Gf711a
author: Sartorius, Christoph Friedrich

POSITIONES
THEOLOGICE

IN
USUAMA PRALECTIONUAAI
DOGMATICARUAI

A D

B. CANC. JRGERI

COMPENDIUM

CONSCRIPTX,

ET

IN GRATIAM AUDITORUM
EDIT £.

WaeSHαn SEnEEn,SoEe
U BIN G Z,

ApuD Jon. DAVID. BAuIHOFIUM
AC VIDUAM b. FRANKII.

S
„ S
*
R

ERE

pSdbSScevcbSbSS;̈â*

PR,Æ FATIO

AD LECIOREM.

„Um per hos novem annos,
. ex quo ad docendam in hac
s8Studiorum Univerſitate theo-
logiam vocatus acceſſi, præter alias,
varii generis, Prælectiones etiam Dog-
maticæ?æ, & quidem ad Compendium Theo-
logiæ a B. Cancel ario, JIOH. WOLFG.
IÆ GERO, conſcriptum, & inde
c 2 ab

P R1FATLO.

ab hujus Seculi initio publica apud nos
auctoritate receptum, a me inſtituendæ

eſſent; animadverti, pro præſente rei
chriſtianæ ſtatu, ſubinde aliqua addi
debere illis, quæ in laudato Compen-
dio egregie propoſita habentur. Id
ergo ut debita cum cura facerem, di-
cendorum ſummam litteris cœpi man-
dare, eamque talem, quæ contineret
maxime neceſſaria, ſepoſitis reliquis,
aut certe dilatis; & fimul admoneret,
ad quid præcipue attendere, ſub ini-

tium Studii theologici, debeant ſolidæ

rerum theologicarum notitiæ cupidi.
olidæ dico, atque adeo & fœcundæ:
quæ & apud nos gignat dodοααν in
opere Dei apud alos, izvéryræ afferat;
& ad lites in eccleſia obortas ſobrie ac
Pacifice dijudicandas animum inſtruat;
eundemque muniat contra errores, du-
dum quidem proffigatos plerosque,
ſed nova ſubinde facie pullulantes „ Sa.
importunius jam infeſtantes ſalutarem
doctrinam. Ita natæ ſunt hæ Poſitio-
nes, &, Ut fieri ſolet, inter prælegen-
dum communicatæ cum Auditoribus;

qua

glie
Con’i
flar 4
apud
expl.

potil
manl
ſtri⸗
ſilüim
Ppræſa
teretu
ſtudii
poſſur
poner
aſen
em
benci
ka, 4
tlone
liors
s
ſerye
præt
enim
gi,

—

pud nos
ltaencd
lente lei
la add
ompen.
tur. I
em, di⸗
Di man-
ntineret
eliquis,
oneret,
ſüb ini.
tſolide
cic
unde:
,; & in
Aferat;
obrie e
nſtruat;
i, du-
080 ,
es, A
lutaren
PAN.
Xlepeli
torihls;
a

8–

PRlFATIO.

quæ jam, retractatæ ex parte, typis eo
conſilio exſcriptæ ſunt, ut compendi-
flat dictandi labor, eoque plus temporis
apud eos, qui me docentem audiunt,
explicationi rerum poſſit impendi.

Auditorum enim uſibus proxime, vel

potius unice, deſtinatus hic libellus eſt,
manſurus intra parietes Auditorii no-
ſtri; unde nec opus fuerit, apud con-
ſilii mei gnaros de inſtituti ratione multa
præfari. Id certe egi, ut nihil omit-
teretur eorum, quæ ſub ingreſſum
ſtudii ſanctioris necefaria aut profutura
poſſunt haberi; atque ut hæc ita pro-
ponerem, prout exigere videbatur
præſens Religionis & FEecleſiæ ſtatus.
Quem in finem brev' ac nervoſo ſcri-
bendi genere compiecti ſum conatus
ea, quæ, ſub aſſidua Seripturæ tracta-
tione, Librorum theologicorum me-
lioris notæ lectio, per complures an-
nos non indiligenter continuata, ob-
ſervatu digna ſuggeſſit. Quod quidem
præfiſcini liceat profiteri: confido
enim, id ita deprehenſuros eſſe noſtros,
qui, poſt vimvam docentium vocem dein-

PKREFATIO.

ceps Lectioni librorum bene ordinatæ ſe
dabunt, & ad Praxwin audita lectave ita,
ut decet atque oportet, referre volent.
Grato inprimis animo profiteor, quod
e lbelhs academicis, quos proximis
ſuperioribus annis Maoniicus Dominus
Cancellarius noſter, ac Summe Reve-
rendi Domini Collegæ mei ediderunt,
plurimum bonæ frugis in hæc noſtra
transferre licuerit. (*) In allegandis
Scripturæ diltis non parcus, ſed ſubinde
liberalior fui: non quod numerxo argu-
mentorum confidam; ſufſicit enim unica
prohatio bona y ſed ut haberent noſtri
meditationis, ſuper uno aliquo argu-
mento inſtituendæ, multiplicem ex
divite penu Sacræ Scripturæ occaſio-
nem. Ad Antitheſin ubique reſpexi qui-

dem; ſed mentionem ejus expreſſam

plerumque omiſi. Quamvis enim Ec-
cleſia Controverſiarum notitia tali tem-
pore carere non poteſt: tamen ſub
ipſum ſtudii ſacri initium nondum tem-
peſtiva
(*) Speciatim in Articulis de Gratia applicatrice;

de Vocatione; de Noviſſimis 5 Angelis mali s;
ceorumque poteſtare.

peſtin
jpp⸗
ſtans:
mica
deſtin

oſtr.

ſtimon
optabt
telcan
cript.
at ſmi
concinn
helg,

fponenti
(Abince
Proyoce

ls hie

lſeenin
Myitare
odlerp⸗
Rune⸗
(Onſio
lione

,Aitat?
ehaeita,
revolent.
ort, quot
Pprorimns
6 Donmmuu
me Rene⸗
iderunt,
Ec noſtt
Aliponui
ſbinde
ero ru⸗
min ylel

fent noſti

lo Al.
pleen en
lo

ſer gui

erellnn

enim .
taliten.
mnen i
kum ten.
peltii

. glruniej
nii⸗

PRÆFEFATIO.

peſtiva earum tractatio eſt, diſtrahens
quippe animos & notitiæ ſolidæ ob-
ſtans; ac præterea per Statuta acade-
mica peculiari prælecdtionum curfui
deſtinatur. Ex adverio Libros Eccleſiæ
noſtræ Symbolicos amo citare: tum te-
ſtimonii cauſa; tum quoniam maxime
optabile eſt, ut mature Studioſis inno-
teſcant & familiaria ſint eximia hæc
Scripta, perſpicue, ſolide, cαα1πυπ
at ſimul prudenter ac circumſpecte
concinnata, nec tamen non cum parr-
heſia, ut in Statu Confeſſionis, pro-
ponentia ſinceram falutis dodrinam.
Subinde & ad. Æ GERUM noſtrum
provoco: quoniam iſtum Librum exi-
lis hic libellus non excutere e manibus
diſcentiun debet, ſed ad eum potius
invitare, & ad cognoſcendas aureas
obſervationes, ſub cortice obſoletæ
nunc methodi cauſalis latentes. Eodem
conſilio factum, ut ad facilitatem col-
lationis, ſeriem articulorum, (quæ qui-
dem commodius ordinari & contrahi
oſſe videtur,) eandem quam . GE-
US dedit, ſecutus ſim, & numeros
quoque

PKREFATIO.

quoque articulorum, prout in ultima
editione Anno 1740. adjecti ſunt, reti-
nuerim. Quod ſupereſt, DEUM ve-

neror ſupplex, ut defectus, quos in

tenui hac opella ipſe agnoſco, nec diffi-

teor, benigne mihi condonare velit,

atque efficere, ut, dum noſtris meliora

exercitatiores manus dabunt, aliquid certe
utilitatis ad eos, quibus ſcripta hujus
Eneris deſtinari ſolent, redundet.

iſereatur DEUS Eccleſiæ ſuæ, ac Pa-

triæ noſtræ!

Scripſi Tubingæ a. d. XX. Junii.
A. O. R. MCCLXIV.

D. CHRISTOPH. FRIDFERICUS

SARTORIUS, Prof. Th. Ord.

1 DE il

Uliecive
Uockfine
ratioren
am,

28
de DO
. ente⸗
TINN
Uns nee

perfecd

.

Ut in in

bor, teti.

DNMNVe.

18, (dd i

co, neccfh.

Gonare pelt

keneln
Aligilcete
criptahus

recncet.
ſucæ, cle

XI. Nuni.

DNC
of. 1.,00

U

DE

RELIGIONE AC THEOLO-

GIA NATURALI.

HEOLOGI. vox Eccleſiaſtica eſt.

LY moderno loquendi uſu, quan-
do objettive ſumitur, doctrinam
SE, de DO & cultu Ejus ſignificat:
Jubjiedtive autem accepta, notat cognitionem
doctrinæ de DEO ejusque cultu, & quidem ac-
curatiorem, cum docendi facultate conjun-
Ram. J

S. 2. Sunt aliqua magni momenti dogmata
de DEO & cultu Ejus, quæ ſola ratione,
ſi ea recte utamur, cognoſcere poſſumus:
Primum omnium'eſt, eſſe DElIM: qui ſit
Ens neceſſarium; æternum; independens;
perfectiſſimum; Cauſa omnium rerum, ſed
ab ipſa rerum univerſitate diſtinctum; in
A ꝗuO

2 Religio Naturalis.

quo ſumma ſit Sapientia, Libertas, Poten-
tia, Bonitas, Rectitudo, Sanétitas, Juſti⸗
tia, Majeſtas.

§. 3. Proximum eſt, ut eadem ratione
duce ſuam Homo relationem ad DEUM
agnoſcere poſſit, per quam totus dependeat
a DEO, ut Creatore; Conſervatore; Be-
nefactore: ſed & ut Domino; Recdétore;
Judice: a quo remunerationem aut pœnas
debeat exſpectare.

g. 4. Ex his duabus maximi momenti do-
Srinis plures conſequuntur. Hinc enim
homo ratione ſua recte utens agnoſcit: I. ſe
non eſſe ſui juris, ſed naturali quadam &
immutabili obligatione teneri, ut Deum re-
te cognoſcat, cognito lubens ſubeſſe velit,
eum promto obſequio, gratitudine, amore,
fiducia colat, idque actibus etiam externis
demonſtret; 2. magnopere ſua intereſſe,
ut Favore ejus benefico continuo gaudeat,
nunquam indignationem ejus & pœnas in-
currat; 3. ſi omnino per peccata diſceſſio
ab officio facta ſit, operam ſibi dandam, ut
DEO reconcilietur. .B

H. 5. Horum omnium cognitio mirifice
acuitur per internum Conſcientiæ dictamen,
quæ boni ac mali normam, etiam non ſem-
per

.

—

—

Per (iſtine

nem ben
facta occr
Iſte ſenſun
animo ſ

ei DEUN

eumque
tem, rep.

§. 6 4
videt, ,,
7
tione duce
Pore commn
terlte, ſed

Ni manlorq

ſeriam cogit
interelſe, un
tem mutatio

ſoren ;

Undamentnn
UIIs Nimural

DElNo⸗
ervandi
eligio N
ſeunlin ..

tis, Poten-

lins, Juſti⸗

dem ratone
ad DEUM

us deſenten

Vatore; Pe-
; Nede;
aut pond

omenti do⸗
linc enim
olcit: l le
guadam 8
Deum re-
belle velit,
ger amote,
mn externs
intereſſe,

0 gaudedt,

Eenas I-
ta dilceſin
Andann, I

jo winife⸗
. ca
n per

Religio Naturalis. 3

per diſtincte cognitam, ita tenet, ut homi-
nem bene agentem tranquillet, ob prave
facta occultis morſibus mentem excruciet.
Iſte ſenſus, quoniam homo nunquam illum
animo ſuo plane expellere poteſt, vivide
ei DEUM ut Inſpectorem & Judicem ſuum,
eumque Sanétum, Juſtum, lumme Poten-
tem, repræſentat.

S. 6. Accedit deinde & illud, quod homo
videt, aliquando ſibi moriendum eſſe: ubi ra-
tione duce agnolcit, ſoluto animæ cum cor-
pore commercio, non tamen animam in-
terire, ſed poſt mortem Juperſtitem ac conſciam
ui manſuram. Unde porro in illam maxime
ſeriam cogitationem deducitur, plurimum ſua
intereſſe, ut ſciat, utrum per illam ingen-
tem mutationem in ſtatum meliorem, an vero
Pejorem & infelicem ſit tranſiturus.

H. 7. Hæ doctrinæz in unum conjunctæ
fundamentum & baſin conſtituunt Religio-
nis Naturalis.

H. 8. Eſt autem Religio generatim ſtuqium
DEUM colendi, cum ſpe conciliandi && con-
Jervandi Ipſfius Favorem a0 Benevolentiam.
Religio Naturalis eſt ſtudium DEVM. colendi
JNecundum eam notitiam, quam homo rationis
Jux uſu aſſequitur. Atque adeo Naturalis
A 2 Theo-

4 Religio Naturalis.
Theologia eſt accuratior & docta DEI & re-
rum Divinarum oficiorumgue erga DEIIM no-
titia, quoad illa recto rationis uſu poteſt ab
bomine obtineri.

S. 9. Quamvis autem ratione ſua recte uti
volentibus aliqua DEl notitia ſatis obvia ſit:
tamen hominibus ſibi relictis varia, eaque
magnam partem inſuperabilia obſtant impe-
dimenta, quo minus ratione ſua recte utan-
tur, aut uti velint. Talia ſunt: Attentionis
& meditationis accuratæ impatientia; natu-
ralis torpor ad DEUM quærendum, & cu-
randa æterna; amor bonorum hujus vitæ
inordinatus, animum penitus a Divinis ab-

alienans; diſtractio infinita in allas occupa-
tiones, quæ quoniam paſſim laudantur ac

magni fiunt, falſa quadam neceſſitatis ſpecie
blandiuntur; hinc pravi affectus: cupidita-
tum dominium: præjudicia: perverſa ratio-
cinia. Ita naturalis illa de DE notitia ob-
ſcuratur, pervertitur, ſupprimitur; aliquan-
do etiam ex animo plane deletur ad tempus:
conſequenter per ſolam naturalem religio-
nem, etiamſi nondum determinaverimus,
quousque ad ſalutem æternam ſufficiat, ta-
men, ut nunc ſunt homines, parum ſaluti
humanæ conſultum eſſe apparet,

4*
1

g. 10

S

6,10.

vam op
tem, en
quOAd
conſecun
Varia ſen
recte ce
ſua etet
Aere pe

(1)
Mordlis,
certituctine
lene in l

(2)
dwid D
rit; an ve
condonare
Ned ne.

6)

Certumn re
kyore
Oe enin
e oreni
„Prothlern

——
ar&n.
OuEIMZ.

1n otef

he lua recke u
ſats obyia ſt
Varin, ee
Obſtant imhe⸗
ſua recte unn⸗
t: Attention
lientia; natl.
ndamn, & cl
n uſgis En
8 2 Dins
in alis ocelyr
n laudnter ¹
ecelltats hect
(us cpil
peryefla itn.
1Onottia
itur; ANge
Ir ad temy
rlem velig
minaverinng
ſofficiat,
Darumm ſn

et.

Religio Naturalis. 5

S. 10. Sed ponamus hominem ratione ſua
quam optime exculta, quam rectiſſime uten-
tem, eoque religionis naturalis uotitiam
quoad usque haberi poteſt, pleniflimam
conſecutum: etiam tum homo deeſſe ſibi
varia ſentiet, quorum cognitione qui Deum
recte colere eique placere vult, ac de ſalute
ſua æterna ſerio ſolicitus eſt, nulo pacto

carere poteſt. Etenim

(1) Ortum Mali, tum phyſici, tum
moralis, ratio humana non poteſt ea cum
certitudine detegere, ut nihil ſuſpicionis ma-
lignæ in Deum cadat.

(2) Neque etiam poteſt certo ſcire,
quid DEUS de homine peccatore conſtitue-
rit; an velit ei peccata, inprimis voluntaria,
condonare, ipfumque in gratiam recipere,
nec ne.

(3) Multo minus modum ac medium
certum reperire poteſt, ad Deum placandum
& favorem ejus beneficum recuperandum.
uæ enim de Bonitate DEI, de Sacrificiis,
de pœnitentia, nonnulli & olim, & hodie,
protulerunt, ea nullam ſpem certam facere
poſſe, ipſa ratione eognoſcitur.

A 3 (4) Ne-

Religio vaturalis.

(4) Neſcit, unde vires, ad ſui emen-
dationem, ad coercendas & eliminandas
pravas cupiditates, & ad animum ſanctifi-
candum ſufficientes, nanciſci poſſit.

(F) Denique de ſtatu poſt mortem,
beato an miſero, non habet, quod cum cer-
titudine ſtatuat.

S. II. Ex quo conſequitur, Religionem
naturalem, etiam ubi optime ſeſe habet, ho-
mini peccatori, ad Deum recte cognoſcen-
dum, & rite colendum, adeoque ad juſti-
tiam, ſanctitatem ac ſalutem conſequendam,
plane eſſe inſufficientem.

§. 12. Jam autem, cum homini ſalutis ſuæ
non incurioſo miſerrimum ſit, in hac flu-
Suatione inter ſpem & metum incertum
hærere: adigitur eo ipſo, ut maxime op-
tabile judicet, oſtendi ſibi ab ipſo DEO viam
& modum eluctandi ex ſua miſeria. Cum-
que talis Revelatio Divina ſpecialior non
modo poſſibilis, ſed etiam maxima cum
Probabilitate ſperanda ſit; inde non poteſt
non concludere, eam inveſtigatione ſua ſe-
ria, & quando etiam ſponte offertur, omni

attentione, & docili admiſſione digniſſi-
mam eſſe.

§. 13.

—

5. 13.
lem, 4
non tan
ſignem
modo .
offlci
Elenctie
mium D
logiæ elj
tiſſima e

DE

EVEI.
bomi
ens inprimi
1Mene, he
ter ofer
ctlim inten
lnimn,

cihenlid

A ſui emen.
eliminanda
imum ſadtift
pollt.

poſt morten,
quodcumce.

t, Relgioen
ſele habet hl⸗
e cognoſcen
gle 1d lulti.
oblecvendim

nini ſeteſe
t, in ha Po.
tum incertun
mawime 0).
ſo DEO vian
ſeria. Cunn
ecialior nol
nawima CI
non poll
ione la E
ettur, Olni
ge Gignili⸗

86

Religio Naturalir. „

§. 13. Ita vero patet, Religionem natura-
lem, quamvis ad ſalutem inſufficiens ſit,
non tamen inutilem eſſe. Habet enim in-
ſignem uſum, tum Pædagogicum, quem
modo oſtendimus S. 12. tum Pædevticum,
officii ſui hominem admonendo, tum
Elencticum (Jaæger p. 8): eſtque adeo exi-
mium DEl beneficium; & ingenuo Theo-
logiæ cultori non uno nomine commenda-
tiſſima eſſe debet Naturalis Theologia.

II.

DE REVELATIONE ET
S. SCRIPTURA.
S§. 14.
RryrArio eſt actus DEI, quo veritates

homini peccatori ad ſalutem neceſarias,
eas inprimis, quas ſola ratione non poteſt cog-

noſcere, peculiari modo, nempe ſupernaturali-

ter oſtendit. Metonymice per Revelationem
etiam intelligi ſolet complexus veritatum ſa-
lutarium, immediate a DEO propoſitarum.

S. I5. Facile ex ipſa Definitione intelligi⸗
tur, Divinæ Revelationis neceſſarium & in-
diſpenſabilem charatterem hunc eſſe:

A 4 (1) U

8 Revelatio-

(7) Ut nihil falſi contineat; atque adeo
cum iis, quæ naturalis religio de DEO &
hominis erga Deum officiis docet, conſen-

tiat non modo, ſed ea etiam magis illuſtret;

(2) Ut, quæ deſunt naturali religioni,

& ad ſalutem hominum tamen neceſſaria

ſunt, ſufficienter exponat;

(3) Ut notis quibusdam conſpicua ſit,
quibus homines illam non modo tanquam
veram, ſed & tanquam divinam, firma certi-
tudine agnoſcere poſſint.

§. 16. Conſequenter, ſi qua facta eſt Re-

velatio

(1) neceſſe fuit, ut DEUS homines il-
Ios, quibus immediate ſe revelavit, certiſſi-
mos faceret, ſe a DEO edoctos, non phan-
taſiæ, non ſenſuum, aliisve ludibriis dece-
ptos fuiſſe;

2) neceſſe fuit, ut DEUS eosdem ſuf-

ſiciente auétoritate inſtrueret, qua apud

alios, quibus revelationem ſibi factam pro-
ponere debebant, fidem invenirent;

(3) necefſe fuit, ut revelatis illis do-
GRrinis DEUS ita invigilaret, ut ſine corru-
. ptione

—
Ptions cu
20 poſten
commod

(4)
Qrinis hi
ſupernatt
efficaciten

fcaripof

Rerelatio!
Chriſtiani.
ſunt cohecti
6 bropbet

e, (
Petihentn
Certo⸗ nob
Obtiner;
glalis t
N Geinde
tit otat

§. 19.
portunnn
Pto conl

Revelatio. 9

3 Nque adeo
de DIO &
Ncet, (Olen⸗
tein .
gSillaltret;
rali religion,
en necelani

onſpicun ſt,
do tanqua
fimma certi

ladheſthe⸗

6S bopines
rrit certil⸗
5 nol Phah-
Gibris dece⸗

eosemn ſal⸗
, qa 4pud
faclam ho.
fent;

latis ilis Go

t ſine lil.
Htione

ptione cum aliis hominibus communicari, &
ad poſteros omnium temporum propagari
commode poſſent;

(4) denique neceſſe etiam fuit, ut do-
Grinis hiſce a DEO patefaétis vis divina &
ſupernaturalis ineſſet, qua animi hominum
efficaciter convinci, commoveri, & ſancti-
ficari poſſent.

§S. I. Jam ergo diſpiciendum, num talis
Revelatio Divina in mundo exſtet. Habent
Chriſtiani Scripturam Sacram ſeu Biblia, quæ
ſunt colledio plurium librorum, partima Moſe
&O Prophetis ante Chriſtum natum hebraice,
partim ab Evangeliſtis & Apoſtolis poſt Chri-

ſum natum græce ſeriptorum, in quibus rev-

lationes divinæ inde a primis mundi temporil us
usque ad Chriſti tempora ad Jalutem hom'num
facte, conſtanti eccleſiæ teſtimonio contineri
perhibentur. Atque hoc ipſum eſt, de quo
certo nobis conſtare debet: quod commode
obtineri poterit, ſi primo cripturam Sacram,
qualis ſit, ex ipſa cognoſcamus Scriptura;
ac deinde attendamus, anne ergo divinita-
tis notas in tali libro deprehendere liceat.

§. 18. Illud primo ſtatinn intuitu perop-
portunum eſt, Revelationem Divinam ſeri-
pto conſignatam exſtare. Egregie enim hac
A 5 VIA

10 Soriptura Sacra.

via conſultum eſt humano generi, ut caveatur
ejus corruptioni, atque oblivioni, & ut eo
facilius omnibus innoteſcat. (Auctor p. 24)

H. 19. Scripta eſt revelatio Divina per Mo-
Jen, Prophetas, Evangeliſtas, Apoſtolos: quos
fuiſſe conſtat Viros probos, veraces; ido-
neos teſtes factorum quæ perhibent; ſan-
tos etiam, & familiari commercio cum
DEO gaviſos; quorum plerique etiam mi-
raculis clari fuerunt, miſſionem ipſorum di-
vinam & doéctrinæ veritatem comproban-
tibus.

G. 20. Viri hi Sancti quæ divinitus revelata
acceperant ex mandato divino ſcripſerunt:
neque hoc tantum, ſed etiam, quoniam
DEUS cavere voluit, ne humana adderentur
ac miſcerentur divinis, ex Sgovvvusιο Spiri-
tus Sancti ſcripſerunt. Eſt autem Theo-
pnevſtia Operatio Divina extraordinaria, qua

Spiritus Santtus, Sanctis illis DEI hominibus,

nihil ex ſuo ingenio aut arbitrio humano con-
ferentibus, omnia, quæ dicenda aut ſcribenda
erant, quoad res, &ρ Jſententias „ Sverba,
ea qua loquendum aut ſeribendum erat hora

ſuppeditavit.

De libris N. T. hoc diſcimus ex diſerta
Chriſti promiſſione, Joh. 14, 16. 26. 16,
. 12-16‧*

——

12."16,

21, 14.
ſtolorun
18. 1
1Cor. 1
1, 12.

De
16. 17.
gatis ex
in N T.
I, 1 2
r 3,
tur etiam
e inſdira

Lumento

Damtur gr

ſin, ord
l16
Juod non
N. I. 00
fomg
Ingeio
otuerun
rei ſig
Leſſit,
portuit

Feriptura Sacra. 11

rrel caweztl
iomi, & ut eo
(Alkhord.24)

Diyinaper A1).
poſtolot: guon
Veraces; Id
thibent; inn
mmmercio cull
gue eflam mn
n iplorum d
comproban⸗

Gütos revelat:
, ſengſemunt
amn, Joonian
annadGerennn
umegl, I
zutenn 1er
rliatin, hl
EI bonminihu.
Humano ⁵.⁰.
ltſrilenc
E, Dere
ſr erat Porn

Is eX Gilenen

16,. 4. 1
12 .16.

12‧16. Matth. 10, 19. 20. Luc. 12, II. 12.
21, 14. 1 5. Marc. 13, II. & ex diſerta Apo-
ſtolorum aſlſertione I Cor. 2, 13. Rom. 15,
18. 1 Thefſl. 2; 13. 4; 8. Gal. 1, II. I2.
I1 Cor. 11, 23. 14, 37. 2 Cor. 5, 20. 1 Pet.
1, 12.

De V. T. libris autem ex 2 Tim. 3, 1 5.
16. 17. 2 Pet. I, 19. 20. 21. nec non ex alle-
gatis ex V. T. tanquam libro Divino, paſſim
in N. T. occurrentibus Luc. 1, 55. 70. Ehr.
I, I. 2 Saln. 23, 2. 3. Act. 1„16. Rom. 3, 2.
Fbr. 3, 7.

§. 21. Pleraque diéta modo allegatateſtan-
tur etiam hoc, cum rebus ipſa quoque verba
eſſe inſpirata. Quod idem illo etiam ar-
gumento efficitur, quod in N. T. ſæpe pro-

bantur graviſſimæ doctrinæ ex verborum po-

ſitu, ordine, conſtructione. Joh. 10, 35.
Gal. 3, 16. Ebr. 2, 8. 4, 7. 8, 13. 12, 27. &
quod novitas rerum, in libris ſacris, maxime
N. T. ocurrentium, nova etiam vocabula,
formas dicendi novas poſtulavit, quæ ab
ingenio humano ſibi relicto inveniri non
'otuerunt: ut taceamus, homines ordinarie
nil cogitare ſine verbis, aut alio quodam
rei ſigno; quocirca ſi Spiritus S. res ſug-
geſſit, neceſſario etiam verba ſuggeſta eſſe
oportuit.
H. 22.

12 Scriptura Sacra.

S§. 22. Conſequitur hinc, Scripturam Sa-
cram eſſe librum, qui infallibilitatem habeat,
ab omni errore tum dogmatico, tum hiſto-
rico, tum ethico, immunem: neque adhuc,
quidquid ogganniant ejus hoſtes, ullius
erroris convicta eſt.

§. 22. Libri hi & τοι a Scriptoribus Sa-
cris publica fide Eccleſiæ commendati tan-
quam divini, & ab Eccleſia coæva illo ipſo
idiomate, quo primum ſcripti erant, rece-
pti, religioſeque ſequenti etiam ævo cuſto-
diti ſunt. Ita exſtitit Canon ſive collectio
librorum Scripturæ.

In V. T. inchoatus a libris Moſis Exod.
24, 4. 7. Deut. 7, 11. 18. 19. 31, 9524 — 30.
accedentibus novis libris continuatus & au-
ctus eſt Joſ. 24, 26. I Sam. 10, 25. Ela. 30,
8. Jer. 36, 2. ſeq. 27. ſeq. donec a Malachia
Propheta, ipſius vatieinto adjecto, abfolve-
retur.

Canon librorum N. T. non aliquo ex-
preſſo mandato divino, neque etiam com-
muni & publica auéctoritate Eccleſiæ confe-
tus fuit, ſed cura ſingularum Eccleſiarum,
quæ quicquid ſcriptorum Apoſtolicorum ac-
ceperant, diligentiſſime aſſervarunt, inter ſe
communicarunt, ad publicam lectionem ad-
hibue-

nibuerunt
Colo II.

Gem nos
ger exlil
dubia de
Iibros,
oblſtant.

8.24.
elle inſtin
tuitum,
Chriſtiana
ſe inelli
thelaurum
1 exprelſin
culſtodiencdh
tum V. T.
34, 16, 40
PPprobata
44 46. o
1,19. 19.
tien exem
tum rede
Mm, dub

X.
Necleſte
Nam ſint
dem rai
habere

Seriptura Sacra. 13

Scrtigtoram 5
pilituen hubent,
eico, twonn hiſto⸗
n: neque adhuc,

hoſtes, Wln

1 Seriptoriduskr
commmendati tn
1 cOæA o
kiptt etant, lel
etlam eno uli
lon ſye colect

bris Moſs liod
9. 41, 94. N
ontivatvs A 11
I,10, 26. U14
Conec4 Mlalch
Aecho ble

non Aido
ve etialn conr
Eccleſi colle

m Eccleſumm

ſtolicorumni
arurt, Uet⸗

Honeln a.
le ve

hibuerunt, colligi cœpit, ita ut ineunte Se-
culo II. apud præcipuas Eccleſias idem,
quem nos habemus, Canon N. T. jam inte-
ger exſiſteret; cujus quidem certitudini
dubia Seculo III & IV, quoad nonnullos
libros, a quibusdam Eccleſiis mota, non
obſtant.

S. 24. Hanc Canonis collectionem non
eſſe inſtitutum mere humanum, neque for-
tuitum, ſed recte ac ſapienter ab Eccleſia
Chriſtiana ſuſceptum, ex eo patet, quia per
ſe intelligitur, librum quemvis divinum eſſe
theſaurum inæſtimabilem, omni cura, etiam-
ſi expreſſum DEl mandatum id non jubeat,
cuſtodiendum; porro quia colleétio libro-
rum V. T. diſerte Spiritui S. tribuitur Eſa.
34, 16. ac præterea a Chriſto & Apoſtolis
approbata eſt Luc. 16, 29. 24,; 25. 26. 27.
44. 46. Joh. 7, 39. 2 Tim. 3, 15. 16. 17. 2 Pet.
1, 18. 19. Rom. 3, 2. quod Eccleſiæ Iſraeli-
ticæ exemplum a Chriſto Domino approba-
tum reéte ſecutam eſſe Eccleſiam Chriſtia-
nam, dubium nullum relinquitur.

S. 25. Ita igitur ex teſtimonio univerſæ
Eccleſiæ publico & continuo conſtat, qui-
nam ſint libri divini ſive Canonici. Ex ea-
dem ratione Apocrophos eo loco & numero
habere non poſſumus: quia nunquam ab
Eccle-

14 FIcriptura Sacra.

Eceleſia vetere Ifraelitica, non a Chriſto &
Apoſtolis, non ab Eccleſia Chriſtiana primo-
rum Seculorum pro Sgoνdνορο agnitt ſunt;
& uia manifeſta habent indicia humanæ,
non divinæ originis. Nec tamen ideo lectu
inutiles ſunt.

§. 26. Contenta Scripturæ Sacræ ſunt par-

tim biſtoriæ, quæ ſingularitate ſua, & veri-

tate, & reram momento ac pondere, atten-
tione digniſſimæ ſunt; partim vaticinia de
rebus futuris; partim doctrinæ de credendis,
agendis, ſperandis, maxime ſublimes &
ſanéctæ. Suma omnium primaria redit ad ea,
quæ cuilibet homini, qui ad ſalutem per-
duci debet, neceſſaria ſunt; & quorum fun-
damentum atque centrum Chriſtus eſt &

fides in Chriſtum. Reliqua (a nonnullis ſe-

cundaria diéta, quia non cuilibet præciſe co-
gnitu ad ſalutem neceſſaria ſunt) & ipſa
eximiam habent utilitatem, ad primariaplene
intelligenda, & ad glorificationem DEl in

onomia & regimine ſuo circa mundum

& eccleſiam. Omnia ſcilicet cum Chriſto &
fide in Ipſum, alia quidem propius, remo-
tius alia, cohærent.

§S. [27. Atque hæc, quæ S. Scriptura conti-
net, homines peccatores de ſalute ſua, &
de ordine ac modo illius conſequendæ, ita
inſti⸗

—
inſtitunt, n
turali deeſſe
hine Script
eximiann il
ropter gue
7eſpondet,
modis conſ
maticeæ no

meclatis

2 Tim.3,
9. & II9 t
ſerte, Deun
2 9 . 19, (.
2930.31.

6, 25. Fcrti
dlriptus t
ad homines
ea, Iua en
oces, ſiten
ld
teriele ſere⸗

. . Hu
lta Imglar
Seniprbee
etanſic
Mbemmng
ut, u tn
M unten

l..
non 1Chriſto
Ohriſtumfrino.
eols Nlit unt
ncdicia houommz,
tammen ideo bedt

Gere ſugt gr
tate , & ver
poncere, ittt
itn Arieinid e
itece cellenlls
me loblines 8
nrig reclt ad e⸗
1d lalen her.
GCuuI.
Chrltus N
nonnuls
berpracſe e
lnt) & ihl⸗
primarinhlete
Dnem Dll n
ca muncdun
Gin Chrifto
pius, remo⸗

ptura cont⸗
ute ſua,

Uend, 1
4 inſti⸗

—

Scriptura Sacra. 15

inſtituunt, ut nihi eorum, quæ religioni na-

turali deeſſe vidimus S. 10. hic deſideretur:
hinc Scriptura ſingularem Perfectionem habet,
eximiam illam affectionem, qua ex aſſe fini
propter quem divina revelatio neceſſaria eſt,
reſpondet, & bominum indigentiæ omnibus
modis conſulit. Proinde nec traditionis dog-
maticæ non ſcriptæ ſupplemento, nec im-
mediatis aut novis Revelationibus opus eſt.
2 Tim. 3, I6. 16. Act. 20, 27. 28. Pfal. 19, 8.
9. & 119 tot. Addantur prohibitiones di-
ſertæ, Deut. 4, 2. 12, 32. Prov. 30, 6. Apoc.
22, 18. 19. Gal. I, 8. 9. Eſa. 8, 20. Luc. 16,
29. 30. 31.

4

§. 28. Scriptura eſt quidem liber divinus,
ſed ſcriptus tamen ſermone humano, quoniam
ad homines docendos ſpeétat. Habet itaque
ea, quæ cuilibet ſermoni communia ſunt,
voces, litteras, phraſes, periodos; quæ,
ut & ipſi libri quibus conſtat, dicuntur ma⸗
teriale ſacræ ſcripturz.

§S. 29. Huic ſcripturæ ſacræ materiali DEUS
ita invigilavit, ut quales a Moſe & reliquis
Scriptorihus ſacris ſcripti ſunt hi libri, tales
etiamnim) incorruptos & nihil interpolatos
habeamus. Ideo Scripturæ tribuitur Integri-
tas, qua tum quoad libros, tum quoad libro-
rum partes, intemerata & ab omni corruptione
aut

16 Feriptura Sacra.

aut mutilatione immunis manſit & porro man-

Jura eſt. Mat. 5s 8. I Pet. 1, 23. Chriſtus &

Apoſtoli nusquam de corruptione aliqua
V. T. monuerunt, cujus tamen ocaaſionem
c. g. JO. 5§5, 329. Mat. 23, 2. Rom. 3, 2. 2 Tim.
3, 1 5. 16. 17. 2 Pet. I, 19. habuifſent. Ex
quibus adeo, maxime vero ex Chriſti ver-
bis, quid porro, usque ad finem mundi fu-
turum ſit, colligere licet.

8S.30. Eidem ſcripturæ, adverba & integrum
rmonis contextum quod attiner, competit
quoque Perſpicuitas, qua quibusvis letctoribus
non plane rudibus, aut per præjudicia vel animi
malitiam in transverſum alctis ita patet, ut quæ
ad ſalutem neceſaria Junt, quilibet facile co-
gnoſcere, & Jub gratioſa Spiritus Santki ope-
vatione ſalutariter intelligere queat. Pſal. 19,
9, 119, 105. 2 Pet. I, 19. Rom. 10, 8. Deut.
30, I1. 14. Ebr. 2, I. Luc. 18, 34. 2 Pet. 3,
5. 16. 2 Cor. 4, 3. 4, L

Patet vero ex ipſa definitione, non in-
telligi Perſpicuitatem abſolutam: neque enim
negamus, eſſe in ſacris Litteris dναοσνrα quæ⸗
dam.

§. 31. Uti in omni ſermone verbis reſpon-
dent ideæ quas loquens in animo alterius
excitare intendit, qui ſenſus vocari ſolet: ita

—

& in cri⸗

per quem
Divinis c
in lettorun
27. eN
Formam!
cere ſolen
Nauifcatur,
lignifcatas
Litteralir 5
is Plerumg
naria ſubſid
ebn
opi,

32. C
Lindiſſalut
dig, on ſi
pirirualis:
Operetirg,
m H n
no knini,
4. Poh 6,
2² Hebr

n
Cuhos Rran
Num nkor
que ade
oh 20 8

it G nnro mn⸗
23. Crltus 4
rruptione Aigu
ammen Ocniſoten
Kom.3,2. T1m
habuiſlent, 1
ro ex Chrihi e
dfinem mundi⸗

vetba Eintegnl
Atinet, coMpet
Hitueri⸗ lini
eſicindel anin
6ituhotet, tll
lilher ,ilen
in Gikione
lt. Dlln
m. 10,5, Deul

15, . 2el

n neque ell
nenne
Aofral

yerbis reſp
anim Aheril
eari lole: 4

Seriptara Sacra. 17

& in Scriptura Sacra Senſus gsbνoοανää G eſt,
per quem theologi intelligunt illos de rebus
Divinis conceptus, quos DEIIS per verba ſua
in lettorum animis excitare intendit. Aét. 20,
27. BeX 9ezs dicitur; eumque Formale ſeu
Formam S. Scripturæ internam in ſcholis di-
cere ſolent. Genſus qui immediate per verba ſi-
guificatur, Litteralis; qui vero per res, verhis

ligniſicatas, indigitatur, Moſticus appellatur:

Litteralis Senſus unius dicti non niſi unicus, ſed
is plerumque fœcundißimus eſt: & per ordi-
naria ſubſidia hermenevtica, conſiderationem
vocum & phraſium, contextus, occaſionis
& ſcopi, ac paralleliſmi, eruitur.

§. 32. Cum Senſu Scripturæ Sacræ, intima
& indiſſolubili unione, conjuncta eſt Effica-
cia, non ſignificativa tantum & moralis, ſed
ſpiritualis: per quam intelligitur vis divina
operativa, qua spiritus Sandtus per verbum le-
Cum & auditum effeſtus ſupernaturales in ani-
mo hominis non reſiſtentis producit. 1 Cor. 2,
4. Joh. 6, 63. Rom. 1I, 16. 10, I7. I Pet. I;
23. Hebr. 4, I2. I Thefl. I, 5. 2, 13.

§. 33. Atque hinc etiam intelligitur Finis,
cujus gratia ſcriptura eſt data, qui eſt homi-
num informatio ad ſalutem æternam, eorum-
que adeo converſio, fides, ſanctimonia,
Joh. 20, 31. Jac. I, 21. Act. 12, 26.
B §e 34.

18 Scriptura Sacra.

S. 34. Hic finis & uſus quibusvis hominibus
deſtinatus eſt. Quamvis enim Scriptura præ-
cipua quadam ratione Doctores Eccleſiæ ſa-
pientes reddere debeat 2 Tim. 3, 15. 16.

tamen & reliqui omnes non modo admitten-

di, ſed & invitandi, quin obligati ſunt ad eam
legendam, audiendam, meditandam. Jo. 5,
39. Luc. 16, 29. 31. Deut, 6, 6. 7. Pfſal. 1,

Atque hinc ratio intelligi poteſt, quare
Scriptura non quidem ad erroneam vulgi
opinionem loquatur, ſed tamen loquendi
genere populari ſit ſcripta; nempe ad captum
etiam ſimpliciſſimorum accommodatam voluit
Deus. Ideo etiam recte in linguam cuivis genti
vernaculam transfertur, ut ab omnibus, debita
tamen ſub cautione, legi pofſit.

S. 35. Hæc de Scriptura haétenus expoſita
S. 18. ſeq q. ex ipſius Scripturæ ac teſtimo-
niorum ejus conſideratione, ut vidimus,
cognoſcere licet. Jam autem ſupereſt illa
omnium maxime ardua quæſtio: Anne ergo
Scriptura Sacra ſit verbum DEI? de qua ut
cum interna convicétione animi certi redda-
mur, tum ipſius ſalutis noſtræ, tum omnis in
Theologia revelata certitudinis intereſt. Ne-
que vero opus eſt aliunde arceſſere longe
petitam probationem: habet ipſa Scriptura
in

—

in ſe tal
nitatis e
eo tedt
revern
videam
unde ve
aude d

K 3.

contine

per Lcc

libros
ptos, n
eſle; do⸗
guoc pr.
teſtimon
Gcontinn
nWRo
tinet, i
Chriſtus
lis exil
Prehene
fado 4

8)
ge der
ſunte
rerum
ac mo
Ron t⸗

nis hominir
Scriptura pra
es Necleſie ſi
m. 3, Ke 16
odo adminen
tiſont aden
Andam jos
,6,7. Pl),

oteſt, gun
neam vll
en loquen
de a4 captun
datamvolu
,cuivis gent
nidas, debit

enus expol
2 2 teſtime
Ut vidiin
ſyperell 1
: Anne
de qul
certi fed
m omnisn
tereſb. N
eſlere lontt
ſa Feuptun
in

Soeripturg Sacra. 19

in ſe tales Notas, e quibus irrefragabile Divi-
nitatis ejus argumentum exiſtit. Hujus vis ut
eo rectius percipiatur, diſtinéte, collectis in
breverm veluti ſummam rerum momentis,
videamus, 1I. unde ipſa Scriptura, deinde 2.
unde veritas eorum quæ pechibet, denique 3.
unde divinitas ejus innoteſcat.

§. 36. Scripturæ ipſius, & librorum quos
continet, notitia biſtorica nobis innoteſcit

per Eccleſiæ teſtimonium, quod docet vere

libros M. T. ab Evangeliſtis & Apoſtolis ſcri-
ptos, non vero ſequiore ævo eis ſuppoſitos
eſſe; docet etiam quo Idiomate ſcripti; &
quod pro divinis conſtanter habiti ſint. Hoc
teſtimonium quoniam univerſale, & conſtans,

c& continuum eſt, dubium de veritate hiſtorica

nullum relinquit; & quod ad libros V. T. at-
tinet, inſigne ex eo pondus accipit, quod
Chriſtus & Apoſtoli illam Judæorum de l bris
his exiſtimationem non modo nunquam re⸗-
prchenderunt, ſed & ſuis allegationibus ipſo
facto approbarunt & confirmarunt. (§ 24)

§. 37. Jam ergo ſecundo loco videndum
de veritate Scripturæ. Ea, quæ continet,
ſunt: Hiſtoriæ rerum præteritarum; Vaticinia
rerum futurarum; Doctrinæ; Præcepta vitæ
ac morum. Vitæ ac morum præcepta, Ver
non tantum, ſed eximia eſſe, incredauli ipſi
B 2 faten-

20 Fcriptura Sacra.

fatentur. Doctrinæ ex parte agnoſcuntur ab ipſa

ratione; & quoad rationi non patent, pen-
dent a Scripturæ Divinitate, cujus argumenta
mox afferemus. Vaticiniorum, quoad im-
pleta ſunt, veritatem ex eventu cogno-
ſcimus; ubi hiſtoria omnis teſtimonium per-
hibet. Supereſt ergo ut videamus de fatctis.
Jam autem Factorum, quæ in Scriptura nar-
rantur, veritas liquido conſtat

(1) Ex probitate, prudentia, veracitate
ebrum, a quibus hi libri ſcripti ſunt; quos
verum dicere & potuiſſe, & voluiſe, immo
debuiſſe, omnes circumſtantiæ evincunt.

(2) Ex teſtimoniis aliorum: non modo
domeſticis, Iſraelitarum & Chriſtianorum,
ſed & extraneis, profanorum auétorum;
immo & boſtilibus, adverſariorum, ipſis
nempe Judæorum Gentiliumque calumniis.

§. 38. Divinitas autem ipſa Scripturæ, &
comprehenſæ in ea doctrinæ, de qua hie
præcipue quæſtio eſt, comprobatur tribus
maxime argumentis.

Primum eſt ex miraculis, a Moſe, Prophetis,
Apoſtolis, magno numero patratis. Hic ad
probationis nervum percipiendum obſervari
debet (1) facta illa vere contigiſſe; (2) vera
fuiſſe

—
fuiſſe m
nem, ur
Virorun
iphorur
cblis i
Etiam i
D10,

. 3
Vaticini
tegra ſe
tiis, eye
Dropheta
cono Spi
(2) quan
guoad on
bedt, tar
leAxe ſun
tum; qui
Jur d
Doſſitne
Nis tun!

.
img
(1¹)

gentig,

FSeriptura Sacra. 21

—

Cumurabil
Paent, pen.
jusargument
, quoad imn
ventu copno-
Imomum Per⸗
imus de ,altß
Sctipturanu.

4, verucitti
ſunt; quo
Viſe, immm
ncunt.

non mmodo
tianorum,
auctorum;
rum, iptis
calumniis

pturæe,
de qua hi
atur tribi

Propheti
8. Hic al
mn oblervan

filee

fuiſſe miracula; (3) facta fuiſſe eum in fi=
nem, ut per ea probaretur & miſſio Divina
Virorum Sanctorum, & veritas doctrinæ
ipſorum; (4) Concluſionem, quæ ex mira-⸗
culis infert, doctrinam eorum, inprimis
etiam illam de myſteriis, profectam eſſe a
DEO, legitimam eſſe.

S. 39. Secundum argumentum ducitur e&
Vaticiniis illuſtribus, quibus exacte poſt in-
tegra ſeçula, etiam in minimis circumſtan-
tiis, eventus reſpondit. Hæc (1) de ipſis
Prophetarum perſonis nos convincunt, eas
dono Spiritus Sancti ſingulari gaviſas eſſe;
(2) quamvis totius Scripturæ gοιανναν,
quoad omnes ejus libros & partes non pro-
bent, tamen demonſtrant, Scripturam col=
lective ſumtam non eſſe humani ingenii fœ-
tum; quippe quæ quam plurima contineat,
quæ ab ipſo DEO immediate profecta nemo
poſſit negare, quæque reliquis tum doctri-=
nis tum narrationibus intime innexa ſunt.

§. 40. His duobus palmariis argumentis
adjungi tertio loco poteſt ac debet etiam

illud, quod a Criteriis ſeripturæ deſumtum

eſt; qualia ſunt:

(1) Doñtrinæ in ea traditæ excellentia, de-

gentia, ſanctitas, efficacia, perfectio. .
B 3 (2) M)-⸗

22 Striptura Sacra.

(2) Myſteriorum, quæ ad ſupplendos re-
ligionis naturalis defectus apprime faciunt,
Jublimitaz; rectæ rationi impervia quidem,
ſed nullo modo contraria.

(3) Nativa & ingenua ſtili in rebus ſum-
mis ſimplicitas ; & ex media ſimplicitate
elucens gravitas ac majeſtas.

(4) Admirabilis omnium quoad doctri-
nam, h'ſtoriam, ipſasque chronologicas
ſtricturas, nec non quoad vaticinia, in tam
diverſis ſcriptoribus, harmonia, omnem hu-
mani ingenii vim longe tranſcendens.

(*) Fingularis Providentia divina circa
Scripturam; quæ tot hoſtes, & quidem po-
tentes, callidiſſimos, atque ad eam plane
delendam conſpirantes, experta, tamen in
hunc diem integra ſupereſt.

§. 41. Præcipuum omnium argumentui,

fidem divinam gignens, eſt ipſum veſtimo-
nium Spiritus ſancti, conſiſtens in operatione
gratioſa Spiritus ſandti, qua per ſeripturam in
Ede certi reddimur. Dum enim illi, qui ſeri-
pturam attente legunt vel audiunt, efficaciam
Scripturæ divinam ſentiendo apud ſe expe-
riuntur; una convincuntur apud ſe certitu-
dine divina, Scripturam Sacram eſſe verbum

DPEl,

—

DII,
dum,
ſibi uoii

§. 4
Sacra
timum
titudine
&reli
mine
propter
hannig
nanciſein
cocere
gere huju
Eebebimn

8. 63.
mum De
uu ln
Mus. e
dandi 8

lupplendosn
Prime frejunt,

erpia guicem,

ſ in rebus ſun
lia ſimplicte

Uoꝛd Coch
chronofogea
Aticinia, inti
in, Onpnenn kü
ſcengens⸗

1 Cwvina eire
, Evicem po⸗
e d eam phnn
elta, talnen

rglmefen
plim iin⸗
8in opefotiht
,ſchiptuiant
h ili, guiſet
nt, efflacii-
huc le i
d le tua
eſſe verbin

Scriptura Sacra. 2²¾

DEI, hoc eſt, eſſe Verbum a DEO profe-
dum, & efficaciam divinam ſemper intime
ſibi unitam habens. 1 Jo. 5, 6. 1 Cor. 2, 4.

§. 42. Hæc ſunt argumenta Divinitatis
Sacræ Scripturæ; ubi primum quidem & ul-
timum (§. 37. & 41) ad noſtram de ea cer-
titudinem facit ac ſufficere poteſt: ſed tamen
& reliqua (S. 37. 38. 39. 40.) accurato cXa-
mine & ſeria meditatione digna ſunt: tum
propter nos ipſos, quia pleniorem per ea
convictionem, in qua facilius acquieſcamus,
nanciſcimur; tum propter alios, quos aut
docere & convincere, aut ſi tentati ſint, eri⸗
gere hujusmodi argumentis, in munere ſacro
debebimus.

S. 43. His ita poſitis & probatis nunc de-
mum Definitio Sacræ Scripturæ dari poteſt,
quam ſupra (§S. 17.) utcunque deſcripſera-
mus. Scriptura nempe Sacra eſt Verbum Dei,
Sandti Spiritus immediata inſpiratione per Pro-
pbetas, Evangeliſtas 6 Apoſtolos diverſis lo-
cis & temporibus in literas relatum, ut Per,
illud pomines ad ſalutem inſtituantur, eS ad
eam etiam perducantur per fidem, quæ eſt in

Jeſu Chriſto.

S§. 44. Quoniam Verbum DEl eſt, com-

petit ei præcipua hæc affectio Divina Aucto-
. B 4 ritas

24 Scriptura Sacra.

ritas, ſive avthentia & aιorii, vi eujus

credere ei & obſequi debemus ex hac unica ra-
tione, quia DEus id dixit, etiamſi ex princi-
piis rationis id non poſſit explicari vel de-
monſtrari. Gal. 6, 16. Pfſal. 19, 8 - 12.

