Gf711a Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Positiones Theologicae In Usum Praelectionum Dogmaticarum Ad B. Canc. Iaegeri Compendium Conscriptae, Et In Gratiam Auditorum Editae Sartorius, Christoph Friedrich POSITIONES THEOLOGICE IN USUAMA PRALECTIONUAAI DOGMATICARUAI A D B. CANC. JRGERI COMPENDIUM CONSCRIPTX, ET IN GRATIAM AUDITORUM EDIT £. WaeSHαn SEnEEn,SoEe U BIN G Z, ApuD Jon. DAVID. BAuIHOFIUM AC VIDUAM b. FRANKII. S „ S * R ERE pSdbSScevcbSbSS;̈â* PR,Æ FATIO AD LECIOREM. „Um per hos novem annos, . ex quo ad docendam in hac s8Studiorum Univerſitate theo- logiam vocatus acceſſi, præter alias, varii generis, Prælectiones etiam Dog- maticæ?æ, & quidem ad Compendium Theo- logiæ a B. Cancel ario, JIOH. WOLFG. IÆ GERO, conſcriptum, & inde c 2 ab P R1FATLO. ab hujus Seculi initio publica apud nos auctoritate receptum, a me inſtituendæ eſſent; animadverti, pro præſente rei chriſtianæ ſtatu, ſubinde aliqua addi debere illis, quæ in laudato Compen- dio egregie propoſita habentur. Id ergo ut debita cum cura facerem, di- cendorum ſummam litteris cœpi man- dare, eamque talem, quæ contineret maxime neceſſaria, ſepoſitis reliquis, aut certe dilatis; & fimul admoneret, ad quid præcipue attendere, ſub ini- tium Studii theologici, debeant ſolidæ rerum theologicarum notitiæ cupidi. olidæ dico, atque adeo & fœcundæ: quæ & apud nos gignat dodοααν in opere Dei apud alos, izvéryræ afferat; & ad lites in eccleſia obortas ſobrie ac Pacifice dijudicandas animum inſtruat; eundemque muniat contra errores, du- dum quidem proffigatos plerosque, ſed nova ſubinde facie pullulantes „ Sa. importunius jam infeſtantes ſalutarem doctrinam. Ita natæ ſunt hæ Poſitio- nes, &, Ut fieri ſolet, inter prælegen- dum communicatæ cum Auditoribus; qua glie Con’i flar 4 apud expl. potil manl ſtri⸗ ſilüim Ppræſa teretu ſtudii poſſur poner aſen em benci ka, 4 tlone liors s ſerye præt enim gi, — pud nos ltaencd lente lei la add ompen. tur. I em, di⸗ Di man- ntineret eliquis, oneret, ſüb ini. tſolide cic unde: ,; & in Aferat; obrie e nſtruat; i, du- 080 , es, A lutaren PAN. Xlepeli torihls; a 8– PRlFATIO. quæ jam, retractatæ ex parte, typis eo conſilio exſcriptæ ſunt, ut compendi- flat dictandi labor, eoque plus temporis apud eos, qui me docentem audiunt, explicationi rerum poſſit impendi. Auditorum enim uſibus proxime, vel potius unice, deſtinatus hic libellus eſt, manſurus intra parietes Auditorii no- ſtri; unde nec opus fuerit, apud con- ſilii mei gnaros de inſtituti ratione multa præfari. Id certe egi, ut nihil omit- teretur eorum, quæ ſub ingreſſum ſtudii ſanctioris necefaria aut profutura poſſunt haberi; atque ut hæc ita pro- ponerem, prout exigere videbatur præſens Religionis & FEecleſiæ ſtatus. Quem in finem brev' ac nervoſo ſcri- bendi genere compiecti ſum conatus ea, quæ, ſub aſſidua Seripturæ tracta- tione, Librorum theologicorum me- lioris notæ lectio, per complures an- nos non indiligenter continuata, ob- ſervatu digna ſuggeſſit. Quod quidem præfiſcini liceat profiteri: confido enim, id ita deprehenſuros eſſe noſtros, qui, poſt vimvam docentium vocem dein- PKREFATIO. ceps Lectioni librorum bene ordinatæ ſe dabunt, & ad Praxwin audita lectave ita, ut decet atque oportet, referre volent. Grato inprimis animo profiteor, quod e lbelhs academicis, quos proximis ſuperioribus annis Maoniicus Dominus Cancellarius noſter, ac Summe Reve- rendi Domini Collegæ mei ediderunt, plurimum bonæ frugis in hæc noſtra transferre licuerit. (*) In allegandis Scripturæ diltis non parcus, ſed ſubinde liberalior fui: non quod numerxo argu- mentorum confidam; ſufſicit enim unica prohatio bona y ſed ut haberent noſtri meditationis, ſuper uno aliquo argu- mento inſtituendæ, multiplicem ex divite penu Sacræ Scripturæ occaſio- nem. Ad Antitheſin ubique reſpexi qui- dem; ſed mentionem ejus expreſſam plerumque omiſi. Quamvis enim Ec- cleſia Controverſiarum notitia tali tem- pore carere non poteſt: tamen ſub ipſum ſtudii ſacri initium nondum tem- peſtiva (*) Speciatim in Articulis de Gratia applicatrice; de Vocatione; de Noviſſimis 5 Angelis mali s; ceorumque poteſtare. peſtin jpp⸗ ſtans: mica deſtin oſtr. ſtimon optabt telcan cript. at ſmi concinn helg, fponenti (Abince Proyoce ls hie lſeenin Myitare odlerp⸗ Rune⸗ (Onſio lione ,Aitat? ehaeita, revolent. ort, quot Pprorimns 6 Donmmuu me Rene⸗ iderunt, Ec noſtt Aliponui ſbinde ero ru⸗ min ylel fent noſti lo Al. pleen en lo ſer gui erellnn enim . taliten. mnen i kum ten. peltii . glruniej nii⸗ PRÆFEFATIO. peſtiva earum tractatio eſt, diſtrahens quippe animos & notitiæ ſolidæ ob- ſtans; ac præterea per Statuta acade- mica peculiari prælecdtionum curfui deſtinatur. Ex adverio Libros Eccleſiæ noſtræ Symbolicos amo citare: tum te- ſtimonii cauſa; tum quoniam maxime optabile eſt, ut mature Studioſis inno- teſcant & familiaria ſint eximia hæc Scripta, perſpicue, ſolide, cαα1πυπ at ſimul prudenter ac circumſpecte concinnata, nec tamen non cum parr- heſia, ut in Statu Confeſſionis, pro- ponentia ſinceram falutis dodrinam. Subinde & ad. Æ GERUM noſtrum provoco: quoniam iſtum Librum exi- lis hic libellus non excutere e manibus diſcentiun debet, ſed ad eum potius invitare, & ad cognoſcendas aureas obſervationes, ſub cortice obſoletæ nunc methodi cauſalis latentes. Eodem conſilio factum, ut ad facilitatem col- lationis, ſeriem articulorum, (quæ qui- dem commodius ordinari & contrahi oſſe videtur,) eandem quam . GE- US dedit, ſecutus ſim, & numeros quoque PKREFATIO. quoque articulorum, prout in ultima editione Anno 1740. adjecti ſunt, reti- nuerim. Quod ſupereſt, DEUM ve- neror ſupplex, ut defectus, quos in tenui hac opella ipſe agnoſco, nec diffi- teor, benigne mihi condonare velit, atque efficere, ut, dum noſtris meliora exercitatiores manus dabunt, aliquid certe utilitatis ad eos, quibus ſcripta hujus Eneris deſtinari ſolent, redundet. iſereatur DEUS Eccleſiæ ſuæ, ac Pa- triæ noſtræ! Scripſi Tubingæ a. d. XX. Junii. A. O. R. MCCLXIV. D. CHRISTOPH. FRIDFERICUS SARTORIUS, Prof. Th. Ord. 1 DE il Uliecive Uockfine ratioren am, 28 de DO . ente⸗ TINN Uns nee perfecd . Ut in in bor, teti. DNMNVe. 18, (dd i co, neccfh. Gonare pelt keneln Aligilcete criptahus recncet. ſucæ, cle XI. Nuni. DNC of. 1.,00 U DE RELIGIONE AC THEOLO- GIA NATURALI. HEOLOGI. vox Eccleſiaſtica eſt. LY moderno loquendi uſu, quan- do objettive ſumitur, doctrinam SE, de DO & cultu Ejus ſignificat: Jubjiedtive autem accepta, notat cognitionem doctrinæ de DEO ejusque cultu, & quidem ac- curatiorem, cum docendi facultate conjun- Ram. J S. 2. Sunt aliqua magni momenti dogmata de DEO & cultu Ejus, quæ ſola ratione, ſi ea recte utamur, cognoſcere poſſumus: Primum omnium'eſt, eſſe DElIM: qui ſit Ens neceſſarium; æternum; independens; perfectiſſimum; Cauſa omnium rerum, ſed ab ipſa rerum univerſitate diſtinctum; in A ꝗuO 2 Religio Naturalis. quo ſumma ſit Sapientia, Libertas, Poten- tia, Bonitas, Rectitudo, Sanétitas, Juſti⸗ tia, Majeſtas. §. 3. Proximum eſt, ut eadem ratione duce ſuam Homo relationem ad DEUM agnoſcere poſſit, per quam totus dependeat a DEO, ut Creatore; Conſervatore; Be- nefactore: ſed & ut Domino; Recdétore; Judice: a quo remunerationem aut pœnas debeat exſpectare. g. 4. Ex his duabus maximi momenti do- Srinis plures conſequuntur. Hinc enim homo ratione ſua recte utens agnoſcit: I. ſe non eſſe ſui juris, ſed naturali quadam & immutabili obligatione teneri, ut Deum re- te cognoſcat, cognito lubens ſubeſſe velit, eum promto obſequio, gratitudine, amore, fiducia colat, idque actibus etiam externis demonſtret; 2. magnopere ſua intereſſe, ut Favore ejus benefico continuo gaudeat, nunquam indignationem ejus & pœnas in- currat; 3. ſi omnino per peccata diſceſſio ab officio facta ſit, operam ſibi dandam, ut DEO reconcilietur. .B H. 5. Horum omnium cognitio mirifice acuitur per internum Conſcientiæ dictamen, quæ boni ac mali normam, etiam non ſem- per . — — Per (iſtine nem ben facta occr Iſte ſenſun animo ſ ei DEUN eumque tem, rep. §. 6 4 videt, ,, 7 tione duce Pore commn terlte, ſed Ni manlorq ſeriam cogit interelſe, un tem mutatio ſoren ; Undamentnn UIIs Nimural DElNo⸗ ervandi eligio N ſeunlin .. tis, Poten- lins, Juſti⸗ dem ratone ad DEUM us deſenten Vatore; Pe- ; Nede; aut pond omenti do⸗ linc enim olcit: l le guadam 8 Deum re- belle velit, ger amote, mn externs intereſſe, 0 gaudedt, Eenas I- ta dilceſin Andann, I jo winife⸗ . ca n per Religio Naturalis. 3 per diſtincte cognitam, ita tenet, ut homi- nem bene agentem tranquillet, ob prave facta occultis morſibus mentem excruciet. Iſte ſenſus, quoniam homo nunquam illum animo ſuo plane expellere poteſt, vivide ei DEUM ut Inſpectorem & Judicem ſuum, eumque Sanétum, Juſtum, lumme Poten- tem, repræſentat. S. 6. Accedit deinde & illud, quod homo videt, aliquando ſibi moriendum eſſe: ubi ra- tione duce agnolcit, ſoluto animæ cum cor- pore commercio, non tamen animam in- terire, ſed poſt mortem Juperſtitem ac conſciam ui manſuram. Unde porro in illam maxime ſeriam cogitationem deducitur, plurimum ſua intereſſe, ut ſciat, utrum per illam ingen- tem mutationem in ſtatum meliorem, an vero Pejorem & infelicem ſit tranſiturus. H. 7. Hæ doctrinæz in unum conjunctæ fundamentum & baſin conſtituunt Religio- nis Naturalis. H. 8. Eſt autem Religio generatim ſtuqium DEUM colendi, cum ſpe conciliandi && con- Jervandi Ipſfius Favorem a0 Benevolentiam. Religio Naturalis eſt ſtudium DEVM. colendi JNecundum eam notitiam, quam homo rationis Jux uſu aſſequitur. Atque adeo Naturalis A 2 Theo- 4 Religio Naturalis. Theologia eſt accuratior & docta DEI & re- rum Divinarum oficiorumgue erga DEIIM no- titia, quoad illa recto rationis uſu poteſt ab bomine obtineri. S. 9. Quamvis autem ratione ſua recte uti volentibus aliqua DEl notitia ſatis obvia ſit: tamen hominibus ſibi relictis varia, eaque magnam partem inſuperabilia obſtant impe- dimenta, quo minus ratione ſua recte utan- tur, aut uti velint. Talia ſunt: Attentionis & meditationis accuratæ impatientia; natu- ralis torpor ad DEUM quærendum, & cu- randa æterna; amor bonorum hujus vitæ inordinatus, animum penitus a Divinis ab- alienans; diſtractio infinita in allas occupa- tiones, quæ quoniam paſſim laudantur ac magni fiunt, falſa quadam neceſſitatis ſpecie blandiuntur; hinc pravi affectus: cupidita- tum dominium: præjudicia: perverſa ratio- cinia. Ita naturalis illa de DE notitia ob- ſcuratur, pervertitur, ſupprimitur; aliquan- do etiam ex animo plane deletur ad tempus: conſequenter per ſolam naturalem religio- nem, etiamſi nondum determinaverimus, quousque ad ſalutem æternam ſufficiat, ta- men, ut nunc ſunt homines, parum ſaluti humanæ conſultum eſſe apparet, 4* 1 g. 10 S 6,10. vam op tem, en quOAd conſecun Varia ſen recte ce ſua etet Aere pe (1) Mordlis, certituctine lene in l (2) dwid D rit; an ve condonare Ned ne. 6) Certumn re kyore Oe enin e oreni „Prothlern —— ar&n. OuEIMZ. 1n otef he lua recke u ſats obyia ſt Varin, ee Obſtant imhe⸗ ſua recte unn⸗ t: Attention lientia; natl. ndamn, & cl n uſgis En 8 2 Dins in alis ocelyr n laudnter ¹ ecelltats hect (us cpil peryefla itn. 1Onottia itur; ANge Ir ad temy rlem velig minaverinng ſofficiat, Darumm ſn et. Religio Naturalis. 5 S. 10. Sed ponamus hominem ratione ſua quam optime exculta, quam rectiſſime uten- tem, eoque religionis naturalis uotitiam quoad usque haberi poteſt, pleniflimam conſecutum: etiam tum homo deeſſe ſibi varia ſentiet, quorum cognitione qui Deum recte colere eique placere vult, ac de ſalute ſua æterna ſerio ſolicitus eſt, nulo pacto carere poteſt. Etenim (1) Ortum Mali, tum phyſici, tum moralis, ratio humana non poteſt ea cum certitudine detegere, ut nihil ſuſpicionis ma- lignæ in Deum cadat. (2) Neque etiam poteſt certo ſcire, quid DEUS de homine peccatore conſtitue- rit; an velit ei peccata, inprimis voluntaria, condonare, ipfumque in gratiam recipere, nec ne. (3) Multo minus modum ac medium certum reperire poteſt, ad Deum placandum & favorem ejus beneficum recuperandum. uæ enim de Bonitate DEI, de Sacrificiis, de pœnitentia, nonnulli & olim, & hodie, protulerunt, ea nullam ſpem certam facere poſſe, ipſa ratione eognoſcitur. A 3 (4) Ne- Religio vaturalis. (4) Neſcit, unde vires, ad ſui emen- dationem, ad coercendas & eliminandas pravas cupiditates, & ad animum ſanctifi- candum ſufficientes, nanciſci poſſit. (F) Denique de ſtatu poſt mortem, beato an miſero, non habet, quod cum cer- titudine ſtatuat. S. II. Ex quo conſequitur, Religionem naturalem, etiam ubi optime ſeſe habet, ho- mini peccatori, ad Deum recte cognoſcen- dum, & rite colendum, adeoque ad juſti- tiam, ſanctitatem ac ſalutem conſequendam, plane eſſe inſufficientem. §. 12. Jam autem, cum homini ſalutis ſuæ non incurioſo miſerrimum ſit, in hac flu- Suatione inter ſpem & metum incertum hærere: adigitur eo ipſo, ut maxime op- tabile judicet, oſtendi ſibi ab ipſo DEO viam & modum eluctandi ex ſua miſeria. Cum- que talis Revelatio Divina ſpecialior non modo poſſibilis, ſed etiam maxima cum Probabilitate ſperanda ſit; inde non poteſt non concludere, eam inveſtigatione ſua ſe- ria, & quando etiam ſponte offertur, omni attentione, & docili admiſſione digniſſi- mam eſſe. §. 13. — 5. 13. lem, 4 non tan ſignem modo . offlci Elenctie mium D logiæ elj tiſſima e DE EVEI. bomi ens inprimi 1Mene, he ter ofer ctlim inten lnimn, cihenlid A ſui emen. eliminanda imum ſadtift pollt. poſt morten, quodcumce. t, Relgioen ſele habet hl⸗ e cognoſcen gle 1d lulti. oblecvendim nini ſeteſe t, in ha Po. tum incertun mawime 0). ſo DEO vian ſeria. Cunn ecialior nol nawima CI non poll ione la E ettur, Olni ge Gignili⸗ 86 Religio Naturalir. „ §. 13. Ita vero patet, Religionem natura- lem, quamvis ad ſalutem inſufficiens ſit, non tamen inutilem eſſe. Habet enim in- ſignem uſum, tum Pædagogicum, quem modo oſtendimus S. 12. tum Pædevticum, officii ſui hominem admonendo, tum Elencticum (Jaæger p. 8): eſtque adeo exi- mium DEl beneficium; & ingenuo Theo- logiæ cultori non uno nomine commenda- tiſſima eſſe debet Naturalis Theologia. II. DE REVELATIONE ET S. SCRIPTURA. S§. 14. RryrArio eſt actus DEI, quo veritates homini peccatori ad ſalutem neceſarias, eas inprimis, quas ſola ratione non poteſt cog- noſcere, peculiari modo, nempe ſupernaturali- ter oſtendit. Metonymice per Revelationem etiam intelligi ſolet complexus veritatum ſa- lutarium, immediate a DEO propoſitarum. S. I5. Facile ex ipſa Definitione intelligi⸗ tur, Divinæ Revelationis neceſſarium & in- diſpenſabilem charatterem hunc eſſe: A 4 (1) U 8 Revelatio- (7) Ut nihil falſi contineat; atque adeo cum iis, quæ naturalis religio de DEO & hominis erga Deum officiis docet, conſen- tiat non modo, ſed ea etiam magis illuſtret; (2) Ut, quæ deſunt naturali religioni, & ad ſalutem hominum tamen neceſſaria ſunt, ſufficienter exponat; (3) Ut notis quibusdam conſpicua ſit, quibus homines illam non modo tanquam veram, ſed & tanquam divinam, firma certi- tudine agnoſcere poſſint. §. 16. Conſequenter, ſi qua facta eſt Re- velatio (1) neceſſe fuit, ut DEUS homines il- Ios, quibus immediate ſe revelavit, certiſſi- mos faceret, ſe a DEO edoctos, non phan- taſiæ, non ſenſuum, aliisve ludibriis dece- ptos fuiſſe; 2) neceſſe fuit, ut DEUS eosdem ſuf- ſiciente auétoritate inſtrueret, qua apud alios, quibus revelationem ſibi factam pro- ponere debebant, fidem invenirent; (3) necefſe fuit, ut revelatis illis do- GRrinis DEUS ita invigilaret, ut ſine corru- . ptione — Ptions cu 20 poſten commod (4) Qrinis hi ſupernatt efficaciten fcaripof Rerelatio! Chriſtiani. ſunt cohecti 6 bropbet e, ( Petihentn Certo⸗ nob Obtiner; glalis t N Geinde tit otat §. 19. portunnn Pto conl Revelatio. 9 3 Nque adeo de DIO & Ncet, (Olen⸗ tein . gSillaltret; rali religion, en necelani onſpicun ſt, do tanqua fimma certi ladheſthe⸗ 6S bopines rrit certil⸗ 5 nol Phah- Gibris dece⸗ eosemn ſal⸗ , qa 4pud faclam ho. fent; latis ilis Go t ſine lil. Htione ptione cum aliis hominibus communicari, & ad poſteros omnium temporum propagari commode poſſent; (4) denique neceſſe etiam fuit, ut do- Grinis hiſce a DEO patefaétis vis divina & ſupernaturalis ineſſet, qua animi hominum efficaciter convinci, commoveri, & ſancti- ficari poſſent. §S. I. Jam ergo diſpiciendum, num talis Revelatio Divina in mundo exſtet. Habent Chriſtiani Scripturam Sacram ſeu Biblia, quæ ſunt colledio plurium librorum, partima Moſe &O Prophetis ante Chriſtum natum hebraice, partim ab Evangeliſtis & Apoſtolis poſt Chri- ſum natum græce ſeriptorum, in quibus rev- lationes divinæ inde a primis mundi temporil us usque ad Chriſti tempora ad Jalutem hom'num facte, conſtanti eccleſiæ teſtimonio contineri perhibentur. Atque hoc ipſum eſt, de quo certo nobis conſtare debet: quod commode obtineri poterit, ſi primo cripturam Sacram, qualis ſit, ex ipſa cognoſcamus Scriptura; ac deinde attendamus, anne ergo divinita- tis notas in tali libro deprehendere liceat. §. 18. Illud primo ſtatinn intuitu perop- portunum eſt, Revelationem Divinam ſeri- pto conſignatam exſtare. Egregie enim hac A 5 VIA 10 Soriptura Sacra. via conſultum eſt humano generi, ut caveatur ejus corruptioni, atque oblivioni, & ut eo facilius omnibus innoteſcat. (Auctor p. 24) H. 19. Scripta eſt revelatio Divina per Mo- Jen, Prophetas, Evangeliſtas, Apoſtolos: quos fuiſſe conſtat Viros probos, veraces; ido- neos teſtes factorum quæ perhibent; ſan- tos etiam, & familiari commercio cum DEO gaviſos; quorum plerique etiam mi- raculis clari fuerunt, miſſionem ipſorum di- vinam & doéctrinæ veritatem comproban- tibus. G. 20. Viri hi Sancti quæ divinitus revelata acceperant ex mandato divino ſcripſerunt: neque hoc tantum, ſed etiam, quoniam DEUS cavere voluit, ne humana adderentur ac miſcerentur divinis, ex Sgovvvusιο Spiri- tus Sancti ſcripſerunt. Eſt autem Theo- pnevſtia Operatio Divina extraordinaria, qua Spiritus Santtus, Sanctis illis DEI hominibus, nihil ex ſuo ingenio aut arbitrio humano con- ferentibus, omnia, quæ dicenda aut ſcribenda erant, quoad res, &ρ Jſententias „ Sverba, ea qua loquendum aut ſeribendum erat hora ſuppeditavit. De libris N. T. hoc diſcimus ex diſerta Chriſti promiſſione, Joh. 14, 16. 26. 16, . 12-16‧* —— 12."16, 21, 14. ſtolorun 18. 1 1Cor. 1 1, 12. De 16. 17. gatis ex in N T. I, 1 2 r 3, tur etiam e inſdira Lumento Damtur gr ſin, ord l16 Juod non N. I. 00 fomg Ingeio otuerun rei ſig Leſſit, portuit Feriptura Sacra. 11 rrel caweztl iomi, & ut eo (Alkhord.24) Diyinaper A1). poſtolot: guon Veraces; Id thibent; inn mmmercio cull gue eflam mn n iplorum d comproban⸗ Gütos revelat: , ſengſemunt amn, Joonian annadGerennn umegl, I zutenn 1er rliatin, hl EI bonminihu. Humano ⁵.⁰. ltſrilenc E, Dere ſr erat Porn Is eX Gilenen 16,. 4. 1 12 .16. 12‧16. Matth. 10, 19. 20. Luc. 12, II. 12. 21, 14. 1 5. Marc. 13, II. & ex diſerta Apo- ſtolorum aſlſertione I Cor. 2, 13. Rom. 15, 18. 1 Thefſl. 2; 13. 4; 8. Gal. 1, II. I2. I1 Cor. 11, 23. 14, 37. 2 Cor. 5, 20. 1 Pet. 1, 12. De V. T. libris autem ex 2 Tim. 3, 1 5. 16. 17. 2 Pet. I, 19. 20. 21. nec non ex alle- gatis ex V. T. tanquam libro Divino, paſſim in N. T. occurrentibus Luc. 1, 55. 70. Ehr. I, I. 2 Saln. 23, 2. 3. Act. 1„16. Rom. 3, 2. Fbr. 3, 7. §. 21. Pleraque diéta modo allegatateſtan- tur etiam hoc, cum rebus ipſa quoque verba eſſe inſpirata. Quod idem illo etiam ar- gumento efficitur, quod in N. T. ſæpe pro- bantur graviſſimæ doctrinæ ex verborum po- ſitu, ordine, conſtructione. Joh. 10, 35. Gal. 3, 16. Ebr. 2, 8. 4, 7. 8, 13. 12, 27. & quod novitas rerum, in libris ſacris, maxime N. T. ocurrentium, nova etiam vocabula, formas dicendi novas poſtulavit, quæ ab ingenio humano ſibi relicto inveniri non 'otuerunt: ut taceamus, homines ordinarie nil cogitare ſine verbis, aut alio quodam rei ſigno; quocirca ſi Spiritus S. res ſug- geſſit, neceſſario etiam verba ſuggeſta eſſe oportuit. H. 22. 12 Scriptura Sacra. S§. 22. Conſequitur hinc, Scripturam Sa- cram eſſe librum, qui infallibilitatem habeat, ab omni errore tum dogmatico, tum hiſto- rico, tum ethico, immunem: neque adhuc, quidquid ogganniant ejus hoſtes, ullius erroris convicta eſt. §. 22. Libri hi & τοι a Scriptoribus Sa- cris publica fide Eccleſiæ commendati tan- quam divini, & ab Eccleſia coæva illo ipſo idiomate, quo primum ſcripti erant, rece- pti, religioſeque ſequenti etiam ævo cuſto- diti ſunt. Ita exſtitit Canon ſive collectio librorum Scripturæ. In V. T. inchoatus a libris Moſis Exod. 24, 4. 7. Deut. 7, 11. 18. 19. 31, 9524 — 30. accedentibus novis libris continuatus & au- ctus eſt Joſ. 24, 26. I Sam. 10, 25. Ela. 30, 8. Jer. 36, 2. ſeq. 27. ſeq. donec a Malachia Propheta, ipſius vatieinto adjecto, abfolve- retur. Canon librorum N. T. non aliquo ex- preſſo mandato divino, neque etiam com- muni & publica auéctoritate Eccleſiæ confe- tus fuit, ſed cura ſingularum Eccleſiarum, quæ quicquid ſcriptorum Apoſtolicorum ac- ceperant, diligentiſſime aſſervarunt, inter ſe communicarunt, ad publicam lectionem ad- hibue- nibuerunt Colo II. Gem nos ger exlil dubia de Iibros, oblſtant. 8.24. elle inſtin tuitum, Chriſtiana ſe inelli thelaurum 1 exprelſin culſtodiencdh tum V. T. 34, 16, 40 PPprobata 44 46. o 1,19. 19. tien exem tum rede Mm, dub X. Necleſte Nam ſint dem rai habere Seriptura Sacra. 13 Scrtigtoram 5 pilituen hubent, eico, twonn hiſto⸗ n: neque adhuc, hoſtes, Wln 1 Seriptoriduskr commmendati tn 1 cOæA o kiptt etant, lel etlam eno uli lon ſye colect bris Moſs liod 9. 41, 94. N ontivatvs A 11 I,10, 26. U14 Conec4 Mlalch Aecho ble non Aido ve etialn conr Eccleſi colle m Eccleſumm ſtolicorumni arurt, Uet⸗ Honeln a. le ve hibuerunt, colligi cœpit, ita ut ineunte Se- culo II. apud præcipuas Eccleſias idem, quem nos habemus, Canon N. T. jam inte- ger exſiſteret; cujus quidem certitudini dubia Seculo III & IV, quoad nonnullos libros, a quibusdam Eccleſiis mota, non obſtant. S. 24. Hanc Canonis collectionem non eſſe inſtitutum mere humanum, neque for- tuitum, ſed recte ac ſapienter ab Eccleſia Chriſtiana ſuſceptum, ex eo patet, quia per ſe intelligitur, librum quemvis divinum eſſe theſaurum inæſtimabilem, omni cura, etiam- ſi expreſſum DEl mandatum id non jubeat, cuſtodiendum; porro quia colleétio libro- rum V. T. diſerte Spiritui S. tribuitur Eſa. 34, 16. ac præterea a Chriſto & Apoſtolis approbata eſt Luc. 16, 29. 24,; 25. 26. 27. 44. 46. Joh. 7, 39. 2 Tim. 3, 15. 16. 17. 2 Pet. 1, 18. 19. Rom. 3, 2. quod Eccleſiæ Iſraeli- ticæ exemplum a Chriſto Domino approba- tum reéte ſecutam eſſe Eccleſiam Chriſtia- nam, dubium nullum relinquitur. S. 25. Ita igitur ex teſtimonio univerſæ Eccleſiæ publico & continuo conſtat, qui- nam ſint libri divini ſive Canonici. Ex ea- dem ratione Apocrophos eo loco & numero habere non poſſumus: quia nunquam ab Eccle- 14 FIcriptura Sacra. Eceleſia vetere Ifraelitica, non a Chriſto & Apoſtolis, non ab Eccleſia Chriſtiana primo- rum Seculorum pro Sgoνdνορο agnitt ſunt; & uia manifeſta habent indicia humanæ, non divinæ originis. Nec tamen ideo lectu inutiles ſunt. §. 26. Contenta Scripturæ Sacræ ſunt par- tim biſtoriæ, quæ ſingularitate ſua, & veri- tate, & reram momento ac pondere, atten- tione digniſſimæ ſunt; partim vaticinia de rebus futuris; partim doctrinæ de credendis, agendis, ſperandis, maxime ſublimes & ſanéctæ. Suma omnium primaria redit ad ea, quæ cuilibet homini, qui ad ſalutem per- duci debet, neceſſaria ſunt; & quorum fun- damentum atque centrum Chriſtus eſt & fides in Chriſtum. Reliqua (a nonnullis ſe- cundaria diéta, quia non cuilibet præciſe co- gnitu ad ſalutem neceſſaria ſunt) & ipſa eximiam habent utilitatem, ad primariaplene intelligenda, & ad glorificationem DEl in onomia & regimine ſuo circa mundum & eccleſiam. Omnia ſcilicet cum Chriſto & fide in Ipſum, alia quidem propius, remo- tius alia, cohærent. §S. [27. Atque hæc, quæ S. Scriptura conti- net, homines peccatores de ſalute ſua, & de ordine ac modo illius conſequendæ, ita inſti⸗ — inſtitunt, n turali deeſſe hine Script eximiann il ropter gue 7eſpondet, modis conſ maticeæ no meclatis 2 Tim.3, 9. & II9 t ſerte, Deun 2 9 . 19, (. 2930.31. 6, 25. Fcrti dlriptus t ad homines ea, Iua en oces, ſiten ld teriele ſere⸗ . . Hu lta Imglar Seniprbee etanſic Mbemmng ut, u tn M unten l.. non 1Chriſto Ohriſtumfrino. eols Nlit unt ncdicia houommz, tammen ideo bedt Gere ſugt gr tate , & ver poncere, ittt itn Arieinid e itece cellenlls me loblines 8 nrig reclt ad e⸗ 1d lalen her. GCuuI. Chrltus N nonnuls berpracſe e lnt) & ihl⸗ primarinhlete Dnem Dll n ca muncdun Gin Chrifto pius, remo⸗ ptura cont⸗ ute ſua, Uend, 1 4 inſti⸗ — Scriptura Sacra. 15 inſtituunt, ut nihi eorum, quæ religioni na- turali deeſſe vidimus S. 10. hic deſideretur: hinc Scriptura ſingularem Perfectionem habet, eximiam illam affectionem, qua ex aſſe fini propter quem divina revelatio neceſſaria eſt, reſpondet, & bominum indigentiæ omnibus modis conſulit. Proinde nec traditionis dog- maticæ non ſcriptæ ſupplemento, nec im- mediatis aut novis Revelationibus opus eſt. 2 Tim. 3, I6. 16. Act. 20, 27. 28. Pfal. 19, 8. 9. & 119 tot. Addantur prohibitiones di- ſertæ, Deut. 4, 2. 12, 32. Prov. 30, 6. Apoc. 22, 18. 19. Gal. I, 8. 9. Eſa. 8, 20. Luc. 16, 29. 30. 31. 4 §. 28. Scriptura eſt quidem liber divinus, ſed ſcriptus tamen ſermone humano, quoniam ad homines docendos ſpeétat. Habet itaque ea, quæ cuilibet ſermoni communia ſunt, voces, litteras, phraſes, periodos; quæ, ut & ipſi libri quibus conſtat, dicuntur ma⸗ teriale ſacræ ſcripturz. §S. 29. Huic ſcripturæ ſacræ materiali DEUS ita invigilavit, ut quales a Moſe & reliquis Scriptorihus ſacris ſcripti ſunt hi libri, tales etiamnim) incorruptos & nihil interpolatos habeamus. Ideo Scripturæ tribuitur Integri- tas, qua tum quoad libros, tum quoad libro- rum partes, intemerata & ab omni corruptione aut 16 Feriptura Sacra. aut mutilatione immunis manſit & porro man- Jura eſt. Mat. 5s 8. I Pet. 1, 23. Chriſtus & Apoſtoli nusquam de corruptione aliqua V. T. monuerunt, cujus tamen ocaaſionem c. g. JO. 5§5, 329. Mat. 23, 2. Rom. 3, 2. 2 Tim. 3, 1 5. 16. 17. 2 Pet. I, 19. habuifſent. Ex quibus adeo, maxime vero ex Chriſti ver- bis, quid porro, usque ad finem mundi fu- turum ſit, colligere licet. 8S.30. Eidem ſcripturæ, adverba & integrum rmonis contextum quod attiner, competit quoque Perſpicuitas, qua quibusvis letctoribus non plane rudibus, aut per præjudicia vel animi malitiam in transverſum alctis ita patet, ut quæ ad ſalutem neceſaria Junt, quilibet facile co- gnoſcere, & Jub gratioſa Spiritus Santki ope- vatione ſalutariter intelligere queat. Pſal. 19, 9, 119, 105. 2 Pet. I, 19. Rom. 10, 8. Deut. 30, I1. 14. Ebr. 2, I. Luc. 18, 34. 2 Pet. 3, 5. 16. 2 Cor. 4, 3. 4, L Patet vero ex ipſa definitione, non in- telligi Perſpicuitatem abſolutam: neque enim negamus, eſſe in ſacris Litteris dναοσνrα quæ⸗ dam. §. 31. Uti in omni ſermone verbis reſpon- dent ideæ quas loquens in animo alterius excitare intendit, qui ſenſus vocari ſolet: ita — & in cri⸗ per quem Divinis c in lettorun 27. eN Formam! cere ſolen Nauifcatur, lignifcatas Litteralir 5 is Plerumg naria ſubſid ebn opi, 32. C Lindiſſalut dig, on ſi pirirualis: Operetirg, m H n no knini, 4. Poh 6, 2² Hebr n Cuhos Rran Num nkor que ade oh 20 8 it G nnro mn⸗ 23. Crltus 4 rruptione Aigu ammen Ocniſoten Kom.3,2. T1m habuiſlent, 1 ro ex Chrihi e dfinem mundi⸗ vetba Eintegnl Atinet, coMpet Hitueri⸗ lini eſicindel anin 6ituhotet, tll lilher ,ilen in Gikione lt. Dlln m. 10,5, Deul 15, . 2el n neque ell nenne Aofral yerbis reſp anim Aheril eari lole: 4 Seriptara Sacra. 17 & in Scriptura Sacra Senſus gsbνoοανää G eſt, per quem theologi intelligunt illos de rebus Divinis conceptus, quos DEIIS per verba ſua in lettorum animis excitare intendit. Aét. 20, 27. BeX 9ezs dicitur; eumque Formale ſeu Formam S. Scripturæ internam in ſcholis di- cere ſolent. Genſus qui immediate per verba ſi- guificatur, Litteralis; qui vero per res, verhis ligniſicatas, indigitatur, Moſticus appellatur: Litteralis Senſus unius dicti non niſi unicus, ſed is plerumque fœcundißimus eſt: & per ordi- naria ſubſidia hermenevtica, conſiderationem vocum & phraſium, contextus, occaſionis & ſcopi, ac paralleliſmi, eruitur. §. 32. Cum Senſu Scripturæ Sacræ, intima & indiſſolubili unione, conjuncta eſt Effica- cia, non ſignificativa tantum & moralis, ſed ſpiritualis: per quam intelligitur vis divina operativa, qua spiritus Sandtus per verbum le- Cum & auditum effeſtus ſupernaturales in ani- mo hominis non reſiſtentis producit. 1 Cor. 2, 4. Joh. 6, 63. Rom. 1I, 16. 10, I7. I Pet. I; 23. Hebr. 4, I2. I Thefl. I, 5. 2, 13. §. 33. Atque hinc etiam intelligitur Finis, cujus gratia ſcriptura eſt data, qui eſt homi- num informatio ad ſalutem æternam, eorum- que adeo converſio, fides, ſanctimonia, Joh. 20, 31. Jac. I, 21. Act. 12, 26. B §e 34. 18 Scriptura Sacra. S. 34. Hic finis & uſus quibusvis hominibus deſtinatus eſt. Quamvis enim Scriptura præ- cipua quadam ratione Doctores Eccleſiæ ſa- pientes reddere debeat 2 Tim. 3, 15. 16. tamen & reliqui omnes non modo admitten- di, ſed & invitandi, quin obligati ſunt ad eam legendam, audiendam, meditandam. Jo. 5, 39. Luc. 16, 29. 31. Deut, 6, 6. 7. Pfſal. 1, Atque hinc ratio intelligi poteſt, quare Scriptura non quidem ad erroneam vulgi opinionem loquatur, ſed tamen loquendi genere populari ſit ſcripta; nempe ad captum etiam ſimpliciſſimorum accommodatam voluit Deus. Ideo etiam recte in linguam cuivis genti vernaculam transfertur, ut ab omnibus, debita tamen ſub cautione, legi pofſit. S. 35. Hæc de Scriptura haétenus expoſita S. 18. ſeq q. ex ipſius Scripturæ ac teſtimo- niorum ejus conſideratione, ut vidimus, cognoſcere licet. Jam autem ſupereſt illa omnium maxime ardua quæſtio: Anne ergo Scriptura Sacra ſit verbum DEI? de qua ut cum interna convicétione animi certi redda- mur, tum ipſius ſalutis noſtræ, tum omnis in Theologia revelata certitudinis intereſt. Ne- que vero opus eſt aliunde arceſſere longe petitam probationem: habet ipſa Scriptura in — in ſe tal nitatis e eo tedt revern videam unde ve aude d K 3. contine per Lcc libros ptos, n eſle; do⸗ guoc pr. teſtimon Gcontinn nWRo tinet, i Chriſtus lis exil Prehene fado 4 8) ge der ſunte rerum ac mo Ron t⸗ nis hominir Scriptura pra es Necleſie ſi m. 3, Ke 16 odo adminen tiſont aden Andam jos ,6,7. Pl), oteſt, gun neam vll en loquen de a4 captun datamvolu ,cuivis gent nidas, debit enus expol 2 2 teſtime Ut vidiin ſyperell 1 : Anne de qul certi fed m omnisn tereſb. N eſlere lontt ſa Feuptun in Soeripturg Sacra. 19 in ſe tales Notas, e quibus irrefragabile Divi- nitatis ejus argumentum exiſtit. Hujus vis ut eo rectius percipiatur, diſtinéte, collectis in breverm veluti ſummam rerum momentis, videamus, 1I. unde ipſa Scriptura, deinde 2. unde veritas eorum quæ pechibet, denique 3. unde divinitas ejus innoteſcat. §. 36. Scripturæ ipſius, & librorum quos continet, notitia biſtorica nobis innoteſcit per Eccleſiæ teſtimonium, quod docet vere libros M. T. ab Evangeliſtis & Apoſtolis ſcri- ptos, non vero ſequiore ævo eis ſuppoſitos eſſe; docet etiam quo Idiomate ſcripti; & quod pro divinis conſtanter habiti ſint. Hoc teſtimonium quoniam univerſale, & conſtans, c& continuum eſt, dubium de veritate hiſtorica nullum relinquit; & quod ad libros V. T. at- tinet, inſigne ex eo pondus accipit, quod Chriſtus & Apoſtoli illam Judæorum de l bris his exiſtimationem non modo nunquam re⸗- prchenderunt, ſed & ſuis allegationibus ipſo facto approbarunt & confirmarunt. (§ 24) §. 37. Jam ergo ſecundo loco videndum de veritate Scripturæ. Ea, quæ continet, ſunt: Hiſtoriæ rerum præteritarum; Vaticinia rerum futurarum; Doctrinæ; Præcepta vitæ ac morum. Vitæ ac morum præcepta, Ver non tantum, ſed eximia eſſe, incredauli ipſi B 2 faten- 20 Fcriptura Sacra. fatentur. Doctrinæ ex parte agnoſcuntur ab ipſa ratione; & quoad rationi non patent, pen- dent a Scripturæ Divinitate, cujus argumenta mox afferemus. Vaticiniorum, quoad im- pleta ſunt, veritatem ex eventu cogno- ſcimus; ubi hiſtoria omnis teſtimonium per- hibet. Supereſt ergo ut videamus de fatctis. Jam autem Factorum, quæ in Scriptura nar- rantur, veritas liquido conſtat (1) Ex probitate, prudentia, veracitate ebrum, a quibus hi libri ſcripti ſunt; quos verum dicere & potuiſſe, & voluiſe, immo debuiſſe, omnes circumſtantiæ evincunt. (2) Ex teſtimoniis aliorum: non modo domeſticis, Iſraelitarum & Chriſtianorum, ſed & extraneis, profanorum auétorum; immo & boſtilibus, adverſariorum, ipſis nempe Judæorum Gentiliumque calumniis. §. 38. Divinitas autem ipſa Scripturæ, & comprehenſæ in ea doctrinæ, de qua hie præcipue quæſtio eſt, comprobatur tribus maxime argumentis. Primum eſt ex miraculis, a Moſe, Prophetis, Apoſtolis, magno numero patratis. Hic ad probationis nervum percipiendum obſervari debet (1) facta illa vere contigiſſe; (2) vera fuiſſe — fuiſſe m nem, ur Virorun iphorur cblis i Etiam i D10, . 3 Vaticini tegra ſe tiis, eye Dropheta cono Spi (2) quan guoad on bedt, tar leAxe ſun tum; qui Jur d Doſſitne Nis tun! . img (1¹) gentig, FSeriptura Sacra. 21 — Cumurabil Paent, pen. jusargument , quoad imn ventu copno- Imomum Per⸗ imus de ,altß Sctipturanu. 4, verucitti ſunt; quo Viſe, immm ncunt. non mmodo tianorum, auctorum; rum, iptis calumniis pturæe, de qua hi atur tribi Propheti 8. Hic al mn oblervan filee fuiſſe miracula; (3) facta fuiſſe eum in fi= nem, ut per ea probaretur & miſſio Divina Virorum Sanctorum, & veritas doctrinæ ipſorum; (4) Concluſionem, quæ ex mira-⸗ culis infert, doctrinam eorum, inprimis etiam illam de myſteriis, profectam eſſe a DEO, legitimam eſſe. S. 39. Secundum argumentum ducitur e& Vaticiniis illuſtribus, quibus exacte poſt in- tegra ſeçula, etiam in minimis circumſtan- tiis, eventus reſpondit. Hæc (1) de ipſis Prophetarum perſonis nos convincunt, eas dono Spiritus Sancti ſingulari gaviſas eſſe; (2) quamvis totius Scripturæ gοιανναν, quoad omnes ejus libros & partes non pro- bent, tamen demonſtrant, Scripturam col= lective ſumtam non eſſe humani ingenii fœ- tum; quippe quæ quam plurima contineat, quæ ab ipſo DEO immediate profecta nemo poſſit negare, quæque reliquis tum doctri-= nis tum narrationibus intime innexa ſunt. §. 40. His duobus palmariis argumentis adjungi tertio loco poteſt ac debet etiam illud, quod a Criteriis ſeripturæ deſumtum eſt; qualia ſunt: (1) Doñtrinæ in ea traditæ excellentia, de- gentia, ſanctitas, efficacia, perfectio. . B 3 (2) M)-⸗ 22 Striptura Sacra. (2) Myſteriorum, quæ ad ſupplendos re- ligionis naturalis defectus apprime faciunt, Jublimitaz; rectæ rationi impervia quidem, ſed nullo modo contraria. (3) Nativa & ingenua ſtili in rebus ſum- mis ſimplicitas ; & ex media ſimplicitate elucens gravitas ac majeſtas. (4) Admirabilis omnium quoad doctri- nam, h'ſtoriam, ipſasque chronologicas ſtricturas, nec non quoad vaticinia, in tam diverſis ſcriptoribus, harmonia, omnem hu- mani ingenii vim longe tranſcendens. (*) Fingularis Providentia divina circa Scripturam; quæ tot hoſtes, & quidem po- tentes, callidiſſimos, atque ad eam plane delendam conſpirantes, experta, tamen in hunc diem integra ſupereſt. §. 41. Præcipuum omnium argumentui, fidem divinam gignens, eſt ipſum veſtimo- nium Spiritus ſancti, conſiſtens in operatione gratioſa Spiritus ſandti, qua per ſeripturam in Ede certi reddimur. Dum enim illi, qui ſeri- pturam attente legunt vel audiunt, efficaciam Scripturæ divinam ſentiendo apud ſe expe- riuntur; una convincuntur apud ſe certitu- dine divina, Scripturam Sacram eſſe verbum DPEl, — DII, dum, ſibi uoii §. 4 Sacra timum titudine &reli mine propter hannig nanciſein cocere gere huju Eebebimn 8. 63. mum De uu ln Mus. e dandi 8 lupplendosn Prime frejunt, erpia guicem, ſ in rebus ſun lia ſimplicte Uoꝛd Coch chronofogea Aticinia, inti in, Onpnenn kü ſcengens⸗ 1 Cwvina eire , Evicem po⸗ e d eam phnn elta, talnen rglmefen plim iin⸗ 8in opefotiht ,ſchiptuiant h ili, guiſet nt, efflacii- huc le i d le tua eſſe verbin Scriptura Sacra. 2²¾ DEI, hoc eſt, eſſe Verbum a DEO profe- dum, & efficaciam divinam ſemper intime ſibi unitam habens. 1 Jo. 5, 6. 1 Cor. 2, 4. §. 42. Hæc ſunt argumenta Divinitatis Sacræ Scripturæ; ubi primum quidem & ul- timum (§. 37. & 41) ad noſtram de ea cer- titudinem facit ac ſufficere poteſt: ſed tamen & reliqua (S. 37. 38. 39. 40.) accurato cXa- mine & ſeria meditatione digna ſunt: tum propter nos ipſos, quia pleniorem per ea convictionem, in qua facilius acquieſcamus, nanciſcimur; tum propter alios, quos aut docere & convincere, aut ſi tentati ſint, eri⸗ gere hujusmodi argumentis, in munere ſacro debebimus. S. 43. His ita poſitis & probatis nunc de- mum Definitio Sacræ Scripturæ dari poteſt, quam ſupra (§S. 17.) utcunque deſcripſera- mus. Scriptura nempe Sacra eſt Verbum Dei, Sandti Spiritus immediata inſpiratione per Pro- pbetas, Evangeliſtas 6 Apoſtolos diverſis lo- cis & temporibus in literas relatum, ut Per, illud pomines ad ſalutem inſtituantur, eS ad eam etiam perducantur per fidem, quæ eſt in Jeſu Chriſto. S§. 44. Quoniam Verbum DEl eſt, com- petit ei præcipua hæc affectio Divina Aucto- . B 4 ritas 24 Scriptura Sacra. ritas, ſive avthentia & aιorii, vi eujus credere ei & obſequi debemus ex hac unica ra- tione, quia DEus id dixit, etiamſi ex princi- piis rationis id non poſſit explicari vel de- monſtrari. Gal. 6, 16. Pfſal. 19, 8 - 12. S§. 45. Ex divina hac Auctoritate conſe- quitur porro Vis normativa, affetctio illa in- ſignis, per quam omnes doctrinæ de Religione ad oipturam examinari probari gebent; Eph. 2, 20. & quidem nunc, in Præſenti Ec- cleſiæ ſtatu, unica norma publica, & univer- ſalis eſt fidei ac vitæ noſtræ, in quantum ad ſalutem æternam dirigitur, ita ut nullo alio principio, quod divinam auétoritatem ha- beat, opus ſit. Eſa. 8, 19. 20. Luc. 16, 28. 29. 2 Pet. 1, 13-19. Et quoniam adeo omnes etiam controverſiæ de religione ad eandem normam exigi debent, Scriptura etiam Ju deæ Controverſiarum a Theologis appellatur, qui falſa dogmata a veris, Verſiones genuinas à ſpuriis dilſcernat; idque licet improprie dicatur, recte tamen dici ex Joh. 12, 48. & Ebr. 4, 12. liquet. §. 46. Quid autem hic noſtri, Theolo- gorum inprimis, officii ſit, Col. 3, 16. ac 2 Tim. 4, 13 - 16. ſummatim habetur. Cun- cta eo redeunt, ut diviniſſimo beneficio di- Sneé utamur: partim Librum hunc Sacra- Sanctum Sanctum ſui, ſub Gioſe, d Oblequen tando, animipa Vertende ac novi quasyis notitiam licet, ti vite 10 i ali ogt —— D G 8. Cerut fralbus libus it, in utaris e, etlam 11 Vichere, . — = rtia, di ex har mica ſ tlamſierprine Vplicari vel d 9, 8 12. Coritate con’ Afettio ilnis ins he Relgie robari delet in prælenti . lica, ”& uniner in quantum 1 Ut nullo al Koritatem i . 16, 25. 29 adeo omnes e ad eanden Nra etialn gis appellatu, nes genlini et impropr’⸗ h. 12, 4 0. 6 i, Theolo ol. 3, 16. 4 etur. Cul⸗ eneftcio ⸗ nunc Sacto⸗ Sanckumn Soriptura Sacra. 25 . Sanctum cum religioſa veneratione Auctoris ſui, ſub pia Sancti Spiritus invocatiune, ſtu- dioſe, devoteque tractando, docili & ad obſequendum promto animo identidem ſeru- tando, & tanquam ſpirituale ac divinum animi pabulum in ſuccum & ſanguinem con- vertendo, ad obtinendam fidem divinam ac novi hominis incrementa, & ſuperandas quasvis ad peccandum tentationes; partim notitiam ejus ad alios, quoad poſſumus ac licet, fideliter propagando: quo verbum vitæ ad vitam & nos, & noſtro miniſterio alii quoque, actu ipſo illud experiamur. III. DE THEOLOGIA. §. 47. Ui Sacram Scripturam, aſſiduo ejus ſcrutinio & adjunctis ſubſidiis tum na- turalibus eruditionis humanæ, tum ſpiritua- libus Gratiæ Divinæ adjutus recte tractare di- dicit, ita ut veram accuratamque doctrinæ ſa- lutaris cognitionem & ipſe babeat, & eandem etiam aliis e Sacra Scriptura in nexu ſuo de- bito proponere, diſtinéte explicare, ſolide probare, ad praxin dextre applicare, nec B £ non 26 Theologia. non contra dubia & errores defendere poſſit, is Theologus conſueto loquendi uſu dicitur. §. 48. Hinc porro, quid theologia ſit, patet. Si Jubjective ſpectetur, eſt habitus practicus cognitionis accuratioris, ſolidæ, ac vivæ, e ſacra ſeriptura hauſtæ, de Deo ac re- bus divinis, qua homo peccator e miſeria ſua ad ſalutem & vitam æternam reduci poteſt. Objettive autem ſi ſpectetur, theologia eſt doctrina de Deo ac rebus divinis in ſcriptura tradita, cujus cognitione viva homo peccator? miſeria ſua reduci debet ac poteſt ad vitam æternam. S. 49. Ad veritatem hujus modo dictæ No- tionis, ipſamque adeo indolem theologiæ, recte explicandam, id tanquam generale Jundamen- tum tenendaum: (1) Scripturam in Theo- logo requirere facultatem alios de rebus di- vinis ad ſalutem ipſorum docendi, 1 Tim. 3, 2. 4,6. 6, 20. 2 Tim. 2, 2. 15. 3, 17. TLit. I, 9. Matth. 13, 52. id quod neceſſario cogni tionem earundem accuratam in theologo ipſo ſupponit. (2) Scripturam cognitionem theologi a cognitione quorumvis aliorum fi- delium non facere diverſam, ſed ſolo gradu majoris & accuratioris peritiæ diſtinguere. Ebr. 5, 11 -14. I Tim. 4, 6. 2 Tim. 3, 16. 17. Ex quo (3) conſequitur,“ ut quæcunque præ- — Predicata competer ſtrorum fn.) §. ſ0. mus habi quæ cum in rebus exercitato ſ, 14. 21 Conlo tio rerum incona. Kf. the APgrir & AC. I, 4. tata eſt ad lon 63, 17. 2 ˙ Kmin ſ⸗ tum, gie jecinan) COpnition Hitit Opere 1617.) — gefertere poll udi uſu dicitu id theologie tur, ell hatfe iorit, ſolike e, de Deo e! tor e niſenit enn fecci ei 1r, theologe inig in , bono fecon hut⸗ d snplolche Gttellfieed mjllſitni turan in Te ſos be ilh hcendi,1 m f. 17. 1 eceſlnnio es m in theo rin lntin nvis 4iorudn ſed ſolo 1 e aiſtingee lim , 16 uæcUNN 1t 9 Teologia. 217 prædicata cognitioni fidelium tribuuntur, competere etiam debeant cognitioni mimi- ſtrorum in Eccleſia docentium. (Aukctor p. 9. FKin.) S. 50. His præſuppoſitis, Theologiam dici- mus habitum eſes hoc eſt talem cognitionem, quæ cum peritia conjuncta ſit, & in animo in rebus ſpiritualibus ac divinis dijudicandis exercitato exſiſtat. Tit. 1, I. Jac. 1, 2 5. Ebr. 5§, 14. 2 Tim. 3; 17. Conſequenter levis ac ſuperficiaria cogni- tio rerum divinarum auguſto hoc nomine indigna. §. 51. Theologia eſt habitus practicus. Affert & gignit & poſtulat praxin fidelem. Tit. 1, 1. Jac. 1, 25. 2, 17. 2 Tim. 3, 15. Compa- rata eſt ad praxin fidei Jo. 20, 31. pietatis Joh. I13, 17. Gal. 5, 6. I Tim. 3, 16. Joh. 5, 23. & miniſterii quoque. 1 Tim 4, 16. §. 52. Auctor Theologiæ eſt Deus: non tan- tum, quia veritates divinas (theologiam ob- jectivam) revelavit; ſed etiam, quia habitum cognitionis vere theologicæ (ſolidæ nempe, & ſpiritualis, ac ſalutaris) efficace Spiritus ſui Operatione producit apud eos, qui theo- logiæ in ordine divino operam dant. Matth. 16, 17. Joh. 1, 4. 5. 9. 18. 6, 45˙,. 1 Jo. 2, 27. §. 53. 28 Theologia. S. 53. Hinc Theologia eſt habitus Ooοαραα. TG, à DEO datus, non ſolis ingenii viribus comparatus, ſed ſupernaturalis. Matth. 11, a7. 2 Tim. I, 14. Jac. 3; I15. 17. 2 Cor. 3, 5-8. 1 Cor. 2, 14. Adeoque theologiæ ſtudium ſuſcipi nec debet, nec cum ſucceſſu poteſt, ſine gratia DEI, & Spiritu ſanécto 2 Tim. 1, 14. Et qui ſtudio huic operam dant, obligati ſunt ad officia obſervanda, quæ operationibus Spi- ritus Sancti gratioſis reſpondent, quæque nunquam ſine gravi peccato & periculo ani- mæ intermittuntur. Primaria ſunt: Preces; Ulius verbi Divini; Attentio ad ſe ipſum, ſeu cuſtodia cordis; & Fidelitas etiam in mini⸗ mis. Jac. I, F. I Tim. 4, 13-16. 2 Tim I, 6. 14. 3, 14. 17. Add. Jæger p. I4. ubi exi= mia de noto axiomate illo Lutheri. S§S. 54. Eadem Theologia eſt habitus e ſacra Jeriptura hauſtus; nec pôteſt aliunde ſalutaris doctrinæ cognitio peti. Pſalm 119, 97 - 104. ꝛͤ Tim 3, 15. 16. 17. Hinc præcipuum theo- logi officium ac ſtudium fuerit, Scripturam legere & meditari. 1 Tim. 4, 6. Eximium eſt argumentum Autoris, a Chriſti Apoſto- lorum ac Prophetarum exemplo, pag. 10. §. Fß⸗ — § K. tamen etia tiu: qia quorum actibus na ſ, II-14 Hinc pa citationis 1 habitum the im, multun (5 ſ2. ſ. tione vel ca minationis, mnodo polita Dro Raſent CArere oN . ſ. 0 Tes dyine Conxidhon lutaritet oh. , K.d kocdem 9 quirend. Utſe ihſo Veritatom Theologia. 29 —☛ s ingenii viri Alis. Matthl 15. 17. 200. dium ſuſehit otelt, ine gn n. 1, 14. Us obligai lun erationibls 5 ndent, guen periculo 1n unt: Prec A le iplun, ’ etiamn in mnin .16.2limf 7P. 1 wbi el tberi⸗ t pulinse Aliunde llund n 119, N. 14 cipllumti rit, Sctigtu⸗ . Lxivi riſi Aa lo, pag. o §. 55. Hinc quamvis a DEO detur, dici tamen etiam poteſt ac debet habitus acquiſi- tus: quia a DEO per talia media datur, quorum uſus locum habere non poteſt ſine actibus noſtris. 2 Tim. 1, 13. 3, 15. H. br. 5, II-I14. 2 Tim 1,6. Hinc patet Studii, ac diligentiæ, & exer- citationis in Verbo Divino, neceſſitas, ad habitum theologiæ comparandum. Patet eti- am, multum hanc theologorum doctrinam (S. 52. 63. 54.) abeſſe a fanatica exſpecta- tione vel commendatione immediatæ illu- minationis. S. 56. Accedit autem & aliud pro theſi modo poſita argumentum, quod theologia, pro præſente KReligionis & Eccleſiæ ſtatu, carere non poteſt eruditione humana. §. 57. Objectum Theologiæ eſt DEUS & res divinæ, prout e Sacra Scriptura, cum convictione divina, & cognitione viva, ſa- lutariter cognoſcitur, & cognoſcendus eſt. Joh. 17,; 3. Tit. 1, I. 2. . S. 5§58. Obligati ſunt ad habitum hunc, non eodem gradu quidem, ſed vere tamen, ac- quirendum, omnes illi, quorum officium eſt; ut ſe ipſos & alios in viva & ſalutari DEl ac veritatum divinarum cognitione inſtituant. Spe- 30 Theologia. Specialiore tamen ratione hæc obligatio iis incumbit, qui ad publice docendum in eccleſia aut deſtinati voluntate ſuperiorum, aut jam vocati ſunt: id quod univerſus tenor epiſto- Jarum Pauli paſtoralium ad Timotheum ac Titum docet. S. 5§59. IIli, qui ad fidem & ſanctimoniam, atque ad communionem cum DEO reduci ope theologiæ, & opera theologorum, de- bent, ſunt Homines peccatores. Quæ quidem theſis adeo clara eſt, ut probatione non egeat: nec tamen non diligenter eſt meditanda. Ex ea enim intelligitur, theologo opus eſſe, ut naturam humanam probe cognoſcat, & ſpeciatim corruptionem cordis humani pro- fundam, varietatem animorum quoad natu- ram & gratiam, varia item converſionis & ſanctificationis impedimenta, perſpecta ha- beat, quo reétius ſingulorum, cum quibus ei res eſt, ſaluti conſulere poſſit. Breviſſima ad hanc notitiam via/eſt aureum illud „νοορ gaανντιο , & Scripturæ ac rerum theologicarum cum perpetua applicatione ad noſtram con- ſcientiam ſuſcepta tractatio. . H. 60. Partes theologiæ varie enumeran- tur. Forte facillime ſic poſſint diſponi, ut univerſam theologiam dicamus eſſe vel bibli- cam vel ſyſtematicam. 9,61. tes Civin di ho er Seriptur confirmn ſolide e tus &). regimen & ſpeci⸗ oblerya Ab l mereutiiu glanmn patt Hicn enbl cihn et) § 62. Veritgtes Zerigtara! Picuum c ticamn & tien lt, S Marime kudiorun Aan Drümarizg — hæc OPliggtin ocendum in ercl eriorum, alt, rlus tenor eyil d Timotheun Elmndimone cum DEO teN neologorum, , Qur guic tione non ege eſt meditan Nlogo opus el e cognolert, is humani pr. Umm Juoad na converſionis , Perhelli m, cumm gui Git. Previſi eum illud /, theologican 1noſtram 5 tie envmen nt Giſponi heſſe velbitl Theologia. 31 §. 61. Theologia biblica eſt habitus verita- tes divinas in ipſa Sacra Scriptura inveſtigan- di. Eo ergo referri debet: (1) habitus ſenſum Scripturæ tum eruendi, tum explicandi, tum confirmandi; (2) habitus doctrinam ſalutis ſolide e Scripturis demonſtrandi; (3) habi- tus & conomiam & vias Providentiæ DEl cirea regimen univerſi, circa genus humanum, & ſpeciatim circa eccleſiam, in Sacra Scriptura obſervandi & ex ea explicandi. Ab ſubſidia hujus theologiæ pertinet Her- menevtica, & univerſa Eruditio biblica. Tan- quam partes ad eam referuntur theologia 14= pica, emblematica, parabolica, & (quæ præ- cipua eſt) theologia prophetica. §. 62. Theologia Soſtematica eſt habitus, veritates divinas, quas theologia biblica in Scriptura ſparſas invenit, in facilem & per- ſpicuum ordinem collectas proponendi. S. 63. Hanc commode dividas in cateche- ticam & acroamaticam. Theologia cateche- tica eſt, quæ doctrinas Scripturæ primarias & maxime neceſſarias, ordine facillimo, & ad rudiorum captum attemperato, proponit. Acroamatica vero eſt, quæ non tantum primarias, ſed omnes de credendis & agen- dis 32 Theologia. dis doctrinas ampliore & accuratiore modo explicat & probat, contra errores defendit, & fata etiam doctrinarum prudenter conſiderat. Sunt ergo quatuor ejus partes: Theologia dogmatica; practica; polemica; hiſtorica. §S. 64. Theologia dogmatica, quæ & theti- ca dicitur, doctrinas de credendis proponit, explicat, argumentis firmat, & vindicat. §S. 65. Theologia practica eſt, quæ doctri- nas de agendis explicat, probat, & ad ſpe- cialiora applicat. Cum autem agenda non ſint unius generis, in varias rurſus diſpeſci- tur partes. (1) Agenda quæ ad omnes & ſingulos Chriſtianos ſpectant, explicat theo- logia moralis: ad quam referri etiam debent theologia Acetica, parænetica, moſtica, pa- racletica. (2) Agenda in miniſterio eccleſia- Ntico explicat theologia paſtoralis; cujus par- tes notabiliores ſunt Prudentia catechetica, & bomiletica. (3) Agenda ad totius eccleſiæ curam, & maxime ad antiſtites ejus, perti- nentia tractantur in Jurisprudentia eccleſia- Rica. (4) Agenda in factis & eircumſtantiis ſingularibus & in ſtatu conſcientiæ ſingulorum juvando, conſiderat theologia caſualis. S. 66. Theologia Polemica eſt, quæ doctri- nam ſalutarem defendit ac aſſerit, & errores veri- — veritii 0 ſtrando f. menta adv rOtuiN & Ha pars, mentum Tativa: ( expenllit, minuend- l 67,. ammaticz ell in (auin re enartat, el ter conſider 1. biforig e maxiche lite theologin d⸗ 6. thenlagi 68. cumn paue Drudent guibarin Catecheiie Vmbolie⸗ quæ n religniz, ortunit 4 um, 4 1 Theologia. 33 — dccuratiore mo trores defenii, denter conſien irtes: Theohe hica; hiſtortt tica, gur & crebentisprope 1t, & vindlett ,eſt, gur dol probat, Cal, uteln agent1 ias tunſs t que A one nt, elgler e elanienin ene tit, Inpfien, niritenio ulf rulg; Cls eutig ltlhe 140 totiis tai/ iſtites eſls ,e rulenti tiel & eircunhln entieſingol in Minli eſt gue lerit, 1 veritati oppoſitos diluit, partim demon- ſtrando falſitatem errorum, partim argil- menta adverſariorum ſolvendo, deinde & er- rorum & diſſenſus momentum oſtendendo. Ea pars, quæ doctrinarum & errorum mo- mentum ponderat, dicitur theologia compa- rativa: quæ vero ipſiusdiſſenſus momentum expendit, ad eum vel tollendum, vel certe minuendum, dicitur theologia irenica. H. 67. Denique quarta pars theologiæ acrò- amaticæ eſt theologia hiſtorica, quæ quid alii in caula religionis aut ſenſerint aut egerint enarrat, eoque fata dodrinæ ſacræ pruden- ter conſiderare docet. Huc itaque pertinet 1. biſtoria ecoleſiaſtica, 2. hiſtoriq theologiæ, maxime litteraria, 3. biſtoriq dogmatum, 2. theologia patriſtica, y. theologia ſcholaſtica, 6. theologia mbolica. §. 68. Tam amplum theologiæ campum cum pauciſſimi emetiri integrum poſlint, prudenti ſelectu & ordine opus eſt. Partes quibus vis neceſſariæ ſunt, theologia biblica, catechetica, dogmatica, moralis, paſtoralis, ſymbolica, & ex theologia polemica ea, quæ nos proxime tangunt. Tamen & in reliquis, quousque per tempus & alias op- portunitates fieri poteſt, cuivis progredien- dum. Sed in omni ſtudio illud omnium ITE C maxi- 34 Religio Chriſtiana. maxime continuo ante oculos habenclum quam ardua, quam vero etiam exeelen: illa res ſit, nos ipſos & alios ad veram ac beatiſi- mam cum DEO unionem perducere, eique ne- gotio nos ſub magiſtri omnium ſummi & opti- mi diſciplina idoneos reddere. IV. D E RELIGIONE CHRISTIANA. 6. 69. eligio revelata eſt ſtudium, Deum ex ſpe- R ciali revelatione penitius cognitum, eo mo- do colendi, qui in eadem revelatione præſeri- ptus eſt. §. 70. In revelatione illa ſpeciali DE5 hominibus oſtendit, 1. quomodo coli velit; 2. quomodo peccatori placari, ut in gratiam recipiatur; 3. quomodo peccator poſſit ac debeat ſanctificari, ut, remotis impedimen- tis, in beatam cum Deo communionem adctu poſſit perduci. Sed cum DEUS hanc ſuam voluntatem per partes, diverſis temporibus, patefecerit (Ebr. 1, 1I.), pro hac varietate Religio revelata in Patriarchalem, Moſaicam, & Chriſtianam diſtinguitur. §. 71. Inoſeent immegiat chum ge poſtero⸗ (§.2. 3) revelate Redemto placandt medium comm 9, Iſ. 22 39, 23.2 rabatur 8 non mere internus NRhc cOtrupta ligio Gen §. 7 cogteſe latioten 0clit. Mohis ratur. archali tore operol Nes 1) . — los habendun ian excehens i verann ac beatf lucere, eigle , n ſunmi n NSTIAN Deun er/⸗ titum, eo d. 4 tone oAen Hecill D odo coli ve Ut in grati gtor poſſit: mnionem 41 o hane ſu temponbbl⸗ hac Varietit . Molaicin 5 1 Religio Ohriſtiana. Ir H. 71. Religio Patriarchalis eſt ea DEIIAM agnoſcendi & colendi ratio, quam DECIS ipſe immediata revelatione Adamam, dJeinqe Noa- chum, denique Abrahamum, qc nonnullos eorum poſteros docuit. In hac religioni naturali (§S. 2-8) tanquam primaria ac præcipua pars revelatæ doctrinæ, addita fuit Promiſſio de Redemtore futuro, per quem DEUS peccatori placandus ſit; quæ promiſſio, fide acceptata, medium fuit, partim DElI favorem, Partim & communionem cum ipſo, obtinendi. Gen. 3, 15. 22, 18. 15, 6. Ebr. II, 2 - 7. Hiob 33, 23. 24. Utrumque per Sacrificia decla- rabatur & confirmabatur: unde cultus hic non mere externus, ſed quoad ſubſtantiam internus ac ſpiritualis fuit, Ebr. I1 „4 Ex hac autem religione patriarchali ,ſenſim corrupta & erroribus permixta, orta eſt Re- ligio Gentilium. Gen. 31, 30. Joſ. 24, 2. 14. §. 72. Religio Moſaica eſt ratio DEII cognoſcendi & colendi, quam Deus per reve- lationem immediatam Moſi fadtam Iſraelitas docuit. Habetur in quatuor poſterioribus Moſis libris, & uberius in toto V. T. decla- ratuir. Hæc eadem fuit cum religione Patri- archali: niſi quod Promiſſionem de Redem- tore clarius propoſitam, cultum externum operoſiorem, & in eo plures repræſentatio- nes typicas habuit; ac præterea miraculis W C 2 multis 36 Religio Chriſtiana. multis nobilitata, multis etiam vaticiniis in- ſignis fuit. J. 73. Religio Chriſtiana eſt ea DEIIM cognoſcendi & colendi ratio, quam Chriſtus irtim Ipſe, partim per Apoſtolos ſuos docuit. Hæc Redemtorem in Patriarchali & Moſaica Religione promiſſum ut actu exbibitum ſiſtit, atque hinc multa exp licatiora habet, de Re- demtoris Perſona, de ipſa Redemtione, de ordine ſalutis obtinendæ per fidem in Redem- torem. Hæc clarius, diſtinctius, plenius, quam ante, propoſita, cultum effecere ſpi- ritualiorem; omnibus iis, quæ rationem typi & umbræ habebant, remotis & abroga- tis. Rom. I, 1.2. 13, I1. 12. Ebr. 9, 1. 9. 10. g. 74. Ex comparatione harum ſpecierum religionis manifeſtum eſt, Baſin omnis Reli- nis poſt lapſum revelatæ, fuiſſe promiſſionem gratiæ & Jalutis in Redemtore: & in hoc pri- mario articulo fundari & cognitionem DEI veram, & cultum ei placentem. Hinc eadem omni tempore fuit veritatum de ordine ſalu- tis compages, ut per fidem in Redemtorem hunc, homines juſti coram DEO, & ſancti, ac æternum beati fierent. Ita & cultus DEI verus omni tempore conſtitit actibus inter- nis, ſpiritualibus, ad ſanctum cum DEO §. 75. commercium tendentibus. — 7. wenum. fuiſe per NMoſe; Ventes poteſtte meram! 5.75. lid in ſit, exiſt in Ouani fuennt. Curatius d lit ex pen teligioſe ce niinit decet CONNui CAere n Ptora con lencdi & ſeridi ns, qun Inter ſe hac Rer Otns . Iden n ad coĩn tus zedl u. Religio Chriſtiana, 37 in vaticiniis in 2 eſt ea Dlll , guan Ciit olos /tos hoe chali & Mol N exlibitun (l ta hobet, e! Pelemtioe, idem in Reder lius, lenin n efecere Ile ntonet nots Drog: DDr9, 19. 1 arud hetiel ir onnisN feponiſn „E&in hoeß⸗ nitionemn ) Hinc eli 4 orline ſ 1 Redennofe 60, ln & aulu N AClibus iel n cun 66 S. 75. Falſum eſt ergo Scholaſticorum com- mentum, genus humanum initio ſalvatum fuiſſe per legem naturæ; poſtea per Legem Moſiæ; poſtremo mundi tempore nunc vi- ventes per Legem Chriſti ſalvari.) Nullum poteſt tempus oſtendi, quo genus humanum meram habuerit naturæ legem. §. 76. Facile etiam ex modo dictis licet, quid in Religione Eſentiale, quid acceſſorium ſit, exiſtimare; modo attendamus, quænam in quavis religione revelata ſemper eadem fuerint. Si tamen Eſſentialia Religionis ac- curatius debeant determinari, id fieri pote- rit ex penitiore conſideratione 1. Dei, qui religioſe colendus & quærendus eſt; 2. ho- miniz peccatoris, qui DEl favore benefico & communione beata excidit, eaque tamen carere non poteſt; 3. revelationis in S. Scri- ptura comprehenſæ, quæ modum DEl co- lendi & media ad ipſum perveniendi præ- ſcribit; 4. Chriſti, ac beneficiorum redemtio- nis, quæ homini applicanda ſunt. His enim inter ſe collatis, iterum efficietur, nunc, in hac Revelationis menſura, hanc Religionis omnis Eſſentiam eſſe, ut bomo peccator per ldem in Je ſum Chriſtum juſtus & ſandtus, eoque ad comunionem cum Deo aptus, & in ea bea- tus rveddatur. C 3 Acceſſo- 38 Religio Chriſtiana. Acceſoria religionis eo nomine, quod ac- ceſſoria ſint, non debent contemni aut ha- beri pro non neceſſariis, quando & quam- diu & ipſa in revelatione docentur & præ- ſcribuntur. Secus ſe res habet in acceſſoriis bumanis; quibus tamen in ipfis ſapiens di- ſcretio adhibenda eſt. . §. 77. M) ſteria neutiquam ad hæc acceſ- ſoria, ſed plane ad Eſſentialia religionis chri- ſtianæ pertinent. Cum enim Revelationis divinæ ſpecialis proprium ſit, ea docere, ad quæ cognoſcenda ratio ſibi relicta nunquam aſſurgit; fieri non poteſt, ut revelata religio moſteriis careat. Et quo niam hæc myſteria doctrinas de DEO & rebus divinis concer- nunt, Dei autem natura infinita & humano intellectui incomprehenſibilis eſt ; nemini æquo rerum æſtimatori mirum videbitur, ea Jupra rationem, & humano intelle cui incom- prebenſibilia eſſe. Sunt ergo myſteria tales doctrineæ, de quarum veritate ex infallibili te- ſtimonio verbi divini certi quidem ſumus, de quibus autem non omnia adæquate, ſed illa tan- tum concipimus, quæ intelligere noſtra intereſt, ut fides gigni & ſuſtentari poſſit. In ipſa na- tura ſexcenta occurrunt, de quibus aliquid intelligimus quidem, perfecte autem ea com- prehendere anguſti limites intelle ctus huma- ni non ſinunt. Ceterum religionis chriſtia- næ — ne nyſte cbin lalun 6.78. ſe verl beri; q. revelant enim Dt perkectie prohibe 32. Pron, Cal. 1, 5. ergo Man K79. D indidiola ell, Ratio id qood rationis 08 eſt:„ Riuu) n0 nire rele Phioſop ſont er Nn; (iterum Maturali rebus d eſſe hri cognoſe yd. — ũ—— ofhine, quod Ontemnni aut y guando & gun docentur A bet in celini ipſis ſahie mn ad hxc ia relſgionistt nim Revelaten t, ezdocete, relicta ongu: revelitn n m hac t 8 divinis Coe Enita Hunn is, eſt; nen m videbitut, telectui in myſteni,i iifrlbl lem ſns, te, ſA noſro itii .In ipl uibus Nul Utem es l ectushums onis chuſtr⸗ Ne Religio Chriſtiana. 39 næ myſteria & digna ſunt DEO, & arétum cum ſalutis ordine nexum habent. §. 78. Theſis, principium Religionis veræ eſſe verbum DEI, poteſt axiomatis loco ha- beri; quidni enim religio revelata a DEO revelante pendeat; & quidem ſolo: Verbum enim Dul revelatum in Scriptura habetur, ea perfectione, ut diſertis verbis alia adjungere prohibeamur in negotio religionis. Deut. 12, 32. Prov. 30, 6. Jer. 23, 28. 22. Mat. 15, 9.6. Gal. 1, S. 9. Act. 26, 22. 1 Tim. 6, 3. 4. Eſt ergo unicum Religionis principium. S. 79. De Ratione tamen perplexa & prope invidioſa diſputatio eſt. Theſis enim noſtra eſt, Rationem non eſſe principium religionis; id quod non paucos offendit, quaſi omnem rationis uſum damnemus. Sed ſenſus theſe- os eſt: «) Intelle ctus humanus (ratio ſubje- Kiva) non poteſt per ſe, meditando, inve- nire religionem ſalvificam; G) Ex principiis philoſophicis (ratione objectiva) non poſ- ſunt demonſtrari religionis revelatæ doctri- næ; „) Intellectus humanus ſibi relictus (iterum ratio ſubjectiva, ſed ſpectata in Jua naturali corruptione) non poteſt judicare de rebus divinis & ſpiritualibus: non poteſt adeo eſſe principium dirigens, infallibile, certum, cognoſcendi doctrinas religionis. Primum C 4 & 40 Religio Chriſtiana. & ſecundum, ex ipſa revelationis & religio- nis revelatæ notione patet. Reliquum the- ſeos probamus ex 1 Cor. 1, 18. 19. 20. 2, 14. Rom. 8, 7. I Cor. 10, 4. F. Eph. 2, 3. His obſervatis patet, nos Rationi, nobiliſſi- mæ falcultati, ſuum pretium, & principiüis rationis, inprimis formalibus, uſum ſuum, in ipſa quoque religione, non den egare. §. 80. Theſis, Revelationes immediatas non eſſe principium Religionis, hunc ſenſum habet: a. non dari tales; 6. Deum bodie non velle amplius per eas Ecclefiam docere. Luc. 16, 29. 30. 3 I. Ebr. I, I. Eph. 2, 20. 2 Pet. I, 19. coll. 1y. 18. v. Omnium minime hanc ordina- riam methodum eſſe, ut per immediatas re- velationes homines de religione doceri de- beant. Rom. 10, 14. ſeq. Gal. 3, 2. Eph. 4 12. ſeq. 1 Theſſ. 4, 9. V §. 81. Ad Theſin de Veritate Religionis Chriſtiane obſervandum, propo ſitionem hanc, Religio Chriſtiana vera eſt, plures alias, maximi momenti, theſes comprehendere, nimirum: Jeſam eſſe Prophetam vere a DEO miſlum; eſſe Redemtorem illum, toties ge⸗ neri humano promiſum; eſſe Filium DElI; Ejus & Apoſtolorum, quos milſit, docrinam veram non modo, ſed ab ipſo DEO profektan . eſſe. eſſe. ſamm generalio (1) Conf. 5 (2) argumet evincun (3)1 In his! qui null neque cn rent; Et bus, ſer ſonam fate nexos eye ahucd Juce 6lent, e Eenſimm Cotnplen Centd e Coci⸗ Opum Vare lee 4) Poloren milerin uI in Landor bonit, &eun na. lationis Etele Rehcoumt ,18. 19.20, 1 Eph.2, Lationi, nobii um, & ini Pus, Wlonn fun hon denegie nes immetinn: une ſenlumkA n hodie non t n Gocere, ue, 2,20, 2 enh vitine kncend er immtcing! igione CCceni! Gal ,2. M Zritate Nelhi Propohti 1 65,Plurest comnprehen ten vefe4l1 m, tolie Ve Mhinn miſit, Air önm Religio Chriſtiana. 41 eſſe. Jam hoc omne comprobant argumenta generaliora ſequentia: (1) Miracula JESlI & Apoſtolorum. Conf. §. 38. (2) Reſurrettio Jeſu. Hæc palmarium argumentum eſt; cujus probandi vim multa evincunt, nihil dubiam facit. (3) Vaticinia de Meſſia ejusque adventu. In his prædicuntur ſingulariſſimi eventus, qui nullo pacto in hominum erantpoteſtate, neque cum prædicerentur, neque cum fie- rent; Et vaticinia ipſa diverſiſſimis tempori- bus, per diverſos Prophetas edita ſunt; per- ſonam, fata, ac regnum Meſſiæ, & cum his con- nexos eventus, qui non uno loco, ſed partim apud Judæos, partim apud Gentiles futuri eſſent, per varias partes, non ſimul ac ſeme!, & ſenſim clarius, propoſuerunt: eorumque complementum in uno Jeſu admirabili con- centu conſpirat, & unitum deprehenditur. Quod idem etiam de typis, Meſſiam & re- gnum ejus præfigurantibus, ſimiliter obſer- vare licet. (4) Indoles interna doctrinæ Jeſu & Apo- ſtolorum, quæ homini peccatori partim ſuam miſeriam, partim ad Deum placandum medi- um infiniti valoris, & ad animum ſanctifi- candum medium infinitæ efficaciæ ita pro- ponit, ut omnia cum perfecétionibus divinis & cum hominis natura conſentiant, doctri- . C 5§ næ& 4² Religio Chriſtiana. næ naturalis religionis perficiantur ac ſupple- antur, eique ſimile nihil humana ſapientia oſtendere poſſit. ( Vaticinia Jeſu ipfius, nec non pro- miſſiones ab eo datæ, quibus exacte reſpon- dit eventus, atque etiamnum reſpondet. (6) Admiranda religionis chriſtianæ pro- pagatio, non vi, non arte, ſed ſolo evan- gelii præconio per homines illiteratos ac ſim- plices facta, quamvis & Judaiſmus & Genti- liſmus ſumma vi ei reſiſterent. S.82. Iſtis argumentis & hæc tria merentur adjungi, quæ non exiguum illis pondus ad- dunt: (1) Comminationes ſeveræ adverſus incre- dulitatem, tanquam inexcuſabilem ac dam- nabilem pervicaciam. Ebr.2, 3 4. Marc. 16, 16. Jch. 3, 36. Act. 13, 40, 44. 46. 47. quas vanas non eſſe, Jjudaicæ gentis diuturnum e terra promiſſionis exilium teſtatur. (2) Experientia fidelium conſtans, religio- nem chriſtianam exſerere efficaciam divi- nam, & fidem in Jeſum conſequi effectus reales, tum tranquillitatis conſcientiæ & bea- titudinis, tum etiam ſanctitatis veræ. (?32) Conſpicuus hujus efficaciæ divi- næ effectus in martyribus, eorumque con- ſtantia. . 83. Synbol ca habetun aleluate, continet: fraternita ſio habet qui non tarmen jul publica cea be chriſti Conſlaret, maximimo mitis atl⸗ Per eos ſe falle dor cckea, lont, ue f form, i ſed ſer diofis, horuml nis in 5 DPonitur Seriptur na, S)mbolum Apſtolicum: Libri Symbolici. 43 iantur eſup numana hlen , nec noln N us exae ehe m reſponde, 3 ohrifune , ſed ſolo er illiteratoszelt Caiſnus en nt. zc triameren llis pondis? 2 advehslnee ſabilen dam 4. Minlol ,46. 4). 1 tis diuturnu tellatmr. ltans, Felg Pcaciam ſegvi eledn cientiedbe⸗ VelZ, ſſicacie unque 8S.83. Religionis chriſtianæ confefſſio publi: ca habetur in Sgmbolo Apoſtolico; verum non adæquate, neque enim omnes articulos fidei continet: unde pro teſſera communionis & fraternitatis ſpiritualis haberi non poteſt. S§. 84. Eadem religionis chriſtianæ confeſ- ſio habetur etiam in Libris noſtris Sombolicis, qui non ex abioluta quidem neceſſitate, ſed tamen juſtis ac legitimis ex cauſis auctoritate publica conſcripti füerunt, ut coram toto or- be chriſtiano, quid eccleſia noſtra doceat, conſtaret. Qui cum præterea etiam hunc maximi momenti uſum habeant, ut confeor- mitas atque conſenius in doctrina publica per eos ſervetur, & caveatur clandeſtina fallæ doctrinæ intruſio: Jjus omnino habet Eccleſia, per Antiſtites ſuos poſtulandi ab illis, qui publice docendi munere fungi vo- lunt, ut fidem ſuam huic ſanioris doétrinæ formæ, idque categorice, (non per quatenus, ſed per quia) adſtringant. Quocirca & Stu- dioſis, miniſterio ſacro deſtinatis, accurata horum Librorum cognitio neceſſaria eſt. 8S. 85. Magna pars doctrinarum Religio- nis in Scriptura Sacra verbis adeo claris pro- ponitur, ut cognoſcantur, ut primum dicta Seripturæ leguntur vel audiuntur, & nulla operoſa 44 Concluſiones Theologicæ. operoſa interpretatione, aut inveſtigatione, aut ratiociniis opus ſit. §. 86. Sed ex verbis Scripturæ plures aliæ doctrinæ erui poſſunt, ope interpretationis, & per conſequentias ratiocinando factas: id quod tum in demonſtratione veritatis, tum in refutatione errorum, tum in omni reli- quo uſu ſcripturæ non modo licitum, ſed etiam neceſſarium eſſe, ex indole Scripturæ Sacræ, ex fine ejus & uſu, & ex mandato divino eam meditandi, ſcrutandi, compa- randi, applicandi, omniaque ſecundum ſcri- pturas dijudicandi, ſatis intelligitur. S. 87. Id quod hac ratione e verbis Scri- pturæ deducitur, non minus eſt Verbum Divi- num, ac id quod totidem verbis in ea extat. Hoc Chriſtus diſerte docet, Matth. 22, 31. coll. 29. . §. 88. Doctrinæ religionis in Scriptura revelatæz omnes unum quiddam ſpeétant, ſalutem peccatoris æternam, partam per Chriſtum, & obtinendam per fidem. Hinc inter eas nexus eſt, per quem unum aliquod corpus & Syſtema conſtituunt, 2 Tim. 1, 13. Rom. 6, 17. cujus ſingulæ partes ideo Arti- culi fidei dicuntur. . §. 89. Sed nom etiamn ex! cognoſcu mixtos l . 9h. cum illa ſed aliæ coherent pondus ceſſitatis, 3.4,. 1) ſio nata in Aunentales aate omni⸗ detanduch d 91. H pine DEI D noſei de Der Oh ex inte Ccanda, hoc in Nlogie, ut inreſtigta ripture olires e interpretni inando tache one Veritans,t tum in omm odo licitum, indole Snin , & er iN crutandi, N e ſecuncunt nelligttun one e vetbie c Varhuud verbis in eidl Matthe 19, i5 in Jeriot dam ſpec 1, partann ſidemn. unum ali „2 Um l rtes ideo c ſtantiale eſt Chriſtus, quem fides amplectitur, 14 Articuli Fidei. 4 §. 89. Articuli fidei omnes ſunt revelati. Sed nonnullæ tamen religionis doctrinæ etiam ex ratione, non tantum ex revelatione, cognoſcuntur; hinc Articuli fidei in puros & miætos dividi ſolent. S. 90. Quoniam porro doctrinæ religionis cum illa primaria (§. 88.) non eodem nexu, ſed aliæ propiore, aliæ minus propinquo, cohærent; non ſola earum veritas, ſed etiam pondus ac momentum, reſpectu finis & ne- ceſſitatis, attendi debet Gal. 1, 8. 1 Tim. 6, 3.4. F. I JOh. 4, 2. 3. 2 JOh. Y. 10. hinc divi- ſio nata in articulos fundamentales & non fun- damentales; ad quam recte intelligendam ante omnia ipſum fidei fundamentum conſi- derandum eſt. . S. 91. Fundamentum fidei eſt illa pars do- Srinæ revelatæ, quæ præ ceteris neceſſaria eſt, & primo loco credituris ac ſalvandis ex Verbo DEI proponi, && ut fides exiſtat, ab illis ag- noſci debet. Talis eſt doctrina de gratia Dei per Chriſti meritum omnibus acquiſita, & ex intentione DEl per fidem omnibus appli- canda. Diſtingui autem ſolet fundamentum hoc in reale, dogmaticum atque organicum- S. 92. Fundamentum fidei reale ſive ſub- t 46 Articuli Fiqei. ut cauſam efficientem noſtræ ſalutis: Act. 4, 12. Ebr. §, 10. 12, 2. Add. loca, ubi dicitur lapis angularis; Eſa. 28, 16. 1 Pet. 2, 16. Mat. 21, 42. Eph. 2, 20. §. 93. Fundamentum fidei dogmaticum et doctrina Evangelii, qua ordo ſalutis revelatus eſt. In hoc eſt delineatio & adumbratio quædam fundamenti realis, cum divina con- victione propoſita, eo, ut in animis fides exſiſtat. I Cor. 3, 10. I1. Eph. 2, 20. S. 94. Fundamentum organicum eſt erbum DEI, per quod Deus fidem nobis confert. Jo. 17, 20. Rom. 10, 17. H. 95. Jam Articuli fundamentales ſunt et doctrinæ, quæ neceſſariæ ſunt, ut Chriſtum ve- ra fide apprehendamus, convertamur, fantti- Kfiecemur, ſalvemur. Et quidem Articuli fun- damentales primarii ſunt, qui alios virtuali- ter comprehendunt; Secundarii, qui ex prio- ribus evolvuntur, & ad diſtinctiorem noti- tiam cum illis connectuntur. Hinc ſecunda- rii ſalva fide & ſalute ignorari quidem poſ- ſant, ſed non negari; primarii ne quidem ignorari poſſunt. §. 96. Dividuntur porro in conſtitutivos & conſervativos. Fundamentales articuli con- —.— conſtitutivi Sunt ea do nem & co 8 g. immegiata ut fides in dentes, (. & ad eaum ratis aut n tivos genet qui tangua intrinlecis tis ur in pt (eſtruitur. unt, gondr Wmen ſaar d. 99. fundamen men erder ommnibas definitu, (Concipien §. 100, danneral , Articuli Fidei. 47 ſaik, conſtitutivi ſunt, quibus imediate nititur fides. Sunt ea dogmata, quæ ipſam fldei definitio- nem & conceptum ingrediuntur. „loca, ubi dit 16. l Det,2, S. 97. Conſervativi ſunt, qui cum aliqua ,uimmediata fidei cauſa neceſſario connectuntur, ſi dognntin „t fides integra ſibi conſtet. Sunt vel antece- lo ſauti ral gentes , qui ordine naturæ fidem antecedunt o & dumm S ad eam præſupponuntur, ita ut illis igno- cumGtint ratis aut negatis fides per articulos conftitu- t in mins tivos generari non poſſit; vel conſequentes, Dh, 20, qui tanquam conſectaria ex doéctrinis fidei intrinſecis deducuntur, & quibus aut nega- icun et ei tis aut in praxi neglectis a poſteriori fides obis otfet deſtruitur. §. 98. Tandem Articuli non fundamentales mherteles imn ſunt, quibus ignoratis aut negatis fides ta- ,It Chitunm men ſalva manet. eitunur, 1 emn Articll ſ! S. 99. Uti fides una eſt, ita & articuli , alior Niit fundamentales iidem ſunt omnibus; nec ta- i, gui er men eadem diſtinctæ cognitionis menſura ab nctiorem q omnibus requiritur. Hinc numerus eorum HincſecN definitus, partim ob hanc ipſam diverſitatem i quidenn )l fidelium intuitu capacitatis, partim ob varium rüne Jikt concipiendi modum, iniri non poteſt. S. 100. Analogia fidei eſt articulorum fun- conſtitit damentalium, claris Scripturæ dictis contento- nali ſumt, 4 48⁸ Anulogia Fidei. — rum, accuratus inter ſe nexus & barmonia, run lhd normam præbens, & regulam . ad quam dului Gn interpretatio Scripturæ examinari, & momen- ſeprebens tum doctrinarum atque errorum expendi, & ebenſa praxis etiam homiletica dirigi poteſt ac debet. Locutio ſeu formula ex Rom. 12, 3. 7. de. §. 107 ſumta eſt. Res ipſa probatur ex 2 Tim. I, 13. gua Dli coll. 2, I5. & Y. 16. 17. 18. I Tim. 6, 20. Pervator motiva ſn adorandi. bus Cie⸗ de De0; V. intemm, gt nd DE DEO- alce inu . . unc Cockri Ac primo quidem de notitia Dei. inſta, tum S. 1I01. Kr . . . .1. 104. Ti notitia DEI omnium nobiliſſimum ac ln “ præcipuum eſt in toto ambitu cognitio- lunt, giot nis humanæ: ita duplici via nos ad ſui cog. adite nitionem pervenire vult DEUS, lumine pet em nempe naturæ, & lumine gratiæ; unde & habifunis duplex cognitio DEl datur, naturalis & ſu. Doſtmun pernaturalis. is lenin lunda el §. 102. Lumen naturæ eſt complexus eo-. cauſe non rum ſubſidiorum, per quæ animus humanus ra- S,3 tione recte utens pervenire poteſt ad cognitio- Vatör. 4 nem DkEI. Lumen Gratiæ eſt complexus eo= Vaturai ei. eus G bepnwi llam, ad qunm ninari, Tnon torum expend, gi potelt idl on, 12, 3,71 tur ex 2 Tim . ITim.6,20 —.— 0, le lotitis Dei m nobilihmn ambitu coent 1 nos ad it DEUS, I gratie; nt niturs ſt conplenn mus umunui teſ al gt ſt Completn Wotitia Dei. 49 rum ſubſidiorum, per quæ animus humanus, duttui & regimini Spiritus Sancti ollequentem ſe præbens, ex revelatione in Scriptura com- Pprebenſa pervenit ad cognitionem DEI. S. 103. Itaque notitia DEl naturalis eſt, qua DElUIS eX lumine naturæ ut Creator, Con- Jervator & Rector univerſi agnoſeitur, indeque motiva ſumuntur eum quærendi, honorandi, && adorandi. Conſiſtit non tantum in concepti- bus & ideis, quas ratio noſtra ſibi format de DEO; ſed etiam in convictione animi interna, quæ eſt a DEO. Hoc obſervato valde minuuntur difficultates, quæ contra hanc doctrinam de notitia DEl naturali tum inſita, tum acquiſita, moventur. S. 104. Cum enim Notitiam DEI natura- lem inſitam theologi ſtatuunt, non hoc vo- lunt, quod actu omnium hominum animis aliqua de DEO notio vel cogitatio inſit: ſed per eam intelligenda eſt inclinatio quædam habituatis, qua intelleus ad aſentiendum Pro- poſitioni huic, Deus eſt, citra ratiocinium, ſo- lis terminis intellettix, deterninatär. Con- juncta eſt cum quodam inſtinéstu, cujus cauſa non eſt anima ipſa, ſed auétor naturæ DEUS, a quo anima producta eſt & conſer- vatur. Atque hoc idem & in Notitia DEI vaturali acquiſita eſt obſervandum, quæ eN D intuitu 50 Notitia Dei. intuitu operum DEI, per ratiocinationem, fa- cilem quidem illam, && obviam, impetratur. Etiam hic id quod humanum & id quod di- vinum eſt, ſimiliter debent conjungi: id quod patet ex ipſis argumentis, quibus utraque, tum inſita, tum acquiſita notitia probatur. Rom. I, 19. 20. 2, 14. 15. & ſpeciatim de acquiſita Hiob. 12, 7. 8. 9. Pſalm 19, 1. El. 40, 21. 26, 27. 28. Act. 14, 17. coll. 17, 24 - 27. & Pſal. 99, 8 - 11. Huc etiam fa- cit argumentum a conſenſu gentium, quod cum hac theſi egregie Auctor p. 66. 67. con- nectit. S. 105. Supernaturalis DEl notitia eſt, qua DEIIS e Sacra Scriptura, ſub uſu verbi divini legitimo cognoſcitur, ut is, a quo homo pec- cator ſalutem ſuam exſpectare, quemque adeo Kliali fiducia colere debeat ac poſſit. Appella- tur ſupernaturalis non tantum originaliter, a. principio cognoſcendi ſupernaturali, ſed etiam formaliter, a modo eam obtinendi. Ebr. I1,3.4. coll. Rom. 1, 20. & 21. De exiſtentia Dei. §. 106. A Exiſtentiam DEl probandam varia palſ- ſim argumenta afferri ſolent. Pleraque redeunt — tedennt a jem ab effe marium i ſumitar. qus tamet quoniam qui ſubti quibus ad vehendis, Philolophi ſis & intri Opottet at eximmii ibri prorulit. H taria prohat §.107. A qusdhamn od tinm 0. 67. Drobat, ſe⸗ §. 103. Ne pleatur, in . Iludn ipſa Kh 1, 20. A ſ. 40,2 cilem ae ligitur. ocdem i . tiocinafinnen, Wimn, inhettl tum Aid gvol conjungi:idgr quibos unnn notitia prob 15. & becinin . 9. Plalm i, G.. 14, 17, 11. Huc eian nſu gentium or 5.60, 61 0El notitid, ſib i venikn 1, 4 go ini kre, glene e polſt. N ntumn origiuf Ewxiſtentia Dei. F1 redeunt ad rationem argumentandi genera- lem ab effectu ad cauſam, & reſolvuntur in pal- marium illud, quod a contingentin univerſi ſumitur. Sunt quædam tantum probabilia: quæ tamen nec ipſa negligenda ſunt theologo; quoniam ei agendum eſt etiam cum talibus, qui ſubtiliora non capiunt. Sunt alia, in quibus ad accuratam Demonſtrationem pro- vehendis, utilifmam operam poſuerunt Philoſophi; ad quæ multo magis, ob moro- ſas & intricatas nonnullorum exceptiones, oportet attendere. Unde commendandi eximii libri, quos hac de re noſtra ætas protulit. Hujus autem loci propria ſeriptu- raria prohatio eſt. S. 107. Ad argumenta Auctoris noſtri pauca quædam obſervamus. IIllud a conſenſu Gen- tium p. 67. non immediate exiſtentiam DEI probat, ſed potius naturalem DEl notitiam. Upernatmil, S. 103. Nec tamen, ſi ab hac parte deinde ſup- o eam obiii pleatur, inutile eſt. 20, 21, Illud a fabrica & ordine univerſi pag. 68. Dei ndam varuy lent. Deld ſett ipſa Scriptura loco non uno memorat. Rom. I, 20. Act. 14, IF. 16. 17. 17 24— 27. Elſa. 40, 26. unde & in ſe bonum eſſe, & fa- cilem ac obviam probationem continere col- ligitur. Eodem fere etiam illud redit, quod bomo a ſe ipſo deſumere poteſt p. 69. Orditur a D 2 con- 52 Exiſtentia Dei. contingentia exiſtentiæ ſuæ, indeque Cauſam aliquam ſui ſupremam & neceſfſariam eſſe agnoſcit. Obſervat deinde in anima ſua no- biliſſimas facultates; in corpore admiran- dam ſtruécturam; in vitæ curſu eventus vari- os, qui ipſi ſæpe ignaro, invito, reluctanti accidunt, & in exitu tamen bene ordinatum inter ſe nexum, ad ipfſius felicitatem tenden- tem, habent: ex eo, Cauſam illam ſupre- mam, a qua dependet, intelligentem, ſapien- tiſſimam, potentiſſimam, optimam eſſe, con- cludit; idque eo magis, quod idem ſimiliter & in aliis hominibus, & in toto hoc, quoad ipſi innoteſcit, univerſo obſervatur. Tandem argumentum a Conſcientia pag. 69. nervos pariter ſolidos habet: qui tamen multo magis patent, ſi notio Conſcientiæ ſcripturaria, & ex phænomenis, quæ in con- ſcientia obſervabilia ſunt, diſtincéke illustrata, teneatur. Loca Scripturæ ſunt Rom. 2, IS. Act. 23, 1. 24, 16. 2 Sam. 24, 10. 1 Reg 2, 44. Prov. 20, 27. 2 Cor. 1, 12. Joh. 8, 9. 1 Joh. 3, 21. Ebr. 9, 14. Marth. 27, 4. F. Pſal. 32, 3. ex quibus intelligitur, conſcien- tiam non tantum eſſe facultatem de factis no- ſris, ad legem relatis, judicandi, ſed ex uſu Scripturæ multo magis eſſe judicium de toto noſtro ſtatu morali & ſpirituali. Quodſi ex- perientia adjungatur, ulterius patebit, hanc de nobis ipſis ac ſtatu noſtro judicandi pro- clivi⸗ — Qlivitatem Gionis a Qom, jul mo noſtr. Dotenter h. 109 probari pe eamm ſuppe affirmand Scriptura, lis docknin ſtentiæ Dl Prorine a lle ſi vera arratio, 5, non potelt; Ramn de d Warmn oſten talem obti eiſtentin mentaſin led detern- In Scripti De . 109 eſus totar Datefan Anpla en ei. — — —— e, inde e & neceflutam: e in animm ſun cOrpOre hi curſu exentusn invito, keloc en bene orciin felicitatehtent Aulam illam n telligentenn ſg⸗ Optimnamelet gvoc igenni in toto hor, Oblervatur. 4 (oNſititk 8habet: Aultn notio Clſeen menis, in Giſtincke luen ſunt Rom1 44, 10. 1N 1, 12. Ph Martb. 27,4 litur, conſi temn de,i cancdi, Ed el iudlcinn 1 Cocl 1S Ppatebl, 14 Exiſtentia Dei. 53 clivitatem conjunétam eſſe cum ſenſu inſpe- ctionis ac poteſtatis, quam ens aliquod ſan- ctum, juſtum, ſapiens, præſentiſſimum ani- mo noſtro, & omniſcium, in nos habet ac potenter exercet. H. 108. Quæxritur, an && ex Scriptura probari poſſit Exiſtentia Dei? Videtur ſane eam ſupponere potius, quam probare. Sed affirmanda omnino quæſtio eſt: I. quia Scriptura, ut multas alias theologiæ natura- lis doctrinas, ita & argumenta quædam exi- ſtentiæ DE, repetit, & ad conſcientiam proxime applicat; 2. quia talia narrat facta, quæ ſi vera ſunt (eſt autem fide digna ejus narratio, §. 37) de exiſtentia DEl dubitari non poteſt; 3. quia dum ſublimem & ſan- ctam de DEO doctrinam proponit, ſimul viam oſtendit, per cognitionem experimen- talem obtinendi certitudinem immotam de exiſtentia DEI. Hinc Scriptura per argu- menta ſua non ita vage, eſſe aliquem Deum, ſed determinate, illum DEIIIM exiſtere, qui in Scriptura deſcribitur, probare intendit. De Nominibus & Eſentia Dei. S. 109. Tale Dei nomen, quod naturam ejus totam ſimul & plene repræfentet, nobis patefactum non eſt, nec poteſt dari: tam ampla enim & ſublimis illius notio foret, ut D 3 eam 54 Noming Dei. eam neque ipfi intelligere & comprehen- dere valeremus, neque aliis intelligibilem facere. Gen. 32, 29. Jud. 13, 18. Prov. 30,4. add. 1 Tim. 6, 16. S. 110. Sunt tamen varia Scripturaria Dei nomina, quibus una aut plures glorioſæ DEl perfectiones nobis repræſentantur. Talia ſunt: Jehova, El, Elobim, Adonai, Kéo &⁰ S66s, aliaque. Ea non ſunt nudæ denomi- nationes, ſed excellentem habent notionem ipſis reſpondentem: quæ quidem plenius, cum ipiæ DEl perfectiones e Scriptura co- gnitæ ſunt, quam ex ſolis horum nominum etymis, cognoſcitur. S. III. Speciatim nomen Jebova explica- tur Apoc. I, 8. eſtque, ſi abſolute, ſimpli- citer, & in caſu recto poſitum invenitur, nomen Dei proprium, Ipſi ſoli conveniens. Sibi enim ſoli Deus id vindicat Exod. 3, 13. 1 5. Eſa. 42, 8. Pfal. 83, 19. eôque a falſis diis diſtinguitur. Exod. 34, 14. Mich. 4, 5 1 Reg. 18, 21. S. 112. Ita & nomen Oo ο proprie uſurpa- tum, non dignitatis vel officii, ſed naturæ nomen eſt, eum ſignificans, qui divinam ha= bet naturam. 1 Cor, 8, 4. 5.6. Gal. 4, 8. § 113. 9, 113. ul theol iplum eſl exſtet, f tur enim Rom. 1,2 butis De dicitur/ § cognolei talis Defin explicetur Eatenus ta gnolei An lplum flia ſe talis lef üs tedos §. II⸗ Ptüra: Velr g rum. H eX his et, de Kn omnes Derfed ablolute — e & comprede lüs intellgtbie 3, 18. Mon 1 Seripturmitl ures gloriolel ſentantor. I 1, AMondi, N 1t nude denm habent notior guidem gen e Scriptorz vorum nomin feboba exp- Pſolute, in ſitum inyennn loli comen 1t Exod.9, eOue 11 roprie vin ci, ſel in ui Givmnan Eſentia Dei. 5§ §. 113. Natura divina Eſſentia Dei dicitur 3 qui theologorum loquendi modus, quamvis ipſum eſſentiæ vocabulum in Scriptura non exſtet, fundamento tamen non caret: dan- tur enim æquipollentes locutiones abſtractæ, Rom. 1, 20. Gal.4, 8. Id quod etiam in attri- butis Dei enunciandis obſervare licet. Deus dicitur Lux, Vita, Veritas, Sapientia, Amor. S. I14. Quoniam Natura DEl a nobis tota cognoſci & Comprehendi non poteſt, ideo talis Definitio, per quam plene Eſſentia DElI explicetur, nulla poteſt dari. Sed cum Deus eatenus tamen ſe nobis manifeſtet & co- gnoſci a nobis poſſit, quantum opus eſt, ut Ipſum filiali cum fiducia colamus; dari cer- te talis definitio poteſt, per quam ab omnibus aliis rebus diſtinguatur. §. II5. Recéte itaque definitur duce Scri- ptura: Eſentia ſpiritualis infinite perfecta; Vel: Spiritus independens, cauſa omnium re- rum. Hæc enim DEO tribuit Scriptura: & ex his conceptibus reliqua, quæ de eo do- cet, deduci poſſunt. S. 116. Deum Ens perfectiſſimum eſſe, quod omnes, quæ ſimul locum habere poſſunt, perfectiones poſſidet, Scriptura tradit, cum abſolute perfectum dicit. Mat. 5, 48. D 4 g. 117. 56 Eſfentia Dei. S. 117. Deum eſſe ens infinitum, ſeu infinite berfedtum, quod quascunque perfectiones habet, habet uno actu ſimul, abſolute, & gradu cogitabili ſummo, Scriptura docet, cum Deum magnum, abſolute, dicit, Pſalm. 135, §. Jer. 10, 6. & altiſſimum, Pſalm. 83, 19. 9 1, 1. 9. Gen. 14, 18. Luc. 6, 3 5. & in- comprehenſibilem, Hiob 36, 26. Pſalm. 145, 3. §. 118. Deum eſſe ens independens, quod rationem exiſtentiæ & perfectionum ſuarum in ſe ipſio habet, variis modis Scriptura do- cet. Dicitur vitam in ſe ipſo habere Jo. , 26. Primus dicitur,, abſolute, quo nihil prius eſt ullo ſenſu, Eſa. 41, 4. 44, 6. 4 8, 13. 43, 10. omniſufficiens ſibi ipſi, qui alia nulla re egegt, Act. 17, 2 6. Eſa 40, 1 3. 14. Rom. II, 33‧36. nec impediri poſſit a quoquam, Pſalm. 135,5. 6. Eſa. 43, 13. 46, 9. 10. 11. S. 119. Deum eſſe cauſum omnium rerum, cui omnia ſuam & exiſtentiam & perfectionem debent, diſerte Scriptura affirmat, Apoc. 4, PI. Rom. 11, 36. Jac. 1, 17. Plalm. 36, 10. Hinc & Deus principium dicitůr, abſolute. Apoc. I, 9. 21,6. 22, 13. §., 120. Ita & in Seripturis docetur Deum Spiritum eſſe, Joh. 4, 24. 2. Cor. 3, 18. Quor⸗ — uorlan corporenn pofitioni Deut. 4. Kom. 1 . Men Avho bus ſym aCiones ma per eminent 6. 121. gitanga noſri ang (lpiuntur Tales d Scriptun Exod. §. 1 notand eſſe; ſec tan (3) Ut nee Pollin involy — mn, ſel infi e perfeckione , ablolute, riptura doce dicit, Nin n, Lſalm’, Pfalmn. 14,, endens, gl Dnum Hunme Scriptura e bere o.ſ4 0 nihyil i . 4 , 0, 4 alia . 4. Ronm.II Olam, unt 1I. mn renmci erfechionen t, Apoc,/ Alm. 36, f0 , ablolut etur Den r. 3 . 1 N. Qr. Attributa Dei. 57 Quorſum etiam referendum, cum ens in- corporeum dicitur, omnis materiæ & com- poſitionis expers, Rom. 1,23. Act. 17, 29. Deut. 4, 12. Ela. 40, 18. 46, 5. & inviſibile Rom. 1, 20. I Tim. 1, 17. 6, 16. Membra bumana DEO tribuuntur per dusoονοταορâοαν, ſive tales locutiones, qui- bus ſymbolice deſignantur proprietates & actiones divinæ, quarum aliquid ſimie ani- ma per membra exſerit, quod in DEO eſt eminenter. Pſalm. 94, 9. De Attributis Divinis. S. 121. Attributa Dei ſunt ea, quæ in co- gitanda infinita DEl perfettione, ob iniellectus noſtri anguſtiam tanquam diſtindta a nobis con- cipiuntur, quamvis in Deo reipſa non differant. Tales diverſos variorum in Deo conceptus Scriptura ipſa ſuppeditat, 1 Tim. 6,75. 16. Exod. 34, 6. 7. Pſalm. 103, 8. S. 122. De attributis divinis generatim notandum: (1) realiter idem cum Elentia eſſe; (2) nec inter ſe realiter diſtingui, ſed tantum formaliter, in noſtro conceptu; (3) ideo eſt inter ea harmonia & nexus, ita ut nec ſeparari, „nec opponi ſibi invicem poflint; (4) in conceptu quorundam una involvitur Relatio Dei ad creaturas; (5) At- 78 Attributa Dei. tributa negativis vocabulis expreſſa in noſtro eonceptu removent imperfectionem, re ipſa autem realiſſimam in Deo perfectionem po- nunt; (6) diſtinguuntur etiam in ivseperius & aρονnονν. . §. 123. In attributis ſingulis enumerandis alia magis referri poſſunt ad conceptum inf- nitæ perfectionis, ut Simplicitas, Immutabili- tas, Æäternitas, Immenſitas, Omnipræſen- tia, Omnipotentia; alia propius ad conce- ptum Naturæ Dei S̃piritualis, ut Vita, Intel- leéctus, & in eo Omniſcientia ac Sapientia, Voluntas, ejusque perfeéctiones, Libertas, Sancétitas, Veracitas, Bonitas, Juſtitia, Ira; alia tandem ad omnium horum attributorum complexum & barmoniam, ut Beatitudo, Gloria ac Majeſtas, & Unitas. I. Simplicitas. §. 124. Simplicitas DEl eſt attributum, quo Eſſentia Divina, absque ulla compoſitione aut diviſione, perfectiones ſuas infinitas tan- quam perfectiſſime unum poſſidet. Conſequi- tur ex ipſa DEl infinita perfectione, per quam, quicquid habet, modo perfectiſſimo habet. Intelligitur etiam ex natura ipfius ſpirituali. Add. I Joh. 1, ſ. 4, 16. 5, 20. Rom. 1, 23. è 12 Deus tun nes, tun/ ſemper e 1,23. §. 12 Deo pe 18,; 18. objeclin & ablon nem fac verum n ſec ex ee Creatie Per Cre nulla ir relation F. 1 perfell ſionem 43, 10 36,26 Dtura, — Cprelſa inhaa Ktionem, ef tfechionen im in iern lis enumern concepfumn: tas, Immmutd ,Otmnire pius ad cn Ut Viti, I ia c Aien nes, Liben , Juſtiin, mn attalbuont Ut Beniind , eſt utteir , comprſt infititni . Conlel etione, ) perkechiit naturi . 16, 171 44 Attributa Dei. 69 2. Immutabiltas. S. 125. Immutabilitas eſt attributum, quo Deus tum in ſe, quoad eſſentiam ac perfetctio- nes, tum in Voluntate, Decretis, ac Promiſſis Jemper eſt Idem. Mal. 3, 6. Jac. 1, 17. Rom. 1, 23. Num. 23, 19. Plalm. 102, 27. 28. §. 126. Immutabilitati non obeſt, quod Deo pœnitentia adicribitur, Gen. 6, 6. Jer. 18, 18. Sunt hæ locutiones reſpectivæ & objectivæ, quæ non accipi debent ſubjective & abſolute ac formaliter. Dicunt mutatio- nem factam in relatione DEl ad creaturas: verum non ex co, quod Deus mutatus ſit, ſed ex eo, quod ereatura mutata eſt. S§. 127. Non magis atctus Dei liberi, e. g. creatio, tollunt immutabilitatem Eſſentiæ. per Creationem enim in tempore factam, nulla in ipſo Deo, ſed in Dei ad creaturas relatione, mutatio facta eſt. 3. ternitas. S. 128. Sternitas DEl eſt ſuma exiſtentiæ« perfectio & neceſſitas, initium, finem && Jucceſ- ſionem omnem excludens. Pſalm. 90, 2. 4. Ela. 43, 10. Dan. 7, 9. Pſalm. 102, 26. 28. Hiob 36, 26. Jac. 1, 17. Notio ejus, duce Scri- ptura, duo continet: . interminabilitatem: quæ 60 Attributa Dei. quæ principium & finem exſiſtendi, & G. continuitatem, quæ omnem fucceſſionem excludit. Eſa. 41, 4. 1 Tim. 1, 1I7. 6, 16. Eſa. 9, 5. Ebr. 7, 16. Ad difficultates de ſueceſſione notandum, negari ſucceſſionem momentorum internam, realem, in ipſo Deo: quia Deus neceſſario & ſemper & ſimul eſt, quicquid eſt; & quia glorioſas ſuas perfectiones habet non gra- datim, non cum incrementis, ſed omnes ſimul. Cui theſi noſtræ non obeſt, quod in relatione DEl ad Creaturas, in externis DEI operationibus circa Creaturas, ſucceſſio de- prehenditur. 4. Im m en ſi tas. . §. 129. Vocabulum immenſitatis parum commodum eſt; & in eo explicando caven- dum, ne falſis imaginationibus occaſio de- tur. Attributum ipſum idem fere eſt cum Infinitate; eſt nempe Immenſitas illa DEl Pperfedtio, qua in omni eo quod eſt, ſummus eſt, ut comparatio nulla poſſbilis ſit, per quam magnitudo perfectionis ipſius determinetur. Pſal. 113, 5. 86, 8. Eſa. 40, 18. Jer. 10, 6. Ex quo & illud conſequitur, ut nec per loca & ſpatia menfurari poſſit. Hinc Scri- Ptura negat Deum ſpatio aliquo contineri, quantumlibet maximo. 1 Reg. 8, 27. Hiob 11, 7. 8. 9. 10. . :⸗ Omni- 5. 130. Ies creat. Deus reb operal guus eſt. 23, 23. 2 Habet propinqui quocd tam integrum in explican tere; cujl ommiprelen Operatione § 1z1. ſuffcien cogi Tanr Pfſal. 24, Apoc.9, 22. Pll 20. Phll. tum per 3. 13, Luc, 1, 40, lſel⸗ ei. emm Ilcrefiot Im. I, . 61 ſnone notnit entorütm iften 1 Deus hecel cquic elt & 8 habet non entis, ſedon on obeſ giil , in exteniil Uras, ſuccell ts. menſitts un Vplicanclint nibus occzlol jem fere elt mmenftas i d , Nunm is ſt, enſt Is determin et, 10 ir, Ut ſe 4 t. Hin Uo coliid 827 Hut ln. ₰„ Attributa Dei. 61 5. Omnipræſentia. §. 130. Omnipræſentia relationem DEl ad res creatas involvit, eſtque attributum, quo Deus rebus omnibus non tantum intelligendo &ο operando, ſed ipſa Jubſtantia ſua propin- quus eſt. Pſalm. 139, 5 - 10. Act. 17, 27. Jer. 23, 23. 24. Habet ultimum hoc, de ipſius Subſtantiæ propinquitate, aliquid nobis inexplicabile; quod tamen non eo valere poteſt, ut nobis integrum eſſe putandum ſit, notam hanc in explicanda Omnipræſentiæ notione omit- tere; cujus mentionem Scriptura de Divina ocmnipræſentia loquens, ab ejus ſcientia & operatione expreſſe diſtinguit. 6. Omnipotentia. S. 131. Omnipotentia eſt vis Dei infinita ſuffciens ad efficienda ſine diffcultate omnia, quæ cogitari && intelligi poſunt. Copioſe hanc Scriptura docet. Dicit Deum potentem, Pſal. 24, 8. omnipotentem, 2 Cor. 6, 18. Apoc. 4, 8. 1, 8. Tribuit ei robur, Hiob 36, 22. Pfal. 62, 12. 66, 3.7. Eſa. 40, 26. Eph. 3, 20. Phil. 3, 21. Apoc. 7, 12. Deſcribit eam tum per explicationem Hiob 42, 2. Pſal. I15, 3. 135; 6. Cohel. 3; 14. 15. Matth. 19, 26. Luc. 1, 37. tum per comparationem. Eſa. 40, 15. 17. I Cor. 10, 22. Provocat etiam. 62 Attributa Dei. ad eam probandam, ad opera Dei: Jer. 32, 17. Rom. 4, 17. 1, 20. Eſa. 40, 12. 26. 42, ſ. Epheſ. 1, 19. 20. §S. 132. In his aliisque dictis modum etiam, quo Deus omnipotentiam ſuam exercet, Scriptura magnifice deſcribit: nempe Deum omnia efficere ſola voluntate ſua, Apoc. 4, 1I1. line labore, Eſa. 40, 28. jubendo tantum & momento Pſal. 33, 9. per ſe ipſum, ut miniſtris vel inſtrumentis ac mediis opus non habeat, Act. 17, 25. ſed tamen ſæpe etiam adhibitis mediis, & ſervato ordine certo. Hinc Potentia DEl ratione uſus & exercitii in abſolutam & ordinatam diſtinguitur. Po- tentia abſoluta eſt, qua Deus agit aut ſine me- diis aut citra ordinem ab ſe conſtitutum ; or- dinata eſt, qua Deus agit per media && ſer- vato ordine tum naturæ tum gratiæ, ad finem, Pen ſibi propoſuit, obtinendum ſapienter con- ituto. 7. Vita. §. 133. Vita Dei eſt actuoſitas perfetctiſſima naturæ Ipſius Jpiritualis, cum infinita beati- tudine. Scriptura de ea ſic docet: DEUM eſſe ipſam vitam, I Joh. 5, 20. babere vitam in ſe Joh. 5, 26. perpetuo vivere, Ebr. 7, 16. 1 Tim. 6, 16. Deut. 32, 40. Apoc. 4, 9. 10, 6. 15, 7. viventem etiam frequentiſſime phel⸗ ; lat; idqu Majeſtate ſtatem in 1 Tim. 4 fons oml 9, 6. 11 §. 1 led 239 Eſentia diſtinſti⸗ Ela. 40, 17. 15. K jj. in Deo, ternd on Loitur ⸗ ipfom & ciz inte exiſtent Nientig futura 20. Pb I 4. 4², 9. 10. . 33. El Attributa Dei. 63 dera Dei: a, lat; idque ſemper cum reſpectu ad Ipſius 40, 12 26. 4 Glis mnoln eit n ſuam exen it: nempebe e ſua, Apoe ubendo tantun im, ult nni pus non i etiatn adlit to. uſus & elenl tinguitm, 1 Agit ut ſrx vſtitutun ;1 er nelliu 6 ratit, A, . ſipientin iyfnit focet: Nl Rabert U c. 4, 9. 10 6– tillune 4. fas ile Majeſtatem, aut beneficentiam „ aut pote- ſtatem in puniendo. Pſalm. 84, 3. Jer. 10, 10. 1 Tim. 4, 10. 6, 17. Ebr. 10, 31. Etiam fons omnis vitæ dicitur, Plſal. 36, 10. Nehem. 9,; 6. 1 Tim. 6, 13. 8. Intelledtus: Omzniſcientia. §. 134. Intellecttus in DEO non facultas, ſed actus puriſſimus eſt: adeoque eſt ipſa Eſſentia divina, concepta cum repræſentatione diſtinctiſſimu ſui ipfius & omnium poſſibilium. Eſa. 40, 28. 55, 9. Rom. 11, 33. Pſalm. I139, 17. 18. §. 135. Omniſcientia eſt perfectio ſumma in Deo, qua Ipſe uno ſimpliciſſimo adtu ab æterno omnia certo & intuitive novit. Diſtin- guitur ſecundum objecta. Scientia qua ſe ipſum & omnia poſſibilia cognoſcit, Simpli- cis intelligentiæ dicitur; qua cognoſcit actu exiſtentia, viſionis; qua novit futura, Præ- Nientia; qua novit quæ poſita conditione futura eſſent, Media ſolet vocari. 1 Joh. 3, 20. Ebr. 4, 13. 1 Cor. 2, 10. 11. Pſalm. 1 39, 1.- 4. Jer. 11, 18. 19. Eſa. 29, 15. 41, 26. 27. 42, 9. De Scientia media vid. 1 Sam. 23; 10. TI. 12. Jer. 38, 17- 20. Mat. 11, 21. 22. 23. Eſa. 38, I. Exech., 3,6. Act. 27, 24. Coll. 3 1. 9. Vo- 64 Voluntas Dei. 9. Voluntas Dei. J. 136. Voluntas luculentis verbis Deo in Scriptura tribuitur formaliter, Apoc. 4, I1. Eph 1,9. Pfal. LI5, 3. EPzech. 33, I4. Sed non eſt, uti in homine, facultas volendi, eſſentiæ ſuperaddita, aut ab eſſentia diverſus volendi actus, ſed eſt ipſa eſſentia divina, conſiderata prout in omne, quod bonum ſt, fertur, & omne, quod malum eſt, averſatur, actu uno, ſimpliciſino, & quoad ea, que de creaturis vult, liberrimo. Pſalm. 5, 5. Deut. 32, 4. Matth. 20, I5. I Cor. 12, I 1. H. 137. Variæ ejus diviſiones oriuntur ex noſtro concipiendi modo, quo in voluntate DEl varia diſtinguimus, propter varias ejus relationes ad tam innumerabilia objeéta, fi- nes, media, eventus, & propter varium illius unicæ ac ſimpliciſſimæ voluntatis in hæc omnia influxum. S. 138. Ita in abſolutam & conditionatam diſtinguitur. Voluntas abſoluta eſt, qua Deus aliqua vult absque reſpectu conditionis a creaturis præſtandæ vel præſtitæ. Eſa 46, 19. Conditionata eſt, qua Deus in volitione Jua & decreto, propter Juſtitiam, Sandtitatem G Veracitatem ſuam, reſpicit aliquem altum, d creaturis libere agentibus ante præſtandum, quam — — quam Deus 7,30. Ac Eſa. 1, I. Apoc. 3,2 condiuon- impleri. §. 139 alia accip tem. Vol quorunmis vult, iu neceſaniis 4 Matth. 22, 2Pet. 3,9. tumn dilhenl. Math. 11 2 Hxc Vo ex parte Ct I1,3 . 1 alutarem luſtendit, 18. Conf implendn Det. 3, 20. §. 190 Deus gece rata eani velit. hor ei. Dei. ntis velbis Den iter, Apoe.g ech. 33,lI. facultas vol ab eſſentia ie a eſertin hn , guol kumm Olum ef, mne, glond en ſ Plalm. ſ,ſ. or. 12,ll. iones orium propter tlu⸗ abilia Objenn propter in. ne Volunten G cvulit Heltu CoN ite. H iy volitk Surcktia igent ain, ue rA, 4 Voluntas Dei. 65 uam Deus ſuum præſtet. Matth. 23, 27. Luc-: 7, 30. Act, 7, 5l. 2 Pet. 3, 9. Pſal- 81, 14. 155. Eia. r, 19. 20. Jer. 18, 9. 10. 42 10. 16. Apoc. 3, 20. Intelligitur ex ipſa definitione, conditionatam DElI voluntatem non ſemper impleri. S. 139. Ex hac diſtinctione multum lucis alia accipit, in Antecedentem &α Conſequen- tem. Voluntas Antecedens eſt illa, qua Deus quorumvis hominum lapſorum Jalutem ſerio vult, idque ſuppeditatis mediis ad finem hunc neceſſariis demonſtrat. Ezech. 18, 23. 33, II. Matth. 22, 3. 4. Act. 13, 46. 1 Tim. 2, 4. 2 Pet. 3, 9. Pſalm. 145, 9. Conf. de medio- rum diſpenſatione Eſa. 5, 2. Zeph. 3, 5. 7. Matth. I1, 21. 23. Hæc Voluntas antecedit omne id, quod ex parte Creaturarum poteſt ſpectari, Rom. 11,3 5§. 1 Joh. 4, 10. & effectum oblatæ gratiæ ſalutarem a conditione acceptationis illius ſuſi endit, Exod. 15, 26. Pfal. 81, 14. Elſa. 48. 18. Conf. loea, ubi Deus conditionem hanc implendam dicitur exſpe ctare. Eſa. 5, 4. I. Pet. 3, 20. 2 Pet. 3, 9. Apoc. 2, 21. S. 140. Voluntas eonſequens eſt illa, qua Deus decernit, quid cum Creaturis, conſide- rata earum obedientia vel inobedientia, ageré velit. Joh. 3, I8. Marc. 16, 16. Pf. 81, 12. 