

Interj abufus poteftatis ecclefiafticze ille. non

fine horrore in hiftoriis memoriz proditur, quo

pifapr

Imperatores, Reges & Principes depofiti, indi-

ne habiti, eorumque fubditi ab juramento fide-

acclzjæ ll

-

jert; )

litatis & « bfequii exfoluti, & chriftianorum mul-

ta millia obtentu hzrefeos, cujus falfo & injufte

"

accufabantur , crudelibus modis interemta funt,

his ardt

ordita.

LOCUS XXXI

i wj

DE MAGISTRATU, ET DE CONJUGIO.

, i

; Qul

$ 6o. Maaisrnarvus eft offcium P^ Wogifira-

n i

blicum & Deo conflitutum , potefíate. gaudens g,

"

d() uv

Jücietatem civilem. dirigendi. per leges, €7 im-

J

jeit; )

morigeros coPrcendi per pamas, ad confirvatio-

Wa!em

nem ac felicitatem. generis humani, €9 ad vitg

honeflatem ac tranquillitatem tuendam. compara-

lunt; U

dunm.

"L

Non eft a theologia alienum, ut in ea de Ma-

Lndamew

giftratu agatur: (1) officia magiftratibus debita

(

lipfum quidem jus marure docet; fed Scriptura ea-

Oribus sotivis

dem dererminar preflius , ,& fublimi

4

robo-

$

494

€$ 609.610) — XXXI. deMdgä/ïratu

m t

roborata inculcat, A. 5, 29. x Tim. 2, 2. 3. 4.

Tit.3,v—8. Rom. :3,4. (2) abundat etiam tum

E

jotl

Ui

monitis tum exemplis, quibus magiftratuum con-

eorta J

r

nitie YO

Jcieutie & felicitati profpicitur, x Sam. 12, 14.. Pfal.

vetfonib

82, . Prov.8, 15. Sap. r 1. 2.

1110. C

a Deo in-

$ 61o. Magifiratus & DEo Esr, tum in

(üm neee

piminis |

abítracto tum in concreto fpeGatus.

jümtw ;

1505 ]

In abfiraBüo, xyPsumMw civile REGIMEN

Qyod jj

diviaa ordinatio eft, Rom. 13 1 won eff po-

dicár, a

Quol w

teflar nifí a Deo.

Ym elefi

Hanc theün illuftrat antiquiffima generis hn-

frimm

qmani hiftoria: e)initio ftatim ordo imperantium

&ünm qu

ac perentium voluntate ac nutn Dei exiftere coe-

eNentus q

t detenm

pit in regimine familiarum patriarchalium. — 4)

primüs, quem Scriptura regnum condidiffe me-

m

morat, Nimtod, Gen. 10,8.9. Yo conAM Dowi-

wo porens fuit, hoc eít, potentiam fuam confe-

cutus eft Deo non tantüm confcio &

ermitten-

$

UETf

te, fed quod verba Scripturae probabile faciunt ,

etiam fortunante, fücceffum fingularem & con-

ld

fpicuum largiente.

Qd p

In concreto, PEnsoNis Magiftratuum

difpüceat

officium hoc & poteftas illius, divimitur col-

, hum

lata efl. — kloc eodem loco Rom. 13, 1. 2 di-

DN

ferte etiam affirmatur: oUAX SUNT fo/e-

l

Atiferia

Jflates, a Deo ordinate funt: itaque qui. poteftati

N- 1'[ :

repugnat, D iæi]l"itutioæzi reftftit..

Memm

Hoc idem & alia argumenta confirmant: (t)

fOyert

on raro expreffo mandato divino reges coníti-

tüti funt, rSam. g, t7.

C. IO, Y.

C. 16, I. 12*

198

2Reg. 9, 3. (2) etiam »ediata imperii collatio,

quz interveniente hominum opera fitl, (ut ele-

Diffg

mre) 1

Gione. fuccefBoue , occupatione bellica), Deo adfcri-

f"Phatl

bitur, Dan.2,37.38. Joh. t9, 1o. 11.. Jer.27, 5 6-

a m!-

7- 11 17. c.297. (2 Providentig(Dei circ

peria

i

XXXI. de JMagifiratu

($ 610.611)

495

e

ria mundi fpecialiore modo fe exferit, in ele-

ALj

t em tnn

&

ionibns, in conjugiis & fobole Principum, vita

fQOf (l

eorum longiore vel breviore, familiarum peren-

nitate vel exftinCctione, & rerumpublicarum con-

D] ml P [äjn

verfionibus; Dan. 2, 21. c. 4, 28. 1 Reg. 3, t4. c.

14, 1O. C. 16, 3. 1r. t2.

(4) fapientia ad regnan-

m

dum necefíaria, cum reliquis dotibus, ipfoque re-

giminis fuücceffu, a Deo eft. rReg. 3, I2. 13.

(US.

1S2m.10,6.9. c. 16,13. Prov. 8, 15.

R EGEIEI

Qyuod Magiftratus r Pet. a, IS. ayS ourlyn z;-n'a'ts

uam

dicitur, ex eo plus probari non poteft,

n ij

quod ezem mediare, per bomines , it a. Deo.

em-

pe in ele&ione, &forma reipublicze conftituenda

g.eneris l

plurimum intervenit hominum arbitrium : fed

etiam quando id male cedit, hujusmodi triftes

mgemüum

eventus a Deo diriguniur in finem ab fe intentum,

exitem t

& dererminautur intra limites certos, Hof. 13, 11.

dson /

ydidi r*

Efa. 5, 4-

N

o D

L fiom Qolii

$ 611, Hinc Offrio Magiffratus, etiam chriflianis

i

emita

CHRISTIANI bona confcientia fungi po[funt, non prohi-

J

j

-/2

f

Imperandi .enim munus nihil contine

t, þitm *

gn ü u

quod per fe vitium involvat, aut Deo

agmratuum

difpliceat: quin potius in eo occafio eít ,

"w

qiitit !

hominum commoda & honorem Dei pro-

jl

movendi,

Conferenda 10ca de trifti ftatu

vv 1,

r p

anarchige Num. 27; 16. 17. x Reg. 22; 17.

v N'

JJ n

i

Jud. 17,6. c. 21,25.

Memorantur in Scriptura magiftratus ad Deum

ur hoc mu-

converfi, qui tamen juífi non legunt

f l

nus deponere, Joh. 4, 53. Luc.23, 5o feq.. ACt.

s5

oD

10, 48. €. 13, 12. Rom. 16,23.

Ól

l

Difficile quidem eft, re&e hoc munus admini-

j 011»( !

[

ftrare; non tamen lmpoflibile: uti Davidis, Jo-

l

í (Uf li

Pf

peo

Pa

faphati, Hiskiw, jJofiz, exempla docent.

g

"

g!ffl

$ 61:2.

Jg ü

d

496 ' ($ 612.613) XXXI. de Magifiratu

eus

tebditi

$ 612. Sed & hoc confequitur, werff-

f

propter

tnfem paremdi incumbere. fübditis, non mere

comp«

Deum ob- humano jure, non metu poens tantum,

Jéquiwun

d fi

fed vel maxime PRoPTER Dku €7 con-

(ümp

debent ,

jüientiam: Rom. 13, 5. 1 Petr. 2, 13. 15. 17.

bus 1

& quidem in omnibus; unice exceptis

fetvai

H

andatis contra Deum: -ubi Deo potius

obtemperandum; obfequium tamen non

pu: gux:

Thete of

nifi modefte & reverenter deprecandum

&l at |

fütfroup,

eft, przeftita in poenis propterea fubeundis

C

obedientia paffva. A€t. 44 19. C. 5, 29. Matth.

W 4l

B&«

1028. Dan.!1, 8. c.I3; 16-—18.7' C. 6; 10.

(üQ 4

1 Sam. 22, 17.

fàm $

Hzec reéte teneti plurimum intereft: primo ad

legee

fecuritatem Imperantium , quos Deus inviolabiles

Napifr

effe vult, Rom. 13,2. 15am. 24,7. 8. 2 Sam. 1, 14.

diferi

^

deinde & ad fubditorum conícientiam tranquillan-

aliique

litont

dam7

etiam cle-

$. 613. ow;fnæ/ ecclefrafficm — mon mimus,

f 6

fiti,

V

M

quam. omnes reliqui cives, tum quoad

P

res fuas, tum quoad perfonas, in caufis

Jtün

& civilibus & criminalibus, . jure divino,

poteflati Magiftratus fübjefe funt. Rom.13, 1.

QX rl

Ti

I Petr. 2, 13. Tit. 3, 1. Matth. 22,21, Add.

JS d

1 Reg. 2; 26. AGt. 25, 1o. Joh. 19, 11. zThem

Uma

l'!HS, À

2, 4

!tj

Fieri quidem poteft, ut in quibusdam gaudeant

fiithy i

exemtione; fed eam habent per privilegia, jufto

wlþam

I Pet

modo impetrata: perinde ut alii cives.

$ 614

Nittifir

Q

XXXI. de Magqum ($ 614-.615)

497 '

, m

$ 614. 3um,' quze Magillratui qua tali Majg/ïm:

o mer

competunt, dicuntur MAJESTAS, quz

e Cantun,

eft funma ubigu& YN CXYVITATE poteflas,

Ux Eu

comple&ens generatim omuia, fine qui-

ISJSI I?'

bus respublica vel conftitui vel falva cone

e at

fervari non poteft.

Huc refertur locus 1 Sam. 8, 11 feq. de Sure ve-

)eo puit

Amen n

gio: qui non agit de tali jure, quod iniquum ac

mere ufurpativum fit, fed quod indultum a Deo

jfecamdtn

eft, ac tale, quo Magiftratus, argente veipublice

confervande neceffitate, 131va confcientia uti poffit.

Rubends

Haec poteftas & abfoluta dici poteft, & limi-

) 29. Mam)'

tata, 4bfoluta eft, qucad objeCta, nam ad omnes

res & perfonas fubjeCtas fe extendit; 4Limirara,

quoad relationem ad poteftatem divinam fupre-

[897 Cu 6) D

mam & modum norma legis divinze preeferiptum :

Lege enim divina, & naturali & pofitiva, etiam

i: p

l

Magiftratus tenetur, Deut. 17, 19. 20. Alize mo-

inviol

rii

j

dificationes per faCcta hominum, e. g. per pa&ta,

aSum 1

aliisque modis faCtze, ad doctrinam politicam per-

trangub

tin.ent.

$ 615. PoriricA AMagifratuum ura 3'1;»[; po-

Wm f]f,'vfffl),f)

plene enarrare hujus loci non eft: attin- //ie45-

ts u

gimus tantum ILLA, de quibus aut Scri-

ptura monet, aut quidam inter chriftia-

nos religionis obtentu a vero difcedunt.

Ro

Talia funt: . (1) Poreffas leges ferendi, in re-

hi

us divina; lege nondum fancitis; ubi tenen-

12;21'

,

dum: a) legibus divinis non debere effe contra-

P

I QTh

ria$; ACt. 5, 29.

an. 3, 13— 18. c. 6, $. 9. xo.

£) indiredle (per Praeceptum IV) eas in. confcientia

eriatn. obligare, nec violari prozeretice pofle citra

culpam, coram ipfo Deo contractam,

Om' 13, 50

p

IPetUtm .

:

d

j

(2). Poteflas

judieia d di'ca/leria conflituendi , ad-

miniftrandæ jufitie caufa, 2 Paral, 19, 5. 6. 7.

Í i

j el;t.

($ 615. 615) XXXI. de Magijfr&tu

498

tus t

Deut. 16, 18. I9: 20.- Pfal. 82, 1. 2. 3. & 58 2.

(E;)«Poze/ias, penar vefratlarüs infligendi, do* qui-

trn:ytg

deim eiiam capitales , Rom. 13,4. Gen. 9, 6. Exod.

]iem

ettlefa

21, 12. Num. 35, 33- vDeut. 21, 18—21. C. 22, 21. 24*

Iiskie

Ezech. 23, 44- 45*

(4) Poteflas bellum gevendi,

1 fcilicet ju&um, hoe

que m

eít, quod geratur a) ad fübditorum defenlionem,

Deo x

vam charitas, toti focietati debita, poftulat ;

60

&) poft tremedia leniora fruftra te

DN

cis obtinendae caufa.

xlxtgta,; & c) pa-

Tine

Tale bellum dzfijliani: Flicitum effe, prbbatur (1)

4

ex Dei ipfius mandato Num. 31, 2—8. Jof. 1, 6.

CIRtA $,

(2) ex multis bellorum exemplis in V. T. etiam

tüm hoj

ju r

a piis, Abrahamo Gen. 14, I4. Jacobo c. 48.22-

gt

Mofe, Jofua, Judicibus, Davide, Jofaphato,

Hiskiageftis. (3) ex eo, quod gladius Magiftra-

JUIa, (

tui concreditus vel maxime pertinet ad fubditos

]u

defendendos, Rom.13,4.. Unde & (4)

converfi

n (1)

non juífi funt militia exced

ere Matth. S,

1e. A&.

lteghs

10, 48, fed in pofterum f

Dopulus

efle, Luc.3, t4.

pendio fuo contenti

n

hii

qulml &

$ 616. Etiam Ecclefia poteftati Magi-

Cüt fs

dus circa

ET

ftratus fubeft jure divino: (1) quia falus

ttdjtgrj

]iztraf

civitatis requirit, füpremam Magiftratus

X (deto)

infpe&ionem ad exercitium religionis ci-

cira Ji

Jn, ,

vium & res écclefiafticas extendi, ne quid

(

In

coóntra rempuüblicam ab ecclefia!fiat. (2)

ïegum,e

gm'fm

quia in lexterna dire&tione ecclefize multa

um

fieri debent, quae coactionem externam &

() u

fendis

jurisdi&ionem , quam ecclefia ipfa nullam

(u

habet, fecum ferunt. (3) quia Magiftratus

femmm

(6)

Dei minifler eft &c 0 arya-dov, ui id Jfit. bono

Q

beue agentibur RRom. 133 3.4. & a Magiftra-

*Upit

tus

|

XXXL . de Magiftratn

.($ 616)

499

ET

tus cura pendet; £ /ranquille €7 : pie vitam

tranfigant. chriffiani 1 'Tim, 2, 2.

:

"I

Á Jxol

]dem docent exempia piorum Magiftratnum im

QMI i 24'

ecclefia ifraélitica ; Jofuz, Davidis, Salomonis,

Hiskizs, Jofize: qui facrorum curam geffiffe, adeo-

ftu, It

que imperium circa res facras exercuiile leguntur,

Deo non improbante fed approbante potius. Jof.

fen(ioem,

oftut

€c.23 &c.24, 1-28. 2S2m. 6

rReg. c. 6 & g.

2Reg. c.23, 2 Paral. c. 29. 30. 31.

TO

Hzc Magiftratuum jura vocari folent 7«ra fa-

erorum: ubi obfervandum, formulam hanc, Jus

u (1)

l' Of, I, U

CIRCA SACRA , lariorem-apud. Proteflanes fignifica-

tum habere, ita ut comprehendat non tantum

T m

jus circa facra. anajeflaticum d* abfolutum , quod ma-

) & &8'27'

Tofpi

uU

giftratus qua Magiftratus habet; fed etiam alia

Jura, quze Principes faCtis hominum obt;nuerlznt,

y hs

j us

P

jus circa facra, fequentia fere complecti-

o

tur: (1) infpeCtionem in do&vimam publicam: ne

:

jIe

doceantur in ecclefia, quze turbas excitant; quae

p contet

populum ab obfequio abftrahunt; quze imperio

Magiftratuum derogant ; qus typo doctrine,

quam ecclefia verbo Dei confentientem judicat,

& ut fuam publice profitetur, contraria funt.

i at

(2) infpeCtionem in culzus publici exercitium pet:

yj i

ordiuariones ecclefiaflicas , ad 2edificationem ccetus ,

'1,

& decorum chriftianum promovendum conditas:

Y

'tratu'S

circa liturgiam; ceremonias; fefta; loca, tem-

í

pnis

1

pora, horas cultus divini.

j

nl

. .(3) infpeCtionem in minuiffros ecclefue: 'üt 1donei

legitime voceuzur ; ut munus facrum au&toritate Ma--

fat. L"A

giftratus fufcipiant; fufceptum recte curent; vi-

tam fanctitate muneris dignam agant.

(Iæ mum

(4) ut zempla, conventibus religiofis commode

rernall

agendis infervitura zedificentur & conferventuür;

(5) ut fclole d« academie curentur , quippe quze

j 0

feminaria ecclefize & reipublicze funt;

g

(6) ut £ona ecclefiaflica legitime adminiftrentur ;

€D ut fynodi & concilia, prout ecclefize ftatus

deh'i/

1

exigit, conyocentur ,. dirigantur , defendantur;

M

li

«8) ut

u

500

(f 616.617) XXXI. dc Magijlrc;tu

yli

(8) ut qui ecclefiam per diffeminatos errores,

fat, .

per Jites, per fcandala vitze turbant, coérceantur;

tatà

membra fingula in officio contineantur;

- 9) ut difciplina. ecclefraflica füb tutela & autto-

lafi:

]i h

ritate Magiftratus vigeat.

giftra

tiente

4101 As

$ 617. Quoniam in modo enumeratis

ceden|

gewerir.

juribus mon omnia fant jurir majeflatiri fri&te

lii

u

di&i: adcavendam confufionem in re tanti

momenti, antiquiores jam theologi pru-

HDC |

denter obfervarunt, diflinguenda eff& jura,

7

fetür )

qua Magiftratus qua AMagifiratus in. eccle-

Pipafa

deli al

fiam habet, & jura quae AMagifiratui com-

petunt qua Chriffiano.

$6

MAGISTRATUI QUA TALI ipfo jure naturz

competit abfoluta ac fumma infpeCtio, per quam

pan

rovidetur, ne quid contra rempublicam ab ec-

tuyi;

clefia fiat: fed MAG1sTRATUS CHRISTIANI Ofli-

Jl

cium eft, procurare non tantum felicitatem civi-

lem reipublicze, fed etiam propagare vere piam do-

&rinam, ad íalutem civium seternam promoven-

lt

dam.

Habet ergo J'us providendi, ut quzecunque

ln (in

jn ecclefia fieri debent, pie, fecundum verbi di-

vini normam fiant, & quelibet, non tantum ci-

T

vitati, fed & religioni noxia removeantur, Vid.

Qu i

AucGusrAwA Courzssro in Épilogo pag. 45 lin. 24-

7771

CoxrEssro WURTEMBERGICA, in prafarioue, Mx-

l

LANCHTHONIS in Confe[/ioue Saxouica, artic. de ma-

giftratu politico verba funt: Cuwm fmr precipua ec-

Ciusqa

u.

clefi

( membra, videaur, ut judicia im ecclefia vecte -

erceautur, Opp.tom. l. fol 144.

Curatius noftro tempore dubiis, quze mota funt,

Madlia;

Obviam itum. diftinCtione inter jura facrorum Ma-

ïeïï?:ïïs j

liy

jeflatica, abfoluaa, quze ex Majeítate (in Imperio

T68 ]i

Romano ex Superiorirare zerritorialt) fluunt; & in-

ter jura facrorum collegialia frve conventionalia , quze

UMmq

originarie quidem ífunt ecclefiv jura, fed nunc

ipfa penes Principes funt: 4) quoniam tempore

Reformationis cum Principes fublato jure epiíco-

——

pa

SoI

XXXI. de Magiflratu

($ 617.618)

pali jura fua majeftatica, quze clerus ad fe traxe-

) m

rat, Tecuperarent, eziam bec jura, urgente neceffi-

(Ceantuy

tate, & ob legitimas rationes, a Principibus agpre-

;& 2080«

benfa fuerunt; 7) & quia ecclefia jura fua collegia-

lia prudenter & juftis de caufis in poteftatem Ma-

giftratus civilis, quem faventem fibi & confen-

Vmernts

tientem habebat, confenfu tacito refignavit; ac-

cedente facti confirmatione per pacificationes re-

]i hd

'

ligiofas. Conf. APorocrA A.C. 232. AÁRTICULI

SMALCALDICI 350 lin. 25. & 355, 4

ge tat

Hoc obfervato jura & magiflratuum , & ecclefie,

Qï p

& confüentie, (cui null hoc paCto vis in-

4/'z j

fertur) falva manent, & graviffima illa mala

ü eCClE-

Papocefaría, Cafaropapia, & Independemifmm, ab ec-

clefia abfunt.

j coQ)-

$ 618. In do&rina de Magiftratu difce4 A"fïïhMIQ

ye Mi

ptari folet: an chriftiano /iceat magiftratu

el quam

fungi; an bella gerere ; an deli&ta graviora

qm 2

jar O

fuppliciis vindicare.

jem (

j jl

Altioris indaginis funt roAumicorega, illa

gom

non fine acerbitate difputata: (r) de ori-

ao

; i v

gine, majeflatis;. (2) de jure rirca fatra, ejus-

&ntu C'

que fundamento & fontibus; (3) de jure

llw.ïoï. ij

b ia

decidendi — controverfas s

(4) de tolerantia,

[2 l

»jat

d

ejusque limitibus;

at

: (5) de obedientia paf-

j

fia

W'W

;

Macbiavelliflavum vlacita nihil fere jurris ac po-

f

teftatis ipi Deo relinquunt; 7Monarcbomacbi in fan-

] mota

ftratuum ,jura funt injurii; rigidio-

gqrori

,

Cifhma Magi

&

m hIlP

j

res bierarchici omnia facrorum jura epifcopis,

D-

ultimo ecclefize Capiti vifibili. vindicant.

gU ,

r ;gtmm ! L

f

Lïe

jum ! j

04

l12

DE

Pah

$02

($ 619—621) XXXL de Conjugio.

DE.CONJUGIO.

ab [

.Conjugii

$ 619. CoNqvaruüw eft /ociefas umius

QUid

maris €9 unitur femiq»zæ, Jecundum 'ordinationem

r

Ti

divinam, ad procreandam educondamque fobolem,

tr d

ad wufwwm adjutorium , €7 pofl lapfum quoque

obir)

ad reprimendam libidinem , legitime €7. indiffolu-

TLl

biliter imita,

Tattt

Aufior

$ 620. Deur eff conjugii Auc OR €7 cati»

fiqUn

Deus;

"

J& eficiems: (1) ratione primoe inflitutionis

$4

cum fingulari benedictione conjunétze Gen.

Cunfeq;

1,27.28. €. 2,20—24. (2) ratione confer-

&0 w

Conven

vationis,.dum in tanta hominum degene»

$6

ratione & licentia, tamen ordo conjugio-

edic

H

rum ad haec usque tempora fubfiftens mae

NOy |

net, quamvis frenum licentiv carnis mo»

t £l

leftum injiciant, & incommoda in iis inevi-

tabilia fint; ((3) ratione conjugiorum in

(1) I

& Tlmp

fingulis individuis, quze non rare mire fa-

g

5d

Talia funt. Gen. 24, 5o. Prov. 19, 14.

[

Conjugium ergo.eft ftatus legitimus, Deo pla-

615 |

cens, & -bonorabilis . Ebr. 13, 45 ec. celibatui poff-

r

l

Á

pouendum efl, nili ex accidenti, tempore perfecu-

tionum, & ab illis, qui continentize,dono prz-

N

W f

diti etiam, czelibem vitam fantte degunt . Cor. 7,

: - 9. 26. 28. 32.

Ti

Juflitutio

$ 621. .Divina IN s*T. rTUTIO fl perpétua

f

divim ;

D)

comjugii-morma: (1) quia omnis inftitutio

l5 3.4

divina obligationem fecum conjunétam ha-

Tlere

bet; fruftra quippe futura, fi eam Deus

ab

ttitm

XXXI. de Conjugio

($ 621.622)

503

!

ab hominibus obfervari non vellet ;

(2)

i u

quia omnia inftituta divina fpe&ant ad ho-

TT

minum utilitatem & falutem ; vel hoc igi-

fobä !

tur nomine ad fui obfervationem quemvis

li qWW

obítringunt, quamdiu non ipfe Deus aliquid

iMWU[L'

mutat; (3) quia Chriftus in quzftionibus

matrimonialibus ad primam inítitutionem

87 (tl

tanquam norinam provocawt, Matth. 195

Ff Tif

39: 4«

Confequeniter nullum matrimonium eft legitimum,

d Get.

Deo placens, quod cum inftitutione d1V1na non

t tlj

convenit.

(eue

$ 622. Conjugium - fua quidem, natura fjojey

onjup»

eft civiliscontra&us: verum inter chriffianos non inere

eus

NON EST MERE CIVILE Uegotiun; fed. civilis ;

"j (

in theologia etiam re&e de eo agitur.

$ Uv

(1) Negotium civile eft id, quod dire&e

r

& iümmediate per leges civiles dirigitu

le-

gtj

gibus divinis tantum indirecte & mediate

|

(S 615, 1) concurrentibus ; id vero in con-

Ja?

jugio fecus fe habet ($ preced.): vix ullum

jj t^ '

Q PET yo

alium ftatum Deus clarioribus & fanctio-

jo J*

ribus'prezceptis munivit

(2) in caufis

. Ua

matrimonialibus qu?eftiones etiam ad con-

Jientig curam pertinentes incidunt, Matth

Fer Plud

14,3 4' ICor 5)

(3) Chriftus, in res

jf

mere civiles alias fibi non (umens arbi-

&

trium (Joh. 8, 11. Luc. 12, 14.), quaftio-

1

»

il

nem

XXXI. de Conjügio

($ 622)

N

nem matrimonialem non tanquam ab fe

tin (j

alienam repulit:. Matth. 19, 1 ——9;

ita

n

gltenti

& apoftolus Paulus de qusftionibus ma-

tUr

fafticu

trimonialibus

fententiam tulit 1 Cor. 7;

Enjos.

1— 17. (4) ex conjugiis non modo

531

fed Clr

in Rempublicam ,

fed &

in ecclefiam

juo,

commoda vel incommoda non pauca

ii

redundant, prout liberoruni educatio &

a

difciplina domeftica bene aut fecus fe ha-

vt db

bet ;

(5) etiam fingulorum non tantum

RA

hujus vitz felicitas, fed imferdum etiam

Pitel

geterna falus a conjugio pendet 1 Cor. 7, 16.

Hexfp

304

1 Pet. 3; - Exod. 34, 16. Deut. ,3 4

TC t

rReg 111—9. €21,25.

Hinc theologia

non poteft abdicare hujus argumenti tra-

I

SENSU

Gationem.

Quod attine

t caufas & controverfras matrimo-

funt de fponfalium validitate ; dif-

[

niales, quales

imentis matrimonii contra^

"Bd

folutione;: de imped

hendi; degradibus cognat

ionis ; de conjugiis clan-

D

deftinis; de nullitate conj

ugii; de divortiis;

de

lp

harum Jv pEX conmpetens €

ft

hi

feparatione conjugum :

Maovifivatus civilis s qui ide

m etiam '"Fheologos, ut

Que d

-juris divini peritos, cum

feffione & fuffragio in

]

. adhibet.

Quoad reliqua

.

jtis

fan&itas,

judiciis ecclefiafticis ,

J

M. non funt conjun-

CONJUGIA CHRISTIANORI

étio mere animalis aut civi

lis, fed fünt focietas,

( )A

um divinum dirigit,

cui officia incul-

h )

quam verb

dentibus & veris ec-

cat, qua& preeftari nifi a cre

7)34

clefi;e membris non poffunt Eph. 5.

22-33. Hinc

in primitiva

ecclefia chriftiana conjug

ciorum ratio

D)

um antiquitus SAN-

cony

diligenter habita,!'& conjugi

faciat fanctos ;

e

fanti

CrUw diétum fuit: non quod

quoniam fancta conjugum inte

r ipfos officia funt ;

UT

1 Cor. 7, 39. 1 Pet. 3, 1-7. 1 Tim. 2, 8 - 15-

Sed

|

XXXI, de Conjugio

($ 622—624)

505

Sed Thefis, conjugium fenfu theologïcä facratnen-

Y

tum effe, demum poft Concilium Florentinum A.

9s It

1438 tanquam dogma de fide ftabilita eft, , eoque

obtentu Clerus/in ecclefia romana cognitionem

JUS Tl

caufarum matrimonialium ad fuum forum eccle-

1Qut. 1

fiafticum , exclufo Magiftratu civili, pertraxit.

Hujus aufi defenfio fruftra quzeritur in loco Eph.

] moo

,32: nam in eo non matrimonium inter homines,

fed Chrifti & ecclefi»e arCtiíffima

fpiritualis con-

cldin

V

jun&io, myfterium (& in vulgata Verfione Sacra-

| pauca

mentum) appellatur.

catio

$ 623. Ercdefim minifiri a. comjugio arceri etiam eccle«

: fe Ti

nec debent mec po[Junt; cum nullo jure divi- fie miui-

llf COf«

tantutd

no ab eo prohibeantur.

. &i

Patet a) ex generali regula Pauli t Cor. 7, $..9;

ce[fa ;

D) ex fpeciali illa de requiditis miniftrorum r Tim.

:Ol'nfim'

3,2.4. lit.1,6; c) ex apoftolorum quorundam,

v

'.'7731*'

nec non ecclefize primitivae exemplis 1 Cor. 9, 5.

yenlt

$ 624. Ut conjugizzm. rite imgülur, cON- requi/itum,

mti Ut

SENSUS, ftUm comjugum ipforum ( per de- conifienfus ;

M

l

fponfationem legitimam declarandus), fum Pa-

ine:

jj coif^

rentum quoque, requiritur. Hoc ) & Phk

lofophia docet; & 5) leges Magiftratuum

us

Q

(

ortiss

fanciunt; & vc) Scriptura facra precipit,

"i

1

que diferte Parentibus jus tribuit de con-

——

*()g05!

jamo ?

jugiis liberorum difponendi; Gen.21, 21.

j i

conio

C. 24, 3.4. 51 €. 28, 1. 2. Exod. 34,16. Deut,

(Ocïet?lse

7, $- Jud. 12, 9. c. 14, z. Jer. 29, 6. 1 Cor.

i n

vei a

7: 37 38.. Vid. inprimis Exod. 22; 16. 17.

n

Ex ipfa negotii natura intelligitur, confenfum

yunm f

conjugum debere efle, ju/tum ; muruum; ab igno-

1tUS

2l

rantia fubftantiali & caufali purum; a metu lí-

(l

berutt.

QUP

Ii4

Tb

.Spon-

' Sed

-

So6

($ 624—626) : XXXI. de Cänjugia

QXOr

Sponfalia coram perfonis honeftis ineunda funt:

clandeftina, remotis arbitris, & fine parentum

hn

d

confeníu inita , invalida declarantur.

n Í

f

benedib£io

$ 625. BEÉNEDiCcTIO ercefaffica non

20 d

ecclgl/iczüz'«

tantum honeítatis, fed omnino neceffitatis

£ü ;

eft.

Quamvis enim lege divina fpeciali

p ;

fancita non fit: tamen a JMagiflfratu fummo

/

[

l0l

praftriptacfl ; matrimonium absquejilla non

Tati

fnf,

habetur prolegitimo; & intereft coetuum fci-

futi), |

let t

re, quze membra fua, & num legibus acbono

phets

ordini convenienter, connubio jungantur.

2 10

omni

Beneditio ecclefíaflica nihil aliud eft, quam jfoleu-

il

IS 1]

nis declavatio ceufeufus conjugalis , publice coram eccle-

ofen falla, .adlibitis a. mitiiftro. ecclefie piis precibus ac

6, 13

vOÍif.

fed c

Inde a feculo VlII ex cavufis gravibus a

Jüiimis DImperauribus fapienter preefcripta eft; qui

H

D«

fun

(/4

ergoi

llam negligunt, contra confcientiam peccant

i

leffe

leges enim civiles '& ecclefiafticee in confcientia

oblicant; &, ex neglectu incommoda fatis gra-

il 3

via & in conjuges & in fobolem redundant.

t wb

20.22

fmpedi-

$ 626. Ut conjugium legitima conjun-

(

"en/a tX &io fit, requiritur etiam hoc, ut abfint

r

J

L'O'igv H?ZKQ'H i*

IMPEDIMEN'TA conjugii moralia, quae ex

ltjigi

siiate 6,96

Ea

—

Hl

affimitate ;

Ccu[*u»zglliüi/*aufa ez Aïyïïmi'ate oriuntur.

Vs

W

dijudicari debent priwo, ex jure divino;

W d

quod. Levit. c. 18 & 20 exfiat, ubi fevere

iintin

DN

interdicitur illicitis nuptiis: deimde etiam

ewx

ex Jure humano ac Imperantium legibus.

ghà

COn

CoNsSANGUINITAS eft propiuquizas zuter. duas per-

€om

Jouas, fundaza im mativitare ex eadem cosmumi firpe.

Ll

ArriNrTAS eft propinquisas inter dua: períanas , orta.

DTN,

ex nuptiis inter utriusque con[anguineos : nempe con-

ftines

|

((Q

traCctis nuptiis C(?lïfäïïguillei mariti fiunt a

Uuxo-

j

($ 626.627)

507

-XXXï. de C'onjïzzgia

d fort:

uxoris; & coníanguinei uxoris fiunt 'affines

atenom

matriti; utriusque autem conjugis confanguinei

non funt inter íe affines.

;MWF'

TRU

$ 627. De .Legibus divinir Levit, c. 38 & (r) £o

Vs

20 duo tenenda fünt: (1) wom tanfum go-?) Ol'ligü'

pulo judaizo proprie faerunt, fed etiam chri- "um

fpcil

35

flianos adhuc hodie obligant.

Hationes hz fünt: a) etiam gentiles obligave-

il

runt, ita ut earum: transgrefiio dicatur a£oemi-

T

natio, qua terra fuerit pollura, ipfique horribili-

ter puniti,

Lev. 18. 3. 245

5). etiam a Pro-

cbono

phetis inter leges morales referuntur, Ezech.

QUE

22, IO. Àmos2,7;

c) infcriptze funt cordibus

omnium fanorum hominum, r Cor. 5, T5

d) ex

m hr |

yun t

ilis in N. T. quoque arguuntur peccata, Mare.

6, 185

e) earum transgreffioni, non leviticze,

p"ffff'r"f""f

fed capitiles poenze imponuntur, Lev.2, t1-215

Tl

f) adjun'ta illis eft promiífio generalis, qui eas

fecerit eum vitturum effe , Lev. 18, 5, quae promiffio

j

diferte ad legem moralem refertur, Luc. 10, 2g.

0

|

IEL

teD(a

60'

Gal.3,12; prout ex adverfo g) leges hze etiam

Kifi

in publica waaledichioue repetitze fuerunt Deut. 27,

il

20. 22. 23*

:00]U0

(2) Alterum eft: ZLeges fie mon fantum de 5) nter-

L abünt

perfonis, [id eiiam. pE GRADIBUS debent in- pretatio ;

tulligi.

quæ "

Hoc probatur ex przimiffa regula generali,

J Eii L]

ejusque derivatione ex ratione naturali (queenu-

dir:

que efd caro carnis tud , illius uupzie probibite | funto)

Lev.18,6. Hsc regula fruftra pofita foret, immo

fevete

plane non valeret, ii nuptize cum perfonis ibi non

; &t |

expreffe nominatis, & eodem tamen gradu co-

gnatis, lieitze effe füupponerentur: ut taceamus

ii

ä

confequentia contrarice hypothefeos maxime. in-

du

commoda.

Utraque hzc thefis in WuurEMBsERGICA On-

IUUU)

ul W; ?v

DINATIONE JUDICII MATRIMONIALIS principii

C. 8,' P' 73';

n

!

"]

1009 pofita eft P. II.

y 5

li 5

n

$ /628»Q

$08

($ 628)

XXXI. de Conji-zgio

-—

(

£) compu-

. $ 628. Giradis ]üRE DIVINO prohibitos

falio ;

ftt,

fequentes regulze determinant: (1) m linea

yrele

re&la, tum afcendente, tum defcendente,

f0 (

(2) in íi-

firpe

tonjugia in infimitum prohibita fumt.

€0$ C

DIVE

nea tollaterali prohibita fimt, quoties vel uter-

que vel alteruter confanguineus wmico tan-

C0

hs f

ium gradu a communi ftirpe abeft. (3) im

lt dun

affimitate iidem gradus prohibentur, qui con.

n g

TEl rà

fanguineis prohibiti funt. -

tetill 2

COR

]unE numwaNo in patria noftra, ad

() w

illa a

majorem fanguinis reverentiam tuendam,

tor gï(

plures gradus additi funt: (1) prohibentur

f c

matrimonia iv feeundo gradu lineg equalis; (2)

Hs

prohibehtur etiam i« fertio gmdu hneg tum

NATI

BERG

ingqualis, tum mqualis, tam confanguineis,

Pt ]

lucy]e

quam affinibus. Difpenfatio quidem in his

XANN.

locum habet; fed nonnifi publica au&tori-

D

quiby

tate Judicii matrimonialis obtinenda: gradus

J

autem jure divino prohibiti di/penfationem uullam

!

tl

il

admitiunt,

Cüfryr

jriuj;

li

^ Ad hzc ulterius declaranda addimus termino-

Àe

rum Notiones diftinctas.

Srinss eft perfona,

a qua alize, de quarum cognatione quzritur, per

li

generationem defcendunt,

N

&f

LrxEa eft perfonarum , a communi ftirpe cefcen-

lr

dentium, jufto ordine difpofita feries.

elt

Liuea RECTA eftíeries pareutes d?* liberos com-

tior

prehendens.