S§. 45. Ex divina hac Auctoritate conſe-
quitur porro Vis normativa, affetctio illa in-
ſignis, per quam omnes doctrinæ de Religione
ad oipturam examinari probari gebent;
Eph. 2, 20. & quidem nunc, in Præſenti Ec-

cleſiæ ſtatu, unica norma publica, & univer-

ſalis eſt fidei ac vitæ noſtræ, in quantum ad

ſalutem æternam dirigitur, ita ut nullo alio
principio, quod divinam auétoritatem ha-
beat, opus ſit. Eſa. 8, 19. 20. Luc. 16, 28. 29.
2 Pet. 1, 13-19. Et quoniam adeo omnes

etiam controverſiæ de religione ad eandem
normam exigi debent, Scriptura etiam Ju

deæ Controverſiarum a Theologis appellatur,
qui falſa dogmata a veris, Verſiones genuinas
à ſpuriis dilſcernat; idque licet improprie
dicatur, recte tamen dici ex Joh. 12, 48. &
Ebr. 4, 12. liquet.

§. 46. Quid autem hic noſtri, Theolo-
gorum inprimis, officii ſit, Col. 3, 16. ac
2 Tim. 4, 13 - 16. ſummatim habetur. Cun-
cta eo redeunt, ut diviniſſimo beneficio di-
Sneé utamur: partim Librum hunc Sacra-

Sanctum

Sanctum
ſui, ſub
Gioſe, d
Oblequen
tando,
animipa
Vertende
ac novi
quasyis
notitiam
licet, ti
vite 10 i
ali ogt

——

D

G 8.
Cerut
fralbus
libus
it, in
utaris e,
etlam 11
Vichere,
.

— =

rtia, di
ex har mica ſ
tlamſierprine
Vplicari vel d
9, 8 12.

Coritate con’
Afettio ilnis
ins he Relgie
robari delet
in prælenti .
lica, ”& uniner

in quantum

1 Ut nullo al
Koritatem i
. 16, 25. 29
adeo omnes
e ad eanden
Nra etialn
gis appellatu,
nes genlini
et impropr’⸗
h. 12, 4 0. 6

i, Theolo
ol. 3, 16. 4
etur. Cul⸗
eneftcio ⸗
nunc Sacto⸗
Sanckumn

Soriptura Sacra. 25

.

Sanctum cum religioſa veneratione Auctoris
ſui, ſub pia Sancti Spiritus invocatiune, ſtu-
dioſe, devoteque tractando, docili & ad
obſequendum promto animo identidem ſeru-
tando, & tanquam ſpirituale ac divinum
animi pabulum in ſuccum & ſanguinem con-
vertendo, ad obtinendam fidem divinam
ac novi hominis incrementa, & ſuperandas
quasvis ad peccandum tentationes; partim
notitiam ejus ad alios, quoad poſſumus ac
licet, fideliter propagando: quo verbum
vitæ ad vitam & nos, & noſtro miniſterio
alii quoque, actu ipſo illud experiamur.

III.
DE THEOLOGIA.

§. 47.
Ui Sacram Scripturam, aſſiduo ejus
ſcrutinio & adjunctis ſubſidiis tum na-
turalibus eruditionis humanæ, tum ſpiritua-
libus Gratiæ Divinæ adjutus recte tractare di-
dicit, ita ut veram accuratamque doctrinæ ſa-
lutaris cognitionem & ipſe babeat, & eandem
etiam aliis e Sacra Scriptura in nexu ſuo de-
bito proponere, diſtinéte explicare, ſolide
probare, ad praxin dextre applicare, nec
B £ non

26 Theologia.

non contra dubia & errores defendere poſſit,
is Theologus conſueto loquendi uſu dicitur.

§. 48. Hinc porro, quid theologia ſit,
patet. Si Jubjective ſpectetur, eſt habitus

practicus cognitionis accuratioris, ſolidæ, ac

vivæ, e ſacra ſeriptura hauſtæ, de Deo ac re-
bus divinis, qua homo peccator e miſeria ſua

ad ſalutem & vitam æternam reduci poteſt.

Objettive autem ſi ſpectetur, theologia eſt
doctrina de Deo ac rebus divinis in ſcriptura
tradita, cujus cognitione viva homo peccator?
miſeria ſua reduci debet ac poteſt ad vitam
æternam.

S. 49. Ad veritatem hujus modo dictæ No-
tionis, ipſamque adeo indolem theologiæ, recte
explicandam, id tanquam generale Jundamen-
tum tenendaum: (1) Scripturam in Theo-
logo requirere facultatem alios de rebus di-
vinis ad ſalutem ipſorum docendi, 1 Tim. 3,
2. 4,6. 6, 20. 2 Tim. 2, 2. 15. 3, 17. TLit. I,

9. Matth. 13, 52. id quod neceſſario cogni

tionem earundem accuratam in theologo
ipſo ſupponit. (2) Scripturam cognitionem
theologi a cognitione quorumvis aliorum fi-
delium non facere diverſam, ſed ſolo gradu
majoris & accuratioris peritiæ diſtinguere.
Ebr. 5, 11 -14. I Tim. 4, 6. 2 Tim. 3, 16. 17.
Ex quo (3) conſequitur,“ ut quæcunque
præ-

—

Predicata
competer
ſtrorum

fn.)

§. ſ0.
mus habi
quæ cum
in rebus
exercitato
ſ, 14. 21
Conlo

tio rerum
incona.

Kf. the
APgrir &
AC. I, 4.
tata eſt ad
lon 63, 17.
2 ˙ Kmin

ſ⸗
tum, gie
jecinan)
COpnition
Hitit
Opere
1617.)

—

gefertere poll
udi uſu dicitu

id theologie
tur, ell hatfe
iorit, ſolike
e, de Deo e!
tor e niſenit
enn fecci ei
1r, theologe
inig in ,
bono fecon
hut⸗ d

snplolche
Gttellfieed
mjllſitni
turan in Te
ſos be ilh
hcendi,1 m
f. 17. 1
eceſlnnio es
m in theo
rin lntin
nvis 4iorudn
ſed ſolo 1
e aiſtingee
lim , 16

uæcUNN
1t 9

Teologia. 217

prædicata cognitioni fidelium tribuuntur,
competere etiam debeant cognitioni mimi-
ſtrorum in Eccleſia docentium. (Aukctor

p. 9. FKin.)

S. 50. His præſuppoſitis, Theologiam dici-
mus habitum eſes hoc eſt talem cognitionem,
quæ cum peritia conjuncta ſit, & in animo
in rebus ſpiritualibus ac divinis dijudicandis
exercitato exſiſtat. Tit. 1, I. Jac. 1, 2 5. Ebr.
5§, 14. 2 Tim. 3; 17.
Conſequenter levis ac ſuperficiaria cogni-
tio rerum divinarum auguſto hoc nomine
indigna.

§. 51. Theologia eſt habitus practicus. Affert
& gignit & poſtulat praxin fidelem. Tit. 1, 1.
Jac. 1, 25. 2, 17. 2 Tim. 3, 15. Compa-
rata eſt ad praxin fidei Jo. 20, 31. pietatis
Joh. I13, 17. Gal. 5, 6. I Tim. 3, 16. Joh. 5,
23. & miniſterii quoque. 1 Tim 4, 16.

§. 52. Auctor Theologiæ eſt Deus: non tan-
tum, quia veritates divinas (theologiam ob-
jectivam) revelavit; ſed etiam, quia habitum
cognitionis vere theologicæ (ſolidæ nempe,
& ſpiritualis, ac ſalutaris) efficace Spiritus
ſui Operatione producit apud eos, qui theo-
logiæ in ordine divino operam dant. Matth.
16, 17. Joh. 1, 4. 5. 9. 18. 6, 45˙,. 1 Jo. 2, 27.
§. 53.

28 Theologia.

S. 53. Hinc Theologia eſt habitus Ooοαραα.
TG, à DEO datus, non ſolis ingenii viribus
comparatus, ſed ſupernaturalis. Matth. 11,
a7. 2 Tim. I, 14. Jac. 3; I15. 17. 2 Cor. 3,
5-8. 1 Cor. 2, 14.

Adeoque theologiæ ſtudium ſuſcipi nec
debet, nec cum ſucceſſu poteſt, ſine gratia
DEI, & Spiritu ſanécto 2 Tim. 1, 14. Et qui
ſtudio huic operam dant, obligati ſunt ad
officia obſervanda, quæ operationibus Spi-
ritus Sancti gratioſis reſpondent, quæque
nunquam ſine gravi peccato & periculo ani-
mæ intermittuntur. Primaria ſunt: Preces;
Ulius verbi Divini; Attentio ad ſe ipſum, ſeu
cuſtodia cordis; & Fidelitas etiam in mini⸗
mis. Jac. I, F. I Tim. 4, 13-16. 2 Tim I,
6. 14. 3, 14. 17. Add. Jæger p. I4. ubi exi=
mia de noto axiomate illo Lutheri.

S§S. 54. Eadem Theologia eſt habitus e ſacra
Jeriptura hauſtus; nec pôteſt aliunde ſalutaris
doctrinæ cognitio peti. Pſalm 119, 97 - 104.
ꝛͤ Tim 3, 15. 16. 17. Hinc præcipuum theo-
logi officium ac ſtudium fuerit, Scripturam
legere & meditari. 1 Tim. 4, 6. Eximium

eſt argumentum Autoris, a Chriſti Apoſto-

lorum ac Prophetarum exemplo, pag. 10.

§. Fß⸗

—

§ K.
tamen etia
tiu: qia
quorum
actibus na
ſ, II-14
Hinc pa
citationis 1
habitum the
im, multun
(5 ſ2. ſ.
tione vel ca
minationis,

mnodo polita
Dro Raſent
CArere oN

. ſ. 0
Tes dyine
Conxidhon
lutaritet
oh. ,

K.d
kocdem 9
quirend.
Utſe ihſo
Veritatom

Theologia. 29

—☛

s ingenii viri
Alis. Matthl
15. 17. 200.

dium ſuſehit
otelt, ine gn
n. 1, 14. Us
obligai lun
erationibls 5
ndent, guen
periculo
1n unt: Prec
A le iplun, ’
etiamn in mnin
.16.2limf
7P. 1 wbi el
tberi⸗

t pulinse
Aliunde llund
n 119, N. 14
cipllumti
rit, Sctigtu⸗
. Lxivi
riſi Aa
lo, pag. o

§. 55. Hinc quamvis a DEO detur, dici
tamen etiam poteſt ac debet habitus acquiſi-
tus: quia a DEO per talia media datur,
quorum uſus locum habere non poteſt ſine
actibus noſtris. 2 Tim. 1, 13. 3, 15. H. br.
5, II-I14. 2 Tim 1,6.
Hinc patet Studii, ac diligentiæ, & exer-
citationis in Verbo Divino, neceſſitas, ad
habitum theologiæ comparandum. Patet eti-
am, multum hanc theologorum doctrinam

(S. 52. 63. 54.) abeſſe a fanatica exſpecta-

tione vel commendatione immediatæ illu-
minationis.

S. 56. Accedit autem & aliud pro theſi
modo poſita argumentum, quod theologia,
pro præſente KReligionis & Eccleſiæ ſtatu,
carere non poteſt eruditione humana.

§. 57. Objectum Theologiæ eſt DEUS &
res divinæ, prout e Sacra Scriptura, cum
convictione divina, & cognitione viva, ſa-
lutariter cognoſcitur, & cognoſcendus eſt.
Joh. 17,; 3. Tit. 1, I. 2. .

S. 5§58. Obligati ſunt ad habitum hunc, non
eodem gradu quidem, ſed vere tamen, ac-
quirendum, omnes illi, quorum officium eſt;
ut ſe ipſos & alios in viva & ſalutari DEl ac
veritatum divinarum cognitione inſtituant.
Spe-

30 Theologia.

Specialiore tamen ratione hæc obligatio iis
incumbit, qui ad publice docendum in eccleſia
aut deſtinati voluntate ſuperiorum, aut jam
vocati ſunt: id quod univerſus tenor epiſto-
Jarum Pauli paſtoralium ad Timotheum ac
Titum docet.

S. 5§59. IIli, qui ad fidem & ſanctimoniam,
atque ad communionem cum DEO reduci
ope theologiæ, & opera theologorum, de-
bent, ſunt Homines peccatores. Quæ quidem
theſis adeo clara eſt, ut probatione non egeat:
nec tamen non diligenter eſt meditanda.
Ex ea enim intelligitur, theologo opus eſſe,
ut naturam humanam probe cognoſcat, &
ſpeciatim corruptionem cordis humani pro-
fundam, varietatem animorum quoad natu-
ram & gratiam, varia item converſionis &
ſanctificationis impedimenta, perſpecta ha-
beat, quo reétius ſingulorum, cum quibus
ei res eſt, ſaluti conſulere poſſit. Breviſſima
ad hanc notitiam via/eſt aureum illud „νοορ

gaανντιο , & Scripturæ ac rerum theologicarum

cum perpetua applicatione ad noſtram con-
ſcientiam ſuſcepta tractatio.

.
H. 60. Partes theologiæ varie enumeran-
tur. Forte facillime ſic poſſint diſponi, ut
univerſam theologiam dicamus eſſe vel bibli-
cam vel ſyſtematicam.

9,61.
tes Civin
di ho er
Seriptur
confirmn
ſolide e
tus &).
regimen
& ſpeci⸗
oblerya

Ab l
mereutiiu
glanmn patt
Hicn enbl
cihn et)

§ 62.
Veritgtes
Zerigtara!
Picuum

c
ticamn &
tien lt,
S Marime
kudiorun

Aan
Drümarizg

—
hæc OPliggtin
ocendum in ercl
eriorum, alt,
rlus tenor eyil
d Timotheun

Elmndimone
cum DEO teN
neologorum,
, Qur guic
tione non ege
eſt meditan
Nlogo opus el
e cognolert,
is humani pr.
Umm Juoad na
converſionis
, Perhelli
m, cumm gui
Git. Previſi
eum illud /,
theologican
1noſtram

5
tie envmen
nt Giſponi
heſſe velbitl

Theologia. 31
§. 61. Theologia biblica eſt habitus verita-
tes divinas in ipſa Sacra Scriptura inveſtigan-
di. Eo ergo referri debet: (1) habitus ſenſum
Scripturæ tum eruendi, tum explicandi, tum
confirmandi; (2) habitus doctrinam ſalutis
ſolide e Scripturis demonſtrandi; (3) habi-
tus & conomiam & vias Providentiæ DEl cirea
regimen univerſi, circa genus humanum,
& ſpeciatim circa eccleſiam, in Sacra Scriptura
obſervandi & ex ea explicandi.

Ab ſubſidia hujus theologiæ pertinet Her-
menevtica, & univerſa Eruditio biblica. Tan-
quam partes ad eam referuntur theologia 14=
pica, emblematica, parabolica, & (quæ præ-
cipua eſt) theologia prophetica.

§. 62. Theologia Soſtematica eſt habitus,
veritates divinas, quas theologia biblica in
Scriptura ſparſas invenit, in facilem & per-
ſpicuum ordinem collectas proponendi.

S. 63. Hanc commode dividas in cateche-
ticam & acroamaticam. Theologia cateche-
tica eſt, quæ doctrinas Scripturæ primarias
& maxime neceſſarias, ordine facillimo, & ad
rudiorum captum attemperato, proponit.

Acroamatica vero eſt, quæ non tantum

primarias, ſed omnes de credendis & agen-
dis

32 Theologia.

dis doctrinas ampliore & accuratiore modo
explicat & probat, contra errores defendit, &
fata etiam doctrinarum prudenter conſiderat.
Sunt ergo quatuor ejus partes: Theologia
dogmatica; practica; polemica; hiſtorica.

§S. 64. Theologia dogmatica, quæ & theti-
ca dicitur, doctrinas de credendis proponit,
explicat, argumentis firmat, & vindicat.

§S. 65. Theologia practica eſt, quæ doctri-
nas de agendis explicat, probat, & ad ſpe-
cialiora applicat. Cum autem agenda non
ſint unius generis, in varias rurſus diſpeſci-
tur partes. (1) Agenda quæ ad omnes &
ſingulos Chriſtianos ſpectant, explicat theo-
logia moralis: ad quam referri etiam debent
theologia Acetica, parænetica, moſtica, pa-
racletica. (2) Agenda in miniſterio eccleſia-
Ntico explicat theologia paſtoralis; cujus par-
tes notabiliores ſunt Prudentia catechetica,
& bomiletica. (3) Agenda ad totius eccleſiæ
curam, & maxime ad antiſtites ejus, perti-
nentia tractantur in Jurisprudentia eccleſia-
Rica. (4) Agenda in factis & eircumſtantiis
ſingularibus & in ſtatu conſcientiæ ſingulorum
juvando, conſiderat theologia caſualis.

S. 66. Theologia Polemica eſt, quæ doctri-

nam ſalutarem defendit ac aſſerit, & errores

veri-

—

veritii 0
ſtrando f.
menta adv
rOtuiN &
Ha pars,
mentum
Tativa: (
expenllit,
minuend-

l 67,.
ammaticz ell

in (auin re

enartat, el
ter conſider
1. biforig e
maxiche lite
theologin d⸗
6. thenlagi

68.
cumn paue
Drudent
guibarin
Catecheiie
Vmbolie⸗
quæ n
religniz,
ortunit
4 um, 4
1

Theologia. 33

—

dccuratiore mo
trores defenii,
denter conſien
irtes: Theohe
hica; hiſtortt

tica, gur &
crebentisprope
1t, & vindlett

,eſt, gur dol
probat, Cal,
uteln agent1
ias tunſs t
que A one
nt, elgler e
elanienin ene
tit, Inpfien,
niritenio ulf
rulg; Cls
eutig ltlhe
140 totiis tai/
iſtites eſls ,e
rulenti tiel
& eircunhln
entieſingol
in Minli

eſt gue
lerit, 1

veritati oppoſitos diluit, partim demon-
ſtrando falſitatem errorum, partim argil-
menta adverſariorum ſolvendo, deinde & er-
rorum & diſſenſus momentum oſtendendo.
Ea pars, quæ doctrinarum & errorum mo-
mentum ponderat, dicitur theologia compa-
rativa: quæ vero ipſiusdiſſenſus momentum
expendit, ad eum vel tollendum, vel certe
minuendum, dicitur theologia irenica.

H. 67. Denique quarta pars theologiæ acrò-
amaticæ eſt theologia hiſtorica, quæ quid alii
in caula religionis aut ſenſerint aut egerint
enarrat, eoque fata dodrinæ ſacræ pruden-
ter conſiderare docet. Huc itaque pertinet
1. biſtoria ecoleſiaſtica, 2. hiſtoriq theologiæ,
maxime litteraria, 3. biſtoriq dogmatum, 2.
theologia patriſtica, y. theologia ſcholaſtica,
6. theologia mbolica.

§. 68. Tam amplum theologiæ campum
cum pauciſſimi emetiri integrum poſlint,
prudenti ſelectu & ordine opus eſt. Partes
quibus vis neceſſariæ ſunt, theologia biblica,
catechetica, dogmatica, moralis, paſtoralis,
ſymbolica, & ex theologia polemica ea,
quæ nos proxime tangunt. Tamen & in
reliquis, quousque per tempus & alias op-
portunitates fieri poteſt, cuivis progredien-
dum. Sed in omni ſtudio illud omnium
ITE C maxi-

34 Religio Chriſtiana.

maxime continuo ante oculos habenclum
quam ardua, quam vero etiam exeelen: illa
res ſit, nos ipſos & alios ad veram ac beatiſi-
mam cum DEO unionem perducere, eique ne-
gotio nos ſub magiſtri omnium ſummi & opti-
mi diſciplina idoneos reddere.

IV.

D E
RELIGIONE CHRISTIANA.

6. 69.
eligio revelata eſt ſtudium, Deum ex ſpe-
R ciali revelatione penitius cognitum, eo mo-
do colendi, qui in eadem revelatione præſeri-

ptus eſt.

§. 70. In revelatione illa ſpeciali DE5
hominibus oſtendit, 1. quomodo coli velit;
2. quomodo peccatori placari, ut in gratiam
recipiatur; 3. quomodo peccator poſſit ac
debeat ſanctificari, ut, remotis impedimen-
tis, in beatam cum Deo communionem adctu
poſſit perduci. Sed cum DEUS hanc ſuam
voluntatem per partes, diverſis temporibus,
patefecerit (Ebr. 1, 1I.), pro hac varietate
Religio revelata in Patriarchalem, Moſaicam,
& Chriſtianam diſtinguitur.

§. 71.

Inoſeent
immegiat
chum ge
poſtero⸗
(§.2. 3)
revelate
Redemto
placandt
medium
comm
9, Iſ. 22
39, 23.2
rabatur 8
non mere
internus
NRhc
cOtrupta
ligio Gen

§. 7
cogteſe
latioten
0clit.
Mohis
ratur.
archali
tore
operol
Nes 1)

.

—

los habendun
ian excehens i
verann ac beatf
lucere, eigle ,
n ſunmi n

NSTIAN

Deun er/⸗
titum, eo
d. 4
tone oAen

Hecill D

odo coli ve
Ut in grati
gtor poſſit:
mnionem 41
o hane ſu
temponbbl⸗
hac Varietit

. Molaicin

5 1

Religio Ohriſtiana. Ir

H. 71. Religio Patriarchalis eſt ea DEIIAM
agnoſcendi & colendi ratio, quam DECIS ipſe
immediata revelatione Adamam, dJeinqe Noa-
chum, denique Abrahamum, qc nonnullos eorum
poſteros docuit. In hac religioni naturali
(§S. 2-8) tanquam primaria ac præcipua pars
revelatæ doctrinæ, addita fuit Promiſſio de
Redemtore futuro, per quem DEUS peccatori
placandus ſit; quæ promiſſio, fide acceptata,
medium fuit, partim DElI favorem, Partim
& communionem cum ipſo, obtinendi. Gen.
3, 15. 22, 18. 15, 6. Ebr. II, 2 - 7. Hiob
33, 23. 24. Utrumque per Sacrificia decla-
rabatur & confirmabatur: unde cultus hic
non mere externus, ſed quoad ſubſtantiam
internus ac ſpiritualis fuit, Ebr. I1 „4
Ex hac autem religione patriarchali ,ſenſim
corrupta & erroribus permixta, orta eſt Re-
ligio Gentilium. Gen. 31, 30. Joſ. 24, 2. 14.

§. 72. Religio Moſaica eſt ratio DEII
cognoſcendi & colendi, quam Deus per reve-
lationem immediatam Moſi fadtam Iſraelitas
docuit. Habetur in quatuor poſterioribus
Moſis libris, & uberius in toto V. T. decla-
ratuir. Hæc eadem fuit cum religione Patri-
archali: niſi quod Promiſſionem de Redem-
tore clarius propoſitam, cultum externum
operoſiorem, & in eo plures repræſentatio-
nes typicas habuit; ac præterea miraculis
W C 2 multis

36 Religio Chriſtiana.

multis nobilitata, multis etiam vaticiniis in-
ſignis fuit.

J. 73. Religio Chriſtiana eſt ea DEIIM
cognoſcendi & colendi ratio, quam Chriſtus
irtim Ipſe, partim per Apoſtolos ſuos docuit.
Hæc Redemtorem in Patriarchali & Moſaica
Religione promiſſum ut actu exbibitum ſiſtit,
atque hinc multa exp licatiora habet, de Re-
demtoris Perſona, de ipſa Redemtione, de
ordine ſalutis obtinendæ per fidem in Redem-
torem. Hæc clarius, diſtinctius, plenius,

quam ante, propoſita, cultum effecere ſpi-

ritualiorem; omnibus iis, quæ rationem
typi & umbræ habebant, remotis & abroga-
tis. Rom. I, 1.2. 13, I1. 12. Ebr. 9, 1. 9. 10.

g. 74. Ex comparatione harum ſpecierum
religionis manifeſtum eſt, Baſin omnis Reli-
nis poſt lapſum revelatæ, fuiſſe promiſſionem
gratiæ & Jalutis in Redemtore: & in hoc pri-
mario articulo fundari & cognitionem DEI
veram, & cultum ei placentem. Hinc eadem
omni tempore fuit veritatum de ordine ſalu-
tis compages, ut per fidem in Redemtorem
hunc, homines juſti coram DEO, & ſancti,
ac æternum beati fierent. Ita & cultus DEI

verus omni tempore conſtitit actibus inter-

nis, ſpiritualibus, ad ſanctum cum DEO

§. 75.

commercium tendentibus.

—

7.
wenum.
fuiſe per
NMoſe;
Ventes
poteſtte
meram!

5.75.
lid in
ſit, exiſt
in Ouani
fuennt.
Curatius d
lit ex pen
teligioſe ce
niinit decet
CONNui
CAere n
Ptora con
lencdi &
ſeridi
ns, qun
Inter ſe
hac Rer
Otns .
Iden n
ad coĩn
tus zedl

u.

Religio Chriſtiana, 37

in vaticiniis in

2 eſt ea Dlll
, guan Ciit
olos /tos hoe
chali & Mol
N exlibitun (l
ta hobet, e!
Pelemtioe,
idem in Reder

lius, lenin

n efecere
Ile ntonet
nots Drog:
DDr9, 19. 1

arud hetiel
ir onnisN
feponiſn
„E&in hoeß⸗
nitionemn )
Hinc eli
4 orline ſ
1 Redennofe
60, ln
& aulu N
AClibus iel
n cun

66

S. 75. Falſum eſt ergo Scholaſticorum com-

mentum, genus humanum initio ſalvatum

fuiſſe per legem naturæ; poſtea per Legem
Moſiæ; poſtremo mundi tempore nunc vi-
ventes per Legem Chriſti ſalvari.) Nullum
poteſt tempus oſtendi, quo genus humanum
meram habuerit naturæ legem.

§. 76. Facile etiam ex modo dictis licet,
quid in Religione Eſentiale, quid acceſſorium
ſit, exiſtimare; modo attendamus, quænam
in quavis religione revelata ſemper eadem
fuerint. Si tamen Eſſentialia Religionis ac-
curatius debeant determinari, id fieri pote-
rit ex penitiore conſideratione 1. Dei, qui
religioſe colendus & quærendus eſt; 2. ho-
miniz peccatoris, qui DEl favore benefico &
communione beata excidit, eaque tamen
carere non poteſt; 3. revelationis in S. Scri-
ptura comprehenſæ, quæ modum DEl co-
lendi & media ad ipſum perveniendi præ-
ſcribit; 4. Chriſti, ac beneficiorum redemtio-

nis, quæ homini applicanda ſunt. His enim

inter ſe collatis, iterum efficietur, nunc, in
hac Revelationis menſura, hanc Religionis
omnis Eſſentiam eſſe, ut bomo peccator per
ldem in Je ſum Chriſtum juſtus & ſandtus, eoque
ad comunionem cum Deo aptus, & in ea bea-
tus rveddatur.

C 3 Acceſſo-

38 Religio Chriſtiana.

Acceſoria religionis eo nomine, quod ac-
ceſſoria ſint, non debent contemni aut ha-
beri pro non neceſſariis, quando & quam-
diu & ipſa in revelatione docentur & præ-
ſcribuntur. Secus ſe res habet in acceſſoriis
bumanis; quibus tamen in ipfis ſapiens di-
ſcretio adhibenda eſt. .

§. 77. M) ſteria neutiquam ad hæc acceſ-

ſoria, ſed plane ad Eſſentialia religionis chri-
ſtianæ pertinent. Cum enim Revelationis
divinæ ſpecialis proprium ſit, ea docere, ad
quæ cognoſcenda ratio ſibi relicta nunquam
aſſurgit; fieri non poteſt, ut revelata religio
moſteriis careat. Et quo niam hæc myſteria
doctrinas de DEO & rebus divinis concer-
nunt, Dei autem natura infinita & humano
intellectui incomprehenſibilis eſt ; nemini
æquo rerum æſtimatori mirum videbitur, ea
Jupra rationem, & humano intelle cui incom-
prebenſibilia eſſe. Sunt ergo myſteria tales
doctrineæ, de quarum veritate ex infallibili te-
ſtimonio verbi divini certi quidem ſumus, de
quibus autem non omnia adæquate, ſed illa tan-
tum concipimus, quæ intelligere noſtra intereſt,
ut fides gigni & ſuſtentari poſſit. In ipſa na-
tura ſexcenta occurrunt, de quibus aliquid
intelligimus quidem, perfecte autem ea com-
prehendere anguſti limites intelle ctus huma-
ni non ſinunt. Ceterum religionis chriſtia-

næ

—

ne nyſte
cbin lalun

6.78.
ſe verl
beri; q.
revelant
enim Dt
perkectie
prohibe
32. Pron,
Cal. 1, 5.
ergo Man

K79. D
indidiola
ell, Ratio
id qood
rationis
08 eſt:„
Riuu) n0
nire rele
Phioſop
ſont er
Nn;
(iterum
Maturali
rebus d
eſſe hri
cognoſe

yd.
— ũ——
ofhine, quod
Ontemnni aut y
guando & gun
docentur A
bet in celini
ipſis ſahie

mn ad hxc
ia relſgionistt
nim Revelaten
t, ezdocete,
relicta ongu:
revelitn n
m hac t
8 divinis Coe
Enita Hunn
is, eſt; nen
m videbitut,
telectui in
myſteni,i
iifrlbl
lem ſns,
te, ſA
noſro itii
.In ipl
uibus Nul
Utem es l
ectushums
onis chuſtr⸗
Ne

Religio Chriſtiana. 39

næ myſteria & digna ſunt DEO, & arétum
cum ſalutis ordine nexum habent.

§. 78. Theſis, principium Religionis veræ
eſſe verbum DEI, poteſt axiomatis loco ha-
beri; quidni enim religio revelata a DEO
revelante pendeat; & quidem ſolo: Verbum
enim Dul revelatum in Scriptura habetur, ea
perfectione, ut diſertis verbis alia adjungere
prohibeamur in negotio religionis. Deut. 12,
32. Prov. 30, 6. Jer. 23, 28. 22. Mat. 15, 9.6.
Gal. 1, S. 9. Act. 26, 22. 1 Tim. 6, 3. 4. Eſt
ergo unicum Religionis principium.

S. 79. De Ratione tamen perplexa & prope
invidioſa diſputatio eſt. Theſis enim noſtra
eſt, Rationem non eſſe principium religionis;
id quod non paucos offendit, quaſi omnem
rationis uſum damnemus. Sed ſenſus theſe-
os eſt: «) Intelle ctus humanus (ratio ſubje-
Kiva) non poteſt per ſe, meditando, inve-
nire religionem ſalvificam; G) Ex principiis
philoſophicis (ratione objectiva) non poſ-
ſunt demonſtrari religionis revelatæ doctri-
næ; „) Intellectus humanus ſibi relictus
(iterum ratio ſubjectiva, ſed ſpectata in Jua
naturali corruptione) non poteſt judicare de
rebus divinis & ſpiritualibus: non poteſt adeo
eſſe principium dirigens, infallibile, certum,
cognoſcendi doctrinas religionis. Primum
C 4 &

40 Religio Chriſtiana.

& ſecundum, ex ipſa revelationis & religio-
nis revelatæ notione patet. Reliquum the-
ſeos probamus ex 1 Cor. 1, 18. 19. 20. 2, 14.
Rom. 8, 7. I Cor. 10, 4. F. Eph. 2, 3.
His obſervatis patet, nos Rationi, nobiliſſi-
mæ falcultati, ſuum pretium, & principiüis
rationis, inprimis formalibus, uſum ſuum,
in ipſa quoque religione, non den egare.
§. 80. Theſis, Revelationes immediatas non
eſſe principium Religionis, hunc ſenſum habet:
a. non dari tales; 6. Deum bodie non velle
amplius per eas Ecclefiam docere. Luc. 16,
29. 30. 3 I. Ebr. I, I. Eph. 2, 20. 2 Pet. I, 19.
coll. 1y. 18. v. Omnium minime hanc ordina-
riam methodum eſſe, ut per immediatas re-
velationes homines de religione doceri de-

beant. Rom. 10, 14. ſeq. Gal. 3, 2. Eph. 4
12. ſeq. 1 Theſſ. 4, 9. V

§. 81. Ad Theſin de Veritate Religionis
Chriſtiane obſervandum, propo ſitionem
hanc, Religio Chriſtiana vera eſt, plures alias,
maximi momenti, theſes comprehendere,
nimirum: Jeſam eſſe Prophetam vere a DEO
miſlum; eſſe Redemtorem illum, toties ge⸗
neri humano promiſum; eſſe Filium DElI;
Ejus & Apoſtolorum, quos milſit, docrinam
veram non modo, ſed ab ipſo DEO profektan
. eſſe.

eſſe. ſamm
generalio
(1)
Conf. 5
(2)
argumet
evincun
(3)1
In his!
qui null
neque cn
rent; Et
bus, ſer
ſonam fate
nexos eye
ahucd Juce
6lent, e
Eenſimm
Cotnplen
Centd e
Coci⸗
Opum
Vare lee

4)
Poloren
milerin
uI in
Landor
bonit,
&eun

na.

lationis Etele

Rehcoumt
,18. 19.20, 1
Eph.2,
Lationi, nobii
um, & ini
Pus, Wlonn fun
hon denegie

nes immetinn:
une ſenlumkA
n hodie non t
n Gocere, ue,
2,20, 2 enh
vitine kncend
er immtcing!
igione CCceni!

Gal ,2. M

Zritate Nelhi
Propohti
1 65,Plurest
comnprehen
ten vefe4l1
m, tolie
Ve Mhinn
miſit, Air
önm

Religio Chriſtiana. 41

eſſe. Jam hoc omne comprobant argumenta
generaliora ſequentia:
(1) Miracula JESlI & Apoſtolorum.
Conf. §. 38.
(2) Reſurrettio Jeſu. Hæc palmarium
argumentum eſt; cujus probandi vim multa
evincunt, nihil dubiam facit.
(3) Vaticinia de Meſſia ejusque adventu.
In his prædicuntur ſingulariſſimi eventus,
qui nullo pacto in hominum erantpoteſtate,
neque cum prædicerentur, neque cum fie-
rent; Et vaticinia ipſa diverſiſſimis tempori-
bus, per diverſos Prophetas edita ſunt; per-
ſonam, fata, ac regnum Meſſiæ, & cum his con-
nexos eventus, qui non uno loco, ſed partim
apud Judæos, partim apud Gentiles futuri
eſſent, per varias partes, non ſimul ac ſeme!,
& ſenſim clarius, propoſuerunt: eorumque
complementum in uno Jeſu admirabili con-
centu conſpirat, & unitum deprehenditur.
Quod idem etiam de typis, Meſſiam & re-
gnum ejus præfigurantibus, ſimiliter obſer-
vare licet.
(4) Indoles interna doctrinæ Jeſu & Apo-
ſtolorum, quæ homini peccatori partim ſuam
miſeriam, partim ad Deum placandum medi-
um infiniti valoris, & ad animum ſanctifi-
candum medium infinitæ efficaciæ ita pro-
ponit, ut omnia cum perfecétionibus divinis
& cum hominis natura conſentiant, doctri-
. C 5§ næ&

4² Religio Chriſtiana.

næ naturalis religionis perficiantur ac ſupple-

antur, eique ſimile nihil humana ſapientia

oſtendere poſſit.
( Vaticinia Jeſu ipfius, nec non pro-
miſſiones ab eo datæ, quibus exacte reſpon-
dit eventus, atque etiamnum reſpondet.
(6) Admiranda religionis chriſtianæ pro-
pagatio, non vi, non arte, ſed ſolo evan-
gelii præconio per homines illiteratos ac ſim-
plices facta, quamvis & Judaiſmus & Genti-
liſmus ſumma vi ei reſiſterent.

S.82. Iſtis argumentis & hæc tria merentur
adjungi, quæ non exiguum illis pondus ad-
dunt:
(1) Comminationes ſeveræ adverſus incre-
dulitatem, tanquam inexcuſabilem ac dam-
nabilem pervicaciam. Ebr.2, 3 4. Marc. 16, 16.
Jch. 3, 36. Act. 13, 40, 44. 46. 47. quas
vanas non eſſe, Jjudaicæ gentis diuturnum
e terra promiſſionis exilium teſtatur.
(2) Experientia fidelium conſtans, religio-
nem chriſtianam exſerere efficaciam divi-
nam, & fidem in Jeſum conſequi effectus
reales, tum tranquillitatis conſcientiæ & bea-
titudinis, tum etiam ſanctitatis veræ.
(?32) Conſpicuus hujus efficaciæ divi-
næ effectus in martyribus, eorumque con-
ſtantia.

. 83.

Synbol

ca habetun
aleluate,
continet:
fraternita

ſio habet
qui non
tarmen jul
publica cea
be chriſti
Conſlaret,
maximimo
mitis atl⸗

Per eos ſe

falle dor
cckea,
lont, ue f
form, i
ſed ſer
diofis,
horuml

nis in 5
DPonitur
Seriptur

na,

S)mbolum Apſtolicum: Libri Symbolici. 43

iantur eſup
numana hlen

, nec noln N
us exae ehe
m reſponde,
3 ohrifune ,
ſed ſolo er
illiteratoszelt
Caiſnus en
nt.

zc triameren
llis pondis?

2 advehslnee
ſabilen dam
4. Minlol
,46. 4). 1
tis diuturnu
tellatmr.
ltans, Felg
Pcaciam
ſegvi eledn
cientiedbe⸗
VelZ,
ſſicacie
unque

8S.83. Religionis chriſtianæ confefſſio publi:
ca habetur in Sgmbolo Apoſtolico; verum non
adæquate, neque enim omnes articulos fidei
continet: unde pro teſſera communionis &
fraternitatis ſpiritualis haberi non poteſt.

S§. 84. Eadem religionis chriſtianæ confeſ-
ſio habetur etiam in Libris noſtris Sombolicis,
qui non ex abioluta quidem neceſſitate, ſed
tamen juſtis ac legitimis ex cauſis auctoritate
publica conſcripti füerunt, ut coram toto or-
be chriſtiano, quid eccleſia noſtra doceat,
conſtaret. Qui cum præterea etiam hunc
maximi momenti uſum habeant, ut confeor-
mitas atque conſenius in doctrina publica
per eos ſervetur, & caveatur clandeſtina
fallæ doctrinæ intruſio: Jjus omnino habet
Eccleſia, per Antiſtites ſuos poſtulandi ab
illis, qui publice docendi munere fungi vo-
lunt, ut fidem ſuam huic ſanioris doétrinæ
formæ, idque categorice, (non per quatenus,
ſed per quia) adſtringant. Quocirca & Stu-
dioſis, miniſterio ſacro deſtinatis, accurata
horum Librorum cognitio neceſſaria eſt.

8S. 85. Magna pars doctrinarum Religio-
nis in Scriptura Sacra verbis adeo claris pro-
ponitur, ut cognoſcantur, ut primum dicta

Seripturæ leguntur vel audiuntur, & nulla
operoſa

44 Concluſiones Theologicæ.

operoſa interpretatione, aut inveſtigatione,
aut ratiociniis opus ſit.

§. 86. Sed ex verbis Scripturæ plures aliæ
doctrinæ erui poſſunt, ope interpretationis,

& per conſequentias ratiocinando factas: id

quod tum in demonſtratione veritatis, tum
in refutatione errorum, tum in omni reli-
quo uſu ſcripturæ non modo licitum, ſed
etiam neceſſarium eſſe, ex indole Scripturæ
Sacræ, ex fine ejus & uſu, & ex mandato
divino eam meditandi, ſcrutandi, compa-
randi, applicandi, omniaque ſecundum ſcri-
pturas dijudicandi, ſatis intelligitur.

S. 87. Id quod hac ratione e verbis Scri-
pturæ deducitur, non minus eſt Verbum Divi-
num, ac id quod totidem verbis in ea extat.
Hoc Chriſtus diſerte docet, Matth. 22, 31.
coll. 29. .

§. 88. Doctrinæ religionis in Scriptura
revelatæz omnes unum quiddam ſpeétant,
ſalutem peccatoris æternam, partam per
Chriſtum, & obtinendam per fidem. Hinc
inter eas nexus eſt, per quem unum aliquod

corpus & Syſtema conſtituunt, 2 Tim. 1, 13.

Rom. 6, 17. cujus ſingulæ partes ideo Arti-
culi fidei dicuntur. .

§. 89.

Sed nom
etiamn ex!
cognoſcu
mixtos l

. 9h.
cum illa
ſed aliæ
coherent
pondus
ceſſitatis,
3.4,. 1)
ſio nata in
Aunentales
aate omni⸗
detanduch

d 91.
H
pine
DEI D
noſei de
Der Oh
ex inte
Ccanda,
hoc in

Nlogie,

ut inreſtigta

ripture olires
e interpretni
inando tache
one Veritans,t
tum in omm
odo licitum,
indole Snin
, & er iN
crutandi, N
e ſecuncunt
nelligttun

one e vetbie
c Varhuud
verbis in eidl
Matthe 19,

i5 in Jeriot
dam ſpec
1, partann
ſidemn.
unum ali
„2 Um l
rtes ideo

c

ſtantiale eſt Chriſtus, quem fides amplectitur,
14

Articuli Fidei. 4

§. 89. Articuli fidei omnes ſunt revelati.
Sed nonnullæ tamen religionis doctrinæ
etiam ex ratione, non tantum ex revelatione,
cognoſcuntur; hinc Articuli fidei in puros &
miætos dividi ſolent.

S. 90. Quoniam porro doctrinæ religionis
cum illa primaria (§. 88.) non eodem nexu,
ſed aliæ propiore, aliæ minus propinquo,
cohærent; non ſola earum veritas, ſed etiam
pondus ac momentum, reſpectu finis & ne-
ceſſitatis, attendi debet Gal. 1, 8. 1 Tim. 6,
3.4. F. I JOh. 4, 2. 3. 2 JOh. Y. 10. hinc divi-
ſio nata in articulos fundamentales & non fun-
damentales; ad quam recte intelligendam
ante omnia ipſum fidei fundamentum conſi-
derandum eſt. .

S. 91. Fundamentum fidei eſt illa pars do-
Srinæ revelatæ, quæ præ ceteris neceſſaria eſt,
& primo loco credituris ac ſalvandis ex Verbo
DEI proponi, && ut fides exiſtat, ab illis ag-
noſci debet. Talis eſt doctrina de gratia Dei
per Chriſti meritum omnibus acquiſita, &
ex intentione DEl per fidem omnibus appli-
canda. Diſtingui autem ſolet fundamentum
hoc in reale, dogmaticum atque organicum-

S. 92. Fundamentum fidei reale ſive ſub-
t

46 Articuli Fiqei.

ut cauſam efficientem noſtræ ſalutis: Act. 4,
12. Ebr. §, 10. 12, 2. Add. loca, ubi dicitur
lapis angularis; Eſa. 28, 16. 1 Pet. 2, 16.
Mat. 21, 42. Eph. 2, 20.

§. 93. Fundamentum fidei dogmaticum et

doctrina Evangelii, qua ordo ſalutis revelatus

eſt. In hoc eſt delineatio & adumbratio
quædam fundamenti realis, cum divina con-

victione propoſita, eo, ut in animis fides

exſiſtat. I Cor. 3, 10. I1. Eph. 2, 20.

S. 94. Fundamentum organicum eſt erbum
DEI, per quod Deus fidem nobis confert. Jo.
17, 20. Rom. 10, 17.

H. 95. Jam Articuli fundamentales ſunt et
doctrinæ, quæ neceſſariæ ſunt, ut Chriſtum ve-
ra fide apprehendamus, convertamur, fantti-
Kfiecemur, ſalvemur. Et quidem Articuli fun-
damentales primarii ſunt, qui alios virtuali-
ter comprehendunt; Secundarii, qui ex prio-
ribus evolvuntur, & ad diſtinctiorem noti-
tiam cum illis connectuntur. Hinc ſecunda-
rii ſalva fide & ſalute ignorari quidem poſ-

ſant, ſed non negari; primarii ne quidem

ignorari poſſunt.

§. 96. Dividuntur porro in conſtitutivos
& conſervativos. Fundamentales articuli
con-

—.—
conſtitutivi
Sunt ea do
nem & co

8 g.
immegiata
ut fides in
dentes, (.
& ad eaum
ratis aut n
tivos genet
qui tangua
intrinlecis
tis ur in pt
(eſtruitur.

unt, gondr
Wmen ſaar

d. 99.
fundamen
men erder
ommnibas
definitu,
(Concipien

§. 100,

danneral

, Articuli Fidei. 47
ſaik, conſtitutivi ſunt, quibus imediate nititur fides.
Sunt ea dogmata, quæ ipſam fldei definitio-
nem & conceptum ingrediuntur.

„loca, ubi dit
16. l Det,2,

S. 97. Conſervativi ſunt, qui cum aliqua
,uimmediata fidei cauſa neceſſario connectuntur,
ſi dognntin „t fides integra ſibi conſtet. Sunt vel antece-
lo ſauti ral gentes , qui ordine naturæ fidem antecedunt
o & dumm S ad eam præſupponuntur, ita ut illis igno-
cumGtint ratis aut negatis fides per articulos conftitu-
t in mins tivos generari non poſſit; vel conſequentes,
Dh, 20, qui tanquam conſectaria ex doéctrinis fidei
intrinſecis deducuntur, & quibus aut nega-
icun et ei tis aut in praxi neglectis a poſteriori fides
obis otfet deſtruitur.

§. 98. Tandem Articuli non fundamentales
mherteles imn ſunt, quibus ignoratis aut negatis fides ta-
,It Chitunm men ſalva manet.
eitunur, 1
emn Articll ſ! S. 99. Uti fides una eſt, ita & articuli
, alior Niit fundamentales iidem ſunt omnibus; nec ta-
i, gui er men eadem diſtinctæ cognitionis menſura ab
nctiorem q omnibus requiritur. Hinc numerus eorum
HincſecN definitus, partim ob hanc ipſam diverſitatem
i quidenn )l fidelium intuitu capacitatis, partim ob varium
rüne Jikt concipiendi modum, iniri non poteſt.

S. 100. Analogia fidei eſt articulorum fun-
conſtitit damentalium, claris Scripturæ dictis contento-

nali ſumt,
4

48⁸ Anulogia Fidei.

—

rum, accuratus inter ſe nexus & barmonia, run lhd
normam præbens, & regulam . ad quam dului Gn
interpretatio Scripturæ examinari, & momen- ſeprebens
tum doctrinarum atque errorum expendi, & ebenſa
praxis etiam homiletica dirigi poteſt ac debet.

Locutio ſeu formula ex Rom. 12, 3. 7. de. §. 107
ſumta eſt. Res ipſa probatur ex 2 Tim. I, 13. gua Dli
coll. 2, I5. & Y. 16. 17. 18. I Tim. 6, 20. Pervator
motiva ſn

adorandi.
bus Cie⸗
de De0;
V. intemm, gt

nd
DE DEO- alce inu

. . unc Cockri
Ac primo quidem de notitia Dei. inſta, tum
S. 1I01. Kr
. . . .1. 104.
Ti notitia DEI omnium nobiliſſimum ac ln “
præcipuum eſt in toto ambitu cognitio- lunt, giot
nis humanæ: ita duplici via nos ad ſui cog. adite
nitionem pervenire vult DEUS, lumine pet em
nempe naturæ, & lumine gratiæ; unde & habifunis
duplex cognitio DEl datur, naturalis & ſu. Doſtmun
pernaturalis. is lenin
lunda el
§. 102. Lumen naturæ eſt complexus eo-. cauſe non

rum ſubſidiorum, per quæ animus humanus ra- S,3
tione recte utens pervenire poteſt ad cognitio-

Vatör. 4
nem DkEI. Lumen Gratiæ eſt complexus eo= Vaturai

ei.
eus G bepnwi
llam, ad qunm
ninari, Tnon
torum expend,
gi potelt idl
on, 12, 3,71
tur ex 2 Tim
. ITim.6,20

—.—

0,
le lotitis Dei

m nobilihmn
ambitu coent
1 nos ad it
DEUS, I
gratie; nt
niturs

ſt conplenn
mus umunui
teſ al gt

ſt Completn

Wotitia Dei. 49
rum ſubſidiorum, per quæ animus humanus,
duttui & regimini Spiritus Sancti ollequentem
ſe præbens, ex revelatione in Scriptura com-
Pprebenſa pervenit ad cognitionem DEI.

S. 103. Itaque notitia DEl naturalis eſt,
qua DElUIS eX lumine naturæ ut Creator, Con-
Jervator & Rector univerſi agnoſeitur, indeque
motiva ſumuntur eum quærendi, honorandi, &&
adorandi. Conſiſtit non tantum in concepti-
bus & ideis, quas ratio noſtra ſibi format
de DEO; ſed etiam in convictione animi
interna, quæ eſt a DEO. Hoc obſervato
valde minuuntur difficultates, quæ contra
hanc doctrinam de notitia DEl naturali tum
inſita, tum acquiſita, moventur.

S. 104. Cum enim Notitiam DEI natura-
lem inſitam theologi ſtatuunt, non hoc vo-
lunt, quod actu omnium hominum animis
aliqua de DEO notio vel cogitatio inſit: ſed
per eam intelligenda eſt inclinatio quædam
habituatis, qua intelleus ad aſentiendum Pro-
poſitioni huic, Deus eſt, citra ratiocinium, ſo-
lis terminis intellettix, deterninatär. Con-
juncta eſt cum quodam inſtinéstu, cujus
cauſa non eſt anima ipſa, ſed auétor naturæ
DEUS, a quo anima producta eſt & conſer-
vatur. Atque hoc idem & in Notitia DEI
vaturali acquiſita eſt obſervandum, quæ eN
D intuitu

50 Notitia Dei.
intuitu operum DEI, per ratiocinationem, fa-
cilem quidem illam, && obviam, impetratur.
Etiam hic id quod humanum & id quod di-
vinum eſt, ſimiliter debent conjungi: id quod
patet ex ipſis argumentis, quibus utraque,

tum inſita, tum acquiſita notitia probatur.

Rom. I, 19. 20. 2, 14. 15. & ſpeciatim de
acquiſita Hiob. 12, 7. 8. 9. Pſalm 19, 1.
El. 40, 21. 26, 27. 28. Act. 14, 17. coll. 17,
24 - 27. & Pſal. 99, 8 - 11. Huc etiam fa-
cit argumentum a conſenſu gentium, quod
cum hac theſi egregie Auctor p. 66. 67. con-
nectit.

S. 105. Supernaturalis DEl notitia eſt, qua

DEIIS e Sacra Scriptura, ſub uſu verbi divini

legitimo cognoſcitur, ut is, a quo homo pec-
cator ſalutem ſuam exſpectare, quemque adeo
Kliali fiducia colere debeat ac poſſit. Appella-
tur ſupernaturalis non tantum originaliter,
a. principio cognoſcendi ſupernaturali, ſed
etiam formaliter, a modo eam obtinendi.
Ebr. I1,3.4. coll. Rom. 1, 20. & 21.

De exiſtentia Dei.
§. 106.