13. “ß E Eſa. 66 Voluntas Dei. Eſa. ỹ, . 6. Matth. 10, 14. 23, 38. Act. 13, 40.41. 46. Conſiderata utraque definitione patet, nullam eſſe contrarietatem inter voluntatem antecedentem & conſequentem; nec per hanc doctrinam Deo tribui mutabilitatem. S. 141. Diſtinctio Voluntatis Divinæ in arcanam & revelatam admitti poteſt, dumodo voluntas arcana non referatur ad œ conomiam ſalutis. Act. 20, 27. In reliquis DElI viis, agit, multa nobis imperſcrutabilia ſunt Rom. II, 30. Act. 1, 7. niſi quod a priori ſciamus, omnia Deum velle ſapienter, benigne, juſte. Deut. 32, 4. Pſalm 145, 17. §. 142. Diſtingui etiam ſolet Voluntas Divina in Effcientem & Permittentem, (Jaæger p. 84.) Ubi de permittente obſervandum: a. Permiſſionem illam Divinam nunquamotio- ſam eſſe, ſed ſemper cum directione ſapien- tiſſima conjunétam;, Gen. 0, 20. id quod recte teneri, vel maxime in adverſis magni momenti eſt. 6. Deum permittere malum morale, ubi id abſolute impediri non poteſt: guo quamvis etiam tum dirigat ad bonum nem, tamen peccatum ipſum non vult, ſed odit & averſatur. Pſalm. 7, ſ. Decreta 1. 143. Decretum Dei, qua, conſtituit Scriptura Ephel. 1, §. 144. VIna conc. . * mutatione & quoad rationes ſpeciales, ex quibus Deus quia noſte Seat, gue ltus in ipſa eltque mien loc. cit, imum, imn nihil decer tia, Zanc corcdia iſk non potef §. 16 tate Divi⸗ fertur, nem. N Dei. — 4. 2, 30 A. definitonen n inter wolun luentemn; inn ui mutabilten. oluntatis Di- Bitti poteſn aAtur ad econd n reliqvs es, er ubul ſcrutabilaſnel 1od a rooli nter, denige⸗ 17. mn Ce N epmittetten ente obſenn naim nunqun. 1 Cirektioe .60, 20. 1l 8 zlienisl ernmirfete pecdirinone dirigrt A e ſum non i ſ 4 . N Decreta Dei; Sapientia. 6 7 Decreta Dei. G. 143. Latius patet Voluntas DEI, quam Decretum. Decretum eſt actus ſive volitio Dei, qua conſideratis omnibus, ab æterno conſtituit de iis, quæ ſunt aut fieri debent. In Scriptura Propoſitum Voluntatis ejus dicitur Epheſ. 1, II. S. 144. Tot poſſunt a nobis Decreta Di- vina concipi, quot res diverſæ, rerumque mutationes exſiſtunt. Concipi, inquam; quia noſter concipiendi modus objecta ſpe- Gat, quæ decernuntur: Sed decernendi actus in ipſo Deo unus & ſimpliciſſimus eſt: eſtque unicum revera Decretum, una α— loc. cit. S. 145. Decretum hoc Dei æternum, liber- rimum, immutabile eſt: ſed quoniam DEUS nihil decernit & agit, quod ab ejus Sapien- tia, Sanctitate, Juſtitia, Amore & Miſeri- cordia diſſentiat, Deut. 32, 4. abſolutun dici non poteſt. 10. Sapientia. 2 *. S. 146. Cognita Omniſcientia, & Volun- tate Divina, quæ in omne, quod bonum eſt, fertur, nanciſeimur Divinæ Sapientiæ notio- nem. Nempe ea eſt illa infinita in Deo per- . E. 2 fextio, 68 fectio, qua omnia ex certo propoſito agit, & omnia ad finem optimum, per media præſtan- tiſima, modo perfetctiſſimo, ordinat ac per- ducit. Eph. 1, I1. Rom. 11, 33. 16,27. Eſa. 28, 29. 40, 28. Jer. 32, 19. I Tim. I, 17. Conſpicitur in opere creationis Pſal. 104, 24. Jer. §51, 15. Prov. 3, 19. in conſervatione & regimine mundi Deut. 32, 4. in redemtione Eph. 1, 8. Col. 2, 3. I Cor. 2, 2 - 8. in con- ſtituendo ſalutis ordine Eph. 3, 10. II. 12. in fatis populorum Rom. 1II, 33. & ſingulo- rum hominum vita, Pſal. 4, 4. 73, 24. in har- monia quoque regni naturæ cum regno gra- tiæ. Eſa. 28, 29. coll. 22. 16. Habac. 4, 2. Attributa Dei. B II. San git as. S§. I47. Notio Sancétitatis in cultu leviticò ſæpe occurrit; ibique ordinarie ſignificat ſegregationem a vulgari uſu ac ſorte. Hæc notio ad Deum in Scriptura applicatur nunc latiore ſenſu, nunc ſtrictiore. §. 148. Sanctitas Dei, latiore ſenſu acce- pta, eſt illa undiquaque perfectiſſima divine naturæ eminentia, qua quicquid decens, purum, glorioſum eſt, absque ulla imperfetctionis mix- tura poſſidet, eoque ab omnibus rebus creatis, quarum nulla labe caret, infinite ſeparatus eſt. Huc pertinent loca Elſa. 40, 25˙. 43⸗ 14. 15. I Sam. — 1 daln.2, 165 4I5. in Scriptu ina pre Apoc. 4 „ §. 149 Jumma il morali & neceſario ult G he G eunm 19, 2. Pfal. 32,4, je. Gicitur dan⸗ 1,49. x ſan Ritatem Ibeti, 15 5. 160. in Deo, nem. Mxt tione aute derfetkio, gue bomn Uarii gen municati 6. 10,3 ei. — b propoſto egi Uer mecin 10, Crfditnt 11,334 1. „19. ITIIml tionis Pidl ie in conſervatn 14. in reden r. 2, 2- g. U ph. 3, I0,1 11,33. C 1. 4, 73,24. 1 r cum reym 6. Habac, 145. gsin culuki dinatie igt ſ ac ſt⸗ 4 applicatn 1 re. fiore ſell⸗ is Cecens M petfektonir 1s relliten⸗ te Leu;, ,49,14 25. 45 Attributa Dei. 69 I Sam. 2, 2. Exod. I15, II. Hiob 4, 17. 18. 15, 14. 15. 16. I Joh. 1, F. 6. Sanctitas hæc in Scriptura proponitur ut ratio Majeſtatis divinæ profundiſſime adorandæ. Eſa. 6, 2. 3. Apoc. 4, 2- 11. Pfal. 99, F. S. 149. Strictius ſumta Sanétitas Dei, eſt Jſumma illa DEI perfettio, qua ab omni labe morali & vitio alieniſſimus eſt, ac ſemper, & neceſario id, quod bonum, verum, juſtum eſt, vult & peragit, id quod malum eſt, deteſtatur, eum uoque, qui peccat, averſatur. Lev. 19, 2. Pfal. S 5. O. 7. 45, 8. 147 17. Deut. 32, 4, Jac. 1, 13. Etiam Nomen DEl paſſim dicitur Sauctum Pſal. 99, 3. 5. 9. III, 9. Luc. 1, 49. Ex hoc attributo urgentiffimum ad ſanétitatem motivum inculcatur fidelibus I Pet I, 1. 16. 12. Bonitas. H. 150. Bonitas abſolute conſiderata, ut eſt in Deo, notat omnem ejus ſummam perfectio- nem. Matth. 19, 17. Exod. 33, 19. In rela- tione autem ad Creaturas ſpectata eſt ea ſamma perfectio, per quam Deus creaturis, inprimis Jenſu & intelligentia præditis, bonus eſt, Je- que bonum demonſtrat, ad eas per beneficia varii generis & gradus, & maxime per com- municationem ſui, felices reddendas. Plal. 25, 6-10. 36,6.7. 8. 57, 11. Rom. 2,4. Jac. 1, 17. E 3 . Eſtque 70 Attributa Dei. Eſtque eo referenda & Benignitas, Juu Deus creaturis utilem, ſuavem, jucundum ſe Ppræbet. Pfal. 34, 9. 36, 9. 10. I Pet. 2, 3. Tit. 3, 4. Prov. 8, 3 I. §. 1I51. Sub bonitate Dei tanquam ſpecies comprehenduntur, Amor, Gratia, Miſeri- cordia, Patientia, Longanimitas, Clementia: quæ partim objectis, partim modo ſe exle- rendi, diſtinguuntur. In his quoad theo- riam omnia plana ſunt; ſed præbent excel- lentiſſima principia praxeos chriſtianæ, ma- xime ſi ſcripturaria docendi forma retineatur. §. 152. Amor DEI eſt Bonitas illa, qua primo Jua ipſius perfectione, deinde autem & creuturarum bono delectatur, eisque ſe comu- nicare & tantum bonorum, quantum capere poſſunt, conferre paratus eſt, i Joh. 4, 8. 16. Eph. 2, 4. Jer. 31, 3. Deut. 33, 3. Tit. 3, 4. §. 153. Gratia DEl eſt Amor erga imme- ritos, peccatori gratis & unice propter Chri- ſtum obtingens, & maxime bona ſalutis æter- næ impertiens. Exod. 31, 6. Pſal. 103, 8. Joh. 1, 17. Ebr. I, 6. 7. 2, I - 8. Tit. 2, II. §. 154. Miſericordia DEl eſt Bonitas erga miſeros, qua miſeriam eorum quamcunqueè (tum culpæ, tum pornæ) tollere paratus eſt. . Exod-. Erod 34,. Thren. 3, 8 15. Bonitas f pœnam tal niſi per ei⸗ 34,6. Pfal Ratione tempus ( ut jultiti teat Gen in peccato Exod. 14, impios per iplis mihie 56. od 8. 166. tori lebit Nitus tol 99, 32. 13. Kig citatem notione Uterna Dei. — & Benigita, Luven, umni 10, IPetk,! Dei tangunke r, Cratig, d Mmimnitas, Clen Artim mocokt In his Owoxlt ſed præben4 0s Chriſtinme, diformatene t Bontuil e, Geiſte in 7, eülie n , OMuntn 133,3. I13 Anor eigi nice rone,l Hona ſili Pſal. 10 ,S) it. 2 II. eſt nituſ n Olni, Nrepon 4 Attributa Dei. 71 Exod. 34, 6. Pfſal. 5I, 3. 103, 8. 13. Jer. 3 1,20.‧ Thren. 3, 22. Hoſ. I1, 8. Eph. 2,4. Tit. 3,5. §S. 155. Patientia & Longanimitas DEI eſt Bonitas ferens peccata etiam diu continuata, pœnam tantiſper Juſpenſam relinquens, aut non niſi per gradus inftigens, ac peccatorem per beneficia continuata ad frugem revocans. Exod. 34, 6. Pſal. 50, 21. 86, 15. Rom. 2, 4. 5. Rationes ejus ac fines ſunt, ut peccatori tempus detur ad reſipiſcendum 2 Pet. 3, 9. ut juſtitia Dei punientis eo luculentius pa-⸗ teat Gen. 15, 16. & glorificetur per illuſtria in peccatores induratos vindictæ exempla, Exod. 14, 4. Rom. 9, 22. dum interim per impios petulantiæ ſuæ relictos etiam alii, ipſis nihilo meliores, puniuntur. Eſa. 14, 4. §. 6. Habac. 1, 6. 2, 8. §S. 156. Clementia eſt Bonitas pœnas pecca- tori debitas mitigans, minuens, ac tandem pe- nitus tollens. Eſa. 63, 7. Nehem. 9, 17. Pſal. 89; 32. 33. 34. 13. Veritas: Veracitas: Edelitas. G. 157. Scriptura & Veritatem, & Vera- citatem, & Fidelitatem Deo tribuit; quarum notiones recte diſtingui debent. Veritas eſt interna in inſo Deo perfectio, qua quicquid in E 4 Deo „72 Attributa Vei. Deo eſt, & quicquid de eo cognoſcitur, inter Je ſumma ac perfelctiſſima conſenſione conſpirat. Joh. 17, 3. I Theſſ. 1; 9. Veracitas autem eſt ſumma verborum DEI cum rebus ipfis atque ejus confilio & mente, & fatctorum cum Ipſius verbis conve- nientia. Fundata eſt in Omniſcientia, per quam infallibilis, & in Sanclitate, per quam ab omni mendacio ac falſo alienifſimus eſt. Tit. I, 2. Ebr. 6, 7. 8. Pſalm. 31, 6. 33, 4. Fidelitas ex veracitatis & Bonitatis ſive Amoris notione conjunctim noſcitur; & eſt amor, bonum creaturarum & ſerio ſine ſimula- tione, & conſtanter, ſine mutabilitate inten- dens. I Cor. 10, 33. Num. 23, 19. 2 Tim. 3, 13. Dan. 9, 4. 14. Jus Dei in Creaturas. §. 158. Jus Dei in creaturas eſt perfectio illa ſumma, qua Deus totius univerſi ſupremus Dominus eſt, & in creaturas intelligentes etiam Imperium habet. . Dominium Dei eſt Summa ejus in omnes creaturas poteſtas, qua de iis tanquam fſuis Ratuere, easque ad ſines & uſas Ipſi placitos adbhibere poteſt. 1 Paral. 29, 11 - 16. Pſal. F0, 10. 1I. 12. 89, 12. Hagg. 2, 9. Act. 17, 24. Imperium Dei eſt poteſtas, creaturas in- telligentes gubernandi, ſeu actiones earum diri- Girigendi p I UIn. 6, 1 §. 159 omnimoch pendentia 16. 45,9. 11. tum e unde Juri ſtrictifſim. omnibus. Eminent & Potenti 10, 17, pr. Mſeſhaten. K. 160. Dendens eſt 135, 6 6. Nltati, Jan & guantum tem, Dſal. 8 § 161. Aecepta i quod Sa uſtinia re regimen in hei. — o Cognoſinn, i tſepeone ſſi Jumma eihe ſe ejus (lfin Pius verbizr Omniſcienti nclitgte, Peige 0 alieniſbmn lm. 31, 6 & Bonitats! m noſcitur;, ſejin ſie in nutabilitute i 23, 19. 2I Yoturut. ris eſt ift nineri e rus ilteln lits it tanquam I 1 M ut . 160. Mlß Act. 1741 creutui iones enn iones 1 Attributa Dei. 73 dirigendi per leges. Eſa. 33, 22. Apoc. 1, 8. I Tim. 6, 15. . . §. 159. Fundamentum hujus Juris eſt omnimoda ac neceſſaria rerum omnium de- pendentia a Deo, tum ex creatione, Eſa. 29, 16. 45 G. Jer. I8, 6. Pſal. 24, 1. 2. Apoc. 4. II. tum conſervatio ne, Deut. 32, 6. Jer. O, 7. unde Juri huic Dei noſtra ex parte reſpondet ſtri ctiſſima obligatio ad obediendum Deo in omnibus. Eminentia naturæ Pfal. 115, 3. Eſa. 57, 15. & botentia ſumma Eſa. 40, 15. 16. 17. Deut. 10, 17. probant, verendam hujus Imperii Majeſtatem. Gen. 14, 19. 22. Mat. 10, 28. S. 150. Jus hoc Dei abſolutum & inde- pendens eſt: Hiob 33, 13. Pfſal. 95, 3. 4. F. 135, §. 6. ſed exercitium ejus ſemper fit Bo- nitati, Sanctitati, & Sapientiæ convenienter, & quantum fieri poteſt, in creaturarum ſalu- tem. Pſal. 89, 15. 92, 16. Deut. 32, 4. 15. Juſtiti a. §. 161. Juſtitia Divina generaliore ſenſu accepta idem fere eſt cum Sanctitate, niſi quod Sanctitas ſit attributum abſolutum, Juſtitia relativum. Santtitas DEI, relata ad- regimen in creaturas intelligentes, in Scriptura Juſtitia dicitur. E § H. 162. 74 Attributa Dei. S. 162. Itaque Juſtitia DI, prout de es Scriptura docet, eſt ſumma retctitudo Volun- tatis Divinæ, qua Deus creaturiæ intelligenti- bus quæ reltta & bona ſunt præſtat, eisdemque etiam quæ recta & bona ſunt, præcipit, & le- gum Juarum obſervationem ſibi placere, negle- Rum displicere, realibus documentis, remune- ratione & punitione, demonſtrat. Pfal. 33, f. 119, 137. 145, 17. Dan. 9,7. Hac ſcripturaria notione poſita ſenſus theſeos, Deus eſt juſtus, fœccundiſſimus eſt. Comprehenditur enim in ea (1) Juſtitia re- Goria, in regimine mundi toto ſumma æqui- tate omnia adminiſtrans. Gen. 18, 25. Deut. 32, 4. Ezech. 18, 29. Rom. 9, 14. (2) Ju- ſtitia legislatoria, creaturis intelligentibus Leges præſcribens æquiſſimas, ſanctiſſimas, ſapientiſſimas, optimas; in quibus & San- ctitatis, Amoris DEl erga ſe ipſum, & curæ pro creaturis paternæ demonſtratio eſt. Jac. 4: I2. Rom. 7, 12. Nehem. 9, 13. Pfal. 19, 9.10. (3) Juſtitia judiciaria, actiones crea- turarum accurate obſervans, ac dijudicans ſecundum has leges, idque ſine ullo partium ſtudio. Mal. 3, 16. 17. 18. Jer. 16, 17. Plal. 7, 9. 10. 12. Rom. 2, 2- 11. Deut. 10, 17. Exod. 34, 7. Luc. 12, 47. 48. 1 Pet. 1, 17. 2,23. (4) Juſtitia compenſatoria, præcepta facientem remunerans, negligentem puniens; Rom. 2, 6. Ebr. 6, 10. I1, 6. Mal. 3, 13. ſeq.. Exod. — — Exod. 20, ſimam ſen grawitatem Apoc. 18, liberalitat §. 163 exercitiu eſe, paten cujus De ſe detelt⸗ potelt, . ament tan re, ut cre && curat, i quarundar Daſhone tis Kript non telin Cat, Dxe debent, conſtan Divinæ Cun r ad; tium ſed 50 itae Nahun Dei. mu relittto e Creaturic inele roßat, ie It, Preciht, n ſibi glucen, Locumneſtis, ſer nonſtrat, Pfl, . 9, 7 tione poſtt ⸗ focundifſims 1en (1) Mi ditoto funmmag Gen. 1I9,21.? ng ( turis intel gent Inas, ncfliiB in gvibn ſe iolum, Er onſtratio el n,9, 13. M. n, Alioheit 8, 2 Cidt ſine ulo an. et. 16, „Deut. 10 . 1 Denh Sa. rinf genten Mal , Attributa Dei. 55 Exod. 20, 7. Ubi in puniendo Deus exactiſ- ſimam ſervat proportionem inter peccati gravitatem & inter pœnam; 2 Thefl. 1, 6. Apoc 18, §. 6. 7. ſed in remunerando ſimul liberalitatem benigniſſimam demonſtrat. §. 163. Juſtitiæ punientis ſeu vindicativæ eercitium Deo non liberum, ſed neceſarium eſſe, patet partim a priori, ex Sancétitate Dei, vi cujus Deus non poteſt peccatum, quod per ſe deteſtabile eſt, non abominari, nec pati poteſt, ut creaturæ intelligentes Ipſum non ament tanquam Summum Bonum, nec fer- re, ut creaturis, quas Deus univerſas amat & curat, impune afferatur detrimentum per quarundam peccata; partim a poſteriori ex paſſione ac morte Chriſti; partim ex diſer- tis ſcripturæ teſtimoniis, quæ docent, Deum non relinquere impunitum, eum, qui pec- cat, Exod. 34, 7. 20, 7. Deut. 29, 20. Act. 28, 4; quorſum & comminationes referri debent, præceptis additæz a Deo, quas ut conſtanter & ſerio exſequatur, Veracitatis Divinæ intereſt. Eſa 14, 24. 30, 12. 13. Cum alia multa, quæ Deus facit, Scriptu- ra ad sudoalav ejus referat, nusquam exerci- tium Juſtitiæ punientis divino beneplacito, ſed potius Zeiotypiæ adſeribit & eum San- ctitate connectit. Exod. 20, 5. Eſa. 5, I5. 16. Nahum. 1, 2. Pfſal. 50, 3. 21. 22. . S§. 164. Attributa Dei. S. 164. Ad dqubia circa Juſtitiam DEl no- tandum: (7) eam exerceri ſapienter: jam autem Sapientiæ, Divinæ rationes maximam partem nobis imperveſtigabiles ſunt. (2) Dilationem pœnæ impiorum nihil injuſti, quin potius magnas utilitates habere. Facit ad exercendam bonorum conſtantiam; malis ſpatium reſipiſcendi indulget; pœna ipſa di- latione non tollitur. Exod. 32, 34. 2 Vet. 3,9. Pſal. 7, 12 -8. (3) Rationes Juſtitiæ Divi- næ non totas expediri in curſu & ſcena vitæ Ppræſentis. In æternitate omnia explicatiora erunt & ad liquidum deducentur. Gal. 6, 7. 8 9. 2 Pet. 2, 9. Pſal. 73, 12 - 20. 103, 6. 16. Ira: Affeltus DeüI. §. 167. Ira DEl eſt ſeria Ipfius Voluntas 76 adverſus peccatorem &S& ipſum peccatum, illum quidem coercendi per pœnas, boc penitus abo- lendi, ut vindicetur Gloria DEI, &Stollatur 20Xa&, peccato oreaturis illata. Deut. 4, 24. Ebr. 12, 29. Pfal. 2, 5. 12. 7, 7. 12. 21 10. Eſa. 33, 14. Luc. 3, 7. Joh. 3, 36. Rom. I, 18. 2, 8. 5, 9. 12, 19. Eph. 2, 3. 5, 6. Ebr. 10,3 f. Apoc. 6, 16. 17. 14, 10. Cum Scriptura ha- beat tam frequentes, tam emphaticas, de ira Dei ſententias, ſummæ temeritatis eſt, ſtatuere, nihil plane in Deo eſſe quod ea- rum notioni reſpondeat. — §. 166. Dei non el in Amoris ple Amc bonum q rio ſumm bonum, 9. 167. tur in Dei perte⸗ ejus eſſent ricorcia, I les gpudno⸗ 67. & Ho ſignificatar dentet hom ſeriamn cren Vandas Dar malos. Qocſi anim ſun non dlwert quiddam nita, u⸗ §. 169 Perfedlio Dei, — caA Juſtrim Ceri ſapientet, rationes ilt igabiles int Orumm nihi f titates habere 1conſtantim lget; poem . 32, 34 li tiones uſitirl curlu & ſen ommnia eyle lucentur. 01 12-20. 10 dus eI tin iu ar ſmn pecim , Voc ſenin DLl, Gn Itu. Delt 4, 7,7. 12,10 , 36, Non ſ5. rn Um Scripmme emphitch, temetitiis4 eſſe. ol 6 6 Attributa Dei. 77 §. 166. Oppoſitio inter Amorem & Iram Dei non eſt interna in ipſo Deo; extra Deum, in Amoris, & iræ effedtibus, contrarietas eſt. Ipſe Amor Dei puriſſimus, erga ſe, erga bonum quodvis, & erga creaturas, necefſla- rio ſumme contrarius eſt omni ei, quod non bonum, & creaturis noxium eſt. §. 167. De Affeltibus, qui Deo tribuun- tur in Scriptura, tenendum: uti omnes Dei perfectiones non ſunt res diſtinéctæ ab ejus eſſentia, ita & Affectus. Amor, Miſe- ricordia, Ira, non ſunt tales affectus, qua- les apud nos. Pſal. 103, 10 - 17. Eſa. 49, 15. 54,7:. 8. Hoſ. I1, 8. 9. Mat. 7, II. lIis vocibus ſignificatur ipſa Eſſentia Divina, ſerio & ar- denter homines diligens (1 Joh. 4, 16.) mi- ſeriam creaturarum reſpiciens, ac ad eas ju- vandas parata, odio habens & malitiam & malos. Quodſi ea, quæ in nobis commotiones animi ſunt, exſiſtentes ac deſinentes, in Deo non diverſa ſunt ab ejus Eſſentia: erunt igitur quiddam multo ardentius in Majeſtate infi- nita, quam nos cogitare poſſumus. 17. Beatitudo: Georia. §. 168. Vidimus hactenus ſingulas illas Perfectiones infinitas, quas Deo Serißtus ad- 78 Attributa Dei. adſcribit: jam cogitandum ſupereſt, quid ex univerſarum, ſi ſimul ſumantur, complexu ac veluti ſumma exiſtat; nempe ex eo, ſi ab- ſolute ſpectetur, Beatitudo; ſi relative, Gloria DEl deducitur in Scriptura. Beatitudo DEI eſt ſuma & conſtans ex con- Ncientia & intuitu infinitarum ſuarum perfectio- num lætitia. I Tim. 1, II. 6, 15. Pfal. 16, 11. Gloria DEI eſt complexus perfectionum di- vinarum ſimul ſumtarum, prout creaturis in- telligentibus manifeſtatur, & ab eis ſuma cum oblectatione cognoſcitur. Eſa. 42, 8. Act. 7, 2. Eph. I, 17. 3, 16. Apog. 4, 11. 5, 13. Plalm. 36, 10. . Eadem Gloria DEI, quia Deum ſumma veneratione dignum ſiſtit, fundamentum & cauſa eſt adorationis, ſubmiſſionis, & to- tius vitæ actus ad glorificandum Deum di- rigendi. I Pet. 4. 11. Apec. 4, 8-11. 18. Unitas Dei. §. 169. Ex his omnibus denique conſe- quitur Unitas Dei, qua Eſſentiam Divinam ita concipimus, ut non modo non ſint, ſed nec eſe poſſint plures Dii, quoniam nempe comple- Xus infinitarum perfectionum divinarum, omne aliud ens, quod earundem infinita- rum perfectionum capax foret, excludit. Egregie argumenta ex ratione huc facientia excO- 4. . excollit eam locis ſunt Deut 86, 12. J. DI Vei fondat gue conſtan elle & unicrn olhnes illæ IWn vere in tamen ſint Trinitas er num ſint F. Inl. eſt; de quantum oh. 1,1 criptura nec dem 2, 2. Pr. clare eſt Dei. mn ſupereb gi nantur, conpen einpe ex ed, i tdo; ſi ten Scripturd. 1 Gconſenet tum ſuatunhef .. 6, I,. M xs petfikiun Prout Cfenm Gab eii ſil Ela 42, 6 bII. ſ 13, A Ilin Deune t, fundamen bmniſhionis, 1 candum Den Dei us Ceniecn ntinn Di. 1ſin, Anm neinpe con tun iinnn nacetl ilii ſoret, ei e huc ni⸗ eh Trinitas. 79 excoluit philoſophia recentior. Scriptura eam locis innumerabilibus docet. Potiora ſunt Deut. 6, 4. Eſa. 44, 6. Deut. 4, 35. Pfal. 86, 12. Joh. 17, 3. . DE DEO UT TRINO. §. 170. Ocabulum Trinitatis eccleſiaſticum eſt, fundatum tamen in Scriptura: quippe quæ conſtantiſſime docet, Deum ſic unum eſſe & unicum, ut in Deo tres ſint, quibus omnes illæ infinitæ perfectiones conveniant; qui vere ſint a ſe invicem diſtinécti; & qui tamen ſint unum. I Joh. 5, 7. Joh. 10, 30. Trinitas ergo ſignificat tres illos in Deo, qui unum ſunt. S. 171. Sanctum & ſublime hoc dogma eſt; de quo plus ſcire non poſſumus, niſi quantum eſt revelatum; Mat. 11, 27. 16, 17. Joh. 1, 18. hinc ſapiendum de eo ex Jola Scriptura. Ratio humana id nec explicare, nec demonſtrare, nec refellere poteſt. Col. 2, 2. Prov. 30, 4. In Scriptura autem ita clare eſt revelatum, ut ſine violenta dicto- 80 Trinitas. rum detorſione, ignorari aut diſſimulari non poſſit. Hanc ante omnia audiemus, & articulum hunc primo in forma docendi Jeriptura- riq conſiderabimus. . S. 172. In V. T. cum Deus fugam poly- theiſmi Iſraelitis maxime inculcaret, tamen eo ipio tempore Scriptura tales de Deo lo- cutiones adhibuit, quæ plures in Deo ſe oſtendunt. (1) Deus appellatur per nomina pluralis numeri; talia ſunt: plures Domini Plal. 136, 3. Mal. 1, 6. plures factores Hiob 35, 10, Pfſal. 149, 2. Eſa. 54, 5. plures creatores Co- hel. 12, I. plures altiſſimi Dan. 7, 27. quo etiam pertinet nomen Elohim cum adjectivo aut verbo pluralis numeri conſtructum, Gen. 20, 13. 35, 7. 2 Sam. 7, 23. Deut. 5, 23. ISam. 17, 26. 36. Jer. 10, 10. 23, 36. Jol. 24,; 19. Pſal. 58, 12. B . (2) Deus ad ſe ipſum & de ſe ipſo loqui- tur in plurali. Gen. 1, 26. 3, 22. 11,7. Ela. 6, 8. Hoſ. 12, 4. 5. conf. Joh. 3, 11. (3) Memorantur duo ſimul, qui ambo Jehova, Elohim, Adonai appellantur, & quorum inter ſe negotium deſcribitur. Gen. 19, 24. Pſal. 45, 8. 110, I. Dan. 9, 17. quo & illa pertinent loca, in quibus Deus de ſe ipſo tanquam de alio loquitur. Eſa. 8, 18. 48, 16. — 9, 16,61, Rde Zach §.173. jungenda tres eſe in ritus Sant Scripturæ conſtanti! quamilia Selectiora 5,7. 200 (pretere aliaqve) il Iraelitaum 26 J. 1451 9. 10. & 0 H, l. 61, Plalm. 68, Ad. Noum §. Ne⸗ Sandtis, lnt. I Ptora eo⸗ tione vel untur e 1 Joh. ſ. genite rogatn 4. — ari aut Cichiniri: diemus, & mnin 4 Gocendl /1t m Deus fugin; he incolcaret, Ura tales Ge 2 plures in h per nominn 4 es Domini lctores Hiobj, plures Creotn ni Dan.7,1 bim cumn A neri conkill. n.7, 23, Ven 10. 29, 6 de le ol 3 22. 1 ſoh. ),lI,. ſimul Guir appe⸗ Vantot, liitin Dan.9, ibiss Deli itur, lel * Trinitads. . 81 4. 7. Zach. 2, 10. 11. 3, 2. S. 173. Huic velut præparatoriæ theſi ſub- jungenda eſt altera: Scriptura diſerte docet, tres eſſe in Deo, qui ſunt, Pater, Filius, Spi- ritus Sanctus. Tot ſunt hanc in rem loca Scripturæ, ut iis collatis evidens ſit, Deum conſtanti tenore de ſe tanquam Patre, tan- quam Filio, tanquam Spiritu Sancto loqui. Sele ctiora ſunt Mat. 3, 16. 17. 28, 19. 1 Joh. 5, 7. 2 Cor. 13, 13. Apoc. 1, 4. 5. & ex V. T. (præter Gen. I, 1. 2. Pſal. 33;,6. & Hiob 33, 4. aliaque) illa, ubi tribus adſcribitur eductio Iſraelitarum ex Ægypto, Exod. 20, 2. coll. 3, 2.6 8. 14, 14. 24. 1 Cor. 10, 4. 9. & Eſa. 63, 9. 10. & duobus miſſio Meſſiæ Eſa. 48, 16. 42, I. 61, I. Pfal. 45, 8. & Spiritus Eſa. 44, 3. Pſalm. 68, 10. 19. Joel 3, 1. Zach. 12, 10. Add. Num. 6, 24. 25. 26. Eſa. 6, 3. S. I74. Tres hi, Pater, Filius, Spiritus Sanctus, vere ac realiter a ſe invicem diſtindti Jant. His enim nominibus conſtanter Scri= ptura eos diſtinguit, absque ulla permuta- tione vel confuſione Mat. 28, 19. diſtingu- untur etiam operandi modo & ordine 1 Joh. 5, 7. JOh. y, 322. differunt ut gignens & genitus, dt ſpirans & procedens, rogans & rogatus, mittens & miſſus. Pſalm. 2, 7: 82 Trinitas. Joh. 14, 16. 15, 26. Præterea Scriptura ſoli Filio adſcribit opus redemtionis, a ſciente & volente ſuſceptum & peractum. Ultra ea, quæ Scriptura de fundamento hujus diſtinctionis nos docet, de modo ejus nec quærendum anxie, nec fervide diſpu- tandum: nobis enim incomprehenſibilis eſt. Ipſum trium illorum diſcrimen quam proxi- me ad diſcrimen Perſonale accedit, prout in Ontologia id explicatur. Definitiones autem trium perſonarum catecheticæ, quoniam do- trinam hanc ſcripturariam ſimpliciter exhi- bent, ſubtilioribus illis multum præferri de- bent. (Vid. Auctor, p. 105. 108. 113.) §. 175. His tribus, ſingulis, ſumma illa æterna Deitas competit. De Patre nemo du- bitat, qui quidem Scripturam agnoſcit. Vid. tamen Joh. 17, 3. Rom. 1, 7. Eph. I, 3. H. 176, Sed & Filium Dei eſſe verum, ater- num ac ſummum Deum, eadem docet. Id commodiſſime probatur per quatuor illas claſſes dictorum ex catechetica inſtitutione jam notas, in quibus eadem nomina, per⸗ fectiones, opera, cultus „ quæ Patri com- petunt, etiam Filio tribuuntur. Cujus argu- menti vis ex eo luculentior eſt, quod Deus tam ſerio teſtatus eſt, ſe gloriam ſûam nulli daturum alii; Efa. 42, 8. (1¹) Fi- (1) ITim. 3, ehova 21,6. 12, 39.4 Deus v. probatu DEI, Patre 30. 8 munio Joh. 16, (2) 4 Iudepend Col. 1, 17 Apoc. 1, Dbr. 1, 10 19. Dul. oh.2,2 coll er Ebr.7, 63) creatio, 40,26. facula lohey Unirert 1Cor. (0 cicitur gt. Drætere, Cerene edemtionis, 1e X peractum Gtura de funen docet, de ni „nec kernice d. tcomprehentbis etimen quan, Ale accecltt, in .Deßfiticnen Betice, guonin aln ſimplieter: multum preten 10). 109. 11,) Glis, De Latre ſem Uram agnoſt, ,7. Lyhhͦ ei ſe venm! ecem docet per OUatuor! hetica inttinn n nomint, gue Pitri I. Ciisff tiam Iun Trinitas. 83 (r) Filius Deus appellatur Joh. I, 1. I Tim. 3, 16. Rom. 9, 5F. 1 Joh y, 20. etliam Jehova (nomine Deo proprio A 1I.) Num. 2 1, 5§: 6. Coll. I Cor. 10, 9. Eſa. 6, I. coll. Jo. 12, 39. 40. 41. Hoc vero eadem, qua Pater Deus vocatur, notione accipi debere, ex eo probatur, quod in Scriptura Chriſto, Filio DEI, o&ε Dei Phil. 2, 6. & paritas cum Patre Joh. 5, 18. & unitas cum ipſo Joh. 10, 30. & plenitudo Deitatis Col. 2, 9. & com- munio omnium, quæ bPater habet, tribuitur. Joh. 16, 15. (2) Adſcribuntur Filio divinæ proprietates, Independentia Joh. 5, 26. ternitas Joh. I, 1. Col. I, 17. Ebr. 1, 8. 7, 3 16. Joh. 8, 58. Abpoc. 1, 8. 22, 13. coll. 16. Immutabilitas Ebr. 1, 10. 11. 12. Omnipotentia Joh. §, 17. 19. Phil. 3, 21. Apoc. I, 8. 18. Omniſcientia Joh. 2, 24. 25. 21, 17. Apoc. 2, 18. 19. 23. coll. Jer. 17, 9. 10. Omnipræſentia Joh. 3, 13. Ebr. 7, 26. Matth. 18, 20. 28, 18. 20. (3) Opera etiam & effectus plane divini: creatio, Joh. I, 3. 10. Col. I, 16. coll. Elſa. 40, 26. conſervatio Ebr. I, 3. Col. I, 17. mi⸗ racula propria ſua virtute & poteſtate edita Joh. 2, 1I1. 5, 17.-— 23. 36. judicium in omnes univerſale Joh. 5ö, 22. Actor. 17, 31l. TCor. 4, 5§F. (4) Eodem bhonore, quo Pater, colendus dicitur Joh. 5, 23. ſpeciatim fiducia Jo. 1, 12. P 2 14: I. 84 Trinitas. 14, I. 20, 28. 3, 16. Pſal. 2, 12. Rom. 15, 12. & adoratione religioſa Ebr. r, 6. Phil. 2, 9. 1I0. II. Rom. 9, 5. 2 Cor. 13, 13. Apoc. 5. II. 12. 13. Ubi & hoc obſervandum, Scri- pturam quæ tam copioſa eſt in docenda Filii Deitate, nusquam vel verbulo monere, ne nimium ei, cum detrimento honoris uni vero Deo debiti, tribuamus. §. 177. Etiam Spiritus Sanctus eſt verus, æternus, ac ſummus Deus. Hoc plane ſimili argumento probatur, quod ejusmodi No- mina, Attributa, Opera, & horum omnium conſequens, Honor, ipſi in Scriptura tribu- untur, quæ conſcientia, modo attendat, arguit ſolius eſſe veri ac ſummi Dei. (1) Appellatur Deus & Dominus ille, Act. 5, 3.4. 1I Cor. 3, 16. 17. 6, 19. quo etiam pertinent loca V. T. collata cum locis N. T. Eſa. 6, I. 3-9. coll. Act. 28, 25. Pl. 95, 7-11. coll. Ebr. 3, 7 - 10. Jer. 3 1, 3I. Ebr. 10, 15.16. (2) Etiam attributa Divina verbis minime ambiguis ei tribuuntur; ut Omniſcientia ipſam Divinitatis abyſſum comprechendens, 1 Cor. 2, I0. I11. & Omnipotentia, 1 Cor. 12, 8. 9. Luc. 11, 20. Zach. 4, 6. & Sanktitas, Eſa. 63, I0. 11. (3) Maxime manifeſtatur Divinitas ejus per opera, quibus omnia tum in Natura, tum in Gratiæ regno perficit. Talia ſunt vario⸗ Variorum Pxod. 31, 10,6. 10 natiormis Joh. 16, ſoluta E. 20, 29. (4) 6 delibus plo, hab Eccleſiat 4 cClitibe In quo retur, gll ritum §. u. AI Mat. 12 d. 108. ſequiror. candem , Joh. 7,2 te, Glor Ela. 6, tamen 1 7. Jc ſima, . K 178.) Pturari 1 ,1„.— ſal,te Nunt br 1, 6 M or. I3, 13. 4ho. pleem eſt in docenu erbulo monen, mento honost mus. 5 rſtus Hc plnel vod ejnusmodi) Chorumomm in Seripunnt modo Ne Immi De. Dominus le, 6, 19. Olo 1 cum locsN 25. l9671 3l. Ulr,l1 1n verbis min Ut Onniſein omnprehente jtig, 1001 . Glfi Dyinig ts n in MWinmi, T „ I1 Trinitas. 8⁷ variorum donorum collatio, Gen. 41, 38. Exod. 31, 3. Num. II, 29. Jud. 3, 10. 1 Sam. 10, 6. ICor. 12, 8. opera gratioſa, illumi- nationis, regenerationis, ſanétificationis, Joh. 16, 13. 3, 5§. I Cor. 6, II. itemque ab- Joluta Eccleſiæ gubernatio, Act. 13, 2. 15, 28. 20, 28. (4) CEultu religioſo honoratur, tum a fi- delibus ſingulis, in quibus, tanquam tem- plo, habitat, I Cor. 3, 16. 17, 6, 19. tum ab Eccleſia tota Mat. 28, 19. 2 Cor. 13, 13. tum a cœlitibus Eſa. 6, 3. coll. Act. 28, 25, 26. In quo & illud attentionem ſingularem me- retur, quod Chriſtus de blasphemia in Spi- ritum S. ut graviſſimo omnium pegcato di- Xit Mat. 12, 32. §. 178. Ex his (S. 174. 175. 176.) con- ſequitur, Patrem, Filium, Spiritum Santtum eandem Egentiam divinam oommunem habere, Joh. 5, 26. 16,; 13. 14. 15. tres illos Majeſta- te, Gloria, Dignitate prorſus &uales eſſe, Eſa. 6, 3. Gen. 48, 15. 16. Phil. 2, 6. neque tamen tres eſſe Deos, ſed unum Deum, I Joh. 5, 7. Joh. 10, 30. unitate quidem perfeétiſ- ſima, nobis non comprehenſibili. Joh. 10,3 8. S. 179. Quinque his theſibus (§. 172 178.) continétur ſumma ac ſubſtantia Kri⸗= pturariæ de S. S. Trinitate doctrinæz. Nune F 3 ad- 86 Trinitas. addenda etiam forma docendi acroamatica, confiſtens partim in terminis & loquendi formulis-Eccleſiaſticis, quibus pia antiqui- tas hoc myſterium declaravit, partim in aſſertis ſpecialioribus, quæ ob varios erro- res neceſſaria facéta ſunt. S. 180. Nempe ut contra adverſarios do- ctrina hæc facilius defenderetur, mature ſic c&pit in Eccleſia proponi: In una Eſſentia di- vina Junt tres perſonæ bονινoοο,. conſabſtantia- les, Pater, Filius, Spiritus Sanctus. S. 181. Prima Perſona eſt Pater, gerens hunc titulum primo & per ſe propter genera- tionem Filii. Secunda Berſona eſt Filius, ge- rens hunc titulum propter nativitatem ex Pa- tre. Pſal. 2, 7. 12. Ebr. 1, 4. Modus hujus Generationis non temere ſcrutandus eſt. Hoc quidem liquido eScri- pturæ doctrina conſtat, non eſſe generatio- nem metaphoricam, ſed propriam, Joh. I, 14. 18. 3,; 16. Rom. 8, 3 1. 32. non acciden- talem, ſed ſubſtantialem, Ebr. 1, 3. Jo. 14,9. non externam ac tranſeuntem, ſed interuam & immanentem, Joh. 10, 38. 14, 10. 11. non temporalem, ſed æternam, Pfal. 2, 7. Mich. 5, 2. Prov. 8, 22 -3 4. adeoque & non mere voluntariam, ſed naturalem && neceſſariam. §. I 82½ S isr qui prop per ſir. 26. 20, Modu ſtigabili Caveantt nam, ſee ſitoriam permane ſtantiale G neel K 199 ET Elio 9d9. Gal. §. 18. Us G donumn Appella 1 Johe 1Cor. Luit Conlſol Preei nonni tem ce⸗ & bil Patre . Ocencdi Ncnlng rminis & lannn ibus iggig clarawvit, in e Ob Vare ntra zdveriarcs deretur, munn : Ir mn, scol, CM tus danclus. 1 eſt Pater, jutivitatenu jonis On El jemn iquide 8 n eſſe genen Nprimn, Nl 2. hol t hr. 3. 014 mn, ſed i 14, 10, 1l Ue & Non N teltſnnin. Trinitas. 87 S. 182. Tertia Perſona eſt Spiritus Sanétus, qui propter Proceſſionem a Patre & Filio, quæ per ſpirationem fit, Spiritus dicitur. Joh. 15, 26. 20, 22. Pſal. 33, 6. Hiob 33, 4. Modus hujus Spirationis itidem imperve- ſtigabilis eſt. Ut tamen falſæ de ea notiones caveantur, obſervandum, eam non exter- nam, ſed internam & immanentem, non tran- ſitoriam & evaneſcentem, ſed æternam & permanentem, non accidentalem, ſed ſub- ſtantialem, non voluntariam, ſed naturalem &ο neceſariam eſſe. §. 183. Spiritus Sandtus procedit a Patre ET Filio Joh. 15, 26. 14,26. 16, 7. Rom. 8, 9. Gal. 4, 6. Apoc. 22, I. S§. 184. Spiritus Sanctus non eſt tantum vis & virtus quædam in Deo, nec tantum donum aliquod Dei in bomine, ſed eſt Perſona. Appellatur Paracletus Joh. 16, 7. & teſtis I Joh. 5§, 7. Actor. 5, 32. libere operatur ICor. 12, II. ſcrutatur 1 Cor. 2, 10. 11. ar- guit, docet, revelat futura Joh. 16, 8. 13. conſolatur, teſtatur Joh. 14, 26. Rom. 8, 16. præficit Eccleſiæ Epiſcopos Act. 20, 28. Hæc nonniſi in intelligentem & per ſe ſubſiſten- tem cadunt. Hinc conjungitur cum Patre & Filio 2 Cor. 13, 13. Mat. 28, 19. & cum Patre Meſſiam mittit. Eſa. 48, 16. 88 FTrinitas. §. 185. Inter tres Perſonas Divinas Scri- ptura conſtanter eundem ordinem obſervat; nec tamen ideo una Perſona altera inferior eſt eique ſubordinatur. Joh. 5y, 19. 10, 30. 14. 9. Phil. a, 6. §. 186. Eſſentia Divina a tribus Perſonis non differt realiter, ſed ratione, ſive con- ceptu noſtro diſtinguitur: Sed tres Perſone vere & realiter inter ſe differunt Joh. 14, 16. Hæc differentia realis cognoſcitur & decla- ratur (1) ex Actibus Perfonalibus, qui & Opera ad intra perſonalia vocantur, & ſunt, Generatio & Spiratio aétiva; (2) ex Pro- prietatibus perſonalibus, (fundatis in actibus modo dictis,) quæ ſunt Paternitas, Filiatio, Proceſſio, & vocantur etiam Characteres by- Poſtatici, per quos Perſonæ non tantum co- gnoſcuntur & diſtinguuntur, ſed etiam con- Kituuntur; (3) ex Notionibus Perſonalibus, quæ ſunt tantum ναναιαιαι per quas ung Perſona ab altera dignoſcitur; hæ ſunt In⸗ naſcibilitas & Spiratio activa. . S. 187. Ita diſtincte propoſitam hujus my- ſterii doctrinam concludimus generalioribus quibusdam. Dogma hoc om nibus ſalvandis Kcitu & ereditu ſumme eſt neceſſarium. Eſt bafis totius de ſalutis ordine doctrinæ. Rom. 8, 9. Eph. 2, 12. Joh. 17, 3. coll. I Cor — 1 Cor, 12, 36. 2 The doctrinæ eandem cO. quirere, ng ut jum in tumue fue §. 189. in praxit! eo agentib intimamdue 101, ſ, 7. 25. 26. Eſa. Derſonarom emdbatica, dendam & loco zdpe 2,4. Fl. 1, 15. Dbr. Mat, 1, 1 §. 100. dittionen , tur, trig Joh. 5,. Beneris n, Clle ucien . 7 rinitas. 89 rlonas Dirinn 9 1 ofllinen oblen inn alhen i ., h. loe a kkibus N ratione, ſiet Fell fies N ferust ohe, gnolcirur & Poralibiu, gl vocantur, l lva; (2) a! undatis in Nernitas, Eln mn Characent Enon tanium I, ſec etim is Peſſnalt 4, Per i l ur; Me. lut! ſtam huſsnj. gener lorh nitn ſun ſariun ſock h. 17 , l 7 10 I Cor. 12, 3. I Joh. 2, 22. 23. Joh. 14, 6. 3; 36. 2 Theſfſ. 1, 8. Theſin hanc de Subſtantia doctrinæ ſeripturaria intelligi debere, neque eandem cognitionis menſuram a quibusvis re- quirere, vix opus eſt ut moneatur. S. 188. Dogma hoc adeo novum non eſt, ut jum in V. T. revelatum & cognitum credi- tumque fuerit. Id ex S. 172. & 173. patet. 4 S. 189. Articulus hic non eſt ſterile dogma in praxi Ohriſtianiſmi. In plerisque diétis de eO agentibus ipſe nexus ſermonis ad praxin intimamducit. Mat. 28, 19. 2 Cor. 13; 13⸗ I Joh. 5, 7. coll. v. 5. & 9. 10. Num. 6, 24. 25. 26. Fſa. 6, 3. Paſſim etiam ſingularum Perſonarum appellationes occurrumt valde emphaticæ, ad pietatem & fidem accen- dendam & nutriendam. Vid. ſpeciminis loco adpellationes Patris, Epheſ. 1, 17. 2, 4. 3115. Filii, Joh. I, I -3. 14, 6. Col. 1, 15. Ebr. I, 3. 1 Joh. 5, 20. Spiritus Sancti, Mat. 12, 18. Eph. I, 14. 1 Joh. 2, 27. S. 190. Wullam etiam hæc doctrina contra⸗ dictionem involvit. Neque enim in ea aſſeri- tur, tria eſſe unum, ſed tres eſſe unum I. Joh. 5, 7. Joh. 10, 30. ex qua diſcrepantia generis malculini & generis neutrius perfa- cile judicatu eſt, diverſum eſſe reſpeétum; F & 90 Creatio. & alio ſenſu Deum trinum, alio unum dici. Vana illa & falſa ſive imputatio ſive fuge contradictionis abſurdæ, omnes fere pepe- rit in hoc articulo aberrationes, tum Anti- trinitariorum, tum Sabellianorum, tum Tri- theitarum. VI. DE CREATIONE. S. 191. am ad conſideranda Dei opera pergimus. Scriptura mentionem facit quorundam operum, quæ uni alicui Perſonæ Divinæ pro- pria ſunt; & rurſus quorundam operum, * quæ non tantum Patri, ſed etiam Filio & Spiritui Sancto tribuuntur: Ex hujusmodi dicétis inter ſe comparatis eruitur Aétionum Divinarum diſtinctio, quæ quamvis barbaris ſcholaſticorum formulis enuncietur, non ta- men prosotioſo illorum commento haberi debet. Sunt Actiones Dei aliæ internæ (ad intra), quæ pro objecto habent ipſum Deum; aliæ externæ (ad extra) circa res extra Deum. Actiones ad intra aliæ ſunt eſſentiales, aliæ perſonales (de quibus S. 18 5,.) Actiones ad extra — extra por emanahtes Jam de nes ad int theſis funn (5§ 177). ſunt liuiſe duarum be regyla fun Gdiibndhion extra ſant nomice gn ne ſingulin cluſs (4 tilles, tum Atiotes ad VOluntate, ſint. Plal. §. 192. 4, 17 clt juſſtone ommipoten tio deßtein erum mi Notitia Rom. l, Ac i,,l Seriptura ter cOgn io. Ium, Nlio tun immputatio ſſef ,ommnes kerp ratlones, tun AHiunorun, un 1TION. 9l. Dei opera pen mn facit Ovon Perſonæ Diim uorundann ſed etian Ii Ur: E huuu ernitur 1n e Uagisti enuncietur, comen! interne l 4 ſum Deum tes eili eſentiles Creatio. 91 extra porro in immanentes dividuntur, & emanantes. (Autor p. I121.) Jam de his ſequentia tenenda. (1) Altio- nes ad intra eſſentiales ſunt indiviſeæ. Hæc theſis fundatur in ναονοιbο trium Perſonarum (S. 177). (2) Adiones ad intra Perſonales ſunt diviſæ, hoc eſt, ſunt tantum unius, aut duarum Perſonarum, non omnium. Bæc regula fundatur in reali trium Perſonarum diſtinctione (H. 173). (3) Attiones ad etra ſunt omnibus Perſonis communes. Oeco- nomice quædam ex eis uni Perſonæ ex ratio- ne ſingulari tribuuntur, ſed reliquis non ex- cluſis. (4) Aciones ad intra, tum eſſen-- tiales, tum perſonales, ſunt neceſſariæ. (*) Adiones ad extra pendent ex liberrima DEI voluntate, & nequaquam abſolute neceſſariæ Junt. Pſal. 135; §. 115,;3. S. 192. Creandi notio ſcripturaria ex Rom. 4, 17. eſt, id quod non exſiſtit ſolius verbi juſſione & imperio, hoc eſt, immediate per omnipotentiam, producere. Adeoque Crea- tio definitur volitio Dei, qua effecit, ut hæc rerum univerſitas, quæ non fuit, exſiſteret. Notitia ejus alia naturalis eſt, ex ratione Rom. 1., 20. ad quærendum Deum invitans Act. 14, 1 5. 17. 17, 24 - 27. alia revelata, e Scriptura, ex qua ſola-diſtincte & ſalutari- ter cognoſcitur. Ebr. 11, 3. §. 192. 92 Creatio. S. 193. Sedes bujus doctrinæ eſt Geneſ. I. & 2. ubi ipſius contextus conſideratio do- cet, de mundi totius origine ſermonem eſſe, Add. Exod. 20, II. Act. 17, 24. Ebr. 11, 3. Apoc. 4, 11. & hanc creationis biſtoriam ſenſu literali proprio, non allegorico, expli- candam eſſe. Hoc Scriptura ubi ad creatio- nem provocat conſtanter ſupponit. Exod. 20, II. Marc. 10, 6. 2 Cor. I1,3. Joh. 8, 44. S§. 194. Creator-Mundi Deus, & quidem Jolus eſt. Gen. I, 1. Eſa. 44, 24. Nehem. 9,6. ita quidem ut opus hoc omnibus Perſonis di- vinis commune ſit, 1Cor. 8, 6. Coloſl. 1, 16. Pſal. 33, 4. conf. Hiob 35, 10. Pfal. 149, 2. Cohel. 12, I. Eſa. 54, 5. §. 19 §. Eſtque hæc adtio Dei liberrima, ad quam nulla ipſum neceſſitas, nec phyſica, nec meralis, determinavit. Act. 17,25. Pfal. 1I15, 3. Eph. I, II. Apoc. 4, II. S. 196. Ipſa Creatio facta eſt non per emanationem, nec per motum aut mutatio- nem naturalem, ſed omnipotenti illo verbo Fiat, quo continetur mandatum, ut, quod nondum erat, eſſe inciperet. Gen. I, 3. ſeq. Pſal. 33, 2. 148, 5. Eſa. 45, 12. Rom. 4, 17. Ebr. 1, 3. Forma proinde Creationis ponen- da in productione rei non eaſiſtentis per impe- — §. mj. 0 Entia ceata univetſitate, habeat. Joh, Adl. 17,24. Conſequen Del cokterna Ccreationem 1, 1.2. Rom Atque ade initium ſuun cipio acepit 22. Conluet creatus eſſen 5. 199½. 1 Proprie didto⸗ 1, NMOd. 20 1, 1. Wemmot tia J. I. rc patet, 4 in eis eſt 8. 199. elt Mungu elicitatis conſtituun rpora, Creatio 93 ocine eleoin S. 197. Omnia præter Deum vera & realia tis conſteni Entia creata Junt. Nihil eſt in tota rerum gine ſermorn univerſitate, quod non ortum ſuum a Deo 1I7, 24. Mi habeat. Joh. I, 3. Apoc. 4, II. Ebr. 11, 3. creationis f Act. 17, 2 4. n alegning Conſequenter mundus non ex præexſiſtente dtura ubi da vel coæterna materia creatus eſt, ſed (quoad r ſuppontim creationem immediatam) ex nibilo. Gen. 11,3. Poh I, I. 2. Rom. 4, 17. Ebr. 11, 3. Atque adeo mundus non ab æterno fuit, ſed Ii Dau, c initium ſuum aliquo definito temporis prin- 44,24. Nii cipio accepit. Gen. 1, I. Pſal. 90, I1. Prov. 8, Umius M 22. Confueta loquendi formula in tempore 86, Coll, Ccreatus eſſe dicitur. beiae §. 198. Totum univerſum intra ſex dies proprie dictos & ſucceſſive creatum eſt. Gen. gio Dei mn 1. Exod. 20, II. etianm cœlum & terra, Gen. Eitn, netiſ 121. memotata; id quod ex arcta cohæren- 1. 44. ng tia v. I. & J. y. & conſtanti tenore Scriptu- SESNE ræ patet, quæ cœlum & terram & quicquid “ in eis eſt ut eodem creandi actu facta con- ack ſ un jungit. Gen. 2, 4. Apoc. 10, 6. Act. 4, 24. uee N n S. 199. Opus per creationem productum itent eſt Munqus Rom. 1, 20. in quo ſunt partim tun, u, 4 Spiritus Col. 1, 16. cognitionis, virtutis, & /Gen felicitatis capaces, qui unam Dei civitatem 2, Non conſtituunt Ebr. 12, 9. Num. 16, 22. partim – corpora, in quorum univerſo & nagnirdo ſtents 5 . euti u⸗ 94 Creatio. ſtupenda, & multitudo ac varietas rerum, & concinnus atque admirabilis ordo, & pul- cherrima Gymmetria notabilis eſt. Pfal. I04. Hiob 38- 41. Jer. 3 1, 37. Hæc univerſitas rerum in primo illo ſtatu creationis valde bona fuit Gen. I, 31. & ſa- pienter coagmentata Ebr. 11, 3. & perfecta Gen. 2, 2. Utrum vero hoc ad ea quoque referri poſſit, quæ de Mundo optimo noſtra ætate diſputata fuere, merito dubitatur. H. 200. Quantacunque autem ſit Mundi perfectio, tamen limitata, non abſoluta eſt, conſequenter Mundus infinitis modis a Deo diſtindtus eſt. Plal. 102, 26. 27.28. 104, 29. 30. Col. I, 17. Act. 17, 28. §. 201. Cum in hoc univerſo ſint crea- turæ corporeæ, e quarum intuitu agnoſei poteſt æterna DEl Potentia Rom. I, 19. 20. & Sapientia Prov. 3, 19. 20. Jer. 10, 11-13. ac Bonitas, Pſal. 136, 5- 9. cum in eodem etiam ſint creaturæ intelligentes, quæ tum in ſui, tum in mundi corporei contempla- tione, iſtas DEl perfectiones agnoſcere, in- deque motiva cultus ac laudis DEl deſumere poſſunt Pſal. 148, I - 5§. Apoc. 4, 1I. immo jubentur Eſa. 46, 26 - 31. manifeſtum eſt, Mundum conditum eſſe ad Gloriam Dei, Pfal. 19, I. 2. 104, 31. 103, 22. quæ vero neſt e eſt eo efl nonpiſi hy ſecd creatun 5. 16 ¾) Cum pa tas tum int 20., tum V. inexhauſta ſeq. patet primis inte Gitum eſe. Uter hon⸗ cipue gron dont inter ſe Coſtentunt. fen eſſe, in Clat. Rom. 1 Noticior ommnin in bon ductkionem creavit Dei 1,15. Deun 119, 16. 29, anima 1, . 0 4gitata eſt Lepta fil 5. 202. dalluto 5 AC Varietas teret rabilis ondb, A tabilis eſt, Ml m in prinoihn! it Gen I, 30) br. 11,3. Ar 0 hoc d ei Mundo op nerito dubinn ne AWtenn ſt 9, non 10l ſinitis mott 6. 27,2 0 M 29. Uliverlo in tum intuitl tia Rom. I, GE 10. er. 10 1 19, cum Ii ſgentes, g hpore Cone nes gtoet is Dl 00. 4, Il. 1 ,manletin Nhorion Iu) 1 e n Creatio. 9 5 eſt Deo eſſentialis, ſed accidentalis, libera. nonniſi hypothetice neceſſaria; non Deo ipſi, ſed creaturis commodum afferens, (Conf. §. 168.) Cum porro experientia conſtet, res crea- tas tum inter ſe mutuo ſibi prodeſſe, Hoſ. 2, 20. tum vel maxime creaturis intelligentibus inexhauſtas utilitates adferre Pſal. 104, 10. ſeq. patet etiam hoc, in creaturarum, in- primis intelligentium felicitatem Mundum con- ditum eſſe. Uter horum finium Creatori primo ac præ- cipue propoſitus ſit, ſubtilius quæritur. Sunt inter ſe intime connexi, ſeque mutuo ſuſtentant. Scriptura Gloriam DEI ultimum fſinem eſſe, in quem omnia tendant, pronun- ciat. Rom. 11, 33. Antiquiorum autem theologorum theſis, omnia in hominum uſum condita eſſe, per in- ductionem probari poteſt. In hominis uſum creavit Deus cœlum Hoſe 2, 20. ſidera Gen. 1, 15. Deut. 4, 19. terram Gen. I1, 28. Pſal, I15, 16. Eſa. 45, 12. 18. vegetabilia Gen. 1, 29. animantes Gen. 1, 26. 28. Angelos Ebr. 1, 14. Objectiones, quibus interdum ex- agitata eſt, theologorum mente recte per- cepta facile diluuntur. S. 202. Monumentum creationis DEUS in Sabbato ab ſe inſtituto publicum ac ſolenne exſtare . 96 Angeli. exſtaré voluit, Gen. 2, I. 3. Exod. 20,; II. eoque homines ad praxin hujus doctrinæ, ſitam in creatore agnoſcendo, & per fidem, amorem, obſequium, gratitudinem colen- do, adducere. Act. 17, 24 -27. Rom. 4, 17. ITim. 6, 13. 17:. 2 VI. DE ANGELIS. §. 203. “ ANgelorum nomine, quando proprie ſu⸗ T mitur, intelliguntur Jubſtantiæ intelligen⸗ tes, mentibus humanis affines, ſed multo præſtantiores, Miniſterie Providentiæ Divina in regimine univerſi & eccleſiæ deſtinatæa. Has exſiſtere, & quidem t Subſtantias, e ſola Scriptura certo conſtat. In ea diſtin- guuntur nominibus, etiam propriis; & ap- paruiſſe leguntur: Ergo ſunt certe Entia. Agunt; id quod ſubſtantiarum eſt: ergo ſunt ſubſtantiæ. Locuti eſſe leguntur; Deum adorant; ſciunt, quæ geruntur in mundo; varia miniſteria præſtant: Ergo ſunt ſub- ſtantiæ Intelle ctu, & Voluntate Præditæ. Hæc evidentia ſunt. H. 204 . — 8.204. Scriptura; hil exiſtere creatone me cumm gelos Cort Prodabile cundi die quidem §. 20. cuntur en (to, Ebr. tos, cN Fünt, Kre Opinioni n Dore ſepar 14. Col. I. ſententian edrum (J erls) dix §. 20 ſint, I kes, Ut Dollent, 9.20. Deun Angeli. 97 ,1.3. EON ,, Axit hujus dodn ſeendo, & i gratitucihenen 24-27. Non . 6ELIS j. unndofnn ſilſentie i ſines, l Pyovigenti, hie jiu lenn uu N Altt. In e n Propritt o lunt tete! tirum e le leguntulj tuntut in oluntate K §. 204. Creatos eſſe, diſerte non docet Scriptura; quoniam tamen præter Deum ni- hil exiſtere, niſi per creationem, poteſt, de creatione Eorum dubitari non poteſt: maxi- me cum Gen. 1, 2. ſub exercitu cœli & an- gelos comprehendi ex Neh. 9, 6. certum ſit. Probabile eſt, primo hexaemeri die, aut ſe- cundi diei initio conditos, Hiob 38, 7. & quidem omnes ſimul. S. 205. Natura eorum ſpiritualis eſt: di- cuntur enim Spiritus, abſolute, in caſu re- cto, Ebr. I, 14. Subtili corpuſculo prædi- tos, cum Platonicis Patres antiqui credide- runt, & recentior philoſophia docet; cui opinioni nullum ſubeſt periculum. Theſis tamen ordinaria eos mentes ab omni cor- pore ſeparatas & completas eſſe, ex Ebr. 1, 14. Col. I1, 16. Luc. 24, 39. aſſerit. Ex qua ſententiarum diverſitate etiam apparitiones eorum (frequentiſſime commemoratæ in Sa- cris) diverſimode explicantur. . §. 206. Quamvis animæ humanæ ſimiles ſint, multo tamen ſunt hominibus præſtantio- res, ut vel ex naturalibus, quibus eximiis pollent, eorum perfectionibus intelligitur. S: 207. Præditi ſunt Intelletu, quo & ſe, & Deum, & Creaturas alias cognoſcunt, G per- 98 Angeli. perſpicacia excellente, quæ per intuitum eorum, quæ in mundo fiunt, inprimis ope- rationum Dei, per experientiam diuturnam, per revelationes a Deo ſubinde factas, per ratiocinia humanis multo perfectiora, novis ſubinde acceſſionibus creſcit. 2 Sam. 14, 20. Mat. I8, IO. I Pet. I, 12. Luc. 15; 10. Eph. 3, 10. Aliquid eo etiam confert mutua co- gitationum inter ipſos communicatio, per- agenda procul dubio ope ſignorum quorun- dam, quoniam Scriptura eis Loquelam tri- buit. 1 Cor. 13, I. 2 Cor. 12, 4. Eſa. 6, 3. Apoc. 7, 11. 12. Limitatam autem eorum cognitionem eſſe ex Marc. 13, 32. & 1 Pet. 1, 12. Patet. §. 208. Potentia Angelorum infignis & ma- gna eſt. Pſal. 103, 20. 2 Thefſ. 1, 7. 2 Pet. 2, II. & cognoſcitur quoque ex ſtupendis eo- rum, in ipſo etiam mundo corporeo, ope- rationibus. Gen. 19, 10. 11. 2 Reg. 19, 35. Matth. 28, 2. Act, 5, 19. 12, 6 - 10. cujus generis teſtimonia adeo clara ſunt, ut non- niſi per violentas & interdum ridiculas de- torſiones eludi poſſint. Sed limitata eſt hæc potentia, 2 Sam. 24, 16. Dan. 10, 13. & quamvis mira peragere poſſint, Dan. 6, 22. non poſſunt tamen mi- racula proprie dicta patrare. Pfſal. 72, 18. §. 209. — 8. 209, eſſe, ex 0l & alkectib IDet. 1, 12 Ei Verit tatem unie foiſſe Seri⸗ a qua cum Pars autel in Bonos 5. 210. bationi fle ceſlis debite eherunt con ſancto. Di 1Im.5, ltem angelt Coyfrma ore ſpiriti umn: id in Vine conſt Fruidone tinunnto ſe tio; firm Conſtans katis. C. candi no i. — quæ per inni tünt, npiniig rientiam ciutn ſobine kien d petkeckioni: teſcit. 2 ml . Luc. 15,0 n confertimun omnmmunicrio, eſignorum dn 1 eis Lollin ot. 12, H tatamn autenn n te. 13, 72 Al run ilſti Ihel. 1,7. 11 e er ſihenlhi 0 corpolen II. 2 Reg 15, 6- 0 lira ſut, u dum idlel entia, 1an; Vis mifthen⸗ ofunt mmen⸗ Pſal rvl Boni Angeli. 99 S. 209. Voluntate libera Angelos præditos eſſe, ex obſequio Deo præſtito Pſal. 103, 20. & affectibus eis adſcriptis Luc. 15, 7. 10. 1 Pet. 1, 12. patet. Ei Veritatem, hoc eſt puritatem & ſancti- tatem unice in Deum intentam, concreatam fuiſſe Scriptura aſſerit, Joh. 8, 44. Judæ v. 6. a qua cum pars angelorum defecerit, maxima pars autem in ea perſtiterit, diſtinguuntur in Bonos & Malos Angelos. De Bonis Angelis. S. 210. Bont Angeli ſunt, qui in ſtatu pro- bationis fideles ſe præſtiterunt, dotes ſibi con- ceſſas debite adhibendo, eoque præmium ac- ceperunt confirmationem in ſtatu ſuo beato & Jancto. Dicuntur ſancéti Mat. 25, 31. electi 1Tim. 5, 21. Angeli abſolute, 1 Pet. 1, 12. item angeli lucis 2 Cor. II, 14. Confirmatio hæc facéta eſt collato eis ro- bore ſpirituali vontra quodvis peccandi pericu- lum: id intelligi facile poteſt, ex gratiæ Di- vinæ conſcientia certa; ejusdem augmentis; fruitione perpetua Dei, ut Summi Boni; con- tinuato ſemper actionum ſanctarum exerci- tio; firmato per viéctoriam tentationum, & conſtans recte agendi ſtudium habitu Sancti- tatis. Conſiſtit adeo in impoſſibilitate pec- candi non phyſica Hiob 4, 18. ſed morali, G 2 qua 1b0b Boni Angeli. qua certum eſt, eos nünquam peccaturos., Mat. 18, 10. Luc. 20, 36. 1 Tim. 5, 21. §. 211. Numerus angelorum bonorum in- ſignis eſt, Dan. 7, 10. Pfſal. 68, 18. Mat. 26, 53. Ebr. 12, 22. nec dubium, eſſe in tanta multitudine ſocietatem, eamque, ut in exer- citu, ordinatam Gen. 32, I. 2. Luc. 2, 13. & aliquod ideo inter eos Diſerimen, Col. I, 16. Eph. I, 21. 1 Pet. 3, 22, Theſl. 4, 16. Judæ v. 9. ſed quale illud ſit, definiri, Scri- ptura tacente, non poteſt. §. 212. Munus Angelorum Bonorum præ- ter adorationem & laudes Majeſtatis Divi- vinæ, Nehem 9, 6. Pfal. 103, 20. 21. 148, 2. in eo conſiſtit (1) ut Voluntati Divinæ miniſtrent in re- gimine ſuper hunc mundum Dan. 7, 10. bl. 103, 20. 21. 22. & exſecutione judiciorum Gen. 3, 24. 19, 1I1. Plal. 78, 49. 2 keg. 19, 35. Act. 12, 23. prout etiam Chriſto, cui ſubſunt Eph. I, 21. 22. Col. 2, 10. 1 bet. 3, 22. & adorationis cultum præſtant Ebr. 1, 6. Apoc. 5, II. inſerviiſſe Luc. 1, 11.26. 2,9. 10. 13. Mat. 1I, 20. 21. 4, 11. 28,; 2. F. Act. r, 10. II. & olim inſervituri leguntur Mat. 13, 4 1. 42. 24, 3 I. 25, 3I. I Theſ. 4, 16. 2 Theſſ. 1, 7. (2) ut — (2) ut! ſiam tueal lentes eo Gum revel. Cortuptelas ,21. A 6) u Varii genen 5,4. Pirit, AGl. 10,4 31. Erech etiam hom tationes, e quamvis me Singylis cemn perper idit, ſo oar ve Zelistamne 5. 213. tam ſand Iſ, 10. k. I Tim. ſ. hobis de tiqnam à Mt. 4,l. geli. —. lünd uam ecenl elorum bononm al 68, 1. lbium, elleint eamnque, Aina 2, l. 2. Le s Diſerinen, „22, IThele ſit, deiinni, eſt. lorum Pononm des Majeltusl 107, 20,21,1 nre miniſtteni⸗ Bum Dan.7hl ntone juden öut etian Cn. 1. Col.2,10l lumn grelm. ſe Luc le ,11. 4 ſervitueſegu⸗ 31.1 I Boni Angeli. or (2) ut res humanas, ac ſpeciatim Eccle- ſiam tueantur; id quod comprobant fre- quentes eorum apparitiones, ad confirman- dam revelationem divinam, & avertendas corruptelas idololatricas factæ. Add. 1 Tim. 5, 21. Act 5, 19. 12, 7. 27, 23. (3) ut ſingulis etiam præſtent beneficia varii generis, Pſal. 91, I. Gen. 19, 12. Joh. 5, 4. ſpiritualia quoque, hortando, ſolando Act. 10, 4. 5. 27, 23.24. Luc. 16, 22. Mat. 24, 31. Ezech. 9,, 4. Apoc. 7, 4. Eos docere etiam homines poſſe, ſuggerendo cogi- tationes, colligitur ex Matth. 1, 20. 2, 13. quamvis modus inexplicabilis ſit. Singulis autem fidelibus Angelum cuſto- dem perpetuum adeſſe, pie antiquitas cre- didit, ſuperſtitio autem deinde in gravem abuſum vertit; Scriptura certe, quæ de an- gelis tam copioſa eſt, nusquam id docet. §. 213. Cum Angeli ſint tam præſtantes tam ſanétæ naturæ, & noſtri amantes, Luc, 15, 10. rebus etiam noſtris multum interſint, I Tim. 5, 21. conſequitur reverentiam illis a nobis deberi, I1 Cor. 11, 10. quæ vero neu- tiquam ad cultum religioſum progredi debet. Mat. 4, 10. Apoc. 19, 10. Col. 2, 18.23. 6 3 De Mali Angeli. De Malis Angelis. §. 214. Angeli Mali ſunt, qui per volun- tariam a Deo defettionem bonitate & ſantti- tate originali exciderunt, in habitu pravo con- tracto pertinaci malitia perſeverant, & in hoc mundo operationes ſuas exercent, ad regnum Dei inter homines omni conatu impediendun ac turbandum. §S. 215. Peccatum eorum generatim ex Joh. 8, 44. 2 Pet. 2, 4. Judæ y. 6. I1 Joh. 3, . liquido conſtat. Sed in quo ſpeciatim con- ſtiterit, de eo nil niſi conjecturæ & ſuſpi- ciones incertæ feruntur. Non magis de tem- Pore lapſus certi quid dici poteſt. S§. 216. Inter eos eſt præcipuus quidam, qui cæteris dux defectionis videtur fuiſſe, & in Scriptura Sataneg, Diaboli, aliisque nominibus venit. Mat. 25, 41. 12, 24. conf. tamen Y. 26. 6, 13. Jo. 12, 31. Apoc. 12, 9. 10. I1 Pet. 5§, 8. Eph. 6, 16. Keliqui, Angeli Satanæ, Dæmones, Spiritus immundi dicun- tur. Luc. 8, 29. Coll. 30. 11, 19. 2 Cor. 1 Mat. 25, 41. Apoc. 12, 9. quorum ingens e numerus, Luc. 8, 30. & ſocietas quædam 20 vegnum. Mat. 12, 26. Col. 1, 13 J. 277. — 5,217. cuta, pari ſelicis 2P. tim detrun Lterni ſun uc f.6. inde ulter 12, 31. I. Apoe. 12, ultimum« 2,4. Matt §. 219. pro Spient jucicii, Ma Ut Vires ſua ue ad pun 4,4a. AG. ITim.1,² le, ut ſe os, ex in ſd. Hiob Nege in lorum ſpin ucere not (2²) homi us eorumn 22, 31. 32. Penitus 3 Pendent, ingel.. — 1Auele lnt, gi n en bonitgte t, in halitnnn perſeenmt, Rexercett, A i ANetl ing eorunl gelett Jude f.6. Iin in quo ritin 1conjechure ur. Non nag⸗ cici poelt eſt reituſ Honss vicetu , Dillol, 16,41, 19 4 16. RKeliqul fitus innunt 11,19, 200 orucn lgd⸗ ſocietu⸗ Neln 0l, l 151 Mali Angeli. 103 S. 217. Pœna lapſum angelorum ſtatim ſe- cuta, partim amiſſio gratiæ Dei & ſtatus ſui felicis 2 Pet. 2, 4. Judæ Y. 6. Joh. 8, 44. par- tim detruſio in caliginem fuit, cum horrida æterni ſupplicii exſpectatione, 2 Pet. 2, 4. Judæ v. 6. Jac. 2, 19. accedente interim ſub- inde ulteriore dejectione, Gen. 3, I5. Joh. 12, 31. 14, 30. 16, II. I Joh. 3, 8. Ebr. 2, 14. Apoc. 12, 7- 12. 20, I. 2. 3. donec judicium ultimum eos æterno cruciatui tradet. 2 Pet. 2, 4. Matth. 25, 41. S. 218. Hoc ſupplicium ultimum DEUS pro Sapientia ſua differt in diem univerſalis judicii, Mat. 8, 29. eisque interim permittit, ut vires ſuas in hoc mundo experiantur: id- que ad puniendos malos & infideles 2 Cor. 4, 4. Act. 5, 3. 2 Theſſ. 2, 9. 10. 1 Cor. 5a §. I Tim. I, 20. bonos autem exercendos, at- que, ut ſe ipſos abnegare diſcant, caſtigan- dos, ex intentione Dei facere debet. 1 Pet. 5, 8. Hiob I, 12. 2 Cor. 12, 7. Neque injuſta aut Deo indigna eſt hæc ma- lorum ſpirituum tolerantia. Nam (1) ſe- ducere non poſſunt niſi volentes Joh. 8, 44. (2) hominibus præſidia præſto ſunt adver- ſus eorum malignitatem, 1 Joh. 3, 8. Luc. 22, 31. 32. Eph. 6, 10 - 17. (3) in operando enitus a permiſſione & regimine Dei de- bendent, ipſiusque conſilio inſcii & inviti G 4 ſub⸗ 104 Mali Angeli. ſubſerviunt, Mat. 8, 31. Hiob 1, 12. 2, 6. (4) per viétoriam Deo glorioſam ac piis læ- tabilem, & nunc ſubinde pudefiunt Luc. 10, 17.18.19. Rom. 16, 20. Apoc. 12, 7-12. & olim plane dejicientur. 1 Cor. 15, 24. 25. Apoc. 20, 10. S. 219. Malitia angelorum malorum co- gnoſcitur (1) ex eorum aſtutia, & inimici- tia contra Deum & homines, 2 Cor. 11, 3. 14. Mat. 13, 39. 1 Pet. 5, 8. 9. Joh. 8, 44. (2) ex eo quod ſalutem animarum variis modis impediunt, 1 Tim. 4, I. 2 Thefl. 2, 9. Mat. 13, 38. 39. coll. 41. 1 Theſſ. 2, 18. Luc 8, 12. (3) ex influxu morali pernicio- ſo, quo homines vel ad peccata gravia Joh. 13, 2. Act. 5, 3. 1 Cor. 7, F. vel ad facta, e quibus ingens & multiplex damnum oritur, I Paral. 21 (22), I. 1 Reg. 22, 22. 23. im- pellunt. Intereſt Eccleſiæ, ut doctrinam hanc de Satanæ malitia, itemque de ejus potentia, non patiatur e theologia chriſtiana elimina- ri. 2 Cor. 2, 1I1I. §. 220. Potentia ac vires Satanæ & malo- rum angelorum, conſtat partim ex appellatio- nibus potentiam ſignificantibus, Luc. I1, 21. Joh. 12, 31. Eph. 2, 2. 6; 12. partim ex ipſis factis, ſeduétione mundi Apoc. 12,9. ſtann . ita 2 —..— ſita inter he Colitur, excæcatior etiam cor 2,7. Luc. Tribuun ille cuncta ccojus ipſe 26. & c,l §. 221. tiomibus, caute verſ eyentuss, g Piti credulit, tundum etia WManem mu Deris, ormr ſine injul 9, 222. tus in hon unitus eſt uam inſt Obleſ tus, Qua d erorn Contra o0 ei condeſ neli R Hiob I, 1.¹ gorioſim a ie e pudeftumlus, 0. Apoc. 12,/71 t. 1Cor.I ,4 lorum mion alkutia, Cint lines, 20 3 ſ, 6,9, Iii emn aninatun 1 N. ,1. 2el, 41. 1 Ihel: n moraller peccna giun . vel 40 ler dammunmd: .22, 21 . ocktnan iu ge eis n chrilim Sotmeh⸗ im er M, 2. hurint , poc/ 155 4 Mali Angeli. 105 ita inter homines idololatria, per quam ipſe colitur, Lev. 17, 7. Pſ. 106, 37. 1 Cor. 10,20. excæcatione 2 Cor. 4, 4. Eph. 2, 2. & damnis etiam corporalibus actu illatis. Hiob 1, 19. 2, 7. Luc. 13, II. 16. Tribuuntur talia Satanæ, non quod unus ille cunéta efficiat, ſed quia regnum habet, cujus ipſe eſt princeps. Luc. 11, 18. conf. y. 26. & c. 10, 18. S. 221. In ſpecialioribus Satanicis opera- tionibus, (ut Obſeſſione, Magia, spedtris) caute verſari oportet, ne quosvis inſolitos eventus, qui latentes cauſas habent. præci- piti credulitate Satanæ adſcribamus; ſed vi- tandum etiam alterum extremum, ne ob im- manem multitudinem fabularum hujus ge- neris, omnia talia, invita experientia, nec ſine injuria in Scripturam, negemus. §. 222. Obſeſſio eſt continuata mali Spiri- tus in hominem actio, qua bomini ad tempus unitus eſt, attiones ejus determikat, eoque tan- quam inſtrumento utitur. Obſeſnio Spiritualis eſt poteſtas mali Spiri- tus, qua ſe cum anima hominis' unit, eamque ad enormia peccata impellit, poſt multa gravia contra oonſcientiam peccata ex juſto Dei judicio ei conceſſa. Luc. 22, 3. Joh. 13,27. 2 Cor. 4,4. Eph. 2, 2. 2 6 5 Ob⸗ 106 Mali Angeli. Obſeſſio corporalis eſt poteſtas mali Spin. tus, qua immediate in corpore hominis violen- tas ſuas operationes exercet, actiones tum li- beras, tum naturales miris & inſolitis modis determinando, aut impediendo, aut miſere per- turbando. Exempla ejus luculenta occurrunt Matth. 8, 28 - 32. 9, 32.33. Marc. 7, 25. 29. Luc. 4, 33. ſeq. Act. 8, 7. In hujusmodi dictis tantum vebementiores quosdam morbos ſignificari, dici non poteſt, CI) quia dæmonizomeni diſtinguuntur ab iis, qui morbis, etiam vehementioribus, laborarunt, Mat. 4, 24. 8, 16. Marc. 1, 32. Sæpe utique etiam morbis correpti fuerunt obſeſſi; ſed illi morbi fuerunt effectus obſelſ- ſionis, non ipſa obſeſſio. Mat. 17, 14-18. 12, 22. Luc. I1, 14. (2) dæmonia, quæ in ob- ſeſſis fuerunt, dicuntur etiam Spiritus im- mundi Marc. 5, 2. 8. & mali Act. 19, 15. ty⸗ rannidem exercentes Act. 10, 38. locuti cum Chriſto Mat. 8, 29. 31. Marec. 1, 24. 25˙. (3) Chriſtus, cum diſcipulis poteſtatem in ma- los Spiritus daret Mat. 10, I. & de ſucceſſu cum gaudio referentes porro edoceret Luc. 10, 12-20. nec verbulo monuit, de ſuper- ſtitioſo aliquo vulgi in hac re errore. Hodie rariora ſunt obſeſſorum exempla: & ſi quid tale occurrat, ſumma opus eſt cir⸗ cumſpectione, ne aut noſtra credulitate aut aliena malitia decipiamur. §. 223. —wN— 23. docet Exod. 9. 109,19. 4. Gonata: un ſtius eſt, Drobatas, in certe de S cere. Re rcapis rerun Ginhio ac timen & ma ne, imterdun 5, 24. D eſt. Theotea Kerlptara dann. 29, 11 MWarc.6, 49 N mü §. A,. mentis decenter eſt: ita culcandn na quo⸗ §.219. 2,26. ſt ben Angeli⸗ — eſt oteſin ni Corpore unitini ercet, Aftiote n nitis G inelti eliendo, autnie us luculentonn 2,33. Mare gl 7. tantum dehert dari, dici mn heni diſtngun Aun vehemeniad 9, 16. Mu. btbis conten ir nerunt efelut . Matln il GCamonin, ael r etiam Shn . 10,39. Vent MAare. 1,24,71 spoteltgen t ſ0, 1 Ac in orro etocent monuit, Eel e re ellole/ ſeſſorum erf mmmma iid lra cecllin Mali Angeli. 107 S. 223. Magiam &O Magos dari, Scriptura docet Exod. 7, I1. 22. Act. 8, 9. 10. 11. 13, 8. 19, 19. quid magia ſit, explicare non eſt dignata: unde ab explicando modo abſtinere ſatius eſt, quam per incertas & nunquam probatas, immo abſurdas opiniones, veritati certæ de Satanæ poteſtate, præjudicium creare. Res tota videtur eſſe ludibrium, ex arcanis rerum naturalium notitiis, impoſtura, & impio ac ſtolido fanaticiſmo confiatum; quo tamen & mali Spiritus, ex divina permiſſio- ne, interdum abuti poſſunt. Act. 13, 10. §. 224. De Speckris res multo obſcurior eſt. Theologi eſt, nihil ſtatuere, quod e Scriptura doceri non poſſit; & huc nec I. Sam. 28, II. nec Sap. 17, 3. 4, nec Mat. 14,26. Marc. 6, 49. Luc. 24, 37. 39. faciunt. Omni- um minime quævis hujus generis phænome- na Satanæ adſcribenda eſſe, probari poteſt. S§. 225. Uti ergo ab hujusmodi terricula- mentis animos, imperiti inprimis vulgi, decenter atque graviter avocare conſultum eſt: ita ex adverſo diligenter e Scriptura in- culcandum, quam triſte ſit, poteſtati Sata- næ quoad ſpiritualem influxum in animam (S. 219. 220. 222.) obnoxium eſſe, 2 Tim. 2, 26. quam ineffabile, etiam hoc nomine, ſit beneficium redemtionis, Ebr. 2, 14. & duam 108 Homo. quam neceſſarium, ut Chriſto Liberatori no- ſtro nos totos tradamus. Act. 26, 18. Col. I, 13. Jac. 4, 7. Qui in philavtia ſua prava contra Deum tendunt, illi hoc ipſo diaboli gerunt imaginem, cum illo operantur, eique ſe ut inſtrumenta infelicia permittunt. Joh. 8, 44: 1 Joh. 3, 8. 5, 19. Act. 13, 10. VIII. DE HOMINE. §. 226. De origine generis bumani ſola nos docet Scriptura, tradens hominem immediate a Deo creatum, Elſa. 45, 12. Cohel. 12, I. & modum productionis plane ſingularem fuiſſe Gen. 1, 26. ex quo ſumma Sapientia ac bPo- tentia eluceat. Eſa. 43, 7. B S. 227. Eadem Scriptura duce homo de- finitur, ut ſit creatura rationalis, ex anima intelligente & corpore organico arkke anitis compoſita, eo deſtinata, ut ſub debito liber- tatis & facultatum ſuarum uſu Deum, tan- quam Dominum ſuum d Summum Bonum, agnoſcat, & colat, & felicitate ac beatita- dine fruatur: §. 228. — 19. An pone ele intel hominis Gen. in morte, C4 Mimam, licen Matth. 10, 29 quod zmime 1,4. 2 Pet. 1, 8,229. 4ni Dhiofophia mentis ederi nem Ppiritus quoc ſit can Ull, comme Jlam ubique Voluntarium! 30, 19. §. 230. J eſle ſatuitn nis omnnis r tem ſenſus modo lope ſui & Aar tlam etiam eſt Philoſe Ctrina tam eamn prob, niis, ad Chriſto Libermn 1. A0l 26,190 in philavta lur b illi hoc ihtl illo operunmm: licia permitun 9. A 13,10 l. MIN. 26, mani ſola n 8hominem ind- ,12. Cohelli lane ſugulneni nma Sieni 7. turz Auee obt Ationclit, 1 ,venico AN N. Giis Anl n Deun,7 Sunmun N icttute 6 Romo. 109 8S. 228. Anima hominis diſtinctiſſima a cor- pore eſſe intelligitur ex hiſtoria creati primi hominis Gen. 2, 7. ex diſſolutione utriusque in morte, Cohel. 12, 7. ex impoſſibilitate animam, licet corpus occidatur, necandi, Matth. 10, 28. & ex appellatione corporis, quod animæ tabernaculum dicitur. 2 Cor. 5, 1.4. 2 Pet. 1, 13. 14. §. 229. Animam eſſe Subſtantiam ſpiritualem, philoſophia ſolide probat: Quibus argu- mentis e Scriptura addimus, tum appellatio- nem Spiritus Cohel. 12, 7. Pfſal. 31, 6. tum quod ſit capax imaginis Divinæ, amoris DEI, commercii cum Deo; tum libertatem, quam ubique Scriptura ſupponit, ut homo voluntarium Deo obſequium præſtet. Deut. 30, 19. . §. 230. Doctrina qua Anima immortalis eſſe ſtatuitur, ad prima fundamenta religio- nis omnis referri debet. (SH. 6.) Theſeos au- tem ſenſus eſt, animam poſt mortem non modo ſupereſſe, verum etiam gonſciam & ſui & aliarum rerum manere, & reminiſcen- tiam etiam vitæ ante actæ ſervare. Probrum eſt philoſophiæ gentilis, quod in hac do- Etrina tam miſere fluctuavit. Conſpirant ad eam probandam, ipſa animæ natura; & fi- nis, ad quem homo conditus eſt; & Bonitas ac 110 Homo. ac Juſtitia Dei; & internus conſcientiæ ſen. ſus; & inſitum homini deſiderium immor- talitatis: quæ omnia Philoſophia vera præ- clare explicat. Scriptusaria lgamenta i- tum Mat. 10, 28. & Cohel. 12, 7. tum fide- lium exſpectatio melioris vitæ, 2 Cor. 5, 8. 9. 10. tum quod in toto ſalutis ordine, & gratioſis DEl de vita æterna promiſſionibus neceſſario ſupponatur, animam in morte nec ipſam per ſe deſinere, nec a Deo deſtructum iri. I Cor. 15, 19. Quod idem & ex commi- nationibus de æternis impiorum ſuppliciis intelligitur. S. 23 1. Primi Hominis anima per inſpiratio- nem a Deo homini data eſt. Gen. 2, 7. quæ in- ſpiratio fuit immediata & efficaciſſima Dei actio, qua anima non modo produéta fuit, ſed etiam dotibus excellentiſſimis prædita, & inprimis operatione Spiritus Sancti pene- trata exſiſtere cœpit, atque ita cum corpo- re unita eſt. Per emanationem ergo id ex- plicari nec debet, nec poteſt. §. 232. Corpus hominis primi Deus e pul- vere terræ ſumſit, Gen. 2, 7. 3, 19. 1 Cor. 15, 47. idque ſumma arte formavit Gen. 2,7. quam nemo mortalium ſatis aſſequatur, tum quoad multitudinem & ſubtilitatem partium, tum quoad earum compoſitionem, quæ uſus ac unt, a es innt motum, ſen ſola Kupendd facientes, t metriam o 14, 15. Nedqve a minummat 1. 233. 0 eſe partes hiſtoria cres ſcribenda ho Luc. 2,,40, uorundam 1 Lue. h ſſ. . 234. 4. Gen. 15. 1 Deus mulien formanit, G incdignum 0 Clt, ut tot Ir Pe Propa tione conti A hypotheles epßhfentia, 0. Homo. 111 — - ernus cnſac fines innumeros habet, ad nutritionem, ini Geicdeiinn motum, ſenſationes, loquelam (quæ vel PhloPe e ſola ſtupendum eſt Divinæ Sapientiæ opus) Eigfia agumn facientes, tum quoad proportionem & ſym- Ohel 1,7a metriam omnium exactiſſimam, Pſal. 139 ioris rite 210 14. 15. oto ſaluts am Neque alia corporis omnium aliorum ho- Eterna promde minum materia eſt. Cohel. 12, 7. Hiob 33, 6. „ Aimhamn inme nec 2 Deodin H. 233. Conſequitur ex his, duas tantum lod ilen dan eſſe partes hominis eſſentiales. Plures nec in impiorun ii hiſtoria creationis memorantur, nec in de- ſcribenda hominum tum morte Gen. 35, 18. Luc. 23, 46. Act. 7, 58. 59. tum miraculoſa isanimgeri cduorundam reſuſcitatione, I Reg. 17, 21. E. Gen. 2,7, 6 Luc. 8, 55. 1 & effezelle modo Procl, §. 234. Adamus fuit omnium primus homo telentffims e Gen. 2, 5§. 1 Cor. 15, 47. e cujus corpore Spirius Ell Deus mulierem, conjugem Adami futuram, eume Jormavit, Gen. 2, 21. 22. qua in re nihil Deo en indignum occurrit. Conſilium autem Dei mtionen eng fuit, ut totum genus humanum, ex eadem ltel⸗ ſtirpe propagandum, arétiore inter ſe cogna- Pinin tione contineretur. Act. 17, 26. 2, 7. §. 235. Quo pacto autem animæ propagen- ſam,e tur 10. e Dbicura quæſtio r Simls ts ſegu m hypotheſes quas Viri Docti afferunt, de præ- btlittten 1 exſiſtentia, de creatione animarum, de pro- 1I12 Homo. pagatione per Traducem, difficultatibus ſuis laborant. Scriptura ſic docet, generis hu- mani propagationem fieri vi beneditkionis Divinæ Gen. 1, 28. ex quo intelligitur, eam pendere ab efficaci Dei voluntate & opera- tione. Eadem vero etiam docet, hominibus per divinam illam benedictionem conceſ- ſam eſſe vim generandi ſibi ſimiles, id quod præcipue & primo ad animam pertinet; Gen. 7, 3. generationem autem verbis altivis de- ſcribit, cauſam efficientem indigitantibus, l. cit. Quibus inter ſe collatis efficitur, Pa- rentes, non tantum quoad corpus, ſed etian quoad animam, eſſe liberorum ſuorum cauſas efficientes, ſed minus principales; principalem cauſam vero eſe Deum, vi benedictionis ſue cooperantem. S. 236. Homo eum in Finem conditus eſt, ut vitam in his terris recte ad voluntatem & beneplacitum Dei, ſub ipfſius regimine degat, eoque ad aliam vitam nobiliorem, & conſummatam beatiſſimamque cum Deo communionem præparetur. Hiob 10, 12. 7, 18. Eſa. 43, 7. Eph. 1, 12. §. 237. Theſes articuli hujus probe medi- tatæ nos admonent originis noſtræ e terra, ad humiliationem noſtram; Gen. 18, 27 Sir. 10, 9. & offcii, Creatorem noſtrum corpore — Corpore & 1 C01.5, turatn, ule. bus natur⸗ nata. DE ſntoginis Di mano, ſ. plrexperien tamſoblimmi ergoderip huc pertin ne Divina. inſtauratio 23, 24. §. 230. Deus 10 Prona erſhkeree adeo niſ 70. — en, difſtonlttbng ſie ocet, geni fieri di Hendi qo inteligin el voluntate tiam doced honi enediionen d iſbiſien l animun perine Utemn verhiͦ inn jentenn indtir⸗ ſe colatisefrin osd eorin berorun /un Prinehnigi il in, M Neleifi in iten nin lelte 4 D , ſv ipfus ſn nvitun noblin liamdle (n tetut. Hb I; 12. lihujns ice⸗ inis noſte i ram; la reatorenn 11, ⅓. Imago Dei. 113 corpore & anima celebrandi, Cohel. 12, I. 1 Cor. 56, 19. 20. per conſervationem, cul- turam, uſumque legitimum facultatum, qui- bus natura hominis tam liberaliter eſt exor- nata. DE IMAGINE DEI, & univerſo ſtatu integro primi hominis. §. 238. Tmaginis Divinæ notio non ex ingenio hu- mano, ſed ex Scriptura conſtitui debet. Ipſa experientia docet, quam lubrica ſint in re tam ſublimi humana ratiocinia. Inhærebimus ergo Scripturæ veſtigiis, in qua claſſica dicta huc pertinentia ſunt, de ipſa quidem Imagi- ne Divina, Gen. I, 26. 27. Cohel. 7, 30. de inſtauratione autem ejus, Col. 3, 10. Eph. 4, 23. 24. §. 239. Cauſa Efficiens Divinæ Imaginis Deus Triunus eſt Gen. 1, 26. 27. Ex quo por- ro prona conſequentia fluit, eam in bomine eaſiſtere per operationem aliquam DEI; Atque adeo; niſi gratioſo Dei influxu producatur & 114 Imago Dei. & continuo conſervetur, hominem eam nec habere poſſe, nec retinere. Unde & non- niſi hac ratione recuperari amiſſa poteſt. Eph. 4, 24. S. 240. Imago Divina homini non poſt- quam creatus fuit, ſuperaddita, ſed concrea- ta, hoc eſt, cum crearetur, eadem illa Dei Conditoris actione impreſſa eſt. Gen. 1, 26. 27. Cohel. 7, 30. Homo ut primum exfſti- tit, retctus exſtitit. S§. 24 1. Ideo autem homini concreata fuit, ut officia Creatori Optimo debita, cultum, amorem, obſequium, præſtare, cum Deo Summo Bono uniri, & in communione ejus beatus eſſe poſſet. Ad id naturales animæ do- tes, quamlibet præſtantiſſimæ, intellectus perſpicax, ratio ſumma, voluntas libera, non ſufficiebant; ſed opus erat, ut dotes illæ Spiritu Dei animarentur, atque adeo ut, præter illas, homini ineſſent perfectiones WPirituales, ad vitam fublimioris ordinis, quam naturalis vita eſt, ſpiritualem nempe, in communione cum Deo ſitam, pertinen- tes. Vid. Col. 3, 10. Eph. 4, 24. quæ duo loca perfeckiones has etiam nominatim indicant fuiſſe Sapientiam, Juſtitiam, Sanctitatem. §. 242. — 5.41. vinz, Ut ſi Spertig, irfnem ho ſoo gebita leatus eſe Rau. nann iplann fuit cogriti rite colena conſernn Npiritali, guibm Dei 10, coll ſo 6,244. 4¹ R, quam APpellation cebit ea tia eſt) corann Den ſye juche Fuit igjtn am Deo judicip ( ui acmin itn t i liu herti Dei, — — tur, hominen en tinere, Unce er Pperati amili , vinn hominin erudtitu, A Aretur, eilen Preſl elt, Cent Ofno vtprimm hofmini concket! imo gebitl, d ,rofne, ul Lin communion naturalesanit nfllime, iitt 4, VluNrü ppls ertt, ur, Atgle eſlent helil ublimiorss ot Hiritullemn 0 ſtamn, hali 21 glechi lotminatinmm n, uncltnet Imago Dei. 115 §. 242. Sic ergo definiri debet Imago Di- vina, ut fit perfettio bominis ſpiritualis, in Sapientia, Juſtitia, Santtitate confiſtens, eum in finem homini conereata, ut offcia Creatori Juo debita præſtare & in communione cum ipſo beatus eſſe poſſit. S. 243. Primum, quod Imaginem Divi⸗ nam ipſam conſtituit, Sapientia eſt: quæ fuit oognitio Dei ac voluntatis ejus, ad Deum rite colendum, ſtatumque hominis integrum conſervandum ei ſuffciens. Hæc cognitio & Ipiritualis, & viva, ad amorem & obſe- quium Dei efficax, & beatifica fuit. Col. 3; 10. Coll. Joh. 17, 3. S. 244. Alterum in Imagine Divina Juſtitia eſt, quam cum juxta Sanctitatem, diſtinéta appellatione, commemoret Paulus Eph. 4, 24. licebit eam ab ſanctitate (quæ inbæſiva juſti= tia eſt) diſtinguere, & Juſtitiam intelligere coram Deo, qua relatio ad forum Divinum, ſive judicium Dei de homine, involvitur. Fuit igitur illa qualitas, per quam homo 60= rum Deo innocens, gratus Deo, && ipſius Dei judicio (benevolo quidem) dignus habitus eſt; qui admitteretur ad communionem cum Deo, ita ut jure cenſeretur beatus & dignus bac ſua beatitudine. H 2 Neque 116 Imago Dei. Neque alienum eſt, etiam hoc ad homi- nis cum Deo ſimilitudinem referre. Deus enim non modo beatus eſt (S. 168), ſed hanc ſuam beatitudinem optimo jure, etiam Juo ipſius judicio, poſſidet. §. 245. Tertium in Imagine Divina Santti- tas eſt, conſiſtens in averſione ab omni malo, O à quovis inordinato cregturarum amore, atque in perpetua proclivitate habituali ad Deum, tanquam ultimum finem, in quo totus acquieſcat. Cohel. 7, 30. Jam nulla in crea- tura Sanctitas exiſtere poteſt, niſi quæ ſit ab omnis Sanétitatis auctore, Spiritu San o: Adeoque & hanc in primo homine, profe- tam eſſe neceſſe eſt a Spiritu Sancto, illum ſubinde ad quævis bona excitante, & ad ſancta propoſita exſequenda corroborante. S. 246. Ideo homo Divina hac Imagine præditus non potuit non gaudere & favore Dei, & gratioſa ipſius inhabitatione. Hæc fundamentum & fons omnis illius rectitu- dinis ſpiritualis fuit. Ex ea porro conſecutam eſſe conſtantem in animo ſerenitatem, in conſcientia tran- quillitatem, & inſignem lætitiam Spiritus, facile ex analogia ſtatus regenitorum Rom. 5, I. ſeq. Phil. 4, 4. intelligitur: acceſſit etiam cum angelis amicitia, & futura erat ( (ſifelix il minum inte Imaginem ralem: tun exſiſtere ee ralis dicitui humanæ or quia finis Obtigeri Qbam in re doris, pag. Acroamatt Non Conſtituti naliter; derfe theſin neceſt türde donu Corutn ge ſt tum ornare 5§ 248. eor GNque⸗ rantur qo quidem, 8 Qentia, Doflunt, ſolute, fn conſtituunt guo homo Dei. — etiamn hoc dhe dinem refene. ) us eſt (H,10) ein optinno int,4 et. wagine Ditiuds verſione oh onn to cregtuaymmn clivitate Mli n fnenn, i n o. Jam nwlunt potelt, nii gut tore, Fpitin timo homnne,, Spiritu Sancho On eNitinte, Uenda corrobo Divinz hu- on galete / inhalitntigne Omnnis Uins tam ele cllr in coblciente mn lxfitanm i⸗ tegenitolun 4 igitur: telligitu itia, Afum! 7 Imago Dei. 117 (ſi felix ille ſtatus manſiſſet) ipſorum ho- minum inter ſe ſuaviſſima concordia. S. 247. Omnia haétenus dicta evincunt, Imaginem Divinam fuiſſe perfectionem natu- ralem: tum quia ſtatim cum ipſo homine exſiſtere cœpit (unde ab Auguſtino connatu- ralis dicitur); tum quia intrinſecum naturæ humanæ ornamentum & perfeétio fuit; tum quia finis, ad quem homo conditus eſt, obtineri ab homine ſine ea non poterat. Quam in rem notanda ſunt eximia verba Au- doris, pag. 157. not. I. & p. I56. IIn. 4. Acroamatica formula dicitur naturalis, non conſtitutive, non conſecutive, ſed origi- naliter; perfeltive; debitive: & retineri hane theſin neceſſe eſt propter eos, qui ſuperna- turale donum dum eam vocant, Scholaſti- corum de ſtatu purorum naturalium commen- tum ornare intendunt. §. 248. Præter hæc de primis hominibus eorumque felicitate plura alia commemo- rantur, quæ ad ſtatum integritatis pertinent quidem, & Imaginis Divinæ partim conſe- quentia, partim ornamenta acceſſoria dici poſſunt, ſed Imaginem Divinam ipſam, ab- Jolute, formaliter, & primario dictam, non conſtituunt; quia non ſunt tale quid, per quod homo aptus eſt ad communionem cum H 3 Deo, 1IS8 Status Integritatis. Deo, in quo tamen Imaginem Divinam Scti- ptura ponit. S. 249. Sic in primo homine dotes animi naturales excellentes fuerunt, & cognitio naturæ & rerum naturalium egregia; Gen. 2, 19. 20. 234.24: quæ vero ubi a quibusdam ex Sap. 7, 17. ſeq. ita amplificatur, ut pri- mum hominem tantum non omniſcium fa- ciant, qui ſolo intuitu, nullis experimentis, nullis ratiociniis adhibitis, omnium rerum naturam intime perſpexerit, id non ſatis vi- detur probari poſſe; & ſi id vel maxime de- mus, talis certe Sapientia naturalis ab illa ſpirituali (§. 243) multum diverſa fuit, & per eam demum ſanctificata, ut rerum creatarum conſideratio ad Deum agnoſcen- dum & glorificandum blanda & efficax ei invitatio eſſet. Rom. 1I, 20. coll. 21. Act. 17, 27. 28. Pfſal. 1I11, 2. S. 25§. Conpus primi hominis habuit de- cus, valetudinem, robur, ſenſus acutiores, vividiores quam nunc ſunt perceptiones, eum abſentia omnis morbi, doloris, mole- ſtiæ, Hiob 5, 6. Sed nimii ſunt, qui glorioſe lIuoeni fuiſſe exiſtimant. S§. 25 I. Homines, ſi permanſiſſent in ſta- tu illo integro, non morituri, ſed vivi e terris ——— terris in ſtat Nonmoritun ſ,12. 6, 23. Wis homini tamen non tunum ulun nee non cun lantem, ſup 9, 252. D.. Cutn Imagine dem, ſed i nullln enim e Linis mentio uens, quoc. NAIt. Da en Domminnum lignitaten COncCiliawit citra dulu ac ſapiente §. 263. tationem. ſas feit, corporis ltatts & gitati⸗ — ginemn Dinung homine Ai fnerunt, Agl lium egregt ero Ubi ub nplifcer, pon omniont Dullis enpettt tis, Ofnkiunk etit, id non ſid rel nann gtia nututlls tum divetiii ificatn, Nt 1 1 Deum n- Nunde & ee 0,. COl 21.10 Pomiris hiui lenli 4lii Unt penceſit⸗ i, Colorb, 6 uot gni mnller tri, i N Status Integritatis. 119 terris in ſtatum gloriæ transferendi fuiſſent. Non moriturôs fuiſſe, ex Gen. 2, 17. Rom. 5, 12. 6, 23. Colligitur; atque hoc ſenſu pri- mis hominibus tribuitur Immortalitas, quæ tamen non abſoluta, ſed ordinata fuit, legi- timum uſum alimentorum & arboris vitæ, nee non cuſtodiam Divinam homini invigi- lantem, ſupponens. §. 252. Dominium in creaturas inferiores cum Imagine divina arcte connecçtitur qui- dem, ſed ipſum non fuit Imago Divina; nulla enim ejus in inſtauratione hujus ima- ginis mentio fit. Fuit tamen illius conſe- quens, quod directe ex Imagine Divina flu- xit. Ea enim aptitudinem attulit ad illud Dominium, tum quoad Jus, tum quoad dignitatem & majeſtatem, quam homini conciliavit, tum quoad facultatem illud jus citra abuſum, cum moderatione, & recte, ac ſapienter exercendi. Gen. 1, 26. 27. 28. S. 253. Paradiſus homini integro in habi- tationem, cuſtodiam, & culturam conceſ- ſus fuit, Gen. 2, 8- I5. ut dotes animi & corporis naturales in eo exerceret, ac fide- litatis & obſequii, in ſtatu probationis præ- ſtandi, occaſionem haberet. Gen. 2, 16. 1(7. Unde & ſpem vitæ æternæ, in paradiſo coe- leſti poſt præſtitam fidelitatem degendæ, ei H 4 tan- 120 Providentia. tanquam ſymbolum & pignus debuit ſigni- ficare. 2 Cor. 12, 2. 4. Luc. 23, 43. Apoc. 2,7. §. 254. Imago Divina fuit donum non per- Jonale, ſed naturale, quod homines primi ad poſteros ſuos propagare & debuiſſent, & concurrente Deo potuiſſent. Hoc ex ra- tione oppoſita patet, Pfal. 5§1, 7. Joh. 3, 6. Eph 2, 3. & quia primi homines per Divi- nam voluntatem ſibi fimiles generare debe- bant. Nec tamen propagata fuiſſet ut pars naturæ, ſed ſemper manſiſſet donum DEI. (§. 239. 245.) X. DE PROVIDENTIA. §. 255. . idimus in articulo de Creatione, res omnes a DEO productas eſſe, idque ad certum finem. Jam uti non potuerunt ſine Deo exſiſtendi habere initium: ita etiam non poſſunt in exſiſtendo perſeverare, multo minus aſſequi fines ſuos, absque vi ejus- dem, per quam produétæ ſunt, Voluntatis Divinæ. Ex eo intelligitur notio Providen- tic —,— tie Divinæ: imeligitur & cſtincte Dtura cogn §. 256. apiens, jin ua Creutui uoad attio Venlentia 5 X Runt, ianm ſa hoſint, oon 82 57. H rerum ct ton K exe Aöntur leg Gbe rpi que, K rientiam Omni⸗ teſtatur. 29,. 30.31 50, 20. J 1 bet. 5, §. 2 rit enim Dientiam en kia⸗ — Dignus ehir⸗ n. 23, 43. h 4 fuit onnnm jvod homms Agore & Ceh Uiflent. Morar lal. 51,7 Mi homines derl niles genelne! agata tulſer Anſiſet Comun ——.— DPNTE . je Creatione, luchas ele,1 Uti non poun/ initiun: ud erleyerze, MI Aboe ſunt, Voln⸗ r voto U . Providentia. 121 tiæ Divinæ: cujus doctrina etiam ex ratione intelligitur; ſed plene, in toto ambitu ſuo, & diſtinéte, & ſalutariter, demum e Scri- ptura cognoſci poteſt. S. 256. Hac duce Providentia definitur Japiens, juſta & potens operatio Dei Unitrini, qua creaturarum tum quoad exſiſtentiam, tum quoad actiones curam gerit, ut per media con- venientia perducantur ad finem, oujus gratia exſiſtunt, manifeſtationem gloriæ DEI, cum ipſarum felicitate, quantam ſingulæ capere poſſunt, conjunttam. S. 257. Eſ'e Providentiam, ex ipſa natura Dei, & rerum creatarum conditione colligi poteſt: tum & ex eo, quod etiam inanimata diri- guntur legibas certis; ex harmonia ordine- que admirabili in mundo: ex vaticiniis quo- que, & ipſo conſcientiæ ſenſu, atque expe- rientia multiplici patet. (Audor p. 167.) Omnium luculentiſſime Scriptura de ea teſtatur. Act. 17, 24 - 28. 14, 17. Matth. 10, 29. 30. 3I. Pfſal. 104, 24. ſeq. 33, 1I4. Gen. 50, 20. Eſa. 45, 7. Amos 3, 6. Ihren. 3, 38. I Pet. 5; 7. S. 258. Providentia eſt actio DEI; requi- rit enim eandem infinitam poten tiam ac ſa- pientiam, quam creatio: & eſt adtio DEI . H S Uni- 122 Providentia. Unitrini; nam eſt actio externa (S. 191.) Hinc & de Patre Joh. 5, 17. Mat. 6, 26-30. & de Filio dicitur; Col 1, 17. 18. Ebr. 1, 3, de Spiritu S. autem ex tota œconomia opera- tionum ejus gratioſarum conſtat. Act. 13, 2. 20, 28. 1 Cor. I12, 4. II. add. Pſal. 139, 7. 104; 30. §. 259. Quia Providentia ſine præſcientia rerum omnium concipi non poteſt, Forma ejus, docendi cauſa, ponitur (1) in duobus actibus immanentibus: zooνοοο, qua DEUS Intellectu ſuo perfectiſſimo omnia perſpecta habet, quæ ad creaturas conſervandas atque ad certum finem dirigendas faciunt, Matth. 6, 32. & ο, qua Deus Voluntate ſua, quæ ad finem obtinendum neceſſaria ſunt, decernit, Eph. I, 1I. & (2) in duobus, vel tribus, altibus tranſeuntibus, Conſervatione quæ exſiſtentiam, Concurſu, qui atctiones & motum, & Gubernatione, quæ fines, propter quos creaturæ exſiſtunt, curat & reſpieit. §.- 260. Conſervatio eſt Agus Providentiæ, guo Deus vult ut res quælibet, ſecundum cujus- que naturam & indolem, exiſtentiam ſuam re- tineat, idque omnipotentia ſua eficit. Act. 17, 28. Ebr. I, 3. Col. I, 17. Pſal. 119, 91. — . 261. 0 ratio Vei cun⸗ fectus & ac influxu imm nante aut ne 1o Dei & 4io ſit. l. Hiob 10,9. porro e, tate, & mot Hec de ce Cultatibus. nulli eum it⸗ turæ planeni concurlum ! in pragete (3) in ordk eKtexplicatn tate dici do Concurrere formale G Motum ſiores. l. 262. hance giſh erunt. Qidan aliud ſit. Deus ife⸗ entin. —0ñ/0— lo exterm (S ,17. Miat.6,, 1, 17. 18. MM) Ota EcONONN n conſtat. Ad, 1. 200, ll entia ſine Nrl 1 non potel, vonitur (1) l ehutn, gull mo ommnin de 8 Conletwand ndas faciunt Dens Volumm! lum neceling⸗ (2) i Abn tlus, Conlerin rlu, Yol kie , gue ,to CiA & tehin 14Cs ti rifentinn uu ſu efeit A 8 Providentia. 123 §. 261. Concurſus eſt *νεοο vel coope- ratio Dei cum creaturis agentibus, qua in ef- fectus & actiones illarum omnes & fingulas, influxu immediato & generali, non determi- nante aut neceſſitante, fuaviter influit, ita ut actio Dei & creaturæ agentis una eademque actio ſit. Probari ſolet ex Pſal. 139, 14. 15. Hiob 10, 8. 38, 26. ActI4, 17. 17. 25. 28. & porro ex effectuum præſtantia ac nobili- tate, & motuum ſapiente directione. Hæc de concurſu doctrina non caret diffi- cultatibus. Potiores ſunt: (1) quod non- nulli eum ita immediatum ſtatuunt, ut crea- turæ plane nihil, Deus omnia agat; (2) alii concurſum hunc prævium eſſe exiſtimant, & in prædeterminatione quadam ponendum; (3) in ordinaria quoque doctrina difficile eſt explicatu, quo pacto Deus ſalva Sancéti- tate dici poſſit ad actiones moraliter malas concurrere: diſtinctione enim inter actionis formale & materiale, & inter materiale re- motum & proximum, non acquieſcunt moro- ſiores. G. 262. Ad evitandam igitur poſtremam hanc difficultatem duas Viri Docti vias ini= erunt. Quidam Concurſum ita explicant, ut nihil aliud ſit, niſi jugis & perpetuus inſtuxus, 440 Deus vires âgendi in oreaturis conſervat. Alii ii 124 Providentia. Alii duos tantum Providentiæ a dus ſta- eflellis alle tuunt, Conſervationem & Gubernationem, 645. Hob & vocabulo Concurſus plane reliéto, rem fecundas no ipſam partim ad Conſervationem, partim ad 7, 17. Gubernationem referunt. Hoc pacto per In a0iiom Conſervationem vis agendi creaturarum du- iin ſolus omn, rabilis eſt, & per Gubernationem Deo ſub. Operante,2 ordinata; quam licet cauſæ libere agentes miit Grati variis modis determinare poſſint, ſalva ni- LI9. I bet. hilominus manet & agentium & actionum l adtonit ipfarum dependentia a Deo. Hiob 12, 10. ter virium e⸗ Dan. 5, 23. Jer. 10, 23. lientia coope 119. Ml. §. 263. Forte declinari difficultates illæ II. Mor z0, queant, etiam retenta Concurſus doctrina, 2leg, 5l, 1 dummodo diſtinde res conſideretur. Crea del in 4 turæ, ad quarum actiones Deus concurrit, aliæ ſunt inanimatæ & brutæ, aliæ intelligen- tes & libere agentes: Intelligentium actio- nes aliæ bonæ ſunt, aliæ malæ: Bonæ actio- nes aliæ naturaliter bonæ tantum, aliæ ſpiri- tualiter bonæ ſunt. Jam in hac tam varia di- verſitate modus quo Deus ad ſingula concurrit, non idem eſt, ſed, ut in agenté liberrimo ac ſapientifſimo, indoli ſingulorum objectorum pro exigentia cujusque naturæ conveniens. In actionibus corporum Concurſus conſi- ſtit in potentiſſima cooperatione Dei, cauſæ primæ, cum cauſis ſecundis ſeu naturalibus agentis, Deut. 8, 3. Hinc Deo Scriptura tales effe ctus in conſervatie APNücatio a ſoli homim Tatione. H ſolide X Ad. 14,16 tem, de C bernatione dicentur, 0. 264. Regimey ſe Amnes creg 9 ertos lentin. — tovidentie ſn n Gubeinrie plane telehn Vationem, zan nt. Hoc d- di creaturnn ernationem D cauſe libere . re poſſint, in entlum & A Deo. Hoob in nari Ciffteutun. ConCvfſus conſideretut. 0 ges Deus coner- ute, Alig inn Ntellgentiume nale: Poneud tantum, Aeß n hac tam un 1l ſullcuum gente lbenn lorum obelte Zture colfelt Concuris 1 inne Dei, lis ſen unn eo FSctiptunt e0 Scri⸗ 4 Provtdentia. 12 5 effectus adſcribit Pſal. 104, 10. 13. 14, Matth. 5, 45. Hiob 38, 28. 29. ita tamen, ut cauſas ſecundas non excludat. Cohel. 11, 3. Mat. 7, 17. In actionibus ſpiritualiter bonis Deus par- tim ſolus omnia facit, Gratia Præveniente & Operante, 2 Cor. 3, 5. partim eſficaciſſime con- currit Gratia cooperante. Phil. 2, 13. Epheſ. I, 19. I Pet. 4, II. I Cor. I5, 10. Joh. 3, 21. Ia actionibus naturaliter bonis itidem præ- ter virium conſervationem vera & realis effi- cientia cooperans Deo tribui debet. Deut. 8, 17. 18. Pſal. 127, I. 2. 33, 16. 17. Cohel. 9, II. Prov. 20, 12. 16, I. Eſa. 26, 12. 45, 1. 2. 2 Reg. F, I. 18, 7. Sed in actionibus malis Concurſus unice in conſervatione virium agendi conſiſtit, & applicatio atque exercitium harum virium ſoli homini tribui debet, absque Dei coope- ratione. Hoc Auguſtana Confeſſio Artic XIX. ſolide ex Joh. 8, 44. probat. Add. Rom. 1, 24. Act. 14, 16. Pſal. 81, 13. Obſervandum au- tem, de Concurſu ſermonem eſſe: De Gu- bernatione malarum actionum mox plura dicentur. H. 264. Tertius nempe Providentiæ actus, Regimen ſeu Gubernatio eſt, qua Deus omnia, omnes creaturarum vires, actiones & paſſiones ad certos ac bonos fines, Gloriam ſuam, Bo- num 126 Provigentia. num Univerſi, & ſalutem piorum, Japien- tiſſime ordinat & dirigit. Pſ. 67, . 33,10. 11. Cohel. 3, 1-9. Act. 17, 26. Eſa. 28, 29. G. 265. Hoc Regimen Divinum ratione modi eſt vel ordinatum, vel abſolutum & libe- rum, vel extraordinarium & miraculoſum. Gubernatio ordinata eſt, qua Deus vires G acdtiones creaturarum dirigit naturæ ipſarum ordini ab ſe oonſtituto oonvenienter. Eſa. 55, 10. Jer. 33, 2 5. Hoſ. 2, 21. 22. (23. 24.) Abſoluta Gubernatio eſt, qua Deus vires && actiones creaturarum dirigit præter inſa- rum naturam & curſum naturæ communem, fle- tendo eas per aliunde ſupervenientia, aut ſuſpendendo per injecta obſtacula, ad alios, quam quo creaturæ tendebant, fines Japienter ohtinendos. Gen. 31, 24: 39, 2. 3. 4. Exod. 3, 21. 34, 23.24. Amos 4,7. 8. Num. 23, 12. 2 Paral. 24, 24. Pfal. 3 3, 10. 11. Extraordinaria DEI Gubernatio conſiſtit in eventibus miraculoſis. Eſt autem Miracu- lum eventus rarus, & inſolitus, vires naturz transcendens, per abſolutam Dei potentiam, extra conſuetum naturæ ordinem, factus. Exempla miraculorum illuſtria occurrunt in Sacra Scriptura: in quibus obſervare licet, modum, quo peraguntur, varium eſſe. Su- ſpenduntur vires creaturarum naturales, Dan. 3, 27. 6, 22. Marc. 16, 18. Act. 28, 5. . aut aut extra or⸗ AC 19, 12. nona fubſtan. 4,2.6. Mat ſine mediis. cauſe natura Drecipue a loſum eſt, Rationes: Dremam ſua iun Bonct X0 ä14*. ſ. 9, la lſ. 16, lol 2,9, 10 confirmnetur ) felitio obtigi de digan & 41-9, Dt Giges mirzen 4,0,7. Luc. eulis fregue ei, Dreci rum, Chng F. 266. collatiss &n dinain tin Ebrer ihterions 6 en ti ein piotun /5 bl.674. gien 126. NMa 19 en Divinumn in Vel abſolutund! iim & minout t, gn Deutni git utmeig,n Vepienter. Nu 2. (2.4) elt, gn Dant iigt gen atura COun ſuperyenlenii 1Obſtacbl, Hunt, fta/ 39,2 3, 4 1 57. 9. NoN1 ſo nA. Gubernatio Et autenn ſlitt, ien gne Vei oin inen, flu. illutri han us oblrun! varium e⸗ run Mli Provi den tin. 127 aut extra ordinem adhibentur Exod. 14, 21. Act. 19, 12. aut augentur Jud. 16, 28. aut fit nova ſubſtantiæ acceſſio 1 Reg. 17, 16. 2 Reg. 4,2. 6. Mat. 15, 37. aut effectus producitur ſine mediis. Exod. 34, 28. Etiam in iis ubi cauſæ naturales non agunt nihil, tamen Deus præcipue agit, & id quod proprie miracu- loſum eſt, ſolus efficit. Pſ. 72, 18. 86, 10. Rationes ac Fines miraculorum ſunt: ut ſu- premam ſuam in omnia Poteſtatem, Sapien- tiam, Bonitatem, Juſtitiam Deus demonſtret, Exod. 7, 4. 5. ut pii juventur ac defendantur, Exod. 6, 6. 14, 30. 31. impii puniantur Exod. 9, 14. 1§. 16. Num. 16, 31. excitentur ſecuri, Joſ. 2, 9. 10. II. veritas divinitus revelata confirmetur Marc. 16, 20. & ii, quibus re- velatio obtigit, hoc auétoramento muniti, fide digni & miſſi a Deo agnoſcantur. Exod. 4, 1 -9. Extra neceſſitatem vero non pro- digus miraculorum eſt Deus. Joſ. 5, 12. Mat. 4, 4. 7. Luc. 23, 8. 9. unde illis tantum ſe- culis frequentata ſunt, quibus Deo viſum eſt, præcipue tempore Moſis, Propheta- rum, Chriſti, atque Apoſtolorum ejus. S. 266. Ex locis claſſicis ſupra (S. 257.) collatis & hoc intelligitur, Providentiam Di- vinam totum hoc univerſum curare, Col. I, 17. Ebr. 1, 3. & ſingulas adeo res ereatas, etiam inferioris ordinis, ut jumenta, volarha⸗ Pſal. 128 Providentia. Pſal. 147, 9. Hiob 39, 3. res inanimatas, Mat. 6, 30. Hiob 28, 25. 26. Pfal. 147, 8. 148, 8. Eſa. 40, 12. nec viliſſimis exceptis. Mat. 10, 29. 30. Hæc dicitur Providentia generalis. Sed quia peculiari quadam ratione verlſa- tur circa genus humanum & creaturas intelli- gentes, a generali illa diſtinguitur Providen- tia ſpecialis. Mat. 5, 45. Pfſal. 36, 7. 144, 3 Hiob 7, 17. & ab hac porro Providentia ſpe- cialiſſima, quæ pios ac fideles compleſtitur, eorumque fata diſpenſat ac moderatur. bPl. 33, 18. 34, 16. 37, 18. Mat. 6, 26. 32. Efr. 5, 5. 7, 6. 9. 8, 22. Nehem. 2, 8. Ela. 49, 16. H. 267. Circa hominum vitam Providen- tia ita verſatur, ut & nativitatermn, & curſum vitæ totius, & exitum ejus regat (Autor p. 172.) usque adeo, ut mala etiam phyſica, quæ homini accidunt, a Deo immitti dican- tur. Eſa. 45, 7. Amos 3, 6. Thren. 3,37. 38. Terminus vitæ fixus eſt a Deo Hiob 14, . Gen. 47, 2,’8. 29. Pſal. 90, 10. 139, 16. Kom. 14, 7. 8. Jed non fatalis: decretum enim Dei de hominum vita & morte non abſolutum eſt, ſed ordinem certum, tum mediorum, tum aliarum cauſarum, & naturalium & mora- lium, includit. Neque repugnant, quæ de vita hominum vel abbrevianda vel prolon- ganda paſſim Scriptura docçet: loquitur eninn J . de terminc irt ell. (. 269. eſt theiis de les. Et Be Deo ſalſunt: IReg. 17, 9. nde. bonas action⸗ licceſiun eis ſ. 8. 9. 1 Par. tuetur ACt. 19 F. 209. Slſint, ut frequentiſlim tuntur, pote kur ac geter 1.270. entie, gn velit, au intenditur nes, deho Lationes. lt vn do tionem eſ 2Reg⸗ I,1 ntia. Providentia. 129 3. Ies inmin 26. Dſl. 41 ſinns exceſtd1 Pfonidentingen ladam fofinn 1 Gcreltunin⸗ diſtingvitur i . Dll. 6,7 1orro Pfötiten ideles cumte tac nobeutn’ gt.6,26.32 „,. Mig,l nunn vitan n Nativitatenn A⸗ mn ejns regin Ut nala etam Deo immii 5. Ihreg. 3774 1De li 0,10. 1lil lecteinnennn vne n ſutn n Nedion, Natoraliumn us tepogan, eviandi D ocet: li de termino ſupernaturali, qui vel gratiæ vel iræ eſt. §. 268. Præcipua diligentia conſideranda eſt theſis de Providentia circa bhominum adtio- nes. Et Bonæ quidem citra controverſiam Deo ſuliſunt: quia bene agendi & occaſionem 1I Keg. 17, 9. & vires ſuppeditat 1 Pet. 4, I1I. Pfſal. 18, 33. 34. 35. Eſa. 26, 12. & promovet bonas actiones bPfſal. 90, 17. Eſa. 45 I. 2. & Jucceſſum eis largitur Gen. 39, 2. 3. 5. Joſ. 1, 5. L. 9. 1 Paral. 29 (28), 20. & bene agentes tuetur Act. 18, 10. Conf. S. 263. §. 269. Malæ hominum attiones ita DEO Jubſunt, ut moraliter ſemper, phoſice autem frequentiſſime impediantur; & ubi permit- tuntur, potenter tamen & ſapienter dirigan- tur ac determinentur. Hos quatuor aétus diſtincte oportet conſiderare. V J. 270. Impeditio Peccati eſt acαs Provi- dentiæ, quo Deus effcit, ut creatura aut non velit, aut non poſſit peccare. Ut non velit, intenditur impeditione morali, per prohibitio- nes, dehortationes, reprehenſiones, caſti- gationes. Harum plena paſſim Scriptura eſt. Ut non poſſit peccare, per phyſicam impedi- tionem efficitur: quæ fit vel ipſa vita ablata 2Reg. 1, 10. 19, 35. vel ablatis viribus . I 1 Reg. 130 Providentia. 1 Reg. 13, 4. Joh. 18, 6. 8. I Pet. 4, I. Hol. 2, 6. (8). vel obſtaculo potentiori oppoſito, Gen. 20, 6. 2 Paral. 26, 19. I Joh. 4, 4. vel Jſubtracto peccandi obj/ecto. Joh. 8, 59. Acdt. 23, 23. Matth. 2, 13. S. 271. Permiſſio non eſt conceſſio moralis peccati, tanquam rei licitæ, ſed eſt tantum- modo non- impeditio phyſica. Atque hic illud inprimis obſervandum, nunquam a Deo ma- lum permitti, niſi antea multis modis illud moraliter impediverit, Pſal. 81, 12. 13. Ad. 14, 16. 17. Rom. I1, 24. 28. quo facto non peceatum, ſed voluntatem liberam hominis pertinacis ſibi & malitiæ ſuæ permittit. Prov. 1I, 24 - 31. Ex hoc petenda eſt objectionum, quæ hic moventur, ſolutio. §. 272. Directio Peccati eſt adus Provi- gentiæ, quo Deus peccatum jam exſiſtens, G Jua natura in ulteriora mala tum pbyſica tum moralia evaliturum, aut in objectum, quod DEO viſum eſt, 2 Sam. 16, 10. II. Ezech. 21, 19. 20. aut in exitum vel phyſice vel mo- raliter bonum Gen. 5o, 19. 20. Phil. 1, 12. 13. Act. 4, 27. 28. vergere facit. . H. 273. Determinatio eſt actus Providentiæ, guo peccato limites ponuntur, tum quoad du- ratio- rationem, Apot: I7, I §. 274 1Rauc is DEI, Ge ionis ob El. 5, 22. Pſal. 36,6. Atque entie Di⸗ bile eſt e, quielcenti Verlus dubia nature & re Plicitate ore Tatione eor tor EK (0 termedi 1 torio, De⸗ die ( . (14, bla Plal 67, ad Deun toti pen hibeam ntia. — g. bet 61, N Potentiori 19. 1oh.,,4 t.. Jon, 1 canceſinn ite, d lcu. Atgtehil unuam aDen Multis mod ſal. g1, 12,1. 29. Juo ſichn tem Iberam o ſur pernitit hda elt objectin utio. ni l Auß nn juni erſſen, li mn oſſi in objeltun, 16, 10, I1, nel ſten 10. Phl hlu achu nii tu A⸗ um ſii providentia. 131 rationem, tum quoad gradus. Dan. 11, 36. Apoc. 17, 12. Hiob I, 12. 2, 6. Eſa. 27, 29. S. 274. Horum omnium Providentiæ actuum is Finis eſt, ut manifeſtetur gloria DEI, & creaturis tantum felicitatis & perfe- Gionis obtingat, quantum obtineri poteſt. Eſr. 8, 22. Neh. 13, 31. RKom. 8, 28. 11, 33. Pſal. 36, 6. 7. 8. 73, 24. Jer. 33, 9. 11. Atque hinc rectitudo & Jandtitas Provi dentiæ Divinæ, etiam ubi incomprehenſi- bile eſt ejus Regimen, cum fiducia & ac- quieſcentia agnoſci poteſt. Specialiores ad- verſus dubia vindiciæ, ex comparatione regni naturæ & regni gratiæ, ex ſapientiſſima ſim- plicitate ordinis divini, ex attenta conſide- ratione eorum, quæ mala eſſe falſo credun- tur, ex comparatione denique præſentis in- termedii ſtatus cum eventu finali & decre- torio, peti debent. Sic agnita Providentia firmiſſimum fidu- ciæ, duναoεοιε & gratitudinis fundamentum, Pſal. 67, 4. 5. & una incitamentum præbet, ad Deum ita quærendum, ut eum, a quo toti pendemus, benevolum ac propitium habeamus. Pſal. 144, I5. Gen 15, I. I 2 IX. De 132 Fœdus Operum. XI. DE PACTO SIVE FOEDERE CUM PRIMO HOMINE INIIO0909. §. 275. L)octa hujus Articuli cum illis de Ima- . gine Divina & de ſtatu Integritatis (S. 238. & 248) magnam partem conve- niunt; & ſolent ideo theologi nunc eas abs- que hoc ſchematiſmo fœderali proponere. Pauca tamen, ad hiſtoricam rei notitiam dandam, annotabimus. §. 276. Summa ipfius rei hæc eſt: (1) Homo integer ad amorem & oblſe- quium erga Deum, Creatorem ſuum, ob- ligatus, & ad beatitudinem æternam in com- munione Dei, conditus fuit. (S. 236) (2) Ut illud præſtare poſſet, & commu- nione frui cum Deo, concreavit ipſi Deus Imaginem ſuam, in ſpirituali Sapientia, Ju- ſtitia, Sanclitate ſitam. (S. 241. ſeq.) (3) Hujus beneficio perſpecta habuit officia ſua erga Deum, & ſe ipſum, & alios: & viribus ſpiritualibus, ad ea recte obler- vanda, ac ſtatum ſuum, ne eo excideret, tuendum, ſufficienter inſtructus fuit. Co- hel. 7, 30. . (0) Ga- —,— (4) Can nevolentia, cio (5. 