Linea ve(ía ASCENDENS eft, quea

dLïï

liberis ad parenzes d? majores regteditur:

Linea

Tier

re&la DESCENDENS eft, quoe a pareutibus ad liberots

Jttt

&* borum poþerar progreditur.

Cor-

XXXI. de Conjugio

($ 628)

509

roltibio

| CöLLATERALIs linea eft feries, quze fratres ac jorow

j

[

ver, eorumque liberos, nepotes, pofteros, com-

Lf

Litiea collateralis zzQUALIS eos. cogna-

prehendit.

ü

ndente,

tos comprehendit,

orum-4iffautia a communi

T

:ea collateralis YN QUALIS

)

17

ftirpe kApEM eft.

eos cognatos, quorum di/fauria a communi ftirpe

PIVERSA eft, complectitur. ,

rel uite

CowpurATIO graduum in caufis matrimoniali-

ii d

bus f fecundum jus canonieum, cujus zres vegue

le (ünt: (a) pro linea reCta ; quoz fuuz perlona , tor

. (j

r

fünt gradus, una demta.

Filius aut fiia a patre

ul (0L.

vel matre diftat uno gradu. (/) pro linea colla-

terali zequali; quoro gradw perfona quevis diffat a

communi fhrpe, too gradu eriam iuter fe 4iflant.

ET

(c) pro linea collaterali inzequali; quor gradibus

illa perfona , que remorior efl , a communi [Hirpe diflat,

yendar)

zot prad;bus eriam inter. fe diflanz ea pero

ïzæ , de qua-

bibetü'

ynum COgildli()he quærimr.

He regulee computationis graduum in Onpr-

TR

NATIONE JUDICII MATRIMONIALIS WuRTEM-

j n

srEnGici Part. l. c.4, p. r7. Part. II. c. 8, p. 72-

Part lI]. c. r, p. 137 feqq. diftincte proponuntur:

;uineig,

Luculento fchemate eas declarat b. Gop. Horr-

In b, HAFENREF-

n 1

j ht

MANNI fynopfis zbeol. p. 1031.

FERI Compendio completa enumera

tione nominum,

giftof

quibus confangui

nei & affines appellantur, item-

u

e exemplis e Scriptura allatis, copiofe illu-

; gradw

f

rantur pag. 754-795., Recentioribus dubiis oc-

"T

currunt Puir. Urmg. Mosremtr vindiie graduum

probibitorum.

jmin

A canonica hac füpputatione differt compuratio

cin Jug& PROvIiNCIALI WümTEM-

peïfOïïa ]

civilis , qu

p H

BERGICO

Parr. 1V, Tit. 24 extat, & in. materia

de füccellionibus, hereditatibus, aliisque, a Dica-

íteris adhibetur. kHujus wmica & perpetua vegu!a

o celett

rot fun gradus: genera-

eft: quor fuur generaziones

tiones autem in linea eti

am collaterali, & qui-

TU

numerari debent.

Sic fra-

dem in utroque latere ,

M

pes i». foroves jure civili

diftant fecundo gradu, qpod

Jf

jure canonico fecüs fe habet.

"

W

ff«

$ 629.

D

À

$10

($ 642-9""631*) XXXT. deC'oqy'ugib.

quia

Alinis ;

$ 629. FrNiS comjugiü efiz (x) confirva-

fio generis humani per. fobolis grocreationen at-

fili aï

que educationem , qu?e (inter chriftianos certe)

Tatt

ultra hujus vitze terminos, etiam Dei ho-

In S«

fing,

norem & liberorum seternam felicitatem

procre

intendere debet, Gen. r, 26. 27. 28.. €.

Qirigi

fionen;,

18,19. Eph.6,4. (2) folamen ac felicitas

(le g

vitz, per mufuum adjuforium, QGen.2,18.

94 Q

el5,'q

Poft lapfüm & zerrius fiuis acceffit, ut effet li-

: 11

bidiuis (non explendze , fed fecundüm ordinem Dei

nge

domande dv exflingueude,) vemedium, Y Cor. 7, 2

5.9. Primus ille Finis przuarius, reliqui duo fe-

$6

cundnrii dicuntur.

Nam q

indilfolubi-. - $ 63;3- Conjugiwm f forietas x NDt1SSO-

Tutini,

LUBILIS, ordinarie non nifi morte finien-

e;

da. Hoc pröbatur 4) eX oraculo divino

1l in

per Adamum edito Gen. 2, 24, ubi indie

4l

-

viduum vitze confortium inter conjuges fu-

li

turum effe edicitur;

b) ex avthentico,

tim (

quod Chriftus inde ducit,

confectario;

Agqu

Matth. 19, 6 proinde quod Deus coujunxit ,

furin,

homo uon dirjungat ;

c) ex apolftoli Pauli

'C-ivifes

effato Rom. 7:2. 3.

Ttus -

Idem etiam patet ex incommodis , quze divortio-

rum licentia gignit; qualia funt: vagze libidines;

feïe æq

impedita fobolis educatio; turbz tum in dome-

füca, tum in civ

ili focietate ;

i &eïxq

qqæ omnia Suri

lts

N.zzzzk.æ F-afltï(ll'iü funt.

excludens

Toh

iumn Con-

$.631. Hinc illicitas eft CoNcuBINA-

jtit, (

T int

cubimatum, PS , hoc eft talis conjuntlio domeflica arGhor,

|

"^

qua

XXXI. de Conjugio

($ 631.63z)

511

'ofor

qua ad tempus tantum vaitui

€7 pro lubitu ite-

Ti n

rum dillolubilir e/f. Repugnat enim naturae

Qs certe)

matrimonii prout:a Deo inftitutum eft

Da i

In Scripturis nulla alia conjunctio maris & fe-

minec, jure divino licita, occurrit

nifi quze ad

[ctt

DI

Á

Mi

procreationem & honeftam educationem fobolis

7: N8! M

dirigitur; confequenter ommis alia aut ad fcorta-

tïonem fu.t ad adulterium referenda eft, cui utri-

fb lC

que grave judicium Scriptura denunciat Hebr,

41b

13,4. Qui mter fe junguntur, eos aut coujuuxir

Deus., aut non.

Si non junxit; nefaria conjun-

: efiet -

€io: fi junxit; nefaria feparatio eft. b. BhNGE-

nnech

Lius Guom, ad Matth. x9, 6.

Cot. 54

u duof

$632. Eque illicita . eff POLYGAMIA. fum Poy-

Nam & hec repugnat (1) primevae inffi- gamiam;

tufiomi,in qua duo duntaxat Junéti fuere,

NDI$

Gen.2,24

(2) declarationi hujus inftitutio-

e finiti

nis, tum a Chrifto Matth. 19, 3íeg. tum

(iri)

a Paulo x Cor. 7,2 date;

(3) 1ili.divinse

M Dd

inftitutionis parti, qua mutuum adjuto-

ugesï j

rium Gen. 2,18 finis conjugii genuinus &

thent

adaxquatus 'conftituitur;

(4) legi. naturz;

)nr&ï&lml

fl'

V,h!'

gartim ob difcordias ceconomicas & d«a£íar

[' Jij ln

civiles inde oriundas, partim, cum nu-

merus hominum utriusque fexus femper

fere zequalis fit.,

propter injuriam, quam

ædwl

]böl»

in reliquos mares czelibes committit ; 'qui

UOTF

plures fibi uui feminas jungit.

)mmä

Polygamia ge quidem in-vereri Teflamento permiffa

fuit.

Cum .enim Deut. 17; 17 diferte regibus fue-

1n quibusdam

CUBI

Tit interdiCta, -mulro magis alis.

Parribus, Abrahamo, ]acobo ac.dein Davide &

j U

4

Salo-

[

"

p

($ 632—634) XX&U. de Conjugio

512

Salomone, n difpenfara fuir, fed tolerata; nec

)j

defuere calamitates ex i(tis eorum factis fecutze,

& ex eventu de

quibus ad poenitentiem ducti,

reCtius edocti

421'1' f

Voluntate Dei, & jure conjugii,

TU

fuerunt.

fntni

Divortium $ 633- DivonTrUM, quo vinculum con-

—— —

adulter

nonnif . jugale antt mortem diffolvitur, tanquam pri-

-*

ls i

duobus tà- yyitivae matrimonii inftitutioni contrarium

ftnta d

fibus lici-

expreffe prohibetur a Chrifto Matth. 19;

p

5—8. €. 5,31.32; excepto tantum cafu a)

Ál

ls

adulterii Matth, 19,95 . ac 5) dæ-rtioniy müli-

()) d d

tiofez, 1 Cor. 7, 15.

fis Qd

'Tamen utroque ca

fu. locum n('Jn habet divor-

tium , nifi poft caufam in judició competente co-

quod 1

a decernatur.

E

nitam, auCtoritate public

dunt;

Alie caufze, quae preete

rhas ut juftz & legi-

timz allegari a quibusdam folent,

non funt cau-

Depant

Pe-

fs divortiü, nifi admodum improprie fümti.

, ultra

lt [at

riculofum eft intuitu fecuritatis confcientize

: $1 ob

caufas ab jpfo Deo conce

ffas, progredi.

Quem l

inimicitiam infanabilem ,. o

bfzevitiam, ob infidias

ericulum, conjuges

habent;

vitze ftru&as, & ob animz

fententia judicii. matri

monialis

feparanzur. quoad

Qg Lj

torum & menfam ; za/is

féparario mon eft Divoriium ;

t'mne, '

er eam enim 4705

folvitur. vinculum conjugale , 1e

ufus conjugii fufpe

*

nfus tantum ceffar ad tempus.

Ghr d

, Cum divortio et

iam non confundi debent illi

lavatur pro n-llo; ut 'in

RUT fOn

cafus, ubi marrimonium dec

cafu ignorati incefti

conjugii ;

bigamiz ; perpetui

.?ïætere

inde ab initio & co

nftantis animor

um diifentus.

mïeg

"lalis declaratio -nu

liitatis non elft divortium :

j

T

.quod nunquam

!

üï. Pmy

nam non folvitur conjugium , .

1

UT

conjugium fuit.

MQC

$ 634. lf hoc

' Loco diverfum a nobis

Antithgjis.

fentit Ecclefa Romana: ) Matrimonium

effe vere & proprie di&um novi Teftamenti

bitum ;

Jàcramentum $. b) Clericis tamen prohi

t) plu-

)

XXXL de Conjugio

($ 6345

513

"u) D

js fecute,

£) plures quam in Levitico c. 18 extant

oventu üe

dari gradus prohibitos & «cau/2r matrimoe

àus edoti

d) vinculum matri-

nium impedientes;

rilun at«

monii p/age indifflubile effeg mec in cafu

adulterii folvi; e) cau/as ma*cimoniales ad 1o-

p

tray

los judices ecclefiaf«os, exclufo Magi-

ftratu civili, pert/aere.

Jatth.

y af )

1

Alise copcertationes, ab aliis motze, funt:

!]

ipnir Wi

(1) de divina inflitutione conjugil, vim le-

gis non habente; (2) de matura conjugii,

apet diot-

quod mere civile negotium effe conten-

Pe[ente Dd

dunt;

(3) de /an&itate conjugii, quam

i

negant quidam falío -fpirituales ,

quia

ii

t fítatus carnalis ;

f 7

(4) de cælz'batug,

jjie, 1*

quem pro ftatu coram Deo ineliore,

N

habent ;

(5) de legun matrimonialium,

"s

g, (

p

quae Leviiri c. 38 & 20 exftant, obliga-

"m

tione, & interpretatione genuina; (6) fpe-

m

m l(fael

cialior illa quaeftio de conjugio cum defun&le

A l

mp

uxoris forore aut fororis filia.

p li

Praterea non exiguos motus. excitarunt la-

"m j

qrje"

Xiores quorundam fententize; «4) de Coucubinazu ;

di& Oïtluq

5) de Polygamia; c) de-pluribus, quam. in Scri-

qü

ptura concefíze inveniuntur, faciendi drvortii caufit $

( n

4) de neogamorum eccefifHca éeuedictioue.

T

at

|Je

[u^

LOCUS

m

hl ,m!

"m

Ui

*

$14

(S ,635.636) XXXIL de Novi zmï:þ

LOCUS,XXXII

ml

DE NOVWVISISIMUS

Mosc

SPECIATIM . DE MORTE ET RESURRE-

7770

CTIONE MORTUORUM.

L'T167

, Dithee

$ 635. NO VISSIMA dicuntur i/li even-

1i0, my)

ANoviffna

ius, qui omnes hómiuer poft decurfüm : hujus vi-

qia ft, j

gm'd.

tI0n funs

im [patium manent, per quos de cujusvis forte,

jf

eermum felice an mifera , .decidetur,, graut quis-

ADEO, [

que opportunitate falutis hoc. gretur, fempore ob-

filtatem

Jate , rfä?e vel focus atfus.fuerit.

QUi fed

Ea'queiwor potiffimum funt: AMors :corporalis5

ARefurvect

jomortuorum, una cum apparitione Chriffé

fedt, ]

gloriofa; SJudiciun extremum cum Seculi

coufum-

xharioué; ac denique "vel Darmnario |vel V/ira aterna,

Qu mj

Tormula, qua vevifma appeliantur, e Scriptura

ate[lrj

fumta eft: Jóh.'6/39. 1 Cor. 15. 52. 1 Pet. r, 5.

3 t

- /Summ:e Bonitatis divinze :eft,/ quod ignorare

nos non patitur, quid deinde polt hanc vitam

Du, v

d

futurum fit: id enim profpicere ac meditari .$a-

^

Wavit

pientia :eft. ; Pfal.go, 12. Deut. 32 2. Sirac. 7, 39

Ts nf

Apoftoli inter prima przeconii fui evangelici etiam

j

hsec propofuerurnt,

üt'velex fola utriusque ad

videns fit.

"Theffalonicenfes epiftolze infpeCtione .e

18

Add, A€t. 3,20. €. 10, 42. €. 17, 31- - 24, 2

*

z. Hine

1

lts e&

anultum,a Scripturee docendi methodo rece

dunt,

di

li

lm

qui do&rinarum hic occurrentium TUDC fAomen-

zum, nunc zecef/arem, omumc ommino "veritatem ,

P

r

prout cuique per circumftanti

as externas magis

"vel minus tempeftivum , tutum, .commodum vi-

fu. &

detur, in dubium vocant.

FAQQ

u

füen

DE MORTE, ET STATU POST MORTEN.

t (

: Qs

lp

N

Aortitde- & 636. Mons generatim vite grivatio gfï.

ao

finitio;

Jam uti VrTA NATURALIS in contimuata

i5 5l D

anentis

l

XXXII. de IMorte

($ ;636—-?538)

515

menlis €7 rorporis communione confiftits ita

13,

Mons coRPORALIS eft fo/utio unionis five

RE

commercii , quod inter animam €7' corgüs homi-

|

|

"if a Creatore Deo naturaliter fiabilitum pff. '

Fit hoc ordinarie , quando corporea machina fe-

r dv

nio, morbis, aut per vim extrinfecus illatam in-

n du l

epta fit, in qua & per quam anima porro opera-

tiones fuas obeat.

ii [

$ 637. OniGo morüis NON repetenda caufa;

p

à DEo, quippe qui hominem ad immor-

; ;g;]þj,ï? )v

talitatem condidit ($ 166,3): /id a Diabolo,

qui feduüctione fua hominem mortis reum

1 »COTPWHS.;»

ariti

,

ul

fecit, Joh. 8;44. Hebr.2,14, £7 homine,

feci) t

HW'

qui malum hoc peccando fibi ac pofteris fuis

| J a

$p

arce(fivit; Rom. 5 12. €. 6,:25, '1 Cor. 15;

Qet. 5

21. 22.

oi g^

Deu:, ut Dominus & Judex, poenam hanc &

r

"

denunciavit peccaturis Gen. 2, 17, & nunc pecca-

»

toribus jufte infligit, Gen. 3, r9. 22. Píalm. 9o,

, n

D

3- 7. 8. g.

a

j o

j &ülïü

a ?kd

1

?

qiels

$ 638. Quoniam grgo mors percati con. aniverjjïælï-

fe (ï

, Ht

!

fequens efts hominibus U N 1v ERSISmorien- a,

m

L;lm t atl

dum: Rom.5,; 12. Hebr. 9, 27. Jof. 23; 14.

Hiob x; 21. c.3, 19. €.30,23. Píal.39,6. &

|

-; -;:eï^iïaie"l.'

(s ag

49, 11. & 89, 49. Cohel.9,5. Efa, 40, 6.

,mmod :

Excepti funt illi, qui vivi in ccelum translati

fuerunt Gen.5.24. Hebr.11,5. oReg.2,11; &

ili, quos dies Domini deprehendet.

Hi quidem

l MORTDL

& ipli per immutationem momentaneam, morti

analogam, ad immortalitatem transferentur. 1 Cor,

i

p

"

15,51.52. 2 Cor. 5, 4.

ul

Kk

$ 639.

, )l

g16 — ($639.640) XXXIL dexf/)'orte

$ 639. Morimtur itaque ^um pii, tum im-

1941

diftrimen

11

quoad piot pit.

ProRnuw ac fidelium morr, quamvis

[

ac inpios; & ipfa incommodum quoddam eft, a pec-

cato originem trahens Rom. 8, 10, NON

Q/e d

POoTEST tamen POENA dici: (1) quia con-

In6Q f

Con

donatis peccatis. & ira fubláta Rom.8, .

&ipas (

C. 5,9, a mortis etiam metu & amarote

(ie if

per Chriftum liberati funt, ]oh. 8, 51.

1 Cor. 15, 56. Hebr. 2, 9. 15.. Hof. 13» 145

füm, G

(2) quia mors ipfis potius beneficium eft,

1464 (

tollens peccati fomitem, ipfosque ad vitam

$6

traducens Rom. 7,24. Joh. 5245 & ad bea-

Jei fun

tum quietis placidze , ftatum, Luc. 2, 29.

cultqt

x Cor.15,18. r Theff. 4, 13. A&t. 7, 6o,

Tefnt

Apoc. 14, 13. Efa. 57, 1. 25 (3) quia Do-

Utj lii

mino moriuntur, ejusque etiam in morte

li 25

geculium fant , Rom. 145 7.8. Pfal. 116, 15.

£j Sp&

& animam foam illj commendant , Pfalm.

M&Ith. :

SI, 60 A&*-'stg- A

Ex adverfo'impii in peccatis moriuntur Joh.

guia qu

Qum C|

8.24. & cum terrore Pfal. 73; 19*

üe QPQ

forma,

$ 640. Forma five «[Jeutia mortis in 2sca

Y

ïl

confifiit, five in folutione unionis effentia-

Ài

lis & commercii anim?e rationalis cum

Verita

corpore organico; 2 Cor, 5, 1. 2 Tim. 45 6.

ia

It

Phil. z, 23.

Solutionis hujus meceffarium deinde «conequenr

làm

(nifi per miraculum aliunde impediatur) eff auime

& corpore difceffus ac [eparazios Luc.12,20. ! eg.

19 4-

XXXIL de Morté

($ 640—642)

517

j, h

19,4. Pfal. 146,

4. 2 Pet. I, 14- ngr. 5,4.8. Joh.

19,30. Luc. 8,55.

Quams

$ 641. Qunamvis .quik mortuus eft, 7100 Stotug cbr.

, ape

Io, X

g[e dicatur Matth. 2, 18. Pfal. 39, 140r.5 ta- poris pof

quia t

men aeque corptus qule anima in mihilum abit, nmorízm ;

ROW-S!I'

ConPus quidem fenfus omnis ac vitze

expers Cohel. 9, 5. 6. Pfal.90,6.7 , putre-

[ amatt

dine diffwit ac. diffolvitur juxta Dei fenten-

oh. $5

Jj I) lj

tiam, Gen. 3, 19. Hiob 17, 13. x4. Pfalm.

iCiUm eüf

146,4. Cohel. 12, 7. 1 Cor. 15; 42. 43.

j atl

$ 642. At ANIMA in morte mom interit

? flatus ami-

Va

Jed fuperfles, vivens, fui confcia manet, ac fa- mm: dm-

$n

At

j

cultates fuas, intelle£&tum & voluntatem , (mortafis .

d

i

retinet, easque minime otiofas.

Nam 2) 9/»

quia J

octidi nom potef! corpore licet occifo Matth.

j mort

10, 285 Íed b) redit ad Deum Cohel. 12, 7.

il ulb

£) Speciatim fideles mortui, o vunt,

Í, PW'

Matth.22,32. Luc. 20, 38; . 4) beati funt,

quia quiefcunt Apoc. 14, 135 & ») funt

yuat li

cum Chrifto, Phil. r, 23.

Qu2 omnia nifi

de fuperflitibus fui confciis, dici non poffunt.

r d

D

Mil

Conf. $ 150.

J5 Ef dl

Animas hominum poft mortem fuperftites effe,

veritas eft ad prima religionis fundamenra pertinens,

yulis *

etiam fidelibus Veteris Teftamenti cognita Ebr.

j Tlm '!'u

1I, IO. I4. Gen. 49, 18. Cohel, 12,7; & ab omni-

bus populis credita, diu ante excultam philofo-

h

iam, prout vetuftiffima teftantur monumenta.

de ",

b

emum péilofopbia gentilis mifere in hoc dogmate

pr) &

fluGtuavit: recentior (revelatione nempe adjuta,

Kk 2

quam-

"m "

XXXH. de WBorte

518

($ 642.643)

uamvis-multi /:parum' gra'ti Seripturze difcipuli id

diiüimulent) meliorem ejus interpretem a6 defen-

Crin

6

r

1107 C0

'

forem fe p

ie

bet.

nf

Confpira

il

45

t ad doctrinam de animorum immor-

Til

talitate agnofcendam ) ipfa anim»e natura: 4)

evam

finis ad quem homo conditus: c) Bonitas ac Ju-

dedlog

ftitia Dei: 4) internus confcientie ftirulus: &

Tiomo n

e) infitum homini defiderium perpetuze felicitatis.

Hoc qüidem loco fufficere tiobis poteft Scripturae

grelün

irrefragabile & confentiens teftimonium.

Vexatus Salomonis locus Cohel. 3, 19 multo

Jüi

foinorem ae vülgo objeCtant difficultatem — ha-

Jui: m

bet, fi collato in fonte verfu 16——22 obfervemus,

in eo non ab[olute d fümpliciter de vita ac morte bo-

UENN

qninut, Íed de.vita ac rhorte H'OMINUM CARNA-

Quet a

LIUM, quorum animus rebus terrenis ac perituris

Sic enim fermo coón-

penven

totus immerfus eft, agi.

textus eft: «) Deum juftum omnium judicem ac-

Saip

dum llo,

curate obfervare ac difcernere eos lhominés, qui

fenfualibusp unice dediti, ut beluinz rapacitatis,

àut infr

& impuritatis mancipia, pecorum ritu vivant

W i

9. 16. Y^. 18.

2) Horum nec vitam nec mortem a

vita ac morte brbtorum animantium differre v. 19.

j &j

£)iisdem enim defideriis, quibus bruta, etiam tales

homines agitzri: vanam, caducam, jperituram)

qum S

momentaneam felicitatem efie, quam appetunt,

LU trüd

NV. I9.loo. 4) ignorari ab iis & negligi mentis hu-

man:e :eternis bonis deftinatze prze anima brutorum

ïmpæmm

excellentiam v. 21. e) Non ergo nos angi debere,

l H

cüm res mundanas furfum deorfum ferri videmus,

h 16

fed intuitu judicii futuri tranquillare animum &

VU

res noftras in timore Dei lztos agere; //) nemi-

d

p

ném nifi folius Dei dono quid poftea füturum fit

mm lu(

perpendere, v. 22 fim. |His plane gemina habet

Ts ln

Pfalmus 49, & locus Luc. 12, 1

5-01. Conf. 2 Pet-,

ftam th

2,12. Judz ro,

UET

T fs

$ 643. Antiquum illud fomnium de

g0n n j?a-

tu fomni , fonmmo animaruii, preéter modo dicta, etiam

7:39.

refutatur ex locis 2 Cor. 5, 7. 8. Matth.

. n

17;3. Luc. 16,25. c. 23:43. A poc. 4; 10« 1I»

fl

U

e. -578- €. 7 9----—17-.i

Opi-

XXXIL de Morte

($ 643—645)

SI2

feyul

Cpinio hzec Sapientize ac Bonitati divinze plane

at deiet-

non confentanea eft:

illa pofita dici deberet,

animam divino Gratize lumine jam in hac vita do-

m«

natam, ad commercium cum Deo & Chrifto

at /J

evectam ,

ad fublimiora quaeque przeparatam,

ts tl

de illo eximio gradu beatitatis nunc demum, cum

sulus t

homo moritur, detrudi in ftatum inertize, & pro-

feliciti

greffum illius ad fublimiora inhiberi.

Scrptit

Th

$ 644. STAT:US POST MORTEM duofgdug;bmf.

ig m

jtém. T

: 'fmzt: unus beatt

, falutir, in quo funt jufto- £a vel qi-

eryefmus

nitite l-

rum animo ; a/fer wüfor, dammationi;, inJeras

, CARMP

quem anima impiorum, a corpore folutze,

. peï'xmïis

perveniunt.

amo (

pdicemte

Scriptura, cum de mortuis loquitur, aom uifr

duos bos flazus memorat; de rerio quodam /oco,

yinés (

aut intermedio //azu , plane filet. Matth. 7, 13. 14.

rapacitt

tü vivi

Marc. 16, 16. Joh. 3. 36. Gal. 6, 8..

mortem

ente V.f

.. $ 645. Firmatur hzc thefis ex altera , idque fla-

etitt ïülff

quam Scriptura docet, thefi ccgnata ,. aui- tiim a oT«

etiturim

enas credentiuin ST ATIM bealitudinem confequi, iey -

j ?,Peïlmfr

menïfs Ji

ampanitentium 11 11C0 pemam fentire.

y irutort

De rrpELivM agimabus a) luculenta funt lokca,

if j ä?þefev

Joh. 3, 16. 36. c. 5,24. . 12,26.

$) dicuntur Deo

j

1C vivere,

ut eo tanquam Dxo svuo fruantur

Matth.22,32, & c) effe cum Chriflo, ita, ut ftatus

, () nemj.-

earum /wcrum, hoc eit quavis hujus vit?e condi-

tione longe excellentior fit, Phil. 1, 235

d) &

j

ftatus ambulationis non jam amplius n fide , fed 2

p m

iid«s im vifine, o Cor. 5, Y—8; e) dicuntur effe

in ftatu quiezir a labore, Apoc. I4, 13. f) d

em

teftantur exempla, Luc.16,22.25. C

n !

23,43. AG.

2»59.

i w

De rwPronuM animabus expendendus Domint

j

/

ä

. Wt

fermo Luc. 16, 227-31. Add. AGt.1,25. Pfalm.

| 112) Ào or,

, 41 n j

n

$ 648.

[

Kk 5

$20

($ 646-647)

XXXII. de Morte

()

4

animu ali-

$ 646.1 Ust jint' animu defuntiorum, diffi-

animE

cubi umm cilis, quanquam non valde neceffaria quae-

füunt ;

lu Dd

ftio eft. — Piorum amima UNA ESSE, ex

ttDpof

Hebr. 12, 22. 23, ac Luc. 16,22, ex multis

h

item Apocalypfeos locis, nec non ex illa

trrt, d

fuavi formula patet, qua pii in morte con-

fit

gregari dicuntur ad populum fim, Geu.x 5,15-

C- 255 8- C. 35, 29. c- 4.9, 33- Numv 20, 240

etiun

C

13. Deut. 325 go. Jud. 2, 10. qu»e ad pa-

1) bext

tres collec?o 2 Reg. 22, 20, & multis aliis

dic ag

locis, diferte a corporis fepultura di(tinguitur.

l

Similia lepuntur, quod ad impirum animas at-

1Pét.

tinet, Luc. 16,2,

Efa. 14, 9. to.

8- Apoc..f 6, 15.16. 1 Pet. 3, 19. 20.

tum |

, Animas eorum , qui vere martui , fed refufcitati fue-

at

ruht, Y Reg. 17, 17. 22. 2 Reg. 4, 20. 35.. C 13 21-

Matth. 9, 18. 25. Luc. 7, 12.14. r5. Joh. 11,44-

()

Act. 9,37. 40. €.20, 9. 10 fuiffe in tertio quodam loco,

li i

inter coelum ac infernum medio, quem Locum

Difpenfationis nonnulli 'appellant, nullo adhuc

intellig

Proba-

idoneo argumento comprobatum fuit.

r

bile potius eft, eas, foluto licet illo naturalis

commercii-inter ipfas & corpora fua vinculo,

li

maufijfe tamen z2 corporibus fuis, difceffu e corpore,

lU5 :

qui alias futurus erat (S 640), per Omnipoten-

tiam Dxx inhibito.

TT

de loto

$ 647. De ftatu intermedio animarum

W

fertio ;

feparatarum, fic Scriptura nos docet: (1)

2«

anim2e juftorum ftatim funt in ftatu vere

inji

beato, lato, tranquillo: 2Cor.5, 7 domi

dlg

Junt apud Dominums | : Apoc. 14, 5 quiefcunt a

Qüo

lt

labore ; Sap. 3» x fuut in manu Dgz', net Criu-

&atus eas attingit, Conf. $ 639. 645.

at

2) Sed

(5 647)

52I

XXXII. : de Morte

n, d-

(2), Sed ante diem judicii, juftorum

anim?e nondum beatitudine perfecta fruun-

a

$ob

tur: nam 4) Ébr. 11, 40, fideles priorum

x us

temporum zon fme reliquis . confimmantur ;

1 ex ii

b) Apoc 6, 11 anima fub altari jubentur. quie-

orte t

Jiere, domec com[ervi accedant; c) in refufcita-

0. DT

tiome corporum , nOya illa gloria, animarum

1, 20, 2

etiam beatitudinem augebit Phil. 3, 20. 2 1.

gad

d) beatitudo confummabitur «magno illo

ltis al

die apparitiomis . gloriofe "jefu Chrifti ,^ Col. 3,

3. 4- zTheíf. 1, 1o. 2Tim. 4 8. c. 1, 12.

ingtt

anitos d

iPet.5,4. £) atque tunc, mauifzflatis filio-

r' 3, 19.201

rum Dei prerogativir, vibEBUNT DEuM,

Giuti

ficut eff. x Joh. 3, 2.

, 15 J

(3) Ka & impiorum animz nondum

lId

alun As

font in ftatu confummate miferi». Hoc

p L

intelligitur a) ex antediluvianorum incre-

jp lr

dulorum ftatu, quorum anime z cuflodia

qui

y u

fuerunt 1 Pet. 3 19;

b) ex analogia fta-

u

tus malorum fpirituum; quippe qui cazenis

m

m[]iP (

tenebrarum. vincli, ad judicium fervari dicuu-

tur, & graviora fuo tempore exfpedant

jmatut

2Pet.2,4. Matth.8, 295 ) ex eo, quod

g (

injuftorum animas Aorrenda judicii ex[peGlatio

angit Ebr. 10, 27. Apoc. 6, 15. 16. 175 &

: 7 (f()ik'i

quod d) multi falfam fpera, fe falvatum

jf

iri, retinent usque ad noviffinum diem

g l

Matth, 7, 22. Luc.ää, ïs. 26.

| (1) Hoc

)

;

$2

€$ 647)

XXXII. de Moþrffa

(1) Hoc fenfü wEprUM Quendam sTATUM ani-

Neue

l& à

marum multi Parres antiqui, nec nulli ex Noféris

ftatuerunt.

Eundem ftatum alii vocant spATUM

Tif

EXSPECTATIONIS, cum pregufiu tamen beatitu-

dinis vel damnationis conjunttum ; alii LocuM

()!

TERTIUM dicunt: fed femper preeftat rem ipfam

pvlz' fti

(€ non

fimplicier docere, quam formulis ati, füb 'quarum

ambiguitate ab aliis noxii errores occultari pof-

eular |

fudiun

funt. JIntermedium animarum ftatum Scriptura

alium non docet, nifi qui elt iuzer. feparatiouem a

ls ein

Te fimia

snortali boc corpore d& intev. reftifcitationem corporis ali-

quando futuvam , intermedius.

Neglecto hoc fi-

(ie tatm

Xin fnee

gnificatu per rocuw TERTIUM intelligere zalem

EY

Jfarum , qui fit iuzer. colum atque infernum , iutev fla-

zum bearorum ac damnatoyum sutermedius , & in quo

locum etiamnum habeat reíipifcentia a peccatis

V

prozreticis nunquam in hac vita retraCtatis; id

überro

non modo incertum & lubricum eft, fed omnino

a Scriptura alienum.

Scrlpl

(2) Scriptura docet, a) in morte ftatum homi-

nis decretorie figi, Joh. 3, 36 fuper mon credentibus

prope

uis MANET ira Dei; c.8,94 won credentes XN

Tita fv

PECCATIS SUIS moriumtur; g'lheíl 1,8. 9 penam

hr Á

perfolveuz atorni XNTERITUS, QUi evangelio j'efu

Cbrifli uon obtemperant.

Eadem docet 2) in morte

& Se

finitum efle rEwPus skMENTIS, hoc eft tempus

H

bene agendi, quo opera fieri poffüunt, remune-

Smp

rationem a Domino habitura, Matth, 7, 19. Rom.

(5 ton

2, $ —11. Gal. 6, 10.

lls

(3) Cum Scriptura ergo non confentit do&tri-

na de Purgatorio; hoc eít de loco eruciatmum, in

Áig

lt !

quo aubue fidehum uffione ignis corporei zatndiu luere

Y

debeant peccaia veuialia, fazisfactionibus & bonis ope-

vibus in bac vira nou expiata, usquedum juflitie divi-

Ts

ne pleue farisfeceriuz.

Hsec doctrina 4) e Scriptu-

ra probari non poteft; & 4) doCtrine cum ea

DN

connexz (de peccato fua natura veniali, fatisfa-

df li

Cüonibus /mzawis pro peccato, fuffragiis eleemo-

fynarum, precum, ac facrificiorum pro mortuis,

I

cruciatus illos levaturis) analogiv Scripturze re-

tilis

pugnant,

Etiam de Lusào Patmum V. T, & de

um eft.

IQ (

Linto zjgfamum, altum in Scriptura filenti

Neque

. XXXII. de Moftþ

( 647-'*64,'8')

323

VWTUM uf

Neque fas eft confcientias chriftianorum per ta-

ex Nofri

,

t STATON

Tare.

les doéirinas. dyeéQ«s perpetuis angoribus one-

n bettt-

]it u

(4) Nec de alia quadam puvificariome. auimarur

poft mostem , Scriptura nos docet.

Quamvis fpe-

z

cie non careant, quse nonnulli tanquam ex pe-

] qua

ü]tart p

culiari quadam revelatione haufta, & ad fanctitatis.

ftudium inculcandum, proferünt: tamen fpeciofis.

Mu

ilis etiam incerta, dubia, precario fine probatiox

arate

corporz': r

ne fumta, verbo Dei plane contraria mixta fünt;

quz tam variorum mixtura, fidei ac pietatis pra-

io hocl-

xin finceram. non uno modo. Pe,riculofe, alterat;;

Tere u

, inter f

Gal. 5, 9.

&ing

à w

iU

41'1

1

$ 648. Ut in re tanti momenti wvemzi;ur-amtio "-

aCnts; !

aberrationes, obfervandum : (1x) Nusquam ce[Jarias

od onti

Scriptura docet ; fatisfactiones a peccatore

um ho

pro peceatis fuis, five in hac; five in altera

eredeni

iptter N

vita JusrziTi: Dxi poífeproftari. (2) Dc-

)

IT

lores & cruciatus soros animam purificare,

rlgeliü ?e["

V p Qorie

ex Scriptura nemo adhuc oftendit.

(2

f tenyl

Scriptura, que ia cohortationibus ad pre-

? femllüö-

ces tam copiofa eft, in tot monitis & ex-

7' m

emplis ne veftigium quidem habet preca-

yit d-

Jiomi; pro mortuis fa&se vel faciendae.

(

TA i

Mundus invifibilis multa continet in hac

"T

jotis p

profente vita nobis incognita, quorum

lii a

notitia non modo poffmus carere ,. fed. etiam

p m d

Cu-

debemus, quia Deus ea non revelavit.

li, (fatste

js d

riofa talium inveftigatio non modo. inu-

(0] 10

"

(

tilis, fed etiam noxia eít; diffidens Deo;

4

;ipülï

L

hi

in certo revelatis non acquiefcens, men-

vnt

l

Lf.

tes

Kk 5

p*

XXXII. deþ AMorte

($ 648)

tes incautas periculo illufionis exponit Col.

atrin

J

COfi

7l

(5) maxime fagienda eít eorum

iil

ftulta temeritas, qui cum fummo falutis

1 X li

fuz difpendio ipfam poeuitentiam procra-

PECCATI

'

Tiattur.

ftinant, & fanctificationis ftudium fecure

negligunt, a"ygzQor; opinionibus fafcinati,

fj 4

ettat (I

per purificationem quandam violentam fe

TDors n

poít hanc vitam a vitiorum fuorum ha-

( opin

biru liberatum iri, & fic velut e naufragio

]ot, aii

in falutis portum enataturos.

ib perfe

Tlla magis fobria, dignafunt, quze i timore Dei

perpendantur; (1) Non raro obfervatur, in ipfo

fomaii

Tnortis agone, hominum vere fidelium & juíto-

obfirm

rum animas fub difceffum ex corpore feverius

judicium fübire, & ad peccata fübtiliora, quze per

Conant

omnem vitam occulta ipiis manferant, agnofcen-

füm for

da compelli.