A Exiſtentiam DEl probandam varia palſ-
ſim argumenta afferri ſolent. Pleraque

redeunt

—
tedennt a
jem ab effe
marium i
ſumitar.
qus tamet
quoniam
qui ſubti
quibus ad
vehendis,
Philolophi

ſis & intri

Opottet at
eximmii ibri
prorulit. H
taria prohat

§.107. A
qusdhamn od
tinm 0. 67.
Drobat, ſe⸗
§. 103. Ne
pleatur, in
. Iludn
ipſa Kh
1, 20. A
ſ. 40,2
cilem ae
ligitur.
ocdem

i

.
tiocinafinnen,
Wimn, inhettl
tum Aid gvol
conjungi:idgr
quibos unnn
notitia prob
15. & becinin
. 9. Plalm i,
G.. 14, 17,
11. Huc eian
nſu gentium
or 5.60, 61

0El notitid,
ſib i venikn
1, 4 go ini
kre, glene
e polſt. N

ntumn origiuf

Ewxiſtentia Dei. F1

redeunt ad rationem argumentandi genera-
lem ab effectu ad cauſam, & reſolvuntur in pal-
marium illud, quod a contingentin univerſi
ſumitur. Sunt quædam tantum probabilia:
quæ tamen nec ipſa negligenda ſunt theologo;
quoniam ei agendum eſt etiam cum talibus,
qui ſubtiliora non capiunt. Sunt alia, in
quibus ad accuratam Demonſtrationem pro-
vehendis, utilifmam operam poſuerunt
Philoſophi; ad quæ multo magis, ob moro-
ſas & intricatas nonnullorum exceptiones,
oportet attendere. Unde commendandi
eximii libri, quos hac de re noſtra ætas
protulit. Hujus autem loci propria ſeriptu-
raria prohatio eſt.

S. 107. Ad argumenta Auctoris noſtri pauca
quædam obſervamus. IIllud a conſenſu Gen-
tium p. 67. non immediate exiſtentiam DEI
probat, ſed potius naturalem DEl notitiam.

Upernatmil, S. 103. Nec tamen, ſi ab hac parte deinde ſup-
o eam obiii pleatur, inutile eſt.
20, 21, Illud a fabrica & ordine univerſi pag. 68.

Dei

ndam varuy

lent. Deld
ſett

ipſa Scriptura loco non uno memorat. Rom.
I, 20. Act. 14, IF. 16. 17. 17 24— 27.
Elſa. 40, 26. unde & in ſe bonum eſſe, & fa-
cilem ac obviam probationem continere col-
ligitur.
Eodem fere etiam illud redit, quod bomo
a ſe ipſo deſumere poteſt p. 69. Orditur a
D 2

con-

52 Exiſtentia Dei.

contingentia exiſtentiæ ſuæ, indeque Cauſam

aliquam ſui ſupremam & neceſfſariam eſſe
agnoſcit. Obſervat deinde in anima ſua no-
biliſſimas facultates; in corpore admiran-
dam ſtruécturam; in vitæ curſu eventus vari-
os, qui ipſi ſæpe ignaro, invito, reluctanti
accidunt, & in exitu tamen bene ordinatum
inter ſe nexum, ad ipfſius felicitatem tenden-
tem, habent: ex eo, Cauſam illam ſupre-
mam, a qua dependet, intelligentem, ſapien-
tiſſimam, potentiſſimam, optimam eſſe, con-
cludit; idque eo magis, quod idem ſimiliter
& in aliis hominibus, & in toto hoc, quoad
ipſi innoteſcit, univerſo obſervatur.
Tandem argumentum a Conſcientia pag.
69. nervos pariter ſolidos habet: qui tamen
multo magis patent, ſi notio Conſcientiæ

ſcripturaria, & ex phænomenis, quæ in con-
ſcientia obſervabilia ſunt, diſtincéke illustrata,
teneatur. Loca Scripturæ ſunt Rom. 2, IS.

Act. 23, 1. 24, 16. 2 Sam. 24, 10. 1 Reg 2,

44. Prov. 20, 27. 2 Cor. 1, 12. Joh. 8, 9.

1 Joh. 3, 21. Ebr. 9, 14. Marth. 27, 4. F.
Pſal. 32, 3. ex quibus intelligitur, conſcien-
tiam non tantum eſſe facultatem de factis no-
ſris, ad legem relatis, judicandi, ſed ex uſu
Scripturæ multo magis eſſe judicium de toto
noſtro ſtatu morali & ſpirituali. Quodſi ex-
perientia adjungatur, ulterius patebit, hanc
de nobis ipſis ac ſtatu noſtro judicandi pro-
clivi⸗

—

Qlivitatem
Gionis a
Qom, jul
mo noſtr.

Dotenter

h. 109
probari pe
eamm ſuppe
affirmand
Scriptura,
lis docknin
ſtentiæ Dl
Prorine a
lle ſi vera
arratio, 5,

non potelt;

Ramn de d
Warmn oſten
talem obti
eiſtentin
mentaſin
led detern-
In Scripti

De
. 109
eſus totar
Datefan
Anpla en

ei.

— — ——
e, inde e
& neceflutam:
e in animm ſun
cOrpOre hi
curſu exentusn
invito, keloc
en bene orciin
felicitatehtent
Aulam illam n
telligentenn ſg⸗
Optimnamelet
gvoc igenni
in toto hor,
Oblervatur.
4 (oNſititk
8habet: Aultn
notio Clſeen
menis, in
Giſtincke luen
ſunt Rom1
44, 10. 1N
1, 12. Ph
Martb. 27,4
litur, conſi
temn de,i
cancdi, Ed el
iudlcinn
1 Cocl

1S Ppatebl, 14

Exiſtentia Dei. 53

clivitatem conjunétam eſſe cum ſenſu inſpe-
ctionis ac poteſtatis, quam ens aliquod ſan-
ctum, juſtum, ſapiens, præſentiſſimum ani-
mo noſtro, & omniſcium, in nos habet ac
potenter exercet.

H. 108. Quæxritur, an && ex Scriptura
probari poſſit Exiſtentia Dei? Videtur ſane
eam ſupponere potius, quam probare. Sed
affirmanda omnino quæſtio eſt: I. quia
Scriptura, ut multas alias theologiæ natura-
lis doctrinas, ita & argumenta quædam exi-
ſtentiæ DE, repetit, & ad conſcientiam
proxime applicat; 2. quia talia narrat facta,
quæ ſi vera ſunt (eſt autem fide digna ejus
narratio, §. 37) de exiſtentia DEl dubitari

non poteſt; 3. quia dum ſublimem & ſan-

ctam de DEO doctrinam proponit, ſimul
viam oſtendit, per cognitionem experimen-
talem obtinendi certitudinem immotam de
exiſtentia DEI. Hinc Scriptura per argu-
menta ſua non ita vage, eſſe aliquem Deum,
ſed determinate, illum DEIIIM exiſtere, qui
in Scriptura deſcribitur, probare intendit.

De Nominibus & Eſentia Dei.

S. 109. Tale Dei nomen, quod naturam
ejus totam ſimul & plene repræfentet, nobis
patefactum non eſt, nec poteſt dari: tam
ampla enim & ſublimis illius notio foret, ut
D 3 eam

54 Noming Dei.

eam neque ipfi intelligere & comprehen-
dere valeremus, neque aliis intelligibilem
facere. Gen. 32, 29. Jud. 13, 18. Prov. 30,4.
add. 1 Tim. 6, 16.

S. 110. Sunt tamen varia Scripturaria Dei
nomina, quibus una aut plures glorioſæ DEl
perfectiones nobis repræſentantur. Talia
ſunt: Jehova, El, Elobim, Adonai, Kéo &⁰
S66s, aliaque. Ea non ſunt nudæ denomi-

nationes, ſed excellentem habent notionem

ipſis reſpondentem: quæ quidem plenius,
cum ipiæ DEl perfectiones e Scriptura co-
gnitæ ſunt, quam ex ſolis horum nominum
etymis, cognoſcitur.

S. III. Speciatim nomen Jebova explica-
tur Apoc. I, 8. eſtque, ſi abſolute, ſimpli-
citer, & in caſu recto poſitum invenitur,
nomen Dei proprium, Ipſi ſoli conveniens.
Sibi enim ſoli Deus id vindicat Exod. 3, 13.
1 5. Eſa. 42, 8. Pfal. 83, 19. eôque a falſis
diis diſtinguitur. Exod. 34, 14. Mich. 4, 5
1 Reg. 18, 21.

S. 112. Ita & nomen Oo ο proprie uſurpa-
tum, non dignitatis vel officii, ſed naturæ
nomen eſt, eum ſignificans, qui divinam ha=
bet naturam. 1 Cor, 8, 4. 5.6. Gal. 4, 8.

§ 113.

9, 113.
ul theol
iplum eſl
exſtet, f
tur enim
Rom. 1,2
butis De
dicitur/

§
cognolei
talis Defin
explicetur
Eatenus ta
gnolei An
lplum flia
ſe talis lef
üs tedos

§. II⸗
Ptüra:
Velr g
rum. H
eX his
et, de

Kn
omnes
Derfed
ablolute

—

e & comprede
lüs intellgtbie
3, 18. Mon

1 Seripturmitl
ures gloriolel
ſentantor. I
1, AMondi, N
1t nude denm
habent notior
guidem gen
e Scriptorz
vorum nomin

feboba exp-
Pſolute, in
ſitum inyennn
loli comen
1t Exod.9,
eOue 11

roprie vin
ci, ſel in
ui Givmnan

Eſentia Dei. 5§
§. 113. Natura divina Eſſentia Dei dicitur 3
qui theologorum loquendi modus, quamvis
ipſum eſſentiæ vocabulum in Scriptura non
exſtet, fundamento tamen non caret: dan-
tur enim æquipollentes locutiones abſtractæ,
Rom. 1, 20. Gal.4, 8. Id quod etiam in attri-
butis Dei enunciandis obſervare licet. Deus
dicitur Lux, Vita, Veritas, Sapientia, Amor.

S. I14. Quoniam Natura DEl a nobis tota
cognoſci & Comprehendi non poteſt, ideo
talis Definitio, per quam plene Eſſentia DElI
explicetur, nulla poteſt dari. Sed cum Deus
eatenus tamen ſe nobis manifeſtet & co-
gnoſci a nobis poſſit, quantum opus eſt, ut
Ipſum filiali cum fiducia colamus; dari cer-
te talis definitio poteſt, per quam ab omnibus
aliis rebus diſtinguatur.

§. II5. Recéte itaque definitur duce Scri-
ptura: Eſentia ſpiritualis infinite perfecta;
Vel: Spiritus independens, cauſa omnium re-
rum. Hæc enim DEO tribuit Scriptura: &
ex his conceptibus reliqua, quæ de eo do-
cet, deduci poſſunt.

S. 116. Deum Ens perfectiſſimum eſſe, quod
omnes, quæ ſimul locum habere poſſunt,
perfectiones poſſidet, Scriptura tradit, cum
abſolute perfectum dicit. Mat. 5, 48.
D 4 g. 117.

56 Eſfentia Dei.

S. 117. Deum eſſe ens infinitum, ſeu infinite
berfedtum, quod quascunque perfectiones
habet, habet uno actu ſimul, abſolute, &
gradu cogitabili ſummo, Scriptura docet,
cum Deum magnum, abſolute, dicit, Pſalm.

135, §. Jer. 10, 6. & altiſſimum, Pſalm. 83,

19. 9 1, 1. 9. Gen. 14, 18. Luc. 6, 3 5. & in-
comprehenſibilem, Hiob 36, 26. Pſalm. 145, 3.

§. 118. Deum eſſe ens independens, quod
rationem exiſtentiæ & perfectionum ſuarum
in ſe ipſio habet, variis modis Scriptura do-
cet. Dicitur vitam in ſe ipſo habere Jo. , 26.
Primus dicitur,, abſolute, quo nihil prius
eſt ullo ſenſu, Eſa. 41, 4. 44, 6. 4 8, 13. 43,
10. omniſufficiens ſibi ipſi, qui alia nulla re
egegt, Act. 17, 2 6. Eſa 40, 1 3. 14. Rom. II,
33‧36. nec impediri poſſit a quoquam, Pſalm.
135,5. 6. Eſa. 43, 13. 46, 9. 10. 11.

S. 119. Deum eſſe cauſum omnium rerum, cui
omnia ſuam & exiſtentiam & perfectionem
debent, diſerte Scriptura affirmat, Apoc. 4,
PI. Rom. 11, 36. Jac. 1, 17. Plalm. 36, 10.
Hinc & Deus principium dicitůr, abſolute.
Apoc. I, 9. 21,6. 22, 13.

§., 120. Ita & in Seripturis docetur Deum
Spiritum eſſe, Joh. 4, 24. 2. Cor. 3, 18.

Quor⸗

—

uorlan
corporenn
pofitioni
Deut. 4.
Kom. 1 .
Men
Avho
bus ſym
aCiones
ma per
eminent

6. 121.
gitanga
noſri ang
(lpiuntur
Tales d
Scriptun
Exod.

§. 1
notand
eſſe;
ſec tan
(3)
Ut nee
Pollin
involy

—
mn, ſel infi
e perfeckione
, ablolute,
riptura doce
dicit, Nin
n, Lſalm’,
Pfalmn. 14,,

endens, gl

Dnum Hunme
Scriptura e

bere o.ſ4
0 nihyil i
. 4 , 0, 4
alia .
4. Ronm.II
Olam, unt
1I.

mn renmci
erfechionen
t, Apoc,/
Alm. 36, f0
, ablolut

etur Den
r. 3 . 1 N.

Qr.

Attributa Dei. 57

Quorſum etiam referendum, cum ens in-
corporeum dicitur, omnis materiæ & com-
poſitionis expers, Rom. 1,23. Act. 17, 29.
Deut. 4, 12. Ela. 40, 18. 46, 5. & inviſibile
Rom. 1, 20. I Tim. 1, 17. 6, 16.
Membra bumana DEO tribuuntur per

dusoονοταορâοαν, ſive tales locutiones, qui-

bus ſymbolice deſignantur proprietates &
actiones divinæ, quarum aliquid ſimie ani-
ma per membra exſerit, quod in DEO eſt

eminenter. Pſalm. 94, 9.

De Attributis Divinis.
S. 121. Attributa Dei ſunt ea, quæ in co-
gitanda infinita DEl perfettione, ob iniellectus
noſtri anguſtiam tanquam diſtindta a nobis con-

cipiuntur, quamvis in Deo reipſa non differant.

Tales diverſos variorum in Deo conceptus
Scriptura ipſa ſuppeditat, 1 Tim. 6,75. 16.
Exod. 34, 6. 7. Pſalm. 103, 8.

S. 122. De attributis divinis generatim
notandum: (1) realiter idem cum Elentia
eſſe; (2) nec inter ſe realiter diſtingui,
ſed tantum formaliter, in noſtro conceptu;
(3) ideo eſt inter ea harmonia & nexus, ita
ut nec ſeparari, „nec opponi ſibi invicem
poflint; (4) in conceptu quorundam una

involvitur Relatio Dei ad creaturas; (5) At-

78 Attributa Dei.

tributa negativis vocabulis expreſſa in noſtro
eonceptu removent imperfectionem, re ipſa
autem realiſſimam in Deo perfectionem po-
nunt; (6) diſtinguuntur etiam in ivseperius
& aρονnονν. .

§. 123. In attributis ſingulis enumerandis
alia magis referri poſſunt ad conceptum inf-
nitæ perfectionis, ut Simplicitas, Immutabili-
tas, Æäternitas, Immenſitas, Omnipræſen-
tia, Omnipotentia; alia propius ad conce-

ptum Naturæ Dei S̃piritualis, ut Vita, Intel-

leéctus, & in eo Omniſcientia ac Sapientia,
Voluntas, ejusque perfeéctiones, Libertas,
Sancétitas, Veracitas, Bonitas, Juſtitia, Ira;
alia tandem ad omnium horum attributorum
complexum & barmoniam, ut Beatitudo,
Gloria ac Majeſtas, & Unitas.

I. Simplicitas.
§. 124. Simplicitas DEl eſt attributum,
quo Eſſentia Divina, absque ulla compoſitione
aut diviſione, perfectiones ſuas infinitas tan-
quam perfectiſſime unum poſſidet. Conſequi-
tur ex ipſa DEl infinita perfectione, per
quam, quicquid habet, modo perfectiſſimo
habet. Intelligitur etiam ex natura ipfius
ſpirituali. Add. I Joh. 1, ſ. 4, 16. 5, 20.
Rom. 1, 23. è

12
Deus tun
nes, tun/

ſemper e

1,23.

§. 12
Deo pe
18,; 18.
objeclin
& ablon
nem fac
verum n
ſec ex ee

Creatie
Per Cre
nulla ir
relation

F. 1
perfell
ſionem
43, 10
36,26
Dtura,

—

Cprelſa inhaa

Ktionem, ef
tfechionen
im in iern

lis enumern
concepfumn:
tas, Immmutd
,Otmnire
pius ad cn
Ut Viti, I
ia c Aien
nes, Liben
, Juſtiin,
mn attalbuont
Ut Beniind

,
eſt utteir
, comprſt
infititni
. Conlel
etione, )
perkechiit
naturi
. 16, 171

44

Attributa Dei. 69

2. Immutabiltas.

S. 125. Immutabilitas eſt attributum, quo
Deus tum in ſe, quoad eſſentiam ac perfetctio-
nes, tum in Voluntate, Decretis, ac Promiſſis
Jemper eſt Idem. Mal. 3, 6. Jac. 1, 17. Rom.
1, 23. Num. 23, 19. Plalm. 102, 27. 28.

§. 126. Immutabilitati non obeſt, quod
Deo pœnitentia adicribitur, Gen. 6, 6. Jer.
18, 18. Sunt hæ locutiones reſpectivæ &
objectivæ, quæ non accipi debent ſubjective
& abſolute ac formaliter. Dicunt mutatio-
nem factam in relatione DEl ad creaturas:
verum non ex co, quod Deus mutatus ſit,

ſed ex eo, quod ereatura mutata eſt.

S§. 127. Non magis atctus Dei liberi, e. g.
creatio, tollunt immutabilitatem Eſſentiæ.
per Creationem enim in tempore factam,
nulla in ipſo Deo, ſed in Dei ad creaturas

relatione, mutatio facta eſt.

3. ternitas.

S. 128. Sternitas DEl eſt ſuma exiſtentiæ«
perfectio & neceſſitas, initium, finem && Jucceſ-
ſionem omnem excludens. Pſalm. 90, 2. 4. Ela.
43, 10. Dan. 7, 9. Pſalm. 102, 26. 28. Hiob
36, 26. Jac. 1, 17. Notio ejus, duce Scri-

ptura, duo continet: . interminabilitatem:
quæ

60 Attributa Dei.

quæ principium & finem exſiſtendi, & G.

continuitatem, quæ omnem fucceſſionem
excludit. Eſa. 41, 4. 1 Tim. 1, 1I7. 6, 16.
Eſa. 9, 5. Ebr. 7, 16.
Ad difficultates de ſueceſſione notandum,
negari ſucceſſionem momentorum internam,
realem, in ipſo Deo: quia Deus neceſſario
& ſemper & ſimul eſt, quicquid eſt; & quia

glorioſas ſuas perfectiones habet non gra-

datim, non cum incrementis, ſed omnes
ſimul. Cui theſi noſtræ non obeſt, quod in
relatione DEl ad Creaturas, in externis DEI
operationibus circa Creaturas, ſucceſſio de-

prehenditur.

4. Im m en ſi tas. .
§. 129. Vocabulum immenſitatis parum
commodum eſt; & in eo explicando caven-
dum, ne falſis imaginationibus occaſio de-
tur. Attributum ipſum idem fere eſt cum
Infinitate; eſt nempe Immenſitas illa DEl
Pperfedtio, qua in omni eo quod eſt, ſummus eſt,
ut comparatio nulla poſſbilis ſit, per quam
magnitudo perfectionis ipſius determinetur.
Pſal. 113, 5. 86, 8. Eſa. 40, 18. Jer. 10, 6.
Ex quo & illud conſequitur, ut nec per
loca & ſpatia menfurari poſſit. Hinc Scri-
Ptura negat Deum ſpatio aliquo contineri,
quantumlibet maximo. 1 Reg. 8, 27. Hiob 11,
7. 8. 9. 10. .
:⸗ Omni-

5. 130.
Ies creat.
Deus reb
operal
guus eſt.
23, 23. 2
Habet
propinqui
quocd tam
integrum
in explican
tere; cujl
ommiprelen
Operatione

§ 1z1.
ſuffcien
cogi
Tanr
Pfſal. 24,
Apoc.9,
22. Pll
20. Phll.
tum per

3. 13,
Luc, 1,

40, lſel⸗

ei.

emm Ilcrefiot
Im. I, . 61

ſnone notnit
entorütm iften
1 Deus hecel
cquic elt &
8 habet non
entis, ſedon
on obeſ giil
, in exteniil
Uras, ſuccell

ts.

menſitts un

Vplicanclint
nibus occzlol
jem fere elt
mmenftas i
d , Nunm
is ſt, enſt
Is determin
et, 10
ir, Ut ſe 4
t. Hin
Uo coliid
827 Hut

ln.

₰„

Attributa Dei. 61
5. Omnipræſentia.
§. 130. Omnipræſentia relationem DEl ad
res creatas involvit, eſtque attributum, quo
Deus rebus omnibus non tantum intelligendo
&ο operando, ſed ipſa Jubſtantia ſua propin-
quus eſt. Pſalm. 139, 5 - 10. Act. 17, 27. Jer.
23, 23. 24.
Habet ultimum hoc, de ipſius Subſtantiæ
propinquitate, aliquid nobis inexplicabile;
quod tamen non eo valere poteſt, ut nobis
integrum eſſe putandum ſit, notam hanc
in explicanda Omnipræſentiæ notione omit-
tere; cujus mentionem Scriptura de Divina
ocmnipræſentia loquens, ab ejus ſcientia &
operatione expreſſe diſtinguit.

6. Omnipotentia.
S. 131. Omnipotentia eſt vis Dei infinita
ſuffciens ad efficienda ſine diffcultate omnia,
quæ cogitari && intelligi poſunt. Copioſe
hanc Scriptura docet. Dicit Deum potentem,
Pſal. 24, 8. omnipotentem, 2 Cor. 6, 18.
Apoc. 4, 8. 1, 8. Tribuit ei robur, Hiob 36,
22. Pfal. 62, 12. 66, 3.7. Eſa. 40, 26. Eph. 3,
20. Phil. 3, 21. Apoc. 7, 12. Deſcribit eam
tum per explicationem Hiob 42, 2. Pſal. I15,
3. 135; 6. Cohel. 3; 14. 15. Matth. 19, 26.
Luc. 1, 37. tum per comparationem. Eſa.

40, 15. 17. I Cor. 10, 22. Provocat etiam.

62 Attributa Dei.
ad eam probandam, ad opera Dei: Jer. 32,

17. Rom. 4, 17. 1, 20. Eſa. 40, 12. 26. 42, ſ.

Epheſ. 1, 19. 20.

§S. 132. In his aliisque dictis modum etiam,
quo Deus omnipotentiam ſuam exercet,
Scriptura magnifice deſcribit: nempe Deum
omnia efficere ſola voluntate ſua, Apoc. 4, 1I1.
line labore, Eſa. 40, 28. jubendo tantum &
momento Pſal. 33, 9. per ſe ipſum, ut miniſtris
vel inſtrumentis ac mediis opus non habeat,
Act. 17, 25. ſed tamen ſæpe etiam adhibitis
mediis, & ſervato ordine certo.
Hinc Potentia DEl ratione uſus & exercitii
in abſolutam & ordinatam diſtinguitur. Po-
tentia abſoluta eſt, qua Deus agit aut ſine me-
diis aut citra ordinem ab ſe conſtitutum ; or-
dinata eſt, qua Deus agit per media && ſer-
vato ordine tum naturæ tum gratiæ, ad finem,
Pen ſibi propoſuit, obtinendum ſapienter con-
ituto.

7. Vita.
§. 133. Vita Dei eſt actuoſitas perfetctiſſima
naturæ Ipſius Jpiritualis, cum infinita beati-
tudine. Scriptura de ea ſic docet: DEUM
eſſe ipſam vitam, I Joh. 5, 20. babere vitam
in ſe Joh. 5, 26. perpetuo vivere, Ebr. 7, 16.
1 Tim. 6, 16. Deut. 32, 40. Apoc. 4, 9. 10, 6.
15, 7. viventem etiam frequentiſſime phel⸗
;

lat; idqu
Majeſtate
ſtatem in
1 Tim. 4
fons oml
9, 6. 11

§. 1
led 239
Eſentia
diſtinſti⸗
Ela. 40,
17. 15.

K jj.
in Deo,

ternd on

Loitur ⸗
ipfom &
ciz inte
exiſtent
Nientig
futura
20. Pb
I 4.
4², 9.
10. .
33. El

Attributa Dei. 63

dera Dei: a, lat; idque ſemper cum reſpectu ad Ipſius

40, 12 26. 4

Glis mnoln eit
n ſuam exen
it: nempebe
e ſua, Apoe
ubendo tantun
im, ult nni
pus non i
etiatn adlit
to.
uſus & elenl
tinguitm, 1
Agit ut ſrx
vſtitutun ;1
er nelliu 6
ratit, A,
. ſipientin

iyfnit
focet: Nl
Rabert U
c. 4, 9. 10 6–
tillune 4.

fas ile

Majeſtatem, aut beneficentiam „ aut pote-
ſtatem in puniendo. Pſalm. 84, 3. Jer. 10, 10.
1 Tim. 4, 10. 6, 17. Ebr. 10, 31. Etiam
fons omnis vitæ dicitur, Plſal. 36, 10. Nehem.
9,; 6. 1 Tim. 6, 13.

8. Intelledtus: Omzniſcientia.

§. 134. Intellecttus in DEO non facultas,
ſed actus puriſſimus eſt: adeoque eſt ipſa
Eſſentia divina, concepta cum repræſentatione
diſtinctiſſimu ſui ipfius & omnium poſſibilium.
Eſa. 40, 28. 55, 9. Rom. 11, 33. Pſalm. I139,
17. 18.

§. 135. Omniſcientia eſt perfectio ſumma
in Deo, qua Ipſe uno ſimpliciſſimo adtu ab
æterno omnia certo & intuitive novit. Diſtin-
guitur ſecundum objecta. Scientia qua ſe
ipſum & omnia poſſibilia cognoſcit, Simpli-
cis intelligentiæ dicitur; qua cognoſcit actu
exiſtentia, viſionis; qua novit futura, Præ-
Nientia; qua novit quæ poſita conditione
futura eſſent, Media ſolet vocari. 1 Joh. 3,
20. Ebr. 4, 13. 1 Cor. 2, 10. 11. Pſalm. 1 39,
1.- 4. Jer. 11, 18. 19. Eſa. 29, 15. 41, 26. 27.
42, 9. De Scientia media vid. 1 Sam. 23;
10. TI. 12. Jer. 38, 17- 20. Mat. 11, 21. 22.
23. Eſa. 38, I. Exech., 3,6. Act. 27, 24. Coll. 3 1.

9. Vo-

64 Voluntas Dei.

9. Voluntas Dei.

J. 136. Voluntas luculentis verbis Deo in
Scriptura tribuitur formaliter, Apoc. 4, I1.
Eph 1,9. Pfal. LI5, 3. EPzech. 33, I4. Sed
non eſt, uti in homine, facultas volendi,
eſſentiæ ſuperaddita, aut ab eſſentia diverſus
volendi actus, ſed eſt ipſa eſſentia divina,
conſiderata prout in omne, quod bonum ſt,
fertur, & omne, quod malum eſt, averſatur,
actu uno, ſimpliciſino, & quoad ea, que de
creaturis vult, liberrimo. Pſalm. 5, 5. Deut.
32, 4. Matth. 20, I5. I Cor. 12, I 1.

H. 137. Variæ ejus diviſiones oriuntur ex

noſtro concipiendi modo, quo in voluntate

DEl varia diſtinguimus, propter varias ejus
relationes ad tam innumerabilia objeéta, fi-
nes, media, eventus, & propter varium
illius unicæ ac ſimpliciſſimæ voluntatis in
hæc omnia influxum.

S. 138. Ita in abſolutam & conditionatam

diſtinguitur. Voluntas abſoluta eſt, qua

Deus aliqua vult absque reſpectu conditionis

a creaturis præſtandæ vel præſtitæ. Eſa 46, 19.

Conditionata eſt, qua Deus in volitione Jua
& decreto, propter Juſtitiam, Sandtitatem G

Veracitatem ſuam, reſpicit aliquem altum, d

creaturis libere agentibus ante præſtandum,
quam

— —

quam Deus
7,30. Ac
Eſa. 1, I.
Apoc. 3,2
condiuon-
impleri.

§. 139
alia accip
tem. Vol
quorunmis
vult, iu
neceſaniis 4

Matth. 22,

2Pet. 3,9.
tumn dilhenl.
Math. 11 2
Hxc Vo
ex parte Ct
I1,3 . 1
alutarem
luſtendit,
18. Conf
implendn
Det. 3, 20.

§. 190
Deus gece
rata eani
velit. hor

ei.
Dei.

ntis velbis Den
iter, Apoe.g
ech. 33,lI.
facultas vol
ab eſſentia ie
a eſertin hn
, guol kumm
Olum ef, mne,
glond en ſ
Plalm. ſ,ſ.
or. 12,ll.

iones orium

propter tlu⸗
abilia Objenn
propter in.
ne Volunten

G cvulit
Heltu CoN
ite. H
iy volitk
Surcktia
igent ain,
ue rA,
4

Voluntas Dei. 65

uam Deus ſuum præſtet. Matth. 23, 27. Luc-:
7, 30. Act, 7, 5l. 2 Pet. 3, 9. Pſal- 81, 14. 155.
Eia. r, 19. 20. Jer. 18, 9. 10. 42 10. 16.
Apoc. 3, 20. Intelligitur ex ipſa definitione,
conditionatam DElI voluntatem non ſemper
impleri.

S. 139. Ex hac diſtinctione multum lucis
alia accipit, in Antecedentem &α Conſequen-
tem. Voluntas Antecedens eſt illa, qua Deus
quorumvis hominum lapſorum Jalutem ſerio
vult, idque ſuppeditatis mediis ad finem hunc
neceſſariis demonſtrat. Ezech. 18, 23. 33, II.
Matth. 22, 3. 4. Act. 13, 46. 1 Tim. 2, 4.
2 Pet. 3, 9. Pſalm. 145, 9. Conf. de medio-
rum diſpenſatione Eſa. 5, 2. Zeph. 3, 5. 7.
Matth. I1, 21. 23.
Hæc Voluntas antecedit omne id, quod
ex parte Creaturarum poteſt ſpectari, Rom.
11,3 5§. 1 Joh. 4, 10. & effectum oblatæ gratiæ
ſalutarem a conditione acceptationis illius
ſuſi endit, Exod. 15, 26. Pfal. 81, 14. Elſa. 48.
18. Conf. loea, ubi Deus conditionem hanc
implendam dicitur exſpe ctare. Eſa. 5, 4. I.
Pet. 3, 20. 2 Pet. 3, 9. Apoc. 2, 21.

S. 140. Voluntas eonſequens eſt illa, qua
Deus decernit, quid cum Creaturis, conſide-
rata earum obedientia vel inobedientia, ageré

velit. Joh. 3, I8. Marc. 16, 16. Pf. 81, 12. 13.
“ß E Eſa.

66 Voluntas Dei.

Eſa. ỹ, . 6. Matth. 10, 14. 23, 38. Act. 13,
40.41. 46.
Conſiderata utraque definitione patet,
nullam eſſe contrarietatem inter voluntatem
antecedentem & conſequentem; nec per
hanc doctrinam Deo tribui mutabilitatem.

S. 141. Diſtinctio Voluntatis Divinæ in
arcanam & revelatam admitti poteſt, dumodo
voluntas arcana non referatur ad œ conomiam
ſalutis. Act. 20, 27. In reliquis DElI viis,

agit, multa nobis imperſcrutabilia ſunt Rom.
II, 30. Act. 1, 7. niſi quod a priori ſciamus,
omnia Deum velle ſapienter, benigne, juſte.
Deut. 32, 4. Pſalm 145, 17.

§. 142. Diſtingui etiam ſolet Voluntas
Divina in Effcientem & Permittentem, (Jaæger
p. 84.) Ubi de permittente obſervandum:
a. Permiſſionem illam Divinam nunquamotio-
ſam eſſe, ſed ſemper cum directione ſapien-
tiſſima conjunétam;, Gen. 0, 20. id quod
recte teneri, vel maxime in adverſis magni
momenti eſt. 6. Deum permittere malum
morale, ubi id abſolute impediri non poteſt:
guo quamvis etiam tum dirigat ad bonum
nem, tamen peccatum ipſum non vult, ſed
odit & averſatur. Pſalm. 7, ſ.

Decreta

1. 143.
Decretum
Dei, qua,
conſtituit
Scriptura
Ephel. 1,

§. 144.
VIna conc.

. * mutatione
& quoad rationes ſpeciales, ex quibus Deus

quia noſte
Seat, gue
ltus in ipſa
eltque mien
loc. cit,

imum, imn
nihil decer
tia, Zanc
corcdia iſk
non potef

§. 16
tate Divi⸗
fertur,
nem. N

Dei.

—

4. 2, 30 A.

definitonen

n inter wolun
luentemn; inn

ui mutabilten.

oluntatis Di-

Bitti poteſn
aAtur ad econd
n reliqvs
es, er ubul
ſcrutabilaſnel
1od a rooli
nter, denige⸗
17.

mn Ce N
epmittetten
ente obſenn
naim nunqun.
1 Cirektioe
.60, 20. 1l
8 zlienisl
ernmirfete
pecdirinone
dirigrt A e
ſum non i

ſ

4
. N

Decreta Dei; Sapientia. 6 7

Decreta Dei.

G. 143. Latius patet Voluntas DEI, quam
Decretum. Decretum eſt actus ſive volitio
Dei, qua conſideratis omnibus, ab æterno
conſtituit de iis, quæ ſunt aut fieri debent. In
Scriptura Propoſitum Voluntatis ejus dicitur
Epheſ. 1, II.

S. 144. Tot poſſunt a nobis Decreta Di-
vina concipi, quot res diverſæ, rerumque
mutationes exſiſtunt. Concipi, inquam;
quia noſter concipiendi modus objecta ſpe-
Gat, quæ decernuntur: Sed decernendi
actus in ipſo Deo unus & ſimpliciſſimus eſt:
eſtque unicum revera Decretum, una α—
loc. cit.

S. 145. Decretum hoc Dei æternum, liber-
rimum, immutabile eſt: ſed quoniam DEUS

nihil decernit & agit, quod ab ejus Sapien-

tia, Sanctitate, Juſtitia, Amore & Miſeri-
cordia diſſentiat, Deut. 32, 4. abſolutun dici
non poteſt.

10. Sapientia.

2
*. S. 146. Cognita Omniſcientia, & Volun-
tate Divina, quæ in omne, quod bonum eſt,
fertur, nanciſeimur Divinæ Sapientiæ notio-
nem. Nempe ea eſt illa infinita in Deo per-
. E. 2 fextio,

68

fectio, qua omnia ex certo propoſito agit, &
omnia ad finem optimum, per media præſtan-
tiſima, modo perfetctiſſimo, ordinat ac per-
ducit. Eph. 1, I1. Rom. 11, 33. 16,27. Eſa.
28, 29. 40, 28. Jer. 32, 19. I Tim. I, 17.
Conſpicitur in opere creationis Pſal. 104, 24.
Jer. §51, 15. Prov. 3, 19. in conſervatione &
regimine mundi Deut. 32, 4. in redemtione
Eph. 1, 8. Col. 2, 3. I Cor. 2, 2 - 8. in con-
ſtituendo ſalutis ordine Eph. 3, 10. II. 12.
in fatis populorum Rom. 1II, 33. & ſingulo-
rum hominum vita, Pſal. 4, 4. 73, 24. in har-
monia quoque regni naturæ cum regno gra-
tiæ. Eſa. 28, 29. coll. 22. 16. Habac. 4, 2.

Attributa Dei. B

II. San git as.

S§. I47. Notio Sancétitatis in cultu leviticò
ſæpe occurrit; ibique ordinarie ſignificat
ſegregationem a vulgari uſu ac ſorte. Hæc
notio ad Deum in Scriptura applicatur nunc
latiore ſenſu, nunc ſtrictiore.

§. 148. Sanctitas Dei, latiore ſenſu acce-
pta, eſt illa undiquaque perfectiſſima divine
naturæ eminentia, qua quicquid decens, purum,
glorioſum eſt, absque ulla imperfetctionis mix-
tura poſſidet, eoque ab omnibus rebus creatis,
quarum nulla labe caret, infinite ſeparatus eſt.

Huc pertinent loca Elſa. 40, 25˙. 43⸗ 14. 15.

I Sam.

—
1 daln.2,
165 4I5.
in Scriptu
ina pre
Apoc. 4 „

§. 149
Jumma il
morali &
neceſario
ult G he
G eunm
19, 2. Pfal.
32,4, je.
Gicitur dan⸗
1,49. x
ſan Ritatem
Ibeti, 15

5. 160.
in Deo,
nem. Mxt
tione aute
derfetkio,
gue bomn
Uarii gen
municati
6. 10,3

ei.
—
b propoſto egi
Uer mecin
10, Crfditnt
11,334 1.
„19. ITIIml
tionis Pidl ie
in conſervatn
14. in reden
r. 2, 2- g. U
ph. 3, I0,1
11,33. C
1. 4, 73,24. 1
r cum reym
6. Habac,

145.
gsin culuki
dinatie igt
ſ ac ſt⸗
4 applicatn 1
re.

fiore ſell⸗
is Cecens M
petfektonir
1s relliten⸗
te Leu;,

,49,14
25. 45

Attributa Dei. 69

I Sam. 2, 2. Exod. I15, II. Hiob 4, 17. 18.
15, 14. 15. 16. I Joh. 1, F. 6. Sanctitas hæc
in Scriptura proponitur ut ratio Majeſtatis
divinæ profundiſſime adorandæ. Eſa. 6, 2. 3.
Apoc. 4, 2- 11. Pfal. 99, F.

S. 149. Strictius ſumta Sanétitas Dei, eſt
Jſumma illa DEI perfettio, qua ab omni labe
morali & vitio alieniſſimus eſt, ac ſemper, &
neceſario id, quod bonum, verum, juſtum eſt,
vult & peragit, id quod malum eſt, deteſtatur,
eum uoque, qui peccat, averſatur. Lev.
19, 2. Pfal. S 5. O. 7. 45, 8. 147 17. Deut.
32, 4, Jac. 1, 13. Etiam Nomen DEl paſſim
dicitur Sauctum Pſal. 99, 3. 5. 9. III, 9. Luc.
1, 49. Ex hoc attributo urgentiffimum ad
ſanétitatem motivum inculcatur fidelibus
I Pet I, 1. 16.

12. Bonitas.
H. 150. Bonitas abſolute conſiderata, ut eſt
in Deo, notat omnem ejus ſummam perfectio-
nem. Matth. 19, 17. Exod. 33, 19. In rela-
tione autem ad Creaturas ſpectata eſt ea ſamma
perfectio, per quam Deus creaturis, inprimis
Jenſu & intelligentia præditis, bonus eſt, Je-
que bonum demonſtrat, ad eas per beneficia
varii generis & gradus, & maxime per com-
municationem ſui, felices reddendas. Plal. 25,
6-10. 36,6.7. 8. 57, 11. Rom. 2,4. Jac. 1, 17.
E 3 . Eſtque

70 Attributa Dei.

Eſtque eo referenda & Benignitas, Juu

Deus creaturis utilem, ſuavem, jucundum ſe
Ppræbet. Pfal. 34, 9. 36, 9. 10. I Pet. 2, 3. Tit.
3, 4. Prov. 8, 3 I.

§. 1I51. Sub bonitate Dei tanquam ſpecies
comprehenduntur, Amor, Gratia, Miſeri-
cordia, Patientia, Longanimitas, Clementia:
quæ partim objectis, partim modo ſe exle-
rendi, diſtinguuntur. In his quoad theo-
riam omnia plana ſunt; ſed præbent excel-
lentiſſima principia praxeos chriſtianæ, ma-
xime ſi ſcripturaria docendi forma retineatur.

§. 152. Amor DEI eſt Bonitas illa, qua
primo Jua ipſius perfectione, deinde autem &
creuturarum bono delectatur, eisque ſe comu-
nicare & tantum bonorum, quantum capere
poſſunt, conferre paratus eſt, i Joh. 4, 8. 16.
Eph. 2, 4. Jer. 31, 3. Deut. 33, 3. Tit. 3, 4.

§. 153. Gratia DEl eſt Amor erga imme-
ritos, peccatori gratis & unice propter Chri-
ſtum obtingens, & maxime bona ſalutis æter-

næ impertiens. Exod. 31, 6. Pſal. 103, 8. Joh.

1, 17. Ebr. I, 6. 7. 2, I - 8. Tit. 2, II.

§. 154. Miſericordia DEl eſt Bonitas erga
miſeros, qua miſeriam eorum quamcunqueè
(tum culpæ, tum pornæ) tollere paratus eſt.
. Exod-.

Erod 34,.
Thren. 3,

8 15.
Bonitas f
pœnam tal
niſi per
ei⸗
34,6. Pfal
Ratione
tempus (
ut jultiti
teat Gen
in peccato
Exod. 14,
impios per
iplis mihie
56. od

8. 166.
tori lebit
Nitus tol
99, 32.

13.
Kig
citatem
notione
Uterna

Dei.
—
& Benigita,
Luven, umni
10, IPetk,!

Dei tangunke
r, Cratig, d
Mmimnitas, Clen
Artim mocokt
In his Owoxlt
ſed præben4
0s Chriſtinme,
diformatene

t Bontuil
e, Geiſte in
7, eülie n
, OMuntn
133,3. I13

Anor eigi
nice rone,l
Hona ſili
Pſal. 10 ,S)
it. 2 II.

eſt nituſ
n Olni,

Nrepon 4

Attributa Dei. 71

Exod. 34, 6. Pfſal. 5I, 3. 103, 8. 13. Jer. 3 1,20.‧
Thren. 3, 22. Hoſ. I1, 8. Eph. 2,4. Tit. 3,5.

§S. 155. Patientia & Longanimitas DEI eſt
Bonitas ferens peccata etiam diu continuata,
pœnam tantiſper Juſpenſam relinquens, aut non
niſi per gradus inftigens, ac peccatorem per
beneficia continuata ad frugem revocans. Exod.

34, 6. Pſal. 50, 21. 86, 15. Rom. 2, 4. 5.

Rationes ejus ac fines ſunt, ut peccatori
tempus detur ad reſipiſcendum 2 Pet. 3, 9.
ut juſtitia Dei punientis eo luculentius pa-⸗
teat Gen. 15, 16. & glorificetur per illuſtria
in peccatores induratos vindictæ exempla,
Exod. 14, 4. Rom. 9, 22. dum interim per
impios petulantiæ ſuæ relictos etiam alii,
ipſis nihilo meliores, puniuntur. Eſa. 14, 4.
§. 6. Habac. 1, 6. 2, 8.

§S. 156. Clementia eſt Bonitas pœnas pecca-
tori debitas mitigans, minuens, ac tandem pe-
nitus tollens. Eſa. 63, 7. Nehem. 9, 17. Pſal.
89; 32. 33. 34.

13. Veritas: Veracitas: Edelitas.
G. 157. Scriptura & Veritatem, & Vera-
citatem, & Fidelitatem Deo tribuit; quarum
notiones recte diſtingui debent. Veritas eſt
interna in inſo Deo perfectio, qua quicquid in
E 4 Deo

„72 Attributa Vei.

Deo eſt, & quicquid de eo cognoſcitur, inter
Je ſumma ac perfelctiſſima conſenſione conſpirat.
Joh. 17, 3. I Theſſ. 1; 9.
Veracitas autem eſt ſumma verborum
DEI cum rebus ipfis atque ejus confilio &
mente, & fatctorum cum Ipſius verbis conve-
nientia. Fundata eſt in Omniſcientia, per
quam infallibilis, & in Sanclitate, per quam
ab omni mendacio ac falſo alienifſimus eſt.
Tit. I, 2. Ebr. 6, 7. 8. Pſalm. 31, 6. 33, 4.
Fidelitas ex veracitatis & Bonitatis ſive
Amoris notione conjunctim noſcitur; & eſt
amor, bonum creaturarum & ſerio ſine ſimula-
tione, & conſtanter, ſine mutabilitate inten-
dens. I Cor. 10, 33. Num. 23, 19. 2 Tim. 3,
13. Dan. 9, 4.

14. Jus Dei in Creaturas.

§. 158. Jus Dei in creaturas eſt perfectio
illa ſumma, qua Deus totius univerſi ſupremus

Dominus eſt, & in creaturas intelligentes

etiam Imperium habet. .
Dominium Dei eſt Summa ejus in omnes
creaturas poteſtas, qua de iis tanquam fſuis
Ratuere, easque ad ſines & uſas Ipſi placitos
adbhibere poteſt. 1 Paral. 29, 11 - 16. Pſal. F0,
10. 1I. 12. 89, 12. Hagg. 2, 9. Act. 17, 24.
Imperium Dei eſt poteſtas, creaturas in-

telligentes gubernandi, ſeu actiones earum

diri-

Girigendi p
I UIn. 6, 1

§. 159
omnimoch
pendentia
16. 45,9.
11. tum e
unde Juri
ſtrictifſim.
omnibus.
Eminent
& Potenti
10, 17, pr.
Mſeſhaten.
K. 160.
Dendens eſt
135, 6 6.
Nltati, Jan
& guantum
tem, Dſal. 8

§ 161.
Aecepta i
quod Sa
uſtinia re
regimen in

hei.
—
o Cognoſinn, i
tſepeone ſſi

Jumma eihe
ſe ejus (lfin
Pius verbizr
Omniſcienti
nclitgte, Peige
0 alieniſbmn
lm. 31, 6
& Bonitats!

m noſcitur;,

ſejin ſie in
nutabilitute i
23, 19. 2I

Yoturut.
ris eſt ift

nineri e
rus ilteln

lits it
tanquam I
1 M ut
. 160. Mlß
Act. 1741
creutui
iones enn
iones 1

Attributa Dei. 73

dirigendi per leges. Eſa. 33, 22. Apoc. 1, 8.
I Tim. 6, 15. . .

§. 159. Fundamentum hujus Juris eſt
omnimoda ac neceſſaria rerum omnium de-
pendentia a Deo, tum ex creatione, Eſa. 29,
16. 45 G. Jer. I8, 6. Pſal. 24, 1. 2. Apoc. 4.

II. tum conſervatio ne, Deut. 32, 6. Jer. O, 7.

unde Juri huic Dei noſtra ex parte reſpondet
ſtri ctiſſima obligatio ad obediendum Deo in
omnibus.
Eminentia naturæ Pfal. 115, 3. Eſa. 57, 15.
& botentia ſumma Eſa. 40, 15. 16. 17. Deut.
10, 17. probant, verendam hujus Imperii
Majeſtatem. Gen. 14, 19. 22. Mat. 10, 28.

S. 150. Jus hoc Dei abſolutum & inde-
pendens eſt: Hiob 33, 13. Pfſal. 95, 3. 4. F.
135, §. 6. ſed exercitium ejus ſemper fit Bo-
nitati, Sanctitati, & Sapientiæ convenienter,
& quantum fieri poteſt, in creaturarum ſalu-
tem. Pſal. 89, 15. 92, 16. Deut. 32, 4.

15. Juſtiti a.
§. 161. Juſtitia Divina generaliore ſenſu
accepta idem fere eſt cum Sanctitate, niſi
quod Sanctitas ſit attributum abſolutum,
Juſtitia relativum. Santtitas DEI, relata ad-
regimen in creaturas intelligentes, in Scriptura
Juſtitia dicitur.
E § H. 162.

74 Attributa Dei.
S. 162. Itaque Juſtitia DI, prout de es

Scriptura docet, eſt ſumma retctitudo Volun-

tatis Divinæ, qua Deus creaturiæ intelligenti-
bus quæ reltta & bona ſunt præſtat, eisdemque
etiam quæ recta & bona ſunt, præcipit, & le-
gum Juarum obſervationem ſibi placere, negle-
Rum displicere, realibus documentis, remune-
ratione & punitione, demonſtrat. Pfal. 33, f.
119, 137. 145, 17. Dan. 9,7.

Hac ſcripturaria notione poſita ſenſus

theſeos, Deus eſt juſtus, fœccundiſſimus eſt.
Comprehenditur enim in ea (1) Juſtitia re-
Goria, in regimine mundi toto ſumma æqui-
tate omnia adminiſtrans. Gen. 18, 25. Deut.
32, 4. Ezech. 18, 29. Rom. 9, 14. (2) Ju-
ſtitia legislatoria, creaturis intelligentibus
Leges præſcribens æquiſſimas, ſanctiſſimas,
ſapientiſſimas, optimas; in quibus & San-
ctitatis, Amoris DEl erga ſe ipſum, & curæ
pro creaturis paternæ demonſtratio eſt. Jac.
4: I2. Rom. 7, 12. Nehem. 9, 13. Pfal. 19,
9.10. (3) Juſtitia judiciaria, actiones crea-
turarum accurate obſervans, ac dijudicans
ſecundum has leges, idque ſine ullo partium

ſtudio. Mal. 3, 16. 17. 18. Jer. 16, 17. Plal.

7, 9. 10. 12. Rom. 2, 2- 11. Deut. 10, 17.
Exod. 34, 7. Luc. 12, 47. 48. 1 Pet. 1, 17.
2,23. (4) Juſtitia compenſatoria, præcepta
facientem remunerans, negligentem puniens;
Rom. 2, 6. Ebr. 6, 10. I1, 6. Mal. 3, 13. ſeq..
Exod.

— —

Exod. 20,
ſimam ſen
grawitatem
Apoc. 18,
liberalitat

§. 163
exercitiu
eſe, paten
cujus De
ſe detelt⸗
potelt, .
ament tan
re, ut cre
&& curat, i
quarundar
Daſhone
tis Kript
non telin
Cat, Dxe
debent,
conſtan
Divinæ
Cun
r ad;
tium
ſed 50
itae
Nahun

Dei.

mu relittto e
Creaturic inele
roßat, ie
It, Preciht,
n ſibi glucen,
Locumneſtis, ſer
nonſtrat, Pfl,
. 9, 7
tione poſtt ⸗
focundifſims

1en (1) Mi

ditoto funmmag

Gen. 1I9,21.?
ng (
turis intel gent
Inas, ncfliiB
in gvibn
ſe iolum, Er
onſtratio el
n,9, 13. M.
n, Alioheit
8, 2 Cidt
ſine ulo an.
et. 16,
„Deut. 10
. 1 Denh
Sa. rinf
genten
Mal ,

Attributa Dei. 55
Exod. 20, 7. Ubi in puniendo Deus exactiſ-
ſimam ſervat proportionem inter peccati

gravitatem & inter pœnam; 2 Thefl. 1, 6.
Apoc 18, §. 6. 7. ſed in remunerando ſimul

liberalitatem benigniſſimam demonſtrat.

§. 163. Juſtitiæ punientis ſeu vindicativæ
eercitium Deo non liberum, ſed neceſarium
eſſe, patet partim a priori, ex Sancétitate Dei, vi
cujus Deus non poteſt peccatum, quod per
ſe deteſtabile eſt, non abominari, nec pati
poteſt, ut creaturæ intelligentes Ipſum non
ament tanquam Summum Bonum, nec fer-
re, ut creaturis, quas Deus univerſas amat
& curat, impune afferatur detrimentum per
quarundam peccata; partim a poſteriori ex
paſſione ac morte Chriſti; partim ex diſer-
tis ſcripturæ teſtimoniis, quæ docent, Deum
non relinquere impunitum, eum, qui pec-
cat, Exod. 34, 7. 20, 7. Deut. 29, 20. Act.

28, 4; quorſum & comminationes referri

debent, præceptis additæz a Deo, quas ut
conſtanter & ſerio exſequatur, Veracitatis
Divinæ intereſt. Eſa 14, 24. 30, 12. 13.
Cum alia multa, quæ Deus facit, Scriptu-

ra ad sudoalav ejus referat, nusquam exerci-

tium Juſtitiæ punientis divino beneplacito,
ſed potius Zeiotypiæ adſeribit & eum San-
ctitate connectit. Exod. 20, 5. Eſa. 5, I5. 16.
Nahum. 1, 2. Pfſal. 50, 3. 21. 22.
. S§. 164.