246 bilibus Ger Darte Deiin COhortation ac prormuſt minis acun ationis,: (5) Ben latus, Lege comminatio tantum cor Piritualis ae hec quonia Um, de e Dominbmn (6) Ho mortem & oppoſitamn Mortis co. nemn grati kidelitar (7) Iu nIs, qu 60 Kidelit (8) H. generis Poterat, perun, —,F w— . E PON 0 HOMN 60. 7]. culi cumn iltt de ſtann Im gnamn paten! heologi nure foederal pron koricam tei 1s rei hxc el⸗ 1d amoten & egtoren ſun nemn iemmain 8fuit. (5 e holet, Lanr copeteithhi rjtuali Gpenn, (S ure o herhele Y leipun, 4 d en lebl ne ed enl. rocty 0 Fœdus Operum. 133 (4) Gaviſus eſt ſumma DEl erga ſe Be- nevolentia, & ſanécto cum Deo commer- cio (S. 246), ſub apparitionibus etiam viſi- bilibus Gen. 2, 7. 16. 19. 22. in quibus ex parte Dei inſtitutio de rebus ſcitu neceſſariis, cohortationes ad fidelitatem & obſequium, ac promiſſiones gratiæ plenæ, ex parte ho- minis actus religioſi adorationis, gratiarum actionis, aliique, interceſſerunt. (5) Beneficiis a Deo liberaliſſime cumu- latus, Legem de arbore vetita accepit, cum comminatione mortis, tanquam pœnæ, non tantum corporis, ſed & animæ, adeoque ſpiritualis ac æternæ. Gen. 2, 16. 17. M. rS hæc quoniam poſtea ſecuta eſt, decuit De- um, de ea admonere: & lege data Deus Dominum hominis ſe demonſtravit. (6) Homo eo ipſo edoéctus eſt, fugere mortem & cauſam mortis, ac vitam morti oppoſitam eligere: & ſub comminatione mortis comprehenſam intellexit promiſſio- nem gratioſam vitæ æternæ, ſi in obſequio & fidelitate perſeveraret. (7) Ita conſtitutus fuit in ſtatu probatio- nis, quo obſequium ejus explorabatur: in eo fidelitatem Deo præſtare debebat. (8) Et quoniam ſtirps communis totius generis humani erat, futurum prævidere poterat, ut ex dhcdicntis vel indbedicnri 3 134 Fœdus Operum. ſua commodum vel incommodum ad totam ſuam poſteritatem derivaretur. (9) His ita ſe habentibus, ne quidem ſta- tus integritatis caruit revelatione Divina ſpe- ciali & fupernaturali. 8S. 277. Has inſignes veritates Jo. Coccejus Vir Doctiſſimus & Scripturæ peritiſſimus, aliique, propoſuerunt ſub ſchemate fœdera- li. Hujus methodi hæc ſumma eſt. (1) Deum cum Adamo integro fœdus ſeu conventionem iniiſſe de ratione obtinendi vitam æternam; (2) Idque non cum ſolo Adamo, ſed in iplo, cum toto genere humano, cujus ca- put morale fuerit. (3) Promiſiſſe homini vitam æternam; (4) Sed ſub conditione ſtrictiſſima obe- dientiæ perfectæ, cujus vel minimus defe- ctus omnia irrita redditurus erat. (*½) Addunt varia ſpecialiora: Sanétio- nem, Stipulationem, Reſtipulationem. §. 278. Videamus jam rationes, cur hac methodo rectius abſtineri cenſeant graves theologi. Eæ ſunt: (1) Silentium Geneſeos de his omnibus; (2) Defectus aliarum pro- bationum 3 (3) Status probationis primorum hominum, qui cum aliquid ſeveritatis habue- rit, conventioni per fœdus non convenit; (4) Sta⸗ (4) Katus qum mercet Obeclentæ l in quo home aacke pro Aerna prime gratla promit Verba p. 194. conkfeſlionem hoc. 9. 279. 5 doctrinæ neng rim (Kr,s tum hec lente C Nbema ſb eo contenn ſheuum integn —.— Hrnne eſle. triſti e Perun. commodun An tingretur. ntidus, Requin eyelatione Donn es veritates 0 cripture ſerit t lub ſchemr ⸗ c ſimna el. lamo integtott⸗ 1 de ratione Ohn m o Aaan, re humano, cl hnini vitamn atern ſtone ſkrickii ius vel minimns! turus erat. Hpecialiora: Relhpultionen Im ratobes, n neri Cenleint 6 Gilentium en⸗/ efeckusdlnmn ohationis inid id ſeveritts Aus non li 99 Fœqus Operum. 135 (4) Status primi hominis filialis potius, quam mercenarius; (5⁵) Conditio perfectæ obedientæ locum non habens in illo ſtatu, in quo homo quamlibet integer, tamen in ſan Ritate Proficcre debuiſſet; (6) quod vita æterna primo homini æque, ac nobis, ex gratia promiſſa ac danda fuit. Ipſa Auctoris verba p. 184. not. 1I. 2. 3. indirectam habent confeſſionem incommodorum hujus me- thodi. §. 279. Semper autem tenendum, de doctrinæ methodo, (S. 277.) non de ipſa do- trina (S. 276.) hoc dici. Quocirca mul- tum hæc ſententia differt ab iis, qui non modo Schema fœderale, ſed ipſas veritates ſub eo contentas rejiciunt, ad extenuandum ſtatum integritatis. XII. DE LAPSU ADAMI, ubi & de Peccato in genere. §. 280. H'mines nec ſanctos, nec felices nunc eſſe, quales initio a Deo conditi erant, triſti experientia conſtat. Scriptura origi- I 4 nem 136 La pſus. nem hujus noſtræ miſeriæ indicat, Lapfum primi hominis, qui fuit actio prava ex ſedu- ione Satanæ perpetrata, qua Dei mandatum inobedientia voluntaria violavit, eoque amiſt Imaginem Divinam, & non modo ſe ipfum, ſed ρpoſteros omnes peccati & mortis reos fecit. S. 281. Hiſtoria facti triſtis Gen. 3. nar= rata legitur, ea quidem brevitate nervola, ut multo plura, quam verba ſonant, intelligi debere, & ex ipſo contextu, & ex reliqua Scriptura, ubi de eo agit, facile colligatur: Sed ipſorum verborum ſenſum literalem ut relinquamus, & in meras allegorias omnia convertamus, nulla eſt idonea ratio, & re- pugnant veræ leges interpretationis. §. 282. Deus nullo modo caußa eſt hujus mali. Nec voluit lapſum, nec decrevit, nec impulit homines ad peccandum: quin po- tius omnia feçit, quæ ad impediendum la- pſum ſalva hominis natura morali fieri potue- re. Hoc patet tum ex San ctitate ac Bonitate Dei Eſa. 6, 3. Mat. 19, 17. in quam nullo modo eaderé poteſt, ut ſit cauſa peccati. 1 Joh. I, ſ. Plal 5, 5§. 6. 7. 45, 8. Jac. I, 13. tum & ex eo quod lapſum prohibuit, impe- divit, commiſſum deteſtatus eſt ac punivit, & effectibus ejus remedium oppoſuit. §. 283 §. 293. 0 Jui primos h Caundum impr 2Cor. 11, 3. umn Jerpente Quarn inſteun blemn eſt; dilior viden 5. 29 4, fuit iſa hon tent, 1 voll eligens; itz Iit Cen 3,1 ,287. Lob Bendi non . Koina, Per ſolas ddlolte 29. ſa. 1, 1 Divine ratior feleltnen Mlon perduee VCluntarii . 3 eUt. 11,26 d 256. Koris . G6 colloquiun continent 18. —, m⁄⁰— eir indlct, l toſtio hrmn er , gua Deimin violavit, dalter on odo ſe n G nortiz en, i triſtis Gen, en brevime nmn verba ſonnn in ntextu, & ern. git, fuelt Clet m ſenſun idnen etas AMepongse⸗ tidonen ld,l terpretaiond, olbn anlſt Umn, nec Cecleſß eccandumn: gun 40 imedenin. Urd notalifenta⸗ zkinte NA hi ,17. in Jund , 1 ſt call ſe „45, Tol n rOhibuit in us eſt achlli oppoſlii 64 Laplus. 137 §. 282. Cauſa lapſus externa Satanas eſt: qui primos homines ſeductione ſua ad pec- candum impulit. Gen. 3, 1-5. 13. Joh. 8,44. 2 Cor. II, 3. Apoc. 12, 9. Utrum ſolus, an cum ſerpente naturali conjunttus, eoque tan- quam inſtrumento uſus, id peregerit, pro- blema eſt; poſterior tamen ſententia proba- bilior videtur, S. 284. Cauſu lapfus interna & proxima fuit ipſa hominis voluntas, lihertate ſua abu- tens, a voluntate Dei defleétens & malum eligens; ita ut ſua præcipue culpa peccave- rit. Gen. 3, 1I. Rom. 5§, 14. 19. J. 285˙. Labilitas ipſa, ſeu poſſibilitas la- bendi non pôteſt abeſſe a natura creaturæ finita, per quam infinite diſtat a Deo, qui ſolus abſolute immutabilis eſt, Pſal. 102, 28. Jac. 1, 17. Nec aliter tulere Sapientiæ Divinæ ratio nes, quam ut homo ad ſummam felicitatem (ad quam creatus fuit S. 236.) non perdueeretur, niſi per viam obſequii voluntarii, in ſtatu probationis præſtandi. Deut. 11, 26. 27. 30, 15. 19. Pſ. 119,; 30. 173. §. 286. Lapſum anteceſſit tentatio fedqu- Koris, Gen. 3, 1 -5. quæ verba non totum colloquium, ſed ejus tantummodo ſummam cçontinent; aſtutiam tamen & fraudes ac „1 f1 mali= 138 Lapfſus. malitiam Satanæ ſatis luculenter oſtendunt- 2 Cor. I1, 3. §. 287. Lapfſus ipſe non factus eſt uno mo- mento, fed ſucceſſive per gradus, & varios actus, diffidentiam, averſionem a DEO, cupiditatem ſuperbam internam, appetitum ſubtrahendi ſe dependentiæ a Deo, amorem ſui inordinatum; donec plenior conſenſus accederet, & ex eo peccatum actu conſum- maretur, quod hoc pacto omnes hominis facultates pervaſit, & actibus hujusmodi violentis, integræ naturæ prorſus contrariis, non potuit non totum bominem depravare. Cen. 3, 2-7. Culpæ ſic ſatis gravis magnitudo multo lu- culentius patet ex conſideratione ſtatus inte- gri, cujus ſingulæ circumſtantiæ totidem motiva ac media non peccandi eſſe potuerant. S. 288. Tempus lapſus determinari nonpo- teſt. Status tamen probationis, in quo primi homines erant, longius intervallum, aliquot certe dierum, poſtulaſſe videtur. §. 289. Lapſum conſecuta ſunt varia ſtatim mala: amiſſa Juſtitia & Sanctitate inclinatio ad peccandum inducta; probroſa nuditas; conſcientiæ terror; pudor cum a Satana ſe deceptos viderent; moleſtiæ dolores; ext- exilium e, Gen 3,7.2 9. 290. C effecta ad or & goidem etlaln vt pee generi hum Adami tori Rom., 12. Rei iſr e entun impu multis ſit cl Vicetur in eo Onmkolici doe bos imporar, Ut „Ut omde Incligatione R l. de etlat cregtn eſtinatarun terior facde §.292. Deccatum j Ram tempe ilſ tenneium ſus. — luculenter oſent Lon falta em per grallos, A verſionen 11 intetnam, ine entiæ 4 Deo, a nec plenior an eccatumm anet dacto Othnes h & actibus hunr ture prorliscun m bomiren hn 8 noptin ni lderatione kenun circummſtanne i pecennciekehn ,detetminnin Obztionis ingii, 1s interyalum ſe vdetun⸗ utu ſut iui⸗ Sanctitte hrobiol e or cum HM noleſtie, Lapſus. 139 exilium e paradiſo; ipſa denique mors. Gen. 3, 7 - 24. §. 290. Cum autem funeſta primi peccati effecta ad omnes Adami poſteros tranſierint, & quidem non ut calamitas tantum, ſed etiam ut pœna, juſto & Sancto Dei judicio generi humano impoſita, patet peccatum Adami toti generi humano imputari a DEO. Rom. 5, 12. 13. 14. 17. I Cor. 15, 21. 22. Res ipſa e Scriptura clara eſt; ſed funda- mentum imputationis cum explicandum eſt, multis fit difficultatibus obnoxia. Nobis videtur in eo ſubſiſtendum eſſe, quod Libri Symbolici docent (A. C. art. 2.) ideo omni- bus impurari, quia per hoc peccatum eve- nit, ut omnes ſine imagine divina & cum inclinatione ad peccandum naſcantur. H. 291. Per illud primum peccatum ſtatus etiam creaturarum, hominum uſui proxime deſtinatarum, maledickione eis inducta, de- terior factus eſt. Gen. 3, 17. 18. 5, 29. S. 292. Atque ita Deus ſeverum adverſus peccatum judicium exercuit: ſed ſimul pœ- nam temperavit, benignum pro peccatore remedium conſtituendo. Gen. 3, 15. De 140 Peccatum. De Peccato in genere. §. 293. Ex hoc primo omnium peccati exemplo occaſio nobis datur formandi notio- nem & theoremata quædam de Peccato in genere. Apoſtolus 1Joh. 3, 4. illud ita de- finit, ut quicquid a norma legis recedit, pec- catum ſit. Notio igitur peccati dicit relatio- nem: in qua hinc Lex Divina omnis in cen- ſum venit; illinc quicquid in homine legi divinæ conforme non eſt, ſive actio ſit, ſive habitus, ſive inclinatio. Rom. 7, 5. 7. 8. 14. I5. 19. 20. Pſal. 14, 3. §. 294. Hæc a lege difformitas ipſa in ſe ſola conſiderari poteſt, ac tum dicitur Pec- catum abſtractive ſumtum. Sed Scriptura de peccato docens, id concretive plerumque accipit: neque enim gοναραaνο in ſe ſolam, ſed una & cogitationes Gen. 6, 7. 8, 21. & ver- ba Rom. 3, 13. 14. & actiones Y. 15. 16. & omiſſiones Jac. 4, 17. & inclinationes Rom. 7, 21. & habitus Ezech. 36, 26. Eph. 4, 17.18. in quibus hæc gvoula eſt, ſpectat, & pecca- ta, quæ Deo abominabilia ſint, vocat. §. 295⁵. Conſequentia peccati eſſentialia ſive formalia ſunt Macula, Reatus, Pœna. Macula ſive labes eſt ſtatus hominis pecca- toris, quo a Jua ipſius conſcientia declaratur impurus, — imnpunns, adie cumn fucin ad clnn eo exeree 1f. 15. Dldl. 6 ſ. ſh,74 ſequens ejus 14,3. Pov. 9,7. Rom.5 Reatus p⸗ Rem culp⸗ vit elitore n 4 Der iulice/ legiugnt. 5 ihg. ſ 2, lb iftig e A4, 10. Reutus poen lebitnni ſe nſequens Cnis, vod Nrn pfint, 3,Wel, Gen ſnn. Gen. . leni eſt n. jtie infickun ifmienun 110,29, 30 en i co Itun. I ente e. mmo Ommnium pt datur formandn ledam de Dec ſoh. 3, 4. Nuln mnn legis teutt, ur peccati dotnt Divina omms nr lcquid in homns elt, ſwe clol o. Romn,7,) e Effornitas i t, tum ciotn Uum, Hel Senpun Concfetive henn polley il ſe nl en6, ud Akones l,l & iuclinatione⸗ I 136, 26, Eput lan lr, eccati ehennunt atls, uni itus Hunit ,vrig alot nſcientin Peccatum, 141 impurus, adeoque ineptus & indignus, qui cum fiducia ad Deum accedere & communionem cum eo exercere poſſit. Mat. 15, 19. 20. Tit. 1, 15. 16. Pfal. 5§1, 4. 9. 12. Apoc. 21, 27. Eſa. 6, 5. §9, 2. 64, 6. Ezech. 36, 17. 25. 29. Con- ſequens ejus eſt abominatio Dei bPſal. 5, §. 6. 14, 3. Prov. 3, 32. & pudor peccatoris. Dan. 9,7. Rom. 6, 21. Joh. 3, 20. Reatus partim culpæ eſt, partim pœnæ. Reatus culpæ eſt neceſſitas, qua is qui pecca- vit evitare non poteſt, quin accuſetur, atque 2 Deo judice habeatur pro eo, cujus fattum legi repugnet. Eſa. 59, 12. Pſal./30, 3. Rom. 3, 19. Jac. 2, 9. Mat. 22, 10. Conſequens ejus triſtitia eſt. Pſal. 6, 3. 4. 32, 3. 4. 2 Sam. 24, 10. Reatus pœnæ eſt neceſſitas pœnam peccato debitam ſubeundi. Gal. 3, 13. Rom. 5, 16. Conſequens ejus eſt convictio in animo pec- cantis, quod promeruerit pœnam, nec in- juria ipſi fiat, ſi infligatur. Rom. 1, 32. 1 Jo. 3, 20. 21. Gen. 42, 21. 22. unde porro metus & fuga. Gen. 3, 8. 9. 10. Hiob 15, 20 - 25. Act. 24, 25. Prov. 28, I. Pœna eſt malum triſte, peccatori a DEO judice inflitum, ob demeritum peccati, ad ſa- tisfaciendum juſtitiæ. 2 Theſſ 1, 9. Rom. 5, 16. Ebr. 10, 29. 30. 31. Deut. 32, 35. In hac qui- dem vita confiſtit in ſeparatione a D FE O Eph. 2, 12. Eſa. 59, 2. privation & vitæ ſpiri- tualis 142 Peccatum. tualis Eph. 2, I. 4, 18. Luc. 15, 32. & in- cumbente ira divina, Eph. 2, 2. Rom. 1, 18. poſt vitam hanc Joh. 8, 24. plene conſum- manda. Kom. 2, 8. 9. Apoc. 21, 8. Omnia junctim vocantur Miſeria; quæ eſt Status, in quo homo propter peccatum & in- quinatus ac abominabilis, & pœnis continuis atque æternis obnoxius eſt. Apoc. 3, 17. Rom. 7, 24. S. 296. Peccatum eſt vel habituale, conna- tum, ſeu originale, quod unum eſt, & fons reliquorum; vel actuale, quod multiplex eſt, ita ut non tantum commiſſiones & omiſ- ſiones malas, ſed etiam habitum actiones repetitas ſequentem, & conſuetudinem pec- candi, immo ipſum ſtatum peccatoris, ſub hoc nomine Scriptura comprehendat. XIII. DE PECCATO ORIGINALI. S. 297. Ti per lapſum primorum hominum tota eorum natura penitus depravata eſt, ita & totalis hæc depravatio ad omnes eorum poſteros tkanſiit. Hæc vocatur Peccatum, quia 1 quia hibitus catunn Cici ſo ginale, qia lec inde apr ineſt, antee Eph. 2,3. 5. 2950 UB habeqtunr 1d ſit cornuptio rituals; 4 Nem 3 arent . Obod hom Unce cefnit Uutii gepyanan 4 ono irit Ueptus, ad 1 lels eſt ire 4 5. 299. L ſab e teſtimon 1 1 Ror 17. iob . o. brin maginit Divi⸗ m. Peccatum Originale. 144 — , 1, quia habitus vitioſus in Scriptura æque pec- 122. MnII Catum dici ſolet Ebr. 12, I. & Peccatum Ori- 14. Plene it ginale, quia homini non ſupervenit demum, oc,21, ſed inde a prima ſua origine ſeu conceptione tur Mieine ineſt, antequam actu peccet. Geneſ. 8, 21. ter peccatmn Eph. 2, 3. G eniz ens Af. Ae, S. 298. Ut notio ejus diſtincta & completa habeatur, ad tria eſt attendendum: . quod ſit corruptio mentis interna moralis, ac ſpi- Velhibitudeam ritualis; 6. quod per naturalem generatio- odunumcehd nem a parentibus in liberos propagetur; le, god ninn „. quod hominem reum faciat iræ DEI. Ammithoneste Unde definitur, congenita bomini naturæ hubitun 10tiαα depravatio, gqua Imagine Dei orbatus, corldetactenm 2 50n0 ſpirituali abalienatus & ad id plane tum pecni⸗ ineptus, 2 keelen omne proclivis, eoque Onpreeen ¹615 AN iræ divinæ. S. 299. Luculenta de hac naturæ noſtræ lab e teſtimonia ſunt Epheſ. 2, I. ſeq. 4,/22. Joh. 3, 3. Rom. 3, 10. Gen. 6, 5. 8, 2 I. Pfal. (KI, 7. Hiob 14, 1-4. coll. 15, 14. & 25, 4 IIII 2 ORIGNI Ela. 48, 8. ,. S. 300. Prima hujus mali labes eſt privatio Um hommm: Imaginis Divinæ, Rom. 3, 23. Judæ Y. 19, 5 Geprinndh Per quam homo caret & Sapientia ſpirituali d ome atque genuina Dei cognitione Epheſ. 5, 8. vocatur u 4, 18. 4 — 144 peccatum Originale. —— — ——r —. — . 4, 18. Rom. 3, 11. & Juſtitia originali Rom. 5, 16-19. 8, 8. & Sanctitate Rom. 7, 18. S. 301. Ex ea ſequitur ineptitudo ad bonum ſpirituale, impotentia Deum vere timendi, eique vere confidendi ac obediendi. Eph. 2, I. Col. 2, 13. Mat. 7, 18. Jer. 13, 23. Rom. 8, 3. R 302. Deinde & abalienatio a bono ſpi- ritdal, Rom. 8, 7. Pſal. 14, 3.4. & babitualis inclinatio ad mala. Rom. 7, 23. & quidem ſpeciatim, quoniam deeſt Sapientia, pronitas ad errores & judicia temeraria, præſertim de rebus Divinis 1 Cor. 2, 14. 2 Cor. 10,4. ſ. Prov. 22, 15. & quia Sanéctitas abeſt, vehe- mens ad peccandum propenſio Rom. 6, 12. 7, 23. oncupiſcentia dicitur Eph. 4, 22. Jac. I, 14. e Aee tenenda ſunt: æ. eam vere e peccatum, Rom. c. 6. & 7. G. eandem eſſe qualitatem malignam & operoſam, Deut. 5, 21. Rom. 7, 5. Jer.6, 7. Mat. 15, 19. Jac.4,1. qua fit, ut homo nil poſſit niſi peccate; Gen. 6, 5. 8, 21. Rom. 7, 1I8. id quod Scri- tura Servitutem peccati appellat. Joh. 8, 34: Rom. 6, 17. 2 Pet. 2, 19. . §. 303. Prava hæc inclinatio in Scriptura — . 5. 304, Pe miten, uo Eph.4,22.27 5 23. quot untia bomin Peimario Cnti Origind Rom. 9,7. B ſecundario 13. 6, 12.13 Peram tota h cline ſenſcbus Contrache, zoj. Labe Gbot ſecundun ur, inr (pr⸗ 1,7, 26.) cotrupt ſint. §. 306, F tum hee tüm ſeitinl damni tum ſe 8. 307, C0 2, glir da figinnl, Peccatum Originale. 14 5 ſtiin orignni §S. 304. Pervaſit hæc corruptio totum ho- linte honzl minem, quoad omnes partes & facultates, “ Eph. 4, 22. 23. 24. Rom. 3, 13-18. 1 Theſſ. r inehtinch g, 23. quod tamen non eo valet, ut Sub- Deum vene m ſtantia hominis dicenda ſit. cobeciend i Primario & formaliter quidem Sedes Pec- ſer. 13,23, n cauti Originalis in anima eſt, Marc. 7, 21. 22. Rom. 8, 7. Eph. 2, 3. Rom. 12, 2. in corpore bolienti dm ſecundarie & per participationem Rom. 3, 14,34. TC. 13. 6, 12. 13. 7, 23. 2 Pet. 2, 14. Unde per- m.7, 2, Peram tota hæc labes derivatur a conſuetu- eſtapeni dine ſenſibus indulgendi, inde ab infantia temeran, iuI Contracta. 1„, 14. 201 , . nckiti det. S. 30 5. Labes hæc inhæret omnibus „ quot- rofenit henl quot ſecundum naturam propagati naſcun- tur, ita ut (præter ſolum Chriſtum Luc. 1,3 5. Ebr. 7, 26.) nemo excipiatur, Rom. 3, 19. WHiob 14, 4. Joh. 3, 6. & omnes ex æquo corrupti fint. Rom. 3, 23. nclnatio nd o“ S. 306. Effectus ejus eſt mors Rom. †, 12. tum temporalis 1I Cor. 15, 22. Rom. 8, 10. tum ſpiritualis Epheſ. 2, I. tum æterna Joh. „ Mn. i 3, 5. idque per modum non meræ calamitatis, il laſt Jed pœnæ juſtiſimæ, & quidem pœnæ tum 1 damni tum ſenſus. Joh. 3, 5.6. Rom 5, 18. 21. 1, ,15.1 Pyeli §. 307. Corruptio hæc naturalis eſt, Eph. 2, 3. quia a parentibus ad poſteros propaga- K 4 tur 146 peccatum Originale. tur per generationem, ita ut omnes cum pec- cato proprie dicto naſcantur. Joh. 3, 6. Plal. 51,7. 58:4 Gen. 5, 3. S. 308. Hinc eadem homini pertinaci te- nacitate ad mortem usque inbæret, Rom. 7, 21. Ebr. 12, 1I. ita quidem, ut in irregenitis habi. tet non tantum quoad ſenſum & ſolicitatio- nem, ſed etiam quoad conſenſum Rom. 7, §. 8. Eph. 2, 3. & c omnes eorum actiones, quamvis honeſtatis velo tectas, contaminet Tit. 1, 15. * In regenitis habitat tantum quoad ſenſum, quo eos afficit, ſolicitat, & in pravos mo- tus erumpit, contra quos eis continuo pu- gnandum eſt. 1 Joh. 1, 8. Galat. 5, 17. 24. 2. Corinth. 4, 16. Epheſ. 4, 22. Rom. 8, 13, Col. 3, F. Non tamen manet in regenitis quoad omnes effectus. Reatus enim in Juſtifica- tione, & Dominium in Converſione & San- ctificatione tollitur: ſed labis ipſius, ſeu fomitis, exſtirpatio demum in beata morte contingit. XIV. DE PE hic general tata & n motus, eti⸗ Comprehend male diene, Copniti 1 Ppender, Mol. Iſ. M j, 6 ecl vnice ex e Mnnina ſati hlaz iniquitn MW.: Remal rarum; oer, Olmmin bgnike⸗ Pnen omniſſto . K go. n Pecun He Als partin or lelm, artn bent Nom, e Pecca ſ,lg nerven anfin, tum ſi jiginnle. — dutomhes n tur. ſoh ,0l homini enittl e itberet, Non Ut in irfgenfil ſenlum A l 1 conſenlun N mnes eofumnid lo techus, ll 2 antum onl D n, nnhenn guos bi cAliii 1,. CANGl del4, 22. Rong E 1 in egeni tu enin in I 1 Converioned ſed labis ihlis, lemmum in beaa Peccatum Auale. 147 . XIV. DE PECCATO ACTUALI. §. 209. Peccanm actuale eſt quælibet actio vel omiſſio cum Lege Divina pugnans. Akctio hic generalius ſumitur, ut & dicta, & cogi- tata & quosvis internos concupiſcentiæ motus, etiam primos & ſubitaneos, una comprehendat. Rom. 7, 5. 7. Omiſſiones malæ diſerte peccata vocantur. Jac. 4, 17. Cognitio peccati non ab humano judicio pendet, Hoſ. 12, 9. Ela. 58, 2. 3. Luc. 16, 15. Mat. I5, 6. L JOh. 1, 10. Apoc. 3, 17. ſed unice ex Lege Divina. Rom. 3, 20. Nomina ſoripturaria ſunt: peccatum; apo- ſtaſia; iniquitas; perfidia; rebellio; præva- ricatio: itemque opera carnis; opera tene- brarum; opera diaboli; opera mortua: quæ omnia ſignificantiſſima ſunt. §. 310. Cauſa peccati immediata eſt ipſe peccator; ſpectandus hic, prout facultates ejus partim originali peccato intime corru- ptæ ſunt, partim malitiam ſponte contractam habent. Rom. 7, 17. Mat. 15, 19. 12, 34. Unde peccata opera carnis dicuntur Gal. 5, 19. Interveniunt autem hic varia: æ. igno- rantia, tum ſimplex, Eph. 4, 18. tum affe- K 2 Stata. 148 Peccat um Actuale. tata, 2 Pet. 3, §. G. præjudicia practica Eph. 2, 3. J. pravæ inclinationes, & impetus paſſionum magis minusque vehemens, Jac. 1, 14, Mat. 26, 69. ſeq. ₰. peccata alia ante- cedentia, I Lim. 6, 10. 2 Qam. TrI, I. 2. 14. I5. inprimis ubi conſuetudine per crebriores actus malos contracta plane excuſſa eſt gra- tia. Rom. 2, 5. Jer. 13, 23. Eſa. 3, 9. Ezech. 24 12. 3 §. 311. Non ſunt autem hic negligendæ aliæ peccati cauſæ mediatæ, morales, quales ſunt : æ. Diabolus, ſuggeſtionibus ſuis ad peccandum incitans 1 Paral 22, 1. Joh. 13, 2. Act. 5, 3. excæcans 2 Cor. 4, 4. in irregenitis officinam ſuam habens, etiam ubi ſeries co- gitationum plane naturalis eſſe videtur, Eph. 2, 2. 3. 2 Tim. 2, 26. & fidelibus quoque in- ſidians atque infeſtus. Luc. 22, 3 I. 1 COr. 7, 5. 2 Cor. 2, I I. I Theff. 3, F. I Pet. 5, 8. . Mundus, occaſionem peccandi præ- bens per Scandala, I Joh. 5, 19. Mat. 18, 6.7. Luc. 17, I. cum homines, praſertim impi, per ſermones pravos & perverſa judicia pra- tica, aut per mala exempla, mores corrumn- pentia, aliis vel errandi vel peccandi autores Junt. 1I Cor. 15, 33. Prov. I, 10. ſeq. 1Reg. 11, 3. I12, 28. 29. 30. Exod. 23, 33. Judic. 8, 27. 2 Reg. 21, 9. Prov. 22, 24. 25. Rom. 14, 13. I Cor. 8, 10. 11. . “ Remota — Rennota pec eſle Pollunt I1Cor. 7, 1. nem in lenl Ioh. 2, I). 6. 312. 0 Deccatorum VIter Scriptn 1 Reg. 9, 46,. Dyus hinc ſoh. 8,46.20 K 13. Te hlltiplex r Oblernatl, d tumn fogam. 1 ig. Fl Pprohibens conſiſtt vel i legecimy Oniiſione, 4 Ceptam negli⸗ nc leye 35, 18 29, 42 § zI. R ſel Deun Orltur Ma gr tale. ——— udieinnſtinh ioyes, &N ne e Vehemen, 8. peccitltint Oalh. I1,l.l line per n lane exculi d 23. Hl 39 temn hie negt te, motdes, ggeltionibig rl 221l. n or 4,4, in i etiam ubl en rlis etle vilen füelibus gun⸗ uc22,31. 1014 ſ. Iet. , onenn pecenl es, .jlſntn perveſſn i vyla, Muſei a4 vel ertnl 1 V.1,10. , 1 1. 00. d, 23,33 Peccatum Aduale. 149 Remota peccandi occaſio & aliæ creaturæ eſſe poſſunt, per abuſum cui ſubjacent 1 Cor. 7, 31. Rom. 8, 20. aut per imprefſio- nem in ſenſus ac phantaſiam. Joſ. 7, 21. I Joh. 2, I 5. H. 312. Omnes bomines, etiam renatos, peccatorum actualium reos fieri, ſæpe & gra- Viter Scriptura inculcat. Gal. 3, 22. Jac. 3, I. I Reg. 8, 46. Prov. 20, 9. Kom. 3, 9 - 20. Unus hinc excipitur Chriſtus. Eſa. 53, 10. Joh. 8, 46. 2 Cor. 5, 21. Ebr. 7, 26. 1 Pet. 2,22. §. 313. Peccatorum abctualium varium & multiplex diſerimen eſt; eſtque neceſſarium obſervatu, ad peccatorum tum agnitionem, tum fugam. H. 314. Si Legem ſpectemus, quæ partim prohibens, partim præcipiens eſt, Peccatum conſiſtit vel in Commiſſione, qua actionem lege divina prohibitam perpetramus, vel in Omiſſione, qua actionem lege divina præ- ceptam negligimus. Mat. 20, 30. Jac. 4, 17. Hanc leve quid non debere videri ex Matth. 25⸗ 18.29. 42. I Cor. 9, 16. Patet. §. 315. Si materia Legis ſpectetur, quæ 4, ie vel Deum, vel nos, vel alios concernit, 2,24, 1 oritur alia diviſio in peccata contra DElIM, K 3 bro⸗= 150 Peccatum Acuale. proximum, & nosmet ipſos. Ubi notandum: (1) formaliter omne peccatum eſſe contra Deum. Pſal. 51, 6. (2) Objective in Deum peccari poſſe etiam mediate Fxod. 10, 16. Pſal. 78, 17. 18. 19. Luc. 10, 16. 15,18. (3) actus contra alios I Sam. 2, 16. Mat. 18, I5. & contra nos ipſos commiſſos 1 Cor. 6, 19. qque peccata eſſe. H. 316. Si pabitudo actionum ad legem ceu normam ſpeétetur, diſtingui ſolet inter pec- cata per ſe, & per accidens. Illa ſunt aQus qui ipfſi in ſe vitioſi & æνοονο ſunt; Hc vero ſunt actus in ſe quidem non mali, ſed qui per principium, finem, objectum, circum- ſtantias vitioſi redduntur. Tit. I, 1 5. Hinc facile eſt judieare, quo ſenſu virtutes genti- kium peccata dicantur. §. 317. Si cauſæ actionum internæ ſpectantun, Peccatum vel oluntarium eſt, quod ab ho- mine æον+Zs actionis ſuæ gnaro perpetratur, cum plena voluntate, unde & peccatum contis conſcientiam dicitur; Luc. 12, 47. Joh. 15,22. 24. Rom. 1, 32. Tit. 3, 11. vel Involuntarium, a quo vel abeſt notitia voνααo. vel plena vo- luntas actionem committendi. Gen. 20, 6. KRom. 7, I5. 19. Hic notandum: a. Hac maxime parte plu- rimum inter ſe differre doctrinam de peecato hu ma- — bunatom, 4 volente prot ttritam Seri tarios (prin inpeccatort noftri caven- decipiamur tiis, de gu ter judicat, tur peccara etiam non torum cauſi ITUn, 1, 13. 6 315 Co. In peccatum n Deccandi, e C9,1. 10 quoc Cohr⸗ Poſtum be⸗ Whunn abripi 1 ll 19, 13,. De hoe n cadere; 8. DPeccent ex tamen huc ent conll, voch pecc nim 1tnili,non Auale. — Me. Uhiton peccatum let 2) Objelien! nediate xot c, 10, 16. Iſrl m. 2, 16. M). nmniklos 101 ationnn Nl iſtingan haletnn ides. Uin dvut unt Hemn non dl, m, Objechum⸗ gtur. Tit. 1, 1 uo ſenll iimit . , orun itenneßet jrim elt, d ſox ghalo beß⸗ 9 Onde Cheronn „ Ion’ uc. ſ , ,II. te ogiu, nittendi. 600 e axine hotfniume, Peccatum Actuale. 151 bumanam, quæ tantum actiones à ſeiente & volente profectas pro peccatis habet, & do- rinam Scripturæ, quæ actus etiam involun- tarios (primos illos concupiſcentiæ motus) in peccatorum numerum refert. G. In examine noſtri cavendum, ne facilitate erga nos ipſos decipiamur. Multa habentur pro involunta- riis, de quibus Deus Kagdασοννας plane ali⸗ ter judicat; Luc 16, 15. & pauciſlima dan- tur peccata ignorantiæ vere talia; ignorantia etiam non raro efficax graviſſimorum pecca- torum cauſa eſt. Luc. 23, 34. 1 Cor. 2, 8. I Tim. I, 13. Act. 32 17. S. 318. Cognata huic alia peccati diviſio eſt in peccatum malitiæ, quod fit cum propoſito peccandi, Jer 44, I5. 16. 17. Num. 15, 30. Pſ.19, 14. 1Cor. 10,22. & peccatum infirmitatis, quod contra conſtans illud ac habituale pro- poſitum Deo vivendi, ex præcipitantia ani- mum abripiente, committitur. Gal. 6, 1. Plal. 19, 13. 106, 33. De hoc notandum, id in ſolos regenitos cadere; & quamvis etiam irregeniti multa peccent ex ignorantia aut præcipitantia, ea tamen huc referri non poſſe, quia non ha- bent conſtans peccata fugiendi propoſitum. uod peccata infirmitatis dicuntur, id non de infirmitate naturæ noſtræ, (quæ ad ſpi- ritualia non imbecillis, ſed omnino mortua K 4 eſt) 152 peccatum ARuale. eſt) intelligi debet, ſed de defectu roboris vitæ ſpiritualis, ex imperfectione Sanétifica- tionis. Peccata eorum, qui tentationi reſi- ſtere conantur, at in fine tamen ſuccumbunt Reg. 13, 9. 10. 11. Num. 22, 18. non huc, ſed ad voluntaria referenda: quia non fiunt absque conſenſu. S. 319. Si actuum internorum externo- rum ſubordinatio in peccato ſpectetur, divi- ditur in peccatum cordis, Mat. 9, 4. & oris Jac. 3, 2. 6. 9. Judæ Y. 1 5. Mat. 12, 36. 37. & operis. Jac. 1, 15. V Ubi notandum, peccata cordis etiam ſine externo opere conſummata eſſe peccata, Matth. 5, 28. ſed periculoſa maxime, ex eo, quod raro agnoſcuntur Luc. 16, 15. beccata oris & operis autem ſemper antea eſſe pec- cata cordis. Mat. 12, 34. 3 5. 15, 19. S. 320. Quoad notitiam noſtram, peccata alia manifeſta, alia occulta ſunt. IUa ſunt, quorum is qui peccat, ſibi conſcius eſt. 1 Reg. 2, 44. hæc, quorum non conſcius eſt. Horum innumerabilia inter homines exem- pla ſunt, Pſal, 19, 13. unde nemo ſe ipſum abſolvere poteſt. I Cor. 4, 4. Pfſal. 90, 8. (9.) §. 321. Non prætereunda eſt & illa me- morabilis diſtinctio in peccata carnis & pec- cataà — — cata Shiritus nis ommnium lbidnoſam cata Ppiritun cum craſſio ne depolita 9. 322. pria, quor Aliena, guo niam eorum K. 32. P ctiam iplins . lus in cenſumn nonregnans, In camans & § 324. P Origingle, tra gratiam! Deccatum 3) 6o per ſepe tus heccanc tumn origina et. 13,23. 9, 341. 36. Donirinmn ſ Guo Unico, in anim nuſe. peccatum Actuale. 153 — ge lefelatcn cata Spiritus. 2 Cor. 7, I. Inter peccata car- ſecdioneni nis omnium foœdiſſimum eſſe impuritatem Gui tentmit libidinoſam Paulus monet 1 Cor. 6, 18. Pec- tamenls cata Spiritus tum demum agnoſci incipiunt, n.22, 1 cum craſſiora in Converſione & Renovatio- nda: quami ne depolita ſunt. 1 S. 322. Tenenda & illa, in peccata pro- ernorun &o pria, quorum ipſi cauſa phyſica ſumus, & o Hece aliena, quorum participes evadimus, quo- ,M, niam eorum cauſa moralis ſumus. ITim. 5, 22. §. 223. Præter hos tam varios reſpectus etiam ipſius peccati vis & effettus atque even- tus in cenſum venit, quo tum in regnans & non regnans, tum in mortale & veniale, tum in clamans & non clamans diſtinguitur. cata corass ein ninata ele N loſa manine, 4 Luc, 16,16. ne enper anten elen . . . S S§. 324. Regnare proprie dicitur Peccatum 4.35. lſl Originale, in irregenitis, quamdiu ſunt ex- oltun E tra gratiam Dei. Rom. 5, 21. Sed tamen & jen no t Peccatum actuale dici poteſt regnare, quan- An un d per ſæpe iterata peccata contrahitur habi- . Oblclus . . . . übi enin tus peccandi, quo prava inclinatio, Pecca- tumnen tum originale conſtituens, corroboratur. nter homines e, Jer. I 3, 23. Rom. 6, 5. 12. Eph. 4, 19. Joh. nde benof 8, 34. 36. 2 Pet. 2, 19. Hinc intelligitur, 4,4. Dominium ſive regnum peccati non in actu ali- ale dquo unico, ſed continuato conſiſtere, qui unda lt , vim in animum exfſerit, ad porro ſuſcipien- Cata NN/, K 4è dos 154 Peccatum Actuale. dos actus ejusdem generis Pſal. 69, 29. Eſa. 30, 1 nec niſi externa vi oppoſita cohiben- dos. Gen. 11,6, Eſa. 37, 29. Adeoque Pec- catum regnans eſt illa vehemens propenſio pra- va, qua homo nibil aliud agere vult, quam peccare. Rom 6, 19. 8,7. Tit I,15. Mat. 7, 18. bPeccatum non regnans eſt, cui boni motus Spiritus Santcti, peccato repugnantes, in ani- mo hominis opponuntur. Id apud homines in via ad converſionem conſtitutos fit per lu- ctam, in qua per varias viciſſitudines pecca- tum nunc vincit, nunc vincitur, Gal. y, 17. cum contra in ſtatu converſionis homo con- ſtanter dominari poſſit ac debeat peccato. Gal. 5§, 16. 18. Rom. 6, 14. 1Joh. 3, 9. S. 325. Peccatum mortale eſt, quod homi- nem privat fide, vita ſpirituali, & ſtatu gra- tiæ, Rom. 8, 13. I Cor. 6, 10. Gal. 5, 21. I Tim. 1, 19. Apoc. 21, 8. Ezech. 18, 24.26. Veniale autem eſt illud, quodin ſe quidem morte & condemnatione dignum eſt, ſed eam attu non affert, quia perſona quæ illud committit in fde &οſatu gratiæ manet, & propter Chriſtumre- miſſonem conſequitur. Rom. 8, I. 1 Joh. 1, 9. 2, 12. Hic notandum: (1) ex ipſis definitiomi- bus liquere, diſtinctionem hanc tantum ad eccata regenitorum pertinere. Non renato- rum peccata non mortalia, ſed mortua dici debent. — — debent. No ſed continuan gent. Pph.2, ltatis in pe on peccandd ichagnit dem contin tionenn ſolt G41),172 (3) peccatz hinc multpt lia. Urprm DPeccandlexit . 326. De Dels longan . v 30, tinam, ter ln Seriptun 10. Gekt e. 5, 4. oppret tuti ſunt vodomit emplisin rales q⸗ Cqta appl ſur Pece⸗ Mlat 23, Apoc, 1 Tuale. ris Plal 60,. j oppoſnak ,29. Aleolnt) hemens lhtitt ul ngeje Mi, lit 1,15 M ns elt, Ali hoin fepugnantet,1 4 Pl Hott Onſtitotostß 8Vicifſicnngf incitut, 01 awerſionis nn debezthelenn 1 ſoh. 59. Ortle e, 1 hintuki, G ,n ,6. Erech. bi od ikj ün n ; i⸗ ,,e,A 4 , iNud comnifi 4 iCs ,ontero⸗ ex ioſs ben nem hane N nere, Mnne Peccatum Adtuale. 155 debent. Non afferunt mortem ſpiritualem, ſed continuant, & reatum mortis æternæ au- gent. Eph. 2, I. Ebr. 9, 14. (2) Notas venia- litatis in peccatis regenitorum eſſe: conſtans non peccandi propoſitum; facilem peccati ad- miſſi agnitionem; ſerium de eo dolorem; fi- dem continuo remiſſionem quærentem; cau- tionem ſolicitam, ne dominetur peccatum. Gal. 5, 17.24. Rom. 7, 24. 8, 1. 13. Apoc. 7, 14. (3) peccata venialia extenuata & neglecta, & hinc multiplicata, degenerare poſſe in morta- lia. Ut primum enim conſenſus & proæreſis peccandi exiſtit, mortalia fiunt. Jac. 1, 15. §. 326. Peccatum non clamans eſt, quod Deus longanimitate ſua aliquamdiu tolerat. Act. 17, 30. Clamans, quod ſeveraum, repen- tinam, terribilem a Deo vindictam exigit. In Scriptura clamare dicitur homicidium Gen. 4, 10. defraudatio mercedis, Deut. 24, 14 ſeq. Jac. 5, 4. rapina, Hab. 3 (2), II. vexatio & oppreſſio eorum, qui externa ope deſti- tuti ſunt, Exod. 3, 7. 22. 22, 23. Peccata Sodomitica Gen. 18, 20. 19, 13. quibus ex- emplis inter ſe comparatis erui poſſunt gene- rales quædam notæ, ad plura quoque pec- cata applicabiles, illa ſpeciatim, quibus men- ſura peccatorum dicitur expleri. Gen. 15, 16. Mat. 23, 32. led. 1 I heſl. 2, 16. Hoſ. 9, 9. Apoc. 18, 5. §. 327. 156 Peccatum in Spiritum S. §. 327. Dantur gradus peccatorum, ſecun- dum quos alia leviora, alia graviora ſunt, Ezech. 16, 47. Joh. I9, II. I Tim. §, §. 2 Pet. 2, 20. quibus etiam ex Divinæ Juſtitiæ regula diverſi poœnarum gradus reſpondent. Mat. 11, 22. 24. Luc. 12,47.4 8 Apoc. 18,6.7. KPſtimantur autem peccatorum gradus: ex perſona peccante; ex perſona in quam pec- catur; ex re, cui detrimentum infertur; ex magnitudine & multitudine malorum, quæ per peccatum aliquod inferuntur; ex deſti- nata, qua peccatur., malitia; petulantia; continuatione. . Hæc criteria ſi applicentur ad Peccatum in Spiritum Sanctum, patebit, in iſto ſummum deprehendi malitiæ gradum. De Peccato in Spiritumi Sandum. S. 328. Expreſſa hujus peccati mentio fit Mat. 12, 24. 3 I. 22. Marc. 3, 22. 28. 29. 30. Luc. 12, 10. ex quibus dicétis patet, illud conſiſtere in malitioſa reſiſtentia adverſus me- dia gratiæ liberaliter & cum interna convi- ctione oblata, cum blasphematione, irriſione, &oο impugnatione eorum, ad boſtiliter impe- diendam etiam aliorum converſionem. §. 3 29. In loco I Joh. 5, 16. peccatum ad mortem non eſt quodvis peccatum mortale; nam V. nam ex hoc Pro tll nont tum, gno ni is, gui ita p tim ſpiritual Atge ita nee it. Ex qu tem eſe ſy⸗ Sanckum. . 330. L. Immecliate ine gione Crifim ded gin tme tellgi etam honinis Chrit ſus eſt, T fus Shiritus dand totali in ſtatnn Coniunckum mum ita ob Per gtatam i Aitur erg ilodhriſe Valce ſimile Catumin Sp n intellge, Kz L lant Fi⸗ R io 5/ iritun 5. — 5 eccatorin en Aia grapinnſ , II. I In ner Diyine t gralus tehett 47498 AM,le i Ccatorimn grun erlona in qun nentum inlenn dine malorun nkeruntour; ett malita; henl entur ad Pecenn bit, in itofnun dum. pirtun Ghfe s heccat geil re, 9,22. 250. Cilis patt, eßkentis knne Cutmn itenttn. Hemafiole, i d Holie werſonen. „ 16, fkunii 9 S. eccatun 19 Peccatum in Spiritum S. 157 nam ex hoc poſſibilis eſt reditus, & preces pro tali non fruſtra fiunt: ſed eſt tale pecca- tum, quo mors æterna certo inducitur, dum is, qui ita peccat, revocationem ſui ad vi- tam ſpiritualem & æternam non admittit, atque ita nec aliorum precibus locum relin- quit. Ex quo colligitur, Peccatum ad mor- tem eſſe ſynonymum Peccati in Spiritum Sanctum. S§. 330. Locus Ebr. 6, 4. 5. 6. proxime & immediate indigitat apoſtaſiam totalem a Reli- gione Chriſtiana ad Judaiſmum vel Gentiliſmum. Sed quia tamen verba ſunt generaliora, in- telligi etiam debent generatim de quovis hominis Chriſtiani, qui jam longe progreſ- ſus eſt, & fructus regni Dei per operationes Spiritus Sancti certiſſimas percepit, relapſis totali in ſtatum peccati & malitiæ regnantis, conjunctum cum boſtilitate & reſiſtentia ani- mum ita obfirmante, ut non poſſit reſtitui per gratiam ita repudiatam. Agitur ergo hic de alio peccato, quam fuit illud Phariſæorum (S. 328) ſed quod ei tamen valde ſimile eſt. Omnino hic includitur pec- catum in Spiritum Sanctum, quamvis non ſo- lum intelligatur. §. 33 I. Locus Ebr. 10, 26-31. agit de vo- luntario & ſpontaneo relapſu poſt acceptam gratiam 58 Peccatum in Spiritum S. 1 um pe- nis ad Chriſtum, cur gratiam converſionis m de⸗ gratiam & malitia eo usque progreclten 3 nenni rejiciat, & contumelia ealat: . r ratiæ, hoc eſt, Soiritum da n. tion E cii ſui, quo gratiam : ug. ne Eheiſti partam, applicat in or Verfonies non poſſe „quamdiu iſtun ak m Sanctum rejiciunt, evié e⸗ St atam penitus evertit ſalutis Na hacilturg „tum ordinem. Bene etiam a quibusdam obierva⸗ §. len hujus peccati ablieaei balle e tur, te pertinaci Judæorum boſt e n e elt Sancti, & ex pœRa Ter ng, 6 lteriore & longiore aſe⸗ 3 7, K1. 52. 54. 13,45. 50. 51. col 45. 1 Theſd. 2, 16. — . . 71./7 an- t, objectum hujus peccati eſſe Spiritum dan- intendit &. efficit; Lſalutem intendit &. 3 rſionem ac ſa Sen tandore illud non in Perſonam Spiritus Sancéti tender * ſed in gratioſas ejus Pe ee r⸗ i iam, illarum &νοπ en griie, dminftramm. Hhinc ſeaia a Deo conftituta adm e. Ain. 3 2, . retinendam Ordinariamn Utbeccatun, 1ss (iwinæ, . id guoc Hæc ſun Dharileis i ſtoli verit tentiæ &! ſuis ac ſum Reſtitere en Verſionem nifeſg , Dinitu gancti legeſttut, 8 hentälemſale les geſeribun oten iulin l . hhuuuniei fer §. 333. Ex collatis ita inter ſe locis his pa- lunt, Marth. . 2 4 . . erant tamen Per eſſeacen Du ime ſnvickioni 4 IyII j ue Vad leienti doſi fitumd, — Dnſtum, an Gue prog tumelig ghitt titumm Sancirt tiam Dei, 4 cat in ordlel quamdin Cri icluat, einlet us evertitlälnm: inem. guibuskan ti explicti um poltefun Me Groniſru ngoreßtenni ſ, I7 1 311 . ſl⸗ C0lN mnter ſe lors ati eſſe nhn mn, quoßs n igtent e, nmmSpinu, ntiones, 4 4 zdeogve AE Nl rout n minilttunt Peccatum in Spiritum S. 159 retinendam eſſe exiſtimamus communem & ordinariam theſin, dummodo ſuppleatur: ut Peccatum hoc ſit abnegatio agnitæ verita- tis divinæ, & operationis gratioſæ piritus §. id quod ipie Auctor agnoſcit p. 236. l. 12. Hæc ſumma erat officii Spiritus Sancti a Phariſæis impugnati, quod Chriſtus & Apo- ſtoli veritatem cœleſtem in præconio pœni- tentiæ & fidei propoſuerunt, & miraculis ſuis ac ſumma vitæ innocentia confirmarunt. Reſtitere ergo Gratiæ Spiritus Sancti ad con- verſionem & Salutem ipſorum tendenti. S. 334. Adeoque Perſona hol peccatum committens eſt homo operationum gratioſarum Spiritus Santti particeps factus: ſive ſit plane regenitus, & cognitionem vivam ac experi- mentalem ſalutis in Chriſto jam nactus, qua- les deſcribuntur Ebr. 6, 4. ſeq. ſive ad convi- tionem ſaltim internam pervenerit, quales Phariſæi fuerunt. Hi illuminati dici non poſ- ſfunt, Matth. 15, 14. 23, 16.17. 19. 24.26. Luc. 6, 39. Rom. 2, 19. Joh. 9, 39. ſeq. ſed erant tamen convitti per miracula Chriſti, per efficacem ejus doétrinam, & per vitam ejus innocentem. Joh. 3, I. 8, 46. Et buic convictioni æquipollet ea, quæ fit per verbum Divinum ejusque efficaciam, & quæ eous- que vadit, ut veritas nonniſi reluétante con- ſcientia poſſit negari. I Cor.2,4. Act. 7, 5 §. 335. 160 Peccatum in Spiritum S. S. 335. Forma Peccati in Spiritum Sandtum complectitur veritatis cœleſtis & Gratiæ Spi- ritus Santti (1) Abnegationem, qua illa ſpon- te relinquitur, ſpernitur, & exploditur; (2) Blasphemationem, qua pro mendaci, abſurda, diabolica vendiratur; (3) Impugna- tionem hoſtilem, qua odio habetur, & opus Spiritus Sancti tum intra ipſum animum, tum apud alios omni niſu impeditur, cum virulenta irriſione & inſectatione maligna: idque liberrima voluntate, & deliberata pe- tulantia. Heæc omnia cernuntur in Phariſæorum ex- emplo, nec non in dictis Ebr. 6, 6. & 10, 26. S. 336. Ergo proprie Forma bhujus Peccati non confiſtit in abnegatione Religionis revelate. Nam Phariſæi religionem Iſraeliticam non ab- negarant, nec repudiaverant doctrinam de Meſſia: & tamen rei peraguntur hujus peccati. . Qui tempore gravis perſecutionis, veri- tatem Divinam, de qua convicti ſunt, ex me- tu abnegant & blasphemant Act. 26, I1. gra- viſſime peccant illi quidem; ſed tamen quia hoc non faciunt ex petulantia malitioſa, non committunt peccatum in Spiritum Sanctum, & ſupereſt aliqua ſpes, poſſe eos ad pœni- tentiam revocari. Sed qui tale quid faciunt non metu aut neceſſitate compulſi, ſed ſpe tempo- temporalium Zis ali verit Coconvictif Dphetnis e his valde nine immun 5§. 337. Gula non re ſonem eort Daulus dicit tamen, gui qoiorum rigo ſionis yr 1 eſt, de ſamn Epfſtimant: ( Nvd nonn rem Ek, impolſibi d untum he Iibig mpolhb TevOCent d Chritos gin 1 tinan X 19,2 8 . 2 D Thrſſes, nti reos Pere ken er Chi batie meci⸗ Ommiao Umiverlalitate ts Sandti piritund. Peccatum in Spiritum S. 161 i in Spiritmn Cleltis 8 jonenn, gon luf⸗ tor, & end oa pro m itatur; )li dio habetut,a ra iplum mnr nili impedttn, nlectzione n tite, Eelben ur in Dharleon 8 Ebr. 6,6,l e Fornu i D one heli emnllaelitcim lwelant Cochi tei petagunm 8 geleriliſ ncorwichlunt emunt Ack hli gem; e n Ulantia i in iinmnde⸗ pole en t o, Ui tale lin 6 ll te coMp 4 temporalium eommodorum; ac multo ma- gis qui veritatem Divinam, de qua aliquan- do convicti fuerant, ſponte abjiciunt, rident, blasphemis ludibriis petulanter exagitant: de his valde verendum, ut ſint ab hoc cri- mine immunes. §. 337. Peccatum hoc dicitur irremiſſibile, quia non remiſſum iri Chriſtus, & Conver- ſionem eorum, qui id admiſerunt, aννντον Paulus dicit, Mat. 12, 31. 32. Ebr. 6, 4. Sunt tamen, qui, mitigato Theologorum aati- quiorum rigore, hoc de impoſſibilitate remiſ- ſionis non abſoluta, ſed morali tantum, hoc eſt, de ſumma difficuſtate, intelligendum exiſtimant: (1) quia Chriſtus tantum dicit, illud non remitti. (2) quia Paulus non di- cit, impoſſibile eſſe, ut tales convertantur, ſed tantum hoc, Apoſtolis aliisque Docto- ribus impothbile eſſe, ut ipſi hos peccatores revocent ad pœnitentiam. (3) quia ipſe Chriſtus alia in re 7 α ιzùrισν & T νσποπν tanquam æquipollentia inter ſe permutat. Mat. 19, 23. Coll. v. 26. (4) quia ipſis etiam Phariſæis, quos Chriſtus diſerte hujus pec- cati reos peregerat. Marc. 3, 30. tamen po- ſtea per Chriſtum & Apoſtolos oblata ſunt gratiæ media. Omnino facilius poteſt hæc ſententia cum univerſalitate meriti Chriſti & gratiæ Spiri- tus Sancti conciliari. L. §. 338⸗ 162 Peccatum in Spiritum S. S. 338. Manet interim certum, diffcillimam eſſe bujus peccati remiſſionem: quia ordinarie cum eo conjuncécta eſt malitia prope imme- dicabilis, ipſa gratiæ media, ſine quibus ad Pœnitentiam veram perveniri non poteſt, directe repudians. Hinc impœnitentia finalis plerumque e eo conſequitur: ſed ea ad formalem hujus peccati rationem referri non poteſt; nam Phariſæi diu ante finem vitæ ſuæ illius peccati rei fue- runt. Adfuit in illis tota forma bPeccati in Spiritum Sanctum, quamvis nondum adeſſet impnitentia finalis. S§. 339. Etiamnum committi hoc peccatum poſſe, ex eo patet: (1) quia Chriſtus occa- ſione blasphemiæ Phariſæorum de eo loquens, non in ea ſola ſubſiſtit, ſed generatim loqui- tur (6 &), tanquam de peccato, quod ſæ- pius poſſit committi; (2) quia poſt aſcenſio- nem Chriſti Paulus Ebr. 6 & 10. & poſt obi⸗ tum plerorumque apoſtolorum Johannes IEp. 5, 16. etiamnum de hoc peccato mo- nent; (3) quia noſtræ ætatis phænomena juſtam ſolicitudinem adferunt, valde poſſi- bilem eſſe progrefſum ad eum, qui in Pha- riſæis fuit, malitiæ gradum, quo homines omnia gratiæ media, contra conſcientiam ſuam, rejiciant, irrideant, inſectentur. g. 340. — o. N Sckwn p⸗ in Mritum coller, (1) yichonen enulantia pe ulra progr Conttet, imm DD imotandea ſegne contine Eehortztionun ne Cjodicii Nellorun, e lum lempus e 3l. dee 1leccnto in e. 12, 32.V. G impugnati Vel ab innr comniſke de illins ſohe coadto, An brepto AM⸗ Tale fit tionum tem umabnegn SPintum San N lis tenin md. Peccatum in Spiritum &. 163 tun, Efriin F. 340. Nemini tamen temere impingendum. 8 quneim Sciri non poteſt, eſlſe aliquem peccatorem itaproen in Spiritum Sanétum, niſi accurate de eo 1, ſne gim conſtet, (1) quamnam habuerit, vel habeat, niri non conviétionem internam; (2) utrum ex mera petulantia peccet; (3) quousque hæc ejus plerumquu malitia progrediatur. De eo cum rarifſime nalenhun conſtet, immo conſtare vix poſſit, ſatius eſt num Dhrié ab imputando alteri peccato hoc abſtinereg pecctt ii ſeque continere intra limites admonitionum, form bec dehortationum, repræſentationis periculi ani- isnonduns mæ & judicii Divini: addita fideli expoſitione mediorum, ex tam periculoſo ſtatu mature, dum tempus eſt, eluctandi. mitti hoe Nent gvin Cniſlen §. 341. Peccatum in Filium Hominis diſerte grumceen a Peccato in Spiritum Sanctum diſtinguitur, dgenernint Mat. 12, 32. Videtur conſiſtere in abnegatione deccr, all S impugnatione Chriſti ac doctrinæ ejus, facta atinpoſtie⸗ vel ab ignoraute 1 Tim. 1, 13. vel a nondum lo⸗ Ahoti convicto de Divinitate Perſonæ & Doctrinæ olorun ſeu illius Joh. 1, 46. Vel a ſciente quidem, verum , hoc pecen⸗ coadto, & metu periculi, ſuaque imbhecillitate Ztatis phand abrepto. Mat. 26, 70. Act. 26, 9. 10. 11. lee Tale fuit peccatum eorum, qui perſecu- tionum tempore ex metu cruciatuum Chri- lenc, ) eg ſtum abnegarunt. Non fuiſſe reos peccati in „Wnſe“ Spiritum Sanctum vel ex eo patet, quod multi Dnn n ex illis iterum converſi fuerunt. 5 I. 2 . De 164 Liberum Arbitrium. De wiribus Liberi Arbitrii poſt lapſum reéſiduis. g. 342. Cum, de Imagine Divina videri= mus, eam fuiſſe Niritualem in homine perfe- dionem, qua aptus fuit ad ea, quæ per ſolas naturales animi facultates præſtare non po- terat (S. 24 1), per lapſum autem eam amiſ- ac totam hominis naturam depravatan eſſe (S. 287. 289); jam facile colligi poteſt, quid de viribus hominis poſt lapſum & in ſtatu peccati reſiduis exiſtimandum ſit: nem- pe, perfectionem illam ſpiritualem, qua ani- matus erat, penitus eſe amiſſam, & faculta! tes animi naturales, intellectum ac liberam voluntatem, manſiſe quidem, ſed plurimunm per illam naturæ totius depravationem alte- ratas. §. 343. Sunt ergo tres hoc de argumento theſes tenendæ, ac de iis generatim notan- dum, acroamaticum terminum Liberi Arbi- trii, propter ambiguitatem, propter Patrum ac Scholaſticorum inconſtantiam in hujus vocabuli uſu, & maxime propter Pelagiano- rum ſtrophas, valde incommodum efſle; nec tamen e theologia, in quam ſemel receptus eſt. exeſſe poſſe, quia ſine ejus notitia ve- tuſtiora ſcripta non poſſunt intelligi. §. 344. — ,444. tas onimi, Mnmr cog Men, gl eligere, 4 F. zaf. hujus 4,5 perelſt reß⸗ gere a G tudo d ⸗ tiam 4.,, Inprimis ad cognltionemn. (2) in dolr bonum tum dam, ad en felcitatemn . Dertinens 2 17. 18. tum . Cor. 736 Obleryand Droducere, ul derſant irdan, n lehugna 5 30, Mare rinmn. Piri os iyir )⸗ ine Diwin e len in homme, d ex, Jvehet es Preſtate i 1m autenn em! Muturan ten facile coliel⸗ 8 polt hlin ſtimandonki piriwalen, , aniſen, A⸗ telectun 4 Gepraaiond gelhoe de 10l eis kenernin⸗ vam ſen 7 line eils in lunt inteli⸗⸗ 6 5 7 tetmioum Uln tatelh, O 4 conſtnnn commmoine, Liberum Arbitrium. 165 S. 344. Eſt ergo Liberum Arbitrium facul- tas animi, qua homo ea quæ intellectui offe- runtur cognoſcere & dijudicare, & voluntate Jua ea, quorum bonitas intellettui cognita eſt, eligere, appetere & exſequi poteſt. §. 345. Superſunt in homine lapſo Liberi hujus Arbitrii vires in rebus naturalibus, civi- libus, & moralibus. Nam (1) in intellectu ſu- pereſt recta ratio, quæ res naturales intelli- gere ac dijudicare poteſt; atque adeo apti- tudo ad acquirendam ſapientiam ac pruden- tiam Act. 7, 22. I Reg. 4, 30. Luc. 16, 8. & inprimis ad naturalem Dei ac voluntatis ejus cognitionem. Rom. 1, 19 20. 32. 2, 14. 15. (2) in voluntate ſupereſt facultas eligendi bonum tum naturale, ad vitam conſervan- dam, ad externam vitæ tranquillitatem ac felicitatem, ad artes & ſtudia, ac ſimilia, pertinens 2 Sam. 24, 12. Act. 5, 4. Luc. 12, I7. 18. tum civile, in vita ſociali Num. 36,6. 1 Cor. 7, 36. 37. Rom. 13, 3. tum morale, in obſervanda lege naturæ ad vitæ honeſtatem tuendam Phil. 3, 6. (3) Poteſt etiam homo producere actus pædagogicos, hoc eſt, eos, qui verſantur circa ſalutis media actu externo uſurpanda, quod ubi fit, per ea Deus in homine non repugnante operari poteſt. Acl. 24, 24. 25. 8, 30. Marc. 6, 20. Mat. 7, 28. 29. Joh. §. 33. 34. 31. L 3 §. 346. 166 Liherum Arbitrium. — §. 346. Hinc intelligitur, Jupereſe in ho- mine Liberum Arbitrium naturale && rationale, per quod, quæ rectæ rationi conſentanea vr- dentur, agere poteſt. Semper tamen tenendum, Jubeſſe hanc hominis libertatem regimini Providentiæ Di- vinæ, adeoque non abſolutam eſſe. Jer. 10,23. Pſal. 33, 10. Prov. 16, 1. Jac. 4, 13. 14. 15. Eſa. 19, 1I - 14. 2 Sam. 17, 14. S. 347. Sed præterea ipſa experientia con- ſtat, has reſiduas vires per lapſum valde dehi- litatas eſſe. (1) Intellectus verum & laborioſe cognoſcit Sap. 9, 14. 1 5. 16. & erroribus ob- noxius eſt. 1 Cor. 1, 19. (2) Voluntas in eli- gendo bono ſæpe a via deflectit, etiam ubi facillimum eſſet eam tenere, Rom. 1, ²8. quorſum & variæ illæ cauſæ peccatorum per- tinent, quibus abripitur. (S. 3 0. 311.) G. 348. Ad afctiones Jpirituales (fidem in Deum, amorem ac timorem Dei, amorem proximi verum, Converſionem ad Deum, aliasque, quæ nonniſi operatione Spiritus Sancli in anima exſiſtere poſſunt) nullæ JiA- perſunt in bomine vires. Eſt enim ſpirituali- ter mortuus Eph. 2, 1I. 3. 5. hatura ſervus pec- cati Joh. 8, 34. Rom. 6, 14. in intellectu di- vina luce deſtitutus, ut Deum & cultum e debitum, cognitione viva, efficaci, ſalutari, cogno- coglolcer⸗ 14, 1,20. ſus obalien propoſitun poteſt, p 349. pirituales Gefecus Johr lſ ſ. telligat ſoin tur ſoh6,2 tus SPirituil 5 36. Rom., 5. 36o. Hi rinam ſibr ominis nun aldos nem ſelleet in gerwum den ſlutnrifer ſenli, ge 7 Ntrium. N, Tipereſen Gturale Grmin oni conlennen dum, hUiel nini Provitetl tun eſte l ic. 4,lyl 14. plaepperett e pſun ni 1 veruin Al 16. & etrorte 2) Vluuat Ceſteclit, ei nere, Non ſe heclutmn l. (5. 3 0,310 rmm (1 brem Dei, etſonenn 41 1 ohette ie e holuet) en enin hin patrnlerſuf 7u. in itelitt Liberum Arbitrium. 167 cognoſcere non poſſit, Eph. 4, 18. 1 Cor. 2, 14. 1, 20. 21. 22. 23. voluntate a Deo pror- ſus abalienatus bonum ſpirituale appetere, & propoſitum bonum capere & exſequi non poteſt. Eph. 4, 18. Rom. 8, 3.5. 7. Mat. 7, 18. §. 349. Solius itaque Dei eſt, novas vires Ipirituales conferre, 2 Cor. 3, 5. Ezech. 36,26. ES& effedtus ſpirituales producere, Phil. 2, 13. Joh. 15, 5. 6. 1 Cor. 12, 6. ut in luce Dei in- telligat ſpiritualia 2 Cor. 4, 6. fides accenda- tur Joh. 6, 29. Eph. 1, 19. & vita Dei dona- tus Spiritui DEl obſequatur. Joh. 6. 44. 63. 65. 8, 36. Kom. 8, 2. S. 350. Hinc intelligitur, Theologorum do- rinam ſibi recte conſtare, quum Arbitrium bominis nunc liberum dicunt, in rebus natu- ralibus nempe (S. 346), nunc, alio reſpectu, ſcilicet in ſpiritualibus, rvum && captivum. Servum nempe arbitrium eſt impotentia Deum Jalutariter cognoſcendi, eaque volendi && fa- ciendi, quæ Deo grata ſunt. 7„ L 4 XxvV. 168 Fœdus Gratiæ. XV. DE FOEDERE GRATIM. §. 351. Lchin de fœdere gratiæ eſt ipſa docri- na de ſalutis æternæ poſt lapſam obtinende ratione, ſehemate fœderis alicujus propoſita. Methodus hæc nec fundamento in Scripturis nec utilitate caret; excitati enim per eam fuere theologi ad Scripturam accuratius ſcrutan- dam. Sed ſenſim in varios abuſus degene- ravit, maxime cum per nimis multas notio- nes Juridicas, ad doctrinam Scripturæ admo- dum coacte applicatas (usque adeo ex Jure Feudali, Jæger p. 247), novæ & inuules in theologia quæſtiones naſcerentur, quarum multitudo utilitatem hujus methodi veram tandem abſorpfit. Omittunt ideo recentiores hanc methodum in tradenda theologia dogmatica. Nos ad notitiam rei hiſtoricam pauca ſummatim anno- tabimus. §. 352. Fœdus Gratiæ accipitur duplici ſen- ſu. Primo ſumitur pro Padto inter Deum Pa- trem & Filium de redimendo & ſalvando genere bumano. (Jæger p. 238) Atque illius ſumma hæc eſt: (1¹) Certum eſt, Deum, qui lapſum ab Xterno Xteno pr humant m homines geyiſle. (2²) Ce ſonas gent rendo, Fi Qum voc⸗ (3) hi ſalyatione & ecret⸗ dus dici h. Jonamm le Horeter Ur. 22, 29. (6) bune Donunt a,e 1 eatione erg luit es ſ 1, 79. g. e Voluntaria crifeium, . Fœdus Gratiæ. 1489 GRAII atir elt al of lopſan fr dlicijis Mento in enimpeten Accurativs in rios 1bulns nimmis tnultsn am Scriptunt se ent nov? AEine Aerentut, e lns hetlol reshanehett Gogantict. N ucalummam. zcchpiu n pacto ie Atque usle æterno prævidit, ab æterno etiam generis humani miſertum eſſe, & viam ac modum homines lapios ſalvandi ab æterno de- creviſſe. (2) Certum eſt porro, omnes tres Per- ſonas genus humanum ſalvare: Patrem miſe- rendo; Filium ſatisfaciendo; Spiritum San- ctum vocando & ſanétificando. (3) Jam hæc, quæ de generis humani ſalvatione ab æterno inter tres Perſonas acta & decreta ſunt, videntur commode Fœ- dus dici poſſe: eſt enim ſummus trium Per- Jonarum de genere humano ſalvando con- Jenſus. Huc referuntur loca Hiob 33, 23. 24. Pſal. 2,7. Ela. 42, I. 6. 7. 49, 6. 8. §9, 21. Kzech. 34; 23. 24. 37,24. Zach.6, 12. I3. Mal. 3, I. Luc. 22, 29. Gal. 3, 17. . (4) Fundationem fœderis hujus actualem ponunt a. ex parte Patris in æterna ejus mi- Jeratione erga homines lapſos, per quam vo- luit eos ſalvari, Joh. 3, 16. 1 Joh. 4, 9. Luc. 1, 78. G. ex parte Filii in ſponſione ejus ſeu voluntaria declaratione offerendi ſeſe in ſa- crificium. Eph. 1, 4. 5, 2. 2 Tim. 1, 9. Ebr. 10, 5§. 6. 7. Joh. 10, 17. 18. (§) Conditionem Fœderis fuiſſe dicunt, ut Chriſtus ſponſor per obedientiam ſuam activam & paſſivam pro genere humano ſa- tisfaceret, Gal. 4, 4. 5. quo reſpectu padtum 5 hoc 170 Fœdus Gratiæ. hoc revera legale fuit; initum enim eſt er conditione, ut Filius accurate loco homi- num legem impleret. (6) Viciſſim Patrem dicunt, Filio pro- pter hoc munus ſuſceptum tanquam præmium promiſiſſe a. ſalutem generis humani, Eſa. 53, 11.12. 55, 3. 4. 5. B. Jus regnandi in redemtos Pſal. 2, 8. regnique adeo erectio- nem, defenſionem, conſummationem. Luc. 22, 29. „. Gloriam æternam in Seſſione ad dextram Patris. Pfal. 110, r. Ex hac brevi & ſummaria expoſitione pa- tet, contineri hic doctrinam de æterna Dei benevolentia & miſericordia erga genus hu- manum lapſum, & de æterno illo decreto, bomines per redemtioncm Chriſti, & per fdem in ipſum, ſalvandi: eamque ſub ſchematiſmo metaphorico Fœderis, comparatione longius quidem amplificata, proponi. G. 353. Altero ſenſu Fœdus Gratiæ conſi- deratur, prout eſt inter Deum & homines de Jalute per fidem in Chriſtum obtinenda conven- tio. In eo diſtincte conſiderari ſolent: (1) Fœderis Sponſor & Mediator, Chriſtus; (2) Bona promiſſa, Gratiæ in hac, & Glo- riæ in altera vita; (3) Conditiones ab homi- ne requiſitæ, pœnitentia, fides, ſanctitas; (4) Unicitas ejus quoad ſubſtantiam; & (§) triplex unius ejusdemque fœderis œco- nomia, Eomie, PaS ien⸗ econom iſrancdi a. voN ad res tario ſigtit nencdl Vian Deo prom mia eſſe d tempore / demgue ſen fidem in 0 lenper onlen ſiluten zppl anper fuiſe, 384. Andn ſ methodus t De iſ⸗ (1) Deum Chrſtum, nem, guan inſtum, ad ordine non credet uramento Ut eo maja Dtetur. Ebr n homirij tie. — initom erine Cclrate locn e dicunt, Flan nin tanquungt eneris humm . us renns nique adeo e Dnſummmztonel ernann in gelt 0, l. naria eupoſin Nrinam de emn orlig ergi gin be kterno N Chriſi, Gl nque ſub Crt commparttonel, oponi. cdus Gritl ,Deun O hut m obtinentcn derrri el lelinter, 1. tiz in hac, A nditiotesi 4 , fides, t 1 ſtune, el 4 nque ſo Fœdus Gratia. 171 nomia, Patriarchalis, Moſaica, Chriſtiana- (Jæger p. 244 - 25). Oeconomia ſignificat proprie modum admi- niſirandi ac difiribuendi bona familiæ. Hæc vox ad res divinas translata, ſenſu ſcriptu- rario ſignificat æ. modum explicandi & prope- nendi viam ſalutis & 8. conferendi bona a Deo promiſſa. Cum ergo triplex œcono- mia eſſe dicitur, ſenſus eſt: eandem omni tempore ſalutem hominibus promiſſam, eun- demque ſemper fuiſſe modum eam obtinendi per fidem in Chriſtum; ſed promiſſiones non Jemper eadem claritate propoſitas, & media ſalutem applicandi & conferendi non eadem Jemper fuiſſe. Eph. 2, 12. F. 354. Jam ut conſtet, quid de hac do- Strina ſit ſentiendum, accurate res ipſa & methodus rei diſtingui debent. De ipſa re certum eſt ex Scriptura: (1) Deum promittere hominibus ſalutem per Chriſtum, 1 Joh. 5, 11. (*) oſtendere ratio- nem, qua ſola potiri eadem poſſint, fidem in Chriſtum, Joh. 3, 16. (3) Obligare omnes ad ordinem illum ſalutis, comminatione non credentibus facta, Marc. 16, 16. (4) Juramento confirmare promiſſionem ſuam, ut eo majore cum fiducia ab homine acce- ptetur. Ebr. 6, 17. Hoc ſi quis Pactum DEI cum hominibus appellare velit, ei dica ſcribi non 172 Fœdus Gratiæ. non poteſt: «. quia omnino hic duæ partes ſunt, una promittens, & promiſſionem jura- mento firmans, altera promiſſionem cum fiducia acceptans, quæ eſt inter duos conven- tio: G. quia Sccriptura ipſa in hoc ſalutis hu- manæ negotio f&deris notione utitur. Jer. 31, 31:,3 2. 33. 1 Pet. 3, 21. §. 355. Sed methodus fœderalis, notionem hanc ita amplificans, ut partim omnia, quæ in fœdere humano occurrunt, huc trahantur, partim ad notionem hanc totum ſyſtema ve- ritatum ad ſalutem revelatarum conforme- tur, varia incommoda peperiſſe deprehenſa eſt. (1) Notio fœderis integra, (qua eſt con- ventio inter duos aut plures æa. voluntaria ac mutua, G. de mutuo præſtandis conditioni- bus, y. eo fine ut pars utraque commodum ex eo capiat,) retineri niſi coactiſſima cum adplicatione, non poteſt. (2) Non ſatis explanate hæc methodus exponit, quas partes Spiritus Sanctus in ſalutis humanæ negotio bhabeat. (3) Quod Pœnitentia, Fides, Sanctitas, conditio dicuntur, id valde incommodum eſt, propter abuſum hujus formulæ, (4) Promiſſio gratiæ a non credentibus non acceptatur; intuitu itaque horum non eſt conventio. (H) Dicta (5) Die huntur, 9 agunt; ex quitur: pr ipla non en 1 Fœdere ſepe confu 5. 366. detor: , leris, itz Chriſtum o⸗ ſane; ſeg eſt, ne iſa llim exuiſi ethoci man Aiis in locis Inento docd hoſhunt ſib uz de vari egregſg ſint, 6 61)) oti Mhenta Theo ie, — nino hic ent promiſhorenie Promiſhioren e ſtinter Aunan a in hoei tione wtin , felertli i rtin onnnia, Unt, huc i c totum hie elatarum t . Peperile let⸗ tegtn, (ut ures a. VolII reltinds nd Utraque oNd nil coackilun nte hec ii „ ijitu Cuncun t. 1 t Ats e alde inconm iusfolnlla. e 4 ml di Fœdus Gratiæ. 173 (⁵) Dicta Scripturæ non pauca huc tra- huntur, quæ de fœdere hoc plane non agunt; ex quo non unum incommodum ſe- quitur: probationibus deeſt ſoliditas; dicta ipſa non ſemper acceurate explicantur; & quæ a Fœdere gratiæ plane diverſa ſunt, cum eo ſæpe confunduntur. §. 356. Sic ergo hac de re ſtatuendum vi- detur: a. retineri poteſt ac debet notio fœ- deris, ita ut promifſio ſalutis per fidem in Chriſtum obtinendæ Fœdus Gratiæ dicatur ſane; ſed G. etiam atque etiam cavendum eſt, ne iſta ad notionem fœderum humano- rum exquiſitius exigantur. Incommoda methodi manifeſta ſunt; pleræque doctrinæ aliis in locis recurrunt, & ſine ullo detri- mento doctrinæz de Gratia DEl gratuita poſſunt ſub alio nexu proponi. Reliqua, quæ de varia gratiæ œconomia dicuntur, egregia ſunt, ſed ad Theologiam biblicam (SH. 61.) potius pertinent, & ad prima fun- damenta Theologiæ propheticæ. XVI. 174 Teſtamentum. XVI. XVII. XVIII. XIX. DE TESTAMENTIS. §. 357. uoniam promiſſio ſalutis tota ” G tisfactione Chriſti; hanc atein r⸗ ſtus per mortem ſuam Preeſtiti : e verd moriturorum de bonis ſuis n aos conie. rendis voluntas declarata Teſ am am ell promiſſio illa dicitur 2. Pamevrem aue Phe- latio non uno nomine commodior eit, illa Fœderis. 4 Divinum Eſt ergo Teſtamentum . diſj di de promiſſione Jalutiz per Mieen e rilun hominibus dandæ, facta e en mortis Chriſti tanquam cauſæ meritoriæ bo rum promiſſorum. §. 3 59. Cum autem reſpectus hic non uno modo ſe habeat, ſed ob mortem e⸗ demtoris demum in plenitudine rernho urn eractam, referatur ad Meſſiam vel à venturum, vel jamdum exbibitum; ac præ- terea ob hanc ipſam temporum differentiam “ ſtatus animorum poſtulaverit, ut ante Re demtoris mortem promiſſioni ſalutis adjun- geretur acceſſoria quædam œcconomia lega . i oſt Redemtoris mortem lis, quam deinde p ten aclu fadlam Ppromiſtone hinc endem Promila fuit i, Vetus G Mlitth. 26, 2 0 5. 360,. I In Seripturi 1 enſu Accipi,n eſt Droniſin / nute lynli, Alln. Fic ie eno Aceptun un giſpoftior hderinati an, Nato uids loquendon I ermone 1 Plerisgue Atque iceo u promiſſio re Patefad bomie legali luminati iguardo te GS Vetus Teſtamentum. 175 — I. MW. actu factam non amplius cum illa ſalutis ¹ promiſſione Deus voluit eſſe conjunctam: IENNpinc eadem quidem omni rempore Salus promiſſa fuit, ſed duo tamen ſunt Teſtamen- ta, Vetus & Novum. Gal. 4, 24. Ebr. 8,6- 13. tis tota in Matth. 26, 28. hanc ulen- Z elttit; An 5 in Mos De Veteri Teſtamento. Teſtamem S. 360. Initio ſtatim probe obſervandum, entun; dui in Scriptura Vetus Teſtamentum nunc latiore mmociotcht ſenſu accipi, nunc ſtrictiore. Late acceptum eſt promiſſio ſalutis una cum acceſſorio ſche- maate legali, promiſſioni Evangelicæ ſuperin- amentuné ducto. Sic accipitur Gal. 3, 17. Stricke ſiletir vero acceptum denotat ipſam hanc acceſſo- fidi riam Nadabtoren, legalem, promiſſioni ſalutis e nrentutt! Superinduttam, ſolam. Sic accipitur Ebr. 8,9. Ratio hujus diverſitatis non eſt Scripturæ in loquendo inconſtantia, ſed ſcopi, ad quam rehellis iil in ſermone de V. T. reſpicitur, diverſitas. dob o In plerisque dictis Scripturæ de V. T. reſpi- tmcine ele citur ad ipſam diſpoſitionem legalem in ſe, eſen atque ideo ſtrictior obtinet ſenſus; quia ſalu⸗ zhibim tis promiflio, quæ ante Chriſtum non ita rum fen clare patefacta erat, ſub acceſſoriis illis œco- lit, ut nomiæ legalis occultata & involuta fuir, ut loni ſans ab illuminatis tantum agnoſceretur. Pſ. 51, 8. œconONAliquando tamen ipſa E. Z. medulla ſpectanda demtori e fuit. 4 126 Vetus Teſtamentum. fuit, ut Gal. 3, 17. atque adeo magis ipſius promiſſionis de Chriſto, quam &Oιc bäaä‚ie iſtius acceſſoriæ, haberi debuit ratio. Ideo aliquando V. T. etiam latius ſumitur. Peperit hoc apud theologos aliquam in docendo diverſitatem. Antiquiores, Me- lanchthon, Hutterus, Chemnitius, ſignifica- tum ſtrictum fecuti ſunt, ita ut V. T. & Le- gem fere pro ſynonymis haberent: Alii po- ſtea latiorem maluerunt amplecti. Quod recte obſervatum difficultates in hoc arti- culo plurimum minuit. Vid. Auctor p. 262. Ideo & nos hoc loco diſtincte rem propo- nemus. §. 361. Definitione nominali Vetus Teſta- mentum late ſumtum eſt illa gratiæ Eοon) mia, quæ ante Chriſti adventum fuit. Strice ſumtum eſt illa diſpoſitio Divina, qua poſt Vraelitarum ex Agypto egreſſum it, G usque ad Cbriſti adventum duravit. S. 362. Auctor V. T. Deus Triunus, G0ο0 nomice vero Filius Dei fuit. Hoc, quoa V. T. late ſumtum, ex eo probatur, quod is, qui in variis illis apparitionibus apud Patri- archas factis, promiſſionem gratiæ & ſalutis dedit, repetiit, amplificavit, & cum varus acceſſionibus conjunxit, fuit Filius Dkl; Geneſ. 12, 3. 18: 18. 22, 15. 18. & qond . * V. L. lric⸗ fbit s, qo Exoc 20, 1 65 „9. 10. 8. 363. ma gratig 2 Cor. 3,1 latio Sinait 1, coll 19, Hine pon ſs) Ii Mue mican atute Nec. 5 36,. S dedet, Uat Jl in beri⸗ tun, Pertit Concliio i Accedeng9 Iua ab ai⸗ tentur. Pi⸗ fuit Econ 19, ſ. Den lt per ius Bentiler entem. Vetus Teſtamentum. 197 adeo ungs , qwann Cun debuit tano.! tius ſumir. eologos A Anudujoren, Chennitiu, Nr , ita ut V. 1 8 haberent: at amnglect. cultates 1 1 , Vid. Auia Giſtincte den notninal t ilu gun venten ii io Diuit, egreſ m u, n guronit⸗ Deuslrunf fuit. Hoe, o probetl, ionibds nemn rite . (CMN1 zVIt, 4 E 2, 15. Ne V. T. ſtricte ſumtum ex eo, quia Filius Dei fuit is, qui fœdus Sinaiticum promulgavir. Exod. 20, I. coll. Act. 7, 3 8. Ebr. 12, 19. Pfal. 68, 9. 10. . S. 363. Initium V. T. late ſumti, fuit pri- ma gratiæ promiſſio poſt lapſum, Ebr. 9, 1I5. 2 Cor. 3, 14. ſtricte ſumti autem, fuit legis- latio Sinaitica. Gal. 4, 24. Jer. 3 1, 31. Ebr. 9, I. coll. 18. 19. Hinc porro ſequitur, V. T. habuiſſe ætates diverſas (Adami, Noachi, Abrahami, Mo- ſis) ſi late ſumatur; ſtricte ſumtum nonniſi unicam atatem (a Moſe ad Chriſtum) com- plecti. S. 364. Similiter & de Subjecto V. T. ſtatui debet. Latiore ſenſu acceptum ad omnes, qui in Periodo Patriarchali & Moſaica vixe- runt, pertinuit, ita quidem ut Patriarcharum conditio liberalior eſſet, Graelitæ vero per accedens Sinaiticum fœdus prærogativam, qua ab aliis gentibus ſecreti fuere, nanciſce- rentur. Pſal. 147, 19. 20. . Stricdte autem ſi ſumatur, primo ac direge fuit œconomia populo Wraelitico propria, eumque a reliquis gentibus diſcernens Exod. 19, §. Dent. 7, 6. Eph. 2, 12. 14. ſic tamen, ut per has prærogativas ipſi concefſas etiam gentiles ad communionem eccleſiæ & cultus veri 178 Vetus Teſtamentum. 178 . * 6. , 9. Veri1 rint 177 7 0 V. T. ac- odocunque erg eque H. 365. Won ſob illo I. 13. 32. Rotn, Cingtia Chriſti Gal. 3, 6. Act. 15 Deo Gen- i7. gratia Chriſ communione cum Pfſal. 33, 12. 2. 3, 21. “ 2. Lev. 26, 12. 10, Thr. 7. §. Exo fde Gen. 49, 18. ne & juſtißca- 135, 4. Peccatorim e wc 7. 11, 13. 6. coll. Gal. 3, 6. 7, 3.4. tione Sen. . Pfſal. 25⁵5,7. 32, .4 Eſ. 1, 18. 2 Sam. 1I 2 , 103, 3. 4. 130, ec adoptione 63. Ar 2. Miich?, 13. 19. ne 64, 5. Mal. 38: 10. 432 Deut. 32, 10. 11. El 2 Gal. 3,13. Exod. 4, 22. nec ſpe vitæ æατα 22,27. 1,6. Rom. e4 19, 2 §. Pſal. 16, 10. D5 1 3 (47) caruerunt. an. 12, 2. i nonnulli theologi no d autem theol nonnn F 3e Qu⸗ bona ſpiritualia gina us V. I. ſed ex V. T. ſeu vi Nirit nid Nbr. id de V. T. ril Grehit Kb 10, I. id de Zie llig, drbet. nes é regieg eht., Kder, knhone e Ppirſtuales a V. T. late ſumto on e el⸗ teleindi partim ex eo Hae quodeel. bridu⸗ Teſtamentum eſt, atq importat, cu- utique Dei teſtatoris affectum i orter, . vn tia & benevolentia mnis Arilto . Parce unte nititur; partim e va . » V. L. hab Tunt prom les, & et Uunt, reg reniſſiont 9367, ropria & ſtioonero/ ſiſtens in jugo grar nationibus quanam/, ufis eftcjeh Iſ. Dbr. 12, dum cerem Proniſionen⸗ R9. K o. lergli Deriodo . 4 24 cn tos ſdelin Daratu mnn Hinc D Tleleris0 lhtegritt 369. Per Megin ntun. — fi. Deut, 4,0) nue ergo l 0 ViVervnt, AG. 13, n. M ne cum Deoſe 26, 12. M,5 ,18. Luc lon jemiſſone A 7. 32 , ſ 4. 130, 4 1— 18.19. Necli “ lt Vitt unt . Plal⸗ 16, 10 erunt. n theolog ii ſirtuala lii ſeu vi a VIn 4 . honiſon ſumto non ſel (eo patetiii tue Neo⸗ eCtum inhon ommnis Iytin ee, Vetus Teſtamentum. 179 V. T. habuit Sacramenta, quæ & obſigna- runt promiſſiones de gratia & ſalute ſpirſtua- les, & effectus quoque ſpirituales habue- runt, regenerationis, confirmationis fidei, remiſſionis peccatorum, & Sanctificationis. §. 367. Forma tamen Veteri Teſtamento propria & eſſentialis hæc fuit, ut eſſet d'ſpo- ſitio oneroſa, dura, legalis, umbratilis, con- ſiſtens in rigida legis exaétione Rom. 5, 20. jugo gravi Act. 15, 10. Eſa. 9, 4. & commi- nationibus Gal. 3, 10. quæ omnia ſeveram quandam tutelam, metum, & Spiritum ſervi- tutis efficiebant; Gal. 4, I. ſeq. 5, 1. Rom. 8, 15. Ebr. 12, 19. 20. 21. relatione typica le- gum ceremonialium ſubinde tamen gratiæ promiſſionem in memoriam revocante. Ebr. Cc. 8.9. & 10. Hinc in V. T. concurrunt Scheſis legalis & evangelica, ita quidem ut illa in periodo Moſaica prævaluerit, Joh. 1, 17. Gal. 4, 24. cum contra in patriarchali ætate Sta- tus fidelium liberior, & ab oneroſo illo ap- paratu magis immunis fuiſſet. Hinc etiam V. T. non poteſt dici repetitio Fœderis Operum, ſi vel maxime illud in Statu Integritatis locum habuiſſet. (S. 278.) S. 368. Finis hujus œconomiæ V. T. fuit præparatorius ad ſtatum N. T. perfeétiorem, per media ætatibus ſingulis, & ſtatui homi- M 2 num 180 Vetus Teſtamentum. num in iis, accommoda. Ideo enim promiſ- ſio grati? primum ævo patriarchali data & repetita, poſtea autem in populo IIraelitico legali diſciplinæ oneroſæ & apparatum ma- gnum habenti involuta fuit, ut innoteſce- ret generi humano Redemtor promiſſus, Gal. 3, 17. G. ut promiſſio hæc in medio populi unius exſtantior eſſet, & publico teſtimonio conſervaretur Act. 24, 14. 26,22. Rom. 3, I. 2. 9, 4. §. Y. ut ſub diſciplina oneroſa humilia- ti, Redemtoris adventum eo ardentius deſi- derarent. Rom. 5, 20. Gal. 3, 23. 24. ₰. Ut actu exhibitum homines eo avidius ſuſcipe- rent, & complementum promiſſionum eo illuſtrius, ſalutis autem jam præſentis ma- gnitudo tanto evidentior eſſet. Luc. 10,23.24. Ebr. c. 8. 9. 10. Perducti ſunt (vel potius, perduci ex in- tentione Dei debuerunt) homines ab exter- nis ad magis ſpiritualia, interna, atque di- vina, Gal. 4, 6. uti vita hominum a pueritia ſub tutelꝗ conſtituta, per adoleſcentiam, ad maturionem ætatem pergit v. 3. immo tota natura rerum, a primis elementis, ad per- fectiora progreditur, Y. 9. §. 369. Ex Finis illius conſideratione li- quet, durationem V. T. non potuiſſe eſſe perpe- tuam. 2 Cor. 3, 11. Hinc abrogatum fuit Ghriſto exhibito: ita quidem, ut primum ſene- ——— ſeieſceret, homines de tur. Dbr.8, 5. 370. atio fegen bitun Rede fatione pej mn gratie ub igo one Dicitur / Ebr. K.9.l logati, in (l lemn dicitur e exprimen FI. Oanlss exn re. Max. I, 13, 26. 32. tl0 eorum. tr. Ubr Ga.. 4 ſ. 17 .0e grati. ille an inde & er as ad N. tum. Ideo eningn patriarchll iu popvlo lan & appeurmmr it, 4 Ur imm ntor promiu c in medaf Publicoteſtl . 26,22 Mo nn onerohiit n eo Ardentis 8 ed MWiliel⸗ m protnicton n un Prrlnt rellet. Luco htias, Pelclil ) homines 1 , interna, 4n hominum 771 er Aoleſcenn git .3 iln elementb, 4 conßtetnin nc Aicgn lidem, u 1, 1 Novum Z eſtamentum. 181 ſeneſceret, deinde aboleretur, uti ſenectus homines depaſcit, donec tandem morian- tur. Ebr. 8, 13. De Novo Teſtamento. §. 370. Novum Teſtamentum eſt diſpen- Jatio fœderis gratiæ perfectior, per actu exhi- bitum Redemtorem, cum luculentiore manife- ſtatione veritatum ſulutarium, uberiore dono- rum gratiæ & Spiritus menſura, & libertate ab jugo oneroſæ diſpenſationis conjuncta. Dicitur novum, Mat. 26, 28. 2 Cor. 3, 6. Ebr. 8, 8. 9. 15. 12, 24. intuitu prioris, ab- rogati, in cujus locum ſuccefſſit Ebr. 8, 13. Idem dicitur melius, ad indolem ejus diſtin- cte exprimendam. Ebr. 7, 22. 8, 6. S. 371. Fundamentum Novi Teſtamenti eſt actualis exhibitio promiſſionis de Redemto- re. Mat. I1, 3. 13, 16. 17. Luc. 1, 73.78. Act. 13, 26. 32.33. Ebr. 9, I15. & actualis præſta- tio eorum, quæ ad redemtionem requireban- tur. Ebr. 2, ICQ. 5,; 9. 9; 12. 10, II. 12. 14. Gal. 4. 5. S. 372. Forma N. T. conſiſtit in diſpenſa- tione gratiæ perfectiore. Hoc patet ex inſigni illa denominatione, qua melius dicitur, de- inde & ex ſpecialioribus illis prærogativis, quas ad N. T. paſſim Scriptura refert. M 3 §. 373. 4 182 Novum Teſtamentum. §. 373. Inter quas prima eſt, Doctrinæ ſa- lutaris manifeſtatio luculentior. Nam in V. T. obſcurius tradita, & umbris ceremoniarum involuta fuit: in Novo autem ſalus promiſſa & clarius explicata & teſtatius confirmata eſt. 2 Cor. 3, 13. 18. 2 Pet. 1, 19. 20. 1 Joh. 2, 8. Rom. 16, 25. 26. Ebr. 2, 2. 3. 4. S. 374. Secunda prærogativa conſiſtit in donorum Spiritus Santti largiore && uberiore, tum quoad copiam, tum quoad gradum, proventu. Ipſe Spiritus S. uti promiſſus legi- tur Joel. 2, 28. 29. 30. Eſa. 44, 2. 3. 35,J7. Ezech. 36, 10. ſeq. ita etiam datus fuit, Act. 2, 16. 17. & quidem in exordio N. T. cum donis extraordinariis, miraculoſis. Act. 10, 45.46. 19, 6. 21, 8. 1 Cor. 12,7 - I1. Sed datus eſt ac datur etiam quibusvis fide- libus, Eph. I, 13. 2 Cor. 1, 22. Tit. 3,4-7. cum effectu uberioris, clarioris, ac magis explicitæ cognitionis myſteriorum fidei, Elſa. 11:9. 54, 13. Jer. 31, 34. 1 JOh. 2, 27. quæ gignat ſtudium ſanctitatis enixius, generoſius, ſublimius, Eſa. 33, 24. 54, II. 12. 13. 60,21. 22. Zach. 10,5. 12,8. & conſolationem abun- dantem, Eſa. 40, I. 2. 60, I. 2. 55, 11. 66,12 13. 14. Act. 9, 3 I. Eph. 1I, 13. 2 Cor. 1, 22. S. 375. Tertia denique prærogativa eſt li- bertas a jugo ſeverioris V. T. diſpenſationis, tum — tumm quoad 17, 641,4, exCionem un quoat 12, 18-22 Conſeque nium Evar conjunctun 61, 1. 2. 6 limitata pen nam, Gal. conſummat 9.10, ſihl 1 Ebr,16. 1 5 376. In CApiendomm Chrido enn Dntittate, tum vigebe bus Chrit 6. hrumg nees & Chn ſed lleque 5, 4. .14 ſti 1 effuſione 4 Cutaeine gelii in tot ocuku tum. heſt, Dechine, iof. Namind. hris cerethonnm tein ſilus mne⸗ eius confima 19. 20. 1N, 3.4. Ogatige (Criir m uond e. uni promin gam datusfub exordio Nl Wiraculoſs 1l r. 1,7ll. etian ſikmm u 1) chnions, l Renorun f Io elius, inn 11,1. 1) , itnn 1,2. ſli⸗ „13. 2Colhi praro iel d, Vovum Teſtamentum. 183 tum quoad oneroſas præſtationes, Col. 2, 16. 17. Gal. 4, 24. 25. 31. tum quoad rigidam exactionem, Gal. 3, 14. coll. 2 Cor. 3, 16. tum quoad ſervilem timorem. Ebr. 2, 15. 12, 18 — 22. Conſequens hujus libertatis eſt æ, præco- nium Evangelii cum uberrima conſolatione conjunctum, 2 Cor. 3, 9. Eſa. 52, 7. 40, 1. 2. 61, I. 2. 66, 10. II. 12. G. Adoptio, non jam limitata per ſeveram pædagogorum dilſcipli- nam, Gal. 4, 6. 7. ſed pleno uſu & exercitio conſummata. v. Fiducia & parrheſia. Eſa. 35: 9.10. 54,11 -— 17. Act. 9, 31. Eph. 2, 18. 3, 12. Ebr. 4, 16. 10,19.22. Jo. I, 16.17. Mat. II, 12. S. 376. Initium N. T. cum latitudine quadam capiendum eſt. «. Primo Evangelium de Chriſto exhibito annunciatum eſt in ipſa ejus nativitate, per Angelos. Luc. 2, 10. I1. ſed tum vigebat adhuc V. T. quippe cujus legi-= bus Chriſtus per circumciſionem ſe ſubjecit. G. Promulgavit Evangelium regni & Johan- nes & Chriſtus Mat. 3, 2. 4, 17. Marc. I, I. ſed neque tunc V. T. abrogatum fuit, Mat. 8, 4. „. ratificatio N. T. facta eſt morte Chri- ſti Ebr. 9, 17. & promulgatio illius ſolennis effuſione Spiritus S. Pentecoſtali: quam ſe- cuta deinde eſt exſecutio per præconiumEvan- gelii in toto orbe, & per excidium templi, quo cultus V. T. proprius plane abolitus fuit. . M 4 Sicut Novum T eſtamen 184 icut V. T. paulatim Elolrawit Ebr der 3. . Sienn ſenfim õ inio. ue confinio tenebræ ſenſim unt iͦ. e ennn auroræ. Rom. 13,12. Cum ergo extremum cetenis, d . um Novi Teſtamenti in idem m freſgeri een datet, litem de miniſterio Jqelen⸗ meidernt⸗ nare aliqua N. e es o detun nis⸗ ce Apam. Si tempus “ hee enn Eneligs ed adhuc vigente: . kinaͤ⸗ elt N. d. hu pertiouit; annun Katir Kn illud, tanquam jam præſens S. 378. Dignitas & perfeſtio N. 7. inſignis „leg. & præcipua eſt, Ebr. 7, 22. 2 Cor. 3, 7. led . . . di- . TL. dignitas eſt; di- vero ideo nulla T. T. t z . Tus eniin illi dεα tribuitur 2 Cor. 1 i ſerte od contra eos tenendum, oſgien * Rodie contemtim de Oeconomia! odie ſenſerunt. .. „Te de beneficiis N. 79. Fruſtra autem de be & vel 2== ” ypocr iſin Judaiſmi, vel 8. Rom. 11: 22. ar. Gal. 7, 1. 13 78. k. ne ui- el Par Talis vita Pro rit en cKelm, . 7. T menſuram, Jua barte benencu gnkeale⸗ ac ſanctum fuit, attingit. G gniten oOrina ſterin tionem inte Ergo vani ſ ſye à prion di, iam Phematz, qi cyerſus vari fuit, nonnit dockrine hoie heralia de ec NR Jbamn pot 391. ſunt, ſex Em: Tünn Undern eſe Kum Veum ſam eſſe 14 e Human⸗ dge ita „ hudemnt entum, Nlpiravi Wh rinde ur inde ſenſim cein m.13,12 M memum Veten nentlin dene de miniteroſ V. T. tet n 6 miriteriiſee hnuc Vigente T. pettinutt dan ſamn pel⸗ peſfetie Nll 22. 2001 67 „1. Aggitu Gitur2 Co ), Henclum, gll Oeconomnal „,1 e iis Nitini 3 elid iit 15. Non 1 Cbhriſtus. 185 DE CHRISTO. & quidem ſpeciatim de Perſona Chriſti. §. 2 80. octrina de Perſona Chriſti magnum My- ſterium eſt I Tim. 3, 16. cujus adeo ra- tionem interiorem Ratio humana non capit. Ergo vani ſunt omnes conatus, id ex ratione, ſive a priori, ſive a poſteriori, demonſtran- di, Etiam genuina illa & modeſta philoſo- phemata, quibus non tam explicatum, quam adverſus varios errores & hæreſes defenſum fuit, nonniſi ſumma cum circumſpecéctione doctrinæ huic inferenda. Tantum enim ge- neralia de eo cognoſcimus, & magis negati- ve quam pofitive illud explicare poſſumus. §. 381. Quæ ex Scriptura de eo tenenda ſunt, ad ſex Theſes commode revocari poſ- ſunt: . Eſum Chriſium eſſe verum Deum; eundem eſſerverum hominem;„Eſum Chri- ſtum, Deum & hominem, unam tantum Perſo- nam eſſe adeoque naturam Chriſti Divinam ac Humanam intima unione conjundtas eſſe; idque ita ut veram inter ſe Communionem habeant 34& una natura alteri ſuas proprie- tates communicet. ð 196 . Chriſtus. 1I. Primum ergo eſt hoc: c. §. 382. us Deus. Joh. I, 1. g. a e. Kanec Joh. 5y, 20. Add. ſup 1. Re .2,2 4. 9,6. 40, 3. Jer. 23, 6. Eſa. 2, 2. ſeq. 9, V. T. loca. . homo, Idem Jeſus Chriſtus 35 Aen §. ata ſimilis. in. 4. Luc. 1, 35. nohbis pe X qua natus eſt Ga 4, 9 5. & cor- habens e 8 Aaiore⸗ Rom. I, 32 24, 39. 42. 2, an Ebr. 10, §. 2, it 4, 2. Joh. 19, Bon carens infirmitatibus Animam quo- non Phil. 2, 7. . ctum ac Vo- 18. Mat. 8, 24. 6. & in ea intelle & volun- que, ang aſtinctafi ab releti 32. Mat. untatem Luc. 2, 52: Mum, mos Mar. 26, tate Divioa, non affectus hum 21. Id quod 26, 39. nec 38. 12, 27. 13 nel. 3,15. 38. Joh. eſli dicitur. Ce an EK.3 6. 11, I. Dan. 7, 13. 12, 3. 22 iſti Natura Sed hæc Humana M S i νoαααασια ue. na, præ ti experte. Ebr. 4, 15. Far. 1, 19. unde 400 auan cestum ei robrari jure 1 un nquam peccatum ei exp ait „2: 222. Potuit. Joh. 8, 46. 1 Pet. 2, 22. ,una §. 385 Jeſus Chriſtus, Deus & Homo i Divina. tum Perſona eſt, quidem Perſona Car. tantu — 1Cor &b́. ve de jeſa. tur: nullus ecdoram el cen perſon Melſia innu ſ l. 2 8am mentum lor Die Chyiſi) lllime, iuf, Vlter docet 5 IIIN 3,16 ˙ 57. guorum engantor, e Mentum conk Red Moce Vocatr 2 b remnotive ex naturalis, n non myſtie talis: vera lis, uyicg Uni. comp a hæc un non modu 8 Tuem incii Chriſtus. 1987 thoe: 78, 1.14. AM Gd.ſuprabt ſer.23,, N riſts Atvenut Timn. 2,f. N n. 1,3. l 14. L] 8 Ma. 4 1¹ 4 & Aninnu intellectuu: intellesku d Marc. 13, 13 Shummnos . 13,21. M. e Dan.7, 13. 1 un Chiſii 7,46. ul 1leth 1 Cor. 8, 6. 1 Tim. 2, F. Et ſic Scriptura ubi- que de Jeſu Chriſto, tanquam de uno loqui- tur: nullus eſt locus, ex quo vel per con- jecturam elici poſſit, eſſe in Chriſto dupli- cem perſonam Ipſum V. T. hoc idem de Meſſia innuit, Eſa. 9, 6. 7. Jer. 23,5. 6. Mich. 5, 1. 2 Sam. 7, I8. 19. Hujus Theſeos mo- mentum longe maximum eſt. §. 386. Ex his eonſequitur quarta theſis: Duæ Chriſti Naturæ, Divina & Humana, ar- Siſime, ineffabili modo, unitæ ſunt. Id gra- viter docet Sctiptura Joh. 1, 14. Ebr. 2, 14. I Lim. 3, 16. Col. 2, 9, I Joh. 4, 2. 3. 2 Joh. v. 7. quorum diétorum enunciata, ſi con- jungantur, evidens pro hac doctrina argu- mentum conficiunt. Sed Modus hujus unionis ineffabilis eſt. Vocatur a Paulo Moyſterium; quod non niſi remotive explicare poſſumus. Non eſt unio naturalis, non eſſentialis, non accidentalis, non myſtica, non moralis, non ſacramen- talis: vera tamen & realis; ſed ſupernatura- lis, unica in ſuo genere, cum qua nulla alia unio comparari poſſit. S. 387. Hinc cum perſonalis ſive hypoſtati- ca hæc unio dicitur, per hanc locutionem non modus illius, ſed terminus in quo && ad uem indigitatur. Sic enim definnur Unio Perſo- 188 Chriſtus. Perſonalis, ut ſit arctiſima & inſeparabilis Naturæ Divinæ && Humanæ conjunttio ad con- ſtituendam unam perſonam. (Form. Conc. 762) S. 388. Hoc ut eo rectius capiatur, diſtin- guunt theologi inter unionis actum & ſtatum, ſive inter unitionem & unionem. Unitio eſt actio Divinæ Naturæ, qua humanam naturam in unitatem perſonæ ſuæ aſſumſik. Hic adtus in ipſo conceptionis momento contigit Luc. 1, 3 . A Latina Eccleſia incarnatio, ex Joh. I, 14. a Græca αα ex Ebr. 2, 16. vocatus eſt. Sed IInio eſt ſtatus ſive permanentia ſemel factæ conjunétionis utriusque naturæ: eſt- que non modo intima & arcktiſima, ſed etiam æterna & indiſſolubilis. Ebr. 13, 8. S§. 389. Hinc ad propius explicandam hanc unionem obſervant, eam in tali conjunctione conſiſtere, per quam utraque natura & di- vina & humana in una hy poſtaſi ſeu perſonali- tate 18 Xνα„ι ſubſiſtit. Ideo Natura Chriſti humana non habet propriam perſonalitatem. Ne per momen- tum quidem ſeorſum, extra unionem cum Natura Divina, ſubſtitit. Fuit αα oαρ dνα X νπ aααο. Eccleſia inde a Seculo V. uſa eſt etiam hac formula, in Scriptura fundata: Unionem duarum duarum ne aſu 3 rlug; quar duæ polten dum adhib 5. 390. rioris anti ptura, ube Communie catione ldia lie & Corp⸗ l. zr. mneckiatumn el limis A plane Der unionis t, G vice Humanitaz. Auie aſh Matura Dir Meat, erf etfithe 5. 392. berſonales nalen con. 0 H 1. Chriſtus. 189 G inſre e conjunſtnde (orm. Cnſt ius capinnt onis actun Mionen. Unn 1a bumanan dtnento conigt leſia incnrnt NUs exl e permanetll tivse ni Gniklſnuk Ebr. 1 3,9. ons erhlend in in tll tague nutli Peiglin duarum naturarum factam eſſe àaigéres & Xνπας itemque õ atque = 7 o*; quarum duæ priores ad Neſtorianiſmum, duæ poſteriores ad Eutgchianiſmum caven- dum adhibitæ ſunt. §. 390. Noſtra Eccleſia ad exemplum pu- rioris antiquitatis, myſterium hoc, duce Scri- ptura, uberius explicavit per doctrinam de Communicatione Naturarum, & Communi- catione Idiomatum, prout in Formula Concor- diæ & Corpore Julio videre eſt. J. 391. Nempe unionis conſequens im- mediatum eſt Communicatio Naturarum ſub- limis & plane ineffabilis, qua Divina Natura, per unionis gratiam, aſſumtæ carnis Divinitas eſt, & vice verſa Natura Humana eſt r& Xéν Humanitas. (Form. Conc. 764-768.) Huic affinis eſt Græcorum regοαροwοσw qua Natura Divina active Humanam immeat, per- meat, perficit, Humana autem Natura a X6αρα Perficitur, ſalva utriusque differentia. Col. 2,9, §. 392. Exinde ſequuntur Propoſitiones Perſonales, in quibus propter unionem perſo- nalem concretum unius in Chriſto Naturæ præ- dicatur de Concreto alterius. e. gr. Deus eſt Homo; Homo eſt Deus. Heæ 190 Chriſtus. Hæ Propoſitiones & propriæ ſunt, & rea les; verum prorſus inuſitatæ: quoniam in univerſa rerum natura ſimile exemplum Unio- nis non datur. Hinc nemo audere poſſet ta- lem propoſitionem uſurpare, ſi præeuntem non haberemus Scripturam. Vid. Jer. 23, ſ. Mat. 22, 42. 43. 45˙. 3, 17. 16,16. Lud. 2, I1. 1, 31. 32. I Cor. 15, 47. Eſa. 9, 6. §. 393. Ex Unione perſonali (§. 387.) & Communicatione Naturarum (S. 391.) ſe- quitur porro Communicatio Idiomatum. El autem illa divinarum humanarumque proprie- tatum vera & realis participatio, qua, pro- pter unionem duarum in Chriſto Naturarum hypoſtaticam, non tantum Naturæ utriusge Idiomata Perſonæ, quæ ſimul Deus & Homo eſt, verum etiam Naturæ alterutrius Propria alteri, nempe Xαα humana, & aflumto Ho- mini divina, attribuuntur, unaquæque etiam Natura operatur cum communicatione alterili, ſalva tamen && integra manente Naturæ uf- usque eſſentia. B Innoteſcit nobis ex Propoſitionibus de Chri- ſti Perſona, Naturis, earumque Proprietati- bus; quæ quia non omnes unius generis ſunt, ideo diſtin cte hæc Idiomatum Communica- tio explicanda eſt. Et confultum eſt, me- thodum Formulæ Concordiæ retinere, quæ fria genera conſtituit p. 769. ſec. — F. z. Ppropoſtione Units tantun AA lenonſt jerichoriſti manitatis Liciſſim gue⸗ buenla eſe Dxempl uintupſic dum, e Perſonan, VIna, ne le: in Ze VInum, nun küln tabulan Dbjectam, denonh 1. Nat. lohß, N 2,2 Nat. Luc. . ti 3. 4 Nat. 1Cor. ge 4 Nat9 Cal4, 15, Chriſtus. 191 prie n tute: Quonen leexemnhnd no Audetene⸗ pare, pr ram. Vid ,g 7. 16,16, U ln. 9 b. erlonal (N rarum (N catio INionmn umanarunge grticipatib, ſ in Chritohe. tun Mitmi 2 ſcnolbeuil re tertin d mani, All Lonnunicnti⸗ 1 urſümnin⸗ erunir nes vniuein omatum 6 h. jconſlHi 2 lit etinet, ,ſe. S. 394. Primum Genus complectitur illas propoſitiones, in quibus toti Perſonæ ea, quæ unius tantum Naturæ Propria Junt, attribuuntur, ad demonſtrandum, propter bopoſtaticam &α perichoriſticam Unionem illa omnia, quæ Hu- manitatis Propria ſunt, etiam Divinitati, B viciſſim quæ Divinitatis ſunt, Humanitati tri- buenda eſe. Form. Conc. 770. 771. Exempla hujusmodi Propoſitionum ſunt quintuplicis generis. Eſtque de iis notan- dum, earum Subjectum ſemper eſſe totam Perſonam, denominatam quidem nunc a Di- vina, nunc ab Humana Natura, nunc ab utra- que: in Prædicato autem Idioma, nunc di- vinum, nunc humanum, poni,. Damus ea- rum tabulam: 1 Subjectum, Perſona; . De ea prædicatur denominatur I. a Nat. divina - I. Idioma divinum. Joh. 5, 19. Filius Dei ſimiliter facit omnia quæ Pater. 2. a Nat. humana - 2. Idioma bumanum. Luc. 18, 23. Filius hominis tradetur gen- tibus. 3. a Nat. humana - 3. Idioma divinum. 1Cor. 15, 47. Secundus homo eſt Dominus de cœlo. 4. a Nat. divina - 4. Idioma humanum. Gal. 4, 4. Filius Dei natus eſt ex muliere. 192 Chriſtus. 5. ab utraque Natura - 5§. Idioma aut divinum, Ebr. 1, 3. Chriſtus eſt ſplendor gloriæ Dei. aut hbumanum, 2 Cor. 13, 4. Chriſtus crucifixus eſt in in- ſirmitate. — S. 39 5. Secundum Genus, quod ex primo ſequitur, complectitur illas propoſitiones, quarum Subjectum iterum quidem tota Perſona eſt, ſed ſemper ſecundum Humanitatem conſide- rata, Prædicatum vero aliqua divina Proprie- tas, ad demonſtrandum, Humanam COhriſti Na- turam aliquid amplius habere, quam naturales ο eſſentiales ſuas proprietates, ſcilicet ineffa- biles Majeſtatis Divinæ prærogativas. Form. Conc. 773. In hoc genere de Humana Chriſti Natura, etiam in abſtracto ſumta, ſive de ipſa Huma- nitate, prædicantur Idiomata Divina. Exempla hujusmodi Propoſitionum ſunt: de communicata Omnipotentia Mat. 28, 18. Omniſcientia Joh. 2, 24. 25. 21, 17. Mat. 9,4 Apoc. 1, 14. Omnipræſentia Mat. 18,20. 28, 20. Divino Honore Phil. 2, 9. Joh. §, 23 Virtute vivificandi Joh. 5, 21. Poteſtate re- mittendi peccata Marc. 2, 10. poteſtate judi- cii univerſalis Joh. 5, 27. & de univerſa Ma- jeſtate Divina Col. 2, 9. “ Exem- Denl Nature hin ell ſohe⸗ 5. 396. habet fo mana Ne quidem 9 vis non o operatione communie em, & 4 weciatimn poſeſſonen, 397. D fenendum, lnitrem adt tunus, gui⸗ Antdotamn Albinabe, vult, rle beetſah 4oe. 1, 133 timam Ge cum Nunn ſentemn ei calem etpan vamei ribn lam, n ( — . Idiomn Aut etin ſlendar gel Aut bunn crucifkln i 16, guoc t illas pyoel Ibicem tntk Humnaritkfend lignu nin, Humanant obere, uini. jetatts, Prerogitmu omina Cnii , Ne N omata Didt Mropoſßtonn ipotentit M. 12. A,17 1 r⸗ MMAt. 100O 7 JoN, “ foet⸗ 1 10, Ml 6 de loiet Chriſtus. 54 Exemplum propoſitionis, qua de abſtracto Naturæ bumanæ Divinum Idioma prædicatur, eſt Joh. 6, 51. Caro mea eſt panis vivus. §S. 396. Has Proprietates Divina Natura habet formaliter & per eſſentiam: ſed Hu- mana Natura, per gratiam unionis; quidem omnes Col. 2, 9. Mat. (1, 27. quam- vis non omnes eodem modo. Proprietates enim operationem involventes (s‿ρoooαο §. 129,6) communicatæ ſunt ad communem & poſſeſſio- nem, & uſurpationem, & prædicationem im- mediatam: quieſcentes vero ad communem poſſeſionem, & prædicationem mediatam. S. 397. De communicata Omnipræſentia tenendum, nonnullos reſpectivaum tantum & limitatam admittere: ſed nos abſolutam ſta- tuimus, quia Omnipræſentia eſt neceſſarium Attributum, non pendens a Voluntate & Arbitrio Dei, ut ibi tantum, ubi præſens eſſe vult, præſens ſit; & Scriptura quoque ſic docet Joh. 3, 13. Eph. 1, 22. 4, 10. Pl. 110,2. Apoc. I, 13. Diſtinctio inter Præſentiam in- timam & extimam nihil huc facit. Neque, cum Naturam Chriſti Humanam Omnipræ- ſentem dicimus, præſentiam phyſicam, lo- calem, expanſivam, diffuſivam, circumſcripti- vam ei tribuimus, ſed Divinam, communica- tam. Form. Conc. 753. fin. & 754. N §. 398⸗ 194 Chriſtusg. F. 398. Tertium genus (quod Communica- tio Apoteleſmatum dicitur) ſunt illæ Propoſi- tiones, quarum Subjettum eſt itidem tota Per- ſona (a divina, vel ab humana, vel ab utra- qte Natura denominata), Prædicatum vero actio vel operatio aliqua officii mediatorü, ad demonſtrandum, Perſonum Chriſti non agere & operari una Natura tantum, Jed utraque; ita ut quælibet Natura agat quod ſuum eſt, ſed cum communicatione alterius, atque ita Chri- ſtus ſit Mediator noſter ſecundum utramgque Naturam. Form. Conc. 773. lin. 3. Hoc tertium genus probatur ex eo, quod extant loca Scripturæ, ubi actiones media- toriæ Chriſto tribuuntur ut Deo, Joh. 3, 8. Act. 20, 28. Ebr. 1, 3. Col. 1, 14. allia, in qui- bus eædem Chriſto tribuuntur ut homini, Luc. 9, 56. Gen. 3, 15. & alia denique, in quibus tribuuntur toti Perſonæ. 1 Cor. 15,3. Gal. 1, 4. Eph. 5, 2. add. 1 Tim. 2, 5. Joh. 6, 68. I Joh. I, 7. Joh. „, 19. 3 Maximum hujus doctrinæ momentum eſt. Nam ſine ea pretium infinitum paſſionis & mortis Chriſti non intelligitur. De oficio Chriſti mediatorio. 8S. 399. Divinus talis Redemtor, qualem in Scriptura deſcribi hactenus vidimus, pro- miſſus a Deo fuit ſtatim a lapſu; eaque pro- miſſio miſſio mu clarius, 1. hiſſionum Theologia Redemtor bandum e eſt, Jeſ ſwve Chriſn prom ſlum §. 400, illucd inlere temyys, l odd Ourati 9,29) led & 19,10. A ten ſyl de fanil 2 9 ſ. iti pre nodo temprn el nunc ne Alchiracten ilins adhue ex is agnol Teſte hilt Ommunis tio kgit. N. eſe girit Elg rene eſte, rcz . — Uod Commm ſunt ile i itiderntund nana, velon , Dredicumm! Feii nelittei 1 Chrißi m! jtum, n t uod ,une 15, gtgte iil Jicundun n 73. ln. 3. Obatur exel bi achonest Ut Deo, N, 1,14. d, buuntur Nt H & Alia Ceni erlonz. 101 UIN 2,H 99. ninemonen finitum ⸗ ſgitut. Meditoni Cennto us Vicdhimas, . (e, lali; ß⸗ Jéſum eſſe Meſſiam. 19 5 miſſio multis vieibus, & quidem ſubinde clarius, repetita eſt, ita ut integram pro- miſſiôönum de Redemtore catenam Biblica Theologia exhibeat. Jam ergo, quis ille Redemtor ſit, diſpiciendum, ſolideque pro- bandum eſt. Noſtra, Chriſtianorum, fides eſt, Jeſum Nazarenum eſſe illum Meſſiam, ſive Chriſtum, && Redemtorem, per tot ſecula promiſſum hominibus. S. 400. Probationi hujus theſeos primo illud inſervit, quod, ſi ulla Verbo Dei fides eſt, Meſſiam dudum veniſſe oportet. Etenim tempus, quo venturus eſſet, non modo quoad darationem (70 hebdomadum Dan. 9,24.) ſed & quoad rationem politiæ Gen. 349, 10. & templi Hagg. 2, 8. 10. & loci Mich. 57, 1. ac familiæ, e qua proditurus eſſet, Jer. 23, 5. ita preſſe determinatum fuit, ut non modo tempus præfinitum dudum elapſum ſit, ſed nunc ne quidem amplius locum habeant hi characteres, atque adeo Meſſias, ſi adveêntus illius adhuc ſit ex ſpectandus, non amplius ex iis agnoſci poſſit. HW Teſte hiſtoria paulo ante natum leſum communis in judæa gente Meſſiæ exſpeéta- tio fuit. Nemo tamen ante Jeſum ſe Meſſiam eſſe dixit; poſt jeſum multi: cupide a Au⸗ dæis recepti. Sentiebant, tempus elapſum eſſe. N 2 §. 401, „ 196 Jeſum eſſe Meſſiam. — S. 401. Altera probatio petitur e charade- dult, nn ribus Meſſiæ, per prophetas vario tempore, iſtg omn varia occaſione & modo, diverſo etiam cla- Vero nih ritatis gradu, indicatis. Prædixerunt 6. Cen «. gentem, ex qua eſſet proditurus Gen. Dar 22, 18. Deut. 18, 15. Lu 8. matrem, virginem. Eſa. 7, 1k4. 6. 1 v. præcurſorem. Eſa 40, 3. Mal. 3,1. ln 3. propheticum munus. Deut. 18, 18. . „. r s, locum, übi præcipue docere debeat. jud Eſa. 9, 2. . . 177 G. doc&†ßinam, ſolatii plenam. Eſa. 42, 1. 2. 3. 4 e 50, 4. 61, 1. 2. 3. r. „. miracula. Eſa 35, 4. 5. 6. Hl . vitam pauperem, contemtam. Eſa. 52, 14. ln 15. 53; 2. 3 Pfſ. 118, 22. Ela. 8, 14. 15. H“ 1. ingreſſum in Urbem cum peculiari ſolen- n nitate. Zach. 9, 9. Alr; 2. paſſionem & mortem. Gen. 3, 15. Pl. 22, 1 molti 1- 22. Elſa. 53, 4 - 13. 10,37 . ejusque ſingulares circumſtantias, de d Viton proditore, veſtibus, potu, ludibrio, ſepul- tan tura. Pſ. 41, 10. 22, 7. 8. 9. 17. 19. 69, 23 dlo Eſa. 50, 6. 7. 73, 10 (9). Zach. 1I1, 12. 13. 1. Hiere 12, 10. & reſurreétione Pſal. 16, 10, . aecl Sunt plura, quæ brevitas hujus inſtitui Dira non admittit. Tam varia, ubi in eadem per 100 ſona omnia conjundtim inveniuntur, indubium . Sub præbent characterem Meſſiæx. Jam autem in- mnutis in ter tot eximios viros, quos gens Judæa ha- eterminzt puit, lan. eitute Gunc 18 Vari En Giwerlo eiunt Præcdhxerun et Prodinundet In 7 14. 3. Mal Denot. 19,d ue Cocele lenatt. Niu .ob. ontenten. u 8,22. Mr I cum hecllan⸗ . Gen. 5 1 unni, hoto, ldtio 8,9,7 93 ) Zychylbl etus i, 1, ,, wbinli, Jeſum eſſe Meſiam. 197 buit, nullus unquam repertus eſt, in quem iſta omnia convenerint. In Jkſu Nazareno vero nihil borum deſideratur: a. Genus ab Abrahamo, e tribu Juda, e Davidis familia duxit. Matth. 1, 1-17. Luc. 3, 23. ſeq. Ebr. 7, 14. S. Matrem Mariam habtit, Virginem San- ctam. Luc. I, 27. 28. 34. Mat. 1, 18-23. y. Præcurſprem Jjohannem, maximæ inter Judæos exiſtimationis Virum. Luc. I, I 5. 17.76. 3, 1- 18. Mat. 3. c. 21,7- 10. 14,;5. . Docuit publice Matth. 4, 17. 23. 9, 3 5. II, I. I3, 3. 21, 23. Joh. I8, 20. s. idque in Galilga, ut prædictum erat Mat. 4, 12-17. Luc. 4, 16 - 22. & cum effcacia ſingulari, ſolatii plena Mat. 5, 2. ſed. 7, 28. 29. Joh. 7, 46. „. multisque miraculis editis Joh. 7, 31. 10, 37. 38. 20, 30. 31. Mat. 11, 3.4. 5. ⁹ Vitam egit pauperem, bumilem, contem- tam Luc. 9, 7“8. ita ut carnalibus id ſcan- dalo eſſet Mat. 13, 54 - 77. .. Hieroſolgmam ſolenniter, inter populi acclamationes, ingreſſus eſt Mat. 21, 1-16. . Dira perpeſſus mortem in cruce obiit 1 Cor. 15, 3. 4. 75. X. Sub ſingularibus illis circumſtantiis (mi- nutis in ſpeciem, ſed perſonam Meſſiæ eo determinatius deſignantibus) accurate im- N 3 Pletis 138 Jeſum eſſe Meſſiam. pletis Mat. c. 26. & 27. ipſoque, uti prædi- erat, triduo poſt redeunte in vitam. Mat. 28. In his Meſſiæ notis talia ſunt, quæ non àa voluntate Jeſu, ſed ab aliorum, ipſorum etiam hoſtium, arbitrio pendebant: & omnia tamen exacte conſpirarunt. S. 402. Tertiam probationem teſtimonia ſuppeditant, quibus Jeſus Meſſias ſive Chri- ſtus declaratus eſt: qualia ſunt (1) ipfſius ei, hoc de cœlo teſtantis Mat. 3, 17. 17, 5. Joh. 12, 28.9. 30. (2) Angelorum Luc. 2, 8. ſeq. (3) Simeonis Luc. 2, 25. ſeq. (4) Jobanms, Viri magnæ apud omnes autoritatis Mat. 3, II. 12. Joh. I, I5. 21. 27. 29 - 33. 3, 25 36. (⁶) opuli Mat. 21, II. Joh. 6, 14. etiam in- ter Samaritanos Joh. 4, 42. (6) Apoſtolorum, qui id conſtantiſſime aſſeverarunt Matth. 16, 15. 16. Joh. 6,69. Act. 2, 36. 4, 10. 11. 12. 5. 30.31. 9, 22. 13, 23. 18,5. 26, 22. 23. 28, 31. (7) Jeſu ipſius. Joh.4, 25.26. 9,36:37: I0, 2. 24. 25. Luc. 4, 21. Mat. 26, 63. 64. Huic Jeſu de ſe ipſo teſtimonio multa fi- dem & auétoritatem faciunt: vitæ & dodti- næ ſan itas; miracula; vaticinia. Inprimis illud, quod Reſurreétionem ſuam ante præ- dixit, tanquam ſignum, ſe ab Deo miſſum eſſe. Mat. 12, 39.40. Joh. 2, 18. 19. 8, 28. & illud quoque, quod diſerte ad id provocavit, ſummam ab ſe poteſtatem Gemonſtratum iri . ate Mat. 26, per eyen Sanci; Mirandun Gentium 9, 40 a Deo vo rium dici Cbrifo 8. minibus mn. ferengam. Scripur⸗ Chriſtum Coceng: ſe mmagine (ertor. 10 —— DE N 1*eum en. gſoqne, UNe in Vtamn Mng 1lunt, de Aorum, i endebant Ad nt. ationetn r 1 Melln lt at.3, 17 1 elorum Lue es Autortui 7,29-3. 39 Poh E,1. 42. 6) 4 ſeveravvnt M 12, 36, kll 5. 1⸗ 161 ſobg 1. M 20,67 teſtinonio 1n ciunt: inege⸗ ted Offcium Chriſti Mediatorium. 199 Mat. 26, 63.64. quod non diu poſt factum per eventus illuſtres: effuſionem Spiritus Sanécti; ſucceſſum præconii evangelici ad- mirandum; excidium Urbis ac Templi; & Gentium converſionem. §, 403. Offcium, ad quod Jeſus Meſſias àa Deo vocatus & conſtitutus eſt, Mediato- rium dicitur I Tim. 2, 5. eſtque functio a leſu Chriſto s*dbοατο ſüſcepta, a Jalutem bho- minibus manifeſtandam, acquirendam, & con- ferendam. Scriptura triplicem facit hanc functionem, Chriſtum Prophetam, Sacerdotem, Regem eſſe docens: Quo modo amiſſa Sapientia, Juſti- tia, Sanctitas nobis reſtituitur, & inſtaurata ſic Imagine Divina ipſa Salus quoque con- fertur. 1 Cor. I1, 30. Add. Zach. 6 12. 13. Apoc. I ,„ Ke 6. DE OFFICIO CHRISTI PROPHETICO. §. 404. Nyti Prophetæ ſcripturaria non tantum eum, qui futura prædicit, ſed omnem 4 „lillum. 200o Cfficium Chriſti Propheticum. . illum denotat, qui eſt Dei Legatus, hoc eſt, extraordinarie a Deo miſſus ad patefacien- dam hominibus voluntatem Dei, quam ſola ratione ſua non erant cognituri. Atque adeo Officium Propheticum eſt ea functio Chriſti goavdcν, qua hominibus vo- luntatem L'ei de via & ordine ſalutis eo ipſe && per apoſtolos ſuos patefecit, eamque etiam- num annunciari curat, && in animis eorum, dui obſequuntur, confirmat. S. 405. Jeſum vere eſſe Prophetam, ex eo probatur, quod (1) docuit, & quidem pu- ram, ſanclam, Deo glorioſam, hominibus ſalutarem doctrinam proponens. Joh. 1, 18. Ebr. 1, 2. Mat. 4, 12 - 17. (2) quod futura prædixit, quorum pars magna impleta eſt. Matth. 