(2) Cum hoe phsenomeno. fpiri-

tuali alienum non eft conferre locum Ebr, 9, 27

pf

in quo mentio fit alicujus jz4ici , quemvis homi-

nem po/? mortem manentis.

(3) Deus in hac etiam

limt;

vita fubinde vere credentes, juftificatos, ac fibi

ütas di

probatos, feveriore eleuche vedarguit, & ad pec-

catorum fubtiliorum & occultorum agnitionem

lt de

perducit: cujus rei notabile exemplum eft judi-

cium Fiü Des de angelis feprem eccleftarum, Apoc.

(

(4) Ex his nonnulli colligunt, «/i-

cap.2 & 3.

unt

quid analogum vossk illos manere, qui vere quidem

converfr & in flatu gratie moriuntur, fed fauftifica-

Wlkfmat

tioue tantum iuchoata , quze poft mortem continuan-

'da fit.

p

(5) Illorum certe fententia valde probabilis

eft, qui pedagogiam quaudam falutarem pofl hane vi-

Ten

zam locum babere exiftimant, inprimis apud ani-

1

UC

fas eorum genriium, qui in hac vita Jumiue con-

——

l

fcienzie re&e uli funt.

(6) Verum in iftis omni-

l

11 bera

bus modefte verfandum, ne ultra id, quod in

Tefta

lerbo Dei ícriptum eft, fapiamus

& ne fe-

gnities ac tepor chriftianorum, preefidium

inde

de à

arri-

XI.XXH. de ]V[or?e

($ 648.649)

525

Xit Cj

Nibil 'zalium. pertinet. ad illos, quorum

atripiat,

. COf

confcientize lumen verbi divini fzepe propinquum,

ab ipfis femper neglectum, aut omnino data ope-

) ltis

ra ex animo dimiífum fuit, ita ut hoc pacto xx

n

PECCATIS SUIS PROJERETICIS impcenitentes mo-

riantur.

n [rnts

i[cin

$ 649. In hoc Loco multum a vero ab- Anüthgï:.

ütam i

errat (1) opinio de caufa mortis, quod

üm T

Inors nece[aria quzedaxa maturg fhquela fits

ufragio

(2) opinio priori illi connexa & nihilo me-

lior, auimas corpore folutas N ATURALITER

in perfeBliorem vitam tranfire: cujus generis

imorel

fomniis adverfus mortis terrores animum

r ] m I;,Ullï

& j

obfirmare , contemtores religionis revelatoe

fovei

conantur.

(3) Non magis probanda eo-

que

vno!"æq-

rum fententia, qui azimam poff mortem fu-

»o fpin

perflitem e[fe & vivere, aut negant aut du-

,bï. 93 27.9

ris hom

bitant; aut (4) qui auimas a corpore fepa-

n etigtïj

TEU [b

fatas dormüre contendunt;

aut (5) mini.

TA

mum.de hac quazeftione nihil certi firi poffe,

ogitionel

ï g][ jlldl"

di&atorie pronuntiant.

jntt.

J

Sunt aliv€ do&rinz (6) de animarum

Jl [/

jl

i il (

purificka.tione poft mortem ; (7) de igne

purgatorio, in quo dolorofam purificatio-

ntnat

lwbïb is

nem fuftineant animae defun&orum, per

]

u v

preces & fuffragia viventium juvand2e ac

U

Q a

n d j

liberandv ; (g) de limbo fidelium veteris

115 0f

"

Teftamenti; (9) de limbo infantum; (10)

qioi

&

de animabus San&orum invocandis, aut

jiun / e

certe

$26

($ 649—651) XXXIL deMorie

qua

certe pro interceffione fua. compellandis:

Pal

- quibus affentiri, quoniam Scriptura nihil

tale docet, religioni nobis eft.

n

mum 1

Quaftionibus de animarum defunctarum man-

fionibus; metempfychofi;

paritionibus; com-

otoni

. mercio cum mundo vifibili

C fuperfütibus; quid

de rebus noftris cognofcant; quid operentur ; an

Cotpot

rO nobis orent; an tutelam przftent, aliisque

fumilibus, abftinere confultum.

Curiofe magis

fusq

vuam neceffarize atque utiles funt; & incautos a fi-

tin d

4

ucia in Deum, & unius neceffarii cura, item«

u

(tnf. p

ät

e a veneratione & obfequio- verbi divini ab«

12 5)

raCtos , abfürdiffimis fugeriuitioniþus fafcinant, ,

EY

pE RESURRECTIONE MORTUORUM.

inano,

Refurre-

$ 65o. REsunREETIO eít opus infnite

Te, ig

T

-äiomy de- Dei gotentig ,

quo idem corptts ,. quod guilïliqt

fimitio $

TAE

homo im has vita habuit, deuuo formatum €7

vita donatum. cum. eadem anima, mova atque z';zq

Q

þpm*abzh WnWuone conjungetur.

€ gihi)

AtCus hic omnipotentiv divinz v

efufcitario ,

primug

effectus five opus, refurrectio dicitur,

Vettyt

pq&äöilz'—fai;

$ 65x. Hoc INCREDIBIEE VIDERI

TT

NON POTEST, infinitam Dei Scientiam,

Qs :

Potentiam, acDominiumin homines, co«

Thin

gitanti.

) Refufcitatio enim nihil aliud

lum

Qw

eít, quam corporis inítauratio, ejusdem«

patüs

animæ

que i/ezra/a cum anima comjuuZio; jam fi

'regïmï

prima poffibilis fuit, iterata impoflibilis

tibus

eíle non. poteft.

b) Porro uti anima poft

j

æqrtem [uperites Imamnet; ita & corpo.ris,

ad Y

quam-

XXXIL. de Refürre&ione ($ 651.652)

527

Thodi

quamvis in fubtiliffimas partes refoluti,

VOPHM

ne minimus quidem pulvifculus poteft an«

nihilari.

Deus autein omnifcius ac homi-

FU at

num Dominus, uti omnium hominum ,

nc* w«

iy Wf

omniumque animarum, ita & omnium

bus; qi

corporum humanorum, quoad minutiffi-

onturs d

, dl

mas quoque eorum particulas, perfe&iffi»

fre mj

QUOS &

mam & cognitionem habet & poteftatem

(N ifelte

(conf. Pfal. 34,21. Prov. 15, 11 orig. Matth.

iviti al«

ia

22,29). ) Omnipotentize Ejus non ma-

gis arduum eft, diffipatos corporum hu-

ORU

manorum pulvifculos confervare, collige-

ye, ju formam & fitum quem olim Imbue-

j i/g)ï?f!f?

runt componere, corpus denuo ex iis for-

1 quilibr!

matum vita donare & cum anima jungere,

Til (

quam quidem proclive ei fuit, res omnes

d [

e nihilo producere, *& corpora animata

primum,formare. Conf. fimilem harum

ngZiWih

veritatum Inexum $Tim. 2; 18 coll, 19.

lpfa ergo rafio humama perfpetam habere

VI-DEM

poteft po[fibilitatem refurretfioniss AG.26,8.

z'mtiam J

£ (

Quin & -probabiliratem ratio noftra intelligit ex pro*babüi—

Jufütia divina: confentaneum enim eft, velie

ías $

| al

Deum, ut corpus, quod bene vel male factorum

gparticeps fuit, etiam in praemiis & poenis focium

gt

D

animz fiat, quo luculentius divini in homines

gl

J

yegimibis Juftitia, tniverfis creaturis intelligen-

Lj

tibus manifeftetur.

po[übï:'jgï

$ 652. Hocipfo, quopiam restota redit certitudoi

n

ad Voluutatem Dei, fola Revelatio a no-

,01))0'5»

bis

qmm'

538

($ .652. 653) XXXIL de Rzyïzrreäïfong

bïs audienda eít, quz certo REssuRRE-

I

impe

CTIONEM FUTURAM ESSE docet.

In-

1(0r,

dubiam hujus rei fidem facit CuRnrsTUS

li U

D

Matth. 22, 30. 31. 32. Marc. 12, 25. 26.27.

attent

Luc. 20,35—38. €. 14, 14. Joh. 5 28. 29.

T

C. 6, 39. 40. 44. 54. & APosTorri A&.

24.15. C. 26, 8 coll, 25. Rom. 8, 11.23.

11

&t

2 COI'- 4, 140 I Them 4, 14. 16- Hebr- 6) 2.

Cf

C. 11,35. 1 Cor. 15, 12—57.

Nec in Veteri Teftamento do&rina hwc igno-

24:1 l 51

rata fuit, Vid. Hiob 19, 25. 26. Pfalm. 17, 15. &

99, 3. Efa. 26, 19. Dan. 12, 3. 13. Deut. 32, 39.

quide

2,Maccab. 7, 14. 23. 28. 29. 36.. AGt. 245 15-. €..26,

6. 7. 8. Matth. 22, 25.

&iov 'E

Locus Ezechielis c. 37, 1—14 infignem pro-

VM

miflionem lfraelitis datam emlemate re[u[cirarionis

Y

suorruovim cODfirmat: hanc ergo ifraélitis notam

ittver

fuiffe, negari non poteft.

Tüifi v

pexi

Xlerunt,

Rofafi-

$ 653. Hoc tantum opus, quod nonnifi

1 æm &

Zans ,

Troot ]

ADeus.

infinitz fcientize ac potentize eít, a soro

tfing

Dro UNirRiNO peragitur, Rom. 4:17.

u

2Cor.1,9. Deut, 32,39. 1Sam. 2, 6. Pa-

ïi.fo&

ly

frà; Joh, s.er, j ok. 5, I4. 2Cor. 4 14.

1Theff. 4, 14. &, fingulari ratione a Filio,

&()h lo

N

l

qua Salvatore hominum, Joh. 5,21. c. 6;

Iehm

39- 40. 44. 54. C. 11, 25. 1 Cor. 15, 45 orig.

Apoc.r,18. nec nona Spiritu Sancío, Rom.

Gltjn

Ubi & hoc notandum, diferte hac in re pro-

-R ,

[ire

vocari ad Dei Poreuriam , Matth. 29, 29. E

H

ebr.

tüm

19.20. Phil. 3, 21. 1 Cor. 6, 14. Rom. 4, 17.

I1, 195

f

j

| XXXII. de Re/izrreäïione ($ 653—6 55)

529

ESURRE

1L19; & iValidam Chrifi Domini vocem, five

imperium potentiffimum, Joh.5,28. z Thefft. 4, 16.

o ]

1 Cor. 15, 51. 52 coll. Joh. t r, 43.

Adeoque even-

JRUSTUS

tus cum demonftratione glorize*ac majeftatis di-

vinz tam luculentum nexum habens, dignus eft

TR

attentione & feria meditatione chriftianorum.

B 5) QW

o M

$ 654. O NES, quotquot obierunt, fio- rjjitan:

513

muünes refufcitabuntur ; non tantum pii, fed di: ommes

etiam: impii,

Hoc claris verbis affirmat

Chriftus Joh. 5, 28. 29; & Paulus A&.

24, 15.. 2 Cotr,.5, 1e. Add. Dan.12, .. Et

fyet igmo

" I?,IS'

n

quidem UNA OMNIUM srMUL refurre- £? fipul;

n

24, 15. Wi

&io erit, die extremo; .]oh.ï 6; 39. 40»

44« 54-

jpnem f*

' Mix opus fuerit monere, :

exc'ipiendos effe ab

refifiit

univerfalii hac refurreCtione eos, quos dies Do-

ehts JD

mini vivos inveniet, 1 Cor. 15, 51. 52: fed exci-

piendi etiam illi, .qui Chrifto refurgente refurre-

xerunt, Matth. 27, 52. 53; itemque íi qui ante

diem extremum fingulari Dei gratia refu(citantur,

T yonu)

prout Mofi contigifie novimus, & de martyribus

x& ' 1 st

& fanctis praedicitur Apoc. 20, 4. 5 ; cujus loci ge-

l

nuina explicatio nibil cum .chiafmo (merito in-

V. )

vifo:& rejecto) :'commune habet.

] 2r6' PF

Szepe quidem de fola refurreCtione piorum apo-

(0.4 1*

ftoli loquuntur; quoniam nempe res ipfis cum

fidelibus erat: fed non defunt alia Scripturee di-

j ) n

€ta, quz de utrorumque, piorum & impiorum,

3;21- 6 6

refurrectione nos docenF.

!5 450nf-

$ 655. Ipgw NvMERO coneus, €7idem fabi-

i, N

.tm £or-

eujusvis hominis fuum, tum quoad materiam,

?

-

five particulas ex quibus componitur,^

ïk

cn t

|

tum quoad fpeciem & habitum externum;

rl

7 29'7 E;;b

r£far-

L rlhlq;

($ 655)

XXXH; de Reefurretlione

550

ce h

vefurre&urum gf Fioc ipfa nos monet no.

tio dvacoa«oc, refurretlionis; fed magis di-

aC 8

153

ferte hoc idem Scriptura oftendit, cum

3r qui

ür, i

Gocet: (r) eor, qui im fzpulerir, im pulvere ,

Ormtibu

Seriptu

in imari funt, refurrecturos, Job. 5, 28. Dan.

Doo, q

12,2. ApoC. 20, I3; (2) corpora morfalia

fa potin

at fragilia donatum iri vita & immortalita-

eventu

ib

;t)eï,' ROm. 8, ï[ï. Phi!, 3, 21T. I Cof*. 15, 36.

fsf

42..54 (quo in loco ea, qu:e v. 37. 38 ha-

fpellemt

bentur, noftr* thefi adeo non adverfantur,

TATA 1

ut eam potius firment). (3) Idem docet

liur, Y

Refurretio Chrifti,qua corpusidem, quod

deinde

fepulcro fuerat illatum, e fepulcro prodiit;

fit, l.l

ila enim nolítra refurre&ionis exemplum

D

eft, 1 Cor.15,20.23. Phil. 3, 21. / (4) qui

t

D

extretmo die vivi deprehenfi immutabuntur

fudä)y

hu d

(1 Cor.15,51) idem non aliud corpus habe-

42!43,4

bunt. (5) accedit, quod confentaneum fit

Difts

-Bonitati ac Juftitize divinze, uteadem cor-

V ia

pora, quze in hac vita fan&ificgta vel deho-

V tni

mitatibus

neftata fuerunt, glorificationem vel peenam

agüe; ae

fübeant, & retributionis juftae monumen-

ii

ta exfiftant; 2 Cor. 5, 10. c. 4 10. 11. Luc.

Witto

16, 24. 25.

hqn*m ?

W

Sexus, szetatis, ftaturo., diferimen manfurum,

verifimile eft, Apoc. xr, 18. C. 19, 5. c. 20, I2.

De

Alia dubia phyfica, a continua corporum huma-

norum tranfpiratione & fluxu petita, thefi huic

Ci()r [

fruftra opponuntur, quamdiu probatum nonm eft,

Quod

nullam dari, ngc dari poíffe, snateriam hujus

pre-

c€ue

ä

Ü

XXXII. de Refürrctlione

($ 655.656)

531

o t

cife hominis corpori deftinatam , quze conftanter

ac perpetuo illius propria maneat, Conf. r Cor.

psd

15, 38

Neque neceffe eft, quzevis fpecialiora,

jit, ctm

in quibus vana curiofitas quzerit, dubitat, trica-

tur, idque ne quidem femper ferio, explicate cum

y jtrt,

omnibus precifionibus, determinare.

REgw in

280

Scriptura habemus clare propofitam; sodus rei

Deo, qui id ira fore nos docer , relinquendus: ope-

? mti

ra potius danda, ut quo pacto digne huic tanto

vortallt

eventui occurrendum fi , dilcamus, Phil, 3; I 1. 20.

a Pet.3, 1 1. 12. 15.

3 1535

$ 656. Quamvis eadem, fi materiam ; j,yj,

m5

fpeGemus , corpora fint refufcitanda: MU- praditum

er(antufs

TATA tamen erunt & movis predita qualita- qualitati-

em Qd

libus, ut compages eorum ftatui novo, qui :g

m 9

deinde ?eternum futürus eft; confentanea

] P!Odi

fit, 1 Cor. 15, 55—38.

;Xempm

Piorum corporibus Scriptura tribuit

(j d

aQoagoíay, immortalitatem, gloriam, ro-

yapuntr

bur; docet illa /pirimalia fore, 1 Cor. I5j

;pushabe'

42. 43-44- 54. Dan. 12; 3. Matth. 13, 43.

m

Dicta hzc oftendunt, pios na£turos effe corpus

ab imperfecüonibus & infirmitatibus przefentis

vitee animalis, ac multo magis a vitiis & defor-

mitatibus, immune (rCor. 15, 50); vividum;

agile; accommodatum . fpirituali mentis naturz

u

eique in motibus fuis fumma cum facilitate ob-

fecundans; maxime vero fancto cum D&o com-

gt

mercioaptum; 1Cor.6,13. Apoc.21,3.4. Neu-

. II i Luc.

tiquam autem pufillum fore, vel ex Phil. 3, 1.

Apoc. 20, 12 intelligi poteft.

at

*L

De impiorum corporibus. Scriptura par-

yus U

cior eft. —/mmoríalia fore ex eo colligas,

"L

u

quod fuppliciis zeternis perferendis ea fuf-

CEA

ficere

hi

Mi

i

532

(f .656.657) XXXII. de Refurre&ione

ficere oportebit; 1 Cor. 1 D $2j 54

f.

3,9. ÁApoc. 20, 10. 15.

2 Theff,

ü) ll

Deformia & horrida fore, ex miferrimo anim»

(femo

ftatu utcunque intelligi poteft, Efa. 66, 24. Dan.

12,2.

In hac jam vita ira vehemens, invidia,

pus f

rabies, non modo vultum hominis, fed & totius

etiam

corporis habitum , fic iinmutant, ut p

&

Jane a?ius

afíe ipfo videatur.

( (

D

vi muneris

$ 657. FuNpAMENTUM omnis refur-

oreet

Chrifü,

re&ionis mortuorum riN CunmisTo eft,

Avimm (

cui non tantum propter Potentþiam infini-

fintyy

tam, fed etiam propter opus redemtionis

f 1t.

Nam hic

ab lllo peractum tribuitur.

Hoc

Onitas

Redemtionis Chrifti fructus eft, ut mors

publice

aboleatur, quam Adami peccatum indu-

66, 14 !

xit; 1Cor. 15, 21. 22. cum fit per. hominem

mors, etiam per hominem eft mortuorum refur-

j

Áiden

retlio.

Ut enim per. Zddamum omnes moriuntur,

h.

ffc per Chrifium omnes revivcunt,/ N. 26 ultie

14 ]

mug hoflis delebitur mors. lbidem v. 54-57

Te m

completa de morte villoria in refurrectione fu.

ü Al

tura effe, & Chriffo efu accepta ferenda dicitur.

Chriftus eum in finem mortuus eft & revixit,

b

D

vt illos, qui Ipfum fide fuum fecerunt, confum-

J l

mata felicitate, etiam quoad corpus, beet, Joh.

X1, 25. 26. c. 14, 19. Rom. 8, ti. c. t4» 7- 8. 9.

ttum

ICor. 15, 20—23. 1 Theff. 4, t4.

L-q

-Sed tamen etiam impiorum refufcitatio eft con-

dlgnltf

feqdens redemtionis; nam vi illius totius gene-

ris humani sors , ceu Poflis, Chrifto fubjici ac cef-

COTW

Jare debebit.

]deo poena, quse grative contem-

net, ]

tores poft refufcitationem e morte corporali ma-

Let, mors fecunda dicitur Apoc.20, 14. C. 21, 8

4?41 (

$ 658.

(1lf

XXXII. de Rfyitrreäïionk ($ 658. 6595

3533

; i'ïheül

$ 658. Refurredio fiet eum in finem , J//njefla-

d) ut omner homines folenniter judicio ex- fe /uam

00 atj

tremo fiftantur; ) utimpii, qui per cor- maqugäa-

$ u Dun

.

;, iil

pus fuum prave egerunt, id in corpore

d (s

etiam luant, Joh.5,28.29. 2Cor. 5, 10.

plane ii

Á

Gal.6,85; c) ut pii, ficut Chriftum cor-

pore etiam fuo glorificarunt, ita in eodem

s rl

[$T0 EHu

vitam Chrifti gloriofe manifeftatam expe-

im jf

riantur r Cor. 6, 20. €. 15 31. 2 Cor. 4,

10, I T.

etmtionis

Hoc pa&to Oimnrifcientia , Potentia, Veracitas,

Vam t

m

Bonitas, Juftitia Dei, & Chrift'&Domini Majeftas,

f

ublice coram omhnibus demonftrabitur , Efa.

um i

NI

M

66, 14. 2 Theff. r, 5 — 10.

: fl

$ 659. Do&rina hsxc uti in univerfum JMomen-

vup nf

fidem, fpem, pietatem fuftentat, Rom, fw hujus

aol

4i17. .Ebr. 11, 19. 1C0r.15, 57. 58.. A. do&iring.

Ws Zh 'Illf:w

24, 14. 15. 16: ita fpeciatim a) ad mortem

fine metu lubenter obeundam, & toleran-

effioit

da adverfa, animum fidelibus addit , Phil.

g d

1,294 £6. 5 2p 2001 15 1.. Ebr. 13 $55

j &j'el'ly.ïllf)

b) in lu&tu fuper obitu noftrorum, defi-

; u

5€€t ! ](]n'

derium moderate ferre docet, r Theff. r

[) I M

13—18;

lmmo & :) de corporis noftri

dignitate re&te zeftimanda & de mermbris

0 gt

us

corporis noftri fan&te habendis nos admo-

pict ^

!

cuit

net, 1 Cor. 6; 14—20. 2 Cor. 5, 10. 1 Theff,

gl

4, 4« 045 23.

»ïPO*

( al

Lla

Adeo-

j

531

($ 629.660) XXXII, dr Rejürreäione

M

Adeoque Verbo Dei aperte contradicunt, qui

nullum doCtrinee huic ad pietatem: alendam mo-

mentum ineffe, opinantur.

Di

WT

$ 660. Adverfarios hzc do&rina habuit

"utithefis, (

d) antiquis temporibus (1) Sadducxos

U

latth,.22,.25. .Ab 23, 8-

(2) gentilium

fobeu

fapientes, illam vel nomine refurre&tionis

Hdng

audito, irridentes Aét. 17, 32. . (3) Corin-

th!os quosdam, qui refurrectionem omnem,

At forto

Qüque m

pe:ditorum hominum fermonibus decepti

(itioni 1

aperte negabant, 1 Cor. 15, 12 —19 coll.

Dv af

23 34- (4) qui do&trinam'hanc fraudulen-

terin allegoriam detorferunt 2 Tim. 2; 18*

(ià qu:

lsl

(b Modermi adverfarii funt (r) qui ut

Tam j

. omnem religionem, ita & hoc dogma fro-

lipera

fane contemnunt ;

(2) qui amimas feparatas

,SSUA NATURA perfzCiorey futuras, atque

Sel $

adeo hoc beneficio facile carere poffe,

hii ju

auda&r pronunciant. (3) qui ejusdem care

'ttting

Ub p

nis re[fitutionem oppugnant; (4) qui Impio-

ISte g.

W fOïmg

rum certe refuícitationem inficiantur.

0Cet, ln

Vigilanter etiam attendendum ad furiliora arti«

fícia, quze fi non ad elimunaudám paullatim e doCtri-

|

na ecclefi:e publica. hanc doctrinam, emervandam

certe, & nutrimentum fidei ac conftantize ex illa

MW& U

manans ,

chriftianis intervertendum tendunt,

U ;

|

X Theff. 4, 18.

U

Oi

Vocabi

LOCUS

ODera J

P

T

XXXUL de Sfuditio extiv'f.:mo ($ 661.662) $35

i, qi

noum m

LOCUS. XXXII

DE JUDICIO EXTREMO,

na üut

ET CONSUMMATIONE SECULL'

adduts

$ 661. Cuilibet. homini poft mortem Judicium

genti)'mm

fubeundum eft judicium particulare.

Hoc ex pof! mor-

rredlini

tem ;

Hebr. 9, 27 non improbahbiliter colligitur:

| 3) Corit

ac porro ceríii$ ex eo conítat, quod uni-

1 omelt,

cuique mortuo fuus locus & ftatus, con-

d&tetis

ditioni ipfius conveniens ($ 644. 645) a

,Xq C u.

Deoaflignatur, & in eum quisque per me-

dul

dia quedam (uti Lazari anima per ange-

."im- 2!1,5

los Luc. 16,22) deducitur: id quod iater-

I) qüiüx

nam in confcientia' convictionem de Dei

yma 7

fuper eum judicio non poteft non efficere;

; jfparalaf'

Sir. 11, 29.

Sed Scriptura nos praeeterea docet de ww uni«

verfali judicio, quo ]Juftitia divina.ad malum ex-

terminandum, & ad inftaurationem boni fefe ac-

"L

cingit. Hujus certitudo ac circumftantize, quo-

g]'um'em z

'

usque nos de Judice, de judicandis, de judicii

ipfa forma, ejusque eventu, Deus in verbo fuo

quf ;mpw-

ii

docet, boc loco fetio expendenda funt.

T

$ 662. UNIVERSALE ET EXTRE-?Wdäcii

Ü

J [ (]m

MUM JupiciruM elt a&us follenmis €7 pu- extremi

blieus, quo Deus per efum Chriffum , fummo

dejinitio ;

giz a )

l tpai

cum [plendore €7. majefíate compariturum , omnes

homines €? . omnues eorum. aCliones ad ratiomes

votabit, ut exa&i[Jma juflitia cuilibet fecundum

opera fua retribuatur.

Li.3

wLS

$ 663.

$36

($ 663.664) XXXIIL. de 'udicio extremo

$ 663. Ratio humana, uti Deum rettorem .

)!

notitias

& judicem mundi, bonum, Juftum, fan-

& apk

tf j

&um agnofcit, ita etiam aliquod univer-

fale judicium futurum effe;. ex juflitie ac

CI 2) 36

Providentig diving confideratione non obfcure

101

colligere poteft.

10, 4"0 c

() Suflitia enim divina neceffario ita'manife-

Y(tt,

ftanda eft, ut cuique fecundum opera fua retri-

bui, tandem ommnes intelligant: fieri ergo debet

hb 65

omnium univerfale & publicum judicium; quo-

5, 70 Su ()c

niam ih hac Vit-a utplurimum bonis male, malis

(V

bene eft.

(2) Idem dicendum de Provideutia Dei in regi-

pisacf

mine tum fingulorum, tum mundi, tum ecclefiz :

innumera in illo occurrunt, de quibus in hac vita

15am.:

nobis imperveftigabile eft, quo pacto cum $a-

9810

pientia, Juftitia ac SanCtitete Dei conveniant:

jam heec nonita in occulto manere, glorize divi-

nen]

Mi g

nz plurimum intereft. Conf. Apoc. 5, 4. Pfalm.

Dls n Jne

73» 16. 17. Luc. 12,2. Cohel. 8, 14. c. 12, 14.

tütfnr &

C0 üniyer

tertitudo.

$ 664. Scriptura hoc ipfum uberrime

tonfirmat.

TM

(1) Docet, poft patientiam de-

Wüts DT

te(tabiliin hoc mundo confufioni fatis 'diu

lNuna

Jis,

indultam (Rom.2,4. Pfal. 50,21) rrAGI-

Suïïra ;

Qttija ho

TARE foc judicium. a) Juftitiam Dei , Cohel.

-

Wt tos

b) piorum exfpe-

X.&?*M'AS e

4, 16. 17. 2 Theff. 1, 6;

—

Itl

&ationem Pfal. 104, 35. & 58, 12. & 67,5.

—

tur)- N

Hebr. 9, 28. Phil. 5, 20. Rom. 8; 23. Apoc.

antiCipm

6,105 c) ipfam impiorum ferocem pro-

Cültifin

üturis

terviam , plene tandem compefcendam &

?t' 24!

il

l, qu

vindicandam; Píalm. 107.42. 2 Theff. 1,8.

habentI

Ep. Judve v. 15. Apoc. 11 17 18.

(2) Pra-

;

Xinem

XXXIII. de Sudicio extremo

($ 664)

537

Tedoren

(2) Proterea eadem Scriptura diferte

im, f

& copiofe affirmat, FORE OMNINO uni-

| uie

verfale judicium : Matth.10, 15. €. 11, 22- 24,

€. 125 30.41. 42, €. 25, 31. Marc. 6, 11. Luc,

71.[/[ ii

obitue

10,14. C. 11, 31. 32. Joh.12,48. A&

10, 42.. C, 17, 31. Rom. 2, 5. 16. €. 14, 10.

ie'manite

Icor- 4, 5- ZCOI-S, IO. ZTiln. 4, IO IPet.

s n rett!

45 5« C 54 .2 Pet. 2,4. 9. 1 Joh. 2, 28. Jac-

ep ii

; 0

0.

5, 7- 8 9- A poc. 1, 7. €. 20, 12.

gie, ii

(3) ldque ipfum nmec prifis temporibus

j

piis ac fidelibus ignoratum fuit. Gen. 18 25.

m

ip r

1Sam.2,10. Píalm. 9, 8. 9. & 96, 13. &

) cum

98, ro. Cohel. 35 17. €. 11,9. €. 12: 14.

rventai«

Generalia quidem hzec afferta etiam quodvis 7u-

yíe div*

dicium particulare de fingulis perfonis aut nationi-

)

j B.

bus in hac vita, refpiciunt ; fed per hoc non ex-

N

cluditur eorüm feníus plenif(imus: nam de judi-

cio univerfali, in die pantocritico , fis! intelligi

ypernyt

* fidelibus antiquiorum temporum poruzffe, vel

potius primario :urelletia fuiffe, abunde ex ante-

at

[

diluviana Euocbi pro

l [/

patet.

»

phetia Ep. Judze Y 15

jf

Suffragatur Verbi divini teftimonio etiam com-

jpith

féienzia hóminum. | Quamvis enim confcientia hu-

Iei ) CQIU-BL

mana non apparatum, formam, externas circum-

ftantias extremi judicii doceat (qua cavillatione

y a*

increduli defugere vim hujus argumenti conan-

UDI

tur): judicium tamen ipfum terribili przejudicio

anticipat, quoties hominem de peccatis etiam oc-

" Apoc.

cultifiumis accufat, & de poenis poít hanc vitam

futuris vel invito & reluctanti aurem vellicat ;

em p*

-

Att.24,25. Neque huic argumento obftat, quod

ndan l

illi, qui animum vitiis & preejudiciis exczecatum

habent, tale quid ad rempus non experiuntur.

hel j

*

.L14

5—665.

(2) Pm'

538

($ .665). XXXIILU Mudicio oxtFo

IX

Srudex

$ 665. JupEx futurus eft Deus Triu-

luc

Chriffus; nus ,. fummus Legislator ac Dominus

3) 211

omnium. Jac. 4,12. Hebr. 12, 23. Pfalm.

Ánn

judica

1:9. & 50, 6. & 58, 12.

tellig

651

Precipue autem vifibii modo judicium

exercebit Filiur Dei , G«dvS'ow^roc jefus Chri-

f

ftus : ) ad id confitutus a Deo, A. 10, 42.

Quijer

€. 17, 31. Joh. 5 22.27. Roin. 2; 16. 2 Cor.

(,1$

5, l0. 2 Tim.4, 15

b) gloriofe ideo confpi-

Nom.|

cuus appariturus, A&. x, 11. Luc. 2r, 27.

9

tiortur

Matth. 16, 27. €. 24, 30.

[U

25, 31. Marc.

1Pet,

8; 38. Luc. 9,26. ($ 255).

20l

Suis quidem Chriftus Dominus defideratiífimus

aderit, Phil, 3, 20. Col. 3,3. 4. 2 Tim. 4, . Jude

Simi

Tübihon

V. 245; at terribilis impiis füturus, Apoc. i, 7.

Tis dify

Luc. 19, 27. Pfal. 21, 9. to.

W ep,

Detti cu

cmgeloy ha-

Veniet judex Chriftus in fplendido comi-

ereita

biturus tmi- tatu. angelorum, - Matth. 16, 27.. C. 25, 31.

nifiros ,

9*1]. 4

2 Theff. 1,7; quibus miniítris utetur, ad

j

homines congregandos, Matth. 245 31. c.

13;415 ad malos a bonis feparandos, Matth.

lia

LAUTS

13:49; & ad fententiam exfecutioni dan-

WWm

dam, Matth. 13, 42. 50.

Pemge»

€7 [antios,

Cum Chrifto judicium etiam a Sangir

puii

Lefies.

Hi

ommibus atctum iri, Scriptura docet.

bf

nempe poítquam ipfi judicati fuerint, ut

Tifo

tefler allidebunt , judicium omne fumma affen-

Cf

9, 28.

diCan

fione palam approbgturi, Matth. 1

1

Luc.

at

I

539

XXXIIL de S'udicio extremo (5' 665—667)

us Tri.

Luc.22,30. r Theff, 3, 13. Jud. v. 14. Apoc.

Downus

3 21. €. 2,26. Pfal. 149,5—9.

m

Annon etiam major futura fit SanCtorum in

judicando poteftas, a mortalibus haud facile in-

telligi poteft. Conf. Matth

í

: 2, 41. 42. Apoc. 494,

C. 5, IO.

judida

us Cht

$ 666. Ad hoc judicium nowrNrs in Sudicandi

,&' 101 42'

univeríum oMNES congregandi erunt;

6: j Cor'

Gen. 18,25. Matth.25, 31 —46. ÁG. 17,31.

Rom. x4, 10. Ix. 12. 2 Cor. 5, 105 vivi 67

o conlol

Nn 21, 2,7'

mortui, Rom.14s9. AG.10,42. 2Tim. 4, r.

3[. Marc,

YPet. 4,5; magni z que ac parvi, Apoc.

Jerati

Simul etiam «engeli wali judicium hoc folenne

fübibunt: 2 Pet.2,4. Judz v. 6. 1 Cor. 6,5; poe-

l Q

j

nas daturi ob feductos homines, & ob dominium

1p0C, J

in eos, ipfis non debitum, injufte arreptum , in-

genti cum tyrannide & cum contumelia in Deum

L

exercitum , Matth. 25, 41. Joh. 12, 3x. Apoe. 12,

9""'—170 C. 20, Z—IO;

625 p

utetüt i

$ 667. Fon MA judicii, confpicua, pu- Forma

D

?f, Ü

blica, iolennis erit: conjun&tes habebit curm aci-

»

a&usexternos: non erit judicium mere in-

bz.u £XÍef'.

Tif cm:y'zm..

jf d*

ternum, tantum in confcientiisfingulorum

a.

L

peragendum.

Nam 24) Judex Chriftus ap-

parebit & confpiciendum fe dabit ($ 665);

T Snnä

ao

b) fublimem n mubibus tanquam throno glo-

gt !

j

;"

[

riofo, pro tribunali fedentem , omnes eum

yerint

confpiciemus Luc. 21,27. Àpoc. 1,75 :)ju-

j

dicandi omnes congregabimur & judici Chri-

)

)

L15

fto

549

($ 667.668) XXXIII. de 'udirio extremo

Y

fto. fiffemur Matth. 25, 32. Rom. 145 IO.

Ày

Dromd

2 Cort. 5, 10. 2 Theff. 2, 1;

dj erunt etiam

s? 1

inter judicandos,

una cum

f u

quos alii,;

$16«

ilis Jfimm tcomparentes , condemnabpnt ,

inde ver

Matth. 12, 41.42.

hegleti

Volede

Ita quidem diferte Chriftus, apoftoli, & ex

tüm qr

prima generis humani zetate Henochus , fanctiífi-

applct

mus vates, judicii apparatum ac formam defcri-

iplieys

bunt.

Quorüm verba maxime feria, fantiffimis

Tüitet, l

füpata monitis, proprietate fermonis deferta, in

Cong i

nefcio quas emblemaricas veprafentariones converte-

tüm re

re, verz erga Chriftum & verbum ipfius vene-

Tnterfoet

rationi non confentaneum eft. Quod autem fpe-

Quotquot

cialiora de modo, forma, tempore, loco judicii,

aljttore

determinate declarare, & ubique fciolz curiofitati

116 Y

fatisfacere theologi nec volunt nec poffunt, pa-

D.

rum fapiens ad doCtrinam hanc megandam .&

file a

omnino irridendam przetextus elt.

Tietf ]

a)judirium — $ 668. Judicium ipfum agetur primo

f 6

di/äzgäcïni! exatia cau[z coguitione, qua fingulorum ho-

inlpie !

minum occulta quzque in lucem clariffi-

if

mam proferentur , 1i Cor. 4, 5. Cohel.

12, 361

12, 14. Luc. 12,2 ; non quod judex omni-

1Cy, ;

fcius inquifitione opus habeat, fed ut ho-

Qtijj d

mines de forte fibi deftinata, ejusque cau-

lyrin

fis juftiffimis convincantur, Pfíalm. 9o, 8.

Bleir

& 50,21. Necoperofa inquifitioerit; con-

ffä pk

currente quippe hinc Omnifcientia Dei ir-

E

refragabili, Malach. 3, 5. Hebr. 45 13; illinc

Ia

hominum ipía confcientia contra ipfos te-

VinCm

ftante, Rom. 2 15.16.

ufat

Apoc.