Attributa Dei.

S. 164. Ad dqubia circa Juſtitiam DEl no-
tandum: (7) eam exerceri ſapienter: jam
autem Sapientiæ, Divinæ rationes maximam
partem nobis imperveſtigabiles ſunt. (2)
Dilationem pœnæ impiorum nihil injuſti,
quin potius magnas utilitates habere. Facit
ad exercendam bonorum conſtantiam; malis
ſpatium reſipiſcendi indulget; pœna ipſa di-
latione non tollitur. Exod. 32, 34. 2 Vet. 3,9.
Pſal. 7, 12 -8. (3) Rationes Juſtitiæ Divi-
næ non totas expediri in curſu & ſcena vitæ
Ppræſentis. In æternitate omnia explicatiora
erunt & ad liquidum deducentur. Gal. 6, 7.
8 9. 2 Pet. 2, 9. Pſal. 73, 12 - 20. 103, 6.

16. Ira: Affeltus DeüI.
§. 167. Ira DEl eſt ſeria Ipfius Voluntas

76

adverſus peccatorem &S& ipſum peccatum, illum

quidem coercendi per pœnas, boc penitus abo-
lendi, ut vindicetur Gloria DEI, &Stollatur
20Xa&, peccato oreaturis illata. Deut. 4, 24.
Ebr. 12, 29. Pfal. 2, 5. 12. 7, 7. 12. 21 10.
Eſa. 33, 14. Luc. 3, 7. Joh. 3, 36. Rom. I, 18.
2, 8. 5, 9. 12, 19. Eph. 2, 3. 5, 6. Ebr. 10,3 f.
Apoc. 6, 16. 17. 14, 10. Cum Scriptura ha-
beat tam frequentes, tam emphaticas, de
ira Dei ſententias, ſummæ temeritatis eſt,
ſtatuere, nihil plane in Deo eſſe quod ea-
rum notioni reſpondeat.

—

§. 166.
Dei non el
in Amoris
ple Amc
bonum q
rio ſumm
bonum,

9. 167.
tur in
Dei perte⸗
ejus eſſent
ricorcia, I
les gpudno⸗
67. & Ho

ſignificatar

dentet hom
ſeriamn cren
Vandas Dar
malos.
Qocſi
anim ſun
non dlwert
quiddam
nita, u⸗

§. 169
Perfedlio

Dei,

—
caA Juſtrim
Ceri ſapientet,
rationes ilt
igabiles int
Orumm nihi f
titates habere
1conſtantim
lget; poem
. 32, 34 li
tiones uſitirl
curlu & ſen
ommnia eyle
lucentur. 01
12-20. 10

dus eI

tin iu ar
ſmn pecim
, Voc ſenin
DLl, Gn
Itu. Delt 4,
7,7. 12,10
, 36, Non
ſ5. rn
Um Scripmme
emphitch,
temetitiis4

eſſe. ol 6
6

Attributa Dei. 77

§. 166. Oppoſitio inter Amorem & Iram
Dei non eſt interna in ipſo Deo; extra Deum,
in Amoris, & iræ effedtibus, contrarietas eſt.
Ipſe Amor Dei puriſſimus, erga ſe, erga
bonum quodvis, & erga creaturas, necefſla-
rio ſumme contrarius eſt omni ei, quod non
bonum, & creaturis noxium eſt.

§. 167. De Affeltibus, qui Deo tribuun-
tur in Scriptura, tenendum: uti omnes
Dei perfectiones non ſunt res diſtinéctæ ab
ejus eſſentia, ita & Affectus. Amor, Miſe-
ricordia, Ira, non ſunt tales affectus, qua-
les apud nos. Pſal. 103, 10 - 17. Eſa. 49, 15.
54,7:. 8. Hoſ. I1, 8. 9. Mat. 7, II. lIis vocibus
ſignificatur ipſa Eſſentia Divina, ſerio & ar-
denter homines diligens (1 Joh. 4, 16.) mi-
ſeriam creaturarum reſpiciens, ac ad eas ju-
vandas parata, odio habens & malitiam &
malos.
Quodſi ea, quæ in nobis commotiones
animi ſunt, exſiſtentes ac deſinentes, in Deo
non diverſa ſunt ab ejus Eſſentia: erunt igitur
quiddam multo ardentius in Majeſtate infi-
nita, quam nos cogitare poſſumus.

17. Beatitudo: Georia.

§. 168. Vidimus hactenus ſingulas illas
Perfectiones infinitas, quas Deo Serißtus
ad-

78 Attributa Dei.

adſcribit: jam cogitandum ſupereſt, quid ex
univerſarum, ſi ſimul ſumantur, complexu ac
veluti ſumma exiſtat; nempe ex eo, ſi ab-
ſolute ſpectetur, Beatitudo; ſi relative,
Gloria DEl deducitur in Scriptura.

Beatitudo DEI eſt ſuma & conſtans ex con-

Ncientia & intuitu infinitarum ſuarum perfectio-

num lætitia. I Tim. 1, II. 6, 15. Pfal. 16, 11.
Gloria DEI eſt complexus perfectionum di-
vinarum ſimul ſumtarum, prout creaturis in-
telligentibus manifeſtatur, & ab eis ſuma cum
oblectatione cognoſcitur. Eſa. 42, 8. Act. 7, 2.
Eph. I, 17. 3, 16. Apog. 4, 11. 5, 13. Plalm.
36, 10. .
Eadem Gloria DEI, quia Deum ſumma
veneratione dignum ſiſtit, fundamentum &

cauſa eſt adorationis, ſubmiſſionis, & to-

tius vitæ actus ad glorificandum Deum di-
rigendi. I Pet. 4. 11. Apec. 4, 8-11.

18. Unitas Dei.

§. 169. Ex his omnibus denique conſe-
quitur Unitas Dei, qua Eſſentiam Divinam ita
concipimus, ut non modo non ſint, ſed nec eſe
poſſint plures Dii, quoniam nempe comple-
Xus infinitarum perfectionum divinarum,
omne aliud ens, quod earundem infinita-
rum perfectionum capax foret, excludit.
Egregie argumenta ex ratione huc facientia

excO-

4.

.

excollit
eam locis
ſunt Deut
86, 12. J.

DI

Vei
fondat
gue conſtan
elle & unicrn
olhnes illæ
IWn vere in
tamen ſint
Trinitas er
num ſint

F. Inl.
eſt; de
quantum
oh. 1,1
criptura
nec dem
2, 2. Pr.
clare eſt

Dei.

mn ſupereb gi

nantur, conpen

einpe ex ed, i
tdo; ſi ten
Scripturd.
1 Gconſenet
tum ſuatunhef
.. 6, I,. M
xs petfikiun
Prout Cfenm
Gab eii ſil
Ela 42, 6
bII. ſ 13, A

Ilin Deune
t, fundamen
bmniſhionis, 1
candum Den

Dei
us Ceniecn
ntinn Di.
1ſin, Anm
neinpe con
tun iinnn
nacetl ilii
ſoret, ei
e huc ni⸗
eh

Trinitas. 79

excoluit philoſophia recentior. Scriptura
eam locis innumerabilibus docet. Potiora
ſunt Deut. 6, 4. Eſa. 44, 6. Deut. 4, 35. Pfal.
86, 12. Joh. 17, 3.

.

DE
DEO UT TRINO.
§. 170.
Ocabulum Trinitatis eccleſiaſticum eſt,
fundatum tamen in Scriptura: quippe
quæ conſtantiſſime docet, Deum ſic unum
eſſe & unicum, ut in Deo tres ſint, quibus
omnes illæ infinitæ perfectiones conveniant;
qui vere ſint a ſe invicem diſtinécti; & qui
tamen ſint unum. I Joh. 5, 7. Joh. 10, 30.
Trinitas ergo ſignificat tres illos in Deo, qui
unum ſunt.

S. 171. Sanctum & ſublime hoc dogma
eſt; de quo plus ſcire non poſſumus, niſi
quantum eſt revelatum; Mat. 11, 27. 16, 17.
Joh. 1, 18. hinc ſapiendum de eo ex Jola
Scriptura. Ratio humana id nec explicare,
nec demonſtrare, nec refellere poteſt. Col.
2, 2. Prov. 30, 4. In Scriptura autem ita

clare eſt revelatum, ut ſine violenta dicto-

80 Trinitas.

rum detorſione, ignorari aut diſſimulari non
poſſit.
Hanc ante omnia audiemus, & articulum
hunc primo in forma docendi Jeriptura-
riq conſiderabimus. .

S. 172. In V. T. cum Deus fugam poly-
theiſmi Iſraelitis maxime inculcaret, tamen
eo ipio tempore Scriptura tales de Deo lo-
cutiones adhibuit, quæ plures in Deo ſe
oſtendunt.
(1) Deus appellatur per nomina pluralis

numeri; talia ſunt: plures Domini Plal. 136,

3. Mal. 1, 6. plures factores Hiob 35, 10,
Pfſal. 149, 2. Eſa. 54, 5. plures creatores Co-
hel. 12, I. plures altiſſimi Dan. 7, 27. quo
etiam pertinet nomen Elohim cum adjectivo
aut verbo pluralis numeri conſtructum,
Gen. 20, 13. 35, 7. 2 Sam. 7, 23. Deut. 5, 23.
ISam. 17, 26. 36. Jer. 10, 10. 23, 36. Jol.
24,; 19. Pſal. 58, 12. B .
(2) Deus ad ſe ipſum & de ſe ipſo loqui-
tur in plurali. Gen. 1, 26. 3, 22. 11,7. Ela.
6, 8. Hoſ. 12, 4. 5. conf. Joh. 3, 11.
(3) Memorantur duo ſimul, qui ambo
Jehova, Elohim, Adonai appellantur, &
quorum inter ſe negotium deſcribitur. Gen.
19, 24. Pſal. 45, 8. 110, I. Dan. 9, 17. quo
& illa pertinent loca, in quibus Deus de ſe
ipſo tanquam de alio loquitur. Eſa. 8, 18.
48, 16.

—

9, 16,61,
Rde Zach

§.173.
jungenda
tres eſe in
ritus Sant
Scripturæ
conſtanti!
quamilia
Selectiora
5,7. 200
(pretere
aliaqve) il
Iraelitaum
26 J. 1451
9. 10. & 0
H, l. 61,
Plalm. 68,
Ad. Noum

§. Ne⸗
Sandtis,
lnt. I
Ptora eo⸗
tione vel
untur e
1 Joh. ſ.
genite
rogatn

4.
—

ari aut Cichiniri:

diemus, & mnin
4 Gocendl /1t

m Deus fugin;
he incolcaret,
Ura tales Ge
2 plures in h

per nominn 4
es Domini
lctores Hiobj,
plures Creotn
ni Dan.7,1
bim cumn A
neri conkill.
n.7, 23, Ven
10. 29, 6

de le ol
3 22. 1
ſoh. ),lI,.
ſimul Guir
appe⸗ Vantot,
liitin
Dan.9,
ibiss Deli
itur, lel
*

Trinitads. . 81

4. 7. Zach. 2, 10. 11. 3, 2.

S. 173. Huic velut præparatoriæ theſi ſub-
jungenda eſt altera: Scriptura diſerte docet,
tres eſſe in Deo, qui ſunt, Pater, Filius, Spi-
ritus Sanctus. Tot ſunt hanc in rem loca
Scripturæ, ut iis collatis evidens ſit, Deum
conſtanti tenore de ſe tanquam Patre, tan-
quam Filio, tanquam Spiritu Sancto loqui.
Sele ctiora ſunt Mat. 3, 16. 17. 28, 19. 1 Joh.
5, 7. 2 Cor. 13, 13. Apoc. 1, 4. 5. & ex V. T.
(præter Gen. I, 1. 2. Pſal. 33;,6. & Hiob 33, 4.
aliaque) illa, ubi tribus adſcribitur eductio
Iſraelitarum ex Ægypto, Exod. 20, 2. coll. 3,
2.6 8. 14, 14. 24. 1 Cor. 10, 4. 9. & Eſa. 63,
9. 10. & duobus miſſio Meſſiæ Eſa. 48, 16.
42, I. 61, I. Pfal. 45, 8. & Spiritus Eſa. 44, 3.
Pſalm. 68, 10. 19. Joel 3, 1. Zach. 12, 10.
Add. Num. 6, 24. 25. 26. Eſa. 6, 3.
S. I74. Tres hi, Pater, Filius, Spiritus
Sanctus, vere ac realiter a ſe invicem diſtindti
Jant. His enim nominibus conſtanter Scri=
ptura eos diſtinguit, absque ulla permuta-
tione vel confuſione Mat. 28, 19. diſtingu-
untur etiam operandi modo & ordine
1 Joh. 5, 7. JOh. y, 322. differunt ut gignens
& genitus, dt ſpirans & procedens, rogans
& rogatus, mittens & miſſus. Pſalm. 2, 7:

82 Trinitas.

Joh. 14, 16. 15, 26. Præterea Scriptura ſoli
Filio adſcribit opus redemtionis, a ſciente
& volente ſuſceptum & peractum.
Ultra ea, quæ Scriptura de fundamento
hujus diſtinctionis nos docet, de modo ejus
nec quærendum anxie, nec fervide diſpu-
tandum: nobis enim incomprehenſibilis eſt.
Ipſum trium illorum diſcrimen quam proxi-
me ad diſcrimen Perſonale accedit, prout in
Ontologia id explicatur. Definitiones autem
trium perſonarum catecheticæ, quoniam do-
trinam hanc ſcripturariam ſimpliciter exhi-
bent, ſubtilioribus illis multum præferri de-
bent. (Vid. Auctor, p. 105. 108. 113.)

§. 175. His tribus, ſingulis, ſumma illa
æterna Deitas competit. De Patre nemo du-
bitat, qui quidem Scripturam agnoſcit. Vid.
tamen Joh. 17, 3. Rom. 1, 7. Eph. I, 3.

H. 176, Sed & Filium Dei eſſe verum, ater-
num ac ſummum Deum, eadem docet. Id
commodiſſime probatur per quatuor illas
claſſes dictorum ex catechetica inſtitutione
jam notas, in quibus eadem nomina, per⸗
fectiones, opera, cultus „ quæ Patri com-
petunt, etiam Filio tribuuntur. Cujus argu-
menti vis ex eo luculentior eſt, quod Deus
tam ſerio teſtatus eſt, ſe gloriam ſûam nulli
daturum alii; Efa. 42, 8.
(1¹) Fi-

(1)
ITim. 3,
ehova
21,6.
12, 39.4
Deus v.
probatu
DEI,
Patre
30. 8
munio
Joh. 16,
(2) 4
Iudepend
Col. 1, 17
Apoc. 1,
Dbr. 1, 10
19. Dul.
oh.2,2
coll er
Ebr.7,
63)
creatio,
40,26.
facula
lohey
Unirert
1Cor.

(0

cicitur

gt.

Drætere, Cerene
edemtionis, 1e
X peractum
Gtura de funen
docet, de ni
„nec kernice d.
tcomprehentbis
etimen quan,
Ale accecltt, in
.Deßfiticnen
Betice, guonin
aln ſimplieter:
multum preten
10). 109. 11,)

Glis,

De Latre ſem
Uram agnoſt,
,7. Lyhhͦ

ei ſe venm!
ecem docet
per OUatuor!
hetica inttinn
n nomint,
gue Pitri
I. Ciisff
tiam Iun

Trinitas. 83

(r) Filius Deus appellatur Joh. I, 1.
I Tim. 3, 16. Rom. 9, 5F. 1 Joh y, 20. etliam
Jehova (nomine Deo proprio A 1I.) Num.
2 1, 5§: 6. Coll. I Cor. 10, 9. Eſa. 6, I. coll. Jo.
12, 39. 40. 41. Hoc vero eadem, qua Pater
Deus vocatur, notione accipi debere, ex eo
probatur, quod in Scriptura Chriſto, Filio
DEI, o&ε Dei Phil. 2, 6. & paritas cum
Patre Joh. 5, 18. & unitas cum ipſo Joh. 10,
30. & plenitudo Deitatis Col. 2, 9. & com-
munio omnium, quæ bPater habet, tribuitur.
Joh. 16, 15.
(2) Adſcribuntur Filio divinæ proprietates,
Independentia Joh. 5, 26. ternitas Joh. I, 1.
Col. I, 17. Ebr. 1, 8. 7, 3 16. Joh. 8, 58.
Abpoc. 1, 8. 22, 13. coll. 16. Immutabilitas
Ebr. 1, 10. 11. 12. Omnipotentia Joh. §, 17.
19. Phil. 3, 21. Apoc. I, 8. 18. Omniſcientia
Joh. 2, 24. 25. 21, 17. Apoc. 2, 18. 19. 23.
coll. Jer. 17, 9. 10. Omnipræſentia Joh. 3, 13.
Ebr. 7, 26. Matth. 18, 20. 28, 18. 20.
(3) Opera etiam & effectus plane divini:
creatio, Joh. I, 3. 10. Col. I, 16. coll. Elſa.
40, 26. conſervatio Ebr. I, 3. Col. I, 17. mi⸗
racula propria ſua virtute & poteſtate edita
Joh. 2, 1I1. 5, 17.-— 23. 36. judicium in omnes
univerſale Joh. 5ö, 22. Actor. 17, 31l.
TCor. 4, 5§F.
(4) Eodem bhonore, quo Pater, colendus
dicitur Joh. 5, 23. ſpeciatim fiducia Jo. 1, 12.
P 2 14: I.

84 Trinitas.

14, I. 20, 28. 3, 16. Pſal. 2, 12. Rom. 15, 12.

& adoratione religioſa Ebr. r, 6. Phil. 2, 9.
1I0. II. Rom. 9, 5. 2 Cor. 13, 13. Apoc. 5.

II. 12. 13. Ubi & hoc obſervandum, Scri-

pturam quæ tam copioſa eſt in docenda Filii
Deitate, nusquam vel verbulo monere, ne
nimium ei, cum detrimento honoris uni
vero Deo debiti, tribuamus.

§. 177. Etiam Spiritus Sanctus eſt verus,
æternus, ac ſummus Deus. Hoc plane ſimili
argumento probatur, quod ejusmodi No-
mina, Attributa, Opera, & horum omnium
conſequens, Honor, ipſi in Scriptura tribu-
untur, quæ conſcientia, modo attendat,
arguit ſolius eſſe veri ac ſummi Dei.
(1) Appellatur Deus & Dominus ille, Act.
5, 3.4. 1I Cor. 3, 16. 17. 6, 19. quo etiam
pertinent loca V. T. collata cum locis N. T.
Eſa. 6, I. 3-9. coll. Act. 28, 25. Pl. 95, 7-11.
coll. Ebr. 3, 7 - 10. Jer. 3 1, 3I. Ebr. 10, 15.16.
(2) Etiam attributa Divina verbis minime
ambiguis ei tribuuntur; ut Omniſcientia
ipſam Divinitatis abyſſum comprechendens,
1 Cor. 2, I0. I11. & Omnipotentia, 1 Cor. 12,
8. 9. Luc. 11, 20. Zach. 4, 6. & Sanktitas,
Eſa. 63, I0. 11.
(3) Maxime manifeſtatur Divinitas ejus
per opera, quibus omnia tum in Natura,
tum in Gratiæ regno perficit. Talia ſunt
vario⸗

Variorum
Pxod. 31,
10,6. 10
natiormis
Joh. 16,
ſoluta E.
20, 29.
(4) 6
delibus
plo, hab
Eccleſiat
4 cClitibe
In quo
retur, gll
ritum §. u.
AI Mat. 12

d. 108.
ſequiror.
candem ,
Joh. 7,2
te, Glor
Ela. 6,
tamen 1
7. Jc
ſima, .

K
178.)
Pturari

1

,1„.—
ſal,te Nunt
br 1, 6 M
or. I3, 13. 4ho.
pleem
eſt in docenu
erbulo monen,
mento honost
mus.

5 rſtus
Hc plnel
vod ejnusmodi)
Chorumomm
in Seripunnt
modo Ne
Immi De.
Dominus le,
6, 19. Olo
1 cum locsN
25. l9671
3l. Ulr,l1
1n verbis min
Ut Onniſein
omnprehente
jtig, 1001
. Glfi

Dyinig ts
n in MWinmi,
T
„ I1

Trinitas. 8⁷

variorum donorum collatio, Gen. 41, 38.
Exod. 31, 3. Num. II, 29. Jud. 3, 10. 1 Sam.
10, 6. ICor. 12, 8. opera gratioſa, illumi-
nationis, regenerationis, ſanétificationis,
Joh. 16, 13. 3, 5§. I Cor. 6, II. itemque ab-
Joluta Eccleſiæ gubernatio, Act. 13, 2. 15, 28.
20, 28.
(4) CEultu religioſo honoratur, tum a fi-
delibus ſingulis, in quibus, tanquam tem-
plo, habitat, I Cor. 3, 16. 17, 6, 19. tum ab
Eccleſia tota Mat. 28, 19. 2 Cor. 13, 13. tum
a cœlitibus Eſa. 6, 3. coll. Act. 28, 25, 26.
In quo & illud attentionem ſingularem me-
retur, quod Chriſtus de blasphemia in Spi-
ritum S. ut graviſſimo omnium pegcato di-
Xit Mat. 12, 32.

§. 178. Ex his (S. 174. 175. 176.) con-
ſequitur, Patrem, Filium, Spiritum Santtum
eandem Egentiam divinam oommunem habere,
Joh. 5, 26. 16,; 13. 14. 15. tres illos Majeſta-
te, Gloria, Dignitate prorſus &uales eſſe,
Eſa. 6, 3. Gen. 48, 15. 16. Phil. 2, 6. neque
tamen tres eſſe Deos, ſed unum Deum, I Joh.
5, 7. Joh. 10, 30. unitate quidem perfeétiſ-
ſima, nobis non comprehenſibili. Joh. 10,3 8.

S. 179. Quinque his theſibus (§. 172
178.) continétur ſumma ac ſubſtantia Kri⸗=
pturariæ de S. S. Trinitate doctrinæz. Nune
F 3 ad-

86 Trinitas.

addenda etiam forma docendi acroamatica,
confiſtens partim in terminis & loquendi
formulis-Eccleſiaſticis, quibus pia antiqui-
tas hoc myſterium declaravit, partim in
aſſertis ſpecialioribus, quæ ob varios erro-
res neceſſaria facéta ſunt.

S. 180. Nempe ut contra adverſarios do-
ctrina hæc facilius defenderetur, mature ſic
c&pit in Eccleſia proponi: In una Eſſentia di-

vina Junt tres perſonæ bονινoοο,. conſabſtantia-

les, Pater, Filius, Spiritus Sanctus.

S. 181. Prima Perſona eſt Pater, gerens
hunc titulum primo & per ſe propter genera-
tionem Filii. Secunda Berſona eſt Filius, ge-
rens hunc titulum propter nativitatem ex Pa-
tre. Pſal. 2, 7. 12. Ebr. 1, 4.
Modus hujus Generationis non temere
ſcrutandus eſt. Hoc quidem liquido eScri-
pturæ doctrina conſtat, non eſſe generatio-
nem metaphoricam, ſed propriam, Joh. I,
14. 18. 3,; 16. Rom. 8, 3 1. 32. non acciden-
talem, ſed ſubſtantialem, Ebr. 1, 3. Jo. 14,9.
non externam ac tranſeuntem, ſed interuam
& immanentem, Joh. 10, 38. 14, 10. 11. non
temporalem, ſed æternam, Pfal. 2, 7. Mich.
5, 2. Prov. 8, 22 -3 4. adeoque & non mere
voluntariam, ſed naturalem && neceſſariam.

§. I 82½

S

isr
qui prop
per ſir.
26. 20,
Modu
ſtigabili
Caveantt
nam, ſee
ſitoriam
permane
ſtantiale

G neel

K 199
ET Elio
9d9. Gal.

§. 18.
Us G
donumn
Appella
1 Johe
1Cor.
Luit
Conlſol
Preei
nonni
tem ce⸗
& bil
Patre

.
Ocencdi Ncnlng
rminis & lannn
ibus iggig
clarawvit, in
e Ob Vare

ntra zdveriarcs
deretur, munn
: Ir mn,
scol, CM
tus danclus.

1 eſt Pater,

jutivitatenu

jonis On El
jemn iquide 8
n eſſe genen
Nprimn, Nl
2. hol t
hr. 3. 014
mn, ſed i
14, 10, 1l
Ue & Non N
teltſnnin.

Trinitas. 87
S. 182. Tertia Perſona eſt Spiritus Sanétus,
qui propter Proceſſionem a Patre & Filio, quæ
per ſpirationem fit, Spiritus dicitur. Joh. 15,
26. 20, 22. Pſal. 33, 6. Hiob 33, 4.
Modus hujus Spirationis itidem imperve-
ſtigabilis eſt. Ut tamen falſæ de ea notiones
caveantur, obſervandum, eam non exter-
nam, ſed internam & immanentem, non tran-
ſitoriam & evaneſcentem, ſed æternam &
permanentem, non accidentalem, ſed ſub-
ſtantialem, non voluntariam, ſed naturalem

&ο neceſariam eſſe.

§. 183. Spiritus Sandtus procedit a Patre
ET Filio Joh. 15, 26. 14,26. 16, 7. Rom.
8, 9. Gal. 4, 6. Apoc. 22, I.

S§. 184. Spiritus Sanctus non eſt tantum
vis & virtus quædam in Deo, nec tantum
donum aliquod Dei in bomine, ſed eſt Perſona.
Appellatur Paracletus Joh. 16, 7. & teſtis
I Joh. 5§, 7. Actor. 5, 32. libere operatur
ICor. 12, II. ſcrutatur 1 Cor. 2, 10. 11. ar-
guit, docet, revelat futura Joh. 16, 8. 13.
conſolatur, teſtatur Joh. 14, 26. Rom. 8, 16.
præficit Eccleſiæ Epiſcopos Act. 20, 28. Hæc
nonniſi in intelligentem & per ſe ſubſiſten-
tem cadunt. Hinc conjungitur cum Patre
& Filio 2 Cor. 13, 13. Mat. 28, 19. & cum
Patre Meſſiam mittit. Eſa. 48, 16.

88 FTrinitas.

§. 185. Inter tres Perſonas Divinas Scri-
ptura conſtanter eundem ordinem obſervat;
nec tamen ideo una Perſona altera inferior
eſt eique ſubordinatur. Joh. 5y, 19. 10, 30. 14.
9. Phil. a, 6.

§. 186. Eſſentia Divina a tribus Perſonis
non differt realiter, ſed ratione, ſive con-
ceptu noſtro diſtinguitur: Sed tres Perſone
vere & realiter inter ſe differunt Joh. 14, 16.
Hæc differentia realis cognoſcitur & decla-
ratur (1) ex Actibus Perfonalibus, qui &
Opera ad intra perſonalia vocantur, & ſunt,
Generatio & Spiratio aétiva; (2) ex Pro-
prietatibus perſonalibus, (fundatis in actibus
modo dictis,) quæ ſunt Paternitas, Filiatio,
Proceſſio, & vocantur etiam Characteres by-
Poſtatici, per quos Perſonæ non tantum co-
gnoſcuntur & diſtinguuntur, ſed etiam con-
Kituuntur; (3) ex Notionibus Perſonalibus,

quæ ſunt tantum ναναιαιαι per quas ung

Perſona ab altera dignoſcitur; hæ ſunt In⸗
naſcibilitas & Spiratio activa. .

S. 187. Ita diſtincte propoſitam hujus my-
ſterii doctrinam concludimus generalioribus
quibusdam. Dogma hoc om nibus ſalvandis
Kcitu & ereditu ſumme eſt neceſſarium. Eſt
bafis totius de ſalutis ordine doctrinæ.
Rom. 8, 9. Eph. 2, 12. Joh. 17, 3. coll.
I Cor

—
1 Cor, 12,
36. 2 The
doctrinæ
eandem cO.
quirere,
ng
ut jum in
tumue fue

§. 189.

in praxit!

eo agentib
intimamdue
101, ſ, 7.
25. 26. Eſa.
Derſonarom
emdbatica,
dendam &
loco zdpe
2,4. Fl.
1, 15. Dbr.
Mat, 1, 1

§. 100.
dittionen ,
tur, trig
Joh. 5,.
Beneris n,
Clle ucien

.

7 rinitas. 89

rlonas Dirinn 9
1 ofllinen oblen
inn alhen i
., h. loe

a kkibus N
ratione, ſiet
Fell fies N
ferust ohe,
gnolcirur &
Poralibiu, gl
vocantur, l
lva; (2) a!
undatis in
Nernitas, Eln
mn Characent
Enon tanium
I, ſec etim
is Peſſnalt
4, Per i l
ur; Me. lut!

ſtam huſsnj.
gener lorh
nitn ſun
ſariun
ſock
h. 17 , l
7 10

I Cor. 12, 3. I Joh. 2, 22. 23. Joh. 14, 6. 3;
36. 2 Theſfſ. 1, 8. Theſin hanc de Subſtantia
doctrinæ ſeripturaria intelligi debere, neque
eandem cognitionis menſuram a quibusvis re-
quirere, vix opus eſt ut moneatur.
S. 188. Dogma hoc adeo novum non eſt,
ut jum in V. T. revelatum & cognitum credi-
tumque fuerit. Id ex S. 172. & 173. patet.
4

S. 189. Articulus hic non eſt ſterile dogma

in praxi Ohriſtianiſmi. In plerisque diétis de

eO agentibus ipſe nexus ſermonis ad praxin
intimamducit. Mat. 28, 19. 2 Cor. 13; 13⸗
I Joh. 5, 7. coll. v. 5. & 9. 10. Num. 6, 24.

25. 26. Fſa. 6, 3. Paſſim etiam ſingularum
Perſonarum appellationes occurrumt valde

emphaticæ, ad pietatem & fidem accen-
dendam & nutriendam. Vid. ſpeciminis
loco adpellationes Patris, Epheſ. 1, 17.
2, 4. 3115. Filii, Joh. I, I -3. 14, 6. Col.
1, 15. Ebr. I, 3. 1 Joh. 5, 20. Spiritus Sancti,
Mat. 12, 18. Eph. I, 14. 1 Joh. 2, 27.

S. 190. Wullam etiam hæc doctrina contra⸗
dictionem involvit. Neque enim in ea aſſeri-
tur, tria eſſe unum, ſed tres eſſe unum I.

Joh. 5, 7. Joh. 10, 30. ex qua diſcrepantia
generis malculini & generis neutrius perfa-

cile judicatu eſt, diverſum eſſe reſpeétum;
F &

90 Creatio.

& alio ſenſu Deum trinum, alio unum dici.
Vana illa & falſa ſive imputatio ſive fuge
contradictionis abſurdæ, omnes fere pepe-
rit in hoc articulo aberrationes, tum Anti-
trinitariorum, tum Sabellianorum, tum Tri-

theitarum.
VI.
DE CREATIONE.
S. 191.

am ad conſideranda Dei opera pergimus.
Scriptura mentionem facit quorundam
operum, quæ uni alicui Perſonæ Divinæ pro-

pria ſunt; & rurſus quorundam operum,

*

quæ non tantum Patri, ſed etiam Filio &
Spiritui Sancto tribuuntur: Ex hujusmodi
dicétis inter ſe comparatis eruitur Aétionum
Divinarum diſtinctio, quæ quamvis barbaris
ſcholaſticorum formulis enuncietur, non ta-
men prosotioſo illorum commento haberi
debet.
Sunt Actiones Dei aliæ internæ (ad intra),
quæ pro objecto habent ipſum Deum; aliæ
externæ (ad extra) circa res extra Deum.
Actiones ad intra aliæ ſunt eſſentiales, aliæ
perſonales (de quibus S. 18 5,.) Actiones ad
extra

—
extra por
emanahtes
Jam de
nes ad int
theſis funn
(5§ 177).
ſunt liuiſe
duarum be
regyla fun
Gdiibndhion
extra ſant
nomice gn
ne ſingulin
cluſs (4
tilles, tum
Atiotes ad
VOluntate,
ſint. Plal.

§. 192.
4, 17 clt
juſſtone
ommipoten
tio deßtein
erum mi
Notitia
Rom. l,
Ac i,,l
Seriptura
ter cOgn

io.
Ium, Nlio tun
immputatio ſſef
,ommnes kerp
ratlones, tun
AHiunorun, un

1TION.
9l.
Dei opera pen
mn facit Ovon
Perſonæ Diim
uorundann
ſed etian Ii
Ur: E huuu
ernitur 1n
e Uagisti
enuncietur,
comen!

interne l 4
ſum Deum
tes eili
eſentiles

Creatio. 91

extra porro in immanentes dividuntur, &
emanantes. (Autor p. I121.)
Jam de his ſequentia tenenda. (1) Altio-
nes ad intra eſſentiales ſunt indiviſeæ. Hæc
theſis fundatur in ναονοιbο trium Perſonarum
(S. 177). (2) Adiones ad intra Perſonales
ſunt diviſæ, hoc eſt, ſunt tantum unius, aut
duarum Perſonarum, non omnium. Bæc
regula fundatur in reali trium Perſonarum
diſtinctione (H. 173). (3) Attiones ad
etra ſunt omnibus Perſonis communes. Oeco-
nomice quædam ex eis uni Perſonæ ex ratio-
ne ſingulari tribuuntur, ſed reliquis non ex-
cluſis. (4) Aciones ad intra, tum eſſen--
tiales, tum perſonales, ſunt neceſſariæ. (*)
Adiones ad extra pendent ex liberrima DEI
voluntate, & nequaquam abſolute neceſſariæ
Junt. Pſal. 135; §. 115,;3.

S. 192. Creandi notio ſcripturaria ex Rom.
4, 17. eſt, id quod non exſiſtit ſolius verbi
juſſione & imperio, hoc eſt, immediate per
omnipotentiam, producere. Adeoque Crea-
tio definitur volitio Dei, qua effecit, ut hæc
rerum univerſitas, quæ non fuit, exſiſteret.
Notitia ejus alia naturalis eſt, ex ratione
Rom. 1., 20. ad quærendum Deum invitans
Act. 14, 1 5. 17. 17, 24 - 27. alia revelata, e
Scriptura, ex qua ſola-diſtincte & ſalutari-
ter cognoſcitur. Ebr. 11, 3.

§. 192.

92 Creatio.

S. 193. Sedes bujus doctrinæ eſt Geneſ. I.
& 2. ubi ipſius contextus conſideratio do-
cet, de mundi totius origine ſermonem eſſe,
Add. Exod. 20, II. Act. 17, 24. Ebr. 11, 3.
Apoc. 4, 11. & hanc creationis biſtoriam
ſenſu literali proprio, non allegorico, expli-
candam eſſe. Hoc Scriptura ubi ad creatio-
nem provocat conſtanter ſupponit. Exod. 20,
II. Marc. 10, 6. 2 Cor. I1,3. Joh. 8, 44.

S§. 194. Creator-Mundi Deus, & quidem
Jolus eſt. Gen. I, 1. Eſa. 44, 24. Nehem. 9,6.
ita quidem ut opus hoc omnibus Perſonis di-
vinis commune ſit, 1Cor. 8, 6. Coloſl. 1, 16.
Pſal. 33, 4. conf. Hiob 35, 10. Pfal. 149, 2.
Cohel. 12, I. Eſa. 54, 5.

§. 19 §. Eſtque hæc adtio Dei liberrima,
ad quam nulla ipſum neceſſitas, nec phyſica,
nec meralis, determinavit. Act. 17,25. Pfal.
1I15, 3. Eph. I, II. Apoc. 4, II.

S. 196. Ipſa Creatio facta eſt non per
emanationem, nec per motum aut mutatio-
nem naturalem, ſed omnipotenti illo verbo
Fiat, quo continetur mandatum, ut, quod
nondum erat, eſſe inciperet. Gen. I, 3. ſeq.
Pſal. 33, 2. 148, 5. Eſa. 45, 12. Rom. 4, 17.
Ebr. 1, 3. Forma proinde Creationis ponen-
da in productione rei non eaſiſtentis per impe-

—
§. mj. 0
Entia ceata
univetſitate,
habeat. Joh,
Adl. 17,24.
Conſequen
Del cokterna
Ccreationem
1, 1.2. Rom
Atque ade
initium ſuun
cipio acepit
22. Conluet
creatus eſſen

5. 199½. 1
Proprie didto⸗
1, NMOd. 20
1, 1. Wemmot
tia J. I.
rc patet, 4
in eis eſt

8. 199.
elt Mungu
elicitatis
conſtituun
rpora,

Creatio 93
ocine eleoin S. 197. Omnia præter Deum vera & realia
tis conſteni Entia creata Junt. Nihil eſt in tota rerum
gine ſermorn univerſitate, quod non ortum ſuum a Deo
1I7, 24. Mi habeat. Joh. I, 3. Apoc. 4, II. Ebr. 11, 3.
creationis f Act. 17, 2 4.
n alegning Conſequenter mundus non ex præexſiſtente
dtura ubi da vel coæterna materia creatus eſt, ſed (quoad
r ſuppontim creationem immediatam) ex nibilo. Gen.
11,3. Poh I, I. 2. Rom. 4, 17. Ebr. 11, 3.
Atque adeo mundus non ab æterno fuit, ſed
Ii Dau, c initium ſuum aliquo definito temporis prin-
44,24. Nii cipio accepit. Gen. 1, I. Pſal. 90, I1. Prov. 8,
Umius M 22. Confueta loquendi formula in tempore
86, Coll, Ccreatus eſſe dicitur.
beiae §. 198. Totum univerſum intra ſex dies
proprie dictos & ſucceſſive creatum eſt. Gen.
gio Dei mn 1. Exod. 20, II. etianm cœlum & terra, Gen.
Eitn, netiſ 121. memotata; id quod ex arcta cohæren-
1. 44. ng tia v. I. & J. y. & conſtanti tenore Scriptu-
SESNE ræ patet, quæ cœlum & terram & quicquid
“ in eis eſt ut eodem creandi actu facta con-
ack ſ un jungit. Gen. 2, 4. Apoc. 10, 6. Act. 4, 24.

uee N n S. 199. Opus per creationem productum
itent eſt Munqus Rom. 1, 20. in quo ſunt partim
tun, u, 4 Spiritus Col. 1, 16. cognitionis, virtutis, &
/Gen felicitatis capaces, qui unam Dei civitatem
2, Non conſtituunt Ebr. 12, 9. Num. 16, 22. partim
– corpora, in quorum univerſo & nagnirdo
ſtents 5 .
euti u⸗

94 Creatio.

ſtupenda, & multitudo ac varietas rerum, &
concinnus atque admirabilis ordo, & pul-
cherrima Gymmetria notabilis eſt. Pfal. I04.
Hiob 38- 41. Jer. 3 1, 37.
Hæc univerſitas rerum in primo illo ſtatu

creationis valde bona fuit Gen. I, 31. & ſa-

pienter coagmentata Ebr. 11, 3. & perfecta
Gen. 2, 2. Utrum vero hoc ad ea quoque
referri poſſit, quæ de Mundo optimo noſtra
ætate diſputata fuere, merito dubitatur.

H. 200. Quantacunque autem ſit Mundi
perfectio, tamen limitata, non abſoluta eſt,
conſequenter Mundus infinitis modis a Deo
diſtindtus eſt. Plal. 102, 26. 27.28. 104, 29.
30. Col. I, 17. Act. 17, 28.

§. 201. Cum in hoc univerſo ſint crea-
turæ corporeæ, e quarum intuitu agnoſei
poteſt æterna DEl Potentia Rom. I, 19. 20.
& Sapientia Prov. 3, 19. 20. Jer. 10, 11-13.
ac Bonitas, Pſal. 136, 5- 9. cum in eodem
etiam ſint creaturæ intelligentes, quæ tum
in ſui, tum in mundi corporei contempla-
tione, iſtas DEl perfectiones agnoſcere, in-
deque motiva cultus ac laudis DEl deſumere
poſſunt Pſal. 148, I - 5§. Apoc. 4, 1I. immo
jubentur Eſa. 46, 26 - 31. manifeſtum eſt,
Mundum conditum eſſe ad Gloriam Dei, Pfal.

19, I. 2. 104, 31. 103, 22. quæ vero neſt
e

eſt eo efl
nonpiſi hy
ſecd creatun
5. 16 ¾)
Cum pa
tas tum int

20., tum V.
inexhauſta
ſeq. patet
primis inte
Gitum eſe.
Uter hon⸗
cipue gron
dont inter ſe
Coſtentunt.
fen eſſe, in
Clat. Rom. 1
Noticior
ommnin in bon
ductkionem
creavit Dei
1,15. Deun
119, 16.
29, anima
1, . 0
4gitata eſt
Lepta fil

5. 202.
dalluto 5

AC Varietas teret
rabilis ondb, A
tabilis eſt, Ml

m in prinoihn!
it Gen I, 30)
br. 11,3. Ar
0 hoc d ei
Mundo op
nerito dubinn

ne AWtenn ſt
9, non 10l
ſinitis mott
6. 27,2 0 M
29.

Uliverlo in
tum intuitl
tia Rom. I, GE
10. er. 10 1
19, cum Ii
ſgentes, g
hpore Cone
nes gtoet
is Dl
00. 4, Il. 1
,manletin
Nhorion Iu)
1 e n

Creatio. 9 5

eſt Deo eſſentialis, ſed accidentalis, libera.
nonniſi hypothetice neceſſaria; non Deo ipſi,
ſed creaturis commodum afferens, (Conf.
§. 168.)
Cum porro experientia conſtet, res crea-
tas tum inter ſe mutuo ſibi prodeſſe, Hoſ. 2,
20. tum vel maxime creaturis intelligentibus
inexhauſtas utilitates adferre Pſal. 104, 10.
ſeq. patet etiam hoc, in creaturarum, in-
primis intelligentium felicitatem Mundum con-
ditum eſſe.
Uter horum finium Creatori primo ac præ-
cipue propoſitus ſit, ſubtilius quæritur.
Sunt inter ſe intime connexi, ſeque mutuo
ſuſtentant. Scriptura Gloriam DEI ultimum
fſinem eſſe, in quem omnia tendant, pronun-
ciat. Rom. 11, 33.
Antiquiorum autem theologorum theſis,
omnia in hominum uſum condita eſſe, per in-
ductionem probari poteſt. In hominis uſum

creavit Deus cœlum Hoſe 2, 20. ſidera Gen.

1, 15. Deut. 4, 19. terram Gen. I1, 28. Pſal,
I15, 16. Eſa. 45, 12. 18. vegetabilia Gen. 1,
29. animantes Gen. 1, 26. 28. Angelos Ebr.
1, 14. Objectiones, quibus interdum ex-
agitata eſt, theologorum mente recte per-
cepta facile diluuntur.

S. 202. Monumentum creationis DEUS in
Sabbato ab ſe inſtituto publicum ac ſolenne
exſtare

.

96 Angeli.
exſtaré voluit, Gen. 2, I. 3. Exod. 20,; II.
eoque homines ad praxin hujus doctrinæ,
ſitam in creatore agnoſcendo, & per fidem,
amorem, obſequium, gratitudinem colen-
do, adducere. Act. 17, 24 -27. Rom. 4, 17.
ITim. 6, 13. 17:.

2

VI.
DE ANGELIS.

§. 203. “
ANgelorum nomine, quando proprie ſu⸗
T mitur, intelliguntur Jubſtantiæ intelligen⸗
tes, mentibus humanis affines, ſed multo
præſtantiores, Miniſterie Providentiæ Divina
in regimine univerſi & eccleſiæ deſtinatæa.
Has exſiſtere, & quidem t Subſtantias,
e ſola Scriptura certo conſtat. In ea diſtin-
guuntur nominibus, etiam propriis; & ap-
paruiſſe leguntur: Ergo ſunt certe Entia.
Agunt; id quod ſubſtantiarum eſt: ergo
ſunt ſubſtantiæ. Locuti eſſe leguntur; Deum

adorant; ſciunt, quæ geruntur in mundo;

varia miniſteria præſtant: Ergo ſunt ſub-

ſtantiæ Intelle ctu, & Voluntate Præditæ.
Hæc evidentia ſunt.

H. 204 .

—

8.204.
Scriptura;
hil exiſtere
creatone
me cumm
gelos Cort
Prodabile
cundi die
quidem

§. 20.
cuntur en
(to, Ebr.
tos, cN
Fünt, Kre
Opinioni n
Dore ſepar
14. Col. I.
ſententian
edrum (J
erls) dix

§. 20
ſint, I
kes, Ut
Dollent,

9.20.
Deun

Angeli. 97

,1.3. EON ,,
Axit hujus dodn
ſeendo, & i
gratitucihenen
24-27. Non

.
6ELIS

j.
unndofnn
ſilſentie i
ſines, l
Pyovigenti,
hie jiu
lenn uu N
Altt. In e
n Propritt
o lunt tete!
tirum e
le leguntulj
tuntut in
oluntate K

§. 204. Creatos eſſe, diſerte non docet
Scriptura; quoniam tamen præter Deum ni-
hil exiſtere, niſi per creationem, poteſt, de
creatione Eorum dubitari non poteſt: maxi-
me cum Gen. 1, 2. ſub exercitu cœli & an-
gelos comprehendi ex Neh. 9, 6. certum ſit.
Probabile eſt, primo hexaemeri die, aut ſe-
cundi diei initio conditos, Hiob 38, 7. &
quidem omnes ſimul.

S. 205. Natura eorum ſpiritualis eſt: di-
cuntur enim Spiritus, abſolute, in caſu re-
cto, Ebr. I, 14. Subtili corpuſculo prædi-
tos, cum Platonicis Patres antiqui credide-
runt, & recentior philoſophia docet; cui
opinioni nullum ſubeſt periculum. Theſis
tamen ordinaria eos mentes ab omni cor-
pore ſeparatas & completas eſſe, ex Ebr. 1,
14. Col. I1, 16. Luc. 24, 39. aſſerit. Ex qua
ſententiarum diverſitate etiam apparitiones
eorum (frequentiſſime commemoratæ in Sa-
cris) diverſimode explicantur. .

§. 206. Quamvis animæ humanæ ſimiles
ſint, multo tamen ſunt hominibus præſtantio-
res, ut vel ex naturalibus, quibus eximiis
pollent, eorum perfectionibus intelligitur.

S: 207. Præditi ſunt Intelletu, quo & ſe,
& Deum, & Creaturas alias cognoſcunt,
G per-

98 Angeli.

perſpicacia excellente, quæ per intuitum
eorum, quæ in mundo fiunt, inprimis ope-
rationum Dei, per experientiam diuturnam,
per revelationes a Deo ſubinde factas, per
ratiocinia humanis multo perfectiora, novis
ſubinde acceſſionibus creſcit. 2 Sam. 14, 20.
Mat. I8, IO. I Pet. I, 12. Luc. 15; 10. Eph.
3, 10. Aliquid eo etiam confert mutua co-
gitationum inter ipſos communicatio, per-
agenda procul dubio ope ſignorum quorun-
dam, quoniam Scriptura eis Loquelam tri-
buit. 1 Cor. 13, I. 2 Cor. 12, 4. Eſa. 6, 3.
Apoc. 7, 11. 12. Limitatam autem eorum
cognitionem eſſe ex Marc. 13, 32. & 1 Pet.
1, 12. Patet.

§. 208. Potentia Angelorum infignis & ma-
gna eſt. Pſal. 103, 20. 2 Thefſ. 1, 7. 2 Pet. 2,
II. & cognoſcitur quoque ex ſtupendis eo-
rum, in ipſo etiam mundo corporeo, ope-
rationibus. Gen. 19, 10. 11. 2 Reg. 19, 35.
Matth. 28, 2. Act, 5, 19. 12, 6 - 10. cujus
generis teſtimonia adeo clara ſunt, ut non-
niſi per violentas & interdum ridiculas de-
torſiones eludi poſſint.
Sed limitata eſt hæc potentia, 2 Sam. 24,

16. Dan. 10, 13. & quamvis mira peragere

poſſint, Dan. 6, 22. non poſſunt tamen mi-
racula proprie dicta patrare. Pfſal. 72, 18.

§. 209.

—

8. 209,
eſſe, ex 0l
& alkectib
IDet. 1, 12
Ei Verit
tatem unie
foiſſe Seri⸗
a qua cum
Pars autel
in Bonos

5. 210.
bationi fle
ceſlis debite
eherunt con
ſancto. Di
1Im.5,
ltem angelt

Coyfrma
ore ſpiriti
umn: id in
Vine conſt
Fruidone
tinunnto ſe
tio; firm
Conſtans
katis. C.
candi no

i.
—
quæ per inni
tünt, npiniig
rientiam ciutn
ſobine kien
d petkeckioni:
teſcit. 2 ml
. Luc. 15,0
n confertimun
omnmmunicrio,
eſignorum dn
1 eis Lollin
ot. 12, H
tatamn autenn n
te. 13, 72 Al

run ilſti
Ihel. 1,7. 11
e er ſihenlhi
0 corpolen
II. 2 Reg
15, 6- 0
lira ſut, u
dum idlel

entia, 1an;
Vis mifthen⸗
ofunt mmen⸗
Pſal rvl

Boni Angeli. 99

S. 209. Voluntate libera Angelos præditos
eſſe, ex obſequio Deo præſtito Pſal. 103, 20.
& affectibus eis adſcriptis Luc. 15, 7. 10.
1 Pet. 1, 12. patet.
Ei Veritatem, hoc eſt puritatem & ſancti-
tatem unice in Deum intentam, concreatam
fuiſſe Scriptura aſſerit, Joh. 8, 44. Judæ v. 6.
a qua cum pars angelorum defecerit, maxima
pars autem in ea perſtiterit, diſtinguuntur
in Bonos & Malos Angelos.

De Bonis Angelis.

S. 210. Bont Angeli ſunt, qui in ſtatu pro-
bationis fideles ſe præſtiterunt, dotes ſibi con-
ceſſas debite adhibendo, eoque præmium ac-
ceperunt confirmationem in ſtatu ſuo beato &

Jancto. Dicuntur ſancéti Mat. 25, 31. electi

1Tim. 5, 21. Angeli abſolute, 1 Pet. 1, 12.
item angeli lucis 2 Cor. II, 14.

Confirmatio hæc facéta eſt collato eis ro-
bore ſpirituali vontra quodvis peccandi pericu-
lum: id intelligi facile poteſt, ex gratiæ Di-
vinæ conſcientia certa; ejusdem augmentis;
fruitione perpetua Dei, ut Summi Boni; con-
tinuato ſemper actionum ſanctarum exerci-
tio; firmato per viéctoriam tentationum, &
conſtans recte agendi ſtudium habitu Sancti-
tatis. Conſiſtit adeo in impoſſibilitate pec-
candi non phyſica Hiob 4, 18. ſed morali,
G 2 qua

1b0b Boni Angeli.

qua certum eſt, eos nünquam peccaturos.,
Mat. 18, 10. Luc. 20, 36. 1 Tim. 5, 21.

§. 211. Numerus angelorum bonorum in-
ſignis eſt, Dan. 7, 10. Pfſal. 68, 18. Mat. 26,
53. Ebr. 12, 22. nec dubium, eſſe in tanta
multitudine ſocietatem, eamque, ut in exer-
citu, ordinatam Gen. 32, I. 2. Luc. 2, 13.
& aliquod ideo inter eos Diſerimen, Col. I,
16. Eph. I, 21. 1 Pet. 3, 22, Theſl. 4, 16.
Judæ v. 9. ſed quale illud ſit, definiri, Scri-
ptura tacente, non poteſt.