23, 28. c. 24. & 25. Luc. 19, 43. 44. (3) quod miſſionem ſuam divinam demon- ſtravit miraculis, Joh. 3, 2. 5, 36. 15, 24. 20, 3 1I. quæ non ſuſpecta fuerunt, ſed vera; magna; numeroſa; varii generis; variis in locis facta; ab ipſo ante prædicta Joh. 11, 1I1. ſua ipſius poteſtate edita Joh. 5, 18. 19. 36. 10, 37.3 §. 14, 10. II. quorum facultatem etiam ſuis pro autoritate dedit. Matth. 10, 8, Marc. 16, 17. 18. (4) Hoc ipſum etiam teſti- moniis V. T. comprobatur, Deut. 8, I5. 18. 19. Coll. Act. 3, 22. & 7,37. Add. Eſa. 61, 1. 2. nec non teſtimonis eorum, qui Jeſum agao⸗ agnorerun 21,; 11. 1 (5) ex tur Dbr. ILim.6, 06. neratim s, oh. 10, ate legno coæ Der ſilen, tl pro⸗ 60l. ue, 4 c07. D iS offiena Loc. 10,25 nuc durit Permiſſar en tiomibus 23, 23. ldeo & oh , Cum empl kr. 31,3 99 ic.1, 5 hetienn. Offcium Ohriſti Propheticim. 201 Legatis, oel vs 1 atetne n Dei, Aun tur,. vopheticung4 n honirtr line Clutk cit, unit in Mini, E⸗ 1. Prophetim Uit, & gute riohim, n ponens Nn . (2) oe⸗ vugnn ie Lic , a Gdixinam 6 1. ſ. F . 1lberunt l i genenß: in dacrun I9h 1poh. Deut. 6 uni, 5 II, agnoverunt Prophetam eſſe. Joh. 6, 12. Mat- 21,; 1I. 16, 14. Luc. 7, 16. 24, 19. Immo (5⁵⁶) 6 præ omnibus Prophetis ei tribui- tur Ebr. 1, I. 2. 3. Matth. 17, §. Joh. 6, 68. 1 Lim. 6, 3. 4., S. 406. Objectum officii prophetici eſt ge- neratim Voluntas Dei de hominibus ſalvan- dis, Joh. 1, 17. 18. 7, 16. 17. 12,49. 50. 14, 10. atque adeo Evangelium, ſive doctrina de regno cœlorum, de via ſalutis obtinendæ per fidem, Mat. 4, 17. Marc. 1, 15. Joh. 3, 16. 17. Hæc primaria ac præcipua muneris Chriſti prophetici pars eſt. Ela. 61, 1. 2. 3. coll. Luc. 4, 18. Joh. I, 17. 18, 37. S. 407. Docuit tamen Chriſtus etiam pieta- tis officia & Legem, quam nitori ſuo reſtituit, Luc. 10, 25 - 37. abrogatis, quæ ob homi- num duritiem per condeſcenſum ad tempus permiſſa erant, Mat. 19, 8. & falſis explica- tionibus Legis rejectis. Matth. 8, 17. 20 - 44. 23, 23. Ideo & dicitur Legislator, Eſa. 3 3, 22. 45,4. Joh. 3, 34. quemadmodum etiam ſæpe, cum emphaſi Rex appellatur; Immo univerſa doctrina ejus Lex dicitur, Fſa. 2, 3. 42, 4. Jer. 31, 33. Rom. 3, 27. I Cor. 9, 2 I. Gal. 5, 2. Jac. I1, 25. 2, 8, 12. non quod evangelium ipſum nova quædam lex ſit. Joh. I, 17. ſed N F 6X 202 Cficium Chriſti Propheticum ex uſu ebraiſmi, quia doctrinam ſuam divinz cum auctoritate, & ut Judex, propolſuit. Matth. 7, 22. 23. 29. Joh. 12, 48. Hinc quæſtio, utrum Chriſtus ſit novus Legis- lator, ſenſu orthodoxo affirmari quidem poteſt: ſed propter eos, qui ſuos errores ſub ea occultant, recte quoque negatur. §. 408. Propheticum hoc officium Chri- ſtus partim immediate exſecutus eſt, partim medliate exſequitur. Immediate, in Statu Exinanitionis, poſtquam ſtatim a baptiſmo ſolenniter ad illud inauguratus fuerat Matth. 3, 17. coram inter Jjudæos docuit biennio & dimidio anno, Marc. I, 14. Matth. 4, 12, iſ. quæ immediata functio cum morte Chriſti ceſſavit. Secuta eſt in Statu Exaltationis mediata hujus Officii exſecutio, qua illud partim per Apoſtolos, Luc. 24, 47. Partim per evangelii miniſtros Eph. 4, I1. admini- ſtrari juſſit, & adhuc Apoſtolorum ac Pro- phetarum ſcripta conſervat, & miniſterium eccleſiaſticum ab ſe inſtitutum etiamnum tuetur, dirigit, ejusque functionibus di- vina efficacia præſto eſt. Matth. 28, 19.20. Fph. 4, I1. 2 Cor. 5, 19. 20. 1 Pet. 5, 4. S. 409. Modus docendi ac methodus, quam Chriſtus, immediate docens, adhibuit, in- ſignis ac divina eſt. Omni occaſione oblata, Ai omni 6 omni loca pacitrtem juckeigu Vr. Marth 15, 13. 19, Opere Ce meditati ſtus inhoe ) d D 2 , 2) qua dche iplorum di 6) go⸗ 1 . l, Lue, 1 4) guo 16 d Elga omnes, UIS Wotiv- ) vo⸗ C. 65 15. 8 86) q Oher;, 14 § 410. eſt, ut divi Deibatris betienn tiumlinmin udex, Nldd 2, 48. ſtns ſt wunt AKrmart g uiſvos elin ue nepzult hoc offcund zſecutus el nmecigte, 1 n ſtatim e urarus feul Os docuit ben 14. Matth 0 cum motte! in Stnn e exlecutio, 1 ,Lue, 41 4 15 lph. SII. 1 Lhoktoloun, erlat, G Inl. intinmmn gde funckon, ,,20, IDetß ndi entan cens, Annn mi occini . 11, Math. E . Offcium Chriſti Propheticum. 203 omni loco, prout res tulit, docuit & ad ca- Phaitatem indolem, indigentiam & ræ- lud icia Guoqus auditorùm ſeſe accémidiae . Matth. 11, 25. 9, 15. 10 17 . 1333. 19, 7. Joh. 18, 20. 7 „ 2 ca here pretium eſt, in hiſtoriæ evangeli- meditatione attendere, quo pacto Chri d hoc munere verſatus ſit Er. 1) quoad οdwνοριαπιας, M Matth 7, 29. 22, 16. Joh. 3, 2. a lee ny. PRr RduAd e i tot colloquiis cum „Scribis, Sadducæis: & adverſus ipſorum diſcipulorum errores. Marc 3 ne (3) quoad ααναι ονοσνvitiorum . n. 18, I. l. uc. 14, 7. ſed. Maithe 3 7 . 6604, Aund rerteer qua inculcavit ſuis 8 negationem, preces, am . . . 0 erga omnes, etiam inimicos, aliaque b di⸗ e rh Mat. 5, 3 - 12. 16 24-27 n 5) quoad raganααα . 8. &αν Matth. (6) quoad exemplar, quod i (6) quoad lod ipſe vi - ctiſſima præbuit. I Pet. 2, 21. Mbtth 20 M . 2 * Joh. 13, 14. 15. §. 410. Maxime v. M.⸗ ero noſtrarum parti ut divinam doctrinam Jeſu, quam eſnn . = attulit, Joh. 1, 18. 7, 16. 17. Eeti nu in ſtudiis noſtris religioſe tractemus; & SMZ — 2 . . 7. niam ad docendi munus deſtinati & vdean ſumus, 204 COficium Chriſti Sacerdotale. ſumus, ut Summum hunc Doctorem, ejus- que exemplum, ac multo magis illius præ- ſentiſſimam ſuper nos inſpectionem, conti- nuo ante oculos habeamus. 1Pet. 5F, 1-4. Apoc. 2, I. 2. DE OFFICIO CHRISTI SACERDOTALI. S. 411. O'heium Sacerdotale eſt functio COhriſi Ozadος, gua per Jacrificium ſui pro toto genere bumano ſatisfecit, illudque interceſ- ſione ſua Deo conciliat, cum effettu benedictio- nis, ad Jſalutem æternam credentibus attu con- ferendam. §S. 412. Chriſtus non figurate ſenſu, ſed vere ac proprie Sacerdos eſt. Hoc partim ex appellatione diſerta Pſal. 110, 4. Ebr. 3, 1. 4; 1I4. 1. 8, 1. partim ex conjunctis cum hac appellatione actibus ſacerdotii formalibus pa- tet. Ebr. 5, 5. 6. coll. 7. C. 7, 24. coll. 25. C. 8, 3. Omnino ſingulariſſimum eſt hoc Sacerdo- tium Chriſti, prout Ebr. 7, 1II-26. per va- rias rationes oſtenditur: verum hoc Saeer Otil doti verit⸗ Potius con- 413. en, ex e ALterno ad! & muiſlus Ofkerret, b 1. 414. ecundun De humana 9, 12. Hec 3Ptata fuit: norig tamen Conjunctione uua Viridus las tarn Dean 28. ron. Humaum . diate cond tinmit pe Moralem i Atüra Di⸗ erdotale. — —— Dodoren, 4 magis Ulin eionen S. Iet ſ,l CH NIALL. ll. e eſt uci der ſucfftin frit luteek⸗ n efeftlhe⸗ 1ecenttu o dn ſoura . ef. Hoe lo,4. , 110, 4, 8el Offcium Cbriſti Sacerdotale. 205 dotii veritatem adeo non evertit ac tollit, ut potius confirmet. §S. 413. Eſt Sacerdos per divinam vocatio- nem, ex conſilio Sacroſanctæ Trinitatis: Ab æterno ad id deſtinatus; & ſæpe promiſſus; & miſſus a Deo, ut ſe ipſum in Sacrificium offerret. Pſal. 40, 7. 8. 9. Ebr. f, §. g. 414. Chriſtus hoc munus ſacerdotale ſecundum utramque Naturam peregit & peragit. De humana natura vid. 1 Tim. 2, F. Ebr. 4, 15. 9, 12. Hæc omnibus modis ad hunc finem aptata fuit: a peccato quippe immunis; ob- noxia tamen humanis infirmitatibus; & ob conjunétionem arétiſſimam cum Natura Di- vina viribus prædita infinitis, ad ſuſtinendas illas tam graves perpeſſiones. De Divina Natura vid. Ebr. 9, 14. Act. 20, 28. 1 Joh. 1, 7. Hæc ſuſtentavit Naturam Humanam, & ad ejus operationes imme- diate concurrit. Natura Humana phoſice ſu- ſtinuit pœnas ac mortem: valorem autem moralem infinitum paſſioni & morti addidit Natura Divina. §. 415. Ipſa Sacerdotii adminiſtratio dua- bus, aut ſecundum alios tribus, funétioni- 6. 416. 206 Ofßeium Chriſti Sacetdotale. S. 416. Sacrificatio eſt ſpontanen S in in boſtiam Deo gratam oblalio⸗ Tua 8 n hedientiam tum activam, hall bunano er infinitum habentem, praſtit Plal. 40, 7. L. 9. Ebr. 10, 710. Eph. 5, 2. Ebr. 9, 28. 1 Cor. 5, 7. S. 417. Obedientia Ehili ire en . lo ſui ad pœnas, 4d quas hbomines ketlo⸗ ati aur. exſolvendas . Ra4 e⸗ 4 bomteii⸗ liberatio a Beregta 4 pœnis obtingeret. Eſa. 53, 4. 5. 2 Cor. 5, .Phil. 2, 8. OHS Keſienti Activa autem eſt geor ſi 4 i ibus éjus im legem loco hominum, eieue ba to ins olibilis fuit, perfecte implenda ; facha en i⸗ H bominibus Jus ad vitam æternam ac retur. Rom. y5, 19. Gal. 4, 4. 5. g. 418. Interceſſio eſt functio ie Ka de id qua tum in terris enzezete: M: 1 tianmun in cœlo deprecatur apa ri: oginun ab ſe redemtoram S arked Se ignoſrat && purcat, gratiam al Baa vel Secerali ,pro toto gener mano; vel ſpecialis, pro piis. D ne Taterceſfone in terris, in Statu o Kitionis facta vid. Joh. c. 17. Eir e; 11,42. Marc. 7, 34.: Mar. 14, 23. Lu Pz80. Eſa.53 12. De illa in cœlo Rom. 8, 34. Gi 2, I. Ebr. 7,25 ‧9,24. 6 Conſ interpelnio cefline , Ron 5, 26. abet Maje⸗ Derpetu interceffion 7,25. rec . 419, lue. 24, ſc eſtque non. oli lri⸗ m, iiine uſſntinngn koge 5 no. Keos irnr exaſhiſſina cum e eln D .5 ujus te liſtiti. U 8. 421. , tum atiif⸗ um copioſe eefotett. —I ſvontater i tio, gat nt divan im, habentent, ⸗ D 12 10. Mg hritti Dalhnn lus hoſtiſere ettt, Titi eccatofun 4,5. 20 f, ltemn elt O “ lihis ei ife Plendaft,iie In Kkerif 14,/44 Afnfel 6 Nhnoanu, tn atl Ne hrn fi emn, finm G,/Mur, tim 4 is, Dd wi⸗ Ocium Chriſti Sacerdotale. 207 Conſiſtit in vera & formali pro hominibus interpellatione apud Deum; eoque ab inter- ceſſione Spiritus Sancti (quæ effedtiva eſt, Rom. 8, 26. 27.) differt: nec indignum quid habet Majeſtate Chriſti exaltati. Perpetuo in æternum duraturam eſſe hanc interceffionem ex Plal. 110, 4. Ebr. 5,6. 6,20, 7, 25. recte colligitur. J. 419. Benedictio Sacerdotalis probatur ex Eph. 1, 3. Gen. 12, 3. 18, 18. Marc. 10, 16. Luc. 24, 50. Act. 3, 25. 26. Gal. 3, §. 3. 14. eſtque non apprecatio tantum verbalis, ſed realis oblatio & collatio beneficiorum ſpiritua- lium, virium credendi, pie vivendi, patientiam conſtantiamque demonſtrandi usque ad finem; adeoque collatio ipſius ſalutis. §. 420. Sacrificii Chriſti (§. 416. 417.) effectus immediatus eſt Satisfattio, quæ eik exatctiſſima expletio eorum, quæ hbomines Deo debebant, ipſorum loco vicario modo Jadta, um effectu reconciliationis generis bumani cum Deo. . Hujus tenenda eſt Veritas: Neceſſitas: Juſtitia: Univerſalitas: Perfectio. S. 42 1. Vere Chriſtum pro peccatis homi- num Jatisfeciſſe, eosque Deo reconciliaſſe, tam copioſe in Scriptura docetur, ut non ſingula 208 Offcium Cbriſti Sacerdotale. ſingula argumenta, ſed claſſes argumento- rum in promtu ſint. («) Hoc probatur ex illis dictis, in qui- bus Chriſtus pœnam & mortem pro nohis ſubiiſſe dicitur, cum effectu ſalutari reconcilia- tionis noſtræ cum Deo. Eſa. 53, 4. 5. 2 Cor, 5, IC. Rom. 4, 25. , 6 -II. 1 Cor. 15, z. (S) ex illis dictis, in quibus Chriſtus dato ltro, ſive redemtionis pretio, nos redemiſe dicitur, cum effectu liberationis a maledictio- ne & remiſſionis peccatorum. Gal. 3, 3. Rom. 3, 24. Tit. 2, 14. I Tim. 2, 6. Matth. 20,28. Col. 1, 14. () ex illis dictis, in quibus Chriſtus & mors ejus comparatur cum viltimis expiato- riis V. T. Joh. 1, 29. 2 Cor. H 21. Eph. 5,2. 1 Joh. 2, 2. 4, 10. Ebr. 6, I1. ſeq. S. 422. Neceſſitas Satisfactionis 4 poſteriori ex ipio eventu, ſufficienter probatur. Co⸗ niam enim Deus ſalutem hominum peccato- rum per hanc potius, quam aliam viam pro- curavit, recte concluditur, graviſſimas fa- tiones ſubeſſe debere. Atque hic Scriptura nobis proponit Amorem Dei ſummum 1 Joh. 4, 9. odium peccati 1 Joh. 3, 8. & quod a hominum redemtionem nemo præter Filium Dei idoneus ſit. Act. 4, 12. Ultra, nos non du- cit: unde inre tanti momenti Voluntas Dei; quousque nobis manifeſtata eſt, nobis luffi⸗ cere debet. §. 423 ex me Chl in atn ſos tenn ex volt. Cblatione H lgitor. 5.424. les, etiamm etiam repre Vlorem, tonem. I 19. 200 Dhr. 1o, 1). . 42 . 5 kenn (aiskae ltgue ade Demand t Der accepti lid valen. 258. Rom . 426. Juitig a conſpicitt nem gene ericordia pturx Gic Catn alter⸗ rdotnl. liles urponet is icl,n uorten po n lalutarifen. l g, dl 1. 1Cor. h gibus Chrinn retio, nos utiotiga nidll m. Gal.,, 1. Math! naubuce rucn viſtinbt 1lel 8fickonst ter rodali nhoninun , malimn ii vlin Aicle nede Offoium Chriſti Sacerdotale. 209⁹ §. 423. Oquitas & Juſtitia Satisfa tionis ex parte Chriſti ex plena ggaaν ρ +ρονντπ οοſtate in vitam ſuam Joh. 10, 18. ex parte Dei au- tem ex voluntaria Chriſti ad eam præſtandam oblatione Ebr. 10, 9. 10. Eph. y, I. 2. intel- ligitur. S. 424. Satisfaéctio Chriſti ad omnes homi- nes, etiam eos, qui ante Chriſtum vixerunt, etiam reprobos, ſpectat, non tantum quoad valorem, ſed etiam quoad ſeriam deſtina- tionem. I Joh. 2, 2. I TLim. 2, 6. Rom. 8, 32. F, I18. 2 Cor. 5, 14. 2 Let. 2, I. 1 Cor. 8, I I. Ebr. 10, 29. 9,; 15. S. 425. Satisfactio hæc propter Divinita- tem ſatisfacientis habet infinitum valorem, eſtque adeo perfecta, omnem & culpam & pœnam tollens, & coram Deo non tantum per acceptilationem, ſed ut exactiſſima exple- tio valens. Eſa. 53, §. 6. Gal. 3, 13. Mat. 20, 28. Rom. 5§, 18. Ebr. 10, 14. H. 426. In toto hoc negotio admirandum Juſtitiæ ac Miſericordiæ Divinæ Temperamentum conſpicitur. Hinc mirum non eſt, Redemtio- nem generis humani nunc Juſtitiæ, nunc Mi- ſericordiæ Divinæ adſcribi. Neque ſi una ha- rum Perfectionum Divinarum in aliquo Scri- pturæ dicto nominatur, ex eo ad excluden- dam alteram licet argumentari. XXIII. 21¹⁰ Oficium Chriſti Regium. XXIII. DE OFFICIO CHRISTI. REGIO. §. 427. QO'peium Regium eſt fundtio Chriſti Oca- Secznr*ε, qua is ſecundum utramque Na- turam, Divinam & Humanam, omnia perfedto jure, ſumma autoritate, & infinita virtute ad- miniſtrat, quæ ad ſalutem adtu bominibus ap- plicandam ſpectant. S. 428. In hac notione ſcripturaria Regni Chriſti primo illud tenendum, Chriſtum vere SS proprie, non metaphorice tantum, Regem eſſe. Salutis enim collatio nonniſi continuis Lcctibus potentiſſimis peragi poteſt, poten- tiam ſuper omnia, ac Jus Imperii in omnia, neceſſario ſupponentibus. Id comprobant (1) emphatica Propheta- rum vaticinia de Meſſia rege & regno ejus, 1 Sam. 2, 10. Pſal 2, 6. ſeq. 45, 2. 7. 8. Eſa. 9, 6.7. Jer. 23, 5. 33, 15. Dan. 2, 44. Mich. 5, 1. ſeq. Zach. 6, 13. (2) Similia habentur etiam in N. T. diécta. Luc. 1, 32. 33. Mat. 2, 2. ſeq. 27, II. Joh. 18, 37. Act. 2, 36. 5, 31. Rom. 14, 9. Apoc. 17, 14. 19, 16. (3) Actus judiciales, cum appellatione regis conjuncti. Mat. 25, 3 I. 34. 40. Luc. 19, 27. 8. 429. — 429. Achys eni. Gentes, p Muncdanis Krationem d. go. tennornli lomnant. ſones de d 22, l9. l Dan,92 4 1.5 urlſe, at, ihſius regnn ſentialbus tUras 4 ſe Jquomiam fundatur. Vocatione Saum 00 99,28. l. ne batrig, Unge Me⸗ imn. Hh ictio Chriit Nuon utrang iun, olnitſe⸗ infritn uün ,cn bonind ſriptumnt. dum, Cir rice tuntnm o nonniſt, g oel / uelnheriu⸗ . e. enphatic lege n 27 1. eg 4⸗ 716 , 6 Officium Chriſti Regium. 211 S. 429. Indoles Regni Chriſti ſingularis eſt. Actus enim regii ad homines ſalvandos ten- dentes, plane aliam, quam quæ in regnis mundanis obtinet, regiæ poteſtatis admini- ſtrationem expoſcunt. Joh. 18, 36. §. 430. Hinc multum falluntur, qui de temporali aliquo Chrißi regno ſomniarunt & ſomniant. bPlane alius generis ſunt promiſ- ſiones de beneficiis regni Chriſti. Gen. 12, 3. 22, 18. Pfal. 72. tot. Eſa. 9, §5. 6. 7. 49, 6. Dan. 9, 24. Hoſ. 2, 23 (25) Jer. 33, 14. 15.16. §. 431. Jus Chriſti ad regnum partim na- turale, partim mediatorium eſt. NWaturale ipfius regnum fundatur in perfecétionibus eſ- ſentialibus Naturæ Divinæ, ejusque ad crea- turas a ſe produétas relatione, Joh. 1, 3. Ebr. I, 3. & quoad humanam Naturam ex Unione perſonali conſequitur, Joh. 16, 15. Jer. 23, 5§. Eadem ergo eſt in utraque Na- tura poteſtas, Divinæ Naturæ Eſſentialis, Humanæ autem Naturæ communicata. Et quoniam Chriſtus hic ut Mediator ſpectatur, fundatur id porro in conſtitutione & ſpeciali vocatione Dei Patris, per quam Chriſto re- gnum collatum eſt, Pſal. 2, 6. 7. 45, 7. 8. 89, 28. Luc. 22, 29. Dan. 7, 13. 14. & nomi- ne Patris adminiſtratur Act. 17, 31. Rom. 2, 16. unde Mediatorium dicitur. O 2 Hinc Offtcium Chriſtit Regium. Hinc explicanda diſtin io inter Regnum Dei && Chriſti, quæ Apoc. I1, 15. ſeq. & 12, 10. indigitatur. Unum idemque eſt re- gnum: ſed differunt modo habendi, qui vel eſſentialis vel æconomicus eſt. S. 432. Adminiſtratio regni conſiſtit in il- lis actibus, per quos Chriſtus acquiſitæ ſa- lutis applicationem procurat, ut actualis hominum ſalvatio inchoetur, promoveatur & conſummetur. Act. 2, 36. coll. 3, 21. 26. 4; II. I2. . Tales ſunt: (1) Converſio ad fidem, Eph. 1, 19. coll. 22. 23. (2) Remotio impedi- mentorum, quæ converſioni, fidei, & ſan- Qificationi hominum obſtant, Act. 16, 14. Col. I, 13. (3) Revreſſio hoſtium, qui ho- mines in ſtatu extra gratiam Dei detinere co- nantur, Pſal. 8, 3. 1 Cor. 15, 2 ½. Rom. 16,20. 2 Cot. 2, 14. (4) Credentium adverſus vim incurrentium malorum cujuscunque generis defenſio, Rom. 8, 28. 31 - 39. (F) Conſer- vatio eéorundem in poſſeſſione bonorum ſa⸗ lutis, donec ad plenam ejus fruitionem per- veniant. Rom. 14, 17. I Pet. I, §. §. 433. Ex quo intelligitur: (1) Chriſto eo ipſo, quod ſalutis hominum auctor eſt Ebr. 75, 9. in omnia debere competere poteſtatem, qua ſummum hoc opus, homines ſalvandi, inter luter ot ol 27. , 1I8. Jtlautum ut Gen, quia Cſtur Mat.: VInatn autt Diwinum, infinitas & lie, G 6 triplicen na 8. 437. N Otun hoc 1 Uitaguberne lum ſalvnt 5,36 quam late Adeoq Olnnes ear exu exiß Mutationn tum logie⸗ Aguo no inn. Regnum Potentiæ. 213 o intet Ngn II, I5 l demdue n habenci, nn eſt. ni coblittt Oiln Cit en⸗ ſtus zcgultt tat, Ut tur, pronne 36. col hl tſo 1 ſn! ſioni, iteyll ſtunt, Al hoſtiun, aun Dei Cetnn⸗ L 16,25.Kon gtiumn Adveris scungue .3. (00 ſione Hononnt jos unanm et. 1, un (, INn auck 3 6 n Otelns peleſe) domines 7 1 inter tot obſtacula, perfici poſſit, Matth. 11, 27. 28, 18. 19.20. (2) Chriſtum regnare Jecundum utramque Naturam: Humanam qui- dem, quia poteſtas ſuper omnia ei data di- citur Mat. 28, 18. Joh. 7, 2. ſecundum Di= vinam autem Naturam, quia eſt Regnum Divinum, cujus adminiſtratio perfectiones infinitas & auétoritatem ſummam requirit. §. 434. Diviſio in Regnum Potentiæ, Gra- tiæ, & Gloriæ, non triplex Regnum, ſed triplicem modum eſus adminiſtrandi, pro ſſubdi- torum qui ei ſublunt, ſtatu vario, dicit. De Regno Potentiæ. S. 435. Regnum botentiæ eſt, quo Chriſtus totum hoc univerſum virtute & majeſtate infi- nita gubernat, ad eum finem, ut a tualis homi- num ſalvatio procuretur ac promoveatur. S§. 436. Objectum hujus regni tam late patet, quam late patet rerum natura. Pl. 8, 4. 7. 8. 9. Mat. 28, 18. Eph. 1, 20. 21. 22. Ebr. 2, 8. Adeoque compleétitur omnes Subſtantias; omnes earum vires connexas; omnes ex illo nexu exiſtentes mutationes; omnes harum mutationum leges, tum mechanicas motus, tum logico-ethicas repræſentationum, prout aliquo modo ad ſalutem hominum ſpectant. ◻ 3 Spe- 214 Regnum Potentiæ. Speciatim Scriptura memorat creaturas intel- ligentes: Angelos 1 Pet. 3, 22. Eph. 1, 21. Phil. 2, 10. 11. & Homines Pſal. 2, 8. etiam mortuos, non tantum quoad corpus, ſed & quoad animam Rom. 14, 9. 10. 11. etiam malos atque incredulos. 2 Pet. 2, I. Pſ. 110,2. Luc. 19, 27. §. 437. Regimen ipfſum peragitur per Omnipotentiam Osaνον+ονẽ eamque partim abſolutam, partim ordinatam (S. 132), prout id congruit naturæ cujusvis rei, quam Con- ditor libera conſtitutione ei dedit. Pſ. 97. tot. Ex hoc varia ſolvi poſſunt dubia circa ec- cleſiæ regimen. §. 438. Adkus regii, in quibus ipſa regni forma & adminiſtrandi modus conſiſtit, ſunt: (1) quoad rerum univerſitatem, potens ac ſapiens gubernatio omnium, ad ſalvationem hominum adjuvandam ae promovendam. Rom. 8, 28. (2) quoad Angelos Bonos, adhibitio Mi- niſterii eorum ad ſalutem ac tutelam creden- tium. Ebr. 1, 14. (3) quoad Angelos malos, potentiſſima eorum Jubjectio, qua dominium Ohriſti agno- ſcere coguntur, Mat. 8, 29. 12, 28. 29. Luc. 11, 22. Phil. 2, 10. 11. Col. 2, 15. malitiam ſuam ſubinde refrenari ſentiunt Rom. 16, 20. Col. Col 199 2 0 Mlltiæ ctiatn ab Genique 2, l5. (5) Contka re poc. 2, Preæſentis Act. 25,2 occaſiones rum haluti 1Cor 16, 9 5. 60. &e 4Amplit⸗ s tegnn lorom Thundo 4 fidele; . media AUantus dmirane fütaraſt Ddre pal 4. Regnum Potentiæ. 215 1tcteaturzsin 22. Dphil,t Plal. 2,. 2d cors,1 9. 10. II.4 bet,2,l. N tuimn penglt e, eandeß wis kel, lidl eei dedlt ii; unt vbnen n Cibls i⸗ nodus conll eltatem, M m, d biin 7e Ponoe dbto Ghipt onos, amn (l n ac tutel 1410, ggeine niunlih Col. I, 13. & per gradus dejiciuntur. Apoc. 12, 9. 20, 2. 3. 10. (4) quoad homines incredulos, diredio malitiæ ipſorum ad miniſteria regno Chriſti etiam ab invitis præſtanda, Phil. 1, 12. 13. a0 denique punitio, per ſevera judicia 1 Theſſ. 2; 16. . (§) quoad credentes, defenſio eorum contra regnum tenebrarum 2 Theſſ. 3, 3. Apoc. Z, 10. & cura ſpecialior circa res ad præſentis vitæ ſtatum externum ſpectantes Act. 26, 22. 27, 24. & circa ſupp editandas occaſiones promovendæ tum ſuæ, tum alio- rum ſalutis. Actor. 8, 29 - 39. 10, 19. 20. 1 Cor. 16, 9. S§. 439. Hinc Corollarium conſequitur, de Amplitudine & Gloria Regni Chriſti. Chri- ſtus regnat in cœlo, inter myriadas ange- lorum, & animarum beatarum: in toto mundo adſpectabili: inter ipſos hoſtes & in- fideles: in medio regno tenebrarum: in media maxime eccleſia ſua. Juvat cogitare, quantus Monarcha ſit Chriſtus, quot hic admiranda contingant; quanta cataſtrophe futura ſit, cum hæc omnia glorioſe ſuo tem- pore patefient. O 4 DE 216 Regnum Gratiæ. XXIVN. DE REGNO GRATIE. §. 440. R'’snum Gratiæ eſt, quo Chriſtus per ope- rationes ſpirituales, mediante verbo Jacramentis giſpenſatas, eos, qui gratiæ ob- temperant, Juos facit, gubernat, conſervat, ad gloriam præparat. S. 441. Subditi Regni Gratiæ ſunt, quot- uot vere credunt, ex omni gente, quam late patet orbis terrarum, collecti. Col. 1, 13. Pſal. 2, 6. coll. 1 5, 1. Pfal. 72, 8. 1 Hi, quoniam omnes eidem Regi, Chriſto, ſubſunt, in unam quandam ſocietatem ſan- ctam, quam Scriptura Eccleſtam vocat, con- junguntur: Hanc Chriſtus conſtituit Matth. 16, 18. & tanquam Caput regit. Eph. 1, 22. 23. 4, 15. 16. Col. 2, 19. Unde & latiore ſenſu cives regni dici pol- ſunt omnes, qui Chriſtum in externa eccle- ſiæ ſocietate agnoſcunt & profitentur, Mat. 8:; 12. S. 442. Adtus regii diſtincte, quoad Eccle- ſiam, & quoad fideles ſingulos, poſſunt ſpe- Ctari. Quoad univerſam Eccleſiam actus regii ſunt: (1) De- ) Den mines er 21.11, I. MN., (²) C uæ, ſub dent, Ron (3 Dra & eſheaei⸗ Tarmorbe Una comm 29, 19. 19. (4) bee converſione butionem dl ſonem con diles. N Ull 2 2 3. (3) Co Witucine Aperſeco Diritualis Aliam, e 8 Rekor magnarun Aimarum Vino glor — XIII. Chiiſtns nn geliante det 4, gui Gl erlat, ( Gratiæ lunt, ni gebte, ⸗ lecht. C . 72, . icen her,l dann ocend lehem Cen: 1 Coblttutl t tegit, Ion . (ies leh⸗ m in geme pofteltc get Ne nde, JOMM² glos, aclosee 6 , Regnum Gratiæ. 219 (1) Debellatio Satanæ, cui poteſtas in ho- mines erepta fuit. Efa. 49, 24. 2 . Luc. II, 21.22. I. 71.74. Col. 2, 1 . Ebr. 2, 14. I1 5. Pſal. 1 10, 3. . (2) Conſtitutio mediorum gratiæ, per quæ, ſub certo ordine, ſalvari homines de- bent. Rom. I, 5. Mat, 28, 19. 20. (3 Præconium evangelit, cum autoritate & efficacia divina cœptum, per totum ter- rarum orbem amplificatum, & in hunc diem, una cum miniſterio verbi, conſervatum. Mat. 28, 1 8. 19. Adt. 1, 8. 6. EFph 4, I1. 12. 13. (4) Eccleſiæ erectio & ſuſtentatio: per converſiones hominum numeroſas; diſtri- butionem donorum Spiritus Sanéti; defen- ſionem contra hoſtes tum viſibiles, tum in- vViſibiles. Matth. 16, 18. Act. 2, 41. 47. 33. Pſal. 2, 2. 3. 4. 9. Elſa. 8, 9. 10. . . (§) Gubernatio Eccleſiæ inter varias vi- ciſſitudines, internas atque externas, pacis & perſecutionum, incrementi & decrementi ſpiritualis, translationis ex una regione in aliam, ex Oriente in Occidentem, Apoſtaſiæ & Reformationis, aliarumque mutationum magnarum adhuc futurarum, ad commune animarum bonum & ad exitum Nomini Di- vino glorioſum tendens. Huc tota Apoca- lypſis pertinet. (6) Victoria ſuper regnum tenebrarum, per vices progrediens, & ſubinde glorioſior ◻ § futura. 21 G6 Regnum Gratiæ. futura. Eſa. 2, 10 - 22. 2 Theſſ. 2, 8. 2 Tim. 3, 9. Zach. 14, 9. Apoc. 11, 15. 17. 12, 10. 19, 5.6. g. 443. Quoad fingulos fideles actus regii no Gratiæ ſunt: n1 Potens hominum e mundo & regno Satanæ evocatio per actus Gratiæ applicatri= cis, Joh. 8, 36. Luc. 11, 21. 22. Col. 1, 13. Gal. 1, 4. ut Chriſto in peculium afſerantur. Ti 8 5 Converſorum & credentium guber- natio: tum interna, per regimen Spiritus Sancti Gal. F, 18. Ebr. 8, 10. tum externa Der Providentiam ſpecialiſſimam (S. 266.) lehn. 4, 1II. 12. 13. Vi cujus Domino ſuo vivun Phil. I, 21. laborant Eph. 6, 7. 8. patiuntur Mat. 25, 40. 45. ſtant & cadunt Rom derg⸗ 1 Cor. 4, 3. 4. 5. ac denique moriuntur Rom. 14, 3) Cnſervatio credentium „Per vonti nuum gratiæ influxum Phil. 1, 6. & 0 tin ad ſuam aliorumque ſalutem promovenda opportunitates. Cor 5 8. 2, hei 3, 11. 8, 29. 9, 10. ſeq. Luc. 2, 27. . 24 3 ) Tatei ac enſio ſingulorum inter tot labores, pericula, certamina. Apoc. 2, 2. 9. 10. Act. 12, 11I. 18, 9. 10. 23, 11. 27, 23.24. (*⁶) Translatio in Gloriæ regnum, rempor maxime opportuno ad Lloriacmh Chriſti:, at⸗ Eecleſæ ae Tnil. 1, 60- 4. elt 200. 5 Nilen won bet: gian ſtitotum ſee ns regi, hemat (§. liem, bu nebtiqvam A in beſio Cacch ſaln in DAtet ex lucn toribas ſte⸗ ucinell inſoheril Reſped cum Prime 32, 3), 43. mjeſaatice coſtes die 1 6. ſequenti l. 1 I 15. n. i leles aWn mundo Grati 0M 22. Coll culiumalen redentiumg tegilnence tumn eunt n (5,4) mino I cadvot Not 8 Regnum Gratiæ. 219 Eceleſiæ ac piorum ſalutem. 2 Tim 4, 6. 7. 8. Phil. r, 2 0 - 25. Apoc. 2, 7. 11. 7, 14- 17. S. 444. Forma regni Chriſti Monarchica eſt 2 Cor. 8, 6. ſed Proregem aut Vicarium vi- bilem non bubet, nec poteſt habere. Non ha- bet: quia nusquam tale quid a Chriſto con- ſtitutum legitur. Nec poteſt hæbere: quia actus regii, quibus Chriſtus Eccleſiam gu- bernat (S. 442. 442.) non cadunt in homi- nem, & gubernatione vicaria, mere externa, neutiquam compenſantur. §. 445. Regnum Gratiæ ſtatim cum Prot- evangelio cœpit Geneſ. 3, 15. & a Chriſto àoαρνιοι amn in V. T. adminiſtratum eſt. Hoc patet ex luculentis ſpeciminibus: ex appari- tionibus frequenter factis, Gen 18, 1. &c. eductione Iiraelitarum ex 5Ægypto; theocra- tia ſuper illos; miſſione tot Prophetarum. Reſpectu Humanæ Chriſti Naturæ cœpit cum primo conceptionis momento Luc. I, 32.33.43. 2, 1 I. Mat. 2, 2. In Aſcenſione majeſtatice occupatum Pſal. 110, 1. 2. & Pente- coſtes die ſolenniter proclamatum fuit. Act. 2, 33. ſecd. J. 446. De Regno mille annorum tenenda ſequentia: (1) In 220 Regnum Gratiæ. (1) In ſe, generatim ſpectatum, negari non poteſt. Diſertis enim verbis Apdc. c. 20. docetur, ſanctos cum Chriſto per annos mille regnaturos eſſe. (2) Id in altera demum vita fore, plane eſt improbabile; nec poteſt cum circumſtan- tiis contextus conciliari. (3) Subz Conſtantino M. per quem Eccle- ſia a perſecutionibus liberata eſt, illud cœ- piſſe, communis dudum fuit ſententia. Dif- ficile tamen eſt, oſtendere, quo pacto Sata- nas illo ævo & per mille deinceps annos con- tinuos ligatus dici poſſit. (4) Aliqui exiſtimant, nos hodie, inde a tempore Reformationis, quo libera Evan- gelii profeſſio magnæ parti eccleſiæ chriſtia- næ reddita eſt, ſub regno illo millenario vi- vere. Sed Scriptura, ubi de eo agit, plura videtur promittere. (§) Hinc non pauci e noſtris regnum illud adhuc futurum, ſub finem mundi, exiſti- mant; quæ ſententia Chiliaſmus dici ſolet. Plurimum tamen diverſa eſt a craſſo illo Chi- liaſmo veterum Anabaptiſtarum, in Aug. Conf. Artic. XVII. rejecto; unde & ab invidioſo nomine, modeſtius ſentientibus imponendo, abſtineri poterat. Meliori adpellatione ſpes meliorum tempo- rum vocatur, cujus ſumma in eo conſiſtit: meliorem ac florentioremEccleſiæ ſtatum ante finem — finem mune cogyntonis nomum we ſitirura ca uiete ex cta de fun Gue antichr Mis loca Pr tam magnit Impleta fuer obrie tin Cnt alia loea⸗ temporane nnmima 1lien, I. let latl non tannt liikarere, 8.407. 1. EeS Engplos, 8. 18. goa Dh In verzto e garie e tet, Don de⸗ hriſti taint fideles inke Repnum Gratiæ. 22 1 Qatum, ieg tbis Ae Tiſto hen m Vita fore ir Tcomcron l.per vend ata eſt, A fuitſenenn e, gvo it eincepsannts u05 nole, , go lbenl tti eccelec oillo mlei di be ed n goltrisregeun emn mun i iitſins de⸗ ſt ucrM ſurun n44 ade 4 in otibusinpan⸗ finem mundi fore, in quo tum uberiore cognitionis, aliorumque Spiritus Sanéti do- norum, menſura, tum vitæ ſanctitate, magis ſit futura conſpicua, & gaviſura etiam pace & quiete externa. Conferuntur ad eam omnia dicta de futura judæorum converſione, de- que antichriſtiani regni ruina; & illa inpri- mis loca Prophetarum, quæ de regno Chriſti tam magnifica promittunt, qualia nondum impleta fuere. e. g. Eſa. C. 2. 4. 1 I. 49. 54. 60. Sobrie tamen & caute hic verſandum, quia ſunt alia loca Scripturæ, quæ noviſſima mun- di tempora non ut felicia, ſed ut peſſima &Sρα corruptiſſima deſcribunt Luc. 18, 8. 21, 34. 2 Tim. 3, I. ſeq. 2 Pet. 3, 3. ſeq. cui difficul- tati non tam facile eſt plena cum certitudine ſatisfacere. S. 447. Terminus Regni gratiæ quoad fide- les ſingulos, eſt finis hujus vitæ, 2 Tim. 4, 8. 18. quoad univerſos autem, finis Mundi. Eph. 4, 12. 13. Mat. 28, 20. In vexato loco 1 Cor. 15, 24. 25. ſermo eſt de gratiæ regno, hoc eſt, ut ex S. 434. pa- tet, non de ipſo regno vel poteſtate regia Chriſti in ſe, ſed de certo quodam regnum illud adminiſtrandi modo, prout in hac vita fideles in Eccleſia gubernati fuerunt. XXV. Regnum Gloriæ. XXV. DE REGNO GLORIE. §. 448. R'Sgaum Gloriæ eſt fundtio Chriſti Oca- Seors, qua apud cœlites Majeſtatem ſuam manifeſtat, ſuæque beatitudinis & gloriæ par- ticipes eos facit. §. 449. Subditi Cives regni gloriæ ſunt angeli boni Eph. I, 20,21. Ebr. 12, 22. bo- mines, qui in fide usque ad ſfinem perleve- rarunt. 2 Tim. 4,; 7. 8. 2, II. 12. Apoc. 2,7. 21; 7. Ebr. 12,22. 23. S. 450. Forma Regni Gloriæ conſiſtit in con- Jummatione conſilii Divini Apoc. 10,7. 11, 16. 21, 3. 4. 5. 6. atque adeo in conſummata & nunquam finienda exſecutione Bonitatis, Veracitatis & Juſtitiæ Divinæ 2 Theſl. I, 5-10. 2 Tim. 4, 8. & perfectiſſima omnium ſubje- ctione. Phil. 2, 10. 1II. . §. 451. Adminiſtratio ejus conſtat actibus regiis, quibus gloriam ſuam Chriſtus imme- diate cum electis communicat, Joh. 17,22. 24. Apoc. 3, 21. 21, 2. 3. 3 (1) Translatione in fide defunétorum ad ſedes beatas. Luc. 23, 42. 43. 2 Tim. 4, 18. A&ct. 7, 59. 2 Cor. 5, I. 8. (2) Ke- — — (2) eer Per aem, LNC1,29. Nr 4,9. 10 3) el 1Cor. 15,4. ( 2Im ,l. (5) Een Verſal pron 4 ſ. Mat,. gee reprobis (6 ogen DNI futon 4a. in hac Wit Nellta Col *N omih Pregulta 2Tim. “ lara eſt. Regnum Gloriæ: 223 legni gorri Pbr. 12,u e 2 knenſe 1I. 11. M. lorir coniſil Apoc. 10l 0 il coblune ecalione lr 6ine 2 elt Emaomninn- eſs n ,* am Cheſtun nicat hN de Gelunen 43 r 5 (2) Recreatione animarum in manu Dei- per pacem, ſolatium, quietem, felicitatem' Luc. 2, 29. 16, 22. 25. Act. 3, 20. Phil. 1, 23 Ebr. 4, 9. 10. Apoc. 6, 9. 10. 11. 14, 13. (3) Reſuſcitatione corporum in gloria. I Cor. 15, 43. Phil. 3, 20. 21. (4) Apparitione Chriſti ipſius glorioſa. 2 Tim. 4, I. Tit. 2, 13. 1 Pet. 5; 4. (5) Sententiæ judicialis in panegyri uni- verſali promulgatione, tum de eleéctis 1 Cor. 4, 5. Mat. 10, 32. Luc. 12, 8. Apoc. 3, 5. tum de reprobis 2 Theſſ. 1, 9. (6) 6ν7„5ov—οωοαα fidelium, ad intuitivam DEI fruitionem publice evehendorum. 1 Theſſ. 4, 17. Apoc. 3, 21. S§. 452. Hæc adminiſtratio regni Gloriæ in hac vita degentibus maximam partem occulta Col. 3, 3. 4. I Joh. 3, I. 2. ſed tamen ex promifſionibus Scripturæ Tit. 1, 2. 3. & præguſtu fidelium Ebr. 6, 5. certa & indubia 2 Tim. I, 12. ſuoque tempore plene manife- ſtanda eſt. I Tim. 6, 14. 15. XXVI. 224 Status Chriſti. XxXVI. DE STATIBUS CHRISTI. §. 453. ZIdimus, Humanæ Chriſti Naturæ gorern nicata fuiſſe Idiomata Divina 39 05 jam autem porro tenendum, non eo n ma⸗ Ro Majettatem inde fluentem ſeſe ex ruite⸗ amweis enim poſſeſſio ” Erit intert atio tamen it interrupta; uſurp men! tueri fuir Per officii mediatorii raone Acunttionum, quibus peragi debuit, 0 1 verſitatem. S§. 454. Hinc duo ſunt Ltaus Eerlone jili; a inanitionis, alter Exa iſti, alter Exinanitionis, 3 i. Gnrienn geminum Meſſiæ Starum un l. . acula indigitarunt, Eſa. 3: 0 Ulal 107. uibus Judæi ſuas de äuplice naice dclatu hauſiſſe) tum N rciare 0 .“ 1 1I. Luc. 24, 26. inprimis claſſicu 1, II. Luc. cus Phil. 2, 6-1I. 55. In his duobus ſtatibus tota guiden Perſona fuit; ſed quoniam e humiliari neque exaltari poteſt, . nalter ertinent ad Naturam Humanam: nidam hanc Chriſtus primo exinanitus, cu it; Divina pro- poſtea exaltatus fuit; & Natura Di Pter —— — Der aumm nes has ſu⸗ 10 2, 9. liqvo i⸗ itionemi Fllius Dei tis dehiſit minibus no antiquiorun Militer per Clim Divina temn ex e . nein, intele to contiet⸗ Nibils lececht es, a us or Der 8 46e. n lcatio n 1 A Skionn n t leen . 7 enit in en onmnem n CHNI UiNatorecn Divinn G n, noneoctt temn lele ele⸗ iotnatumonm. o tamenlbe ediatonin peragi len int Statul 4 nis, Aerki. Rar Statun 169, 10 N Cuplce Mh I. Chrect, niscalest uihtvni ONiin alani ot fum Eli, primo atui i, Status Exinanitionis. 225 pter communionem arctiſſimam mutatio= nes has ſuas fecit. Luc. I8, 21. 32. 33. 1 Cor. 2, 8. Ex quo intelligitur, non ſatis reéte per Exi- nanitionem intelligi ipſam incarnationem, qua Filius Dei de throno gloriæ ſe in uterum ma- tris demiſit, & ſocietatem cum miſeris ho- minibus non faſtidivit. Fuerunt hæ Patrum antiquiorum Ideæ de Exinanitione: qui ſi- militer per Exaltationem, Humanæ Naturæ cum Divina conjunétionem, & conſequen- tem ex ea majeſtatis divinæ communicatio- nem, intellexerunt. Nil falſi hæc explica- tio continet: ſed a Scripturæ tamen notio- nibus recedit. De Statu Ewinanitionis. S. 456. Status Exinanitionis fuit libera ab- dicatio iſus Majeſtatis communicatæ, conjundta cum ſuſceptione ſpontanea infirmitatum & obli- gationum Naturæ Humana. . S§. 457. E loco claſſico Phil. 2, 6. 7. 8. tres, aut ſecundum noſtros, quatuor, hu- jus Status partes conſtitui poſſunt. Prima eſt Kévwos, qua Chriſtus homo ſponte ab- dicavit uſum majeſtatis ſibi communicatæ; uon omnem quidem, ſed eum, qui paſſionem ac mortem impediviſſet. R Vere 226 Ftatus Ewinanitionis. Vere abdicaſſe uſum majeſtatis intuitu Jui, docent loca Phil. 2, 6. 7. Mat. 8, 20. Luc. 22, 43. 53. 54.6 3. 23, 3)½. Mat. 21, 19. Marc. 13, 32. Ebr. 2, 7. 2 Cor. 13, 4. Unde etiam do- na habitualia, immortalitatem, impaſſibili- tatem, non ſtatim plene aſſumſit. Neque vero omnem majeſtatis uſum abdica- vit. Id patet ex eo, quod (1) alias de Chri- ſto exinanito dici non potuiſſet, eum conti- nuo operari cum Patre Joh. 5, 17. omnia & omnes intime noſſe Joh. 2, 24. 25. 16, 30. verba ejus eſſe Spiritum & vitam Joh. 6, 63. nec etiam adorari ſe paſſus eſſer Joh. 9, 38. Patet (2) ex miraculis, quibus gloriam ſuam manifeſtfavit Joh. I, 14. 2, II. & quidem adeo frequenter, ut non potuerint ſcribi omnia Joh. 20, 30. 21, 25⁵˙. Px quo manife- ſtum eſt, hunc omnipotentiæ uſum non ra- riorem & extraordinarium, ſed ordinarium fere fuiſſe. Fuit enim pars prophetici mu- neris, quod in ſtatu exinanitionis obeun- dum bPater ei demandaverat. Joh 5, 36. S. 458. Secundum in Statu hoc eſt infirmi⸗- tatum naturæ humanæ aſſumtio. Phil. 2, 7. dicitur oοορ hα.. Hanc sXaaαρ, ſumſit; ex quo intelligitur, eum oρνꝶ Oezε non exuiſſe, ſed ei ſuperinduiſſe hanc ſervi formam, ſive conditionem vilis & infimæ ſortis Marc. 10, 45. 2 Cor. 8, 9. Matth. 8, 20. Hoc eum in finem — finem ti ru inn Hehr4, 4 quitur, tertio lo legimen ſub forn Lxeret eridens colligitur. Form. Con. coll.p bo⸗ lt, uin n K 4600. Jua Chricd ceit & e oppheien Phll 2,3 146 ceptione mortem Adeoqi Uls ac N ſo; ſ3 ibel⸗ ie, — tis intuin A .9, 20. U. 1, 19. Ml Ati unt )ans 10 iſet, eunce 5,17. 0 ,24.4 Vitamn ſon eſet ſoh⸗ bbusgorun 2, Il. AN 1 potein E oon⸗ ie ſun ll on anitions . oh t uhor l in mtio. 1 ale, ni O': Nol vi formhut, 4 lotis Mr . *9 Status Exinanitionis. 227 finem factum, ut poſſet affici ſenſu noſtra- rum infirmitatum, & tentatis ſuccurrere. Hebr. 4, 1 5. 2, I7. 18. §. 459. Ex his duobus luculenter conſe- quitur, quam Theotogi Tubingenſes antiqui tertio loco poſuere, Keçbbis, qua Chriſtus regimen omnipotens in creaturas revera, ſed ſub forma ſervi tectum, occulte exercuit. Exercuiſſe illud Chriſtum, ex Joh. 5, 17. evidens eſt: occulte exercuiſſe ex Phil. 2,6.7. colligitur. Et hac loquendi forma ipſa utitur Form. Conc. p. 767. lin 33, 729, 3. 785, 33. Coll. p. 608, 8. nec diſſenſus ſuper ea tantus eſt, quin mutuo ferri facile poſſit. §. 460. Quartum denique rarenwootg eſt, qua Chriſtus obligationes hominum in ſe re- cepit & obedientiam præſtitit, usque eo, ut ſupplicium crucis ſponte ac lubens ſubiret. Phil. 2, 8. Joh. 18, I1. H. 461. Incepit hic Status cum ipſa Con- ceptione, & inde a Nativitate, per totum vitæ a Chriſto in his terris actæ curſum, usque ad mortem in cruce & ſepulturam, duravit. Adeoque ad eum pertinent (1) Conceptio- nis ac Nativitatis humilitas; (2) Circumci- ſio; (3) Vitæ externæ conditio vilis, & jegi ſubjecta; (4) Vita publica continuis mole- P 2 ſtiis – 228 Status Exinanitionis. ſtiis obnoxia; (⁵§) poſtremus vitæ adctus, di- ris perpeſſionibus, morte ignominioſa, ac denique ſepultura, terminatus. Totus hic Status Ea inanitionis Satisfacto- rius fuit, ita ut nulla actio Chriſti nullaque paſſio ſit, quæ non aliquid contulerit ad fi- nem hunc expiationis. Paſſio quidem & mors præcipua & illuſtri ratione huc perti- nent: I1Cor. 15, 3. ſed tamen & reliqua omnia hunc ſcopum atque effeéctum habue- runt: Ipſa Kévocss Phil. 2, 6. coll. Pl. 69,6. (5) & obedientia illa ſumma Rom. 5, 19. conce- ptio & nativitas, Ebr. 2, 14- 18. circumciſio Gal. 4, 4. 5§. F, 3. Vita privata pauper ac tenvuis 2 Cor. 8, 9. vita publica quoad omnia legem obſervans Mat. 3, I5. laborioſa, & odio, con- tumeliis, probris exercita, Mat. 8, 17. 20,28. Eſa. 52, 14. S. 462. Conceptio non ipſa in ſe fuit Exi- nanitio (S. 45.) ſed humilitas cum ea con- juncta, qua Chriſtus una cum Natura Huma- na ſtatim infirmitates quoque noſtras aſſum- lit Ebr. 2, 14. 17. 18. Eſa. II, 1. 53, 2. In modo conceptionis extraordinario nihil eſt, quod quenquam jure offendat. Fuit conceptio ſupernaturalis, miraculoſa, divi- na virtute facéta Qui hoc in dubium vocant, ſi DEUM eſſe credunt, (id quod volunt cer- te videri,) fateri etiam debent, infinitam ejus ejus pote ſecunlis, ſinelegibe lyes nat Ac reli dum, i. nutrimenn el, dirt deincehe tum 8,. 4 5.463. let, ate juncka fiit cCpit opu⸗ ſ Lu.2 g. DtWaum: Mkaatia, Derita moration rentibus nos doc 3 fayon nin eu Incertis IS. Multe all lind . 1 Vitz a0e othlnioh, 8. onig Iifi Dheiſti contbletta Ilio gulen tione Muck men & A eflectunkl⸗ coll. l0 n.5, 1h1 19. Ciel⸗ haupet⸗ ola, Kole NatO,1iN lr in e li⸗ litas onmen m Munt, Ge noſtt vr ha/ trworcinmi. 0 Lnlt birncllol⸗ dubiumn ,vod/olun, iof⸗ bent, Status Exinanitionis. 229 ejus potentiam eadem facilitate ſine cauſis ſecundis, minus principalibus, atque adeo ſine legibus naturæ, agere poſſe, quam per leges naturæ. M Ad reliquas difficultates hic motas, tenen- dum, id quod ex Maria ad formationem & nutrimentum ſanctifſimi fœtus, deſumtum eſt, virtute lotri, per Chriſtum ν +τιανν deinceps praſtandi, redemtum, & per Spiri- tum S. ſanctificatum fuiſſe. S. 463. Nativitas ad Exinanitionem perti⸗ net, quatenus cum magna humilitate con- juncta fuit. Luc. 2, 3. ſeq. Hinc jam in ea cœpit opus ſatisfactionis pro nobis. Gal. 4, 4: F. Luc. 2; 22,. 2324 §. 464. De adoleſcentia Chriſti, & vita privatim acta præter exilium in ipſa ſtatim infantia, Mat. 2, 13. profectus ſpirituales in pueritia conſpicuos, Luc. 2, 40. 47. 52. com- morationem Nazaretanam, & obſequia Pa- rentibus præſtita, Luc. 2, 5I. nihil Scriptura nos docet. Ideo cavendum, ne, dum hinc 9αν°εντ honori conſulere, illinc ααααπα² ziav ejus commendare intendimus, cogitatis incertis, fabuloſis, parum decoris indulgea- mus. Multo ſolidior eorum diligentia eſt, qui ad ſanétiſſimum tum privatæ tum publicæ P*2 vitzæ 230 Status Exinanitionis. vitæz Chriſti tenorem attendunt, conſpi- cuum in virtutibus eximiis: pura intentione; mente cœleſti, mundum ac terreſtria abne- gante; fiducia in Deum; caritate in homi- nes; aſſiduitate precandi; vigilantia; obe- dientia; manſuetudine; docilitate; benefi- centia, aliisque. S. 465⁵. Quæ paſſus eſt Chriſtus, vere paſſus eſt Elſa. 5 3, 4. ac Deo providente; Act. 4, 27.28. nec tamen ſequitur, adfuiſſe inevitabilem quandam neceſſitatem, peccata illa, quibus Chrtiſtus in crucem actus eſt, committendi. In paſſionibus animæ Chriſti, Eſa. 53,8. 11. cavendum tum ab exaggerationibus extra & ultra Scripturam faéctis, tum ab extenuatione temeraria, qua admiſſa minor in Chriſto, quam in Martyribus plerisque, conſtantia fuerit. Derelidio conſiſtebat in ceſſante ſenſu ſua- vis ac ſolati flui influxus, qui ex inhabitan- te Divina Natura redundabat in animam Chri- ſti: Ex quo ineffabilis animi dolor, Pf. 22,2. 69, 2. ſenſus iræ divinæ, & mortis æternæ guſtus ſecutus eſt, Mat. 26, 46. Ebr. 2, 9. neutiquam tamen ad deſperationem usque, aut luétam cum deſperatione progreſſus. Pfſal. 148, 5. Ebr. 5, 7. 8. §. 466. De Morte Chriſti ſatius eſt abſti- nere a htibus olim motis, & magis ad ejus veri- — Veritatem tüͤum fuiſi nus alte pe ConnprobaZ erpiatoriu 1Cot. I, ue loca Unio natur 2 manent parata eſſe nam ac Hn 5,407, G nltlomis, Ulterioribus mmlecictio elt, 21,2. Cumſtantis lut Wi N Joriſcanie 46. ta mente iterit no ſ. 14. Ut Derpeſſion 20. exemp ugiten ſietiam i is. dont, con Ura intenton tetteltruds Aritate imin Viglantuk. Cilitate; N griltus, ter⸗ Ite; AM giſſe inentt ccata ill , COTNie ſi, Elr Ntionibusen nh exten! Drin Chrlog onſtanti fun celonteſenli vi ex Nhun t in nimamt niColor, 1 & norts 6,40. Phr1 erationen Pee rogel! ione 4 46 . l tius ela , 3953 1 Status Ewinanitionis. 231 veritatem ac finem attendere. Vere mor- tuͤum fuiſſe & avtopſia adſtantium, & vul- nus alte per latus adactum Joh. 19, 34. 35. comprobat. Finem mortis tam ignominioſæ expiatorium fuiſſe Ebr. 9, I5. 156. 2, 14. 1 5. 1 Cor. 15, 3. Gal. 3, 13. 2 Cor. 5, 14. 15. alia- que loca paſſim docent. In morte ſoluta eſt unio naturalis inter animam & corpus, Jal- va manente (etiam cum anima a corpore ſe- parata eſſet) Perſonali inter Naturam Divi- nam ac Humanam Unione. S. 467. Sepultura fuit ultimus apex exina- nitionis. Per eam corpus Chriſti exanime ulterioribus hoſtium injuriis ſubduétum, & maledictio ab adſpectu hominum remota eſt Deut. 21, 23. Et quia cum honorificis cir- cumſtantiis conjunécta erat, intermedia ve- lut via ac tranſitus fuit ab humiliatione ad glorificationem. Pſal. 16, 10. H. 468. Ex his omnibus conſequitur, gra- ta mente a nobis agnoſci debere, quanti con- ſtiterit noſtra redemtio, Eſa. 43, 24. 2 Cor. 5, 14. ut amplectamur beneficia, tantarum perpeſſionum impendio nobis parta, Gal. 2, 20. exemplar humilitatis & abnegationis ſum- mæ jugiter intueamur, Ebr. 12, 2. & calcato mundi faſtu ac vanitate, toleratisque adver- ſis, etiam imitemur, I Pet. 2, 21. 24. eadem- P 4 que 232 Status Ealtationis. que qua Chriſtus gloriam adiit, via per an- guſta ad auguſta tendamus. Joh. 12,255.26. 32. XXVII. DrE STATU EXALTATIONIS. §. 469. Ealtationen Chriſti Scriptura definit adi- onem Dei judicialem, qua Filius Dei cum per paſſiones conſummatus eſſet, gloria & bo= vore coronatus fuit. Ebr. 2, 9. Dicta claſſica ſunt Phil. 2, 9. 10. II. Act. 2, 33 36. §. 3 I. I Pct. 1, II. Epf. 1, 20.2 1.22 Apoc. y, tot. (inprimis y. 1II. 12.) Elſa. 53, 8 — 12 7 S. 470. Status Exaltationis conſiſtit in de= poſitione omnis infirmitatis 2 Cor. 13,4. Aum- kione realiſſima donorum habitualium, im- Paſſibilitatis & immortalitatis Rom. 6, 9. a0 Majeſtatis divinæ totali (etiam quoad actum reflexum) & v glorioſa uſurpatione. Phil. 2, 92 10. 11. §. 471. Kxaltationem hanc Chriſtus non me= ruit, ſed jure, ex unione perſonali redundan- te e te, Mga quan ratio o Autius 8.49). Dxalatoonis 4 attemn ſekert 6 5 itehoctis, tr . Oln lummath Der glotio hifeltata br 2, 3. F. 47). lealis Ch, ederat,Y 69 ni ori mininm llararet, litt, in e: Oh. 12, YTNR ctipturn Cehn ,guu Hlu (et, gond 2, 4. 1.2, 9, lantl .Il. 12) 1 onis coniltri 81001. 49 Dabitullun: etialn eit puine, i cChrituin etlontliein Status Ealtationis. 233 te, tanquam ſibi debitam conſecutus eſt, poſt- quam ratio nulla amplius fuit, cur Ezinani- tio diutius continuaretur. Joh. 17, 1. 2. 4. 5. 8. 472. Fxaltatus eſt Chriſtus 9eavροατσ ſed jormaliter Exaltatio pertinet à Naturam Humanam. Phil. 2, 9. S. 473. Exaltans fuit Deus Phil. 2, 9. ubi voxX Deus'& eſſentialiter & perſonaliter capi- enda. Epentialiter; quia exaltatio hominis Jeſu Chriſti eſt actio Dei ad extra, tribus Perſonis communis: ſed & perſonaliter; quia Exaltationis conſequens expreſſe ad Deum Patrem refertur, Y. II. conf. Joh. 17, 7. Ack. 2, 33. Plal. I10, I. 2, 8. 9. S. 474. Status Exaltationis in Vivificatione inchoatus, in Aſcenſione conſummatus dici- tur, comparative, non abſolute: nam con- ſummata hæc gloria Chrifti aſcendentis ſem- per glorioſius & majore cum triumpho ma- nifeſtata eſt & manifeſtabitur. 1 Gor. 1, 2 5.. Ebr. 2, 8. Apoc. 5, 5e S. 4775. Deſcenſus ad inferos eſt verus ac realis Chriſti, poſtquam in ſepulcro vitam re- ceperat, abitus ad locim damnatorum, ut in es victoriam a regno ſatanæ reportatam, & dominium in illud ſibi vindicatum, palam de= clarqret. B Loci △ 234 Status Exaltationis. Loci claſſici 1 Pet. 3, 18. 19. explicationem probant tum ordo concinnus a Y. 18. ad v. 22. tum quod oαιανρια etiam Y. 22. Proprie dici- tur; tum quod abitus ille Chriſti diſtingui- tur a morte & ſepultura; & Chriſto non dαοροααιν+, ſed incarnato tribuitur. S. 476. Reſurre ctio Chriſti eſt reſtitutio na- turalis animæ cum corpore unionis, & exitus e ſepulcro cum corpore glorificato. S. 477. Reſuſcitatio Chriſti eſt opus Dei Act. 2, 32. Patris Eph. 1, 20. per Spiritum Rom. 8, I1. Sed & ipſe Chriſtus ſua potentia divina ſe ipſum ſuſcitavit Joh. 2, 19. 10, 17.18. §. 478. In ea maxime notabilis eſt prædi- Gio Chriſti, qua non ſuis tantum, ſed & ho- ſtibus, non modo reſurrectionem, ſed & tempus illius multo ante ſignificavit; idque tanquam argumentum præcipuum, quod mil⸗ ſionem ipſius divinam ſit comprobaturum, allegavit. Joh. 2, 19. 21. 22. Mat. 16, 21. 20, 19. 12, 39.40. 27, 63. Per hoc plane con- cidit incredulorum objectio, potuiſſe reſuſci- tationem JESU alias cauſas & alios fines habere. S. 479. Veritas reſurrectionis Chriſti, & narrationis Evangeliſtarum de ea, ſolido ni- titur 5 titurfudamen ſtinonum de Geſeſitis expl 9)Qum eS. qde 0 (3) Natur⸗ oon potentia Iid Valentes; Deres, umple 0(9) Pruden Rbi: non fraue lck. Act s, ) Negve Urellencum ho duntr.) luc. 0) HMvir Umt in mein ltemplo; ee Doceridus , Aſepultan kliſtet, Ad gendam Prn tentiæ ſoc le en fiatin olmnla in te lt, Iui ſeſe ent; cum Odium: &. nium rekelt rato id CO is. explicatoon 1. 18, d 2. Proyrel hriſti d & Chhm lieſtteffmin nionis, Gn ſoato. ſti 20, Pel i iſfus ſuft Otebils e 1 tantum, i 1 echonen, ki ſgiſcnt 1 ihuun, ce! conrohiun . Mat. 16,21 er boe e / potule ci nn rit, Ntot ſ onis ſe e, Status Exaltationis. 23 titur fundamento. Etenim (1) qui de ea te- ſtimonium perhibebant fuere teſtes oculati, de re ſatis explorata, Act. I, 3. 4. 10, 40. 4 1. (2) Qam plurimi, Act. 1, 8. 15. 1C0r. 15, 4‧8. iiqde omnes inter ſe conſentientes. (3) Naturalibus præſidiis nullis inſtructi: non potentia, non eruditione aut eloquen- tia valentes; ſed infimæ ſortis, rudes, pau- Peres, ſimplices, ad fraudem inepti. ACt. 4, 3. (A4) Prudentes tamen, graves, ſerii, pro- bi: non fraudulenti, non fanatici, non ſto- lidi. Act. 26, 24 25. 26. (5) Neque creduli hac in re fuerunt: ad credendum hoc factum difficulter adduce- bantur. Marc. 16, 11. 13. 14. Joh. 20, 25. (6) Hi Viri de reſurrectione Jeſu teſtati ſunt in media Judæa; in urbe Hieroſolyma; in templo; coram Synedrio, & Judæorum proceribus, gnaris omnium, quæ in morte ac ſepultura jeſu geſta erant, & ſi qua fraus fuiſſet, ad eam accurata inquiſitione dete- gendam præſidiis tum prudentig, tum po- tentiæ, ſufficienter inſtructis. Peſtati ſunt de ea ſtatim quinquageſimo die poſt, cum omnia in recenti memoria eſſent; cum ipſi illi, qui Jeſum neci dederant, ſuperſtites eſ- ſent; cum nondum defetbuiſſet procerum odium: & tamen non fuit, qui hoc teſtimo- nium refelleret; ſolo ſilentio apoſtolis impe- rato id conabantur opprimere. Act.4, 2. 17. 18. (7) Nulla 236 Status Exaltationis. (7) Nulla habuere motiva externa. Non ducebantur honoris, non lucri, non com- modorum ſpe aut cupiditate; prævidebant contemtum, odium, pericula, mortem; & magnam vitæ partem inter continuas perſecu- tiones agebant: nec tamen ab hoc ſuo teſti- monio deterriti aut dimoti fuere: quæ con- ſtantia indicio eſt, de eo, quod teſtabantur, fuiſſe certiſſimos. (S) Judæi quod opponerent non habue- runt, niſi miſerum illud & puerile commen- tum Mat. 28, 1I -I5. Inter Gentiles, Juliano ac Celſo, acerrimis hoſtibus, ne quidem in mentem venit veritatem facti vocare in du- bium: ad conſequentiam ex eo potius ne- gandam omnem ingenii ſui vim intenderunt. (9) Firmitatem huic teſtimonio inſignem addiderunt hujusmodi ſubſecuti effectus, qui exſiſtere non poterant, niſi poſita veri- tate Reſurrectionis Chriſti. Tales ſunt () Effuſio Spiritus Sancti, conjuncta cum do- nis miraculoſis, non modo in Apoſtolos, ſed & in alios, qui Evangelio de Jeſu Chriſto credebant, & quidem non ſemel, aut raro, ſed paſſim, & frequenter, collatis. Act 2, I. 33.38. 4,: 3 1. 6,§. 10. 8, 15. 17. 9, 17. 10,44 19,6. I Cor. 12, I. conf. Act. 5, 32. (S) Ani- mus Apoſtolorum imperterritus, qui cum aullo ante Chriſti mortem tam timidi fuil- ent, jam nullo terrore frangebantur. „) r0⸗ —— Propagntio ceſſuſicta, Ccupidſtntibe VIecom lt. Conf. (iice genn fuerat. Ult Ide nec poſtul⸗ Cümenta 0 Cati perſon Iitatemm ſun erant Nun eſent, etig⸗ Ualſcatp fombus erl t finito V ines 2o It Gane ON APar an ſele red II. coll. eum in tunc den Ielurred eſſent. . N Kantur . externa. N leri, Non e; Preicint la, monme! hatinunse 15 hoc hot fuere: de vod teſtchu erent non Pberle can 1Gentles, i vocnen er eootn⸗ i vinmnintente Cinonio n⸗ nblecuti eic t, hili dolar Taes I nfunckren go in Apollt lo de il⸗ ſemel, Ai collats⸗ 3 ,1. gli , tamn tint gebant Status Exaltationis. 237 Propagatio evangelii cum admirando ſuc- ceſſu facta, quamvis nihil in eo eſſet, quod cupiditatibus hominum blandiebatur, & pro vitæ commodis eorum potius jacturam affer- ret. Conf. S. 8I. num. 6. (ϑ) Excidium Ju- daicæ gentis, prout a Chriſto prædictum fuerat. UIt Judæorum proceribus appareret, id vero nec poſtulari poterat, poſt tot veritatis do- cumenta oblata, nec dignum erat Jeſu glorifi- cati perſona. Non deerant media, facti ve- ritatem ſufficientiſſime explorandi; nec de- erant argumenta, quæ pro demonſtratione eſſent, etiam non viſo Domino. Præterea radicata & petulans incredulitas nec appari- tionibus expugnari ſe patitur. Luc. 16, 31. Et finito vitæ Chriſti curriculo inter ho- mines acto, œcconomia divina deſtinave- rat evangelii præconiam in fidei medium, non apparitiones. Ipſi Apôſtoli credere ante debebant, quam Chriſtus eis conſpiciendum ſeſe præberet, Marc 16, 11I. 13. 14. Luc. 24: 1II. Ccoll. 25. Joh. 20, 25. coll. 27. 29. neque eum in finem illis apparuit, ut crederent tunc demum, Joh. 16, 30. 31. ſed ut teſtes reſurrectionis oculati & fide digni apud alios eſſent. Luc. 24, 48. Act. I, 2 I. 22. 3,; 15. §. 480. De Aſcenſione Chriſti in cœlum, te- ſtantur & Evangeliſtæ Marc. 16, 19. Luc. 24, 51. 228 Status Ewaltationis. 5I. Act. 1, 9. & Apoſtoli 1IPet. 3, 22. Ebr. 4, 14. 7, 26. 8, 1. 9, 12. 24. Col. 3, I. Eph. 4. 8. 9. 10. . Apoſtoli, quibus præſentibus & ſpectanti- bus in ſublime elevatus fuit, terminum qui- dem elevationis illius, ob nubem interve- nientem non conſpexere, Act. 1, 9. neque tamen non certiſſimi fuerunt, Jeſum in co- lum elevatum fuiſſe: ex ipſa Chriſti prædi- ctione, Joh. 6, 62. 14,2. 16, §. 20, 17. ex teſti- monio angelico Act. 1I, 10. 11. ex implemen- to promiſſionis de Spiritu Sancto mittendo, Luc. 24, 49. 50. 5I. & ex viſione Stephani Act. 7, 55. 56. ac Pauli Act. 9, 3. 4. 5. 17. J. 48 r7. Cœlum, in quod Chriſtus aſcen- dit, eſt æ& beatorum, Joh. 14, 2. fſuper omnes cœlos. Eph. 4, 10. Ebr. 4, 14. 7, 26. S. 482. Forma Aſcenſionis fuit localis α ſucceſſivus motus Corporis Chriſti a ſuperficie telluris, ſpectantibus diſcipulis, tamdiu con- tinuatus, donec a nube contectum eſſet: quo facto momentanea deinde translatione in lo- cum beatorum ingreſſus eſt. Act. 2, 33. 1,9. 11,22. Luc. 24, 5I. Marc. 16, 19. ITim. 3, 16. Motum hunc ſupernaturalem corporis Chriſti glorificati ex motu corporum natu- rali æſtimare non licet. 4 §. 483 —— 5. 4. & enenſir⸗ foit, Aine OMinoda Nem Owmn 10. Mat. 2 5. 484. iſßnitun, lo Chrien lſtitutus Locach lbr. 3,1 Competiti Mjam mnan 8. 46 . D Kcätcumnſe lita ilamn tas, ge Sa Mundo exe⸗ 4s t gloria Seſſio z0l lumn gliqn lteni evehi 40 botens 3. lere ad De nit. det. 3, . Col. t), tbus Sfin t, termninn. b nubenin A. 1,9 Int, ſelini la Chniär 1, 20, 17 II. ex imn ancto n X viſione 913, od Chriru: ſoh. 14, 1 onis fiit h Chrifi ale pulsni nteckunele tymnaletinen AC , 16,1.llin: turalenn . 1 corporun- 66 Status Exaltationis. 239 §. 483. Per aſcenſionem nonniſi viſibilis & extenſiva Chriſti præſentia terræ ſubtracta fuit. Hinc non poteſt ex ea concludi ad omnimodam Chriſti abſentiam, & negatio- nem Omnipræſentiæ Carnis Chriſti. Eph. 4, 10. Mat. 28, 20. S. 484. Seſſio ad dextram Dei eſt divinum, infinitum, potentiſſimum, omnipræſens regimen, quo Chriſtus Homo, totius univerſi Dominus conſtitutus eſt. . Loca claſſica ſunt Pſal. 110, 1. 1 Cor. 15, 25. Ebr. I, 2. 13. 8, I. Act. 2, 34. Apoc. 3, 21. Competit Perſonæ Chriſti, ſed ſecundum na- turam humanam. Rom. 8, 34. §. 485. Dextra Dei non eſt certus aliquis & circumſcriptus in cœlo locus, ſed eſt infi- nita illa Omnipotentia, Omnipræſentia, Boni- tas, ac Sapientia, quam Deus in gubernando mundo exercet. Mat. 26,64. Ebr. I, 3. 8, I. 12,2. §. 486. Quoniam in, his dictis deſcribitur ut gloria & majeſtas ipſius Divinitatis, Seſſio ad dextram Dei non poteſt eſſe do- num aliquod gloriæ creatæ &ο finite: Sed collocari ad Dextram Dei Epheſ. 1, 20. eſt evehi ad divinum, omnipræſens, omni- potens ac majeſtaticum regimen. Conſi- dere ad Dextram DElI Ebr. I, 3, 12, 2. eſt ca- 240 Status Ewaltationis. capeſſere ex voluntate Patris, & ſuo etiam Jure, hanc præro gativam. Sedere ad Dex- tram Dei, eſt ſimul cum Patre omnia maje- ſtatice gubernare 1 Cor. I5, 25. Ee ad Dextram Dei Rom. 8, 34. perpetuitatem hu- jus gloriæ connotat. S. 487. Cum autem poſſeſſio hujus omni- potentis Dei virtutis Chriſto ſecundum hu- manam naturam ſtatim in primo incarnatio- nis momento collata ſit; (§. 38 8. 393. 39.) dici omnino poteſt, exaltationem ad Dex- tram Dei cum ipſa incarnatione cœpiſſe, ipſi- que Libri Sꝓmbolici hac loquendi formautun- tur, Form. Conc. p. 608. num. X Scripturarie autem ſi loquendum ſit, cœit hæc Seſſio cum Aſcenſione, qua facta humanitas Chriſti non quidem nunc demum ad ipſum majeſtaticum regimen in ſe, ſed tamen ad plenum, & glorioſum ejus exercitium fuit evecta. Eph. I, 21. 22. 23. g. 488. Adventus Chriſti ad judicium non concipiendus eſt ut localis quidam e ſupe- riore cœlo deſcenſus, ſed eſt manifeſtatio gloriæ Chriſti ad Dextram Dei ſedentis, illuſtri modo terminanda viſibili Chriſti apparitione in nubihbus. Act. I, II. 2 Theſl. I, 7- 10. Col. 3,4. 2Tim. 4, I. Tit.2, 13. I Theſl. I, 10, Phil. 3, 20. — 48. tantum ut Is, ec mo conti Mundi; tationes, ſibus re⸗ a Pliften Præparata bilem l tlonem 9 Joh. 21,2 Luc. 21, 3 In itium in miſſione Gio urdis Mukto poſt Der hume D EI Ihient doc iz H Status Exaltationis. 241 „ oen . . . 1 Seabre D S. 489. Hinc in Scriptura deſcribitur, non tantum ut actus demum in fine mundi futu- rus, ſed ut actus per totum N. T. tempus re Ofhnun Ekiah uno continuo tractu durans usque ad finem mundi; qui omnes imperiorum mundi mu- tationes, omnes victorias notabiles de ho- ſelſo kour ſtibus regni Chriſti, omnemque hujus regni o Komen amplificationem in mundo, tanquam actus o en præparatorios complectitur, donec in viſi⸗ Iprine bilem ad judicium ſolenne ultimum appari- (3 tionem glorioſe deſinat. Pſalm. 96. 97. 98. Amtenen. oh. 21, 22. Matth. 16, 27. coll. 28. Ebr. 2, 8. tioe . L uc. 21, 3 I. Aenllim⸗ Initium hujus Adventus conſpectum eſt uAà in miſſione Spiritus Sancti, Act. 2, 33. exci- lh dio urbis Hieroſolymæ Matth. 26, 64. & non manit multo poſt, in Apocalypſi Johanni data, & ilum uſc per hunc Eccleſiæ tradita. Joh. 21, 22. en d ſen fuiteſelu! XXVIII. Gen J e DE PREDESTINATIONE. CHii d, . F. 350. C I Renter Formula Concordiæ p. 801- 804. ⸗ lu doctrinam de Gratia Dei Univerſali ante Oouñmnia ſolide tenere jubet, ut in doctrina de 242 Prædeſtinatio. Prædeſtinatione deinde recte verſemur. A Theologis cum Damaſceno dicitur Voluntas Antecedens (S. 139.) eſtque ſeria inclinatio && deſiderium ſervandi omnes in univerſum ho- mines, in ordine ſalutis ſapienter conſtituto. Conſtitutio hujus Ordinis Salutis in Scri- ptura dicitur ορσεασ propoſitum Dei, Rom. 8,28. Eph. 1, 11. 3, II. 2 Tim. 1, 9. & aX Osz Luc. 7, 30. Act. 20, 27. Conf. Eſa. 4 5,Z 23. 24. §. 491. Eum Salutis Ordinem ad omnes homines pertinere, probat (1) Benevolentia Dei univerſalis, qua ho- minum ſalutem ſerio intendit, & quoad per ipſius perfectiones fieri poteſt, procurat. Joh. 3, 16. I Tim. 2, 4. Ez. 18, 23. 32. Tit⸗ 2, 11. (2) Meritum Chriſti univerſale, quo ſalus toti humano generi acquiſita eſt. Eſa. 53, 5 ſeq. Joh. I, 29. 3, 16. Rom. 5, 18. I JoOh. 2, 2. 2 Cor. 5, 14. (3) Vocatio univerſalis, qua ſalus & me- dia ſalutis omnibus offeruntur. Matth. 28, 19. Marc. 16, 15. Luc. 24, 47. Rom. 10, 14. 18. Col. 1, 23. Act. 17, 30. §. 492. Ex quo intelligitur, «. Volunta=⸗ tem Dei antecedentem complecti certum ſa- lutis ordinem, ſapientiſſime, quoad usqux 1 — id cum ra vindti Vellt, Co tis or. Ur, nie ſnt. Joh. Marc. 16. 18, 23, 3 § 4h3. nem agen gratie n e cit. Hxc- I Pet. 1,2, 5 4. 6 emm ingret Veraturos, ARque bac in fide deſtinatie 49f. dei nen non ſibi! rere. In cr etom e ſtiam Int — e Verſennn. icitur VOn. ſeria iru in uninſal⸗ ter cotfnn 18 Alonsin oſitunbe! Tin. bod . C N, tcinen A t irerlls, lt, S Potel, in C1. 19, iverlale, gl⸗ uel. H 1. 1lun 1 n 8 tir. Matn Romlo tu, n . N echeen, , m Prædeſtinatio. 243 id cum Divinis perfectionibus & cum natu- ra ac indigentia hominum quam optime con- venit, conſtitutum; &. Velle Deum, ut hunc ſalutis ordinem omnes homines ingredian- tur, ne ſibi ipſis ac ſaluti ſuæ impedimento ſint. Joh. 3, 16. 18. 5, 24. 6, 40. 47. 20, 3 1. Marc. 16, 16. 1 Tim. 2, 4. 5. 6. 2 Pet. 3, 9. Ez. 18, 23. 32. 33;: II. §. 493. Jam ſingulorum hominum ratio- nem agendi intuitu hujus ordinis ſalutis, & gratiæ in eo oblatæ, Deus ab ælerno prævi- dit. Hæc ρανuονοαιοι â dicitur. Rom. 8, 29. 1 Pet. I, 2. §. 494. Quos ergo prævidit ſalutis ordi- nem ingreſſuros, & in eo ad finem perſe- veraturos, hos ſalvare ab æterno decrevit; atque hæc eſt Voluntas Conſequens, ſpecia- Hs illa Dei benevolentia erga credentes & in fide perſeverantes, ρooρισαα ſive Præ- deſtinatio. Matth. 24, 13. 2 Theſſ. 2, 13. I Thefſl. 5, 9. Rom. 8, 29. S. 49 5. Hinc patet, Decreta ac Volitiones Dei non eſſe divulſa, non ordine deſtituta, non ſibi invicem contraria, ſed optime cohæ- rere. In ipſo Deo quidem unum tantum De- cretum eſt: (S. 144.) ſed cum id ob angu- ſtiam Intelle ctus noſtri finiti non capiamus, D Q◻2 244 Prædeſtinatio. & tamen diſtincta ejus cognitio neceſſaria ſit, licet nobis, ad duétum Scripturæ, (Rom. 8, 29. 30. Eph. 1, 9.) Decreta & Volitiones Dei per objecéta inter ſe diſcernere, & in utrisque prius & poſterius quoddam conci- pere; quod tamen ſemper ſic debet explicari, ut nihil Simplicitati & reliquis Perfectioni- bus Dei contrarium ſtatuatur, Jac. 1, 16. Eſt autem Actuum Voluntatis Divinæ, prout hac de re Scriptura docet, hic ordo: Deus ab æterno (1) Decrevit creare homines, cum Ima- gine Divina & Libertate. (2) Prævidens lapſum, voluit, ut omnes iterum ad ſalutem perveniant. Rom. 11, 32. I Tim. 2, 4. (3) Decrevit mittere Filium, qui peccata omnium expiaret. Joh. 3, 16. Ebr. 10, 10. (4) Voluit, ut omnes in Chriſtum cre- dant. Joh. 6, 39. 40. (&) Decrevit omnes vocare, in non reſi⸗ ſtentibus fidem accendere, eosque regenera- re per verbum, & juſtificare, & ſanctificare. Mat. 11, 2 5. 26. JOh. 6, 29. Phil. 1, 29. (6) Voluit credentes conſervare in fide usque ad finem vitæ. 1 Pet. I, 5. (7) Decrevit finaliter credentes æternum beatos facere., Joh. 3, 17. 18. 36. d ſal — 496. Prateltin iutio itius ſo Latius Nrline ſa 1Cor. 2, Stricti de iis, 4 iy eo fuu ſilvaniit. 5 497. quando de ſener adh Qli cur ationis a Medno & DPtehenda bad lUüder hanc vo ptione, §. 4 bulum 33. Ppl enim or Ctionis — itio neceli tiptura ſ 1 & Volm Cernere iin vodden ¹ debeteni wis Detkecne , ae.1,1s untats Din beet, Ien ines, voluit, u⸗ t. Rom ium, giſt .. Pbr. 10,0. n Chrituns Je, intol 4 oogoe er le, 8 ſanctei Dhl 6A hnlerwne 4 l,ſ⸗ 47 denres 1l. 36. 6 6 Prædeſtinatio. 245 S. 496. Hinc facile eſt explicare, quid ſit Prædeſtinatio latius vel ſtrictius ſumta. Præ- deſtinatio latius ſumta omnes hoſce actus, ſtridtius ſumta tantum ultimum complectitur. Latius ſumta, eſtæternum Dei de univerſo ordine ſalutis hominibus applicandæ decretum. I Cor. 2, 7. Epheſ. 1, I1. Striétius ſumta, eſt Deoretum Dei æternum de iis, quos ordini ſalutis obtemperaturos, 8 in eo finali fide perſeveraturos prævidit, attu ſalvandis. Eph. 1, 4. 5. Rom. 8, 29. §. 497. Atque ita verbum prædeſtinare, quando de perſonis ſermo eſt, Scriptura ſemper adhibet in bonam partem. Qui cum Auguſtino voeabulum Prædeſti= nationis accipiunt tanquam genus, ſub quo Electio & Reprobatio tanquam ſpecies com- prehendantur, facile frui poſſent illi quidem hac libertate, modo non dicta Scripturæ, hanc vocem habentia, poſita hac ejus acce- ptione, ſecus quam par eſt, explicarentur. §. 498. Synonymum Prædeſtinationis ſtricte ſumtæ interdum in Scriptura eſt voca- bulum Electionis ad vitam æternam, Rom. 8, 33. Eph. 1, 4. non tamen ſemper. Neque enim omnia illa dicta, ubi vocabulum Ele- Ctionis oceurrit, de prædeſtinatione æterna ad ſalutem intelligi debent. Talia ſunt. QC 3 Matth. 246⁵ Prædeſtinatio. Matth. 20, 16. I Cor. 1, 27. Rom. 9, 10 =13. 11, 5. 7. 28. . S. 499. Prædeſtinatio etiam dicitur inſeri- ptio in librum vitæ. Liber vitæ denotat ſeri- em eorum, quibus vita donanda eſt, qua- tenus Menti Divinæ obverſatur. Idem dici- tur Liber Dei; & notat certiſſimam Dei præ- ſcientiam & providentiam. Inſeriptio in li- brum vitæ, eſt conſilium & decretum Dei æternum de vita homini danda. Cumque tri- plex in Scripturis vita memoretur, triplex etiam inſcriptio eſt. Inſcriptio in librum vitæ naturalis eſt Providentia Dei, naturali homi- num vitæ invigilans. Pſal. 139, 16. Exod. 32, 32. 33. Inſeriptio in librum vitæ ſpiritualis eſt Dei conſilium & Providentia circa homi- num vitam ſpiritualem inchoandam & con- ſervandam. Eſ. 4, 3. Pſ 69, 30. (29) Apoc. 3,5. Inſcriptio in librum vitæ æternæ eſt decretum Voluntatis Divinæ de hominibus Deo notis Vita æterna donandis. Phil. 4, 3. Apoc. 13, 8e 21, 27. Luc. Io, 20. Ebr. 12, 23. S. 500. Theſis, Deum eſſe eum, qui nos ab gierno elegit, peculiari probatione non opus habet. Deum Triunum nos elegiſſe ex eo pro- batur, quod Electio eſt Opus Dei, imma- nens quidem, ſed tamen ad extra (§. 191) Deo Patri tamen ſecundum ꝙconomiam in hoc nego⸗ negoti i Pyh. 137¹ 6ol. NReoque Onibus, liberrime 11, 20., 6. ſo⸗ 2 Tim. luntas ) Adeoque titur, ſoz. ticordia 1 gue mer⸗ Pradeſtin 1,4. 2 Chriſtun Drxcog ſic mo Per & gravis §. omniun & aeq Ut wer — ON. 9, 10. a icit i te denmuti nadl tur. leen’ himamne & Cectetunl da. Cune morett, ptio⸗ iolbee: i, Nnunlt 7/2* 1 n Ni jentisctuin Roandinki⸗ (29) AMe, ne el Can mnibus Den 4 63. 49 . 22 . UW⸗ in tione oll⸗ iſe e Gon⸗ 15 Dei 1 n Prædeſtinatio. 247 negotio judicialem, peculiariter adſcribitur. Eph. 1, 3.4. §8S. 5§01. Prædeſtinatio ex Dei beneplacito, adeoque convenientiſſime Divinis perfecti- onibus, & ex Voluntate Dei approbante, liberrime facta eſt. Eph. 1, 5§. 9. Conf. Matth. 11, 26. S. 502. Eadem ex mera gratia facta eſt 2 Tim. 1, 9. Eph. 1, 6. 7. 9. quæ eſt ipſa Vo⸗ luntas Dei antecedens. (S. 139.) Tit. 3, 4⸗ Adeoque nulla noſtra juſtitia aut merito ni- titur. G. 503. Cum autem omnis Gratia & miſe- ricordia Dei erga homines in Chriſto ejus-= que merito fundata ſit, 2 Cor. 5, 18. 19. Prædeſtimatio etiam fadta eſt in Chriſto Eph. 1, 4. 2 Tim. I, 9. adeoque cum reſpectu ad Chriſtum & meritum ejus, quod ab æterno præcognitum atque omnibus deſtinatum, & ſic moraliter præſens fuit, I Pet. 1, 20. ut per & propter Chriſtum eligeremur. (Add. gravis obſervatio Jægeri p. 375.) S. 5o4. Sed cum Prædeſtinatio non ſit omnium, Meritum Chriſti autem omnibus & acquiſitum & deſtinatum ſit, neceſſe eſt, ut meritum Chriſti in Prædeſtinatione ſpecte- tur 248 Prædeſtinatio. tur ut applicatum. Hinc abeſſe ab hac do- Gtina non poteſt Theſis, Prædeſtinationem exæ præviſa fide & intuitu fidei factam fuiſſe. Probatur ex 2 Thefl. 2, 13. & ex univerſa Scripturæ forma docendi, quæ in explicanda Prædeſtinatione diſtinéte 6οσρι, ορdασ1αα & mgooροονομι commemorat Rom. 8, 28. 29. ex quibus velut quidam ſyllogiſmus exſi ſtit. Alddenda patefactio ejus in exſecutione, aà cujus caufis ad cauſas ipfius Decreti recle concluditur, niſi Deum in Decreto & exſe- cutione Decreti a ſe ipſo diſſentientem dicere velimus. S. §o. Deus adeoque in Prædeſtinatio- nis Decreto æterna ſua Omniſcientia homi- nem conſiderat ut creatum, lapſum, redem- tum, vocatum, vocationi parentem, conver- ſum, juſtificatum, atque ut in fide uſque ad finem vitæ perſeverantem. SF. 506. Prædeſtinatio ab ægterno, non demum in tempore, facta eſt. Eph. 1, 4. 2 Tim. I, 9. Matth. 25, 34. 2 Thefſl. 2, 13. Act. I15, 18. S. §S07. Nequne vero hæc æterna Prædeſfti⸗ natio tantum generale quoddam Decretum eſt, quo Deus indefinite conſftituerit, cre- dentes omnes ſalvos facere: ſed eſt definitam ℳ% e Pyuls ideo nonn lam Eph. 2II. 2, un Gen. 22, 32. §. ſ09. gue conſe⸗ longe exe Nater elec Uonds trau 17,1 69,1 Ganore dol 3,12 ess heyegic ltuit; Ma dere, niſ ſta, non! . 509 immutahi tia Dei Hæc in eltor Fig in fide fie 1, 9coll t 24, corE 1 — eſle ad iuet regeſinntien fadanſt⸗ A e Nel in enu deoiv, ppfe 0M. §, 28 1 ſmus etiſi in exlecni 1s Dectei Decreto & enlietene Precdeke, miſcienni laplum, enten, in fie u⸗ tmno,8 eſt Lyn h erna Milt , n Deceni ſtitvett, 1c ri Prældeſtinatlo. 249 de ſingulis perſonis ab æterno factum, quod ideo nonnulli perſonale Decretum, appel- lant. Eph. I1, 4. 5. Rom. 8, 29. Apoc. 13, 8. 2 Tim. 2, 19. Conf. de rgoναραρ individuo- rum Gen. 18, 19. Act. 13, 22. Jh. I, 47. Luc. 22, 32. Act. 9, I5. 18, 10 & §. 499. S. So8. Eadem theſis confiirmatur ex iis, quæ conſequuntur Prædefſtinationem, quæque longe excellentiſſima ſunt: (1) quod Deus Pater electos Chriſto, tanquam peculium, ſer- vandos tradidit, Joh. 6, 37. 39. 10, 27. 28. 17, 2. 6. 9. 12. 24. (2) quod eos peculiari cura &O amore fovet. Luc. 18, 7. Marc. 13, 20. Col. 3, 12. (3) quod eos juſtificat Rom. 8, 33, eis benedicit Eph. 1, 3. & bereditatem con- ſtituit; Mat. 25, 34. quæ omnia locum ha- bere, niſi perſonali Prædeſtinatione ſuppo- ſita, non poſſunt. H §. 709., Decretum ergo Prædeſtinationis immutabile & irrevocabile eſt. Mat. 24, 24. Joh. 6, 39. Nititur enim infallibili Præſcien- tia Dei Rom. 8, 29. 2 Tim. 2, 19. & immuta- bili Dei Voluntate. Apoc. 3, 5. Hæc immutabilis Voluntas in Scriptura di- citur Fidelitas Dei, conſervationem fidelium in fide fideliſſime curans, I Theſl. 5, 24. ICor. 1, 9 coll. 8. 2 Cor. 1, 21. Joh. 10, 28. 29. 30. Mat. 24, 22. & quicquid electis accidit, in gorum ſalutem vertens. Rom, 8, 28. 38. W, §F. 510, 27v0 Prædeſtinatio. S. 510. Ex quo etiam intelligitur, an & quo ſenſu quis de Prædeſtinatione ſua cer- tus eſſe poſſit. . Poſſunt fideles de ea certi eſe Rom. 8, 38. 39. (1) quia certi eſſe poſſunt de præſenti gratiæ ſtatu, ex criteriis veræ converſionis & fidei, 2 Tim. 2, 19. Joh. 10, 26. 27. (2) quia ad hanc ſuæ Prædeſtinationis certitudinem ad- ſpirare jubentur 2 Pet. 1, 10. Hæc fidelium certitudo moralis eſt; & ex parte Dei, conſtantiam & fidelitatem ejus I Theſſ. 5, 24. Rom. 11, 29. ex parte creden- tium autem, fidelitatem eorum in officio fa- ciendo includit. Ebr. 10, 38. 39. Apoc. 2, 10. Mat. 26, 41. Atque hoc ipſum ſpeétarunt antiquiores Theologi Tubingenſes in ſua docendi forma de duplici Electione!, formali atque finali: quam utramque in Scriptura fundatam, & in praxi, quoad curam & noſtræ & aliorum conſcientiæ, utilem, immo neceſſariam eſſe Exiſtimarunt. XXIX. Deprob R hom lite al f. Aternumn 0 poteſt dlicl n. Eit eanden lvand 0 Per ſidem Ullor dann ſclimo rel br. 10,3 de 3 quabeu ham gra ſent ep 9, 22. ( §. 51. dentibu udiciar Perleyen elligtu, an nationd unc Pkeſeiſl erſionutct 27. 0) Certitudinat ralis etzi fideltan. ex Parkene Ummn inoft 33. A Kont ungt 4 Cotetiin nlli A n fniu nßeht necelunn: Reprobatio. 251 XXIXA DE REPROBATIONE. H. 511. Regrohati⸗ eſt æternum Dei decretum de iis X bominibus, quos ordinem ſalutis pertina- citer ad finem vitæ usque contemturos prævidit, æternum damnandis. Ex loco I Theſſ. 5, 9. poteſt dici ια ι ορν Conf. Prov. 16, 4. H. 5§ 12. Forma Reprobationis comprehen- dit eandem ροερον illam, (de qua S. 490. dictum) nempe ſeriam Dei Voluntatem ſalvandi omnes homines in ordine ſalutis per fidem in Chriſtum, & per conſequens mnullos daumnandi, niſi qui ordini illi exopta- tiſſimo reluctantur. Joh. 3, 18.36. Marc. 16, 16. Ebr. 10,38. 2 Petr. 3, 9. §S. 513. Accedit ad rροοαν hanc goρuνραια qua Deus ab æterno accurate prævidit, qui- nam gratiam evangelii & fidem malitioſe eſ- ſent repudiaturi. Joh. 6, 70,71. 17, 12. Rom. 9, 22. Conf. Deut. 31, 21. S. 514. Ex his duobus momentis antece- dentibus ſequitur ipſum Decretum, ceu actus judiciarius, quo in incredulitate finaliter perſeverantium interitus ab æterno geeretas 252 Reprobatio. fuit. Joh. 17, 12., Judæ Y. 4. 2 Petr. 2, 3. I Theſſ. 2, 16. S. 515. Reprobatio ergo non eſt abſolutum quoddam Decretum, quo certi homines, abs- que ullo reſpectu fidei vel infidelitatis ad in- teritum deſtinati ſint. Patet ex S. 512. & 513. nec non ex exſecutione. Marc. 16, 16. 2 Theſl, I, 6. S. Act. 13, 46. Ebr. 2, I. Luc 7, 30. g. §16. Deus reprobos non præterit, ſed & illos ſerio vocat. Mat. I1, 21-23. HEla. 5, 4. 50, I. 2. eorumque adeo ſalutem ita intendit & procurat, ut nemo, ſe injuſte negleétum fuiſſe, queri poſſit, ſed omnes æνaονιονo ſint. Matth. 22, 12. 14. Ezech. 18, 31. 33, 11, Hoſ. 13, 9. Rom. 2, 5. De Gratia applicatrice. §. §17. Gratia eſt illa gratuita PDEI per Chriſtum reconciliati erga bomines benevolen- tia, qua ad conferenda illis bona ad ſalutem animæ pertinentia propenſus eſt. Vid. Magnif. Dn. Canc. Reuſſti Diſp. de gratia applicatrice p. 4. cujus nervos & in ſequentes theſes derivamus. S. 518. Omnis Gratia Dei fluit ex merito Obriſti, quo Deus peccatoribus reconciliatus elbe — eſt. oh.1 2 Col 619. ſb Handti Neret a IDet. 1, non poſſe 12, 140] §. ſ20. lexus ope is Sancti, limur ad⸗ un porta He opern Ilice: Jur benevolen- 1Cor. „. 562 ficum, contfert ſtra ſalen 713.2 §. 52 & exter ſarium 4o §p — 4. 20en.3 on e, en ti hons . hfideltudn ex g re. 16,16 4 I. Lucr, 1Pretni 11,2). M Utemn ftit juſte nee nes aſenf⸗ h.1,31 K — — Atrie. ,tuit N nirer lhik it , Gti hln guegte 6 it er 1eroſel⸗ Cratia applicatrix. 2353 eſt. Joh. I, I7. 2 Tim. 1, 9. Epheſ. 1, 6. 7. 2 Cor. 5, 19. Kom. 5, 8. 9. 10. S. 519. Primus ejus effectus eſt miſſio Spiri- tus Sandti, facta eum in finem, ut nos rege- neret ac ſanctificet Gal. 3, 13.14. 4,6. Tit. 3, 5. I Pet. 1, 2. ſine quo ſalutis compotes fieri non poſſemus. Rom. 8, 6. Eph. 2, 3. Ebr. 12, 14. Joh. 3, 3. §S. 520. Itaque Gratia applicatrix eſt com- plexus operationum Dei & peculiariter Spiri- tus Sancti ſupernaturalium, per quas apti red- dimur ad altu percipiendam ſalutem per Chri- ſtum partam. . Hæ operationes dicuntur Gratia metony- mice: Sunt enim effectus illius gratuitæ Dei benevolentiæ. 1I Cor. 1, 4. coll. 7. I Pet. 4, 10. I Cor. 15, 10. 2 Cor. 1, 12. Act. 18, 27. S. 521. Eſt omnino eximium gratiæ bene- ficium, quod Spiritus S. ad ſalutem noſtram confert, revelatione Voluntatis Divinæ de no- ſtra ſalute, in Scriptura propoſita. 1 Cor. 2, 7--13. 2 Pet. 1, 21. 2 Tim. 3. 15. 16. 17. S. 522. Sed ad hanc gratiam objectivam & externam, doctrinæ, alterum æque neceſ- ſarium accedit, gratioſus & eſicax inftuxus, quo Spiritus Sanctus divina virtute ſua mu- tatio⸗ 254 Gratia applicatrix. tationem ſpiritualem internam ſeu emenda- tionem animi operatur, ut ſalutis per Chri- ſtum partæ primo capaces, ac deinde etiam actu compotes reddamur. Hic influxus gratioſus & efficax probatur (10) ex operationibus Spiritus S. in ere- dentibus. Phil. 2, 13. I Theſſ. 2, 13. Epheſ. 3, 20. Joh. 15, 4. F. (2) ex prima mutatione ſalutari in non- dum credentibus: quæ cum ab ipſorum viri- bus proficiſci non poſſit, Rom. 8, 7. 2 Cor. 3,5. ſupernaturali operatione divina efficitur. Joh. 3, 5. 6, 29. Eph. 2, 1-F. 10. coll. I, 19. 20. Agnoverunt ipſi meliores Philoſophi, nul- las in creaturis perfeétiones naturales ſine continuo Dei influxu exſiſtere poſſe. S§. 523. Hoc Spiritus Sancti opus in Scriptura Sandtificatio dicitur, 1 Petr. 1, 2. 2 Thefſ. 2, 13. Rom. 15, 16. eſtque operatio Spiritus Santcti gratioſa, qua hominem ab in- bærente pravitate, tum connata, tum acquiſita, liberat, & roberlon⸗⸗ ac facultates animæ omnes ita emendat, ut in gratiam receptus Voluntati Dei in Chriſto fibi reconciliati eon⸗ venienter vivere poſſit. Rom. 12, 2. 1 Cor. 6, II. I Pet. I, I5. S. 524. Quoniam homo per gratiam Dei non modo emendatur & a pravitate ſua li= beratur, — beratul, in gritam mrciitalis Clatia no liber i gratian ſiſlcation Gtatia! hono lihe bereite ( minatione Renovatia Alus Cratia un⸗ Ci ilumit Conyvertitur Mnum repr tenet. 2. tiolx S Janctiin bomini Mit in / Ffdem rati juſtifca i torum ir, Gratia applicatrixw. 255 imn leuenen ſalutis el AC Geintet eſfceann Ppirituedin⸗ ell,2, 1 1e ſalutriin m abihn Rom,5,7* nedivlnath⸗ 10, l. 49. Philſtc nes Mnitß kere l⸗ Sancl iun, 10, 6. eltgvett⸗ u Honimat, te, N: ftelti Kimn i eraneliie n ,1N beratur, ſed & , offenſa ac ira Dei ſublata, in gratiam recipitur, Gratia applicatrix alia medicinalis, alia forenſis eſt. Gratia applicatrix forenſis eſt, per quam homo liberatur a reatu peccati, (S. 295.) 8 in gratiam a Deo recipitur, quod fit in Ju- ſtificatione. Gratia applicatrix medicinalis eſt, per quam homo liberatur a labe peccati && pravitate in- bærente (§. cit.) quod fit in Vocatione, IIlu- minatione, Converſione, Regeneratione & Renovatione. Adtus bi gratiæ connexi inter ſe ſunt, ut Gratia una ſine altera haberi non poſſit. Qui illuminatur vel juſtificatur, idem etiam convertitur, regeneratur, renovatur. Qui unum repudiat, nec reliqua beneficia habet ac tenet. . §. 525. Junt tamen aliquæ operationes gra- tioſæ Spiritus Sancti aſiſtentis, aliæ Spiritus Sancti inhabitantis. Gratia aſſiſtens eſt, quæ bomini obtingit ante fidem juſtificam, && con- ſiſtit in ſanctis cogitationibus ac motibus bonis, ad fidem producendam tendentibus. Apoc. 3, 20. Gratia inhabitans eſt ea, quæ cum ipſa fide juſtifica incipit, affertque tum remiſſionem pec- catorum, tum donum Spiritus Sanci. Luc. II, 13. Joh. 14, 17. Gratia Gratia applicatrix. Gratia aſſiſtens porro dividitur in præve- nientem, præparantem & operantem; (Jæger p. 409.) & gratia inhabitans etiam perfi- ciens, adjuvans, cooperans dicitur. §. 526. Organon ſeu medium, per quod Spiritus Sanctus hanc ſalutarem hominis mu- tationem operatut, eſt verbum Dei. Hoc enim dicitur illuminare Pſal. 19, 8. 9. Act. 26, 18. regenerare IPet. 1, 23. Jac. 1, 18. ſanctificare Joh. 17, 17. ſapientem reddere 2 Tim. 3, 15. idoneum facere ad omne bonum opus 2 Tim. 3, 17. & ſalvare Jac. I, 21. Qui iidem effe- GRus cum &. Spiritui Sanéto in Scriptura tri- buantur Eph. 1, 17. 18. JOh. 3, 5 I Pet. I, 2. Rom. 8, 14. Gal. 5, 22. patet, Spiritum San- Rum horum effectuum cauſam principalem eſſe, & Verbum Dei efſe eorundem effe⸗ duum organum efficax, 1 Pet. 1,23. Rom. 1, 16. Ebr. 4, I 2. tale nempe, cum quo præ- ſentiſſima operatio Spiritus S. conjuncta, ei- que intime unita ſit. Joh. 6, 63.68. Act. 13,26. Phil. 2, 16. S. 527. De Ordine Modoque Gratiæ Divinæ in efficienda per verbum mutatione homi- nis ſalutari, hæc ſunt tenenda. (I1) Conveniens eſt naturæ animæ intelligen- iis, rationalis, & liberæ; Gratia enim na- R. tit: turam non tollit, nec ordinem naturæ ever- — tit: lam ex lepulis ner erpli (2) ell ni intern us con ine ſibin 2, 37. 38. 4, 16. Ma Gopt lutem inte ſalutares ve⸗ iI efkes homo in ſe lu, 23,3. 4,2 . B. ((N) YI Conſtans rum nor recte ag fdeliter , 29.1 61. M. (7)) ratio, enim G conlenti 1x. — iditut apne etantenee ins etii 8 Cicinn Adiun, eil tem honiir un Deike l, 19 ſuli dere 1l. onumont (iln Go ndant⸗ Oh z, l tet, Hiin l larn Fig⸗ e eonnn⸗ e, cvnd, 85. Conilt 9,6 Ae⸗ r bun⸗ 1 montion⸗ da. „,Grs Atint inl/ Gnmttent, et n Naf Gratia applicatrix. 257 tit: quamvis ceteroquin multa in eo ſint, quæ ex regulis pfychologicis nec intelligi poſſint nec explicari. (2) eſt ſucceſſivus, emendationem ani- mi internam non uno momento, ſed per actus complures & gradus varios, juſto or- dine ſibi invicem ſuccedentes, perficiens. Act. 2, 37. 38. 26, 17. 18. Eph. 1, 17. 18. 3. 16. 19. 4, 16. Marc. 4, 28. coll. 26. (3) apud omnes ſerio ac ſincere eorum ſa- lutem intendens Phil. 1, 6. (4) eficaciam aadhibens, ad omnes effectus ſalutares ſuffcientem Rom. 1, 16. (5 reſiſtibhilem tamen; eo nempe ſenſu, ut effectus ſalutares, quos Deus intendit, homo in ſe ipſo impedire poſſit. Act. 7, F1. Mat. 23, 37. Ela. ſ, -4. Luc. 7, 30. Act. 13,46. 24, 25. Eph. 4,30. 2 Cor. 6, 1. Ebr. 3, 12. 13. (6) Non tranſitorius eſt; ſed durabilis, conſtans, per incrementa progrediens: ve- rum nonniſi prioribus Gratiæ operationibus recte admiſſis, &, una cum Gratiæ mediis, Ffideliter uſurpatis. Phil 1, 6. Mat. 13, 11. 12. 25, 29. Luc. 8, 10. 18. Marc. 4, 28. 2 Cor. 6, I. Mat. 7, 7. 8. (7) Ubi interdum fortior eſt Gratiæ ope- ratio, non tamen eſt violenta. Nunquam enim Gratia vim animo infert, ſed libere conſentire vult Deu hominem, ut lubens praæ- 25 Vocätio. præſtet obſequium. Mat. 23, 37. Deut. 30, 19, Joſ. 24,; 15. Act. 2, 41. 26, 19. Apoc. 3, 20. Rom. 2, 4. (8) Gratia Dei præter Verbum, quod or- dinarium ejus medium eſt, alia quoque ad- mittit ſubſidia & media pædagogica: ut, Conſcientiæ dictamen; & opera Providen- tiæ in regno naturæ Pfſal. 19, 2. ſeq. tum bene- fica Act: 14, 17. 17,27. tum affligentia, Rom. 1, I18. Ebr. 12, 10. 2 Paral. 3 3, 10. 11. 12. tum minus communia Hiob 33,15-19.29. 30. XXX. DE VOCATIONE. §. 528. ocatio eſt altus Gratiæ applicatricis, quo. V Deus hominibus teſtatum facit, Je non modo propenſum eſſe ad bona ſalutis per Chri- ſtum partæ eis conferenda, ſed etiam pro boc ſuo amore ſerio velle, ut ili acceptent obla- tam hanc gratiam, & ſic beneficiorum Jalutis participes fiant. Dicta claſſica huc pertinentia ſunt Mat. 22, 1:14. Luc. I4, 16 -24. Marc. I, 14. 15. Mat. 1YI1, 28. Act. 3, 19. 1 Cor. 1, 9. I Theſl. 2, 12. ving Voc in theubbr ſ.82 ſer Der 1 Wo 2 nen Cun gelica tidem tionis riis dein donecp tis adyen Per le es l Tia en. derand dadu 20.2². tue. (1 qc S 10 ½, — 7. Dentgol . A,,1 u, Per Aangunt edagopen Peta bon ſeg unn Plgenint . 3 ½ 1ol ylſe . — 10N. licntiiht Hlute l 1 etimn ,/ eeßtent/ 4 finm, 1lont Mt 64 Vocatio. 259 Vid. Magnif. Dn. Canc. NReußi Dilp. de Di- vina Vocatione hominum ad ſalutem, quam in theſibus hujus articuli ſequimur. F. §529. Plene & perfecte bomines vocantur per verbum evangeli, quod per Apeſtolos in mundo eſt promulgatum. Marc. 16, 15. 2 Thefl. 2, 1 3. 14. Cum autem ſtatim a lapſu promiſſio evan- gelica data ſit, Gen. 3, 15. ac deinde iden- tidem repetita, illuſtrata, amplificata: Voca- tionis beneficium ſtatim a lapſu cœpit, ac va- riis deinde modis & gradibus diſpenſatum fuit, donec plena Evangelii lux mundo persServato- ris adventum illuceſceret. 2 Tim. 1, 9. 10. Per legem homines indirecte vocantur, dum eos oſtenſo peccato, & ira Dei, & miſe- ria ſua, excitat, ad gratiam ac ſalutem deſi- derandam, quærendam, & cum offertur, debito fidei obſequio amplectendam. Rom. 3, 20. 23.24. 25. Gal. 3, 22. §. 530. Datur etiam Vocatio per vocełm Na- turæ, Deus enim “V (1) per mundum aſpectabilem, Potentiam ac Sapientiam ſuam, Rom. I, 19. 20. Pfal. 19, 2. 104, tot. per beneficia, Bonitatem in homines, Pſal. 3: 3. Mat. 245 2 4 R 2 per 260 Vocatio. — per mala ac pœnas (vitam ſceleratam aper- te conſequentes) Sandtitatem & Juſtitiam, Rom. 1, 18. 32. 2, I5. & juxta hæc juſtitiæ documenta, per improbos diu toleratos, Lon- ganimitatem, Rom. 2, 2. 4. 2 Pet. 3, 9. & per conceſſam multis improbis in hac vita impu- nitatem, Pœnas poſt hanc vitam futuras, Cohel. 3, 16.17. Rom. 2, 16. M per mundi regimen univerſum, bProviden- tiam, cui hominum emendatio ac ſalus cure fit, Rom. 2,2.4. 2 Pet. 3, 9. Act. 17, 26. 14, 17. coll. 16. repræſentat ac manifeſtat; (2) idque omne eo conſilio, ut homines exci- tentur ad quærendum Deum, ac veram ratio- nem ipſum colendi, & favorem gratiamque ejus conſequendi. Act. 17, 24 -29. 14, 17. Rom. 2, 4. Adeoque Vocatio hæc per naturam non tantum objectiva eſt, ſed etiam efectiva con- cluſionum practicarum in animis hominum, de Deo quærendo; & quoniam in Scriptura ſæpius ipſi populo Dei inculcatur, non ad gentiles ſolos extra Eccleſiam pertinet, ſed ab ipfis etiam Chriſtianis eſt audienda. S. 531. Eſt ergo Vocatio, ratione medii, vel naturalis vel ſupernaturalis. Naturalis tan- tummodo generalioribus indiciis benevo- le erga homines voluntatis divinæ conſtat; (S. 530) Supernaturalis ad ipſa bona ſalutis Per — Perchi mines v. communi iglss, d erfecta de Wines tam er tem ve 1, 13. 2 12. uanta gi potelt ermin ola exter ed ila Ad omnr Recdeſta Er ra ſie Bonit Mone⸗ guii, ſ. 24 Tril Filio 17 34 Vocatio. 261 elertme 1 G u ta har it toletan,n. bet. ),gi 1hae num nfuunnl tſum, Mi Ac ſAn 1,26,10. t; ,Itlonint 2. n ofenpinmg 24 lel ek Nunrnn ekiu imis honee min f⸗ lcatu, u N perint? ucend, toemii mmtlit. ſciss be⸗ ine l bonul! per Chriſtum partæ, diſtincte declarata, ho- mines vocat. (S. 529) Hinc IIla, generalis, communis, indirecta, pedagogica; Hæc, ſpe- cialis, diredta, gratioſa (aaxr égoxv), plena, Perfecta, adæquata vocatur. §. 532. Hæc Vocatio ſupernaturalis ho= minęs eæ ſtatu ſuo naturali miſerrimo ad bea- tam cum Chriſto communionem & Salu- tem vocat; 1 Petr. 2, 9. Act. 26, 18. Col. I, 13. 1 Cor. 1, 9. 1 Tim. 6, 12. 1 Theſſ. 2, 12. 2,2, 14⸗ 1 Pet. 5, 10. Eph. 4,4. FX quo, quanta ſit hujus beneficii magnitudo, intelli-= gi poteſt. . . Terminus ad quem Vocationis, non eſt ſola externa cum Eccleſia viſibili conſociatio; ſed ipſa ſalutaris cum Chriſto communio. Ad omnes ergo irregenitos, in ipſa etiam Eccleſia, identidem iteratur & perdurat. H. 533. Deum eſſe, qui nos vocat, Scriptu- ra ſic docet, ut ſimul de Gloria, Majeſtate, Bonitate, Sanétitate, Veracitate vocantis ad- moneat, 1 Cor. 1, 9. I Pet. 1, 15. 5, 10. Ebr. 12, 2 5. id quod excellens motivum tum obſe- quii, 1 Theſſ. 2, 12. tum fiduciæ eſt. 1 Theſſ. 5„ 24. Tribuitur etiam diſtinéte Patri 1 Cor. 1, 9. Filio Hebr. 3, I. Mat. 11, 28. 4,. 17. 9, 13: 23 37. 34. Spiritui Santto Hebr. 3,7. cujus qui- R 3 dem 22 o cati0. dem offeium magis in Cooperation. mem cum. Verbo Vocationis verſatur. . S. 534. Vocatio nulli hominum ex pecu- liart aliqua dignitate ſua obtingit, ſed tota ex Gratia Dei profciſcitur, quæ Chriſti merito parta eſt 2 Tim. 1, 9. 1 Pet. «, 10. Joh. I1, 17. 2 Cor. 5, 19. 20. unde & ſumma ex illa in Deum & Chriſtum gloria redundat. Eph. 2, 4 7. 1 Pet. 2, 9. 2 Theſſ. 2, 14. §. 535. Modus Vocationis non idem, ſed pro ſapientiſſimo Dei arbitrio varius eſt. Quosdam Deus ipſe alloquio ſuo dignatus eſt, ut Adamum Gen. 3, 15. & Paulum Act. 9, §. 6. Uti & Filius Dei, inter homines ver- ſatus, eos coram docuit; Mat. 4, 17. plerum- que tamen ad vocandos homines hominum opera utitur Deus. Marc. 16, 1 5. 16. Act. 26, I8. Mat. 22, I ſeq. Luc. 14, 16 ſeq. Hinc. Vocatio in immediatam & mediatam diſtin- guitur. S. 536. In mediata Vocatione Miniſtri Dei aii ſunt extraordinarii, ſine interveniente hominum opera ad homines vocandos inſti- tuti & miſſi a Deo; quales fuere Prophetæ & Apoſtoli: alii Ordinarü, qui ſunt vel Miniſtri Eccle- 6, per homines ad Paublice in eccleſia do- cendum cetn les 1dgel Imtem ce Ilet. 2, 9 1 Thedk. ſ dens, ex ieſt. 2 fr les, Dilt eſt, per un, cum mutuis e Gifintta Nra, quoa ſer ſinca G Digdid e Net 62. ( dord d Jun ft caciar⸗ §. nifeſta Partzæ At om dant, Matth . - — — — Peratiotehe winum en btiggit, Uæe Chrſkn 6,10. Allt. ſomma ek redloncatk ,14. 6 non ite ditrio io vo e⸗ . & Paukr ter homm 1t,4, 17 ommmnes ,7 elintumnl hne lnfnl e inrnens vocinche iere Dſ⸗ Giniſtit 1 ecckeN. ℳ/ Vocatio. 263 cendum legitime conſtituti, 2 Cor. 8, 19. Lit. 1, 5. 9. vel quivis alii, ad ſalutem aliorum cu- randam communi caritatis lege obſtricti; 1 Pet. 2, 9. 3, I. I Cor. 7, 16. Epheſ. 6, 4. 1 Theſl. 5, tI. quod interdum etiam per acci- dens, ex ſingulari Providentiæ duétu, fieri poteſt. 2 Reg. 5, 2. 8S. 537. Sunt præterea & aliæ, non inuti- les, Diſtinctiones. (1) Vocatio vel publica eſt, per præconium Verbi Divini; vel priva- ta, cum idem verbum aut legitur, aut in mutuis colloquiis proponitur. (2) Eſt vel diſtincta & ſuficiens, qua Voluntas Dei inte- gra, quoad id ad ſalutem neceſſarium eſt, ho- mini ſignificatur, AGct. 20, 2I. 27. Vel indi⸗= ſtincta && minus ſußßciens, per quam tantum aliquid de Voluntate Dei innoteſeit, ut fit e.g. per famam eccleſiæ. IReg 10,1.2. 2 Reg. 5.2 (3) Eſt vel externa, quæ fit per Ver- bum Dei auditum aut lectum; vel interna, quæ fit per idem Verbum in animo ſuam effi⸗ caciam exſerens. S§. 53 8. Forma Vocationis conſiſtit in ma- nifeſtatione & oblatione ſalutis per Chriſtum partæ, cum declaratione ſeria, velle Deum, ut omnes eam acceptent, convertantur, cre- dant, ſalventur. Marc. 16, I6. 1 Joh. §F. 11. Matth. 22, 2. 8 K 4 Atque 264 Vocatig. Atque adeo plena & perfecta Vocatio com- plectitur ſignificationem (1) Commiſerationis Divinæ erga peccatores Joh. 3, 16. (2) ex- piationis per Chriſtum factæ, 2 Cor. ſ. I8. 19. & fructuum ejus 1Joh. 4, 9. 10. Joh. 10, 11. (3) deſtinationis beneficii hujus, ad omnes pertinentis 1 Joh. 2, 2. 1 Tim. 2, 6. (4) or- dinis, quo poſſint ſalutis participes fieri, Marc. 1, 14. 1575. Act. 26, 18. Luc. 24 46. 47. (⁶) Voluntatis Divinæ, ut omnes ſalutis in hoc ordine compotes fiant. Matth. 22, 3-10. Ezech. 33, II. §. 539. Ex his patet, Vocationem Dei e- riam eſſe. Omnibus illis, ad ꝗos ea dirigi- tur, gratiam & ſalutem Deus Gc offert, ut vere velit eos ſalutis participes fieri. Mat. 22, 2. ſeq. 23, 37. 2 Cor. 5, 20. §. 540. Kadem etiam ſemper effcax eſt, non conſiſtens in mere externa denunciatione: ſed conjunctam habens vim & operationem Spiritus Sancti gratioſam, deſtinatam a Deo, & in ſe quoque apram, ad id, ut animi ho- minum convincantur, ad ſalutis ſtudium ex- citentur, & ſic deinceps ſucceſſive tota ſalu- taris cordis mutatio efficiatur. Hoc exigit ipſa Bonitas, Sapientia, Vera- citas ac Fidelitas Dei. 1 Cor. 1, 9. I Theſſ. 5, 24. Ebr. I0, 23. Rom. 3, 3. Idem & com- probat . Drobtt nempe Sanckivi ſenper, 4 ſ20.) Relliſt ex ipla tione ternam. 1. 41 parte D lum ext excluctt. Iutta I. Crcirigitn untur, 1 ete, Re Rom. 1 Vratie nt, 41 ilec ext Obe ſenla Popula ſin⸗ ſit Ver — Meltio e nntſenntiot 16. (9 or.61/ ohnyl. S, Aees 1,6. O. tiches ken 24,. Nes Aunti th 2256 nDiſ- eidigi⸗ Clett, N . We⸗n, ir e n Nunclaten: Operttilen atamae Ut avn. ſdonce Ve totalin⸗ tin ſe III en CNα rls ſit Verbum Dei, & nunc quoque prædice- R Vocatio. 26 † probat medii, per quod homo vocatur, nempe Verbi Divini, natura, cui Spiritus Sanéti vis & operatio ſalutifera intime, & ſemper, & ubique conjuncta eſt. (§S. 32. & 529.) Relſiſti quidem poteſt huic Efficaciæ: ſed ex ipſa reſiſtentia patet, plus eſſe in Voca- tione Divina, quam Vocationem mere ex- ternam. J. 541. Porro Vocatio Univerſalis eſt, & ex parte Dei ad omnes homines, tum intra, tum extra Eccleſiam ſpectat, neque ullum excludit. Intta Eccleſiam quidem ſerio non tantum ad eosdirigitur, qui deinde credunt & conver- tuntur, ſed etiam ad eos, qui ei nolunt pa- rere, atque ideo damnantur. Matth. 23, 37. Col. 1, 28. 1 Tim. 2, 4. Eſa. 65, 2. coll. Rom. 10, 21. S. 542. Difficilior eſt altera pars theſeos, Vocationem ita univerſalem eſſe, ut ad eos eti- am, qui extra Eccleſiam ſunt, & quidem om- nes extendatur. Obſervandum autem, Vocationem non eo ſenſu ſtatui univerſalem, quaſi apud omnes populos, omni loco & tempore, omnibus ac ſingulis hominum individuis, prædicatum tur 266 Vοααtâτι⁷⁵â,. — tur; hoc dici non poſſe ipſa experientia do- cCet, & ex Act. 14, 16. & Rom. 16, 25. intel- Eigitur: Verum hic theſeos ſenſus eſt, Deum pro Sapientia ac Bonitate ſua ſic inter homi- nes diſpenſare manifeſtationem ſalutaris do- Gtrinæ, ut nullo non tempore proclive ac poſ- bile fuerit, & nunc quoque poſſibile ſit, notitiam ejus pervenire ad omnes, dummodo bo- mines non deeſſent officio ſuo. Atque hoc probatur Indudtione. (1) In- dubium eſt, ab Adamo ad Diluvium usque Vocationem ſpecialem (S. 531) univerſalem fuiſſe, ſi vel ſola Patriarcharum longævitas, & in familiis ſuis auctoritas conſideretur. (2) Etiam poſt diluvium Voluntatis Dei re- velatæ cognitio, ope traditionis, per plura fecula omnibus propinqua & facilis fuit. (3) Etiamnum tempore Abrahami ſuperfu- ere, quibus Deus immediate ſe manifeſta- vit. In Scriptura, præter Abrahamum ip- ſum, commemorantur Melchiſedec, Hio- bus, Jethro; Viri ſpectati ac celebres inter ſuos. (4) Poſteris Abrahami in Aegypto commorantibus, ac deinde in eorum egreſſu, in tranſitu per deſertum, porro in Ca- maanitide ipfa, ſub Judicibus, & Davide, ac Salomone, &, inclinata republica, in Pro- phetarum vaticiniis ad varias Gentes dire- Gtis, quamplurima facta ſunt, per quæ fama Beei Iſraelis modo illuſtri divulgata eſt inter gentes Penler. In ctwi ue, m (6) lniti 1t ommni yangeli 24, 47. Swentus 23. §! noſtia tiam Eva Hinquam . f49. Urperi ſol to m. Nolir teneada. Dirmar ae & wckci Coniun Amos 29, 26 lale g luntat has ue 2The Perlenite 16, 2,, it ſs &l, N e imn kn. n (lluich⸗ reletf holltl , ,Aunnktr e. (!)k. Uvium u- univerin longelian DnſGeren. is Dei te⸗ Ver hohs e une, abamu. lletee, d celehei Ne unege tro I , Dnien Pblicn, t Cenres YocakloOo. 267 gentes. (5) Ita etiam diſperſio Iſraelitarum in captivitate Babylonica, & poſt eam quo- que, multum inſerviit gentium vocationi. (6⁶) Initio N. T. diſerte Chriſtus mandavit, ut omnibus in toto terrarum orbe gentibus Evangelium prædicaretur, Marc. 16, 15. Luc. 24, 47. Act. 1, 8. 17, 30. ecique mandato eventus reſpondit, Rom. 10, 18. Col. I, 6. 23. & inde ab ævo Apnſtolorum usque ad noſtta tempora multi populi infideles noti- tiam Evangelii, aut certe famam ejus, ſatis pro⸗ pinquam habent. §. 543. Ad reliqua hac in re dubia, quæ ürgeri ſolent affectata ſcrupuloſitate, quaſi multo magis de gentilium ſalute, quam de noftra propria, laborandum ſit, ſequentia tenenda. („) Ubi integræ regiones Verbum Divinum amiſerunt, ibi hominum infideli- tate & culpa id faétum; Deo quidem juſto judicio permittente, ut veritatis revelatæ præ- cConium ceſſaret apud contemtores ingratos. Amos 8, 11. Mat 21, 43. 23, 38. Aét. 13,46. 28, 26. 27. 28. (6£) Ne tum quidem, cum tale quid fit, prorſus amittitur notitia Yo-⸗ luntatis divinæ, niſi malitia hominum etiam has lucis illius reliquias opprimat. Rom. 1, 18. 2 Theſſ. 2, I0-12. Joh. 3, 19. J. 544. 269 Voc atio. g. 544. (Y) Gentes, quæ hoc pacto cul=- pa majorum ſuorum per plura ſecula Verbo Dei carent, non ſunt omnis omnino gratiæ expertes. 1I Tim. 2, 4. 2 Pet. 3, 9. Vocantur enim a Deo per vocem certe naturæ, quæ naturalis Vocatio omnibus hominibus ratio- ne utentibus communis eſt (S§. 530.) & Pæ- dagogia ad Deum quærendum Act. 17,27. 28. & ad pœnitentiam. Rom. 2, 4. Hæc naturalis Vocatio veri nominis Gra- tia eſt, etiam apud Gentiles: (1) quia eis non niſi per & propter Chriſtum obtingit, quippe omnis beneficii divini, quod ad ſalu- tem hominum tendit, cauſam & fontem. Eph. 1, 3. Gal. 3, 10. 13. (2) quia excitatio ani- mi ad Deum quærendum & ad pœnitentiam, a viribus in natura hominis corruprfa reli- quis proficiſci non poteſt. Rom. 8, 7. Joh. 3, 6. Eph. 2, 1. (3) quin potius omnes cogitationes & motus, qui ullo modo ad ſalutem proſunt, atque ita vere boni ſunt, influxui & operationi Divinæ homi-= nes debent. Eph. I, II. 2 Cor. 3, 5. Rom. 11,; 35§. 35. . Eſt in hac naturali Vocatione ſpecies quæ- dam gratiæ prævenientis, qua Deus conti- nuo omnihus hominibus adeſt. Pſal. 33, 13. 14. 15. 94, 10. Cui ſi qui gentiles obſe- quuntur, faciendo quod debent ac poſſunt Cuon ſuis viribus, ſed per hanc gratiam præ- veni= Vementem ſalotenn n ufftlnten ſo Mileri Mt. 13,1 etlamn ext MN. 2,: 1. ſeqg. Quien ob ſolam on habe (uia Verit Rratie Moeretict 1,0: 33. f. ecs alorur n reſtit vicedr. quod p dem n. ctione tunt. Mavic Mud ei di &: Ema ratiz — de paltol ſecvla ſen dthninogr „9. Mnu nartut, de Mninduo⸗ 6o Elr A nomingr (0) guuds n obenge 0d AA. . ntenn ,yt⸗ etatio uni⸗ itencan, ro et d.8 7 li Ddus ON lo wn 1n vele iwne hane 5 Noe ſecſes⸗ Ders cor. Pl , enſes ⸗ t a Vo catio. 2 269 venientem) illis gratiam quoque ſpecialem ad ſalutem neceſſariam, & in Je ac immediate Juſfcientem, datum iri, immenſæ Dei in Chri- ſto Miſericordiæ maxime conſentaneum eſt Mat. 13, 12. & quidem ſi neceſſe ſit, modo etiam extraordinario: cujus exempla ſunt Mat. 2, 2. Act, 8, 26. ſeq. 10, I ſeq. Jon. I. ſeqq. = Qui ergo inter gentiles pereunt, ii non ob ſolam majorum culpam, nec ideo quod non habeant Verbum Dei, damnantur: ſed quia Veritati, quo usque ſe eis obtulit, & gratiæ pædagogicæ naturalis Vocationis, Prozretice reſtiterunt. Rom. I, 18. Prov. 1, 20-33. S. 545. (9) Quod tot populis tam denſa oppreſſis caligine, præconium Verbi publicum, majorum culpa amiſſum, per plura ſecula non reſtituat Deus, non unam habere cauſam videtur. Poteſt aliqua hujus rei cauſa eſſe, quod permulti in hujusmodi populis ne qui- dem naturalem, qua adhuc gaudent, Vo-⸗ cationem, uti poterant ac debebant, admit- tunt. Poteſt alia cauſa in eo eſſe, quod Pprævidet Deus, plerosque beneficio hoc de- nuo eis oblato abuſuros, epque majorem ſi- bi & aliis culpam ac perniciem attracturos; & majus adeo malum fore. Si qui inter eos gratia pædagogica recte utuntur, eos 81 deſti- 270 Regeneratio- deſtituet Divina Miſericordia (S. præced.) Specialiora Divinæ circa Gentiles Oecono- miæ nobis nunc non datum eſt noſſe. Suffi- cit, nihil unquam a Deo fieri inique. Act. 10, 34. Plal. 142 17. XXXI. DE REGENERATIONE. §. 546. NRyeseneratio eſt actus gratiæ applicatricis, W quo Deus in homine in peccatis mortuo, Jed gratiæ prævenienti non contumaciter refi- ſtente, mediis ſpiritualibus, fidem in Chriſtum, atque adeo novam vitam divinam producit. S. 547. Dicta claſſica de regeneratione ſunt: 1 Pet. 1, 3. 23. Jac. 1, 18. Joh. 3, 3. 4. L. 1, 12. 13. 1 Joh. 5, 1. 4. 18. 3, ₰. Tit. 3, ſ: Gal. 4, 19. quibus addenda loca de nova crea- tione 2 Cor. 52 17. Cal. 6, 15. Pfſ. Fi; 12. Eph. 2, 10. vivificatione Eph. 2, 6. Rom. 6, 112 reſuſcitatione Eph. 2, 6. Col. 3, 1I. g. 548. Regeneratio paſſim in Scriptura Deo tribuitur, Joh. 1, 13. I Joh. 4, 7. 5, I. 4. Jac. 1, 17. 18. Patri 1 Pet. 1, 3. Filio Joh- 1, tiehiwinæ Tun lon’ 8. 549 in ſie cientibun 23. Ja. ſoh. 34 Verbu mnuimum (: Lon A proxi (o4 cax, (G. Nn Hom tes ſteria 1Cot. 89 m ij legege fidem 8 nem e — 6. precel es Oecone 1oſle. Suf⸗ gue Ag 0N icttici, wortuo, eſter def⸗ ſdncit. ratorelt 9. T. 5 e noyace P ſ1 1 Romeel! . Kerten 97, 6 PloN 1, Regeneratio. 27 1 1, 12. Fpiritui Sandto Tit. 3, 5. 6. Joh. 3, 5: Ex quo conſequitur, vires & conatus ho- minum nihil huc poſſe conferre, quod Poten- tiæ Divinæ infinitæ opus, & beneficium divi- num longe maximum eſt. §S. 549. Ordinarie Deus non immediate agit in fide producenda, ſed utitur cauſis effi- cientibus ſubordinatis, Verbo 1I bet. I⸗ 23. Jac. I, I8. 