^

Wdronto

X)A(XIU. de J'udicio extremo — ($ 6468.669)

541

Apoc. 20, t2 LriBRI aperiendi & ex illis omnia

M

Eo indigitatur (1) prz-

Y etar]

promenda effe dicuntur.

mario Dei [cienria, quze quam ad ommia bominum

12 Q]

faéla attenta füerit, tum cognofcetur: Malach.

3, 16 coll. 5. Pfalm. 56,9. Efa. 65, 2—7.

(2) 4e-

nabmï,

inde verbum Dei, judicii norma; quod in hac vita

neglectum, contemtum, indigne traCtatum, fri-

voledetortum, jam apertiffime divinarum verita-

, u

tum vim & fenfum genuinum, cujusvis animo

fandil-

applicabit, Joh. 12, 48. Matth. 7, 2

(3) denique

m deltr-

ipíacujusvis coujcieuria , in qua altiilime impreffum

Ytlims

manet, quod quisque fciens male agit, Jer. 17, r.

ferta,

Cohel. 7, 22 or. (al. 23).

Neque alienum eft, huc

ynverte

etiam referre (4) augelorum;, qui rebus hominum

U vene

interfuere, zeffimonium ;

nec non ($5) ominum,

quotquot bene aut male faCtorum confcii, focii,

yen D*

adjutores , in hac vita fuerunt, confeffiouem.. 2 'Tim.

o judt

al

1,16. 17. 13.. Luc. 16, 9. Hebr. 13, 17. Malach. 2,

ts r

13.14. (6) Sinedubio & reliquarum crearurarum,

ndatm ,

male ac mifere habitarum , eemirus in cenfum ve-

nient, Rom. 8, 19—22. Jof.24,27. Habac. 3, r1.

$ 669. Hic ergo owNI1A IMPIORUM qruoad

primo

impie /a£a Cohel.11, 9. 2 Cor. 5, 10; impie ormia fro-

n D

| Cläfim'

omiü"ü Matth. 25,42. 435 impie di&a Matth. mz'n.umfa.

?

Cobtl

12,36. 37. ]udv v. 15; & imple cogitata, "^

'

jf omnl-

1 Cor. 4,5; atque ex his elucens univerfus

T0

animi depravati fabifus Matth. 12, 34. 355

je at

inprimis iwredulitas, Marc. 16, 165 & ne-

h 90, 8'

glectumi gratize tempus Matth. 11; 20—24»

ita proferentur ad rationem reddendam

, c.o'n-

Rom. 14, 12. Pfal. 56,21. & 9go,8, ut de

p

magnitudine impletatis fuze clari(fime con-

i

vincantur, nec ulli jam negationi aut ex-

pfos l

cufationi locus futurus fit; Pfalm. 107, 42.

Matth.

q

AX

$42

C -669.6703 XXXIII. de ?udicia» extremo

fa f

Matth. 7, 22. 23. Luc. 13, 26. 27. Joh.

Shocg)

t

15, 24«

fil ex

Jhatth

Pronumw ex adverfo bona caufa, Judse

tà hatt

v. 24. Pfal. 375 6. 33. 4e0; & mala tolerata

Aata f

Marth. z, 10. 11.12; & bona opera, przeci-

l

m

[

pue charitatis (uec minutis exceptis Matth.

tri, a

10,42. Eph. 6, 7.8.. Col.3,23.24), modo

figilim

conveniente publice allegabuntur Matth.

Diuri

25, 35. 36» & collaudata 1 Cor. 4, 5. Matth.

AtQUe 3

25;21.23 remunerationem habebunt, Luc.

lurat:

14, 14. Gal. 6, 8- 9.

judica]

fütam.

byjuditium . $ 670. Cognitionem caufee fequetur fen-

retributio- tentie decretorise pronunciatio , qua piis zeter«

hac vj

hi,

na beatitudo, impiis aeterna poena adju-

nj

ia

dicabitur, Matth.25, 34. 41: idque quoad

Tif qedq

eos, qui in ecclefía fuere & evangelium

fs

ÀN u-

audiverunt, /zeundum fidem €7' incredulitatem,

Nolnr

Joh. 3. 18. 36. Marc. 16, 15. 16.. 2 Theff.

Obtneri

1,8; quoad reliquos, /écundum ob/equium

j

om,

voluntati divinz quousque eis innotuit,

T

przítitum aut denegatum, Rom. 2; r2-15.

Fidei quidem in fententia judiciali Matth. 25, 34

hu qí

non fit mentio, ac ne quidem Bonorum Operum

internorum: quia Chriítas defcriptionem fenten-

14) IQ 1

timebum

aliorum hominum. Sed oemwza occulta bominum

tivw judicialis attemperavit captui apoftolorum &

3 3 l

Deus judicabit per Jefum Chriftum Rom. , 16,

& cuique fecundum eopera fua xetribuet v. 6, ut

Wolmm

juftitia fententize fine perfonarum refpe&u latze,

& angelis, & univerfo generi humano, manife-

E !

Ireno

XXXIIT. de J'udicio extremo (5/ 670—672)

543

fia futura fit. Hine ad talia Chriftus judex prc»

. h

vocabit, quz in oculosiincurrunt, fed quze fimul

reale zeffimonium Tünt internze fidei ac juflitie. 1m-

ii ex operibus de infidelitate fua convincentur,

N

atth. 7, 22. 23. c. 10, 33: juftorum autem occul-

t

ta haétenus fides ac juítitia operibus bonis demon-

toletità

ftrata fiftetur Jac. 2,22.

, pret

$ 671. NonMa judirii apud fingulos ea Nppds

sMattl.

erit, qug cuique innotuit: Quoad fideles, ev- judicii,

), uoio

angelium , Rom.2, 165 quoad ceteros totum

r D.

Dei verbum & do&rina Chrifti Joh. 12, 48 ;

* Mati

atque adeo lex quoque, fed evangelio col-

Müï, l'u:'

luftrata ($ 495). Qui caruerunt verboDei,

judicabunïtur & ipfi; fed fecundum men-

furam: nofitig de P'oluntate Dei, quze ipfis in

metit

hac vita oblata fuerat, Rom.2, 11,. 12,

piis g

(S 324 /chol.).

n al

Speciatim Chriftus teftatur 4) quemvis ratio-

nem redditurutn effe de eo quod fidei ipfius cveditum

Xue qUOZï

€ft, & de opportunitatibus ad bene agendum; Matth.

ïvangeïwm

25, 14 —30. Lüc, I9, I1—27.

£) quibus amplior

a

voluntatis divinz copnitio aut actu obtigit, aut

obtineri certe potuit debuitque, cum illis actum

í JTé

i feverius; Luc. 12, 47. 48. Jac. 4, 17. 2 Thefl,

1,8. Rom.2, g. Hebr.2,5. Luc. I6, I2.

j abfeqt!»ff"*

inn()[öts

$ 672. F1DELES ac jusTI compare- Sor; pió-

]o 2) [Q,'la'

bunt quidem & ipfi coram judice, Rom. rum.

lt d

14,;1O0. 2Cor.5, ro. 2 Tim. 4,8; fed nec

Qp

m P

timebunt 1 Joh. 4, 17, nec pudefient x Joh.

j

2; 28, nec damnabuntur Rom. 8,34; fed

ia

abfolutionem, laudem , praemia, accipient

Ro

[et PAUM

Matth- 2534-40. 1 Cor.4,5. Adeoque quod

immuq

)0, P 'fïi

1

4

$44

$ 672-—-6y74) XXX"L de S'udicio extremo

t H

immungs füturi dicuntut ab judz"cz*o; Joh.

Bob

3,18. €. 5; 24, jd de judicio damnante di-

D f

Gum eft,

fis Dor

Ya t

Nuwm juflorum . etiam peccata in. boc. judicio manifä..

i Strip

Jiauda fim, problematica quzftio eft. In jufüfi-

to ante

catione peccata omnino perfecte condonantur

mipni j

(S 404 fchol.) : fed viciffim tamen omnia omnium

- (1) Ht

hominum opera diferte in lucem prolatum iri di-

VUW

cantur (S 668).

Si igitur hoc idem de peccatis

11 s

fidelium, pridem in hac vita condonatis fiet, fiet

AT

certe fine exprobratione pudefaciente, & fine

1) $en

ipforum moleftia. Vid. b. DBENaErrr Gmomou ad

Üf pyg

2 Cor. 5, 10.

eritment

KExfecutio

$ 673. Sententiam publice utrisque de-

Téte v

Xccefor

Jententig,

claratam continuo fequetur EXSECUTIO,

3116

Matth. 25 46.

2/Goft. 5,.10.

Apoc. 20,

19.q l,

12—15; Aadhibito angelorum minifterio;

M

TOlYerfon

Matth. 13, 41. 42. 49. 50.

m 1

24

E

44"2

Sfudicii

$ 674. Statuus eff gloriofo huic operi

7777 l

iempus.

ceríus pYES. ÁGt. 17,81. Rom.2, 5.. Judee

]

q

() Tert

v. 6.. Matth. 7,22. 2 Tim. 1, 12. 18.. €. 4385

IN Qu

51ï23) 2

is («) fingulariffima appellatione prks

Ut

CunisTi vocatur, Luc. 17 24. 30 Joh.

n

:

ll

Ti

$ 56. 1 Cor. 1, 8. C 5 5.^ 2 Cor. 1, 14.. Phil.

LL

P la

1, 6. c. 2, 16. 5 Theff. 2, 2;

(5) Deo foli,

Ti

Tà

Ton q

a (

nulli creaturae , cognitus eff , Matth. 24, 36;

s

hm

atque ideo (c) imopinato fecuris hominibus

JHE fe

i

lleg o

lii

fuperveniet, Luc. 21, 34. 1 Theff. 5, 2. 3. 4-

MQRIA

2 Det.3. Io.

Tl lj

Minutum dubiolum, quo pacto tot negotia

d Oa

mur cn

uno die abfolvi poffint, vix quenquam morabi-

tur.

7

Yirento

XXXIII. de Sfudicio extremo - ($ 674) $45

,

tur. Hujus diei nec duratio, nec modus agendi

nobis cognitus eft, o Pet. 3, 9.

ante d

De fiymis potius inítantis diei noviff?mi & adven-

tus Domini, fapienter, vigilanter, ac ferio, fed

vitata curiofitate, cogitandum.

Indicantur enim

j manife-

in Scriptura magni quidam eventus, qui aliquan-

n if

to ante contingent, adeoque figna omnino erunt

donan

magni hujus

iei preenuncia,

omnim

(

(1) Primum eft excidium Balhylonis myflice, & de-

m r

vuciio regui antichrifliani, cum connexis eventibus

peccit

2 Theff. 2, . 2 coll. v. 3 & 8. Apoc. 14, 6—12.

fet, fit

Cap. 17. r8. & 19.

, C fire

(2) Secundum eft evangelii per totum terrarum

C al

Orbem predicario univerfalis

rout initio novi

Teftamenti «eadem anteceffit judicium in dege-

nerem judaifnum, .Marc. r3, to. Matth. 24, 14.

sqiet

Succeffum habitura eft infignem, (a) in conver-

fioue copiofa Judeorum, Rom. t1, 23—32. 2 Cor.

Eeur1o,

3 15. 16. Deut. 30, 1—6. 2 Paral. t5, 3. 4. Eifa. 59,

äpü(. Qol

19. 20. 21T, Jer. 31, 1. Ezech. 39,25—29. Hof.3,

d.

(5) in 'Geurium etiamnum incredularum

mll

converfione Efa. 2

» 2——5.'C. 49, 22. c. 60, 1— 1.

Mich. 4,

1—6. Zach. $, 20—23. Mal. r, rr.. Pfal.

1

22,24——32. & 98, 1.2. 3. Rom. 11,25.26. (c) in

coguitiomis Dei menfura ampliffina , Efa. xx,

9: €. 54,

13. Jer. 31, 34-

^

ïudæ

(3) Tertium e

ft fecuritas nova felicitati illi ï'uc4

Cedens, um djmpierare denuo invalefteure 1 'Theff.

8, b 4)8'5

5» 1. 2. 3. 2 Pet. 3,3. 4. conf, Matth. 24, 37. 38. 39.

r DIES

Uc. 21, 34.

(4) Fient denique ingentes ac /hwpeude in mundo

] 30' ./0]1'

covporeo muratjones, Luc. 21

29..3o. Marc, 13, 24 - 26.

; 25. 26. Matth. 24,

N

Bec aliaque dicuntur frgna inftantis diei wovif[rmi,

1on quafi certo ac definite ex illis difcere debea-

mus ipfum adventns Domini tempus; dies enim

1 2b Sbï

ille femper manet occultus, donec improvifo ho-

aol

mines opprimet: fed data funt nobis, 4) ur wE&-

MORIA eorum, que de adoeutu Chrifli gloriofo d»» de

i 53 » 3'1(

magno boc die praditia. funt, in ecclefía coufervetur ,

ac omnes omni tempore ad vigilandum admonea-

muf t Theff. 5, 1 - 11. Hebr. 10,23. 24. 25.. 9) ezati

m

cireriori inde ab apoftolorum zevo profuere atque

2

e;iam—

($ 674—676) XXXIII. dej'udz'c?'o extremo

AXX

346

[cient

etiamnum prodeffe debent ad cautionem, ne prze-

cipiti judicio uimis prope inflare magnum hunc diem

timum

nobis aliisque perfuadeamus, 2 lheft. 2, 9. 3.

Cont

c) ulrimo rempore, €uüm tam. varjiarum predictio-

qüm e)

num complementum unum poft alterum p'ene ex-

mf?nrio

fittet, ilis qui tunc funt victuri, proderunt ad

probabilius de diei hujus propinquitate exiftiman-

DE

dum, & ad animum contra fecuritatem munien-

dum: tumc enim maxime vigilautia fumme nece[Javia

E

erit, Matth. 24, 42- 5x. & c. 25, 1 - 30.

Interim omni state, cujusvis credentis eft,

CuD Q

ex[pectare d?* accelerare advenzum diei Domini , 2 Pet.

Q1 |

3, 1 f. 12.. AC 17. 30.31T. 2 Cor. 5, 9. 105 nam con-

gruit Majeftati Chrifti, ut fine intermiffione ex-

duj j qäg

L

ÍpeCtetur Luc. 12, 35 - 44.

ET n

finis judici

$ 675. FiNrs ultimi univerfalis judicii

Vlrup j

exiremn.

eít, ut z) juftitia ac bonitas Dei, A. 17,

tiltip t

39.31;

D) re&itudo & fanctitas providen-

Siln

m

tixv divinoe in regimine hominum, Rom.

iDem

2355

:) Majeftas Jefu Chrifti Oav povra,

&ïtm, Q

ff s

Matth. 165 215; in fine hujus veonis per lu-

": la

culentum implementum omnium eorum , quz

&l ho

E7

de regno Chrif ejusque vicoria przedicta funt;

gloriofe manifeítetur. Apoc. 10; 7.

| g

$ 676. Quireligionem revelatam omnem,

lii 1)

dntithefis.

102, * 2

nec non qui immortalitatem animz , qui

providentiam 'fpecialem, jqui refurre&io-

nem mortuorum negant, iidem etiam olo-

blbta

riofam Chrifti apparitionem ad judicium

i" memQ

extremum, fic negantj, ut fibi videantur

Y i

WUs (

in optima caufa verfari.

Ver

Qualia eorum, argumenta fint, ex fpecimine

2 Pet. 3,3. 4. 5 intelligitur.

Reliqua quibus con-

cien-

L

z

) extremd

XXXUi. de Confummatione kï?tü ($676-678)

i

n, t

fcientiam fuam obtundere folent, ne judicium ul-

honcdan

M

timum timere cogantur, nihilo faniora funt.

81 511

Controverfie de veguo mille aunorum ante judi-

n vt

í

cium extremum in his terris futuro, fupra jam

lm p 3 p«

od d

mgm*ïo faCta eft $ 294, cum neceffariis monitis,

e exllut-

DE CONSUMMATIONE SECULTI

m m

ne trajr

$ 677. Cum adventu Chrifti ad judi- COWW!-

)

cium conjuncta erit CoNsuMMATIO SE.""ionig

dentis &

"

uiti , 14

CULI, quae eft magnus ille ac ffupendus even--

/Z).mli defi-

lll

ys nam at

m

2u5, quo telluris mofiri compages, cum conne-

oillore &«

xir corporibus, comflagratione SOLY ETUR,

rïaïxs'xu&xcü

atque ita mmdo ad/peGlabili, ad ereaturam .a j?zr-

g, lil

vitute vanitatis [iberandam finis. 3mponetur.,

Seculum, «iuv, tempus durationi hujus mundi

gproi

Geftinatum denotat; confumtnatio autem feculi, illius

if RO?*'

finem: qui autem Scripturze ufü omnia comple-

)W;& gam

€titur, quzenoviffimo temporefient, quando prze-

fenti «eeconomie regni Cbrifli in terris , finis impone-

us pdf l

tur: Matth.13,39. 40. 49. c. 29 20. 1 'Cor. 10, 11.

Sed hoc 1loco per Confummationem feculi jzzeri-

orum, qllæ

aui mundi pbyficus fpeciatim intelligi folet.

»didi [jtl

$ 678. Certo ruTUmRu efle mundi in- coyiits .

h"

teritwun «) diferte Scriptura przedixit, Pfal.

o

102,26.27. Efa.51,6. Ebr.12, 26.275 .b)

] gimæs qul

Chriftuseum ut rem notam fupponit Matth.

fefül'ïeæo'

5;18. C€. 24,35. Luc. 21, 333 c) apoftoliillum

etiam gb'

in memoriam revocant chriftüanis 1 Cor.

j judiCiUm

7;31. 1Pet.4,7. 1]oh.2 175 4)fpeciatim

| vide

Petrus di(tin&te exponit 2Pet. 3, 5—12.

Merentur etiam illa loca attendi, inqui-

j

:j

fperiï

r

bus a) remotiora magni hujus eventus iz-

&icia

lu

nn

Mm

($ 678. 679) XXXIII. de Cönj&tmmatione " feculi

X

549«

dwiafunt, Gen. 9,22, omnibus digbus terra;

im

Hiob 14,12, domec mom amplius erunt calis

,aHZm

add. Hiob 26,10. c.38, 13. Pfalm. 7255. 7.

Á

türüs;

Efa, 65,17..c€. 66,22; tum 5) illa etiam,

tation

qu: interitum rerum publicarum & judi-

defini

ientyy

cia magna in hoftes Dei defcribunt per /o-

T0.]7!

jture |

cutiones metaphoritas, ab eo fümtas, quod

tfj:

in confummatione feculi proprie fiet; Efa.

l ('or. )

I3, 9. IO. I3. €. 24 17—23*. €. 34 4* C*

66, 15.. Ezech.32, 7. 8. Joel2, 1o. 30. 31

D

fiusq

(al. c. 3 3. 4). Mal. 4, . Deut. 32,22.

Sunt, qui etiam rariomi probabilem hanc Scri-

Thonio

pturz de interitu mundi do&rinam fieri poffe exi-

foit

ftimant per obvias obfervationes.

Omnuia, qux

quidem in hoc adfpectabili mundo propius nobis

Ti t

cognita funt, magna veque ac parva, mutationibus

obnoxia funt.

Quse longiorem quam alia dura-

Tif

tionem habent, tamen & ipfa tandem intereunt.

It opbi

Plantz, animalia, homines, arbores, exfifuut:

& finibus fin-

d (s

crefcunt: tempore przefinito, naturee

ulorum conyvenienti, e/fe defimunz.

lpfa telluris

l0g pj

uperficies, montes, flumina, maria, temporis

rogreffu deprehenduntur mutationem fubiilfe.

'üttam

x his per aualogiam, in naturze fibi ubique con-

tl

ftantis uniformitate fundatam, videtur concludi

poffe

, etiam zotalia sundi corpora habitura eWue

€ffata [

FORTASSE fimilem fortem.

Sed hwc ultra con-

jecturam non vadunt: nifi quod per ali

am conuje-

7.!333

obferva-

EPQ

la

Guram firmari eam . poffe exiftimant ex

de ftellis

tonibus Aftronomorum de /fellis sovis;

ày

difparentibus , de mumero fix

arum cum antiquiorum

? 2

catalogo non confentiente.

Sed nos potius Scrif

M

pturam audimus,

Opens

poff

caufa effi-

$ 679. Drvseft, qui compagem mun

i.

tür

£iens,

quam ipfe effecit infinita fua potentia de-

fa1Ven

Dais;

ftruet5

T.

nf

XXXIII. dé Confuminatione fetuli. ($ 679.686)

$49

dürtt

ftruet; hoc Pfalmo 162, 26. 27. 48 diferté

TET

aermatur;

(

An inimeaiare id fä&ur"us fït; ah media adhibis

türusj qüze caufze nàturales ftupendam illam mü-

TP

tationem fiht effeCturze: tacente Scriptura nemo

definiverit. G neratim, tàmen. Iawk siundum ii«

E

&

teriturum , Petrus apoftolüs docet; 2 ep. 3;

7:

t p

10.12; eoque videhtur fpeCtare etiam alia Scri-.

5 u

pturz loca: Deut,

32,:22. .Pfaliri; 11,.7.. && 56, 3:

L

& 68;3. & 93, 15. 16.

97, q- Matthä 13, 4.2

&

j

D

1 Cor. 3, I3. 2 Thetff; i 7. $8. Hebr; 6,8. c; IO, 2?.*

)

n 30' 31

$ 68o. Ín confummatione feculi, $0. objeBfuii ;

,

fius mundi 'ad,fpeätaþilis finem fores cóme an totus

ii 4j

fnunioxf fizeologomm antiquiorum föntentia lus j

ha d*

o

fuit. Viderunt enim eàm diferto Scripta:

'Illfliau M

jus n

rx teftimonio niti: (1) Scriptura, übi ul-

mtatianibäl

timum mundi interitum cüm interïttl pfïs

alia QU*

iptereum

ii orbis per diluvium comparat ; in e'ä-

; ff

dem fermone ftatim addit; ErrAM CóEs-

ia

Los nünr exffentes una cüm térra ad in«-

pfa

tolits

tem?[)üs

teritum per ignem deftinari, 2Pet. 3, 5.6

n jie

jj

J eon

col.7. (2) Confentiuht alia Scripturoe

gt

j

effata Pfalm. 102,26.26. Éfa. $1,6. Luc.

21, 33.

(3) Cumprimis in claffico di&o

jn

)!

2 Pet. 3; 1o. 12 luculenti fünt nervi.

b[;m

(X) Diftin&te sominaürur: d) céeli; )) deinde

de ïel

f

TM

Soxs*;, Corpora mundi totalia, qualia fünt fol,

luna, ftellze ; c) denique térra & quze in eà, fünt

POWS M

Opera: mihil eft,

uüod ad hze tria referri non

poffit. (2) diftin&te etiam de fingulis pronüncia:

tur: a) Celj (in plurali Zgeso7) dicuntür affüri ;

UM

folvendi, cuüm impetu & ingenti ftridore tranfi-

otett

)

turi; £) elemeu;g ardore inflammatá folutum. iri

Mm 2

.

mh

XX

550

(S 685- 681) XXXIII. de Confummatione jä.mliv

& liquefatta diffluxura; c) de wuiverfo denique di-

af

citur, hzc omnia (ccelos nempe, & terram cum

do fl

Manifeftum eft ,

operibus fuis) Avsde,, folvi.

T

efle hic diverfa preedicata de diverfis fubjectis;

$ts

& in fingulis przedicatis magnum quid dici.. Vim

LIANT

eorüm magnam partem nunc non affequimur:

quuà |

unde illa fpecialius inveftigare & explicare velle,

Tem te

audax; decidere, temerarium; irridere, in ver-

Yepent

bum Dei impium eft,

enitr n

Non tamen diífimulamus, intercedere his re-

F

cens excultam philofophiam; quze confentientes

D

habet ex recentioribus theologis non paucos Vi-

1 fotm

Hi ab incendio hoc coelos fide-

ros doctiíffimos.

(l Ceri

reos excipiunt, contenti interitum mundi fic ex-

Otimbus

plicare, ut ad folam noftram rellurem , aut non nifi

E

ad corpora mundama vroxime ei comuexa, & cceli

regionem telluri vicinam pertineat; ultra noftrum

mundi

Jfo/iema

folare certe , non progreffurum effe exifti-

mant.

Speciofa fententia eft: fed tamen nec ipfa

l &

Et fatemur, nobis femper

difficultatibus caret.

fit, q

potiorem effe claram Scriprura lirteram: fi vel ma-

turum fit.

xime id in hac litterarum luce non impune gbi-

2P€t. j

;

ij

generalio

modts s

$ 681. Num futufa fit cceli ac jterrae

Onxm T«

UE De

mum pé" — ommimoda quoad fübflantiam deffru&io , fiue an-

anmihila- — »iietio, am ümmutatio tantum quoad qualitates,

tionem

1i-

| g.

furus ;

roblematica qu3eftio ,eft.

PræClpu

J $nteritum mundi 4uoad fubflantiam docere vie

fummat

dentur loca Pfalm. r02, 27. Efa. 34, 4* € 65. 17*

Apoc.20,1T. C. 21, I. in quibus mundus a) peri-

zuru$ eíle dicitur, idque &y ita, ut NON SIT am-

QU()dam

c) ut locus ei non amplius inveniatur, d)ut

phus ,

Vl«

eorum ne qui

dem recordazie in mentem veniat.

Alteri fententiz favet, a) quod eventus hic

cum interitu prifci orbis per diluvium compara-

Cümg

tur; 4) quod tanquam /;g

*

uefatlio , combu[Ho , re-

Tnündi

délurio, deícribitur; c) conj

un&am habitura novi

Ug5 (

£€«9li ac novee terrz productionem , 2 Pet.-3, 185

mbus

d) &i porro confonat, quod creatura generatim

quin

a 1let*

o f

XXXIHIIL de Confinmatione jïztþlz' ($ 681-683)

551

viqre d

a fervitute vanitatis dicitur LXBERANDA, quan-

Yram Cuti

do filiorum Dei gloriofa libertas manifeftabitur,

*Pmm ef[ )

Rom. 8, 19 - 21t.

fübjdiss

»

Sunt, qui fententiam utramque ita coNwcr-

dici, Vim

LIANT, Ut concedant, mundum interiturum effe

[equimt:

quoad formam , deftruCta nempe per conflagratio-

are velly

nem tcta compofitione & coagmentatione illius ;

, n ve

negent autem quoad faóflantiam periturum: neque

enim partes, in quas per ignem refolvendus fit,

re lus f*

annihilari, fed Deum ex his potentia fua, per

fontientes

modvm creationis mediatze, novum rerum fyfíte-

aucos Vi

ma formaturum efífe. . Alii ?»oxj» eligunt, eis

elos fite-

quz certa & liquida fünt inhzrentes : reliquis

li ficex-

omnibus confilio Dei & eventui relictis.

i non i

$ 682. Confummationis five interitus rcon/z-

j &

m n

mundi pr2efentis confequens erit wovum cg- quens,

eli 335&&,'

T0U COP«

lum € nova terra, in qua juftitia habita-

n

lum ac mo-

pis femg

bit, cujus adeo jufti & fan&ti incolze erunt

? va ferra.

Tioun

2 Pet.9, 13.

npue 9

Specialiora de his Scriptura non docet; ideo in

generaliori promiffione acquiefcimus ,

fublato

x um

omni peccati inquinamento, jfazwm longe melio-

rem a Deo promitti.

T f,, i

Wïl

"

At

j

$ 683. Diffenfus in hujus loci do&rina hntithefis,

pracipuus eft, an ftatuendum fit, in con-

fummatione feculi totum vifibilem mun-

jet "

J

( l!

dum interire,

Non agitur de primario

TR

quodam fidei articulo: momentum tamen

tüts d)u

habet, in eo fitum , quid Scripture con-

l venie

fentaneum fit.

veptus W

Conje&turas de caufis & modo conflagrationis

i Compq1

mundi; de novi mundi ortu, incolis, qualitati-

hii

bus; de alternis teliuris exvftionibus & eluvio-

picur 7

nibus, aliisque fimilibus, fuo loco & pretio re-

QPBt' 3' Í

linquimus,

à genef

. Mmg

LoCUS

3

X

]

$ (5 68,'4;685) XXXIV. de Damnatione cferma.

tantu

LOCUS XXXIV

bosa

DE DAMNATIONE AD CRUCIATUS

lr

(

INFERNALES AC DE VITA /ETERNA.

$6

in hi

JDawnatto-

$ 684. DAM-NATI.O veterna eft /latus

mig æfemæfïümmæ— mifprig, im quo impii , fecuudum jäntene

Qu

defintig; tfiam a Chriffo judice promumciatam ,^ gratia €7

pl d

communiotie eun Deo ac omni beatorum felici-

tlj

nprrye

tate privati, mala omnis generis fne Jïu-e fufi-

nebunt,

hij (

DEDTT

gertitudo $

$ 685. Scripturam veneranti dubium effe

1 8 hu

uon potef, impiis hominibus eternas POE-

T [

N As poft hanc vitam conftitutas effe.

Hoc

docent ) clariffima verbi divini ,oracula

f

]C*h B, 29. Rom. 2, 8. 9. I2. APQC- 21, 8

1 pher

Mïifth*' 25:41.45. 465 — D) fignificantiflima

Triatior

Dicun-

vocabula de his poenis ufurpata.

fibl CY

tur carcer Matth. 5, 25. 26. x Pet. 3, 197

11)6.7,

gehenna ignis , Matth. 5, 22. 29; 30. €. 10, 28«

i'?figitur |

c. 18,9. Maro ; 43. 45.475 taminus ighis ,

f DAR

Matth. 13425 /fagnum ignis, Apoc. 19, 20.

DAT M

€.20,10. 14. 155 & magis propria appel-

8'9 h

latione iaterifus , Mgt;h, 713 Att. 8, 20 or.

PERy

2 Theff. 1,9.

Cu

Ex feria cogitatione de peccati natura & de

nee/i, l]

Dei juftitia, etiam Ratio intelligere poteft, ma-

p CCCate

Were impietatem pcenas poft hanc vitam; Rom.

£t mali non raró illarum preguffum jam

n

ti

c vita, quicquid diffimulent, aut co

atra ni-

tanturt,

L

qiuw

XXXIV. de Damnatione eterna ($ 685—687)

$53

tantur, in confcientia fua & animi perturbationi-

bus experiri coguntur; Rom.o, 15. Deut. 28, 65.

Q

66,67. Hiob 15,20-25. Dan.5,5.6. Efa.48,22.

Hebr. 10,27.31.

EM

$ 686. Poenis his zrrr afficientur, qui o5 g.

2 j;aiii

in hac vita moluerumt voluntati divinæ,impæm'-

quoad ipfis manifeftata fuit, ob/oqui; & tentes ;

yi f

poft admiífa peccata ad «meliorem mentem

gratia("?

u fite

redire, ac peccatorum coudonationem a Deo

impetrare, detrectarunt. Rom. 2,8. 9 conten-

al

tiofs €7 mom obfequentibus veritati, injufüitie

vero obedientibus , ira, affli&lio , angor. 2, Thelf.

du

1, 8 non cognofcentibus Deum , €7 non obedien-

ts X

tibur evangelio efu Chriffi , ultionem infliget.

fe, B

i ;oracula

$ 687. Damnatio a Dxo jufo judice a) caufa ;

)OC. QJ! S'

ab seterno decreta Matth. 25, 4153 5) com-

minationibus frequentiffimis, ut homines

ul

fibi caveant, impietati demunciota, Pfalm.

, Dnt

D 3 1

11,6.7. Marc. 16, 16. 1 Cor. 6, 9. 10;

£)

infigitur denique, nontantum fubtrahendo,

x 6102

fed etiam abigendo & immittendo Matth.

ii P

25, 41 difcedite a me maledifli ; o'Theff. 1, 6.

((,I )

Ó

n àp?

d

8« 9 reddet afficlionem; Matth. 10, 28 potef?

PERDERE animam €7 corpusin gehenna.

i. 8 200f

Causa autem damnationis ipfa, im homi-

n t

neefi, qui fponte ac libere malum eligens, pet

peccatum feparatur a Deo Efa. 59, 2;

Otefta j

(at]l s

j

ii

[j

f:umque in communione cum Deo fita fit

omnis

r coy'

illd

Mm 4

l

jfy

Y

Vs

3

($ 687.688) XXXIV. de Daumatiorte eterna

IN

omnis vera felicitas exclufio ab illa commu-

nione non poteft non tandem efficere fum-

itj

iuam in homine miferiam. Pfal.63, 4. 73; 27*

1) i

Neque vero inde fequitur, peccatorem nullas

UE

alias poenas manere, nifi quae fünt . uarurales pec-

eati fequelz , out in his unis damnationem confi-

(Janl

]l

ftere: diferte enim in Scriptura commemorantur

)H $)

etiam peue arbirrarke impietati conftitutzee Rom.

2,9. 9 excand»ftenzia , ira , afficiio , anxieras , 2 'Theff.

COnjUn

l, 6.8. Q imrevitus dternus & GLORIOSA VIRTUTE

I)

Domini Je[u Chrifli

Ad id recte, ex mente

Dei perfpictendum, uti-

f di

le eit colligere e Scriptura & in promtu habere

Qam

4) illa dicta, quze impietati generatim przedicunt

niferiau, Efa. 3, Y4 ve nmpiis ; Matth. 18, 7 ve uundo

rituk

ob [candalus ) illa, in quibus indicantur ea, quze im-

n

pios e regno Dei excludunz. x Cor. 6, 9. xo. Gal. 5, t9.

20.21. Eph. 5 3. 4- 5.

POC- 2], 070 €. QZ, 15;

Cet

i

ibus damnationis poena de-

linig: !

c) illa denique, in qu

*

munciatnr, commemorati

s fpecialibus peccarorums

Íat f

exeniplts Warc. 16, 16. Matth. 18, 8. 9. Rom. 2, 8. 9.

Iaf

Eph. 5,6. Col.3.5.6. Apoc. 21,8; 4) cumpri-

Qügtit

mis illam omnium feveriffimam comminationem,

eltür ,

noftro tempore diligenter perpendendam Apoc.

mf

ftent

14. 9. FO- I -

Acroamatica formula

diftinguitur d) caufa pro-

itdey

suereus damnationem, peccatum quodcunque, om.

Yito |

fien

6, 253.

Deut.27,20; fpeciatim prosereticum Jac.

3,15. Rom. 8, 135 &

) caufa aciu iuferens damua-

*4ak:

ziouem, Quae eft dmisís finalis,

oblatam gratiam

lil QUo

recufans,

Qe ad

& opem divinam contra peccattüm,

Marc. 16,16. Joh. 3, 18. 36.

h, f

*

j

forma :

$ 688 GRAviTAS panmarum infernalium

neque exaggerari ab hominuibus debet ;

()

Ofttiy

neque vero etiam imminui, prout profani

eXf?e

audacer, quamvis fruftra, conantur: fed

X

Cli; ;

n,

Jola Seriptura audienda,

Totam malorum

( 5

congeriem cdmprehendit vocabulo

opyn

etit «

IRA

—— À2

t n

XXXIV. de Dannatione vterna — ($ 688)

555

Cormu

IRA Joh.3, 36. Rom.2, 5. Apoc. 14/ 1o:

ere fu.

ae porro diítincde docet, eam confiftere

j

d

]

M

d) in earentia f(ümmae & omnis felicitatisz

em ii

:

b) in omnis generis malorum J/on/i cCrue

u p

ciante.

:

etr QUi

ymoramt

Tlla dici folet p

GHà DAMNI d pïivætiva;—hi-c pe-

5^ SENSUS Q? pofíziva.

Altera femper cum altera

ltæ R(]m.

conjun&a eft, & ftatum longe triftiffimum dicit.

, ZThEK»

VIRTUTÉ

PoENA DAMNI five privativa fic in ver- pena

bo divino defcribitur, ut plane pateat,damms

jur, ï]t.l-

i habere

damnatos. non tantum omnibus bonis ca-

r

um

rituros, fed etiam *INTELLECITUROS effe,

n QU

ff Mlis carere..

, Gälv j f

Generatiim quidem *nul"ümg i vegno Dei fortem ba-

Ü Q:)xïï

biros , Scriptura affeverat ; 1 Cor. 6, g. Eph. 5, 52

(enà [

, PUL

fed pecialiora etiam indicantur. (t) INTELLEcTUS

damnatorum defítituetur folatiffua & exhilarante

of 2 W'

cognitione Dei. Uti cognitio Dei /ux & viza di-

emp?

citur, Píalm. 36,10. ]Joh. 17,3: fc hujus loco

jnsio

damnati Deam cum horrore ut judicem eogno-

düm Ap j

Ícent ac fentient, Joh. 3,36. Píal.49, 20; per-

inde ut de notitia daemoniorum ]Jac. 2, 19 dicitur.

Y af

j

t

ldeo ftatus. damnatorum defcribitur ut /azus ze-

on

nuue»

nebrarum Matth. 8,12. €. 22, 13.

ptiC

vm!

(2) VoruwTAs vaeua erit ompi Dei amore,

LA

j

in quo tamen vera Spirituum finitorum vita, at-

ratià

ue adeo & animze humanse perfectum . gaudium

eít, Pfalm. 73 28. & 63, 4: jam illo damnatos or-

batum iri, vel ex eo cognofcitur, quod difcedere

]

j

gf]mll

jübentur a Deo; Matth. 7, 23.. €..25; 41.

(3) Compus immortale quidem futurum, fed

; Ü t

omnium perfe&onum , quibus beatorum corpora

exfplendeícent , exfors erit: procul dübio confpi-

u

i

cuis turpitudinum. ià hac vita exercitarum soris fa-

/]

jl

um , Efa.66,24. Dan. 12,2.