§. 212. Munus Angelorum Bonorum præ-
ter adorationem & laudes Majeſtatis Divi-
vinæ, Nehem 9, 6. Pfal. 103, 20. 21. 148, 2.
in eo conſiſtit
(1) ut Voluntati Divinæ miniſtrent in re-
gimine ſuper hunc mundum Dan. 7, 10. bl.
103, 20. 21. 22. & exſecutione judiciorum
Gen. 3, 24. 19, 1I1. Plal. 78, 49. 2 keg.
19, 35. Act. 12, 23. prout etiam Chriſto,
cui ſubſunt Eph. I, 21. 22. Col. 2, 10. 1 bet.
3, 22. & adorationis cultum præſtant Ebr.
1, 6. Apoc. 5, II. inſerviiſſe Luc. 1, 11.26.
2,9. 10. 13. Mat. 1I, 20. 21. 4, 11. 28,; 2. F.
Act. r, 10. II. & olim inſervituri leguntur

Mat. 13, 4 1. 42. 24, 3 I. 25, 3I. I Theſ. 4, 16.

2 Theſſ. 1, 7.
(2) ut

—

(2) ut!
ſiam tueal

lentes eo
Gum revel.
Cortuptelas
,21. A
6) u
Varii genen
5,4. Pirit,
AGl. 10,4
31. Erech
etiam hom
tationes, e
quamvis me
Singylis
cemn perper
idit, ſo
oar ve
Zelistamne

5. 213.
tam ſand
Iſ, 10. k.
I Tim. ſ.
hobis de
tiqnam à
Mt. 4,l.

geli.

—.
lünd uam ecenl

elorum bononm

al 68, 1.

lbium, elleint
eamnque, Aina
2, l. 2. Le
s Diſerinen,
„22, IThele
ſit, deiinni,
eſt.

lorum Pononm
des Majeltusl
107, 20,21,1

nre miniſtteni⸗
Bum Dan.7hl
ntone juden
öut etian Cn.
1. Col.2,10l
lumn grelm.
ſe Luc le
,11. 4

ſervitueſegu⸗
31.1 I

Boni Angeli. or

(2) ut res humanas, ac ſpeciatim Eccle-
ſiam tueantur; id quod comprobant fre-
quentes eorum apparitiones, ad confirman-
dam revelationem divinam, & avertendas
corruptelas idololatricas factæ. Add. 1 Tim.
5, 21. Act 5, 19. 12, 7. 27, 23.
(3) ut ſingulis etiam præſtent beneficia
varii generis, Pſal. 91, I. Gen. 19, 12. Joh.
5, 4. ſpiritualia quoque, hortando, ſolando
Act. 10, 4. 5. 27, 23.24. Luc. 16, 22. Mat. 24,
31. Ezech. 9,, 4. Apoc. 7, 4. Eos docere
etiam homines poſſe, ſuggerendo cogi-
tationes, colligitur ex Matth. 1, 20. 2, 13.
quamvis modus inexplicabilis ſit.
Singulis autem fidelibus Angelum cuſto-
dem perpetuum adeſſe, pie antiquitas cre-
didit, ſuperſtitio autem deinde in gravem
abuſum vertit; Scriptura certe, quæ de an-
gelis tam copioſa eſt, nusquam id docet.

§. 213. Cum Angeli ſint tam præſtantes
tam ſanétæ naturæ, & noſtri amantes, Luc,
15, 10. rebus etiam noſtris multum interſint,
I Tim. 5, 21. conſequitur reverentiam illis a
nobis deberi, I1 Cor. 11, 10. quæ vero neu-
tiquam ad cultum religioſum progredi debet.
Mat. 4, 10. Apoc. 19, 10. Col. 2, 18.23.

6 3 De

Mali Angeli.

De Malis Angelis.

§. 214. Angeli Mali ſunt, qui per volun-
tariam a Deo defettionem bonitate & ſantti-
tate originali exciderunt, in habitu pravo con-
tracto pertinaci malitia perſeverant, & in hoc
mundo operationes ſuas exercent, ad regnum
Dei inter homines omni conatu impediendun
ac turbandum.

§S. 215. Peccatum eorum generatim ex
Joh. 8, 44. 2 Pet. 2, 4. Judæ y. 6. I1 Joh. 3, .
liquido conſtat. Sed in quo ſpeciatim con-
ſtiterit, de eo nil niſi conjecturæ & ſuſpi-
ciones incertæ feruntur. Non magis de tem-
Pore lapſus certi quid dici poteſt.

S§. 216. Inter eos eſt præcipuus quidam,
qui cæteris dux defectionis videtur fuiſſe,
& in Scriptura Sataneg, Diaboli, aliisque
nominibus venit. Mat. 25, 41. 12, 24. conf.
tamen Y. 26. 6, 13. Jo. 12, 31. Apoc. 12, 9.
10. I1 Pet. 5§, 8. Eph. 6, 16. Keliqui, Angeli
Satanæ, Dæmones, Spiritus immundi dicun-
tur. Luc. 8, 29. Coll. 30. 11, 19. 2 Cor. 1
Mat. 25, 41. Apoc. 12, 9. quorum ingens e
numerus, Luc. 8, 30. & ſocietas quædam 20
vegnum. Mat. 12, 26. Col. 1, 13

J. 277.

—
5,217.
cuta, pari
ſelicis 2P.
tim detrun
Lterni ſun
uc f.6.
inde ulter
12, 31. I.
Apoe. 12,
ultimum«
2,4. Matt

§. 219.
pro Spient
jucicii, Ma
Ut Vires ſua
ue ad pun
4,4a. AG.
ITim.1,²
le, ut ſe
os, ex in
ſd. Hiob
Nege in
lorum ſpin
ucere not
(2²) homi
us eorumn
22, 31. 32.
Penitus 3
Pendent,

ingel..

—

1Auele

lnt, gi n
en bonitgte
t, in halitnnn
perſeenmt,
Rexercett, A
i ANetl ing

eorunl gelett
Jude f.6. Iin
in quo ritin
1conjechure
ur. Non nag⸗
cici poelt

eſt reituſ
Honss vicetu
, Dillol,
16,41, 19 4
16. RKeliqul
fitus innunt
11,19, 200
orucn lgd⸗
ſocietu⸗ Neln
0l, l 151

Mali Angeli. 103

S. 217. Pœna lapſum angelorum ſtatim ſe-
cuta, partim amiſſio gratiæ Dei & ſtatus ſui
felicis 2 Pet. 2, 4. Judæ Y. 6. Joh. 8, 44. par-
tim detruſio in caliginem fuit, cum horrida
æterni ſupplicii exſpectatione, 2 Pet. 2, 4.
Judæ v. 6. Jac. 2, 19. accedente interim ſub-
inde ulteriore dejectione, Gen. 3, I5. Joh.
12, 31. 14, 30. 16, II. I Joh. 3, 8. Ebr. 2, 14.
Apoc. 12, 7- 12. 20, I. 2. 3. donec judicium
ultimum eos æterno cruciatui tradet. 2 Pet.
2, 4. Matth. 25, 41.

S. 218. Hoc ſupplicium ultimum DEUS
pro Sapientia ſua differt in diem univerſalis
judicii, Mat. 8, 29. eisque interim permittit,
ut vires ſuas in hoc mundo experiantur: id-
que ad puniendos malos & infideles 2 Cor.
4, 4. Act. 5, 3. 2 Theſſ. 2, 9. 10. 1 Cor. 5a §.
I Tim. I, 20. bonos autem exercendos, at-
que, ut ſe ipſos abnegare diſcant, caſtigan-
dos, ex intentione Dei facere debet. 1 Pet.
5, 8. Hiob I, 12. 2 Cor. 12, 7.
Neque injuſta aut Deo indigna eſt hæc ma-
lorum ſpirituum tolerantia. Nam (1) ſe-
ducere non poſſunt niſi volentes Joh. 8, 44.
(2) hominibus præſidia præſto ſunt adver-
ſus eorum malignitatem, 1 Joh. 3, 8. Luc.
22, 31. 32. Eph. 6, 10 - 17. (3) in operando
enitus a permiſſione & regimine Dei de-

bendent, ipſiusque conſilio inſcii & inviti
G 4 ſub⸗

104 Mali Angeli.
ſubſerviunt, Mat. 8, 31. Hiob 1, 12. 2, 6.

(4) per viétoriam Deo glorioſam ac piis læ-
tabilem, & nunc ſubinde pudefiunt Luc. 10,

17.18.19. Rom. 16, 20. Apoc. 12, 7-12.
& olim plane dejicientur. 1 Cor. 15, 24. 25.
Apoc. 20, 10.

S. 219. Malitia angelorum malorum co-

gnoſcitur (1) ex eorum aſtutia, & inimici-
tia contra Deum & homines, 2 Cor. 11, 3.

14. Mat. 13, 39. 1 Pet. 5, 8. 9. Joh. 8, 44.

(2) ex eo quod ſalutem animarum variis
modis impediunt, 1 Tim. 4, I. 2 Thefl. 2, 9.
Mat. 13, 38. 39. coll. 41. 1 Theſſ. 2, 18.
Luc 8, 12. (3) ex influxu morali pernicio-
ſo, quo homines vel ad peccata gravia Joh.
13, 2. Act. 5, 3. 1 Cor. 7, F. vel ad facta, e
quibus ingens & multiplex damnum oritur,
I Paral. 21 (22), I. 1 Reg. 22, 22. 23. im-
pellunt.

Intereſt Eccleſiæ, ut doctrinam hanc de

Satanæ malitia, itemque de ejus potentia,
non patiatur e theologia chriſtiana elimina-
ri. 2 Cor. 2, 1I1I.

§. 220. Potentia ac vires Satanæ & malo-
rum angelorum, conſtat partim ex appellatio-
nibus potentiam ſignificantibus, Luc. I1, 21.
Joh. 12, 31. Eph. 2, 2. 6; 12. partim ex ipſis
factis, ſeduétione mundi Apoc. 12,9. ſtann
. ita

2

—..—
ſita inter he
Colitur,
excæcatior
etiam cor
2,7. Luc.
Tribuun
ille cuncta

ccojus ipſe

26. & c,l

§. 221.
tiomibus,
caute verſ
eyentuss, g
Piti credulit,
tundum etia
WManem mu
Deris, ormr
ſine injul

9, 222.
tus in hon
unitus eſt
uam inſt
Obleſ
tus, Qua
d erorn
Contra o0
ei condeſ

neli
R
Hiob I, 1.¹

gorioſim a ie
e pudeftumlus,
0. Apoc. 12,/71
t. 1Cor.I ,4

lorum mion
alkutia, Cint
lines, 20 3
ſ, 6,9, Iii
emn aninatun 1
N. ,1. 2el,
41. 1 Ihel:
n moraller
peccna giun
. vel 40
ler dammunmd:
.22, 21 .

ocktnan iu
ge eis n
chrilim

Sotmeh⸗
im er M,
2. hurint ,
poc/ 155 4

Mali Angeli. 105

ita inter homines idololatria, per quam ipſe
colitur, Lev. 17, 7. Pſ. 106, 37. 1 Cor. 10,20.
excæcatione 2 Cor. 4, 4. Eph. 2, 2. & damnis
etiam corporalibus actu illatis. Hiob 1, 19.
2, 7. Luc. 13, II. 16.
Tribuuntur talia Satanæ, non quod unus
ille cunéta efficiat, ſed quia regnum habet,
cujus ipſe eſt princeps. Luc. 11, 18. conf. y.
26. & c. 10, 18.

S. 221. In ſpecialioribus Satanicis opera-
tionibus, (ut Obſeſſione, Magia, spedtris)
caute verſari oportet, ne quosvis inſolitos
eventus, qui latentes cauſas habent. præci-
piti credulitate Satanæ adſcribamus; ſed vi-
tandum etiam alterum extremum, ne ob im-
manem multitudinem fabularum hujus ge-
neris, omnia talia, invita experientia, nec
ſine injuria in Scripturam, negemus.

§. 222. Obſeſſio eſt continuata mali Spiri-
tus in hominem actio, qua bomini ad tempus
unitus eſt, attiones ejus determikat, eoque tan-
quam inſtrumento utitur.
Obſeſnio Spiritualis eſt poteſtas mali Spiri-
tus, qua ſe cum anima hominis' unit, eamque
ad enormia peccata impellit, poſt multa gravia
contra oonſcientiam peccata ex juſto Dei judicio
ei conceſſa. Luc. 22, 3. Joh. 13,27. 2 Cor. 4,4.
Eph. 2, 2.
2 6 5 Ob⸗

106 Mali Angeli.

Obſeſſio corporalis eſt poteſtas mali Spin.
tus, qua immediate in corpore hominis violen-
tas ſuas operationes exercet, actiones tum li-
beras, tum naturales miris & inſolitis modis
determinando, aut impediendo, aut miſere per-
turbando. Exempla ejus luculenta occurrunt
Matth. 8, 28 - 32. 9, 32.33. Marc. 7, 25. 29.
Luc. 4, 33. ſeq. Act. 8, 7.
In hujusmodi dictis tantum vebementiores
quosdam morbos ſignificari, dici non poteſt,
CI) quia dæmonizomeni diſtinguuntur ab
iis, qui morbis, etiam vehementioribus,
laborarunt, Mat. 4, 24. 8, 16. Marc. 1, 32.
Sæpe utique etiam morbis correpti fuerunt
obſeſſi; ſed illi morbi fuerunt effectus obſelſ-
ſionis, non ipſa obſeſſio. Mat. 17, 14-18. 12,
22. Luc. I1, 14. (2) dæmonia, quæ in ob-
ſeſſis fuerunt, dicuntur etiam Spiritus im-
mundi Marc. 5, 2. 8. & mali Act. 19, 15. ty⸗
rannidem exercentes Act. 10, 38. locuti cum
Chriſto Mat. 8, 29. 31. Marec. 1, 24. 25˙. (3)
Chriſtus, cum diſcipulis poteſtatem in ma-
los Spiritus daret Mat. 10, I. & de ſucceſſu
cum gaudio referentes porro edoceret Luc.
10, 12-20. nec verbulo monuit, de ſuper-
ſtitioſo aliquo vulgi in hac re errore.
Hodie rariora ſunt obſeſſorum exempla:
& ſi quid tale occurrat, ſumma opus eſt cir⸗
cumſpectione, ne aut noſtra credulitate aut
aliena malitia decipiamur.

§. 223.

—wN—

23.
docet Exod.
9. 109,19. 4.
Gonata: un
ſtius eſt,
Drobatas, in
certe de S
cere. Re
rcapis rerun
Ginhio ac
timen & ma
ne, imterdun

5, 24. D
eſt. Theotea
Kerlptara
dann. 29, 11
MWarc.6, 49
N mü

§. A,.
mentis
decenter
eſt: ita
culcandn
na quo⸗
§.219.
2,26.
ſt ben

Angeli⸗

—
eſt oteſin ni
Corpore unitini
ercet, Aftiote n
nitis G inelti
eliendo, autnie
us luculentonn
2,33. Mare gl
7.
tantum dehert
dari, dici mn
heni diſtngun
Aun vehemeniad
9, 16. Mu.
btbis conten ir
nerunt efelut
. Matln il
GCamonin, ael
r etiam Shn
. 10,39. Vent
MAare. 1,24,71
spoteltgen t
ſ0, 1 Ac in
orro etocent
monuit, Eel
e re ellole/
ſeſſorum erf
mmmma iid
lra cecllin

Mali Angeli. 107

S. 223. Magiam &O Magos dari, Scriptura
docet Exod. 7, I1. 22. Act. 8, 9. 10. 11. 13,
8. 19, 19. quid magia ſit, explicare non eſt
dignata: unde ab explicando modo abſtinere
ſatius eſt, quam per incertas & nunquam
probatas, immo abſurdas opiniones, veritati
certæ de Satanæ poteſtate, præjudicium
creare. Res tota videtur eſſe ludibrium, ex
arcanis rerum naturalium notitiis, impoſtura,
& impio ac ſtolido fanaticiſmo confiatum; quo
tamen & mali Spiritus, ex divina permiſſio-
ne, interdum abuti poſſunt. Act. 13, 10.

§. 224. De Speckris res multo obſcurior
eſt. Theologi eſt, nihil ſtatuere, quod e
Scriptura doceri non poſſit; & huc nec I.
Sam. 28, II. nec Sap. 17, 3. 4, nec Mat. 14,26.

Marc. 6, 49. Luc. 24, 37. 39. faciunt. Omni-

um minime quævis hujus generis phænome-
na Satanæ adſcribenda eſſe, probari poteſt.

S§. 225. Uti ergo ab hujusmodi terricula-
mentis animos, imperiti inprimis vulgi,
decenter atque graviter avocare conſultum
eſt: ita ex adverſo diligenter e Scriptura in-
culcandum, quam triſte ſit, poteſtati Sata-
næ quoad ſpiritualem influxum in animam
(S. 219. 220. 222.) obnoxium eſſe, 2 Tim.
2, 26. quam ineffabile, etiam hoc nomine,
ſit beneficium redemtionis, Ebr. 2, 14. &
duam

108 Homo.

quam neceſſarium, ut Chriſto Liberatori no-
ſtro nos totos tradamus. Act. 26, 18. Col. I,

13. Jac. 4, 7. Qui in philavtia ſua prava

contra Deum tendunt, illi hoc ipſo diaboli
gerunt imaginem, cum illo operantur, eique
ſe ut inſtrumenta infelicia permittunt. Joh.
8, 44: 1 Joh. 3, 8. 5, 19. Act. 13, 10.

VIII.
DE HOMINE.

§. 226.

De origine generis bumani ſola nos docet
Scriptura, tradens hominem immediate
a Deo creatum, Elſa. 45, 12. Cohel. 12, I. &
modum productionis plane ſingularem fuiſſe
Gen. 1, 26. ex quo ſumma Sapientia ac bPo-
tentia eluceat. Eſa. 43, 7. B

S. 227. Eadem Scriptura duce homo de-
finitur, ut ſit creatura rationalis, ex anima
intelligente & corpore organico arkke anitis
compoſita, eo deſtinata, ut ſub debito liber-
tatis & facultatum ſuarum uſu Deum, tan-
quam Dominum ſuum d Summum Bonum,
agnoſcat, & colat, & felicitate ac beatita-
dine fruatur:
§. 228.

—

19. An
pone ele intel
hominis Gen.
in morte, C4
Mimam, licen
Matth. 10, 29
quod zmime
1,4. 2 Pet. 1,

8,229. 4ni
Dhiofophia
mentis ederi
nem Ppiritus
quoc ſit can
Ull, comme
Jlam ubique
Voluntarium!
30, 19.

§. 230. J
eſle ſatuitn
nis omnnis r
tem ſenſus
modo lope
ſui & Aar
tlam etiam
eſt Philoſe
Ctrina tam
eamn prob,
niis, ad

Chriſto Libermn
1. A0l 26,190
in philavta lur
b illi hoc ihtl
illo operunmm:
licia permitun
9. A 13,10

l.
MIN.

26,
mani ſola n
8hominem ind-
,12. Cohelli
lane ſugulneni
nma Sieni

7.

turz Auee obt
Ationclit, 1
,venico AN N.
Giis Anl
n Deun,7
Sunmun N
icttute

6

Romo. 109

8S. 228. Anima hominis diſtinctiſſima a cor-
pore eſſe intelligitur ex hiſtoria creati primi
hominis Gen. 2, 7. ex diſſolutione utriusque

in morte, Cohel. 12, 7. ex impoſſibilitate

animam, licet corpus occidatur, necandi,
Matth. 10, 28. & ex appellatione corporis,
quod animæ tabernaculum dicitur. 2 Cor. 5,

1.4. 2 Pet. 1, 13. 14.

§. 229. Animam eſſe Subſtantiam ſpiritualem,
philoſophia ſolide probat: Quibus argu-
mentis e Scriptura addimus, tum appellatio-
nem Spiritus Cohel. 12, 7. Pfſal. 31, 6. tum
quod ſit capax imaginis Divinæ, amoris
DEI, commercii cum Deo; tum libertatem,
quam ubique Scriptura ſupponit, ut homo
voluntarium Deo obſequium præſtet. Deut.
30, 19. .
§. 230. Doctrina qua Anima immortalis
eſſe ſtatuitur, ad prima fundamenta religio-
nis omnis referri debet. (SH. 6.) Theſeos au-
tem ſenſus eſt, animam poſt mortem non
modo ſupereſſe, verum etiam gonſciam &
ſui & aliarum rerum manere, & reminiſcen-
tiam etiam vitæ ante actæ ſervare. Probrum
eſt philoſophiæ gentilis, quod in hac do-
Etrina tam miſere fluctuavit. Conſpirant ad
eam probandam, ipſa animæ natura; & fi-
nis, ad quem homo conditus eſt; & Bonitas
ac

110 Homo.

ac Juſtitia Dei; & internus conſcientiæ ſen.
ſus; & inſitum homini deſiderium immor-
talitatis: quæ omnia Philoſophia vera præ-
clare explicat. Scriptusaria lgamenta i-
tum Mat. 10, 28. & Cohel. 12, 7. tum fide-
lium exſpectatio melioris vitæ, 2 Cor. 5, 8.

9. 10. tum quod in toto ſalutis ordine, &

gratioſis DEl de vita æterna promiſſionibus
neceſſario ſupponatur, animam in morte nec
ipſam per ſe deſinere, nec a Deo deſtructum
iri. I Cor. 15, 19. Quod idem & ex commi-
nationibus de æternis impiorum ſuppliciis
intelligitur.

S. 23 1. Primi Hominis anima per inſpiratio-
nem a Deo homini data eſt. Gen. 2, 7. quæ in-
ſpiratio fuit immediata & efficaciſſima Dei
actio, qua anima non modo produéta fuit,
ſed etiam dotibus excellentiſſimis prædita,
& inprimis operatione Spiritus Sancti pene-
trata exſiſtere cœpit, atque ita cum corpo-
re unita eſt. Per emanationem ergo id ex-
plicari nec debet, nec poteſt.

§. 232. Corpus hominis primi Deus e pul-
vere terræ ſumſit, Gen. 2, 7. 3, 19. 1 Cor.
15, 47. idque ſumma arte formavit Gen. 2,7.
quam nemo mortalium ſatis aſſequatur, tum
quoad multitudinem & ſubtilitatem partium,
tum quoad earum compoſitionem, quæ uſus
ac

unt,

a es innt
motum, ſen
ſola Kupendd
facientes, t
metriam o
14, 15.
Nedqve a
minummat

1. 233. 0
eſe partes

hiſtoria cres
ſcribenda ho
Luc. 2,,40,
uorundam 1
Lue. h ſſ.

. 234. 4.
Gen. 15. 1
Deus mulien
formanit, G
incdignum 0
Clt, ut tot
Ir Pe Propa
tione conti

A
hypotheles
epßhfentia,

0. Homo. 111

— -
ernus cnſac fines innumeros habet, ad nutritionem,
ini Geicdeiinn motum, ſenſationes, loquelam (quæ vel
PhloPe e ſola ſtupendum eſt Divinæ Sapientiæ opus)
Eigfia agumn facientes, tum quoad proportionem & ſym-
Ohel 1,7a metriam omnium exactiſſimam, Pſal. 139
ioris rite 210 14. 15.
oto ſaluts am Neque alia corporis omnium aliorum ho-
Eterna promde minum materia eſt. Cohel. 12, 7. Hiob 33, 6.
„ Aimhamn inme
nec 2 Deodin H. 233. Conſequitur ex his, duas tantum
lod ilen dan eſſe partes hominis eſſentiales. Plures nec in
impiorun ii hiſtoria creationis memorantur, nec in de-
ſcribenda hominum tum morte Gen. 35, 18.
Luc. 23, 46. Act. 7, 58. 59. tum miraculoſa
isanimgeri cduorundam reſuſcitatione, I Reg. 17, 21.

E. Gen. 2,7, 6 Luc. 8, 55.
1 & effezelle

modo Procl, §. 234. Adamus fuit omnium primus homo

telentffims e Gen. 2, 5§. 1 Cor. 15, 47. e cujus corpore
Spirius Ell Deus mulierem, conjugem Adami futuram,
eume Jormavit, Gen. 2, 21. 22. qua in re nihil Deo
en indignum occurrit. Conſilium autem Dei
mtionen eng fuit, ut totum genus humanum, ex eadem
ltel⸗ ſtirpe propagandum, arétiore inter ſe cogna-
Pinin tione contineretur. Act. 17, 26.
2, 7. §. 235. Quo pacto autem animæ propagen-
ſam,e tur 10. e Dbicura quæſtio r Simls
ts ſegu m hypotheſes quas Viri Docti afferunt, de præ-
btlittten 1 exſiſtentia, de creatione animarum, de pro-

1I12 Homo.

pagatione per Traducem, difficultatibus ſuis
laborant. Scriptura ſic docet, generis hu-
mani propagationem fieri vi beneditkionis
Divinæ Gen. 1, 28. ex quo intelligitur, eam
pendere ab efficaci Dei voluntate & opera-
tione. Eadem vero etiam docet, hominibus
per divinam illam benedictionem conceſ-
ſam eſſe vim generandi ſibi ſimiles, id quod
præcipue & primo ad animam pertinet; Gen.
7, 3. generationem autem verbis altivis de-
ſcribit, cauſam efficientem indigitantibus,
l. cit. Quibus inter ſe collatis efficitur, Pa-
rentes, non tantum quoad corpus, ſed etian
quoad animam, eſſe liberorum ſuorum cauſas
efficientes, ſed minus principales; principalem
cauſam vero eſe Deum, vi benedictionis ſue
cooperantem.

S. 236. Homo eum in Finem conditus eſt,
ut vitam in his terris recte ad voluntatem
& beneplacitum Dei, ſub ipfſius regimine
degat, eoque ad aliam vitam nobiliorem, &
conſummatam beatiſſimamque cum Deo
communionem præparetur. Hiob 10, 12.
7, 18. Eſa. 43, 7. Eph. 1, 12.

§. 237. Theſes articuli hujus probe medi-
tatæ nos admonent originis noſtræ e terra,
ad humiliationem noſtram; Gen. 18, 27
Sir. 10, 9. & offcii, Creatorem noſtrum
corpore

—

Corpore &
1 C01.5,
turatn, ule.
bus natur⸗
nata.

DE

ſntoginis Di
mano, ſ.

plrexperien

tamſoblimmi
ergoderip
huc pertin
ne Divina.
inſtauratio
23, 24.

§. 230.
Deus
10 Prona
erſhkeree
adeo niſ

70.
—

en, difſtonlttbng
ſie ocet, geni
fieri di Hendi
qo inteligin
el voluntate
tiam doced honi
enediionen d

iſbiſien l

animun perine
Utemn verhiͦ inn
jentenn indtir⸗
ſe colatisefrin
osd eorin
berorun /un
Prinehnigi il

in, M Neleifi

in iten nin
lelte 4 D
, ſv ipfus ſn
nvitun noblin

liamdle (n
tetut. Hb

I; 12.

lihujns ice⸗
inis noſte i
ram; la
reatorenn 11,
⅓.

Imago Dei. 113

corpore & anima celebrandi, Cohel. 12, I.
1 Cor. 56, 19. 20. per conſervationem, cul-
turam, uſumque legitimum facultatum, qui-
bus natura hominis tam liberaliter eſt exor-
nata.

DE IMAGINE DEI,
& univerſo ſtatu integro primi hominis.

§. 238.
Tmaginis Divinæ notio non ex ingenio hu-
mano, ſed ex Scriptura conſtitui debet.
Ipſa experientia docet, quam lubrica ſint in re
tam ſublimi humana ratiocinia. Inhærebimus
ergo Scripturæ veſtigiis, in qua claſſica dicta
huc pertinentia ſunt, de ipſa quidem Imagi-
ne Divina, Gen. I, 26. 27. Cohel. 7, 30. de
inſtauratione autem ejus, Col. 3, 10. Eph. 4,

23. 24.

§. 239. Cauſa Efficiens Divinæ Imaginis
Deus Triunus eſt Gen. 1, 26. 27. Ex quo por-
ro prona conſequentia fluit, eam in bomine
eaſiſtere per operationem aliquam DEI; Atque

adeo; niſi gratioſo Dei influxu producatur
&

114 Imago Dei.

& continuo conſervetur, hominem eam nec
habere poſſe, nec retinere. Unde & non-
niſi hac ratione recuperari amiſſa poteſt.
Eph. 4, 24.

S. 240. Imago Divina homini non poſt-
quam creatus fuit, ſuperaddita, ſed concrea-
ta, hoc eſt, cum crearetur, eadem illa Dei
Conditoris actione impreſſa eſt. Gen. 1, 26.
27. Cohel. 7, 30. Homo ut primum exfſti-
tit, retctus exſtitit.

S§. 24 1. Ideo autem homini concreata fuit,
ut officia Creatori Optimo debita, cultum,
amorem, obſequium, præſtare, cum Deo
Summo Bono uniri, & in communione ejus
beatus eſſe poſſet. Ad id naturales animæ do-
tes, quamlibet præſtantiſſimæ, intellectus
perſpicax, ratio ſumma, voluntas libera,
non ſufficiebant; ſed opus erat, ut dotes
illæ Spiritu Dei animarentur, atque adeo ut,
præter illas, homini ineſſent perfectiones
WPirituales, ad vitam fublimioris ordinis,
quam naturalis vita eſt, ſpiritualem nempe,
in communione cum Deo ſitam, pertinen-
tes. Vid. Col. 3, 10. Eph. 4, 24. quæ duo loca
perfeckiones has etiam nominatim indicant
fuiſſe Sapientiam, Juſtitiam, Sanctitatem.

§. 242.

—
5.41.
vinz, Ut ſi
Spertig,
irfnem ho
ſoo gebita

leatus eſe

Rau.
nann iplann
fuit cogriti
rite colena
conſernn
Npiritali,
guibm Dei
10, coll ſo

6,244. 4¹
R, quam
APpellation
cebit ea
tia eſt)
corann Den
ſye juche
Fuit igjtn
am Deo
judicip (
ui acmin
itn t i
liu herti

Dei,

— —

tur, hominen en
tinere, Unce er
Pperati amili ,

vinn hominin
erudtitu, A
Aretur, eilen
Preſl elt, Cent
Ofno vtprimm

hofmini concket!
imo gebitl, d
,rofne, ul
Lin communion
naturalesanit
nfllime, iitt
4, VluNrü
ppls ertt,
ur, Atgle
eſlent helil
ublimiorss ot
Hiritullemn
0 ſtamn, hali
21 glechi
lotminatinmm
n, uncltnet

Imago Dei. 115

§. 242. Sic ergo definiri debet Imago Di-
vina, ut fit perfettio bominis ſpiritualis, in
Sapientia, Juſtitia, Santtitate confiſtens, eum
in finem homini conereata, ut offcia Creatori
Juo debita præſtare & in communione cum ipſo
beatus eſſe poſſit.

S. 243. Primum, quod Imaginem Divi⸗
nam ipſam conſtituit, Sapientia eſt: quæ
fuit oognitio Dei ac voluntatis ejus, ad Deum
rite colendum, ſtatumque hominis integrum
conſervandum ei ſuffciens. Hæc cognitio &
Ipiritualis, & viva, ad amorem & obſe-
quium Dei efficax, & beatifica fuit. Col. 3;
10. Coll. Joh. 17, 3.

S. 244. Alterum in Imagine Divina Juſtitia
eſt, quam cum juxta Sanctitatem, diſtinéta
appellatione, commemoret Paulus Eph. 4, 24.
licebit eam ab ſanctitate (quæ inbæſiva juſti=
tia eſt) diſtinguere, & Juſtitiam intelligere
coram Deo, qua relatio ad forum Divinum,
ſive judicium Dei de homine, involvitur.
Fuit igitur illa qualitas, per quam homo 60=
rum Deo innocens, gratus Deo, && ipſius Dei
judicio (benevolo quidem) dignus habitus eſt;
qui admitteretur ad communionem cum Deo,
ita ut jure cenſeretur beatus & dignus bac
ſua beatitudine.

H 2 Neque

116 Imago Dei.

Neque alienum eſt, etiam hoc ad homi-
nis cum Deo ſimilitudinem referre. Deus
enim non modo beatus eſt (S. 168), ſed
hanc ſuam beatitudinem optimo jure, etiam
Juo ipſius judicio, poſſidet.

§. 245. Tertium in Imagine Divina Santti-
tas eſt, conſiſtens in averſione ab omni malo,
O à quovis inordinato cregturarum amore,
atque in perpetua proclivitate habituali ad
Deum, tanquam ultimum finem, in quo totus
acquieſcat. Cohel. 7, 30. Jam nulla in crea-
tura Sanctitas exiſtere poteſt, niſi quæ ſit ab
omnis Sanétitatis auctore, Spiritu San o:
Adeoque & hanc in primo homine, profe-
tam eſſe neceſſe eſt a Spiritu Sancto, illum
ſubinde ad quævis bona excitante, & ad
ſancta propoſita exſequenda corroborante.

S. 246. Ideo homo Divina hac Imagine
præditus non potuit non gaudere & favore
Dei, & gratioſa ipſius inhabitatione. Hæc
fundamentum & fons omnis illius rectitu-
dinis ſpiritualis fuit.

Ex ea porro conſecutam eſſe conſtantem

in animo ſerenitatem, in conſcientia tran-
quillitatem, & inſignem lætitiam Spiritus,

facile ex analogia ſtatus regenitorum Rom.

5, I. ſeq. Phil. 4, 4. intelligitur: acceſſit
etiam cum angelis amicitia, & futura erat

(

(ſifelix il
minum inte

Imaginem
ralem: tun
exſiſtere ee
ralis dicitui
humanæ or
quia finis
Obtigeri
Qbam in re
doris, pag.
Acroamatt
Non Conſtituti
naliter; derfe
theſin neceſt
türde donu
Corutn ge ſt
tum ornare

5§ 248.
eor GNque⸗
rantur qo
quidem, 8
Qentia,
Doflunt,
ſolute, fn
conſtituunt
guo homo

Dei.
—
etiamn hoc dhe
dinem refene. )
us eſt (H,10)
ein optinno int,4
et.

wagine Ditiuds
verſione oh onn
to cregtuaymmn
clivitate Mli
n fnenn, i n
o. Jam nwlunt
potelt, nii gut
tore, Fpitin
timo homnne,,
Spiritu Sancho
On eNitinte,
Uenda corrobo

Divinz hu-
on galete /

inhalitntigne

Omnnis Uins
tam ele cllr
in coblciente
mn lxfitanm i⸗
tegenitolun 4
igitur:
telligitu
itia, Afum!

7

Imago Dei. 117

(ſi felix ille ſtatus manſiſſet) ipſorum ho-
minum inter ſe ſuaviſſima concordia.

S. 247. Omnia haétenus dicta evincunt,
Imaginem Divinam fuiſſe perfectionem natu-
ralem: tum quia ſtatim cum ipſo homine
exſiſtere cœpit (unde ab Auguſtino connatu-
ralis dicitur); tum quia intrinſecum naturæ
humanæ ornamentum & perfeétio fuit; tum
quia finis, ad quem homo conditus eſt,
obtineri ab homine ſine ea non poterat.
Quam in rem notanda ſunt eximia verba Au-
doris, pag. 157. not. I. & p. I56. IIn. 4.
Acroamatica formula dicitur naturalis,
non conſtitutive, non conſecutive, ſed origi-
naliter; perfeltive; debitive: & retineri hane
theſin neceſſe eſt propter eos, qui ſuperna-
turale donum dum eam vocant, Scholaſti-
corum de ſtatu purorum naturalium commen-
tum ornare intendunt.

§. 248. Præter hæc de primis hominibus
eorumque felicitate plura alia commemo-
rantur, quæ ad ſtatum integritatis pertinent
quidem, & Imaginis Divinæ partim conſe-
quentia, partim ornamenta acceſſoria dici
poſſunt, ſed Imaginem Divinam ipſam, ab-
Jolute, formaliter, & primario dictam, non
conſtituunt; quia non ſunt tale quid, per
quod homo aptus eſt ad communionem cum
H 3 Deo,

1IS8 Status Integritatis.

Deo, in quo tamen Imaginem Divinam Scti-
ptura ponit.

S. 249. Sic in primo homine dotes animi
naturales excellentes fuerunt, & cognitio
naturæ & rerum naturalium egregia; Gen.
2, 19. 20. 234.24: quæ vero ubi a quibusdam
ex Sap. 7, 17. ſeq. ita amplificatur, ut pri-
mum hominem tantum non omniſcium fa-
ciant, qui ſolo intuitu, nullis experimentis,
nullis ratiociniis adhibitis, omnium rerum
naturam intime perſpexerit, id non ſatis vi-
detur probari poſſe; & ſi id vel maxime de-
mus, talis certe Sapientia naturalis ab illa
ſpirituali (§. 243) multum diverſa fuit, &
per eam demum ſanctificata, ut rerum
creatarum conſideratio ad Deum agnoſcen-
dum & glorificandum blanda & efficax ei
invitatio eſſet. Rom. 1I, 20. coll. 21. Act. 17,
27. 28. Pfſal. 1I11, 2.

S. 25§. Conpus primi hominis habuit de-
cus, valetudinem, robur, ſenſus acutiores,

vividiores quam nunc ſunt perceptiones,

eum abſentia omnis morbi, doloris, mole-
ſtiæ, Hiob 5, 6. Sed nimii ſunt, qui glorioſe
lIuoeni fuiſſe exiſtimant.

S§. 25 I. Homines, ſi permanſiſſent in ſta-

tu illo integro, non morituri, ſed vivi e
terris

———
terris in ſtat
Nonmoritun
ſ,12. 6, 23.
Wis homini
tamen non
tunum ulun

nee non cun
lantem, ſup

9, 252. D..
Cutn Imagine
dem, ſed i
nullln enim e
Linis mentio

uens, quoc.

NAIt. Da en
Domminnum
lignitaten
COncCiliawit
citra dulu
ac ſapiente

§. 263.
tationem.
ſas feit,
corporis
ltatts &

gitati⸗

—

ginemn Dinung

homine Ai
fnerunt, Agl
lium egregt
ero Ubi ub
nplifcer,
pon omniont
Dullis enpettt
tis, Ofnkiunk
etit, id non
ſid rel nann
gtia nututlls
tum divetiii
ificatn, Nt 1
1 Deum n-
Nunde & ee
0,. COl 21.10

Pomiris hiui
lenli 4lii
Unt penceſit⸗
i, Colorb, 6

uot gni

mnller

tri, i N

Status Integritatis. 119

terris in ſtatum gloriæ transferendi fuiſſent.
Non moriturôs fuiſſe, ex Gen. 2, 17. Rom.
5, 12. 6, 23. Colligitur; atque hoc ſenſu pri-
mis hominibus tribuitur Immortalitas, quæ
tamen non abſoluta, ſed ordinata fuit, legi-
timum uſum alimentorum & arboris vitæ,
nee non cuſtodiam Divinam homini invigi-
lantem, ſupponens.

§. 252. Dominium in creaturas inferiores
cum Imagine divina arcte connecçtitur qui-
dem, ſed ipſum non fuit Imago Divina;

nulla enim ejus in inſtauratione hujus ima-

ginis mentio fit. Fuit tamen illius conſe-
quens, quod directe ex Imagine Divina flu-
xit. Ea enim aptitudinem attulit ad illud
Dominium, tum quoad Jus, tum quoad
dignitatem & majeſtatem, quam homini
conciliavit, tum quoad facultatem illud jus
citra abuſum, cum moderatione, & recte,
ac ſapienter exercendi. Gen. 1, 26. 27. 28.

S. 253. Paradiſus homini integro in habi-
tationem, cuſtodiam, & culturam conceſ-
ſus fuit, Gen. 2, 8- I5. ut dotes animi &
corporis naturales in eo exerceret, ac fide-
litatis & obſequii, in ſtatu probationis præ-
ſtandi, occaſionem haberet. Gen. 2, 16. 1(7.
Unde & ſpem vitæ æternæ, in paradiſo coe-
leſti poſt præſtitam fidelitatem degendæ, ei
H 4 tan-

120 Providentia.

tanquam ſymbolum & pignus debuit ſigni-
ficare. 2 Cor. 12, 2. 4. Luc. 23, 43. Apoc. 2,7.

§. 254. Imago Divina fuit donum non per-
Jonale, ſed naturale, quod homines primi
ad poſteros ſuos propagare & debuiſſent,
& concurrente Deo potuiſſent. Hoc ex ra-
tione oppoſita patet, Pfal. 5§1, 7. Joh. 3, 6.
Eph 2, 3. & quia primi homines per Divi-
nam voluntatem ſibi fimiles generare debe-
bant. Nec tamen propagata fuiſſet ut pars
naturæ, ſed ſemper manſiſſet donum DEI.

(§. 239. 245.)

X.
DE PROVIDENTIA.

§. 255.

. idimus in articulo de Creatione, res
omnes a DEO productas eſſe, idque
ad certum finem. Jam uti non potuerunt

ſine Deo exſiſtendi habere initium: ita etiam

non poſſunt in exſiſtendo perſeverare, multo
minus aſſequi fines ſuos, absque vi ejus-

dem, per quam produétæ ſunt, Voluntatis

Divinæ. Ex eo intelligitur notio Providen-
tic

—,—
tie Divinæ:
imeligitur
& cſtincte
Dtura cogn

§. 256.
apiens, jin
ua Creutui
uoad attio
Venlentia 5
X Runt,

ianm ſa

hoſint, oon

82 57. H
rerum ct
ton K exe
Aöntur leg
Gbe rpi
que, K
rientiam
Omni⸗
teſtatur.
29,. 30.31
50, 20. J
1 bet. 5,

§. 2
rit enim

Dientiam

en kia⸗
—
Dignus ehir⸗
n. 23, 43. h

4 fuit onnnm
jvod homms
Agore & Ceh
Uiflent. Morar
lal. 51,7 Mi
homines derl
niles genelne!
agata tulſer
Anſiſet Comun

——.—

DPNTE

.
je Creatione,
luchas ele,1
Uti non poun/
initiun: ud
erleyerze, MI
Aboe
ſunt, Voln⸗
r voto U

.

Providentia. 121

tiæ Divinæ: cujus doctrina etiam ex ratione
intelligitur; ſed plene, in toto ambitu ſuo,
& diſtinéte, & ſalutariter, demum e Scri-
ptura cognoſci poteſt.

S. 256. Hac duce Providentia definitur
Japiens, juſta & potens operatio Dei Unitrini,
qua creaturarum tum quoad exſiſtentiam, tum
quoad actiones curam gerit, ut per media con-
venientia perducantur ad finem, oujus gratia
exſiſtunt, manifeſtationem gloriæ DEI, cum
ipſarum felicitate, quantam ſingulæ capere
poſſunt, conjunttam.

S. 257. Eſ'e Providentiam, ex ipſa natura Dei,
& rerum creatarum conditione colligi poteſt:
tum & ex eo, quod etiam inanimata diri-
guntur legibas certis; ex harmonia ordine-
que admirabili in mundo: ex vaticiniis quo-
que, & ipſo conſcientiæ ſenſu, atque expe-
rientia multiplici patet. (Audor p. 167.)
Omnium luculentiſſime Scriptura de ea
teſtatur. Act. 17, 24 - 28. 14, 17. Matth. 10,
29. 30. 3I. Pfſal. 104, 24. ſeq. 33, 1I4. Gen.
50, 20. Eſa. 45, 7. Amos 3, 6. Ihren. 3, 38.
I Pet. 5; 7.

S. 258. Providentia eſt actio DEI; requi-
rit enim eandem infinitam poten tiam ac ſa-
pientiam, quam creatio: & eſt adtio DEI
. H S Uni-

122 Providentia.

Unitrini; nam eſt actio externa (S. 191.)
Hinc & de Patre Joh. 5, 17. Mat. 6, 26-30.
& de Filio dicitur; Col 1, 17. 18. Ebr. 1, 3,
de Spiritu S. autem ex tota œconomia opera-
tionum ejus gratioſarum conſtat. Act. 13, 2.
20, 28. 1 Cor. I12, 4. II. add. Pſal. 139, 7.
104; 30.

§. 259. Quia Providentia ſine præſcientia
rerum omnium concipi non poteſt, Forma
ejus, docendi cauſa, ponitur (1) in duobus
actibus immanentibus: zooνοοο, qua DEUS
Intellectu ſuo perfectiſſimo omnia perſpecta
habet, quæ ad creaturas conſervandas atque
ad certum finem dirigendas faciunt, Matth.
6, 32. & ο, qua Deus Voluntate ſua,
quæ ad finem obtinendum neceſſaria ſunt,
decernit, Eph. I, 1I. & (2) in duobus, vel
tribus, altibus tranſeuntibus, Conſervatione
quæ exſiſtentiam, Concurſu, qui atctiones &
motum, & Gubernatione, quæ fines, propter
quos creaturæ exſiſtunt, curat & reſpieit.

§.- 260. Conſervatio eſt Agus Providentiæ,
guo Deus vult ut res quælibet, ſecundum cujus-
que naturam & indolem, exiſtentiam ſuam re-
tineat, idque omnipotentia ſua eficit. Act. 17,
28. Ebr. I, 3. Col. I, 17. Pſal. 119, 91.

—

. 261. 0
ratio Vei cun⸗
fectus & ac

influxu imm

nante aut ne
1o Dei &
4io ſit. l.
Hiob 10,9.
porro e,
tate, & mot
Hec de ce
Cultatibus.
nulli eum it⸗
turæ planeni
concurlum !
in pragete
(3) in ordk
eKtexplicatn
tate dici do
Concurrere
formale G
Motum
ſiores.

l. 262.
hance giſh
erunt.
Qidan
aliud ſit.
Deus ife⸗

entin.
—0ñ/0—
lo exterm (S

,17. Miat.6,,
1, 17. 18. MM)
Ota EcONONN
n conſtat. Ad,
1. 200, ll

entia ſine Nrl
1 non potel,
vonitur (1) l
ehutn, gull
mo ommnin de
8 Conletwand
ndas faciunt
Dens Volumm!
lum neceling⸗
(2) i Abn
tlus, Conlerin
rlu, Yol kie
, gue ,to
CiA & tehin

14Cs ti
rifentinn uu

ſu efeit A

8

Providentia. 123

§. 261. Concurſus eſt *νεοο vel coope-
ratio Dei cum creaturis agentibus, qua in ef-
fectus & actiones illarum omnes & fingulas,
influxu immediato & generali, non determi-
nante aut neceſſitante, fuaviter influit, ita ut
actio Dei & creaturæ agentis una eademque
actio ſit. Probari ſolet ex Pſal. 139, 14. 15.
Hiob 10, 8. 38, 26. ActI4, 17. 17. 25. 28.
& porro ex effectuum præſtantia ac nobili-
tate, & motuum ſapiente directione.
Hæc de concurſu doctrina non caret diffi-
cultatibus. Potiores ſunt: (1) quod non-
nulli eum ita immediatum ſtatuunt, ut crea-
turæ plane nihil, Deus omnia agat; (2) alii
concurſum hunc prævium eſſe exiſtimant,
& in prædeterminatione quadam ponendum;
(3) in ordinaria quoque doctrina difficile
eſt explicatu, quo pacto Deus ſalva Sancéti-
tate dici poſſit ad actiones moraliter malas
concurrere: diſtinctione enim inter actionis
formale & materiale, & inter materiale re-
motum & proximum, non acquieſcunt moro-
ſiores.

G. 262. Ad evitandam igitur poſtremam
hanc difficultatem duas Viri Docti vias ini=
erunt.
Quidam Concurſum ita explicant, ut nihil
aliud ſit, niſi jugis & perpetuus inſtuxus, 440

Deus vires âgendi in oreaturis conſervat. Alii
ii

124 Providentia.

Alii duos tantum Providentiæ a dus ſta- eflellis alle
tuunt, Conſervationem & Gubernationem, 645. Hob
& vocabulo Concurſus plane reliéto, rem fecundas no
ipſam partim ad Conſervationem, partim ad 7, 17.
Gubernationem referunt. Hoc pacto per In a0iiom
Conſervationem vis agendi creaturarum du- iin ſolus omn,
rabilis eſt, & per Gubernationem Deo ſub. Operante,2
ordinata; quam licet cauſæ libere agentes miit Grati
variis modis determinare poſſint, ſalva ni- LI9. I bet.
hilominus manet & agentium & actionum l adtonit
ipfarum dependentia a Deo. Hiob 12, 10. ter virium e⸗
Dan. 5, 23. Jer. 10, 23. lientia coope
119. Ml.
§. 263. Forte declinari difficultates illæ II. Mor z0,
queant, etiam retenta Concurſus doctrina, 2leg, 5l, 1
dummodo diſtinde res conſideretur. Crea del in 4

turæ, ad quarum actiones Deus concurrit,
aliæ ſunt inanimatæ & brutæ, aliæ intelligen-
tes & libere agentes: Intelligentium actio-
nes aliæ bonæ ſunt, aliæ malæ: Bonæ actio-
nes aliæ naturaliter bonæ tantum, aliæ ſpiri-

tualiter bonæ ſunt. Jam in hac tam varia di-

verſitate modus quo Deus ad ſingula concurrit,
non idem eſt, ſed, ut in agenté liberrimo ac
ſapientifſimo, indoli ſingulorum objectorum
pro exigentia cujusque naturæ conveniens.
In actionibus corporum Concurſus conſi-
ſtit in potentiſſima cooperatione Dei, cauſæ
primæ, cum cauſis ſecundis ſeu naturalibus
agentis, Deut. 8, 3. Hinc Deo Scriptura tales
effe ctus

in conſervatie

APNücatio a
ſoli homim
Tatione. H
ſolide X
Ad. 14,16
tem, de C
bernatione
dicentur,

0. 264.

Regimey ſe

Amnes creg
9 ertos

lentin.
—

tovidentie ſn

n Gubeinrie

plane telehn
Vationem, zan
nt. Hoc d-
di creaturnn
ernationem D
cauſe libere .
re poſſint, in
entlum & A
Deo. Hoob in

nari Ciffteutun.

ConCvfſus
conſideretut. 0

ges Deus coner-

ute, Alig inn
Ntellgentiume
nale: Poneud
tantum, Aeß
n hac tam un
1l ſullcuum
gente lbenn
lorum obelte
Zture colfelt
Concuris 1
inne Dei,
lis ſen unn
eo FSctiptunt
e0 Scri⸗

4

Provtdentia. 12 5

effectus adſcribit Pſal. 104, 10. 13. 14, Matth.
5, 45. Hiob 38, 28. 29. ita tamen, ut cauſas
ſecundas non excludat. Cohel. 11, 3. Mat.
7, 17.
In actionibus ſpiritualiter bonis Deus par-
tim ſolus omnia facit, Gratia Præveniente &
Operante, 2 Cor. 3, 5. partim eſficaciſſime con-
currit Gratia cooperante. Phil. 2, 13. Epheſ.
I, 19. I Pet. 4, II. I Cor. I5, 10. Joh. 3, 21.
Ia actionibus naturaliter bonis itidem præ-
ter virium conſervationem vera & realis effi-
cientia cooperans Deo tribui debet. Deut. 8,
17. 18. Pſal. 127, I. 2. 33, 16. 17. Cohel. 9,
II. Prov. 20, 12. 16, I. Eſa. 26, 12. 45, 1. 2.
2 Reg. F, I. 18, 7.
Sed in actionibus malis Concurſus unice
in conſervatione virium agendi conſiſtit, &
applicatio atque exercitium harum virium
ſoli homini tribui debet, absque Dei coope-
ratione. Hoc Auguſtana Confeſſio Artic XIX.
ſolide ex Joh. 8, 44. probat. Add. Rom. 1, 24.
Act. 14, 16. Pſal. 81, 13. Obſervandum au-
tem, de Concurſu ſermonem eſſe: De Gu-
bernatione malarum actionum mox plura
dicentur.
H. 264. Tertius nempe Providentiæ actus,
Regimen ſeu Gubernatio eſt, qua Deus omnia,
omnes creaturarum vires, actiones & paſſiones
ad certos ac bonos fines, Gloriam ſuam, Bo-
num

126 Provigentia.

num Univerſi, & ſalutem piorum, Japien-
tiſſime ordinat & dirigit. Pſ. 67, . 33,10. 11.
Cohel. 3, 1-9. Act. 17, 26. Eſa. 28, 29.