21. & Baptiſmo Tit. 3, 5. 6 Joh. 3; F Verbum Legis non vivificat, ſed tamen animum de ſtatu mortis ſpiritualis convin- cit: Evangelium autem proprie, immediate & proxime regenerationis organon eſt; 1I Cor. 4, 1 5. & quidem Organon vivum α effcax, cui vis ac potentia effectiva vere in= eſt. Rom. 1, 16. Homines hæc media adminiſtrantes & ipſi regenerare dicuntur, nempe ut cauſæ mi⸗ niſteriales I Cor. 4, I5. Gal. 4, 19. Philem. 10. I Cor. 3, 5.9. §S. 550. Subjedtum quod regeneratur, eſt ho- mo in peccatis mortuus Eph. 2, 3. 5. at gratiæ regeneranti non moroſe reſiſtens, ſed recipiens fidem ac tenens. Joh. I, II. 12. S. 55I. Status hominis ante regeneratio- nem deſcribitur ut ſtatus tenebrarum & cæci⸗ tatis 272 Regeneratio. tatis Joh. I, 5. Eph. 5, 8. Act. 26, 18. E mor- tis ſpiritualis Eph. 2, 1-5. in quo homo tum quoad intelleétum, tum quoad voluntatem caret omnibus viribus ſpiritualibus. Joh. 3, 3. Rom. 8, 7. Unde facultates hominis non renati in ſpiritualibus non tantum debilitatæ & inclinatæ, multo minus tantummodo con- ſtrictæ & alligatæ ſunt. S§. 552. Facta Regeneratione in Intelletu hominis exſiſtit ſpiritualis capacitas recte co- gnoſcendt & dijudicandi Objecta ſpiritualia, iisque aſſentiendi. Ebr. 6, 4 Eph. 1, 18. 5, 8. & in Voluntate flexio ejus in obſequium fi- dei Rom. 1, 5. 6, 17. . . Itaque ipſa forma regenerationis in fidei Produdtione conſiſtit 1 Joh. 5, I. quæ cum vi- Va, operoſa, & novum agendi principium in homine ſit, dici etiam poteſt, regenera- tionem conſiſtere in productione novæ vitæ divinæ. Eph. 2, 5. WPet. 1, 3. §. 553. Ex quo jam intelligitar, qualis & quanta hæc ſit mutatio. Non eit qualiseunque tantum vitæ ac morum emendatio, quam quis ſolis naturæ viribus a ſe ipſo impetrare poſſit, ſed eſt vera & realis ac magna muta- tio ſpiritualis ab ipſo Deo in hominis animo facta. Eph. 2, 1-6. 4, 24. 1 Cor. 5, 17. Rom. 7, 6. Mat. 12, 35, Ezech. 36, 26. SS Nee ſtonis — Nerlame tolicke (oad pri⸗ mothenta ſeri in inſ 8 ſodit eus, qu te pititul Sed il ſn perlla Atus ſei (on modo 1. E& le lgel. ellre den tueirci & Pro Mnai. “ heneßen ex parte ges et Habitns ties od Krümpe Urge 19. End. homo tu VCluntitn ls. M ohnnis non n debliur mnodoon in tMA 1s kele⸗ Hpiriul, ,1 is in dei COr. prinopn regill. olite , ii albennet to, imhene gnanm nis unmd , M N Regeneratio. 273 Nec tamen ſubſtantialis aut eſſentialis ea mu- tatio dici debet. Eph. 5, 8. ðð §. 554. Si in regeneratione collatio fidei quoad primum initium ſpectatur, quod utique momentaneum eſt, regeneratio dici poteſt Kieri in inſtanti; Nam ex verbo audito aut le- cto ſubito motus aliquis excitatur in animo ejus, qui regeneratur, isque eſt initium vi- tæ ſpititualis. M Sed ſi Regeneratio ut ad complementum ſu- aum perdudta ſpeétatur, Succeſſve per plures actas fieri dici debet. Nam res ſpirituales non modo cognoſcuntur ſucceſſive 2 Pet. I, 19. ſed & aſſenſus ſucceſſive producitur Act. 16, 14. I7. atque adeo & habitus fidei ſuc- ceſſive datur. In Scriptura regeneratio dicitur Arrond νρôoς ac. 1, 18. quæ notio et initium & progreflum & conſummationem compre- hendit. S. 555. Regeneratio eſt conſtans & ſtabile beneficeium. Nam efficacia eam producens ex parte Dei perennis eſt 1 Pet. 1, 23. & fi- des etiam non eſt actus tranſitorius, ſed habitus permanens, ſubinde in actus, quo- ties objectum eos excitare aptum præſto eſt, erumpens. Gal. 2, 20. Ergo perſeverare homo in ſtatu regenera- tionis poteſt usque ad vitæ finem, per gra- 8 tiam 274 Regeneratio- tiam Dei, modo eam fideliter retineat. Phil. 1,6. 1I Pet. 5, 10. Ebr. 3, 14. §. §556. Præterea vita ſpiritualis incremen- tum & profettum non modo admittit, ſed etiam exigit. 1 Cor. 3, I. I Pet. 2, 2. Eph. 4, 14. Id vel dici poteſt continuatio & aug- mentum regenerationis, vel potius refer- tur adirenovationem, in qua prima illa mu- tatio, in regeneratione facéta, continuatur per ulteriores progreſſus. Indivulſo enim nexu duo hæc beneficia cohærent. Tit. 3, 5. 2 Cor. 4, 16. —— = Gradus hujus incrementi diverſos diſtinctis appellationibus, Infantum, Juvenum, Pa- trum, Scriptura innuit 1 Joh. 2, 12. — §. 557. Amitti poteſt fides ac vita ſpiritua- lis per peccata contra conſcientiam; 1 Tim. on, . Rom. 8, 13. Ezech. 3, 20. 18, 24⸗ Unde feriæ de relapſu cavendo admonitiones. 1Cor. 10, 12. Qui enim ita excidit gratia regenera- tionis, ejus conditio deinceps deterior eſt tete, 20. Luc. 11, 24-26. 1 S. §58. Recuperari tamen poteſt amiſſa gra- tia regenerationis, Jer. 3, 8. 12. Gal. 4, 19. quamvis iterata talis converſio difficilior ſit, & graviore lucta conſtet. 2 Core 2, 5F- 11. Ebr. 6, 4. ſy. ee! 1, loh 67 d. Ein vi⸗ ſ, 25. 1 92.43. Wecedri Dr. 1, DL W rele at, §. Na mu ber ve mni cum conjun tineat, ) lis inerennen dinittt, 444 et. 2 . uatodn⸗ otins keie⸗ ima Uam-. coptinumut jvullo enun t. Uit 3,. diſtinckis num, a⸗ ta ſpirin. m; IIn 18, 14, Ent tones, kiaregenet geteriots Punſ henor. 0le, e 66 „„ — Converſio. 275 §. 559. Notæ bominis regeniti ſunt: filia- lis erga Deum affeétus, Gal. 4, 6. Rom. 8, I5. I Joh. §, I. fratrum amor, 1 Joh. 3, 14. 4, 7. 8. 5, I. continuum deponendi peccata, & in vita ſpirituali proficiendi ſtudium, Gal. 5, 257. I Joh. 3, 9. 10. IL Pet. 2, I. 2. Eph. 4, 22. 23. 24. 5, 1. victoria de mundo ejusque illecebris, 1 Joh. 5, 4. 18. patientia in adverſis. Ebr. 12, 5-10. XXXII. WW DE CONVERSIONE. §. 560. A Regeneratione modo explicata Conver- ſio non differt, niſi quod Regeneratio reſpe ctu Subjectorum & Mediorum latius pate- at, quam Converſio. — §. 561. Converſio eſt ſpiritualis & inter- na mutatio in hominis animo a Spiritu Sandto per verbum facta, conſiſtens in averſione ab omni peccato, & ſeria in Deum inclinatione, cum firmo propoſito omne bonum ſequendi conjuncta. . 226 Converſio. S. 562. In ſcriptura nunc ad Deum, cu- jus actione ſupernaturali homo ſpiritualiter mutatur Jer. 31, 18. nunc ad hominem re- fertur, qui ſe convertere dicitur, quando operationi Dei convertentis non reſiſtit, ac mediis a Deo præſcriptis, & viribus gratiæ, initio collatis, recte utitur. Joel 2, 12. Ezech. 18, 3 1. Mat. 4, 17. IIIa tranſitiva & activa, Hæc intranſitiva & paſſiva Converſio dicitur. S. 563. Cauſa effciens Converſionis Deus eſt Act. 11, 18. 2 Lim. 2, 25. IReg. 18, 37. Ezech. 36, 26. 17. & quidem, quia homo plane vi- ribus caret, ex ſe aliquid eo conferendi, Nolus Deut,. 31, 18. Jer. 31, 18. 2 Cor. 3 Phil, 1, 6, 2, 13. . S. 564. Medium quod Deus ordinarie ad- hibet, eſt Verbum Dei, Luc. 16, 29. 1 Cor. I, 21. Act. 26, 17. 18. Lex hominem præpa- ratiad converſionem, efficiendo agnitionem pPeccatorum Rom 3, 20. Evangelium autem, quod Fidem producit, Joh. 17, 20. perficit converſionem. Jac. 1, 21. Idque fit non tantum per rationes moventes im Verbo Dei propoſitas, ſed per Divinam Efficaciam ei inſitam ſupernaturaliter ope- rantem Rom. 1, 16. Calamitates a Deo immiſſæ, beneficia, aliaque Providentiæ opera ſunt media Padago-= gica gir guibn Verbum a 28, 10. f.o 8. F eles a0 can elt: 14. in . adomnee luntatem oh,3,6, §. ſeh. ANterna m nimim Drüs con- 2. 3. ed ade ſio d der 2 5, §. 19. & animi omnis. 1,9. I l ni⸗ id Qend Ho Ppturæ — eum, er piritvaliten minem re. t, Gwand relillit, busgne 12. Mch, 1 Wi rſio Cien is Den’ 37, kede plhane/ ei kerengl, or. 5ſ natie al⸗ .1CoN1. eln Pkapt⸗ 2gnutionen unn auten 90. Pertd i roeſt. erDiunm rAliter e benefe, ipelgt iu Converſio. 277 gica, quibus Deus utitur, ad homines, ut ad verbum atten dant, excitandos. Jer. 30, it, Eſa. 28, 19. Hoſ. 5, 15. Amos 4, 9. I0. r1. Rom. 2,4. 5. Luc. 15, 14-18. S. 56 5. Ante Converſionem homo ad ſpiri- tuales actiones plane mortuus ac ſervus pec- cati eſt: Eph. 2, I. Rom 6, 16 ſeq. 1 Joh. 3, 14. in Converſione autem totus mutatur, quo- ad omnes mentis facultates, intellectum, vo- luntatem, & appetitum ſenſitivum. Eph. 5, §. Joh. 3, 6. 21. Eſa. 57, 18. . §. 566. Forma igitur Converſionis non in externa môrum emendatione, non in levi animi mutatione, non in motibus bonis tranſi- toriis conſiſtit, Joel 2, 13. Hoſ. 7, 6 Eſa. 58, 2. 3. ſed eſt ſeria, realis, ſolida, permanzas averſio hominis a peccato, inprimis a quos vis peccato habituali, Ez. 18, 30. Jer. 1 8, 18 25, §. cum ſeria ejus deteſtatione; Act. 19, 19. & ſimilis ſeria, dominans & permanens animi inclinatio in Deum, gratiæ & ſalutis omnis auctorem ac ſummum Bonum, Theſi. 1, 9. 1 Pet. 2,2 u. cum firmo & irrevocabili pro- poſito, propter Deum omne bonum & qu⸗ quid Voluntati Divinæ convenit „ ample- ctendi & ſequendi. 88 1 Hoc docent emphaticæ locutiones Scrin pturæ, Deut. 30, 6. Ezech. 33, 11. 36, S 3 26. 278 Converſio. 26. Eſa. 77, 18. Eph. 2, 4. 5. 6. 7, 14. AG. 26, 18. 20. I Joh. 3, 14. & eximie illuſtrant exempla vere converſorum in Scriptura me- morata. §S. 567. Modus Converſionis ordinarie eſt ſucceſſivus; neque enim fit ſubito per raptum, ſed per vafios actus præparatorios Dei, in- telle tum illuminantis, & voluntatem fle- tentis, progreditur Act. 2, 41. coll. 37-40. 9, 3 - 19. & Verbum, quod Converſionis medium eſt, vim ſuam non iétu oculi ex- ſerit, ſed quando auditur, percipitur, medi- tationi ſubjicitur. Act. 16, 14. S. 568. Actus illi Divini per quos bomo con- vertitur, dici ſolent Gradus Gratiæ, qui va- rie a theologis diſtinguuntur. Facilior di- ſtinctio eſt in Gratiam Prævenientem, Præ- parantem, & Operantem, qui tres Gradus ipſam Converſionem efficiunt, & ad grati- am aſſiſtentem referuntur. Sequuntur dein- de Converſionem, cum in Renovatione Opus Gratiæ continuatur, Gratia cooperans, con- ſervans, confirmans, roborans; qui actus ſunt gratiæ inhabitantis. (S. 524.) §. 569. Gratia præveniens eſt ille actus, qt Spiritus S. primos bonos motus inter- nOSi, inprimis convictionem de Voluntate Dei; Del, ho Penhet. onia Ferdam! ſautares, ſentig n tuptione dubitatio Varom c. 14. Rom leſiſtere, Coad 4 cum de lelſſtit, de Der noran Jaſee: Wete nie (O 1Cor. F. 5 tus §.: mittun Per plo. intelles Vet, e tur, dium , 16. 46. e Muſrzn tipturz e. Drdinmni. per taon, s Dei, in ntatemn fe- ,. oveſionis culi ex⸗ t, Mell- onno col⸗ 1, Joi N. elior . temn, N. es CIII Tad g. Untur el⸗ fone Oin ans, ⸗ he vClne htus ii. Volontne Da⸗ Converſio. 279 Dei, in homine ſuſcitat. Act. 2, 37. 24, 2 5. 26, 28. Apoc. 3, 20. Huc ergo Vocatio pertinet. uoniam ſub tali convictione interna per Verdbum homo incipit cognoſcere veritates ſalutares, tollitur per eam incapacitas & re- ſiſtentia naturalis, (in naturali hominis cor- ruptione fundata, & per contrarios motus dubitationis, perverſorum judiciorum, pra- varum cupiditatum, ſe exſerens 1 Cor. 2, 14. Rom. 8, 7.) ut jam homo pofſſit non reſiſtere. Quodſi vero hanc gratiam non uſurpat, & eüm poſſet non reſiſtere, tamen volens reſiſtit, hæc deinde malitioſa reſiſtentia eſt, per novam ipſius hominis culpam contraéta, qua ſeſe aut mediis Converſionis, eorumque uir externo, Act. 6, 10. 17, 5. aut ipſi gra- iæ convertenti internæ O 7, 64. I Cor. 1, 23. pponit. At. 7, ſc §. 570. Gratia præparans eſt, qua Spiri- tus S. apud eos, qui primos illos motus ad- mittunt & non reſiſtunt, opus converſionis per plures & repetitos actus, illuminationem intelletctus & mutationem voluntatis, promo-⸗ vet, e. g. dum præjudicia practica eximun- tur, peccatorum agnitio vividior fit, me- dium eluctandi oſtenditur, languidiora deſi- . 8 4 Qeria 280 Converſio⸗ deria confirmantur. Act. 2, 38. 16, 14. Phil. 2: 13. Luc. 15, 15. Joh. 6, 44. . Inter hos motus homo ſenſim magis re- tractat peccata, & ſic totus animus immu- tatur: quod quidem plerumque longiore mo=- ra & lucta conſtat. = S. 571. Gratia perficiens (aliis Operans di⸗ Sta) eſt, qua Spiritus S. præcedente ſolida contritione, & depoſita omni reſiſtentia cor- dis, jam ipſum fidei actum habitumque pro- ducit Epheſ. 1, 19. conjunctum cum propo- ſito efficaciſſimo, ſe totum Deo tradendi Act. 26, 18. 1 Pet. 4, 2. boſito habitu fidei jam Converſio exiſtit. §. 5772. Quod in omnibus his actibus ho-⸗ mo ſe mere paſſive habere dicitur (Form. Conc. 663.) id non facit ex homine truncum; ſed tantum omnem hominis ex ſuis viribus Cooperationem ad Converſionem excludit. (S. 565.) Akctus pædagogioi, qui in mediorum gratiæ uſu ceonſiſtunt, ut verbi leéctio, auditio, meditatio, diligens tractatio, ſunt omnine in hominis poteſtate: ſed motus boni ad converſionem tendentes ex verbo in animo non excitantur ab homine ejusque viribus, ſed ab Efficacia Verbi, cui Spiritus S. intime ſemper conjunctus eſt. § 573 — h. Wins natwn , & m Clchmws, Cntra Del fone ſui ſonemn t0 COntra Se Cipiunt u ſionis ini tOtam aun non pole lium elle, Pns, gl hlunt, G Mrogrelſlam un adſbn⸗ NosN le Mottun Dhincipi holſe d Converſio- 28 14. Dhik S. 573. Dum ita omnem activitatem ho- minis naturalem in Converſione (immo eti- in ese am, S& multo magis, in Renovatione) ex- duchnginmn cludimus, tenemus hanc doctrinam (1) lonoedn. contra Pelagianos, qui hominem in conver- ſione ſui concipiunt ut ſanum, & conver- ſionem totam viribus naturæ adſcribunt; (2) Gd. contra Semipelagianos, qui hominem con- eetelhi cipiunt ut ægrotum & ſaucium, & conver- eliſtentinoe⸗ ſionis initium viribus naturalibus tribuunt, tumglee. totam autem converſionem iis ſolis peragi cum e non poſſe, ſed auxilium gratiæ neceſſa- radendid rium eſſe, concedunt; (3) contra Syner- giſtas, qui hominem ut ſemimortuum con- erit. cipiunt, & initium converſionis gratiæ ſoli, progreſſum vero etiam viribus naturæ per gra- aGidese tiam adjutis, adſeribunt. ſhnt Nos vero hominem convertendum ut pla- ne mortaum concipimus, Eph. 2, I. eumque de nihil plane ad ſui converſionem, neque in neln El principio neque in progreſſu, ex ſe conferre amge poſſe docemus. Form. Conc. Art. 2. p. 580. lo, Acto Cnt onnnii, otng boli bo in unt gve rnn inn. int § 5 DE Pœnitentia. XXXIII. Meri, ur DE POENITENTIA. ainf §. 574. 557. jſide en Vidimus: Converſionem peragi a Deo, bos hom efficaci gratiæ ejus operatione; & con- coliverte ſiſtere in averſione a peccato, & inclinatione 31, 19. animi in Deum Jam actioni Dei hominem 2T:2 convertentis reſpondet in homine effe tus, meß ut ex averſione a peccato Pœnitentia, ex in: (is& V, clinatione animi in Deum Fides exſiſtat. 37ſeg . Dum hum S. 575. Ubi ante omnia notandum, Pœ- leitat, G nitentié vocem in Scriptura interdum late z,7 ſumi, ut ſimul etiam Fidem includat; quocd dria d fit in illis dictis, quæ Pœnitentiæ tribuunt dlefte effectum remiſſionis peccatorum, gratiæ, vitæ, ſalutis, non facta fidei mentione ex- E Preſſa. Luc. 13, 3. 5. I5: 7. 10. 24, 47. Act. zntet II, 18. §, 21. Ezech. 18, 10. Marc. 6, 12. Quoties vero pœnitentia a fide diſtinguu- u 1 tur, fumitur ſtriciore fignificatu, pro Jolo H Contritione. Marc. I, I5. Act. 20, 2I. . beben IIla dici ſolet Pœnitentia αναιας totaliter, ((on- Hæc, Pœnitentia egineg, partialiter ſumta. nltenti G. 776. Pœnitentia eſt actus a Deo vivie 8 excitatus in homine, quo peccata agnoſcit, “äl dolet, deteſtatur, & gratiam Dei Chriſti meri⸗ u, tagi 1Deo, ne; Kcon⸗ inclingtione ei homninem e ekecu, tie, e il⸗ Ciltat, , M. dum late Gtz gooch Widudt , Aratie, eatione el⸗ 4,n 4 6.6,14 e diſtinen⸗ 1, , 21. toltr. Oiterlunt. Dto tiil⸗ lei i M, Nll⸗ Pœnitentia. 283 merito partam deſiderat, amplectitur, fibique applicat. §. 577. Eſt ea quidem acus hominis: ſed vivide excitatus aàa Deo; adeoque non viri- bus hominis naturalibus, ſed datis a Deo convertente productus. 1I Reg. 18, 37. Jer. 31, 18. 19. Ezech. 36, 25. 26. Act. 5, 31⸗ 2 Tim 2, 22. In efficiendo pœnitentiæ actu adhibet De- us & Verbum legis é& Verbum Evangelii. 2Cor. 3, 7 ſeq. Illa animum propria juſtitia confi- ſum humiliat, ac ſecurum e ſecuritate ſua excitat, & ſic operatur Contritionem. Rom. 3, 20. 7, 7. Hoc animum ad promiſſiones gratiæ deſiderandas & ſuſcipiendas inclinat, & ſic fidem gignit. Rom. 10, 14-17: S. 578. Hinc duæ ſtatuuntur Pœnitentiæ partes eſſentiales, Contritio & Fides. Marc. I, I5. Act. 20, 21. Id in publica doétrina receptum; Vid. Aug. Conf art. 12. Apol. 165. 16 8. neque cauſa ſufficiens eſt, quare mutari debeat. Confirmant hoc ipſum etiam exempla pœ- nitentiæ ſcripturaria. §. 579. Contritio eſt peecatorum agnitio ag dolor de iis, ex lege & ſenſu iræ divinæ incuſ- Jus, cum ſeria deteſtatione & odio peccati. Pſal. 294 Pœnitentia. Pſal 51, 5§. 7. 18. Act. 2, 33. Jer. 3, 13. 14, 20. Rom. 7, 7. Thren. 2, 39. 40. 41. 42. Mich. 7 9. Nahum. 1, 6. Dolor de peccatis omnino ex lege eſt, ſed ex evangelio accedente fide fit ſalutaris, utſit triſtitia ſecundum Deum. 2 Cor. 7, 9. 10. Ita & odium ac deteſtatio peccati ex agnita per legem fœditate & conſequentibus ama- rulentiſſimis peccati oritur: ſed oritur etiam ex pudore offenſi Dei, tanquam benigni Pa- tris; Jer. 31, 10. Dan. 9, 7. 8. hoc autem, quod homo Deum ut Patrem benignum in- tuetur, ex evangelio eſt. 9 §. 5§580. Quoniam Contritio eſt dolor, ex- citatus a Deo, eſt paſſio, non adtio, Jer. 23, 29. 31, 19. Joh. 16, 8. 2 Sam. 24, 10. Pſal. 51, 19. 6, 3. ACt. 2, 37. & in illis, qui pri- mum convertuntur, eſt opus Spiritus Sancti, neutiquam vero ex liberi arbitrii viribus pro- Feciſcitur. 2 Cor. 7, 10. (add. S. 565.) Unde & meritoria gratiæ eſe non poteſt: proinde non eo neceſſaria eſt, ut aliquid me- reamur, ſed ut pars ordinis, quem Deus in hominibus convertendis obſervat. S. 5§81. Confeſio peccatorum coram Deo nihil aliud eſt, quam ipſa contritio verbis ſi- gnificata: eſtque neceſſaria, Pl. 32, 3. ſeq. 51,6. PFrov. 8, 13. 1 Joh. 1, 9. Sed confeſſio ſpecialis omnium Omniupec da, uinon 6 Ponentian- n mag ins divini 12: ded! Iro conſe ios etiam datnni ill c. 19, l6 . 5. (62.5 dl knn qnenis larntidei e R ide Oalis 1oh. 3 — 13, 14, 12. Mich Ege A Et alns, Cl 0elo, ti er agnit entibus zmr. Otitur etin benigi r noc autem, nignumin⸗ lor, ex- 5 Jer. 23, 10. Dol⸗ ci ⸗ 6tos Gnt. Viribue e⸗ 6.) 2tot ſotf talglin. gemn Deun 1. corin e ſo velitl 3,leg 11 ONtaal Fides. 285 — . omniuum peccatorum coram ſacerdote facien- da, uti non eſt a Chriſto mandata, ita nec ad Pœnitentiam, ut pars ejus eſſentialis, pertinet. Non magis ſatigfadtiones pœnitentium ſunt juris divini, aut per modum cultus neceſſa- riæx: Sed Jejunium, aliaque triſtitiæ ſigna ultro conſequuntur ex vera contritione; cu- jus etiam effectus & ſignum eſt reſtitutio damni illati Luc. 19, 8. & abolitio ſcandali. Act. 19, 19. S. 582. Nova Obedientia, itidem non pars, ſed fructus ſive effectus formalis Pœnitentiæ eſt, & in ſerio, conſtanti & efficaci propo- ſito quævis peccata vitandi, & quicquid Vo-⸗ luntati Dei convenit, propter Deum ſequen- di ac faciendi, conſiſtit. Luc. 7, 47. 19, 8. Hoc propoſitum non peccandi, prout eſt actus, ex contritione; prout vero ha- bitualis a peccatis averſio eſt, ex fide eſt,. IJoh. 3, 9. 10. XXXIV. DE FIDE. §. 583. “r A'er Pœnitentiæ pars Fides eſt, quæ eſt, A medium in œconomia ſalutis Xy in, 4 liber= 286 Fides. liberrime a DEO ad hunc uſum organi- cum, & applicationem gratiæ, determina tum. Cor 1, 21. Intelligitur hic Fides qua creditur; non doctrina fidei, quæ creditur. Non objectiva ſed ſubjectiva, quæ in Scriptura nunc ut adus, nunc ut habitus deſcribitur. 1: S. 584. Fides hæc ſubjeétiva eſt fiducia Jupernaturalis in promiſſionibus divinis, ac Jpeciatim in merito Chriſti, quem ut ſuum com- Plectitur. Rom. 4, 24. 25. §S. 586. Cauſa fidei efficiens eſt Deus Col. 2, 12. Joh. 6, 29. 44. Eph. 2, 8. Phil. 1, 29. Ebr. 12, 2. 1 Cor. 12, 3. 2 Cor. 4, 13. && quidem Jo- lus, quia homo nihil ad inchoandam & effi- ciendam fidem cooperari poteſt. I Cor 2, 14. 2 Cor. 4, 4. Eph. 2, 8. Mat. 16, 17. atque etiam in progreſſu vitæ ſpiritualis, fider & con- ſervatio 1I Pet. I, 5. & augmentum Luc. 17, 7y. unice pendet a Deo Joh. 15, 4-8. 2 Theſ. I, II. 1 1 Atus tamen fidei, qui ſubinde ex file ha- bituali ſub gratia cooperante reſultant, etiam homini regenito adſecribuntur. 2 Cor. 4, 13. Phil. 3, 12. S. 586. Medium, per quod - Fides confer- tur, & conſervatur, & augetur, ſunt Verbum Dei Dii ſeeii 1 6 17. ſcran Un oppon dum, ti 1eg. A Pumosr in elde balitii ſG gnitio, 16,2934 E a Ilh. l Conledn leng G . de 1 K mnodo! ,9. 1 §. Uri Mat. 41. 44 & ſal Tation Fides. 2287 lum oren. , deterhnn redinn; no Nonketiun nuine vticni, 4 ell fict ivitis, 1 r ſuun col⸗ Hets Cola, ,29. Ebr. guilen ſr laen Sekt⸗ Cor l Atqueetil ſcet co⸗ Luc,17 eajl amt, aium 3 (Olrc 1)⸗ es Clf⸗ kunt ſunt 4 Dei, ſpeciatim evangelium, Joh. 17,20. Rom. I, I6. 17. 10, 8. 1 Cor. I, 21. 2 Cor. 4, 6. & Jacramenta Gal. 3, 26. 27. Tit. 3, 7j. IJoh. 5, 8. Supponitur autem verbum auditum, le- um, rite tractatum, Rom. 10, 17. Gal. 3, 2 ſeq. Act. 16, 14. 15. & ſacramentorum le- gitimus uſus & praxis Gal. 3, 27. Hinc Fides ita eſt Dei donum;, (GO. 5S85) ut rectius tamen habitus acquiſitus dicatur, quam infuſus. . S. 787. Antecedit ortum fidei peccatorum agnitio, dolor, ac deteſtatio, Mat. 11, 28. 9, 12. Eſa 38, 17. 61, I. 66, 2. A. 2, 37-41I. 16, 29 34. Mat. §, 3. 4. 6. ipſaque adeo fi- des H in Converſione & Regeneratione 1 Joh. §, I. Conſequenter ſubjectum fidei, ſive vere cre- dens, eſſe non poteſt, niſi regenitus & conver- ſus. Peccatores, adulteros, fornicarios, fu- res &c. fideles dicere, alieniſfſimum eſt a modo loquendl ſcriptucario. Jac. 2, 17. 1 Tim. 5, 8. 1Jo. 2, 1I1. 3, 9. Act. 15, 9. §. 588. Etiam in infantibus Fides eſſe poteſt. Matth. 18, 6, Marc. 9, 42. Pfalm 8, 3. Coll. Mat. 21, 16. Marc. 10, 14. 15. Luc. 1, 15. 41. 44. Cum enim in baptiſmo fiant ſancéti & ſalvi, idque non fiat niſi actione & ope- ratione Spiritus Sancti, qua meritum Chriſti eis 28⁸ Fides. eis applicatur: Accipiunt ergo Chriſtum & in eo ſalutem; atque hoc ipſum eſt fides in ipſis: paſſiva quidem potius, quam activa; & a fide adultorum in eo diverſa, quod non, ut in his, eſt actus reflexus, quod quidem diſerimen tantummodo accidentale eſt. S. 589. Formalis fidei actus fiducia eſt. Eph. 3, 12. Mat. 9, 2. ad quam tanquam præ- ſuppoſita maxime neceſſaria requirantur no- titia & aſſenſus. Hinc tres fidei juſtifican- tis & ſalvantis acdtus ſeu partes ſunt: Motitia & Aßenſus in Intellectu: & in Voluntate Fiducia. 8S. 590. Notitia eſt ſolida ac viva, α ex- plicita ac diſtindta cognitio credendorum de Deo &S Chriſto, deque gratia Dei, & remiſ- fione peccatorum ac Jalute propter Chriſtum, 4 Spiritu Sandto gratia ipfius illuminante producfa. S PFPidem notitiam involvere, probatur ex eo, (1) quod fides deſcribitur per orει à vénpgi, Col. 2, 2. 1, 9. 2 Pet. I, §. coll. 8. Ebr. TI, 3. (2) quod effectus, qui proprie fidei ſunt, iidem etiam notitiæ adſcribuntur. Eſa. K3, II. Joh. 17, 3. 8, 32. Luc. 1, 77. I Tim. 2, 4. Phil. 3, 8. 1 Cor. 1, 4. S. 1 Joh 5§. 20. (3) quod cognitio cum fide aréto nexu conjungitur, 2 Tim. I, 12. Eph. 4, I3, Joh. 6, 40. — 6, 66 inendllitat ionntia 5. t. Chriſto no Chridum, Pator, ſo Eph. 1,15 Uenlen Ed vivg un, & nlſa onni 6.,ſ9n . fore irit laliseſ.⸗ AWedc Fte natut 5. ſ tltia hæc 100 plin Fle vivi nam fidh Litur ſer Matth.⸗ teddene Fides. 289 m elfles luamafin ,(lb otqnicen Aeeh flutn d nquam hte rantur to- bſbifcin. t Ntn. Volunta 1,Ger dorunn e G ni⸗ Chrifmm, eninont betur el 1 * r oNX. ol e —RKZ zuntr 1 n 1l. oh ſ . 4. 40 reddendi 1 Pet. 3, 1 §. tractatio verbi Pl. 1, 2. 6, 40.69. Unde & non intelligere cauſa eſt incredulitatis Matth 13,19. & incredulitas ignorantia dicitur. Act. 17, 30. . §. 59 1. Objettum hujus notitiæ eſt Deus in Chriſto nobis reconciliatus; adeoque circa Chriſtum, ſalutis cauſam principem, occu- patur, Joh. 17, 3. 1 Cor. 2, 2. 2 Cor. F, 1 8.⸗ Eph. 1, 18. 19. 3, 18. 19. I Joh. 5, 20. Uande non ſuperficiaria ac mere hiſtorica, ſed viva ac ſolida eſt, qua Chriſtus ut Bo- num, & quidem præſens, ac noſtrum, & ut cauſa omnium aliorum Bonorum, ſpectatur. Phil. 3, 8. 9. 10. S. 592. Hæc notitia ex ſupernaturali opera- tione Spiritus Santti, atque adeo indolis ſpiri- tualis eſt. 2 Cor. 4, 6. I JOh. 5, 20. Mat. 16, 17. Adeoque cadit figmentum quorundam de Ride naturali, qua gentiles ſalventur. §. 593. Porro & illud requiritur, ut no- titia hæc explicita ſit. Implicita enim cogni- tio plane non eſt cognitio; & quilibet ſua iide vivit Rom. I, 17. non ea, quæ in alie- nam fidem reſolvitur; & credentibus injun- gitur ſcrutinium Joh. 5, 39. Act. 17, 21. ex- ploratio I Joh. 4, I. 1I Theſſ. 5, 21. cautio Matth. 7, 1 5. Joh. 10, 4. 5. facultas rationem &α 290 Fi des. 5 & quidem in omni ſapientia Col. 3, 16. quæ officia ad omnes fideles pertinent. Col. 1, 28. I Cor. 15, 34. Habere quidem poteſt pro ſubjeétorum diverſitate diverſos gradus, tum amplitudi- nis, quoad ſpecialiora, tum profunditatis, quoad doctrinarum ſalutarium rationes, ne- xum inter ſe, & conſequentia, etiam remo- tiora, Sufficiens tamen in omnibus eſſe de- bet, ut aſſenſus, & ex aſſenſu fiducia gigni poſſit. G. 594. Aſſenſus (alter Fidei actus) eſt judicium certum ac firmum de veritate indubitata eorum, quæ de Chriſto, gratia, ſalute, cete- risque eo ſpectantibus, divinitus patefacta ſunt, nixæum Dei teſtantis auctoritate, atque efficacia in Verbo divino. Eum ad Fidem pertinere, ex eo patet, quod paſſim Scriptura de fide ut aſſenſu lo- quitur. Act. 8, 37. Joh. 20, 20. 3, 33. 17, 8. I Joh. y, 6. 9. §. 595. Neque vero tantum in a ſenſu ge- nerali conſiſtit, quo credimus, Verbum Scripturæ vere eſſe a Deo 1I Theſſ. 2, 13. Act. 24, 14. 26, 22. & promiſſiones de univer- ſali merito Chriſti, ac de ſalute per fidem in Chriſtum obtinenda, clare & perſpicue in Scriptura exhibitas, eſſe infallibiliter veras: ¶ Theſi. — 1 Thel 1,5 Tedutitur e tote con Moomiſhon nere, ide nimno an Hob 10, §. ſos imolis ſ Spiritus 5 epitimo, 1,6. Eph1 Dtur al Lhuthentis. tuditos & Clin e N ina G edi N wng Inrdwrr logss gi ſy⸗ leue Deum terne. Pidue a e, 13, 16, g t.Col.1, 41 ſubjedhoumn n annlind⸗ rofundinis, ationes, l⸗ etiam teno⸗ lbus ell d⸗ jducia gini lus) A indudignur lke, lett- ilalunt, ne effeten e Pateti elib⸗ 5 3. n6t. Ge itr. et Plen 1 elſicve 1 lter Geris 1 Itt. Fides. 291 I Theſſ. I, §. 6. Ebr. II, I. I Tim. 1, 15. ſed requiritur etiam aſſenſus ſpecialis, in applica- tione conſiſtens, qua credens certo ſtatuit, promiſſiones illas ad ipſum in individuo per- tinere, idque tanquam maxime op tabile toto animo approbat. Joh. 20, 28.131. 3, 14. 15. Hiob 19, „5. Pfal. 18, 3. Gal 2, 20. Luc. 1, 38. S§S. 596. Hic aſſenſus, pariter ut Notitia, indolis ſpiritualis eſt, ex gratioſa operatione Spiritus Sanéti per Verbum, ſub uſu hujus legitimo, ortus. I Theſſ. 1, 5. 6. 1 Cor. 2,4. F. 1, 6. Eph. I1, 13. 4, 30. Datur alhqua certitudo aſſenſus, quæ ex argumentis, per ratiocinia, inprimis apud eruditos & perſpicaciores, obtinetur: verum cum ea non confundi debet hæc certitudo divina ex teſtimonio Spiritus Sancti. Hæc enim non habetur ex mero ratiocinio, ſed eſt magis apprehbenſio ſimplex, ſive judicium intuitivum: unde fides non ſemper diſcurſiva, ſed potius ſimpliciter apprehenſiva eſſe a theo- logis dicitur. §. 597. Fiducia eſt acquieſcentia in Cbriſto ejusque merito, ut cauſa conſequendæ apud Deum gratiæ, remiſſionis peccatorum, ac vitæ æternæ. Fiduciam includi in Fide, immo ejus for- mam eſſe, probatur (1) ex iis dictis Scri- 1 2 pturæ, 292 Fides. pturæ, quæ fidem diſerte fiduciam dicunt. Rom. 8, 38. 2 Cor. 3, 4. Eph. 3, 12. Mat. 9, 2. Col. 2, 2. Rom. 4, 20. 21. Pbr. 10, 22. 35. 3, 6. 4, 16. I Joh. 3, 21. 4, 17. Pſal. 2, 12. Eſa. 50, 10. (2) ex iis dictis, quæ actum fi- dei formalem in receptione Chriſti ponunt. Joh. I, 12. 16. Col. 2, 6. I Tim. I1, 1 /. Ebr. 6,18. (3) ex credentium exemplis Mat. 9,2. 21.22. 8, 5ſeq. 15, 22. ſeq. Rom. 4, 18 19.20. Ebr. 11, 24 - 28. (4) ex oppoſita fidei diffi- dentia & metu. Matth. 14, 3 I. Marc. 5, 36. Jac. r1, 6. Rom. 4, 18. 19. 20. G. 598. Præclare geneſin fduciæ hujus ex- plicat Audor p. 428. Ex notitia nimirum atque aſſenſu oritur Operante Spiritu S. deſi- derium, Num. 21, 8.9. cOll. Joh. 3, 14. 15. Pl. 34, 6. Act. 3, 4. F. Luc. 18, 13. Pſ. 63, 2. 3. 2 , 1. Matth. 5, 6. 9, 20. & ex co apprehenſio Chri- ſti Joh. 20, 28. fiducialis acceſſus Eph. 3, 12. & acquieſeentia Piſalm 71, 5. 6. 63, 9. 57, 2⸗ Phil. 3, 9. . S. 599. Effectus fidei ſunt juſtificatio Rom. 5, I. ſanctificatio Act. 26, 18. & ſalvatio. Joh. 20, 31. Cum dicitur juſtificare, non ſpectatur ab-= ſolute ut eſt actus vel habitus, ſed relative & compleæe cum ſuo objecto quod apprehendit ac tenet, Chriſto ac merito ejus. Phil. 3, 9. 12. = 5 Ela. 4, M 24 (iurſuſtikt Verum lebet, C loh. 3, 17 enimn Zpn Boca O cere inei qui lola non ſtai Luc. 9,4 1oh.,; 5 600. bi tertiſin temna, Cr⸗ ſtom Rec Des IN tes, V. Dode Rade 1. 6 lemnpon guobie Uile pe e Pre Paſſior Fides. 293 un dieum Ela. 45, 24. 2 Pet. 1, I. Unde & paſſive di- M. 9, . citur juſtificare, recipiendo Juſtitiam Chriſti. 10, 21. 5. Verum reſpectu ſandtificationis effcienter ſe Dlal,1. habet. Gal. 7, 6. Act. 15, 9. 2 Pet. I,; 3. 4. 1e Alnl⸗ Eph. 3, 7. I Joh. 5, 4. Ebr. 11, 33. Idem eltiomet. enim Spiritus S. qui fidem dedit, etiam ad . l, lf.: N. Bona Opera impellit, & Sanétimoniam effi- Mi. 91. cere incipit. Et cogitare non licet hominem, 1s hen qui (ſolatium fidei in Chriſtum ſenſerit, & 1fiei cif⸗ non ſtatim Deum & Chriſtum amare incipiat, lar „ Luc. 7, 42. 43. ejusque mandatis obtemperet. I Joh. 2, 3. 4. inser⸗ §S. 600. Ubicunque ergo eſt vera Fides, giſnitutnn ibi certiſſime ſequunter Bona Opera, tum in- uS. e. kerna, Gratiarum actio erga Deum & Chri- ſtum Redemtorem, Amor Dei & Proximi, r Spes viya & rel. tum externa, ſi facultas, Peſe. vires, tempus, occaſio, adſint. Gal. 5, 6. rze Unde abſentia Bonorum Operum character Gdſt eſt abſentis etiam fidei. Jac. 2, 17. g. 601. Quamvis autem vix cogitari poſſit crio N. temporis intervallum, etiam minutiſſimum, quo Fidesiſit ſine Amore; tamen actus Amoris Fide poſterior eſt, etiam ratione temporis, druͤ ac præterea Amor a Fide differt, ut actio a felirt paſſione. Conſequenter cum Fide nequa- kenia quam eſt unum & idem. 1 Cor. 13, 13. D Multo minus Fides explicari poteſt per nlz, T 3 obedi⸗ N 294 Fides. obedientiam mandatorum Dei. Diſerte Bona Opera & Fides inter ſe diſtinguuntur. Epheſ. 2, 8. 9. 10. . S, 602. Fides gradus ſuos babet Rom. 14, I. & poteſt ac debet creſcere, iPet. 2, 2. 2 Theſſ. 1, 3. Luc. 17, 5. Eph. 4, 13. ſed poteſt etiam minui, ſi non exerceatur Luc. 8, 25. immo amitti, per peccata contra conſcientiam, quippe quibus non amplius admittitur gratio- ſus Dei influxus, ſine quo fides ſubſiſtere non poteſt. 1 Tim. 1, 19. 4, I. 2 Pet. 2, 20. 3, 17. Rom. 8; 13. Luc. 8, I13. §. 603. Datur fides mere biſtorica, hypo- critica ITim. 1, 5§. habens credendorum qua- lemcunque & notitiam & aſſenſum Rom. 2, 17. 18. 19. Jac. 2, 19. eorundem etfam ſpe- cioſam confeſſionem Mat. 7, 21. 22. 23. & fiduciam ſalutis quoque Luc. 13, 14-26. Apoc. 3, 17. Verum quoniam otioſa ac tepida eſt „2 Pet. 3: 8. 9. Rom. 2, 21. 22. 23. Omnis illa fiducia vana Mat. 7, 21. 22. Apoc. 3, 16. Jac. 3, I4. ac fides mortua eſt. Jac. 2, 17. 26. Apoc. 3, 3. S. 604. Diligenti erge opus eſt explora- tione, ut certi ſimus de fide noſtra. 2 Cor. 13,5. JPet. I, 7. Id ut obtineamus, attendendum eſt (1) ad id, ut conſcii nobis ſimus in- ter narum — ternaumn n Aite ia ſin Rom. 12) ach kesnt (5 699. 600. Notandon Fum prr fidei, pa (iano 1 Profeſſio fucn opere 10, 9. 10, Innnibug Pirtus Sar hucͤ te Nata Oldas fidos ed. —.— On D — Merte Bor Uunuk. Bpte bet on . t2,A1lhel. l poreleinn 0,g, ſe inne coplciennn, iniurgene ges ſabltee ,2et 20 rin, yte⸗ Ndorunn r⸗ n Mon. 1 mein he⸗ 11,,4 1t n 1eencid 3. omnnis 1 poe. 1 6 „ 17, 11 ,2, . Al enhon 17 (oN.! 35 renendun ſnns 1. tellandll Juſti ſi catio. 29 5 ternarum noſtrarum actionum & paſſionum, atque ita ſenſus fidei ſpecialis in nobis exſi- ſtat. Rom. 10, 9. 10. Act. 8, 37. Gal. 2, 20. (2) ad charadteres fidei, tum qui eam ante- cCedunt (S. 587) tum qui eam ſequuntur (§. 599. 600.) Ubi de Bonis Operibus externis notandum, ea characterem tantum negati- vum præbere. (S. 600) (3) ad exercitium fidei, partim internum in certamine quoti- diano I Tim 6, 12. partim externum, in profeſſione fidei coram mundo, tum ore, tum opere faéta 2 Tim. 1, 12, 2, 1-13. Rom. 10, 9. 10. 1 Pet. 3, 15. IJoh. 5, 4. §. In his omnibus ineſt ſeque exſerit teſtimonium Spiritus Sancéti (SH. 596). 2 Cor. 4, 13. Apud tentatos præci ſolatia petenda, ex gratia univerſali & promiſſionibus univer- ſalibus Joh. 3, 15 ſeqq. & ex monitis ad af- flictos directis. Matth. 11, 28. Eſa. 49, 14. ſeqq. 50, 10. — XXXV. DE USTIFICATIONE. . S§. 60. Onverſionem ac Pœnitentiam proxime ſequitur peccatorum remiſſio ſive Juſti= T 4 ficatio 296 Juſt iſicati0. ficatio, Luc. 24, 47. Act. 3, 19. 5, 3 I. 26, 18. Rom. 4, 6. 7. cujus doctrina maxime funda- mentalis eſt, & acropolis ac centrum ſalu- taris doctrinæ, Rom. 1, 16. 17. atque ideo ſummo ſtudio incorrupta & pura ſervanda Cal. I5 7. 8.9. 5; F. §S. 606. Juſtificatio eſt actus Dei judicialis, gu0 hominem peccatorem, damnationis reum, Jed pœnitentem & credentem, ex mera gratia, propter Chriſti meritum, abſolvit, peccata ei condonat, & in gratiam receptum juſtum de- clarat, eo fine, ut jus filiationis divinæ ac vit- æternæ ei conferatur. Hic maxime ad duas notas attenden- dum: «. Juſtificationem eſſe abſolutionem; 8. eſſe abſolutionem, cujus ratio ſita eſt in ſatisfactione ac merito Chriſti. S. 607. Juſtificatio non eſt actus quali- tatem inhærentem infundens, (qualis inhæ- ſiva mutatio animi fit partim ante Juſtifica- tionem, in Converſione Act. 26, 18. partim poſt eam, in Sanctifieatione Rom. 6, 22): ſed eſt actus forenſis, in mutatione ſtatus no- ſtri extrinſeca & relativa, per ſententiam judicialem abſolutoriam, conſiſtens. Hoc probat, præter conſuetum vocabuli juſtificare ſignificatum in Scripturis, Mat. 12, 3% &c. avthentica Chriſti & Apoſtolorum , . inter⸗ intenretat Ron ſn9 ſmnelaccul 1e, qur Mitrumt. 2, 1. Ma Conſe non fun vendum § G0). oltitetie lmn Deo, nolcens 1ſoh. 1, 8 MAlie, Gelens in 519 Qam Nochnid nibus 4 518. I Aere on la in t, ſec lata 0. 1 qu niſt in ,1. 20,1. Witne func centrum ſan, 7. Ade en Dura ſennd Deiinunt, utionisfenm r mern grit, , ecvutt 4 jlten ineac ittenden⸗ Nlotonem; Ua eſtin Oos qul⸗ Gals ue. nte lifer. 6 1 Pann kom. 6, 2) ge ſatus t⸗ 1 Ebtentinn lens, tirls, M poltoonn Ne⸗ Juſtiſfi ca tio. 29 7 interpretatio Joh. 3, 18. 5, 24.: Luc. 18, 14. Rom. 5, (9. Act. 10, 43. 13, 38: 39. & oppo- ſita ei accuſatio & condemnatio Rom. 5, 16. 18.⸗ 8, 33. 34. & aliæ juſtificationis circumſtan- tiæ, quæ nonniſi forenſem ſignificatum ad- mittunt. Rom. 3, 10. 19. Joh. 5, 45:. 1 Joh. 2, I. Matth. 18, 23-27. Pfal. 143, 2. Conſequenter Juſtificatio & Sanctificatio non ſunt unum idemque, & cum cura ca- vendum, ne confundantur. §. 6098. Objectum perſonale, ſive Subjedtum Juſtificationis eſt homo peccator, reus co- ram Deo, Rom. 3, 19. 23. 4, 5. ſeque talem agnoſcens adeoque pœnitens, Pfſal. 5§1, 3-6. IJOh. 1, 8. gratiam Dei ſuppliciter petens, Pſal. 143, 2. Luc. 18, 13. Matth. 5, 3 - 6. & credens in Chriſtum. Rom. 3, 23. 4, 5. Phil. 3, 7. 9. Quamvis ergo hoc beneficium omnibus hominibus a Chriſto acquiſitum ſit, & om- nibus a Deo offeratur Rom. 5, 18. 2 Cor. 5, 18. 19. nullis tamen adctu obtingit niſi vere converſis: non quod Converſionis ali- qua in hoc negotio cauſalitas ac meritum Gt, ſed quoniam gratia & ſalus homini ob- lata actu ipſius eſſe nequit, niſi acceptetur, id quod fidei eſt; fides autem exfiſtere, niſi in animo vere pœnitente, non poteſt. 1 5 H. 609. 298 J uſt i f cati6. S. 609. Uti Deus ſolus eſt qui juſtificat Rom. 3, 26. 30. Pfal. 130, 4. Pater Rom. 8, 33. Filius Rom. 5, 19. Col. 3, 13. Mat. 9, 2. & Spiritus Sanctus 1 Cor. 6, 11. ita beneficium hoc hominibus patefacit, offert & exhibet, per Verbum evangelii Rom. 1, 16. 2 Cor. 3.6. 8. 9. Act. 13, 32. 38. 39. cujus miniſtri ideo etiam dicuntur juſtificare, miniſteriali= ter. Dan. 2, 3. Hinc juſtitia quam homo in juſtificatione conſequitur, vocatur magna cum emphaſi Juſtitia Dei Rom. 1, 17. 2 Cor. 5, 21. quia in ea omnia divina, nibil humanum eſt. So- lIus Deus hunc juſtificationis modum potuit invenire, & procurare; ſolus Juſtitiam in- finiti valoris acquirere: ſolus poteſt conferre eam per fidem; eamque ſolam coram judi= cio ſuo tamquam valentem admittere Eſa. 45, 8. 23. 24. 25. Dan. 9, 24. Jer. 3 3;, 15. 16. Kom. 1I, 26. g. 610. Cauſa movens interna eſt gratia Dei, Rom. 3, 24. Col. 2, 13. quæ quoniam diſerte per amorem & miſericordiam Dei ex- plicatur, ac ſimul conſtanter operibus & operum meritis, hic plane excluſis, opponi- tur, patet, per eam hac in re non donum gra- tiæ in nobis productum (uti 1 Cor. 15, 10. Rom. 12, 6.) ſed gratuitum Dei favorem in- telligi debere. Eph. 2, 4. 5. L. 9. Ebr. 4, 16. Mat. 18, 27. Tit. 3, . 7. S. 61I. T erihmn Iecpimnar; Gtor. Ro- Neque ita; g tio Mene ketendae 1. 612 Plicatur, riptura 6 1. 4,35 hil 5,. Dicitur eſelss; c⸗ Conditio Atoris ſ ſed un Aeoos jens 8 ſccuna homo . 2f. 26. 3, 9. 19 8. 6 Ril ni — tifcot al Romm. 5,3 Mt. 9, 2. benekicinn Kerlibet, 1 16. 200t, Ciſus niniti e, infeneie hjultitenin cum eniil 1 , 21. gll Um eſt. . dum vouit lulitiam in. el conkerte corad ful minete du . s ni Hu Ge Clonn tlum eic k Certls ltsopone 0t Aotngit 1Cr lGld ifnuoen 1r Er ,16 ell⸗ Juſt ifi atio. 299 S. 611. Nonniſi propter Chriſtum ejusque meritum a Deo juſtificamur & in gratiam recipimur; quod ideo cauſa movens externa dicitur. Rom. 3, 24. 25. 5,; 18. 19. Neque ideo juſtificatio deſinit eſſe gra- tuita; quoniam & procuratio, & accepta- tio alienæ juſtitiæ, gratiæ Dei gratuitæ accepta ferenda eſt. H G. 612., Medium, per quod Juſtificatio ap- plicatur, eſt Fides. Hoc clarisſimis verbis Scriptura docet Rom. 1I, 17. 3. 26. 22. 28. 300 5, f. 4, 3. ſ. 6. 9, 30. 10, 4. Act. 13, 396 Phil. 3, 9. Dicitur etiam cauſa impulſiva minus prin- cipalis; cauſa movens; cauſa organica 3 conditio ſine qua non. Sed præferenda hæc Auctoris formula. F. 613. Fides autem non juſtificat ut opus, Jed ut Chriſtum apprebendit; non dignitatis alicujus intrinſecæ titulo, non ut eſt excel- lens & præclara virtus, non ut bonis operibus fœcunda eſt, ſed hoc ſolo nomine, quod homo per eam in Chriſto eſt. Rom, 3, 22. 25. 26. 4, 24. 25. Rom. 5, 17. 9, 30. Phil. 3, 9. 12. F. ſa. 4 , 23.24⸗ S. 614. Quoniam ergo ex parte hominis nil niſi fides eſt, per quam hoc beneficium obti⸗ 1 s0 0b Juſtificatio. obtinemus, recte etiam dicitur, ſolam fidem juſtificare; Hujus theſeos hic ſenſus eſt, fi- dei ſolius intuu Deum remittere peccata. Id probatur ex eo, quod (1) ubicunque Scriptura de ratione gratiam Dei & ſalutem conſequendi agit, tantummodo fidei men- tionem facit ex parte hominum. Act. 10, 43. Joh. 3, 16. Marc. 16, 16. Rom. 10, 11. (2) præterea ſic hominem dicit fide juſtificari, ut opera diſerte excludat. Rom, 3, 28. 4, 2. 3. 5. 6. Phil. 3, 7. 8. 9. Gal. 2, 16. (3) do- cet, Hominem propter opera ſua nec pecca- torum remiſſionem conſequi, nec pro juſto haberi poſſe Rom. 3, 20. 4, 2. 10, 3. Gal. 2, 16. Eph. 2, 9. Tit. 355. Ubi & illud notandum, non tantum de legis ceremonialis, ſed & de legis moralis operibus, Rom. 3, 19. 20. nec tantum de operibus ante converſionem & fidem factis, ſed etiam de operibus regenitorum hoc dici. Rom. 4, 2. Phil. 3, 9. S. 615. Circa hanc theſin nulla eſt contra- didtio inter Paulum & Jacobum, quamvis hic c. 2, 14 - 26. aſſerat, hominem operibus juſti- lcari, non fide tantum. Jacobus enim de Fide & Juſtificatione coram hbominibus decla- randa, Y. 18. & de Fide generali, quæ ex parte etiam in Diabolis eſt, Y. 19. loquitur, idque contra ſecuros urget, qui vano & ina⸗ 1 Di fidei ſmn At Pulus! irter olum vl uſtifie iercedit, r lol netot, id illiciam 5. 616. tionis mo Pera prop te habet, Cntinute fecuncka 1).b. N Ibos ſois e Ain ſolo lzle lt. Dar del⸗ bos con conlegve Uerane . 6 non eſte Chriſto⸗ Juſtificatio. 301 ſenſos ell, ttere ſecen ) Whieunoe ei lluen do fcei ner . A 1 10,11, 00) le ultten 1 3 29. 4 ¹ 6.:(3) . A nec hecet e pro /llo⸗ G2l, 2, 16. tankotn de i mnoroli anronn 6cenn kici⸗ run hoc i⸗ Me conn. umsll Ohenin Pbs erin 6 nirihue Nd ul, ge 19, Cgliii ano A ul . ni fidei ſimulacro ſe ipſos decipiunt, Y. 20. At Paulus loquitur de Juſtificatione, prout inter ſolum hominem peccatorem juſtificandum vel juſtificatum & inter Deum juſtificantem intercedit, & prout fide ſpeciali in Chriſtum, quæ ſola coram Deo in cenſum venit, obti- netur, idque contra phariſaicam in operibus lduciam urget. . S. 616. Non tantum in primo Juſtifica- tionis momento (ubi ne quidem poſſunt. O- pera proprie dicta adeſſe, Rom. 4, 5.) res Ita ſe habet, ſed etiam in ſtatu juſtificationis continuatæ, quamvis fides Bonis Operibus fœcunda ſit. Act. 24, 16. Gal. 5y, 6. 1 Joh. 2, 3 -6. Ne tum quidem vere credens ope- ribus ſuis confidit, Hiob 9, 2. 3. I Cor. 4,;4. ſed in ſolo Chriſto gloriatur Gal. 6, 14. Cor. 1, 31. 2, 2. Rom. 3, 27. & gratiæ uni ſe ſub- jicit. Dan. 9, 18. 19. Eph. 2, 8. 9. S. 617. Forma Juſtificationis duobus acti- bus conſtat: Imputatione Juſtitiæ Chriſti, & conſequente ex ea Remiſſione peccatorum. Uterque actus accurate conſiderandus eſt. §. 6 8. Juſtitia Chriſti, qua juſti ſumus, non eſt-eſſentialis illa Juſtitia, quæ Divinæ in Chriſto Naturæ Attributum eſt. Juſtitia enim qua juſti ſumus, eſt juſtitia fidei Rom. 4; I1. 302 Juſti ſi ca tůo. 4, 11. 13. 1, 17. at vero Eſſentialis Dei Ju- ſtitia non poteſt eſſe objectum fidei, quip- pe quæ peccatorem tantum damnat Kom. 1, 18. 32. Deinde juſtificatio diſerte per redemtionem Chriſti fieri dicitur. Rom. 3, 24. 5; 9. 2 CoOr. †, 21. g. 619. Ergo Juſtitia Chriſti mediatoria, in activa & paſſiva ejus obedientia ſita, eſt id quo juſti ſumus. Jer. 23, 5. 6. I Cor. 1, 30. Eſa. 45, 23.24. 53, 11. Rom. 5, 18. 19. Hæc Chriſti Juſtitia mediatoria a theolo- gis dici ſolet materia Juſtificationis: cujus formulæ acroamaticæ, ab ipſo Chemnitio (qui in hujusmodi terminis alias parcus eſt) uſurpatæ, ſenſus hic eſt, Chriſtum eſſe cau- ſam meritoriam noſtræ juſtificationis, non, ut aliqua alia re juſti fiamus coram Deo (velut juſtitia Dei eſſentiali in nobis habi- tante, qua impellamur ad juſte agendum, (S. 618.) aut bonis operibus noſtris (§. 614.) S& ſancéctitate inhærente): ſed ut ipſa obedi- entia & ſatisfactio Chriſti ſit id, quod no- bis imputatur & quod jJuſtitia noſtra eſt. S. 620. Ut hac Chriſti Juſtitia juſti eſſe poſſimus, noſtra fieri debet; fit autem noſtra per imputationem, qua Deus juſtitiam & me- ritum Chriſti homini credenti adjudicat, tanquam ad ipſum pertinens, & propter illud Mwd komin Prommnciat. 2 6 1C01 (N1ν½ 1o. In hae t, Quod Dtins re . 621. ckus proxi ſe, propte idicata 1 9. Ace,. De hoe eet henht 1, lal 10, Ncoltn Dlal. Nt. eodon Nr,gll. ionare, d 18, 2. W er. zi⸗ 1lII, . PCenam e Ph., 17 tio juſtiflet — tnls Dei fidei, qup lumnat Ron 10 dilere ,e I., Ronge. i neditnit. entin ſn, 1Cor. h,. 19. l. ia theob⸗ Nlis: Clls C(enzitio urcus et) n ele can- 1oins, nol, Corann Der nobis Mh⸗ ta julik utemn i iam A. Cdien n 1 Juſtiſi a tio. 303 illud hominem coram judicio ſuo juſtum Pronunciat. Rom. 5, 18. 19. 4, 3. 4. 5. Jer. 23, 6. 1 Cor. I, 30. 2 Cor. 5, 21. Phil. 3, 9. Col. 2, 10. . e In hac Juſtitiæ Chriſti imputatione nihil eſt, quod Sanctitati, Juſtitiæ, aut Sapientiæ Divinæ repugnet. §. 621. Imputationis illius gratioſæ effe- us proximus eſt gratuita peccatorum remiſ- ſi brabter Chriſttim homini credenti ad- lcata Eph. I, 7. Col. I, 14. Rom. 5, 2. Act. 10,43. 13, 38. 39. 3 „ s. De hoc beneficio magna cum emphaſi docet Scriptura. Dicit omnia peccata remit- ti, Pſal. 103, 3. 130, 8. Eſa 38, T. etiam Occulta Pfal. 19, 15. Deum ea tegere bPſal. 32,, I. Eorum impuritatem abluere IJoh. 1,7. Ebr. 9, 14. 10, 22. Plal. 51, 9. reatum con- donare, Pſal. 32, 2. Luc. 7, 42. 47. 48. Mat. 18, 27. memoriam abolere El. 43, 25. 44, 22. Jer. 34, 34. Ez. 18, 22. 33, 16. Pſal. 25, 7. 51, 1II. Act. 3, 19. Mich. 7, 19. Pſal. 103, 12. pnam etiam omnem tolli Rom. 8, 1. 33, 34 Joh. 3, 17. 5, 24. Ezech. 332 12. §. 622. Una eademque Juſtificationis . 2 . . E Ta⸗ tio && in V. T. fuit, & eſt in N. T. uti ex juſtificatione Abrahami & Davidis patet. Jus „ 304 Juſtif cato. quæ in exemplum fidelibus N. T. proponi tur Rom. 4, 2. 3. 6. 8. 16. 23. 24. Gal. 3, 6-9. Habent hi quidem prærogativam raροαα majoris, Ebr. 4, 15. 16. 10, 19 — 22. ſed quoad rem Juſtificatio eadem eſt. Pfal. 1 18, 19. Eſa. 26, 2. S. 623. Eadem etiam juſtificationis conti- nudtæ, live Status juſtificationis ratio eſt, quæ eſt Juſtificationis primæ hominis pec- catoris. Apoc. 22, 11. Rom. „, I. 2. Epheſ. 1I,7. Nam in quotidiana ponitentia creden- tes æque petunt & per fidem in Chriſtum habent peccatorum remiſſionem. Pfal. 19, I5. 32, 6. 1) Oh. 1,7. 8. 9. Mat. 6, 12. Col. 1, 14. Phil. 3, 9. 8. 624. De Iuſtificatione ſua quilibet oredens divina certitudine poteſt eſſe certus: Plalm 103, 3. 33, 1.2. 3. 1 Joh. 2, 12. Luc. 18, 14. (i) per ſenſum fidei ſpecialis, & characteres ejus in ſe deprehenſos (S. 604.) (2) per teſtimonium Spiritus Sancti Rom. 5, I. coll. 8, 16. 2 Cor. 1, 24. Epheſ. 1, 13. 14. in indi- viduo remiflionem peccatorum applicantis. 1 Tim. 1, 15. 16. Luc. 7, 48. 50. Id quod nom opus eſt, ut fiat per extraordinariam re- velationem, (quæ paucis tantum obtigit, Gen. Z I. Exod. 3 3, 12-17. Dan. 9, 23. 10, 1I. 19. Luc. I, 30. neque omnibus pro- miſſa — iſla et). diniu ſenſus ſubcebitone 2,16. 1C. inſtatatenta Ml.31,8. tempos tan Proinde ſenti, nee & ſbleer 1TIm. 1,1 F. ſ. inus et n⸗ EKlentla reat Undarn lral de kayo Romn. 69. Ale deara loh. 3, (. 3 Acced chißimn, , ut Der Bon emontt tbus a84 riſtatio 4 — I. propon 4.641-3,6 tran raſe 19 ‧22,. 1 l.Plal 1g lutioi aut. ſe petig 1 nis Ni , homminis e. , I. 2 Pptel entia celen in Cnrium Phl. 19, i). , Col.t,ig⸗ öältetgin Certus: Min B Luc. INlt⸗ Coharicets 01)C on ſ,. ol. , u N , 1 Ppen .. UC ornmmn. Ptunn ont,⸗ Dan. 9 1 nnibb lA Izhifento. 38 miſſa eſt): ſufficit enim lætus conſolationis divinæ ſenſus Act. 8, 39. 9,31. I Thefl. 1, 6. ſub debito mediorum gratiæ uſu; Act. 6,33.34, 22, 16. 1 Cor. 6; 11. cui non derogat, quod in ſtatu tentationis hic ſenſus aliquando ceſſet, Pſal. 3 1, 8. 77, 8. 9. 10. 88, tot. id enim ad tempus tantum fit. Eſa. 3 8, 7. 54, 7. 8. Proinde credentes neque de gratia præ-= ſenti, neque de futura ejus continuatione, & ſubſecutura gloria habent cur dubitent. 2 Tim. I, 12. Rom. 8, 31-39. §. 62 5. Effettus & fructus Juſtificationis primus eſt pax cum Deo, Rom. 5, 1. qua con- ſcientia reatu peccati libera Deum jam non tanquam iraſcentem formidare neceſſe habet, ſed de favore ipfſius & certa eſt in præſens, Rom. 5§5, 9. 10. 11. & ſecura in futurum, in- que beata hac ſorte ſua ſuaviter acquieſcit. 1 Joh. 3, 19. 20. 21. Pſalm 62, 2. 116, 7. Col. 3, §. Accedunt alii fructus: Adoptio, Libertas chriſtiana, Unio miſtica, ipfaque Sandtifica- tio, Juſtificationem etiam coram hominibus per Bonorum Operum frudtus externos demonſtrans; de quibus in articulis ſequen- tibus agetur. Finis tandem eſt vita glo⸗ rifcatio æterna. Rom. 8, 30. Tit. 3, 7. U XxXxVI. 306 H Adoptio. XXXVI. DE ADOPTIONE. §. 626. Aoprio eſt actus Dei, quo credentes ipſa juſtificatione ſimul filios ſuor declarat, & . ditatis cœleſtis, eis confert. hoc titulo ſumma privilegia, inprimis jus here- S. 627. Hæc Adoptio non fiétitium quid, ſed ex parte Dei fundatiſſimum Dei de ho- mine credente judicium, ex parte hominis realiſſimum beneficium eſt, I Joh. 3, 1. 2. Joh. I, 12. (1) quia titulus hic filiorum Dei, qui in Juſtificatione confertur, fundatur in regeneratione, Joh. tI, 12. & in eo, quod credens per fidem in Chriſto eſt Gal. 3, 26. (2) quia adopito, etiam quando ut actus mere externus, moralis, & forenſis ſpecta- tur, nititur æterno Dei conſilio & promiſ- ſionibus luculentis Eph. 1, 5. Ebr. 8, 10. 2 Cor- 6, 18. (32) quia eadem adoptio ſimul con- juncta eſt cum actu inhæſivo, per quem credentibus datur Spiritus Sanctus, pro- ducens flialem affeétum, fiduciæ, amoris &'obſequii erga Deum. Rom. 8, 14. Cal. 4, 6. 1I Joh. F, I. Ebr. 12, 7. 8. y. (4) quia ex adoptione conſequitur ſumma dignatio Joh. — ſoh b 12. Ronm 5, 17. 629. mi Teſtan Rorn.9,4. Nl. 64,7. o ſempen Nm 8 ſtate (i, Ent fllil Iuales non Hamnum ſtatu leg⸗ Uis eorumm lene Kruon eſhancip N.I. ddet 6,6. 67 Munt iN Nom 8 elr adot 105, Rom . 629 niaria ſar 8. 17. . terna, 4 Inyigilan lum Dei 0N. cheletta i Crdecluret, rini, i⸗ . Dei e Ute honninis le ſoh. olund Del, ſondatut in 1 e, Judt 04. 5 1 ado vt Aln Nenls ſtt lio Aplonl. b 6 10. 100 o Nco,. 9, el lenn lncis 1 Nls Adoptio. 307 Joh. 1, 12. ſummaque jura & privilegia. Rom. 9, 17. §. 628. Adoptio commune && Veteris 8 NWovi Teſtamenti bonum eſt, Vid. de V. T. Rom. 9, 4. Exod. 4, 22:732, 6, 2 COr. 4, 136 Ela. 64, 7. Hiob 34, 36. ſed non eodem gra- du ſemper dilpenſatum. Gal. 4, I. 5. Nam & in N. T. pro ſubjectorum diver- ſitate diverſi ſunt hujus beneficii gradus. Sunt filii Dei, qui ſimies ſunt minorennibus: quales non tantum fuerunt fideles V. T. ſed etiamnum in N. T. omnes illi, qui vivunt in ſtatu legali. Rom. 8, 15. Secundus gra- dus eorum eſt, qui beneficio adoptionis plene fruuntur, ſimiles filis majorennibus & emancipatis. Hunc gradum omnes in N. T. fideles habere poſſunt ac debent, Gal. 4, §. 6. 7 actu autem eum habent, qui vi- vunt in ſtatu evangelico & in Spiritu N. T. Rom. 8, I5. 6. 2 Tim. 1, 7. Summus gradus eſt adoptionis glorioſe manifeſtatæ apud bea- tos. Rom. 8, 23. 1 Joh. 3, 2. §. 629. Privilegia & jura adoptionis pri- maria ſunt: filialis ad Deum acceſſas Rom. 8, 17. Gal. 4, 6. Rom. 5, 1. 2. cura Dei pa- terna, credentibus etiam ſub caſtigatione invigilans Ebr. 12, 5-I. participatio bono- rum Dei omnium, tam gratiæ, quam glo- U2 xiæ. 303 Libertas chriſtiana. riæ. Gal. 4, 7. 1 Cor. 3, 22. 23. Ex quibus naſcitur converſatio intima cum Deo, ejusque ratioſus influxus continuus, & regimen Kluberrimum; 1 Pet. I, 17. Gen. 17, I. Rom. 8, 28. quæ cum Deo familiaritas præcipua pars ſanéctæ praxeos fidei, & Chriſtianiſmmi medulla eſt. Refertur huc etiam familiaritas cum ange- lis, & bereditas mundi totius: de quibus vero caute & circumſpeéte loquendum. XXXVII. D LIBERTATE CHRISTIANA. . §. 630. Ibertas chriſtiana vi nominis eſt immu- nitas filiorum Dei ab omni poteſtate con- traria; quoad rem vero eſt ſtatus hominis ju- ſtificati, quo de peccatorum remiſſione certior factus, & novis Spiritus Santcti viribus inſtru- Rus, ſoſe Chriſti beneficio vindicatum ſentit a peccato, morte, diabolo, & lege, &S binc Deo, prout eum in Chriſto tanquam Patrem cognitum habet, Jecundum voluntatem ipfius, tum in mente ſua renovata, tum in externis etiam vitæ actibus, liberrime, bona & læta conſcientia ſervit. — 661. 2¹ Deu jultifie ſaens, 10 613. 14. I. 2 Cor elicz onn NX do hiritualen d vitan kenclitur, tractatione us iihe Libertatß, G2 g ffi G f⸗ Norum Dropr le nomen lins da⸗ cl Ddeſt, iſc 6. d rnaſe 1a Kriper R en ſolide on 1²) Mort — l quib Dio, ejusq „Angimnen n, Non Nitns grerhuu Chnunlni jtazcnm ange⸗ e guins en Umn. IINN. is eſt innt⸗ otettten tus bonitſt⸗ iſone tin inlu i utun if 19 6; hi Dlinn iiid nten /, in etin onu G 6 Libertas chriſtiana- 369 S. 63 7. Audtor & dator hujus libertatis eſt Deus juſtificans, Chriſtus promerens & con- ferens, ac Spiritus Sanctus applicans; Rom. 6, 13. 14. Eſa. 49, 24. 25. Joh. 8, 36. Gal. 5, I. 2 Cor. 3, 7. idque per veritatis evan- gelicæ agnitionem vivam, Joh. 8, 3 1. 32. Ex quo conſequitur, indolem ejus totam Wpiritualem atque internam eſſe; ſed quoniam ad vitam etiam externam chriſtianorum ex- tenditur, eamque dirigit 1 Cor. 9, 19. in tractatione hujus doctrinæ primum Liber- fas ipſa ſpectanda eſt, ac deinde exercitium Libertatis. S. 632. Subjectum ejus ſunt homines rege- niti & juſtificati, Rom. 8, 2. unde chriſtia- norum propria eſt, Gal. 5, 13. & hinc quo- que nomen ducitur libertatis chriſtianæ. Ne- mo illius capax eſt, niſi regenitus Joh. 8, 3 1. 32. coll. 34. nemo ea recte & legitime uti poteſt, niſi vere fidelis ac Deo ſerviens. 1 Pet. 2, 16. H. 633. Partes hujus libertatis ſpiritualis commodiſſime iis objeétis diſtinguuntur, quæ Scriptura commemorat. Ex dictis nem- pe Kom. 8, 2. I Cor. 15, FS§. §6. recte & ſolide ponitur in immunitate (1) a peccato, (²2) morte, (3) diabolo, (4) lege. U 3 §. 634 0 310 Tibertas cbriſtiana. 8S. 634. Libertas a peccato per fidem ob- tingit: & quidem tum quoad reatum, tum quoad dominium. Libertas a reatu peccati &&ο damnatione in eo conſiſtit, ut nulla ho- mini a delictis ſuis noxa eximelethd⸗ ſit; Ebr. 10, 22. Ezech. 33, 12. quo ſenſu pecca- ta non imputari dicuntur. bPfſal. 32, I. 2. Li- bertas a peccati dominio incipit in Regene- ratione & Converſione, Rom. 6, 17. & in Sanctificatione continuatur, conſiſtens in eo, ut homo regenitus jam non conſentiat cupiditatibus, ac deſinat eſſe mancipium ſen- ſuum & paſſionum ſuarum. Rom. 8, I. 4. 12. 13. 14. 6, 2-22. Joh. 8, 34. 35. 36. S. 635. Ex hac conſequitur Libertas a mor- te, miſeriarum quarumvis complexu. Mors enim ſpiritualis tollitur in regeneratione, collata vita ſpirituali. Rom. 8, 2. 10. Liber- tas a Morte æterna datur in juſtificatione per Chriſtum. Joh. 8, 51. 52. Ebr. 2, 9. 2 Tim. I, 10. A morte corporali credens eatenus liberatus eſt, quatenus mors aculeum ſuum amiſit I Cor. I5, 55. ut non amplius male- dictio, non pœna ſit, ſed finis peccati ac miſeriæ, & tranſitus ad vitam æternam Joh. F= 24. 8, § 1. 52, ac tandem penitus abolenda ſit. 1 Cor. 15, 54. . 636. 6. 66. Ci ſionl tliam teſtuem mor e ab infe 1Cor. 15, ß 1. Col. 567. qurſtio e Pberi funt tur, hoc i num inſtaura 1. 1Iſ, 135. M tenendum ſon. 6,14. Nonedka ſunt (1) ben Kimlerone nan, Cdl. 3 donoden 3 n 55 9. 2) li⸗ me Cl Nümicho ſi „G) Lin ila N Eerri E aſtiken Vonis Ohe 1 Libertas chriſtiaa. 311 Der dem 0 readum, tn 6 feltn enn t, ul lli ,o⸗ timelcendn ſt, 1 ſenln eer⸗ 1,72, 1.2 bit in Negne. , 6, 17. An conſſtens! on Collent ncipium ſen n §l.l 36. bertas ano⸗ exa. M egenetann .10. Ll. libcnionee 119. nn ebens eitlin leun lun mplup lk⸗ gis li gtetnin on⸗ tusihoei 4 §. 636. Cum libertate a peccato & morte ſimul etiam contingit libertas a Satana, po- teſtatem mortis habente, Ebr. 2, 14. 15. at- que ab inferno. Gen. 3, 1I 5. Luc. 1, 71. 74. 1 Cor. I 5, 54. 5 5. Act. 26, 18. I Joh. 3, 8. 5, 18. Col. I, 13. §. 637. De libertate à Lege magis ardua quæſtio eſt. Fideles enim non omni ſenſu lberi ſunt a lege, ſed eam obſervare tenen- tur, hoc ipſo, quod obſequium legi debi- tum inſtauratur per fidem. Rom. 3, 31. 6, 11. 12. 15. 13,8. 9. 10. id quod contra Antino- mos tenendum. §. 638. Sunt tamen omnino liberi a lege Rom. 6, 14. ejusque libertatis hæc quatuor momenta ſunt (1) Libertas a neceſſitate, in perfecta le- gis impletione quærendi juſtitiam & vitam æter-- nam, Gal. 3, 21. 22. quippe quam credens dono Dei gratuito jam accepit, Rom. 6, 23. Eph. 2, 8. 9. .V (2) LEibertas a maledictione legis && dam- natione Gal. 3, 13. a qua velut ſolennis ma- numiſſio fit in Juſtificatione. Rom. 8, 1I. 2. (3) Libertas a rigore exactionis, & dura illa ac ſervili legis diſciplina: dum credentes & juſtificati Spiritum filialem nacécti, ſponte Bonis Operibus ſtudent, ac Deo ſerviunt. 4 ut 312 ibertas cbriſtiang. ut per comminationes legis eo adigi neceſſe non habeant. Rom. 6, 17. 8, 2. 15. Gal. 5, 18. 2 Tim. I1, 7. 8. Rom. 7, 6. Hinc juſto lex non earo, non oneris inſtar incumbit, 1 Tim. 1, 9. (4) Libertas a ritibus moſaicis Gal. 2, 3 ſq. 3, 23-25. 4, 10. Act. 15, 10. & àa traditio- num ρ opinionum humanarum onere. Mat. 15, 1-9. 23, 4. Col, 2, 8. 16. 20-23. Zephan. 3, 18. §. 639. Explicata ſic indole Libertatis chriſtianæ, facile eſt removere falſos de ea conceptus. (1 Libertas hæc non conſiſtit in libertate ab obſervatione Legis. (§ 637) Hic Anti- nomorum error fuit, rejeétus in Form. Cono. p. 59 5. 718. (2) Neque concedit carnalem cujusvis duofciag licentiam. Hæc non libertas, ſed ſervitus eſt, Rom. 6, 22. 2 Pet, 2, 19. chri- ſtianis plane indigna; Gal. 5, r13. I Pet. 2, 16. ac præterea conſtans experientia in utram- que partem docet, quanta ſit diſciplinæ etiam externæ utilitas apud eos, qui ſe ipſos regere, ſibi relicti, non poſſunt. (3) Neque etiam affert evxemtionem a poteſtate ecivili, quod antiquiores Anabaptiſtæ ſomniarunt, Libertatem chriſtianam cum libertate civili perperam cçonfundentes & — 3d Ubertaten legfinno e II 1. 2, Ulgue a0 nmuntar, te ialern obt (4) ſint ab au tit lerta⸗ lenit, G lndi, e locenci cen eg) gan ſegbi ter Uunt 1 ſer unn teig Rey derone Whor’s Mugin⸗ cendo 14, 32. Publice elt, ſie cruda 8 Ltkerre daclgi necel 1ß. Gal. Kli Hine joſto l Ger incunti iris Galeg. & , Tpulkit⸗ mn oert. Nt,. 2.23, Leohun e Libenus ſiſunk ,in ibertate a Form. Chn, Clen cvſvit lbern, l et,1, 19 . 12 1Ietzit Otia in unan⸗ ſt cicigin 8, gui ſeh I. ventime! 8s ANliif ſtianam cu Angenke 4 ennen Libertas ebriſtiann. 313 ad libertatem ab omni obſequio & ordine legitimo extendentes. Vid. Rom. 13, I. Tit. 3, I. 2, 10. 1 Pet. 2, 13. 14. 18. Uſque adeo illi, qui externa ſervitute pre- muntur, tamen libertatem internam ac ſpiri= tualem obtinere ac retinere poſſunt. 1 Cor. 7, 20. 21. 22. Eph. 6, 5F. Col. 3, 22. (4) Denique quamvis chriſtiani liberi ſint ab autoritate humana in rebus religionis (S. 638, 4) non tamen ideo cuilibet compe- tit libertas de religione, quicquid in mentem venit, & cogitandi & cogitata ſua propa- landi; a. quia præſto eſt norma credendi ac docendi, certa, perſpicua, infallibilis, (S. 44.'45⁵°) quam oômnes in eccleſia agnoſcere ſequi tenentur; 8. quia non omnes apti ſunt ad ſerium ac ſolidum examen doctrina- rum religionis, niſi adjuventur per peritio- rum & exereitatiorum inſtitutionem: quam contemnere ac fſibi ſapere velle, eo pericu- loſioris audaciæ eft, cum ne quidem vere illuminati aliorum in eccleſia donis in do- cendo & monendo carere poſſint. I Cor. I4, 32. J. quia pernicioſa turbatio doctrinæ publicæ & confuſio animorum inevitabilis eſt, ſi quælibet de religione cogitata, etiam cruda & immatura, promiſcue in publicum efferre licet. (S. 84.) U 65 J. 640. 314 Libertas cbriſtiana. S. 640. Exercitiui & applicatio libertatis chriſtianæ in variis caſibus & circumſtantiis vitæ externæ locum habet. §. 641. Datur uſus creaturarum legitimus, innocens, a Deo conceſſus, eique non dis- plicens, 1 Tim. 4, 4. Pſal. 145, 16. Cohel. 5. 17. 18. 7, I5. 9, 7. I Cor. 9, 1. unde in eo fugienda eſt anxia ſcrupuloſitas Rom. I4, 22. Sed tamen ne libertas aberret, re- gulæ loco tenendum, ut in omni uſu creatu- rarum ſalva ſit Abnegatio; Caritas; Humili- tas; Frugalitas. S. 642. In Inſtitutis humanis, quales ſunt Ceremoniæ Eccleſiaſticæ, ab hominibus conſi- tutæ ac traditæ, juxta libertatem adhibenda etiam eſt Prudentia chriſtiana; ubi tres regu= læ concurrunt: (1) regula fidei, docens, quid liceat, ut quis apud ſe certus ſit; Rom. 14, 5. 23: (2) régula caritatis, ſpectans, quid expediat, ut rationem proximi habeamus ad ejus ædificationem; Gal. , 13. I Cor. 6, 12. 10, 23. 8, 11. 12. Rom. 14, 15. (3) regula conſtantiæ, ut propter pertinaces, ſuperſti- tioſos, aut phariſaicos homines libertatem noſtram (quæ inæſtimabile beneficium eſt Gal. 5, 1.) prodi non patiamur aut temere deſeramus, Gal. 2, 3. 4. I Cor. 10, 29. 30. Sic tamen ut modus reſiſtendi ſerius Juiden 2 — ſed antate tionbes 10 ſokitus ſit; 643. 4 ſcarum obl Getauis (n 1Cr. 14, A hinitarun non guie Ouoniam Oblervantur lecorum, Mokeckug l tlunm prabe 8. 644. nn conmn te⸗ Cerllant, in WIrr dn Redetan Maagihrat carum Le ſolo term cet. Exoe Dariter de mulitium liberos I. entia, ol ſedta . ſel Libertas chriſtiana. 315 ſctio liberti Cltcumuſtanti grunm lkonine, eiclenon ⸗ 456 160 0el. ,9, 1. Mhe PMoſrs Non 6 Dertet le⸗ nitſtcutr. tm,: AMnle ,Jualeslunt inbdus conl⸗ adrudene di tes regl⸗ gei, docen, en ſtz Nn. heckmns l hubenmns: , 1CG1 C)mu e, ili eilbennen nekciun e At telen 10,29 0 ſed caritate temperatus ac moderatus, & ra- tionibus ad conſcientiam, iisque ſolidis, ſuffultus ſit; ut Pauli exemplum docet. S§. 643. Quoniam Conſtitutionum ecoleſia⸗ ſticarum obligatio fundata eſt in officio ſo- cietatis chriſtianæ, de quo Paulus monet 1 Cor. 14, 33. 40. etiam per has modificatur & limitatur exercitium Libertatis chriſtianæ: non quidem cultus alicujus opinione; ſed quoniam ubi hujusmodi conſtitutiones non obſervantur, abeſſe non poteſt, quin ordo, decorum, diſciplina, & in ſtudio pietatis profectus lædatur, atque aliis etiam ſcan- dalum præbeatur. §S. 644. Sic etiam Leges Magiſtratus, eti⸗ am cum res in ſe plane indifferentes con- cernunt, in conſcientia obligant, mediate ni- mirum & indirecte. Mediate; interveniente generali mandato divino, de obedientia Magiſtratui præſtanda: indirecte; quatenus earum Legum contemtus non in Magiſtratu ſolo terminatur, ſed etiam in Deum redun- dat. Exod. 16, 7. Num. 16, II. Id quod pariter de mandatis herorum juſtis apud fa- mulitium Col. 3, 22-25. & Parentum apud liberos Eph. 6, I. valet: obligant in conſci- entia, obligatione mediata quidem & indi- recta, ſed vera tamen. S. 64 . 316 Unio myſtica. g. 645. Univerſa hæc una communi regula continentur, ex ipſa notione chriſtianæ liber- tatis petita: cavendum, ne libertas occaſio &S velamen malitiæ fiat. Gal. 5, 13. I Pet. 2, I5. 16. Unde & in regenitis ac juſtificatis cobibenda caro ſuperſtes. Cohel. 1I1, 9. Rom. 8, 8. 9. 13. 13, 13. 14. I Cor. 7, 29. 30. 31. 9, 24 - 27. S§. 646. Ex his principiis generalibus di- judicari poſſunt controverſiæ quædam recen- tiores, & multo magis caſus ſpecialiores in vita communi occurrentes. Sincera liber- tatis evangelicæ uſurpatione nihil ſalutarius eſt ad animum ſanctificandum, Jac. I, 25. Luc. 1, 74. 75. Ex adverſo libertatis abuſus judicium Divinum experietur jJac. 2, 12. quo- niam ab iis, qui liberati per fidem & ado-= ptionis Divinæ jura edoécti fuerunt, multo magis Deus juſtitiæ fruétus requirit. 2 Pet. 2, 20. 21. — XXXVIII. DE UNIONE MYSTICA FI- DELIUM CUM DEO. . 8. 647. u Myſtica eſt ille fidelium ſtatus, quo per fidem non tantum dona Spiritus Santti accée⸗ errr Gccennmt, giluinhri⸗ tcun iſo⸗ 6,648. F. la notior Dreterea m olis, hom Profciſel 1,649, leatur, acc Unionis cin gitiois ſpe aun initio n ihlam N. Domentach Pſticanon Re Rri ermanent Vn 14, 23. 1 Pph z, cis actus alliſtenti dus cor ſatu ſi tius ſer c, on — conmmmi zel enictinnelbe berns otenfot 3. Wet. 2lſll liſcati ablat Ron 6h. 00 31, 9 4. 17, genetiibidt Urdin en zritimntin Sipcen, Ihe⸗ nihil Malunrin n, M. 1,1⸗ bettatis obuſt⸗ ſe. 1n ſdemn Aar Cverunt, mun tequii. 1Det — No. , ſuunn, SS u tinio moſtica. 317 acceperunt, ſed ipſum Deum Triunum, & ſin- gillatim Chriſtum in ſe habitantem habent, G anus cum illo ſpiritus ſunt. g. 648. Hoc nonniſi aà Deo effici poſſe, ex ipſa notione hujus beneficii evidens eſt. Præterea monet ſcriptura, ex motivo diledti- onis, hominem miſerantis, hoc beneficium proficiſci. Jer. 3 1, 3. YH. 649. Quo autem omnis confuſio ca- veatur, accurate inter actum & ſtatum hujus Unionis diſtingui debet. Si tantum adtus unitionis ſpectetur, dici poteſt cum primo ſtatim initio vitæ ſpiritualis incipere, atque in ipſum Regenerationis & Juſtificationis momentum incidere, ita ut immediatum Juſtificationis conſequens ſit. Sed Scriptura eam magis ut Statum, ☚ permanentem relationem ſpectat, & profectus in vita ſpirituali jam factos ſupponit. Joh-. 14, 23. 15, 26. 17, 20. coll. 23. 1 Cor. 6, 17. Eph. 3, 17. Hinc omnes gratiæ applicatri- cis actus & gradus, cum univerſis non modo aſſiſtentis, ſed & inhabitantis gratiæ fructi- bus complectitur, ita ut idem cum Gratiæ ſtatu ſit. Unde & moſtica dicitur, quia to- tius regni Dei mſteria, hominibus applican- da, comprehendit. §. 650. Unio moſtica- ICor. 10, 16. ſunt non modo Sacgra Cœna, . 1. 12, 13. ſed & Baptiſmus Gal., 27. Eera ſacramentorum uſum, ip E 4. Joh gelii verbum. Gal. 3, 5. 2 Pet. I, 3. 4. Joh. arte e eiure recini hoc beneficium exX p ium recipiens . harie Dretaoten⸗ , quæ animo hoininus per ban ntiam ab amore peccati aen o⸗ ⸗ Pornitent lectitur Act. 26, 18. Ep 3 - ſtum amd⸗ 1 Joh. 4, 1I 5. Ejusque f li⸗ Gal. 2, cini per preces, ſoſtentarur on Xe 4 L . uerur. confirmatur ſancta hæc Unio tinetur, con e. l. 33 8. . n me- e, ſe⸗ 3 molus e pietatis Rae, Nenuee⸗ di m lunt ſed effettus, & per conſe L ium 2² . . ſignum hujus unionis. . 39 . D „ iritus Sanctus, 1 Cor. 6, 19. illinc fidelis, Spiritus Sa , 1C0 . 4 2 ioni iptu- onis, ſi ſcrip Forma hujus union lermin⸗ 5 Gepiicanda ſit, conſiſtit in goejuac ore⸗ R ijncn Fdeſiune arctiſſima cum Deo per f ier. — Gienn Deus 19,, ele s 17. 200 Cfe fatur4 Dei, 1Cor. K, ICor. oh. 10, 21 s em mndum Mututun ol ſibfantie Sllſaurig a lplieee pen Auibus rrl ſe 0 ium Operane A Tud en Uteſtano, Mcimhadn Niinns . Ona en Dartiches 1, 4. I. Comm MMola fait Mationen 19, 23. catlone — 1 hurte Vei in 1, (Ohkinuatu 1, 1C. 10,1 nus Gal gen n, iplim eun Pet h,Pa N. ehcium ergnt no hominis e i wulo, Cn Eph yl⸗ gle fce Al tentator, t. Unio. ſol, ium, Don me- 8t Corſelbes rikus, Co ,C11 0 1 , Ar i Cr6,1 N tons, 0l⸗ lbion. iis, iſar⸗ fien. cl⸗ Unio moſtica! 319 dicitur Deus venire & gornv facere, Joh. 14, 23. eſ’e & khabitare in credentibus Joh. 17, 26. 2 Cor. 6, 16. fideles conſortes fa- cere naturæ ſuæ, 2 Pet. 1, 4. qui ſint témpla Dei, 1 Cor. 3, 16. 17. 6, 19. membra Chri- ſti, I Cor. 6, 15. Eph. 5, 30. unum cum Deo Joh. 17, 21. I Cor. 6, 16. 17. His emphaticis locutionibus non ſatisfit, ſi tantum per nexum moralem, & merum vo- luntatum conſenſum explicentur: dicunt enim ubſtantiæ hominis fidelis cum ipſa Dei lnitrini Subſtantia conjunttionem. Neque ſuflicit eas explicare per notabiles operationes gratioſas, quibus præſentiam ſuam Deus demonſtrat. Eſt ſane omnis Divina præſentia conjuncta cum operatione, præſentiam manifeſtante: ſed aliud eſt præſentia, aliud præſentiæ ma- nifeſtatio. Illa hac prior eſt noſtro con- cipiendi modo. Neque ſufficienter explicatur hæc inhabitatio per communicationem donorum Spiritus Sancti. (Form. Conc. P. 587. 098.) Dona enim & oρσσ Divien, cujus fideles Participes fiunt, diſerte diſtinguuntur. 2 bet. 1, 4. Tutifſimum ergo eſt, cum Scriptura hic loqui. . Communior apud noſtrates docendi for- mula fuit, Unionem hanc fieri per approxi- mationem; quam ex notione veniendi Joh. 14, 23. ſumſerunt, ſpecialiori tamen expli- catione prudenter abſtinentes, & contenti monu- „ 320 Unio moſtica. monuifle, hoc omne fierie modo ſpirituali ac ſupernaturali, non carnali & corporeo, non per contaétum; eſſe conjunéctionem ineffabilem, cujus mmodus debeat Deo com- mitti. Compararunt etiam unionem perſo- nalem Divinæ Chriſti naturæ cum humana, & ſacramentalem rei cœleſtis cum terreſtri in Sacra Cœna, & paraſtaticam eſſentiæ Divinæ cum aliqua viſibili ſpecie ad tem- pus aſſumta: ubi negari non poteſt, eſſe præſentiam quandam Jpecialem, ab illa ge- nerali, qua Deus omnibus creaturis adeſt, diverſam. g. 653. Effectus bujus IInionis eſt influxus gratioſus continuus, certum reddens fidelem cum miſeriis hujus vitæ colludtantem de præſentiſſimo Dei favore & aſſiſtentia, Rom. 8, 28. Joh. 15, 7. 6, 54. 56. 57. dona gratiæ augens Joh. 15, 5. ſpem ac fiduciam corro- borans 1I Joh. 2, 25. 28. Rom. 8, 10. 1I. 35. & fideles inter ſe uniens Joh. 17, 20. 21. 22. Eph. 4, 11 -— 17. C.oavendi hic ſunt exceffus eorum, qui unionem hanc ut transmutativam deſeribunt, quaſi in quadam fidelium annibilatione && deiſicatione conſiſtat, qua fideles fiant ipſe Deus, nec a Deo amplius diſtingui poſſint. Scriptura conſtanter de ea ſic loquitur, ut diſtinétio realis inter Deum & fideles ipſi unites retineatur. e., gr. Gal, 2, 20, Unde — Une nec fonmlie poſt/ Ev ,n Chrif DE Anckiftczti tione guid ( 607, Ed llo terl let 1Cor. 30 ell n ſiniurlen: ſee. un, inn do nntlin ſean kislne talitu ontafor. cſ Nn. 19, 20. San Rificatio. 32 nmdo ſpinnan Unde nec probandus eſt uſus promiſcuus Kcapote formulæ poſt Auguſtinum a Luthero uſurpatæ, Cnuncint Ego ſum Chriſtus. Sen Deo nn Ghionenn Nel⸗ e cun humen Kands KXNIy ĩEñ. ken dun DE SANCTIFICATIONE. peeſe An §. 654. on potelt, lk 1, A Anctificatio ſive Renovatio, ab Juſtifica- emuns adel, tione quidem diſtinctiſſimum beneficium eſt igklunos Aeas Nüelen. Nadamen 6, Menta, Non⸗ , onn gar ooenmcond. ng 10 Il rIn en Ps en, A fümtirtun ,mmpon Füelefun ſſingn i e ſoguſut,l Cle 40, Urt (S. 607 ſed eam, tanquam fructus, indi- vulſo nexu ſequens, Ezech. 36, 25. 26. 27. 1 Cor. 1, 30. eſt actus Dei Triunius, mutatio- nem ſpiritualem in homine converſo 6S regenito fadtam, jam porro continuantis, quo peccati dominium ſecundum ordinem divinum magis magisque tollitur, & contra Imago divina in- ſtauratur. §. 6 5. Sanctificationis Cauſa effciens De- us eſt Ezech. 20, 12. Pater 1 Thefſ. 5, 23. 24. Ebr. 13, 20. 21. Pilius 1 Cor. 1, 30. Ebr. 2,; I1. & per appropriationem Spiritus San- ctus, Rom. 15, 16. 1I Cor. 6, 11. Tit. 3, F⸗ 2 Theſſ. 2, r3. . Ex quo intelligitur, pietatem philoſophicam & boneſtatem vitæ, ex naturali noſtra indu- ſtria & propriis viribus profectam, etiam X ubi 322 Santtificatio. ubi vera, non hypocritica eſt, ad Sandcifi- cationem hominis ſufficientem haberi non Poſſe. Eph. 2, 10. L §. 656. Homo regenitus in admittendis operationibus gratiæ ſanétificantis ſeſe jam non (ut in Converſione) mere paſſive habet, ſed ad Renovationem ſuam, viribus àa Deo datis & conſervatis active utens, coo- peratur; & hinc Cauſa Sanctificationis, ſed dependens & ſubordinata, dicitur. Credentes jubentur aarsgαανυ⁴sHGεNι wο perari ſalutem Phil. 2, 12. & adctus ad renovationem pertinentes deſcribuntur ut facta ipſorum. Rom. 12, I. 2. Eph. 4, 22. 24. Col. 3, 5§. Gal. 5, 24. I Pet. 1, 22. I Joh. 3,; 3. 2 Cor. 7, I. S. 657. Medium Sancétificationis eſt Ver- bum Dei, quod eam promovet, non tantum oſtendendo officia, eorumque motiva, ſed etiam effcaciter operando. Pfſal. 119, 9. II. Joh. 17, 17. Verbum Legis omnino eſt officii norma, Voluntatem Dei ſanctam nos docens; ſed prærer idl etiam promovet agnitionem ac de- teſtationem peccati in Pœnitentia cœptam, Rom. 3, 20. & comminationibus ſuis repri- mit ac mortificat pravas cupiditates Rom. 8, 13. 1 Cor. 6, 9. 10. Gal. 5§, 21. ac vitam fidelium dirigit. Rom. 12, 2. Eph. 5, 10. . . er — Der Munge! Prinifcle, ſovanbitn dem ginn ſundtimon Felematur, . 31 Cnkützen IMt. 1,21. Cum kynge in; Baptnms Gium kncttan 521. C er I1, 26. 10 21 No iegenitus Stur, Thell Ulltutes Norn. llio G mec 12.19, 1001 Mho. 2 7 . eſt nelia 4, 22. Col Cati totum ¹ quibus dere Aque TulImwatur, Tales ſcendl les , A Sand lemn haberi us in AMnitenet Diſenmnn e in e) mer ilr en lum, Etkn 8alkre ulend AnClfestoni Cicitun, (Cretne nmi Murentl. tonen pernnens . Non 11,12. G1 A1 beatons ret, nontum nbe Motiſt, . 1199 eſtofcime, nos CNle gnitolei⸗ nitentietl nibus ſis elr tates ond vian tceni, SanRificatio. 323 Per Evangelium officia erga Deum (in- primis fiduciæ, amoris, gratitudinis) in toto ſuo ambitu demum recte intelliguntur; Ipſum etiam ſanctimoniæ ſtudium ut beneficium re- præſentatur, Ez. 36, 26. 27. & vires gratiæ ad ſanétitatem conferuntur. 2 Pet. 1, 3. 4. I Let. 2, 2. Cum Evangelio conjuncta ſunt Sacramen- ta; Baptiſmus, qui memoria repetitus ſtu- dium ſanétitatis confirmat; Rom. 6, 3. 1 Pet. 3, 21. & Sacra Cœna, recke percepta. 1 Cor. 11, 26. 10, 21. §. 658. Jubjetum fanétificandum eſt ho- mo regenitus & juſtificatus, qui totus reno- vatur, I Thefſ. 5, 23. tum quoad animæ fa- cultates Rom. 12, 2. Eph. 4, 23. tum (ſecun- dario & mediate) quoad corpus, Rom. 6, 12. 19. 1 Cor. 6, 20. Pſal. 119, 37. Eſa. 32, 3° Apoc. 2, 7. §. 659. Terminus a quo Sanctificationis eſt vetus bomo quotidie deponendus, Eph. 4, 22. Col. 3, 9. hoc eſt, corruptionis pec- cati totum hominem pervadentis reliquiæ, a quibus homo renatus magis indies rece- dere atque avelli debet, ut vis earum im- minuatur. Rom. 7, 24. 25. 12, 9. 6, 6 ſeq. Tales ſunt: in intellectu tarditas cogno- ſcendi res divinas Eph. f, 14. Luc., 24, 2 5. X 2 in 324 Sandiſicatio. in Voluntate languor ad proſequenda bona ſpiritualia Ebr. 12, I. Marc. 9, 24. in appe- titu ſenſitivo proclivitas exſuperans ad bona apparentia ſenſibus grata. 2 Cor. 7, I. Col. 3, 5. 6. 7. 8. Gal. 5, 24. cum univerſa pbilav- tia prava Rom. 14, 7. 2 Cor. 5, I. Mat. 16, 24. & mundi amore. Gal. 6, 14. Col. 3,3. I Joh. 2, 15. . §S. 660. Terminus ad quem, eſt Novus ho- mo, hoc eſt nova & ſpiritualis indoles, ho- minem totum pervadens & occupans, prout magis magisque indui, paulatim alacrior reddi, ac majori vivacitate ſpirituali ſe exſe- rere debet. 2 Cor. 4, 16. Eph. 3, 16. KRom. 7,6. Huc itaque pertinet cognitio rerum ſpiri- tualium ſubinde uberior Col. 3, 10. aſenſus firmior Col. 2, 2. fiducia & amor perfectior Pſal. 62, 2. 6. propenſio ad bonum & ſancta in eo deleétatio vividior Rom. 7, 22. Pfal. 1, 2. obſequium promtius, præceptis divinis accuratius conformatum, duétui Spiritus Sancti fidelius reſpondens, & communione cum Chriſto magis animatum. Rom. 6, 13. 14. 13, I4. Joh. 14, 2 I. I Theſl. 4, I. Eph. 6, 6. S. 661. Omnium diligentiſſime theſis de Forma Sanctificationis in toto ſuo ambitu, & ſic, ut familiaris animo ſit, tenenda eſt, Nempe cum Cauſa illius Efficiens Denz — ſulg ) Cnl luborch ir tonſidera lefieiucn Den tie, Prout e §. 662. forma conſ atione, G que in huju Hititualsau cllius Xr cerni lugulis calbrn Imnr oh 14, NMeqviſncen nz. Nech. Ubigtur Kin 5 19. Phr. 12 d. 66. l Ns forma nun ſpinit ii⸗ peccati ſanckitgti rmatur. Ans Verba val dicuntur ſ ij Pec . — ecqnenda bon 0,9, 21 in Apt lupenos ad bon 2001.7,1, 00 n uiveta ſbin⸗ Cor. ſ 1Iſ. M , eſt Muus ls indoles, ccuens, ablatim Mnn Ciriult Al. ,),1d An ,⸗ fo eunht⸗ 0.90 N ulr ekkllot vnun lncr l.7, 12 N ehts lilt Auchut Diin cotminunne n. Nom., lle r ine heſt⸗ 0 Co mndt Sankifcatio. 32 5 ſit (SH. 655), ſed tamen etiam homo ſit Cauſa ſubordinata (S. 656); partim tranſi- tive eonſiderari debet, prout eſt opus ac be- neficium Dei, 1I Theſſ. 5, 23. partim intranſi- tive, prout eſt officium hominis 2 Cor. 7, I. S. 662. Sanctificationis tranſitive acceptæ forma conſſtit in conſervatione, & confir- matione, & augmentis vitæ ſpiritualis; adeo- que in hujusmodi actibus, quibus cognitio ſpiritualis augetur Col. 1I, I1. voluntas Dei fa- cilius ac certius innoteſcit, Col. 1, 9. quæ in ſingulis caſibus opus ſunt, opportune ſugge- runtur Joh. 14, 26. atque ita fiducia, amor, & obſequii ſinceritas abundantior fit, 1 Theſſ. 3, 12. 13. Ezech. 36, 27. Eſa. 40, 21. caro autem ſubigitur & infirmatur bſal. 119, 120. Apoc. 3, 19. Ebr. 12, 6. 9. 10. 11. 2 Cor. 12, 7. S. 663. Intranſitivæ autem Sanctificatio- nis forma conſiſtit in congerie plurium actio- num ſpiritualium, ab homine regenito con- ſtanti exercitio continuatarum, quibus & vis peccati ſuperſtitis infringitun, & ſtudium Janctitatis acuitur, & hbabitus Deo vivendi firmatur. Actus dominium peccati infringentes per verba valde emphatica indicantur. Renati dicuntur concupiſcere contra carnem Gal. 5, I7. peccatum odiſſe Judæ Y. 23. Rom. X 3 12, 2. 326 Sunkikicatid. 12, 9. fugere, 2 Pet. I, 4. 2 Tim. 2, 22. ab. negare Tit. 2, 12. eo ſe abſtinere 1 Cor. 9% 24. I Pet. 2, 1II. & purificare 2 Cor. 7, I. && mori peccato Rom. 6, II. 1 Pet. 2, 2 4. illud deponere 1 Pet. 2, 1. Jac. 1I, 2I. Fph. 4, 22. Col. 3, 9. itemque (quæ ſeveriora ſunt) vincere 1I Joh. 5, 4. Apoc. 2,, 7. cir- cumcidere Rom. 2, 29. Col. 2, II. Jer. 4, 4. abſcindere Matth. 5, 30. 18, 8.9. cru- cifigere Rom. 6, 6. Gal, 5, 24. mortificare Col. 3, 4. Rom. 8, 12. Quæ omnia oſten- dunt, Sanctificatione pravas inclinationes non tantum reprimi & cobiberi, ſed etiam debilitari, decreſcere, & ſucceſſive imminui. Actus, qui acuunt ſtudium ſantctitatis, ſunt: induere novum hominem Eph. 4, 24. Col. 3, 10, eum quotidie renovare 2 Cor. 4, 15. & roborare Eph. 3, 16. dedere ſe juſtitiæ Rom. 6, 19. ſiſtere ſe Deo Rom. 12, I. 2. conten- dere ad metam Phil. 3, 14. pugnare Ebr. 12, I. 1 Tim. 6, II. 12. æmulari Tit. 2, 14. 2 Pet. I, 5. 10. 2 Cor. 5, 9. trique adtus in praxi conjunttiſſimi ſunt, Tit. 2, I2. 2 Cor. 7, I. Ebr. 12, I. I Pet. 2, 24. 4, I. 2. Rom. 12, 9. & ſub iis per Gratiam Spiritus Sancti cooperantem exſiſtit & cre- ſeit habitus Santctitatis. I Tim. 4, 7. Ebr. 5, 14. 2 Pet. 1, 5F-8. §. 6640 . 4 — 6,. Dit fioniiluſtrant jilue, ue Conplectiwur um ex is (1¹) Keut Gam & ſta in eo miul i I1, 29. Pfl.. (2) mitid gue in pecc⸗ r iis pono g (3) Alud le nonis 1 im non ex me NShriti; n ia, (0) WMien mnld ſgei eren 1 . Kl. ()tetet nimikediun lenzis, e Uecllonidus, ments Dhl, llelbet Sunliſtenien Menti Corhl d. — In. 2,22. Dltinere 1 C4 eare 2C01.91 II. bet. 44 lac. 1, 21 (qux lefein Apoc. 2, 4. Col 2, 1 K 1o, 19 9, „4, Morffin . 2 omnia olter 9 inclinations ri, ſed enini ſire immInut. Utinti,, unt lh1. 01 te 200t. hl elejolttiehin 1,1.2 Cr ngnme Hülari Tit / iuttiſfni n 2,Ll Pet. 21, is per. Cratu jetſſtit & 4,7. Pbr yl⸗ . Sandifcatio. 327 S. 664. Eximie hæc de Forma Sanctifica- tionis illuſtrantur ex notione Pœnitentiæ quo- tidianæ, quæ itidem perquam fœcunda eſt. Complectitur enim actus (ac potius compa- ratum ex iis habitum) (1) accurate examinandi & vitam ante actam & ſtatum ſuum præſentem, ſibique in eo nihil indulgendi; 2 Cor. 13, 5. 1 Cor. II, 28. Pfal. 139, 23. 24. (2) vivide agnoſcendi mala graviſſima, quæ in peccatis admiſſis & continentur & ex iis porro gignuntur; Apoc. 2, J. (3) dolendi tum de peccatis ante actis, tum de novis lapſibus ac defectibus: idque jam non ex metu, ſed ex motivo amoris Dei & Chriſti; Tim. I, 13. 15. 1Cor. 15,8.9. Rom 7, 18-23. Pfſal. 25, 7. 19, 13. (4) applicandi ſibi meritum Chriſti con- tinuis fidei exercitiis; 1 Tim. 1, 14. 16. Rom. 7, 2 5. 8, 1. (5§) reiterandi indies propoſitum in bono animi habitu proficiendi; idque non tantum obſervatis, ſed etiam captatis bene agendi occaſionibus, & repreſſis forti animo impe- dimentis. Phil. 4, 8. 9. Rom. 13, 14. I Theſſ. 5, 6. 8. I Pet. 4, 8. 5,: 8. S. 665. Ex hac conſideratione Formæ Sanctificationis conſequuntur magni mo- menti Corollaria: . X 4 (1) San- 328 Saniſficatio. C1) Sancéctificationem non eſſe qualem- cunque abſtinentiam ab illis vitiis, a quibus ſic ſatis per naturam alieni ſumus; (2) non eſſe naturalem quandam animi bonitatem, & ortam ex temperamento faci- litatem ad virtutes quasdam particulares, be- neficentiam, placabilitatem, ſermonis aper- tam ſinceritatem, aliasque; (3) non eſſe bonum tantum propoſitum, ſubinde repetitum, nunquam (aut raro ve- re) impletum; (4) non eſſe emendationem vitæ ac mo- rum talem, quæ affectus & inclinationes co- hibet, ne in externos pravos actus erum- Pant, dum interim plenus peccati vigor & robur intus in animo manet, externæ hone- ſtatis fuco utcunque ſuperinducto: (5*) ſed eſſe renovationem internam, ſolidam, peccati vires imminuentem ac de- ſtruentem, ac totum hominem, in intimis ſu- is facultatibus ac viribus, in melius mutantem. S§. 666. Neceſſariam eſſe Santtificationem, patet ex mandato divino. 1Pet. 1, 16. 1Theſſ. 4; 3. Ebr. 12, 14. Neque vero legaliter tan- tum neceſſitatem hanc urget, ſed etiam evan- gelice commendat Scriptura; docens, om- nia ſalutis beneficia eo tendere; 1 Theſl. 1,9. 2, 12. ſanctificationem nobis partam eſſe ſan- Suine & morte Chriſti Ebr. 9, 14. Tit. 2, 14. æque Alene 1,/,per ge lin incho bete incomp 0l. 6, 16. 6.667. ſolviwur, exereſtatio⸗ Der quam ! Titur & zu Uphſ,g . 660. C unſkifttione le Agetut, 7 ſs ludiediis Dhr5, 14. 2,U1. 1 d 609. & in 6 geniti vit⸗ 5, 19. 10 4, l. Col. tam. Phil 4, 7. 8. Unde guitur, Moyie G lo. ——— non eſt gliſit lſis, 1N iſunns; n nndem mi enneramenotut n altielaen de n, ſernmons n e; tntunn propolnr, Mamn (ar tunt⸗ onem Wite n- inclinatonesc⸗ vos aAlls elutn⸗ pett wlot 1eerez hone ando⸗ toneln intetnn, minuentenzr 1. nem, miotmel⸗ celiusſnonanen. Affetinn, Pet 16 Iel⸗ Veto eglteltan⸗ et, Etenmetn i; urti . ere; INYN. Pattin ⸗ ,I. 119 14 AAs Sanificatio. 329 æ que ac juſtificationem 1 Cor. 1, 30. 1 Joh. 1, 7. & per gratioſam Spiritus S. operationem ſtatim inchoari cum fide Act. 15, 9. & ha- bere incomparabiles promiſſiones 2 Cor. 7, I. coll. 6, 16. ſeq. Mat. 5, 8. 1 Joh. 3, 3. H. 667. Santtificatio non uno momento abſolvitur, ſed ſucceſſive fit, 2 Cor. 4, 16. & exercitatione conſtat 1 Tim. 4, 7. Eſa. 1, 16. per quam habitus doniuaciæs ſpiritualis acqui- ritur & augetur. Rom. 12, 2. Phil. I, 9. 10. Eph. 5y, 9. 10. §. 668. Conſequenter dantur gradus in Santtificatione, tum prout in eodem homi- ne augetur, tum quatenus diverſi in diver- ſis ſubjectis profectus ſunt. Eph. 4, 13. 14. Ebr. 5§, 14. 1 Cor. 3, I. coll. 2, I§. I Joh. 2, 12. 13. 14. §. 669. Sed continuis incrementis creſcere, & in eo proficiendi ſtudio tota hominis re- geniti vita occupari debet, 1I Pet. 2, 2. 2 Pet. 3, 18. I Cor. 15, 58. Eph. 4, I5. 1G. 1 Theſſ. 4, 1. Col. 2, 6. 7. 19. eſt enim curſus ad me- tam. Phil. 3, 12. 13. 14. Ebr. 12, 1. 2 Tim. 4. 7. 8. Unde maximi momenti Corollarium ſe- quitur, de periculo eorum, qui in ſtatu lan- guoris & acediæ ſpiritualis verſantur. Ebr. X 5 10, 35-39. 33 Sankctificatiö. 10, 35-39. 12, 12. 13. 2Pet. 1, 8. Mat. 25, 28. 29. Apoc. 3, 2. . §. 670. Nec tamen ſummum gradum, cui nihil accedere poſſit, unquam in hac vita attingit Sanctificatio, ſed imper- fecta manet: tum propter ſuperſtites peccati reliquias, perpetuam carnis repugnantiam gignentes, tum propter defectum exactæ cum Lege Divina convenientiæ. Hoc patet tum ex bauli de ſe confeſſione Phil. 3, 12. ICor. 4, 4. 2 Cor. 12, 7. tum quod nemo à peccato ſibi inhærente immunis eſt, 1 Joh. I, 8. Jac. 3, I. 2. Cohel. 7, 21. I Reg. 8,46. tum quod etiam ſanctiſſimi venia a Deo per meritum Chriſti conſequenda opus habent. I Joh. 2, I. 2. Pſal. 130, 3. 143, 3. Hiob 9, 2.3. Rationes a priori, cur Deus peccati reli- quias in hac vita non penitus tollat, nullas docet Scriptura; ſine dubio tamen Deo glo- rioſæ ſunt, & fidelibus ſalutares. Ignaviam certe hæc theſis non alit, ſed (cum præ- cedente S. 669. conjuncta) excutit potius. Phil. 3, 12. §. 671. Quia tamen Scriptura de perfectio- ne frequenter loquitur, & ſanétis aliquam Perfectionem tribuit, hujusmodi loca non extenuanda, ſed dextre ex ipſa Scriptura ex- plicanda ſunt. . (1) Da- — (!) Datun 10 4. 7, I1. Clten eſt ne Netke a ren onn Deo pl (2) R fitatenn ab rn Cen. , Hiob 1, 1. Hre omnibr 63) Dun .ſ, lg. 4,1 lun, ed con AlnErkeith en hervenit, ) mie tann intet d tum. Daf anegede Ceſ. enf 2) ommnes IThex 1 R l. (9 IOad dne iat, M. 1 1, 10. Re Sragus ſhe kamn pertel 6. — Nra Immumm grcin UngAN i ati, ſ inher⸗ luperſites hectn nis teyugnuntu Geteclum eutt ntie. Hoe lone Dhll ,11 quod eno unis el, M 1. Reg s⸗ eniaa Ded N kohos hben⸗ PHiobei eus hetekl ie s tolat, dll tamen Deo 1 es. numn ſed (cun ir⸗ enanft Ua lepen G Encks Aigun nodi oi Kripturner Sankikfcatio 331 (1) Datur perfectio, quam fdeles habent per fidem, in Juſtiſicatione, Col. 2, 10. Ebr 10, 14. 7, 11. 19. 9, 9. 10. Hæc cuivis ad ſalutem eſt neceſſaria; & per eam etiam im- perfeéta renatorum Sanétitas propter Chri= ſtum Deo placet. (2) Datur perfectio, quæ denotat ſince- ritatem ab hopocriſi & larvatis virtutibus pu- rùm Gen. 17, I. Eſa. 38, 3. I Reg. I1, 4. 15, 14. Hiob 1, I. Pſalm 18, 24. 19, 14. 84,: 12. Hæe omnibus debet ineſſe. Matth. 5, 48. (3) Datur perfectio, quæ denotat Joli- diores in ſanctitate profectus. 1 Cor. 2, 6. 3, I. Fbr. 5, 14. 4, 13. Phil. 3, 15. Hæc non ab- ſoluta, ſed comparativa perfectio eſt. Quo ſenſu Græci eτιω- dicunt, qui ad ætatem adul- tam pervenit. Conf. I Cor. 14, 20. (4) Antiquiores e noſtris diſtinguunt ctiam inter Perfectionem Graduum & Par- tium. Perfectio Graduum eſt ea ſancétitatis cum lege Dei conformitas, cui mhil amplius deeſt. Perfectio Partium eſt, qua (Jubjetti- ve) omnes hominis partes ſanctificantur I Theſſ. 5, 23. Joh. 13, 10. Pſalm 103, I. 35, 10. & (objective) omnis Dei Voluntas quoad omnes partes Legis Divinæ obſerva- tur, Pfſal. 18, 23. I19, 12, 8. Luc. I, é. Col. 1, 10. 32, 14. 4, 12. 1 Tim. 3, 2. quamvis ſi gradus ſpectentur, multum utrobique ad ve- ram perfectionem deſit, (5) Ab. 332 §S an diſicatio. (S Abſoluta denique perfectio commen- datur fidelibus tanquam ſcopus & meta, quam ſemper ante oculos propoſitam habe- re, & ad quam in hac vita omni diligentia, conſtantia, & gaοραριορρς contendere debeant, dum tandem in altera vita attingatur. Phil. 3, 12-1 5. I Cor. Tr3, IO. Ebr. 12, 23. Hinc probe obſervanda diſtinétio inter Perfectionem Viatorum, & Perfectionem Pa- triæ; & cum ſenſus imperfectionis verus ac ſerius ſit præcipuus character illius, quam Scriptura renatis in hac vita tribuit, perfe- Rionis, multum hæc doctrina ab indiſcreto illo quorundam Perfectiſmo abeſt. S. 672. Finis Sanctificationis eſt novi ho- minis in regeneratione creati ulterior elabo- ratio Eph 4, 15. inſtauratio Divinæ Imaginis 2 Cor. 3, 18. glorificatio Dei 1Cor. 6, 20. Phil. I, II. ac demonſtratio fidei ac ſpei vi- tæ æternæ in animo ſancétificato vigentis. Jac. I, 2 5. 2 Pet. 1, 3. 4. F. 1 Pet. I, 22. 23. coll. v. 3. 4. 1Tim. 6, 12. 18. 19. 2Tim. 4, 7.8. Rom. 6, 22. Gal. 6, 8. 9. S. 673. Effectus Sanctifcationis eſt Jancti- monia vel ſanctitas, conſiſtens in babituali && efficaci propoſito nos totos & omnem vitam noſtram Deo in Chriſto con ſecrandi &o ad nor- mam Voluntatis Divinæ componendi. Rom. 6, II. 13. — 6, 11 coll.2 ſtimnzbet. 1, gunn ekectidr Iinterne, e l Onorum eniptura. l,10. Ut. 2 1 tenlegs ſet 1 Wencucn; Uotilleactine ergrntiandh e eiire 1 eſta. i . 5 ſenni mini ich g 8 igntenls 0Poſto, be Dtunnon et ogtn Pefehin comme ſonu G mit Mropobn hitr 1 Otnni lgeni atendete thent ta Ningann Eil lbr. 12,2. a Cltincko ie X Perfektoen tlecklonis teni Fer iMlius, An ta tribuit ,⸗ na a5 imlnn bel⸗ Gir en donr Ketot e Diyinelmni Dei 1Cor in o ceire hei⸗ gifeno Ntens . IDet hi 21 4 19, MWn. 6 6 fini luc jens n ul gomten in 6 Am. XN Bona Opera. 333 6, II. 13. coll. 22. Dicitur etiam Virtus chri- ſtiana 2 Pet. 1, §. & in Bonis Operibus tan- quam effectibus ac fructibus hujus ſancétita- tis internæ, conſpicitur. Matth. 5, 16. XL. DE BONIS OPERIBUS. §. 674. Onorum Operum nomen in ipſa habetur Scriptura Matth. 5, 16. Eph. 2, 10. Col. 1, I0. Lit. 2, 14. 3, 14. Ebr. 13, 21. adeoque theologis ſcripturaria notione in hac doctri- na utendum; ſecundum quam Bona Opera ſunt illæ actiones liberæ, quas bomo regenitus, per gratiam Spiritus Sancti, ex fide, Jecundum legis divinæ præſcriptum, & propter Deum, praæſtat. §. 675. Sub Operis honi nomine etiam interni animi motus & cogitata, non tantum dicta & facta comprehenduntur. Is latior ſignificatus fundatus eſt in locis Gal. 5, 22. Eph. 5§, 9. 2 Pet. I, 5. 6 7 1I Cor. 6, 20. & in oppoſito, Peccato, quod ſimiliter in Scri- ptura non tantum dicta & facta, ſed quæli- bet cogitata & concupita notat, quæ contra legem divinam fiunt. H. 676. 334 Bona Opera. §. 676. Bona Opera non ex viribus natu- ræ, quippe quæ corrupta eſt, & ad omne bonum Deo placens inepta, 2 Cor. 3, 5. ſed ex gratia Spiritus Sancti inhabitante fiunt per vires ſupernaturales a Deo nobis conceſſas. Gal. 5, 22. Rom. 7, 6. Eph. 2. 10. Phil. I, II. Conſequenter Deo, tanquam primæ & principali cauſæ, debent adſcribi, 1 Paral. 30, 14. 16. 18. Joh. 3, 21. 2 Corx. 8, I. 2. 16. Phil. 2, 13. tum Patri, 2 Theff. 2, 16. 17. Ebr. 13, 20. 21. tum Filio Tit. 2, 14. Joh. 15, 5. tum Spiritui Sancto, Eph. 5, 9. qui ordinarie quidem per Verbum tanquam me- dium ad B. O. idoneos nos facit, 2 Tim- 3, 16. 17. aliquando vero extra ordinem, ſingulari operatione, fideles ad bonas aétio- nes excitat. Luc. 2, 27. Act. 8, 26. 9, 10. 10, 20. 2 Cor. 8, 16. S. 677. Cum ergo Bona Opera non fiant niſ dependenter a gratia, Jubjectum agens Bonorum Operum eſſe non poſſunt, niſi in ſtatu gratiæ conſtituti, regeniti, converſi, credentes. Tit. 3, 8. Eph. 2, 10. Matth. 12, 33. 3 5. Joh. 15, 4. 5. Prudenter & circumſpeéte Form. Conc. de B. O. agens, bona credentium opera dicit p. 700. §S. 678. Requiſitum eſſentiale Bonorum O. perum eſt, ut a lege divina præſoripta Se inc — hine umnes cu Gbin ani & t, Dedt. 4, ULI In. 20, Lexeo porte ſtregenitis Legis Waͤn⸗ 567. bere honun (Cyiſungma 13. Joh f, Opus Cynn, . uelaes er he iel; l Unguum donnn nkonarinece Popter Chnide t, deo d ecoirkur e Mu Hil Gemur ane Geſenili 4 ibebet d G. d Nohter Deun egdid lge Cbei, . 1er nirius l, ad om a, 200.3, ſ. Pabitante ſut e 0 nobis Concel 2. 10, Ml.h11. Angvacn Pint Ableribi, Iut 200 9 6, 1 1 Theſt 1, 1/, Tit2, k4 , Ephe p) n tunlan 8 faci, 21lin eVten orihenn, dboras adio⸗ N. d 26. 9, H Oeriil n ſibſeetin n Polunt, 4 eniti, nven, o Matt 12 nn C. l Hendt unn, eſerintt/ tſeni ie Bona Opera. 335 hinc omnes cultus a Deo non præcepti, tan- quam vani & Deo non placentes, rejiciun- tur; Deut. 4, 2. 12, 8. 32. Ezech. 20, I18. 19. Eſa. 1, 12. 29, 13. Matth. 15, 9. Col. 2, 18-23. & ex eo porro intelligitur, quam neceſſaria ſit regenitis cognitio Voluntatis divinæ, & Legis aſſidua meditatio. Rom. 12, 2. Pl. 1, 2. §. 679. Sed præterea ut Opus aliquod vere Bonum ſit, neceſſe eſt, ut ex fide in Chriſtum procedat; Ebr. 11, 6. Gal. 7, 6. 1 Pet. I, 3. Joh. I5, 5§. nullum enim tam bonum opus datur, cui non imperfectiones & im- puritates ex peccato adhæreant Gal. 5, 17. Cohel. 7, 21. quas in quolibet Opere, ut tanquam bonum Deo placere poſſit, a Deo condonari neceſſe eſt: id quod cum nonniſi propter Chriſtum fide apprehenſum fieri poſ- ſit, ideo ad omne opus vere bonum fides requiritur I Pet. 2, 5. Ebr. 11, 4. 6. Hinc Fides Bonorum Operum Forma dicitur: quod tamen non de forma abſoluta & eſſentiali (quæ eſt évvoniæ S. Præced.) ſed Aſſiſtente & ad complacentiam Dei relata, ac- cipi debet. §. 680. Neceſſe eſt etiam, ut Bona Opera Propter Deum fiant, & ex amore Dei & ob- ſequio erga Deum proficiſcantur. Rom. 13, 10. Joh. 14,23., I Tim. I, F. Unde 336 Bona Opera. Unde duo conſequuntur: «. Bona Ope- ra debere eſe voluntaria; non per commina- tiones, metum iræ divinæ, aut humanam coactionem extorta, ſed ex ſpiritu evangelico & viva atque grata promiſſionum divinarum cognitione profeéta. Philem. Y. 14. I Pet. 7, 2. Rom. 6, 17. 2 Cor. 9, 7. Pfal. 110, 3. 51, 14. 32, 9. . quæ cum lege externe quidem & ma- terialiter conveniunt, ſed ex aliis, quam amoris Dei motivis (velut ob temporalia commoda) fiunt, non eſſe opera vere bona. Matth. 6, I -6. 16 -18. . F. 681. Hinc ad Opus Bonum etiam re- quiritur bona intentio, ſpectans gloriam Dei, & aliorum hominum commodum; 1IPet. 4, II. Phil. 1, 1I. quæ tamen intentio ſola non ſufficit, ſed cum reliquis requiſitis con- juncéta eſſe debet. Rom. 3, 8. §. 682. Quodſi hominum acdctiones ſecun- dum ſex hæc requiſita (§. 676-681) conſi- derentur, patebit: (1) Multa, quæ vulgo pro Bonis Operibus habentur, coram divino ju- dicio indigna cenſeri hoc nomine. Luc. 18, 11-14. (2) Multa, quæ vulgo contemtim habentur, in cenſum Bonorum Operum apud Deum venire. Eph. 6, 7. 8. Col. 3, 17. 23. 24. Marc. 12, 43. (3) De alterius actionibus, num —— num ee Be cireunheckio⸗ ACclruluch exa 22,10. 6, 2.5 1Cot. 13, 3. 1 683. C. orione ſri⸗ non debet V genitis Boni i theleos ſe holle in acti⸗ potius, erian Kiomibus gee In, ideo eis Ium (1) D Cnnis vera De nDei. 2001 Cen. 8,22. Il Deo ph Retona ire Petſiltens Inimicitia. ergo honel timen in e agit, 4 1Cor. 13, Qie qure denn equuntor J — 1 4 bona 0) n per comtmin. AIt humana Hirimneyaagele Onum divinane I. F. 14. I11 7. Dlal, 1io, gligem n ex dis, Oua ob temporal Nenu virt lnt umn etiarn ke⸗ Ygortiam De ddom; 1 e a intentio/) requiſtis h⸗ Cones lau ,b: Nr) l neſnſole Oramn CEino . vmine, D. 4 lgo Conem 1Operumihe 1,7, 17,13, 4 er, Nuln Bona Opera. 337 num vere Bona Opera ſint, magna cum circumſpectione, de noſtris, nonniſi poſt accuratum examen, judicari debere. Matth 26, 10. 6, 2. F. 16. 19,; 20. 21. Gal. 6,; 3. 4. F⸗ 1 Cor. 13, 3. H. 683. Conſequenter theologis, (quibus notione ſcripturaria unice ſtandum S. 674), non debet vitio verti, quod negant ab irre- genitis Bona Obera fieri poſſe. Neque enim is theſeos ſenſus eſt, plane nihil boni eſſe poſſe in actionibus irregenitorum; ſed hie potius, etiam optimis irregeniti hominis actionibus deeſſe integram Boni Operis for- mam, ideo eas non poſſe Deo placere. Ni- mirum (¹) Deſtituuntur principio, ex quo omnis vera Bonitas actionum provenit, gra- tia Dei. 2 Cor. 3, 5. Joh. 15, . Matth 12;, 33. Gen. 8, 22. (2) Carent fide, ſine qua ni- hil Deo placet. Ebr. II, 6. (3) Ne quidem perſona irregenitorum Deo reconciliata elt, perſiſtens quippe in habituali contra Deum inimicitia. Rom. 8, 7. 8. (4) Quantumlibet ergo honeſte irregenitus vivat, dominatur tamen in eo peccatum, quod omnibus, quæ agit, aliquid pravi admiſcet. Tit. 1, 15 1 Cor. 13, 3. Conf. S. 316. Qui hic diſſentiunt, non attendunt ad ea, quæ Scriptura in Bono Opere requirit, ſed ſequuntur notiones bonarum actionum phi- loſophi= 338 Bona Opera. loſophicas, juridicas, civiles; unde mul- tum hic logomachiæ eſt, ſi non voluntariæ & affectatæ confuſionis. Conf. Apol. A. C. P. 64. 65. §. 684. Bona Opera neceſſaria ſunt, ne- ceſſitate (1) mandati; neque enim Deus fruſtra, quid facere debeamus, præſcribit. 1 Thefſ. 4, 3. Mich. 6, 8. (2) debiti; quo- niam illa multis nominibus Deo debemus Luc. 17, 10. Rom. 8, 12. 13, F. L. 2 Cor. 5, 15. (3) nexus; quoniam a fide, quæ per ea vitam ſuam exlerit, abeſſe non poſ- funt. Cal. 5, 6. 2 Pet. 1, 8. Matth. 5, 16. (4) ordinis; quia Spiritus Sanctus, qui fi- dem dedit, idem etiam ad Bona Opera im- pPellit. Eph. 2, 10. Matth. 3, 10. 7, 19 (5⁵). conſequentiæ; quia ſi homo renatus gratiæ Spiritus Sanéti non cooperatur, aut omni- no reſiſtit (quod quidem poteſt), certo ſequitur fidei & Spiritus Sancti jactura. Rom. 8, 13. Eph. 4, 30 28. 29. Add. inſignis no- ta Autoris, p. 486. & Aug. Conf. artic. 6. §. 685. Sed phraſi; Bona opera ad ſalutem neceſſaria eſſe, non eſt utendum. Eſt enim ambigua, ita ut occultari ſub ea gravis error poſſit, quod Bona Opera ſint Cauſa ſalutis; id vero, quod recte ac vero ſenſu intellecta dicit, commodioribus formulis efferri pot- . eſt. — rejech fuit 608. Deum. N. 1egoiritar, Keetut ex habeat 20 Opera ob! guntur no Deo datis Cnula eſt: oportio, 6G. N nem gratia, Hüam Do Contur de 1dee . 1.683. uniz di 0), ham iel tribui lbet. lſ.e Ne guite elr coſſen dei: ſe — 8: ünde in- non voluntx arig Nut, gue enimn Di nus, Mrelti 2) Celbiti; Deo Geben 5 ſ. 5. 11 n fe, belle non- tis, gui f⸗ na Operai .7, 09 0 enatis N r, AWt . otelt), ſackorn he 1 inſonsen Coyf atie en adſnn 1. Ett eni 1 grinis enin Cauli ſaloti nſu intelesl eKerrt Ho⸗ Bona Opera 339 eſt. Hinc publica auctoritate ea formula rejecta fuit, in Form. Conc. artic. 4. p.. 588. 698. J. 686. Bona opera nibil mereri poſſunt apud Deum. Nam ad merntum proprie dictum requiritar, ut opus ſit indebitum, & præ- ſtetur ex propriis viribus, & proportionem habeat ad mercedem: jam autem ad Bona Opera obligati ſumus Luc. 17, 10. & pera- gZuntur non noſtris, ſed gratiæ viribus, a Deo datis Toh. 1y/, §. Eph. 2, 10. Phil. 2, 13. & nulla eſt inter ea ac præmium vitæ æternæ proportio. Rom. 8, 18. §. 687. NWeque conditio Jalutis dici poſunkt nam gratia, juſtitia, ſalus gratis datur, an- tequam Bona Opera fiant; hæc conſe- quuntur demum ſalutem donatam. Epheſ. 2, 8. 9. 10. J. 688. Nec ad conſervandam Jalutem ne- ceſſarig dici debent (Vid. Form. Conc. p. 705), nam etiam id, quod in gratia ſtamus, fidei tribuit Scriptura. Rom., 5, 2. Gal. 2, 19.⸗ 1 Pet. I, 5. 9. Col. 1, 23. NVe quidem Fides per Bona Opera dici pot- eſt conſervari poſitive, non enim ſunt Cauſa fidei: ſed tantum negative, quatenus per X 2 Bono⸗ 340 Vita chriſtiana. — Bonorum Operum ſtudium cavetur impie- tas, fidem excutiens. Conf. §. 669. S. 689. Quamvis Bona Opera non mere- antur ſtricte loquendo mercedem, tamen gratuita merces, eaque lautiſſima, eis a Deo promiſſa eſt, ita ut nulla bona actio ſit, quam non maneat remuneratio. Matth. 5, 12. 10, 42. 20, 8. Rom. 2, 6. I Cor. 3, 8. Ebr. 6, 10. 10, 35. 11, 6. Apoc. 22, 12. Eſa. 3, 10. Mal. 3 16. 17. 18. Remuneratio hæc partim temporalis eſt, in hujus vitæ felicitate conſiſtens, Pſal. 81, 14-17. partim ſpiritualis, qua augetur gra- tia ejusque fruitio, Eſa. 58, 7. 8. Joh. 14, 21. partim æterna Rom. 2, 7. Apoc. 14, 13. id- que ut incentivum. ad ſerium bonorum ope- rum ſtudium Scriptura allegat. Gal. 6, 9. Luc. 6, 23. 1 Cor. 15, 58. XLI. DE EXERCITIO BONO- RUM OPERUM, Seu vita Chriſtiana. §. 690. Eieretim Bonorum Operum eſt niſus 1bominis regeniti ſpontaneus, ꝗguotidianus, inſa, I nr uſunm Voere qu 67. M. 1, Vita aun Cualis tum fant per ſ dandki, ſect ſti exenplu 5,691. ſtianæ, in atem ſvam dollunt. 0 Wur Chriſti 10, 38. Ma licat, Abn i, G Chr dr 60). nis regen diftcatio d ſe n o non guando dnimo q ue nonm te utitu — Caretur impi beg. Herr non mere⸗ cebein, tamel lim, es 2Deo ocktioft, guun h. 5, 12. 10,4 g. Dbr. 1 3, 1o M enporali 4 tens, Phale zugetor gra⸗ .oh. 14,21. ic⸗ 139 . onotucno)e⸗ Nt. 64. 