(4) Torus nowo ab omni beatorum. eonfortio

malofdm

erit exclufus, Luc, 12, 28. Apoc. 21,27. C-22,15.

EM

OENA

bl ^

m $

556

. €$ 688). XXXIV. de Damnatione eterna

XX

atf

pena

PoENA SENSUS malz omni cogitatione

Jenfus ;

majora comprehe(ndit , Rom. 2,8.9 cumu«

Àyot,

trolor

D

lantur vocabula extandeftentia €9' ira, affi-

&C t

Gio C? anxiefar; a Chrifto iteratis vicibus

pidtamy

güend

fletus ac firidor dentium fote predicitur Matth.

thac:

8, IZ- C- 13, 420 500 C. 22', 130 C. 24) 51- G.

9

1

245

25, 30. Luc, 13, 28.

indimtm

il qr

Specialiora , prout de illis Scriptura docet), fie

diftincte intelligi poterunt: (1) IwTELLECcTUS

liti,s

3mna

damuarorum , quocunque fe vertat, géique tiovi DO-

lii

LORIS argumeutum inveniet,

Nam obverfabitur

mentibus miferis 2) cogitatio Dei wf judicis ac

Quli

vindicis honoris fuüi lzfi, & concitatz in fe irze

qistr,

C j

Dei, Joh. 3, 36. Apoc. 6, 17;

&) cogitatio /larus

605;

beatorum feliciffimi, a quo fempiternum exclufos

Deut, o;

fe fentiunt, Luc. 16, 23. c. 13, 28.

c) cogitatio

communis £zfelicitatis tor smiferorum , illorum fpe-

&tm d

QUv j

ciatim , qui i hac vita focii, confortes, adjuto-

iplen jj

res, duces, aüt viClimze impietatis fuerunt, Luc.

— — —

16,28. 4) conviCtio interna, qua fe ipfos ut cau-

gitre 4

fam miferize fuze, velint nolint, co

LT

gi;atufi funt,

Sap. S5, 3-7.

D

(2) In VoruwTArTE erit affe&uum injucundiffi-

forum tumultus, perturbationem in mente rno-

tüns f

leftifimam gignens & nutriens, Rom.2,9. Nem-

nj

lat

e a) drifhtia profündiffima ex infelicitatis prae-

i

entis, quze tota tam facile vitari potuiffet, in-

tuitu, Marc. 9,44. 46.48 ; £) Odiuma Dei ex per-

Ulhlr

verfis judiciis de feveritate ipfius in illa mifera

j ïunt [

animi confufione natum, & continuo exardefcens,

38

Apoc.6, 16. conf. c. 16,9. 11.2t. c) Jmvidia con-

Ut

tra beatos, inprimis eos, quos in hac vita con-

Vit d

temferant, oppreflerant, afflixerant, Sap. 5,2

ïïïcmta

cum Pudore ex ignominia illa zeterna, qua etiam

Q D

beatis fpe&aculo erunt Dan. 12,2. Efa. 66,23, 24

US,Q

d) ludiguatio: tum contra fe ipfos, ut caufas fuce

miferize; - tum contva alios ,

Voy

quorum negligentiam,

is fuae

feductionem , Ícandala,

lem,

gt caufam infelicitat

accu-

ln

XXXIV; de Damnatione eterna. (S 688-689)

557

(

pitatite

accufabu)rvlt.-—" e) Merus multo pejorum continuus,

p QU

Apoc. 6,16. Rom. 2, 9 sevoxugia. — f^) Defperatio ex.

Talorum ceumulo, duratione, acerbitate, folatii

int,

ac mitigationis experte, Luc. 16, 24. 25.

) Ca-

piditatum aflus, continuo ardens, nunquam reftin-

$ Vi

guendus, in eo maxime peccatorum genere, cui

yt Mi

in hac vita maxime dediti erant, Pfal. 49, 12. 13. 15.

(3) In Consonx cruciarus erüant, Luc. 16, 23.

b 5

24.25. Matth.25, 463 quorum acutiffimus dolor

indicatur ffridore deutium Matth. 8, 12, & frequenti

ila commemoratione igzi; non exfítinguendi;

docet, fi

Matth, 3, t2. c. 5, 22. c. 13, 42. Marc. 9, 45. Luc.

ELLECTUS

317 2 lheif. 1 2. 8 APOCf 14, IO. II. C. 20, 1O,

e fi00t.D0»

l4« I15.

ycerfabitt

ualis bic iguis futuvus fu,

fruftra . quzeritue

| judicis u

4Esdr.9, 13. Ipfe quidem Deus in Scriptura di-

TR

citur iguis comfumens Hebr. 12, 29. Denut. 4, 24.

itto fur

Cc.9,3; &ira Dei accendi & ardere dicitur ut ignis,

Deut.32, 22. Píalm.92, r2. Hebr. 10, 57; nullum

n excini

) cogitti

etiam dubium eft, fenífum irze Dei effe dolorem

um ff*

quovis igne acerbiorem: fed allegata tamen di£ta

j adjïlm'

1ignem ab irze divinze fenfu diverfum videntnr indi-

;ïüüts fit

gitare. Apoc. 14, 1O. 11 Ziler. poculum ire Dei, v

!

( ut Cïill'

iu igue ac.fulpbure zorquebitur,

istu

füti

$ '689. Ubi Locus hujus fhpplic;ïi fü- foeus s

(

m]llcun l

turus fit, determinate Scriptura nobis non

pate m

M

indicat, in id magis intenta, ut illud ef-

h)

(Itd

f *

fugere nos doceat x Theff. 1, 10.

Utitur tamen vocabulis /ocum indicantibus, qua-

Del ex t

lia fünt carcer Matth. 5,25. 26. Luc.12,58. 1 Pet.

1 mlï

3:19. gebenna Matth. 5, 29.30. Marc. 9, 43. 45- 47-

fe

inferüus, locus crueiatus Luc. 16, 93. 28.. ffagnum

,,mdza q

ignis Apoc. k9, 20. C. 20, 10. I4. I5: & corpora re-

T

fufcitata erunt omnino in loco.

Squalor iftius

$.V

loci deícribitur ut fwmus teuebrofifinut, horris

j

dus, 2Pet.2, 17. Judz 13.

qui

Al

,

$p

Vox gteeca &ys & hebrzea Scbeo? notat eum fta-

cgüfd

tum mortuorum, in quo funt ante refurreCtio-

h eg(ü»

nem.

t

Solet tamen etiam damnatorum loeus :a-

i

-

er us

v

)

558

($ 689.6909) XXXIV. de Damnatäone»æk?na

fernus dici: quem in infimis locis füubterraneis,

(t)

ml

1n centro terfze e-iï'e, non nifi eonjeCura eft.

Confim

uli d

zterna du« . $ 690. De DURATIONE, publica eccle-

hur, ;

fGll0$

fix€ noftrze do&trina eft, penam damnatorum

E

&i

XTERNUM /ine fine duraturam effe. — Argu-

tentia,

mentum pro hac thefi primarium eft cla-

10

In $

ra Scripturz littera, poenam hanc diferte,

"etem

Gl

iteratis vicibus, a/ovv, JETERNAM 3p-

() B

pellans. Matth. 18,8.9 Chriftus gehennam

ii fo"'a-,

1j 215 |

ignis ezrmum igmem appellat; Macth. 25;

Ümnato

41 Chriftus damnandis di&arus eft, facef-

gituma :

[ïte a me exfécrabiles im ignem illum. eternum;

Tatürg,

(5 C

Marc, 3, 29 qui maledixerit Spiritui fanBlo , non

Jrecoog

315 R

habet remiffionem in. fempiternum , fod reus . eft

Ü

C fonygr

eterni judiciis ^2 Theff, 1, 9 penam . perfolvent

t & 1

ünati

anteritum eternum ; Ebr.6,2 interfundamen-

lt [6,'

talia initia chriítianifmi refertur do&xina

I

at blg'l]lf

de judicio eterno; Jud:xe v. 7 poena quam ur-

Yf ;

lQ

bes Sodoma & Gomorrha fuftinent, exem-

Al lus

plum dicitur ignmis wterai,

Etiam in V. T.

QU gj

LU hn

dictum legitur Dan. 12, 2 evigilabunt ad pro-

' m'inihUJ

fl ;

bra cmterna.

-

lil

Quo luculentius vis h-ujus'a-rguifnenti. pateat,

lhl

nervus illius non uno modo fic ftringitur:

Diehties

Ut tam(

. (1) adhibetur formula fignificantiffima 4 zis

eidvus ruv «iwvev ApOC. 14, K1. C. 19, 30r.. C. 20, 105

UM

quze formula Gal. i,5 & 1 Tim. r, 17 de gloria Dei

Betdi.

exhihka

eterna, & Apoc. 1, 18 de- Córiffo Jefu erernum vi«

^^. r

vente ufurpata, fine ullo dubio ezermiazem abfolu-

li Tuii

£415 —DOtaFa

^s

(2) ex-

o tim

XXXIV. de Damnatione gterua

($ 690)

359

Dkemret

(2) explicatur. ves. ipfa, cum Chrifus vermem

m d

damnéatorum Aon mori, iguem tou exflingui, iterato

confirmat, Marc. 9, 44—498. conf. Matth. 3, 12 ,

ubi dicitur, paleam igue &cfisw inextimgusli com-

Jl ecch

óuret.

(3) infüituitur 4mmediera oppofitio intet vitam

fomartt

eiwyiy C& cruüciatum «iewoy, . idque in eadem fen«

)

L

ln

tentia, Matth. 25, 465 cui fimile eft illud Danielis,

C. 12, 2 evigilabunt bi ad viram erernam , illi ad pro-

m età

bra dv averfatiouem eternam.

Non eandem utrinque

yc difeti

zeternitatem intelligere, a communi ufu fermonis

ifcedit,

u p

(4) De Juda proditore Chriftus affirmat Zouum

li fore, fi nou tatus. fuifferz , Matth. 26, 24. Marc.

'eleni

fa.

I4, 21; id explicari nullo pa€to poteft, Ífi fpes

damnato fupereft, confequends, . vel poft lon-

giffima fuüpplicia, felicitatis poftea zeternum du-

. f

raturae,

j o

(5) Confirment hoc & alia de ftatu damnatorum

predicata: a) dicuntur perire, Matth. 10.28. Joh.

ff ,v

2, I6. Rom.2, 12. 2 Theff. 1,95 . &) ira Dei fuper

"E

eis wauet , Joh. 3,365 ) vorago vcffa inter damna-

tos & beatos fimata efl, wt qui velmr e ftatu

| peïlllbllffäg

damnationis in ftatum beatorum zrazfere, tio2 poffruz

andam?

Luc. 16, 26.

Evidens eft,

in Scriptura follicite variis modis

p d

ambiguitati caveri, quam vocibus e)» G eiwwos

inefle, nemo negare poteft.

Ad hanc thefin tanquam

fcopulum offendunt ,

ynt, 4

qui cogitatis de &mexurwsxce mxyrwv, tttiiver[ali ve-

"

vum omnium veflituzione aliquando futura, imbuti,

m] :T'

hominibus 4amna::s

(immo & ipfis d4iabolis)

n

ia

ponarum ifernalium fiem. fove , fibi alisque per-

fuadent.

Fit hoc ex non unius generis principiis

& motivis; neque otnnes quzftionem tanti rno-

n p

t

pmenti cum eadem verbi divini reverentia tractant z

funt tamen qui religiofe & ferio hac in re verfantur,

itut

1m2 j h

quorum argumenta in timote Dei merentur ex-

pendi, nervofe & cum deleCctu a b. WErswANNO

jt q

exhibita, imzrod, ia biff. eccl. P. 11, p. 1068. vel

degfll

n

d[el lil

m'r

edit. primie p. 1256. & b. Warcmnro, Einlei. im

)I'

die Relig. Szreitigk. der Evang. P.1, p. 673 & P. V,

P- 957

Gene-

( 4) [

560

($ 600—692) XXXiV..cïäDaænnætiän*e ætema«

XX

Generatim obfervamus: , QD «d argumenta. pto

12

,

thefi ecclefie nofire comtnuni, quam in AUGUSTA-

veri

NA CONFESSIONE arric. X II profitemur, quàm-

vis longa concertatione per iritegtüm prope fe-

T

culum hactenus cribrata & ventilata fuerint, &om:

frttie

dum fic ve[ponfum eft, ut confcientia veritatem fe-

Clis,

rioquzerens cüm plena convichione iri altera fehten-

catoruj

tia acquiefcere poffit;

(2) thefis de seternitate

gratige

eud

poenarüm diferzis do* claris. Chrifli a& apofolorum effa-

zi; nititur: oppofita fententia de fihe ptenatum ;

& per

confequentiis potius && rariociniis ad füi ptobationem;

26 ol

& ad diluenda argumenta oppofità quefris interpre-

(tid

zamentis opus habet. (3) in tali difputandi gene-

ef defini

fe etiam etiamque videndüm, a) utrutn in didlis

Que noft

Scripturze, ad quze provocari folet; omnia nEcTÉ

QICES eq

intelligamus ; &) iniis, qüse e Scriptura aut aliun-

verfum.

de principiorum loco fübfternuntur, nihil füimamus

tores, ]

PRECARIOj

c) ii confequeuriis ex utroque gene-

(2) n |

re duCtis, nihil zevAXéyso» OBREPAT;

(4) Fhe«

la, *

fis noftra ordinaria nemini, qüi convinci de ve:

Wï*ïeffor |

fitate nequit, obtrudi quidem debet: fed nec

?

l)«

omitti e doCtrina publica, Nam timide illam inuffare

nt, )

tantum, nempe ne profanitati difpliceamus, aut

IY

diffimulare omnino , quod tam aperte Chriftus do-

h lii Of

Alf ]

cuit, contratheologi officium eft, Marc. 8,29.

"t6 pate

f,",,g-m";/;i.- $ 691. Scripturae fundamento pI*ane*' Ccás

lationz ,

ret opinio de amuihilatione, ià qua nonnulli

Ms

damnationem econfiftere volunt, formula

ii (

mortis cternz decepti aut abufi: Damnatio

enim musquam im Seriptura mors eterua dici-

mm;, h(

tur, fed wMoRS SECUNDA & aicvio6 xóAa«

rEMm

€i6, veternus cfuciafusj Apoc. 2, 1. €.20;

Bétg

6. 14. Mattlhi.25, 46.

I neg

gradus;

$ 692. Penarum infefnaliitvh'

æiiverfi erunt

Gis N

GRADUS, Diferte enim Chriftus docet 2)

0$ aj

cuüm quibusdam a&um iri mitius Luc.

finguH

12, 48«

1it o

XXXIV. de Damnatiohe ete?nà . ($ 692.693)

$61

xUGUTA

t ro

12,48. Matth.11,22.24; ) cum aliis fe-

I qite

verius Luc. 12, 47. Matth. 23, 14. 15.

yoe

Id juftiffimum eífe intelli

gitur 4) ex imequali

erint d

grotie oblatze menfura, b)e

Xxftantioribus benefi-

iiaten

ciis, c) exinfigniore etiam ingra

titudine, 4) pec-

ota feitte

catorum atrocitate, e) malitize diuturnitate,

f)

setetmiti

gratiee revocatricis repudio pervicaci,

Cuique fe-

Jorun «f

cundum opera faa Deus veddet ,

fine erpocwmoAato ,

(onatum j

& pcena delictis exactiffime pro

portionata

: Romf

obatiote

2, 6 coll. 5. 2 Cor. 5, ro. Apoc. 22, 12.

fs

Quid de gentilibus futurum fit, noftrum non

andi g*

eft definire, conf. S 2327.

De nobis

potius quis«

y in d

que noftrum follicitus fit Gal. 6, 5,

E Scripturze

N RC

dictis colligi poteft, praecipua feveri

tate animad-

s atl

verfüm iri (x) in prozreticos evangelii contem«

i fünums

tores, Matth. 16, 15. c. 11, 20—24.. Luc. IO, I21

€2) in blasphemos contra / Spiritum. San&um,

rge g

Marc.3,29. (3) in violentos multorum aliorum

(j

&v

oppreftores , Apoc. 11r, IS. c. 18,

:inci

(4) in eos, qui quamplurimis'ex

6. 7. Sap. 6, 7.

n m

itii 2eterni caufa

hum ol

funt, a) per corruptelas doctri

nz falutaris Gal,

4mus, 9

1,8. 9. 2 Pet. 2, 1. Ápoc. 19, 20;

£) per negligen-

tiam in officio Ezech. 3, 18. 20;

c) per confocia-

Ql

tiones pravas Efa. 5, 18; d) per

Ícandala noxam

Müg)'&'

]

late patentem aut diuturnam dantia, Matth. 18,7

[

T

M

j mmuïh

$.693: Adverfarios do&trina hujus Loci Z/tiihe! ;,:

habet (1) profanos, quiquoniam incredibi-

, foïm"la

lis ipfis videtur poenarum infernalium zter-

j d

niias, hoc obtentu totam Chrifti do&rinam

jl j

rejiciunt; (2) qui afrocifatem certe illarum

poenarum cum benignitate & juftitia divi-

riu-' ul

na negant conciliari poffe; (3) qui in di-

&is huc pertinentibus, Chriftum & apofto-

uf

los ad vulgi tantum captum fe accommodaffe

" l

L

I

«

Engum. His/omnibus refutandis vel fola

j

fuffi-

f

l

($ 6053.694) XXXIV. de Dammatione cterna

562

'tonf.

fufficit teflatiffma 5«f« Chriffi adhucin Scti-

fed't

dujus

ptura loquentis ewZorilas,

(4) Sociniani

d) [

ltsto

damnatos annihilatum iri (flu&uantibus qui-

n f

dem inter ipfosmet fententiis) opinantur.

$

(5) Sententia de //me penarum infernalium,

r

magis vel minus veritati & pietati noxiaeft

jvsr

&fe

pro diverfitate principiorum, ex quibus de-

fenditur, & prout alia fincera religionis

]Jraffz/ ;

;

$ts f

evangelicae dogmata, cum dyvzroxoívo eorüm

Tomin:

graxi, aut retinentur aut abdicantur.

Qusefüones de igse infermi proprie an impro-

Qu

prie intelligendo ; de ilkus sarura ii ignis proprie

f) vija

intelligendus fit; nec non de Joco mferni, curio-

fe magis, quam utiles funt. 'Occulra funt Jebove

T0 grat

IDei uoflri, ipfique adeo permittenda: 49* revelata

$

Wtnt

xwonizs revelata funt; nobis dicta && obfervanda

|

dft i*if(])ü

elte -exiüimare debemus, Deut. 29, 29 or.

(Pi!f;)g)-

p

DE BEATITUDINE SIVE VITA JETE-RNA«

T aj

WG, (

V'ite cttr- $ 694. VrTA ETERNA elt ffatus glorio-

1

bl

do;

up defini- us confummate felititatis, im quo illi, qui im

fide ac fan&litate wsque ad vitg finem perfeverant,

lj i

((

zommtunione perfecla cum. Deo, €7 po[[effrone

p lil

onmiwm, quorum quisque capux erit, bonorum,

E

gum fümmua jucunditatp €7 lgtitiu .inæzzarrab.ili;

u

J )

aztermum . fruentur.

Ilempe

t à

- INorionem banc copiote Sc'ripïwa fos:docet, Ra-

Cap]

TIO Íibi relicta obícuriufcule & confufe tantum

IU

or, :

eneliorem poft vitam hanc ffarum utcwnque fibi pro-

dudiri

Tmuüittit, 4) ex vitze przeientis conditione, poeni-

tenda propemodum , 1fi nulla melior vita fequatury

Cconi.

Á

dub

j(PX-XW. de T'ita itterna / ($. 694. 693)'

$63

'conf, Cohek 3&92.3. .. à) ex anima ïmmo'rfalitate';

f Scri-

fed conf. $ 649, - 2. €) ex dictamine confcientize,

gcinan

hujusmodi fpem promijttente; conf,

om. 2, 16.

4) ex defiderto beatitudinis non defiturze, omni-

Ibusqi

bus connato, quod optabilem certe melioris vitze

Tnattr

fpe'm facit.

ormali,

$ 695. Xevéatio no&. clariffime dócet , crigido;

poxid

JUSTIS ET SANCTIS certo exfpéctandam

2

ibus d

effe eterriam "beat

itudiném : (1) per difertam

xirioni

promiffouem Y 1T £ & TERN A&5 hànc Cunr-

"t ey

STUS fq;pe-r;[ïru'it à) intenfo amori Dei ergà

homines Joh. 3; 16.

b) curz fiug pro illis

lh

Qquos redemtione /z0; fécit Joh. ro, ag.

q m

ais ,p;agric

t) vivse cognitioni D joh. 17,2. 3. d) aiere

i, (

"

o gratiz comflio Mattlr. 25,46. — Confenz

ynt J

L od mm"-!

tiunt APoSTOLORUM dictà Rom.2,7 red-

yfervano

j"

det vifam etermain; c. 6,23 donuin Dei eff vitá

wieria; 1 Tiin. 6, 12 appkelendé vitam cterz

x

müm, ad quam vocatus e5; 3 ]oh. 25 25 pros

müffo, quam mobis prowift, ef| vita wterna;

C. 5 IT gh'oc eft tfylimowium', quod Deus ig/iä;

jj, p*

tus efl, quod cternàm vitam dedit mobis Deusi

que vifa in ejus jïlïo eff.

(2) idem Scriptüra docet per diffin&am

bujus promilfionis explicationem; quousqué

nempe animus nofter in przfeute ftatu id

capit. Marc. 16, 16 qui crediderit, fervabitu ;

)

1 Cor. 2, 9 aec otulus. homimis vidit, mec auris

;.

uf

LUE

f

áudivit, hec amimms; cepitavit, quie prapararit

one

Nn

Dais

j

pl

qi

^

XXXIV. de I'ita eterna

564

(f 695)

(

Deus füis amatoribuss : Col.3, 4 cum Chrifus

um ]

vila vefira patefiet , vor quogue uma cum ipfo

]

patefietis. gloriófis Y Joh. 3, 2 aondum | patet,

lomin

dit b

quid fzmm futuriz - Jiimus autem, cum id pates

fücati

lo , fi

fa&um. fuerit, nos ejus fore /z'æïzz'le.r, quia vide-'

divino:

bimus illum , ficut. eff,

fht, f

Ad hzc generalia afferta acced;me copiofze de-

Vi ale

clarationes per varia momiua, [ymbola, fimilitudines,

füis Ayy

exempla, quibuscum totus dohrinartm . nexus con-

Qu gfo

fpirat.

(a) Vocatur in Scriptura vira »wwez Hfoxjv

(fe, efe

IEREU. 74 618 $ 9. 10h. $, 3610 $329 -

19& ]

5,20. €. I4,19, 2 Tim.2, 115 -gloria, Rom. 2, 7.

/]ïæ , tlit

E.5 2. c. $ 17. 2b 2 Titn, 2 10.. E Pet. 5 301

gaudium, 1 Pet. 1,8. Matth. 25,23. Píalm. 16, t1.

$o

jude v. 245 Peatitudo , falus, Y Pet. 1,5.9. r Theff.

5,9. Hebr. t, 14. C.5, 9.

de 2b

(&) fymbola fünt: rabernaculum zeternum Luc.

fjf

16,95 domus seterna 2 Cor. 5,1. Joh. 14. 15 civitas

Dei' Hebr. 11, 10. €. 12, 22..C. 13, 14. Apoc. 21, 2.

fhi f

c.22, 15 parria Hebr. 11, 14. 165 fabbarifmus Hebr.

COmpre

4, 95 paradifus Luc.23. 43 5 epule Luc. 13. 28. 29.

(c) metaphoris, ex naturze regno & vita com-

18)50 l

muni fuümtis JJeza ibi futura Scriptura vocat mer-

cedem Matth. 5, 12. Hebr. 10, 35. c. 11, 26.. Ápoc.

6201

02, 12 ; rerributionem Matth. 6, 4. Col. 3. 245 mejfem

tio LuCI

nunquam defituram Gal.6, 8.9; rbefaurum in coe-

lo Matth. 19, 215 Pereditatem. A€t. 20, 32. jRom.

mulæ, C.

$; 17. Eph. r, 14. I8. C. 5 5. Col. 3, 24. Hebr. r, 14-

C. 9, I5. 1 Pet. 1, 45 órateum, coronam Y Cor. 9, 25-

Phil. 3, 14. 2 Tim. 4,8. 1 Pet. 5, 4. Jac. r, 12. Ápoc.

Qni fe

2, 105 reguum Matth. 13, 43. Luc.12,32. A&.

[6]

oX

im.2, I2. C 4, J8. 2Pet. r, 11. Apoc.

Vi ad

14.22.

$, 2[-

151 L

(4) Confirmatur hoc idem per exempla: tum eo-

rum, qui per ecftafin & vifiones de altera vita

i

RT

certi redditi funt, Act. 7, 55. 56. 2 Cor. 12, 2. 3. 4-

ftide

Apoc. cap. 2-—22; tum per exempla in cocleftem

gloriam translatorum , Enochi, Klize, & przci-

3;6;

x

pue Cþrifci.

tanqu

(e) SCI*i-

|

XXXIV. de Vita zterna — ($ 695. 696)

$6

VCf

(e) Seriptura ommues fidei arriculos fundamentales

ceun bac dolvina cóuneldlit: doCtrinam nempe de

E

Deo, Chrifto, Spiritu Sancto, auctore falutis; de

t p

homine, ejusque creatione ac Zeffmarioue; de or-

diue falutis, poenitentia, fide, converfione, ju-

ti gf

ftificatione, fanclificatione ; de mediir falutis, ver-

Qüld W

bo,, facramentis, minifterio ecclefiaftico ; de cu/tu

divino univerfo: quorum omnium nihil fibi con-

ftat, fi non eft vita zeterna.

Ex adverfo, fi eft

opiofe t

vita zeterna, admirabilis eft Serzprure in doCtrinis

f'zmilitudznes.

fuis barmonia , & doclrinarum aptus inter fe uexus,

x CO

uo ipfout veRrTATES, ecqueDeo digne, fan-

! mïi E'Z!ZU»

'tze , efficaces, optabiles, cognofcuntur. Sic r Pet.

J 4 6

I, 9 & Phil.3, 14. 20 falus animarum frnis fidei no-

Rom. 447

fire , mera exjpetlationis fidelium dicitur.

Yet, 10

im, 161

$ 696. Fita eterna jam ante Chriftum, in- promiffio

jam in ,

3' 9, IbeJfl

de ab antiquiffimis temporibus, a Deo ma-

T. faia ;

r 'Ufï-.

nifeflata ac promiffa, a piis & fanctis ex/pe-

j1; ii

Gata fuit. (r)lIpfa generalis promi(fio V1v z&

1noC d*

jmi Fici

comprehendebat vitam zeternam , Levit.

n

18,5. Pfalm. 34, 15. Ezech. 18, 21. 22.23.

pv at

j

r

C. 20 11, hoc enim avthentica interpreta-

j

. J';;C.

^i V:lf;

/

j

hn

tio Luc. 10, 25.28 docet.

(2) infignes for-

pas

'11;; "

mulg, quibus Deus magra credentium mer-

0,

n

Hoþf [ 1t

f

t6, EORUMQUE DEvs dicitur, aliquid

091

»oc

omni felicitate teriporali fublimius, ipfam-

.I*A

M.

que adeo vitam aeternam includunt; Gen.

2y

Jl A?UC'

15 I. C. I7, 7- €. 28; 13.. Pfalm. 144, 15.

j; Q g

coll.Hebr. 1:1,16. (3) Deus ipfe fe vocat

n "

pridem- peruNcronvuw Dgumw Exod.

f. )

i d ;

3,6; ex quo loco Jefus Sadduccos arguit

; &P*'

tanquam ScRIPTURAM IGNORANTES,

Nn

g

e

pro-

(

566

($ 695.697) XXXI",. di V'ita itermá.

propterea quod ex illo dido fpem refurre-

Gionis & vitz 3eternv nmon didicerint;

|

tiitn

Mattli.22, 29. (4) Daniel vates di/ä:rzfe Uis

iam ciernam nominat, ad quam pii refufci-

i

tàndi fint, c. 12,2. (5) Aceedunt piorum

Mat

prifcïævi luculentze coufeffiones, Gen. 49, 18:

20—

Hiob 19; 25. 26. 27. Hebr. 1 —, 10,14

ln

Diu ante Chriftum. commuriem inter I(radlitas

vitze zeterrie exfpecCtationém fuiffe, ex 2 Maccab;

Ài

fii f

7, 9. Matth. t9; 16;: AC 24, 14. 15. liquet; jami

hanc non aliundé; nifi ex veteftis teftamenti ta-

5' 8q

bulis didiciffe poterant: & Chriftus Judzos a

Scripturam ablegans, eorum opinionem de vita

U

eeterna fperanda, non repreheüdit; fed ita confir-

jk

màt, ut fimul in

n fure

juftum ordineïn tedigat, |Joh:

quilit

5,39 €oll. 40.

pegy

caufe ;

$ 697. CavsA hbeatitudimis eterne Deui

iCj

59[.2. q

t . qui unus ac folus hominem plene per«

l) li

lSytg

fe&eque beatum efficit: Pfalm; 17 15. &

frni

lts

18»25. 26. & 84, 2. 12.. Efa. 45 21. 23

12] 34

Thren. 3,24. Matth. 11,28. 29: €; 1754*

3b a,

CU qni

]ae. 45 12.

Whips

EUUM ,

Vità seterna a) impetrata eft C)ri/fi merim,v jdh;;—

3: UP I5- €:17, 2. 24. Hebr.5,8.9. rPet.1, 3. 4«

1Joh.5,20; $) im verbo dv facramentis pet eccle-

f g

fim menfiro ! oblatim A€t. r1, 14. Rom. 1, 16.

Y

M C

x Tim. 4, 16. Jac. 1,21;

c) verain Chriftum fzdes

Wtu

vecipit, Joh. 3, 36. 6.20; 31: PHhil 3; x2. 13. 14?

i wim; 6, 12, 19;

4) Deus gratiofe domat Rom.

Íei [

6, 23. Eph.2,8. 1Joh.s, 11; & ) Spiritus Santius

obfiguaz , V)ph. r, 13. 14. . Hoe patto ad beatam cum

IS: (

€o commünionem nunc in hac vita perduci-

murt, & in ea cwffodimur àd [aluten : 2 Cor. 5, 5

IS:U

Ü

1 Pet 1, 3. 4; 5;

t

5 6984

perís

D n

——

ütté

XXXIV. de F'itawterna (*5 698.699)

$67

;

$ 698. Fieles jam im hac vita HABENT inchoatio

"l l'ii

vitam. aternam ]oh. 3. 565 6,/5, 24. C« 6, 4C. in hac,

A

1

47- 54« 1 Joh. 5, 1213 20, & beatitudinem ,

o1On

B/iatth- 5', 3——1!- C. 16, 170 LUC. I,(*-S. C- 6,

, 1

20—23. €. 11, 28.. Joh. 13;.17.. c. 20, 29.

Kom. 4,6. 7. 8. 1Pet. 4,14. Jac. z, 25.

(xa'*eütaä

Apoc.t,3. c. 16, 15. €. 22; 7. 14, qua /ülvi

Mu

; d

fa8i funt, A 15; 11. Tit. 3, 5.. Eph.

12,

yni t

5. 9.

dev 1

det

Ob litem fuüper hac thefi motam obfervandum :

a) Beatitudo fidelium in hac vita confiftit partim

1 conüf-

üt, ;JO ;

in pace cum Deo (five confcientize animique tran-

quillitate), partim in gaudio ex beneficiis falutis

percepto; quze utraque nititur firma grarie Dei

in Chrifto fiducia, & viva fpe glorie cocleítis; Rom.

; Duui

59 Io 2. C. 83 17- Cn 14, 17- IJQho

3,2. Phil. 4, 4. 7.

? pET"

£) hec funt preguffus ipftis vite

ateruz, qui qui-

busvis fidelibus (extra tentationis ftatum) com-

jv

munis eft, Hebr. 6, 5. c,. 12, 25. 22.

r Pe6 2,3.

L^

Pfal. 34, 9. Eph. 2, 6

c) fed probe difcernendüs

|j4

ab extraordinario llo vitze zeternze

preeguítu, quo

u

Deus interdum quosdam fuorum ,

inprimis mori-

bundos, dignatur; (Gen. 32

,3o. Efa. 6, r—- 3.

"Matth. 13,2.5.

2 Cor. 12, 2—4. ACt. 7, 55. $6^

!l Oh

Jo

eMH

$ 699. Sed vita cteraa, firicie Jumta , pro confitmmae

g av

plena confummata fruitione falutis, & pro fio iu alte-

nx,ïf]

beatitudine gloriofa , non cadit in hanc vitan , ' ^ us

9 P

fed im alfera demutm, vita locwm habet; x Cor.

"

d

Ü

13;10. 2'Tim. 4» 18.. Hebr, 11, 14. 16. c-

g a

13; 14. 2 Pet. 1, 11. Exod. 33 18. 20. 23.

perdüf*

Deatittido

COf FH

grae iu hac vita, 4) inchoata tan-

tum , Joh. r

7 3. Rom. 8,23. Phil. , 6;. £) im-

perfeCia, 1 Cor. 13.10; c) abfcondita fuüb cruce,

M

ji

infirmitate varia, & peccati reliquiis Rom. g. 17.

An3j3

COl.

468

($ 699f7-oo) XXXIV. de V'ita eterna

I

Col. 3,3. 1Joh. 3,2; & d) amiflibilis eft, 1 Joh.

3. 15: Jed non fpecie differz a beatisudine plorie, Rom,

hr

8,23. 1 Cor. 12, 9. 12. Eph. 1, 14. Hebr. 6, 5. nifi

1Cot,

Anoc.

per vitam zeternam ftrictiffimo fenfu primarium

vite zeternee bonum S 702 quis intelligere velit.

Jiasth

Adeoque beatitudo fidelium inchoata non eft

t

brabeum ante victoriam ,. fed incitamentum pro-

tj

fequendz viCtoriv ; Apoc.o, 17. Pfal. 84, 2. I2. 13

t 'ai:q

coll. 7, 8. 2 Cor. 5,6—9. Rom. 7,24. c. 8; 2325

—

Quind

,/'tp Sff

Phii. 2, I$« 19« Gol 3, 1,2. Tit. 2, 15.

QQttà

lotus ,

Q 7oo. Locus beatitudinis confummatz in

lera,

dirii

ealum;

Scriptura a) coELUM dicitur, abfolute,

fedhm:

Matth.5,12. Marc.10,21; b) eelum tere

VT

iium, quo luculentius a coelo aéreo ac fide-

d ha

1eo diftinguatur, 2 Cor. 12,25 . «) eelum fan-

69(3 D

f

&itotis Dei. Pfalm. 20,75 in quo Zhronus Dei

m

eft, rReg.8 30.39. 49. Píalm. 103, 19;

hi,

d) in quod Chriítus ingreffus Lebr. 9,

vfpem d

31.24. €. 4, 14. 1Pet.3,22, in gloriv thro-

Qi!atis

no confedit Hebr. 8, 1. c. 12, , & excel-

Tlï lM

N

fior colis eft Hebr. 7, 26. Eph. 4,10;

lp

£) ubi beati cum . Chriffo erunt, Joh. 12, 26.

COF !

ln Inao

€. 14, 2. 3. C 1524« 2 Cor. 5,8.. Phil. 1,23.

ts 1]01

iTheff. 4 17: 2 The

Mo

13—'—175

IT. .5 x Apoc. : 9.

ts :

An:iquioret e noftris, BaxxT1US, JAc. ANDREE,

HorsEMANNUS, alii, ccelum potius ut /farum

)

concipi debere exiftimarunt, ut eo magis chri-

ftiani munirentur adverfus nimis craffas quorun-

dam ideas. Beariudo quidem ipfa & gloria cceli,

Iu

I

eít omnino ftatus: fed qui in illo ftata funt, funt

certe alicubi; & quouiam poft refurreCtionem cor-

|

Áty

litate

pora habebunt, erunt etiapu in loco quodam.,

Ín

LCor.

[

XXXIV. de /7ita etzrna : ($ 700—702)

569

In Scriptura memoratur domus Parris , multas ba-

410

habitaculum | eternum ,

ie, Nom,

beus manfoues Joh. 14, 25

, nl

2Cor. 5, 1. 2; paradifus Luc. 23, 43.. 2 Cor. 12, 4.

ritxtmm

Apoc.

2

)

Y

(mus Abrabe. Luc. 16, 22;

borreun

erevili

Matth.3,12. c. 13, 305 parria Hebr. 11, 145 civi-

m

zas Gal.3,26. Hebr. 11, 10. IÓ. c.12, 22. C. 33, 14

um p

rewiplom: Dei Apoc. 7, 15: quze appellationes aper-

te aliquid amplius quam ftatum , nempe certam

,2, 10

81 23'95'

quandam /fedem , indicant.

Unz P«c Peatorum fedes

fit, Scriptura non definit diferte: cuique relin-

quenda eft fentiendi libertas, modo Scripturze in-

m

hsreat, non phantafiz fe permittat, in carnales

& craffas ideas non pervertat, quae; coeleftis &

belUtes

realiffima gloria erunt.