G. 265. Hoc Regimen Divinum ratione
modi eſt vel ordinatum, vel abſolutum & libe-
rum, vel extraordinarium & miraculoſum.
Gubernatio ordinata eſt, qua Deus vires G
acdtiones creaturarum dirigit naturæ ipſarum
ordini ab ſe oonſtituto oonvenienter. Eſa. 55, 10.
Jer. 33, 2 5. Hoſ. 2, 21. 22. (23. 24.)
Abſoluta Gubernatio eſt, qua Deus vires
&& actiones creaturarum dirigit præter inſa-
rum naturam & curſum naturæ communem, fle-
tendo eas per aliunde ſupervenientia, aut
ſuſpendendo per injecta obſtacula, ad alios,
quam quo creaturæ tendebant, fines Japienter
ohtinendos. Gen. 31, 24: 39, 2. 3. 4. Exod. 3,
21. 34, 23.24. Amos 4,7. 8. Num. 23, 12.
2 Paral. 24, 24. Pfal. 3 3, 10. 11.
Extraordinaria DEI Gubernatio conſiſtit
in eventibus miraculoſis. Eſt autem Miracu-
lum eventus rarus, & inſolitus, vires naturz
transcendens, per abſolutam Dei potentiam,
extra conſuetum naturæ ordinem, factus.
Exempla miraculorum illuſtria occurrunt
in Sacra Scriptura: in quibus obſervare licet,
modum, quo peraguntur, varium eſſe. Su-
ſpenduntur vires creaturarum naturales,
Dan. 3, 27. 6, 22. Marc. 16, 18. Act. 28, 5.
. aut

aut extra or⸗
AC 19, 12.
nona fubſtan.
4,2.6. Mat
ſine mediis.
cauſe natura
Drecipue a
loſum eſt,
Rationes:
Dremam ſua
iun Bonct
X0 ä14*. ſ.
9, la lſ. 16,
lol 2,9, 10
confirmnetur )
felitio obtigi
de digan &
41-9, Dt
Giges mirzen
4,0,7. Luc.
eulis fregue
ei, Dreci
rum, Chng

F. 266.
collatiss &n

dinain tin

Ebrer
ihterions 6

en ti

ein piotun /5
bl.674. gien
126. NMa 19

en Divinumn in
Vel abſolutund!
iim & minout
t, gn Deutni
git utmeig,n
Vepienter. Nu
2. (2.4)
elt, gn Dant
iigt gen
atura COun
ſuperyenlenii
1Obſtacbl,
Hunt, fta/
39,2 3, 4 1
57. 9. NoN1
ſo nA.
Gubernatio
Et autenn
ſlitt, ien
gne Vei oin
inen, flu.
illutri han
us oblrun!
varium e⸗
run Mli

Provi den tin. 127

aut extra ordinem adhibentur Exod. 14, 21.
Act. 19, 12. aut augentur Jud. 16, 28. aut fit
nova ſubſtantiæ acceſſio 1 Reg. 17, 16. 2 Reg.
4,2. 6. Mat. 15, 37. aut effectus producitur
ſine mediis. Exod. 34, 28. Etiam in iis ubi
cauſæ naturales non agunt nihil, tamen Deus
præcipue agit, & id quod proprie miracu-
loſum eſt, ſolus efficit. Pſ. 72, 18. 86, 10.
Rationes ac Fines miraculorum ſunt: ut ſu-
premam ſuam in omnia Poteſtatem, Sapien-
tiam, Bonitatem, Juſtitiam Deus demonſtret,
Exod. 7, 4. 5. ut pii juventur ac defendantur,
Exod. 6, 6. 14, 30. 31. impii puniantur Exod.
9, 14. 1§. 16. Num. 16, 31. excitentur ſecuri,
Joſ. 2, 9. 10. II. veritas divinitus revelata

confirmetur Marc. 16, 20. & ii, quibus re-

velatio obtigit, hoc auétoramento muniti,
fide digni & miſſi a Deo agnoſcantur. Exod.
4, 1 -9. Extra neceſſitatem vero non pro-
digus miraculorum eſt Deus. Joſ. 5, 12. Mat.
4, 4. 7. Luc. 23, 8. 9. unde illis tantum ſe-
culis frequentata ſunt, quibus Deo viſum
eſt, præcipue tempore Moſis, Propheta-
rum, Chriſti, atque Apoſtolorum ejus.

S. 266. Ex locis claſſicis ſupra (S. 257.)
collatis & hoc intelligitur, Providentiam Di-
vinam totum hoc univerſum curare, Col. I, 17.
Ebr. 1, 3. & ſingulas adeo res ereatas, etiam
inferioris ordinis, ut jumenta, volarha⸗
Pſal.

128 Providentia.
Pſal. 147, 9. Hiob 39, 3. res inanimatas,
Mat. 6, 30. Hiob 28, 25. 26. Pfal. 147, 8. 148,
8. Eſa. 40, 12. nec viliſſimis exceptis. Mat.
10, 29. 30. Hæc dicitur Providentia generalis.
Sed quia peculiari quadam ratione verlſa-
tur circa genus humanum & creaturas intelli-
gentes, a generali illa diſtinguitur Providen-
tia ſpecialis. Mat. 5, 45. Pfſal. 36, 7. 144, 3
Hiob 7, 17. & ab hac porro Providentia ſpe-
cialiſſima, quæ pios ac fideles compleſtitur,
eorumque fata diſpenſat ac moderatur. bPl. 33,
18. 34, 16. 37, 18. Mat. 6, 26. 32. Efr. 5, 5.
7, 6. 9. 8, 22. Nehem. 2, 8. Ela. 49, 16.

H. 267. Circa hominum vitam Providen-
tia ita verſatur, ut & nativitatermn, & curſum

vitæ totius, & exitum ejus regat (Autor

p. 172.) usque adeo, ut mala etiam phyſica,
quæ homini accidunt, a Deo immitti dican-
tur. Eſa. 45, 7. Amos 3, 6. Thren. 3,37. 38.

Terminus vitæ fixus eſt a Deo Hiob 14, .
Gen. 47, 2,’8. 29. Pſal. 90, 10. 139, 16. Kom.
14, 7. 8. Jed non fatalis: decretum enim Dei
de hominum vita & morte non abſolutum eſt,
ſed ordinem certum, tum mediorum, tum
aliarum cauſarum, & naturalium & mora-
lium, includit. Neque repugnant, quæ de
vita hominum vel abbrevianda vel prolon-
ganda paſſim Scriptura docçet: loquitur eninn

J
.

de terminc
irt ell.

(. 269.
eſt theiis de
les. Et Be
Deo ſalſunt:
IReg. 17, 9.
nde.
bonas action⸗
licceſiun eis
ſ. 8. 9. 1 Par.
tuetur ACt. 19

F. 209.
Slſint, ut
frequentiſlim
tuntur, pote
kur ac geter

1.270.
entie, gn
velit, au
intenditur
nes, deho
Lationes.
lt vn do
tionem eſ
2Reg⸗ I,1

ntia.

Providentia. 129

3. Ies inmin
26. Dſl. 41
ſinns exceſtd1
Pfonidentingen
ladam fofinn
1 Gcreltunin⸗
diſtingvitur i
. Dll. 6,7

1orro Pfötiten

ideles cumte
tac nobeutn’
gt.6,26.32
„,. Mig,l

nunn vitan n
Nativitatenn A⸗
mn ejns regin
Ut nala etam
Deo immii
5. Ihreg. 3774

1De li
0,10. 1lil
lecteinnennn
vne n ſutn
n Nedion,
Natoraliumn us
tepogan,
eviandi D
ocet: li

de termino ſupernaturali, qui vel gratiæ vel
iræ eſt.
§. 268. Præcipua diligentia conſideranda
eſt theſis de Providentia circa bhominum adtio-
nes. Et Bonæ quidem citra controverſiam
Deo ſuliſunt: quia bene agendi & occaſionem
1I Keg. 17, 9. & vires ſuppeditat 1 Pet. 4, I1I.
Pfſal. 18, 33. 34. 35. Eſa. 26, 12. & promovet
bonas actiones bPfſal. 90, 17. Eſa. 45 I. 2. &
Jucceſſum eis largitur Gen. 39, 2. 3. 5. Joſ. 1,
5. L. 9. 1 Paral. 29 (28), 20. & bene agentes
tuetur Act. 18, 10. Conf. S. 263.

§. 269. Malæ hominum attiones ita DEO
Jubſunt, ut moraliter ſemper, phoſice autem
frequentiſſime impediantur; & ubi permit-
tuntur, potenter tamen & ſapienter dirigan-
tur ac determinentur. Hos quatuor aétus
diſtincte oportet conſiderare. V

J. 270. Impeditio Peccati eſt acαs Provi-
dentiæ, quo Deus effcit, ut creatura aut non
velit, aut non poſſit peccare. Ut non velit,
intenditur impeditione morali, per prohibitio-
nes, dehortationes, reprehenſiones, caſti-
gationes. Harum plena paſſim Scriptura eſt.
Ut non poſſit peccare, per phyſicam impedi-
tionem efficitur: quæ fit vel ipſa vita ablata
2Reg. 1, 10. 19, 35. vel ablatis viribus
. I 1 Reg.

130 Providentia.

1 Reg. 13, 4. Joh. 18, 6. 8. I Pet. 4, I. Hol. 2,
6. (8). vel obſtaculo potentiori oppoſito,
Gen. 20, 6. 2 Paral. 26, 19. I Joh. 4, 4. vel
Jſubtracto peccandi obj/ecto. Joh. 8, 59. Acdt.
23, 23. Matth. 2, 13.

S. 271. Permiſſio non eſt conceſſio moralis
peccati, tanquam rei licitæ, ſed eſt tantum-
modo non- impeditio phyſica. Atque hic illud
inprimis obſervandum, nunquam a Deo ma-
lum permitti, niſi antea multis modis illud
moraliter impediverit, Pſal. 81, 12. 13. Ad.
14, 16. 17. Rom. I1, 24. 28. quo facto non
peceatum, ſed voluntatem liberam hominis
pertinacis ſibi & malitiæ ſuæ permittit. Prov.
1I, 24 - 31. Ex hoc petenda eſt objectionum,
quæ hic moventur, ſolutio.

§. 272. Directio Peccati eſt adus Provi-
gentiæ, quo Deus peccatum jam exſiſtens, G
Jua natura in ulteriora mala tum pbyſica tum
moralia evaliturum, aut in objectum, quod
DEO viſum eſt, 2 Sam. 16, 10. II. Ezech.
21, 19. 20. aut in exitum vel phyſice vel mo-
raliter bonum Gen. 5o, 19. 20. Phil. 1, 12. 13.
Act. 4, 27. 28. vergere facit. .

H. 273. Determinatio eſt actus Providentiæ,
guo peccato limites ponuntur, tum quoad du-
ratio-

rationem,
Apot: I7, I

§. 274
1Rauc is
DEI, Ge
ionis ob
El. 5, 22.
Pſal. 36,6.
Atque
entie Di⸗
bile eſt e,
quielcenti
Verlus dubia
nature & re
Plicitate ore
Tatione eor
tor EK (0
termedi 1
torio, De⸗
die (
.
(14, bla
Plal 67,
ad Deun
toti pen
hibeam

ntia.
—
g. bet 61, N
Potentiori
19. 1oh.,,4
t.. Jon,

1 canceſinn
ite, d
lcu. Atgtehil
unuam aDen
Multis mod
ſal. g1, 12,1.
29. Juo ſichn
tem Iberam o
ſur pernitit
hda elt objectin
utio.

ni l Auß
nn juni erſſen,
li mn oſſi
in objeltun,
16, 10, I1,
nel ſten
10. Phl hlu
achu nii
tu A⸗
um ſii

providentia. 131

rationem, tum quoad gradus. Dan. 11, 36.
Apoc. 17, 12. Hiob I, 12. 2, 6. Eſa. 27, 29.

S. 274. Horum omnium Providentiæ
actuum is Finis eſt, ut manifeſtetur gloria
DEI, & creaturis tantum felicitatis & perfe-
Gionis obtingat, quantum obtineri poteſt.
Eſr. 8, 22. Neh. 13, 31. RKom. 8, 28. 11, 33.
Pſal. 36, 6. 7. 8. 73, 24. Jer. 33, 9. 11.
Atque hinc rectitudo & Jandtitas Provi
dentiæ Divinæ, etiam ubi incomprehenſi-
bile eſt ejus Regimen, cum fiducia & ac-
quieſcentia agnoſci poteſt. Specialiores ad-
verſus dubia vindiciæ, ex comparatione regni
naturæ & regni gratiæ, ex ſapientiſſima ſim-
plicitate ordinis divini, ex attenta conſide-
ratione eorum, quæ mala eſſe falſo credun-
tur, ex comparatione denique præſentis in-
termedii ſtatus cum eventu finali & decre-
torio, peti debent.

Sic agnita Providentia firmiſſimum fidu-
ciæ, duναoεοιε & gratitudinis fundamentum,
Pſal. 67, 4. 5. & una incitamentum præbet,
ad Deum ita quærendum, ut eum, a quo
toti pendemus, benevolum ac propitium
habeamus. Pſal. 144, I5. Gen 15, I.

I 2 IX. De

132 Fœdus Operum.
XI.

DE PACTO SIVE FOEDERE

CUM PRIMO HOMINE
INIIO0909.

§. 275.
L)octa hujus Articuli cum illis de Ima-
. gine Divina & de ſtatu Integritatis
(S. 238. & 248) magnam partem conve-
niunt; & ſolent ideo theologi nunc eas abs-
que hoc ſchematiſmo fœderali proponere.
Pauca tamen, ad hiſtoricam rei notitiam
dandam, annotabimus.

§. 276. Summa ipfius rei hæc eſt:
(1) Homo integer ad amorem & oblſe-
quium erga Deum, Creatorem ſuum, ob-
ligatus, & ad beatitudinem æternam in com-
munione Dei, conditus fuit. (S. 236)

(2) Ut illud præſtare poſſet, & commu-

nione frui cum Deo, concreavit ipſi Deus
Imaginem ſuam, in ſpirituali Sapientia, Ju-
ſtitia, Sanclitate ſitam. (S. 241. ſeq.)
(3) Hujus beneficio perſpecta habuit
officia ſua erga Deum, & ſe ipſum, & alios:
& viribus ſpiritualibus, ad ea recte obler-
vanda, ac ſtatum ſuum, ne eo excideret,
tuendum, ſufficienter inſtructus fuit. Co-

hel. 7, 30. .
(0) Ga-

—,—

(4) Can

nevolentia,

cio (5. 246
bilibus Ger
Darte Deiin
COhortation
ac prormuſt
minis acun
ationis,:
(5) Ben
latus, Lege
comminatio
tantum cor
Piritualis ae
hec quonia
Um, de e
Dominbmn

(6) Ho
mortem &
oppoſitamn

Mortis co.

nemn grati
kidelitar
(7) Iu
nIs, qu
60 Kidelit
(8) H.
generis
Poterat,

perun,

—,F w—

.
E PON
0 HOMN
60.

7].
culi cumn iltt
de ſtann Im
gnamn paten!
heologi nure
foederal pron
koricam tei

1s rei hxc el⸗
1d amoten &
egtoren ſun
nemn iemmain
8fuit. (5
e holet, Lanr
copeteithhi
rjtuali Gpenn,
(S ure
o herhele
Y leipun, 4
d en lebl
ne ed enl.

rocty
0

Fœdus Operum. 133
(4) Gaviſus eſt ſumma DEl erga ſe Be-

nevolentia, & ſanécto cum Deo commer-

cio (S. 246), ſub apparitionibus etiam viſi-
bilibus Gen. 2, 7. 16. 19. 22. in quibus ex
parte Dei inſtitutio de rebus ſcitu neceſſariis,
cohortationes ad fidelitatem & obſequium,
ac promiſſiones gratiæ plenæ, ex parte ho-
minis actus religioſi adorationis, gratiarum
actionis, aliique, interceſſerunt.
(5) Beneficiis a Deo liberaliſſime cumu-
latus, Legem de arbore vetita accepit, cum
comminatione mortis, tanquam pœnæ, non
tantum corporis, ſed & animæ, adeoque
ſpiritualis ac æternæ. Gen. 2, 16. 17. M. rS
hæc quoniam poſtea ſecuta eſt, decuit De-
um, de ea admonere: & lege data Deus
Dominum hominis ſe demonſtravit.

(6) Homo eo ipſo edoéctus eſt, fugere
mortem & cauſam mortis, ac vitam morti
oppoſitam eligere: & ſub comminatione
mortis comprehenſam intellexit promiſſio-
nem gratioſam vitæ æternæ, ſi in obſequio
& fidelitate perſeveraret.
(7) Ita conſtitutus fuit in ſtatu probatio-
nis, quo obſequium ejus explorabatur: in
eo fidelitatem Deo præſtare debebat.
(8) Et quoniam ſtirps communis totius
generis humani erat, futurum prævidere
poterat, ut ex dhcdicntis vel indbedicnri
3

134 Fœdus Operum.

ſua commodum vel incommodum ad totam
ſuam poſteritatem derivaretur.

(9) His ita ſe habentibus, ne quidem ſta-

tus integritatis caruit revelatione Divina ſpe-
ciali & fupernaturali.

8S. 277. Has inſignes veritates Jo. Coccejus
Vir Doctiſſimus & Scripturæ peritiſſimus,
aliique, propoſuerunt ſub ſchemate fœdera-
li. Hujus methodi hæc ſumma eſt.
(1) Deum cum Adamo integro fœdus ſeu
conventionem iniiſſe de ratione obtinendi
vitam æternam;
(2) Idque non cum ſolo Adamo, ſed in

iplo, cum toto genere humano, cujus ca-

put morale fuerit.
(3) Promiſiſſe homini vitam æternam;
(4) Sed ſub conditione ſtrictiſſima obe-
dientiæ perfectæ, cujus vel minimus defe-
ctus omnia irrita redditurus erat.
(*½) Addunt varia ſpecialiora: Sanétio-
nem, Stipulationem, Reſtipulationem.

§. 278. Videamus jam rationes, cur hac
methodo rectius abſtineri cenſeant graves
theologi. Eæ ſunt: (1) Silentium Geneſeos
de his omnibus; (2) Defectus aliarum pro-
bationum 3 (3) Status probationis primorum
hominum, qui cum aliquid ſeveritatis habue-
rit, conventioni per fœdus non convenit;

(4) Sta⸗

(4) Katus
qum mercet

Obeclentæ l
in quo home
aacke pro
Aerna prime
gratla promit
Verba p. 194.
conkfeſlionem
hoc.
9. 279. 5
doctrinæ neng
rim (Kr,s

tum hec lente

C Nbema

ſb eo contenn
ſheuum integn

—.—

Hrnne
eſle.

triſti e

Perun.

commodun An
tingretur.
ntidus, Requin
eyelatione Donn

es veritates 0
cripture ſerit
t lub ſchemr ⸗
c ſimna el.
lamo integtott⸗

1

de ratione Ohn

m o Aaan,
re humano, cl

hnini vitamn atern
ſtone ſkrickii
ius vel minimns!
turus erat.
Hpecialiora:
Relhpultionen

Im ratobes, n
neri Cenleint 6
Gilentium en⸗/
efeckusdlnmn
ohationis inid
id ſeveritts
Aus non li

99

Fœqus Operum. 135

(4) Status primi hominis filialis potius,
quam mercenarius; (5⁵) Conditio perfectæ
obedientæ locum non habens in illo ſtatu,
in quo homo quamlibet integer, tamen in
ſan Ritate Proficcre debuiſſet; (6) quod vita
æterna primo homini æque, ac nobis, ex
gratia promiſſa ac danda fuit. Ipſa Auctoris
verba p. 184. not. 1I. 2. 3. indirectam habent
confeſſionem incommodorum hujus me-
thodi.
§. 279. Semper autem tenendum, de
doctrinæ methodo, (S. 277.) non de ipſa do-
trina (S. 276.) hoc dici. Quocirca mul-
tum hæc ſententia differt ab iis, qui non
modo Schema fœderale, ſed ipſas veritates
ſub eo contentas rejiciunt, ad extenuandum
ſtatum integritatis.

XII.
DE LAPSU ADAMI,

ubi & de Peccato in genere.

§. 280.
H'mines nec ſanctos, nec felices nunc
eſſe, quales initio a Deo conditi erant,
triſti experientia conſtat. Scriptura origi-
I 4 nem

136 La pſus.

nem hujus noſtræ miſeriæ indicat, Lapfum

primi hominis, qui fuit actio prava ex ſedu-
ione Satanæ perpetrata, qua Dei mandatum
inobedientia voluntaria violavit, eoque amiſt
Imaginem Divinam, & non modo ſe ipfum, ſed
ρpoſteros omnes peccati & mortis reos fecit.

S. 281. Hiſtoria facti triſtis Gen. 3. nar=
rata legitur, ea quidem brevitate nervola,
ut multo plura, quam verba ſonant, intelligi
debere, & ex ipſo contextu, & ex reliqua
Scriptura, ubi de eo agit, facile colligatur:
Sed ipſorum verborum ſenſum literalem ut
relinquamus, & in meras allegorias omnia
convertamus, nulla eſt idonea ratio, & re-
pugnant veræ leges interpretationis.

§. 282. Deus nullo modo caußa eſt hujus
mali. Nec voluit lapſum, nec decrevit, nec
impulit homines ad peccandum: quin po-
tius omnia feçit, quæ ad impediendum la-
pſum ſalva hominis natura morali fieri potue-

re. Hoc patet tum ex San ctitate ac Bonitate
Dei Eſa. 6, 3. Mat. 19, 17. in quam nullo

modo eaderé poteſt, ut ſit cauſa peccati.

1 Joh. I, ſ. Plal 5, 5§. 6. 7. 45, 8. Jac. I, 13.

tum & ex eo quod lapſum prohibuit, impe-
divit, commiſſum deteſtatus eſt ac punivit, &
effectibus ejus remedium oppoſuit.

§. 283

§. 293. 0
Jui primos h
Caundum impr
2Cor. 11, 3.
umn Jerpente
Quarn inſteun
blemn eſt;
dilior viden

5. 29 4,
fuit iſa hon
tent, 1 voll
eligens; itz
Iit Cen 3,1

,287. Lob
Bendi non .
Koina, Per
ſolas ddlolte
29. ſa. 1, 1
Divine ratior
feleltnen
Mlon perduee
VCluntarii .
3 eUt. 11,26

d 256.
Koris . G6
colloquiun
continent

18.

—, m⁄⁰—

eir indlct, l
toſtio hrmn er
, gua Deimin
violavit, dalter
on odo ſe n
G nortiz en,

i triſtis Gen,
en brevime nmn
verba ſonnn in
ntextu, & ern.
git, fuelt Clet
m ſenſun idnen
etas AMepongse⸗
tidonen ld,l
terpretaiond,

olbn anlſt
Umn, nec Cecleſß
eccandumn: gun
40 imedenin.
Urd notalifenta⸗
zkinte NA hi
,17. in Jund ,
1 ſt call ſe
„45, Tol
n rOhibuit in
us eſt achlli
oppoſlii

64

Laplus. 137

§. 282. Cauſa lapſus externa Satanas eſt:
qui primos homines ſeductione ſua ad pec-
candum impulit. Gen. 3, 1-5. 13. Joh. 8,44.
2 Cor. II, 3. Apoc. 12, 9. Utrum ſolus, an
cum ſerpente naturali conjunttus, eoque tan-
quam inſtrumento uſus, id peregerit, pro-
blema eſt; poſterior tamen ſententia proba-
bilior videtur,

S. 284. Cauſu lapfus interna & proxima
fuit ipſa hominis voluntas, lihertate ſua abu-
tens, a voluntate Dei defleétens & malum
eligens; ita ut ſua præcipue culpa peccave-
rit. Gen. 3, 1I. Rom. 5§, 14. 19.

J. 285˙. Labilitas ipſa, ſeu poſſibilitas la-
bendi non pôteſt abeſſe a natura creaturæ
finita, per quam infinite diſtat a Deo, qui
ſolus abſolute immutabilis eſt, Pſal. 102,
28. Jac. 1, 17. Nec aliter tulere Sapientiæ
Divinæ ratio nes, quam ut homo ad ſummam
felicitatem (ad quam creatus fuit S. 236.)
non perdueeretur, niſi per viam obſequii
voluntarii, in ſtatu probationis præſtandi.
Deut. 11, 26. 27. 30, 15. 19. Pſ. 119,; 30. 173.

§. 286. Lapſum anteceſſit tentatio fedqu-
Koris, Gen. 3, 1 -5. quæ verba non totum
colloquium, ſed ejus tantummodo ſummam
cçontinent; aſtutiam tamen & fraudes ac
„1 f1 mali=

138 Lapfſus.

malitiam Satanæ ſatis luculenter oſtendunt-
2 Cor. I1, 3.

§. 287. Lapfſus ipſe non factus eſt uno mo-
mento, fed ſucceſſive per gradus, & varios
actus, diffidentiam, averſionem a DEO,

cupiditatem ſuperbam internam, appetitum

ſubtrahendi ſe dependentiæ a Deo, amorem
ſui inordinatum; donec plenior conſenſus
accederet, & ex eo peccatum actu conſum-
maretur, quod hoc pacto omnes hominis
facultates pervaſit, & actibus hujusmodi
violentis, integræ naturæ prorſus contrariis,

non potuit non totum bominem depravare.

Cen. 3, 2-7.
Culpæ ſic ſatis gravis magnitudo multo lu-
culentius patet ex conſideratione ſtatus inte-
gri, cujus ſingulæ circumſtantiæ totidem
motiva ac media non peccandi eſſe potuerant.

S. 288. Tempus lapſus determinari nonpo-
teſt. Status tamen probationis, in quo primi
homines erant, longius intervallum, aliquot
certe dierum, poſtulaſſe videtur.

§. 289. Lapſum conſecuta ſunt varia ſtatim
mala: amiſſa Juſtitia & Sanctitate inclinatio

ad peccandum inducta; probroſa nuditas;

conſcientiæ terror; pudor cum a Satana ſe
deceptos viderent; moleſtiæ dolores;

ext-

exilium e,
Gen 3,7.2

9. 290. C
effecta ad or
& goidem
etlaln vt pee
generi hum
Adami tori
Rom., 12.

Rei iſr e

entun impu

multis ſit cl

Vicetur in eo
Onmkolici doe

bos imporar,

Ut „Ut omde
Incligatione

R l. de
etlat cregtn
eſtinatarun
terior facde

§.292.
Deccatum j
Ram tempe
ilſ
tenneium

ſus.

—
luculenter oſent

Lon falta em
per grallos, A
verſionen 11
intetnam, ine
entiæ 4 Deo, a
nec plenior an
eccatumm anet
dacto Othnes h
& actibus hunr
ture prorliscun
m bomiren hn

8 noptin ni
lderatione kenun
circummſtanne i
pecennciekehn

,detetminnin
Obztionis ingii,
1s interyalum
ſe vdetun⸗

utu ſut iui⸗
Sanctitte
hrobiol e
or cum HM
noleſtie,

Lapſus. 139
exilium e paradiſo; ipſa denique mors.
Gen. 3, 7 - 24.

§. 290. Cum autem funeſta primi peccati
effecta ad omnes Adami poſteros tranſierint,
& quidem non ut calamitas tantum, ſed
etiam ut pœna, juſto & Sancto Dei judicio
generi humano impoſita, patet peccatum
Adami toti generi humano imputari a DEO.
Rom. 5, 12. 13. 14. 17. I Cor. 15, 21. 22.
Res ipſa e Scriptura clara eſt; ſed funda-
mentum imputationis cum explicandum eſt,

multis fit difficultatibus obnoxia. Nobis

videtur in eo ſubſiſtendum eſſe, quod Libri
Symbolici docent (A. C. art. 2.) ideo omni-

bus impurari, quia per hoc peccatum eve-

nit, ut omnes ſine imagine divina & cum
inclinatione ad peccandum naſcantur.

H. 291. Per illud primum peccatum ſtatus
etiam creaturarum, hominum uſui proxime

deſtinatarum, maledickione eis inducta, de-

terior factus eſt. Gen. 3, 17. 18. 5, 29.

S. 292. Atque ita Deus ſeverum adverſus
peccatum judicium exercuit: ſed ſimul pœ-
nam temperavit, benignum pro peccatore
remedium conſtituendo. Gen. 3, 15.

De

140 Peccatum.

De Peccato in genere.
§. 293. Ex hoc primo omnium peccati
exemplo occaſio nobis datur formandi notio-
nem & theoremata quædam de Peccato in
genere. Apoſtolus 1Joh. 3, 4. illud ita de-
finit, ut quicquid a norma legis recedit, pec-
catum ſit. Notio igitur peccati dicit relatio-
nem: in qua hinc Lex Divina omnis in cen-
ſum venit; illinc quicquid in homine legi
divinæ conforme non eſt, ſive actio ſit, ſive
habitus, ſive inclinatio. Rom. 7, 5. 7. 8. 14.
I5. 19. 20. Pſal. 14, 3.

§. 294. Hæc a lege difformitas ipſa in ſe
ſola conſiderari poteſt, ac tum dicitur Pec-
catum abſtractive ſumtum. Sed Scriptura de
peccato docens, id concretive plerumque

accipit: neque enim gοναραaνο in ſe ſolam, ſed

una & cogitationes Gen. 6, 7. 8, 21. & ver-
ba Rom. 3, 13. 14. & actiones Y. 15. 16. &
omiſſiones Jac. 4, 17. & inclinationes Rom.
7, 21. & habitus Ezech. 36, 26. Eph. 4, 17.18.
in quibus hæc gvoula eſt, ſpectat, & pecca-
ta, quæ Deo abominabilia ſint, vocat.

§. 295⁵. Conſequentia peccati eſſentialia ſive
formalia ſunt Macula, Reatus, Pœna.
Macula ſive labes eſt ſtatus hominis pecca-
toris, quo a Jua ipſius conſcientia declaratur
impurus,

—
imnpunns, adie
cumn fucin ad
clnn eo exeree
1f. 15. Dldl.
6 ſ. ſh,74
ſequens ejus
14,3. Pov.
9,7. Rom.5
Reatus p⸗
Rem culp⸗
vit elitore n
4 Der iulice/
legiugnt.
5 ihg. ſ 2,
lb iftig e
A4, 10.
Reutus poen
lebitnni ſe
nſequens
Cnis, vod
Nrn pfint,
3,Wel, Gen
ſnn. Gen.
. leni eſt n.
jtie infickun
ifmienun

110,29, 30
en i co

Itun.
I ente e.
mmo Ommnium pt
datur formandn
ledam de Dec
ſoh. 3, 4. Nuln
mnn legis teutt,
ur peccati dotnt
Divina omms nr
lcquid in homns
elt, ſwe clol
o. Romn,7,)

e Effornitas i
t, tum ciotn
Uum, Hel Senpun
Concfetive henn
polley il ſe nl
en6, ud
Akones l,l
& iuclinatione⸗ I

136, 26, Eput

lan lr,

eccati ehennunt
atls, uni
itus Hunit

,vrig alot
nſcientin

Peccatum, 141

impurus, adeoque ineptus & indignus, qui
cum fiducia ad Deum accedere & communionem
cum eo exercere poſſit. Mat. 15, 19. 20. Tit. 1,
15. 16. Pfal. 5§1, 4. 9. 12. Apoc. 21, 27. Eſa.
6, 5. §9, 2. 64, 6. Ezech. 36, 17. 25. 29. Con-
ſequens ejus eſt abominatio Dei bPſal. 5, §. 6.
14, 3. Prov. 3, 32. & pudor peccatoris. Dan.
9,7. Rom. 6, 21. Joh. 3, 20.
Reatus partim culpæ eſt, partim pœnæ.
Reatus culpæ eſt neceſſitas, qua is qui pecca-
vit evitare non poteſt, quin accuſetur, atque
2 Deo judice habeatur pro eo, cujus fattum
legi repugnet. Eſa. 59, 12. Pſal./30, 3. Rom.
3, 19. Jac. 2, 9. Mat. 22, 10. Conſequens
ejus triſtitia eſt. Pſal. 6, 3. 4. 32, 3. 4. 2 Sam.

24, 10.

Reatus pœnæ eſt neceſſitas pœnam peccato
debitam ſubeundi. Gal. 3, 13. Rom. 5, 16.
Conſequens ejus eſt convictio in animo pec-
cantis, quod promeruerit pœnam, nec in-
juria ipſi fiat, ſi infligatur. Rom. 1, 32. 1 Jo.
3, 20. 21. Gen. 42, 21. 22. unde porro metus
& fuga. Gen. 3, 8. 9. 10. Hiob 15, 20 - 25.
Act. 24, 25. Prov. 28, I.
Pœna eſt malum triſte, peccatori a DEO
judice inflitum, ob demeritum peccati, ad ſa-
tisfaciendum juſtitiæ. 2 Theſſ 1, 9. Rom. 5, 16.
Ebr. 10, 29. 30. 31. Deut. 32, 35. In hac qui-
dem vita confiſtit in ſeparatione a D FE O
Eph. 2, 12. Eſa. 59, 2. privation & vitæ ſpiri-
tualis

142 Peccatum.

tualis Eph. 2, I. 4, 18. Luc. 15, 32. & in-
cumbente ira divina, Eph. 2, 2. Rom. 1, 18.
poſt vitam hanc Joh. 8, 24. plene conſum-
manda. Kom. 2, 8. 9. Apoc. 21, 8.

Omnia junctim vocantur Miſeria; quæ eſt

Status, in quo homo propter peccatum & in-
quinatus ac abominabilis, & pœnis continuis
atque æternis obnoxius eſt. Apoc. 3, 17.
Rom. 7, 24.

S. 296. Peccatum eſt vel habituale, conna-
tum, ſeu originale, quod unum eſt, & fons
reliquorum; vel actuale, quod multiplex
eſt, ita ut non tantum commiſſiones & omiſ-
ſiones malas, ſed etiam habitum actiones
repetitas ſequentem, & conſuetudinem pec-
candi, immo ipſum ſtatum peccatoris, ſub
hoc nomine Scriptura comprehendat.

XIII.
DE PECCATO ORIGINALI.

S. 297.
Ti per lapſum primorum hominum tota
eorum natura penitus depravata eſt, ita
& totalis hæc depravatio ad omnes eorum

poſteros tkanſiit. Hæc vocatur Peccatum,

quia

1

quia hibitus
catunn Cici ſo
ginale, qia
lec inde apr
ineſt, antee
Eph. 2,3.

5. 2950 UB
habeqtunr 1d
ſit cornuptio
rituals; 4
Nem 3 arent
. Obod hom
Unce cefnit
Uutii gepyanan
4 ono irit
Ueptus, ad 1
lels eſt ire 4

5. 299. L

ſab e teſtimon

1 1 Ror
17. iob .

o. brin
maginit Divi⸗

m. Peccatum Originale. 144

—
, 1, quia habitus vitioſus in Scriptura æque pec-
122. MnII Catum dici ſolet Ebr. 12, I. & Peccatum Ori-
14. Plene it ginale, quia homini non ſupervenit demum,
oc,21, ſed inde a prima ſua origine ſeu conceptione
tur Mieine ineſt, antequam actu peccet. Geneſ. 8, 21.
ter peccatmn Eph. 2, 3.
G eniz ens
Af. Ae, S. 298. Ut notio ejus diſtincta & completa
habeatur, ad tria eſt attendendum: . quod
ſit corruptio mentis interna moralis, ac ſpi-
Velhibitudeam ritualis; 6. quod per naturalem generatio-
odunumcehd nem a parentibus in liberos propagetur;
le, god ninn „. quod hominem reum faciat iræ DEI.
Ammithoneste Unde definitur, congenita bomini naturæ
hubitun 10tiαα depravatio, gqua Imagine Dei orbatus,
corldetactenm 2 50n0 ſpirituali abalienatus & ad id plane
tum pecni⸗ ineptus, 2 keelen omne proclivis, eoque
Onpreeen ¹615 AN iræ divinæ.

S. 299. Luculenta de hac naturæ noſtræ
lab e teſtimonia ſunt Epheſ. 2, I. ſeq. 4,/22.
Joh. 3, 3. Rom. 3, 10. Gen. 6, 5. 8, 2 I. Pfal.
(KI, 7. Hiob 14, 1-4. coll. 15, 14. & 25, 4
IIII 2
ORIGNI Ela. 48, 8.

,. S. 300. Prima hujus mali labes eſt privatio
Um hommm: Imaginis Divinæ, Rom. 3, 23. Judæ Y. 19,
5 Geprinndh Per quam homo caret & Sapientia ſpirituali
d ome atque genuina Dei cognitione Epheſ. 5, 8.

vocatur u 4, 18.
4

—

144 peccatum Originale.

—— — ——r —. — .
4, 18. Rom. 3, 11. & Juſtitia originali Rom.
5, 16-19. 8, 8. & Sanctitate Rom. 7, 18.

S. 301. Ex ea ſequitur ineptitudo ad bonum
ſpirituale, impotentia Deum vere timendi,
eique vere confidendi ac obediendi. Eph. 2, I.

Col. 2, 13. Mat. 7, 18. Jer. 13, 23. Rom. 8, 3. R

302. Deinde & abalienatio a bono ſpi-
ritdal, Rom. 8, 7. Pſal. 14, 3.4. & babitualis
inclinatio ad mala. Rom. 7, 23. & quidem
ſpeciatim, quoniam deeſt Sapientia, pronitas
ad errores & judicia temeraria, præſertim
de rebus Divinis 1 Cor. 2, 14. 2 Cor. 10,4. ſ.
Prov. 22, 15. & quia Sanéctitas abeſt, vehe-
mens ad peccandum propenſio Rom. 6, 12.

7, 23.

oncupiſcentia dicitur Eph. 4, 22. Jac. I, 14.
e Aee tenenda ſunt: æ. eam vere e
peccatum, Rom. c. 6. & 7. G. eandem eſſe
qualitatem malignam & operoſam, Deut. 5,
21. Rom. 7, 5. Jer.6, 7. Mat. 15, 19. Jac.4,1.
qua fit, ut homo nil poſſit niſi peccate;
Gen. 6, 5. 8, 21. Rom. 7, 1I8. id quod Scri-
tura Servitutem peccati appellat. Joh. 8, 34:
Rom. 6, 17. 2 Pet. 2, 19. .

§. 303. Prava hæc inclinatio in Scriptura

—

. 5. 304, Pe
miten, uo
Eph.4,22.27
5 23. quot
untia bomin
Peimario
Cnti Origind
Rom. 9,7. B
ſecundario
13. 6, 12.13
Peram tota h
cline ſenſcbus
Contrache,

zoj. Labe
Gbot ſecundun
ur, inr (pr⸗

1,7, 26.)

cotrupt ſint.

§. 306, F
tum hee
tüm ſeitinl
damni tum ſe

8. 307, C0
2, glir da

figinnl, Peccatum Originale. 14 5

ſtiin orignni §S. 304. Pervaſit hæc corruptio totum ho-
linte honzl minem, quoad omnes partes & facultates,
“ Eph. 4, 22. 23. 24. Rom. 3, 13-18. 1 Theſſ.
r inehtinch g, 23. quod tamen non eo valet, ut Sub-
Deum vene m ſtantia hominis dicenda ſit.
cobeciend i Primario & formaliter quidem Sedes Pec-
ſer. 13,23, n cauti Originalis in anima eſt, Marc. 7, 21. 22.
Rom. 8, 7. Eph. 2, 3. Rom. 12, 2. in corpore
bolienti dm ſecundarie & per participationem Rom. 3,
14,34. TC. 13. 6, 12. 13. 7, 23. 2 Pet. 2, 14. Unde per-
m.7, 2, Peram tota hæc labes derivatur a conſuetu-
eſtapeni dine ſenſibus indulgendi, inde ab infantia
temeran, iuI Contracta.
1„, 14. 201 , .
nckiti det. S. 30 5. Labes hæc inhæret omnibus „ quot-
rofenit henl quot ſecundum naturam propagati naſcun-
tur, ita ut (præter ſolum Chriſtum Luc. 1,3 5.
Ebr. 7, 26.) nemo excipiatur, Rom. 3, 19.
WHiob 14, 4. Joh. 3, 6. & omnes ex æquo
corrupti fint. Rom. 3, 23.

nclnatio nd
o“ S. 306. Effectus ejus eſt mors Rom. †, 12.
tum temporalis 1I Cor. 15, 22. Rom. 8, 10.
tum ſpiritualis Epheſ. 2, I. tum æterna Joh.
„ Mn. i 3, 5. idque per modum non meræ calamitatis,
il laſt Jed pœnæ juſtiſimæ, & quidem pœnæ tum
1 damni tum ſenſus. Joh. 3, 5.6. Rom 5, 18. 21.

1, ,15.1
Pyeli
§. 307. Corruptio hæc naturalis eſt, Eph.
2, 3. quia a parentibus ad poſteros propaga-
K

4 tur

146 peccatum Originale.

tur per generationem, ita ut omnes cum pec-
cato proprie dicto naſcantur. Joh. 3, 6. Plal.

51,7. 58:4 Gen. 5, 3.

S. 308. Hinc eadem homini pertinaci te-
nacitate ad mortem usque inbæret, Rom. 7, 21.
Ebr. 12, 1I. ita quidem, ut in irregenitis habi.
tet non tantum quoad ſenſum & ſolicitatio-
nem, ſed etiam quoad conſenſum Rom. 7,
§. 8. Eph. 2, 3. & c omnes eorum actiones,
quamvis honeſtatis velo tectas, contaminet
Tit. 1, 15. *
In regenitis habitat tantum quoad ſenſum,
quo eos afficit, ſolicitat, & in pravos mo-
tus erumpit, contra quos eis continuo pu-
gnandum eſt. 1 Joh. 1, 8. Galat. 5, 17. 24.
2. Corinth. 4, 16. Epheſ. 4, 22. Rom. 8, 13,
Col. 3, F.
Non tamen manet in regenitis quoad
omnes effectus. Reatus enim in Juſtifica-
tione, & Dominium in Converſione & San-
ctificatione tollitur: ſed labis ipſius, ſeu
fomitis, exſtirpatio demum in beata morte
contingit.

XIV.

DE PE

hic general
tata & n
motus, eti⸗
Comprehend
male diene,
Copniti 1
Ppender, Mol.
Iſ. M j, 6
ecl vnice ex e
Mnnina ſati
hlaz iniquitn
MW.: Remal
rarum; oer,
Olmmin bgnike⸗

Pnen
omniſſto .

K go. n
Pecun He
Als partin or
lelm, artn
bent Nom,

e Pecca
ſ,lg nerven

anfin, tum ſi

jiginnle.
—

dutomhes n
tur. ſoh ,0l

homini enittl
e itberet, Non
Ut in irfgenfil
ſenlum A l
1 conſenlun N
mnes eofumnid
lo techus, ll
2
antum onl D
n, nnhenn
guos bi cAliii
1,. CANGl
del4, 22. Rong

E

1 in egeni
tu enin in I
1 Converioned
ſed labis ihlis,

lemmum in beaa

Peccatum Auale. 147
. XIV.
DE PECCATO ACTUALI.

§. 209.
Peccanm actuale eſt quælibet actio vel
omiſſio cum Lege Divina pugnans. Akctio
hic generalius ſumitur, ut & dicta, & cogi-
tata & quosvis internos concupiſcentiæ
motus, etiam primos & ſubitaneos, una
comprehendat. Rom. 7, 5. 7. Omiſſiones
malæ diſerte peccata vocantur. Jac. 4, 17.
Cognitio peccati non ab humano judicio
pendet, Hoſ. 12, 9. Ela. 58, 2. 3. Luc. 16,
15. Mat. I5, 6. L JOh. 1, 10. Apoc. 3, 17.
ſed unice ex Lege Divina. Rom. 3, 20.
Nomina ſoripturaria ſunt: peccatum; apo-
ſtaſia; iniquitas; perfidia; rebellio; præva-
ricatio: itemque opera carnis; opera tene-
brarum; opera diaboli; opera mortua: quæ

omnia ſignificantiſſima ſunt.

§. 310. Cauſa peccati immediata eſt ipſe
peccator; ſpectandus hic, prout facultates
ejus partim originali peccato intime corru-
ptæ ſunt, partim malitiam ſponte contractam
habent. Rom. 7, 17. Mat. 15, 19. 12, 34.
Unde peccata opera carnis dicuntur Gal.
5, 19. Interveniunt autem hic varia: æ. igno-
rantia, tum ſimplex, Eph. 4, 18. tum affe-
K 2 Stata.

148 Peccat um Actuale.

tata, 2 Pet. 3, §. G. præjudicia practica Eph.
2, 3. J. pravæ inclinationes, & impetus
paſſionum magis minusque vehemens, Jac.
1, 14, Mat. 26, 69. ſeq. ₰. peccata alia ante-
cedentia, I Lim. 6, 10. 2 Qam. TrI, I. 2. 14. I5.
inprimis ubi conſuetudine per crebriores
actus malos contracta plane excuſſa eſt gra-
tia. Rom. 2, 5. Jer. 13, 23. Eſa. 3, 9. Ezech.
24 12. 3

§. 311. Non ſunt autem hic negligendæ

aliæ peccati cauſæ mediatæ, morales, quales
ſunt : æ. Diabolus, ſuggeſtionibus ſuis ad
peccandum incitans 1 Paral 22, 1. Joh. 13, 2.
Act. 5, 3. excæcans 2 Cor. 4, 4. in irregenitis
officinam ſuam habens, etiam ubi ſeries co-
gitationum plane naturalis eſſe videtur, Eph.
2, 2. 3. 2 Tim. 2, 26. & fidelibus quoque in-
ſidians atque infeſtus. Luc. 22, 3 I. 1 COr. 7, 5.
2 Cor. 2, I I. I Theff. 3, F. I Pet. 5, 8.
. Mundus, occaſionem peccandi præ-
bens per Scandala, I Joh. 5, 19. Mat. 18, 6.7.

Luc. 17, I. cum homines, praſertim impi,

per ſermones pravos & perverſa judicia pra-

tica, aut per mala exempla, mores corrumn-

pentia, aliis vel errandi vel peccandi autores
Junt. 1I Cor. 15, 33. Prov. I, 10. ſeq. 1Reg.

11, 3. I12, 28. 29. 30. Exod. 23, 33. Judic. 8,

27. 2 Reg. 21, 9. Prov. 22, 24. 25. Rom. 14,
13. I Cor. 8, 10. 11. . “

Remota

—

Rennota pec
eſle Pollunt
I1Cor. 7, 1.
nem in lenl
Ioh. 2, I).

6. 312. 0
Deccatorum
VIter Scriptn
1 Reg. 9, 46,.

Dyus hinc

ſoh. 8,46.20

K 13. Te
hlltiplex r
Oblernatl, d
tumn fogam.

1 ig. Fl

Pprohibens

conſiſtt vel i
legecimy
Oniiſione, 4
Ceptam negli⸗
nc leye
35, 18 29, 42

§ zI. R

ſel Deun

Orltur Ma gr

tale.
———
udieinnſtinh
ioyes, &N ne
e Vehemen,
8. peccitltint
Oalh. I1,l.l
line per n
lane exculi d
23. Hl 39

temn hie negt
te, motdes,
ggeltionibig
rl 221l. n
or 4,4, in i
etiam ubl en
rlis etle vilen
füelibus gun⸗
uc22,31. 1014
ſ. Iet. ,
onenn pecenl
es, .jlſntn
perveſſn i
vyla, Muſei a4
vel ertnl 1
V.1,10. , 1

1. 00.

d, 23,33

Peccatum Aduale. 149

Remota peccandi occaſio & aliæ creaturæ
eſſe poſſunt, per abuſum cui ſubjacent

1 Cor. 7, 31. Rom. 8, 20. aut per imprefſio-

nem in ſenſus ac phantaſiam. Joſ. 7, 21.
I Joh. 2, I 5.

H. 312. Omnes bomines, etiam renatos,
peccatorum actualium reos fieri, ſæpe & gra-
Viter Scriptura inculcat. Gal. 3, 22. Jac. 3, I.
I Reg. 8, 46. Prov. 20, 9. Kom. 3, 9 - 20.
Unus hinc excipitur Chriſtus. Eſa. 53, 10.
Joh. 8, 46. 2 Cor. 5, 21. Ebr. 7, 26. 1 Pet. 2,22.

§. 313. Peccatorum abctualium varium &
multiplex diſerimen eſt; eſtque neceſſarium

obſervatu, ad peccatorum tum agnitionem,

tum fugam.

H. 314. Si Legem ſpectemus, quæ partim
prohibens, partim præcipiens eſt, Peccatum
conſiſtit vel in Commiſſione, qua actionem
lege divina prohibitam perpetramus, vel in
Omiſſione, qua actionem lege divina præ-
ceptam negligimus. Mat. 20, 30. Jac. 4, 17.

Hanc leve quid non debere videri ex Matth.

25⸗ 18.29. 42. I Cor. 9, 16. Patet.

§. 315. Si materia Legis ſpectetur, quæ

4, ie vel Deum, vel nos, vel alios concernit,
2,24, 1

oritur alia diviſio in peccata contra DElIM,
K 3 bro⸗=

150 Peccatum Acuale.

proximum, & nosmet ipſos. Ubi notandum:
(1) formaliter omne peccatum eſſe contra
Deum. Pſal. 51, 6. (2) Objective in Deum
peccari poſſe etiam mediate Fxod. 10, 16.
Pſal. 78, 17. 18. 19. Luc. 10, 16. 15,18. (3)
actus contra alios I Sam. 2, 16. Mat. 18, I5.
& contra nos ipſos commiſſos 1 Cor. 6, 19.
qque peccata eſſe.

H. 316. Si pabitudo actionum ad legem ceu
normam ſpeétetur, diſtingui ſolet inter pec-
cata per ſe, & per accidens. Illa ſunt aQus
qui ipfſi in ſe vitioſi & æνοονο ſunt; Hc vero
ſunt actus in ſe quidem non mali, ſed qui
per principium, finem, objectum, circum-
ſtantias vitioſi redduntur. Tit. I, 1 5. Hinc
facile eſt judieare, quo ſenſu virtutes genti-
kium peccata dicantur.

§. 317. Si cauſæ actionum internæ ſpectantun,
Peccatum vel oluntarium eſt, quod ab ho-

mine æον+Zs actionis ſuæ gnaro perpetratur,

cum plena voluntate, unde & peccatum contis
conſcientiam dicitur; Luc. 12, 47. Joh. 15,22.
24. Rom. 1, 32. Tit. 3, 11. vel Involuntarium,
a quo vel abeſt notitia voνααo. vel plena vo-
luntas actionem committendi. Gen. 20, 6.
KRom. 7, I5. 19.
Hic notandum: a. Hac maxime parte plu-

rimum inter ſe differre doctrinam de peecato
hu ma-

—

bunatom, 4
volente prot
ttritam Seri
tarios (prin
inpeccatort
noftri caven-
decipiamur
tiis, de gu
ter judicat,
tur peccara
etiam non
torum cauſi
ITUn, 1, 13.