6 30 N0. , 410. otilin, “ Vita chriſtiana. 341 actuoſus, Voluntatem Dei tum ex Verbo ejus per uſum ſubinde vividius agnoſcendi, tum iplo opere quoque perfectius exprimendi. ITim. 4,: 7. Eſa. I; 17. Vita autem chriſtiana eſt obedientia tum adtualis tum habitualis, quam renati Deo præ- ſtant per fidem in Chriſtum, virtute Spiritus Sandki, ſecundum Legem, & ſanctiſimum Chri- ſti exemplum. . §. 691. Præſtabiliora exercitia vitæ chri- ſtianæ, in quibus renatorum fides actuoſi- tatem (uam exſerit, vario modo enumerari poſſunt. Omnium optime hac in re ſequi- mur Chriſti doctrinam, qui Matth. 16, 24. 10, 38. Marc. 8, 34. Luc. 9, 23. tria hæc in- dicat, Abnegationem noſtri, tolerantiam cru- cis, & Chriſti ſequelam. S. 692. Abnegatio ſui ipſius eſt ea homi- nis regeniti virtus, qua quicquid ſtudium ſan- Ctificationis impedit, tanquam non ſuum, && ad ſe non pertinens, relinquit, idque non mo- do non amat, quærit, appetit, ſed etiam, quando gloriæ Dei & Chriſti intereſt, forti animo deſerit, abjicit, Jugit, ac licitis quo- que nonniſi magna cum moderatione & cautio- ne utitur. V 3 §. 69 842² Vita chriſtiann. J. 693. Obiectum abnegationis ſunt. (1) peccata & vitia quævis, ut iis plane abſtine- amus. Pfal. 24, 15. Tit. 2, 12. Kom. 8, 13. Gal. §, 16. 17. Hæc abnegationis pars idem eſt cum converſionis continuatio- ne in renovatione. (S. 566. 659) (2) Uti- litates & commoda hujus vitæ, ipſaque adeo vi= ta; ut ea deſinamus amare, quam primum gloriæ Dei intereſt. Matth. 10, 37. Luc. I4, 25. Lbr. II, 8. 10. 24. 25. (3) Licitus ſus rerum temporalium, a Deo conceſſarum; ut eis moderate ac temperanter utamur 1Cor. 72 29. 30. 3 I. I Iim. 6, 17. Rom. 13, 14. 2 Cor. 6, §. & ſi voluntas Dei ferat, æquo animo careamus. 1 Cor. 9, 27. 10, 23. Rom. 14, 21 S. 694. Tolerantia Crucis, Matth. 10, 38. Luc. 14, 27. 9, 23. inculcata, eſt hominis re- geniti vintus, mala a Deo immiſa non modo Ine murmuratione, ſed etiam lubenter perfe- bibens. Hæc virtus, humanam conditio= nem vere ſuperans, verum hominis chriſtia⸗ ni ornamentum eſt. §. 69 5. Crux notat adverſa & affittiones, regenitis a Divina Providentia, cum reſpedtu 2d ſatum eorum ſpiritualem, immiſſas, && ab iis Dei & Chriſti cauſa perferendasa rens, & ad promovendam fandtificationem ad- Cum — (um cru ComIunes e qui Dine digoi Deum & C A ad prokee IPet. 4, 14 Adverſa, calus, fice exrlerne p Matth. ſ, Ic 1Cor. 4,9. lr ac teſtnt Cor. 12,7. 696. Cr. fcgti, goi⸗ ), Ec el enans de 10, 12. u, 2d19, 16, Derhyſis nens, 294, le 30, II, ſiin ea tem ſdeh 17. . 1 d Yoran z — ionis ſant. ( isphne abſtin 12 Mom. 9,4 megationis n nis COntinui 669) (N. ,iplaque Oen⸗ e, guam prinn h. 10, 37. lu eo Concellanm ertamurC. Rom. 19, 4 ei ferat, Al0 10,23. Nonn udh 1o eſt honini ⸗ niſn rnl 1 MMherter ifeatione mam colcit Olbinisci’ , un El miſis 9 1 Vita ebriſtiana. 343 Cum cruce ergo confundi non debent communes miſeriæ & caſus vitæ humanæ; quippe qui tum demum auguſto crucis no- mine digni funt, cum a fidelibus propter Deum & Chriſtum æquo animo tolerantur, & ad profectum ſancétificationis adhibentur. 1I Pet. 4, 14. 15. 16. 2 Cor. 1, F. Gal. 6, 17. Adverſa, quæ præter communes hujus vitæ caſus, fidelibus propria ſunt, ſunt partim eæxternæ propter Chriſtum perſecutiones Matth. 5, IO. 11. 12. 10, 17. 18. 1 Cor. 4, 9. 2 Cor. 4, 8. 2 Tim. 3, 12. partim interna lu- a ac tentationes Pſal. 77, 8.9. 10. 88, I. ſq. 2 Cor. 12,7. S§. 696. Crux renatis immiſſa non eſt pœna peccati, quippe quod plene remiſſum (S. 621), ſed eſt partim caſtigatio paterna, me- dicinalis, torporem in officio faciendo Num, 20, 12. Luc. I, 20. Pſalm 119, 67. 7I. Eſa. 28, 19. 26, 9. Ebr. 12, 6. O. & ſecuritatem, per lapſus graviores ſe'e prodituram, excu-- tjens. 2 Sam. 12, 9. 10. I1. 14. 24, 10. 1I1 ſeq. Jer 30, 1II. 1 Cor. 1I, 30 3 I. 32. Apoc. 3, 19. partim Joutkalâα, ad integritatem & conſtan- tiam fidelium explorandam 1 Pet. 1, 7. 4, 12 1I7. Jac. I, 2. Rial. 66, 10., partim uagrbo ad gloriam Dei manifeſtandam, Phil. 1, 29. Rom. 8, 36. 2 Tim. 1, 8. 2, 3. J. I Pet. 4, 140 344 Uita chriſtiana. 17. 2 Cor. 4, 1O. 11. & exemplum alüs fide- libus præbendum. Col. I, 24. 2 Tim. 2, 10. S. 697. Tolerantia crueis duo involvit: ut a. patienter, ſine murmuratione mala feran- tur, Pſal 116, 7-13. Joh. 18, I 1. Hiob 1, 21. 2 Sam. 16, 10. Luc. 21, 19. Rom. 12, 12. 6. ut eadem perferantur lubenter. Gal. 6, 14. 2 Cor. 12, 9. Ebr. 11, 25. 26. Rom. 5; 3 Thren. 3, 26. Jac. 1, 2. 1 Pet. 4, 12. 13. Cujus animi habitus conſequens eſt, ut renati inter adverſa nihil remittant de ſuo in Deum affectu, aut Zelo pro gloria ejus, aut fiducia in gratia ejus repoſita, 2 Cor. 4, 16. Hiob 1, 22. 2, 3. 9. 10. LTheſl. 3, 2. 3. ſed caſus etiam acerbos ad ſpiritualem profe-⸗ GRum adhibeant Ebr. 12, 10. 11. & beatzæz liberationis exſpeétatione animum ſuſten- tent. 2 Tim. 2, 11. 1I2. 2 Cor. 4, 17. Rome 8: 18 ſeqqꝗ. S. 698. Imitatio Chriſti eſt ſtudium effci- endi, ut in actionibus noſtris ac toto animi hba= bitu, exſiſtat ea rectitudo, quæ cum retitudi- ne in virtutibus Ohriſti ſanctiſſimis conſpicua ba- beat ſimilitudinem. Facile patet, de imitatione morali ſermo⸗ nem eſſe. §. 699. — Gh. ſt konmm; (2) u ſit n Gleat. 3 mari optadt Eile; ne ſor Cbamn ejus lam an Chriſto. Ebene ſe Tuto ergo guam abe⸗ ſob. ,12. lſptcun G 1 19. Act. cumm homo⸗ hodis per ſemer ad Nv Nulumn dar Norucn or 4) hien Tatenim fu Hione Hin 6. 700. Oportent, Non ad ANorw ſed elue Tirtutes l — Nlum alüis ki dun iodcl fione wala ſee 8, 11. Honta. Romm. 12, 1 Vjter. G1l 1 26. Nom ſ) t.4, 12.19 eguens ehn ittant de iun gloria ej⸗ 1, 2C0l. 41 deſ. 3, 32 ſtualemm e. . 11. Cken mimunm e- 0r. 4 ſ Bone e to Nlint 17 ahi⸗ i iu⸗ rnti n⸗ Vita chriſtiana. 34 5 S§. 699. Ad exemplar requiritur: (1) ut ſit bonum; quod liceat & oporteat imitari. (2) ut ſit notum; cujus rectitudo obſervari queat. (3) ut ſit eximium; cui confor- mari optabile ac beatum ſit. (4) Ut ſit imita- bile; ne ſupra vires imitantis poſitum ſit, ali-⸗ quam ejus fmilitudinem afſequi. Jam autem hæc omnia inveniuntur in Chriſto. (1) Fuit. impeccabilis Ebr. 7, 26. & bene ſemper egit. 1I Pet. 2, 22. Joh. 8, 46. Tuto ergo eum imitari quisque poteſt; nun- quam aberrabit a lege, qui eum ſequitur. Joh. 8, 12. (2) Vita ejus inter homines conſpicua & manifeſta fuit Joh. I, 14. Luc. 24, 19. Act. 10, 36. 37. 38. Ideo nempe, cum homo facétus eſſet, inter homines vixit, nobis per omnia ſimilis; eaque vita lucu- lenter ab Evangeliftis deſcripta habetur. (3) Nullum datur exemplum præſtantius; hoc aliorum omnium norma eſt. 1 Cor. 112 I. (4) Ipſe ſufficit vires ad imitandum; inſpi- rat enim fidelibas eundem animum, commu- nione Spiritus ſui. 1 Joh. 3, 24. §8S. 700. Quid imitati in Chriſto renatos oporteat, docuit ipſe Matth. 11, 29. 13, 34. Non actiones, quæ ad officium ejus medi- atorium proxime & immediate ſpectant: ſed elucentes ex illis, & reliqua ejus vita, virtutes morales, ſtatui hominis chriſtiani V 5 conve- 346 . Vita chriſtiana. convenientes, & alias quoque in Scriptura fidelibus præceptas & commendatas, atque adeo maxime actiones internas. I Cor. 2, 16. Phil. 2, 5. (Conf. §. 464.) §. 701. Imitatio ipfa complectitur: (1) H de bonitate ac præſtantia ex emplaris. oc enim motivi loco eſt, ut illud lubentes habeamus pro norma, eique conformari optabile ac beatum ducamus. (2) Contem- Plationem exemplaris, ſeu continuam ani- mi attentionem ad ea, quæ in exemplo ob- ſervabilia ſunt. ber hanc innotekcit, quid imitandum ſit; & cavetur ne peregrina ad- miſceantur, neve proprium quid omitta- tur. (3) Studium, ſimilitudinem cum exem- plari aſſequendi, in quo tria concurrere de- bent: Inſpectio vigil ſuper actiones noftras & circumſtantias earum : Conatus conti- nuus eandem reétitadinem in actionibus noſtris obtinendi; & Emendatio eorum, quæ ab rectitudine illa in vita noſtra diſ- crepant. XLII. UE Recatie 1 ſius, la ſibi Ga nig ſine ex lciis gece⸗ §. 707,7: Matth. 4, 10 keckiones, 4 re ſunt: 6 ominum, lia lis ſube⸗ Ml. 38, i 91139. 1Morn w DAl. 145, Rtandam 9, 20, ( me cone (5) Bon 13, 6. §. 700 los, neg guippe l. — ogue nderipe dmening, a Inas, ICor 2,4 plectitr ) aytin exeſlli Ut illuc ubene ique confornnt 8. (2) Cuer. Continvan a. in exemphoo⸗ nnotelt,, gui e Pergrim a. guil Ommitt: en cum exe COdauttete⸗ Qones nula Conutus . in ackond dutio eori ita Noſtes Prevatio. 347 XLII. DE PRECATIONE. H. 702. PhRecatio eſt actus bominis renati religio= Lſus, quo deſideria ſua Deo proponit, bo⸗=⸗ na ſibi & aliis neceſarig petit, ſe & Rua om- nia ſine exceptione ei ſuhmittit, & pro bene⸗ ſiciis acceptis gratias agit. S. 703. Precibus invocandus eſt ſolus Deus, Matth. 4, 10. Ei enim ſoli propriæ ſunt per- fectiones, quæ ad audiendas preces neceſ- ſariæ ſunt: (1) Omniſcientia, qua & corda hominum, & neceſſitates ipſorum & me- dia illis ſubveniendi plene perſpecta habet, Pſal. 38, 10. 139, 2. 4. Kom. 8, 27. l Reg. 8, 39. (2) Omnipræſentia, qua omnibus ipſum invocantibus prope adeſt. Joh 4, 21. Pſal. 145, 18. (3) Omnipotentia, ad præ- ſtandam omnibus opem ſuffieiens, Eph. 3, 20. (4) Sapientia, quid cuique maxi= me conducat, pervidens 2 Paral. 20, 120 (5) Bonitas, prona ad miſerandum. Pſal. 132 62 S. 704. Hinc conſequitur, neque Ange- los, neque Sanctos adorari & invocari debere, quippe qui nec omniſcii ſunt, nec omnipo- tentes- 34 8 Precatio. tentes. Cujus theſeos etiam aliæ ſunt ratio- nes: (1) quod nusquam talis cultus man- datus, 6NzXοNονοναορα autem omnis Deo ex- oſa eſt. Col. 2, 23. (2) Conſiſtere non poteſt cum expreſſo Deum ſolum invocan- di mandato. Mat. 4, 10. Eſa. 42, 8. (3) Angelorum cultus diſerte pro illicito decla- ratur Apoc 19, 10. 22, 8. 9/. (4) In ſan- Etos credere non licet, Rom. 10, 14. & in⸗ terceſſionem ab iis expetere injuria eſt in unicam interceſſionem mediatoriam Chriſti. I Tim. 2, 5. I Jo. 2, 2. §. 705. Chriſtus non tantum quoad Di- vinam Naturam, ſed && quoad bhumanam, in unione perſonali cum divina ſubſiſten- tem, una eademque adoratione colendus eſt. Joh. . 23. Act. 7, 569 Phil. 2, I0. Ebr. I, 6. 7. 8. Apoc. 5, 12. 13. Eſa 45, 23. coll. Rom. 14: II1. §. 706. Etiam Spiritum Sandtum precibus adorandnm & invocandum eſſe, vel ex eo ſo- I0 ſatis patet, quod eſt verus ac ſummus ille Deus (S. 177) & berſona Divina, a Patre & a Fllio diſtinda. (S. 182. 184.) conf. Mat. 4, 10. Rom. 1, 21. Nec deſunt hujus invocationis exempla, Elſa. 6, 3. 2 Cor. 13, 13. Apoc. I, 4. 2 Theſſ. 3, 5. 2, 16. I1 Theſſ. 3,; IIA 12. 13. quæ præterea in ipſo baptiſ- mo — mo eblentur 29, 19 R.707. Mee rodar incdigen nenſa; & 0 & exprelſum Dromaſhonit 5§ 709, ces fundend ia G beng Otionis natun thimm Precatio Pole e lerio: Inn ſaptemun Anodis pre raque otar Obis, Ode elciaech ! boc Dei Chriſti n iingere pa nlgnltaten ber m Crando De tidian 0 Res, N. Bonitate d — amn alir ſunt eit n talis coltus n n omnis Dey ) Conſiſtere n m ſolun inne LlA. 42, 9. Ppro illicto te⸗ 19. (4) i omn. 10, 16. 4 tere injur diatorlam tantun u0e 000 Ppu divina lts ione Colenn? 2, 10. D. 1 ,23, cl. Ne Gunlmn ni , veletel A mms Divinz, 10 2. 1g,)un Celnk huin ,2. 100. 1, Precatio. 349 mo luculentum fundamentum habet. Matth. 28, 19. §. 707. Neceſſariam eſſe precationem, com- probat indigentia noſtra; & Bonitas Dei im- menſa; & Chriſti exemplum ac inſtitutio; & expreſſum Dei mandatum, cum eximiis promiſſionibus conjunctam. Luc. 11, 1-13. §. 708. Ex Mandato Divino, quo ad pre- ces fundendas obligamur, ſumma & ſapien- tia & benignitas elucet, ſi modo ipſa pre- cationis natura prudenter perpendatur. Eſt enim Precatio talis actus, quo homo reli- gioſe ac ſerio agnoſcit & profitetur, (1) De- um ſupremum rerum omnium Dominum, & nobis præſentiſſimum eſſe; (2) nos no- ſtraque omnia ab ipſo pendere; nos nihil nobis, omnia Deo debere; omnem noſtram felicitatem ab ejus favore benefico profici- ſci; (3) nos per nos ipſos indignos eſſe hoc Dei favore benefico; (4) Sohus Chriſti merito & interceſſione nobis ob- tingere pofie aditum ad Deum ejusque be- nignitatem. H Per mandatum ergo Divinum de aſidue orando nobis ſuppeditatur continua & quo- tidiana occaſio (1) glorioſas Dei perfeétio- nes, Majeſtatem, Potentiam, Sapientiam, Bonitatem nobis ipfis vivide in mentem re- vocandi; 3 Precatios vocandi; (2) Nobis ac ſtatui noſtro ſerio attendendi; defectus, culpam, indigenti- am, indignitatem noſtram agnoſcendi z& profitendi; (3) Perfugio noſtro ad unam Dei milericordiam in Chriſto, fiduciam noſtram in Chriſto poſitam exercendi ac te- ſtificandi. Conſequenter quotidiano precandi exer- cikio (1) memoria ac meditatio primaria- rum veritatum religionis non modo refri- catur, ſed etiam (2) vivida praxi ad nos ipſos applicatur; eoque pacto (3) ſuper⸗ bia, torpor, ſecuritas omnisque vitioſitas naturalis cordis noſtri reprimitur; ex adver- ſo (4) ſiducia, amor, veneratio, gratitu- oo erga Deum, ipſo hoc quotidiano exer- citio alitur, excitatur, firmatur. Quibus omnibus (5) animus noſter ſubinde meli- or, ſanétior, Dei amantior, Deo conjun- ctior, atque adeo beatior redditur. §. 709. Hoc obſervato facile eſt intellige- re, quam inſulſa ſint, quæ contra precan- di officium ingenti cum αρ αοοπ bbjicit no- ſtri ævi incredulitas. Conceditur, Dei cauſa precationem non eſſe neceſſariam: ſed lepidum eſt, inde concludere, eam ergo pla- ue non neceſſariam eſſe. Quæ ab Omnilci⸗ entia, Sapientia, Bonitate, Amore, Mile=- ricordia, Juſtitia Dei, petuntur objectio- nés; —— nes, eig inde Ones Deus di ben glena grarirum a0 eo & Hor lohis tamen mhagisgde Vior, amnat 4Deo aliq- Utique, ut! ſt, nos (e benefaciene condonandu erymis no. CIa lubinde tenie, K: Uine Divina e vinculum Cſnercii ſul MuNimd nol § 710. Ge Iftcium 4 1,21. Dlal. Is, blal. Kroltas re lentium 1 119. 1 Unege tes exclu . —— Uatui noſtro ſe Dam, Indigen I agnoſcentt Rnolteo ad enr hriſto, Kidten n exercendlx: no Precntin editatio Drime- non mhod vida praii as cto 3,. mizbe n tons mitur; ade neratio Eun⸗ lotiine mnatur er vnnteir-⸗ r, Denonur⸗ ecitun ele eltinel⸗ conter ger⸗ dutt obfetn Ncecitur, 7 celalim 4 lo 3 2 50m 3mote, Me aur el⸗ 4 Precatio. 3 5 nes, eas invertimus: Ob has ipſas perfecti- ones Deus dignus eſt, qui invocetur, & ad quem plena cum fiducia accedamus. Per gratiarum actionem, per doxologias noſtras Deo & gloriæ ejus nihil accedere poteſt: ſed nobis tamen ſub his actibus eadem magis magisque innoteſcit, & venerabilior, ſua- vior, amabilior fit. Cum precibus noſtris aàa Deo aliquid petimus, id non eo facimus utique, ut Deum, quid nobis deſit aut utile ſit, nos demum edoceamus, aut ad nobis benefaciendum indulgendum, parcendum, condonandum, deprecatione, gemitibus & lacrymis noſtris Rettamus: ſed tamen refri- caa ſubinde memoria noſtræ a Deo depen- dentiæ, & agnita hinc noſtra indignitate, illinc Divina ſiberalitate, ſuave illud ac dul- ce vinculum Santti cum Deo, ſimm Bono, commercii ſubinde inſtauratur firmaturque, maximo noſtro commodo. S. 710. Precatio omnium hominum commu- ne officium eſt, ſive obligatio ſpectetur Rom, 21. Plal. 14, 4. ſive "indigentia commu- nis, Pſal. 104, 12. Sed ſi ſimul ſpectetur facultas recte precandi, ſolorum vere cre- dentium privilegium eſt. Gal. 4, 6. Pfſal. 145= 18. 19. I Joh. 3, 22. 1 Tim. 2, 8. Trregeniti, in impietate ſaa perſeveran- tes excluſi lunt ab hoc privilegio. Rom. 8, 8. Hiob 35 2 Precatio. Hiob 27, 9. 10. 35, 12. 13. Pſal. 66, 18. Prov. 1, 28. 29. 17, 29. 28, 9. Eſa. 1, I7. ſed illi, qui gratiæ prævenienti & præparanti non re- ſiſtunt, poſſunt pro ſui converſione & pecca- torum remiſſione, preces Deo gratas, per alſ- ſiſtentem illam gratiam fundere. Act. 9, 11. 2 Paral. 33, 12. 13. S. 711. Effectus Precationis eximii ſunt Luc. 11, 9. 10. id quod in theologia morali (cum reliquis ad hunc locum pertinentibus) la- tius exponttur. Ad difficultatem ab incredulis jactari ſo- litam, qua ad nexum rerum univerſalem, 4- terno & immutabili Decreto Divino ſtabili- tum, provocant, ut probent ſcilicet, preci- bus nihil effici poſſe, notandum, (1) De- cretum Dei ab æterno quidem, ſed conſide- ratis omnibus, factum eſſe (S. 143), adeo- que in eo includt etiam reſpectum ad pre- ces noſtras, ab æterno præviſas; (2) Ne- xum rerum, cum ſit contingens, nullo mo- mento ſine immediata conſervatione & guber- natione Dei conſiſtere poſſe, Ebr. 1, 3. ad hanc ergo recte per preces recurrimus; (3) illum præter Deum nemini totum perſpe- dum, nemini rationes ejus interiores cogni- tas eſſle: Rom. 11, 33. 34. nimiæ ergo au⸗ daciæ eſt, nexum a Deo ſic ſtabilitum ſup- pone- — ponefe, Ut & in iglo rer teltenn nihil DE N . ldimus gbens e tn eorum ſiati/ citur alus. Oorun uſim n guticſe e Uunin, G e Iutionen cun d 1z. S Relgionste Mrehencemu Dlmo homn Uthomines rdn A S licde offic Darüthadee Eennmtore e eceptari a —⸗,,.6 — lal. 66,18. Dr lu1, F. ed raparaati nonn Werſone G ee 0 gratas, eil ndere. Ack 11 a eximii in Ogid Mora . ertinentbos⸗ 4 recllsicin⸗ 1 uninnſien 6. t0 DMuin ,tiͦ t ſeilcen e⸗ dum, (0D. emn, Eed l⸗ 5 13) 4 Heclumn 1 4 ilas; (2) . ens, nblon Ntone G, . Tbr. 51 8 kecunrind, i totun ,/ eriores : mie eige 11 Alillun 1 m. Media Salutis. 33 ponere, ut non amplius ſub imperio ejus, & in ipſo rerum curſu per lummam Dei po- teſtatem nihil porro mutabile ſit. DE MEDIIS SALUTIS, Verbo & Sacramentis. §. 712. Idimus ſupra (S. 295), Peccati conſe- quens eſſe Miſeriam. Jam felix ac bea- tus eorum ſtatus, qui ex miſeria ſua erepti ſunt, dicitur Salus. Et media Salutis ſunt eæ res, quarum uſum Deus hominibus præſcribit, ut per eas gratioſæ operationes Spiritus Sandti pera- gantur, & ſio tollatur miſeria, ipſique ad com- munionem cum Deo perveniant. §. 713. Si comparemus inter ſe diverſas Religionis revelatæ periodos (S. 70-74), de- prehendemus Oeconomiam ſalutis inde a primo hominum lapſu hanc ſempec fuiſſe, ut homines per doctrinam divinitus revelatam artim ad cognitionem Voluntatis Divinæ, Rique officii, & hinc peccatorum ſuorum, partim ad cognitionem promiſſionis de Red- emtore, perducerentur; quæ promiſſio cum acceptari debeat Fide, placuit Deo, Fidem 2„ hane 374½ Media Salutis. hanc ante Redemtorem aétu exhibitum, Circumciſione & Agno Paſchali, poſt vero; Baptiſmo & Sacra Cœna firmare. Funt adeo Media Salutis, Verbum Divinum & Sacramenta. §S. 714. Dantur quidem & alia, per quæ eus homines ad ſalutem perducit: ut be- neficia varia, corporis & animi; Act. 14, 17. res ſecundæ, Rom. 2, 4. atque adverſæ, 1 Pet. 4, I, Ebr. 12, 10. maxime exſtantiores & non exſpectatæ; Eſa. 28, 19. morbi gra- ves, Hiob 33, 15- 30. brevitas hujus vitæ & vanitas, & ex ea faſtidium, Pſal. 39, 6-9. caſus funeſti, bella, incendia &c. Luc. 13, 1⸗-6. item Exempla Converſionis ſeriæ: Rom. 1I1, 11. 14. Matth. 21, 32. Sed hæc aliaque non ſunt proprie media, ſed adminicula mediorum ſalutis, quibus homines excitantur, ut ſi media ipſa ſalutis jam cognita ſunt, eis ſerio utantur, ſi nondum cognita, ut ea optent & quærant. Sunt ergo media non proxima, ſed remota; & pædagogica dicuntur, quia ad notitiam & uſum mediorum ſalutis pro- prie ſic dictorum homines ducunt. S. 715. Verbum Dei eſt ordinarium me- dium & Regenerationis atque Converſionis, & Sanctificationis, Jac. 1, 18. Joh. 17, 17. Luc. 16, 29., 30. 31. I Theſſ. 2, 13. Unde ei = dantur — dantur exiin Nl. 119, 100 9. I. 1 en. 16,16. 6. 716. Dartimm man ddod, & partim pro & lalutem homines e Legen &h legtuta Gin Duura occurrt 1 poteſt ac Qoniam changelii pl nt operati ueuntut, deo netel lo, ſeorle tis adh exhibitu hnl, poſt e I frmmare. 0 bun Divinmm & la, pren per⸗ ducit Ae Inimi; Adhi tque adieln ime exltan 19, motbi; tis hijius in c. Luc. 19/1 ſerie: Non! hec Auglen iticlltneun citantut, 0 1 lnt, 6l ,ut en CPel non N cicuntur, G Umn Auts ucunt. dnmiudt, Conveti 17,1 o . 1 15. li Media Salutis. 355 dantur eximiæ illæ appellationes, luminis . Pfal. 119, 104. 105. 2 Pet. 1, 19. ſeminis, Luc. 8, 5§ - I5. 1 Pet. 1, 23. nutrimenti ſpiritualis, Jer. 1 5,; 16. 1 Pet. 2, 2. S§. 716. Cum autem in Verbo Dei ſint partim mandata, quæ ab homine opus ali- quod, & perfectam ſanctitatem exigunt; partim promiſſiones gratuitz, quæ juſtitiam & ſalutem in Chriſto offerunt eo fine, ut homines eas fide acceptent: dividitur in Legem & Evangelium; Rom. 2, 14. 15. quæ adæquata diviſio eſt; quicquid enim in Scri- ptura occurrit, ad alterutrum horum refer- ri poteſt ac debet. honiam autem docgtrina legis a doctrina evangelii plane diverſa eſt, diverſæ etiam ſunt operationes gratiæ, quæ per eas pro- ducuntur, aliæ nempe legales, aliæ evangelicæ: ideo neceſſe eſt ut de Lege, & de Evange- lio, ſeorſum agatur. XLIII. DE LEGE DIVINA, & ſpeciatim de Lege Morali. SG. 717. L* Divina eſt ronelact voluntatis divinæ, „ 2 ſigni⸗= 35⁵6 . LeX. ſignifeans hominibus, quales eos eſſe, quæve facere velit. S. 718. Deum habere Jus ac poteſtatem, creaturas intelligentes dirigendi per leges ſuas, ex ſumma ejus Majeſtate, 1 Paral. 29, I11. 12. Jer. 10, 6. 7. 10. Dominio Pſal. 24, 1. Apoc. 4, 12. & præſentiſſima gubernatione, Judæ V. 4. 1I Tim. 6, I5. intelligitur. . Præterea urgentiſſima ad obſequium erga Leges Divinas motiva hominibus præbent, Beneficia per Creationem & Conſervationem collata, Pſal. 95, I-5. Act. 17, 24 - 27. ipla- rum legum ad bonum hominum utilitas, Pſal. 119, I-7. Elſa. 48, 17. & immenſa Dei Potentia, qua coercere refraétarios valet. Matth. 10, 28. Jer. 5, 22. G. 719. Weceſſitas Legis ex eo patet, quod creatura intelligens nec ſancta ac Deo pla- cens, nec beata ac felix eſſe poteſt, niſi actio- nes ejus liberas dirigat Deus, omnis veri boni ac beatitudinis unica cauſa. Eſa. 48, 17. Non decuit ergo Deum, hominem ſine re- gula, qua ad ſcopum cui deſtinatus eſt du- ceretur, relinquere. (S. 236.) S§. 720. Fundamentum Legum Divinarum in ipſa Dei Natura, in æterna & immutabili ipſius Sanctitate, Juſtitia, Bonitate, ſitum eſt. 2 — eſt. ler., Il, miquiore c(unt. Et- Iine dectetu cetumn nont Divina poti lujus ztert Dateft hom 5. 721. falta eſ in minem, 40. tatis ſæ cog lel 7, 30. 4 oluntatis dl Ucum peot 5722. Pe leges Dihin Nina leni an onen iſrſo, ine icgne ane Delente ad b ityclnnem feſae I Eert lex N 8. 723 Non à h —¶ ei e eſe, a us ae poteſen enli her legeeſ⸗ 1 Paral. 20, n Plal 24,1. 4. bernatione, ² tur, 4 olſegnim t ninibus prey. Conlervatiot 19 21,’27, minum utilit & immmenſa! taatios ii Alla. Na vominem lut eſtintus elt 4) Divinm innil LeNx 357 eſt. Lev. II, 44. 45⁵. 19, 2. 20, 7. I Pef. I, 16. Antiquiores theologi Legem æternam vo- carunt. Et eſt ſane æternum Voluntatis Di- vinæ decretum, in ipſo Deo: ſed hoc De- cretum nonniſi improprie dicitur Lex. Lex Divina potius Sarorey, expreſſa imago eſt hujus æterni Decreti. Decretum per legem patefit hominibus. Mich. 6, 8. S. 721. Promulgatio prima Legis Divinæ facta eſt in ipſa Creatione, in qua Deus ho- minem, ad Imaginem ſuam creatum, Volun- tatis ſuæ cognitione evidente inſtruxit. Co- hel.7, 30. Acceſſit magis diſtindta declaratio Voluntatis divinæ in converſatione Dei viſi= bili cum protoplaſtis. Gen. 2, 16. 17. S. 722. Per lapſum amiſa quidem eſt hæe Legis Divinæ evidentia: ſed manſit tamen aliqua Legis Divinæ notitia & boni idea, per quam honeſtum, juſtum, æquum, a turpi, injuſto, iniquo, homines diſcernere poſſunt, idque conſtanti quadam judicii regula; im- pellente ad bonum; internam etiam animi re- titudinem requirente; & animis alte im- preſa. Id omne experientia conſtat: & ſo⸗ let Lex Naturæ vocari. S. 723. Hæc ſuperſtes Divinæ Legis notitia non ab homine ſolo, ſibi reliéto, ſed à Deo eſt, qui actibus ſuis divinis hominem præ- venit atque convincit. Rom. 2, 14. 15. 4. Plal. 94, 10. 33, 15§. Quod autem illa notitia non apud omnes eadem eſt, oritur ex eo, quod non apud quosvis homines eadem eſt ad hos zaus divinos attentio. Act. 14, 16. 17. 17, 30. Epheſ. 2, 2. II. 12. 4: 17. 18.19. I. Thefſl. 4, 5. G. 724. Hinc Lex naturæ, ſeripturaria no- tione, eſt rectæ rationis dictamen, a Deo, naturæ audtore, creaturæ rationali impreſſum. Atque adeo obligatio hujus Naturæ Legis non pendet ex ſola ratiociniorum veritate, ſed primario ex Voluntatis Divinæ ad con- ſcientiam patefactione per actus divinos, ſenſum ac reverentiam Sancétitatis Divinæ animo imprimentes, cum arcana vi atque inſtinétu interno. Unde Finis Legis Naturæ longe ultra bujus vitæ terminos protenditur, Rom. 2, 15. coll. 16. ipſaque hæc Lex Chri- Kianis quoque venerabilis, tuenda, obſervan- da, ejusque notitia ex Verbo Dei excolenda & perficienda eſt: eſtque eo gravior homi- num culpa, quum Legis Naturæ notitiam, divino oblatam beneficio, & in propinquo ſitam, ac facilem, ob ſcurari apud ſe patiun-= tur. Epheſ. 4, 22. S. 725. Hac ipſa autem de cauſa Deus Le⸗ gis . Zis ſenotitia tione, G reve tefecit tum in 10. 26. 9, . Uinnitica Legi Drum augu 0 populo ! Deut. 4, I1.1 erzu ber eam Legi audtorit 20. Deut,4, oflicit, guoe lrod. 19,. ohe 1, 17. G. Ahoc miniſt 19,3,20, & 1 nrni c ſeto opvl Radttge⸗ 3 19. 30. mülgate Verſam, q hlum ger- tum popu Otdinem? tiarm ejun gue lege Le . 359 — 8 hominem p 2, 14. 15.4. . n ill notitian itur ex eo, ll les eidemn el 40. 4, 160, 4,17. IJ191 ,ſeritumni,. ichamen, 40 tignalnpnin 5 Minunz Leyl foruun Verttate, Diwine ad Chus divinge Cütatis Dinn Acana W nis Legis Nin inus roteln ee bee ler h encz, Ohlent⸗ oDei etclkit gaior hor⸗ tore notitn, 7 in poping Apc pain la Deus 8 1 gis ſuæ notitiam poſt lapſum nova promulga- tione, & revelatione ſpeciali, hominibus pa- tefecit, tum in familiis Patriarcharum, Gen. 4, 10. 26. 9, §. 6. 21, 33. tum ex inſtituto in Sinaitica Legislatione, a Filio Dei, in ange- lorum auguſtiſſima panegyri, coram univer- ſo populo Iſraelitico facta, Exod. 19. 20. Deut. 4, II. 12. 5, 4 - 22. 33, 2. Act. 7, 38. 53. Gal. 3, 19. Ebr. 2, 2. 12, 24 - 26. Per eam Legislationem incomparabilis Legi auctoritas denuo conciliata eſt Exod. 20, 20. Deut. 4, 9. 10. Ebr. 12, 18-2I. cui non officit, quod interceſſit Miniſterium Moſis, Exod. 19, 3 - 2. 20, 21. 24, I. 2. 12 - 18⸗ Joh. 1, 17. Gal. 3, 19. Divinitus enim ille ad hoc miniſterium vocatus Exod. 3, 2-10. 19, 3. 20. & auctoritate a Deo inſignibus do- cumentis confirmata inſtruéctus, & ab uni. verſo populo ut a Deo miſſus agnitus fuit., Exod. 4, I — 9. 30. 3 I. Num. 12, 6. 7. 8. Exod. 34, 19. 30. 2 Cor. 3, 7. §. 726. Leges a Deo in monte Sinai pro- mulgatæ partim fuere Morales, vitam uni- verſam, quoad officia erga Deum & Proxi- mum generalia, partim Ceremoniales, cul- tum populi Iſraelitici publicum, ejusque ordinem & modum, partim Forenſes, poli- tiam ejusdem populi concernentes; id- que legum harum diſcrimen in ipſa earum Z. 4 pro=⸗ 360 0 Lex Moralis. promulgatione notabili modo a Deo figni- (equen ficatum fuit. “ Prmejtorum etentia, 1 De Lege AMorali. tone expr. §. 727. Lex Moralis eſt Lex Divina per M facha, revelationem ſpecialem expreſſius declarata, ac Jpeciatim in monte Sinai a Deo ſolenniter pro- ( 70, F. mulgata, præceptis & interdictis obligans u Momul quemvis hominem ad ofycia erga Deum & Pro- Cronomnia ximum generalia, quæ rationem ſuam in ipſa Meos, in bominis natura, ad Deum & alios homines re- tanſeuntes lata, babent men in / o Ut eſter N. §S. 728. Divinam eſſe bano Legem, & Mo- Ponutgatn, ſis narratio, & interna præceptorum veritas, 9, Hh.s, certitude, neceffitas, ſanctitas, ſapientia, Ssοâροροnα—, & tenor univerſæ Scripturæ, & 9 731. ( teſtimonium Spiritus Sancti, (per operatio- Deeglogo, 4 nes validiffimas, mediante Lege morali in Nhetics Ka animis hominum productas, ſe exferens.) (ujas ami comprobat. d Ged biemet iple §. 729. Eſfque Eex hæc Moralis proprie 20. 1 ,22. dicta Leæ. Eſt enim, ex conſtante Scripturz 1, 10. uſu, évroxy, præceptum; profectum a Deo egenn holit rege, legislatore, judice, Eſa. 33, 22. Ma⸗-⸗ Lein am lach. 1, 14. Jac. 4, 12. habens non modo len. promiſſiones, ſed comminationem etiam Poœnæ. Exod. 20, 5, 6. 9. 732 funcdata Conſe⸗ . — do a Deo D hralt. Ler Duint Peſius heclamm: Deo Nlemne gtergiftis obn ega Deunig Oten Aun it/ Alins honnnne Legen, & l eptorbtn end litas, ſhenin ſe Scrlnr, ,(per gttl Lepe monl 8, le elkn Morelu n ſtinte Scigt4. Ofellum a0 ens No M ionen etu ⸗ Lex Moralis. 361 Conſequenter ejus obligatio non in ſola præceptorum cum rationis dictamine con- venientia, ſed in voluntatis divinæ ſignifi- catione expreſſa, cum auttoritate ſummi im- perii facta, fundatur. H. 730. Habuit Lex Moralis, prout in Si- nai promulgata eſt, aliquid particulare ex conomia Moſaica, quod ad ſolos Dertinei Judæos, in fœdus cum Deo ſuper hac lege tranſeuntes. Exod. 24, 3 - II. Sed ipſa ta- men in ſe omnes homines obligat, non tantum ut eſt Lex Naturæ, ſed etiam, ut eſt in Sinai bromulgata. Pſ. 33, 8. Cohel. 12, 13. 14. Rom. 13,9. Eph. 6, 2. 3. Jac. 2, 8⸗ II. Gal. 3, 10. §. 731. Comprebenditur Lex Moralis in Decalogo, qui porro paſſim in ſcriptis pro- pheticis & apoſtolicis ulterius declaratus eſt: cujus admirabile compendium habetur in præ- cepto de Deo amando, & de aliis, uti no- bismet ipſis, diligendis. Deut. 6, 4. 5½. 10, 12. 20. 11, 22. Matth. 22, 37-40. 7, 12. Rom. 13, 10. Ex quo patet, Decalogum non eſſe legem politicam; & revelatam hanc Dei Le- gern oum Lege Naturæ materialiter eſſe ean- em. §. 732.,Diviſio Decalogi in duas tabulas fundata eſt partim in facto Dei, Exod. 32, 15. 16 Lex Moralis. 362 15. 16. partim in reductione omnium præ- ceptorum legis ad duo illa magna præcepta, quam Chriſtus dedit Matth. 22, 37-40. quo & Paulus Eph. 6, 2. reſpexiſſe videtur. Utrum Auguſtiniana Diviſio, quæ ad pri- mam tabulam tria, ad ſecundam ſeptem præcepta refert, an Origeniana, primæ ta- bulæ quatuor, ſecundæ ſex præcepta tribuens, ſequenda potius ſit, parvi in ſe momenti quæſtio eſt. Juſta tamen Eccleſiis noſtris olim cauſa fuit, cur tuerentur ac retinerent priorem illam, apud nos quoque receptam. §. 733. Explicatio Decalogi genuina ex avthentica Chriſti, Prophetarum, & Apoſto- lorum interpretatione diſcenda eſt ac dijudi- canda. Præcepta enim ejus ſunt ſynecdochi- ca: plus multo, quam verba ſonant, pro- hibent ac præcipiunt; & internam maxime animi rectitudinem injungunt, Rom. 7, 14. Sic præceptum primum obedientiam quoad omnia etiam reliqua animat; Levit. 18; 30. poſtremum, de concupiſcentia, omnium re- liquarum prohibitionum interpres eſt; Mat. 5, 20. 48. Ubi virtus præcipitur, una præ- cipiuntur & media. 1 Pet. 3, 14. 15.16. 2 Pet. 3, 17. 18. Prohibito vitio, prohibentur etiam occaſiones & cauſæ & incentiva ad ma- lum, Mat, y, 29. 30. In Præceptis virtualiter eti am —— etiunm gohibin Pracchtum In 734. Q. popoſita & atata, jeſſu lſimum hab (we, turn in Qam prelcr Tiſinam om Eacceſſioni cepta, nec in 4, 19, 12, . Unde ee a4 Atepetitl, Lentionis bene Pſ. Co in leyis Dir num geleri hun MWeebo nor Menor, cer uum tum i, lbiationide Ler moral d per teve Ims . Leden Narn „ No ginem diw gloria ila lie. — one omnium n ll nagmnrketf h 22 77. ,, Nifle videtu. Viſio, gur i, ſecundian ier geniana, him: Xpreceptanbe twi in ſe mon: en Veceſis entur Ac letnen uoque tatmn Aalogi in e etarumm Eihdh enda ettr au 1s funt Mmin erba lonn internam munn. Gnt, Ron ,l hecſehtihhlel t; Lent 19 ia, Omnnlunt erples el; Mu Pittur, uni 1r 4 16,16. 1 , Prohbenn. ceunnuatt, i Oituditi Lex Moralis. 363 etiam prohibitio, in prohibitione virtualiter Præceptum ineſt. Eph. 4, 31. 32. H. 734. Quoniam ergo Lex in Decalogo propoſita & in Scriptura paſſim uberius de- clarata, ſenſum latiſimum, pleniſſimum, ſubli- miſſimum habet, & obedientiam tum exten- ſive, tum intenſive, tum protenſive perfe- tam præſcribit; conſequitur, eam perfe- &iſſimam omnis vitæ normam eſſe, Pſ. 19, 8. 9. & acceſſionis, ſive augmenti per nova præ- cepta, nec indigam, neque capacem. Deut. 4 , 12. 12, 32. Unde nec a Chriſto novis præceptis eſt aucta; ſed repetita, vindicata, motivis novis, a re- demtionis beneficio ſumtis, firmata. §. 735. Conſequitur & illud, per ſpecia- lem Legis Divinæ revelationem longe maxi- mum generi bumano beneficium obtigiſſe. Nam hoc pacto notitia Legis facilior, diſtinétior, plenior, certior, efficacior eſt; & reme- dium tum ignorantiæ, tum malitiæ, tum dubitationibus oppoſitum fuit. Lex moralis eadem eſt cum Lege Naturæ; ſed per revelationem id ei acceſſit, ut noſca- mus, Legem hanc ſpectare naturam huma- nam, non ita ſimpliciter, ſed prout ad ima- ginem divinam primum condita fuit, prout gloria illa cxcidit, & prout jam per gratiam In- 364 Leæx Moralis. inſtauranda eſt ad imaginem Dei; quæ qui- dem multo ſublimiora ſunt, quam ut ulla naturalis notitia Divinæ Legis eo pertingere queat. S. 736. Lex Moratis babet promiſſiones ad- jectas, Lev. 8, 4. 5. Deut. 30, 15. 16. 19. 20. quæ conditionatæ funt, Deut. I1, 13. 22.27. ac de ſolis temporalibus præmiis intelligi non debent, id quod ex Chriſti Domini inter- pretatione liquet. Matth. 19, 17. 18. 19. Luc. 10,25. 27. 28. Luc. 18,18. 19. 20. Rom. 10,5. S. 737. Eadem vero babet etiam Sandtiones pœnales Deut. 27, 15-26. 30, I5. 19. quibus non modo temporales penæ non obedien- tibus denunciantur, Exod. 20, 5. 7. Lev. 20, 1-21. 26, 14-39. ſed & æternæ Rom. 2, 8. 9, Gal. 3, 10. 13. qua in re Lex Divina quasvis Leges humanas infinite antecellit. Luc. 12, 4. 5. Deut. 12, 39. §. 738. Homini integro Leæx Divina fuit norma naturæ & omnium actionum, ad quam ſponte ſe conformaturus, & in eo felix, Deo gratus, beatus futurus erat. Rom. 10, ß. Gal. 3, 12. J. 739. Homini lap ſo ſervatu impoſſibilis eſt Rom. 8, 3. 7. Deut. 5, 29. Pfal. 14, 2. 3. Hinc eri fieri lo me Vatoenem juſt o5II. 21. 2,1 m & (alute A potius al 2Cor. 3, 7 RNom. 7, 5. II. non pen propter cor. . 40. plum Lepi/ illum, rm le eo, gid fgiendumpe G 4) Djiſftus eſr b; dumn he Ddo cohtn Cetcelttar, omines ee trangulllta Hi uln i Videntiam Lecundus dum ecca Soroch 1 5,20. . Khoeec Pellttur 4 — nt, IUam wt egis eo Pettiie bet proniſn 30, 1ſ. E ht elt.Il, l)un remiis inelge iſti Domii 9, 17. MH.ll 19, 20. Monp t etilnn in 10, H. 1) En enz non Ohei .20, 61 l & vim don in telabon ainite AMec⸗ . Ler iniuf nun, d l & n eo 1l eret Non ſdl P7. Lex Moralis. 365 fieri nullo modo poteſt, ut per ejus obſer- vationem juſtificemur; Rom. 3, 20. 21. Gal. 3, II.21. 2, 16. Act. 13, 38. neque Lex vi- tam & ſalutem afferre poteſt Gal. 3, 10- 19. ſed potius affert damnationem, Gal. 3, 10. 22. 2 Cor. 3, 7. 9, Rom. 3, 19. peccatum auges Rom. 7, F. 8 - 13. & iram operatur Rom. 4, I5. non per ſe quidem, ſed per accidens, propter cordis humani malitiam. g. 740. Neque tamen jam nullus poſt la- pſum Legis uſus eſt. Præter generalem enim illum, normativum, quo omnes homines, de eo, quid bonum, malum, faciendum, fugiendumve ſit, edocet, Mich. 6, 8. (§. 734.) triplicem habet uſum. Primus eſt in peccatoribus impeœnitenti- bus; dum homines mali per legem quodam- modo continentur in diſciplina externa, & coercentur, ut honeſtas vitæ externa inter homines conſervetur, & ſocietatis humanæ tranquillitas in tuto ſit. I Tim. 7, 9. Gal 3, 19. Hic uſus dicitur politicus, & pertinet ad Pro- videntiam Dei communem. Secundus uſus eſt in homine convertendo, dum peccator per legem perducitur ad pec- catorum agnitionem, Rom. 3, 20. 4, 1 5⸗ 5, 20. 7, 7 ſeq. 2 Cor. 3; 7. 8. 1Cor. 15, §6. & hoc RAo ad Chriſtum deſiderandum com- pellitur. Gal. 3, 23. 24. Dicitur Elenttico- Pæda- 366 Lex Moralis. Pædagogicus, & præſtatur per legem non mere literaliter, ſed ex effcaci operatione Spiritus Sandti, qui per legem hominem ar- guit, convincit, humiliat. Joh. 16, 8. 9. Tertius uſus eſt in converſis atque regeni- tis, quos officium ſuum docet, quomodo vitam ſecundum voluntatem Dei inſtituere debeant. Rom. 13, 8. 9. 10. 12, I. 2. 2 Tim. 3, 16. 1 Theſſ. 4, 1. 2. 3. Gal. 2, 17. 6,2. Rom. 8: 12. 6, I. 2. I Joh. 2, 7. 8. Vocatur Dida- Ricus, item Normativus, & methodi cauſa Tertius. (Form. Conc. Art. 6.) Ubi obſervan- dum, in praxi tertium bunc uſum apud rege- nitos ſemper aliquid etiam ex IUſu ſecundo, Elenttico, conjundtum habere; Lex enim ipfſos etiam regenitos ſubinde humiliat, quam lon- ge a perfectione abſint, oſtendens, Phil. 3, 12. 13. Ebr. 12, I. 1 Joh. 1, 8. 9. Pſal. 143,3. & carnem in ipſis ſuperſtitem, ne dominium denuo ſibi ſumat, coercet, Rom. 8, 12. 13. Gal. 5, 16 - 24. 13. 14. Ebr. 12, I. Rom. 6, 10 - 14. & ſic utroque modo eos ad Chri- ſtum compellit. Phil. 3, 7. S. 9. I Joh. 2, I. 2. I, 6. 7. I Pet. I, 13. Id quod contra recen- tiorem quorundam guνοναâaα& tenendum. Conf. Form. Conc. p. 722.723. 724. J. 74 1. Quamvis renati certo quodam ſen- ſu a lege liberi ſint (S. 638.), non tamen Lex Moralis abrogata eſt in N. T. Eſt enim fundata . in in ſuſttia & immutabilis; Oorum fum Nunquarn Iibe deri; quin 1Chriſto, X Apoſtolis in Mph. 6, 2. Hinc eti cenda, & i Rom. 3, 31 1TIim,1, 5. —.— DEIH Premc ſenſa neceſſarie Lex cen lumn ivine forma lſr⸗ dam G 00 revelata Memorian it. — Ur per kpem efcaci chemme gem homihere . ſoh. 16, 94 erſis gle 1 Coret, gpant tem Dei ntt 0, 12, 1.1 21 41,2, 17, bulr §. Vocatul & method .) Ubi ober NMun Yudl s, er la ſun 3 Lex enlnyt ciliat, duunte ſtendene ; ,9,9. M1egr n, necofmnn Rom. 6 11 12,1 Non 40 eos 1 9 Nin, od contraltn Eni 1,711. Iur tlal eninkn 1 Lexæ Ceremonialis. 367 in Juſtitia & Sanctitate Dei (S. 720.), & hinc immutabilis; & officia, quæ complectitur, quorum ſumma eſt Lex Amoris (S. 731), nunquam libera & indifferentia poſſunt ha- beri; quin diſerte confirmata fuit in N. T. aà Chriſto, Matth. y, 17. ſeq. & fidelibus ab Apoſtolis inculcata, Rom. 13, 9. Jac. 2, 8 -’ I1. Eph. 6, 2. Hinc etiamnum in Eccleſia chriſtiana do- cenda, & ipſis etiam renatis proponenda eſt. Rom. 3, 31. Tit. 2, II. 12. I Cor. 9, 21. I Tim. I, 8. XLIV. DE LEGE CEREMONIALI. §. 742. (emoni in genere eſt actio circa rem in Jenſus incurtentem, qua alius cujusdam rei neceſſariæ cogitatio in memoriam revocatur. Lex ceremonialis eſt complexus præcepto- rum divinorum, quibus externa cultus publici forma Iſraelitis præſcripta fuit, ad renovan- dam & conſervandam eorum, quæ in religione revelata præcipua Junt, agnitionem atque memoriam. 8. „43. 368 Lex Ceremonialis. 8S. 743. Legem banc ab ?ſo Deo datam eſſe, & Moſis libri paſſim docent, & monita Pro- phetarum contra ejus transgreſſores confir- mant. I Sam. 2, 27- 30. 2 Paral. 26, 16⸗-20. Elſa. 65, 3-7. Ezech. 20, 10 ſeq. Propter interveniens tamen miniſterium Moſis, ſæpe Leges hæ, quamvis divinæ ſint, etiam Moſis leges dicuntur. Matth. 8, 4. coll. Joh. 7, 22. Gal. 3, 19. S. 744. Hahuerunt hæ leges veram rationem Poceht. Fuerunt enim Voluntas Dei IIrae- itis per Moſen ſignificata; idque cum pro- vocatione diſerta ad Imperii Divini auctori- tatem; & cum ſancita non obedientibus pœ- na. Ehr. 7, 28. 9, 22. 10, 1. Luc. 2, 22. Eph. 2, 15. S. 745. Sed ſolos obligarunt Iſraelitas, Deut. 33,4. eorumque poſteros Exod. 27, 21. Ad Canaanitidem enim adſtringebantur Deut.4, C. 14. 6, I. 1I, 31. 32. certumque in ea lo- cum, ſacris publicis deſtinatum, Deut. 12, 5. 13. 14. 18. & fuere ſpecialis conditio fœde- ris inter Deum & Iſraelitas. Exod. 19, f. 6. 24,3-8. 34, 27. Lev. 2, 13. 16, 29. 34. 26, 3. I4. 15. Deut. 29, 9. 12. 25. Hinc Prophe- tæ, quamvis gentes vicinas ſæpe ob peccata ipſarum reprehenderent, nusquam tamen omiſſionem horum rituum illis exprobraſſe leguntur. J. 746. le — 6. 7416. vebus d cultum de ori ſactis, ſypellectlle clis, Jacer (Uis, LevItis lus ſacris, d unibus, Cibor Rebus jacris, oleo unction teinpore cult menia, Feſtis & Jubiæo. 707. Lur⸗ el lſer ita, tnsmniſla fait Lxod. 16,23 23. 0 6314. 6,20.2 10. 22,13. 26⁵ Gen t⸗ Dec el 1,,10, 4 AUte, Gam Hod. 12, Hat indhum, ince Uandam; A udicari dede Lpenceri Ded ex Summentis n —— t. 2 Lex Ceremonialis. 369 N Dendtens S. 746. Continebant hæ leges mandata de nt, & moninlt zebus ad cultum publicum pertinentibus: (1) nsgreſtores t de Locis ſacris, tabernaculo & partibus ejus, Daral 26, Gt ac ſupellectile univerſa (2) De Perſonis o ſecg. SWacris, Sacerdote ſummo, Sacerdotibus reli- tamen miniden quis, Levitis, Nazaræis. (3) De Actioni- namvs Chins Pus ſacris, Sacramentis, Sacrificiis, Lotio- t. Mwhèts hibus, Ciborum delectu, Votis. (4) De Rebus ſacris, primitiis, decimis, ſuffitu, oleo unctionis. (5⁵) De Temporibus ſacris, ves erenta tempore cultus quotidiani, Sabbato, Neo- Pluctsbek menia, Feſtis ſolennioribus, Anno Sabbatico z icve an⸗ & Jubilæo. ei Divinidht: — Obedenmer.. §. 747. Pars horum rituum antiquiore iam c.,21 obſervata, & à Patriarchis ad Iſraelitas transmiſſa fuit; ut Sabbatum, Gen. 2, 2. 3. 1rliulnuer Exod. 16, 23. Gen. 8, 10. 11. Sacrificia, Gen. LA 1,,A. 4,3. 4. 8, 20. 21. 12, 7. 8. 13;4.18 15; 9. eumn De 10. 22, 13. 26, 25. 33⸗ 20. 46, I. Primitiæ umgieiner Gen. 4, 4. Decimæ Gen. 14, 20. Circumciſio uun eri Gen. 17, 10. Agnus Paſchalis, Iſraelitis paulo Netoee ante, quam gypto exirent, mandatus. 619,6 Exod. 12. Habuerunt ergo hi ritus originem Prod. 19 ſanctam, inde 4 puriori X*½VO patriarchali deri- n vandam; & ex eo etiam de reliquis ſimiliter . Nueg judicari debet, eos originarie a Deo eſſe. ſene il Spenceri opinio, complures ritus ethnicos — W. uegnn g a Deo ex &νααιρω+ειυρ doptatos fuiſſe, ar- Us N umentis nititur magno & egregio eruditio- 3 A a nis 370 Lex Ceremonialis. ratu ornatis, nec tamen non Valde jafirnns. Et obſtant illi tum Sanctitas Dei, & Sapientia, & diſertiſſima prohibitio, ne Iſraelitæ imitentur gentilium inſtituta, Deut. 12, 30. 31. 18,9 -14. tum elogium Tegi ceremonialis, quod nulla alia gens tale qui Habeat, Deut. 4, §. 6.7. tum exemplar taber- naculi, omniumque, quæ ad illud pertine- bant, divinitus Moſi oſtenſum. Exod. 25, 9. §. 748. Interna legum ceremonialium indo- kFoz 10r Conſiſlebar in ſpecialiſſima eo⸗ rum, quæ ad publici cultus ordinem cus Deo dignum ſpectabant, determinatione, Exod. 29, 42 -46. Lev. I1, 44. 4 5. 2 3 n quæ vero non mere legalis fuit, ſed ſche etiam evangelicam habuit. S. 749. Habebant enim Teges Ceremouiale⸗ t)picam ſignificationem, qua inſtitutio e Meſſia, de redemtione, de applicatione r emtionis, & univerlſo ſalutis ordine conti- nebatur. Hoe probatur (1) ex ipſa con venientia mutua inter ceremonias levitien & inter myſteria evangelii. (2) Ex mod loquendi Scripturæ, quæ res & bona N. T. vocibus ac formulis e medio cultu levitico petitis deſcribit. (3) Ex dictis expreiſis: quibus levitici ritus exemplar & umbra di- cuntur rerum cœleſtium Ebr. 8, 5. 9,9. 101. — qoilem int iple ititus hr, 5. Per hos ti Leyit. 16, 30. etiam hoc d 1eOS Kuiſſe l. 22. Oportol cui tam exe que hoc P los, ſeorſen tiam ulus fui li Redemtor nt, & guen Uint, Dreſtare bonem cum 750. Ex Aumn intellig obleo aden ſe leres, et Ne, ideo Den eas fuit rep ltnelitico ſum, Gal. P ommbus Uitreti. xd Jutapopalt currentem ut. er. l, iglis, S eC tamen nOn N Leæ Ceremonialis. 371 & quidem in Chriſto, Col. 2, 16. 17. quem Ltum Eulttul ipfe Spiritus Sanctus per eos indigitaverit fime Nonbt, Ebr.9, 8. uum inſtiunn Per hos ritus Deus placatus eſſe dicitur, tun clogial Levit. 16, 30. 17, 11. Ebr. 9, 22. & tamen n di genstef etiam hoc dicitur, ritus illos non per ſe ido- tumetnmrt neos fuifſe Deo placando bſal 40, 7. 50, 13. Iead det 22. Oportuit ergo eis ſubeſſe aliquid majus, eniin is cui tam excellens effectus deberetur. At- due hoc Paulus declarat, oſtendens, ritus Cerentnininil illos, ſeorſum a Chriſto nullius ad conſcien- in weilm tiam uſus fuiſſe, Gal. 4, 9. Ebr. 10, I -4. ac us oliene vi Redemtoris Chriſti, quem repræſenta- Gt, Miifn bant, & quem fide amplecti Ifraelitæ debe- 44,4. Mz bant, præſtare demum potuiſſe reconcilia- futt, e 1 tionem cum Deo, kbr. 10, y-10. n. L 8S. 750. Ex hoc etiam rationes harum Le- egecmd gum intelligi poſſunt. Cum a nullo cultu ua inlini⸗ publico abeſſe poſſint ritus externi; bas præ- aPplenne ie leges, cum tanta varietate ac multitudi- ts ordie ne, ideo Deus delegit, (1) quia Chriſtus per 11) er eas fuit repræſentandus; (2) quia populo enmtis ein Iſraelitico pædagogia eſſe debuerunt ad Chri- ) Len ſtum, Gal. 3, 24. (3) quia per eas Iſraelitæ esAbom ab omnibus aliis populis debebant manere oaln ei diſcreti. Exod. 19, 5.6. Deut. 4, 14-20. (4) Cichi e quia populus hic, ad cultum in oculos in- 4 unb- currentem & ritus externos proclivis, diſci⸗ gy plina fali oneroſa, qua coerceretur, opus ha- bHNWduit. Jer. 31, 32. A a 2 §. 751. 372 Lex Ceremonialis. J. 751. In Novo Teſtamento Lex ceremonia- lis abrogata fuit à Deo. Act. 15, 10. 11. Gal. F⸗ I. 4. S. 752. Hæc abrogatio fadta eſt ſucceſſive: etenim jam in V. T. prædicta fuit, Jer. 3 1,31. 34. 3, 16. 17. Pfal. 110, 4. Dan. 9, 24 - 27. Deut. 18, 15. 18. deinde a Chriſto & verbis & factis oſtenſum, eam inſtare, Joh. 4, 21. 23. Mat. 12, 1I⸗8. 15, 10 -20. donec per Chriſti mortem impleto earum legum fine primario Ebr. 9, 12. 10, 10. de jure jam ab- rogatæ eſſent. Libertas autem hæc gradatim introducen- da & uſurpanda fuit, ex veneratione divi- næ legislationis. Hinc (1) initio liberum fuit eas aut omittere, aut (in gratiam infir- morum) uſurpare. Actor. 16, 1. 3. 21, 22. 1 Cor. 9, 20. 22. (2) Gentilibus ad fidem converſis plane non imponebatur hoc ju- gum, Act. 15, 7-28. (3) Cum eccleſia ſatis de libertate ſua edocta eſſet, his, qui non deſinebant obſervationis urgere neceſſitatem, jam nihil conceſſum, ſed ſtatui gratiæ noxia declarabatur. Gal. 2, 5. 14. 5, I. 2. 3. (4) Tandem Deus ipſe actualem iſtius cultus abolitionem facto illuſtri peregit, cum — Temphum d dorum even 2, 14. 1 5. Eph. 2, 14. 15. Col. 2, 14. 16. 17 Ebr. cap. 7- 1I0. Gal. 1, 6. 7. 3, I. 2. 3. 4, 9. 6763. N Glitur, null ſon babere in theologi⸗ Libri, in partem no tota comm pienti 2 Tin legantur in- tes ſtabiſien. (Cor.6,16, B hr ſ4 . elgo Deus cl ens goceri. 1s ceremon ſaellior, ſe Chriltiarisn Oundior, genla elt, conyincendh gelluls ref Tem- hieli, erto Le terenn Act. 1,loli, 0 5,7. 31. 2, o fucn et huß ih fut ſerg⸗ ,4. Dol94: 1Chrlto din inſtue, ſongt ,f0:70 Ce enumn kgun; 1o Ceſle ,n itimintod XVenettioleh (1) uit ke 1 (ingemnund. 116, 1, I entiibus d e vonebin in Cum elcleli⸗ ſet, 6, gerenecelitt uwi gentie n 1.2, emn iltins 4. Pereyl . Lex Ceremonialis. 373 Templum deſtrueretur, & respublica Ju- dæorum everteretur. S. 73. Nec tamen ex abrogatione hac ſe- quitur, nullum amplius Leges Ceremoniales uſum habere; quin potius recte de iis, etiam in theologia Chriſtiana, agitur. Nam (1) Libri, in quibus deſcriptæ ſunt, conſtituunt partem non parvam Scripturæ; ea autem tota commendatur meditationi fidelium ſa- pienti 2 Tim. 3, 16. (2) Leges hæ ſæpe al- legantur in N. T. ad magni momenti verita- tes ſtabiliendas, ICor. 5, 7. 8. 10, 18. 2. Cor. 6, 16. Rom. II, 16. 15, 16. Gal. 3, 13. Ebr. 5, 4. 5. 13, 10 - 13. Apoc. 11, 19. vult ergo Deus chriſtianam etiam eccleſiam per eas doceri. (3) Còôñ̃ſideratio typorum le- gis ceremonialis nunc in N. T. non modo facilior, ſed ad promovendam Chriſti & Chriſtianismi cognitionem etiam multo fœ- cundior, adeoque Chrifſtianis non negli- genda eſt. (4) Habet denique uſum in convincendis Judæis, & aliis quoque in- credulis refellendis. 374 Lex Forenſis. XLV. DE LEGE FORENSI. §. 754. J ex forenſis eſt complexus mandatorum Dei de republica Judaica adminiſtranda ad conſervandam, per judicia ac diſeiplinam externam, vitæ ſocialis boneſtatem ac tran- quiliitatem. S. 755. Lata eſt a Deo, utente jure ſuo peculiari in populum Iſraeliticum, e ſervitute .gyptiaca liberatum: quem cum in rem- publicam bene ordinatam formaret, Legibus etiam, quibus regeretur, inſtruxit, Exod. 19, 3 -6. Lev. 19, 36. 37. & Judices conſti- tuit. Deut. I; 17, Eyx quo quid T beocratia fuerit, intelligi poteſt. §. 756. Pars earum legum propius deter- minavit ea, quæ jam in lege morali conti- nentur; quaßis eſt pœna furti Exod. 22, 1-9. & ſcortationis Deut. 22, 20 - 2 ½. Pars ad ge- nium terræ ſanctæ & populi, ac utriusque ad gentes vicinas relationem, accommodata fuit; qualis erat lex de divortiis Mat. 19, 8. & de occidendis idololatris ac falſis prophe- tis Deut. 13, 5- 18. Pars alia denique habuit typicam — — typicm ratie uII OuOVIS 41 nno Jubilæo. 5§.777. Hir Uime fuerun ndolem gen Vicinorum. LEX ge oc latris habui am: (1) Deo, ac pe cultus ipſis Inmo (3) lbaelita, ſus. Aus, zaͤ ld Centilius ler.2, 10. Perperamn a bereticis: . §,759. momenti Procuravit ſi; qux duobus ful tuch privat⸗ non mode vata ch fuerunt ORENS lexis nontne doica Adn gicig te Ar Ponefetten NN , Utente n ticum, etnin lem cum hin ormaret, L inltruxtt, 4 & udicssaen ig foet, insi n i 6 lege nolil di. S .9f. MiA l, vni n, AMCONNNH Ottis Mnl tilone⸗ ,Genigne, Lex Forenſis. 375 typicam rationem, ut lex de cultura agro- rum quovis anno ſeptimo omittenda, deque anno Jubilæo. Levit. 25. S. 75 7. Hinc ſapientiſſimæ, uiſſimæ, ju- ſtiſſime fuerunt: accommodatæ quippe ad indolem gentis, & regionis, ac populorum vicinorum. Lex de occidendis pſeudoprophetis & idolo- latris habuit ſeveritatem, ſed longe juſtiſſi- mam: (1) quia idololatria fuit apoſtaſia a Deo, ac ſpecies rebellionis; (2) quia fuit cultus ipſis Dæmonibus præſtitus, Lev. 17, 7. Immo (3) fuit blasphemia in Deum, ſi Iſraelita, ſufficiente veri Dei notitia inſtru- us, ad Idololatriam defecit, & (4) ipfis Gentilibus per eam ſcandalum datum eſt. Jer. 2, 10. 11. Ex quo patet, hanc Legem perperam applicari ad theſin de occidendis bæreticis: quippe quorum alia plane cauſa eſt. S. 758. Per has Leges duæ utilitates magni momenti obtinebantur. (1) bPer eas Deus procuravit ſalutem vitæ Jocialis in populo ſuo; quæ publica ſalus in omni republica duobus fulcris continetur: æ. bhoneſtate vitæ tum privatæ, tum publicæ; & tranquillitate, non modo publica omnium, ſed etiam pri- vata cujusque. (2) Smul in his legibus fuerunt adjumenta atque incitamenta & ad Aa 4 reli⸗ 76 Lev Forenſis. — religionem, obſervationemque cultus exter- ni, & ad animi internam virtutem. I Cor. 9, 9. I Lim. 5, 18. Prior ille Finis (ſalus reip.) immediatus, alter (legis tum Ceremonialis tum Moralis obſervatio) mediatus fuit. §. 759. Abrogatum eſſe hanc legem, exeo patet, quod ſtatum reipublicæ ab ipſo Deo formatæ pro fundamento habuit. (S. 75.) Sublata ergo republica hac, ne Judæos qui- dem amphius in totum, potuit obligare, quippe quibus earum gentium, inter quas degebant, lege civili deinde fuit vivendum; multo ergo minus alii populi ad eas unquam adſtricti fuerunt. Hinc perperam olim Anabaptiſtæ aliique, caulas chriſtianorum civiles, eliminato Jure Romano, ſecundum Leges Moſaicas dijudi- candas eſſe ſtatuerunt. Moderatius multo noſtrates theologi Magiſtratuum arbitrio ſa- Pienti reliquerunt, quid ex legibus, a ſapien- tiſſimo Legislatore profectis, in ſuas res-= publicas transſumendum eſſe exiſtimarent. XLVI. Penesiu Accipitr Dro umiverb na; quo ſe Marc. 1, l. nem zccipi (2) Ftricke uie ac alu Rom. 1, 16,. quæ comple, ir. () Chriſti exhibt d peracte In V. T. Car Eiſtingwiten Medive Dca ordin⸗ Seripturæ §. „61. Divine, neficig, alku effea §. 76: I, I. lIſ; — elnque cuſtiser Mamn Virtuten, 1C. reig.) innla onialis tun it. e hanelgen,e publice dd to haboit (S hac, he lan m potut oitr entiun nde fuiti ppoliakennu Aulintf les, einumn , es Molsd Modenri potkun MM, et. legku, 1e Cis, ſe elthrel, . Fvangelium. 377 XLVI. DE EVANGELIO. S. 760. Tangclium in Scriptura triplici ſignificatu accipitur: (1) latiſſime && ynecdochice pro univerſa Chriſti & Apoſtolorum doctri- na; quo ſenſu etiam Legem complectitur, Marc. 1, I. coll. 4. 14. 15. ſed denominatio- nem accipit a parte potiore. Rom. 2, 16. (2) Stridte, pro complexu promiſſionum gra- tiæ ac ſalutis propter Chriſtum per fidem; Rom. I, 16. 1 Cor. 15, 1-4. quo ſenſu a lege, quæ complexus mandatorum eſt, diſtingui- tur. (3) Striktiſime pro annunciatione Chriſti exhibiti & redemtionis per ipſum jam Atu peracte; quo ſenſu a Promiſſione, quæ in V. T. Chriſtum venturum præſignificabat, diſtinguitur. Rom. I, 1. 2. Act. 13, 32. Medius ſignificatus in theologia dogma- tica ordinarie ſolus adhibetur, idque ex uſu Scripturæ. Matth. 11, 5. G. 761. Evangelium eſt aununciatio gratiæ Divinæ, qua meritum Chriſti, & parta eo be- neficia, omnibus offeruntur, & credentibus actu eficaci conferuntur. S. 762. Audor Evangelii Deus eſt, Rom. I, I. I5, 16. I Tim. I, II. I Cor. 9, 12. qui A a 5 etiam 37 Evangelium. etiam illud primum promulgavit Gen. 3, I5. iteratis ſubinde promiſſionibus confirmavit, Gen. 12, 3. 26, 3. 28, 13. typis variis re- præſentavit, ac tandem per Filium ſuum ſo⸗ lennius protulit Ebr. 1, I. Ex quo dignitas hujus doctrinæ patet. Ebr. 2, 3. . Hanc theſin porro Scriptura ſic determi- nat, ut oſtendat, Evangelii doctrinam ratio- ni incognitam eſſe, Rom. 16, 25. 26. 1 Cor. 2, 7. 10. Eph. 3, 5. 6. 9. 10. nec niſi ex ſola Dei revelatione cognoſci Gal. I, II. 12. JOh. 1, 18. Mat. 6, 17. Eph. 6, 19. Fundamentum enim evangelii, meritum Chriſti, eſt res facti, de qua rationi ſibi relictæ nihil conſtare pot- eſt. Modum ac medium peccatorem ſal- vandi nulla humani ingenii perſpicacia po- tuiſſet excogitare. Remiſſio peccatorum eſt beneficium pure gratuitum, indebitum, a benevola Dei voluntate unice pendens: fciri ergo certa cum fiducia, niſi Deo revelante, non poteſt. Spes quam ex bonitate & cle- mentia Dei, & ex continuatis erga peccato- res beneficiis Naturaliſtæ ſibi formare ſolent, incerta, dubia, vana eſt. Rom. 2, 4. coll. 5. S. 763. Evangelium non demum in N. T. ſed jam ante Chriſtum in V. T. propoſitum eſt, in tot luculentis de Redemtore & Salute pro- miſſionibus. Joh. 1, 45. 5§, 46. Act. 10, 43. Rom. 1I, I. 2. unde falluntur, qui in V. T. meram — Meran eget laluu patefa Kon. 16, 25 cLcd ummm ige⸗ in utroqve“ 21. 4,6,. le §. 764. ge bomimih Vundlis. AG tiones, g 19. Eph.2, ſ, 20, Phil. 13,26. glorl Idem etiaqh Continet eni ge conſis ſal Dei ergx hi verrez elt, terna, Ohn Wode evar 16. 16, 2 ſ, 18. ( prout in ne peccat forenſem ratione & Cinalem, Conſumn Ram ge Um. — blgmnit Cen 3, önibus confirmmi 130 pis variet er EHhm ſuun’ . Cv0 r.2, npturn ſe dett geli Ainmn ,16,2,,20 100. nec nli ern h 1, 1I.11 ſhul Fundawenumen riſti, A enihlculenn⸗ mn petemmn enii erhitun ſſo peccrronn Im, Ungebitun, ſe henlen: n Deo rerelr bonitate l Nts erga ell⸗ bi fommateſi Rom. 2,41 .„N Cemumn inl ſe 1 liin oreef r, Yi 11 4 1, Neni ſ Evangelium. 379 meram legem fuiſſe contendunt. In N. TZ. glarius patefactum eſt, 2 Cor. 3, 13. 19. 4, 6. Rom. 16, 25. 26. Epheſ. 3, 5. 2 Tim. 1, 10. ſed unum idemque tamen evangelium fuit, quod in utroque Teſtamento percrebuit. Rom. 3, 21. 4,6. ſeq. 10,6. 8. 16. Ebr. 4, 2. Gal. 3,8. S. 764. Objectum Evangelüi eſt conſilium Dei de bominibus propter Chriſtum per fidem Jal- vandis. Act. 20, 27. Hoc probant appella- tiones, quibus dicitur verbum pacis, Ela. 57, 19. Eph. 2, 17. 6, I5, Zach. 6, 13. vitæ, Act. 5, 20. Phil. 2, 16. ſalutis, Ephef. 1, 13. Act. 13, 26. gloriæ. I Tim. 1, 11. Idem etiam demonſtrari per partes poteſt. Continet enim Evangelium (1) doctrinam de caufis ſalutis, tum interna, gratioſiſſima Dei erga homines voluntate, unde Xρς xρααος eſt, ACct. 14, 3. 20, 24. 32: tum exX- terna, Chriſto & merito ejus, Act. 8, 12. unde evangelium 3& Xesss dicitur Rom. r, 16. 16, 25. & ſermo reconciliationis 2 Cor. 5§, 18. (2) doctrinam de Jalute ipſa, tum prout in bac jam vita obtingit, in remiſſio- ne peccatorum & Juſtificatione, per gratiam forenlem, Rom. 14, 17. nec non in Regene- ratione & Renovatione, per gratiam medi- cinalem, Tit. 3. 5. tum prout poſt vitam hanc conſummabitur. I Pet. 1, 3, I7. (3) doctri- nam de applicatione ſalutis, quæ uti ex parte Dei 380⁰ Fvangelium. Dei per Verbum Rom. 1, 16. & Sacramenta Tit. 3, §. Matth. 26, 28. ita ex parte hominis per fidem fit, unde Xoνος issινς dicitur. 1 Tim. 4, 6. Rom. 10, 8. §. 765. Ex eo vero intelligitur etiam, qeuæ ſit Evangelii forma, quam alii, faciliore me- thodo, evangelii munus ſive officium dicunt. Generatim in eo ſitum eſt, ut bominem ſal- vet, quod Lex præſtare non poteſt. Rom. I, 16. 8, 3. Gal. 3, 21. Speciatim autem Forma Evangelii hæc eſt, ut ſit Salutis per Chriſtum partæ manifeſtatio; & oblatio ſeria; & colla- tio actualis. Manifeſtatio conſiſtit in narratione certa, indubiis veritatis criteriis munita, de eo, quod Cbriſtus, Filius Dei, hominum cauſa peregit. Marc. 1, I. Oblatio conſiſtit in declaratione, quod illa omnia ex Dei Voluntate ad bominem, cui iſta proponuntur, pertineant, cum adjundta exci- tatione, ut ea ſerio fdei aſenſu aceceptet. Act. 13, 3 8. 39. Collatio conſiſtit in productione fidei, Jalu- tem banc acceptantis, & inchoatione perdura- tura fruitionis adctualis hujus ſalutis. I Cor. I5, 1. 2. §. 766. Hinc admitti non poteſt illa notio, qua Sociniani & (ex parte) Remonſtrantes — — Pyunngelium e Lonrum ) Chuſtus dede ünendam eo niſiomibus mi fuerint. M à forma doc- §. 767. tur, Evan Qamwis Primo ſignin 4, I7. Luc, niam ſignifie⸗ Dublica autor At V. P. . ſtinemus. ) etiath ex Lva MoVa. (§. lienie geliun argn lbet, 8 16 12, 13 guo 1.68 Nconium Evan- 1,16. 1C 6. untonl tatio, he 10,17, Vn liin. — 16. Kdrnmen ita e pare ont Vs Teur lttu telligtur einme all, kaclinen ſiweoffiindins ſt, Ir honnm non potel Nu ciatim autenkkt latiser Chi! grin eria; l a urrotionen unitu, gednf Binen Cikl clarutinn, 4 Ounier, 4 Cun oderkt e 4 ni/ iphii lenrili Chunin iin⸗ ſMtfi 1. votelk il nn Evangelium. 381 Evangelium concipiunt tanquam complexum novorum &σ perfettiorum præceptorum, quæ Chriſtus dederit, una cum propoſitis, ad ob- tinendam eo promtiorem obedientiam, pro- miſſionibus multo ſublimioribus, quam in V. T. fuerint. Multum hæc Evangelii idea recedit a forma docendi Scripturaria. (§. 764. 76 5.) §. 767. Ne illud quidem commode dici- tur, Evangelium eſe Pœnitentiæ concionem. Quamvis enim affirmari id poſſit, poſito primo ſignificatu latiſſimo (§. 760.), Matth. 4, 17. Luc. 24, 47. Act. 20, 21. tamen quo- niam ſignificatus ſtrictior magis uſitatus, & publica autoritate receptus eſt, (Form. Conc. Art. V. p. 59 1. 709), rectius ea formula ab- ſtinemus. Per quod tamen non negatur, etiam ex Evangelio deſumi poſſe Pœnitentiæ motiva. (S. 579. 664.) Idem ſentiendum de Propoſitione, Evan- gelium arguere peccata, quam Apologia A. C. habet, p. 16 5. lin. 22. ſed mox pag. 166. lin. I2. 13. quomodo ſit intelligenda, declarat. J. 768. Illud potius tenendum, Evangelii præconium bhabere effcaciam divinam, Rom. 1, 16. I Cor. I, 6. 18. 2I. 24. 2, 4. 5. Col. I. 6. qua confertur Spiritus, Gal. 3, 2. 5. Trege- neratio, Jac. 1, 18. I Cor. 4, 15. Fides, Rom., 10,17, vita, Phil. 2, 16, ſalus. 1 Joh. 21, 2˙. §F. 769. 382 Fvangelium. J. 769. Hoc Evangelium efficax ex inten- tione Dei omnibus bominibus deſtinatum eſt. Id probatur ex mandato univerſali omnibus hominibus illud annunciandi Marc. 16, 15. Matth 28, 19. Act. I, 8. ex ejus patefactione prima Gen. 3, 15. 9, I. omnem deinceps terrarum orbem pervadente Plal. 19, 4. . coll. Rom. 10, 18. Matth. 24, 14. 26,13. Col. 1,6. 23. & ex cauſa damnationis hominum, incredulitate Joh. 3, 18. 19. 36. Niſi ponatur ſeria Dei Voluntas omnes, qui evangelium audiunt, ſalvandi, abeſſe non poteſt, quin Evangelium convertatur in legem, per quam reprobis tantummodo præcipiatur, quales eſſe deberent, ſi promilſ- ſionum participes fieri vellent. J. 77o. Sed actu tantum illi participes bene- fciorum Evangelii fiunt, qui efficaciam ejus admittunt & oredunt. Joh. 3, 16. 20,3 I. Rom. 1, 16. 16, 26. Act. 13, 38. 39. Hc theſis, per ſe plana ac facilis, magnam in praxi circumſpectionem requirit, ut a- tendatur ad fidei ſigna: (1) antecedentia, ſo⸗ lidam Converſionem; nemo enim adultus capax eſt beneficiorum evangelii, niſi vere converfus. Marc. I, 1 5. (2.)) Concomitantia: qui enim credit, notitiam beneficiorum evangelii non ex mera Verbi litera habet, ſed poſt ſerium ſui examen revera expetitn 1 — — ſee hibere pe Ceſlunn filiale 6) Conſegu ctedens non- Phil. 1,27. 2 §. 771. H eſt, recipien Qo ſent xime antiqu ditionem vea formula in / tius viſim, Hiciones 30 4 ſones exangel ere gratuita Gil 3, 18. F ttque adeo Pteſtare det gentes. K772. l facile collie vangelium Dibeat. b legen romiſon⸗ romiſſio ab ſolute iun. —,.— Cn eſhe ctinn ninibus gekinenne ) Unuverlalt onnt ciandi Marc it er eſns paklin 1. ofnnen deng dente Plll ,4 1 Bl nnations onin 19. 6. el Voluntsan t, ſavntl, 4 elium coNen1 tobis tumm ebeen,indt lent. vilipnuin h Uickecen e „16. llet 9 1 ſcliynii n reghirt, lterekeliiß. no enicn geli, i lmmut, , belelelin hi lien i e en, Evangelium. 383 ſe habere peccatorum remiſſionem, & ac- ceſſum filialem ad Deum. Rom. ſ, I., ſeq. (3) Conſequentia; fides enim evangelio credens non manet ſine ſtudio vitæ ſanctæ. Phil. 1, 27. 2 Pet. I, 8. . §. 771. Fides itaque medium ſive organon eſt, recipiens evangelii bene ficia Eph. 2, 8. Quo ſenſu etiam noſtrates theologi, ma- xime antiquiores, non dubitarunt fidem con- ditionem vocare. Sed poſtquam alii hac formula in ſequiorem ſenſum abuſi ſunt, ſa- tius viſum, termino hoc abſtinere, ad ſu- ſpiciones ac diſſenſiones cavendas. Promiſ- ſiones evangelii non Junt conditionatæ, ſed mere gratuitæ, Rom. 3, 24. 4, 16. I1, 6. Gal. 3, I8. Eph. I, 7. 8. 2 Tim. 1,9. Tit. 3, 5. atque adeo abſolutæ, nihil a nobis, quod præſtare debeamus, ut ſalus obtingat, exi- gentes. S. 772. Ex hactenus dictis (S. 717 - 771.) facile colligi poteſt, quo pacto & Lex ad Evangelium, & Evangelium ad Legem ſe habeat. Primo illud eſt accurate tenendum, Legem &ο Evangelium toto cœlo differre. Et- enim (1) Lex præcepta continet, Evangelium Pron hioner. Rom. 4, 13. 14. Gal. 3, 17 (2) romiſſiones legis conditionate, evangelii abſolutæ & mere gratuitæ ſunt. (3) Lex eſt doctrina ℳ 384 Evangelium. doctrina operum, quid nos Deo præſtare de- beamus, injungens; Evangelium eſt concio gratiæ, quid Deus nobis exhibere velit, do- cens. (4) IIIa cordi inſcripta eſt, & natura etiam innoteſcit; hoc niſi ex revelatione ſpe- ciali non cognoſcitur. (§*) Lex tantum ju- bet, vires efficiendi non dat; Rom. 8, 3. Gal. 3, 21. Evangelium indicat medium ſa- lutare, & confert vires credendi 2 Pet. 1, 3.4. & ſic dat, quod lex jubet. Jer. 3 1, 33. Ezech. 36,7. (6) Lex ergo morbum, Evangelium vero Medicum oſtendit. Lex iram Dei an- nunciat Rom. I, 18. 4, 1 5. Evangelium mi- ſericordiam ejus. Eph. 2, 4. (7) Lex damnat; Evangelium abſolvit ac ſalvat. 2 Cor. 3, ö6. (8) Legis munus eſt ſecuros per- terrefacere, & ad pœnitentiam excitaré Ebr. 12, 18 -21. Evangelii munus eſt, pœ- nitentes erigere, & ad fidem perducete. Ex quo tam luculento diſcrimine evidens eſt, etiam etiamque vitandam eſſe Legis & Evangelii confuſionem, quippe quæ triſtiſſi- mis tenebris totam ſalutis doctrinam invol- vit. Form. Conc. 709. §. 773. Sed in praxi tamen hæc duo, Lex & Evangelium, debent conjurctiſſima eſſe. 2 Tim. 4, 2. coll. S. 2, I5. In Converſione Lex Evangelio ſubſervit, Luc. 24, 47. AclL. 20, 21. — 20, 21, C4l.; 31, II. 2, 11. nc qui 1 eenet, ec l „20. Cal Lege, tener Agoitionem reRe progte Ci prorſu transgreditu talis manet, ¶U vero k. Legis lamna §. 774. H. erita, ge o ſt an ex ya luangelii coll Pellac illuttr. DON Aenjus damobliezto emonſtrarion Ler per ſe n Deo nodi nus; A gey InEratard neftciorum dulitatem ripti el, 1 en feutlitinufe (O) L mm n Cn; Non i1 indien nedunm, redendllan d t ſerzohl Ubun, bingt Ler une: 8. Limneline 1,4. 00 let hint k ünt. Gis e ſAn Ulennim endl muns elt, 6en perdr: lcricnne e Caen lea Glppe N doctunm EnhecN! „ Uiſimt atinifim e „ 11 Evangelium. 38 20, 21. Gal. 3, 24. & Evanhgelium Legi Rom. 10, 4. & ſic quoque in Renovatione Rom. 3, 31. Lit. 2, 11. 12. H Hinc qui Legem ſolam, ſine Evangelio, tenet, nec juſtus eſſe nec ſalvari poteſt, Rom. 3, 20. Gal. 5, 4. Qui Kvangelium ſolum, ſine Lege, tenere vult, is nec ad peccatorum aghitionem pervenit, nec in Sanctifcatione recte progredi poteſt. Rom. 6, 1. Judæ Y. 4. Qui prorſus Legem negligit, ac volens eam transgreditur, ei nec Evangelium, quamdiu talis manet, prodeſſe poteſt Rom. 8, 6.7. 13. Qui vero Evangelium contemnit, manet ſub Legis damnatione. Joh. 3, 18. §. 774. Hinc dijudicari poteſt quæſtio vexata, de obligatione credendi, an ex Lege ſit; an ex Evangelio. Eſt ex Lege, led luce Evangélii colluſtrata. Hæc Legis per Evan- gelium illuſtratio non conſiſtit in additione novi alicujus præcepti, non in novæ cujus- dam obligationis ad Legem accefſione, ſed in demonſtratione novi alicujus objetcti, de quo Lex per ſe nihil docere poteſt. Generale eſt Legis præceptum, ut omne beneficium a Deo nobis oblatum grato animo accipia- mus; & generalis ſententia, qua Lex omnem ingratum contemtùm ac repudiationem be- neficiorum divinorum, omnemque incre- dulitatem erga Dei verbum arguit ac anr b am 386 Sacramenta. Jam ſi Evangelium accedit ad Legem, gene- ralis illa ſententia Legis ex Evangelio decla- ratur „monſtrato novo quodam objecto, in quod homines incredulitate peccare poſ- ſunt. Ita ergo illuſtrata Lex exſerit vim ſuam, Fidem in Chriſtum præcipientem, & incredulitatem damnantem. *Hinc comminationes immediate Evangelio adjectæ Marc. 16,16. Joh. 3, 18. 36. non ſunt evangelii, ſed legis; quæ etiam in aliis Scri- Ppturæ locis juxta cum evangelio ſonat. Mat. 17, 5. Act. 13, 39.40. Ebr. 2, 3. XLVII. DE SACRAMENTIS., §. 775. uamvis vocabulum Sacramenti ſit aen, recte tamen in Eccleſia, poſtquam ſe- mel receptum eſt, retinetur. Sed vagus, quem habet, ſignificatus figendus eſt, no- 4 tionem ejus genuinam ex conſiderationè Baptismi, & Sacræ Cœnæ, Circumciſionis äitem & Agni Paſchalis, quæ omnium con- feſſione Sacramenta ſunt, conſtituendo. S. 776. Sacramentum eſt actio divinitus mandata, circa elementum externum in oculos . incur⸗ ineuryens oc tioni promiſi rcſettate, G ohfina nx, filem d tterna confe Ex theſibrt notionis pan § . megto, id! olius Neiit lutis enim n deo, gui an 10. gui idem Olas addere Conlequen elomdium e Retamentis, ſinl cdent; rünn eſfezi, Giceremoni 13 cecleſiæ 6.578. J indubuis Sa derata dep Ropris di AAidnen e ntt. — edit Aekn, , S er anddodt 70 guodam edulinne peren tata Lek eteni um precſpeent dtem. Simmecite in Dh, 19,6. r etiam in 1d Vangelio ſont hr. 2,3. — Il. NMYNMNS . ee SCrelmmtiſtige cela, anu⸗ inetik. Nd ftgeni 6 er enn ne, CIenmelt z omiun conlimend. AE Nn Ni aumm, Sacramenta. 387 incurrens occupata, per quam vi Verhi Inſtita- tionis promiſſiones evangelicæ, ſymbolice re- Præſeatatæ, ſingulis recte utentibus applican- tur & obſignantur, && ſic per boc medium eſſ- cax, ſidem vel accendens vel confirmans, ſulus æterna confertur. Ex theſibus mox ſequentibus veritas hujus notionis patebit. §. 777. Ut aliquid habeatur pro Sacra- mento, id non ab humano arbitrio, ſed ab Jolius Dei inſtituentis audkoritate pendet. Sa- lutis enim medium inſtitui non poteſt niſi ab eo, qui auétor eſt noſtræ ſalutis, Ebr. 2, 10., qui idem tali medio efficaciam divinam ſolus addere poteſt. Joh. 3, 36. Conſequenter hæc inſtitutio Divina norma eſt omnium eorum, quæ credi de üngulis Sacramentis, & quæ in praxi eorum obſer- vari debent; & ab eadem etiam omnnis illo- rum efficacia pendet. Adeoque peccant, qui ceremonias humanas, quamvis non ma- las, eccleſiæ tanquam Sacramenta obtrudunt. S. 778. Ex inſtitutione in quatuor illis indubiis Sacramentis (§ 775) attente conſi- derata deprehenditur, in omni Sacramento proprie dicto trig eſſe debere: rem viſibilem; atctionem circa illim rem; Promiſſionem Divi- mnam cum talhl actione connexam. Priora vit ane Bib 2 duo 388 Sacramenta duo determinantur per Verbum Mandati; poſtremum hoe, per V'erbum Promiſſionis. S§. 779. Res vißbilis inſtitut'one Divin⸗ expreſle determinatur; Joh. 1, 33. Eph. 5,26. Marc. 14, 22- 25⁄. conſequenter, ubi nullum tale elementum externum viſbile eſt, ibi non eſt Sacramentum proprie dictum. S. 780. Adio Sacramentalis partim dormj eſt, ex parte Dei, quam Sacramenti Admi- niſter obire debet, partim Xyriaß ex parte hominis, qui ſuſcipit Sacramentum, eaque ätidem in verbo Inſtitutionis tanquam perpe- guo ſervanda præcipitur. Matth. 28, 19. 20. 1 Cor. I1, 23. 26. His ergo actionibus po- ſitis ponitur Sacramentum, eæque ideo Forma Sacramenti dicuntur. Adeoque extra uſum, hoc eſt, ubi hæ actiones divinitus præſcriptæ non fiunt, non eſt Sacramentum, quamvis adſit forte res Vi- ſibilis, circa quam peragi debebant vel po- terant. . Subtilior eſt enρ,, de duplici Materia Sacramentorum, terrena ac cœleſti; de Forma eorum, in actione ſacramentali, conſecra- tione, da, Xidbes, ſita; de actionis ſacra- mentalis effectu, unione nempe ſactamentali rei cœleſtis cum terreſtri. In articulo de Sacra Cœna commode hæc docendi forma —— adhibetur: 1 Gnit, neque 6 781.) uic Ihmnbol Gtnexg eſt lalus zterne & qvidem E per ihud beantur, ( tedte utent 3 21. 6. 792. 5 ſebin gratie cacia ver⸗ Inoralis tant c4 & Uaera eſke dara, . 782 Fder tegti 1Cor II, ſine bono gratia col 874. eda, uſfum i Eituale ente 22— Velun Aanis erbem deoniſiori inſtiutwne Dir Joh.),3,. ohe iſbie el, 6 e Ghn, nentaligpartin k 1 Sackanent 44 tim ria; cramentud, 1 nis tanguuſe Matth 29,lh rgo 1kibl umn, ee⸗ t gsat , ,hoc elt, i te nonflt alſt foten 4 gebebant e Ge Cnlci/ rletite, Dental, Cn. Ge Nkons, effectiva, & collativa. Saèramenta. 3289 adhibetur: ſed in reliquis qifſcultates S. gnit, neque eſt abſolute neceſſaria. 6. 781. vi Verbi Promiſſionis externo eenn, in Imbolo & actioni Sacræ circa illud, annexa eſt gratia, remiſſio peccatorum & ſalus æterna, Marc. 16, 16. Matth. 26, 28. & quidem ita connectitur, ut in Sacramente && per illud beneficia hæc offerantur, & exhi- beantur, conferantur quoque & obſignentur recte utentibus. Rom. 4, 11. Tit. 3, 5. 1 Pet. g. 782. Sacramenta itaque ſunt eficacia media gratiæ ac ſalutis; eſtque hæc eorum ehicacia vera, realis, ſupernaturalis: non moralis tantum vel ſignificativa, non phyſi- ca & ſacramentis inhærens; ſed organica; . §8. 783. Ad ſalutarem autem hunc aſum des requiritur, Act. 8, 36. 37. Marc. 16, 16. ICor. I1, 25-29. Unde ex opere operato, ſine bono motu utentis, non poteſt per illa gratia conferri. 3 S. 784. Neque vero Sacramenta ſunt nuda ſigna, quibus gratia, ante & extra eorum uſum aliunde collata, ſignificetur, aut ſpi- rituale Quid adumbretur; ſed quod ſgniſcan B b 3 1 399 Facramenta. id efieiunt etiam ac operantur. In quo ad- mirabilis eſt Dei ανπιαιι.ι ερι quod in illis fides noſtra ſignum viſibile habet, quo non tantum gratia Dei, ſed etiam gratiæ hujus abplicatio, ad nos in indiviquo Jacta, repræ: ſentatur. Eo ipſo enim fidei tum generandæ tum corroborandæ ſunt inſtrumenta. Rom. 4. 11. Gal. 3, 26. . 78 ⅞. Adminiſtratio ſacramentorum in N. T. ordinarie penes publicos Eccleſiæ mini- Kros eſt; 1 Cor. 4, I. Tit. I, 7. in quibus Probitas requiritur omnino, ita ut graviſſime peccent; qui indigni, animo profano & impio, hæc Sacra tractare audent: Sed ipſi Sacramentorum efficaciæ qualitas admini- ſtrantis, ejusque dignitas vel indignitas, ſanekitas vel improbitas, nihil addit aut de- trahit. Sunt enim efficacia per & propter Chriſti mandatum, non per miniſtrum. oh. 3,26. 33. 1 Cor. 3, 7 Idem & de intentione miniſtri habendum, Sacramenta operantur ex ſola Dei inſtituentis intentione & virtute; & omnem certitudi⸗= nem amitterent, ſi ad illa neceſſaria foret adminiſtrantis intentio. §. 786. Sacramenta deſtinata Junt quibus vis, qui eis uti poſſunt. Gen. 17, 11. Exod. 12, 3. Joh. 3, 5. Mat. 28, 19. 26 27. tiam 2 Prove⸗ — — obeſtoribus onen 1. I moco temn Sa ere poſſunt, ſherſtiio tanf §.787. 5 ſnem, ut der Vebicula ſint confirment (9 moneant, Ri 10, 16. Jjer enorigm ler Accedont va; commun ſcei, guanr 10,16-21. lemn ſicre ſo⸗ lcclſo o ince dec hos ii Wten zi Püratlokzclle Vero, gui orum obte noniig exte bent; u indKerewn e diclis, enit — runm, l eo ne, lll in bile didet, ghn etiem geit l hlinigin ,ikn ficei tun genen r inlkrunentn io Gictunertmn lcor Haleen Tit 1,/, M no, ligr Anino golind e AMlentt del Iutltis 1M ts vel inlien Dinil Additin: neli per A⸗ Per uinſhin itiſßn kNenn ſola Deinſtius , onrhencemm la ferelr irutr /r h en. 1/, II. 4 5, 46, 17 4 4 Sa cramenta. 391 Tonekior ge⸗ in vita ſpirituali. Act. 2, 46. om. 4, II. I Cor. 12, 14. Qui autem nullo modo rem Sacramenti (§. 779.781.) perci⸗ pere poſſunt, iis deſtinata non ſunt, aut ſi ſuperſtitio tamen ingerat, certe non proſunt. S. 797. Sacramenta inſtituta Junt eum in finem, ut beneficiorum evangelii pignora && vehicula ſint (§. 781), ut fidem ecitent atqué confirment (S. 784) , ut oici ſui fideles ad- moneant, Rom. 6, 3. 1 Cor. 11, 26. Deut. 10, 16. Jer. 4, 4. ac divinorum beneficiorum memoriam ſervent, Exod. 12, 14. Luc. 22, 19 Accedunt & alii fines: ut ſint eccleſiæ teſ- Jera; communionis cum Eccleſia, atque adeo & fidei, quam tenemus, profeſſto 1 Cor⸗ 10;, 16⸗21. ac mutuæ caritatis, inter ejus⸗ dem ſacræ ſocietatis membra conſervandæ occaſio & incentivum. 1 Cor. 12, 13. Eph. 4, 5. Sed bhos fines ſecundarios eſſe, illos prio-= res autem primarios, ipſa utrorumque com- paratio facile docet: unde multum aberrant à vero, qui in ſolis his ſecundariis hærentes- eorum obtentu, Sacramenta pro meris cere- moniis eternis ac ritibus eccleſiaſticis has bent; quos inter nonnulli ritus hos plane indifferentes eſſe ſtatuere audent. §. 788. Conſequitur potius ex hactenus dictis, neceſſarium eſſe uſam Sacramentorum. B b 4 Sunt 392 Sacramenta. Sunt inſtituta a Deo; & Verbo mandati ae promiſſionis nitantur (S. 777.778); & me⸗ dia ſunt fidei generandæ & conſervandæ (S. 784): itaque necefſaria ſunt neceſſitate mandati ac medii, nec poſtunt ſine in figni facri⸗ legio contemni, Gen. 17, 14. aut profanari, ExoOd.2, 1 5. Cor. 10,21. 11,29. aut ſanétita⸗ tisjam acceptæ prætextu pro fuperfluis habe- ri, Act. 10, 44 - 48. aut humana auctoritate in eo, quod ad rem Sacramenti pertinet, mu- tari, vel penitus abrogari. Gal. 3, 15. Secus ſe res habet, ſi cui nulla ſua culpa Sacramentis carendum eſt. Privatio ſine contemtu non damnat; Luc. 23, 43. Marc. 16, 1I56. Necefſſitas hæc non abſoluta, ſed hopo- thetica eſt, conditionem poſſibilitatis ſup- ponens. §. 789. In Veteri Teſtamento Circumciſio & ²5“ gnus Paſchalis tam apertum habent Ver- bum Mandati ac Promiſſionis, ut nullum de iis dubium ſit: Fademque in N. T. Baptiſmi & Sacræ Cœnæ ratio eſt. Cumque de nulla alia actione tale quid in N. T. inveniatur, ſed tantum quo illa, Baptiſmus & Sacra Cr- na, tanquam media unionis cum Chriſto ſpiritualis memorentur 1 Cor. 12, 13. plura, quam duo heæc, Sacramenta ſtricte dicéta ad- „ mitti non poſſunt. Quæ enim adduntaur, Con- Ermatio, Pœnitentia, Extrema Undtio, Ori!- . natio, utio, G N onnia propr (K778). 0 g ſtio general conſtent as incurrens, Mnex, u certos redd tamen inter que Teltam quod' Sacran ſum venturin ſem, N. T. à reſentenn ex Aiqe he Gebennt utrin Ned Polit a0 10 adue loer Deo, ra Mento propt entt. Ndenn SSnN kande N conene ecelern ſint u pottuntlmneintent h1,17, 14 A ge l,l,29 Atiu Au gro iheit ut humana wer cramentipettne Il. 011 9,1. ſi cuimnle A el. MMunh 1c,29,49,. MNe iloluta, led, en holtblini Emenl un ertucnhibeſt Fons, urnd lnein inNE 1 Cimebet in NI. m- tilnus nn jionis int, r, 12, 09 ie⸗ ſtrchec 1 im acdvt tmiliii, Saeramenta. 393 mio, 7 Matrimonium, ea non mnabent omnia proprie dicti Sacramenti requiſßtas §. 778). §. 790. Sacramentorum V. ac v. . enaen ratio generalis && idem finis eſt, ut utraque conſtent actione circa elementum in oculos incurrens, & Verbo mandati ac Promiſſionis annexo, utraque etiam fidem confirment & certos reddant de gratia Dei: Sed intercedit tamen inter ea diſerimen, ex diverſa utrius- que Teſtamenti indole fluens, in eo ſitum, quod Sacramenta V. T. adumbraverint Chri- Rum venturum ejusque paſmſionem & mor- tem, N. T. autem Sacramentah Nam iine præſentem exbibeant. Atque hæc ratio eſt, quare diverſat ede debeant utriusque Teſtamenti Sacramenta, nec poſſit actio, quæ in utroque Teſtamen- to æque locum habet, quamvis præcepta a Deo, & promiſſionem habens, pro Saera- mento proprie dicto haberi. 5 XLVIII. DE CIRCUMCISIONE. §. 791. ireumiſo eſt Sacramentum F. T. Prig, B b 5β qu 394 Cireumciſis. qro homines per cruentam præputii reſectionen Jœderi divino initiati fuerunt. §. 792. Inſtitutam eſſe a Deo ex Gen. 17, 7-12. liquet: ubi porro notandum, eam non ex moribus gentilium deſumtam, ſed no= vum inſtitutum fuiſſe: ex intentione enim Dei fuit Sacramentum fœderis gratiæ, quod Deus cum ſolo Abrahamo ejusque poſteris pepigit, Gen. 17, 1I1. qui per illam a reliquis gentibus debuere diſcerni. Add. Joh. 7, 22. Jer. 9, 24. 26. S. 793. Adminiſtrata initio fuit ab Abra⸗ hamo, Gen. 17, 23. & ſic deinde a quolibet patre familias, aut alio etiam, qui ad hoc officium idoneus erat. Luc. 1, 59. In caſi neceſſitatis a Zipora femina adminiſtratam, aàa Deo approbatam fuiſſe, ex eventu patet, Exod. 4, 24. 25. S. 794. Imperata a Deo fuit Abrabamo, G univerſæ ejus domui ac poſteritati, Gen. 17, 10. Neque vero inviti ad eam cogendi fuere ſervi: id quod ab ipſa religionis natura abhorret. In Abrahami certe familia talis caſus exſiſtere vix potuit: & ſicubi quidam ex avitæ reli- gionis amore eam noluerunt ſuſcipere, po- terant alio modo difficultati conſulere pru- dentes Patresfamilias: continuare ſolieltn inſti⸗ initituionem; ies; e omn Mitere aut ve 8,79. C Gifficultatem medium datt (odbervetun Leſſitate man cumciſionen tacepta ful empla corum pes Iachi ſun. brahamus gunt & reſig dente exempl. gos ac mare 1 §.796. M. Aument fuit giriſiiſ, Urrum hæc ata, At ver 0 non cext tent Deom Momichen neiſt in preutii itii erun. ſe 4 Deo erbe orro notandon, n deſuntan, . er inteninte fogerigilt amo ejusglt Aiper Uimin rni. A initio fuint ſie Ceincen etiam, 1 Luc. l; nin Annin , A gen fot Ahm itut, Cen dogendiinet⸗ 6 natui Nr tis ainen lan es Su Ut leen/ colſlene; tinuae Circumciſio. 395 inſtitutionem; tolerare aliquamdiu reluétan- tes; ſpe omni fruſtrata pervicaces aut di- mittere aut vendere. §. 795. Quam de feminis nonnulli movent difficultatem, cur non & huic ſexui gratiæ medium datum fuerit, ea facile evaneſcit. ſi obſervetur, Sacramenta neceſſaria eſſe nez ceſſitate mandati (J. 788.), adeoque & cir- cumeiſionem illis fuiſſe neceſſariam, quibus præcepta fuit. Multa ſunt in Scriptura ex- empla eorum, qui ſine hoc medio partici- pes facti ſunt gratiæ Dei, inter quos ipſe Abrahamus primo loco eſt nominandus. Sunt & religioſarum mulierum in Judaica gente exempla, quæ comprobant, feminas Bane ac mares habuiſſe acceſſum ad gratiam ei. S. 796. Materia ſive Elementum hujus Sa-⸗ cramenti fuit præputium; Actio Sacramentalis ejus abſeiſio, facta ſub invocatione Dei & ſub obſequio erga inſtitutionem Divinam. Utrum hæc præciſe ſolennitas fuerit obſer- vata, ut verba inſtitutionis repeterentur, de eo non certo conſtat: ſufficiebat, quod ſci- rent Deum hoc præcepiſſe, & actui huie promiſſionem gratiæ adjunxiſſe. g. 797 396 Circumciſto. S§. 797. Circumtiſio non fuit actus mere ex- ternus, Enem & efedtum tantum civilem, aut ad lümmum moralem bhabens; conjunctam enim habuit non tantum temporalium, ſed etiam ſpiritualium bonorum promiſſionem, collationem & obſignationem. Fuit quippe (1) fœdus, quo Deus factus eſt hominis Deus, Gen. 17,7- II. coll. Jer. 31,33. Mat. 22, 32. 2 Cor. 6, 16. 7, 1. (2) Fuit ſigillum — (2, 1. Rerh. cutneitone ſpi AOhnnſft; quia impleret. Cal. 040 16,3. Per frmorumn, he tione 2deo aut ſtrica ob juſtitiæ diu ante jam per fidem acceptæ,. Rom. 4, I1I (3) Absque hoc ſi fuiſſet, non poteſt dari ratio, cur Deus Circumeiſionem ſpiritaalem, (Converſionem & Sanétifica- tionem) tam ſerio requiſiverit, Lev. 26, 41, Deut. 10, 16. 30, 6. Jer. 4, 4. 9. 25. 26. Act. 7, 21. quod Paulus usque adeo urget, ut circumciſionem externam interna illa vacuam ne quidem pro Circumciſione vera agnoſcat. Rom. 2, 28. 29. (4) Credentes habuerunt ex cea fiduciam, & efficacem in periculis conſolationem. 1 Sam. 14, 6. 17, 26. 36. §S 798. Abrogata eſt Circumeciſio in N. 7. & quidem intuitu omnium; non modo genti= lium, ſed etiam udæorum. Gal. 5, 2.3:4 Dicitur quidem fœus æternum Gen. 17, 7. ſed æternitate periodica, ſecundum quam durare debuit usque ad finem œconomiz illi præſtitutum. Exſtant Prophetiæ de Cir⸗ cumciſione etiam in N. Z. continauanda, Eſa. 52, 1. e 4² Poch el in memor Prefiti, conſ actatus i conßren Diwwina 128. 43 §. Loo. Qvam adi Agnus male Meverat, Teliquo Auidz ſun atione nciſo. —— Lon fit oki n talfuſn ent, n uben, olet tumn temporäid, Onorum ptonikn Nationetn. Eüt, ens katnt n 1. col Ke, im her flin dqe foehii⸗ rDeus Clu erſionemn 4 viſtett i et,4 giid Usle en i⸗ gamintetniiin nciſione eut Ctelente D eſſcacen iiNe 14,6 1 Circimſri n; Non . n/062 ,4 Ahenmn (4 1, Eannin 4 fuen enn Proppene . Aun Agnus Paſchalis. 39 7% 52, I. Bzerh. 44, 9. Sed loquuntur de cir- cumciſione ſpirituali. Chriſtus circumciſionem admiſit; quia venerat, ut omnem Legem impleret. Gal. 4, 4. Apoſtoli eam obſervarunt, Act. 16, 3. per condeſcenſum, in gratiam in- firmorum, ne hi acciperent ſcandalum, & ex ratione adeo temporaria; non ex necefſlitate aut ſtricta obligatione. Gal. 2, 3. 4. XLIX. DE AGNO PASCHALI. §. 799. PsSC eſt actio Sacra a Deo inſtituta, qua Lin memoriam beneficii in Agobto olim Præſtiti, conſtitato tempore agnus ab Iſraelitis madtatus & comeſtus fuit, ut in fide Meſftæ ven- turi confirmarentur. Divina ejus Inſtitutio exſtat Exod, 12 . 1-28. 43 49. §. 800. Materia ſive res terrena, circa quam actio hæc ſacra ſuſcipi debuit:, fuit agnus maſculus, ſine nævo, qui annum im- pleverat, ſeparandus per aliquod tempus a reliquo grege. Hæc ex ipſa inſtitutione li- quida ſunt, Rationes phyſicæ, antiquariæ, politieæ, quas 398 Agnus Pdſchulis. quas de his circumſtantiis erudite quidam contulerunt, pretio ſuo relinqui poſſunt, modo non fines & uſus ſpirituales ac cæle- ſtes, de quibus mox dicemus, exciudantur, invita Scriptura. S. 801. Agnus hic tempore præſcripto mactari debuit, Exod. 12, 6. & ſanguis ejus poſtibus illini, v. 7. qui dein ad altare ſpar- ſus eſſe legitur 2 Paral. 30, 16. 35, 11. atque hic fuit actus ſaerificialis. Macétatus vere agnus deinde aſſari debuit, ac totus comedi, Fxod. 12, 8. 9. 10. qui adus fuit ſacramenta- lis. Hi duplicis generis actus, ſi rite diſtin- guantur, facilius nonnullæ quæſtiones po- terunt expediri. §. 802. Inter has prima eſt de Sacramenti miniſtro. Paſcha illud primum in Egypto adminiſtrarunt patresfamilias. Cum autem deinde tribus Levi, & ſpeciatim familia Aa- ronis ad ſacra obeunda vocata eſſet, diviſa inter Sacerdotes & Judæos reliquos opera ſuit. Ili peregerunt ſanguinis ſacrificialis oblationem; hi reliquos actus. loc. cit. J. 803. Altera quæſtio eſt, An agnus pa- ſebalis fuerit ſacrificium. Fuit Sacrificium; propter macétationem, religionis cauſa ſuſee- ptam, & propter ſanguinis ſparſionem: unde — & le tapreſſe 1) Sed f coneſtionem iſceptamn., H „ jtit; nihil e tari impoſito Adeoque hnc poteſt cruentum; n ut ejus cele commederetul datum 4 0 Miſa lecus ſ 1. og. Dori ſutducatio, 4 torun inſitut unguinis. Exo Keldentales Drumn, Parei Ninem per gof. Fi MHenoria nid od. 12, u fgurati fei in Mel deneficüs Cor f,. ltiis rüctte gil 10 reingni 8s Höirtunlerun icemus, erchit tennote et 12,6. Clinn ul dein d Aus 30, 16, ll6 glis. Maein buit, e er kus fn /en 8 a0lus, ttedti ulle gunitg na eſt NN grinum in 4 nil. Cnn Hecuinin vociu elet, kos elinar nguimns lai Aens . uf gons l Faslonen, Agnus Pa ſchalis. 399 & ſic expreſſe vocatur Exod. 12, 27. Num. 9, 7. 13. Sed fuit etiam Sacramentum; propter comeſtionem, cum ritibus a Deo præſcriptis ſuſceptam. Hinc Sacrificium ſtritcte dittum non Juit; nihil enim de ejus carne & adipe al- tari impoſitum Deoque oblatum eſt. Adeoque pro Sacrificio Miſſatico nihil hinc poteſt allegari. Paſcha fuit Sacrificium cruentums; mactatum propter comeſtionem, ita ut ejus celebratio legitima non eſſet, niſi comederetur; non oblatum Deo in altari, ſed datum aà Deo bominibus: quæ omnia in Miſſa ſecus ſe habent. ꝗg. 804. Forma ſive adtus formales fuerunt manducatio, cum precibus & repetitione ver- borum inſtitutionis conjunct a, & adſperſio ſanguinis. Exod. 12, 11 -27. Reliqui actus aceidentales fuerunt, ad præparationem partim, partim vero ad decorum & bonum ordinem pertinentes. S. 805. Finis bujus attionis ſacræ fuit (1) Memoria liberationis ex ægyptiaca ſervitute. Exod. 12, 17. 26. 27. 13, 3 4. 8. 9. (2) Præ- figuratio mſterii redemtionis, conjuncta cum kidei in Meſſiam venturum confirmatione, & beneficiis ſpiritualibus inde fluentibus. 1. Cor. 5, 7. 8. Ebr. 11, 28. Coll. 26. * Agnus Paſchalis. 400 gnu . icus elucet etiam MHic finis t) picus Micus ielae COacta ex facil, Plana, maftva- en chalem & Chri- convenientia inter gaum Eal orbolchel 1 bſervar & n . ; ad quam o S . uum; apetitur Paulo 1 Cor. 5, 7. 8 * aditu hanne c. 19, 36. eſſe in num Pa- g. 806. Abrogatum eſſe in nde . . 7 diſcimus (1) ex ratione „ aut. alen. nis typus præſente anrit ho art Juod enſer debet; (2) ex = d. nritti Luc. 22, 16. nunc in eo Sue Propter Tr impleatur in regno He ns onic hanc ipſam rationem von zm N aau eo: oce Uurard 4 Rd Chriflianos vValet; Rechu⸗ SPudigue alius novi Sacramenti, 1nt halem; ſctition hanc ultimam cœnam bi npo. icr quæſtio mota eſſe legitur de Judalco paſchate continuando. DE BAPTISMO. §. 807. . B'piitnus eſt alio a Chriſto infituta, gu ipiendi aqua ines i recipiendi ag bomines in fœdus cum Deo recip Rugln — tingun ,in non, Si, ut veg Phum Jantku 9. 809. Divi⸗ obatur, quc tum Loc. 3, 1Chtiſto in ten Ccontinuatum, in cœlom alee ne injunctum, mandto orom gratiolo concun ationem Fecle Er Cvo datet liverſtle & he lon eſe ritum fftunn durate c. 800. F Won deit baptizandum Phiippin 4 67. 48. & 2 ermo eſt, 1 bet. 3,20. Gratiole t, eid u dium eliger liun ſifin halt. 1hficns dut minine an m Palchalem &l: andem enen 1Cor. 5, 7 0 ein Nl Au ex ttione en ente antisho⸗ in eo ele,. 1on Mhiuun c enin ii ⸗ valet; 8 amenti, lne cnun ii mn in erclii⸗ legturte — 150 i. nir⸗ eo then, heo ich 1 Baptiſmus. 401 tinguntur in nomine Patris, Filii, & Spiritus Sandi, ut regenerentur ac renoventur per 4 3 £ Spiritum Sandtum. §. 808. Divinum eſſe boc inſtitutum, ex eo Probatur, quod divino juſſu a johanhe cœ- Dtum Luc. 3, 2. 3. Joh. 1, 33. Matth 2t, 25. à Chriſto in terris verſante per diſcipulos ſuos continuatum, Joh. 3, 22 - 27. 4, I. 2. & cum in cœlum aſcenderet nova ſolenni inſtittio- ne injunctum fuit Matth. 28, 19. addita huic mandato promiſſione, de efficaci præſentia & gratioſo concurſu Chriſti usque ad conſum- mationem Seculi. Ex quo patet, hoc Chriſti Mandatum fuiſſe univerſale & perpetuum; atque baptimum non eſſe ritum indifferentem, nec ad tempus tantum durare in eccleſia debuiſſe. F. 809. Elementum viſibile ſanétæ huic actioni deſtinatum aqua eſt. Hac uſus ad baptizandum Johannes Matth. 3, 11. JOh. 3,23. Philippus Act. 8, 36. & Petrus Act. 10, 46. 47. 48. & aqua diſerte, cum de baptimo ſermo eſt, memoratur Joh. 3, 5. Eph. 5, 26. I Pet. 3, 20. 21. . Gratioſe ita Deus hominum ſaluti proſpe- xit, rem ubivis obviam ad hoc gratiæz me- dium eligens. Nec nobis licet in aquæ locum alium ſubſtituere liquorem; cum certi eſſe non Cc poſſimus, Baptiſmus. poſſimus, utrum Deus per tale medium, quod ab ipſo mandatum non eſt, efficaciter operari velit. §. 810. Actio, quam circa hoc elementun viſibile Deus ſuſcipi vult, eſt Sanrionρ, quo aqua ſic homini applicatur, ut lavacrum ſive ablutio ſit. Eph. 5, 27. Tit. 3, ß. Utrum id neceſſario immerſione peragi de- beat, an etiam adſperſione ſeù affuſione aquæ fieri poſſit, de eo nemini lis movenda, aut ſerupulus injiciendus. Vox Gæz loαο Utrum- que ſignificat. De neutra diſertum exſtat mandatum. Praxis antiqua primorum Chri- ſtianorum, immerſione utendi, ſi non dubia eſt, certe univerſalis non fuit, ut ex Clinico- rum Baptiſmo patet. Immerſio egregiam ſane habet commonefactionem de ſepultura ſpiri⸗ tuali Rom. 6, 3. 4. 7. ſed habet ſimilem etiam ablutio Act. 22, 16. Eph. 5, 27. & adſperſio 1 Pet. 1, 2. Ebr. 10, 22. & affuſio Tit. 3 6. 6. Prudens tamen confilium eſt, largiorem po- tius, quam parcam aquæ affuſionem ſuaden- tum. S. &1I. Ut actus hic a quavis alia commu- ni ablutione diſtinguatur, peragi debet ver- bis ab ipſo Chriſto præſcriptis, in Nomine Pa- tris & Filii & Spiritus Sancti, Matth. 28, 19. quæ verba ad ipſum baptizandi actum pronun- cianda, Cinnuit, ut con Dei hionius Dctur Forn ee lecitatio ſi Dei Triomius (laratio, fieri lamque De tern adelſe, ) §. 812. C andi conjon jus iple Deus iucß Aifneig leqe 15 aclion kllin, gli he lerla cotjinck Nhirrum, ut Inen cum D Rereptg zpu tun K ir Ae hen cejeſt Connole) I1. K KIz. Ba ſoos regenera Eccatorm. Ehhet. H25. Gdodtie 32 21. Gal. lio, Rom, . w2— 8 pet tale nedu n nonelt, elen circa bor khun . eſt amngiiß⸗ ur, Ut ,Anunn lit 5 inmerſone ent e ſell Aflſone ni lis Mojeni Jox Garlcueu Utra diemum qua Primorun- Otenli, im foit, tellh erſio ege mn de ſeyltuil habet ſiltn h.5,1. Aac afuſo 11 1 elt, MMpinr ionen natis lucis sil Baptiſmus. 403 cianda, ut conftet, Baptiimum in Namine Dei Trinnius peractum eſſe. Dicitur Forma Baptiſmi; nec perfunctorie hæc recitatio fieri debet: Eſt invocatio ſeria Dei Triunius Act. 22, 16. & eſt ſolennis de- claratio, fieri hoc & mandato & virtute Dei, ipſumque Deum Triunum actui huic præſen- tem adeſſe. Matth. 3, 16. 17. S. 812. Quoniam igitur cum a Ku bapti- zandi conjungitur verbum divinum, vi cu- jus ipſe Deus Triunus præſens eſt, Baptiſmo ineſt Effcacia divina; veram non ab aqua, neque ab actione baptizantis, ſed ab ipſo Deo pendens, qui per hoc medium, (uam cum verbo oonjundtam,) efficaciter operatur in baptizatum, ut aétu transferatur in commu- nionem cum Deo. Recepta apud Theologos formula eſt, Ver- bum, & Spiritum S. & S. S. Trinitatem, eſſe Rem cœleſtem Baptiſmi; nonnulli (minus commode) Materiam cœleſtem vocarunt. S. 8&13. Baptiſmus ergo eſt me dium, per quod regeneratio, Joh. 3, §. Tit. 3, 5. remiſſio peccatorum, Luc. 3, 3. Actor. 2, 38. 22, 16. Epheſ. 5, 25. 26. 27. Col. 2, 12. 41 Per. 3, 21. adoptio & in fœdus gratiæ Feceptio, i Pet. 3, 21. Gal. 3, 26. 27. Tit. 3, 4. 6. 7. ſandifica- tio, Rom. 6, 4. 5. 6. Col. 2, 11. atque ipſa Cc 2 adeo 401 Baptiſmu5. adeo Salus confertur. Marc. 16, 16. TLit. 3, 5. I Pet. 3, 21. Joh. 3, 5. Ubi probe notandum, Baptiſmo ipſi tribui hos effectus, Gal. 3, 26. Rom. 6, 3. TLit. 3, §. I Pet. 3, 21. ejusque adeo vim non ſignifcativam tantum, ſed colla- tivam eſſe. Univerſi autem hi effectus Baptiſmo tribu- untur non ſolitarie, non extra, ſed intra ne- xum cum toto ſalutis ordine reliquo. Gratia & Salus per Baptilmum confertur & collata confirmatur, iis, qui divinæ huic efficaciæ non reſiſtunt, quique fdeliter gratia data utuntur. Act. 2, 40. Quod ergo in multis, qui baptizantur, effeétus hi ſalutares non exſiſtunt, id non valet ad efficaciam ipſam Baptilmo denegandam; nam oßertur certe Jalus & his per Baptiſmum. Gal. 3, 27. Rom. 6, 3. Marc, 16, 16. Act. 8, 13. coll. 18 - 23. Luc, 7, 30. §. 814. Cum autem hæc ſalutis beneficia omnibus neceſſaria ſint, conſequitur, etiam Baptiſmum, qui eſt medium ea obtinendi, hominibus plane neceſarium eſſe, Joh. 3;, . quod tamen accipiendum non de abſoluta, ſed de bypothetica neceſſitate, ſi baptilmum ſuſcipere poſſint. Unde eos, qui citra ſuam culpam a Sαν 1ναςο decedunt, defeckus bapti⸗ ſmi gratia Dei ac ſalute non privat. Marc. 16, 16. conf. Mat. 18, 14. Marc. 10, 13. 16. Jon. 4 II. Cete- — — (Ckerutn u enetus eſt e 16, condition 19, 19. No gione ttanſeon Uis uone, AG. 10, 46.4 . Fiſ. C tus lit, actut cum certo con, Iyluri conpot Deo Tiuni Pofſfibilem eſte tſt, teqbin 36. 37. heque 10.2, gt. l § A. O Clorwrh ſaus 10, 13* 16. 19, 14. Ge hoteſ eit ad ſed tian ge coll. joh. 3 Accedit Dreſſo Dei h. 1,l Doſtolinte 16, 33. 19 4½ — — drc.16, 10. It) bi robe nornit ffeclos, Cll,, Pet.3, 21. 1,1 mn tantun, /A ekkus Büpt/non 1 extra, ſedittn Cine relign l 0 COnferur &c ivinz huic efe Geliter gil nod ergo l 6s hi (Menzin 1d effien nam 0 m. Gl. , 9, 13. col.l. ec ſalots ben. conlequinit, 6 iudn es Ohr. ium eſe, hon Ge n ate, haſti e05, gui in t, Gefechs 4 nprivat. Mu. „,10, 130 . Baptiſmus. 405 Ceterum uti ſalus ipſa, ita & Baptiſmus deſtinatus eſt ex parte Dei omnibus, ſine gen- tis, conditionis, ſexus diſcrimine; Matth. 28, 19. non illis tantum qui ex aliena reli- gione tranſeunt ad ſacra chriſtianorum, ſed illis quoque, qui in Eccleſia nati ſunt. Joh. 3,6. Act. 10, 46. 47. Eph. 5, 26. S. 815. Quamvis autem omnibus deſtina- tus fit, actu tamen tum demum ſunt baptizandi, cum certo conſtat, eos poſſe ac velle beneficiorum AJalutis compotes fieri, & finem Baptiſmi, eos Deo Triuni & Chriſto initiand', obtentu poſſibilem eſſe. Hinc a baptizando, ſi adul- tus ſit, requiritur fidei profeſſio, Actor. 8, 36. 37. neque invitis Baptiſmus obtruditur. Act. 2, 41. Luc. 7, 30. §. 816. Quoniam etiam infantes benefi= ciorum ſalutis participes flieri poſſunt, Marc. 10, 13 - 16. Luc. 18, 15. 16. 1, 15.41. Mat. 19, 14. Gen. 17, 7. Mat, 18, 14. non modo poteſt eis adminiſtrari Baptiſmus, Act. 2, 39. ſed etiam debet. Matth. 28, 19. Marc. 10, 14. coll. Joh. 3, 5. . Accedit, quod in V. T. Circumciſio ex- preſſo Dei mandato parvulis fuit adminiſtrata Gen. 17, 12. 14. coll. Col. 2,11. & quod Ar poſtoli integras familias baptizarunt. Act. 16, I5. 33. 18, L. I Cor. 1 16. C c 3 §. 817 46 Bäptiſmas. S§. 817. Baptiſmi effcacia ſalutaris durat per omnem vitam. Hoc patet ex Dei fidelitate 2 Tim. 2, 13. ex conſkantia fœderis ipfius Holſe. 2, 19. Rom. 11, 29. Eſa. 54, 10. 55, 3. Jer. 32, 39.40. & ex fine Baptiſmi in id, ut Paptizatus ſalvetur, tendente, Marc. 16, 16. Tit 3, F. coll. 7. Eph. 5, 26. coll. 27. 1 Pet. 3, 21. id quod indicio eſt, Deum operatio- hem illam gratioſam, qua baptizatus in com- munionem cum Deo transfertur, perpetuo continuare paratum efſſe. Hinc qui gratia ralem patet, dummodo operationem Dei gratioſam, quæ eis ſemper praſto eſt, ad- mittant & pœnitentiam ſerio agant. Jer. 3, I. 12. Apoc. 2, . Ezech. 16,60. Adeoque Baptiſmus ſemel rette collatus in eodem homine iterari legitime non poteſt. 8§. 31g. Cum totius Eceleſiæ interſit 1 Cor. 14, 33. 40. non modo Baptiſmum recte con- ferri, ſed & de recte collato Baptiſmo ex- plôrate ac certo conſtare: adminiſtrationen ejus non quivis promiſcue ſihi ſumere poteſt, ſed commendata eſt ordinarüis Eccleſiæ Mini- ſris. Hoc vel ipſæ primæ origines Baptiſmi docent. Joh. 1, 33. 4, I. 2. Matth. 28;, 19. Act. 8, 38. =“ FExxcipitur caſus neceſſitatis, ubi miniſter deeſt: tunc enim quivis qui ſunt chriſtiani excidunt, eis reditus ad gratiam hanc fœdde- bapti⸗ 5 — bahinepoflunt Dot 4 21. (gl batete oſe dro (Aarn ſacrum ! Ium; & relce otius vins adn vitam, Ar We nitos elle. U A ſe Ccenz elt 1a, giuchrif Chniſi cone e Engni e nrircriti n n. hpelatio8 10. Kekrcurn futt, . 23. . N H woner Crorn hoc aerent, 1n5. õ Pateterbeifiele kantig feiens Il 19. l ſ 10. 6e nne Daptinntinit ndente, Mnn Id 16, 16. (l.,n i eſt, Deumohen Oua bzpinnknn transfettul, pene ſle. Hin gn gratim mneft Go Opentn 1 mper Pfock, 14 n ſero n h.16,0. 6nel rir mn egit ne u iß celele ilti 1 Aptiſnunn “ ollno Neptie re: Ilninhiul ni eelſelh Ngleii 2, Mith, AAl j uot 4 yr Sacra Cœna. 407 paptizare poſſunt. Act. 9, 18. Gal. 3, 28. coll. Exod. 4; 25. G. 819 Patet ex hactenus dictis, Baptiſmum non poſſe pro nuda ceremonia baberi; eſſe actum ſacrum & ſerium; religioſe obeun- dum; & religioſe etiam retinendum, ut in totius vitæ actu profiteamur, nos ad novam vitam, ac vivam ſpem vitæ ſempiternæ, ge-= nitos eſte. DE SACRA COFENA. §. 820. acra Cœna eſt actio ſacra a Chriſto inſtitu= ta, qua Chriſtianis cum pane benedicto Cor- pus Chriſti comedendum, & cum calice bene- dicdto Sanguis Chriſti bibendus exhibetur, ad Zartet Chriſti memoriam ſalutariter celebran- am. . Appellatio Sacræ Cœnæ in loco 1 Cor. Ir, 20. & öcircumſtantia temporis, quo inſtituta fuit, Y. 23. fundatur. §. 82 1. Inſtituta eſt a Cbriſto, qui ultima ante mortem ſuam nocte cum diſcipulis ſa- crum hoc celebravit, utque idem deinceps facerent, mandavit. Vid. Matth. 26, 26. 27. Cc 4 Marc. 4deg⸗ – Sacra Coœna Marc. 14, 22. 23. 2 4. Luc 22, 19.20. 1 Cor. 11I, 23. 24. 25. inter quæ loca ſingularis con- ſenſus eſt. Qia finita demum cœna paſchali hoc fa- Stum, e ritibus paſchalibus V. T. dequei aut ex Judaicis formulis explicari non poteft. §. 822. Quæ Chriſtus in illa prima cœna dixit fecitque, Chriſtianis debent eſſe pro do- trinæ, fidei, & praxeos norma, 1 Cor 11,23. Coll. 18 - 22. & quidem perpetua ac univer- Jali. 1 Cor. 1 I, 23. 25. 10, 17. §. 823. Verba a Chriſto in hac S. Cœnæ inſtitutione prolata, quoad inſtituti ſubſtan- tiam (mandatum nempe, ac promiſtionem) proprie & quoad r0οberor, non tropice, ſant accipienda. Hoc probamus ex negotii hujus graviſſimi indole; ex legibus genuinæ inter- pretationis, quas in verbis Domini non mi- grare, conſcientiæ multum intereſt; ex con- ſenſu quatuor illorum teſtium, in his Domi- ni verbis referendis (S. 821); ex natura Te- ſtamentt; & ex incerta fluctuatione earum interpretationum, quæ 0 Syr non retinent. In ſermone illo Joh. 6, 26 -71, Chriſtus non agit de S. Cœna, ſed de fruitione ſpi- rituali; verum ita, ut verba ejus etiam in Sacramentum Cœnæ conveniant, quippe in quo etiam ipſo ſpiritualis illa fruitio inclu- ditur. 