.

vl dtn

$ 7or. Forma 7 indoles beatitudinis nobis forga;

T

in hac vita diftin&e ac plene cognita non

ghne

elt, 1 Cor2,9. 2Cor, 12; 4. Col.3, 3. r Pet.

x D

I, 8. 1 Joh. 3, 2: fed eo usque tamen pate-

fa&ia, quantum ad fuftentandam fidem,

03 1]

X

tlebt. f

Ípem, patientiam, & ad excitandum fan-

rie tU

Gitatis ftudium; opus effe Deo vifum fuit,

T

TIE. 1 1. 2 €. 2; 1. 13*

Scriptura magis magniudinem hujus felicitatis ,

quam ejus naturam, proponit, Rom.8, 18—24:

l. h Y

oD

2 Cor. 4, 17. Ebr. 12,22.23.24; addito, quid illa

tam magpnifica fint, cognituros aliquando . fruen-

'hür h 23'

tes x Joh. 5, 1.2/5.

$ 702. Dottrinx caufa commode poffunt z'mmum'ml

j 19

omnia reyocari ad duo capifa :

ab. omni

xDREP

(1) Jmmunitatem ab omm malo, 2/'Tim. 45 18 ; mualo ;

xit jt

tum phyfico Apoc.21,4. Joh. 16,28; tum

$ quOïu,F'

morali, Apoc. 19 . C. 21,5. 27.

D C(,f

Atque adeo a) ab omni indigentia & imbecil-

futis i

ï«,'

litate, 1 Cor. 15, 42. Apoc. 7, 15;

Pb) a peccato

iO nem b

21

at

d94;

jj

1 Cor. 15, 54 55 coll.56; i) amorte Apoc;

.)a

57

($ 702. 793) XXX*IV; de lia eterna

d) a

m

»

Ph)

xindo ejusque odio. x Cor. 6, 2. Apoc. 7, 14 i

& e) a fatana Apoc. 2, ro. x Cor. 6, 3.

i

[deo vita zeterna appellatur pax Rom.2, 10;

(

vequies Q Theff. 1, 7. Hebr. 4, 11 . fablatifmus Hebr.

DBI |

4, Q. Efa. 66, 225 falus Rom. 1,16. Matth. 1,21;

I I0

ltertas gloriofa Rom. 8, 21.

prafmntia.

futos

| ; (2) Prafeutiam cujusque boni : tum: confer-

dis

cupusque.

tifi

vativi, tum perfe&ivi; quoad bona tum

boni ;

(utit

jucunda, tum utilia, tum gloriofa..

É if

fpre

$ 7e3. Primarium vitg mtermm bonum eft

exbuhr

vi;:zg; Dd

v1s10 DEt, x Joh.3,2. Matth. 58 [-Iebx;.,

tonti

22j

12,14. Apoc.22,4. Hiob 19,26; qua quid

fit, in hac vita explicari non poteft, cum

nemo mortalium hujus rei experientiam

füii

nancifi poflit, Exod.'33,20.23. r Tim.

Tripr

6, 16. IPCQ- 1,9.

^5l

Quz ex Scriptura fciri poffunt, huc. redeunt :

Ádi

(1) Erit vifío immediata, iutuiriva: Deum àc res

Jrelent

divinas mon per fpeculum (ex operibus, aut ex Ver-

gorife:

bo), fed de facie ad faciem. (per operationem Dei

IO. [LI

immediatam, ideas in nobis lucidiílimas fufcita-

UA

turam) coguofcen; , quse nobiliffima eft Deum co-

gnofcendi

eoque fruendi ratio.

Uünis p

1 Car. 13, t2.

V By

Apoc.2r, 23. Pfalm. 17;

15. & 27 13. & 36, 9. 1o.

Ioy fm

dffoqu.

: (i), 'I'/;Fo. beatifica ; intimam cum Deo communio-

No Wi

"€", Operationes Dei novas, immediatas, nun-

quam in hac vita perceptas, conjunctas habens;

l

Gc hinc amorem Dei intenfiffimum , aequiefceuriam

in eo letiffimam,

& gaudimw iueffabue gignens,

D

Pfalm. 16, 11/ & 1

€. 21, 3.

7»15. xPet. , 8. AP,OC. I9, 7

$13

(3) Fifto zrausformasziva: implens beatos divina

Bily

uce,

tum fapieurie perfectee ac cceleftis, tum u-

Jitie c

onfummatze, tum fan

i

Á

?Hraris puriffimze; quo

'Apoc

P&&O imagmis divig in

uflaurazio Peijäfte abfofvitur .

1 P

Pfalm,

ld

XXXIV. deVitagierna (S$ 103—195)

$71

Mj

Pfalm. 17, i7. Rom. 8, 29. a Cor.3, I8. 2 Pet. 1 4-

1 lol 3. 2.

1410

(4) Fifto affimilativa: beatis aliquid ex gloriofa

m Bol

Det inmajeffaee tmpertiens. Matth.13,45. 2 Thefz

UUR

X, Io. Exod, 34, 39. 30,

3n. 12, 3.

Beatos :pfam JDei xsskwe'TYAM oculis corporis vi-

furos eífe, non poteft e Scriptura probari.

la

ol

dictis Hiob.r9, 26. & r Joh. 3,2. de corpore glo-

rificato Chrifti G:2»3e4x» fermo eft.

eus in fe

;na. tüll

quoad effeuziam, eft invifibilis, Rom. t,20. 1 Fim.

à

6. 16. Quando, oculis. beatorum confpiciendum

Íe prebebit, id fiet fub variis f(ym£olis lummofis ,

exhilarantibus, praefentiam ipfius gloriofam de-

50;11./,1;: il

monftrantibus. Pfalm. 36, 10. Efa, 60, 19, 20, Apoc..

,

gs Hebf.

21,25: 6295 9«

D

T

b&atifim

/[, tU

$ 704. Erit igitur zm intelle&u feientia re-

guoad u-

rum divinarum multo quam in hac vita ill

u-

[

rjentu

" telleGiang.

1TiD

firior, intuitiva, clariffima , 2 Cor. 3, 18.

€« 55 7«

Ad illam concurrent (1) rerum nobiliffimatum

yeleutt:

prefentia, Apoc. 4, 3—8- c. 15,2.

(2) mentis

EUA

glorificatx faculzas plurimum. auCta, x Cor. t3,

yexVet

IO'O. [Io" Iz.

(3) fiudium, cogno(cendi excitatius,

onem J

Apoc. 6, T. 3. 5- 7« C- 17, 1.

(- fabfidiorum cogni-

y f

tionis plenitudo ,

pOC. 5,5. C. 17,7. C« 2E, IO.

[enm 0

(5). Experiemia vivida; cum fenfa intimo, quo

J

Ih

[

nova fubinde admiranda aperientur, Apoc.2i,2.

36, )P

Adeoque cognitio hzec faccef/iva erit, cum conti-

nuo progreflu conjuncta, Apoc. 15, 4-

"^

-

-

habenss

- $ 405. Iu voluntate autes. eri&. (1) dmoy quoad Voe

Dei intenfiffimus, Píal. 34, 9. 1 Cor. 13;

jf

-

luflta,tem i

g*

tOC. 19, .7.

Gitas pexfe&a , Pfalm. 17, 15. Eph. 5; 27.

-

os 0i

Apoc. 21, 27 ; impeccabilz'tax confirmata ,

tüm/

Is

-

1 Pet, 1, 4. Apoc. 3 12. 1 Theff, 5 23. Judze

n

lt

jf

!

4Di

Nn5

V. 245

* od

572

($ 705. 706)

XXXIV,. de Vita eterüa

v. 245 libertar puriffima , Rïom.—g, 2l Hebg.

hI

u

12,23. ApoC.7, 15. (3) Gaudium confum-

JW

717

matum, cum fíerena conm/üentiz pace &

àdot:

avraQxee pleniffima , fine invidia, fine fa-

|

9

ftidio, Pfalm. 16, 11. & 3'5, 9. Matth. 25,

21.23. Efa. 35, IO. C. 65, 18. 1 Det, 1,8.

Qu

Gaudium vitze zeternze. interdut per fymóola a

ri/ïg;'g

rebus hümanis defumta defcribitur, Matth. g, rx

[

coll. Luc. 13, 28. 29: c. 22, 30.. Apoc. 19,7

fed

Vilà 1

fpiritualiter intelligenda effe vix opus eft moneri,

1

fipie

om. 14, 17.

|owut

bona ac-

|

l

$ 706. Vita aeterna confiftet quidem/ in

l-

ce[foria

directa & immediata communione cum

(ithuy

exiernas

Deo: fed Scriptura etiam a/i commemo-

nfni

rat, quze ad felicitatem beatorum facient;

Di

qualia funt;

filt,

li fje

(1) Societas cnum angelis bonis, H'(;br. I2522.

1 éfün

Nonnulli non improbabiliter fpeciatim de illis.

tf

angelis cogitant, qui fidelibus in hae vita variis

(

uom

occafionibus adfuerunt, Act. 10, 3. c. I2, 7. c.

TWe r

27,24; & morientibus quoque comites ac duces

in gloriam fe preebuerunt, Luc.16,22; quos eos-

jh

dem beati coram throno Dei fibi junCtos habi-

turi fint.

j

li (9 |

Qd

(2) Societar . cum bentis coheredibus, Hebr.

um

12, 23. Matth. 8, 11. Luc. 13 28. 29 ; quam

lo

non precife ut femper fimultaneam,; fed

n

potius ut /Zcceffvam concipere poffumus.

lat

Ex hac focietate reCte concluditur, a) £earos fe

Conf

invicem coguiruros, 1 'Theff. 2,19. 205 ^) in mutua

CeHaw

eorum inter ipfos converfatione innumerabilia

Quid

divini regiminis admiranda cognitum iri, 2 Thell.

I; 105

Pmp

l!

XXXIV. Je J'itacterna ($ 70«6. 707)

573

Heyr

J,10; c) inde continua Jeriie, felicitatis, loc-

Yufom

cupationum fanctarum , exftitura iucremetisa, Apoc.

19,7; 4) ipfosque fe mutuo excitaturos a2 rm-

j

smediarum Dei cultum, admiratione, veneratione,

»

adoratione Summi illius Boni praeftandum Apoc.

fj

€

7) 9- IO.

tþü LA

(3) Contemplatio fotius mundi tiovi, obje-

"

Ó

étoyum etiam materialium in illo certa ac

ynddl i

religiofa tognitio, 2Pet.3,135 in quibus di-

th £.

vina majefíar, nec non ineffabilis pulcritudo,

j fed

moneti

fapientiffime ad corpus glorificatum ad-

aptata, confpicietur, Apoc. 4, 2—6. C. 21,

jdem il

10—27. C. 22; 1. 2. 35 fanctiffimorum ofj-

: CU

ciorum exercendorum occafionem variam in

o met

infinitum fuppeditatura.

Diftinguendum eft o&je&um beatitudiis p;?i)/zä-

A Clell

rium , principale, quod folus Deus eff beatifica vifio-

ne fruendus, ab fecundarüs, accefforiit, quae diver-

fa erunt ac varia: neque tamen hsec objecCtorum

.[2,22-

& &Ctuum circa illa varietas, primarium ac prze-

; de il

cipaum illud impediet,, neque diftraCtio a Deo

ij Yi

inde erit metuenda, Apoc. 7, 15. C. 14, 4.

m, 7' G

T duceS

$ 7o7. Corpora beatorum erunt. à) [piritua- qualitates

xos *

05 häbx"

lia ($ 656): non quoad fubítantiam , fed corporis ;

quoad qualitates , (zrveuparixd non zrveUuama)

Fbf

ICor.15.445 & D) glorijïcata, Phil. 3; a1.

li

qu

I Cor. 15, 43. 50. 5t. Rom. 8; 19. 23.

W ïEd

SPIRITUALITATEM corpärum Scriptura fie de-

clarat: à) non opus habitura cibo & potu ad fui

ul

confervationem , 1 Cor. 6, 13. Apoc. 7, 15. 16;

-

) [att l

ceffaturas etiam effe aCtiones animales,

quic-

ln f

quid ex conditione mortalitatis in hac vita eis

me

proprium fuit, Matth.22,30. Luc.20, 34. 35. 36.

»

prin-

]^

$74

K$ 707.708) XXXIV. de F'ita eterna

51

J) principium confervandas vitze ,

,

vigoris, pul-

(.If

critudinis in fe ipfis habitura ,

1 Car. 15, 45. 49.

1

€) comparata fore ad animze a S

iritu San&to oc-

4

cupatze operationes fpirituales

, intellectuales, &

. UM

recipiendas & exfequendas, S

Ctur !

4. 8. 9. 10. Rom. $, 11.

a. 9, 13 - 16. Apoc.

uade.

Ad gLORIAM corp

orum utcunque diftincte in-

teliigeidam refertur :

4) impa[f;ibilizas

; ApoC, 9. 15.

li fpr

€. 21,4, vegeta firmitudo, & rob

ür defatigatio-

nem omnem excludens,

Conps

Apoc. 7, 155

immox-

zilias absque interno c

orrüptionis principio,

Qi

1Cor. 15, 53. Luc. 2o, 36.

&) Claritas, füblato

RP —— !

mali fomite futura puriffima

3 APOCO 0[2 q- 2,.;

Tij

fummam corporum cum anim

abus perfecte fanttis

harmoniam extrinfe

C

cus quoque

confpicuam often-

fura, in

[blendore jucundo , dec

OrO , àmabili , alio-

m Qt

rum etiam oculos

2

pulcritudine fua demulcente,

Dan. t2,

J-

Matth. r3,

43. Luc. 20, 36. Phil.3,21.

alimor

coll. Matth, r

,

2. &

f

Exod. 34, 29.

€) Subrilitas ,

d.

qua aut invifibilia, impalpabilia effe

; aut confpi-

cienda palpanda p

rebere fe poterunt,

prout ex

Alij

caulis juftis vifum fuerit , Matth. 27, 52

. 535 unde

m

colligas, orgaza horum corporu

Gb fj

m ob ipfam fub-

UP qyfo

tilitatem multo fore perfecttora

, conformata fei-

licet cceleftibus objectis pe

rcipiendis, Apoc.A, 6.

lt d

d) dgilitas,

qua celerrime quocunque volent mo-

() Cinfa

yeri poter

un

t, & regimini aunue glorificatze (um-

p '23 Ü

&a cum faé

Q uv

ilitate Qbfeqïui,ï 1 Cor, 1543. 1 Thelf,

-49 17.

tj ftie

Ti

beatitudi-

$ 798. De quzeftione, urum in vita zter-

€li$ bof

U

Wi5 grü.

Suy

"a f»'z'zftzuji fmt glorig gmdqr , Scriptura fic do-

M

qlü qu

cet: 2) Uti eadem omnium icorijoc fides,

M*cm j

eadem ípes, fic etiam eadem omnium beafi-

354

Cl

fudo. erit; 9 Det.'r, 1. Eph. 4, 4. Matth

Thnes

25,34. 2 Tim.4,8. rPet. r g. Apoc.1,6

lj «

7, W

D) fed diferte & hoc alferit, futuros eífe

eenit

diver/oy glorig gradus; Dan, I3, 3. Matth.

fe(*üo

5, 12.

m

Id

XXXIV. de I'ità diériià ( *7*65 $7

$

j

5; 19. C€: 10; 41. 42, C. 10,28. Luc. 32, 3o;

N

$

M

€. 19,17. 19. Joh. x4, 2 2 Cor.9, 6, Apoc:

*

o d-

À

7) fpeciatim " corporibus aliqua di-

us t

Iü, i

citur f'u'tu'rä diverfifas, x Cor. 15. 40. A1. 42;

ftinte t

unde difparitatem etiam quoad animarum dos

te$ fore, ex conftàntiffimis harmoniz intef

TAU

t

corpus & animam legibus colligere licet:

4

g

!

prmo,

Quibus iüter fe collatis efficitur , Beati-

y, lii

4l

DI

4

t

fiilinein ipfam omnium fore unum & idem

Cte (s

communé bonum ; quoad primeria ($ 703)3

ym ol

vibi, o

in acceforiis autem dotibus corporum atque

oiültatt,

animorum ; di/paritatem graduum futura

Blad.

e'(ïeg :

b

du

1

yt co:

. Ad difficultates 'expïï*(:anä*äs Obfervandum : (4)

prout à

etiam in hac vita aliquid analogum obfervare li-

54; 0Dt

Cet. Pad?m ommnibus graria datur ab eodetm gra

ylam fb*

tiee au&tore Deo Phil. 1,6. 1 Cor. t; 4: nec tamer

ymatz l

non diverfa funt fidelium d4ema, 1 Cor. 12, rzór;

-XPOC !

l

(A) Caufa inzequalitatis gloriee non eft meritum,

0i

j It

Eph. 2, 8.9. Rom.6,23. c. 8, 185 fed Zouar Dei ;

jg lt

(

n

qua cuivis fecundum opéfa füa ( fecudum inquam,

) ['lhe

non proprer Opera) ex mera gratia retribuere vult;

Gratiofz liberalitatis in univerfüm eít, quod

Déüs bota credéhtium opera remurieratur: ejus-

f f/t/Wf

dem gratiofz liberalitatis eft etiam illud; quod

divería opera diverfa etiam przemia habebunt; ex

jf

quo fimül & zquitas & vetacitis Dei elucetcet;

j

fides

Matth.5, 12, Rom.2,6; 1 Cor. 3,8. €. 15, 58. Col;

3.24. Hebr.6;10. (c) Miuor glorie gradus neque

!

n of

cülpabilem

neque triftem defeCctum

inferet z

l

Omnes erimus: confuümmati; Hebr. 12,23. rCor:

Mit

I

—

I,8. €; 13, 10; omnes in Deo fatiabimur, Píalm.

n 116

17, 15.

Iihmó nec in accefforiis ulli qüidquam

deerit, quo minus perfecte beatus. fit; nam per-

05 0

feCtio beatitudinis acceflorize erit proportionara

yat

!

Ingus

J

lIA

576

($ 798—7 IO)- XXXIV. de Vita eterna

IX

fingulorum indoli, ac receprivirati, quam in prze-

psratorio hujus vitz ftatu per gratiam fanctifi-

t

cautem quisque pafíus eft

15—19. 1 Cor. r5, 10.

iibi conferri. Luc. ;9,

[7177

( c

durahlo

$ 109. J"Eternam beatitudimis 'huj&: SINEÉ

Mdes:

fine fine.

FINE durationgm cum emphafi Scriptura

pata

inculcat.

Nam eam 4) APPELLAT Pfal.

efey,

16, 11 amanitates pereunes; Rom.2,7 d p2ag-

Ij

cíay exentionem ab omni corruptione five alte-

doter :

ratione in deterius; 1 Pet. r, 4 hereditatem

bies

Otni

eudpayroy marcoris expertems Ebr. 9 15 /em-

dudy

xermn

piternam; — b) formulam vila eterna paífim

Scriptr

ita EXPLICAT, utevidensfit, eam finem

(

fieliun

non habituram. joh. 1o, 28 do il/is vitam

Du j

aieruam C7 qwunquam im clermum . peribuntg

ledon

Rom.8:17 symur cuw CnzisTO gloriofi

(

Tüti &

£rimus ; 4 Th,eiï'. 4» 17 femper. cum Domino erif

(ir

90 $,.

ZIntühefs, — $ 710. Do&rihæ de vita 2eterna re-

pugnant:

(1) peftilens error, qui plane

N

inficiatur, amimem poft vitam hanc /uper-

Tk

Jfitem effe, multoque minus corpora aliquan-

do refufcitatum iri, concedit. (2) focinizans

opinio, mullam vite cterna [pem aut promiff/o-

n

nm is, qui ante Chriftum vixerunt, da-

&TX

tam fuiffe. (3) frigidi conceptus philofophici,

üt d

qui vitae futurze felicitatem primario (fi non

lnfy.

7

unice) ex o5 z'mpeqïito re&æyrationi: ufu &

£X£l'»

nl

XXXIV. de lia eierna

($ 710.711)

5

7

jnye

exercitio derivant.

(4) naturalifmus, bea-

atl

Tij

titudinem poft hanc vitam fibi promittens,

mahurg viribus & moffris fatfir obtinendam.

TTE

(5) craífze & carnales de cmío €7 beatitudine

ide»:

inter quas judaica €7. mahomedana de

cripta

paradifo fomnia vix commemorari digna

AT DA

elfent

nifi vel hoc fpecimine admonere-

dud

mur, quantum beneficium fit, Verbo Dei

five altt

doceri poffe.

rotittit

Omnium maxime arguenda feeuritas deceprrix

1 xa rglll-

& 4v94dax ilorum chriftianorum, qui falutem

zeternam, quamvis zou admi[fo ordine jälum in

; pulit

Scnptura demonftrato , tamen fperant. .

am finen

Qvzefliones controverfz de imcboara beatitudine

fidelium in hac vita; de difcrimine iuter. beatitudi-

fir t

nem grarie d» glorie,; de vifne Dei beatifica; de

pru-

[J('f! 1

beatorum impeccabilaate; de glorie gradibus :

j

j

u

denti cum moderatione tractatze facile fic pote-

Togüïü

runt explicari, ut Jogomacbia, qu: fubeft, vite-

tur.

Dynin !

LOCUS XXXV

p !

DE RELIGIONIS CHRISTIAN/E VERI-

( pïane

TATE: ARTICULIS: CONFESSIONE

nc/ lï'

PER SYMBOLA

$ 7z1r. Poft enarratas /mgular REL- Religiouis

l)iOü [fT

GIONISCHRISTIANx dottrinas fupereft, chrjiumæ

runt,d

ut de argwmneWMis generalioribus pro ls veri-

hlof w

m

lafe, de do&rinarum inter ipfas mexu C mo-

PUL

mento , deque publica dodrinarum religionis

j]l) 2/

pro-

u

/

$78

($ 1 1.....71 3) XXXV. de Religioteclirifliana

äl

XXX

qrofejlone per Symbola; -quæd:am';meditatu

(

récéffaria fübjungamus;

noftr

Qnid intelligamus per chriftiatiam Réligionem;

ex definitione religionis revelate, $ 12 data, fa-

r

cile colligi poteft. — Zfrgiumenrorüin , quibus Veriray

litouf

efus egregiis multis libris demonftrata eft, fum-

toftra

ma capita dtritim hoc loco enumerabimus, ut ul-

terius inquireridi occafiohem habeant, qui ad hvc

pet f

ftudia primum accedunt;

NA eít và

f d

$ 712, REz13GIÓ CHRISTÉ£A

'* äefr&i—tfia E

Dani

Doun coleüdi ratïo; quam 5*'5]&3 C"hm'jiu;r. z*tmä

)Q

ipfes inter homiünes degens, tum gper apoflolos

jififi

fuor; homines 'dotuit,

Quid docuerit, e fcriptis, quz extaht, apo-

t fear

ftolorum & e

fcitur.

Vangeli&arum relle d? cerzo cogno-

riam, (

fä-.m-«.u ä;

Á

QU po

$ 413. SUM MA teligionis chriftiang eft,

Sfefum Chriffum unicum e[fe falutis homz'mzm attà

tetto

Borem; Proecipua capita funt:

H äujus

(1) Humanüm genus effe peccató deprä:

]jfel' Peï;

Pafum, & propter peccatum irz Dà obno-

m, )

fj

xium; Rom.1,18. €. 3,23;

T n ]

(2) ]esum Cuntsrus effe unigenituri

DE VR

Dei Filitm, qui in affumta & arciffi né

fibi unita humaria natura, eworfé fua ge-

teris humani peccaln. expiaverit, Deum gee

m

U5 the

neri humano p/acatum effecerit, atque iin-

(;

petraverit, ut panitentes € tredenies fiduciá

dünutu

in ipfum pofita grafiem, jufitiam, alütesi

füon

obtineant ; 1 Tim. 2, s. 6 1 Con 151 g 4

aCer. 5,18 — 31.

rem el

tem h

(3) Eun:

i

579

XXXV. de ]?klig?-om chrifliana ($ 712.713)

at

x(3)xEündem 'nobis impetraffe naturae

noftrae depravatiffimze faucfizationem , Syiri-

Soret

i, t

ts San&li operatione füpernaturali, fub de-

ys d

ft, J

bito ufu mediorum gratize, efficiendam, qua

noftra natüra regeneretur ac renovetur;: wt

, Q

Lad r

per /idem primario quidem Deo vivamus ;

fed & caritates erga homines, fidem in

LE

Deum demonftremus; A&.2, 33. Tit. 3; 5. ó.

/

fir t

(4) Qui utrumque illud beneficium,

qpo/iolos'

jæg/iif[mtiozzi: & reuovationis admittaut, in lis

'ähto äþO;

inflaurari deperditam magimis divinz glo-

j um*

riam, & recuperari /pem vite eterue ; eos-

que poft hujus vitze curfum inter ponni-

tentim, fidei, ac pietatis exercifia, usque

m a

ad hujus vite fidem coNTINUATA, fide-

liter pera&um , feliciter illam adituros effe,

i &pr*ä*

ilOm.- 3) 23- 244 C- 5, Ic 2.

yi d*

Specialiora dogmaza cum quatuor his arCte con-

nexa in precedentibus Locis indicata funt.

,

l

Vnmt

j

D£ VERITATE CHRISTIANE RELIGIONIS.

riliie

n g

veritas ;

$ 713. Religio chrifliang vERA d. Hu-

r ge'-

jus thefeos argumenta funt:

ii iM

(x) au&lorem habet Sefum . veritatir doGlorem

fdudi

divinitu, miffum, qui luculentis modis de-

monftravit, fe promiífum illum Redemto-

!

hif'f-f"'

153 j

rem effe; & fummam in omnia potefta-

tem habere)

Oo

Argu-

yr

59o

($ 713 . XXXV. de Religione chriffiana .

|W

l

Argumenta hzec per totum novi teftamenti vo-

(

jumen fparfa fünt: in cujus leCtione juvabit,

tvente veri amante, Dei reverente, & falutis fe-

[

rio cupida, curate attendere a) quid Jefus p sg,

At

de perfona, de munere, de doCtrina fua, de ne-

ceffitate credendi, teftetur; ) quibus rationibus

(uod

ac motivis ufus; c) quo pacto ab ipfo Deo Fi-

.

]ius Dei declaratus; ac 7) qui factum , ut a mul-

di po

Tuls

tis credentium millibus talis agnitus fuerit.

Prudentiores inter ipfos incredulos non diff-

& Em

tentur, Jefum fuiffe magnum veritatis doCtorem.

i (

(t d

Si hoc ferio credunt, abnuere non poflunt, Je-

fum non effe merum hominem,

Áilis l

-Dei, le !

(2) Religio chriftiana tota cbgnofcitur

V]'Himls [

ex monumentis irrefragabilibus: ex libris

ïd'&gmw

üotrn

evangelifíorum atque apoflolorum & horum

j1

duétu, etiam ex antiquioribus Mq/u at Pro-

gheiarum documentis divinis.

1WS )

Adeoque rowTxs habet, quorum 2) conrena

h ejus

explorate vera funt, $43; ) quorum awdores

Mofen, Prophetas, Evangeliftas, Apoftolos,

()1

probos, prudentes, veraces, fide dignos fuiffe ,

! of

non poteit ullo jufto argumento in dubium voca-

filran:

ri, $

7- 38- 39-

c) qui iidem jzcorrupri conter-

vati a

À

nos pervenerunt, S 54.

dit pec

(3) Chriftiana religio non modo »or tol-

Qu

lit religionis naturalis do&khrinas , 'quæ Rationi

Tf

humanz pervize effe nunc vulgo exiftimau-

Tetdan

tur,fed potius eximie illas confirmat ac perfitit.

ïïütæ [

'ales funt: do&trina de Deo ejusque perfectio-

lm

nibus & unitate; de Creatione & Providentia;

do&ïïm

de Homine; de Peccato ; de animse vita poft mor-

hanc vi-

HOC, :

tem corporis; de przemiis & pcenis poft

Spiri

tam; nec non practica, quze ex illis confequun-

tur, de cultu Dei, de virtute, de officiis homt-

(2)

nis erga Deum, fe, & alios, Conf. $ 4. 10

?) ad

(4) In

A

XXXV. de Religione chrifliama — ($ 7 Iä. "1 4)

581

nenti o«

(4) In illis quoque doctrinis, quze /upra

quabit

fluisle-

rationem Íünt , fi modo teneantur prout

T05 DESE,

a Chrifto & apoftolis propofitze funt, nihil

3 l

as

quod cum principiis rationis pugnet, often-

o Dat-

di poteft.

Ut a n*

'Tales funt doCtrinze de Mediatore int

'er Deum

eril,

non (

& Homines, ejusque Perfona, Statibus, & Offhi-

do&toren.

cio; de Spiritu Sancto ejusque operationibus ;

de adoranda in Uno Deo "rinitate; de univerfo

fnt, J

falutis noftrae ordine, modo, mediis; de verbo

Dei, lege & evan

gelio; de facramentis; de no-

yyctüt

viflimis denique.

,

b

Dubia & objeCtiones adverfus

religionem chriftianam plerzeque ex smale jutellectis

: g

doctrinis religionis oriuntur,

-

& b

$ 414. Religionis chrifliang prae aliis omni- exeelfentiag

ng: u

bus EXCELLENTIA cognofcitur ex indo-

le ejus interna:

PL

üffl d/lfiM u

oftolqh

(1) fufficienter exponit ea, quae religio-

hj

; füilt,

ni nafurali defunt, ob qua ad peccatorem

gY*

falvandum fulficiens effe non poteft. Often-

p

mpfl q

dit peccatori a) müforim fuam,; ejusque

ortum , profunditatem , fequelas; D) medium

ylo ! füv"'

infiniti valoris ad Deum placandum & obti-

" gatioal

nendam conícientize pacem; :) medium in-

af

fm.

finitz efficacize ad animum /an&ificondum,

j

p

Isrup fit in doCtrinis de peccato: rrrvD, in

eqo

peï

doGrinis de Chrifto redemtore ejusque officio:

yovitél

E

nHoc, in doétrina de Scriptura facra & de grgtia

90

l yo'

Spiritus Sancti applicatrice,

$d

(2) do&rina illius 7zofa comparata eft

conie

gois ?

a) ad Deum . glorificandum, D) ad fan&tatem

84 IO'

Oo 2

veram,

j

L

M

s52

('*5 714- T15) XXXV..- de Religione ::hh'j!z'qna

veram , c) ad felicifatem folidam, durabi-

(ore

lem, poft hujus etiam vitze decurfum peren-

(f

naturam, homini conciliandarm.

f

Penitius cognita, Dväu'm maxime decens, vitee

Tide

humanze benefica , omnes hominum ftatus & fo-

cietates tranquillas, bene ordinatas, felices red-

UET

fingur

dens deprehenditur.

candan

(3) falutem. peccatori offert & confert ci-

(itm hi

Q Qutm

1

tra coactionem neceffitantem ; naturze ho-

lts affo]

füio (

minis /iberg ac rationall plane convenienter.

Primo intuitu adverfatur natureze noftrze depra-

(q

vatze, quia poenitentiam f& abnegationem com-

Qrbem

mendat: fed qui illi aufcultat, brevi faluberri-

mam experitur.

D0t 4j

(4) defiderio ji-tm/izæ €7 gtermm felicitatis ex:

&tj

aífe fatisfacit.

V flmp

Pollicetur zeterna poft hanc vitam preemia: eo-

AC (rn

rumque iidem facit non argumentis tentum foli-

dis, fed etiam anticipata hujus vitee beatitudine,

q

qua in paterna Dei cura plane acquiefcit, & ad

perferenda quzevis adverfa robur & contftantiam

&t

adfert.

It (]ol

Aliarum religionum, qu:e inter homines ferun-

tur, e, g. Gentilis, Mahometanze, Judaicze mo-

1. I

dernz , Indifferentifticze , fyftemata, in varias li-

cet formas fundi folita, longe infra religionis

1Thef

chriftianze excellentiam. & manifefte falfa. funt ;

pürlü [

*

id quod latius in theologia polemica oftenditur.

Tig :

diz)initm.

T E 7115. Religio chrifliana. DY VENA eff:

(1) ab ipfo Filio Dei Sefu Chriffo propofíta

D i

fuit ; Hebr. r, 1. c. 2, 3. A. 10; 36. conf.

iif

?T

à ueïi

$ 226.227.

Dretos .

&il

(2) tradita per mpoflolos, vitos divinitus

Cmni

ac' I,.'

edoGus: qui pleniorem ejus notitiam ac

fC/JOI. li

docen-

um

r

-ry-!iqna

TXXXV. de Religione chrifliana (g 715)

595

3

dunb

docendi facultatem partim ex ore Sfefu

1 petet

Chrifi, partim ex Spiritur San&i divina illu-

minatione fe accepiffe profefti funt.

ons, vt

Fidem his eorum affertis fecerunt a) miracula

as L

]ices s

ab ipfis edita; 7) donum prophetize; c) donum

linguarum; 4) admitrandus inter eos confenfüs,

ceandem ubique. fanCtitatem & glorificandi Dei ftu-

dium fpirans; e) ipfarum doctrinarum fublimitas,

fett v

ad quam apoftolorum rudis & illiterata fimplici-

ür ho

tas attollere fe nequaquam poterat , nifi a Spiritu

San&o divinitus edocta. Conf. $ 44 5

Dientef.

ve depr

(3) quia admirando cum fucceffü per

mem QU

orbem |terrarum fpropagata fuit: non vi,

| faloper

non armis, non artibus callidis; fed folo

TU

evangelii proeconio per homines illiteratos

ac fimplices fa&o, quamvis ei Judaifmus

emia: ?

ac Gentilifmus fumma vi refifterent.

"

yetitul

0

(4) quia divinam effitatiam in docilibus

EfCifs (

Con[mmiam

exferit; cujus exempla tum facra Scriptu-

ra (Joh. 6,63. A& 2, 4l, €. 4.4. C 5 Id*

jnet t

1Cor, 1,17.18.24. Gal. 3, 2. Eph. rz, 19.

pce m

i vuri

1 Theff. 1,5. c. 2, 13. 1 Joh. 5;10) tum hi-

T

Jforia. ecclefiaflica quorumvis temporum ex-

fl funt

ofendit

hibet, cumprimis in martyribus, eorumque

conftantia.

p b

li

De docilirate ten. adum, dociles illos effe, qui

j pro!

depofita pravirare vo üntaria, fincerum veri amoretm

ad verbum Dei medirandum adferunt, idque inter

preces afiduas, & cum obféequio xt.11s , quz) vera

effeintelligunt, przftito, ac fideliter continuato.

Jac. 1,21. 1Pet.2, 1.2. Joh. 5, 44.. c. 7; 17. S 46

; lelm)

Jcbol uir,

yiti)

"

:

h

j

Qo 3

$ 116.

M

584

($ 7 16) XXXV. de Religione chriffiana

m

"Autithefis.

$ 716. Religio chriftüiana (1) mamife-

at V8

moth

/ffos adverfarios habet, qui omni revelatoe

piet,

religioni aperte bellum indicunt, de qui-

j e

bus in Loco de Religione $ 15 diétum.

tüt ef

tationi

(2) occulte religiont noftrze infefti funt ; qui

exem

nomen Chrifti etiamnum profeffi; vu/garis

DET

tbl

do&hring | emendandg | pratextu ,

tam multa

E

NOVANT, ut non amplius obfcurum fit pe-

citor ol

^.

riculum ; ne reformatione tali, chriframfmus

Aitt!) tf

tandem totus redigatur ad naturalem religz'o-'

tl e

emition

726 "nt.

Pro

LiiJ

^1m

ue in oculos incurrunt: )

& pe

negata peccati congeuita labes; b) negata Jge-

atu], d

6p23;&

J Chrifli famma €7. gterna Deitar; . c) negatus

tetmpore

finis fatisfaGlorius mortis Chrifi; d) mutata

us

11 efof

fidei juftificantis & falvificae motio; £) ne-

gata Spiritus Santli virtus €7. efficientia fuper-

|

naturali:r ia regeneranda ac renovanda na-

tura noftra; /) hypothefes de Scriptura facra

bt

LUET.

ejusque inferprefatiome , quibus admiffis,

ipfum religionis chriftianz principium,

fatnris :

thnem

nihil minus quam religiofe & in timore

W l:

Dei tractatur.

t

Ex his plerzeque alize religiohis doctrinz alte-

frantur, enervantur, & frigide explicata divinam

&Ilna k

fuam efficaciam , ad pietatis genuinze & fidei pra-

Tot

xiu interuam , non poffunt exferete: Spiritus enim

defe&tum non. fuppler fola verborum elegantia, aur fer-

Qu:

7)05i; acümen, dulcedo , & oratorium sz3es.

& (

Sunt, qui illud fzepe in ore habent, Jefum do-

ztati ve-

MUAT

éirina fua religionem uaruralem mnipæ Jue pur

jiizui, €3

]u

XXXV. de Religz'one chrifliana . ($ 716.711)

$85

Jlituiffe : & afferto aliquid veti ineft '(conf. S 10):

mj

at veritatem incomplete & (confueto artificio )

eveltà

mutilatam exhibet.

Neutiquam illis . concedi

poteft, chriflianam veligionem NxriL ALIUD efl,

AT

quatn emendaram quaudam veligiouem naturalem; dan-

ii

tur enim dogmata religiomi chrifliang PROPRIA,

Damus

rationi etiam perfpicacilfimze inacceffa.