6 315 Co.
In peccatum n
Deccandi, e
C9,1. 10
quoc Cohr⸗
Poſtum be⸗
Whunn abripi
1 ll 19, 13,.
De hoe n
cadere; 8.
DPeccent ex
tamen huc
ent conll,
voch pecc
nim
1tnili,non

Auale.

—
Me. Uhiton
peccatum let
2) Objelien!
nediate xot
c, 10, 16. Iſrl
m. 2, 16. M).
nmniklos 101

ationnn Nl

iſtingan haletnn

ides. Uin
dvut unt
Hemn non dl,
m, Objechum⸗
gtur. Tit. 1, 1
uo ſenll iimit

. ,
orun itenneßet

jrim elt, d
ſox ghalo beß⸗
9
Onde Cheronn
„ Ion’
uc. ſ ,
,II. te
ogiu,
nittendi. 600

e axine
hotfniume,

Peccatum Actuale. 151

bumanam, quæ tantum actiones à ſeiente &
volente profectas pro peccatis habet, & do-
rinam Scripturæ, quæ actus etiam involun-
tarios (primos illos concupiſcentiæ motus)
in peccatorum numerum refert. G. In examine
noſtri cavendum, ne facilitate erga nos ipſos
decipiamur. Multa habentur pro involunta-
riis, de quibus Deus Kagdασοννας plane ali⸗
ter judicat; Luc 16, 15. & pauciſlima dan-
tur peccata ignorantiæ vere talia; ignorantia
etiam non raro efficax graviſſimorum pecca-
torum cauſa eſt. Luc. 23, 34. 1 Cor. 2, 8.
I Tim. I, 13. Act. 32 17.

S. 318. Cognata huic alia peccati diviſio eſt
in peccatum malitiæ, quod fit cum propoſito
peccandi, Jer 44, I5. 16. 17. Num. 15, 30.
Pſ.19, 14. 1Cor. 10,22. & peccatum infirmitatis,

quod contra conſtans illud ac habituale pro-

poſitum Deo vivendi, ex præcipitantia ani-
mum abripiente, committitur. Gal. 6, 1.
Plal. 19, 13. 106, 33.
De hoc notandum, id in ſolos regenitos
cadere; & quamvis etiam irregeniti multa
peccent ex ignorantia aut præcipitantia, ea
tamen huc referri non poſſe, quia non ha-
bent conſtans peccata fugiendi propoſitum.
uod peccata infirmitatis dicuntur, id non
de infirmitate naturæ noſtræ, (quæ ad ſpi-
ritualia non imbecillis, ſed omnino mortua
K 4 eſt)

152 peccatum ARuale.
eſt) intelligi debet, ſed de defectu roboris
vitæ ſpiritualis, ex imperfectione Sanétifica-
tionis. Peccata eorum, qui tentationi reſi-

ſtere conantur, at in fine tamen ſuccumbunt

Reg. 13, 9. 10. 11. Num. 22, 18. non huc,
ſed ad voluntaria referenda: quia non fiunt
absque conſenſu.

S. 319. Si actuum internorum externo-
rum ſubordinatio in peccato ſpectetur, divi-
ditur in peccatum cordis, Mat. 9, 4. & oris

Jac. 3, 2. 6. 9. Judæ Y. 1 5. Mat. 12, 36. 37.

& operis. Jac. 1, 15. V
Ubi notandum, peccata cordis etiam ſine
externo opere conſummata eſſe peccata,
Matth. 5, 28. ſed periculoſa maxime, ex eo,
quod raro agnoſcuntur Luc. 16, 15. beccata
oris & operis autem ſemper antea eſſe pec-
cata cordis. Mat. 12, 34. 3 5. 15, 19.

S. 320. Quoad notitiam noſtram, peccata
alia manifeſta, alia occulta ſunt. IUa ſunt,
quorum is qui peccat, ſibi conſcius eſt.
1 Reg. 2, 44. hæc, quorum non conſcius eſt.
Horum innumerabilia inter homines exem-
pla ſunt, Pſal, 19, 13. unde nemo ſe ipſum
abſolvere poteſt. I Cor. 4, 4. Pfſal. 90, 8. (9.)

§. 321. Non prætereunda eſt & illa me-

morabilis diſtinctio in peccata carnis & pec-
cataà

— —

cata Shiritus
nis ommnium
lbidnoſam
cata Ppiritun
cum craſſio
ne depolita

9. 322.
pria, quor
Aliena, guo
niam eorum

K. 32. P
ctiam iplins .
lus in cenſumn
nonregnans,
In camans &

§ 324. P
Origingle,
tra gratiam!
Deccatum 3)
6o per ſepe
tus heccanc
tumn origina
et. 13,23.
9, 341. 36.
Donirinmn ſ
Guo Unico,
in anim

nuſe. peccatum Actuale. 153

—

ge lefelatcn cata Spiritus. 2 Cor. 7, I. Inter peccata car-
ſecdioneni nis omnium foœdiſſimum eſſe impuritatem
Gui tentmit libidinoſam Paulus monet 1 Cor. 6, 18. Pec-
tamenls cata Spiritus tum demum agnoſci incipiunt,
n.22, 1 cum craſſiora in Converſione & Renovatio-

nda: quami ne depolita ſunt.

1

S. 322. Tenenda & illa, in peccata pro-
ernorun &o pria, quorum ipſi cauſa phyſica ſumus, &
o Hece aliena, quorum participes evadimus, quo-
,M, niam eorum cauſa moralis ſumus. ITim. 5, 22.
§. 223. Præter hos tam varios reſpectus
etiam ipſius peccati vis & effettus atque even-
tus in cenſum venit, quo tum in regnans &
non regnans, tum in mortale & veniale, tum
in clamans & non clamans diſtinguitur.

cata corass ein
ninata ele N
loſa manine, 4
Luc, 16,16. ne

enper anten elen . . .
S S§. 324. Regnare proprie dicitur Peccatum

4.35. lſl Originale, in irregenitis, quamdiu ſunt ex-
oltun E tra gratiam Dei. Rom. 5, 21. Sed tamen &
jen no t Peccatum actuale dici poteſt regnare, quan-
An un d per ſæpe iterata peccata contrahitur habi-

. Oblclus . . . .
übi enin tus peccandi, quo prava inclinatio, Pecca-
tumnen tum originale conſtituens, corroboratur.
nter homines e, Jer. I 3, 23. Rom. 6, 5. 12. Eph. 4, 19. Joh.

nde benof 8, 34. 36. 2 Pet. 2, 19. Hinc intelligitur,
4,4. Dominium ſive regnum peccati non in actu ali-
ale dquo unico, ſed continuato conſiſtere, qui
unda lt , vim in animum exfſerit, ad porro ſuſcipien-
Cata NN/, K 4è dos

154 Peccatum Actuale.

dos actus ejusdem generis Pſal. 69, 29. Eſa.
30, 1 nec niſi externa vi oppoſita cohiben-
dos. Gen. 11,6, Eſa. 37, 29. Adeoque Pec-
catum regnans eſt illa vehemens propenſio pra-
va, qua homo nibil aliud agere vult, quam
peccare. Rom 6, 19. 8,7. Tit I,15. Mat. 7, 18.
bPeccatum non regnans eſt, cui boni motus
Spiritus Santcti, peccato repugnantes, in ani-
mo hominis opponuntur. Id apud homines in
via ad converſionem conſtitutos fit per lu-
ctam, in qua per varias viciſſitudines pecca-
tum nunc vincit, nunc vincitur, Gal. y, 17.
cum contra in ſtatu converſionis homo con-
ſtanter dominari poſſit ac debeat peccato. Gal.
5§, 16. 18. Rom. 6, 14. 1Joh. 3, 9.

S. 325. Peccatum mortale eſt, quod homi-
nem privat fide, vita ſpirituali, & ſtatu gra-
tiæ, Rom. 8, 13. I Cor. 6, 10. Gal. 5, 21.
I Tim. 1, 19. Apoc. 21, 8. Ezech. 18, 24.26.
Veniale autem eſt illud, quodin ſe quidem morte
& condemnatione dignum eſt, ſed eam attu non
affert, quia perſona quæ illud committit in fde
&οſatu gratiæ manet, & propter Chriſtumre-
miſſonem conſequitur. Rom. 8, I. 1 Joh. 1,
9. 2, 12.
Hic notandum: (1) ex ipſis definitiomi-
bus liquere, diſtinctionem hanc tantum ad
eccata regenitorum pertinere. Non renato-
rum peccata non mortalia, ſed mortua dici
debent.

— —

debent. No
ſed continuan
gent. Pph.2,
ltatis in pe
on peccandd
ichagnit
dem contin
tionenn ſolt
G41),172
(3) peccatz
hinc multpt
lia. Urprm
DPeccandlexit

. 326. De
Dels longan
. v 30,
tinam, ter
ln Seriptun
10. Gekt
e. 5, 4.
oppret
tuti ſunt
vodomit
emplisin
rales q⸗
Cqta appl
ſur Pece⸗
Mlat 23,
Apoc, 1

Tuale.

ris Plal 60,.
j oppoſnak
,29. Aleolnt)
hemens lhtitt
ul ngeje Mi,
lit 1,15 M
ns elt, Ali hoin
fepugnantet,1
4 Pl Hott
Onſtitotostß
8Vicifſicnngf
incitut, 01
awerſionis nn
debezthelenn

1 ſoh. 59.

Ortle e, 1
hintuki, G
,n
,6. Erech. bi
od ikj ün
n ; i⸗

,,e,A
4

, iNud comnifi

4
iCs

,ontero⸗

ex ioſs ben
nem hane N
nere, Mnne

Peccatum Adtuale. 155

debent. Non afferunt mortem ſpiritualem,

ſed continuant, & reatum mortis æternæ au-

gent. Eph. 2, I. Ebr. 9, 14. (2) Notas venia-
litatis in peccatis regenitorum eſſe: conſtans
non peccandi propoſitum; facilem peccati ad-
miſſi agnitionem; ſerium de eo dolorem; fi-
dem continuo remiſſionem quærentem; cau-
tionem ſolicitam, ne dominetur peccatum.
Gal. 5, 17.24. Rom. 7, 24. 8, 1. 13. Apoc. 7, 14.
(3) peccata venialia extenuata & neglecta, &
hinc multiplicata, degenerare poſſe in morta-
lia. Ut primum enim conſenſus & proæreſis
peccandi exiſtit, mortalia fiunt. Jac. 1, 15.

§. 326. Peccatum non clamans eſt, quod
Deus longanimitate ſua aliquamdiu tolerat.
Act. 17, 30. Clamans, quod ſeveraum, repen-
tinam, terribilem a Deo vindictam exigit.
In Scriptura clamare dicitur homicidium Gen.
4, 10. defraudatio mercedis, Deut. 24, 14 ſeq.
Jac. 5, 4. rapina, Hab. 3 (2), II. vexatio
& oppreſſio eorum, qui externa ope deſti-
tuti ſunt, Exod. 3, 7. 22. 22, 23. Peccata
Sodomitica Gen. 18, 20. 19, 13. quibus ex-
emplis inter ſe comparatis erui poſſunt gene-
rales quædam notæ, ad plura quoque pec-
cata applicabiles, illa ſpeciatim, quibus men-
ſura peccatorum dicitur expleri. Gen. 15, 16.
Mat. 23, 32. led. 1 I heſl. 2, 16. Hoſ. 9, 9.
Apoc. 18, 5.
§. 327.

156 Peccatum in Spiritum S.

§. 327. Dantur gradus peccatorum, ſecun-

dum quos alia leviora, alia graviora ſunt,
Ezech. 16, 47. Joh. I9, II. I Tim. §, §.
2 Pet. 2, 20. quibus etiam ex Divinæ Juſtitiæ
regula diverſi poœnarum gradus reſpondent.
Mat. 11, 22. 24. Luc. 12,47.4 8 Apoc. 18,6.7.
KPſtimantur autem peccatorum gradus: ex
perſona peccante; ex perſona in quam pec-
catur; ex re, cui detrimentum infertur; ex
magnitudine & multitudine malorum, quæ
per peccatum aliquod inferuntur; ex deſti-
nata, qua peccatur., malitia; petulantia;
continuatione. .
Hæc criteria ſi applicentur ad Peccatum in
Spiritum Sanctum, patebit, in iſto ſummum
deprehendi malitiæ gradum.

De Peccato in Spiritumi Sandum.

S. 328. Expreſſa hujus peccati mentio fit
Mat. 12, 24. 3 I. 22. Marc. 3, 22. 28. 29. 30.
Luc. 12, 10. ex quibus dicétis patet, illud
conſiſtere in malitioſa reſiſtentia adverſus me-
dia gratiæ liberaliter & cum interna convi-
ctione oblata, cum blasphematione, irriſione,
&oο impugnatione eorum, ad boſtiliter impe-
diendam etiam aliorum converſionem.

§. 3 29. In loco I Joh. 5, 16. peccatum ad
mortem non eſt quodvis peccatum mortale;
nam

V.

nam ex hoc
Pro tll nont
tum, gno ni
is, gui ita p
tim ſpiritual
Atge ita nee
it. Ex qu
tem eſe ſy⸗
Sanckum.

. 330. L.
Immecliate ine
gione Crifim
ded gin tme
tellgi etam
honinis Chrit
ſus eſt, T fus
Shiritus dand
totali in ſtatnn
Coniunckum
mum ita ob
Per gtatam i
Aitur erg
ilodhriſe
Valce ſimile
Catumin Sp
n intellge,

Kz L
lant Fi⸗ R
io 5/

iritun 5.

—
5 eccatorin en
Aia grapinnſ
, II. I In
ner Diyine t
gralus tehett
47498 AM,le i
Ccatorimn grun
erlona in qun
nentum inlenn
dine malorun

nkeruntour; ett
malita; henl

entur ad Pecenn
bit, in itofnun
dum.

pirtun Ghfe

s heccat geil
re, 9,22. 250.
Cilis patt,
eßkentis knne
Cutmn itenttn.
Hemafiole, i
d Holie
werſonen.

„ 16, fkunii

9

S.
eccatun
19

Peccatum in Spiritum S. 157

nam ex hoc poſſibilis eſt reditus, & preces
pro tali non fruſtra fiunt: ſed eſt tale pecca-
tum, quo mors æterna certo inducitur, dum
is, qui ita peccat, revocationem ſui ad vi-
tam ſpiritualem & æternam non admittit,
atque ita nec aliorum precibus locum relin-
quit. Ex quo colligitur, Peccatum ad mor-
tem eſſe ſynonymum Peccati in Spiritum
Sanctum.

S§. 330. Locus Ebr. 6, 4. 5. 6. proxime &
immediate indigitat apoſtaſiam totalem a Reli-
gione Chriſtiana ad Judaiſmum vel Gentiliſmum.
Sed quia tamen verba ſunt generaliora, in-
telligi etiam debent generatim de quovis
hominis Chriſtiani, qui jam longe progreſ-
ſus eſt, & fructus regni Dei per operationes
Spiritus Sancti certiſſimas percepit, relapſis
totali in ſtatum peccati & malitiæ regnantis,
conjunctum cum boſtilitate & reſiſtentia ani-
mum ita obfirmante, ut non poſſit reſtitui
per gratiam ita repudiatam.
Agitur ergo hic de alio peccato, quam fuit
illud Phariſæorum (S. 328) ſed quod ei tamen
valde ſimile eſt. Omnino hic includitur pec-

catum in Spiritum Sanctum, quamvis non ſo-

lum intelligatur.

§. 33 I. Locus Ebr. 10, 26-31. agit de vo-
luntario & ſpontaneo relapſu poſt acceptam
gratiam

58 Peccatum in Spiritum S.
1

um pe-
nis ad Chriſtum, cur
gratiam converſionis m de⸗
gratiam & malitia eo usque progreclten 3
nenni rejiciat, & contumelia ealat: .
r ratiæ, hoc eſt, Soiritum da n.
tion E cii ſui, quo gratiam : ug.
ne Eheiſti partam, applicat in or
Verfonies non poſſe „quamdiu iſtun
ak m Sanctum rejiciunt, evié e⸗
St atam penitus evertit ſalutis
Na hacilturg „tum ordinem.

Bene etiam a quibusdam obierva⸗
§. len hujus peccati ablieaei balle e
tur, te pertinaci Judæorum boſt e n
e elt Sancti, & ex pœRa Ter ng,
6 lteriore & longiore aſe⸗
3 7, K1. 52. 54. 13,45. 50. 51. col
45. 1 Theſd. 2, 16.

—

. . 71./7 an-
t, objectum hujus peccati eſſe Spiritum dan-

intendit &. efficit;
Lſalutem intendit &. 3
rſionem ac ſa Sen
tandore illud non in Perſonam Spiritus Sancéti
tender

*

ſed in gratioſas ejus Pe ee r⸗
i iam,
illarum &νοπ
en griie, dminftramm. Hhinc
ſeaia a Deo conftituta adm e. Ain.
3 2,

.

retinendam
Ordinariamn
Utbeccatun,
1ss (iwinæ,
. id guoc
Hæc ſun
Dharileis i
ſtoli verit
tentiæ &!
ſuis ac ſum
Reſtitere en
Verſionem

nifeſg ,

Dinitu gancti
legeſttut, 8
hentälemſale
les geſeribun
oten iulin

l . hhuuuniei fer
§. 333. Ex collatis ita inter ſe locis his pa-

lunt, Marth.

. 2 4 . .

erant tamen
Per eſſeacen
Du ime
ſnvickioni 4
IyII j
ue Vad

leienti doſi

fitumd,

—

Dnſtum, an
Gue prog
tumelig ghitt
titumm Sancirt
tiam Dei, 4
cat in ordlel

quamdin Cri
icluat, einlet
us evertitlälnm:
inem.

guibuskan
ti explicti
um poltefun
Me Groniſru
ngoreßtenni
ſ, I7 1 311
. ſl⸗ C0lN

mnter ſe lors

ati eſſe nhn

mn, quoßs n
igtent e,
nmmSpinu,
ntiones, 4 4
zdeogve AE
Nl
rout n
minilttunt

Peccatum in Spiritum S. 159

retinendam eſſe exiſtimamus communem &
ordinariam theſin, dummodo ſuppleatur:
ut Peccatum hoc ſit abnegatio agnitæ verita-
tis divinæ, & operationis gratioſæ piritus
§. id quod ipie Auctor agnoſcit p. 236. l. 12.
Hæc ſumma erat officii Spiritus Sancti a
Phariſæis impugnati, quod Chriſtus & Apo-
ſtoli veritatem cœleſtem in præconio pœni-
tentiæ & fidei propoſuerunt, & miraculis
ſuis ac ſumma vitæ innocentia confirmarunt.
Reſtitere ergo Gratiæ Spiritus Sancti ad con-
verſionem & Salutem ipſorum tendenti.

S. 334. Adeoque Perſona hol peccatum
committens eſt homo operationum gratioſarum
Spiritus Santti particeps factus: ſive ſit plane
regenitus, & cognitionem vivam ac experi-
mentalem ſalutis in Chriſto jam nactus, qua-
les deſcribuntur Ebr. 6, 4. ſeq. ſive ad convi-
tionem ſaltim internam pervenerit, quales
Phariſæi fuerunt. Hi illuminati dici non poſ-

ſfunt, Matth. 15, 14. 23, 16.17. 19. 24.26.

Luc. 6, 39. Rom. 2, 19. Joh. 9, 39. ſeq. ſed
erant tamen convitti per miracula Chriſti,
per efficacem ejus doétrinam, & per vitam
ejus innocentem. Joh. 3, I. 8, 46. Et buic
convictioni æquipollet ea, quæ fit per verbum
Divinum ejusque efficaciam, & quæ eous-
que vadit, ut veritas nonniſi reluétante con-
ſcientia poſſit negari. I Cor.2,4. Act. 7, 5
§. 335.

160 Peccatum in Spiritum S.

S. 335. Forma Peccati in Spiritum Sandtum
complectitur veritatis cœleſtis & Gratiæ Spi-
ritus Santti (1) Abnegationem, qua illa ſpon-
te relinquitur, ſpernitur, & exploditur;
(2) Blasphemationem, qua pro mendaci,
abſurda, diabolica vendiratur; (3) Impugna-
tionem hoſtilem, qua odio habetur, & opus
Spiritus Sancti tum intra ipſum animum,
tum apud alios omni niſu impeditur, cum
virulenta irriſione & inſectatione maligna:
idque liberrima voluntate, & deliberata pe-
tulantia.
Heæc omnia cernuntur in Phariſæorum ex-
emplo, nec non in dictis Ebr. 6, 6. & 10, 26.

S. 336. Ergo proprie Forma bhujus Peccati
non confiſtit in abnegatione Religionis revelate.
Nam Phariſæi religionem Iſraeliticam non ab-
negarant, nec repudiaverant doctrinam de
Meſſia: & tamen rei peraguntur hujus
peccati. .
Qui tempore gravis perſecutionis, veri-
tatem Divinam, de qua convicti ſunt, ex me-
tu abnegant & blasphemant Act. 26, I1. gra-
viſſime peccant illi quidem; ſed tamen quia
hoc non faciunt ex petulantia malitioſa, non
committunt peccatum in Spiritum Sanctum,
& ſupereſt aliqua ſpes, poſſe eos ad pœni-
tentiam revocari. Sed qui tale quid faciunt
non metu aut neceſſitate compulſi, ſed ſpe
tempo-

temporalium
Zis ali verit
Coconvictif
Dphetnis
e his valde
nine immun

5§. 337.
Gula non re
ſonem eort
Daulus dicit
tamen, gui
qoiorum rigo
ſionis yr 1
eſt, de ſamn
Epfſtimant: (
Nvd nonn rem
Ek, impolſibi
d untum he
Iibig mpolhb
TevOCent d
Chritos gin 1
tinan X
19,2 8
. 2 D
Thrſſes,
nti reos Pere
ken er Chi
batie meci⸗
Ommiao
Umiverlalitate
ts Sandti

piritund.

Peccatum in Spiritum S. 161

i in Spiritmn
Cleltis 8
jonenn, gon luf⸗
tor, & end
oa pro m
itatur; )li
dio habetut,a
ra iplum mnr
nili impedttn,
nlectzione n
tite, Eelben

ur in Dharleon
8 Ebr. 6,6,l

e Fornu i D
one heli
emnllaelitcim
lwelant Cochi
tei petagunm

8 geleriliſ
ncorwichlunt
emunt Ack hli

gem; e n

Ulantia i
in iinmnde⸗
pole en t

o,

Ui tale lin

6

ll
te coMp 4

temporalium eommodorum; ac multo ma-
gis qui veritatem Divinam, de qua aliquan-
do convicti fuerant, ſponte abjiciunt, rident,
blasphemis ludibriis petulanter exagitant:
de his valde verendum, ut ſint ab hoc cri-
mine immunes.

§. 337. Peccatum hoc dicitur irremiſſibile,
quia non remiſſum iri Chriſtus, & Conver-
ſionem eorum, qui id admiſerunt, aννντον

Paulus dicit, Mat. 12, 31. 32. Ebr. 6, 4. Sunt

tamen, qui, mitigato Theologorum aati-
quiorum rigore, hoc de impoſſibilitate remiſ-
ſionis non abſoluta, ſed morali tantum, hoc
eſt, de ſumma difficuſtate, intelligendum
exiſtimant: (1) quia Chriſtus tantum dicit,
illud non remitti. (2) quia Paulus non di-
cit, impoſſibile eſſe, ut tales convertantur,
ſed tantum hoc, Apoſtolis aliisque Docto-
ribus impothbile eſſe, ut ipſi hos peccatores

revocent ad pœnitentiam. (3) quia ipſe

Chriſtus alia in re 7 α ιzùrισν & T νσποπν
tanquam æquipollentia inter ſe permutat.
Mat. 19, 23. Coll. v. 26. (4) quia ipſis etiam
Phariſæis, quos Chriſtus diſerte hujus pec-
cati reos peregerat. Marc. 3, 30. tamen po-
ſtea per Chriſtum & Apoſtolos oblata ſunt
gratiæ media.
Omnino facilius poteſt hæc ſententia cum
univerſalitate meriti Chriſti & gratiæ Spiri-
tus Sancti conciliari.
L. §. 338⸗

162 Peccatum in Spiritum S.

S. 338. Manet interim certum, diffcillimam
eſſe bujus peccati remiſſionem: quia ordinarie
cum eo conjuncécta eſt malitia prope imme-
dicabilis, ipſa gratiæ media, ſine quibus ad
Pœnitentiam veram perveniri non poteſt,
directe repudians.
Hinc impœnitentia finalis plerumque e eo
conſequitur: ſed ea ad formalem hujus peccati

rationem referri non poteſt; nam Phariſæi diu

ante finem vitæ ſuæ illius peccati rei fue-
runt. Adfuit in illis tota forma bPeccati in
Spiritum Sanctum, quamvis nondum adeſſet
impnitentia finalis.

S§. 339. Etiamnum committi hoc peccatum
poſſe, ex eo patet: (1) quia Chriſtus occa-
ſione blasphemiæ Phariſæorum de eo loquens,
non in ea ſola ſubſiſtit, ſed generatim loqui-
tur (6 &), tanquam de peccato, quod ſæ-
pius poſſit committi; (2) quia poſt aſcenſio-
nem Chriſti Paulus Ebr. 6 & 10. & poſt obi⸗
tum plerorumque apoſtolorum Johannes
IEp. 5, 16. etiamnum de hoc peccato mo-
nent; (3) quia noſtræ ætatis phænomena
juſtam ſolicitudinem adferunt, valde poſſi-
bilem eſſe progrefſum ad eum, qui in Pha-
riſæis fuit, malitiæ gradum, quo homines
omnia gratiæ media, contra conſcientiam
ſuam, rejiciant, irrideant, inſectentur.

g. 340.

—
o. N
Sckwn p⸗
in Mritum
coller, (1)
yichonen
enulantia pe
ulra progr
Conttet, imm
DD imotandea
ſegne contine
Eehortztionun
ne Cjodicii
Nellorun, e

lum lempus e

3l. dee
1leccnto in
e. 12, 32.V.
G impugnati
Vel ab innr
comniſke de
illins ſohe
coadto, An
brepto AM⸗
Tale fit
tionum tem
umabnegn
SPintum San
N lis tenin

md. Peccatum in Spiritum &. 163

tun, Efriin F. 340. Nemini tamen temere impingendum.
8 quneim Sciri non poteſt, eſlſe aliquem peccatorem
itaproen in Spiritum Sanétum, niſi accurate de eo
1, ſne gim conſtet, (1) quamnam habuerit, vel habeat,
niri non conviétionem internam; (2) utrum ex mera
petulantia peccet; (3) quousque hæc ejus
plerumquu malitia progrediatur. De eo cum rarifſime
nalenhun conſtet, immo conſtare vix poſſit, ſatius eſt
num Dhrié ab imputando alteri peccato hoc abſtinereg
pecctt ii ſeque continere intra limites admonitionum,
form bec dehortationum, repræſentationis periculi ani-
isnonduns mæ & judicii Divini: addita fideli expoſitione
mediorum, ex tam periculoſo ſtatu mature,
dum tempus eſt, eluctandi.
mitti hoe Nent
gvin Cniſlen §. 341. Peccatum in Filium Hominis diſerte
grumceen a Peccato in Spiritum Sanctum diſtinguitur,
dgenernint Mat. 12, 32. Videtur conſiſtere in abnegatione
deccr, all S impugnatione Chriſti ac doctrinæ ejus, facta
atinpoſtie⸗ vel ab ignoraute 1 Tim. 1, 13. vel a nondum
lo⸗ Ahoti convicto de Divinitate Perſonæ & Doctrinæ
olorun ſeu illius Joh. 1, 46. Vel a ſciente quidem, verum
, hoc pecen⸗ coadto, & metu periculi, ſuaque imbhecillitate
Ztatis phand abrepto. Mat. 26, 70. Act. 26, 9. 10. 11.
lee Tale fuit peccatum eorum, qui perſecu-
tionum tempore ex metu cruciatuum Chri-
lenc, ) eg ſtum abnegarunt. Non fuiſſe reos peccati in
„Wnſe“ Spiritum Sanctum vel ex eo patet, quod multi
Dnn n ex illis iterum converſi fuerunt.

5 I. 2 . De

164 Liberum Arbitrium.
De wiribus Liberi Arbitrii poſt lapſum

reéſiduis.

g. 342. Cum, de Imagine Divina videri=
mus, eam fuiſſe Niritualem in homine perfe-
dionem, qua aptus fuit ad ea, quæ per ſolas
naturales animi facultates præſtare non po-
terat (S. 24 1), per lapſum autem eam amiſ-
ac totam hominis naturam depravatan
eſſe (S. 287. 289); jam facile colligi poteſt,
quid de viribus hominis poſt lapſum & in
ſtatu peccati reſiduis exiſtimandum ſit: nem-
pe, perfectionem illam ſpiritualem, qua ani-
matus erat, penitus eſe amiſſam, & faculta!
tes animi naturales, intellectum ac liberam
voluntatem, manſiſe quidem, ſed plurimunm
per illam naturæ totius depravationem alte-
ratas.

§. 343. Sunt ergo tres hoc de argumento
theſes tenendæ, ac de iis generatim notan-
dum, acroamaticum terminum Liberi Arbi-
trii, propter ambiguitatem, propter Patrum
ac Scholaſticorum inconſtantiam in hujus
vocabuli uſu, & maxime propter Pelagiano-
rum ſtrophas, valde incommodum efſle; nec
tamen e theologia, in quam ſemel receptus

eſt. exeſſe poſſe, quia ſine ejus notitia ve-

tuſtiora ſcripta non poſſunt intelligi.

§. 344.

—

,444.
tas onimi,
Mnmr cog
Men, gl
eligere, 4

F. zaf.
hujus 4,5
perelſt reß⸗

gere a G

tudo d ⸗
tiam 4.,,
Inprimis ad
cognltionemn.
(2) in dolr
bonum tum
dam, ad en
felcitatemn .
Dertinens 2
17. 18. tum
. Cor. 736
Obleryand
Droducere,
ul derſant
irdan,
n lehugna
5 30, Mare

rinmn.
Piri os iyir

)⸗
ine Diwin e
len in homme,
d ex, Jvehet
es Preſtate i
1m autenn em!
Muturan ten
facile coliel⸗
8 polt hlin

ſtimandonki

piriwalen,
, aniſen, A⸗
telectun 4
Gepraaiond

gelhoe de 10l
eis kenernin⸗

vam ſen 7
line eils in
lunt inteli⸗⸗

6
5
7

tetmioum Uln

tatelh, O 4
conſtnnn

commmoine,

Liberum Arbitrium. 165

S. 344. Eſt ergo Liberum Arbitrium facul-
tas animi, qua homo ea quæ intellectui offe-
runtur cognoſcere & dijudicare, & voluntate

Jua ea, quorum bonitas intellettui cognita eſt,

eligere, appetere & exſequi poteſt.

§. 345. Superſunt in homine lapſo Liberi
hujus Arbitrii vires in rebus naturalibus, civi-
libus, & moralibus. Nam (1) in intellectu ſu-
pereſt recta ratio, quæ res naturales intelli-
gere ac dijudicare poteſt; atque adeo apti-
tudo ad acquirendam ſapientiam ac pruden-
tiam Act. 7, 22. I Reg. 4, 30. Luc. 16, 8. &
inprimis ad naturalem Dei ac voluntatis ejus
cognitionem. Rom. 1, 19 20. 32. 2, 14. 15.
(2) in voluntate ſupereſt facultas eligendi
bonum tum naturale, ad vitam conſervan-
dam, ad externam vitæ tranquillitatem ac
felicitatem, ad artes & ſtudia, ac ſimilia,
pertinens 2 Sam. 24, 12. Act. 5, 4. Luc. 12,
I7. 18. tum civile, in vita ſociali Num. 36,6.
1 Cor. 7, 36. 37. Rom. 13, 3. tum morale, in
obſervanda lege naturæ ad vitæ honeſtatem
tuendam Phil. 3, 6. (3) Poteſt etiam homo
producere actus pædagogicos, hoc eſt, eos,
qui verſantur circa ſalutis media actu externo
uſurpanda, quod ubi fit, per ea Deus in homine
non repugnante operari poteſt. Acl. 24, 24. 25.
8, 30. Marc. 6, 20. Mat. 7, 28. 29. Joh. §.

33. 34. 31.
L 3 §. 346.

166 Liherum Arbitrium.

—

§. 346. Hinc intelligitur, Jupereſe in ho-
mine Liberum Arbitrium naturale && rationale,
per quod, quæ rectæ rationi conſentanea vr-
dentur, agere poteſt.
Semper tamen tenendum, Jubeſſe hanc
hominis libertatem regimini Providentiæ Di-
vinæ, adeoque non abſolutam eſſe. Jer. 10,23.
Pſal. 33, 10. Prov. 16, 1. Jac. 4, 13. 14. 15.
Eſa. 19, 1I - 14. 2 Sam. 17, 14.

S. 347. Sed præterea ipſa experientia con-
ſtat, has reſiduas vires per lapſum valde dehi-
litatas eſſe. (1) Intellectus verum & laborioſe
cognoſcit Sap. 9, 14. 1 5. 16. & erroribus ob-
noxius eſt. 1 Cor. 1, 19. (2) Voluntas in eli-
gendo bono ſæpe a via deflectit, etiam ubi
facillimum eſſet eam tenere, Rom. 1, ²8.
quorſum & variæ illæ cauſæ peccatorum per-
tinent, quibus abripitur. (S. 3 0. 311.)

G. 348. Ad afctiones Jpirituales (fidem in
Deum, amorem ac timorem Dei, amorem
proximi verum, Converſionem ad Deum,
aliasque, quæ nonniſi operatione Spiritus

Sancli in anima exſiſtere poſſunt) nullæ JiA-

perſunt in bomine vires. Eſt enim ſpirituali-
ter mortuus Eph. 2, 1I. 3. 5. hatura ſervus pec-
cati Joh. 8, 34. Rom. 6, 14. in intellectu di-
vina luce deſtitutus, ut Deum & cultum e

debitum, cognitione viva, efficaci, ſalutari,

cogno-

coglolcer⸗
14, 1,20.
ſus obalien
propoſitun
poteſt, p

349.
pirituales
Gefecus
Johr lſ ſ.
telligat ſoin
tur ſoh6,2
tus SPirituil
5 36. Rom.,

5. 36o. Hi
rinam ſibr
ominis nun
aldos nem
ſelleet in
gerwum den
ſlutnrifer
ſenli, ge

7

Ntrium.

N, Tipereſen
Gturale Grmin
oni conlennen

dum, hUiel
nini Provitetl
tun eſte l
ic. 4,lyl
14.

plaepperett
e pſun ni
1 veruin Al
16. & etrorte
2) Vluuat
Ceſteclit, ei
nere, Non
ſe heclutmn
l. (5. 3 0,310

rmm (1
brem Dei,
etſonenn 41 1
ohette ie
e holuet) en
enin hin
patrnlerſuf
7u. in itelitt

Liberum Arbitrium. 167

cognoſcere non poſſit, Eph. 4, 18. 1 Cor. 2,

14. 1, 20. 21. 22. 23. voluntate a Deo pror-
ſus abalienatus bonum ſpirituale appetere, &
propoſitum bonum capere & exſequi non
poteſt. Eph. 4, 18. Rom. 8, 3.5. 7. Mat. 7, 18.

§. 349. Solius itaque Dei eſt, novas vires
Ipirituales conferre, 2 Cor. 3, 5. Ezech. 36,26.
ES& effedtus ſpirituales producere, Phil. 2, 13.

Joh. 15, 5. 6. 1 Cor. 12, 6. ut in luce Dei in-

telligat ſpiritualia 2 Cor. 4, 6. fides accenda-
tur Joh. 6, 29. Eph. 1, 19. & vita Dei dona-
tus Spiritui DEl obſequatur. Joh. 6. 44. 63. 65.
8, 36. Kom. 8, 2.

S. 350. Hinc intelligitur, Theologorum do-
rinam ſibi recte conſtare, quum Arbitrium
bominis nunc liberum dicunt, in rebus natu-
ralibus nempe (S. 346), nunc, alio reſpectu,
ſcilicet in ſpiritualibus, rvum && captivum.
Servum nempe arbitrium eſt impotentia Deum
Jalutariter cognoſcendi, eaque volendi && fa-
ciendi, quæ Deo grata ſunt.

7„

L 4 XxvV.

168 Fœdus Gratiæ.

XV.

DE FOEDERE GRATIM.

§. 351.
Lchin de fœdere gratiæ eſt ipſa docri-
na de ſalutis æternæ poſt lapſam obtinende
ratione, ſehemate fœderis alicujus propoſita.
Methodus hæc nec fundamento in Scripturis
nec utilitate caret; excitati enim per eam fuere
theologi ad Scripturam accuratius ſcrutan-
dam. Sed ſenſim in varios abuſus degene-
ravit, maxime cum per nimis multas notio-
nes Juridicas, ad doctrinam Scripturæ admo-
dum coacte applicatas (usque adeo ex Jure
Feudali, Jæger p. 247), novæ & inuules in
theologia quæſtiones naſcerentur, quarum
multitudo utilitatem hujus methodi veram
tandem abſorpfit.

Omittunt ideo recentiores hanc methodum
in tradenda theologia dogmatica. Nos ad
notitiam rei hiſtoricam pauca ſummatim anno-
tabimus.
§. 352. Fœdus Gratiæ accipitur duplici ſen-
ſu. Primo ſumitur pro Padto inter Deum Pa-
trem & Filium de redimendo & ſalvando genere
bumano. (Jæger p. 238) Atque illius ſumma
hæc eſt:
(1¹) Certum eſt, Deum, qui lapſum ab
Xterno

Xteno pr
humant m
homines
geyiſle.
(2²) Ce
ſonas gent
rendo, Fi
Qum voc⸗
(3) hi
ſalyatione
& ecret⸗
dus dici h.

Jonamm le

Horeter
Ur. 22, 29.
(6) bune
Donunt a,e
1 eatione erg
luit es ſ
1, 79. g. e
Voluntaria
crifeium,

.

Fœdus Gratiæ. 1489

GRAII

atir elt al
of lopſan fr
dlicijis
Mento in
enimpeten
Accurativs in
rios 1bulns
nimmis tnultsn
am Scriptunt
se ent
nov? AEine
Aerentut, e
lns hetlol

reshanehett
Gogantict. N
ucalummam.

zcchpiu n
pacto ie
Atque usle

æterno prævidit, ab æterno etiam generis
humani miſertum eſſe, & viam ac modum
homines lapios ſalvandi ab æterno de-
creviſſe.
(2) Certum eſt porro, omnes tres Per-
ſonas genus humanum ſalvare: Patrem miſe-
rendo; Filium ſatisfaciendo; Spiritum San-
ctum vocando & ſanétificando.
(3) Jam hæc, quæ de generis humani
ſalvatione ab æterno inter tres Perſonas acta
& decreta ſunt, videntur commode Fœ-
dus dici poſſe: eſt enim ſummus trium Per-
Jonarum de genere humano ſalvando con-
Jenſus.
Huc referuntur loca Hiob 33, 23. 24. Pſal.
2,7. Ela. 42, I. 6. 7. 49, 6. 8. §9, 21. Kzech.
34; 23. 24. 37,24. Zach.6, 12. I3. Mal. 3, I.
Luc. 22, 29. Gal. 3, 17. .
(4) Fundationem fœderis hujus actualem
ponunt a. ex parte Patris in æterna ejus mi-
Jeratione erga homines lapſos, per quam vo-
luit eos ſalvari, Joh. 3, 16. 1 Joh. 4, 9. Luc.
1, 78. G. ex parte Filii in ſponſione ejus ſeu
voluntaria declaratione offerendi ſeſe in ſa-
crificium. Eph. 1, 4. 5, 2. 2 Tim. 1, 9. Ebr.
10, 5§. 6. 7. Joh. 10, 17. 18.
(§) Conditionem Fœderis fuiſſe dicunt,
ut Chriſtus ſponſor per obedientiam ſuam

activam & paſſivam pro genere humano ſa-

tisfaceret, Gal. 4, 4. 5. quo reſpectu padtum
5 hoc

170 Fœdus Gratiæ.

hoc revera legale fuit; initum enim eſt er
conditione, ut Filius accurate loco homi-
num legem impleret.
(6) Viciſſim Patrem dicunt, Filio pro-
pter hoc munus ſuſceptum tanquam præmium
promiſiſſe a. ſalutem generis humani, Eſa.

53, 11.12. 55, 3. 4. 5. B. Jus regnandi in
redemtos Pſal. 2, 8. regnique adeo erectio-

nem, defenſionem, conſummationem. Luc.
22, 29. „. Gloriam æternam in Seſſione ad
dextram Patris. Pfal. 110, r.
Ex hac brevi & ſummaria expoſitione pa-
tet, contineri hic doctrinam de æterna Dei
benevolentia & miſericordia erga genus hu-
manum lapſum, & de æterno illo decreto,
bomines per redemtioncm Chriſti, & per fdem
in ipſum, ſalvandi: eamque ſub ſchematiſmo
metaphorico Fœderis, comparatione longius
quidem amplificata, proponi.

G. 353. Altero ſenſu Fœdus Gratiæ conſi-
deratur, prout eſt inter Deum & homines de
Jalute per fidem in Chriſtum obtinenda conven-
tio. In eo diſtincte conſiderari ſolent: (1)
Fœderis Sponſor & Mediator, Chriſtus;

(2) Bona promiſſa, Gratiæ in hac, & Glo-

riæ in altera vita; (3) Conditiones ab homi-
ne requiſitæ, pœnitentia, fides, ſanctitas;
(4) Unicitas ejus quoad ſubſtantiam; &
(§) triplex unius ejusdemque fœderis œco-
nomia,

Eomie, PaS
ien⸗
econom
iſrancdi a.
voN ad res
tario ſigtit
nencdl Vian
Deo prom
mia eſſe d
tempore /
demgue ſen
fidem in 0
lenper onlen
ſiluten zppl
anper fuiſe,

384.
Andn ſ
methodus t
De iſ⸗
(1) Deum
Chrſtum,
nem, guan
inſtum,
ad ordine
non credet
uramento
Ut eo maja
Dtetur. Ebr
n homirij

tie.

—
initom erine
Cclrate locn e

dicunt, Flan
nin tanquungt
eneris humm
. us renns
nique adeo e
Dnſummmztonel
ernann in gelt
0, l.
naria eupoſin
Nrinam de emn
orlig ergi gin
be kterno N
Chriſi, Gl
nque ſub Crt
commparttonel,
oponi.

cdus Gritl
,Deun O hut
m obtinentcn
derrri el
lelinter, 1.
tiz in hac, A
nditiotesi 4
, fides, t
1 ſtune,
el 4
nque ſo

Fœdus Gratia. 171

nomia, Patriarchalis, Moſaica, Chriſtiana-
(Jæger p. 244 - 25).
Oeconomia ſignificat proprie modum admi-
niſirandi ac difiribuendi bona familiæ. Hæc
vox ad res divinas translata, ſenſu ſcriptu-
rario ſignificat æ. modum explicandi & prope-
nendi viam ſalutis & 8. conferendi bona a
Deo promiſſa. Cum ergo triplex œcono-
mia eſſe dicitur, ſenſus eſt: eandem omni
tempore ſalutem hominibus promiſſam, eun-
demque ſemper fuiſſe modum eam obtinendi per
fidem in Chriſtum; ſed promiſſiones non
Jemper eadem claritate propoſitas, & media
ſalutem applicandi & conferendi non eadem
Jemper fuiſſe. Eph. 2, 12.

F. 354. Jam ut conſtet, quid de hac do-
Strina ſit ſentiendum, accurate res ipſa &
methodus rei diſtingui debent.
De ipſa re certum eſt ex Scriptura:
(1) Deum promittere hominibus ſalutem per
Chriſtum, 1 Joh. 5, 11. (*) oſtendere ratio-
nem, qua ſola potiri eadem poſſint, fidem in
Chriſtum, Joh. 3, 16. (3) Obligare omnes
ad ordinem illum ſalutis, comminatione
non credentibus facta, Marc. 16, 16. (4)
Juramento confirmare promiſſionem ſuam,
ut eo majore cum fiducia ab homine acce-
ptetur. Ebr. 6, 17. Hoc ſi quis Pactum DEI

cum hominibus appellare velit, ei dica ſcribi
non

172 Fœdus Gratiæ.

non poteſt: «. quia omnino hic duæ partes
ſunt, una promittens, & promiſſionem jura-
mento firmans, altera promiſſionem cum
fiducia acceptans, quæ eſt inter duos conven-
tio: G. quia Sccriptura ipſa in hoc ſalutis hu-
manæ negotio f&deris notione utitur. Jer. 31,
31:,3 2. 33. 1 Pet. 3, 21.

§. 355. Sed methodus fœderalis, notionem
hanc ita amplificans, ut partim omnia, quæ in
fœdere humano occurrunt, huc trahantur,
partim ad notionem hanc totum ſyſtema ve-
ritatum ad ſalutem revelatarum conforme-
tur, varia incommoda peperiſſe deprehenſa
eſt.
(1) Notio fœderis integra, (qua eſt con-
ventio inter duos aut plures æa. voluntaria ac
mutua, G. de mutuo præſtandis conditioni-
bus, y. eo fine ut pars utraque commodum
ex eo capiat,) retineri niſi coactiſſima cum
adplicatione, non poteſt.
(2) Non ſatis explanate hæc methodus
exponit, quas partes Spiritus Sanctus in ſalutis
humanæ negotio bhabeat.
(3) Quod Pœnitentia, Fides, Sanctitas,
conditio dicuntur, id valde incommodum
eſt, propter abuſum hujus formulæ,
(4) Promiſſio gratiæ a non credentibus
non acceptatur; intuitu itaque horum non
eſt conventio.

(H) Dicta

(5) Die
huntur, 9
agunt; ex
quitur: pr
ipla non en
1 Fœdere
ſepe confu

5. 366.
detor: ,
leris, itz
Chriſtum o⸗
ſane; ſeg
eſt, ne iſa
llim exuiſi
ethoci man
Aiis in locis
Inento docd
hoſhunt ſib
uz de vari
egregſg ſint,
6 61)) oti
Mhenta Theo

ie,

—
nino hic ent
promiſhorenie
Promiſhioren e
ſtinter Aunan
a in hoei
tione wtin ,

felertli i
rtin onnnia,
Unt, huc i
c totum hie

elatarum t .

Peperile let⸗

tegtn, (ut
ures a. VolII
reltinds nd
Utraque oNd
nil coackilun

nte hec ii

„

ijitu Cuncun

t. 1
t Ats e
alde inconm
iusfolnlla.
e 4 ml di

Fœdus Gratiæ. 173

(⁵) Dicta Scripturæ non pauca huc tra-
huntur, quæ de fœdere hoc plane non
agunt; ex quo non unum incommodum ſe-
quitur: probationibus deeſt ſoliditas; dicta
ipſa non ſemper acceurate explicantur; & quæ
a Fœdere gratiæ plane diverſa ſunt, cum eo
ſæpe confunduntur.

§. 356. Sic ergo hac de re ſtatuendum vi-

detur: a. retineri poteſt ac debet notio fœ-

deris, ita ut promifſio ſalutis per fidem in
Chriſtum obtinendæ Fœdus Gratiæ dicatur
ſane; ſed G. etiam atque etiam cavendum
eſt, ne iſta ad notionem fœderum humano-
rum exquiſitius exigantur. Incommoda
methodi manifeſta ſunt; pleræque doctrinæ
aliis in locis recurrunt, & ſine ullo detri-
mento doctrinæz de Gratia DEl gratuita
poſſunt ſub alio nexu proponi. Reliqua,
quæ de varia gratiæ œconomia dicuntur,
egregia ſunt, ſed ad Theologiam biblicam
(SH. 61.) potius pertinent, & ad prima fun-
damenta Theologiæ propheticæ.

XVI.

174 Teſtamentum.
XVI. XVII. XVIII. XIX.

DE TESTAMENTIS.

§. 357.
uoniam promiſſio ſalutis tota ”
G tisfactione Chriſti; hanc atein r⸗
ſtus per mortem ſuam Preeſtiti : e verd
moriturorum de bonis ſuis n aos conie.
rendis voluntas declarata Teſ am am ell
promiſſio illa dicitur 2. Pamevrem aue Phe-
latio non uno nomine commodior eit,

illa Fœderis. 4

Divinum
Eſt ergo Teſtamentum .
diſj di de promiſſione Jalutiz per Mieen e
rilun hominibus dandæ, facta e en
mortis Chriſti tanquam cauſæ meritoriæ bo
rum promiſſorum.

§. 3 59. Cum autem reſpectus hic non
uno modo ſe habeat, ſed ob mortem e⸗
demtoris demum in plenitudine rernho urn
eractam, referatur ad Meſſiam vel à

venturum, vel jamdum exbibitum; ac præ-

terea ob hanc ipſam temporum differentiam

“
ſtatus animorum poſtulaverit, ut ante Re

demtoris mortem promiſſioni ſalutis adjun-
geretur acceſſoria quædam œcconomia lega

. i oſt Redemtoris mortem
lis, quam deinde p ten

aclu fadlam

Ppromiſtone
hinc endem
Promila fuit
i, Vetus G
Mlitth. 26, 2

0

5. 360,. I
In Seripturi 1
enſu Accipi,n
eſt Droniſin /
nute lynli,
Alln. Fic ie
eno Aceptun
un giſpoftior
hderinati an,
Nato uids
loquendon
I ermone
1 Plerisgue
Atque iceo
u promiſſio
re Patefad
bomie legali
luminati
iguardo te

GS Vetus Teſtamentum. 175

—

I. MW. actu factam non amplius cum illa ſalutis
¹ promiſſione Deus voluit eſſe conjunctam:
IENNpinc eadem quidem omni rempore Salus
promiſſa fuit, ſed duo tamen ſunt Teſtamen-
ta, Vetus & Novum. Gal. 4, 24. Ebr. 8,6- 13.
tis tota in Matth. 26, 28.
hanc ulen- Z
elttit; An
5 in Mos De Veteri Teſtamento.
Teſtamem S. 360. Initio ſtatim probe obſervandum,
entun; dui in Scriptura Vetus Teſtamentum nunc latiore
mmociotcht ſenſu accipi, nunc ſtrictiore. Late acceptum
eſt promiſſio ſalutis una cum acceſſorio ſche-
maate legali, promiſſioni Evangelicæ ſuperin-
amentuné ducto. Sic accipitur Gal. 3, 17. Stricke
ſiletir vero acceptum denotat ipſam hanc acceſſo-
fidi riam Nadabtoren, legalem, promiſſioni ſalutis
e nrentutt! Superinduttam, ſolam. Sic accipitur Ebr. 8,9.

Ratio hujus diverſitatis non eſt Scripturæ
in loquendo inconſtantia, ſed ſcopi, ad quam
rehellis iil in ſermone de V. T. reſpicitur, diverſitas.
dob o In plerisque dictis Scripturæ de V. T. reſpi-
tmcine ele citur ad ipſam diſpoſitionem legalem in ſe,
eſen atque ideo ſtrictior obtinet ſenſus; quia ſalu⸗
zhibim tis promiflio, quæ ante Chriſtum non ita
rum fen clare patefacta erat, ſub acceſſoriis illis œco-
lit, ut nomiæ legalis occultata & involuta fuir, ut
loni ſans ab illuminatis tantum agnoſceretur. Pſ. 51, 8.
œconONAliquando tamen ipſa E. Z. medulla ſpectanda

demtori e fuit.
4

126 Vetus Teſtamentum.

fuit, ut Gal. 3, 17. atque adeo magis ipſius
promiſſionis de Chriſto, quam &Oιc bäaä‚ie
iſtius acceſſoriæ, haberi debuit ratio. Ideo
aliquando V. T. etiam latius ſumitur.
Peperit hoc apud theologos aliquam in
docendo diverſitatem. Antiquiores, Me-
lanchthon, Hutterus, Chemnitius, ſignifica-
tum ſtrictum fecuti ſunt, ita ut V. T. & Le-
gem fere pro ſynonymis haberent: Alii po-
ſtea latiorem maluerunt amplecti. Quod
recte obſervatum difficultates in hoc arti-
culo plurimum minuit. Vid. Auctor p. 262.
Ideo & nos hoc loco diſtincte rem propo-
nemus.