5 — ditur. Hinc cit ſtiteretur, ſert nt. . 924. Oll ie (xen eadh Corpote d 8 ſentibus, 5. da5. V Prima celehrat erlenn res eyt. hent. 1Cr./0 5 mn kofi ortie ntluntenſeie Moſe won l⸗ Cefnit, Cu inee E ſecni ians kmen Cadem, gnn Herdict de neceſiir end. — 1C. 21, 19,10. 10 e loezſinpulariz in ha 5. ( A inſtituti ſobt , a roniir „non tropice. nus eN hegoti gibus genſhr⸗ tbis Domnini r umn mtereſt, dt ſtium, in hbe 821); exmunt Kockvatone en y non keii , 20,1, Cr ed Ee fuitone erba ejos elan eniant, gol, ila fiuifio . Sacra Cœng. 409 ditur. Hinc cum Sacra Coœna anno poſt in- ſtitueretur, ſermo hic plene demum intelligi potuit. S. 824. Sabſtantia Sacræ Cœn conſtat 1. re externa, viſibili, pane ac vino; 2. 4 iο=- ne cirea eam ſuſcipienda; & 3. re cœleſti, Corpore ac Sanguine Chriſti, realiter præ- ſentibus. . S. 82 5. Uti Chriſtus Panem ac Vinum in prima celebratione S. Cœnæ adhibuit: ita eædem res externæ etiamnum adhiberi de- bent. I Cor. 10, 16. I7. I1, 26. 27. 28. Dici ſolent Elementa, Symbola, Species, Res Sa- cramenti viſibilis. De qualitate panis, az)mus eſſe debeat an fermentutus; porro de quantitate, & ſpecia- tim boſtiis orbicularibus; de vino item, merum an aqua temperatum debeat adhiberi? ſcru- puloſe non laborandum. Chriſtus nihil hic definivit. Cuivis Eccleſiæ integrum eſt, re- tinere & ſequi, quod ſemel receptum eſt. Privatis tamen nihil licet mutare. §. 826. Actio Sacra circa panem & vinum eadem, quam in Chriſti exemplo conſpici- mus, ſuſcipi debet. Dixit enim, Hoc facite. Hæc dicitur Forma S. Cœnæ externa: quam de neceſſariis ad Sacrum hoc actibus, non de CC 7 acceſ- 410 SaOr C&W na. accefſoriis, intelligi debere, res ipſa loquitut. Nec difficile eſt, hæc ab illis diſcernere. Ad Actionem hanc Sacram requiritur Mi- niſter, & quidem ordinarius. Cor. 1 1,20-33. 4, I. 2 Cor. §5, 19. In eo caſu, ubi Miniſter præſto non eſt, tutius eſt Communionem denegare aut diſ= ſuadere, quam privato cuivis adminiſtra- tionem permittere. S. 827. Actio ipſa complectitur plures aétus. Primus eſt Conſecratio, conſiſtens in preécibus, (gratiarum actione & benedictio- ne, I Cor. I1, 24. Matth. 26, 27. Marc. 14, 22. 23. I Cor. 10, 16.) cum recitatione verbo- rum inſtitutionis, clara voce facienda, con- junctis. Illa prior, Conſecratio Deſtinationis, hæc, IInitionis dicitur. Non eſt mere hiſtorica fe- citatio, aut repetitio doctrinæ, ſed eſt actus efycax; efficacia, non phyſica ſed Jpirituali ac divina, rem cœleſtem cum terreſtri uni- ens, exigitive, non effective. S. 828. Conſecrata hoc modo ſymbola diſtribui debent, exemplo Chriſti, qui panem & calicem benedictum diſcipulis veſcendum bibendumque porrexit. I Cor. 10, 16. Feor⸗ 64 Getſum hæc lebe, ut Mitindt cſinbibendi. . ſtont Chrilti re 1 bla Saeti huj um elle, proda 6. 829. TLertit unturn oblery⸗ Ulitio, ſeotſun I, 23- 27. Utruma comn mholi Acinunt en mocum cale aus. do. Coil tbaln hor ni tunthenmtur Aed 6dConn fnulin nnnicntibas Cymucheiti zr. Uchnet, G ver leefiſin in Hhac heſn M: Hoc e ens, Jorn e tivem; K ar Pro nodis tr nobis fulus N7. Ete, tes lnlogin illisdiernen, acramn fegitin , Ariut, Corl , niſter preſonont netb deneggealtl 1o cviſs Annd compkechnr N ſecrati, tolilen Gliore eriii tth 11, Mn l Cumn fetttirte e oce kendn d⸗ ,Defiifini k ſt mere hltotgt phye⸗ blti cotn fetelt Ce, de nin ii⸗ Crtt, u ſepuls e enil Cor. 10016, Sacra Cœna. 4 1 Seorſum hæc ſymbolorum diſtributio fieri debet, ut diſtindti ſint adtus. edendi, & poſt eſum bibendi. Intinctio panis in vinum inſti= tutioni Chriſti repugnat. Fractionem panis, in ipſa Sacri hujus adminiſtratione neceſſa- riam eſſe, probati non poteſt. S. 829. Zertius actus, ex parte communi- cantium obſervandus, eſt manducatio atque bibitio, Jeorſum & ordine facienda. 1 Cor. 11, 23 -27. Utrum a communicantibus ore, an manu, ſymbola accipiantur, indifferens eſt: prio- rem modaum eccleſia hodie ſequitur, juſtis de cauſis. §. 830. Quodſi juxta præſcriptum Chriſti Symbola hæc rite conſecrata diſtribuuntur, manducantur ac bibuntur: cum pane & vino in S. Cœna ſimul ipſa Jubſtantia Jua adeſt & a communicantibus accipitur res cœleſtis, verum Gorpus Chriſti pro ſalute bominum immolatum in cruce, & verus Sanguis Chriſti pro nobis in eruce effuſus in peccatorum remiſſionem. Hanc theſin probant (1) ipla Chriſti ver- ba: Hoc eſt Corpus meum, Hoc eſt Sanguis meus, quæ continent propoſitionem exbibi- tivam; & quidem dicitur illud corpus, quod pro nobis traditum, ille ſanguis, qui pro nobis fuſus eſt; & Calix dicitur Novum 7 e⸗ ſtamen- 4 ½² Sacra C&nâa. ſtamentum; & Corpu guinem ſu aum bibe ze Chriſtus jubet. Axe non poſſunt, niſi de ipſa Corporis & Sanguinis Chriſti ſu! antia quam accepto pane & vino diſeipuh ſimul acceperunt, intelligi. (2) Avthentica Apoſtoli explicatio, qui do- cet Cor. 10, 16- 21. Chriſtianos panem & calicem evch ariſticum accipientes, hoc ipſo omnes nomwuyzg, participes, Ae corpor’s & ſanguinis Chriſti, & quidem Kowvovia realiſima; quæ neceſſario etiam ſupponit unionem par- tium Sacramenti, Panis & Vini, cum Cor⸗- pore & Sangdine Chriſti. (3) Communio in- dignorum, qui & ipſi vere Corporis & San-= guinis Chriſti participes fiunt, quamvis ſua culpa ſalutarem ejus fructum non percipiant. 1 Cor. 11;, 27. 29. Luc. 22, 2 1. §. 83 t. Modus hujus realis præſentiæ non eaplicandus eſt per Transſuhſtantiationem; pa- nis ac vinum in ſua ſubſtantia manent, & quoad ſubſtantiam a communicantibus re- FVera accipiuhtur. In inſtitutione enim Chri- ſti ne minimum quidem abolitæ ſymbolo⸗ rum ſubſtantiæ indieinm eſt. Chriſtus pa- nem fregit demum poſt benedictioem. Ft Paulus panem conſecratum in ipſo S. Cœnæ actu aliquoties panem vocat, Cor. 11,26. 27. Accei ſenſiiu um teſtimonium; 3 & conſe⸗ Garia momenti graviſſimi. He 832. 0K& N.s Nuns A Cnum Swwol Corpori , aut cene ſ lecſcatentia re neceflitaten cvorum Chrik io hhiritualis Kone ac bibition K Grnualss per Chriſtiin nolie ctiam cmn none s X eon h or, e intuiu ln iine, Aene eamt Ingint ftui 1 Uicet, aktei elaio t Ahoe, ut muii oris . 1Ng. Nodn Aiis rſende⸗ Itcnen, doe gi greſentie fumentalen, Arbolum ejusgem me⸗ eq F. Mace Cent Sucra Cœna. 413 ſoum conelee, S. 832. Sed necç! er ſigniſicationem explicari u modus bu us pr ſ. ntizg poteſt. Neque enim panis & vinum ſunt tantummodo ſigna & guum Zecehto d ſymbola Corporis & Sanguinis Chriſti abſen- rece, perunt, ite tis, aut certe ſpiritualiter tantum prælſentis. Koli eicgto, g Hæc ſententia recedit, & quidem citra ve- 1 Chrttunsmd ramn neceflitatem, a proprio ſignificatu per- n rahen, e ſpicuor um Chrifti verborum. Talis ſiguifi- catio ſpiritualis in quavis communi come- tie⸗ iyes Po “ utis ſtione ac bibitione a fidelibus cogitari poteſt; ppont nt & ſpiritualis perceptio corporis & angui nis & ini, anl Chriſti in quolibet fidei actu fit ap Jud fideles, fi nmm etiam cum non edunt ac bibunt. Et quivis eCimnis Pius ac devotus ſacræ communionis ſpeéia⸗ fin, gums tor, ex intuitu ſymbolorum fidem ſuam ex- dinton ethe citare, & per eam Chriſto ejusque corpore & ſanguine frui poteſt, etiamſi non com- 211. municet. vmnete Præterea relatio illa ſignificativa non ſuf- reiis e icit ad hoc, ut Panis & Vinum dici Poſſit r, . ccnnn Kowuovia Corporis & ſanguinis Chrifti. Obitantta m commmniun H. 833. Nobis ergo religioni eſt, Modam iiuc nrin hujus præſentiz aliter explicare, quaen per Unionem, hoc eſt, mutuam rei terrenæz && cœ- leſtis præſentiam, & quidem per Unioten Ju cramentalem, qua res terreſtris non tantum Im in ini⸗ mbolum g ſignum rei cœleſtis, ſed etiam Ct, COr1 ejusdem medium collativum, vebiculum, X* vonium; eſt. Hæc explicatio nititur verbo promiſſio- . nis od. 4 4 Sacra Cœna. nis in inſtitutione, & Pauli aſſerto de aowoni 1Cor. 10, 16. 17. D S. 834. Conſequens hujus Unionis eſt Perceptio ſacramentalis, qua ſumto ſecundum Chriſti inſtitutionem pane ac vino benedicto, vli verborum promiſionis ſimul corpus d ſanguis Chriſti accipitur, manducatur ac bibitur. Hæc perceptio dieitur oralis & corporalis, non ratione modi, ſed ratione organi, quo- niam ore peragitur. Si modus perceptionis ſpectetur, eam ſpiritualem, ſupernaturalem, c&œleſtem eſſe, ipſimet noſtrates confitentur Form. Conc. 755. neque adeo objici vel im- putari nobis poteſt, nos maſticationem cor- poris Chriſti, & contritionem per dentes, alia- que fimilia ſtatuere. Non magis Impanationem, aut Conſub⸗ ſantiationem, aut Commixtionem ſtatuimus;, quando Unionem ſacramentalem aſſerimus. S. 835. Ad alctus ſacramentales in ipſo uſu Sacræ Cœnæ neutiquam pertinet hbic, ut Cor- pus & Sanguis Chriſti tanquam ſacriſicium aprie dicttum & piaculare Deo offeratur. Cam (1) nullus in inſtitutione memoratur actus Chriſti ſacrificialis; (2) nullus etiam in adlibus a Chriſto mandatis; (3) Nullus in N. T. præter Chriſtum Sacerdos eſt, Ebr. 7,24 . 8, 1. (4) unicum eſt in N. T. ſacrificium, . quo 1 9 — — — o inltus pe TDr,27. 9, 12 alz,leg. (5) n contiavati pel. DDr.9,25 ) §. Cenna ir eriftei Chriſt iom. (7) Ii Ohriſti nobis Deo ofertur. cationetn & bibn ortuis oogele offene on vok⸗ ſemel tantum no o) epvgnat ſae mm Knnnen ron e. Comd. tund im ad Ndus E ſangn Gone non 1 Drelentia teais es ernarent, Leytun. Ditian 0sque delara Van Cpri epans e tononis derolnnetle ſetanetali Cα. — uli Kerto de n ns Hucs Vmont 1, Au ſunto ſen ne ao ie leui pmul nu / cducatur ar iiir. tur orali u rafione igun di modus enafl tllem, ſhemnin tnoltrates tt e a0eo oein nos unicninn ifonen heti jfotenr, At Mmirtionen an Wmentlen Aden mettkr in Deninrhi, I unguan /4 re Deo ont. totoe enme (2) lis 6 to ( Mls osel⸗ Uir⸗ N. VYlai, Sqacra C&na. 415 quo Chriſtus peccata perfeétiſſime abſtulit. Ebr. 7, 27. 9, 12. 24 - 28. 10, 10. 12. 14. 18. coll. 3. ſeq. (5§) Oblatio Chriſti ſemel facta non continuari, non renovari, non repeti poteſt. Ebr. 9, 25. 1 Pet. 3, 18. Ebr. 10, I. 2. (6) S. Ccena inſtituta eſt in recordationem ſacrificii Chriſti; Ergo non ipfſa eſt ſacrifi- cium. (7) In S. Ceœna corpus & ſanguis Chriſti nobis datur & applicatur; Ergo non Deo offertur. (8) Applicatur per mandu- cationem & bihitionem; abſentibus ergo & mortuis prodeſſe non poteſt. (9) Chriſtus ſe offerre non poteſt, niſi patiatur Ebr. 9, 26. at ſemel tantum mortuus eſt. Rom. 6, 9. 10. (10) Repugnat, ſacrificium aliquod incruen- tum, & tamen propitiatorium eſſe. Ebr. 9, 22. S. 836. Cum S. Cœna ex univerſo Chriſti inſtituto in actione conſiſtat, qua poſita corpus & ſanguis ejus ſymbolis unitus eſt; aétione non pofita aut ceſſante, non ponitur præſentia realis. Adeoque Sacra Cœna non eſt res permanens, && extra uſum non eſt Sacra- mentum. Etiam hoc docet inſtitutio prima, ejusque delaratio a Paulo data 1 Cor. 10, 16. Vana curioſitate quæritur, quo præciſe temporis momento, qua ſyllaba verborum in- ſtitutionis pronunciata, Corpus & Sanguis Chriſti eum pane &vino uniri incipiat. Unio hec obtinet ſub ipſo uſu, poſita integra actione ſaeramentali. 8S. 937. 416 Sdcra, C&nα. S. 837. Hinc conſequitur, Hoſtiam conſe- cratam ne que Wervari religioſe ,neque expo- ni, neque adorari, neque circumgeſtari de- bere ac poſſe. §. 838. Calicis diſtributio ac ſumtio ad eſ- ſentialia S§. Cœnæ pertinet, nec ſine ea Sacra- mento ſua conſtat integritas: adeoque Sacra Cœna omnibus indiſcriminatim communican- tibus ſub utraque ſpecie porrigi debet. Hoc. probatur (1) ex inſtitutione, in qua Chri- ſtus utramque ſpeciem diverſo actu exhibuit; (2) ex emphatica inſtituti Calicis memora- tione. Luc 22, 20. 1 Cor. 11, 25. (3) cx mandato bibendi, a Chriſto ſimiliter, non ſine emphaſi, dato. Marc. 14, 23. (4) ex apoſtolica praxgi, quæ non modo panem edere, ſed & calicem bibere docet. 1 Cor. 11, 25. 26. 28. 29. §. 939. Uti Sacra Cœna in mortis Chriſti memoriam a convivis eſt celebranda, Luc. 22, 19. 1 Cor. 11, 24. 25. 26. ita Finis ejus. eſt, ut remiſſio peceatorum, && promiſſipnes evangelii univerſæ, cum honis ſalutis a Chriſto partis, communicantibus offerantur, applicen- tur e&& confirmentur. Luc. 22, 19. 20. coll. Ebr. 8, 10. 12. . Unde S. Coœna facit ad fidem & excitan- dam & roborandam; ad incrementum vitæ ſpiri⸗ 10, 17 IIe Eterna firm R, 2ſ. Luc 27 D. 5, 50. 1. 5 e 1Cor. 10, 1 go. r his fum ſininn ulin, Gu ni Ullits Puticep (nrſeguenter ennia: quoe tnionis eir Ui onſeqitt ler heceſſitate UIten mangati Iltſurm ejus nedii grarſe ednt, & in 1. l. Hie ſe, er Sacraà Cœna. 417 ſpiritualis, Joh. 6, 5v. ad unionem fidelium cum Chriſto, Joh. 6, 76. tum & inter ſe; 1 Cor. 10, 17 12, 12. 13. nec non id ſpem vitæ æternæ firmandam. Matth. 26, 29. Marc. 141, 2 7⁄. Luc 22, i8. 29. 30. I Cor. 1 ; 26. ltio Ae ,mntkh Joh. 9, 7O. § 1. 54. 78. 1, neeſe ede Secundarii ſines ſunt, ut ſit profeſſio filei no- tis: Aeolleln ſtræ bpuhlica coram cœtu ſacro, 1 Cor. 11, 26. ingtimcommm ac tellera, qua profitemur, nos eſſe, ac velle porrii Ckbet. 4 eſſe menmbra illius , cum quo una hoc one, in a Sacrum peragimus, immo etiam, & inpri⸗ verſoacht enm mis, totias Eccleſie veræ, maxime invifibi⸗ ti CAlcs nemm lis. 1 Cor. 10, 16. 17. 21. t.11, 21. (3) 5 Tto ümiter, § 840. Ex his efficitur, S. Cœnam babere . 14,13. (4 icaciam ſpiritualem & eſſe Jalutare gratiæ non modo M medium, quo anima noſtra & ſanctificatur; bere dMe, & ſalutis particeps redditur. l Conſequenter non eſt nuda && indifferens ceremonia: quod quidem etiam ex omnibus inſtitutionis circumſtantiis patet. Deinde & illud conſequitur, S. Cœnz uſum neceſſurium eſſe: neceſſitate non quidem abſoluta, ſed tamen mandati, & medii, oſcit; ita ut, qui uſum ejus negligunt, profano contemtu medii gratiæ & conſcientiam ſuàm graviter lædant, & in cœtum ſacrum injurii ſint. 6 n in nort g. 84I. Frequenter hoc ſalutis medio uten- dum eſſe, ex I Cor. 17, 25. & primæ eceleſiæz D d exem- 418 Sacra Cœna. exemplo 1 Cor. 11, 18. 20. 26. p atet. Sed eo ipſo, quoniam gratiæ medium eſt, in com- municantibus ſeriam cautionem requirit, ne aut ipſi indigni ſint, aut indigne Sacrum hoc peragant. I Cor. I1,27. 29. S§. 842. Hinc certa communicantibus offcia obſervanda, quorum ſumma habetur 1 Cor. 11, 24 - 29. Ea ſunt a. Præparatio debita, in vera pœnitentia conſiſtens; G. Celebratio ipſa, peragenda in fſide; & „. Frulctus, in reno- vato propoſito non nobis ſed Chriſto vivendi. Ex quo doctrinarum nexu patet, theſin noſtram de S. Cœnæ efficacia ſalutari non gignere aut fovere vanam in actu mere ex- terno fiduciam. §. 843. Admitti igitur ad S. Cœnam poſ- Junt illi tantum, qui explorare ſe ipſos, & of- ficia communicantium obſervare poſſunt ac volunt (S. 842), & ſalutarium epuli ſanctiſſi- mi fructuum (S. 839) capaces & cupidi ſunt. 1I Cor. II, 28. 10, I5. Atque adeo dari non poteſt ſtupidis, furio- ſis »infantibus, animam agentibus, qui men- tis non amplius compotes ſunt, multo mi- nus mortuis. Arcendi etiam increduli, apo- ſtatæ, peccatores notorie ſcandaloſi, & pa- lam animum impœnitentem profitentes. Propter indignos autem, qui arceri non hat funt, unt, teliquos nmione abſti , ICor. 11, 3 e4. Ordit ni ordinis can Dennis celebr 4 . Aluera idelium inter i ſte itd & a Cn oigregatis Me Iis eebrͤtg ein Poleß murn lninſmmi is, 1s Aekis intereſ mmntio fngalo d, id abiſun tel 0e. emn 1lethtata d ont, guotie nczie ſitis, n ac iafrmn Uhr Syb. 5 tnnnn EN. — 20. 0 Pktet, de hediun eſt, in e Autionen equn innige Wackoa .29. Comnſnunicuntizerg ſumma habenr 1 . D,epyuti Cent ſtens; . (Nln 8y. Hlfti is ſel Chrſtonie in nexl Dutt,. efficacin klunin mn in Mnee r14 5enn, orre eiflg obleriae eln riuen epull es Ellhici⸗ taf Cupicis gentblg glit es nt, Min n ifetlli⸗ Cmdol, i lemn cee⸗ Sacra C&na. 4¹9⁹ ſunt, reliquos meliores, non debere Sacra communione abſtinere, Pauli nos praxis do- cet. I Cor. I1I, 30. 3I. §. 844. Ordinarie S. Cœna in cœtu publico, boni ordinis cauſa, celehrari debet. Eſt enim ſolennis celebratio mortis Chriſti 1 Cor. 11, 24. 2 %. & ſacramentum communionis ſanctæ fidelium inter ſe. 1 Cor. 10, 17. 12, I3. At- que ita & a Chriſto cum diſcipulis in unum congregatis Mat. 26, 26. & a primis Chriſtia- nis celebrata eſt. 1Cor. 11, 20. Act. 20, 7. Poteſt tamen & in privatis ædibus S. Cœna adminiſtrari iis, qui per valetudinem publi- cis Sacris intereſſe non poſſunt. Sed privata communio ſingulorum, extra caſum neceſſita- tis, ad abuſus referri debet. §. 845⁵. Tempus S. Cœnæ celebrandæ in Sa- cra Scriptura non eſt determinatum. Iterari poteſt, quoties id deſiderat ſancta animæ fames ac ſitis, Matth. 5, 6. & ſenſus tentatio- num ac infirmitatum. 1 Cor. 11, 25. 26. Vid. Libr. Symb. 559 -568. D d z LII. EclIe ſi a. LII. DE ECCLESIA. §. 846. Drinz de Eccleſia ingens momentum eſt: (1) quia complectitur eximiam partem beneficiorum Dei erga homines, in &ccono- mia & regimine ejus conſpicuam; (2) quia officia, quæ aliis ut credentibus & chriſtia- nis debemus, rite intelligi & exerceri, niſi eccleſiam ſecundum Scripturam recte agno- ſcamus, non poſſunt; (3) quia ex ea non uni errorum & præjudiciorum generi ob- viam iri debet. S. 847. Eccleſia (proprie, ſecundum Scri- pturæ uſum,) eſt multitudo bominum a Deo vocatorum, converſorum, juſtificatorum, Jan- ificatorum, ſpectata prout per eandem fidem in Chriſtum in unum corpus ſive ſocietatem coa- luerunt. Veritas hujus notionis ex 1 Cor. 1, 2. Matth. 16, 18. Act. 4, 32. 2,47. Col. I, 18. 24. patet. F. 848. Auctor, Fundator 6 Conſervator Eccleſiæ eſt Deus, Pſal. 100, 3. 1 Tim. 3, I5. 1 Cor. 15, 9. & Pater, qui credentes Filio ab æterno in peculium dedit, Joh. 17, 6. Pſal.2, 8. ipſum caput eorum conſtituit, Eph. — 1,1 & ſingul Acuet ſoh.6,3 GNus Matth. 1 etentos, Apoc. Erlvara de ſülu 1,2. 12, 32. tth. 29,20. 1 wmclics fl mimumprocur⸗ dctus, bona Operationibus Pph. 1,13. 14. g Mle unſernndikeche ſolen ex Mund 7tenorum I.6, a. a i,19. G. 1 herllg. hile er arti On, ekium S lIm minz uſmn nirife go. Nue 6nblematie 11 ld findanen e ſnnehf. 20. de .. 27 ſin Nntnin ,„„ ingens monettnn: itur einiam r homines, in Een nlhicumm; ( dentibus & chi igi & erercei i pturam teclett ) gois ex ar ciorumn genei ie, lecundund- do homimmn40 iltfenm /‧ t her enln i ſve etue otionis el 4 32 14 0, 7 Cunens 53. 1in, lui celente , elit, ſon Nn conſtti 111 Eecleſia. 4²¹ 1, 22. & ſingulos in tempore ad Chriſtum adducit, Joh. 6, 37. 44. 1 Cor. 1, 9. Col. 1, 13. &α Filius Matth. 16, 16. homines morte ſua redemtos, Apoc. 5, 9. Act. 20, 28. Tit. 2, 14. per ſuam de ſalute doctrinam colligens, Joh. 41, 52. 12, 32. defendens etiam ac regens, Matth. 28, 20. 18, 20. Apoc. 1, 13. 2, I. quæ eſt triplicis Officii Mediatorii ad ſalutem ho- minum procurandam applicatio; && Spiritus Sandtus, bona Salutis per Chriſtum partæ operationibus Gratiæ applicatricis diſpenſans. Fph. I, I13. I.4. Act. 20, 28. S. 849. Modus fundandi, confſtituendi & conſervandi Eccleſiam, fit per gratioſam evo⸗ cationem ex mundo, 2 Tim. I, 9. I Pet. 2, 9. per evocatorum ſandtificationem, 1 Cor. 1, 2. Rom. 8, 30. atque ita per ſegregationem. Joh. 15, 19. Gal. I, 4. Rom. 12, 2. 1 Cor. II, 32. I Pet. I, 18. I Joh. 4, 4. 5. 6. Apoc. 5, 9. ubi facile ex articulis præcedentibus intelli- gitur, Medium eſſe Verbum & Sacramenta, & cauſam miniſterialem, Verbi Præcones. S. 850. Huc etiam pertinent locutiones emblematicæ plantandi, 1Cor. 3, 6. Matth. 15, 13. fundamentum ponendi, 1 Cor. 3, 10. 11. eique ſuperædificandi; Matth. 16, 18. Eph. 2, 20. Judæ y. 20. unde diſtinctio inter eccle- ſiam plantandam & plantatam nata. D d 3 Eccleſia 42 EccI1οειοſ . Eccleſia plantanda eſt, quæ in locis, ubi Chriſti nomen ignotum backenus fuit, colligi demum debet per præconium evangelii, G a reliqua multitudine ſegregari. Eccleſia plantata eſt, quæ continet multi- tudinem credentium, nomen Chriſti religio/e profitentium, & in ſocietatem ſacram inter ſe conjunctorum. §. 851. Dißerentia inter utramque in eo conſiſtit, quod (1) ad Eccleſiam plantandam adhibentur a Deo homines extraordinari, & chariſmata ſingularia, & miracula quoque; plantata autem per ordinarios miniſtros & dona ac media ordinaria conſervatur. (2) FcCcleſia plantanda nondum habet totam ec- cleſiæ formam externam, quoad miniſteria, Chltus publici ordinem, ac diſciplinam, ſi- cut plantata. Tit. I, . 1 Cor. 11, 34. Acl. 6, 2. 3. 4. (3) Eccleſia plantanda a tenui & Parvo initio progreditur & propagatur ad amplitudinem majorem; Matth. 13, 33. Act. 2, 47. F§, I4. 6, I. plantata jam nacta eſt ta- lem ſtatum & gradum, in quo manere pot- eſt, & ſolum debet confirmari, & creſcere, non tam augmentis extenſivis amplificatio- nis, quam potius intenſivis profectuum in uberiore cognitione & ſanctitate majore. Matth. 13, 31. 32. 1 Cor. 15, I. 2. 58. Eph. 4, 15. 16. Col. 2, 6.7. 2 Pet. 32 18. Y. 852. — 8. 912. Mem. miGLli ve⸗ 1CU. 1,2. 1 Pet 6.6,0. ſoh. Qundo etgo d tals conſtans, (4. .16. 100 ropfie, ed Natione non 4 nobiliori talis e lempe 2 fidelibi 3. Nrm,. lne eteltiun 1 ncliſont, ut Unto eigiole ,,16. 1Cor. nCriſo port unmnio muIua Elenmſoirituale in Met 1, 1. n. Col. ) M. ,23. Eitkecleſte dar her emh lnt. 1) u n. (ut . Eo εſι/â. 4²3 t, u in i, S. 952. Membra Eccleſiæ genuina ſunt huſtein t, a omnes & ſoli vere credentes. Actor. 15, 4 2t2α ninn e I Cor. 1, 2. 1 Pet. 2, 4. F. 97. Eph. 4, 12. I . 16. §. 30. Joh. 8, 3 1. 10, 26. 27. I§F, 1 - F. Quando ergo cœtus externus, ex bonis & hi malis conſtans, Eccleſia vocatur, Rom. 16, etaten rim u 1. 4. 5. 16. I Cor. I1, 18. Apoc. 1,4. id non proprie, ſed necdochice dicitur, denomi- natione non a toto, ſed a parte potiori ac igter tanett nobiliori talis cœtus, quæ vere Chriſti eſt, Tbecenungm nempe a fidelibus & ſanctis, petita. mines emnne ENirtaces . §. 853. Forma Eccleſiæ conſiſtit in conjun- dinarosdnco (ione credentium cum Chriſto, cui per fidem in collenm 1 ita juncti ſunt, ut ejus Nomen etiam coram dum kistune Wundo religioſe profiteantur; Gal. 2, 20. m, OO unl Eph. 3, 16. 1I Cor. 6, 17. ex qua conjunctione Seen. cum COhriſto porro fluit credentium inter ſe 1, X Clahnn, fluit 1 i communio mutua ſpiritualis, & in unam ſo- fmuminn cietatem ſpiritualem conſenſio atque conjun- man Sio. 2 Pet. I, r. 1Cor. 12, 12. 13. coll. 26.27. 9 a⸗ Eph. I, I5. Col. I, 4. 2, 19. coll. 3, II. I Joh. 1, 3. Joh. 17, 23. Coll. Eph. 4, 3 - 6. Hæc Eccleſiæ Forma pulcherrime etiam in- dicatur per emblemata, quibus Eccleſia de- ſcribitur: (1) ut ædificium ſpirituale, Matth. 16, 18. Eph. 2, 20. 2 I. 22. I Pet. 2, 4. 7. Eſa. 28, 16. (2) ut unum corpus, Eph. 4, 15. 16. Mithelz, 39 nis golellin as 16 5, 23. Rom. 12, 4. I Cor. 12, 12. 27. (3) ut 1N Domus Dei, I Tim. 3, 15. Epheſ. 2, 19. 61 42 4 rcc leſia. (4) ut grex & ovile Chriſti, Joh. 10, 14. 16. Luc. 12, 3 2. (§) ut populus Chriſti & Dei⸗ Tit. 2, 14. 1I Pet. 299. §: 854. Chriſtus ergo eſt caput Eccleſ; Eph I, 22. 23. quæ locutio metaphorica ſi- gnificat, influgum infinitæ virtutis a Chriſto tum eccleſiæ toti, prout unum corpus, una ſocietas eſt, tum ſingulis credentibus, præ- ſtari,; Matth. 28, 20. 18, 20. Apoc. 1, 13. 2, I. Eph. 1, 23. & quidem partim moralem, partim phyſicum. Inſuxum præſtat moralem, dum meritum ſuum Eccleſiæ applicat, eam ut Dominas & Reckor gubernat, inſpectionem gerit, defen- dit, emendat. Epheſ. I, 3. 5, 23 - 27. 2 Pet. 1, 3: Apoc. I. 13. 2, 1. §H. 16. 3 19. Matth. 16, 18. 32 12. Sed idem etiam caput Eccle- ſiæ phyſicum eſt, influxu effectwo gratioſo eam animans per operationes Spiritus S. in credentibus, & chariſmata eis collata. Eph. 4 8. 15: 16. Col. I, 18. 2, 19 Joh. 15, F. 1, 4. 14. 16. 2 Pet. 1, 3. Hoc influxu ſi em, Charitatem, ſpem aliasque virtutes chriſtia- nas accendit, auget, firmat, roborat; men- tes cruce & calamitatibus fatigatas ſolatio erigit; titubantes ſuſtentat; errantes redu= Eit; ſingulorum vitam & caſus gubernat. §. 85. . Cni eCeo Gitur rfienm, inf, ilentis gerat, Imn guberget, non It cde hemns: (1) gn ceſſus, Chriſt Lofkoiente, ſol 1s ingols pen dne rohic anna cont. Denid 1 Chrift 5olinme geyerh DlIa, einm is I eecele con Uor. 12,:9. Pccleßa. 425 hriſi — — . i, oh. 10 it, §. 855. Chriſtus ſolus Eccleſiæ caput eſt: ne- bopiln Chrſis que adeo datur caput eccleſiæ viſibile, mon- archicum, infallibile, quod Chriſti vices in terris gerat, controverfias decidat, eccle- ſiam gubernet, & cui quisquis non ſubſit, cutio menhe 1s non ſit Eccleſiz membrum. Hoc pro- IneriNHS bamus; (1W) quia nulla eſt talis capitis ne- dt unun s ceſiitas, Chriſto, capite inviſibili, ad omnia Ulis clelbentibns. ſufficiente ‚Joh. I, 16. Col. 2, 10. & eccle- 19, . A)ot. ſiis ſingulis per miniſteria ab ipio ordinata idempminn abunde proſpiciente. Epheſ. 4, 11. coll. 12. (2) quia conſtitutio capitis viſibilis tota Ner, dunnes Pendet a Chriſti voluntate, de hac autem ezm ut Domm Voluntate ne verbulum quidem eſt in S. Scri- konem gent,“ Pfuüra, etlam iis in locis, quæ totam hierota- 3,5,-27. Xin eccleſiæ commemorant. Epheſ. 4, 11. .16 1. I Cor. 12, 38. (3) Fideles potius avocantur metiun Aplu . rebus viſibilibus 2 Cor. 4, 18. Joh. 20, 29. 1 cükmn ge a fidei ſuæ alligatione ad certum locum, Mat. ones Spirtmdi 24, 23. 26. & ad humanam auctoritatem. n es cla 1Cor. 2, 5. 7, 23. Matth. 23, 8. 10. Col. 2, 19. 2,19 i 4 Nullus in regimine eccleſiæ dominatus ocifont: Ocum habet, 1 Pet. 5§, 3. 3 Joh V. 9. 10. ac fſhpeciatim ſplendor mundanus Ghriſti regno plane non convenit. Luc. 22, 25. 26. 17, 20. 21I. Joh. 18, 36. Argumento, quod pro viſibili capite ex Matth. 16, 18. 19. precaria partim, partim coacta explicatione petitur, quantumlibet ornetur, nihil infirmius eſt. Dd 5 §. 856. le virtutes 0 at, horetier 1s kugats t errantes Ned cAlns gubent. 426 Eo leſi a. S. 856. Ex theſi de Eccleſiæ forma (§. 8 53) & illud conſequitur, ut inter credentes exſi- ſtat communio Janctorum, eaque partim obje- diva, qua omnes eadem bona ſalutis, ea- dem beneficia ſpiritualia participant, quæ ſunt fiduciæ & ſpei ipſorum objectum; Eph. 4, 4. 5§. 6. 2 Pet. 1, I. partim ſubjectiva, qua omnes eodem Spiritu animantur, Eph. 4, 3. Gal. 3, 28. & idem ſentiunt, Act. 4, 32. 2, 46. Rom. 12, 16. & conjunguntur per caritatem, Epheſ. 4, 15. 5. 2. & per vinculum precum, Rom.,5, 30. Eph. 6, 18. & chariſmatis ſuis alter alteri proſunt. Rom. 12, 4. 5. 1 Cor. 12,7. 1 Pet. 4, 10. §. 857. Finis eccleſiæ proximus eſt ſalus fi- delium: Eccleſia enim eſt officina Spiritus Sanéti, in qua credentes ad beatam æternita- tem in hac vita præparantur. Eph. 4, 12. 13. pFinis remotus eſt, ut ſit in mundo c&tus, in quo publicum & ſolenne teſtimonium Verbi Divini (§. 23. 24.) vigeat, conſervetur, & propagetur. Mat. 5, 14. 13,33. Rom. 3,2. Finis ultimus eſt Gloria Dei, manifeſtanda (1) per fidelium evocationem & ſanctifica- tionem, quippe qua apti redduntur ad ipſum agnoſcendum & celebrandum, 1 Cor. 6, 20. I Pet. 2, 9. Eph. 5, 27. Judæ Y. 24. 25. (2) per beneficia in credentes cumulata, & chariſ- mata eccleſiæ conceſſa, UPet. 4, 11. (3) per eccleſiæ — ecckſe conlerv tallpl invigilar 20 0.21. I, ſ. 8e§. Hec Ee ecclelia dodt chriſtiana pral deſſe ell: A tutis umanis, 1ur quodcrip 6. goia kecxe initia in Akis. Mature /rg, Aum Verbum . iade conſicerar Nun (ifterat E Cvils 20n exſil 8o. A c⸗ Negionem à . edam, pere enitur. p Ee ſc diar os compled emn vere cre Vhocrins 8 e proſten Decleſa mode irt 4. leſie ſormaS t inter cre eigle ,l ein bona laluns, la Participant, 1 rum Obectumnk 9 “ NII vrtin ſlſekinn 4 gnimant, Hn funt, 4 ,2t guntur erciiu er vinchlum wen . & charlnutd Nn.12, 4 710 lorimns elt E elt offeinad 0 begtan een gtur. Ephet,ln enne telimnt Vigest, Conknt⸗ 13 1 von , Dei, Gane⸗ onenlnc etcnmn al,e Ion, 1C0, . 1,21,21, 071 nulatt, ekr n 6 Ec olleſi a. 4²⁷7 eccleſiæ conſervationem, & providam cu- ram ipfſi invigilantem. Eſa. 52, 1- 10. Epheſ. 3, 10., 20. 21. I, 12. 14. H. 858. Hæc eſt ſimplex & ſeripturaria de eccleſia doctrina; ad quam vero pro rei Chriſtianæ præſente ſtatu, plura adjungi ne- ceſſe eſt: æ. quia varia acceſſerunt ex inſti- tutis bumanis, per quæ propius determina- tur, quod Scriptura indeterminatum reliquit; S. quia Eccleſia Chriſtiana, poſt præclara initia in Actis Apoſtolorum commemorata, mature facta eſt alia; ita ut ſi Eccleſia ſecun- dum Verbum Dei ſpeétetur, tantum in ab- Krado conſiderari poſſit; atque ab ea pluri- mum differat Eccleſia in concreto ſpectata, qualis actu exſiſtit in mundo. S. 859. Ad circumſpedctiorem horum ex- plicationem a theologis adhibentur diviſßones quædam, per quas Eccleſia vario reſpettu di- ſtinguitur. Prima eſt in proprie & ſynecdo- chice ſic dictam. Ila ſolos credentes & ſan- étos complectitur; hæc denotat itidem qui- dem vere credentes & ſanctos, ſed una cum hypocritis & malis admixtis, qui Chriſtum ore profitentur, ſed factis negant. (S. 852.) Eccleſia ſynecdochice dicta non incom- mode Miæxta poſſit appellari, ſecundum pa- rabolas 4²8⁸ ECCIeſia. rabolas Chriſti, Matth. 13, 24. ſeq. 47. ſeq. 22, 10. II. add. Matth. 3, 12. 2 Tim. 2, 19. 20. Apoc. c. 2. & 3. Ex quibus & id intelligitur, malos & hypocritas eſſe quidem in Eccleſia, ſed non de Kccleſia: Matth. 15, 13. 7, 21-23. Luc. 13, 25 - 2 8. 1I Joh. 2, 19. Veri fideles non ſunt cum talibus in communione illa ſpirituali (§. 866): ſed tamen communio quæ inter utrosque intercedit, aliquid majus dicit, quam ſocietatem mere civilem: ſunt in communione eccleſiaſtica, qua & hi & illi eorundem ſacrorum, eorundem mediorum ſalutis, ejusdem doctrinæ &c. participes ſunt. §. 860. Secunda diviſio, priori multum affi- nis, eſt in eccleſiam viſibilem && inviſibilem, de qua ante omnia contra adverſariorum ſo- phiſmata obſervandum, hanc non eſſe divi- ſionem generis in ſpecies, ſed eſſe diſtinctio- nem umus ejusdemque ſubjecti ſecundum di- verſum conſiderandi modum. Fccleſia inviſibilis eſt cœtus verorum fide- lium ſecundum communionem ipſorum internam cum Chriſto & inter ſe conſiderutorum, quéz ſoli Deo certo & infallibiliter nota eſt. 2 Tim. 2, 19. Rom. 2, 28. 29. 1 Sam. 16, 7. Joh. 10, 14. 16. 27. Act. 18, 0. Ezech. 9, 4. 2 Cor. 6, 8.9. (Joh. 3, 7. Pfal. 45, 14. 1 Pet. 3, 4. Eccleſia viſibilis eſt cœtus fdelium confide- ratus quoad dodrinam publicam, quam ample- Runtur unnrac proſte⸗ tun, alem exere ii gutun vincarl CN. 15, 6.7. I 1, 14. 2 leg Non ergo in lie dinerſe erc luo giverſi conſ & canttis, qun internam conſt Ishominumpe le prebet, eogu c.2, 16. lde Narii feelium ui lbos Gbicemn & i c g,26, 10,29. 0llg. Hliſolin nnt. Madr⸗ le ſbis Memd dkeſkiniibilis neſget, ga AMrn ententig Men. Ordinari Ciekecleſte blce roßter lega A8. 1,23. Red g deleceſn ,,, . EcEεοſia. 4²9⁹ 13, 1 l l 12. Iin ,,19 ubus Ki neligi le guilenin huſf Gtthelſ,13, 7de, ,2, 19. Veri kel in commonione! ſed tamen cunm ercedit Agetna 1 mere inlen ln ica, qun Enil Orundenn melin 1e. purtiehen⸗ ,prioti nlut Hllen G inwſe 1n adyetſariomu ne nol elet , led electſne ſkiſent AEtus Lerunn igonun i õ ter ninc,1l n. 61 ech 9,4, 200 .1 ket 14 6 flin , u, MNn n Guntur ac profitentur, & quoad publicum cul- tum, quem exercent, &☚ quo kanguam commu- ni quodam vinculo inter ſe ſociantur. Eph. 4,3. Rom. 15, 6.7. 1I Cor. 1, 10. Ebr. 10. 24. 25. I,14. 2, I. 46. 4, 23. 24. 32. Non ergo in hac diviſione diſtinguuntur duæ diverſæ eccleſie, ſed ejusdem eccleſiæ quo diverſi conſiderandi modi. Fides quidem & caritas, quæ eccleſiæ inviſibilis formam internam conſtituit (J. 853), ordinarie ocu- lis hominum per fruétus ſuos conſpiciendam ſe præbet, eoque viſibilis fit: Mat. 5, 14-—16. Jac. 2, 18. ſed dantur multi caſus extraordi- narii fidelium talium, qui nemini, ne fide- libus quidem & illuminatis, cogniti ſunt. Act. 9, 26. 10, 28. 34. 35. 1 Reg. 19, 10. 14. coll. (8. Hi ſolius eccleſiæ inviſibilis mem- bra ſunt. Ex adverſo quisquis verum eccle- ſiæ viſibilis membrum eſt, idem etiam erit eccleſiæ inviſibilis membrum. Hinc patet, quomodo intelligenda ſit illa Patrum ſententia, Extra Eccleſam non eſſe ſa- lutem. Ordinarie de communione etiam vi- ſibilis Eccleſiæ valet, quia Chriſtum quisque publice profiteri tenetur, Matth. 10, 32. 33. Luc. 9, 26. Act 4, I8. 19. 20. F, 298. 29. Luc. 11, 23. Sed abſolute & univerſaliter, non- niſi de Eccleſia inviſibili vera eſt. J. 861. 430 EcCleſia. §. 861. Tertio Eccleſia dividitur in Uni- verſalem S Particularem. Univerlſalis eſt, quæ omnes omnium temporum & locorum veros Iideles complettitur. Sic accipitur Mat. 6,18. Eph. 5, 23-27. Pfal. 2, 8. 72, 8. Ad hujus formam ſufficit Unio ſpiritualis cum Chriſto & quibusvis fidelibus (S. 853 quamvis hi non modo tempore & loco disjunctiiſimi, ſed & inſtitutis quoad cultum publicum di- verſi ſint. I Cor. I, 2. 2 Tim. 2, 22. 2 Paral. Particularis Eccleſia eſt, quæ complettitur cœtus vel majores vel minores, tempore, loco, doctrinæ publicæ forma, aut regimine quoque, diſtinctos. Sic accipitur Matth. 18,17. 1 Tim. 3 „ 15. Si tempus ſpectetur, alia eſt eccleſia Pa- triarchalis, Wraelitica, Chriſtiana; & chri- ſtiana rurſus alia apoſtolica, alia medii ei, alia recentior. Si locus, alia eſt Eccleſia Orientalis, Occi- dentalis; Hieroſolymitana, Antiochena, Ephe- ſina; Aſiatica, Africana; Latina, Græca, Ru- thenica; Saxonica, Wurtembergioa. Si doctrina & regimen, alia eſt eccleſia Pontificia, Lutherana, Reformata. S. 862. Eccleſia viſibilis ſubdividitur in puram & impuram. Eccleſia pura eſt, cujus doctrina, cultus publicus, && regimen t Verbo Vrh Divino c SCol.2, F. Minn cultus Mhino recedit, Uirtas habet. Vilibilem Bcc tu & Vigilan mits puramn e I 13, 10, 11.. lah. n A.25. Ad13. De Urageegre i l. f. ſ, lninn Efhi Ellnge erſmticre gn Ebr, deran ſe Uotlls bezt, commode ne corrupte ttleſa alr uctandame nd Articulo g.) cocetur ihnn n Rin Lteris ithumn uünkanm eta. Heſia dictur ind Tem. Uuiretſalis nporun Slenrin Ee aeinur lit 2 . hd AM 8 (8 Nz) lococi ukum otent 2 I 2,22 1 eſt, e ange ore, More, it mtoinie , eth.19, 1,. 111 Ann et ercleii hrfium; Ge⸗ ias, Au nel,, ſa Oienttli, N , N 1, Aichunh, 7 ſyyerl. , Ull Glucns fenleggdt :. , 41 AN eock⸗ inmitl. 8 bicltn 9 ,, purzelt a unnel, vpinen ECC εſHπ. 43 1 Verbo Divino conſentit, absque defedtu nota- bili. Col. 2, ?. Eccleſia impura eſt, cujus dodtrina, cultus publicus, Eg regimen a Verbo Divino recedit, & corruptelas veritati com- mitas babet. Viſibilem Eccleſiam etiam in florentiſſimo ſtatu & vigilantiſſima diſciplina nunquam penitus puram eſſe, docent loca Joh. 6, 70. 71. 13, 10. II. Act. 5, 1 - 4. I Cor. ſ, I. 2. Matth. 13, 24. 25. 47. 48. 3,12. 22,; 10. I11. Act. 8, 13. 21. 23. 2 Tim. 4, 10. De utraque egregium Jeægeri monitum eſt Vag. 615. lin. g. 863. Uſu invaluit, ut eccleſia in veram falſam diſtinguatur, & illa quæ præ reli- quis exſtantiore gradu pura eſt, aut eſſe ſibi videtur, veram Teſe adpellet, reliquas omnes pro falſis habeat. Hæc opinandi forma non valde commoda eſt: negue enim omnis eccle- ſia, quæ corruptelas veritati admiætas habet, ſtatim pro falſa haberi poteſt. Quamdiu enim in eccleſia aliqua Verbum Dei (purum, quoad fundamentales articulos, & integrum, quoad articulos fundamentales Primarios §.95.) docetur, & Sacramenta recte admi- niſtrantur, digna eſt eceleſiæ nomine, quam- vis in cæteris errores ac defectus habeat. Ubi verbum Dei docetur & Sactamenta recte adminiſtrantur, ſemper fideles erunt, tum infantes, 4³²⁹ Eccleſia. infantes, tum adulti. Talem ergo Eccleſiam Eceleſiam quidem, ſed rectius impuram, quam falſam dixeris. S§. 864. Quando in Eccleſia aliqua perni= cioſi errrores publica profefſione docentur, ac per eos plane tolluntur &o negantur articuli fundamentales primaru, falſa omnino eſt. Sic cœtus, qui Chriſti Divinitatem, & Satis- factionem, itemque gratioſam Spiritus San- &ti operatiônem negat, indignus eſt nomine chriftianæ eacleſi?; neque enim credibile eſt, in eo tales eſſe poſſe, qui ſint eccleſiæ inviſibilis membra. §. 865. Quando in Eccleſia aliqua verbo Dei adduntur varia falſa & Juperſtitioſa, ita ut articuli fundamentales primarii non dire- Gte negentur, ſed per coniequentiam tantum labefactentur: fieri poteſt, ut in ea fint tales, qui ex defectu melioris inſtitutionis ignari falſa illa amplectantur, conſequentias ſaluti noxias non perſpicientes; atque hi nihilo- minus poſſunt eſſe vera ecceleſiæ inviſibilis membra. Hoc pacto in plerisque chriſtianorum ſe- ctis dart inviſibilis eccleſiæ membra, affir- mari ſine Indifferentiſmi periculo poteſt; quoniam hoc non facit ad errores extenuan- dos aut excuſandos. Talia inviſibilis eceleſiæ membra ——d,V— Renbr corruprt EInn ciati, non la. 1.866. bonge Ilſientes ammp rtes. Quis npuran tranſtt, 8, gli Gockrin⸗ el, enorum Iuentias fugeſtz 1deo manifeſtum porore cckl⸗ Uodt. (.) guat⸗ mnſhrceſiitemn mcollinos de 4 Olin ſimolziio Ale daegat Nupermiciole er tore Iu0 con lehliſſet, z ewrdus ſcznn Unc opoſaſfia Mglun innorng Nn Marh. 13 lhek, 21. eints, ſa. Ecoleſia. 433 TAlem ergo becki ſetius inmran Eccleſa dicine rofeſſone goren G verunmn m. i, ſolſi omnnd Diviniatem, A ritiolin hiriut incignuseltnee gbe eninn cieh e, gi ſut eet Celeſig Tid ,i s Priinmmi e lequentuttife ſt, utin eilitt inſtiutonge Ltonte . Me,. gleiit⸗ eccleſez iunn Chriſtianotud/ Mendbtn, 4 ericello od rrotes eltenun vidbils li Nantn membra corruptæ eccleſiæ tantum corpore ſunt ſociati, non animo; ſunt in illa, non dge illa. G. 866. Longe ergo alia eſt cauſa eorum, qui ſcientes amplectuntur graves in doctrina errores. Quisquis ab eccleſia puriore ad impuram tranſit, graviſſime peccat. (1) quia is, qui doctrinæ purioris noôtitia imbutus eſt, errorum quos jam amplectitur conſe-= quentias funeſtas ignorare non poteſt, atque adeo manifeſtum verxitatis, & beneficii quo in puriore eccleſia frui poſſet, contemtum prodit. (2) quia talis apoſtata, ſi non ſtatim, tamen ſucceſſu temporis, ſerio errores etiam pernicioſiſſimos defendet. 2 Theſſ. 2, I . 12. (3) quia ſimulatione ac diſſimulatione Chri= ſtus ipſe abnegatur. Matth. 10, 32. 33. (4) quia pernicioſe errantes, dum ſe eis aſſociat, in errore ſuo confirmat, quos corrigerepo- tius debuiſſet, ac præterea veritatis laluraris ſectatoribus ſcandalum præbet. Hinc apoſtaſia àad Eccleſiam minus puram nunquam innocua eſt. Perpendi hic merentur loca Matth. 23, 1 §. Joh. 4, 22. 1 Joh 4, I. 1I Thefſſ. y, 21. Eph. 4, 14. 2 Cor. 6, 17. 18. Apoc. 18, 4. 5. Rom. 10, 9. 10. Luc. 11, 23. §. 867. NWotæ, guibus eccleſia vißbilis pura cognoſci, & ab eccleſia impura lecerni poteſt, E e t 434 Ecc le ſia. ut bona conſcientia in ea vivere, aut ad eam accedere queamus, unt ſincera verbi prædi- catio & recta Sacramentorum adminiſtratio. Joh. 8, 31. Eph. 2, 20. I Joh. 4, 6. IIli ergo cœτtos adjungere, inque eo manere pol- ſumus ac debemus, in quo uſus liber medio- rum grutiæ ac ſalutis nobis conceditur. Ubi- cunque liber & intemeratus uſus mediorum ſalutis viget, ibi eſt aliqua vera & ſancta ec- cleſia. Verbum enim Dei ſincere prædicatum fructe non caret, Eſa. 55, 11I. & per Bapti- ſmum, regenerationis lavacrum, quotidie parvuli aggregantur ad ſanctorum eccleſiam. Tit. 3, 5. Conſequenter ubi nulle corruptelæ uſum Verbi & Sacramentorum alterant, ibi eſt eccleſia pura; ubi plures vel pauciores cor- ruptelæ ſunt, ibi magis vel minus impura ec- cleſia eſt, ejusque conſortium magis vel mi- nus periculoſum, & ſalutis ſuæ curioſo magis vel minus vitandum eſt. Rom. 16, 17. 18. 19. 1 Cor. 15, 33. 34. Gal. 1, 6. 7. Epheſ. 4, 14. Phil. 3, 16. Col. 2, 8. I Tim. 1, 3. 4. 5. 6, 3. 4.5. Ebr 13,9. 2 JOh. Y. 10. 1I1I. Mat. 24, 23.24. Allegant aliqui, tanquam eccleſiæ notas, etiam diſciplinæ vigorem, ſanékitatem mo- rum, illuſtria caritatis exempla, hominum religioſorum copiam, copiam item miniſtro- rum eccleſiæ ſapientum, egregiis donis in- ſtructorum, ſanctitate & prudentia ſpirituali con- — conhicnorum: 4 ſus e; lel qui (ucgpotius fore (668. Lecel 1Hotbetican E ea ſeu colledhi- niveßſ, eorun, rt, un Dottoj erlentativa et Uu enandatui in artis uilus Nelich. 18,1 1n l, os keli NCkellis a ites Anifieecleie re imeochim, ſCrt non con tconkeſhototi I N Con Kdeſam con idig Cegac ecleſe perne AChortetemn CUm §. Sericd bſechente. §. 86. bas öieitun delumtze ſa. — i — – A VWee, Alt ad t ,memn Nertin entonun genitiſt 1oh.g,6. Uie⸗ inque eommnet, n quo 1ſulern obis concecit l Nengtus uli netiet igvaver Elnd eiſinetehttden ſſ lI. C hetki laracrum, d. ſinckorum eecke Ae comniteler in Alerant, in 6 del Pricinti⸗ Gel ninns innnt rfiom nigi s Gr oltniift Ronn. 16, 1, 1,6 7 Iin 74 6 oll Mr uum kie id . Eclk ε ſia. . 435 conſpicuorum: & ſunt hæ excellentes pror- ſus notæ; ſed quibus non tam eccleſia ipfa, quam potius florens illius ſtatus coguoſcitur. §. 868. Eccleſia viſibilis diſtinguitur etiam in Iutheticam & repræſentativam. Synthe- tica ſeu collectiva eccleſia eſt ipſa maltitudo univerſa eorum, qui membra cœtus alicu us Junt, tum Dotctores, tum Auditores, Eccleſia repræſentativa eſt cœtus ſive collegium eorum, quibus demandatum eſt, ut nomine totius eccle- liæ in certis quibusdam negotiis agant. Sic Matth. 18, 1 . 16. 7. eccleſia appellan- tur illi, quos reliquus cœtus ad id delegat, ut offenſas ac lites obortas componant. Sic Miniſtri eccleſiæ repræſentant eccleſiam, quo- niam e doctrina, quam publice proponunt, ſi ceteri non contradicant, intelligitur, quæ ſit confeſſio totius eccleſiæ. Mal. 2, 7. Hagg. 2 ,„ 12. Sic Concilia & Sgnodi repræſentant eccleſiam; conſiſtunt enim ex Antiſtitibus, quibus demandatum eſt, ut res ad ſalutem eccleſiæ pertinentes curent. Decreta eorum auctoritatem ſuam habent partim ex conſenſu cum S. Scriptura, partim ex approbatione ſubſequente. §. 869. Theſis de attributis eccleſiæ, qui- bus dicitur una, Jandta, catholica, apoſtolica, deſumta eſt ex S)mbolo wiceno-Conſtantino- Ee 2 politano 4 36 Eccleſia. politano (ih. Smb. p. 2.), & proprie atque adæquate in eccleſiam inviſibilem convenit; poteſt tamen aliquo modo etiam de viſibili affirmari. Unitas ex S. 8 5⁵ 2. 8 3.856. intelligitur. Er- cleſia inviſibilis una eſt unitate interna, per vinculum fidei in Chriſtum, & mutuæ cari- tatis. JOh. 17, 20 - 23. Eph. 4, 3. 15. Eccleſia viſibilis una eſt unitate externa & magis acci- dentali, per profeſſionem unanimem ejus- dem fidei & per exercitia caritatis. Eph. 4, 4 ſeg. I Cor. 12, 13. Phil. 3, 16. Sandta dicitur eccleſia inviſibilis, quia Chriſtus illam ſanctificat Eph. 5, 26. ſanéti- tate tum imputata Joh. 17, 19. tum inhæren- te 2 Cor. 7, 1. Viſibilis autem ſancta eſt, quia in ſanckis rebus occupata, Deo ſe traditam profitetur, eoque nomine e mundo ſegre- gata eſt. (Cor. I, 2. Catholica ab antiquis dicta eſt ex hac ratio- ne, quod non jit in V. T. ad unum populum Iſraeliticum adſtricta eſt, ſed omnes populos in toto terrarum orbe ex intentione divina complecti, & æque late patere debet, ac vo- catio univerſalis. Matth. 28, 19. Marc. 16, 1 5⸗ Apoc. 5, 9. 7, 9. Malach. I, 11. . Apoſtolicam antiqui dixerunt, quia nititur doctrina per apoſtolos tanquam miniſtros in mundo prædicata. Eph. 2, 20. §. 870. —.— to Veclel Penig, compe ,oni ſionis d rintervno du,⸗ uur (1) præ Eregno Chuſti al. 2, ,7. col. RKom. 9,5 nlonbus eccle Mhpal. A. rkioneniſti, Uniss umn Uucreſe ACeogle hec Han Nlr , (4 lertunbei Nund E Nt 1 ,7. enimgan deko (Cen ſunm erler⸗ dnnſenenſint Enl M.,. eliimian 1 eſen Nque, u lelte lanch Cllereaacd onlſionem erel llager.) da ncrredicunt Nulni e 10 aunn i enim l ti ia. — — — ), ronte nriſtbikem conven ddo etinn Ee vih 856 ineligtu! Anitite iſtenti, 4 lum, A munnt Dh.4, 3. 16. un rtenmn &mnget em umaninemn 1caritats Ep 1, 15, ph., . „19 tum inhen emm /utcta elt, 1, Deok tuin ne e Munde n elt er hinn d unumn oN ſed omnei int⸗ . intentoone e gerekebet, AA 3,19. Mne, 10, 1, II. e. ruht, Oe Ml. Ecclεſta. 437 H. 870. Eccleſiæ inſigne privilegium, Per- petuitas, competit, in eo conſiſtens, quod vi promiſſionis divinæ usque ad mundi finem ſine intervallo durare debet. Hæc theſis pro⸗ batur (1) ex prædiélionibus excellentiflimis de regno Chriſti nunquam deſituro. Dan. 2, 44. Pſal. 72, 5. 7. 89, 37. 38. Jer. 3 1, 3 5. 36. 37. Coll. Rom. 9, 8. Luc. 1, 33. (2) ex pro-- miſſionibus eccleſiæ datis. Matth. 16, 18. 28, 20. Eph. 3, 21. Pſ. 48,9. 87, 1. 2. (3) ex de- claratione Chriſti, bonam ſegetem cum Zi- zaniis una ſuccreſcere usque ad meſſem, adeoque hæc illam non ſuffocatura fore. Mat. 13, 29. 30. (4) Apromiſſione, quod Verbum Dei nunquam plane intercidere de- beat, Matth. 24, 35. atque adeo, vi verbi hu- jus, nunquam defuturi ſint, in quibus effi- caciam ſuam exſerat Eſa. 55, 10. II. & qui ſanctum ſemen ſint, Deo & Chriſto ſerviens. Pſal. 22, 31. Eſa. 53, 10. (11) Conſequenter eccleſia nunquam prorſus exſcindi & exſtirpari poteſt eo usque, ut nulli plane chriſtiani vere credentes & ſancti ſuperfſtites ſint. Sed obſervandum, hanc de perpetuitate promiſſionem eccleſiæ inviſibili && univerſali (S. 860. 86 1.) datam eſſe: unde huic theſ non contradicunt, quæ mox de variatione plendoris & de defectibilitate eccleſiæ dicenda erunt; illa enim de eccleſia viſibili, bæc de eccſeſia particulari aſſeritux. E E 3 H. 87 1 438 EcIleſia. S. 87 r. Splendor nimirum eccleſiæ duplici ſeniu accipitur. Vel enim æa. conſiſtit in ex- terna felicitate, amplitudine, ſtatu pacato, poteſtate non impedita; vel G. (& porius quidem) ponitur in ſtatu forente ſpirituali, ad quem refertur puritas dodrinæ, menſura cognitionis ac ſipientiæ ſpirituulis uberior, libertas doctrinam publice proponendi, aut cer- te confeſſio intrepida, Janditas morum, inte- ritas & vigor d'ſciplinæ. I Cor. 1, 4-7. IJ Theſl. r, 7. ͥ Ack. 12, 24. 9, 31I. nic eccleſiæ ſplendor variare & obſcurari poreſt, iti dem duplici modo: a. per cauſas ex- ternas, Satanæ furores & mundi perſecutio- nes, quando externi cœtus opprimuntur, vel diſſipantur. Apoc. 12, 4. 13. 15. 17. Pfal. 2, 1 3. 83, 4. §. Act. 8, I. Ebr. I1, 37. 38. 1 Reg. 19, 14. 198. B. per corruptelas inter- nas, vitio partim docentium, A ct. 20, 29. 30. 1 Tim. 4, 1. 2. 2 Pet. 2, 1. 2. Eſa. 56, 10. Jer. 2, 9. 8, 4 - 12. 2 2, II. 13. 16. partim cœtus totius 2 Theſſ. 2, 9- 12. 2 Tim. 3, 3.4. J5 4, 3. 4. invaleſcentes, ubi ob hypocriſin, vitia late graſſantia, decrementa cognitionis ac ſapientiæ, corpus eccleſiæ quamvis externa ſpecie maneat, tamen caſſum eſt vigore ſpi- rituali. Pſal. 12, I. Apoc. 3, I. 15. Eſa. 1, 8. 9. Non tamen hic omittendum, obſcuratum ad tempus ſplendorem eccleſiæ non in totum degeneri a Deo reſtitui, I Reg. 19, 14. 18. ſal. . — Plaln go tot. Ale 3, 9.9. 10 [. Gn. Imm Hoc contta eos Itatecn ecdlei etm etiam ins wam ſemper tamen maneat Eſt autem hic ſach partieula deſinere pole, itarem tumm d niſteni .i⸗ Hanc ſummi Cormmthinationes is, ſa ponte Mom. 1I, 22. 1 Bemphom d erpewitate Lexit, 26, 1 Ela.n,2.21. Pererant, bo⸗ lago, 1. ſe empla eccien Dlantatx, DrEdiRione Uim e,. . Eccleſꝛa. 439 un ſſil Pſalm. 80 tot. Eſa. 49, 21. Mich. 7, 8- I1. itn Cntm. Abpoc. 3, 8. 9. 10. 19. Udine, ſtnunen g. 872. Immo Eccleſia plane deficere poteſt. Hoc contra cos aſſerendum, qui ut infallibi- litatem eecleſiæ ſuæ ſpecioſius tueantur, ei- dem etiam indefectibilitatem tribuunt, per eimptik u: quam ſemper, quomodocunque ſe gerat, ics n tamen maneat Eccleſia vera, pura & ſancta. . 10 . 1,4 Eſt autem hic noſtræ theſeos ſenſus, eccle- 2, 9, 31. ſiam particularem, etiam optime conſtitutam rime ir deſinere poſſe talem eſſe; poſſe amittere pu- e, nereni ritatem tum doctrinæ, tum cultus, tum mi- mundi petleel niſterii ſui. . 1us Opprimnne Hanc ſummi momenti theſin probant ( 1) 1.eE comminationes de florentiſſimis etiam eccle- 1. Dbt , ſiis, ſi a puritate ſua deficiant, exſcindendis. „ Rom. 1I, 22. Apoc. 2, 5. Matth. 21, 43. (?²) Exemplum Eccleſiæ Ifraeliticæ, eximias de perpetuitate gratiæ Dei promiſſiones naétæ Levit. 26, II. 2 Paral. 7, 16. ſed deficientis Eſa. 1, 2. 21. & hinc (exceptis paucis, qui ſu- pererant, bonis, Eſa. 1, 9.) repudiatæ a Deo. Eſa. 5, I. Jer. 7, 3-I5. Hoſ. 2, 2- 6. (3) ex- empla eccleſiarum, quæ ab ipſis Apoſtolis . er Ciruyn um, Alt, 10 1 2. Hluft1, 1,16. Pmin en Pjoenin, 1i Ota CNgltons nc 1 plantatæ, funditus tamen deletæ ſunt. Conf- atlit prædictiones Apoc. 12, 14. 2 Theſl. 2;, 3. i eme 1Tim. 4, 1.2. 2 Pet. 2, 1.2. en. E. . 4 ſiæ non in olt Fs , Eec 4 §. 873. 440 EcIeſia. SS 83. Mala eccleſiam vaſtantia ſunt (1) diſciplina collapſa; unde porro ignorantia religienis, & ſcandala vitæ naſcuntur. Pfal. 12, 3.4.9. Apoc. 3, 17. 1 Cor. 5, 1e 2. (2²) Sehiſmata: quæ ſunt diſſenſiones inter eccleſte membra circa partes doétrinæ ſecundarias, circa cultum, aut eccleſiæ regimen, contra charitatem exortæ ac fotæ. 1 Cor. I, 10. Gal. S, I15ÿ. Judæ Y. 19. (3) Hareſes, quæ ſunt errores in fundamento fidei, cum pertinacia propugnati; qui ſi ab eccleſia damnati ſunt, ſignificatu magis ſolenni hæreſes dici ſolent. Gal. F, 20. Rom. 16, 17. ſeq. Gal. 1, 8. ſeq. (4) Sy ncretiſmus, qui eſt ſtudium fundamen- taliter diſſentientes eccleſias umendi ſine emen- datione errorum, diſſenſu capitali manente. Talis unio inane pacis eſt ſimulacrum, non tollens factionum gliſcentium ſemina; præ- terca ſenſim frigus inducit in rebus religio- nis, ut Gyncretiſmus abeat in Indifferentiſmum, ꝗqui juxta eſtimat veram ac falſam dodtrinam.- S. 84. Quamvis mala & ſcandala in ec- cleſia viſibili obvia deteſtari, & omni ſtudio corrigere, & ubi immedicabilia ſunt, deplo- rare nos oporteat: Pſal. 12, 1-6. Ezech. 9, 4. 5. 6. Luc. 23, 51. von tamen ideo per afe- &atam ſeparationem eccleſia deſerenda Ebr. 10, 24. 2,5. ſed ſemper agnoſcendum eſt, ingens beneficium eſſe, quod in eccleſia viſibili ſumus — ſums, qur m elncet, ſi com CCtl, gui plan iet, (uln Con nn media eſhie itus danne⸗ gratia autenn continuo adh major eſt & iin eccleſia — DE MN Jun Joxda nein eccle omnes feni lel paucos pe ria ſunt min Mandari opu Oluntai Ch 1n eccleſia v linatione, Dolſunt con ite grefeni 2 — m Difenis lun nde puno ignonn 1 Vitz mlumwur. . 10. ka iſenſoresinteren, dolnne ſeeuntin leſiæ epiben, de. 1Col. hlol 3) Minds, u flei, (n ein cleſa Cannai i hareles Gilin 7 eg. Gl h l zulinn fut Mieni ie en 0 anttal nnt Coolactun, tan lewing 7 cit in rebls i⸗ tin hilfenne rfiſinimn 1& Eudihint r., Konni Cun cabila l 2, 10, lui mer iceol Aſnt lni dum el, ⸗ elleli t Eccleſia. 441 ſumus, quæ media gratiæ adhuc habet. Id elucet, ſi comparemus nos cum infidelium cœtu, qui plane omnibus geatiæ mediis ca- ret, cum contra in eccleſia viſibili præſto ſint media efficaciſſima, per quæ gratia Spi= ritus Sancti præveniens in ipſis etiam malis; gratia autem operans & cooperans in bonis, continuo ackuoſa eſt. Sed hoc ipſo etiam major eſt & culpa & damnatio malorum, qui in eccleſia, quam qui extra eam vivunt. 17 LlII. DE MlINISTERIO ECCLE SIASTICO. §. 875. Junt quædam ad ſalutem & conſervatio- nem eccleſiæ pertinentia, quæ non per omnes fieri poſſunt, ſed per unum tantum vel paucos peragi debent; hinc in ea neceſ- ſaria ſunt miniſteria, quæ certis perſonis de-= mandari opus eſt, boni ordinis cauſa, & ut voluntati Chriſti obtemperetur. Sunt porro in eccleſia variæ ſocietates, quæ ſine ſubor- dinatione, qua alii præſint, alii ſubſint, non poſſunt conſiſtere, & in quibus certa offcia rite præſtari, ſalutis Eccleſiæ intereſt. Hæc Ee5 Theo- 442 Miniſterium Ecoleſiaſticum. Theologi ſic efferre ſolebant docendi cauſa, dari in Eccleſia ſtatus hierarchicos; neque vero Status independentes, ſed qui imperio ac directioni Magiſtratus ſubeſſent, intelle- xerunt. Sed quicquid de Formula ſit, res ipſa certe neminem prudentem offenderit. Primo autem loco illa occurrit relatio, quæ eſt inter Docentes in eccleſia & inter reliqua ejus Membra: unde de Miniſterio Eccleſiaſtico in tractatione de eccleſia cum- primis agendum. S. 876. Miniſterium eccleſiaſticum eſt officium, publicum divinitus inſtitutum, applica- tioni mediorum ſalutis, Verbi & Sacramento- rum, ad omnia & ſingula eccleſiæ membra ſe- cundum Dei intentionem faciendæ inſerdiens, ut media illa per divinam ſuam effcaciam effe- Rus Jalutares producant. Act. 16, 17. Rom. I5, 16. I Tim. 4, 16. §. 877. Neceſſarium eſt Miniſterium eccleſia- ſticum; (1) quia hæc ordinaria via eſt homi- nes perducendi ad fidem, ut ex Verbo Dei ad ſalutem erudiantur Rom. 10, 17. 2 Tim. 3, 15. (2) quia ad hoc inſtitutio privata non ſufficit, partim ob multitudinem eo- rum, qui indigent inſtitutione, partim ob paucitatem eorum, qui ad eam præſtandam idoneidſunt; ad publicam autem inſtitutio- nem nem non promt Gelone achiber 16,7. (3) g ELgratolt inttit 1. Marc.16,15 64 goin penu eccleſtæ calami 68. Pal 77,9. Non tamen h. 639. ſer. 31, ſis. A. 5,31. 21. 62,6, 21, d. Confi fr uis iri It b.g. Coblegoente In, Vrenm ve Il uodͦ arc⸗ demandari gel ndo mocdo; delir Ibertete Ertamen ulor . 4 nn eceſaria , Per gnin Inſenitur, de s mneris leſiſtienn. bant locenti a hienuchint ne Ues, Ked glinpe us ſubeflent, nel de Hynula ſn ni temn Cfenkent, ila occunit Kei es in cccel, Unde Ge AMauſte One eetlleſn n eccelaltcun itlitutun, d, rhi G Ncyane eeeleſe nent fcienkt incnin Pun ftenin 40. 16, 17 1 litſtrnume Rari tir M ,Ier Ferbol n 11. rinlttono hii⸗ Golttudinen /⸗ tone, nn⸗ ein Prln uten inlni NA Miniſterium Ecclefiaſticum. 443 nem non promiſcue quivis, ſed certæ tantum perſonæ adhiberi poſtunt. 1 Cor. 12, 9. Rom. 12, 6. 7. (3) quia Deo placuit illud ſapienter & gratioſe inſtituere. JOh. 20, 21. Matth. 28, 19. Marc.:; 6, 1 5§. I Cor. 12,28. Eph. 4, 11. 12. (4) quia penuria docentium inter ſummas eccleſiæ calamitates numeratur. Matth. 9, 37. 38. Pfal. 74, 9. Apoc. 2, F. Non tamen hæc neceſſitas abſoluta eſt, Act. 8, 39. Jer. 31, 33.34. 1 JOh. 2, 27. ſed ordi- nis. Act. S, 3 I. 3 5F. 2 Paral 24, 2. Eſa. 30, 20. 21. 62, 6. 2 Det. I, 1[2. 13. Act. 9, 6. 10, 6. g. 878. Conſtitutio Miniſteri ordinarii in eccleſia ſuris divini eſt. Act. 20, 28. Eph. 4, II. Tit. 1, F. 9. 2 Tim. 2,2. Conlequenter non eſt in eccleſiæ arbitrio ſi- tum, utrum velit habere miniſtros nec ne; niſi quod circa perſonas, quibus hoc munus demandari debeat, & in ſpecialius determi- nando modo illud adminiſtrandi, Deus ec- cleſiæ libertatem quandam concefſit, ſapien- ter tamen uſurpandam. 1 Tim. 3, 1-18. 5,22. S. 379. Ad munus Eccleſiaſticum rite obeun- dum neceſſaria eſt Vocatio, quæ eſt actio divi- na, per quam certæ alicui perſonæ obligatio imponitur, & ſimul jus confertur, fundtiones bujus muneris ſacri rite peragendi. Ne- 444 Miniſterium Eccleſiaſticum. Neceſſitas vocationis probatur ex Joh. 3, 27. Rom I10, I5. Ebr. 5, 4, ex inductione item exemplorum V. & N. T. ex neceſſitate tum auéctoritatis, tum auxilii divini ad munus hoc cum fructu obeundum, nec non ex in- ſigni fructu certitudinis de divina Vocatione, quæ ad id maxime prodeſt, ut eo majore fi- ducia, diligentia, fide, alacritate, in timore Dei ſuum Miniſtri officium faciant, nec facile abſterreantur, aut a ſtudio ſuo remittant. S. 880. Non velle Deum omnes eccleſiæ doctores immediate, ſed in plantata eccleſia etiam mediate vocare, vel ex locis I Tim. 3, I. ſeq. Tit. 1, §. ſeq. intelligitur, ubi chara- Gcteres vocandorum generales traduntur. Sed differentia inter vocationem immedia- tam & mediatam non confiſtit in eo, quod illa a Deo, hæc ab hominibus ſit; omnis enim vera Vocatio a Deo eſt: Sed verſatur in modo vocationis. In immediata vocatione Deus extraordinarie munus confert, aut ipſe per ſe, ſine hominum opera, EFxod. 3, 10. Jer. 1, 7. Matth. 4, 19. Act. 9, 6. ſeq. aut ſi- cubi hominum opera intervenit, per revela- tionem ſingularem, qua expreſſe & nomi- natim certa defignatur perſona. Exod. 7, I. Levit. c. 8. & 9. I Reg. 9, 16. 19. Act. 1· 24 — 26. In mediata autem Deus per eccle- ſiam id facit, quum hæc Voluntatis Divinæz generalis Mirite, elenie ex Verb lanis applcat, Murmm vocat. tley ragli 3p01 (19. 200t.5, 20 nds TIN,1 E NMos quogde Time, 2. cos niid Suncto an.Col 4, 17. WI. ocgio In k, In nune ores Lls vnl UPlrbis rn In elgnnnr; Mronlgnter m, oanftn (Eo ffint; 0 nerd ellti 6 mionn, nde Mnns Delncn lier a RR R g . ONNen 8 Uaernr leſtficun, Miniſterium Ecoleſiaſticum. 44 5 robatrethag generalis ex Verbo Dei gnara, eam ad certas ex inducioe Perſonas applicat. JI. er eceliten Mediatam vocationem itidem eſſe Divinam, lli drnan Patet ex praxi apoſtolorum. Act. 6, 5F. 13, 2. dum, Nec nont 14, 23. 2 Cor. 5, 20. Sic Timotheus mediate SGedyiues VoCatus I Tim. 4, 14. 2 Tim. I, 6. vocavit eſt, uennin ipſe alios quoque, 1 Tim. 3, I - 12. 5, 22. , Macttut, ii 2 Tim. 2, 2. eosque omnes deinde Paulus jumtrinetk a Spiritu Sancto poſitos dixit Act. 20, 28. dio ſiuenimm Conf. Col. 4, 17. . di um omnes n . §. 881. Vocatio medinta, quæ per eccle- irgimtmit ſiam fit, ut nunc ſunt res chriſtianorum, lerloes III Plures actus complectitur: Eletctionem, qu igtur, ich e pluribus certa aliqua perſona ad miniſte- Uerales tidun Tium deſignatur; Nominationem, qua electio zionenn imne facta promulgatur; Præſentationem, qua ad. rin eo,“ eNamen & confirmationem Senatui eceleſia- nndusſtz ſtico ſiſtitur ; Confirmationem, quæ electo t: Felren muneris collati fidem publicam facit; Ordi- nationem, qua per certos ritus ac preces ad meiuta N munus obeunduim conſecratur; Act. 6, 6. s clfen, 4 i . eti, DMot; ſibn *Tim. 4, 14. Inveſtituram, qua ctui gslg itur & palam in officium immitritur: quæ e n gui em quoad conſuetudinem & obſervan- jam varare poſſunt, modo res ipſa maneat. e gatg (Art. Smalc. 334.) tlona. o., 16,19, A. Quod ſi hæc peraguntur ab iis, quibus eus catig n jus & poteſtas ea peragendi, Vo= 1eus E, catio Ur. Te,it: 5 O oluntzts 0 . abetur egitima ex parte vocantiunmt . gelel⸗ ſi, 446 Miniſterium Eccleſiaſticum. ſi, qui vocantur, ad munus Sacrum & qu⸗ dem hoc præciſe, in hoc cota, idonei, eoque digni ſunt, legitima eſt e parte voca- torum; ſi in modo illinc conferendæ, hinc acceptandæ vocationis nihil vitii occurrat, legitima eſt quoad modum vocandi. S. 882. Jus vocandi Miniſtros ad totam ec- cleſiam originarie & radicaliter pertinet. Hoc 1 ,„ probatur ex praxi eccleſiarum apoſtolicarum, ubi ne quidem apoſtoli ſine populi ſuffragio miniſtros vocarunt; Act. 6, 2. 3. 4. & ex eo quod totius cœtus intereſt, idoneum & ve- rum doctorem habere, ne falſa & noxia doctrina proponatur. Matth. 7, 15. Joh. 10, 27. §. Gal. 1, 9. I Joh. 4, I. Ergo concedi non poteſt, poteſtatem vo- candi proprio jure ad Jolum ordinem eccleſia- ſticum, aut ad ſolum Magiſtratum pertinereé. Jaſtis tamen de cauſis, ad cavenda incom- moda, in noſttis eccleſiis bodie penes Magi- ſtratum eſt, & per Conſiſtoria exercetut, cum tacito (non ficto) ceterorum conſenſu, re- licto etiam cœtibus Voto negativo, vi cu- jus, ſi graves habeant rationes, recuſare mi- niſtrum queant. 6. 883. Explicata muneris ſacri collatione, nunc de ejus Adminiſtratione videndum, cu- jus objettum eſt tota Eccleſia, Act. 20, 29. & ſingula Ninit ſloli ejns Ne Iaga, (6884. Am rina Verbi l . Dbr. 13,7. ſone, & publ KAutern ſuar Colcetur, 2 Tin Dibeatur Didala errorum, bed tiorum, & Pi 16, 17, 4,2 Iselt ſerbihyi IIN1,13. 3, IIII. 9,2. 211 retone tumn SIo II. tum r lleit oh 16, 1CNUN. 2,1 hentckigrant 19,. Dl.1 O)i Dſpe 649l0. 1Cor. ebet, Lhei Mre Mltetor Korue ſer,ar Pndtfin, u Ndbeatr iillec UnusSicnunn A hoc cet- ng eſ er Miniß icaliterzetiet. iarunn oloſem ſne popll ün 4,6,2., 4 Kcl el, idoneunni ne fala & n . atth. 7, 15, ,h 6 l. elt, potelnt lun ordinru, giſrutn ſenne 0d cavenint. is holi uli Orin eleneth ll OrñI Collenll, to ettin, N tiones lecllal⸗ eris ſali lin e ieldlli . Miniſterium Ececlefiaſticum. 447 lingula ejus Membra Y. 31. etiam privatim curanda. §. 884. Adminiſtratio ipſa conſiſtit (1) in doctrina Verbi Divini, 1 Tim. 5, 17. Acéct. 20, 27. Ebr. 13,7. ſic inſtituta, ut quavis occa- ſione, & publice & privatim, quod cuique ad ſalutem ſuam maxime opus eſt, id ei in- culcetur, 2 Tim. 2, I 5. atque adeo ſolide ex- hibeatur Didaſcalia credendorum, Elenchus errorum, Pædia virtutum, Epanorthofis vi-⸗ tiorum, & Paracleſis in adverſis, 2 Tim. 3 16. 17. 4, 2. Rom. 15, 4. Ad hoc autem opus eſt Verbi Divini notitia ſolida, 1 Tim. 3,9. 2 Tim. 1, 13. 3, 14-17. facultate docendi, 1 Tim. 3, 2. 2 Tim. 2, 2. Tit. 1, 9. ſapienti diſcretione tum proponendorum 1 Cor. 2, 2. 3, 10. 11. tum auditorii 1 Cor. 3, I. 2. Ebr. , II -14. JOh. 16, 12. tum modi proponendi, 1 Cor. 1I, 17. 2, 1. & continuis precibus Dei opem efflagitantibus. 1 Cor. 3, 7. Eph. 6, 18. 19. 20. Phil. 1, 3 - I1. (2) in Diſpenſatione Sacramentorum, Mat. 28, 19. 1 Cor. II1, 23. quæ a. legitimg eſſi⸗ debet, & Chriſti inſtitutionem, ne quid te- mere mutetur, prælertim in eſſentialibus, accurate ſervare, 1 Cor. 4, 1. G. prudens ac tempeſtiva, ut indigentiæ ſingulorum ratice habeatur, ne cui contra fas dentur, ſed nec injuſte cui denegentur. Mat. 7,6. 2 Cor-ead: . de- 448 Miniſterium Ecoleſiaſticum. v. devota ex parte miniſtci, ne quid præ- poſtere aut negligenter fiat. 1 Tim. 5, 22. 1 Cor. I1, 20. 27. (3) in cultus publici adminiſtratione, AG 25 46. 47. 13, 2. ubi circa ceremonias vigilan⸗ dum, ne boni ritus temere negligantur; ne cumulentuc, inprimis ritus leves aut ſuper- ſtitioſi; ut a cœtu recte intelligantur & ap= icentur. 1 Cor. 14, 3 3. 40. . Mieens in cara idline, tum retinendæ, tum inſtaurandæ cum eccleſiæ conſenſu, G e Superiorum auctoritate. 1 Cor. 5, 4. 11, 34. (*) in cura pauperum & eleem narum, nec non ſcholarum. 2 Cor. c. 8. & 9. 1 Cor. 16, I. 2. 3. S. 88 ⅞. Cum autem talis adminiſtratio per- agi fine auctoritate non poſſit, placuit au- Gori horum in eccleſia miniſteriorum Deo & Chriſto, etiam peculiarem cum hisce mi- niſteriis auctoritatem conjungere, qua mini- ſtri verbi a Deo miſſi Joh. 13, 20. Rom. 10, 15. Mat. 9, 38. 23, 34. Hei ⸗ agunt, quæ ex ejus præſcripto agunt. 2 Cor. 4, 20 Luc. IO. 16. 1 Theſſ. 4, 8. Sed poteſtas bæc procul ab imperio aut pote- fate judiciali remota eſt; 1 Pet. 5, 3. 1 Cor. 10, 15. Act. 20,29. eſt enim poteſtas αHοoaodw’1v— inſerviens ſingulorum ſaluti Act. 26, 16. 1 Cor. 3, 5. 2 Cor. I, 24. 4, 5. Col. 1, 7. . 1Tim. 1 Minit IIn 4,6. led viginarta vel in ſendivinamn u . z59. 1 ohiam toti pe ß, 10. 200 3, e le e⸗ & ultoritate en Ue in miniſtrt l the muaus d hitis exple Inmn atem rer giac dro cepitl Ullim, ineo c Ul, Partln aden fenig. Dona ge Seninl A core leengeneiio, us Kitiramm AEenna, don hh itltes ho Iltsin onherla l n. I 1,7. 89. ein gora ſun Aes omnf Aauch Fero⸗ l Per 1Iin get ,,, leſiſtinn. . . Miniſfterium Eceleſtaſticum, 449 itri, ne idn I1 Tim. 4, 6. ſed tamen poteſtas vera, non tiat, I Tn , imaginaria vel inanis, ubi ſecundum volun- tatem divinam uſurpatur. 2 Cor. 10, S. 13, 10. nritſfrotim A 1 Cor. 3, 9. 4, 1 5. 1 Tim. 4, 16. Act. 141, 14. cernon quoniam tota pendet à Deo. 1 Cor. 3, 6-8. gere tegigunm 15, 10. 2 Cor. 3, 4. F. 4, 7. itus leres t ler be indlenm d S. 886. Ex eadem autem adminiſtratione AA. & auctoritate etiam hoc intelligitur, adeſſe ine, n tinn debere in miniſtro eccleſiæ requiſita, per quæ leient ad tale munus recte curandum idoneus ſit. 1Cor 646 Ea latius explicat Theologia Paſtoralis; n Gunſin ſumma autem rei hoc loco commode revo- or.c,51;I Cari ad duo capita poteſt. Unum eſt tavrs; babilitas, in eo conſiſtens, ut adſint neceſſaria dona, partim adminiſtrantia, partim ſancti- 6s a0cietrumne ficantia. Dona adminiſtrantia ſunt, natura- n G Eanm les animi & corporis dotes; genuina & ſuf- lo n, ficiens eruditio, inprimis theologica; facul- Scripturam dextre interpretandi; elo- m ud⸗ quentia, & donum perſpicuitatis in docen- ungee,, do; virtutes homileticæ, ſpeciatim dexte- 0. uie ritas in converſando cum aliis. 2 Tim. 3, 15. un Coll. 17. 2, 24. I Tim. 4, 6. 12. 3, 2. 3 4 . Tit. 1, 7. 8. 9. Act. 18, 24. Sandtificantia E autem dona ſunt, generatim ſtatus gratiæ, e e fides cum fruétibus ſuis. Act. 6, 3. Spe- 1len “ ciatim vero: illuminatio, 2 Cor. 4, 6. pruden- D tia & experientia ſpiritualis confirmata, . 20,7 i 44 O Tim. 3, 6. familiaritas cum Deo Eph. 1, 16. 4, 1, F f 3914. 4 50 Miniſterium Eccleſiaſticum. 3, 14. Phil. 1I, 4. 9. 2 Tim. I, 14. 2, 7. 8. abnegatio cum cognatis Virtutibus, man- ſuetudine, humilitate, beneficentia, forti- tudine, I Tim. 3, 2- 10. 2 Tim. 2, 1-4. vita inculpata bono exemploprælucens. 1Pet. 5, 3. 1 Thefſl. 2, 10. Tit. 1, 6-9. Coll. 16. Alterum eſt fidelitas, conſiſtens in genuina ac ſincera horum donorum applicatione, 1 Cor. 4, 2. Luc. 12, 42.43 S. 887. De requiſitis his ſupernaturali- bus, donis nempe Jantctificantibus, duo in- primis tenenda. «. Miniſtro ipſi maxime neceſſaria eſſe. Qui enim eis caret, (1) ineptus eſt ad applicanda media gratiæ, pro- ut ſinguli eis opus habent; 2 Tim. 2, 15. (2) ineptus eſt ad impetrandam per preces benediétionem & fruétum laboris ſui; Joh. 9, 31. Plal. 66, 18. (3) Vita ſua ſcandalum dans, ædificationi, quæ ab ejus miniſterio exſpectari poterat, atque adeo efficaciæ ver- bi, multiplex objicit impedimentum. Matth. §F§. 13. 7, 4. 18, 7. 232 13. Rom. 2, 18-23. ICor. 9, 27. 11, 1. 2 Cor. 4, 2. 6, 3. 1 Tim. 3,7. 42 12. Tit. I, 16. Conſequitur hinc, impium eccleſiæ mini- ſtrum multiplici ſe reatu coram Deo obſtringere- Pſalm 5o, 16- 22. Add. motiva ad fidelitatem in hoc munere, apud Jægerum p. 638. 639. §. 88⁸2 Po — — 8. 889. Sede a Wunſtro ipe ven . Verbum piltatem min, it effcacian llſ 19. Om lon. 1,15. I1 11,2f. Kom.: — Pnt(Pͥo e N O⁵. IN. e ſojet COntineatu E keceſſariun . Re gaid dettin Aie ne 610 Atemn i ſran al hoe ſetere, . 800. Rione, G letatis tot iluten ſen faticune. ⸗ Poteſtas Ecoleſiaſtiaa. 4A71 uill n §. 888. Sed quantumvis dona ſanctifican- beneſcennihi tia miniſtro ipſi maxime neceſſaria ſint, ta- o In le in 8. Verbum & Sacramenta per &s& propter Wareltent . kem min Kri illa diſpenſantis non amit- 1,6.9, l 1 tunt eſtcaciam Nam; Matth 23, 2. 3. Phil. Cniſenen et I, 15-19. omnis enim efficacia a Deo eſt. Rom. 1, 16. I Cor. 2, 5. 1 Theſl. 2, 13. Matth. i Men 21, 25. Rom. 3, 2. 3. 4. T6: a n, is ſopetnins funtku, daan LIV "O"DE POTESTATE ET DISCI. =Wð PLINA ECCLESIASTICA. t; 2 UIm 6! in en §. 889. n batli Naula ſocietas, niſi ordine ac diſciplina linluſnil 1contineatur, conſiſtere poteſt: hinc pla- 15 eltinde Ne neceſſarium Eccleſiæ offcium eſt, providere deo efirnden He quid⸗ detrimenti vel doctrina, vel cultus, . P C 1 . . 3 aimenm vel vitæ ac morum integritas capiat; ex off- Ron 3g anern id Sonſequirur, Eccleſiæ neceſ- 11,63 1 ad hoc obtinendum poteſtatem com- 4 6 petere. Dotefatem com- iun ercleſ⸗ n er fif §. 890. Poteſtas ergo eccleſiaſtica eſt a ſein = ivinitus eccleſiæ conceſſum, mediante inſpe- agGii cietat, S diretfione, & correſtione, tum ſo- cietatis totius, tum ſingulorum ejus membrorum 61 lalutem Jecundum voluntatem Dei curandi. PFf 2 §. 891. 452 Poteſtas Eccleſiaſtica. F. 9891. Poteſtas bæc Juris divini eſt. De hoc generatim docet ſcriptura, quod Deus in eccleſia poſuerit aSρvαα I Cor. 12, 28. Speciatim autem de inſpectione Act. 16, 36. 20, 28 - 3 I. Rom. 16, 17. I Tim. 3, F. I15. 5, 17. Lit. I, 5-9. I Pet. 5, 2. Ebr. 13, 77. de correctione 1 Cor. F, 2. 5. 7. 13. add. Apoc. c. 2 & 3, ubi monita à Chriſto eccle- ſiis dantur, quæ ſine accurata erga devian- tes, inprimis malos & indociles, diſciplina impleri non poſſunt. Pleraque hæc dicta & id comprobant, Poteſtatem hanc præceptivi Juris Divini eſſe. F. 892. Proprie bec poteſtas ſpectat ad to- tam Eocleſiam. Cujusvis enim locietatis finis & conſervatio requirit, ut jure gaudeat, rebus ſuis conſulendi, ſtatum ſuum ordinan- di, eos, a quibus magnum ipſi damnum creatur, aut coercendi, aut ſegregandi ab ſe. Hinc etiam Fccleſiæ a Chriſto & Apo- ſtolis diſerte hoc non modo conceſſum, ſed & injunctum, & ab Eccleſia primitiva ſanéte obſervatum fuit. Neglectæ diſciplinæ ratio a tota Eccleſia expoſcitur 1 Cor. 5, 1. 2. §. 893. Ewercitium bujus poteſtatis per cer- tas perſonas fieri debet; Ab omnibus enim promiſcue exerceri citra ſummam confuſio- nem non poſſet: hinc Eccleſiæ eſt, certis do⸗ perbns hoc ne iis, fundionu odent, katio (Curniqoe doe (Cirat, AWünman r. 13, 17. . 1d Ratom c cultum, & n ituri tamen ntiſtites, Al on ſuo ſed de in granoord dere, & ill conlennente eec Cor ſ,4, 16, 5 . Objet , guod ni In, tull cet Wnkoſkfina, Ut, iut favet Ulequente hhin iſlem Ulnetur, Ron PJi. Co Un. 2, 16. duldos, C IK mnfun ſa In in ſer litius ſeen ſ l1. 2. 6, 6 ſafien⸗ Irrdhii, Poteſtas Eooleſiaſtica. 43833 fpnun, gind perſonis hoc negotium demandare, ut ordi- 9ess IC, is;, functionum, donorum, quibus ſinguli echone 46,49, gaudent, ratio habeatur. Cumque docentium in eccleſia munus re- 7. ITIm. 3, 6 . . 1eidd et 2 lh, Auirat, anuimarum ſtatui interno invigtlare, 5. 2. ſ,7. 14 Ebr. 13, 17. conveniens eſt, ut iidem etiam MitrCtlc ad ſtatum cœtus totius, quoad doétrinam, ccUrt etet ent cultum, & mMores attendant, Tit. 1, 7. ha- incoeles, Alin bituri. tarnen ſocios hujus curæ alios etiam ntiſtites, Act. 20, 28. I Tim. 5, 17. eamque A camme non ſuo ſed eccleſiæ nomine gerentes: un- μαHe in gravioribus de gliſcente periculo mo- nin nere, & nihil privato auſu, ſed conſeia & conſentiente eccleſia agere debent. Act. 6, 3. teſas at 1 Cor. 5, 4. 16, 3. 1 Pet. 5, 3. enim locetnist = t e . 894. Obje um hujus poteſtatis eſt om- rim onat⸗ ne id, quod fini eccleſiæ, ſaluti tum ſingulo⸗ nun t len rum, tum cœtus totius, atque adeo puri- At ee ctati in doctrina, ordini in cultu, ſanctitati in 1 Crll v„ita , aut favet aut obeſt. — docntel Conſequenter eccleſiæ eſt providere, ne elirimtli docfrina diſſeminatis noxiis erroribus conta- e Clcelhe minetur, Rom. 16, 17. 1I CoOr. 15, 12. Gal. 1Cor-I , 7 - 12. Col. 2, 8. I8. I Tim. 6, 3. 4. F. 2 Tim. 2, 16. 17. I8. ne caltus profanetur 6utftike abuſibus, 1Cor. 10, 21. I1, 17. 18. 21. 14, 40. ommh ne morum ſanckitas vitietur, neve ſcandala mmun in vita ſocietati foris infamiam, intus mali celeek, Iatius ſerpentis periculum attrahant. I Cor, F, I. 2. 6. 6, 5. 6. Gal. §, 13. 1 TLim. 3, 6. 7. Ff 3 g. 89. 44 Foteſtas Eocleſiaſtioa. S. 89. Poteſtas hæc ſpiritualis eſt; non dominatus civilis, non coactivum imperi- um, non Jurisdictio: habet finem ſpiritualem, Snimarum ſalutem; & exercetur per media Biritualia. Eſt poteſtas conſcientiis inculeandi Ver- bum Dei, 1 Tim. 4, 6. vi ejus ſerio dehor- tandi; 1 Theſſ. 5, I4. in nomine Dei præci- piendi; Tim. 1, 3. infirmos ſolandi; Theſſ. 5, 14. corripiendi malos, eorumque vitam cenſura notandi; Rom. 16, 17. denunciandi incorrigibilibus iram Dei, Matth. 18,: 17. 18. ſcandaloſos homines e communione ſacra excludendi, aut certe familiari cum eis com- mercio abſtinendi; 1 Cor. 5, II. 12. proſpi- ciendi eccleæ neceſſitatibus, quoad id com- muni omnium conſenſu fieri poteſt. Act. II2 22. 29. HW Ex quo intelligitur, quamvis hæc poteſtas multum a civili, legislatoria, coaétiva po- teſtate diverſa ſit, non tamen non veram po- teſtatem eſſe: chriſtiani enim ei obedire te- nentur, & gravi peccato, qui eam contem- nunt, leſe obſtringunt; 1Theſſ. 4, 8. 2 Joh. Y. 9. 10. & Eccleſiæ miniſtri eam ut &ρα0ο0ο mi Dei exercent. 1 Cor. 4, I. Tit. 1, 7. G. 896. Chriſtus Dominus poteſtatem hanc Claves regni cœlorum, &, verbis magis pro- prüs, Jolvendi ligandique Poteſtatem appellat dot Math 16, 19. hon ſgrificat ictum ſtt, de gelum ad poen Klegemn ad imn ſ6 applicandt. Hanc thee (1) Context le condonane nimum gvide ſone veſtigi Joh. 20, 21, cicti metgphon declaat. Nem Neccata De rece nellola ſanati Aeoatutn val 4. (3) Ke Mletch. Xe, Ohricum ſt Deritorumoe glam illam b ſonſo fere Verbis Plane literat & ſerio (g) . tioris cone Doum üſbi tatibus get Clavium uu eſiſice Fpoteſtas Eecleſtaſtica. lpüingle Vatth. 16, 19. 18, 18. Joh. 20, 23. Id quod coAdin im non ſignificat facultatem, quid licitum aut abet ,nenſointu illicitum ſit, definiendi, ſed poteſtatem evan- Aetcein gelium ad pœnitentes in remittendis peccatis, &legem ad impœnitentes in retiuenae pecca- ntus Nehlein tis applicandi. i eſnsſti di Hanc theologorum theſin comprobant: n noneheen (1) Contextus loci Matth. 18, 18. qui totus oshNH de condonandis offenſis agit, ita ut ne mi- S, NUNe“ nimum quidem de prohibitione aut permiſ- 16, ,en ſione veſtigium ſit. (2) Locus parallelus Math Nnt Joh. 20, 21, 22. 23. qui locutionem prioris communion? dicti metaphoricam propriis verbis luculenter Uliari cumess declarat. Nemo ignorat, quid ſit remittere F,II. 12. Ppeccata. De receptione in eccleſiam, aut de mi- VS, Qvozdin raculoſa ſanatione morborum hoc explicare, ſeti poet coactum valde, & nimis affectate eruditum eſt. (3) Ex circumſtantiis contextus in loco ames hee Matth. 16, 19. prorſus improbabile eſt, oria, CNiß Chriſtum ftilo juridico Scribarum & Legis- metnnmmf peritorum locutum eſſe. Hoc ſi ponas, egre- nin eielte giam illam Petri confeſſionem Chriſtus re- Genls ſponſo fere ænigmatico excepit, in cujus Ttel b in verbis plane nihil diſcipuli ejus, homines ſr enn Uennd illiterati & ſimplices, intellexerunt. Ex- ad- In hn verſo (4) Facilis ac plana ordinariæ explica- “ tionis concinnitas eſt. Quid Clavium ſym- ebrnk bolum ſibi velit, non opus eſt ex antiqui- he⸗ gsn⸗ tatibus demum eruere: cum œconomichs e clavium uſus nemini ſit ignotus. Cui in n Ff 4 Potes 4 56 Poteſtas Eccleſiaſtica: D0 poteſtatem dantur, ei jus conceditur ocelu- dendi & recludendi, admittendi alios, alios arcendi. Ita & notiones olvendi & ligandi aptiſſime quadrant in remiſſionem & reten- ticnem peccatorum. Sublato enim per re- miſſionem reatu (S. 29 ⁷), tollitur obligatio ad pœnam, quæ peccatori incumbebat; id quod propriiſſime ſolvere eſt: & conſequen- ten, impoznitenti denegare remiſſionem, erit ligare. J. 897. Clavis igitur ſolvens eſt effcax poteſtas pœnitentibus remittendi peccata; quod fit vel per annunciationem generaiem omm- bus factam pœnitentibus, vel per ſpecialem atque individualem a peccatis omnibus ab⸗ ſolutionem. Si Abſolutio in Sua indole formali ſpecta- tun, eſt declaratio, qua verbum evangelii huie pœnitenti in individuo annunciatur & applicatur; ſi autem ſpectetur cum uo effedtu, eſt ſimul quoque collatio, habet enim effe- ctum divinum ſolidæ conſolationis. Nihil ergo neceſſe eſt diſputari, utrum abſolutio miniſtri collativa ſit, an declarativa. Non opponuntur ſibi hæc duo: utrumque in ab- ſolutione fit; Scriptura etiam utroque utitur modo loquendi. Dicit, peccata remitti ab abſolvente miniſtro (miniſterialiter nempe, ac dependenter), 2 Cor. 2, 10. Joh. 20, 23. Adio, deccz 44, 13, 38. 998. Ca lentibus retinen ſid nolint, gandi Hyjus pott Detele, imune Ptobator: a. os hoc vel n § ümminente mmonefiant, /1 gin nais 5 üione famil ie tleratis, Mius ſerpente inbciatur. 10 A NdKa Doteſt, grin centia coran 11os, ſye! um patiat ITin. ,7. Ad dubi⸗ Doteſtate ſaltice di⸗ Mane gi⸗ etiam fier mini exem eſafica: US Conceditr e⸗ Imlttendi alios 1 8 ſletli Ge miſlonen Ai ublato enimn et 9), tolitunobien tori incumbeben re eſt,Acontege egart lemſine ſolveng ell i teuldi munni n –W ien ,velper ſun teuis Otnnbes: lol ,mmiih verbum luo mmnurrinul kentmn ,, „ hmbet eniin nlanons i, unun NMd Gechraiu .trumalel⸗ ⸗ m unoent cat nif7 enidlter enht 10, l Poteſtas Eocleſiaſtica. 4 57 & dicit, peccatorum remiſſionem anuunciari. Act. 13 38 §. 998. Clavis ligans eſt poteſtas pcni- tentibus retinendi peccata, ut emendentur, G R id nolint, eos 4 communione eccleſiæ Negre- gandi. Hujus poteſtatis uſum eccleſiæ jure com- petere, immo neceſſarium eſſes ex eo com- probatur: a. quia ad curam emendandi ma- los hoc vel maxime pertinet, ut de ira Dei & imminente pœna graviſſima ſerio côm- monefiant, 1 Cor. 5, 4. 5. 2 Theſſ. 3, 14. 15. G. quia malis & ſcandaloſis membris in com- munione familiariore ſine indicio diſplicen= tiæ toleratis, maximum periculum eſt, ne latius ſerpente mali contagione tota eccleſia inficiatur. 1 Cor. 5, 6. J. quia ſi ſcandala nota & publica in eccleſia invaleſcunt, abeſſe non poteſt, quin & puritas ejus interna, & inno- centia coram Deo, & bona exiſtimatio apud alios, ſive fideles ſint ſive infideles, pluri- mum patiatur detrimenti. Apoc. 2, 14. 15.20, I Tim. 3, 7. 1 Pet. 2, II. 12. Ad dubia, quæ hic moventur, notandum: Poteſtate Magiſtratuum civili non tolli ecle- ſiaſticæ diſciplinæ neceſſitatem; ſunt enim plane diverſa utriusque objelta, ac diverſi etiam fines. (§. 89 5.) Porro in Chriſti Do- mini exemplo, non id ſolum ſpectandum, Ff § quod 458⁸ Poteſtas Eccleſiaſtica. quod fecit vel non fecit in Statu Exinanitio- nis. Quamdiu ipſe inter homines docesat, nondum erat eccleſia aliqua externa, cui dire- Gione & diſciplina opus fuiſſet: ſed collecta & formata poſt Aſcenſionem eccleſia, Chriſtus exaltatus per Apoſtolos multo plus præſtitit, quam ſolam evangelü prædicationem. §S. 899. Uſaus clavis ligantis circumſpecte per gradus progredi debet, a Chriſto præſcri- ptos Matth. 18, 15-18. Initium ab admoni- tione privata faciendum, eaque iteranda & adſcitis pluribus continuanda, dum aut ad confeſſionem peccans commoveatur, aut peccati per teſtes idoneos convincatur. Semper enim charitas in hoc negotio obſer- vanda, & conſideranda communis infirmi- tas, ut ei ſubveniatur perpenſis prudenter omnibus circumſtanriis. 1 Theſſ. 5, 14. 2. Theſſ. 3, 14. 1 5. 1 Tim. 5, I. 19. 20. Hinc etiam in manifeſtiſſimis delictis nemo, niſi ſerio & frequenter àdmonitus, ita ut de contumacia ejus certo conſtet, debet ex- communicari. S. 900. Excommunicatio efſt declaratio peccatori impœnitenti, notorio, ſcandaloſo, ab eccleſia, vel nomine ecoleſiæ, facta, qua aut Jeigasden aut omnibus eccleſiæ benefictis, ac enique ipſa communione cum eccleſia indignus pro- 50 peuunciatur, ipine ſue , G peccat omoveat. 1 4heſl 3, 14. Com quieq ne tccleſt fat ſeolo, ac juſſu §. 892. M). 9. 9ol. En, Primus eſtre PnakCn Hac vonniſie Seſafio, beni Chriſto eecleſe Nesseccleach Mütr gene Mis exchlon womentieſt fedlus inord ſcientia intt punt. tio Major, in mmine con Ui;, 10. 2 leſtaſt. ſzne & Rsege. — Poteſtas Eccleſfiaſtica. 4 59 it in etr eiog Zronunciatur, eo fine, ut eccleſia Jindtitatem Ner hotnesNe Aiciplinæ ſuæ teſtetur, ſcandala peſtifera tol- ligueten, id AAt, G peccatoris excomunicati reſipiſcentiam tulſt: Ae Promoveat. 1I Cor. 5, II. 2 Cor. 6, 14. ſeg. Onenertkeln 4 2 Theſſ 3, 14. Tit. 3, 10. 2 Joh. Y. 10. 11. mln CQum quicquid hic fit, ab Eccleſia & nomi- regicatoten ne eccleſiæ fat, Miniſtris ſine præſcitu, con- ſenſu, ac juſſu eccleſiæ (ſaltem repræſentativæ Egeni crauni. S. 868) „ nihil hic agere fas eſt. Conf. et, 1Chil om S. 892. 893⸗ èẽs Vitimn b an n, eigte ed S. 901. Excommunicationis tres gradus ſunt. Nande, Gm ua Primus eſt Excommunicatio Minor, in ſuſpen- ommoretur, NRone S§. Cœa conſiſtens. (§. 843.) . hneds (Olhinl Hæc nonniſi conſcio Antiſtite, & Senatu ec- tot negioke oleſiaſtico, fieri debet: (1) quia beneficia a commudis ir Chrifto eccleſiæ concredita, radicaliter pe- enpenis tut nes eccleſiam ſunt; hæc autem non præſu- el/ mitur quenquam unius tantum judicio ab nnck illis exchuſum velle. (2) quia res hæc ſummi Gelc⸗ lem1 momenti eſt; in uno homine autem vel af- onins, u fectus inordinati, vel Zelus haud ſufficiente 1 ale, ſcientia inſtruétus judicium facile corrum- connnn punt. Tru.: e Urk §. 902. Secundus gradus eſt Excommunica- 10 ſniiſ tio Major, in excluſione ab omni ſacrorum com- ne 1 munione conſiſtens. Mat. 18, 17. 2 Thefl. 3, 14. 3 ſunich, Tit. 3, 10. 2 Joh. Y. 10. I1. ð cllſi . AG 1 46 0 Poteſtas Ecoleſiaſtica. Ad hanc hodie, ubi omnes, qui ſunt Reip. membra, membra etiam Eccleſiæ ſunt, non licet ſine Audtoritate Magiſtratus Civilis de- ſcendere, ut caveantur motus ac turbæ in Kepublica. Artieuli Smalealdici Part. 3. art. 9. p. 333. non de hac, ſed de plane alia excommunicatione majore loquuntur, nem- pe de ea, quæ ex Romanorum Pontificum mente per Decretales in Jure Canonico ſtabi- lita fuit. §. 903. Tertius denique gradus anatbema eſt, quo efficaciter declaratur, peccatorem ad regnum Chriſti & eccleſiam non amplius perti- uere. Cal. I, 8. 9. I Cor. 16, 22. 5, 3. 4. ſe 1Tim. I, 20. . Qunoniam excommunicatus talis impœni- tens & incorrigibilis eſſe ſupponitur Tit. 3, 11. atque adeo in communtone cum Deo eſfle non poteſt; eſt ſane in Satanæ potefſtate, etiam ante quam anathema ei dicatur. 1 Joh. 3, 8. Hinc nibil abſurdt aut irriſione digni in eo eſt, ſi eccleſia tali peccatori funeſtum hunc ſuum ſtatum cum aliqua ſolennitate denunciari curet; eo fine, ut vivido ejus ſenla tangatur, & triſtitia ac dolore debito fractus, redeat ad frugem. Hæc erit aliqua carnis caſtigatio, etiam ſine miraculo; neque mimſtri eccleſiæ hoc pacto aliquid, quod ſolorum Apoſtolorum fuit, ſibi arrogare dici poſſunt. H. 904. dot ur dvlles, ed s abunde aretlatio cün fore Capiendun feeles amietian qus excomm Gnd ſecundum r aut remot cdn conjunc. Unicinone ge Uine eheue n eceſa, N eon Eſkemn, itore Ollni llo efkece ACeorift, ſd ſhof. ie feſtenteclt, po ANiguis cotln Mlnnionem, ted 6t, conconat, Pinuie, 20 dl. Hxc Eclelie erept e arin W Odlkuenſa Eitamlor eſaſtia. Olnnet, illtthe n Locſle lnt kapiimntus Cite6 Gr Mot 1 te oltlli drt, hac, ſel e Nlnet Hore loguogtat t Dmmanorum Pontte 1 Jue Cnoniolt Iue gnpisunt uilj, tcci n vot antlur l. 16, 12 ſ, 3.4 ienus tals imne vopontur i, Nione cunn U; 1 Sltint iti na ei dlan. 1 1 aur mlont ecetm ,in 1 a rſtknne. ne, rifitn tirar aun n n. Hær euut⸗ e irliliſ, ut 4 ſcpi rroga;N ſibi⸗ “ 1 Poteſtas Eccleſiaſtica. 461 §S. 904. Fines & effettus excommunicationis non civiles, ſed ſpirituales eſſe, ex hactenus dictis abunde patet. Quod 2 Theſl. 3, 14. converſatio cum tali interdicitur, de familia- riore capiendum, quæ interiorem inter veros fideles amicitiam ſupponit. 2 Joh. Y. 10. 11. Si quis excommunicetur ob tale crimen, quod ſecundum leges quoque civiles ſuſpen- ſione aut remotione ab officio punitur, eo in calu conjuncta quidem eſt cum excom- municatione pœna civilis; verum non ut illius effectus: neque enim imponitur ab eccleſia, vi excommunicationis, ſed a Ma- giſtratu, vigore Legum Civilium. De ſin- gulari illo effectu excommunicationis tgmpani- ticæ Græcorum, ſatius eſt éςρραα. S. 905. Qui excommunicatus ad ſaniorem mentem redit, poſtquam de eo ex ſignis haud ambiguis conſtat, in eccleſiæ pacem & com- munionem, redeunte jam uſu Clavis ſolven- tis, condonata ac ſublata omni offenſa, re- cipiendus eſt. 2 Cor. 2, 6- 11. §. 906. Hæc Scripturæ Sacræz de-diſciplina eccleſiæ præcepta in ſe certa ac liquida ſunt: ſed praxin & eercitium gravifſima impedi- unt obſtacula: partim ex numero ac po⸗ tentia malorum nimis prævalente paucioribus bonis; partim ex difficultate cavendi ahuſti, 462 Magiſtratus. 4 hinc laxitatis I Cor. 5, 2. & οοιο τοα αι 1I Tim. 5, 20. illinc ſeveritatis nimiæ 2 Cor. 2, 7. 11. & dominatus in conſcientias 2 Cor. 1, 23. 24. ut alia taceamus, ſilenda pro tem- ore, Amos 5, 13. nec tamen non dolenda, » Amos 6, 6. enixe tamen hoc longanimitatis divinæ tempore Deo commendanda. Ezech. 9, 4. Pſalm 12, 6. Eſa. 62, 6. 7. DE MAGISTRATU PO. LIIICO. 8S. 907. on eſt a Theologia alienum, de Magi- Nſtratu politico agere. (1) quia S. Scri- ptura graviſſimas de Magiſtratu doctrinas ha- bet, tum Magiſtratibus, ad Ipſorum & ci- vitatis ſuæ felicitatem, tum & ſubditis, ad officia ſua debite obſervanda, cognitu necel- ſarias. Rom. 13, I. Pſal 82, I. Prov. 8, I. Apoc. 21, 24. (2) quia officia Magiſtratibus debita, ipſoque Jure Naturæ præſcripta, Chriſtianis in Scriptura & determinata preſ- ſius, & ſublimioribus motivis roborata, in- culcantur. Rom. 13, I-7. I Tim. 2, 2. 3. 4. Tit. 3, 1-8. I Pet. 2, 13 -17. (3) quia Ma- giſtra⸗ Altatuum ch Uecleſtam rela K9098. Ma⸗ tum, pot ligengi derle 1 penas, 4 n gereris hu Iunuilitatem 0 900. Ne⸗ an⸗ ex eo pa lm, genus niſt inpin Mhineintur. R. ) ne gti Ines, Iicet ſte ſine ex I. (3) n iarr As Nui. n,6. 2 910. ℳ n in concre n ziplamm Kſ, Ron. lenttumn exy Nütit; Ho Merxe humar am coeunti tus — .& nerundil, tatis nimig 2 01 conſcientias 10 1,, ſlende prot AMnen non COlen hoc lonpinimn Annentande Et 2, 6. 7. . 410 0 . Hlienun, N (1) i Ttraru tockin⸗ Ad lylorun ir m ubalii G1, gtut „ 1. M Ecir Migiſrn gtore Prelnii getellnimnaaß znis kobotat, 1TiN2,2. ,G)u ir Magiſtratus. 4863 giſtratuum chriſtianorum ſingularis eſt ad Eccleſiam relatio. Eſa. 49, 23. §. 908. Magiſtratus eſt offcium a Deo in- Ritutum, poteſtate gaudens ſocietatem civilem dirigendi per leges, & immorigeros coercendi ber pœnas, ad conſervationem ac felicita- tem generis humani, d&& ad vitæ boneſtatem ac tranquillitatrm comparatum. J. 909. Weceſſarium eſſe Magiſtratus off- cium, ex eo patet: (1) quia nuùnc, poſt la- pſum, genus humanum conſervari non pot- eſt, niſi impii vi externa intra fines juſtitiæ contineantur. Rom. 13, 3.4. Prov. I1, 14. (2) quia ne quidem in ſtatu integritatis ho- mines, licet ſponte ſua boni, in ſocietate vivere ſine externa aliqua directione potuiſ- ſent. (3) quia Scriptura triſtem eſſe docet ſtatum ejus populi, qui Magiſtratu caret. Jud. 17, 6. 21, 25. IReg. 22, 17. Num. 27, 17. §. 910. Magiſtratus, tum in abſtracto, tum in concreto ſpectatus, à Deo eſt. In ab-= ſrado, ipſum civile regimen divina ordinatio eſt, Rom. 13, 1. Ordo imperantium ac pa- rentium ex voluntate, nutu, & inſtinctu Dei exſtitit: Hominibus non calu, aut voluntate mere humana, in ſocietatem legibus ordina- tam cotibus. Ea etiam imperia, quæ ab impiis 464 Maägiſtratus. impiis conſtituta ſunt, Gen. 4, 17. 10, 8. 10. Deus tanquam medium generis humani ex- ternam felicitatem conſervandi permiſit, & Providentia ſua gubernavit. Sed & ſi in concreto ſpectetur, coſlatio poteſtatis civilis ad certa Jubjetta a Deo eſt; Rom. 13, 2. (1) Quia non raro expreſſo mandato Divino reges conſtituti ſunt. 1 Sam. 9, 17. 10,1I. 16, I. 12. 2 Reg. 9, 3. (2) Quia etiam mediata imperii collatio, quæ inter- veniente hominum opera fit, (ut Electione, Succeſſione, Occupatione bellica), Deo ad- ſcribitur. Dan. 2, 37. 38. Joh. 19, 10. 11. Jer. 27, 5. 6. 7. 1I. 17. 29, 7. (3) Quia circa Im- peria Mundi Providentia Dei ſpecialiore mo- do ſe exſerit, in electionibus, in conjugiis & ſobole Principum, vita eorum longiore vel breviore, familiarum perennitate vel ex- ſtinctione, & Rerumpublicarum converſio- nibus. Dan. 2, 21. 4, 28. I Reg. 3, 14. 14, 10. 16, 3. I1.12. (4) Quia ſapientia ad regnan- dum neceſſaria, cum reliquis dotibus, ipſo⸗ que regiminis ſucceſſu a Deo eſt. 1 Reg. 3,12. 13. I Sam. 10, 6.9. 16, 13. Prov. 8, 15. uod Magiſtratus 1 Pet. 2, 13. adοανπα nriaus dicitur, ex eo plus probari non poteſt, quam quod etiam mediate, per homiues, ſit a Deo. Nempe in electione & conſtituendareip. forma plurimum intervenit hominum arbi⸗ trium: ſed etiam cum id male cedit, hujus- . modi 1. — noci triſtes eye emab le inten Uaites certos. GorI. Hinc ugt licete eunz, e enimn inperan net, (ol her ſe r 4 8 4 icent, Guin P R, fomnum li. Di⸗ ehrer nnunns eggolg Ac enn Fed & n ſorenli iren MIR Munn. Eiinnnden Anlg be Eike ee 0ro hrum Dingein Albdterum Anmommnibos Co, m uncenmn des eig umen ten benegid tis Magiſtratus. 46 5½ en . ht modi triſtes eventus à Deo diriguntur in f- genets hummin nemn ab ſe intentum, & determinantur intra wad ermit, limites certos. Hoſ. 13, II. Eſa. 3, 4. s Hedetm, Am G1ασ I. Hinc ſequitur, Magiſtratus offtio ſiheke nDat Fungt licere etia m hd elibus && chriſtianis. Nes 1 non tatd eihti que enim imperandi munus quicquam con- Onſinnt K tinet, quod per ſe vitium involvat, aut Deo Regg, ( diſplicéat, quin potius egregia in eo occaſio ONato, un n⸗ eſt, hominum commoda & honorem Dei 1 ft, (n Mn Ppromovendi. Difficile eſt, recte hoc munus Heliu), Dui adminirare; non tamen impoſſibile: uti Da- irlg, uidis, Joſaphati, Hiskiæ, Joſiæ, exempla )uucn docent. Nec Magiſtratus ad Deum converſi Nereloee deponere munus hoc juſſi ſunt. Vid. Jo. 4, 83. bus, in con⸗ uc. 23,50. ſ. Act. 10,48. 13, 12. Rom. 16,23. n eoroe ee . B 912. Sed & hoc conſequitur, neceſſita- Netennitk ii ten di imcen re. curum amet tem parendi incumbere Nubditis, non jure hes; mnsrc humano non metu penæ tantum, Pieni de ed vel maxime propter Deum & conſetentinum, tocbue Kom. 13, 5! IPetr. 2, 13. IN. I7. Id quod gus necte teneri piurimum intereſt : primo’ ad Pſoram Principum ſecuritatem; deinde & . lueh, . ad ſubditorum conſcientiam tran quillandam. 1 0. Hi in omnibus obſequi debent; illo uno ex- ebuimm, Cepto, cum jubentur contra Deum peccare: , Meud tunc enim Deo potius obtemperandum; ob- conlinen 4 ſequio tamen non niſi modeſte & reveren⸗ tominmg ter denegato, & præfſtita in PRis eapropter ſe cellit, d E⸗ 6 ½ ſub⸗ 466 MAMAagiſtratus. ſubeundis obedientia paſſiva. Act. 4, 19. 5,29. Matth. 10, 28. Dan. 1, 8. 3,16 - 18. 6, 10. 1 Sam. 22; 17. S. 913. Clerici non minus, quam omnes reliqui cives, tum quoad fes ſuas, tum quo- ad perſonas, in cauſis & civilibus & crimi- nalibus, jure divino, poteſtati Magiſtratus Jſubjecti ſunt. Rom. 13, 1. 1 Pet. 2, 13. Tit. 3, I. Matth. 22, 21. Add. I Reg. 2, 26. Act. 25, 10. Joh. 19, I1. 2 Theſl. 2, 4. Fieri tamen poteſt, ut in quibusdam gau- deant exemtione; per Privilegia, juſto modo impetrata: perinde ut alii cives. S. 914. Jura, quæ Magiſtratui qua tali competunt, dicuntur Majeſtas, quæ eſt ſum- ma ubique in civitate poteſtas. Ea compledti- tur generatim omnia, ſine quibus respublica vel conſtitui vel ſalva conſervari non poteſt. Huc referendus locus I Sam. 8, II. ſeq. de Jure Regio: qui non agit de tali jure, quod iniquum ac mere uſurpativum ſit, ſed quod indultum a Deo eſt, ac tale, quo Magiſtra- tus, urgente reipublicæ conſervandæ neceſſitate, ſalva conſcientia uti poſlit. HIeæc poteſtas & abſoluta dici poteſt, & limitata. Abſoluta eſt, objective, quoad res & perſonas ſubjectas; Limitata vero, quoad modum norma Legis Divinæ præſcriptum. Lege — Lege enim Di⸗ tenetur etiain N 917. Poli edarrare hojus lum, de qun (1) Doteſas epe nondum legibus divini A. 5529. De Airekte (pet ! tia etiam on hoſle eitri eu ham. Rom 17 (2) Lutekus 1i adtminiſtran 56.7. Deut, 16 N 2,3. 11. (3) boteſtos gulen eiun 96. Mod an, 19.21, 21,21. (0 Uotefa 00 eſt, g Gefenſionetn edito Rra Cntat Tale Bellun () exbdei Lol. 1,6, tus — d A ,10, , 8. 16. 19. 6 iins, quan e adtei ſuns unn cflibus c Doteßti Mfi . 1eplg N eg2,16. A0.Y, tin guibuelung iniegin, ulrn iiciyes. Nsörntiet lſet,g aie Aan. honne ne goilteh halereni tonte 1Simegtiſe 1 del ue ale, rliin ſnnlulhe 3 . ti cei nult ehive, un ti e⸗ na e 1 Magiſtratus. 467 Lege enim Divina, & naturali & poſitiva, tenetur etiam Magiſtratus. Deut. 17, 19. 20. S. 915. Politica Magiſtratuum Jura plene enarrare hujus loci non eſt : attingimus illa ſolum, de quibus Scriptura monet. Ea ſunt: (1) Poteſtas Leges ferendi, in rebus divina lege nondum ſancitis; ubi tenendum: «. legibus divinis non debere eſſe contrarias. Act. 5, 29. Dan. 3, 13-18. 6; 8. 9. 10. B. in- direſte (per Præceptum IV) eas in conſcien- tia etiam obligare, nec violari proæretice poſſe citra culpam, coram ipſo Deo contra- tam. Rom. 13, . 1 Pet. 2, 13. (2) Poteſtas judicia & dicaſteria conſtituen- di, adminiſtrandæ juſtitiæ cauſa. 2 Paral. 193 §. 6. 7. Deut. 16, 18. 19. 20. Pfal. 82, I. 2. 3. 58, 2. 3. 12. s D (3) Poteſtas pœnas refrattariis infligendi, && quidem etiam capitales. Rom. 13, 4. Gen. 9, 6. Exod. 21, 12. Num. 35, 33. Deut. 21, 18-21. 22, 21. 24. Ezech. 23, 44. 45. (4) Poteſtas bellum gerendi, ſcilicet juſtum, hoc eſt, quod geratur a ad ſubditorum defenſionem, quam charitas, toti ſocietati debita, poſtulat; . poſt remedia leniora fru- ſtra tentata; & y. pacis obtinendæ cauſa. Tale Bellum chriſtianis licitum eſſe, probatur (¹) ex Dei ipſius mandato Num. 31, 2 - 8. Jolſ. 1,6. (2) ex multis bellorum exempfis in Gg 2 „V. T. 46⁶68 Magiſtratus. V. T. etiam a piis, Abrahamo Gen. 14, 14. „ 14 Jacobo c. 48, 22. Mole, Joſua, Judicibus; Davide, Joſaphato, Hiskia geſtis. (3) ex eo, quod giadius Magiſtratut concreditus vel maxime pertinet ad ſubditos defendendos. Rom. 13, 4. Unde & (4) converſi non ju- bentur militia excedere, Matth. 8, 10. Act. 10, 44. ſed in poſterum ſtipendio ſuo con- tenti eſle. Luc. 3, 14. S. 916. Etiam in eccleſiam poteſtas Magi- ſtratui competit, jure divino: (1) quia ſalus civitatis requirit, Principis curam uti ad omnia, ita etiam ad religionem civium & res eccleſiaſticas extendi, ne ex perverſa directione rerum religionis turbæ extſiſtant; (2) quia ab eccleſia abeſſe non pofſunt variæ res externæ, quæ jurisdictioms civilis ſunt; (3) quia pii reges Iraelitici ſacrorum euram geſſiſſe, atque adeo imperium in res ſacras exercuiſſe leguntur, Deo non improbante, ſed approbante potius. I Reg. 2, 27. 15,9-13. 2 Reg. 23,4 —12. 18, 4. I Paral. C. 24. & 25. 2 Paral. 29. 30. 31. . Vocatur Jus circa Sacra: quod qui Magi- ſtratui denegant, eccleſiam quodammodo independentem, & Statum in Statu faciunt; id quod tum in ſe abſonum, tum in Summi Imperii Majeſtatem injurium eſt. §. 9174 — § 917. Sur ertrema: hin. Ilhectioni N II. 3, 1. I bei ui abſoluta nem & eccleſi⸗ ſ; 29. 29. Ulud bapoc⸗ reſio G inn ligioris pret . (oolitum . Gicitur Ceſr⸗ Ee, G inmin, in onſcientii⸗ it, Petum. elg Deuch (olte iheclogt Kelamn in 1 er erckel Ntri. Hine Menticonkulte lnt ura, othpetunt, unt, gua Ch Detit Ablol . Drovidetur Recdleſia ſi Plus juris emum, t . tun . — Magiſktratus. 469 Namnd Gen l,l . . Im loſn icua §. 917. Sunt autem hac in re vitanda duo extrema: binc, ne eccleſia plane ſubducatur geit ſe inſpectioni Magiſtratus civilis; Rom. 13, 1-7. ninnen Tit. 3, I. I Pet. 2, 13. 7. ilinc., ne Magiſtra- “ tui abſoluta & illimitata poteſtas in religio- ütti5 „ nem & eccleſiam tribuatur. Act, 4, 18 -20. lpeni wn ,28. 29. . 5 Illud Papocæſariam vocant, quæ eſt op- preſſio & imminutio jurium, Magiſtratus, ſub N,u veligionis prætextu a Clero facta; Hoc vero eß (oppoſitum priori malum, æque funeſtum) 10: dicitur Cæſaropapia, quæ eſt oppreſſio eccle- liæ, & imminutio libertatis chriſtianorum, per vim conſcienttis, ſub prætextu jurium Majeſta- tis, ilatam. pis Cuic Ii gionemn Ciie ne el heſl,l 8turbe ellunt Nol Lolntrn d G. 918. Prudenter obſervarunt antiquiores Aons Cis d . e noſtrl theologi, acceſſione Principum ad Neirune eccleſiam aliquid in illa poteſtate, quæ radi- eiumE caliter eccleſiæ competit (S. 892.), poſſe po inpthe. mutari. Hinc ad cavendam in re tanti mo- eg SS menti confuſionem, diſtinguenda eſſe cenſue- rl H runt Jura, quæ Magiſtratui qua Magiſtratui „ competunt, & Jura, quæ Magiſtratui compe- olciee⸗ tunt, qua Chriſtiano. Magiſtratui qua tali com- n Coünndl petit abſoluta ac ſumma inſpectio, per quam ir Cntriu⸗ providetur, ne quid contra rempublicam ab , tul in an Eccleſia fiat. Chriſtiano autem Magiſtratui elt plus juris competere exiſtimarunt. Quoniam enim, ut chriſtianus, ad curam & cuſtodiam 6 G g 3 verbi 1 Magiſtratus. — vVerbi divini, atquerad æternam civium ſalu- tem promovendam, &, ut eccleſiæ membrum, ad proteétionem eccleſiæ obligatus eſt, ex gemina hac obligatione Jus habet providendi, ut omnia, quæ in eccleſia fieri debent, ſecun- dum normam Verbi Divini pie & ad ſalutem civium fiant; errores ac turbæ & ſcandala caveantur aut reprimantur; mali, qui reli- gioni & eccleſiæ infeſti ſunt, cohibeantur; membra ſingula contineantur in officio; con- ſcientiæ in tuto ſint. Apol. A. C. 232. 919. Deinde attendendum eſt etiam ad diſcrimen inter poteſtatem eccleſiaſticam inter- nam atque externam. Interna poſita eſt in Prædicatione verbi, adminiſtratione Sacra- mentorum, & Clavium uſu; de quibus ſu- pra aétum S. 890. 894. 895. Hæc dicuntur ves formaliter eccleſiaſticæ, & fieri debent, ubicunque eccleſia eſt; ſunt enim a Deo mandata: unde quoad hæc eceleſia non pen- det a poteſtate politica, S§. 920. Sed poteſtas eoclefiaſtica externa Verſatur cirea eccleſiæ gubernationem, cujus quidem & modus & objeéta varia ſunt. Spe- Hat huc (1) Miniſtrorum in Eccleſiis & Scho- lis conſtitutig, vocatio, ſuſtentatio, ſubor- dinatio, (2) Doctrinæ publicæ, quæ unifor- mis in tota eccleſia eſſe debet, t9pus, per Con- — Cortellones, Connoverſiarun Lcompoltionte Erenoniarunn einpotis etiam Knatl, detere tque tendlor 0, conlerya ledio, ar leg tutio eorumm. eecleſa faciun neant, inſten (onci ie, i ſin & enenc, Ate, kegimin Cereitio erre lſnatum: tum, giie NHad horun jchive eerleſe 10d exercitiun lecleſis elt Uea, Wratuum Uerins in I. ( l 8 tus — termum ciium ſe t erclſe nenle Cbligans eſt, uu kabet orfent feer ebent ſean inipie & dſdn c tube & AC UI; Mali, gui N. Cent, cohbennn Ntur inofhcioer⸗ 4.,0. . dum eſt ein Celeſhicmn i a pol e hiſkraione Nue , de gui⸗ „ fen n Unt enin ¹01 ceclheſatant⸗ gefttieraint Gnatoren , Varaling lecſelis entlto, in 2, An iii, , , 5 Magiſtratus. 