)nt,

exempla quzedam.

a) Coufilium gratie

(S 197) hon fundatum eft in

vulgarä!

naturali hominis ad Deum relatione, fed totum

; ul

ex tmero. Dei beneplacito & immenfa caritate dedu-

n

A

citur Joh. 3, 16. Eph. t, 5. 9. cap. 2. 4

I Cor.2,

mf

7—11. ) primarium religionis dogma, preco-

j

nium nempe crucis Chrifli , fapientize humanze fcan-

dalum eft 1 Cor. 1,17. 185 & ad ejus falutarem co-

gnitionem & praxin semo, mifi per Spirirum fan-

tüQti j

&um pervenit T Cor.2, 14. cap. 12,3. c) ipfa vira

aterua datur ex mera & Jibera Dei benignitate Rom.

z

6,235 & aclualis beatorum in celum ingreffus , fuo

tempore füb magnis eventibus fiet, quos non na-

) negi

turalis rerum nexus, fed /uperuaturalis Dei vir-

l mutti

145 elfe&ura eft, prout in Locis de Noviífimis

n*

$ 635— 709 vidimus. Conf. $ 261, 3.

af

DE ARTICULIS FIDEL

Tdd

$ 717. Doétrine religionis . revelat?€ [5

n

omnes wunum quiddam fpetlant, falutem pece rum me-

gdïmmsï

catoris in Redemtore Chrifto & glorificae *"'5-

ii

tionem Dei ex illa ($ 11. 12); omnes ideo

j m

apte funt inter fe & cohzerentes; aliz qui-

dem nexu propiore, immediato, cum do-

iring j

&rina capitali de Redemtore; alize magfis

í d

remoto.

; fl

TE

lil

J

Quazdam abeffe poffunt, aut ignorari,

cio, W

& Chriftus Redemtor tamen falutariter

| 7"31!

"

cognofci; fed tameu etiam, hze, cum in-

[

[

Qo4

note-

] P/l

/? H

P

,

586

($ 717.118) XXXV. deArtibz;lif fidei

notefcunt, non parum ad uberiorem fru-

äfü

&um ex coguitione Chrifti percipiendum

10

conferre: deprehenduntur. Conf. $ 42

Fariam hanc doCtrinarum religionis cum prima-

«

ria ila meceffzudiuem theologi explicare confue-

verunt diftinCtione inter arziculos fidei fundamen-

Tal

zales & uon fuudamentales.

FomwuLA fumta

f

eft e locutionibus metaphoricis edifici atque fun-

damenri, quas Scriptura paffim adhibet: nec pro

lf

TA

invento aà theologis excogitato potelt haberi.

füt

IXES. IPSA certe,

quam exz formulz nmotant,

negari non poteft; & usuw habet noh con-

$ub

temnendum :

facit enim (1)

ut fingulorum

ii

dogmazum uecefftatem judicio mxcTOo perpenda-

N

mus;

(2) ut vERE

etiam poffimus de mo-

polta

suento errorum exiftimare ;

(3) ut paci inter dif-

Du

(l

fentientes chriftianos , quam bouus quisque impeufifr-

5»() (

zue opzaverirt, 4) fapienti- circumfpectione (/fme

l

ullius divine veribatis detrimento); à) dextre ( ne

u

pax infida & maligna gravius "ecclefig vulnus infli-

LU

ga4:), ftudéamus & confulamus.

Asvsus hujus

i

n

docendi formze, qui Pommum virio hic ibi fuper-

101

venit, ipfi docrine fraudi effe non debet.

Dabi-

(elite

mus.breviter nuorionum huc pertinentium declara-

£hen:

tionetn.

tnis [

t

rticuli

$ 718. AnT1cULUS fdei eft parr do&iri-

j

Deïi/.

Jidei,

me in Scriptura propofite de. objetio aliquo [pi-

—

1 (]

vituali.

—

)

i

|

1

Frpks hoc loco objeCtive fumitur: eft roza reli-

Tut

gioms do&rina quam Chrifliani credunt,

ARTICULUS

eft pars bujus do&tviue,

Articuli ipfi diffinguuntur in

nj

»!

PUROS, qui ex fola revelatioue cogno[cumur ; & waxx-

m

TOS, qui uou rautum ex vevelatiome , fed ertiam ex

v7ürtione caguofcumur.

Mixti dicuntur rribEr articu-

7, non prout philofophice demonfítrari poflunt,

(ti

fed prout e Scriptura innoteícunt. Spirizuale ob-

Je&um eft

; quod ad cognitionem Dei in Chrifto,

f

X ad beatam cum ipfo communionem pertinet.

di

$ z'ro-

-

[

u

XXXV. de Zirticulie fidei |.. ($ 719. 725)

507

n frü-

$ 719. FuNDpAMENTUM /idei eft illa do- Funda-

d

Grina revelczm, qua credituris ac jzlvmidi.r PRIMO H?WWW

D

Loco ex verbo Dei propoui, & ut fides exfiftat //dPi

I jie

ac fibi conftet, agnofci & retineri deber,

COUl

at

Talis eft doctrina evangelii de gratia Dei €7

, n

Jalute:per. Redemtorem Chrifium peccatori ob-

que f

tet o

tingente. Hanc Pàáulus Corinthiis propo-

t hiber

mOLODL,

fuit &v zzgeroic x Cor. 15, 3.

Subtiliore analyfi diftinguitur in rea/e; dogma-

yorr COn-

zicum ; organicum.

.gulorum

(1) Fuudamentum fidei ww Av (fübftantiale, hy-

reale ,

gqenli-

poftaticum) e/? ipfe Redemtor Chriflus, quem fides

qe n

X

ut caufam falutis ampleCtitur; ACt. 4, vr. 12.. Hebr.

ing d

5,9. C. 12, 2. Pfalm. 118, 22. Efa. 28, 16. Matth.

nj

:

ne U

o1, 42. Eph. 2,20.

(2) Puudamenrum fidei poaMATICUM CÍt comple-

dog-mati-

"T (F».E

E

xu$ earum dojrinarum, quoz Redemtorem Chri-

u

1 Cor..4,

Ccunm ,

as huj

ftum & ordinem falutis oftendunt;

Jo. It. Hebr. 6, . 3; 1 Pet, 2, 1- 6.

In hoc eft

pi u

delineatio & adumbratio fundamenti realis, gi-

» DM

T

gnens divinam conviCctionem , qua fides in ani-

fis exfiftit; Gal. 5, r.

(3

) Fuudameutum fidei ORGANXcUM eft verbum 0rgatti«

" QJMH'

Dei in Scriptura propofitum ,

per quod Deus fidem ,

in Chriftum operatur & confert, EÉph.2, 20 - 22.

qägllü Z';')'

$.720. ARTICULI FUNDAMEN'TALES Zrficuli '

"I

z

funt ile do&rime, que meceffarim fumt, 'ut fundamen.

Chrifum. vera fide apprehendamus.

Diftip. /4/es

10015

mmnrllï

&

guuntur in primarios 7 fecundarios.

g ^

"Articuli. fundamentales P RYMARII /f unt, primaraü ;

Í a

quibus credituri ac falvandi in primo . flatim li-

r

ml

wine infltui debent, & quibus in omni vita

hr

chriftiana, inprimis etiam in extremo vi-

ttiP

toe

j

005,

588

($ 720). XXXV. de Articulis fdei

te articulo laborantes erigi neceffe ha-

H

j

f.à

bent.

hi

Hotum breve compendium eft:

Deus propter

Q

Chrifii mevitum . cujuslibet. cvedentis. in

individuo i-

do&

fereri vult, ne damnetur ob peccata

fua, fed poft

hanc vitam falutem zeternam confequatur, Aét.

appe

ÍIn hoc medulla credeudorutn

pur

I3. 38. 39- C. 16, 31.

Tnur,

continetur.

dicir

| fécundarii ;

Zrticuli fundamentalery SECU N DARII f unt,

exg

Qu «

qui im primaris virtualiter comprehenfi , ulterius

jniam

ex dis duce Scriptura evolui debent , ut notitia

Tevela

doctri

fidem gignens magis diftin&ta evadat, eo-

que fides ipfa confirmetur, crefcat, con-

j

tra tentationes fecuturas muniatur.

i

Diftin&io hzc fundata eft in dictis 1'Cor. 3, 10

QU

coll. 12-15. Eph.2,20. Att. 2, 38. 39 coll. 40.

c. 16, 31 coll. 32. ^c. 18, 34. 25 coll. 26. — Ex ipfis

Qud

autem notionibus evidens eft, articulos primarior

It

zon po[fe iguorarit fecundarios po[fe quidet iguorari

falvo fidei fundamento, // fumplex iguorantia fit ;

d

fed fi per oppofiti affertionem prefrade tiegeutur ,

fit t

fidem non poffe locum habere aut retineri. 1 Cor.

1524 cdl. v, r,2. 2 Tim.2,18.. 037 $. r Ti

Dm,

j3 45

Eodem fere tedit diftin&tio articulorum funda-

r

mentalium in eztecedeuzes , quorum cognitio requi-

Titen

ritar, antequam fides falvifica concipi poffit; cou-

flituenzes, qui ipfam fidei notionem ingrediuntur &

f un

immediate fiduciam gignunt; & con(equeutes , quo-

Ti

rum cognitio requiritur, ut fides integra confer-

vetur. HRem eandem dicit diftintCtio articulorum 1n

w

Ti (

couflitutivos. &* confercativos fidei, qui porro in ag

Uhr.

zecedentes , d* confequeutes diftingui folent.

$u

707 zmdq-

rticuli NON FUNDAMENTALES funt,

per

eneniales,

Coní

qui NON cohgrent NECESSARIO 4exu cum

fier

do&trina fídei, €C7 hime mon modo igmorari pof-

femþ

per i

f[mnt,

um

XXXV. de Zrtitulis fidei

($ 720. 721)

589

ln

fünt , fed etiam megari, fidei fundamento manen-

L]

1e illzfo.

PWPW

Quamvis non habeant sexum ueceffarium cum

jUO t

doctrina fidei, non tamen incongruum eft, illos

li

, M

appellare rrpEr erziculos: nam & hos docet Scri-

ptura; nos àautem omni verbo Dei credere tene-

tUb

mur.

Quod negari eos poffe fine periculo fidei

dicimus, res ipfa monet, fupponi negationem

funt,

ex ipnoranria veritatis aut. mfirmizete profeCtam.

Qui enim veritatem quamcunque revelatam co-

ao

j

guiram negat, fciens impingit in veracitatem Dei

iU

revelantis, atque adeo in maxime fundamentalem

doctrinam.

tU

m

$ 721. TiEoRIA lvec de articulis fidei, Obfervatio

generalis

ipfa in fe facilis ac plana videri queat: fed

de articulis

0. 3

cum in rem prazíentem veniendum eft,

WOH- 4?*

x ipli

quid ergo fundamentale, quid non funda-

fidei ,

rimariof

mentale fit,

APPLICATIO ad fingula

«tf

j

Genera«

n h

dogmata non caret diíficultate.

ægemnr ]

lim tudflimum eft, ducem fequi Scriptu-

MUU

Bu

ram, eaqüe tanquam FUNDAMENTALIA

nobis commendata habere, quorum cogui-

i fonit

jpfe]

tionem Scriptura ad falutem mece[Jariem g[fe cla-

llf: till

ris verbis afferit.

[]

at

T qUO'

Exempla funt Joh, 17, 3 Lee eff vita eterna , ut

cOll(eF'

cognofcaut ze folum verum Deum, i? quem mififi e-

Jum Chriflum.

A€t. 4, 6 uou eff iu ullo alio falus.

rum !

ULA

Ebr. 11, 6 fme fide impoffibile eft. Deo . placere. 1 Cor.

9. 11 aliud. fundamentum nemo ponere potef?. — Quse

per neceffariam & evidentem conclufionem inde

confequuntur, de eorum neceffitate & influxu in

j [[mtv

fidem ac pietatem, per examen ad verbum Dei

x fL"?f*

femper re&tius, folidius, tutius judicabitur, quam.

per noftra ratiocinia; quippe quibus tam facile

a J

fe

P

($-0ax.:22) XXXVi dé Meticul fuld

$20

fe mifcent, aut preejudicia & llurhana' auctoritas,

|

fni

aut extremum alterum Zv9&dux arrogans.

Cl

euomenta

$ 722. Deinde /perialiora qnædäm mo-

Thk

ibm

fpecialiora, menta diligenter perpendenda: (1) Arti-

dive:jq

fle1t j

culi fundamentales PRiMARII ommibüs

earuti

onni iempor& netelJarii funt.

DI

Joh. 1/4, 6. Efía.

'.

45, 23.24. Gen. 22,18.

petti

44[. I

3,' 17- ,

(2) SEcUNDARII"on onmmni tempbf"e ; Wh£-

4! 13' IL/

que etiam ommibus, ddem funt.

Crefcente

(

enim menfura revelationis & cognitionis,

d |

fplura jam creditu neceffaria fiunt; Hebr.

Ua

1,1 coll. cap.2, 1—4. & c. 12, 25.

d.

(3) Ubi de fimpulorum chrifianorum fide

fifici

quze(tio eft, mon eadem ftatui poteft quorum-

n

vis credendorum meceffitas.

Variant enim fub.

fottn

je&a, dotes animi, ztates, & cognofcen-

lrl

Jit exf

d: veritatis opportunitates, 1 Cor.3, 1.

Df «

Hoc a theologis femper agnitum fuit: fed a4-

Pmra [j

ufui, qui hoc obtentu uumerum neceffariorum in-

]

ttne f

diflinéle cOarCtat, falva religione confcientize non

lt

ET

potuerunt non intercedere,

Minus perfpicaces

non opus habent fubtiliore hac fundamentalium

(()

. & non fuündamentalium theoria: & tamen omnia

fundamentalia credent, fi id, quod claris verbis

MUS

in Scriptura exftare vident, docili fide admittunt.

NU

Ex hoc facile diluuntur fophifmata a swmero fun-

fhent

dasieuzalium do&rinarum , determin

abili aut non de-

etim

terminabili, defumi folita,

Caübu

ideo

(4) Simpliciores innoxie ignorare poffunt

Ol

quicdam fpecialiora dogmata, quibus per-

I COr

fpica-

j

w /

XXXV. de /friiculis fidei

«$ 722)

3t

Yetorias,

fpicaciores, & inprimis z/eo/ogi, non fine

Sl

detrimento carerent.

n o

Theologis & perfpicacioribus quibuscunque,

in magna illa ammorum quoad ftatum fpiritualem

D) r

diverfitate , a) ad fapientem doCtrinarum app/icatio-

nem in varis vite cafibus, & 4) ad defenfionem

n

earundem contra feductores, multo ampliore &

60 Efa*

profundiore, quam aliis, doCtrinarum religionis

perfpicientia opus eft. ACt.20,23.29.230. 1 Cor.

quorim.3,:5. 646

2 lim. 2, 1£——18. c.

3.17. Tit.1, 9. 10. x1, 2Pet. 5, 18 coll17. Eph.

Qr?, t

4» I3. 14.

'e[cente

(5) Qu ad fidem in Chriftum concipien-

yitionis

dam [fufficere fortaffe queant, non ideo

; r

etiam ad eandem in quovis cafu exercen-

dam, & in tentationis ftatu coufervandam

u f

fufficiunt. 1 Cor, 14, 2o. Phil. r, g. c. , L5

Col. 2, 6.7. Ebr. 13,9»". conf. $ 389.

ïUOïUlU'

* ,

qun

Secundum ipfius Scripturzee methodumi, fünr

deéirine chrifliaue XNYTXYA, quibus perceptis fides

»gno[ceu-

jJam exfiftit : nec tamen fides in illis folis fübfiftere

poteft ac debet; nam enixe chriftianis in Scri-

[5 l

ptura commendatur ftudium continue in

"L

cOgni-

tione falutari proficiendi ;

Eph. 4, 15. 2 Pet. 3, 18.

donm i

-s

»Ebr. B; 12.13: . P:0r

Col.1,9. 3531

i 107

6s

af

(6) EccrEsrm ergo multa neceffaria funt,

ge[]t?lhm

quibus non perinde /iguli opus habent.

IB Veïbis

Societatis ecclefiafticee finis & officium eft,

jmittult

membris fuis ad beatitudinem uti aliis modis , ita

r ff!"'

: o t

etiam inftitutione & cohortatione, in quibusvis

cafibus adjumento effe Col. 3, 16. 1 Thef. 5, 11:

ideo ecclefia bene conftituta a) aéuudare debet

omtis dothvime [alusaris cognitione, Rom. 15, t4,

pomlür

1 Cor. t, 5. Col. 3, 165 ^) & providere ne doctri-

þub' pw*

na per errores corrumpatur, ACt. 20, 28— 11.

D

fpm

om,

?

!

(5 722); XXXV. de Hrtz'mlzis fidei

392

Rom. 16, 17; c) magnum ecclefize beneficium eft,

(

idoneos habere doCtores Efa. 20, 20.2r.

Incidunt tempora, quibus uua aliqua fundamen-

fün

talis doctrina precipue contra ingruentes errores

defendi debet.

jtt

Id contigit a) doCtrinze de Hu-

Y0g"

s)aua Chriflü Natura, íeculo apoftolico, x Joh. 4,

3.2.3; ) doCtrinz de Diviniare Te[u Chrifli &&

N0$

Sacro- Santla lrinirate, feculo quarto; c) doGri-

nz de gratia Spiritus Santti, feculo quinto; & d)

Qui]

ut alias taceam, doctrine de Jufüficatione , per

aliquot infelicia fecula usque ad decimum fexe

nj

tZl»'&f 1iff

tum. ]ta etiam e) doCtrinam de pierare , fan&ifr-

cazione , &?? vera Chriflianifmi genuini indole, proxi-

(ntiu

mo füperiore feculo in ecclefia noftra comra

pfendevangelicifium vindicare & refufcitare necelfe

uit.

17 abjï

Tales articuli pro fuis finguli temporibus

precipua quadam varioie fundamentales ac necefíarii

- O

erant, & Chrifto ecclefize fuze providente idoneos

iguarm

fubinde defenfores inveniebant.

Hoc eccletize

ihvincil

tempore perfpicaciores quivis Chriftiani & cum-

Jerting

primis qui in ecclefia docent, ipfi religionis chri-

? &

Ítianze przncipio, Scripturze facree, tum & rxvEGR E

]er g

dogmatum compagi, invigilare neceffe babent.

pel'fii[e

Qüe erg

(7) Ex his intelligitur ratio, quare ec-

podinr

clefia noftra cum illis, qui circa unum

Tovit

d jU«

'

aut plures articulos fidei a verbo divino

Qndor

W

recedunt, ecclefiafficam communionem inire aut

Tfe Bote

exercere non poffit.

Btiüio

"iOt],

Nam 4) ecclefia veritatis falutaris Zepofgum cu-

Jlodire tenetur, Tit. i. 9. 2 Tim. 1, 13. Ápoc. cap.

2 & 3; D) fingulorum etiam membrorum faluti

confultum non foret, Ífi in doctrinam publicam

admitterentur peregrima, ab ipfo fidei fundamento

diffenzienria dogmaza. Hebr. 13, 9 coll. 8. x Tim. 6,

T

chrifm

3.4. 5. Eph.4, 14 coll. 15. Col.2,18. 19; «) fivel

maxime fundamenti fidei externa profeffio reti-

pjb

neatur, everteretur tamen per doCtrinas falías ei

fuperadditas.]

ttryi |

(8) Quan—

NUA aida lindniia

XXXV. de Ariiculis fidei

(S 722.723

593

3 el

(8) Quandö autem errores veritatibus

ndane-

fundamentalibusoppofitos, preeunteScri-

UI

ptura, exifiales pronunciamus, profitemur

: J

1

NosTRAM de veritate & errore fidem,

Chrijit

NoSTRAM convitionem, & quid mobis

) dOöjt

0; &i

quid verifoti, quid ecclefe moffre debeamus:

m,

nec juftle accufamur, quafi hoc pa&o iz

um fex

n iif

aliorum

confcimtia:

dominatum " affe&lemus.

J pmxï-

Omnium: ginime diffentientibus fémpliciter falu-

pQ a

ye Tete

iem abjudz'camm.

enpria

( netentd

Opus eft omnino fapienti difcretione, wrrum

ignoranria doCtrinze alicujus fimplex, involuntaria,

l 'xdongüi

v

p

invincibilis, ez vincibilis, voluntaria, affe&ata,

C (s

[ & 0

pertinax fit: quod idem obfervari quoque debet

[onis (*

de erroribuss de errorum v wocendi; de auridoto

per gratiam Dei in mente erfantis etiamnum fu-

[NTEGI

perfiite contra vim venenatam erroris,

abent,

Quous-

que ergo gravrter errantes falutis compotes fieri

poffint vel non poffint; id non ab hominum, fed

ku&l'e e

novit.

a Dei judicio pendet, qui folus animorum ftatum

py Wn7

Sed hoc omne non poteft valere ad ex-

cufandum frzgus indiffereuziflicum , in arcendis As

y diri

ECCLESIA erroribus.

Nec vel rolerautif/mi poftu-

initead

lare poterunt, ut nos ac fidei noftrze concreditos

pericuio feduCtionis in errores, fcieuzes patiamur

exponi,

p

Apoc, Cl

DE LIBRIS SYMBOLICIS,

, B

ub

— $ 2723. Sv m Borvum eft compendiaria fidei Symbolum

i

i?

chriffiang confe[fio , .per quam . ejusdem . ecclofigg AL'o/foli-

Ó ü«j

h.

0

j

memibra cogne[ci inter fe €7 a di[Jeutientibus dis- ;

feüio t

*

"m

cerni po[fuat,

Symbo-

$V

a

$94

(S 723. 724 XXXV. de Libris fgmbolicis

Symbolorum quidem exempla in Scriptura'nbn

chrif

eccurrunt: fed chriftiani tamen jubentuür a) cou- —

tac

fiexi coram hominibus id, quod credunt Rom.

ial

10,10« 4 Lim.6,12.. r Pét- a 155

£) idem fentire

COLCK

dv»* loqui 1 Cor. r, 10.

c) fecus docentes vitare x ]oh.

i n

4 1.2. 3. tlim.6,5.4. 5

Adeoqxe improbari

dentit

non poteft inftitutum, confeffiones fidei edendi ;

& concinnatas deftinandi ad id, ut fecundum eas

qu;

n f

publice doceatur, errores autem ac dillenfiones

hi C

in doCtrina caveantur.

5

tf

Ecclefia chriftiana nunquam fine fymbolis &

[71/777

confeffionibus fuit.

Primitiva purior ecclefia ma-

QOmpor

ture Symbolo, quod . epoffolicum dicitur, ufa eft,

"

1C

lque baptizandis ad fidei fuze profeffionem eden-

l

j:

dam propofuit.

Temporis progreffu quibusdam

acceffionibus amplificatum fuit: fed fidei arzicu-

IN

los omues won coutiner : nec pro teffera commu-

pulnt

nionis & fraternitatis fpiritualis, ut nonnulli con-

tendunt, haberi poteft.

ecclefi

*

etürty

Librorum

$. 724. InL15nzs ecclefiz noftrz sv w*

Bw

AY ymboli—

Boricis continetur amplior confeífio re-

hu

corum de-

ligionis,

Sunt colle&fio publicarum: decla-

&jrerl

finitio ;

7'afz'i))mzm»,' qug de precipuis, wnprimis de con-

ürdian

troU'eMs do&iring . capitibus , ab ecclejïa evange-

Tuis dm

lica editg ,

€7 AUCTORITATE PUBLICA

r

l

lul |

deinde propofitm C? receptm funt, ut fimt par-

daf il

tim PUBLICUM doiring, quam ecclefía nofira

Anden

verbo Dei confentangam agno[üit, Y ESTIMO-

il Qu

NiUM cCcoram toio orbe chrifüemo, partim

Vs tb

tj u

NORMA tommunis , þczmdum quam a minifiris

Jf

1e n

ecclefim publice. doceatur.

Iüfæ &

ln illis continentur r) zria fymbola cecutenicd y

Cur

ad confenfüm noftrum cum antiquitate chriftiana

Utmtu

demonftrandum; 2) Confeffo auguflaria, qua Majo-

Tleg g,

res noftri doCtrine fuze rationem

orbi

| ' Cefari &

ORU)

e

obti-

-

é

Ifif

XXXV. de Librir ji/mbolici.; ($ 724.725)

595

f noft

chriftiano reddebant; 3) Apblogia confeffonis , con-

djb -

)

tra Confutationem adverfariorum aflertze; 4).4r-

X

YOl

ziculi: $malcaldici ,

doctrinas ecclefize. noftrze in

n um

controverfiam vocatas paullo fufius declarantes,

VHïOhl

ac in Confeffione fatctum fuerat, ut Concilio tvi-

nprüïai

dentino proponerentur; 5) Carechifimus Lusberi utev-

edeni

que, in gratiam parochorum & auditorum fum-

jum u

ma religionis verze capita explicans; 6) Formu-

enfiona

lá Concordie , ad domefticas lites, quibus ecclefia

noftra poft Lutheri obitum turbate fuerat, /45

hus &

h

au&eritare publica Principum & S$ramuum — Imperii

Jefa t

componendas fcripta,

of d

m t*

$ 725. Rationes, qu?e hoc inftitutum ne mceffitar;

N

jg urit*

peiïarium faciebant ,fuere: fa/fo noftris im-

comt-

puimi graves errores; diffenfiones inter ipfos

yilli eon

ecclefie noftroe theologos exortze; & /emina

errorum a turbulentis hominibus fparfa.

v sT

Per haiec Majores noftri obligatos fe vide-

ff f

bant a) ad declinandam doGring fug , quam

"T

ex| verbo Dei didicerant, imvidiam; b) ad con-

zordiam £? pacem in ecclefiis fuis, ope unifor-

j ttig

mis doGtrinz ; comforvandam; «) ad clande-

UBLICA

ftinas do&trinz falutaris corruptelas arcen-

dar, aut certe impediendas, ne ferpant, ac

l jm[ p

tandem pars doctrinve publicze fiant.

,lf//a ;wfïf ]

In'quo nihil aliud fecerunt, quam quod cujusQ

n

vis ccetus vere chrifliani officium eít: paerazwm

' partfj'-ï*

effe ad apologiam 1 Pet.2, 15. 165 idem fentire , uti

M

Jefu. Chriflo digüum eft Rom. 15, 55 oticem pone-

j

re, novaturientibus ,. ne

lofe excitemtur Rom. 16, 17..

per eos diffeufiones j?anda-

Cum id magno curarum,

moleftiarufh , etiam

T ii

D

1

fumtuum, impendio fteterit, & allegatz ratio-

Mi

[

nes ue nunc quidem ceffeuz: parum grati erga .Ma-

MW

qüä

r 0

jORUM Optimorum 111:»,1110riam, parum fideles.

r

P

erga

i

596

($ 755-—-727) | XXXV. deLibris lï/qhbdi:i:

erga Deum ejusque vERrITATEM effemus futuri,

l

fi beneficium tanto labore, nec fine periculo par-

J

tum, ad confervandam purizarem doCirina , & eccle-

fie pacem etiamnum faciens, aut eripi nobis pate-

dh

remur, aut anmzique veritatis (velut irei obfoletze)

m

faflidio duCi, fpontanea omnino focordia abjice-

remus.

Quotquot ecclefíam evangelicam fincere

amant, obligatos fe effe intelligent, a4 cu/fodien-

fll/i 4

'dum falutaris doCtrinze depofeum, &

fl

u

ad abi*cingn-

dum a novandi pruritu.

tnen

(f

aubloritas $

$ 726. AucroRITAS librorum fymbo-

tj

UIf

Don

licorum, five ratio, qua obligati fumus ad

quà

li

do&irinam eorum ample&lendam atque tenendam ,

Qui o

[TUIN

partim interna eft, partim externa. Jnter-

m

mam aué&foritatem ex eo habent, quod cone

debe|

Tod

tenta eorum cum Scriptura facra conve-

$ p

niunt: externa aufforita; eis acceffit, poft-

77

quam 4) communi plurium ecc/efiarum pat-

ticularium coz/fénfu approbati, ac infuper

b) Magiffratuum, qui ecclefize noftrze curam

tlen

gerebant, volumtafe, recepti funt tanquarm

NEN

ftabilis ac perpetua docezdi norma; acce-

DT

(b

- dente c) confirinatione per ipfas Inperii Leges.

hga

hi

IQ

Privatorum inter noftros contra hos Libros eo-

rumque au&toritatem & obligationem cenfire ,

moniti Paulini 1 Cor. t1, 22 num ecclefiam Dei cox-

r

n

TEMNITIS, parumi memores manent, & prope

abeffe videntur a & oAvrgeypucss; , judicium fibi ar-

rogante de negotio , quod ZAnriffites curant , quod-

dOgma

que adeo ad illorum , 4ui.docent, forum won dire-

&uita

&e, certe mou uuice pertinet. Conf. 8616.6[7.

Y

Düy

fubfrriptios ^ $ 72*. Ecclefía moffra [us H'ABET, pet

lion

Antiftites füos poftulandi ab his, qui mu-

Conj

nus

Beq

Ml

XXXV. de Libris fymbolirir

($ 727.728)

597

fior,

nus publice docendi fufcipiunt, ut /ubfri.

xloy

Qu

ptione fincera & categorica fidem dent, fe in

Jisptie

docendo a doctrina Librorum Symbolico-

J aE?e)

rum non receffuros.

»

T

| [inet

(1) Si finguli fideles gom creder

e debent zi:&bri,

eufulin

rifi explorato x Joh. 4, 1 ; multo magis ecclefize offi-

abltnee

cium eft, per Anrfltes füos explorare EoRUM

mentem. de rebus religionis, quibus officium pu-

blice docendi concredendum eft.

(2) Iutereft. ec-

[b

clefiz , doCtrinam quam publice ut fuam profitetur,

tht al

non mutatam fervari: certa igitur eíle debet,

quali do&Ctrina animi auditorum imbuantur ab illis,

vendan,

qui operam fuam ecclefize offerunt.

(3) Magiffra-

ruij $ummo jVvS INSPECTIONIS in do&trinam publi-

, r

cam competit $ 616; de eo ergo conftare ipfi

y a

debet, quid in coetibus publice doceatur, & quo-

modo. His omnibus efficitur, ipfam negotii hu-

4 Qu

jus naturam poftulare, ut fubfcriptio intentione

feria 2c BONA FIXDE fiat,

Ts poït-

tU pl

$ 728:; Ad dubia & fcrupulos eximendos ob/igatio ;

jpfüpt

theologi femper monueruünt, oBL1GATIO-

g at

NEM ad ronfenfum cum librir fymbolicis fer-

tongu

vandumy PRIMARIA potiffimum fpectare,

Obligamur nempe 2) ad iy/ar religionis do-

yiip

Grinas five thefes; D) ad eorum dogmatun,

fs ?

n m]]?lid )

quae controverfa fünt, decifioner; c) ad mo-

? pi [

nita quadam obfervanda circa /ormulas

& m

dogmatizas aut adhibendas, aut (ob ambi-

; i

nt

q

guitatem qua laborant) omittendas.

j «l

f

Ergo Ecclefia miniftros fuos per hanc fobfcri-

[6. UIj

ptionem a) non adftringit ad quzevis 5ifforica; &)

non ad fingulas voces, aut fortuiros, quos acrior

t i

confli&us interdum extorfit, Joquendi modos; c)

L

ne quidem ad argumenra, quibus ad thefes pro-

j

$

bandas

598

($ 228.729) XXXV, de Libris fimbolicis

bandas Confeffores ufi funt; neque etiam 4) ad

quasvis

"

refponfones, adverfariorum objeCtionibus

a

datas.

Hzc sEcUNDARIA funt, & fine his do&tri-

[

(y

na ecclefi:e nofire xesA falva tamen & integra

teb

man?t.

/

"ntithefis.

$

j 729. In judicio de arriculis fidei va-

€01]

rius diffenfus eft.

(1) hierarchica docen-

TIOI

bit

di forma ftatuitur, quid de fide fit, quid

D]

jllml

non, umice pendere a deciffone ecclefiz : id quod

Atnfry

chriftianorum confcientiam magno creden-

(

dorum, quze "neceffaria non funt; numero

vitiu

onerat; (2) exadverfo nimis /axe €9 lubri-

Tibr

cz judicii regulze alibi inter chriftianos ja-

&Gantur: funt nempe, qui arbitrii divini

()

in religione conftituenda obliti, id tantum

Scrij

p

admittunt, quod re/igioni effentiale effe, ex

idea religionis confequitur; (3) funt alii,qui

lii

fufficere volunt, quae difertis verbis im fym-

ä[few

bolo apoflolico exftant; (4)alii ad unitatem

fidei fufficere putant ea, in quibus omnes

[

chriftianorum fe&e confentiunts (5) alii ambi-

QQgit

tum articulorum fidei, capacitate rudiorum

fübfcg

metiuntur: hi a) nihil fundamentale effe

b(ï[ 1

ftatuunt, quod mom etiam fimpliciores intelli-

gant; 5b)autparalopifmo non meliore con-

ab'm

cludunt, q«aundo pauca qugdam rudiori ut-

f(le

cunque forte /Wfícere 'PossE conceditur;

dif

mec ad. publicam in ecclefia do&frinam plura NE«

üt

CESSARIA €Effe.

A

e[fe

Nec

!

I

.XXXV. de Libris Jymbolici: $ '729.730)

599

T

n

Nec apþlicdtio caret extremis, aut in exceü'u,

aut in defe&u peccantium: a) funt qui durius de

A

quocutique etiam non. magni momenti diffenfu fta-

g

tuunt; 4) ali rwprirFERENTISTICO frigore in

rebus religionis errorem ac verizarem juxta effimant,

& errori eadem privilegia, etiam 1u foro confcientie ,

Jei Y

concedumt, que [olius veritatis propria funz; c) alii

docen

TOLERANTIJ imites fupra modum laxant, non ha-

bita ratione derrimenri, quod partim veriras, par-

, qui

tim ecclefa, inde patitur; unde & 4) neceffarium

quemcunque elencbum , etiam maxime moderatum,

ii

ctelt

immoderate excipiunt, & orzbodoxie, etiam pacifi-

cv, fed de veritate tamen nihil concedenti, con-

Qd

vitium facere, eruditi notam effe judicant.

&i

$ 730. Speciatim ad obje&tiones contra vinditig lt«

,

|pos j

libros fymbolicos diluendas obfervamus : ror"

. jymbolica-

divii

(1) Libri fymbolici funt poceN nx worma

? us

Eanturt

Scriptura autem CREDENDI: non ergo

:He j i

per illos derogatur auoritati Sripturz, quam

ali,n)

unicam normam nobis effe, fan&e & praviter

jj

affeverat FORMULA CONCORDIUE p. 570

yitate

-—572 & p. 631—636.

(2) guribus ton-

i MW;

Jientiz nullam vim inferunt: nemo per eos

j a

cogitur, ut munus docendi fufcipiat; &

g

fabícriptione fua relu&ante animo appro-

bet aliquid, de quo non eft convictus; fed

ycd

id untim poftulatur, ut qui convidtus non eft,

inteïli-

abfüineat a docendo, & ab injicienda con-

yte d

Ícientiis dubitatione per manifeftatum fuum

hori t

diH'enfum:. permulta enim requiruntur,

Ut certi fimus, nullam noflram cuípam. fub-

un

effe; quando non fumus convi&i. (3)Sen-

tiendi

N

Pp3

)

600

(j.139) XXXV. de Libris Jjpmbolici

pis

tiendi libertas per libros. fymbolicos non

ver

imminuitur, fed fapienter dirigitur; conf.

T0

j

AIC

$ 419. Obex enim tantum ponitur teme-

fifon

mala

rarive opimandi, ac turbas in ecclefia exci-

fnen

tandi /izentie , id quod re&e fieri ex Rom.

pote

I

12, 3 coll, 6. 1 Cor. 1, 13o. C. 14, 32. 33*

P;imer

& 2'Tim. 1, 13 intelligi poteft.

(4) Per

(e m

)

htt;

libros hos won impeditur Jfudium proficiendi :

Jtà j

tis ind

nam in do&rinarum quas profitentur dilu-

cidatione, nexu, probatione, defenfione,

gntiqv'x

jetani

minuendis difficultatibus, abunde eíL, (juod

Oonte|

agant, qui proficere volunt ac poffunt;

grafar

idque per libros fymbolicos non impediri ,

]

L

[

comprobant laudatiflimi tum antiquiorum

0pea

tum modernorum theologorum, quamvis

Tiend

tenaces fidei his libris datze effent, pro-

tem j

fectus.

Sed auctorikate eorum contemta

VER|

id agere, ut certa per /cepticas. dubitationes ,

uuti

bene con[lituta per novationes , comvellantur

t (

ac labefatfentur, e(t quidem etiam profice-

Tib

re, fed in deterius: & hujus generis pro-

['oc

fe&ibus obicem pofitum effe, infigne Dei

Ts

beneficium eft. .

tt,

Speciofa prae ceteris obje&tio contra libros no-

tit

ftros fymbolicos & nominatim Concordie Formu-

lam hzc eft, illos Umionis inter ecclefias diífiden-

tüt

tes obfPaculum elile.

Sed cum doctrina quam con-

tinent, ipüus Scripture doCtrina fit, retinere

Uiï[m

illam debebimus etiam tum, Ííi vel maxime lau-

Tleu

dabilia pacis confüia Deus fortunet;. neque enim

2 n0O-

i

- 6oI

XXXV. de Libris jj/mbolz'cil* ($ 730.731)

t

bis quisquam poftulaverit, ut deferta aut prodita

veritate a nobis agnita, dubiam pacem tam ma-

con

no mercemur.