471 Confeſſiones, per Symbolicos libros, per Controverſiarum exorientium deciſionem, & compoſitionem, formatus. (3) inſtitutio ceremoniarum ac liturgiæ in publico euku; temporis etiam, ac loci, cultui publico de- ſtinati, determinatio; quo Feſta pertinent; atque templorum e ſcholarum ereétio, dota- tio, conſervatio. (4) Bonorum eccleſiæ col- lectio, ac legitima diſpenſatio. (5§) Conſti-⸗ tutio eorum, quæ ad decus & ordinem in eccleſia faciunt; utque obſerventur & ma-= neant, inſtituti Conventus eccleſiaſtici, Sgnodi, Concilia, V' iſitationes eccleſiarum. (6) Cen- Jura & emendatio abuſuum, in doctrina, cultu, regimine eccleſiæ, & vita communi: coercitio errores diſſeminantium; ſanatio ſcbiſmutum: ſublatio ſcangalorum; excluſio eorum, qui eccleſiam turbant. Hæc horum omnium poteſtas dicitur ob-⸗ jective ecoleſiaſtica; & factis hominum, quo⸗ ad exercitium, varie modificatur: in noſtris Eccleſiis eſt pars Juris Magiſtratuum circa Sacra. =“ S§. 921. Ex quonam fonte autem hoc Ma- giſtratuum Jus eirca Sacra ſit derivandum, ulterius in Jurisprudentia Eccleſiaſtica disqui-= ritur, quæ eximia theologiæ practicæ pars eſt (§S. 65): Plerorumque theologorum ſenten- tia eſt, Jura Imperantium circa Sacra duplicçis Gg 4 generis 472 Magiſt ratus! generis eſſe: alia albſoluta & Majeſtatica, quæ eis competunt (in Imperio Romano) ex Superioritate territoriali; alia autem Col- legialia ſipe Conventionalia, quæ originarie quidem ſunt Jura Eccleſæ, ſed jam penes Principes ſunt: partim quoniam a Prineipibus ob legitimas rationes & urgente necefiitate apprehenſa fuerunt; partim quod Eccleſta Jura ſua collegialia prudenter & juſtis de cauis in poteſtatem Magiſtratus Civilis, quem faventem ſibi & conſentientem habe- bat, tacitoò ſaltem conſenſu reſignavit; acce- dente facti confirmatione, per Pacificationes religioſas. „ LVI. *DE CONIUGIO. S. 922. .—= Ci primitiva Eccleſia chriſtiana conjugio- rum rationem diligenter habuit; ita nec nunc abdicuare trattationem de matrimonio the- ologia poteſt: (1) quia ex conjugiis etiam in eccleſiam commoda vel incommoda non pauca redundant. (2) quia conjugium oc- caſio eſſe poteſt conſequendæ aut amittendæ ſalutis. 1 Fet. 3, I, ICor. 7, 16. Exod. 34,16. . Deut. Dent 7, 3. 4. lun lecla lib omeſtica, plun ſtodeſt. Uig⸗ Ctain becheſun Citu neceſhri⸗ 8.023. C0 ie unius fe Nem divinam mutuumm adint remeciim ceu ita. 98. 924. Deus ien: (1¹) (el. 1,27.29. ſengtictß, nn Iinone A leen en ad hac vl 1 lcentig car ſeiner, & . (3)rn Ntidens, en. 14, 80. egen dropr, . Ituti di lam hibe Iinpeto Nonan , aln wten , qoa orgnat gr, ledam het nlamna ktinee Utgente ecetlte tim qod Leckn ener & ſallis Pllriras Cie lententen hie reſignant per arifc — . 100 kmm ſpo⸗ erhiuts iue lrt fincnott htte⸗ conllißfl i comnmhodn coruginme aut nien Hol, ,15 Deut 00o0 n 1 gium. 473 ———— Deut, 7, 3. 4. 1 Reg. II, I-8. 215 25. (3) quia recta liberorum educatio, & dikciplina domeſtica, plurimum uti Reip. ita & eccleſiæ prodeſt. Ergo in doctrina ſalutis, prout ad totam Eccleſiam pertinet, etiam de conjugio ſcitu neceſſaria inculcari debent. — S. 9 3. Conjugium eſt Societas unius ma- ris && unius feminæ, legitime juxta ordinatio- nem divinam, ad ſ bolis procreationem & mutuum adjutorium, poſt lapſum quoque in remedium adverſus libidinem, indiſſolubiliter inita. S. 924. Deus eſt Conjugii Auctor && cauſa efficiens: (1) ratione primæ inſtitutionis; Gen. 1, 27. 28. 2, 20 - 24. (2) ratione con- ſervationis „dum in tanta hominum degene- ratione & licentia, ordinem conjugiorum ta- men ad hæc uſque tempora conſervat, quam- vis licentiæ carnis moleſtum per ea frenum injiciatur, & incommoda in iis inevitabilia ſint. (3) ratione conjugiorum in ſingulis Gindividuis, quæ non raro mire fatalia ſunt, Gen. 24, 50. Prov. 19, 14. §. 925. Mnlitutio divina conjugii continet legem proprie ſic ditam: (1) quia omnis in- ſtitutio divina obligationem ſecum conjun- ctam habet; fruſtra quippe futura, ſi eam Gg 5 Deus 474 Conjugium. Deus ab hominibus obſervari non vellet. (2) quia omnia inſtituta divina ſpectant ad hominum utilitatem & ſalutem; vel hoc igi- tur nomine ad ea obſervanda quemvis ob- ſtringunt. (3) Chriſtus in quæſtionibus matrimonialibus ad primam inſtitutionem tanquam normam provocavit. Mat. 19, 3. 4. Conſequenter nullum matrimonium eſt ve- rum, legitimum, Deo placens, niſi quod cum inſtitutione divina convenit. §. 926. Atque adeo conjugium non eſt mere ecivile negotium. (1) Negotium enim civile eſt id, quod direte & immediate per leges civiles dirigitur, legibus divinis tantum indirecte & mediate (S. 915, 1) concur- rentibus. Jam autem conjugium direéte & immediate per leges divinas, illud ſpe- ciatim determinantes & formam ei præ= ſcribentes, dirigitur. (2) de cauſis matri⸗ monialibus & Chriſtus, (in res mere civiles alias ſibi non ſumens arbitrium, Joh. 8, I1. Luc. 12, 14) & apoſtolus Paulus, ſententiam tulere. Matth. 19, I -9. I Cor. 7, I-17. (3) Eccleſiæ plurimum intereſt, quomodo con- jugia fiant & colantur (S. 922); non ergo ad eccleſiam non pertinent. Sermo eſt de conjugiis ohriſtianorum. Hæc non ſunt conjunétio mere animalis aut civilis, ſed ſunt ſocietas, quæ legibus divinis conve- nire, & modo memhra eccleſiæ decente coli ebet lebet, Hinc Cvol faciat ſenmnenti re d quoniam em Officia enr IDet. 3, 1.7. 8.,927. Co Ara ame dec cilium Hloren ogma de fi Gas vexgtione Non eſtin con tamen 1 O)lnſkitotumn 4 elgo rekett ibus geltinar hh. 5, 32 CImniu h Sicimng 00 g ( ltum, eſ ,, ler elhutig , tenpore CCrientie Nne lee Crimin lon t. he 1 Ca. 7 . 4 Ubminiitor n. J Conjugium. 475 nat non e debet. Hinc etiam ſandtum dicitur: non iimſhein quod faciat ſanctos (quam opinionem ad Atem; vel hoc i⸗ ſcratenes reliquias referri facile patimur) 5 di unds d ſed quoniam ſancta conjugum erga ſe invi- in guelim cem officia exigit. Eph. 5, 25. 1 Cor. 7, 39. an inſtttin 1 Pet. 3, I -7. it Mat 19, mtimonimn (ao S. 927. Conjugium Sacramentum eſſe, inau- ens,nii lotean dita ante Secelum XI theſis fuit; poſt Con- i. cilium Florentinum demum ſtabilita tanquam dogma de fide; quod nuper demum ad infan- Gim im das vexationes adhibitum fuit. Verum (1) um enint? non eſt in conjugio elementum viſibile, quod eclate pel tamen (H. 779) ad ſacramentum requiritur; divinis um (2) Inſtitutum eſt jam ante lapſum: non pot- iſe ) e eſt ergo referri inter media gratiæ peccato- jugiun ink ribus deſtinata. iing, Md Eph. 75, 32. myſterium appellatur non ma- fornan — trimonium humanum, ſed Chriſti & eccleſiæ Ge euſst arctiſſima conjunctio. meon — “ un rN §. 928. Cum conjugium àa Deo ſit inſti- 1 eneniun tutum, eſt honorabile ac Deo placens Ebr. 13,4. NRle 0 nec cælibatus ei auteponendus, niſi ex acciden- ungtae ti, tempore perſecutionum, & ſi quis dono Pnehi cominentiæ polleat. 1 Cor. 7, 7. 8. 26. 28. 32. Hinc Eccleſiæ miniſtri, cum jure divino 4 mvoren. — conjugio non arceantur, nec humano arceri poſ- ulsatchlin Junt. Hoc patet tum ex generali regula Pauli vinsNn.. 1 Cor. 7, 8. 9. tum ex ſpeciali illa de requiſi- kren tis miniſtrorum 1 Tim. 3, 2. 4. TLit. 1, 6. tum ebet . 476 Conjugium. ex apoſtolorum quorundam 1 Cor. 9, F. & eccleſiæ primitivæ exemplis. g. 929. Ad rite ineundum conjugium requiri conſenſum, tum Conjugum ipſorum, (qui per Sponſalia legitima declaratur) tum arentum quoque: & Philoſophia docet; & Leges Magiſtratuum ſanciunt; & Sacra Scriptura præcipit, quæ diſerte Parentibus jus tribuit de conjugüs liberorum diſponendi. Gen. 21, 21. 24, 3. 4. § I. 28, I. 2. Exod. 34, 16. Deut. 7, 3. Jud. 12, 9. 14, 2. Jer. 29, 6. 1 Cor. 7, 37. 38. Vid. inprimis Exod. 22, 16. 17. S§. 930. Beneditctio eccleſiaſtica lege quadam divina ſpeciali ſancita non eſt; nec tamen non contra conſcientiam peccant, qui eam ne- gligunt: quia eſt ordinatio auctoritate Sum- morum Imperantium ex gravibus cauſis ſa- pienter præſcripta, eéaque talis, ſine qua ma- trimonium & irritum ſit, & effectibus civili- bus careat, cum incommodis ſatis gravibus & in conjuges & in ſobolem redundaturis. S. 93 1. Impedimenta Conjugii moralia, quæ ex Conſanguinitate && Affnitate oriuntur, I Cor. 5, 1. Matth. 14, 3. 4. dijudicari debent primo ex Jure divino Levit. c. 19 & 20. ubi variæ Leges huc pertinentes habentur: ge. inde — ile & ex u Prantiucn. De Legibus s non tantung le, ſec etian, m Lentiles arum transgr 19,3. 24. à br teroatar; Dre Pte lunt cordh num; 1Cor. Apuuntur pe Nreſſioni non ponuntur, L. Reralis, gui ſe As Iobſie lerte ad ſege E 10, 2 . CA. eiiori N 17, 20. (6 Tontum ge d bere itteligi. Ulla Penerali laturali (N⸗ Uptie droh temI Tegola O valeret Areſſe i COpnatis, mus conſe . n. SM Conjiugium. 477 — 100r 9 7 inde & ex jure humano & Legibus Im- 8. perantium. l De Legibus divinis duo tenenda ſunt. («) neorſtefinee eas non tantum populo Judaico poprias fu- Nrum, (gie iſſe, ſed etiam chriſtianos obligare: nam eti- u) tun ama afn gentiles obligaverunt, ita ut propter oet; Al earum transgreſſionem puniti fuerint; Lev. Kerg Kenio 18,; 3. 24. a Prophetis inter leges morales re- ennibus ius tüin feruntur; Ezech. 22, 10. Amos 2, 7. inſcri- Pptæ ſunt cordibus omnium ſanorum homi- Cſponencdi, Een EICIII Nb num; 1 Cor. F, I. ex illis in N. T. quoque 7 . 3 arguuntur peccata; Marc.6, 18. earum trans- 4 ot ęgreſſioni non leviticæ pœnæ, ſed capitales I. ) imponuntur. Lev. 20, 11 - 21. Concluſio generalis, qui eas fecerit eum victurum eſſe, illis ſubjicitur, Lev. 18, §. quæ alias dierte ad legem moralem refertur; Luc. nec n 10, 28. Gal. 3, 12. prout & publicæ ma- Cult, gi leqictioni hæ leges incluſæ fuerunt. Deut. Actortirii 27, 20. (6) Alterum eſt, Leges illas non rubes l tantum de perſonis, ſedietiam de gradibus de- Ae bere intelligi. Hoc praobatur ex præmiſla re- keth gula generali, ejusque derivatione ex ratione Gelnge naturali ( quæcunque eſt caro carnis tuæ, illius en kdntnnd⸗ nuptiæ prohibitæ ſunto) Lev. 18, 6. Hæc enim regula fruſtra poſita foret, immo plane ginmml non valeret, ſi nuptiæ cum perſonis ibi non te olianik, expreſſe nominatis, & eodem tamen gradu UICicart een cognatis, licitæ eſſe ſupponerentur: ut tacea- H&α mus conſequentia contrariæ hypotheſeos ma- tremni / xime incommoda. §. 932. ienlege aund u 478 Conjugium. §. 932. Finis Conjugii eſt (1) Conſervatio eneris humani per ſobolis procreationem atque ducationem, quæ (inter chriſtianos ultra hujus vitæ terminos, Dei honorem & libe- rorum æternam felicitatem ſpectare debet. Gen. I, 26. 27. 28. 18, 19. Eph.6, 4. (2) Solamen ac felicitas vitæ, per mutuum adju- torium. Gen. 2, 18. (3) Poſt lapſum & ille finis acceſſit, ut eſſet Iibidinis (non explen- dæ, ſed ſecundum ordinem Dei domandæ &α exſtinguendæ,) remedium. 1 Cor. 7, 2. 3. 9. Primus ille Finis primarius, reliqui duo Jecundari dicuntur. S. 933. Conjugium eſt indiſſolubilis, nec niſi morte finienda, Societas. Hoc patet ex Rom. 7, 2. 3. & Gen. 2, 24. ubi individuum vitæ conſortium inter conjuges futurum eſſe prædicitur; ad quæ verba & Chriſtus, oſten- ſurus divortia promiſcua illicita eſſe, provo- cavit. Idem etiam patet ex incommodis, quæ ex divortiorum licentia conſequuntur, qualia ſunt: vagæ libidines; educatio ſobolis impedita; turbæ tum in domeſtica, tum in civili ſocietate; quæ omnia Juri Naturæ contraria ſunt. S. 934. Hinc de Concubinatu judicandum; qui eſt dquarum perſonarum ſexus utriusque Jo- cietas, ad tempus tantummodo, && absque in- tentione utione hrolem e nuno ſen uture matrime lolubilrtats; unctio maris onjugium; . Aulterium ret Munciatur Ebr. e uut conju unrit; nekari, laria ſeparatio g. An enar enin) nduntrt jun Eimtionihie Mhthe19,3. a; G) leg leorchas flndes, par sgue ler Ingter injuri ni ſungtt. e quidem Meu. , 1, quante nins „ Abr ata fit⸗ . Conjugi um. 479 (1) end tentione prolem ſuſcipiendi vel educandi, inita, fentioten ac mutuo diſſenſu iterum ſolvenda Repugnat chriſttunos u naturæ matrimonii intuitu tum finis, tum in- honomnlt difſolubilitatis; neque in Scripturis alia con- n edne ih junctio maris & feminæ licita occurrit præter Hh,4 conjugium; omnis alia ad ſcortationem vel er mtund adulterium refertur, cui grave judicium de- Boltkmd nunciatur Ebr. 13, 4. Qui inter ſe junguntur, ts(noneplen eos aut conjunxit Deus aut non. Si non nDeidonatt“ junxit; nefaria conjunctio: ſi junxit; ne- COH,/A3; faria ſeparatio eſt, Matth. 19, 6. nius, leliguitn H. 935. Zque illicita eſt Polggamia. Re- dpusnat enim (1) primæveæ inſtitutioni in qua liſolutil,n duo duntaxat juncti fuere; Gen. 2, 24. (2) . Hoc pmu declarationi hujus inſtitutionis, tum a Chri- bindiin ſto Matth. 19, 3. ſeq. tum a Paulo 1 Cor. 7,2. esfumd datæ ; (3) legi naturæ, partimm ob ragias Crrltutr⸗ & diſcordias œconomicas ac civiles inde ci ele, in oriundas, partim, cum numerus hominum woneh utriusque ſexus ſemper fere æqualis ſit, een propter injuriam, quam in reliquos mares aodd cælibes committit „ qui plures feminas ſibi le,unn Uuni jungir. ſſen Ne quidem in V. . permiſſa fuit. Cum enim 1ui Deut. 17, 17. diſerte regibus fuerit interdi- a, quanto magis aliis. In quibusdam Pa- um tribus, Abrahamo, Jacobo, ac dein Davide un“ S Salomone, non tam diſpenſata quam tole- unmal rata fuit; nec defuere calamitates ex iſtis „G ſein eorum t juden 480 Conjugium.) eoruim factis ſeecutæ, quibus ducebantur ad: pœnitentiam, ac rectius de Voluntate Dei & jure conjugii, ex eventu, a poſteriori, erudiebantur. 5 §. 936. Divortium, quo vinculum conju- ale ante mortem diſſolvitur, non niſi in caſu: adulterii Matth. 19,9. ac deſertionis malitioſæ, I. Cor. 7, I5 nec, niſi publica autoritate poſt cauſam cognitam decernatur, locum habet. Quæ cauſæ præter has allegari a quibus- dam ſolent, non ſunt cauſæ divortii, niſi admodum improprie ſumti. Sic ob inimici- tiam inſanabilem, periculum vitæ, immo & animæ, conjuges aliquando ſeparantur quo- ad torum & menſam: verum ea eparatio non eſt Divortium; non enim per eam ſolvi- tur vinculum conjugale, ſed uſus conjugii ſaſpenſus tantum cefſat ad tempus. Dantur etiam caſus, ubi matrimonium de- claratur pro nullo, ut in caſu ignorati ince- ſtus, aut conſtantis inde ab initio diſlenſus, aut bigamiæ. Talis declaratio nullitatis non eſt Divortium. Non ſolvitur Conjugium, quod nunquam conjugium fuit. A eeceſi⸗ Wina ma 1. 24. & 2. ummg elt, et averſum pr⸗ Uurbatumn iri tth. 13, 24 um perlecuti 17. MMr 9, ore Molntan, ioe & monn Il 2,3,7. 8 liiqnen ſed Liemnejns, ſOeat. IPh. 2 6 hhoc. , Dee ſenmn, eius n e, ede inn unn hellant Uunfierſont n uim re 8 Unn ex Punt nd ) — 8 Gucebantut e Voluntate De 1, 2 holtetion Vinculom cone 1, Non nii tiotit nalitio atotiute pol locummhaben ſegiri a auidu. 2 Givoti, Sc Ob inime. Vite, immt Vparmutur mn en ſMnoe Pet enn d dlus l mpos. ttränornke grorn ne⸗ ito Alenn, EAintis non Conſagon, l . Autichriſtus. 431 LDE ANTICHRISTO. §. 937. S eccleſiam chriſtianam fata ac certa- mina maneant, diſerte Chriſtus Matth. c. 24. & 25. & Apoſtoli paſſim ſign ficarunt. Summa eſt, eccleſiam, poſtquam in orbe qua- quaverſum propagari cœpta fuerit, mature turbatum irt per falſos doctores & hæreſes Matth. 13, 24. 25. Luc. 2/, 8& deinde ſubitu⸗ ram perlecutiones cruentas, Luc. 2 , 12. 1I7. Apoc. 6, 9. 10. 11. reddita pace magnam fore apoſtaſiam, ſive corruptionem & do- trinz & morum & regiminis; s Tim. 42 Ie 2 Thefl. 2, 3. 7. & in hac emerſurum ingen- tem aliquem ſeductorem, adverſarium Chri⸗ ſti & regni ejus, quem Scriptura Antichriſtum vocat. I Joh. 2, 18. Matth. 22, 11. Luc. 12 45. 46. Apoc. 13. 2 Theſfl. 2, 3. §. 938. Specialiora de hoc plane ſingulari eventu, ejus nempe initio, progreſſu, dura- tione, ſede, interitu, ad theologiam prophe- ticam ſpectant: generaliora (quæ proprie dogmatica ſunt) paucis poſſunt comprehendi; omnia enim redeunt ad genuinam de antichri-= ſto ideam, ex diétis Scripturæ, quæ de eo agunt, petendam. Vid. I Joh. 2, 18. Dan. 7, B H h 209⸗ 27. 482 Antic briſtus. 20 -27. 11, 36 -45. 2 Theſſ. 2, 3-12. Apoc. C. 13. & 17. Cc. 19, 19. 20. SF. 939. Ex his dictis de antichriſto ſequen- tia colligere licet: (1) Antichriſtus eſt perſona moralis, non uno aliquo homine conſtans, ſed ſerie qua- dam plurium ſibi invicem ſuccedentium, per aliquot ſecula durante; donec tandem ulti- mus inter eos zar éovν eximium antichri- ſtum ſe geret. Hujus theſeos argumentum eſt, quod occultum antichriſtiani regni ini- tium in tempora Pauli, finis, in adventum Chriſti cadit. 2 Theſſ. 2, 5-8. Apoc. 17, 8. 11. 11,;7. (2) Antichriſti primaria nota characteriſtica eſt, ſumere ſibi, & quoad fieri poteſt, exer- cere primatum quendam ac poteſtatem in univerſam eecleſiam, 2 Theſſ. 2, 4. tali ꝗqui- dem dominio, quod nomine & prætextu ſpi- rituale audit, re & facto mundanum ac οXα⁰ rirrο eſt, & cum fſuperbia intolerabili, ac inſatiabili avaritia, non ſine varia in Ma- giſtratuum ac Principum legitimam poteſta- tem injuria, exercetur. 2 Thefl. 2, 4. Apoc. 13, I. 2. (3) Proima buic nota eſt, poteſtate hac, quæ omnis ſub nomine & prætextu vicariatus Gbriſti exercetur, abuti ad corruptelas perni- cioſas, tum quoad dodtrinam, tum quoad cultum, itun, tuim toducendas, letendendas. (4 Tentin u, Miracult her qur retzn Aluperſtitio Chriſtianism 2Tnel. 2,9. 16, 13. 14. (3) Acee trudelitmen, Perſeenin Opprimen go. Non fe lonvenian umnplarirmi, Elugnate: Eie noſtræ En fero & iinde 2 ormnation WW, JyII, Inſfultare Drüdente nen eam i Iſn per ea ſe Miie lunt turbe 18 ntichriloſehen ſn nuah ne, led ſeneg. Cccedentinn onec tanten ui vimiomn antchi ſeos AYgunelin riſtinni tegin 6, in a0lenin g. Apoc. i ta chnainhi berioel, el⸗ e tetlen t el4,4 t . A neemn,⸗ Itulun r ni ki inlehl e n N. inm luelr. l n4 Me. Cteſtte . in nimin Antiecbrifat. 483 cultum, tum quoad regimen eccleſie, & in- troduecendas, & ſtabiliendas, & mordicus defendendas. 2 Theſſ. 2, 10. Apoc. 13, 5. 6. (A4 Tertia nota eſt, adhibere artes dolo- Jus, miracula falſa, media falſo ſpiritualia, per quæ regnum ſatanæ vires ſuas exercet, & ſuperſtitio radices agit: quo nomine an- tichriſtianismus m Rerium in! quitatis vocatur. 2 Theſſ. 2, 9. 10. 7. Apoc. 13, 12. 13. 14. 16, 13. 14. (⁶) Accedit & illa nota: adbibere vim, & crudelitatem, ad eccleſiam in ipſa eccleſia perſequendam, & fideles ac Veritatis teſtes opprimendos. Apoc. 13, 6. 10. 1 5. 17. §. 940. Non eſt obſcurum, in quem ba notæ conveniant; & intrépide teſtes veritatis quamplurimi, interque eos & integy: &αε . * & Magnates etiam, nec non Confeſſores ec- cleſiæ noſtræ, quod res eſt, profeſſi ſunt. Idem vero & alta voce clamat Hiſtoria medii gUi inde a Seculo VII usque ad tempora Reformationis, & recentiora quoque Seculi XVI, XVII, & præſentis, aca. Inſultare per hanc theſin aliis velle, nec prudentiæ foret, nec caritatis. Profite ri ta- men eam licet per Leges Imperii publicas: nec niſi per calumniam malitioſam ideo criminis læſæ Majeſtatis noſtros reos peragere conati ſunt turbulenti quidam homines, merito Hh 2 ipſis ntichriſtus. . 484— A241 ——— ipſis prudentioribus inter ſuos exoſi. Non eccleſiæ ipfi, quæ injuſte oppreſſa eſt, & ad meliora adſpirat, imputamus antichriſtianis- mum: ſed noſtra de antichriſto doctrina in- juſtum illum dominatum, quo magna & ſpe- Gabilis chriſtianæ Eccleſiæ pars oppreſſa eſt, cum omnibus, qui dominatum illum tuen- tur , promovent, adjuvant, coram toto orbe chriſtiano, Verbo Chriſti Domini edo- Ri, accuſamus. S. 941I. Adverſus ſcandalum ex hoc tam ſingulari phænomeno in medio Chriſti regno, tenendum: (1) prædictum eſſe, ut caveamus; 2 Thefſl. 2, F. Apoc. 13, 18. (2) permiſſum Chriſto Domino providente, in demonſtratio- nem juſtitiæ adverſus eos, qui veritatem non amant; 2 Theſſ. 2, 10. 11. 12. (3) Lb- latum iri tempore definito, partim per effica- ciam Verbi Chriſti 2 Theſl. 2, 8. Partim per judicia extraordinaria, ex parte ab ipfſis illis, quos maxime Obnoxios fibi fecit ac facit, exſequenda, Apoc. 16, 12. 17, 16.17. ad de- monſtrandam potentiam Chriſli. 2 Thefl. 2,8. Apoc. 19, II-21. Hoc certum fidelibus eſſe debet: ad conſo- lationem ipſorum; ſed & ad vigilandum, ut adverſus incurſum tentationum, inter hos grandes eventus, parati inveniantur. Apoc- 14, 9. 10. 11. 12. 16, 1I5. LVIII. — D le ſeciul Vüna he næ caula aun Econom olnnis Me a Dtura nolcamn luce Scriptun 15, ſ2. Per. 4 tonine faè, vnt, Gc hi ein, Cerilini tizin gratié erit. n quatuot rAlis; Keſu Partlone C um cum Se e el Mors le nc g. . ſtiones de 8963.) m vii pit rporis con ralizeſt 1 — ſuos exofi. i ppteſe eſt, us Inticbriſinir riſto CoChrna i o magnn Ae Ouns Opprelith Aum illum tur 1nt, Corann to riti Dominteco in ex hoc t 10Chriſtiresn , utcayeinni (2) hen/ 1demonſtra: qul Vernm .1r. (. ttintper ine 2,8 Purinfe e i Eeet 1 kl ,Gi, Al „ 1.2 Itelad gebe: Aunſr. igluim n n 7 intel ld Niantur. . IWI. NMors. 438 * DE NOVISSIMIS7BBSB , ac ſpeciatimn de Morte temporal. * §. 942. Vidimus hactenus ſalutis hominum æter- V næ cauſas, media, ordinem, & univere ſam oconomiam: ſupereſt, ut quorſum omnis ille apparatus tandem evadat, e Scri= ptura noſcamus. Ea NWoviſſima vocari ſolent, duce Scriptura, Joh. 6, 39. 1 Pet. I, F. 1Cor. 15, 52. per quæ intelliguntur eventus, qui bomines poſt decurſum bujus vitæ ſpatium ma- nent, & de cujusvis ſorte, æternum felici an miſera, decidunt, prout quisque opportunitate Jalutis, in gratiæ tempore oblatæ, recte vel ſecus uſus fuerit. H Ea quatuor potiſſimum ſunt: Mors tem- poralis; Reſurrectio mortuorum, una cum apparitione Chriſti glorioſa; Judicium extre- mum cum Seculi conſummatione; ac deni- que vel Mors vel Vita æterna. Commendan- dæ hic S. R. D. D. Cottæ nuperrimæ Diſſer- tationes de Noviſſimis. S. 943. Mors generatim vitæ privatio eſt. Jam uti Vita naturalis in continuata mentis & corporis communione conſiſtit; ita Mors tem- poralis eſt ſolutio communionis ſive harmonicæ, Hh 3 ope- 496 MO5S. operationis, quæ naturaliter inter animam && ctorpus bominis intercedit. J. 944. Origo mortis non repetenda 4 Deo, quippe qui hominem ad immortalitatem condidit (S. 252): ſed a Diabolo, homicida, Joh. 8, 44. Hebr. 2, 14. & homine, qui pec- cando malum hoc ſibi arceſſivit. Rom. 5, 12, 6, 23. 1I Cor. 15, 21. 22. Deus, ut juſtus Judex, hanc pœnam & de- nunciavit peccaturis, Gen. 2, 17. & peccato- ribus juſte infligit. Gen. 3, 19. 22. Pſalm. 90, 3. 7 8. 9. §. 945. Quoniam ergo mors peccati con- ſequens eſt, hominibus univerſis etiam morien- dum, Rom. 5, 12. Ebr. 9, 27. Joſ. 23, 14. Hiob 1, 21. 3, 19. 30, 23. Pfſal. 49, 11. 89,49. GCohel. 9, 3. Eſa. 40, 6. exceptis illis, qui vivi in cœlum translati, Gen. 5, 24. Ebr. 11, 5. 2. Reg. 2, 1I1. & illis, quos dies Domini depre- hendet; qui tamen & ipſi per immutationem morti analogam (forte ſoporis inſtar), trans- ferentur ad immortalitatem. 1 Cor. 15, 5 I. 52. 2 Cor. 5, 4. “ S. 946. Quamvis igitur pii juxta cum im- Piis moriamur, quamvis etiam in hominibus piis mors incommodum quoddam ſit, a pec- cato originem trahens; neutiuam tanen e⸗ ſeſim nor her tr ls remnill⸗ pltatio, Ol 69, Dhr. 2, 44. 2²) Donus nor plens eccati f taducens. om SI. Phil 1,21 H 9ay. Forn Cnnfſiit, ſwe ir & commercii organico. 200 Hujs guige Nenn (niſ per 1 Ir) t hhareti I, 12,20. 1) 114,2 Cot.5 §. 948. Qn Acuce vorpus nequ Auidem ſenlt 5.6. Plal. urta Dei ſen 177 134. 1 5 949. 9 ether Ldi iſter ninun i repetend, 1 immonaitate: icolo, homet . homite, guif Hut. on s,, ine poenam Ec. 2, 17, Cecand H9,22, Mln ors peccatice⸗ ſsetiam muf⸗ 7 ſol , ſl1 h ihi, Ciffln 6. En ihſe 8Doniicene⸗ rinmorrtorenn inltrc) inm Cor pfl. lnanin⸗ in honns ſt, ſe⸗ nn uen inun in 9 Mors. 487 fdelium mors pœna dicenda eſt: Nam (1) pec- cata illis remiſſa ſunt, & omnis adeo peccati imputatio, omnis ira ſublata; Rom. 8, I. ſ. 9. Ebr. 2, 14. 1 5. 1 Cor. 15, 55. 56. Hinc. (2) potius mors benefieium fidelibus eſt: tollens peccati fomitem, ipſosque ad vitam traducens. Rom. 7, 24. Luc. 2, 29. Joh. 5, 24 8, 51. Phil. I, 2 I. 23⸗ S. 947. Forma ſive eſſentia mortis in Xa conſiſtit, ſive in ſolutione unionis eſſentialis & commercii animæ rationalis cum corpore organico. 2 Cor. 5, I. . Hujus quidem neceſſarium deinde conſe- quens (niſi per miraculum aliunde impedia- tur) eſt ſeparatio ac diſceſſus animæ a corpore. Luc. 12, 20. 1 Reg. 19, 4. Pſal. 146, 4. 2 Pet. I, 14. 2 Cor. 5, 8S. Joh. 19, 30, Luc. 8, 55 S. 948. Quamvis qui mortuus eſt, non eſe dicatur, Mat. 2, 18. Pſal. 39, 14. tamen neque corpus neque anima in nihilum abit. Corpus quidem ſenſus omnis ac vitæ expers Cohel. 9, 5. 6. Pfſal. 90, 6. 7. diffuit ac diſolvitur juxta Dei ſententiam, Gen. 3, 19. Add. Hiob. 17, 13.14. Pſal. 146, 4. Cohel. 12,7. 1 Cor. 1, 42. 43. S. 949. At anima in morte non interit ſed ſuperſtes, vivens, Jui conſcia manet, ac fa- h 4 cul⸗ 488⁸ * Mors. cultates ſuas, intelleétum & voluntatem, re- tinet, easque minime otioſas. Occidi enim non poteſt, Matth. 10,28. ſed redit ad Deum. Cohel. r2, 7. Speciatim fideles mortui Deo vivunt, Matth. 12, 32. Luc. 20, 38. & beati ſunt, quia quieſcunt, Apoc. 14, 13. & ſunt cum Chriſto, Phil 1, 23. Quæ omnia niſi de ſuperſtitibus dici non poſſunt. Conf. S. 230. Locus Cohel. 3, 19. 20. 21. non de re, ſed de apparentia rei loquitur, uti patet ex v. 18. §. 950. Antiquum illud ſomnium de ſomno animarum, præter modo dicta, etiam refuta- tur ex locis 2 Cor. 5, 7. 8. Matth. 17, 3. Luc. 16,25. 23, 43 Apoc. 4, 10. 11. , g. & re- pugnat Sapientiæ ac Bonitati divinæ: huic enim conſentaneum non eſt, animam divi- no Gratiæ lumine jam in hac vita donatam, & ad commercium cum Deo & Chriſto eve- tam, & ſic ad ſublimiora quæque præpara- tam, de illo eximio gradu beatitatis nunc demum in ſtatum inertiæ detrudi. S. 951. Status poſt mortem duo ſunt: unus Jalutis, in quo ſunt fidelium animæ; alter dammationis, in quem animæ impiorum, a corpore ſolutæ, perveniunt. Scriptura non niſi duo bos ſtatus, cum de mortuis loquitur, memorat; de tertio quodam loco, aut inter- medio Statu, plane ſilet. Matth. 7, 13. 14. Marc. 16, 16. Joh. 3, 36. Gal. 6, 8. §.952. S — § gſe. Firn imas mortu. luen conſet unnationis / De ideliun cPoh. 3, 16.36 ic vibere, v. Wr, Matth2 WrNs earu Vitæ Conditio 1, 23, 2001 1 laboye. 4 exempla, Li De ipimn boly Luc. 16,2. ll2, lo, 6 9z. i Ulis, ee ilce Uun tamen ani 29 ue. Ppleos es, MAtet, guu di nkreenti ad d. 38. l. ſd. eRo ene n llngu mhin Wmas 1ſe 16. et —— Aoluntaten,, . Occicdient ed tectadeon celes norni Di 20, 39 T be⸗ ,14, 19. ln Qsommia ni nt. Conf 10 21. Mon den, lti patet el l mnium 1,nn 24, etian tthl⸗ atth. 1, 1I1. 6, 9. Ar ti divine: M . Anitnamt⸗ e Wita donmn, & Chrle⸗ Uzlbe ee beztittti hur ttuci. n raine, Ie zinninmn¹ Saigrus vns an⸗ Un 1 Ae lth. „ igt⸗ ,5 Status poſt Mortem. 489 §. 952. Firmatur hæc theſis ex eo, quod animas mortuorum credentium ſtatim beatitu- dinem conſequi, impœnitentium illico pœnam damnationis ſentire, Scriptura docet. De fidelium animabus luculenta ſunt loca, Joh. 3, 16. 36. 7, 24. 12, 206. Dicuntur Deo ſic vivere, ut eo tanquam Deo ſuo fruan- tur, Matth. 22, 32. & eye cum Chriſto, ita, ut ſtatus earum lucrum, hoc eſt quavis hujus vitæ conditione longe excellentior ſit, Phil. 1, 23. 2 Cor. 5§, 1-8. ſtatus nempe quietis a labore. Apoc. 14, 13. Idem teſtatur per exempla, Luc. 16, 22. 25. 23, 43. Act. 7, 59. De impiotum animabus expendenda para- bola Luc. 16, 22. 23. Add. Act. 1, 25. Pſalm. 112, 10. §S. 953. Ubi ſint animæ defundtorum, diffi- cilis, nec valde neceſſaria quæſtio éſt. Pio- rum tamen animas una eſſe, ex Ebr. 12, 22. 23. ac Luc. 16, 22. & ex multis Apoca- lypſeos locis, nec non ex illa ſuavi formula batet, qua pii cum moriuntur, dicuntur congregari ad populum ſuum, Gen. I5, 15. 25⁵, 8. 35, 29. 49, 33. Num. 20, 24. 27, 13. Deut. 32, 50. Jud. 2, 10. quæ ad patres col- lectio diſerte 2 Reg. 22, 20. a corporis ſepul- tura diſtinguitur. Similia leguntur quod ad impias animas attinet, Luc. 16, 28. Apoc. 6, 15. 16. 1 Pet. 3, 19. 20. Eſa. 14, 9. 10. r Hh 5 §. 954⸗ 490 Status poſt Mortem. S. 954. Nec probari adhuc potuit ullo ido- neo argumento, Animas eorum, qui vere mortui, ſed reſuſcitati fuerunt, IReg. 17, 17.22. 2 Reg. 4, 20. 35. 13, 21. Matth. 9, 18. 25. Luc. 7, 12. I4. 15. Joh. II, 44. Act. 9, 37. 40. 20,9. 10, in tertio quodam loco, inter cœlum ac infernum medio, quem Locum Diſpen- Jationis nonnulli appellant, fuiſe. Probabile potius eſt, eas, ſoluto licet illo naturalis commercii inter ipſas & corpora ſua vinculo, manſiſſe tamen in corporibus ſuis, diſceſſu e corpore, qui alias futurus erat (§. 947)⸗ per Omnipotentiam DEl inhibito. JH. 955. Falſa eſt vulgaris opinio de Purga- torio, quod habetur pro oco oruciatuum, per quos peccata bonis operibus in bac te non expiata, poſt mortem demum ſint eluenda. Eam enim analogia Scripturæ refutat (§. 951. 952); prima eccleſia ignoravit; addubitavit Auguſtinus; Concilium demum Florentinum A. 1439. pro dogmate fidei declaravit. Præterea plures alios errores involvit: Cul- pam remitti ſine remiſſione pœnæ; Chriſti Satisfactionem non prodeſſe fidelibus ad per-= fectam remiſſionem; Afflictiones fidelium eſſe ſatisfactorias, & vere pœnas; per me- rita, ſatisfactiones, eleemoſynas, preces, ſacrificium Miſſæ, aliaque viventium Nuffra- gia, pœnas purgatorii levari aut omnino finiri, ſbiri; Merit Nolſe commn Neque alie ro mortu for enim il Mente adhibu hantets erg⸗ Agratiarum ug, Notivas ſcumt, Ao un propiti pit ſuperl gé. Hl Mila Aerx o entt, le gutif un internegie leſto ſont ſa Ium. (1) bu hnt omnin 0 Al ft in 11,4. Mu, ſch3 e 0n 9, 13. 14 m ſan dor r. 12,22. Wuur in hace Weonyerſt Ari morten vunt o⸗ gu — Ntuit ullo icn. m, (i Nen Regll, a1 tth. 9, .21. AC9, AN inter collun Locun Der e. Hobabt t lo naturais 11 lun unev, lis, Cilcelt 11 (5 ) nio de NMyr. 0 Nin, ir Nur Uiti n ſttehlem. ilun (Hl⸗ Adubtnt 1 Moveltnn Jaruri. Cyolet C, ,, (eli lbusad hel⸗ es ſdehunn. 8 pet Whe⸗ reces; 38, D tun H lt olnin Status poſt Mortem. 49 1 finiri; Merita Sanctorum per Indulgentias poſſe communicari. Neque aliquid huc faciunt viventium Pre- ces pro mortuis, Seculo jam III. uſurpatæ, Pu- Fior enim illa eccleſia primitiva eas non alia mente adhibuit, quam ut eſſent declaratio charitatis erga defunctos, & ſpei de ipſis, & gratiarum actio: quales preces pro mor- tuis, votivas & evchariſticas, nec noſtri re- Jiciunt, Apol. p. 277. Poſtea demum tan- quam propitiatorias uſurpare, invita ſcriptura, eτιρI ſuperſtitio ſequioris ætatis. J. 976. Solido etiam fundamento deſtitui- tur illa altera opinio, quæ multorum animos tenet, de purificatione animarum in ſtatu quo- dam intermedio, quem locum tertium vocant. Præſto ſunt ſatis gravia momenta in contra- rium: (1) Purificatio, qua qui Deum viſuri ſunt omnino opus habent, Matth. 5, 8. Ebr. 12, 14. fit in hac vita, in pœnitentia, Plſal. 51, 4. Eſa. I, 16. & renovatione quotidiana 1 JOh. 3, 3. per ſanguinem Chriſti; 1 Jo. 1, 7. br. 9, 13. 14. vi cujus communionem habent cum ſanctorum conſummatorum ſpiritibus; Ebr. 12, 22. 23. 24. (2) Credentes mori- untur in pace, Luc. 2, 29. etiam qui eodem die, quo converſi ſunt, moriuntur, Luc. 23,43. non viſuri mortem; Joh. 8, 5I. 11, 26. non poſ- ſunt ergo quoad animam in deteriori, quam nunc 492 Ftatus poſt Mortem. nunc ſunt, ſtatu eſſe. (3) Morte finitur gratiæ tempus Ela. 55, 6. (ſec. Targum) Cohel. 9, 10. 2 Cor. 6, 1. 2. Ebr. 4, 1. Matth. 25, 10 - 13. unde retributio extremi judicii ſecundum ea fiet, quæ in hac vita, dum corpus habuimus, perpetrata fuere; 2 Cor. 5, 10. (4) Afflicti- ones etiam piorum Scriptura ad hanc vitam reſtringit; 2 Cor. 4, 17. 1 Pet. 1, 6. Rom. 8,18. Etiam locum 1 Pet. 4, 18. de hac vita intelli- gendum, collatio cum Prov. 11, 31. docet. §. 957. Si quis tamen per locum tertium hoc tantum velit, fidelium animas nondum omni beatitudine frui, ei non magnopere re- pugnandum videtur. Negari enim non pot- eſt, redunitis cum corpore glorificato ani- mabus aliquid gloriæ acceſſurum eſſe, quod ante non habuerunt; atque adeo beatitudi- nem eorum inchoatam eſſe, nondum com- pletam; Col. 3, 3. 4. 2 Theſſ. 1, 10. 2 Cor. 5, 10. 2 Tim. 4, 8. Quod idem etiam de ſtatu im- piorum dicendum. Hoc ſenſu medium quendam ſtatum anima- rum, qui ſit Status exſpectationis, cum præ- guſtu tamen beatitudinis vel dammationis conjunctus, multi Patres antiqui, nec nulli ex Noſtris, ſtatuerunt. Satius tamen eſt, rem ipſam tenere ſimpliciter (uti S. 9/2 Pro- poſita eſt); & formulis abſtinere, ſub qui- bus alii ſuos errores abſcondunt. LIX 0e Ren N Chi le, bominum denno formabi donutl, Cun lie ertreno / iſatem vite in co poritn 6.9h9. Ac h Uiberiton doteſt Mentinn, ac) R 8 ntl, Reſorte eluta Cordo i puma pol eſle non pote Perſtes mant btiliclimas tein polvilen Onnniſcids . ochinudmn,4 Dotom Nu Jode e copnitione Dotentia en. — nefinttur gin ) Cohel,9 Atth. 2), f0- l, cii ſecindane Olpus hib 0 (4)fidi 11 1id hanc vir 11,6, Rom,li hac vwita imel II, 31. Cocel t ocum tanfn mimnas ol magnoperet enim non po- lorificato A. Gmn elle, Gl deo becrul- nondum . 10, 00ſ, d n & lautn. ſtten imne⸗ CNN Caminnien i, Mti Reſurrektio. 493 IIX. e DE RESURRECTIIONE. 5. 958. Rareio eſt opus infinite Dei potentiæ, quo Chriſtus omnium, qui unquam vixe- re, bominum corpora, poſt mortem deſtrutta, denuo formabit, & vita ac novis qualitatibus donata, cum animabus ſuis junget, ut omknes die extremo ſolenniter judicentur, & pii feli- citatem vitæ æternæ, impii pœnas promeritas, etiam corporibus ſuis percipiant. S. 959. Ac primo quidem incredibile hoc videri non poteſt, infinitam Dei Scientiam ac Potentiam, ac Dominium in homines, cogi- tanti. Reſurrectio enim nihil aliud eſt, quam iterata corporis atque animæ conjundtio; jam ſi prima poflibilis fuit, iterata impoſſibilis eſſe non poteſt. Uti anima poſt mortem ſu- perſtes manet; ita & corporis, quamvis in ſubtiliſſimas partes reſoluti, ne minimus qui- dem pulviſculus poteſt annihilari. Deus autem omnilcius ac hominum Dominus, omnium. hominum, omnium animarum, omnium cor- porum humanorum, quoad minutiffimas quoque eorum particulas, perfectiſſimam & cognitionem habet & poteſtatem; & Onni- potentiæ Ejus non magis arduum eſt, diſfi- patos 49 Refſurreftio. patos corporum humanorum pulviculos con- ſervare, colligere, in formam & ſitum quem olim habuerunt componere, corpus ex iis denuo formatum vita donare & cum anima jungere, quam quidem proclive ei fuit, res êmnes e nihilo producere, & corpora ani- mata primum formare. Conf. ſimilem ha- rum veritatum nexum 2 Tim. 2, 18. coll. 19. Ipla ergo Ratio bumana pPerſpectam habere poteſt poſſibilitatem Reſurrectionis. Act. 26, 8. Quin & probabilitatem ex Juſtitia Divina in- telligit: Conſentaneum enim eſt, velle Deum, ut corpus, quod bene vel male factorum particeps fuit, etiam in præmiis & pœnis ſo- cium animæ fiat, quo luculentius divini in homines regiminis Juſtitia, creaturis intelli- gentibus univerſis manifeſtetur. S. 960. Sed hoc ipſo, quoniam res tota redit ad Voluntatem Dei, ſola nos Revela- tio docere poteſt, certo Reſurrectionem futu- ram eſſe. Et paſſim fidem facit Scriptura, fore reſurrectionem, Luc. 20, 37. 1 Theſſ. 4, 14. 16. Act. 4, 2. Pfſal. 90, 3. corpora in pulvere terræ dormientia evigilatura, Pfal. 17, 15. Dan. 12, 2. 13. & vita donatum iri Ela. 26, 19. Joh. , 21. Rom. 8, II. & e ſe- pulcris proditura, Joh. 5, 29. & actus edi- tura vitales. Hiob 19, 26. 4 — 40. 1 Cor Neritne ac cei ienque Chuſ 21, 31 32. 61 §. ge1. Hoc infinne Scientt Uninino Script 100.. 1,9. De Vi, Joh. ſ, ieThek. dalvatori homit 40, 44. 54, 19 lI Ne ² Ul boe n⸗ oer ad Der WI. 10C I19. & valid e imerium IUNl 16. Fn Orm ſlltk eilcita urs ver R.20, Dan Kdd. denn, Rrohinn Drehencer un Chide 0. npulyiſeulosc. Am &ſtungen e, olhug er in e & cum minn oclire ei fut & corpord Onk. ſimilenn /,. n. 2, 18. Cl. l. etlpeckin hiet kionis, Acl. 4,. Uſtitia Dinimin eſt, velleenn, nale facionn is & peniit Ntius divini reituris intel⸗ Ut. Oniam es ſo la nos Rer⸗ Ainen /l⸗ eit Knnut, 7, IIIal hon glnn, . Reſurre gio. 4 95 Add. I Cor. I15, 12-57. ubi data opera de veritate ac certitudine reſurreétionis agitur, itemque Chriſti Domini argumentatio Matth. 22, 3 I. 32. e loco Exod. 3, 6. deſumta. S. 961. Hoc tantum opus, quod nonniſi infinitæ Scientiæ ac Potentiæ eſt, ſoli Deo Unitrino Scriptura adſcribit, Rom. 4, 17. 2 Cor. 1, 9. Deut. 32, 39. I Sam. 2, 6. Pa- tri, Joh. 5, 21. 28. I Cor. 6, 14. 2 Cor. 4, I4. I Theſſ. 4, 14. &, ſingulari ratione qua Salvatori hominum, Filio, Joh. 5, 21. 6, 39. 40. 44. 54. I1, 25. 1 Cor. 15, 45. Apoc. I, I8. nec non Spiritui Sandto. Rom. 8, I1. Ubi & hoc notandum, diſerte hac in re provocari ad Dei Potentiam, Matth. 22, 29. Phil. 3, 21. 1 Cor. 6, 14. Rom. 4, 17. Ebr. II, 19. & validam Chriſti Domini vocem, ſive imperium potentiſſimum. Joh. 5, 28. I Theſl. 4, 16. I Cor. 15, 5§51. 52. coll. Joh. 1I1, 43. J. 962. Omnes, quotquot obierunt, bo- mines reſuſcitabuntur, tam pii, quam impii. Hoc claris verbis affirmat Chriſtus Joh. 5. 28.29. & Paulus. Act. 24, 15. 2 Cor. 5, 10. Add. Dan. 12, 2. .Y Excipiuntur, quos dies Domini vivos de- prehendet 1I Cor. 15, §1I. 52. item illi, qui cum Chriſto reſurrexerunt, Matth. 27, 52.53. Matth., 496 Refurre di. quos una cum Chriſto aſcendente in coœlum vivos translatos eſſe, probabile eſt. Sæpe de ſola piorum reſurrectione lo- quuntur Apoſtoli; quoniam nempe res eis cum fidelibus erat, quorum præcipuum in ea ſolatium eſt, omnia fidei, ſpei, ac pietatis momen:a complexum. 1 Cor. 15, 7. 18. 19. §. 963. Idem numero corpus, & cujusvis ho- minis ſuum, reſurredturum eſſe, ipſa nos monet notio ναςOHuτιHve, reſurrectionis. Sed idem magis diſerte Scriptura oſtendit, cum deocet: (1) eos, qui in ſepulcris, in pulvere, in mari Junt, reſurrecturos. Joh. 5, 28. Dan. 12, 2. Apoc. 20, 13. (2) corpora noſtra mortalia ac fragilia donatum iri vita & immortalitate, Rom. 8, II. Phil. 3, 2 r. L Cor. 1 5, 36. 42. K4 quo in loco ea, quæ Y. 37. 38. habentur, noſtræ theſi adeo non adverſantar, ut eam potius firment. (3) Accedit Reſurrectio Chriſti, quæ noſtræ reſurrectionis exemplum eſt, in qua Dominus idem, quod ante ha- buit, corpus e ſepulcro eduxit. . Multa hic quæri, dubitari, objici ſolent, inprimis de continua tranſpiratione & fluxu corporum humanorum: qui fluxus ſi vel maxime detur, non tamen hanc theſin no- ſtram evertit; nondum enim confectum eſt, annon ex particulæz, e quibus corpus initio exiſten- — exſiſtenne ſu⸗ ſtammmma primnii uſs præcile Deo Geltinate Crports hum O Waneant lecelſe eſt, hummana curi Winhate, Ren propoſitam: dus. Fenus ture, dilerin Apoc. I1, 19. Ne u ehg, eicem In rellletand ig grette 00, n tet rünn eorlent . Porn c ſricſan, ig llem ſdin DAhn. 12,3. 68 d ſig Pralen Ntis zc d gle, ſpin ummma e 1. — ente in cC bie eſt, elurreclion 1. n neinpe ee n przcipuum u , eſ N Dletißſ Dr. 15, 7, l, h 1,Gerzunik , 0l nos nit vniz. del ſenl Gdit, cum hcet Mlwere, ii 28. Dan. 12 noſtra mnort! AihdhOrtA Nr,10, 61 . 30, kennn⸗ ntgr, nen Ct Reluned ioniseelten ,Nood i Il. ſdt N znc thein . onfeckun 4 coPbsil ellel- Reſurre Sio. 49 exſiſtentiæ ſuæ compoſitum fuit, tanquam ſtamina primitiva, ad hoc præciſe corpus, hujus præciſe hominis, conſtituendum ſic a Deo deſtinatæ fuerint, ut hujus in indiv duo corporis humani partes conſkanter ac perpe- tuo maneant. I Cor. 15, 38. Sed neque neceſſe eſt, quævis ſpecialiora, in quibus humana curioſitas tricatur, explicate deter- minare. Rem in Scriptura habemus clare propoſitam: Modus rei Deo eſt relinquen- dus. Sexus, ztatis, ſine dubio etiam ſta- turæ, diſcrimen manſurum, veri ſimile eſt. Apoc. I1, 18. 19, F. 20, 12. S. 964. Quamvis autem, ſi materiam ſpe- emus, eadem corpora, quæ mortua erant, ſint reſuſcitanda; erunt tamen mutata & oUi;s prædita qualitatibus, ita ut ſtatui no- VO, qui in æternitate futurus eſt, compages eorum conſentanea ſit. I Cor. I5, 35. 36. Piorum corporibus Scriptura tribuit Aiagcν immortalitatem, gloriam, robur, indolem ſpiritualem: 1Cor. 15, 42. 43. 44. 54. Dan. 12, 3. Matth. 13, 43. id quod oſtendit, eos nacturos eſſe corpus ab imperfectionibus vitæ præſentis animalis, ac multo magis a vitiis ac deformitatibus immune, vividum, agile, ſpirituali mentis naturæ accomodatum, ſumma cum facilitate animo in motibus ſuis 498 Re Jurre io. * obſecundans, ac ſancto cum Deo commercio aptum. 1 Cor. 6, 13. Apoc. 21, 3. 4. Neuti- quam autem puſillum fore, vel ex Phil. 3, 2 . intelligi poteſt. De impiorum corporibus Scriptura parcior eſt. Et iſta tamen immortalia erunt, 1 Cor. 15, 52. 53. quia perferendis æternis ſuppli- ciis ſufficere ea oportet, 2 Theſl. 1, 9. Apoe. 20, 10.15. Deformia & borrida futura eſſe, partim ex miſerrimo animi apud eos ſtatu, partim ex Dan. 12, 2. & Eſa. 66, 24. colligi poteſt. M H. 96 5. Cum ergo longe maximum piis beneficium hæc reſurrectio ſit, dubitari non poteſt, eam eſſe frudtum meriti Chriſti, qui ipſe eum in finem mortuus eſt & revixit, ut eos, qui ipſum fide ([uum fecerunt, conſum- mata felicitate, etiam quoad corpus, bea- ret. Rom. 14, 7. 8. 9. 8, 11. Joh. 11,2 5. 26. 14, 19. 1 Cor. 15, 20. 21. 22. 23: 1 Theſſ. 4 14. . . .2 2⸗ . . ,p An vero etiam impii vi meriti Chriſti ſint reſurrecturi, non ſatis commode diſputatum fuit. Cum enim propfter contemtum & re- pudiationem meriti Chriſti ſint reſuſcitandi, & judicandi, eorum reſurrectio non a reſur- rectione & merito Chriſti, ſed a juſtitia Dei puniente pendet. . — 5 99b. El Otnmiumn flet, ſocſeio extre ofus ſaum unt; 2 C0 Chtiſtum e us glorikient n eodem telhntam exge 19, . 40. „Qn Verecitis, Be i Domini onſratinn, g, H. pucis exee Efne mundt. de aͤtur Ju mnorlen⸗ nond mprod s ex en ſuns locus — Deo commmerd 21,3.4. Nen Vel er lll 3n Seriptura nto inetunt, I 6 etetnig llfl Ihel. 19, A ric, kutora hu eos Ein li 60, 24 l maximmunn Ga , Jubiteni h iti Criſt, tert,1 cerunt, M. a orhl Ke⸗ Ch. 1976 19,1 HM e aßunn enmnre- t elſnci, Judicium Extremum. 499 S§. 956. Eum enim in finem Reſurrectio omnium fiet, ut omnes homines ſolennitef judicio extremo ſiſtantur; impii quæ per corpus ſuum male egerunt in corpore etiam luant; 2 Cor. 5, 10. Gal. 6, g. pii contra; Chriſtum etiam corpore ſuo ſub afflictioni- dbus glorificantes, Gal. 6, 7. 1Cor. 15, 31. in éodem vitam Chriſti glorioſe mani- feſtatam experiantur. 2 Cor. 4,; 10. 11. Hiob 19; 2§. 26. Quo paéto Omniſcientia, Omnipotentia, Verũécitas, Benignitas ac Juſtitia Dei, & Chri- ſti Domini Majeſtas publice éoraum omnibus des monſtrabitur, 2 Theſl. 15; 5=10. Elſa. 66, 14. S. 967. Hinc etiam una omnium ſimul (non- niſi paucis exceptis S 962) eſurrektio erit; in fine mundi. Joh. 6,; 39. 40. 44. 54. DE WDICIO EXTREMO. §. 968. 'e, Judicium particulate, cuilibet poſßt mortem ſubeundum. Hoc ex Ebr. 9, 27. non improbabiliter colligitur; ac poôrro cer- tius ex eo conſtat, quod unicuique mortue ſuus locus & ſtatus, conditioni ipſius con- 11 2 venlens 500 Judicium Extremum. veniens (S. 9 52.) aſſignatur a Deo, & quis- que in eum per media quædam (uti e. g. Lazari anima per angelos Luc. 16, 22) de- ducitur: id quod internam in conſcientia conviétionem de Dei ſuper eum judicio non poteſt non efficere. Verum hoc loco de ultimo univerſali Judicio jam ſermo eſt. §. 969. Univerſale & extremum Judicium eſt adus Dei Jolennis & publicus, quo per Jeſum Chriſtum, ſummo cum ſplendore & ma- jeſtate compariturum, omnes bomines, omnes- ué eorum actiones, exactiſſima juſtitia jadica- lantar, ac de uniuscujus que ſorte ſempiternum äiut beata aut miſera, decretoria ſententia, con- tinuo infallibiliter exſequenda, pronunciabitur, ad majeſtatem Chriſti & Juſtitiam viarum Dei coram univerſis angelis atque hominibus glorioſe manifeſtandam. S. 970. Ratio bumana, uti Deum Recto- rem & Judicem mundi, bonum, ſanctum, juſtum agnoſcit, ita etiam aliquod univerſale judicium futurum eſſe, ex jullitie ac Provi- dentiæ Divinæ conſideratione non obſcure colligere poteſt. Juſtitia enim divina necel- ſario ita manifeſtanda eſt, ut, cuique ſecun- dum opera ſua retribui, omnes intelligant. Id quod non fit, ſi non eſt univerſale judi- eium, lium; quon bonismale, Coc ide Gimmne tum clelia, pat Uccurrunt, zabile eſt, ate, uſtitia Occhlta mane tereſt. Cont §. 971. 4. ſimat deninn Aln Geteſibi, io indllam ] Ue hoc juicit 916. 17,2 Th fönemn, 00 104 d,d. erocemn proter Nene Giincie 97n. dr⸗ lſerte licinn fore 36. 41. 42. II, 31. 32, nt. — abeo, Cc. Adamn (utie l. 16, 2) m in conſcentn eutn udicioron ivet i uli, temumn udtein Alicns, (l laan Gn miyes, Ollte uſitig init lTte eupinm 1elein, e onmtctli, 4ian vinttal aninkorſn’ Deun Nele- un, Men, int iutſt Gir n hyr. e m eln ri ⸗ igve eun es Untelen ivetlae gun Judicium Ex tremum. For cium; quoniam in hac vita ut plurimum bonis male, malis bene eſt. ”ꝗM uod idem & de Providentia Dei in re- gimme tum ſingulorum, tum mundi, tum eccleſiæ, pariter dicendum; innumera in eo occurrunt, ubi nobis in hac vita imperveſti= gabile eſt, quo pacto cum Sapientia, Sancéti- tate, Juſtitia Dei conveniant; quæ non ita occulta manere, gloriæ divinæ plurimum in- tereſt. Conf. Apoc. 5, 4. Plal. 73, 16. 17. S§. 971. Atque hoc ipſum comprobat & con- Ermat Scriptura, cum docet, poſt patienti⸗ am dete ſtabili in hoc mundo confuſioni ſatis diu indultam Rom. 2, 4. Pfſal. 50, 21. flagi= tare hoc judicium, & Juſtitiam Dei, Cohel. 3, 16. 17. 2 Theſſ. 1, 6. & piorum exſpeécta- tionem, Pſ. 104,3 5. 58, 12. 67, F. Ebr. 9, 28. Phil. 3, 20. Rom. 8, 23. & ipſam impiorum ferocem proterviam, compeſcendam tandem plene & vindicandam. Pſalm 107, 42. 2 Theſſ. I, 8. Jud. vY. 1 5. Apoc. 11, 17. 18. O. 972. Præterea autem eadem Scriptura diſerte & copioſe affirmat omnino univerſale judicium fore, Matth. 10,/1 5. I1, 22. 24. 12, 36. 41. 42. 25, 3 1. Marc. 6, II. Luc. 10, 14. I1, 3 I. 32. Joh. 12, 48. Act. 10, 42. 17, 3 I. Rom. 2, 5. 16. 14, 10. I Cor. 4, 5. 11, 26. 2 Cor. ſ, 10. 2 Tim. 4, I. I Pet. 4, 5. 5, 4. I 1 3 2 Pet. (02 Judicium Extremum, 2¾ Pet. 2, 4. 9. I Joh. 2, 28. Jac. 5, 7. §. 97 Apoc. I, 7. 20, 12. Idque jam inde a pri= mis mundi initiis denunciatum, & ſubinde in V. T. inculcatum fuit. Judæ vY. I4. 15. Gen, 18, 15. 1 Sam. 2, 10. Plalm 9, 8. 9. 96, 13, 98, 10. Cohel. 11, 9. 12, 14. S§. 973. Sußragatur huic quorumvis ho- minum conſctentia: quæ non quidem appa⸗ rfatum, & formam, ac circumſtantias extremi judicii docet; ſed judicium tamen ipſum, terribili præjudicio, anticipat, hominem de eccatis ſuis accuſans, ac de pœnis poſt hanc Vitam futuris vel invito & reluctanti aurem vellicans. (S. §.) Vid. Act. 24, 2 5: S. 974. Judeæx futurus eſt Deus triunus, ſummus Legislator ac Dominus omnium. Jac. 4, 12. Ebr. 12, 23. Pſalm 7, 9. 70, 6. §8, 12. Præcipue autem viſibili ratione judicium exercebit Filius Dei, Jeſus Chriſtus edrydgo- ro, ad id conſtitutus a Deo, Act. 10, 42. 17, 3 1. Poh⸗ 5, 22. 27. Rom. 2, 16 2 Cor. §S, 10. 2 Tim. 4, 1. glorioſe ideo conſpicuus appariturus, Act. 1, 11. Luc. 21, 27. Matth. 16, 27. 24, 30, 25, 31. Marc., 8, 38. Luc. 9,26. & ſuis quidem deſideratiſſimus, Phil. 3, 20. 1 Pet. r, 7. 8. 2 Tim. 4, 8. Ebr. 9, 28. Judæ V. 24. Col, 3, 3. 4. at terribilis impiis futu- IUs⸗ — . ſ. , (Cort §. 487 975. V. nitatu ang Theſl. 1,7. homines 13,41. Ac 2 13, 9. & Mauhe 13,4 §. 976, 0 omnes; gui ei ut tlfer ali pa eniore a e. 21 30. Il 146. 321. 1 .977. in omnes, wi & mon- Wim. 4, I. ri. Apoc, QnEe Math. 2 Mines, ac Om, zrepe ercitum, 12, 9. 20, 1 — . . 7 jam ince 1n mm, & ubinkenn Ii.1). en , 8,9. l 4 Jvorumyis ir 0 quiden zppe bſtanrias ennnt 1 tumen n t, Dommnem 4 CEnis poſtat uckanti and 4,2 . 4 Deus mum, ninus onmunn In7 ſot Ntione ſokcim , 40, 0² eo Celns 2, n rnmnmñmmemmmnninnidddmmnnmnn en Judicium Extremum. (03 rus. Apoc. 1, 7. Luc. 19, 27. Pfſal. 21, 9. 10. (Conf. §. 488.) S. 975. Veniet judex Chriſtus in ſplendido comitatu angelorum, Matth. 16, 27. 25, 31. 2 Theſſ. 1, 7. quibus porro miniſtris utetur, ad homines congregandos, Matth. 24, 3 70 13, 41. ac à ſe invicem ſeparandos Matth. 13, 49. & ſententiam exſecutioni dandam. Matth. 13, 42. 50. S. 976. Cum Chriſto judicabunt & Sancti omnes; qui poſtquam ipfi judicati fuerint, ei ut teſtes aſſidebunt, judicium omne ſum-⸗ ma aſſenſione palam approbaturi. Matth. 19,28. Luc. 22, 30. Judæ Y. 14. 1 Theſſ. 3, 13. Apoc. 2, 26. 3, 21. Pfſal. 149, 5-9. g. 977. Judicandi ſunt bomines in univer- Jum omnes, Gen. 18, 25. Matth. 25, 31 46. Act. 17, 31. Rom. I4, 10. 11. 12. 2 Cor. 5, 10. vivi & mortui, Rom. 14, 9. Act. 10, 42. 2 Tim. 4, I. 1 Pet. 4, §. magni æque, ac parvi. Apoc. 20, 12. Quin & angeli mali, 2 Pet. 2, 4. Judæ Y. 6. Matth. 25, 41. 1 Cor. 6, 3. ob ſeductos ho- mines, ac dominium in eos, ipſis non debi- tum, arreptum, & ingenti cum tyrannide ex= ercitum, pœnas daturi, Joh. 12, 31. Apoc. I2, 9. 20, 8. 10. R . Ii 4 §. 978. g04 Judicium Extremum. §. 978. Forma judicii conſpicua, publica, Jolennis erit: neque enim erit judicium mere internum, in conſcientiis ſingulorum pera- gendum, ſed conjunctos habebit adkus ex- ternos. Judexæ Chriſtus apparebit & conſpi- ciendum ſe dabit (g. 974); in throno glo- rioſo pro tribunali ſedentem omnes eum conſpiciemis; Luc. 21¹, 27. Apoc. 1, 7. judi- candi omnes congregabimur, & judici Chri- ſto ſiſtemur, Matth. 25, 32. Rom. 14, 10. 2 Cor. 5, 10. 2 Theſſ. 2, rI. Erunt, qui ab aliis, cum quibus ſimul comparebunt, con- demnabuntur; Matth. 12, 41. 42. §. 979. Judicium ipſum partim cauſæ co- gnitione (judicio diſcuſſionis), partim ſen- tentiæ pronunciatione (judicio retributionis), conſtabit. Cauſe cognitione ſingulorum hominum oc- cultifſima quæque proferentur in apertam & clariſſimam lucem; I Cor. 5, 4. Cohel. 12, 14. non quod Judex omniſcius tali inqui= ſitione opus habeat (Ebr. 4, 13. Pfal. 139, 1—4.) ſed ut omnes de ſorte ſibi deſtinata, ejusque cauſis juſtiſſimis, quam convictiſſimi ſint. Pſal. 90, g. 50, 21. . Nec operoſa inquiſitio erit: concurrente binc Omniſcientia Dei irrefragabili, Malach. 3, 5: Joh. 2, 25. Ebr. 4, 13. illinc Conſcien- tia bominum, de ipfſis teſtante. Apoc. 6, 17. — Jer ß1. omna promm Aoc. 20, 1 olnnia atten ed angelon bene cut bac vita fun 17, 19. Lur MAl.2, 13. lquarum c tarum, gen edhare. 9 1 ſaha, Cohet. Omniſi Matth. 136 3j.] 1CN. 45. Nr Nddi Incedlink iiz tennis tur ad tato l ſo,21 At excol⸗ 107, K. 13,26. 2 Diorum Nalmn 37 5 10. 11 italis, n. t udtciv me⸗ ngylorun pen⸗ Nbebit 10lner Arebit & clſi. in throno o. em omnes enn Apoc. 1,7. iui. Ejuciei 1. Rom 14,1 Drunt, qli 9paebunt, en 4¾, rtin calſecn ), Pmn et⸗ 0, ren Mini), mhommumc⸗ tur in gpermn ſeivs tiNe 19 M Gicklnn, onniüri, corrnnee bil, Ml lie CoNH poc 1. N. 15 Iudicium Eæxtremum. 505† Jer. 17, I. Quod Libri aperiendi, & ex iis omnia promenda eſſe dicuntur, Dan. 7, 10. Apoc. 20, 12. id præter Dei Scientiam, ad omnia attentiſſimam, Malach. 3, 16. etiam ad angelorum && bominnm, quotquot bene aut male ab aliis factorum conſcii in hac vita fuerunt, teſtimonium, 2 Tim. 1, 16. 17. 15. Luc. 16, 9. Matth. 18, 31. Ebr. 13, 17. Mal. 2, 13. 14. 1 Cor. 6, 2. (forte & ad re- liquarum creaturarum, male ac miſere habi- tarum, gemitus, Rom. 8, 19-22.) videtur ſpectare. S 980. Hic ergo omnia impiorum impie facéta, Cohel. 11, 9. 2 Cor. 5, 10. impie omifſſa, Matth. 25, 42. 43. impie dicta, Matth. 12, 36 37. Judæ Y. 15. & impie cogitata, 1 Cor. 4, 5. atque ex his univerſus animi de- pravati habitus, Matth. 12, 34. 35. inprimis incredulitas, Marc. 16, 16. & neglectum gra- tiæ tempus, Matth. II, 20-24. ita proferen- tur ad rationem reddendam, Rom. 14, 12. Pſal. 50, 21. 90, 8. ut nulli jam negationi aut excuſationi locus futurus ſit. Pſalm. I07, 42. Joh. 1I5, 22. Matth. 7, 22. 23. Luc. 13, 26. 27. Piorum ex adverſo bona cauſa, Judæ v. 24. Pſalm 37, 6. 33. 40. & mala tolerata, Matth. 5, 10. II. 12. & bona opera, præcipue ca- ritatis, (nec minutis exceptis Matth. 10, 42. 1i 5 Eph. 6, 506 Iudicium Extremum. Eph. 6, 7. 8. Col. 3, 23, 24.) publice allega- buntur, Matth. 25, 35. 36. & collaudata I Cor. 4, 5. remunerationem habebunt. Luc. 14, 14. Gal. 6, 8. 9. §. 981. Judicium retributionis conſtabit ſententiæ decretoriæ pronunciatione, qua piis æterna beatitudo, impiis æterna pœna adju- dicabitor, Matth. 25, 34. 41. idque ſecun- dum fidem & incredulitatem, quoad eos, qui in eccleſia fuerunt & evangelium audive- runt. Joh. 3, 18. 36. Marc. 16, 15. 16. 2 Theſſ. r, 8. Neque obſtat, quod operum ſæpe mentio Ft, Matth. 25, 31. Rom. 2, 6. Sic enim juſtitiam ſententiæ, ſine perſonarum reſpe- u latæ, palam agnoſcent & angeli, & uni- verſum genus humanum; dum impii ex ope- ribus de infidelitate ſua convincentur, Matth. 7, 22. 23. 10, 33. Fdelium autem occulta hactenus fides operibus bonis demonſtrata ſiſtetur. Jac. 2, 18. §. 982. Morma igitur Judicii quoad fideles Evangelium erit, Rom. 2, 16. quoad ceteros tota Chriſti doctrina, Joh. 12, 48. atque adeo Lex quoque, ſed Evangelio colluſtrata. (§. 774.) Hinc ijdeles comparebunt quidem & ipſi coram Judice: Rom. 14, 10. 2 Cor. 5, 10. 2 Tim. — 1 Tim 4, 8. Hechuefien fur, Rom. lem, præm 6F. ldeo oh. 3,18. Atque 20 tifeſtatis ip thanebunt, deleta, bial. cum omm 31, 34. ſ0. K. gr. 5 ennut erſecit Ahibito min 11.49. 50. § 994. 5 r Niet, A Natth.7,22 Oulariſſima luc 17, 24. Cor. , Deo ,oli, n 49 36. 110 Publice alege & colauce habebunn Lu. tonis contei fione, Oa hil na pcenn a . icque ſecun 1, (Iond en, gelum ancſt⸗ k. 10, I. 6 n ſge nm 6. Sic enn mrum vehe⸗ geli, An, hinhii exge⸗ Centur, Mrt,. Men lulli 6enonla got⸗ ſil⸗ 1ad eeteles abe ik coluken. idem A 21. Iudicium Erætremum. 507 2 Tim. 4, 8. ſed nec timebunt, I Joh. 4, 17. nec pudefient, 1 Joh. 2, 28. nec damnabun- tur, Rom. 8, 34. ſed abſolutionem, lau- dem, præmia accipient. Matth. 25, 31. 1 Cor. 4, F5. Ideo a judicio immunes futuri dicuntur. Soh. 3, 18. F5, 24. Atque adeo non dabuntur in pudorem, ma- nifeſtatis ipſorum peccatis: ea enim contecta manebunt, quippe perfecte condonata & deleta, Pſal. 32, 1. 51, 3. Eſa. 43, 2 5. 44, 22. cuüm omnimoda amneſtia. Eſa. 43, 25. Jer. 31, 34. 50, 20. Ez. 18, 22. Mich. 7, 19. S. 983. Sequetur continuo utriusque ſen- tentiæ eſecutio, Matth. 25, 46. 2 Cor. 5, 10. adhibitoò miniſterio angelorum. Matth. 13, 41. 42. 49. 50. § 984. Ftatutus eſt magno huic operi cer- tus dies, Act. 17, 31. Rom. 2, 5. Judæ. Y. 6. Matth. 7, 22. 2 Tim. 1, 12. 18. 4, 8. qui ſin- gulariſſima appellatione dies Chriſti vocatur, Luc. 17, 24. 26. Joh. 8, 56. 1 Corf. 1, 8. 5, F⸗ 2 Cor. I, 14. Phil. 5, 6. 2, 16. 2 Theſſ. 2, 2. Deo ſoli, nulli creaturæ, cognitus, Matth. 24, 36. atque hinc inopinato ſecuris homi- nibus ſuperventurus. Luc. 21, 34. 1 Thefſ. 5. 2. 4. 2 Pet. 3, 10. H. 985. (08 Iudicium Extremum. S. 98 . Indicavit tamen Chriſtus ſgna Juc⸗ dam, magni bujus diei prænuncia, Matth. 24. Marc. I3. & Luc. 21. hoc enim fundamenti loco ſupponere licet, in his locis non de ſolo Hieroſolymæ excidio, ſed etiam de no- viſſimis temporibus ſermonem eſſe; & favet huic exegeſi contextus. Jam hoc dato, Chriſtum videmus de ſtatu noviſſimorum temporum prædicere longe maximos even- tus, ante finem mundi futuros. Primo huc referri debent calamitates pu- blicæ, per judicia Dei extraordinaria, uni- verpalia, magis magisque creſcentia, hor- rendam inter homines vaſtationem allaturæ; Apoc. 3, 10. ut bella, fames, terræ motus; peſtilentia, efferata hominum adverſus ſe invicem rabies, ſpeciatim ſævæ perſecutiones bonorum. Luc 21, 9-19. Secundum eſt, impietas invaleſcens, & ſeca- ritas hominum, in mediis illis calamitatibus perduratura. Mat. 24,: 37. 38. 39. Luc. 21, 34. I Theſl. 5, 2. 3. 2 Pet. 3, 3.4 Tertium eſt, præconium evangelii in toto mundo, Matth. 24, I4. Marc. 13, 10. quod etiam innuunt vaticinia V. T. de ampliſſima menſura cognitionis in terris futura; quæ nondum dici poſſunt impleta. Conf. Apoc. 14, 6. 7. 8, uärtum, ex priore conſecuturum, eſt inſignis & copioſa partim Iudæorum, partim Gen-⸗ . Centim etian. Ge a alignn 25,416,.27. De er.31. 31. 3 Ovimmun, ni antehtfin derte loro: de in mundo 2 . 4. K b. hendum: ( Pgis, e guib⸗ adventus Mo⸗ enimn jes ile nes Cppriwer Tüthngni don 1 Othnes 0 D; The 69) antticin nee precipiti num hone us; 2 he kente tin ento, Prot ufnsropn Ornml ainte eelefgt 1. Iudicium Extremum. 709 nriſas ſortg ein Nutth enimn fondument his locis gon d ſed etian (eno⸗ Nn ele; ien um hoc Ci tu noviſinnorut maxinos evel⸗ os. t culanititer Oordinurig, l. cſtentu, hu- onem alaturt; terre Mofis n Advertus 6 2 Reteechtoe eſats /r lis cdamitatu oe Lu 41 nutl / e 1n 10 li Englüͦn 6fumn; 2 Col M 4 Ttin el⸗ cututuͥʒ, Lorun, , Gentium etiamnum incredularum converſio; de qua aliquid dictum S. 446. Vid. Rom. 11. 25.26. 2 7. Deut. 30, 1-6. Eſa. 59, 19. 20. 21. Jer. 3 I, I. 31- 34. Ez. 39, 25 - 29. HoOſe. 3, 4. 5. Quintum eſt ruina Babꝗlonis moſticæ, & re- gni untichriſtiani deſtructio. Apoc. c. 18. & 19. Sexwto loco addi poſſunt ingentes ac ſtupen- dæ in mundo corporeo mutationes. Luc. 21, 25. 26. §. 986. De his diei noviſſimi ſignis te- nendum: (1) ea non haberi debere pro ſi-= gnis, e quibus certo ac definite tempus ipſum adventus Domini curioſe diſcamus: manet enim dies ille occultus, & improviſo homi- nes opprimet; (2) eo data eſſe, ut memo- ria magni hujus diei in eccleſia conſervetur, ac omnes omni tempore de eo admonean- tur; I Thefl. 5, I- II. Ebr. 10, 23. 24. 25. (3) tati citeriori illa prodeſſe ad cautionem, ne præcipiti judicio nimis prope inſtare ma- gnum hunc diem nobis alüsque perſuadea- mus; 2 Thefl. 2, 3. (4) ſuo tempore, exſi- ſtente tam variarum prædictionum comple- mento, profutura, ad probabilius de diei hujus propinquitate exiſtimandum. Interim omni ætate cujusvis credentis eſt, ex/pectare accelerare adventum diei, Domini. 2 Pet. 3, 12. — IXI. 510 Conſummatio Jeculi. DE CONSUMMATIONE SECULI. L 8. 98 ⁰ onſummatio Seculi eſt actio Dei, qua tel- luris noſtræ compagem cum connexis or- poribus conflagratione ſolvet, atque ita mundo adſpectabili ſinem imponet. S. 988. De futuro hoc mundi interitu diſerte teſtatur Scriptura. Hiob 14, 12. Plal. 72, 5.7. 102, 25. 26. 27. Ela. 51, G. 65, 17. 6, 22. Matth. 5S, 18. 13,39. 24; 35. 28: 20. Luc. 21, 33. I Cor. 7, 31. 1 Pet. 4,7. 2 Pet. 3, 5- 12. 1Joh. 2, 17. “”M Merentur etiam illa loca attendi, in quibus judicia magna in hoſtes Dei defſcribuntur per phrales ab extremo judicio & interitu mundi deſumtas. e. g. Eſa. 34, 4. S. 989. Etiam Rationi probabilem hbanc de interitu mundi dodtrinam facere poſſunt variæ obſervationes. Omnia, quæ quidem in hoc adſpeékabili mundo propius nobis cognita iunt, magna æque ac parva, variis ſunt ob- nozxia mutationibus. Aha longiorem, quam alia, durationem habent: omnia autem in- tereunt tandem. Plantæ, animalia, homines, arbores; — Arbores, 0 nature ac 1 jnnereunt. 1es, flumin lentern dep hde per an un’formitate polle, etian ele fortaſe Firmator Aſtronomo diſparentibt rum cum . lentienie, go. Dei IW 1o2 26 immeie el adtudir Ererit. Atolus 2) f tle incen e eruſtur tom iri c. n boreali js tei Pr. nti poteſt Uüreduli, Nusmoct, . Conſummatio Seculi. FIE — arbores, oriuntur; ac tempore præfinito, ATION naturæ ac finibus ſingulorum convenienti, intereunt. Ipſa telluris ſuperficies, & mon- tes, flumina, maria, progreſſu temporis in- gentem deprehenduntur ſubiiſſe mutationem.- e De,, gun Inde per analogiam, in conſtanti illa naturæ e gul uniformitate fundatam, videtur concludi tgtetn u poſlſe, etiam totalia mundi corpora habitura HEG eſie fortaſe ſimilem ſortem. ł Firmatur hæc conjectura per obſervationes iiutertudem Aſtronomorum: de ſtellis novis; de ſtellis 2. M diſparentibus; atque adeo de numero fixa- 66,17, rum cum antiquiorum catalogo non con- 4 520 ſentiente. 2let /,- S. 998. Deum eſe, qui deſtruet mundum; c inebo bſalm 102, 26 -28. diſerte affirmatur. 6 Celubunc An immediate id effecturus ſit Deus, an o A nen media adhibiturus, tacente Scriptura nemo 64, definiverit. Igne mundum interiturum Petrus apoſtolus 2 Ep. 3, 7. 10. 12. docet. Sunt, Nien uA (qui tale incendium per Cometam aliquem, alin Sole peruſtum, ac terræ viciaum factum, ex- Nen h cjitatum iri conjiciunt; ſunt alii, qui de au- NoNs a rora boreali, & lumine zodiacali, tanquam gis tcd. hujus rei præludiis, cogitant. Nihil hic de- gooren,un finiri poteſt: Nimis tamen temerarii. ſunt Gia auten 1. increduli, quum eos rident, qui mutationes la, hofhtt hujusmodi, in cœlo conſpicuas, pro ſignis Aboles, . adven- 712 Conſummatio Seculi. adventus Chriſti ultimi habendas, (S. 985.) & ſermones Domini Matth. 24, 29. ſq. Marc. 13, 24 leq. Luc. 21, 25. ſeq. proprio litterali ſenſu accipiendos eſſe, exiſtimant. S. 991. Porro communior theologorum theſis antiquitus fuit, totum hoc univerſum corporeum interiturum eſſe: ſed interce dit re- cens excultior Philoſophia, & in contrarium non dubia movet, ſed plane pronunciat; atque ex recentioribus theologis non pauci contenti ſunt interitum mundi ſic explicare, ut aut ad ſolam noſtram tellurem, aut tantum- modo ad corpora mundana proxime ei con- nexa, & regionem telluri vicinam, pertineat, ultra noſtrum certe ſyſtema ſolare non ex- tendatur. Specioſa ſententia eſt; Non tamen ſatis liquere videtur, quo pacto quædam totalia mundi corpora tam ſtupendam mutationem ſubire poſſint, absque tamen mutatione in reliquam Univerſi compagem, quæ tota inter ſe apta & connexa eſt, redundante. Conf. de viribus oœlorum Luc. 21, 26. Scriptura de his ita docet: (1) Ultimum hunc mundi interitum comparat cum inte- ritu primi orbis, per undas diluvii; 2 Pet. 3, §. 6. Sed (2) ultra progreditur, ac una cum terra etiam cœlos nunc exſiſtentes huic in- teritui deſtinat; 2 Pet. 3, 7. Pſal, 102, 26. 27. Eſa. Ia 6 — r K1,6 34 Mardhe note ico2 bet. 3 Eel; eien e in er lun ferrinon Unciaturt de hendi, & ſo uri zelemen N Vineſtere denique Munifeſtum iwerſis ſub nuimn aligun⸗ attem nunne eciaſius UCax, cecige d 99a. Nun nola gegndi⸗ Ihfio tontum Jbeſtio eſt. Un locz, P oc. 10,6. Untie alteri un intecid uod inter e „ ( hc enim tonem, . l. Conſummatio Seculii 513 — n,(gh Ela. 55, 6. 34, 4. Luc, 21, 33. ubi (3) ic. 429 f. Mu maxtme notabile eſt, quod in claſkco illo roprio lten dicto 2 Pet. 3, 10. I 2 diſtinéte memorantur, nadtt. ceceli; 5osαειο (Sol, Luna, Stellæ); terra & quæ in ea lunt opera. Nihil eſt, quod ad hæc rtheologeun referri non poſhit; & ſic diſtincte etiam pro- or Me/ nunciatur de illis. Cœli dicuntur af r, Jol- d interceditie vendi, S boidndo, ingenti cum ſtridore, tranſi- turi zelementa, ardore infam nata ſ- lutum iri, Lin contariun e pronon S. liqueſcere; terra, exiſtum iri; de univer- gs non gans 10 denique dicitur, bæc omniq Xuαα, ſolvi. Ii ſie enpler, Manifeſtum eſt, eſſe diverſa prædicata de , Aniniu diverſis ſubjectis; & in prædicatis his ma- rimece Zhum aliquid dici. Sedvim eorummagnam ann, Petiite, partem nunc non aſſequimur: unde hæc lyre li ſpecialius explicare, aut dijudicare velle, audax, decidere temerarium eſt. ℳ urr §. 992. Nunm futura ſit oœli ac terræ omni- mitonn Moda deſtructio, quoad ſabſtantiam, an immu- nurrione it tatio tantum quoad gua irates Problematica . r uniſe quæſtio eſt. Pro Jubſtantiali interitu allegan- . lenn mm tur loca, Pfſal. 102,27. Eſa. 34, 4. 6 ½, 7. Apoc. 10, 6. 20, 11. 21, 1. Ex adverſo ſene- e) inn tentiæ alteri favet comparatio hujus eventus and Cum interitu priſci orbis per diluvium; & eg Jquod interitus hic per ignem tanquatn Hque- uri; , Ae. R, reſalzrj riHi umc faétio, combuſtio, reiolutio delſcribitur: eli⸗ hæc enim longe quidem maximam muta- 140 tionem, ſed non tamen annihilationem di- lon ſ K k cunt. 514 Conſummatio Feculi, eunt. Præcipuum vero argumentum eſt, Rom. 8., 19 - 21. ubi creatura omnis, cum glorioſa Übertas filiorum Dei manifeſtabitur, & ipſa dicitur liberanda a ſervitute vanitatis. Rectiſ- ſime forte illi, qui i eligunt; & in quæſtione non fundamentali omnia eventui committunt. S. 993. Conſequens hujus interitus mun- di eſt novum cœlum, & nova terra, in qua juſtitia habitabit, cujus adeo juſti & ſancti incolæ erunt. 2 Pet. 3; 13. Plura de hoc eventu revelata non ſunt, nec ea diſtinéctius noſſe nunc nobis neceſſe eſt. DE MORTE ETERNA. §. 994. M5 æterna eſt ſtatus iſte miſerrimus, quo NI Mi qui in impœnitentia ad mortem usqus perſeverarunt, propter totalem a gratia & oommunione cum Deo ac perpetuam ſine ſpe reeuperationis, ſejundtionem, omni felicitate privati ſunt, & omnis generis mala inter cru⸗ ciatus ſummos ſine fine ſiſtinent. §. 99 . — § g. 1. Chrifimain 5 Necurtunt, tut, ut ne Kriptaram nnſura, Ape 1,9. Deut,3 lcitur gehe⸗ 10,2 . 18,9 (ArCe1, Natti ignis, Apot. MMatth7,13. . gob. N luoniam ut iu pente, poen leth. 2,41. 1 intüi rtim immit 97. Fe tiegnil hon aſt anima. Lcommonie lcitn dhl i, tumeſt, Non. cum glon bitur, Ki nitatss Recti igant; Kin Umnia eyett interitusmun⸗ terra, in u oſti& nt ura de No- ea Ciſtinctun rinti, 4ℳ lten lige 1 gut n ne ig ilterch P Mors eterna. Irr §. 995. De ſtatu hoc extreme infelici clariſſima in Sacris Literis dicta tanto numero occurrunt, & appellationes tam variæ uiur- pantur, ut nemo ſanus dubitare poſſit, docere Scripturam ſupplicia impios poſt hanc vitam manſura. Apoc. 21, 8. Matth. 25, 41. 2 Thef- I, 9. Deut. 32, 22. Luc. 16, 26. Kom. 2, 6. Dicitur gebeanna ignis, Matth. §, 22. 29. 30. 10,28. 18,9. Marc. 9, 43.4 47. Luc. 12,5. carcer, Matth. 5, 25. 26. I Pet. 3, 19. ſagnum ignis, Apoc. 19, 20. 20, 10. 14. 15. interitus, Matth. 7, 13. Act. 8, 20. 2 Lheſſ. 2, 9. S. 996. Deo, tanquam cauſe adſeribitur, quoniam ut juſtus judex, voluntate conſe- quente, pœnam promeritam uti decrevit, Matth. 25, 41. & comminatus eſt, Plal. 7, 12. ita & infligit, idque partim ſubtrahendo, partim immittendo. 2 Theſſ. 1, 6. 8. 9. S. 997. Sed cauſa hujus miſeriæ proprie eſt, quicquid hominem ſeparat àa Deo, animæ quaſi anima 1 Tim. , . coll 6. Cum enim in communione cum Deo ſita ſit omnis ver felicitas Pſal. 63, 4; excluſio ab illa commu- nione, per peccata contracta, non poteſt ſummam in homine miſeriam non tandem efficere. De arisie luculenta ſunt dicta Joh. 3, 18. Marc. 16, 16. Sed utile eſt ex Scriptura col- . K k 2 ligere 516 Mors üterna. ligere ſpecialiora quoque aliorum peccatorum exempla, quibus danationis ternæ pœna de- nunciatur, e. g. Marc. 9, 43. Apoc. 21, 8. Rom. 2, 8.9. I Cor: 6, 9. 10. Gal 5, 19. 20,2 I. quo inprimis referenda illa omnium ſeveriſ- ſima comminatio. Apoc. 14,9. 10. I11. S. 998. Forma æternæ mortis ſita eſt in curentia ſummæ & ommis felicitatis, ac ſenſu omnis generis malorum cruciante: IIIa dici ſolet pœna damni; hic, pœna ſenſus. . . 13 G. 999. Pœa dumni in eo conſiſtit, quod non ſolum omnibus bonis carebunt, ſed & ſe eis carere intelligent: ac ſpeciatim, quod (1) Intehedus damnatorum deſtituetur ſola- tiflua & exhilarante cognitione Dei (quæ lux dicitur Pfſal. 49, 20); quippe quem cum hor- rore cognoſcent ac ſentient ut judicem, Joh. 3, 36. ad inſtar diabolorum jJac. 2, 19. Hinc dicitur ſtatus tenebrarum. Mat. 8, I2. 22, 13. (2) Voluntas vacua erit omni Dei amore, in quo perfectiſſimum animæ gaudium eſt. Pſal, 73, 28. Huc pertinet, quod diſcedere jubentur a Deo. Mat. 25,4 1. 7, 23. 2 hefl. 1,9. (3) Corpus omnium perfectionum, quibus beatorum corpora exſplendeſcent (S. 964.). exſors erit; procul dubio conſpicuis turpi- tudinum in hac vita exercitarum notis fœdum. (4) Totus — )tu eit ,aueliſus. lnt e dcri gaitio hei u Nonoris ſi 10 ſtatus illo dum eſt L lunmnatorum humn ſocii Jituum Mat in hac vita aut certe a Luc. 16,29. Alam deteſ E. 3) Eee (9 hye torum mixt Fifſimamg. Heciatim g. (intuitu uin facile po Mhre 9,44. Unplacabils, Rentds, inn Verant, eo lnlieinte honun Idl r . Mors terna. 117 run eccaten Ltentt ii . Ap. 21,5 Dal ,19, 21 Dmnhivm ſeeti N 10, f1. tti ſita eſl 1 itnt, A / Outer IHla de ſelſis. conſitit,g rebunt, lln ciatim, o eſtiwenrA. Hei (ge lut gbenn Cunr ien, t 02, 19. M 12. uul. i Dei mmute MNR . ol laur jiltelig⸗ pu, Gnt hicns . eti tots hi (4) Totus homo ab ommni beatorum conſortio erit exeluſus. Apoc. 21,27. 22,15. Luc. 13,28. S. 1000. De pœna ſenfus ſequentia con- ſtant e Scriptura. (1) in intellectu erit a. Co- gnitio Dei ut ſeveri judicis, ac vindicis læſi honoris ſui. Apoc. 6, 17. G. Notitia beatorum ac ſtatus illorum feliciſſimi, quo ipfis caren- dum eſt Luc. 16, 23. 13, 28. Y. Notitia damnatorum, qui ejusdem miſeriæ in æter- num ſocii erunt; ac ſpeciatim malorum ſpi- rituum Matth. 25, 41. nec non illorum, qui in hac vita impietatis aut duces, aut miniſtri, aut certe conſortes fuerunt. Apoc. 19, 20. Luc. 16, 28. J. Convictio de ſe ipſis, tan- quam deteſtabili cauſa omnis hujus miſerix,. Sap. 5,; 3: ſeq. (2) In Voluntate erit affectuum injucundiſti- morum mixtura, confuſionem in mente mole- ſtiſſimam gignens & nutriens. Rom. 2, 9. Ac ſpeciatim quidem: æ. Triſtitia profundiſſima, ex intuitu infelicitatis præſentis, quæ tota tam facile potuiſſet vitari. Vermis appellatur Marc. 9, 44. 46.48. G. Odium Dei, judicis implacabilis. Apoc. 6, 16. v. Invidia erga beatos, inprimis eos, quos in hac vita no- verant, contemſerant, afflixerant. Sap. 5, 2. §. Indignatio: tum erga Ne ipfos, ut cauſas horum malorum; tum erga alios, quorum aut negligentia, aut ſeduétio, aut ſcandala . K k 3 ſimal. — 518 Mors eterna. ſimul cauſa ſunt damnationis ipſorum. s. Metus pejorum zrumnarum continuus. Apoc. 6, 16. & Deſperatio, ex infinito malorum cumulo,. & duratione, & acerbi-⸗ tate, ſolatii ac mitigationis omnis egperte. Luc. 16, 24. 25. Matth. 25, 30. „. Cupidi- tatum æſtus, nunquam explendus, maxime in eo genere peccatorum, cui in hac vita Maxime dediti fuerant. Pfal. 49, 15. . (3) h corpore cruciatus erunt ſummi; Luc. 16, 23. 24. 25. Matth. 25, 41. indicati per frequentem illam commemorationem ignis 5 Mat. 3, 12. 13,30. Marc. 9, 45. Apoc. 14, I0. I1. 20, 15. qui qualis futurus ſit, fruſtra quæritur. S. 1901. Locus bujus ſupplicii incertus eſ; neque ſumma miſeria dependet a loco: ubi- que enim ſtatus miſerrimus eſſe poteſt. Uti- tur tamen Scriptura formulis locum indican- tibus, Luc. 16, 23. 29. 1 Pet, 3, 19. Mat. 5,26. Marc. 9, 43. & corpora reſuſeitata omnino grunt in loco: ſed certus aliquis locus non dererminate indicatur in Scriptura. Ji totum hunc mundum ſuſpicantur infer- num fore, ex igne, quo terra conflagrabit, exſtiturum, aut qui in centro terræ, aut in Sole, infernum ponunt, meris conjecturis indulgent, Satius eſt, cavere, ne experia- mur. §. 1002. — §. 10ℳ. damruorum Luc 10, 14 () ex ma te, & m EKſtantiori Sine ergaill (2) ex ſ ſcandala, officio. M 3, 18. 20. rum oppr Conleg erit, & 4 §. 100. bit. M guod Serr nugio dic 2 Theſh 1 Ad, & linum qur lie ſignifie herpetuus dur Spiritt ter, ac dere at Conlferen Apoc. 14 — ilrumn. um continin io, e infini Dne, & Terbi onnis eyene, . Ct. ndus, mayfe ci in hac i l. nt fummi , I1. indiczti e Nionem igni lpoc. 14, lo ſtra qvenin iiet loco: ub⸗ ſgte. l eutd incicn⸗ 19. Mir es ittti nm Uis ensnn N NOD mrift. lltlrunt, ene, MNH oſelkhö 0 1e hec Mors gternag. 519 S. 1002. Inæqualitas graduum in peœnis damnatorum, Matth. 10, 15. 11, 22. 23,; I 5. Luc. 10, 14. 12, 47. Apoc. 18, 6. 7. orietur (1) ex majore vel minore menſura gratiæ ob- latæz, & majore vel minore ejus contemta, exſtantioribus item beneficiis, & ingratitu- dine erga illa. Matt. Ie, I5. 11, 22. Luc. 12, 47. (2) ex ſeductione multorum aliorum, per ſcandala, falſas doctrinas, negligentiam in officio. Matth. 18, 7. Apoc. 19, 20. Ezech. 3, 18. 20. (3) ex violenta multorum alie- rum oppreſſione. Apoc. 18, 6. 7. Sap. 6, 7. Conſequenter hæc inæqualitas juſtiſima erit, & ſine goαντοππι. Apoc. 22, 12. 4 S. 1003. Pœna bæc infernalis æternum du- rabit. Argumenta hujus theſeos ſunt: Gr) quod Scriptura pœnam damnatorum diſerte ανοον dicit; Matth. 25, 46. Dan. 12, 2. 2 Theſſ. 1, 9. Judæ Y. 13. vocabula autem diu“ & dacvtes ſi non ſemper, tamen ut plu- rimum durationem fine fine ſignificant, ita ut hic ſignificatus in Scriptura ordinarius, ac fere perpetuus ſit. Comprehendi non poteſt, cur Spiritus S. tam conſtanter ſic, & non Ai⸗ ter, hac de re loquatur, ſi noluit nos cre- dere æternitatem pœnarum infernalium. Conferendæ phraſes æquipollentes emphaticæ, Apoc. 14, I1. 19:3-⸗20, 10. Joh. 3, 36⸗ Kk’4 (2) Scri⸗ Le WMors gterna. (⸗?z3) Scriptura facit immediatam oppoſitig- eem inter vitam æternam, & damnationem eterham, idque in eadem ſententia Matth. 25, 46. Dan. 12, 2. Abſonum autem foret, ei- dem vocabulo, in eadem propoſitione repe- tito, duplicem ſignificatum tribuere. (3) Scriptura exprefle negat finem fore Jdamnatipnis. Marc. 9, 44. 46. 48. Ad hoc ar- gumentum qui diſſentiunt multa dixerunt, ſed mhil adbuc, quod conſclentiæ ſatisfa- Ciat, potuerunt adferre. (4) Fadem affirmat, melius Jore non naſci, ran Vitan uans damnari. Matth. 26, 24. Marc. 14, 21. Hoc dici nequaquam poteſt, ſi ſpes ſupereſt, conſequendæ, vel poſt longiſſima ſupplicia, felicitatis nunquam dein deſiruræ. (§) Tranfitus e ſtatu damnationis ad ſtatum beutorum impohibilis dicitur. Luc. 16, 26. Hanc impoſſibilitatem aſſequitur etiam Ratio. Damnati nulla habent gratiæ media. Supphicia autem & cruciatus foli fſpiritualem animi emendationem efficere non poſſunt. Relinquitur igitur, ut talis emendatio per miraculum E& irreſiſtibiliter debeat fieri. Jam autem cum Juſtitia & Bonitate Dei conciliari non poteſt, ſi hic Converſionis modus poſ- ibilis eſt, eum poſt multa ſuppliciorum millennia demum, ac non potius jam in hae e Poſita — Dolta h coeicit e orut i ccunt. 1. 10) conſimmat unt Deo ſuitione tate Gla §. 100 Cure qua (Condition nin lequ⸗ armine Mitente Kire, 0 Reyel dum (1 SnImus i. lutmn o,zne 9 Uunnatio, kenti Math 1 Utemn folt, e. Opoſitionee. telbuete. 9. Ad hoc ulta Evern lclentie ſn llele Fore not “ MarC. 14,11 ſes ſupert, imna Apperi c. risal fatin N. 1,26. egitur tin glakie gtl l Ppninen e hno,ilin. elenid erfei Deiomain 6 Nob ſppiemn enn NN = Mors Aterngg. 7721 Pponta hac ſuppliciorum æternitate per ſe concidit eorum opinio, qui pœnam damna- torum in eorundem annihilatione conſiſtere dicunt. Si enim annihilantur, non ſubeunt sονον sια ι . Matth. 25, 46. . IXIII. DE VIITA ETERNA. S. 1004. Tudem pervenimus ad finem bonorum, vitam æternam, quæ eſt ſtatus glorio ſus conſummatæ felicitatis, in communione perfetta cum Deo, Summo noſtro Bono, & perpetlua ffuitione omnium bonorum cum Jumma jucundi- tate & lætitia inenarrabili, conſiſtens. S. 100 5. Dari vitam æternam, Ratio ob- ſcure quodammodo colligit ex vitæ præſentis conditione, pœnitenda ſane, ſi nulla melior vita ſequatur; ex animæ immortalitate; di- Gamine conſcientiæ, hujusmodi quid pro- mittente; & deſiderio beatitudinis non de- ſituræ, omnibus connato. Revelatio autem de ea clariſſime docet: dum (1) diſtincte de ea exponit, quousque animus noſter in præiente ſtatu id capit. Kk f Marc. 522 Vita eterna. Marc. 16, 16. I Cor. 2, 9. Col. 3, 3. I Joh. 3, 2. Vitam enim vocat, Mat. 7, 14. 18, 8.9. Joh. 3, 16. 36. 17, 3. 2 Tim. 2, II. gloriam Rom. 2, 7. 8, 17. 2 Tim. 2, 1O. 1 Pet. 5, I0. gaudium 1I Pet. I, 8. Matth. 25, 23. beatitudi⸗ nem 1 Pet. I, 3. 8. 1 Theſl. 5, 9. Ebr. I, I4. 5,9. (2) dum eam repræſentat ſub variis Sgmbo- lis, per ſimilitudines a rebus obviis ſumtas. Tales ſunt: Tabernaculum æternum, Luc. 16,9. domus æterna, 2 Cor. 5, I. Joh. 14, I. civitas Dei, Ebr. II, 10. 12, 22. 13, 14. Apoc. 21, 1. 22: 1. patria Ebr. II, 14. 16. add. 4, 9. para- diſus Luc. 23, 4 . Apoc. 22, 9. Ita & bona ibi futura vocat bereditatem Rom. 8, 17. 1 Pet. 1, 4. theſaurum in cœlo Matth. 10, 21. brabeum, & coronam, Phil. 3, I4. Apoc. 2, 10. 2 Tim. 4, 8. I Cor. 9, 25. meſſem nunquam deſituram. Gal. 6, 8. (3) Eadem Scriptura omnes idei articulos fundamentales cum bac theſi de vita æterna connectit; 1 Pet. 1, 6. do- trinam nempe de Deo, de Chriſto, de Spi- ritu S. Autore ſalutis; de homine, ejusque creatione; de Ordine ſalutis, pœnitentia, fide, converſione, juſtificatione, ſanctifi- catione; de medliis ſalutis, verbo, ſacramen- tis; de Miniſterio Eccleſiaſtico; de Cultu divino. Quorum omnium nikhil ſibi conſtat, aut ſcire noſtra intereſt, ſi non eſt vita æter- na: ex adverſo, ſi eſt vita æterna, admira- bilis eſt Scripturæ in doctrinis ſuis harmonia; & ipſa ſunt rerit ſoldæ, e Kan A & ſant, A⸗ 6c.4. 22 §. 100 cenda ce (licet pr Præter Ebr. 5, nerali v. 341 643. 4 Dan, 12, Genlf, Hu F. loc eſ Deus jus com Bonum. 69. 73 11,28. Deus Cbriſu Joh., Per mi Ad. n Verar⸗ Vita terna. 523 9l,33. 150 PI 1g,, 2, Il gorin 0. Ilet ,10 23. beatiuti⸗ Ebr.1,14, 9 Naris Ohntd⸗ Obyris umtan um, Du.65 11,1. tni 4. Apoe⸗ 21, 4 0, 69,. 5 n Ita & lun Rom. 8, 1, ſatth. 10,1 Apoc,.2, 1 enn nunquam len detigtune les cum 14 benhbi⸗ nilo, e ine, eing Cenitent, ennen⸗ 40 piendt, eſt vit na, dnn⸗ urH , & ipſa hæc inter ſe quoque cohærent; & ſunt veritates egregiæ, optabiles, Deo dignæ, ſanctæ, efficaces. (4) Denique Scriptura Aaaus exempla habet eorum, qui per ec- taſin & viſiones de altera vita certi redditi lunt. Act. 7, 55. 56. 2 Cor. 12, 2. 3. 4. Apoé, C. 4 22. 5 (E S. 1006. Hinc elucet Scripturæ in ea do- cenda conſtantia; usque eo, ut in ipſo E. T. (licet pro ratione illius œconomiæ obſcurius) præter fœderis Moſaici promiſſa temporalia Ebr. 8, 6. Spes vitæ æternæ fidelibus ſub ge- nerali vitæ nomine, Deut. 30, 15. 19. 20. Pf- 34„ 13. & ſpeciali vitæ æternæ Joh. 5, 39. Dan. 12,2. tum & facétis Gen. y, 24. & dlictis Gen. I., I. facta fuerit. Ehr. II, 10. Gen. 49; 18. Fiob 19, 25. 26. 27. S. 1007. Cauſa effciens hujus beatitudinis eſt Heus Triunus, ſummum & unicum, in cu- jus communione homo acquieſcere poſſit, Bonum. Jac. 4, 12. Pfal. 17, 5. 42, 2. 3.63,20 4.9. 73, 2 5. 26.28. Thren. 3, 24. Mat. 17, 40. Deus eam gratioſe donat, Rom.6; 23. Cbriſtus ſuo merito impetravit, I Pet. 1, 3. 4. Joh. 3, I4. 15. 17,24. Verbum & Sacramenta per miniſtros Eccleſiæ oferant & applicant, Act. I1, I4. I Tim. q. 16. ac fides in Chriſtumn vera recipit. Joh. 3, 36. 20, 31. §. 1008. 524 vita zterna. H. 1008. Hinc obtingit (præter angelos) ilis hominibus, qui usque ad mortem in fde vera perſeverarunt. Apoc. 2, 10. 21, 7. 1 Pet. 1, 9. Ebr. 3, 14. 10, 38. De ſalute gentilium, quibus plane nihil de Chriſto innotuit, cum Scriptura nihil nos do- ceat, noſtrum non eſt ſtatuere. (S. 542. 443. 544. 545) Videant potius, qui evangeli- um audiunt, ne excidant tam propinqua ſalu- te. Ebr. 2, I. 4. I. 2. . G. 1009. Vita æterna proprie & ſtricte ſum- ta (pro beatitudine glorioſa & conſummata G. 00), non cadit in credentes in hac vita; rCor. 13, 10. 2Cor. 5, 7. Exod. 33, 18. 20,23. niſi quo ad præguſtum aliquem extraordinarie nonnullis, inprimis moribundis quibusdam, contingentem. Act. 7, 56. 2 Cor. 12, 2. Matth. 17, 4. 7e4 pabent tamen fideles jam in hac vita veram beatitudinem. Rom. 4, 6. Eph. 2, 6. Ebr. 12, 22., 23. Salvi enim ſunt facti Tit. 3, §. Eph. 2, 5. 8. & beati Matth. 5, 3-11:. 16, 17. Luc. 1, 4 5. 6, 20. 1 1, 28. Joh. 13,17 20, 29. Rom. 4, 7. 8. 1 Pet. 4, 14. ac. I. 2 5⸗ Apoc. I, 3. 16, 15. 22, 7. 14. G babent ac poſſident vitam æternam, Joh. 3, 36. F§. 24 . 6, 40. 427. §4. I Joh. c, I2. 13. 20. quæ in ipſis inchoatur, cum ex evangelio Deum & Chriſtum fide cognoſcunt; Joh. 17, 3. qua eademn ealen fon 2. b: 2 Leatitue Chrie in ſert, 10. Tn. 2, 13 cie Civer, Rom. 9,2 elt hraben tum pot. 2, 17. bl §. 101 his iy hit 1 0h,3 Usge ali ſemge ſper Utis ſtudin 1). 1oh. Nns felie furA dor §. 1011 doſlunt Ut in ea 2Tim. 4 10, 25. 1 Atque 40 tate, A 1Cor. — ter unge. nnoſeen in i 2 elket plane mihite nihl nos ( ſen gui eyangeli Opinquaſdl Eſteicke ſun⸗ conſumma iy Nue titt „ 19.20 2 traordinante uiboscim, 1,2. Mutt in hae Nn 16 tudli . 1n ſ, 311 Pt. , ſc.lA. okent 20 gle l 9 Deum? 1 in Vita «terna. 2 5 eadem formula utitur Apol. A. C. 216. lin. 2. & p. 259. lin. 23. Beatitudo gratiæ in hac vita, a beatitudine gloriæ in altera vita, plurimum quidem dif- Jert, 1 Cor. 13, 12. 1 Joh. 3, I15. Rom. 7, 24. Tit. 2, 13. Phil. 3, 12. 13. 14. non tamen ſpe- cie diverſa eſt; 1I Cor. 13, 9. 12. Ebr. 6, F. Rom. 8,23. 2 Cor. , F. Eph. I, 14. nec tamen eſt brabeum ante victoriam, ſed eſt incitamen- tum potius proſequendæ victoriæ. Apoc. 2, 17. Pfal. 84, 2. 12. 13. Coll. 7. 8. S. 10 I0. Forma indoles vitæ gternæ na- bis in hac vita non patet; Col. 3, 3. 1 Cor. 2,9. I Joh. 3, 2. 1 Pet. 7, 8. 2 Cor. 12, 4. niſi quo usque aliqua ejus cognitio ad ſuſtentandamn- dem ac ſpem noſtram, & ad excitandum Iancti- tatis ſtudium neceflaria eſt; Tit. I, 1. 2. 2, 12 13. 1 Joh. 3, 2. 3. Unde magis magnitudinem hujus felicitatis, quam ejus naturam, Scri- ptura proponit. Rom. 8, 18-24. 2 Cor. 4, 17. S. I011. Docendi tamen caula ſic diſtribui poſſunt partes, quibus hæc felicitas conſtat, ut in ea ſit «. Immunitas ab omni malg: 2 Tim. 4, 18 tum pb'jcé, Apoc. 21, 4. Joh. 10, 25. tum moraliz; Apoc. 19. 8. 21, K. 27. atque adeo ab omni indigentia & imbecilli- tate, Apoc. 7, 16. I Cor. 15, 42. a peccato ICor. 15, 74. 5 5.: coll. 56. morte, Apoc. 21, 4. mundo 26 Vita terna. mundo, ejusque odio, 1 Cor. 6, 2. Apoc. 7 1. (q. & Satana. Apoc. 2, 10. 1Cor. 6, 3. S. Praſentia cujus que boni: tum conſervativi, tum perfectivi; quoad Bona tum jucunda, tum utilia, tum glorioſa. S. 10 12. Primarium vitæ ægternæ bonum eſt Viſio Dei,; 1 Joh. 3, 2. Matth. §, 8 Ebr. 12, 14. Hiob 19, 26. quæ quid ſit, cum ne- meomortalium hujus rei experientiam nan- ciſci poſſit, Exod. 23, 20. 23. in hac vita explicari non poteſt. Quæ de ea ex Scri- ptura ſcire poſſumus, huc redeunt: Eſt (1) viſio immediata & intuitiva: De- um ac res divinas non per ſpeculum, ex ope- ribus, aut ex Verbo, ſed de facie ad faciem, 1 Cor. 13, [2. hoc eſt, per operationem Dei immediatam, ideas in nobis lucidiſſimas ſuſcitaturam, cognoſcens, Apoc. 21, 23. quæx nobiliſſima eſt Deum cognoſcendi eoque fruendi ratio. Pſalm 36, 9. 10. 65, 3. 27, 13. Eſt (2) viſio beatifica: intimam cum Deo communionem, operationes Dei novas, im- mecdiatas, nunquam in hac vita perceptas, conjunctas habens, & hinc amorem Dei in- tenſifimum, & acquieſcentiam in eo lætiſ- ſimam, Pfſalm. 17, 15. Apoc. 19, 7. 21,3. & gaunium ineffabile gignens. I1 Pet. I, 8. Pſalm. ,16, PI. Eſt (3) N/3) tos drins celitis, atis pu. ie inſtau 3, 19. Pfa Kom. 8,: ſt (4 eX Llorio 13, 43. D 34, 29. 3 §. 101 ſione Dej ſtio, ujppe 1ſdnhe Ar: a Dei eent Eülentiam Oeuſis me et,,,19. lallum Kle dam idon leque dre A6. Plos Pmiis glo viſuros Jue illi Exiſtima . Vita æε%a. 627 6,1 A Eſt (3) vifio transformativa: implens bea- 1Cor,61. — tos divina luce; tum ſapientiæ perfectæ ac olſaonft, Ccæleſtis, tum juſtitiæ conſummatæ, tum Jan- Rõ &itatis puriſſimæ; quo pacto Imaginis divi- næ inſtauratio perfecte abſolvitur. 2 Cor. 3, 198. Pſalm 17, I7. I Joh. 3, 2. 2 Pet. 1, 4. eme huum RKom. 8, 29. f 6, Ehr Eſt (4) viſio Aſimilativa, beatis aliquid ex glorioſa Dei majeſtate impartiens. Matth. t, cumn ne- Wtamn. 13,43. Dan. 12, 3. 2 Theſſ. i, 10. conf. Exod. in hac vu 34 29. 30. en er e WM ht: S. 1013. Ab hac primaria doctrina de Vi- ſione Dei beatifica probe diſcernenda eſt quæ- : ſtio, an oculis corporis Deum viſuri ſimus: 1,1 H. gquippe quæ ſecundaria tantum eſt; ejusque lfatet, difficultas plurimum augetur, ſi ſic forma- otenei tur: an oculis corporis viſuri ſimus ipſam ſodſimg Dei eſentiam. Neque enim Deus quoad 2,, 3 EN, Efſientiam, Proprietates, Trinitatem, niſi di e eulis mentis videri poteſt. 1 Tim. 6, 16. 5 ½ TIPet. 1, 18. 2 Cor. 3, I8. & oculorum corpo- . tfalium Elevatio, qua ad eſſentiam Dei viden- nan dam idonei fiant, neque explicari poteſt, , neque probari. Neque ex loco FHiob 19, 25. ea 26. plus poteſt concludi, quam oculos cor- na poris glorificatos corpus Chriſti glorificatum viſuros eſſe. Conf. Joh. 14, 9. 17, 24. Ita- 1,1 1 que illi rectius ſolvunt difficultatem, qui . Nhn exiſtitmant, Deum oculis beatorum ſe ipſum D 4 4 Tepræ- 528 vita æterna. reprælentaturum ſub variis Gmbolis lamino- ſis, exhilarantibus, præſentiam ipfius glo-- rioſam demonſtrantibus, Plſalm 36, 10. Eſa. 60, 19. 20. Apoc. 21, 23. 22,; 5. S. 1014. Erit igitur in Intellectu, ſcientia rerum divinarum multo quam in hac vita illuſtrior, intuitiva, clariſima, (ℳ) Cor. 7y, 7. ad quam concurrent a. verum nobiliſſi- marum præſentia; Apoc. 4, 38. 15, I. .. mentis glorificatæ facultas plurimum aucta 1Cor. 13, 10. 1I. 12. v. ſtudium cogno- ſcendi excitatius; Apoc. 6, I. 3. 5. 7. 17, 1. J. Jubſidiorum cognoſcendi plenitudo; ApOc. 5, F. 17, 7. 21, 10. g. Ex perieitia vivida; cumn ſenliu intimo, nova ſubinde admiranda aperiens, Apoc. 21, 3. 8 Unde cognitio hæc ſucceſiva erit, cum continuo progreſſu conjuncta, Apoc. 15, 4. S. I017. In Voluntate autem erit: a. Amor. Dei intenſiſſimus, Pl. 34, 9. 2 Cor. 13,9. 13. 1 Joh. 4, 16. G. Sanckitas perfesta, bſalm. 17, 15. Eph. 5, 27. Apoc. 21, 27. impeccabi- litas conftirmata, 1 Pet. I, 4. Apoc. 3, 12. 1 Theſl. 5, 23 Judæ Y. 24. libertas puriſſima. Apoc. 7, I5S. Ebr. 12, 23. v. Gaudiunm con- ſummatum, cum conſcientiæ pace ſerena, & Auwzenete Ppleniſſima, ſine invidia, ſine faſti- dio, Pſalm. I6, II. 36, 9. Matth. 25, 21. 23⸗ Eſa. — Alx. 3 10. bis lrip Aph. 19, odh. 14, §. 1016 in girella quoniam uoc e exſ cjentia, jeckum Be quod ſol endus, 2 diverſa ac Neque à ca, lud impe de mhet §. 101 (1) Soci bi ſpeci⸗ Probzbilt in ine pit⸗ 10, 3. 12. Mores N res in A no Dele Kllte — liglsmind. ils g. 3 6 0. El. lu, ſenit 10miranu Et, CUn o.⸗ 0t.1 18S— 13. l, Plln. hreelhe . 3 11 rigeca. „7 Gl⸗ Vita «terna. 2329 Eſa. 37, 10. 65, 1I8. I Pet. I, 8. humanis ver- bis deſcriptum, Luc. 22, 30. Mat. 8, II. Apoc. 19, 7. ſed ſpiritualiter intelligendum. Rom. 14, 17. “ S. 1016. Ita vita æterna conſiſtet quidem in directa && immediata communione cum Deo: quoniam tamen ex Scriptura conſtat, alia quoque exſtitura, ad felicitatem beatorum fa⸗- cientia, recte & ſolide diſtinguitur Ob- jedtum Beatitudinis primarium ac principale, quod ſolus Deus eſt, beatifica viſione fru- endus, ab ſecundarüs atque acceſſoriis, quæ diverſa ac varia erunt. Neque vero illa objectorum, & actuum circa ea, varietas primarium ac præcipuum illud impediet; hinc nulla a Deo diſtractio inde metuenda erit. Act. 7, 15. 14, 4. S. 1017. Sunt autem talia ſecundaria: (1) Societas cum angelis bonis; Ebr. 12, 22, ubi ſpeciatim de illis angelis non plane im- probabiliter nonnulli cogitant, qui fidelibus in hac vita variis occaſionibus adfuerunt, Act. 10, 3. 12, 7. 27, 23. quosque in morte ad- jutores habuerunt, & poſt mortem ducto- res in gloriam; Luc. 16, 22. ut coram thro- no Dei eosdem ſibi junéctos habeant, & cum zis Exhltent. I. 1 (2) § 0* (30 vita eternn. (2) Societas cum bentis coberedibus, Ebr. 12, 22. quam non præciſe ut ſemper ſimulta- neam concipere neceſſe eſt, cum poſſit eſſe etiam ſucceſſiva. Ex ſocietate hac autem re- cte concluditur, beatos ſe invicem cognituros, Luc. 13, 28. 29. 1 Theſſ. 2, 19. 20. in mutua eorum inter ipſos converſatione innumera- bilia divinæ providentiæ admiranda manife- ſtatum iri, 2 Theſſ. 1, 10. inde continua læti⸗- tiæ, felicitatis, occupationum ſanctarum, incrementa exſtitura, Apoc 19, 7. ipſosque ſe mutuo ad immediatum Dei cultum, ad- miratione, veneratione, adoratione Summi illius Boni, excitaturos. Apoc. 7, 9. 10. (3) Contemplatio totius mundi novi, 2 Pet. 3 113. & objectorum materialium in illo: inoquibus conſpicietur divina Majeſtas ac ineffabilis pulcritudo, adaptata ad corpus glorificatum & novos in eo ſenſus. Apoc. 4,2 - 6. 21, 10 - 27. 22, I. 2. 3. Ita in infinitum dabitur varia ſanctiſſimo- rum officiorum exercendorum occaſio. S. 1018 De corboribus beatorum genera- tim docetur, ea ſpiritualia fore: non quoad Nubſtantiam quidem, ſed quoad qualitates⸗ vs H α, non vé aααα, 1 Cor. 1, 44. Atque id hunc in modum Scriptura de- clarat: a. non egebunt ad ſui conſervationem cito & potu, 1 Cor. 6, 13. Apoc. 7, f. 16. es ceſſabunt ceſſabunt quic e c⸗ iplpropr 36. G. V Vandæ or Spirltu d⸗ les ac inte us, Fap. 8 ihla h⸗ kom. 5, §. 10 Seriptora 1 Cor I5 Ad han lIgendamn 71 16 2 t. tiganone mortalita Principis (2) 0 uriima porum mohlam QRara, demule 6) — Aihus, Ih. 1Der ſmule mn polt el⸗ c autente. ncogritme, . in mute innumen da manife⸗ ntinua læt-⸗ ſandarun, 7 ipſosgut luum, 4. one Funnni g 10. hi, 2. 1 in o: jeſtis at A Cols Gilino⸗ ſo. 1 gelleta⸗ on ut Aalmii 16, pmnte ryntinen ſſ. lin Vita æterna. 531 ceſſabunt adeo actiones animales, & quic- quid ex conditione mortalitatis in hac vita ipſis proprium fuit. Mat. 22,30. Luc. 20, 34.3 . 36. GB. Vitæ, vigoris, pulcritudinis, conler- vandæ principium in ſe ipſis babebunt; 1 Cor, 1554 5. 49. Y. Comparata erunt ad animæ a Spiritu Sancto occupatæ operationes ſpiritua- les ac intellectuales & recipiendas & exſ quene= das, Sap. 9, 13-16. Apoc. 4, 8. 9.e 10. adenque & iplſa pendebunt a opiritus Santti regimine. Rom. 8, I1. S. 1019. De iisdem corporibus porro & id Scriptura docet, glorificata fore. Phil. 2, 21. 1I Cor. 15 43. 50. 5I. Rom. 8, 19. 23. Ad hanc gloriam utcunque diſtincte intel- ligendam retertur: (1) impaſſibilitas, Apoc. 7, 16. 2 1,4. vegeta firmitudo ac robur, defa- tigationem omnem excludens Apoc. , 15. im- mortalitas, absque ullo interno corruptionis principio. ICor. 15, 53. Luc. 20, 36. — (2.) Claritas, ſublato mali fomite futura puriſima, Apoc. 21, 3. 27. ſummam cor- porum cum animabus perfeéte ſanctis har- mohiam extrinſecus quoque conſpicuam fa- Rura, in ſylendore jucundo, decoro, ama- bili, aliorum etiam oculos pulcriiudine ſua demulcente. Dan. :2, 3. Mat. 13,43. Luc. 20, 36, G) Subtilitas, qua aut inviſibilia eſſe, aut conſpicienda ſe præbere poterunt, prout ex LDIZ cauſis 532 vita zterna. — eauſis juſtis viſum fuerit; Matth. 27, 72. 53. unde colligas, organa horum corporum, oh ipſam ſubtilitatem, multo fore perfectiora, conformata ſcilicet cœleſtibus objectis per- cipiendis. Apoc. 4, 6. (A4) Agilitas, qua celerrime quocunque volent moveri poterunt, & regimini animæ glorificatæ ſumma cum facilitate parere. 1Cor. 1543. 1 Theſſ. 4, 17. S. 1020. An in vita æterna futuri ſint glo- riæ gradus, & olim & noſtro ævo eſt diſpu- tatum. Minus diffcultatum erit, ſi obſerve- mus diſtincte: C19 Quoad primarig vitæ æternæ bona (S. 1012) eandem omnium beatitudinem fore; 2 Tim. 4, . 1 Pet. 1, 9. uti nempe una eſt omnium h⸗ Eph. 4, 4. eademque iooτιπος FEdes, 2 Pet. I, I. ſic eadem etiam gloria erit. Apoc. 1, G. (2) Et tamen futuros eſſe gradus diverſos in gloria beatorum, Setiptura diſerte docet. Dan. 12, 3. Matth. 5, 12. 19, 28. Luc. 19, 17. 19. 2 Cor. 9, 6. Joh. 14, 2. (3) Hinc patet, inæqualitatem gloriæ futu- ram eſſe tantum quoad acceſſoria && ſecundaria (§. 101 1018): diſerte enim in corporibus aliqua diverſitas futura dicitur 1I Cor. 15, 40. 41. 42. ex quo diſparitatem etiam quoad dotes animorum acteſſbrias colligere licet, Drt171 ex ex conſt & auma §. 102 tandum: gratia 4 nec tam 1Cor. 12 neritum. in univer Rom. 6, y. Cauſa tioſo eju ex mera (ecundn, tetrihuere eſt, quoe neratar: ent etlam etion pr⸗ Aquitas Apoc. 22 5de 1 5,9 Au non 1 tiſtem. 12,23. Derfecte accefſort Perfecte titacinis — t, ſa tporum, Perfebion bjectis der⸗ quocunqu. ginini Aint urere.1001 tuti hntglr o eſt ſhr Koblene ernzæ bon Ainem /or; e⸗ ucd eſt goe ooro⸗ iglmineth u Aet⸗ ſete Cotet, ,19,l:H lenie iiu⸗ ſomini Conrin 1Cor. 15, ianm tut re le⸗ — rita zterna. 533 ex conſtantiſſimis harmoniæ inter corpus & animam legibus. S. 1021. Ad diffcultates autem tollendas no=- tandum: Etiam in hac vita enddem omnibus gratia ab eodem gratiæ autore Deo datur; nec tamen non diverſa ſunt fidelium dona. 1 Cor. 12, tot. B. Cauſa inæ qualitatis non eſt meritum quoddam; Opera enim vitam æternam in univerſum non poſſunt mereri. Eph. 2, 8. 9. Rom. 6, 23. 8, 18. Conf. Apol. A. C. p. 96. y. Cauſa ergo quærenda in honitate Dei & gra- tioſo ejus decreto, quo absque ullo merito, ex mera gratia, cuivis ſecundum opera ſua (Necundum inquam, non propter opera) vult retribuere. Gratioſæ liberalitatis in univerſum eſt, quod Deus bona credentium opera remu-⸗ neratur: ejusdem gratioſæ liberalitatis itaque eſt etiam illud, quod diverſa opera diverſa etiam præmia habebunt. Eo illuſtrius ex eo & æαι quitas & veracitas Dei eluceſcet. Rom. 2, 6. Apoc. 22, 12. Matth. 7, 12. Col. 3, 24. 1 Cor. 3, 8. 15, 41. Ebr. 6, 10. 3. Minor gloriæ gra- dus non infert defettum, nec culpabilem, nec triſtem. Omnes erimus conſummati, Ebr. 12, 23. 1 Cor. 1, 8. 13, 10. Omnes in Deo perfecte ſatiabimur, Pſal. 17, I5. ac ne in acceſſoriis quidem ulli quicquam deerit ad perfectam beatitudinem. Nam perfectio bear titudinis acceſſoriæ proportionata erit ſingulo L. 1 3 rum 534 Vita eterna. rum habn; capacitatt, ac receptivitati, quam in præpa- atoriO aujus vitæ ſtatu per gratiam ſanctificantem quis- que padus en oi conterri. Luc. 19, 17. 19. 1 Cor. 15, 10. J. 1022. Wternam beatitudinis hujus ſine fine duratio- nem cum empuau Scriptusa incutcat, Fial. 16, 11. Mat. 25, 4%. Joh. 16, 22. 2 QOr. 5, 1. Ebr. 13, 14. 1pusm etiam perichlum ejus annttend« necgans. Apoc. 3; 12. 29 11. Luc. 16, 29. J. 1023. De cælo beatorum multa olim ſunt diſputata, quæ quidemn præiens acgumentum non valde illuſtrant: unde iatns eit, nottones Scripturæ tenere; quæ vitam æternam non modo utſtatum deicribit, ſed etiam certam aliquan jedem, ubi bsati una faturs int „ Miemorat: inb nomme cate, Matth. »„ 12 Marc. 10, 21. & quidem tertez; quo luculentius a cœlo fideree & aereo datinguas⸗ rur; 2 Cor. 12, 2. Paradiſiz Luc. 2 5z 4 3. 2C0r. 12, 4. Apoc. 2, 7. ſinus Abrahæ, Luc. 16, 22. gomus; Joh. 1412. Efia. 32, i 8. borrei; Motth. 3, 12. 13,; 30. czvztatτι¹; Gal⸗ 4, 2 6. Ehf. 12; 214. Apoc. 21, 2. 10. Ebft. 15, (4. 11,10.16. & Patreæ; Ebr. 11, 14. Cum bcati poft returrectionem habituri ſint corpora; atque adeo en loco tuturi; & ibi, ubi Chriſtus eſt, unæ futuri eſſe dicantur: negari non poteſt, cœli nomine aliquis am= Pltas, quam ſtatum, neinpe etiam certam aliquam ſedem in- dicari. Joh. 12,26. 14,2.3. 17,24. Phil. 1,2 3. ¹ Lhell. ,171. Apoc. 7, 9. 15.‧17. A aatem bac beatorum ſedes ſit cumn Scriptura nihil definiat, curiole inquitere opus non eſt. H. 10 4. Satius foerit, rem ipſam tenere, & meditari, qua nihil nomines magis movere debee, aut efficacius con- ſolari. Ex ea ſpem & hauciam noſtram firmemus, ut terendæ prælenti mileria ſumſicete queamus, & in fidelitate Deo ad mortem usque præſtanda, animoque & corpocc àad æter- nmitatem præpatando ne remittamus. Cor. 15; 738. Apoc. 7214 17 Beatt erunt, quos Donainus ſaaeles ein velcret. NDEX AX Ran; 2. Rexela 3. Theole 4. Religie ticuli 5 Deus, nom Myſer 6. Creati 7. Angel 8. Home 10. brovie II. Fœdu I2,. Lapliss nere, 13, Peccatt I4. Peccat becca Vires I56.1 Fœda 16. 19, 175 20, berſor Ofie⸗ 31, .„ „ 11.. . . . Reg 24. — 2. . . 26. Ftatt Stat 27. Statt 2 Prac . Huntem g i 100t, 15,1n. ne ſre Arati. l 16, 1ie u. 14. 1plueui 3) l1 ) l lunt l alde illulttaat lez Aur vlut d etiäln certin Neinorat: i0 11. qgillen eto Ciltinzet⸗ „ 2C0t. 11, us; oll 1t uatii, 1 . lol⸗ bnt cotſent, eſt, Ns int ne Alii. ℳ Namn leden Inell l⸗ : cuin us non 4 E nellttt, cacuscon⸗ e urtetent Altae Dei gole 4⁴ Ec . ,li 4e⸗ Sal il. IOEXY CAIIIA Reiss ac Theologia naturalis, pag. I. 2. Revelatio & Scriptura Sacra. 7. 3. Theologia, 25. 4. Religio chriſtiana, 34. ubi & de Symbohs, Ar. ticulis & Fundamento fidei. 43. 5 Deus, 48. ubi de Dei notitia, 48. exiſtentia;, 50. nominibus & eſſêntia, 53. attributis, 57. Myſterium Trinitatis, 79. 6Sö. Creatio, 90. 7 Angeli. 96. 8. Homo, Ies. 9. Imago Dei, 113. ubi & de univerſo Statu integro. 10. Providentia. 120, (117. II. Fœdus Operum 132. I2. Lapſus Adami; 135. ubi de Peccato in ge- nere, 140. . I3. Peccatum originale, 142, . 1I4. Peccatum 2 tuale. 147. Peccatum in Spiritum Sanétum. 166. Vires Liberi Arbitrii poſt lapſum reniduæ. 164. 15. Fœdus Srati 168. 16 -— T19. TLeſtamenta 174. ubi & de Veteri Teſt. 175. de Novo Teſt. 181. 20. Perſona Chriſti. 185. Officium Chriſti mediatarium. 194. 21. - -⸗ ⸗ ⸗ „ propheticum. 199. 22. - „facerdotale. 204. 23⸗- 7 ⸗ ⸗ 2- regium, 210. Regnum bPotentiæ. 213. 24. - - ⸗ Gratiæ. 216. 4 25. -= Gloriæz. 222. 26. Status Chriſti. 224. Status Exinanitionis a25. 27. Status Exaltationis. 232. 28. Prædeſtinatio, 241. 29. Re- INDENX CAFPIYUM. —— 29. Reprobatio. a51. Gratia applicatrin, a52. 30. Vocatio. 258. — 31. Regeneratio, 270. . 32. Converſio, 275. 3 Pœnitentia, 282. 34. Fides. 285. 3 ½⅞. Juſtißcatio. 29 5. 36. Adoptio, 306. 37. Libertas chriſtiana. 08. 38. Unio fidelium cum Deo. 316. 39. Sanctificatio. 321. 40. Bona Opera. 333. 41. Vita chriſtiana. 340. 42. Precatio. 3 47. Media ſalutis, Verbum & Sacramenta, 353. 43 Lex divina. 3 55. Lex moralis. 360. 44.- „ ceremonialis. 367. — 45.— — lorenſis, 374. 46. Evangelium. 377. 47. Sacramenta, 386. 48. Circumciſio. 393. 49. Agnus paſchalis. 397. 50. Baptiſmus. 400. 51. Sacra cœna. 407. 5§2. Eccleſia. 420. 53. Miniſterium eccleſiaſticum. 441. 54. Poteſtas & diſciplina Eccleſiaſtica, 457. 5 5. Magiſtratus. 462. 56. Conjugium. 472. 6o. Judic, extremum. 499 57. Antichriſtus. 481. 61. Conſum̃atio Sec. 510 58. Mors. 485. 62. Mors æterna, 514. 59. Refſurrectio, 493. 63. Vita æterna, 5371. E8 KS. S ta 355. o der 10 ,nn, 56144 14, 54, buß. . NUAMR 11.α KUA õ 2 ES △ Aà eS O elesoi -„pepue8iS 0οο0ο1οααα1Ü4 uiooι6ραρμα οπH eee ese AX 666 / BLAdoͥ E 2 A X M 61 81 121 8 1 9 8 e 2 1 S 8 O aooueſeg e snooꝗ PITORUM BAUHOFIUNM