Ceterum veram, Deo gratam

teme

NIONEM inter chriftianos diffidentes, «on con-

faffioues noflre , fed graviífima ecclefiz chriftianze

&X

mala morantur, qua per folum Chrifti Jefu regi-

men potentifimum fuo tempore e medio tolli

Ron.

poterunt.

Errores dogmaticos. libri. (ymbolici nullos. continent.

13

Primerize quidem eorum doctrinze non paucz ho-

j

die impugnantur: fed & folidos defenfores ha-

ind

!

bent; & quz cum aliqua fpecie objici folent,

5zova 50n fuut , fed in controverífiis cum Socinia-

T

nis dudum difcuffa.

Sed eft inter arres moderuas ,

Yi

10l

antiqviora theologorum fcripta, ut vilem & re-

je&taneam mercem (4ie mummebr ausgedieuz babe),

Ü

contemnere, quo magis latenter íciola, audacia

TL

ofutt

Q

graffari , & ignaris fucum facere polfit.

^

jl

$ 731. Quo magis ergo nos,fquik Sacris pmjgmm

jorum

operamur, ad ommia parat fimus, com- €7 uiilifar,

jamys

mendandum unicuique Deum ac verita-

tem ipfius amanti, Seripturz fazrz UNI-

"

]i

g

VERSJE, etiam verbi prophetici ,, affiduum

TT

fcrutinium : & librorum fjmbolitorum, nec

ul

J

ll

non Confe[fionis - ]Furtembergice, le&io &

meditatio non perfun&oria, animo non

profïce-

praoccupato füfcipienda.

Deprehende-

Z

Dd

mus a) id; quod Confeffiones . noftre do-

cent, non modo verum, fed & judiciofe,

ros !

eircumfpecte, ferio, pragmatice propofi-

o

tum effe; ^) monftrari genuinos fonter verg

d

17

virtulis at pietati , dum paffim inditflolubilis

fetme :

nexus fan&ificationis cum juftificatione in-

"

cul-

Ie €BJ"

.Pp 4

2 !

i2

602

($ 131)

XXXV.V de Libris fymbolicis

culcatur: c) cumprimis experimentaliter

explicari. fidei lu&am in jæy*li]ïcationjz': negot

& fub tentationibus.

'iO )

Sunt exemplum vivum parrbefe fdelium fub

eruce : & infigne fpecimen prudentie, 'in formulis

E |

caute loquendi,

& rricis controverfiarum .diflintie

evolvendis: quocirca egregie variis modis adjuva-

1d

bunt & rheologie fludium , & paftloralem prudentiam,

[ í

& praxin chriffianifmi,

$ 732. FiNEM faciamus mutua invter

Egilogu.r.

l á

nos ad fidem & conftantiam cohortatione

IV d

ex ipfo Domini verbo.,

Apud ]ohannem cap. 8 31. 32 »JE'sus

|

Và

DoMiNUS NOSTER: $) vor manferitis in feg'-

V

miome meo, vere mei diftipuli eritis ; €7. verita-

V

iem cognofietis; .€7 verifas vos in libertatem

pindicabit.

VHIV-

JomnaxxEs apoftolus 1 Joh. 2, 28: €

munc, filoli, manete Àm i1LLO: uf cum ma-

uifeflatur fuerit, habzamus fiduciam; €7 we

IX de

qudefiamus coram ipfo im adventu ipfius.

(e

PETRUS apoítolus ep.2. €. 3; 17. 18:

(e

vos igifur dileBli, ante ftientes tavete, ne mefa-

(e

riorum errore abdu&H, excidatis ex veffro pro-

HUT

prio munimeuto: trefüite autemin. gratia €7

&

cognitione Donini noffri Servatoris ]Esv

d

CHRISTI:

liii GioRni1A ET NUNC, ET IN DIEM

X

JETERNITATIS:;

AMEN.

INDEX

um t

F———-.*

inltet

ml

INDEX PRIOR

dj

feriem Jocorum theologicorum exhibens.

| 0[1»)'?3

) diftnd

-

j d

tijentil

I de Religione & Theologia.

II de Scriptura facra, fonte ac principio theo-

logize revelatae.

y qttg

ttatiott

IIl de Deo ut Uno.

IV de Deo ut Trino, five de 2doranda in Deo

''rinitate.

; JEsus

V de Creatione.

ii n

? ul

VI de Providentia.

)

VII de Angelis.

VII de Homine,

& primo primorum. hominum Statn in

4

Imagine divina.

g M

TX de Peccato: ubi &

, Ul

Il

de primo primorum hominum peccato;

i

de Peccato originali ;

,

de Peccato aCtuali.

j fl'

E

X de Confilio gratize: ubi

f

iil j

de Benevolentia univerfali ; .

. Jr

de Przdeftinatione five EleCtione ; itemqu;

de Reprobatione.

XI de Chrifto Redemtore GQiay3eózo, üubi &

Y DIEM

de Perfona Chrifti.

Pp

5

XH de

salistt

INDEX I LOCORUM.

.

XII de Statibus Chrifti, Statu Exinanitionis &

AW

Statu Exaltationis.

XII de Officio Chrifti Mediatorio :

fpeciatim de Officio Chrifti prophetico;

facerdotali ;

XWI

Ll

regio :

ubi de Regno potentize,

ul

AA

gratiz ,

glorize.

AX d

XIV de Gratia applicatrice.

XV de Vocatione.

AT,

XVI de Illuminatione,

T

XVII de Regeneratione,

XIXI

& Converfione.

XVIII de Poenitentia ,

& ejus primaria parte Flde.

AX

XIX de Juftificatione.

XX de Adoptione,

XX

& Libertate chriftiana.

XXI de Unione credentium myftica cum Deo.

A q

XXII de San&ificatione.

XXIII de bonis Operibus.

XXIV de Mediis falutis,

fpeciatim de Lege

& Evangelio.

XXV de Teftamentis Divinis,

de Veteri

& Novo Teftamento,

XXVI de

INDEXI LOCORUM.

3 (

XXVI d;e Sacramentis ;

fpeciatim veteris Teftamenti :

i

Circumcifione

& Agno paífchali.

XXVII de Baptifmo.

XXVIII de Sacra Coena.

XXIX de Ecclefia.

XXX de Minifterio ecclefla&ico-,

& de Poteftate ac Difciplina ecclefiaftica.

XXXI de Magiftratu,

& de. Conjugio.

XXXII de Novilfimis;

fpeciatim de Morte,

& de RefurtreCtione mortuorum.

XXXIII de Judicio extremo,

& de Confummatione Seculi.

XXXIV de Damnatione,

& de Beatitudine five Vita zeterna

XXXV de religionis chriftianze veritate;

de articulis fidei ;

de libris fymbolicis.

UC Yenes ass MM T r POR

INDEX

Yi

E

INDEX POSTERIOR RERUM,

Àpo

Posese-

earum przecipue, quarum aut exhibentur

Apole

aut indigitantur Nofioner.

Arbit

Abfolutio (declarativa: collativa) $ 599.

Artic

Acroamatica theologia 20. 30.

(

ACtiones Dei ad intra perfoqnales 105, II.

Aal

ACtus pzdagogici 177, l. 362 fcbo/,

Afetje

Adoptio (juftificatorum) — 4o08g.

Affenfi

Adventus Chrifti gloriofus

41. 255.

Atheifms

Adverfarius Chrifti & regni ejus 588, 3.

Attri

Aeterna damnatio 69o. - yita 709.

q

Aeternitas Dei

"rE

Autor

Affinitas

626.

h

Agenda (a credendis diftincta) — 32.

p d

Agnus pafchalis 533.

"

Amor Dei erga creaturas g4. - erga miferos pee-

iil

catores 196.

fetitod

Analogia fcripturae — 65 fcbo/.

Dtid

Angeli 133. - boni 137.. - mali I40.

Benedi&

Anima IY5o.

s

Animzimmortalitas 150. 642. - propagatio II2.

Vs

149. - fomnus 643.

Bemgm

Antichriftus 588-

Blbl

Antithética theologia 33.

Bis n

Anthropomorphifmus 92 fcbol,

Anthropopathicz locutiones 74-

BOnita

Apocryphi lib 53.

Apo-

Bo

*INDEX I-I RERU*M—.»

l,

Apoftafia ab ecclefia pura. S | 580, 4.

beriut

magna 588.

Apotelefmatum communicatio |236. 239.

Arbitrium liberum: fervum

177

]

Articulifidei 718. - puri: mixti 718 ]&bol, - fuu-

damentales: non fundamentales 720.

Afcenfio Chrifti in ccelum — 253.

Afcetica theologia 32, r

Affenfus (fidei a&us) 382.

Atheifmus I4. r5.

- fpscialis 382 Ebol.

Attributadivina 75. - phyfica: moralia 75 fcboi.

- quiefcentia: operativa 75 fcbol.

Auctoritas hominum 419,3. 418 fcbol. -librorum

fymbolicorum 58r fcboj,

minifterii ecclefiaftiei

602.

— Scripture 57.

feros p*

Baptifmus 542. - infantum 551.

Beatitudo Dei gr.

Deatitudo (gratize: gloriz) 698. 699.

Benedictio Chrifti facerdotalis / 277.

ecclefiaftica conjugum — 625.

;atio n

Benevolentia univerfalis

195. 200.

Benignitas Dei 94.

Biblica eruditio 29. — - biblica theologia 27.

Bis mortui 646 fcbol.

Bona opera 386. 445. - itregenitorum 452 fc/ol.

Bonitas Dei

84

Bonum, verum, juftum quid 86 fcbo), !

2ci-

p

J

INDEX II RERUM,

Czecitas fpiritualis

$ 333 fcbol.

(o

(o

Cefaropapia 617 /chol.

Canon Scripturz — 52.

(on

Caput ecclefize . 582.

Con

Cor

Cafüalis theologia 32,3. — - cafus confcientize 13,4.

Catechetica prudentia 32, 2

- theologia 30.

Con

Ceremonia 472 fcboi.

Coni

Ceremonialis lex — 472.

(onfe

-

Chiliafmus

294.

Confi

Chriftus 225. 257 fcbol.

-filus Dei 2236. - verus

l

Deus 227.

- verus homo 228.

- una perfo-

Corj

na 229.

Confi

Chriftinomen 257. - naturz 230. - perfona 23$.

Confe

229.

Conft

ftatus duo 241. 242. 247.

Confeg

—— oOfficium mediatorium 257. 258.

- prophe-

ticum 259. -regiumo78. - facerdotale 265.

COerrw

- meritum 270.

Contii

fatisfaCtio 269.

Chronologia 29.

COHH&(

Circumcifio 527.

Cf

Clamans peccatum 189.

Cofin

Claves regni coelorum — 599, 3. 605.

COntriti

Clementia Dei . g4.

Vv

Coelum (beatorum) 700. - novum 682.

Creis

Coena facra |.556.

d

Communicatio naturarum (in Chrifto) 234. - idio-

,

Cite

matum 236.

Crit

Communio fan&orum 574 felol.

Darm

—— Íub utraque 563.

. Com-

Decal

I*-N*DEX II RERUM.

Comparativa theologia 33.

Conceptio Chrifti 245, 1.

Concilium 581.

Concubinatus 631.

I 9)

Concupifcentia |176.

3j

Concurfus (aCtus Providentiz) 122.

Conditio falutis - 492.

*

Confeffio (Jeicbzr) 371. 599 ftbol, - doCtrinze 58r.

Confirmatio bonorum angelorum 140.

- mini-

firorum ecclefize 627,

vens

Conjugium 6r19.

n p

Confanguinitas 626.

n 1j

Confcientia 7r.

Confecratio: deftinationis, unitionis 559.

Confequentiz Scripture facre — 67.

prophe

Confervatio (aCtus Providentiv) 12r.

xued

Confilium Gratit 195, 203.

Confiftorialis theologia 32, 4

Conftitutiones ecclefiafticsé — 419, 4-

Confummatio feculi 677.

Contritio . 367.

Converfio 451. -tranfitiva: intranfitiva 353 fclor.

Creatio 105.

Credenda. 3r.

Criteria Scripture 45.

j

4'-1

Critica facra 24. 29 ftéoi,

Damnatio 684.

Debalogps 465. 466.

Decre-

(9

L

INDEX II RERUM

Lt

Decretum Dei $ 83

- przedeftinationis 204

-TrQ

probationis 2r4.

Definitio (vel potius Dej&wpno) Dei 73.

Deifmus

I5-

-Spiritus

Deitas Filii 99.

- Jefu Chrifti 226. 227

E«

Sanéti

IOOÓe

Til

Defcenfus Chrifti ad inferos 251

Determinatio peccati (aCctus Providentie) 129

s

Deus 69

Lclefa

Dextra Dei 254 /fcbol

|— Dd

Diabolus

I4I

Effex

Dies noviffimus 674

129.

Directio peccati (actus Providentize)

n

Difciplina ecclefiaftica 606

607

Ele&;c

Dlvortium 633

Ts

Dotrina Jefu 26r.

262

264 fcbol.

ET

Dogmatica theologia 31r.

Inj

Dominium (hominis 1ntegm) in creaturas 160, I

Eüenna

182 fcbol

peccati 191 fcbo/

EX anbe

Dona adminifítrantia: fanctificantia 601

Puly

Ecclefia 572

EXCOmn

externa

interna 576

hägem

—— ignilitans: triumphans — 59r.

EXll]am

proprie dicta: fynecdochma (mixta) * 577.

Exorc

578-

Ext

pura

impura 579

-

Fa

— — reprefentativa: fynthetica 58I

-Fldelf]

—— vera: falfa . 579 fcbol

EKccle-

0T gg

gT

INDEX II RERUM.

Ecclefíia vifibilis florens: preffa: latens: decre-

fe

fcens: collapfa $ 585. - deficiens 586.

invifibilis

576.

una: fancta : catholica: apoftolica ,584'

univerfalis: particularis 579..

p

Ecclefiz notze 58$0.

- caput 582.

- ftatus va-

rius 585. - perpetuitas 589.

— — potefítas |604. 605.

1j

—— Íplendor 590.

Ecclefiaftica jurisprudentia |32, 4

Ecclefiafticum minifterium 5()3-

Efficacia baptifmi 547.

- cireumcifionis . 54T.

- evangelii 49r.

- facrse coenze 566.

- fa-

)

cramentorum 52r.

- Scripture 59.

EleCtio 211.

- finglis: formalis 2t11 fcbol,

miniftrorum ecclefize 597 fcbol.

Elen&tica theologia . 33..

Eruditio biblica 99.

| 160,'1'

Effntia Dei

13-

Evangelium . 486.

Exaltatio Chrifti

247.

Excommunicatio 607. 608 fcbol, uls.

Exegetica theologia 928.

Exinanitio Chrifti . 242.

) )

Exorcifmus (in baptifmo) 555 fclol.

Exfitentia Dei 7r.

Fanaticifmus 349, 3

Fidei füundamentum 719.

- reale: dogmaticum:

organicum 719 fcho/.

X

Fide«»

Eccïe

INIDEX 1'1 RERUM

V

(

Fidelitss Dei $ 85.

Fides objeCtiva 372 fcbol. 718 fchol, -fubj&&iva

Gs

372. -directa: reflexa 384 fcbol, . - hypocri-

tica, mere hiftorica 38$8.

- infantum 376.

-naturalis 380 fczol, - fola juftificans. 399.

Fiducia (fidei aCtus formalis) 384.

Filius Dei

226

99.

Foedus Dei cum primo homine ax6r.

f

gratie inter Patrem & Filium !197 fibol,

- inter Deum & homines 202 fclo/.

Qratiz

Al

Fomes peccati 182 fchol,

Forenfis lex — 48o.

Gube

Formulz theologicæï 20.-IO23. 230. 232. 255.

t

Fundamentumfidei 12. 748. - reale: dogmati-

p

cum: organicum 748.

Herm

Generatio (a&us perfonalis in Deo) 9r. 102 fcbol.

Gentilium falus

Hiftr

327

[

Geographia biblica — 29.

Gloria corporis beatorum . 706.

Hitor

GloriaDei gr. - eft finis creationis 114. - pro-

Hifto

videntize r3r. - bonorum operum 451.

Hogi

Glorize regnum :

-

[]

96

—— Á M

Tlomo

Gradusadoptionis410. - fidei 387. -gloriz bea-

Yi

torum 708.

- grati 358. - illuminationis

Tin

1337

- notitize fidelium 381 fclol.

- pecca-

torum I$8.

- poenarum infernalium 69r.

Id

Ían&tificationis 440. - fan&titatis 444 fcbol,

I

Gradus confangu?nitatis? affitatis 627. 628.

llly

Gra-

INDEX II RERUM

GratiaDei $ 84. 195.

- gratpita 198. 1 99 7ugi-

J

verfalis 2o0.

ypocti-

Gratiaapplicatrix 302. 303. - aífiftens 309. 358.

26

-forenfis 308.

- inhabitans 307 fcbol. 309.

358/cbol, - medicinalis 308. - objectiva 305.

:S SMI

- operativa 300. -fan&ifxcaps 307. -relifti-

bilis 311, 6

e——— preveniens 359. - prepatans 360. - ope-

rans (perficiens) 36r.

A

r J

Gratiw gradus 358. - ordo & modus 202. 3rr.

- univerfalitas 200.

regnum 289.

Gubernatio (aCtus providentize) 123. - abfoluta:

1

extraordinaria: ordinata 123 fcbo/.

[ogmat'i-

iïærefes 5875 2

Hermenevtica 29. 24.

oj

Hiftoria 24, 29 fcbol, - dogmatum 34, 3

- :ec-

clefiafica 34, r. - litteraria theologiw 34, 7.

- fcripturze 29, 2

- theologize 34, 2.

Hiftorize. (pars contentorum Scripturz) 40. 43.

Hiftorica theologia 34.

p

| 45[»

Homiletica theologia 32, 2

Homo

148

Hoftes ecclefix . 597.

je x*

patind

Humanz Chrifti naturze imperfonalitas 231 fchol,

- Veritas 228. . - eéy«auprucia 228 fchol.

: peCCä'

n &

Idiomatum communicatio — 236.

1dololatria

I 4. 93.

144-

i

Illüminatio |329.

Ima-

Qq3

INDEX 11"' RERUM

Imago divina $ 153.

-amiffa 17r. 175. -reno-

Us C

vanda 307 Jbboï. - perfecte. inftaurata 703, 3.

foft

uf

Immenfitas . Dei - 79.

Jultt

Immortalitas animze 150. 642.

Jf

primorum hominum (ordinata, non abfo-

Y

luta) 160, 3

Lapi

leres

Immutabilitas Dei

78-

Lex d

Impeditio peccati (a&us providäntiæ) 129

- li

Impoenitentia finalis 215.

lex, (

Imputatio peccati primi r7a.

juftitiee Chrifi 403.

—

Libey

Independentia Dei

74» 2»

ER

Liberts

Indifferentifmus 714/fcbol. 703 fcl;ol. ult, 729 fcbol.

Induratio

I9r fchol,

—

p

Infernus |689.

Infinitas Dei

Liri f

14: 3

LHPbUS

Infpiratio (Jeomveusda) 5L.

Liteni

A

intellectus Dei

S1.

Interceffio Chrifti

Locgs t

276.

Longanil

Inveftitura (miniftrorum ecclefi$) 597 fcbol.

lo Í

Íra Dei

87 fcbol.

Magia :

lrenica theologia 33.

Irremiffibilitas peccati in Spiritum San&um 19, 5.

M&)eï

Judeorum futura converfio 674 felol. 9.

Mefha

Judicium particulare poft mortem — 661.

lii

—— — extremum univeríale 662.

Medm

— — difcuífionis: retributionis 668. 669. 670.

Medla

Jllrïsprudentia ecclefiaftica 32, 4

Merin

jus

INDEX Il RERUM -

-T«

]usxcirca facra $ 616. 617. à vocandi : 597..

RU

Juftificatio 391.

Juftitia Dei 87. - vindicativa 87..7

Juftitia primi hominis

157

n

Lapfus primorum hominum 166.

Leges humanzs — 464 fcboi.

Lex divina 460.

- naturae 463 fcbol.

nj

— — moralis 463. - ceremonialis 472. - forenfis 490

Lex, quomodo fe habeat ad Evangelium 493. 494

Evangelii luce colluftrata — 495.

Liberum arbitrium — 177.

Libertas Dei

$2.

tf

—— chriftiana 413.

420 fcbol, .

-à lgge 418« - confcientize

Libri fymbolici s8rfibol 662.

Limbus infantum

pR

2322*

Litteralifmus |340, 2

647 fcbol. . - patrum 647* Jcbol,

Locus tertius 647.

Longanimitas Dei 84, 5

Macula feu labes peccati — 192; 3;

[

Magia 144,2

Magiftratus

609.

) n

Majeftas (Magiftratuum) — 614.

Media pedagogica 310 fcbol, - 354 fclo!.

Media falutis 458-

Mediator 257.

UL

Mediatorium officium — 258.

Meritum Chrifti 270. -bonorum opetrum 455.

Je

Qq3

Mefífias

INDEX II RERUM

Meffias $ 220— 224. 232 fchol

No

Meffiz;z nomen 257

219 fcboi

Minifterium ecclefiafticum — 593.

Mlmi)cer ecclefiz 1 1mp1us Gor fchol. : 608 fehol.

V

Nov

Miraculum 124*

Miracula prophetarum apofcolorum 43- 023 Jfchol,

No

Nor

715,

—— jefu Chrifti 260, 3. 263 jZ'lJol

Ym

Miferia (peccatoris) 193.

Jorr

Ohedi

Mifericordia Dei

84

196

Moralis theologia 32,

ä

Obedi

Mors

192 fcbol,

Oblig

Oa

Mors Chrifti

245, Sv

Mors (corporalis) 636. -fecunda 69o. -fpmtua-

Üino

|lis 344-

Mundi fcandala 195 fcbo?

Offci

Mundus

113.

2!

Myfteria 10. 56

Omnq

Myfterium Trinitatis g4, -gratioe 196.

» Unionis

N

perfonalis 230jcbo]

Omyj

Myfica theologia 32,

Nativitàs Chrifti

Quoxu

245;

Naturalifmus 14

U

15

Ong

Nomen Dei

73

Ond

Nominatio miniftrorum ecclefize

597-

Note ecclefis — 58o.

Ol'd(

Notiones perfonales Xo2 fc£o/.

Pt

Noti-

)

INDEX II RERUM.

Notitia Dei naturalis: infita: acquifita S 7o. -fu-

.,pernaturalis 70 fcbol. .

—— (fidei aCtus) 378.

irregeniti 336 fcbol.

rcäb(?l

Nova lex a Chrifto non propofita 261 fcol 2.

"23 [[Z(n

Nova obedientia 370.

Noviffima 261 fcbol. 635.

Novum teftamentum /508.

Novus homo 434.

Obedientia Chrifti aCtiva 268.

- paffiva 267.

Obedientia nova (fruCtus peenitentiz) — 370.

Obligatio credendi an ex lege |495.

Obfeffio 144 fcbol.

,fpirima-

Oeconomiadivina2g8. -falutis 197- - duplex 497.

:

in docendo: 262 fc£ol,

Officium Chrifti mediatorium 257. -propheticum

259. - regium 278. -facerdotale 265.

Omnipotentia 89.

- abfoluta: ordinata $9 fcbol.

Omniprzefentia Dei go. 428 fcbo]. . -humanze Chrifti

.rionó

naturc * 238.

Omnifcientia gr.

I20

Omo£ ao

1I02, I

Opera bona 386.. 445.

Oratio, meditatio, tentatio 2;

Ordinatio (miniftrorum Ecclefiz) 597 fcbol,

— MÀ——

Ordo converfionis 368 fchol. -gratiz; 31r. - il-

luminationis 336. - falutis 202.

Pactum igter Deum Patrem, & Filium 197 fcbol.

fu

Pada-

Qq,4

N

INDEX II RERUM.

n

Pedagogica media — 3ro febo/. 354 fchol.

Pzdagogici actus 177, L. 302 fcho/.

]u

Paedobaptifmus '55t. 555/cbol.

Ti

Dter

Papoczfaria 617 fchol.

Paracletica theologia 32, r

Paradifus

160, 4

Dol

Parznetica theologia. 32, r.

Dj

Pafcha 533.

hi

Paffio Chrifti

245. 7-

Thten

Paftoralis theologia 32, 2

Toten

Patientia Dei

84.

Pote&

Patriftica theologia 34, 4.

M

Peccatum 163.

- acCtuale 184.

- alienutn 187.

- clamans 189. - in Spiritum Sanctum 19o.

Pa

- involunterium 186,4. - mortale, 186, 6

Prad

- otiginale 174.

per accidens 186, 3.

- ye-

niale 186, 6.. - voluntarium 186, 4.

Profo

Peccatorum gradus 188.

- remiffio .404.

Piefe

Pelagiani 31x fcho/.

C

Perceptio oralis, facramentalis s6r fcbol.

Isf

PerfeCtio renatorum 442.

- partium : graduum

Prmm

442Jchol. — 444 fcbol.

Pfim;

TIeecyioneis naturarum in. Chrifto 232.

Permiffio mali

ana

129

Perfonz divinzm — 98. 102.

1

Hfölïrw

tofs

Perfonalis unio

21X 239I.

j

nyo?n

Philologia facra 24:. 29 fcbol.

Philofophize ad ftudium theologix neceffitas

24.

29

PIO]

Phyfica

P d

INDEX Iï- RERUM.

Phyfiea S 29. :

Poena peccati 195, 4.1

Pomna damni: poena fenfus |688.

Peenitentia 364. 365. - quotidiana 437 j&äol.

Deo adícripta 78 fcbo/.

Polemica theologia 33.

Polygamia 632.

Pofitiva theologia 3r.

Potentia Dei abfoluta: ordinata — 89 fcboj,

Potentiv regnum 285.

Poteftas ecclefiaftica 604.. 608. 606,

magiftratuum 6r4.

- miniftrorum e

?cïe-

m n

fis Co4fcbol. 607 fchel.ulr.

Practica theologia 32.

m 190

; 13(396

Praedeftinatio 203. 207.

- late fümta : ftrictiffi-

Ia

me fumta 203 /fcbol. 204.

Prefcientia 8r.

I20.

Pizfentia cofporis & fanguinis Chrifti[in facra

coenà 560.

561.

Preefentatio (miniftrotum ecbleüæ) 597 fcbol.

graduum

Prima de Deo cognita 4 fcbol.

Primaria fcripturze contenta — 41,

Primarii articuli fidei

720.

Iloóyyecis | G06.

Profanitas

14

Igo3«ois 205,

YTeoopsg jeó s

2 O?,

Propagatio animze — fI2.

149.

Qq5

Pro:.

p t

INDEX ii RERUM

Propagatio i 1magmls divine $ 159.

h

Prophetica theologia 28.

Propheticum Chrifti officium — 459.

fa

Propofitiones perfonales . 235

Re

Proptrietates perfonales — 102, II

N

Providentia rr7.

- generalis: fpecialis: fpecia-

M

liffima 125. 126. 130.

M

Providentize reCtitudo & fanctitas 131 fcbol.

j

Pfevdevangelicifimus | 407. 496 fcbol. : 194 fcbol,

ftct

Purgatorium 647

Stes

Purificatio animarum poft mortem 647

Sie

Rationis;mfus 4/cbol - in theologia 1g.

M

Rationalitmus 15

N

Reatus (culpze: poenz) x9a

fl

Rectitudo providentiz — 13r fcbol

-——— voluntatis divinze 96

ff

Redemtor 219. 257 fcho/.

- redemtoris promiffio

Snf

I1. 219. 497

Regeneratio 34r.

Siie

Regium Chrifti oficium — 278.

- mediatorium

Regnum Dei, Chrifti 281 fcbol.

Ssn

28I

- potehtiv 285.

- gratiz 289,

- mil-

le annorum 294

- glorie 296.

&ms

Sün(

Religio 2

- chriftiana 7r2

gentilis 14

-na-

- revelata rr. I2.

Scep

turalis 3. 4

Remiífio peccatorum 404

Sdi

R

Renovatio 429. ! 307

N

Refiftentia naturalis: inorofa 359 /fcbo?.

Refut-

INDEX II RERUM,.

Refurrectio Chrifti

S 252.

—— mortuorum . 650.

Revelatio 7. 8. - generalis: fpecialis 8 j?:hl.

Revelationes immediato — 68.

Sabbatum — 112 /fc£ol.

petit-

Sacerdotale officium Chrifti 265.

Sacra coena | 556.

]

Sacramentum ' 518.

Wi

Sacramentalis unio 56r. - þefceptiö 561 fchol.

Sacrificatio Chrifti

266.

Sacrificium an in facra ceena 564.. - in pafchate 537.

Salvator 257 fcbol.

Salus gentilinam — 327.

Salutis media 558. - manifeftatio : oblatio: cat-

latio 490.

San(Gificatio 307. - firi&iore fenfu 429.

onilo

Sanétitas Dei 836. . - p;imi hominis J58. — - re-

natornm 443.

Sapientia Dei

88.

primi hominis

156.

160, 2

Satan

I4I

st

| .f

Satisfactio Chrifti 569.

Scandalum 185Jcbol, 607 fcbol,

y

Scepticifmus 730, 4

Schifma 597, r.

Scholaftica theologia 344, 5

Scientia media 9I

Scri-;

fe

INbEX —II RERUM.)

Scriptura $ 36.

Scripturze analogia 65/[chol — - au&oritag 44« 57.

- canon 52.

- contenta (primaria, fecun-

daria) jo. 41. 42.

- criteria 45.

- divini-

o

tas 44—46.

- efficacia 59.

- finis 69.

- integritas 54.

- interpretatio 65.

lo

S

Cio 63.

- perfectio. 6o.

- perfpicuitas Ór.

- fenfus 66.

N

- theopnevftia 48 — sr.

- translationes 64. - veritas 43. 55. - vis

M

normativa 58. - judiciaria 58*

u

Seculi confümmatio 677.

S)l'm

Secundaria Scripturze 42.

$m

Semipelagiani 363 fcbl.

Sy

Separatifmus — 592 fcAol, .

Ta

Sepulturá Chrifti . 245, 9.

Tin

Selfio ad dextram Dei 254.

Tey

Signa diei noviffimi - 674 j&bo(.

Simplicitas Dei 76.

Tem

Somnus animarum — 643.

Teft

Spiritus fanCctus roo.

Spiritus fancti Deitas 1oo.

&

* Perfonalitas IO0.

Ts

p

Operationes 306. 3IO.

- teftimo-

Tl

Tle

nium 46. .4,95 Jcbol,

Spirituale obje&um 718 fcbo/.

Spirituales aCtiones

177, IlI.

Spirituales primi hominis perfe&iones r53. 1'56.

Status Chrifti 24r, - Exinanitionis 242. - Ex-

altationis 247

Status

um

INDEX II RERUM

Status poft mortem $ 644

- (difpenfationis

hj

646 fcbol

- exfpectationis 647 fchol,)

ii

—^ probationis

168 ftbol.

T

js l

Subfidia ftudii theologici 24. 25.

- theologia

biblicze 29.

h

36 (

Superítitio

14

Symbolica theologla 24; 6

VIS

Symbolici libri 724. 58rfcbol

Symbolum apoftolicum — 723

ECONELIG R

Syncretifmus 587,

Synergifte — 364 fcbo!

Syltematica theologia 20. 27. 30.

Temperamentum juftitize & mifericordize divinze

274

Tenebrz fpirituales 333 fclo/,

Termini theolomæ acroamaticee 20 fcbol

Terminus vite r27.

T'eftamentum divinum 498

Vetus 499

t No-

vum 508

100

Teftimonium Spiritus San&i — 46. 405 fclol

Theocratia 481 fcbo/.

ftin?

lheologia x

16

-——— acroamatica 920. 30

- antithetica 33

- afcetica 32,

- biblica o7. 23

- cafüa-

lis 32, 3

- catechetica 30

- comparati-

Và 33

- dogmatica 3r

- elenCtica 33,

116

- exegetica 28

- hiftorica 34

- homiles

fx

tca 32, 2.

- irenica 33

- moralis 32, r.

- myftica 32,

- naturalis 4 fcbol. 16

"[ heo-

Ot

INDEX II RERUM.

"Theologia paracletica $ 32, 1. - parzenetica 32, T.

Y

- paftoralis 32, 2.

- patriftica 34, 4

- PO...

lemica 33.

- pofitiva 31.

- practica 32.

n

j

- prophetica og.

- revelata 17.

- fchola-

- fyfte-

Íftica 34 fcbo/.

- fymbolica 34, 6

Vif

ca 98.

matica 20. 27. 30 - theþica-g[. - typi-

Vit

Theologiz finis 21. - forma-20. - indoles pra-

&ica 22. - habitus fupernaturalis 23. - par-

" tes 26. 27. - fübfidia 24. 25.

Viti

Theologus 23 fchol,

Üsie

"heopnevfia 5t.

'Thetica theologia 3r.

Vni

"Traditiones

68.

418!&&010

Translationes facra Scripturve 64.

VOC«

'rinitas in Deo 94—--98. 101I. 102.

'Typica theologia 28.

Vaticinia 40. 44. 261

Veracitas Dei

85.

ïl

Verbum Dei medium bonorum operum 446-

- ecclefiz: conftituen-

Val

- converfionis, 354.

dz & confervandse 580, 1

- fidei 374.

|- gratize applicatricis 310.

- illpminationis

- 33It.

- poenitentize 366.

i. regeneratio-

Ws (

nis 343.

- falutis 458.

- fan&ificationis

- yocatio-

431-

- unionis ,cum Deo 424.

nis 318.

Veritas Dei 85. - Scripture 43-

Verfiones Scripi/:uræ 64.

Vetus

ANDEX II RERUM.-

Vetus homo $ 433. - teftamentum — 499.

32, Ic

W

Virtus chriftiana 449 fcbol.

&

Virtutes Dei 75 ]fcbol,

ol

fj

—— irregenitorum & gentilium 196,3. 452.

t

Vifio Dei 703.

Vita Dei go.

-

pf

naturalis 636. - Spiritualis 345. - zeter-

«t

na 694.

Vitium, labes moralis 86 fcbol. uiz.

Unio uryftica 42r.

- perfonalis 23r.

;* Íacra-

mentalis 56r. 428 fcbol,

Univerfalis gratia 200. - fatisfattio gyf, - YO-

catio 325. 326.

j

Vocatio 313. - dire&ta 320. - externa 324 Jfcbol.

- generalis 320.

- indireCts 32c.

- inter-

na 324 |jfcbo/.

- naturalis 320. 32I.

- PI'O..,

pinqua 320.

- füpernaturalis. 320.

———— (ad minifterium ecclefiafticum) 595.

ET

terna 598. - mediata 596. -divina eft 59g.

y

Voluntas Dei 82.

- abfoluta: conditionata 83.

tItuen

- antecedens 83: 200. 203 fcbol, 216 fcboi.

j 3.7'71'

- confequens 83. 203 fchol. 216 fclml.

]Mioms

at

Ufus creaturarum (libertati chriftiange conveniens)

raüonf

419, 1 - egis 470.

ocn[fü'

P

L

7 i

Ne Le&orem numeri fallaces in evolvendo libto

morentut, pag. 96 in fumma pagina numero 88

deleto fiat (S $7)

pag. 222 ($ 245) pro I45.

pag. 464 ($ 584. 585) pro 485.

pag. 122 lin. 14. Pf. 138, 3 pro 3 legendum g.

pag.28 lin. 18 a fin, voci Hec præfigendus nu-

merus 5)

——

E

lo lo

metoj

t f

du 1t-

.à

Qs

/

m

—— —

rj "——

—

—— s

"u

»

4?

-

ye

ia

nn]w :

—

L d

Npopneg-ondión

ä,: ....J

W,

/'1

R

^.

W

T EENNTBONTI T IT

—

ww

as

—— —

—

—

MA

p

*

at

»,

N

M

ï

g

:

jä

U d

2

[

2

*

ïu;

1

E

3

b

s

E

-—

Á

i

d

u

d

7

"

j

*

E m

u

a

:^

R

,

«b

/

C

ais

E

t

X';/

r

M

du«

$

m

*

d

1

at

À

*e

I.

*

a

LY

Ü

3

R

"

as

Y

Mu u

EE

i.

E

r

T

i

E

*

s

2

s.

EE

IK

xe

qee

m

E

E

T

s

n

3

I!

P

"i

?

:

n

5]

-

E.

AR

k

La

E

d

AE

Ed

N

—— — —

R

E

Euroskala Offset

"

L

2

COMPENDIUM

"

e

VierFarbSelector Standard *

EUX

E

THEOLOGIAE

5

ä

16

DOGMATICAE

E

15

I.Iä.

A

ITERATIS CURIS

USUI

PUBLICO

ACCOMMODAVIT

12

D. CHRISTOPH. FRIDERICUS SARTORIUS

UNIVERSITATIS TUBINGENSIS CANCELLARIUS,

10

r

P

1

Y

g NÓ

-

AX

C

[

W

A

A

$

q(fux

.

P

N

SS

SS

N

w 4

8

Xäa

U

A RRR

f

5

n

7-

s

ER

Ea Ed

:

J U

$ -f

f—:

R m

N

qu

p ZH -

i ——

IIOMES

Z

——

SN

E

s tie

uN

N

*'!gä«:;

GE

ii

6

z

—

ä

Cum Privilepio vcleilnmt/g[]ima Ducali. IF'irtembergico.

[

— 5

STUTGALJQD IAE

3

IMPENSIS

JO., BENED.

MEZLERI

1782

2

äl/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1

TERN