§. 361. Definitione nominali Vetus Teſta-
mentum late ſumtum eſt illa gratiæ Eοon)
mia, quæ ante Chriſti adventum fuit. Strice
ſumtum eſt illa diſpoſitio Divina, qua poſt
Vraelitarum ex Agypto egreſſum it, G
usque ad Cbriſti adventum duravit.

S. 362. Auctor V. T. Deus Triunus, G0ο0
nomice vero Filius Dei fuit. Hoc, quoa
V. T. late ſumtum, ex eo probatur, quod is,
qui in variis illis apparitionibus apud Patri-
archas factis, promiſſionem gratiæ & ſalutis
dedit, repetiit, amplificavit, & cum varus
acceſſionibus conjunxit, fuit Filius Dkl;
Geneſ. 12, 3. 18: 18. 22, 15. 18. & qond

. *

V. L. lric⸗
fbit s, qo
Exoc 20, 1
65 „9. 10.

8. 363.
ma gratig
2 Cor. 3,1
latio Sinait
1, coll 19,
Hine pon
ſs) Ii Mue
mican atute
Nec.

5 36,. S
dedet, Uat
Jl in beri⸗
tun, Pertit
Concliio i
Accedeng9
Iua ab ai⸗
tentur. Pi⸗
fuit Econ

19, ſ. Den
lt per ius
Bentiler

entem.

Vetus Teſtamentum. 197

adeo ungs
, qwann Cun
debuit tano.!
tius ſumir.
eologos A
Anudujoren,
Chennitiu, Nr
, ita ut V. 1
8 haberent:
at amnglect.
cultates 1 1
, Vid. Auia
Giſtincte den

notninal
t ilu gun
venten ii
io Diuit,
egreſ m u,
n guronit⸗

Deuslrunf
fuit. Hoe,
o probetl,
ionibds
nemn rite

. (CMN1
zVIt,

4 E
2, 15. Ne

V. T. ſtricte ſumtum ex eo, quia Filius Dei
fuit is, qui fœdus Sinaiticum promulgavir.
Exod. 20, I. coll. Act. 7, 3 8. Ebr. 12, 19. Pfal.
68, 9. 10. .

S. 363. Initium V. T. late ſumti, fuit pri-
ma gratiæ promiſſio poſt lapſum, Ebr. 9, 1I5.
2 Cor. 3, 14. ſtricte ſumti autem, fuit legis-
latio Sinaitica. Gal. 4, 24. Jer. 3 1, 31. Ebr. 9,
I. coll. 18. 19.
Hinc porro ſequitur, V. T. habuiſſe ætates
diverſas (Adami, Noachi, Abrahami, Mo-
ſis) ſi late ſumatur; ſtricte ſumtum nonniſi
unicam atatem (a Moſe ad Chriſtum) com-
plecti.

S. 364. Similiter & de Subjecto V. T. ſtatui
debet. Latiore ſenſu acceptum ad omnes,
qui in Periodo Patriarchali & Moſaica vixe-
runt, pertinuit, ita quidem ut Patriarcharum
conditio liberalior eſſet, Graelitæ vero per
accedens Sinaiticum fœdus prærogativam,
qua ab aliis gentibus ſecreti fuere, nanciſce-
rentur. Pſal. 147, 19. 20. .
Stricdte autem ſi ſumatur, primo ac direge
fuit œconomia populo Wraelitico propria,
eumque a reliquis gentibus diſcernens Exod.
19, §. Dent. 7, 6. Eph. 2, 12. 14. ſic tamen,
ut per has prærogativas ipſi concefſas etiam
gentiles ad communionem eccleſiæ & cultus
veri

178 Vetus Teſtamentum.
178

. * 6. , 9.
Veri1 rint 177 7

0 V. T. ac-
odocunque erg eque
H. 365. Won ſob illo I. 13. 32. Rotn,
Cingtia Chriſti Gal. 3, 6. Act. 15 Deo Gen- i7.
gratia Chriſ communione cum Pfſal. 33, 12.
2. 3, 21. “ 2. Lev. 26, 12. 10, Thr.
7. §. Exo fde Gen. 49, 18. ne & juſtißca-
135, 4. Peccatorim e wc 7.
11, 13. 6. coll. Gal. 3, 6. 7, 3.4.
tione Sen. . Pfſal. 25⁵5,7. 32, .4 Eſ. 1, 18.
2 Sam. 1I 2 , 103, 3. 4. 130, ec adoptione
63. Ar 2. Miich?, 13. 19. ne 64, 5. Mal.
38: 10. 432 Deut. 32, 10. 11. El 2 Gal. 3,13.
Exod. 4, 22. nec ſpe vitæ æατα 22,27.
1,6. Rom. e4 19, 2 §. Pſal. 16, 10.
D5 1 3 (47) caruerunt.
an. 12, 2.

i nonnulli
theologi no
d autem theol nonnn
F 3e Qu⸗ bona ſpiritualia gina us
V. I. ſed ex V. T. ſeu vi Nirit nid
Nbr. id de V. T. ril
Grehit Kb 10, I. id de Zie
llig, drbet. nes é
regieg eht., Kder, knhone e
Ppirſtuales a V. T. late ſumto on e el⸗
teleindi partim ex eo Hae quodeel.
bridu⸗ Teſtamentum eſt, atq importat, cu-
utique Dei teſtatoris affectum i orter, .
vn tia & benevolentia mnis Arilto
.
Parce unte nititur; partim e
va

. »

V. L. hab
Tunt prom
les, & et
Uunt, reg
reniſſiont

9367,
ropria &
ſtioonero/
ſiſtens in
jugo grar
nationibus
quanam/,
ufis eftcjeh
Iſ. Dbr. 12,
dum cerem
Proniſionen⸗
R9. K o.
lergli
Deriodo .
4 24 cn
tos ſdelin
Daratu mnn
Hinc D
Tleleris0
lhtegritt

369.
Per Megin

ntun.

—

fi. Deut, 4,0)

nue ergo l
0 ViVervnt,
AG. 13, n. M
ne cum Deoſe
26, 12. M,5
,18. Luc lon
jemiſſone A
7. 32 , ſ
4. 130, 4 1—
18.19. Necli
“ lt
Vitt unt

. Plal⸗ 16, 10

erunt.

n theolog ii
ſirtuala lii
ſeu vi a VIn
4
. honiſon
ſumto non ſel
(eo patetiii
tue Neo⸗
eCtum inhon
ommnis
Iytin ee,

Vetus Teſtamentum. 179

V. T. habuit Sacramenta, quæ & obſigna-
runt promiſſiones de gratia & ſalute ſpirſtua-
les, & effectus quoque ſpirituales habue-
runt, regenerationis, confirmationis fidei,
remiſſionis peccatorum, & Sanctificationis.

§. 367. Forma tamen Veteri Teſtamento
propria & eſſentialis hæc fuit, ut eſſet d'ſpo-
ſitio oneroſa, dura, legalis, umbratilis, con-
ſiſtens in rigida legis exaétione Rom. 5, 20.
jugo gravi Act. 15, 10. Eſa. 9, 4. & commi-
nationibus Gal. 3, 10. quæ omnia ſeveram
quandam tutelam, metum, & Spiritum ſervi-
tutis efficiebant; Gal. 4, I. ſeq. 5, 1. Rom. 8,
15. Ebr. 12, 19. 20. 21. relatione typica le-
gum ceremonialium ſubinde tamen gratiæ
promiſſionem in memoriam revocante. Ebr. Cc.
8.9. & 10. Hinc in V. T. concurrunt Scheſis
legalis & evangelica, ita quidem ut illa in
periodo Moſaica prævaluerit, Joh. 1, 17. Gal.
4, 24. cum contra in patriarchali ætate Sta-
tus fidelium liberior, & ab oneroſo illo ap-
paratu magis immunis fuiſſet.
Hinc etiam V. T. non poteſt dici repetitio
Fœderis Operum, ſi vel maxime illud in Statu
Integritatis locum habuiſſet. (S. 278.)

S. 368. Finis hujus œconomiæ V. T. fuit

præparatorius ad ſtatum N. T. perfeétiorem,

per media ætatibus ſingulis, & ſtatui homi-
M 2 num

180 Vetus Teſtamentum.

num in iis, accommoda. Ideo enim promiſ-
ſio grati? primum ævo patriarchali data &
repetita, poſtea autem in populo IIraelitico

legali diſciplinæ oneroſæ & apparatum ma-

gnum habenti involuta fuit, ut innoteſce-
ret generi humano Redemtor promiſſus, Gal.
3, 17. G. ut promiſſio hæc in medio populi
unius exſtantior eſſet, & publico teſtimonio
conſervaretur Act. 24, 14. 26,22. Rom. 3, I. 2.
9, 4. §. Y. ut ſub diſciplina oneroſa humilia-
ti, Redemtoris adventum eo ardentius deſi-
derarent. Rom. 5, 20. Gal. 3, 23. 24. ₰. Ut
actu exhibitum homines eo avidius ſuſcipe-

rent, & complementum promiſſionum eo

illuſtrius, ſalutis autem jam præſentis ma-
gnitudo tanto evidentior eſſet. Luc. 10,23.24.
Ebr. c. 8. 9. 10.
Perducti ſunt (vel potius, perduci ex in-
tentione Dei debuerunt) homines ab exter-
nis ad magis ſpiritualia, interna, atque di-
vina, Gal. 4, 6. uti vita hominum a pueritia
ſub tutelꝗ conſtituta, per adoleſcentiam, ad
maturionem ætatem pergit v. 3. immo tota
natura rerum, a primis elementis, ad per-
fectiora progreditur, Y. 9.

§. 369. Ex Finis illius conſideratione li-
quet, durationem V. T. non potuiſſe eſſe perpe-
tuam. 2 Cor. 3, 11. Hinc abrogatum fuit
Ghriſto exhibito: ita quidem, ut primum
ſene-

———

ſeieſceret,
homines de
tur. Dbr.8,

5. 370.
atio fegen
bitun Rede
fatione pej
mn gratie
ub igo one
Dicitur /
Ebr. K.9.l
logati, in (l
lemn dicitur
e exprimen

FI.
Oanlss exn
re. Max. I,
13, 26. 32.
tl0 eorum.
tr. Ubr

Ga.. 4 ſ.

17
.0e grati.
ille an
inde & er
as ad N.

tum.

Ideo eningn
patriarchll iu
popvlo lan
& appeurmmr
it, 4 Ur imm
ntor promiu
c in medaf
Publicoteſtl
. 26,22 Mo
nn onerohiit

n eo Ardentis

8 ed MWiliel⸗

m protnicton
n un Prrlnt
rellet. Luco

htias, Pelclil
) homines 1
, interna, 4n
hominum 771
er Aoleſcenn
git .3 iln
elementb, 4

conßtetnin
nc Aicgn
lidem, u 1,

1

Novum Z eſtamentum. 181

ſeneſceret, deinde aboleretur, uti ſenectus
homines depaſcit, donec tandem morian-
tur. Ebr. 8, 13.

De Novo Teſtamento.

§. 370. Novum Teſtamentum eſt diſpen-
Jatio fœderis gratiæ perfectior, per actu exhi-
bitum Redemtorem, cum luculentiore manife-
ſtatione veritatum ſulutarium, uberiore dono-
rum gratiæ & Spiritus menſura, & libertate
ab jugo oneroſæ diſpenſationis conjuncta.
Dicitur novum, Mat. 26, 28. 2 Cor. 3, 6.
Ebr. 8, 8. 9. 15. 12, 24. intuitu prioris, ab-
rogati, in cujus locum ſuccefſſit Ebr. 8, 13.
Idem dicitur melius, ad indolem ejus diſtin-
cte exprimendam. Ebr. 7, 22. 8, 6.

S. 371. Fundamentum Novi Teſtamenti eſt
actualis exhibitio promiſſionis de Redemto-
re. Mat. I1, 3. 13, 16. 17. Luc. 1, 73.78. Act.
13, 26. 32.33. Ebr. 9, I15. & actualis præſta-
tio eorum, quæ ad redemtionem requireban-
tur. Ebr. 2, ICQ. 5,; 9. 9; 12. 10, II. 12. 14.
Gal. 4. 5.

S. 372. Forma N. T. conſiſtit in diſpenſa-

tione gratiæ perfectiore. Hoc patet ex inſigni

illa denominatione, qua melius dicitur, de-
inde & ex ſpecialioribus illis prærogativis,
quas ad N. T. paſſim Scriptura refert.
M 3 §. 373.

4

182 Novum Teſtamentum.

§. 373. Inter quas prima eſt, Doctrinæ ſa-
lutaris manifeſtatio luculentior. Nam in V. T.
obſcurius tradita, & umbris ceremoniarum
involuta fuit: in Novo autem ſalus promiſſa
& clarius explicata & teſtatius confirmata eſt.
2 Cor. 3, 13. 18. 2 Pet. 1, 19. 20. 1 Joh. 2, 8.
Rom. 16, 25. 26. Ebr. 2, 2. 3. 4.

S. 374. Secunda prærogativa conſiſtit in
donorum Spiritus Santti largiore && uberiore,

tum quoad copiam, tum quoad gradum,

proventu. Ipſe Spiritus S. uti promiſſus legi-
tur Joel. 2, 28. 29. 30. Eſa. 44, 2. 3. 35,J7.
Ezech. 36, 10. ſeq. ita etiam datus fuit, Act.
2, 16. 17. & quidem in exordio N. T. cum
donis extraordinariis, miraculoſis. Act. 10,
45.46. 19, 6. 21, 8. 1 Cor. 12,7 - I1.
Sed datus eſt ac datur etiam quibusvis fide-
libus, Eph. I, 13. 2 Cor. 1, 22. Tit. 3,4-7.
cum effectu uberioris, clarioris, ac magis
explicitæ cognitionis myſteriorum fidei, Elſa.
11:9. 54, 13. Jer. 31, 34. 1 JOh. 2, 27. quæ
gignat ſtudium ſanctitatis enixius, generoſius,
ſublimius, Eſa. 33, 24. 54, II. 12. 13. 60,21.
22. Zach. 10,5. 12,8. & conſolationem abun-
dantem, Eſa. 40, I. 2. 60, I. 2. 55, 11. 66,12
13. 14. Act. 9, 3 I. Eph. 1I, 13. 2 Cor. 1, 22.

S. 375. Tertia denique prærogativa eſt li-
bertas a jugo ſeverioris V. T. diſpenſationis,
tum

—

tumm quoad
17, 641,4,
exCionem
un quoat
12, 18-22
Conſeque
nium Evar
conjunctun
61, 1. 2. 6
limitata pen
nam, Gal.
conſummat
9.10, ſihl 1
Ebr,16. 1

5 376. In
CApiendomm
Chrido enn
Dntittate,
tum vigebe
bus Chrit
6. hrumg
nees & Chn
ſed lleque
5, 4. .14
ſti 1
effuſione 4
Cutaeine
gelii in tot
ocuku

tum.

heſt, Dechine,
iof. Namind.
hris cerethonnm
tein ſilus mne⸗
eius confima
19. 20. 1N,
3.4.

Ogatige (Criir

m uond e.
uni promin
gam datusfub
exordio Nl
Wiraculoſs 1l
r. 1,7ll.
etian ſikmm
u 1)
chnions, l
Renorun f
Io
elius, inn
11,1. 1)
, itnn
1,2. ſli⸗
„13. 2Colhi

praro iel

d,

Vovum Teſtamentum. 183

tum quoad oneroſas præſtationes, Col. 2, 16.
17. Gal. 4, 24. 25. 31. tum quoad rigidam
exactionem, Gal. 3, 14. coll. 2 Cor. 3, 16.
tum quoad ſervilem timorem. Ebr. 2, 15.
12, 18 — 22.
Conſequens hujus libertatis eſt æ, præco-
nium Evangelii cum uberrima conſolatione
conjunctum, 2 Cor. 3, 9. Eſa. 52, 7. 40, 1. 2.
61, I. 2. 66, 10. II. 12. G. Adoptio, non jam
limitata per ſeveram pædagogorum dilſcipli-
nam, Gal. 4, 6. 7. ſed pleno uſu & exercitio
conſummata. v. Fiducia & parrheſia. Eſa. 35:
9.10. 54,11 -— 17. Act. 9, 31. Eph. 2, 18. 3, 12.
Ebr. 4, 16. 10,19.22. Jo. I, 16.17. Mat. II, 12.

S. 376. Initium N. T. cum latitudine quadam
capiendum eſt. «. Primo Evangelium de
Chriſto exhibito annunciatum eſt in ipſa ejus
nativitate, per Angelos. Luc. 2, 10. I1. ſed
tum vigebat adhuc V. T. quippe cujus legi-=
bus Chriſtus per circumciſionem ſe ſubjecit.
G. Promulgavit Evangelium regni & Johan-
nes & Chriſtus Mat. 3, 2. 4, 17. Marc. I, I.
ſed neque tunc V. T. abrogatum fuit, Mat.
8, 4. „. ratificatio N. T. facta eſt morte Chri-
ſti Ebr. 9, 17. & promulgatio illius ſolennis
effuſione Spiritus S. Pentecoſtali: quam ſe-
cuta deinde eſt exſecutio per præconiumEvan-
gelii in toto orbe, & per excidium templi,
quo cultus V. T. proprius plane abolitus fuit.
. M 4 Sicut

Novum T eſtamen
184

icut V. T. paulatim Elolrawit Ebr der 3.
. Sienn ſenfim õ inio.
ue confinio tenebræ ſenſim unt iͦ.
e ennn auroræ. Rom. 13,12.

Cum ergo extremum cetenis, d
. um Novi Teſtamenti in idem m
freſgeri een datet, litem de miniſterio Jqelen⸗
meidernt⸗ nare aliqua N. e es o detun
nis⸗ ce Apam. Si tempus “ hee enn
Eneligs ed adhuc vigente: .
kinaͤ⸗ elt N. d. hu pertiouit; annun
Katir Kn illud, tanquam jam præſens

S. 378. Dignitas & perfeſtio N. 7. inſignis

„leg.
& præcipua eſt, Ebr. 7, 22. 2 Cor. 3, 7. led

. . . di-
. TL. dignitas eſt; di-
vero ideo nulla T. T. t z .
Tus eniin illi dεα tribuitur 2 Cor. 1 i
ſerte od contra eos tenendum, oſgien
* Rodie contemtim de Oeconomia!
odie
ſenſerunt.

.. „Te
de beneficiis N.
79. Fruſtra autem de be & vel
2== ”
ypocr iſin Judaiſmi, vel 8. Rom. 11: 22.
ar. Gal. 7, 1. 13 78. k. ne ui-
el Par Talis vita Pro rit en cKelm,
. 7. T menſuram, Jua barte benencu
gnkeale⸗ ac ſanctum fuit, attingit.

G gniten

oOrina
ſterin
tionem inte
Ergo vani ſ
ſye à prion
di, iam
Phematz, qi
cyerſus vari
fuit, nonnit
dockrine hoie
heralia de ec
NR Jbamn pot

391.

ſunt, ſex
Em: Tünn
Undern eſe
Kum Veum
ſam eſſe 14
e Human⸗
dge ita „
hudemnt

entum,

Nlpiravi Wh
rinde ur inde
ſenſim cein
m.13,12 M

memum Veten
nentlin dene
de miniteroſ
V. T. tet n
6 miriteriiſee
hnuc Vigente
T. pettinutt
dan ſamn pel⸗

peſfetie Nll
22. 2001 67
„1. Aggitu
Gitur2 Co ),
Henclum, gll
Oeconomnal

„,1
e iis Nitini 3
elid iit
15. Non 1

Cbhriſtus. 185
DE CHRISTO.
& quidem ſpeciatim de Perſona Chriſti.

§. 2 80.
octrina de Perſona Chriſti magnum My-
ſterium eſt I Tim. 3, 16. cujus adeo ra-
tionem interiorem Ratio humana non capit.
Ergo vani ſunt omnes conatus, id ex ratione,
ſive a priori, ſive a poſteriori, demonſtran-
di, Etiam genuina illa & modeſta philoſo-
phemata, quibus non tam explicatum, quam
adverſus varios errores & hæreſes defenſum
fuit, nonniſi ſumma cum circumſpecéctione
doctrinæ huic inferenda. Tantum enim ge-
neralia de eo cognoſcimus, & magis negati-
ve quam pofitive illud explicare poſſumus.

§. 381. Quæ ex Scriptura de eo tenenda
ſunt, ad ſex Theſes commode revocari poſ-
ſunt: . Eſum Chriſium eſſe verum Deum;
eundem eſſerverum hominem;„Eſum Chri-
ſtum, Deum & hominem, unam tantum Perſo-
nam eſſe adeoque naturam Chriſti Divinam
ac Humanam intima unione conjundtas eſſe;
idque ita ut veram inter ſe Communionem
habeant 34& una natura alteri ſuas proprie-
tates communicet. ð

196 . Chriſtus.
1I.

Primum ergo eſt hoc: c.
§. 382. us Deus. Joh. I, 1. g. a e.
Kanec Joh. 5y, 20. Add. ſup 1.
Re .2,2 4. 9,6. 40, 3. Jer. 23, 6.
Eſa. 2, 2. ſeq. 9,
V. T. loca.

. homo,
Idem Jeſus Chriſtus 35 Aen
§. ata ſimilis. in. 4. Luc. 1, 35.
nohbis pe X qua natus eſt Ga 4, 9 5. & cor-
habens e 8 Aaiore⸗ Rom. I, 32 24, 39.
42. 2, an Ebr. 10, §. 2, it 4, 2. Joh. 19,
Bon carens infirmitatibus Animam quo-
non Phil. 2, 7. . ctum ac Vo-
18. Mat. 8, 24. 6. & in ea intelle & volun-
que, ang aſtinctafi ab releti 32. Mat.
untatem Luc. 2, 52: Mum, mos Mar. 26,
tate Divioa, non affectus hum 21. Id quod
26, 39. nec 38. 12, 27. 13 nel. 3,15.
38. Joh. eſli dicitur. Ce
an EK.3 6. 11, I. Dan. 7, 13.
12, 3. 22

iſti Natura
Sed hæc Humana M
S i νoαααασια ue. na,
præ ti experte. Ebr. 4, 15. Far. 1, 19. unde
400 auan cestum ei robrari jure
1 un nquam peccatum ei exp
ait „2: 222.
Potuit. Joh. 8, 46. 1 Pet. 2, 22.

,una
§. 385 Jeſus Chriſtus, Deus & Homo

i Divina.
tum Perſona eſt, quidem Perſona Car.
tantu

—

1Cor &b́.
ve de jeſa.
tur: nullus

ecdoram el

cen perſon
Melſia innu
ſ l. 2 8am

mentum lor

Die Chyiſi)
lllime, iuf,
Vlter docet 5
IIIN 3,16 ˙
57. guorum
engantor, e
Mentum conk
Red Moce
Vocatr 2 b
remnotive ex
naturalis, n
non myſtie
talis: vera
lis, uyicg
Uni. comp

a hæc un

non modu 8
Tuem incii

Chriſtus. 1987

thoe: 78,
1.14. AM
Gd.ſuprabt
ſer.23,, N

riſts Atvenut
Timn. 2,f. N

n. 1,3. l
14. L]
8 Ma. 4 1¹ 4
& Aninnu
intellectuu:
intellesku d
Marc. 13, 13
Shummnos
. 13,21. M.
e

Dan.7, 13.

1
un Chiſii
7,46. ul
1leth

1 Cor. 8, 6. 1 Tim. 2, F. Et ſic Scriptura ubi-
que de Jeſu Chriſto, tanquam de uno loqui-
tur: nullus eſt locus, ex quo vel per con-
jecturam elici poſſit, eſſe in Chriſto dupli-
cem perſonam Ipſum V. T. hoc idem de
Meſſia innuit, Eſa. 9, 6. 7. Jer. 23,5. 6. Mich.
5, 1. 2 Sam. 7, I8. 19. Hujus Theſeos mo-
mentum longe maximum eſt.

§. 386. Ex his eonſequitur quarta theſis:
Duæ Chriſti Naturæ, Divina & Humana, ar-
Siſime, ineffabili modo, unitæ ſunt. Id gra-
viter docet Sctiptura Joh. 1, 14. Ebr. 2, 14.
I Lim. 3, 16. Col. 2, 9, I Joh. 4, 2. 3. 2 Joh.
v. 7. quorum diétorum enunciata, ſi con-
jungantur, evidens pro hac doctrina argu-
mentum conficiunt.
Sed Modus hujus unionis ineffabilis eſt.
Vocatur a Paulo Moyſterium; quod non niſi
remotive explicare poſſumus. Non eſt unio
naturalis, non eſſentialis, non accidentalis,
non myſtica, non moralis, non ſacramen-
talis: vera tamen & realis; ſed ſupernatura-
lis, unica in ſuo genere, cum qua nulla alia
unio comparari poſſit.

S. 387. Hinc cum perſonalis ſive hypoſtati-
ca hæc unio dicitur, per hanc locutionem
non modus illius, ſed terminus in quo && ad
uem indigitatur. Sic enim definnur Unio
Perſo-

188 Chriſtus.

Perſonalis, ut ſit arctiſima & inſeparabilis
Naturæ Divinæ && Humanæ conjunttio ad con-

ſtituendam unam perſonam. (Form. Conc. 762)

S. 388. Hoc ut eo rectius capiatur, diſtin-
guunt theologi inter unionis actum & ſtatum,
ſive inter unitionem & unionem. Unitio eſt

actio Divinæ Naturæ, qua humanam naturam

in unitatem perſonæ ſuæ aſſumſik. Hic adtus
in ipſo conceptionis momento contigit Luc.
1, 3 . A Latina Eccleſia incarnatio, ex
Joh. I, 14. a Græca αα ex Ebr. 2, 16.
vocatus eſt.
Sed IInio eſt ſtatus ſive permanentia ſemel
factæ conjunétionis utriusque naturæ: eſt-
que non modo intima & arcktiſima, ſed etiam
æterna & indiſſolubilis. Ebr. 13, 8.

S§. 389. Hinc ad propius explicandam hanc
unionem obſervant, eam in tali conjunctione
conſiſtere, per quam utraque natura & di-
vina & humana in una hy poſtaſi ſeu perſonali-
tate 18 Xνα„ι ſubſiſtit.
Ideo Natura Chriſti humana non habet
propriam perſonalitatem. Ne per momen-
tum quidem ſeorſum, extra unionem cum
Natura Divina, ſubſtitit. Fuit αα oαρ
dνα X νπ aααο.
Eccleſia inde a Seculo V. uſa eſt etiam
hac formula, in Scriptura fundata: Unionem
duarum

duarum ne
aſu 3
rlug; quar
duæ polten
dum adhib

5. 390.
rioris anti
ptura, ube
Communie
catione ldia
lie & Corp⸗

l. zr.
mneckiatumn el
limis A plane
Der unionis
t, G vice
Humanitaz.
Auie aſh
Matura Dir
Meat, erf
etfithe

5. 392.
berſonales
nalen con.
0 H

1.

Chriſtus. 189

G inſre
e conjunſtnde
(orm. Cnſt

ius capinnt
onis actun
Mionen. Unn
1a bumanan
dtnento conigt
leſia incnrnt
NUs exl

e permanetll
tivse ni
Gniklſnuk
Ebr. 1 3,9.

ons erhlend
in in tll

tague nutli
Peiglin

duarum naturarum factam eſſe àaigéres &
Xνπας itemque õ atque =
7 o*; quarum duæ priores ad Neſtorianiſmum,

duæ poſteriores ad Eutgchianiſmum caven-
dum adhibitæ ſunt.

§. 390. Noſtra Eccleſia ad exemplum pu-
rioris antiquitatis, myſterium hoc, duce Scri-
ptura, uberius explicavit per doctrinam de
Communicatione Naturarum, & Communi-
catione Idiomatum, prout in Formula Concor-
diæ & Corpore Julio videre eſt.

J. 391. Nempe unionis conſequens im-
mediatum eſt Communicatio Naturarum ſub-
limis & plane ineffabilis, qua Divina Natura,
per unionis gratiam, aſſumtæ carnis Divinitas
eſt, & vice verſa Natura Humana eſt r& Xéν
Humanitas. (Form. Conc. 764-768.)
Huic affinis eſt Græcorum regοαροwοσw qua
Natura Divina active Humanam immeat, per-
meat, perficit, Humana autem Natura a X6αρα
Perficitur, ſalva utriusque differentia. Col. 2,9,

§. 392. Exinde ſequuntur Propoſitiones

Perſonales, in quibus propter unionem perſo-

nalem concretum unius in Chriſto Naturæ præ-
dicatur de Concreto alterius. e. gr. Deus eſt
Homo; Homo eſt Deus.

Heæ

190 Chriſtus.

Hæ Propoſitiones & propriæ ſunt, & rea
les; verum prorſus inuſitatæ: quoniam in
univerſa rerum natura ſimile exemplum Unio-
nis non datur. Hinc nemo audere poſſet ta-
lem propoſitionem uſurpare, ſi præeuntem
non haberemus Scripturam. Vid. Jer. 23, ſ.
Mat. 22, 42. 43. 45˙. 3, 17. 16,16. Lud. 2, I1.
1, 31. 32. I Cor. 15, 47. Eſa. 9, 6.

§. 393. Ex Unione perſonali (§. 387.) &
Communicatione Naturarum (S. 391.) ſe-
quitur porro Communicatio Idiomatum. El

autem illa divinarum humanarumque proprie-

tatum vera & realis participatio, qua, pro-
pter unionem duarum in Chriſto Naturarum
hypoſtaticam, non tantum Naturæ utriusge
Idiomata Perſonæ, quæ ſimul Deus & Homo
eſt, verum etiam Naturæ alterutrius Propria
alteri, nempe Xαα humana, & aflumto Ho-
mini divina, attribuuntur, unaquæque etiam
Natura operatur cum communicatione alterili,
ſalva tamen && integra manente Naturæ uf-
usque eſſentia. B
Innoteſcit nobis ex Propoſitionibus de Chri-
ſti Perſona, Naturis, earumque Proprietati-
bus; quæ quia non omnes unius generis ſunt,
ideo diſtin cte hæc Idiomatum Communica-
tio explicanda eſt. Et confultum eſt, me-
thodum Formulæ Concordiæ retinere, quæ fria
genera conſtituit p. 769. ſec.

—

F. z.
Ppropoſtione
Units tantun
AA lenonſt
jerichoriſti

manitatis

Liciſſim gue⸗

buenla eſe
Dxempl
uintupſic
dum, e
Perſonan,
VIna, ne
le: in Ze
VInum, nun
küln tabulan
Dbjectam,
denonh
1. Nat.
lohß,

N
2,2 Nat.
Luc. .
ti
3. 4 Nat.
1Cor.

ge
4 Nat9
Cal4,

15,

Chriſtus. 191

prie n
tute: Quonen
leexemnhnd
no Audetene⸗
pare, pr
ram. Vid ,g
7. 16,16, U
ln. 9 b.

erlonal (N
rarum (N
catio INionmn
umanarunge
grticipatib, ſ
in Chritohe.
tun Mitmi
2 ſcnolbeuil
re tertin

d

mani, All
Lonnunicnti⸗ 1

urſümnin⸗
erunir
nes vniuein
omatum 6 h.

jconſlHi 2
lit etinet,

,ſe.

S. 394. Primum Genus complectitur illas
propoſitiones, in quibus toti Perſonæ ea, quæ
unius tantum Naturæ Propria Junt, attribuuntur,
ad demonſtrandum, propter bopoſtaticam &α
perichoriſticam Unionem illa omnia, quæ Hu-
manitatis Propria ſunt, etiam Divinitati, B
viciſſim quæ Divinitatis ſunt, Humanitati tri-
buenda eſe. Form. Conc. 770. 771.

Exempla hujusmodi Propoſitionum ſunt
quintuplicis generis. Eſtque de iis notan-
dum, earum Subjectum ſemper eſſe totam
Perſonam, denominatam quidem nunc a Di-
vina, nunc ab Humana Natura, nunc ab utra-
que: in Prædicato autem Idioma, nunc di-
vinum, nunc humanum, poni,. Damus ea-
rum tabulam: 1

Subjectum, Perſona; . De ea prædicatur

denominatur
I. a Nat. divina - I. Idioma divinum.
Joh. 5, 19. Filius Dei ſimiliter facit omnia
quæ Pater.
2. a Nat. humana - 2. Idioma bumanum.
Luc. 18, 23. Filius hominis tradetur gen-
tibus.
3. a Nat. humana - 3. Idioma divinum.
1Cor. 15, 47. Secundus homo eſt Dominus
de cœlo.

4. a Nat. divina - 4. Idioma humanum.
Gal. 4, 4. Filius Dei natus eſt ex muliere.

192 Chriſtus.

5. ab utraque Natura - 5§. Idioma
aut divinum,
Ebr. 1, 3. Chriſtus eſt ſplendor gloriæ Dei.
aut hbumanum,
2 Cor. 13, 4. Chriſtus crucifixus eſt in in-
ſirmitate.

—

S. 39 5. Secundum Genus, quod ex primo
ſequitur, complectitur illas propoſitiones,
quarum Subjectum iterum quidem tota Perſona
eſt, ſed ſemper ſecundum Humanitatem conſide-
rata, Prædicatum vero aliqua divina Proprie-
tas, ad demonſtrandum, Humanam COhriſti Na-
turam aliquid amplius habere, quam naturales
ο eſſentiales ſuas proprietates, ſcilicet ineffa-
biles Majeſtatis Divinæ prærogativas. Form.
Conc. 773.
In hoc genere de Humana Chriſti Natura,
etiam in abſtracto ſumta, ſive de ipſa Huma-
nitate, prædicantur Idiomata Divina.
Exempla hujusmodi Propoſitionum ſunt:
de communicata Omnipotentia Mat. 28, 18.
Omniſcientia Joh. 2, 24. 25. 21, 17. Mat. 9,4
Apoc. 1, 14. Omnipræſentia Mat. 18,20. 28,
20. Divino Honore Phil. 2, 9. Joh. §, 23
Virtute vivificandi Joh. 5, 21. Poteſtate re-
mittendi peccata Marc. 2, 10. poteſtate judi-
cii univerſalis Joh. 5, 27. & de univerſa Ma-
jeſtate Divina Col. 2, 9. “

Exem-

Denl
Nature hin
ell ſohe⸗

5. 396.
habet fo
mana Ne
quidem 9
vis non o
operatione
communie
em, & 4
weciatimn

poſeſſonen,

397. D
fenendum,
lnitrem adt
tunus, gui⸗
Antdotamn
Albinabe,
vult, rle
beetſah
4oe. 1, 133
timam Ge
cum Nunn
ſentemn ei
calem etpan

vamei ribn
lam, n (

—

. Idiomn
Aut etin
ſlendar gel
Aut bunn
crucifkln i

16, guoc t
illas pyoel
Ibicem tntk
Humnaritkfend
lignu nin,
Humanant

obere, uini.

jetatts,
Prerogitmu

omina Cnii
, Ne N
omata Didt
Mropoſßtonn
ipotentit M.
12. A,17 1

r⸗ MMAt. 100O

7 JoN,
“ foet⸗
1 10, Ml

6 de loiet

Chriſtus. 54

Exemplum propoſitionis, qua de abſtracto
Naturæ bumanæ Divinum Idioma prædicatur,
eſt Joh. 6, 51. Caro mea eſt panis vivus.

§S. 396. Has Proprietates Divina Natura
habet formaliter & per eſſentiam: ſed Hu-
mana Natura, per gratiam unionis;
quidem omnes Col. 2, 9. Mat. (1, 27. quam-
vis non omnes eodem modo. Proprietates enim
operationem involventes (s‿ρoooαο §. 129,6)
communicatæ ſunt ad communem & poſſeſſio-
nem, & uſurpationem, & prædicationem im-
mediatam: quieſcentes vero ad communem
poſſeſionem, & prædicationem mediatam.

S. 397. De communicata Omnipræſentia
tenendum, nonnullos reſpectivaum tantum &
limitatam admittere: ſed nos abſolutam ſta-
tuimus, quia Omnipræſentia eſt neceſſarium
Attributum, non pendens a Voluntate &
Arbitrio Dei, ut ibi tantum, ubi præſens eſſe
vult, præſens ſit; & Scriptura quoque ſic
docet Joh. 3, 13. Eph. 1, 22. 4, 10. Pl. 110,2.
Apoc. I, 13. Diſtinctio inter Præſentiam in-
timam & extimam nihil huc facit. Neque,
cum Naturam Chriſti Humanam Omnipræ-
ſentem dicimus, præſentiam phyſicam, lo-
calem, expanſivam, diffuſivam, circumſcripti-
vam ei tribuimus, ſed Divinam, communica-
tam. Form. Conc. 753. fin. & 754.
N §. 398⸗

194 Chriſtusg.

F. 398. Tertium genus (quod Communica-
tio Apoteleſmatum dicitur) ſunt illæ Propoſi-
tiones, quarum Subjettum eſt itidem tota Per-
ſona (a divina, vel ab humana, vel ab utra-
qte Natura denominata), Prædicatum vero
actio vel operatio aliqua officii mediatorü, ad
demonſtrandum, Perſonum Chriſti non agere
& operari una Natura tantum, Jed utraque;
ita ut quælibet Natura agat quod ſuum eſt, ſed
cum communicatione alterius, atque ita Chri-
ſtus ſit Mediator noſter ſecundum utramgque
Naturam. Form. Conc. 773. lin. 3.
Hoc tertium genus probatur ex eo, quod
extant loca Scripturæ, ubi actiones media-
toriæ Chriſto tribuuntur ut Deo, Joh. 3, 8.
Act. 20, 28. Ebr. 1, 3. Col. 1, 14. allia, in qui-
bus eædem Chriſto tribuuntur ut homini,
Luc. 9, 56. Gen. 3, 15. & alia denique, in
quibus tribuuntur toti Perſonæ. 1 Cor. 15,3.
Gal. 1, 4. Eph. 5, 2. add. 1 Tim. 2, 5. Joh. 6,
68. I Joh. I, 7. Joh. „, 19. 3
Maximum hujus doctrinæ momentum eſt.
Nam ſine ea pretium infinitum paſſionis &
mortis Chriſti non intelligitur.

De oficio Chriſti mediatorio.

8S. 399. Divinus talis Redemtor, qualem in
Scriptura deſcribi hactenus vidimus, pro-
miſſus a Deo fuit ſtatim a lapſu; eaque pro-
miſſio

miſſio mu
clarius, 1.
hiſſionum
Theologia
Redemtor
bandum e
eſt, Jeſ
ſwve Chriſn
prom ſlum

§. 400,
illucd inlere
temyys, l
odd Ourati

9,29) led &

19,10. A ten
ſyl de fanil
2 9 ſ. iti pre
nodo temprn
el nunc ne
Alchiracten
ilins adhue
ex is agnol
Teſte hilt
Ommunis
tio kgit. N.
eſe girit
Elg rene
eſte, rcz

.

—

Uod Commm

ſunt ile i
itiderntund
nana, velon
, Dredicumm!
Feii nelittei
1 Chrißi m!
jtum, n
t uod ,une
15, gtgte iil
Jicundun n
73. ln. 3.
Obatur exel
bi achonest
Ut Deo,

N, 1,14. d,
buuntur Nt H

& Alia Ceni
erlonz. 101
UIN 2,H

99.
ninemonen

finitum ⸗
ſgitut.

Meditoni
Cennto

us Vicdhimas,
. (e,
lali; ß⸗

Jéſum eſſe Meſſiam. 19 5
miſſio multis vieibus, & quidem ſubinde
clarius, repetita eſt, ita ut integram pro-
miſſiôönum de Redemtore catenam Biblica
Theologia exhibeat. Jam ergo, quis ille
Redemtor ſit, diſpiciendum, ſolideque pro-
bandum eſt. Noſtra, Chriſtianorum, fides
eſt, Jeſum Nazarenum eſſe illum Meſſiam,
ſive Chriſtum, && Redemtorem, per tot ſecula
promiſſum hominibus.

S. 400. Probationi hujus theſeos primo
illud inſervit, quod, ſi ulla Verbo Dei fides
eſt, Meſſiam dudum veniſſe oportet. Etenim
tempus, quo venturus eſſet, non modo
quoad darationem (70 hebdomadum Dan.
9,24.) ſed & quoad rationem politiæ Gen.
349, 10. & templi Hagg. 2, 8. 10. & loci Mich.
57, 1. ac familiæ, e qua proditurus eſſet, Jer.
23, 5. ita preſſe determinatum fuit, ut non
modo tempus præfinitum dudum elapſum ſit,
ſed nunc ne quidem amplius locum habeant
hi characteres, atque adeo Meſſias, ſi adveêntus
illius adhuc ſit ex ſpectandus, non amplius
ex iis agnoſci poſſit. HW
Teſte hiſtoria paulo ante natum leſum
communis in judæa gente Meſſiæ exſpeéta-
tio fuit. Nemo tamen ante Jeſum ſe Meſſiam
eſſe dixit; poſt jeſum multi: cupide a Au⸗
dæis recepti. Sentiebant, tempus elapſum
eſſe.
N 2 §. 401,

„

196 Jeſum eſſe Meſſiam.

—

S. 401. Altera probatio petitur e charade- dult, nn
ribus Meſſiæ, per prophetas vario tempore, iſtg omn
varia occaſione & modo, diverſo etiam cla- Vero nih
ritatis gradu, indicatis. Prædixerunt 6. Cen
«. gentem, ex qua eſſet proditurus Gen. Dar
22, 18. Deut. 18, 15. Lu
8. matrem, virginem. Eſa. 7, 1k4. 6. 1
v. præcurſorem. Eſa 40, 3. Mal. 3,1. ln
3. propheticum munus. Deut. 18, 18. . „. r
s, locum, übi præcipue docere debeat. jud
Eſa. 9, 2. . . 177
G. doc&†ßinam, ſolatii plenam. Eſa. 42, 1. 2. 3. 4 e
50, 4. 61, 1. 2. 3. r.
„. miracula. Eſa 35, 4. 5. 6. Hl
. vitam pauperem, contemtam. Eſa. 52, 14. ln
15. 53; 2. 3 Pfſ. 118, 22. Ela. 8, 14. 15. H“
1. ingreſſum in Urbem cum peculiari ſolen- n
nitate. Zach. 9, 9. Alr;
2. paſſionem & mortem. Gen. 3, 15. Pl. 22, 1 molti
1- 22. Elſa. 53, 4 - 13. 10,37
. ejusque ſingulares circumſtantias, de d Viton
proditore, veſtibus, potu, ludibrio, ſepul- tan
tura. Pſ. 41, 10. 22, 7. 8. 9. 17. 19. 69, 23 dlo
Eſa. 50, 6. 7. 73, 10 (9). Zach. 1I1, 12. 13. 1. Hiere
12, 10. & reſurreétione Pſal. 16, 10, . aecl
Sunt plura, quæ brevitas hujus inſtitui Dira
non admittit. Tam varia, ubi in eadem per 100
ſona omnia conjundtim inveniuntur, indubium . Sub

præbent characterem Meſſiæx. Jam autem in- mnutis in
ter tot eximios viros, quos gens Judæa ha- eterminzt
puit,

lan.
eitute Gunc
18 Vari En
Giwerlo eiunt
Præcdhxerun
et Prodinundet

In 7 14.
3. Mal
Denot. 19,d
ue Cocele

lenatt. Niu

.ob.
ontenten. u
8,22. Mr I
cum hecllan⸗

. Gen. 5 1

unni,
hoto, ldtio
8,9,7 93
) Zychylbl

etus i,

1,

,, wbinli,

Jeſum eſſe Meſiam. 197

buit, nullus unquam repertus eſt, in quem

iſta omnia convenerint. In Jkſu Nazareno
vero nihil borum deſideratur:
a. Genus ab Abrahamo, e tribu Juda, e
Davidis familia duxit. Matth. 1, 1-17.
Luc. 3, 23. ſeq. Ebr. 7, 14.
S. Matrem Mariam habtit, Virginem San-
ctam. Luc. I, 27. 28. 34. Mat. 1, 18-23.
y. Præcurſprem Jjohannem, maximæ inter
Judæos exiſtimationis Virum. Luc. I, I 5.
17.76. 3, 1- 18. Mat. 3. c. 21,7- 10. 14,;5.
. Docuit publice Matth. 4, 17. 23. 9, 3 5.
II, I. I3, 3. 21, 23. Joh. I8, 20.
s. idque in Galilga, ut prædictum erat
Mat. 4, 12-17. Luc. 4, 16 - 22.
& cum effcacia ſingulari, ſolatii plena
Mat. 5, 2. ſed. 7, 28. 29. Joh. 7, 46.
„. multisque miraculis editis Joh. 7, 31.
10, 37. 38. 20, 30. 31. Mat. 11, 3.4. 5.
⁹ Vitam egit pauperem, bumilem, contem-
tam Luc. 9, 7“8. ita ut carnalibus id ſcan-
dalo eſſet Mat. 13, 54 - 77.
.. Hieroſolgmam ſolenniter, inter populi
acclamationes, ingreſſus eſt Mat. 21, 1-16.
. Dira perpeſſus mortem in cruce obiit
1 Cor. 15, 3. 4. 75.
X. Sub ſingularibus illis circumſtantiis (mi-
nutis in ſpeciem, ſed perſonam Meſſiæ eo
determinatius deſignantibus) accurate im-
N 3 Pletis

138 Jeſum eſſe Meſſiam.

pletis Mat. c. 26. & 27. ipſoque, uti prædi-
erat, triduo poſt redeunte in vitam. Mat. 28.
In his Meſſiæ notis talia ſunt, quæ non
àa voluntate Jeſu, ſed ab aliorum, ipſorum
etiam hoſtium, arbitrio pendebant: & omnia
tamen exacte conſpirarunt.

S. 402. Tertiam probationem teſtimonia
ſuppeditant, quibus Jeſus Meſſias ſive Chri-
ſtus declaratus eſt: qualia ſunt (1) ipfſius ei,
hoc de cœlo teſtantis Mat. 3, 17. 17, 5. Joh.
12, 28.9. 30. (2) Angelorum Luc. 2, 8. ſeq.
(3) Simeonis Luc. 2, 25. ſeq. (4) Jobanms,
Viri magnæ apud omnes autoritatis Mat. 3,
II. 12. Joh. I, I5. 21. 27. 29 - 33. 3, 25 36.
(⁶) opuli Mat. 21, II. Joh. 6, 14. etiam in-
ter Samaritanos Joh. 4, 42. (6) Apoſtolorum,
qui id conſtantiſſime aſſeverarunt Matth. 16,
15. 16. Joh. 6,69. Act. 2, 36. 4, 10. 11. 12.
5. 30.31. 9, 22. 13, 23. 18,5. 26, 22. 23.
28, 31. (7) Jeſu ipſius. Joh.4, 25.26. 9,36:37:
I0, 2. 24. 25. Luc. 4, 21. Mat. 26, 63. 64.
Huic Jeſu de ſe ipſo teſtimonio multa fi-
dem & auétoritatem faciunt: vitæ & dodti-
næ ſan itas; miracula; vaticinia. Inprimis
illud, quod Reſurreétionem ſuam ante præ-
dixit, tanquam ſignum, ſe ab Deo miſſum
eſſe. Mat. 12, 39.40. Joh. 2, 18. 19. 8, 28. &
illud quoque, quod diſerte ad id provocavit,
ſummam ab ſe poteſtatem Gemonſtratum iri
. ate

Mat. 26,
per eyen
Sanci;
Mirandun
Gentium

9, 40
a Deo vo
rium dici
Cbrifo 8.
minibus mn.
ferengam.
Scripur⸗
Chriſtum
Coceng:

ſe mmagine

(ertor. 10

——

DE

N
1*eum

en.

gſoqne, UNe
in Vtamn Mng
1lunt, de
Aorum, i
endebant Ad
nt.

ationetn r
1 Melln lt
at.3, 17 1
elorum Lue
es Autortui
7,29-3. 39
Poh E,1.
42. 6) 4
ſeveravvnt M
12, 36, kll
5. 1⸗ 161
ſobg
1. M 20,67
teſtinonio 1n
ciunt: inege⸗

ted

Offcium Chriſti Mediatorium. 199

Mat. 26, 63.64. quod non diu poſt factum
per eventus illuſtres: effuſionem Spiritus
Sanécti; ſucceſſum præconii evangelici ad-
mirandum; excidium Urbis ac Templi; &
Gentium converſionem.

§, 403. Offcium, ad quod Jeſus Meſſias
àa Deo vocatus & conſtitutus eſt, Mediato-
rium dicitur I Tim. 2, 5. eſtque functio a leſu
Chriſto s*dbοατο ſüſcepta, a Jalutem bho-
minibus manifeſtandam, acquirendam, & con-

ferendam.

Scriptura triplicem facit hanc functionem,
Chriſtum Prophetam, Sacerdotem, Regem eſſe
docens: Quo modo amiſſa Sapientia, Juſti-
tia, Sanctitas nobis reſtituitur, & inſtaurata
ſic Imagine Divina ipſa Salus quoque con-
fertur. 1 Cor. I1, 30. Add. Zach. 6 12. 13.
Apoc. I ,„ Ke 6.

DE OFFICIO CHRISTI
PROPHETICO.
§. 404.
Nyti Prophetæ ſcripturaria non tantum

eum, qui futura prædicit, ſed omnem
4 „lillum.

200o Cfficium Chriſti Propheticum.

.

illum denotat, qui eſt Dei Legatus, hoc eſt,
extraordinarie a Deo miſſus ad patefacien-
dam hominibus voluntatem Dei, quam ſola
ratione ſua non erant cognituri.
Atque adeo Officium Propheticum eſt ea
functio Chriſti goavdcν, qua hominibus vo-
luntatem L'ei de via & ordine ſalutis eo ipſe
&& per apoſtolos ſuos patefecit, eamque etiam-
num annunciari curat, && in animis eorum,
dui obſequuntur, confirmat.

S. 405. Jeſum vere eſſe Prophetam, ex eo
probatur, quod (1) docuit, & quidem pu-
ram, ſanclam, Deo glorioſam, hominibus
ſalutarem doctrinam proponens. Joh. 1, 18.
Ebr. 1, 2. Mat. 4, 12 - 17. (2) quod futura
prædixit, quorum pars magna impleta eſt.
Matth. 23, 28. c. 24. & 25. Luc. 19, 43. 44.
(3) quod miſſionem ſuam divinam demon-
ſtravit miraculis, Joh. 3, 2. 5, 36. 15, 24.
20, 3 1I. quæ non ſuſpecta fuerunt, ſed vera;
magna; numeroſa; varii generis; variis in
locis facta; ab ipſo ante prædicta Joh. 11, 1I1.
ſua ipſius poteſtate edita Joh. 5, 18. 19. 36.
10, 37.3 §. 14, 10. II. quorum facultatem
etiam ſuis pro autoritate dedit. Matth. 10, 8,
Marc. 16, 17. 18. (4) Hoc ipſum etiam teſti-
moniis V. T. comprobatur, Deut. 8, I5. 18.
19. Coll. Act. 3, 22. & 7,37. Add. Eſa. 61, 1. 2.
nec non teſtimonis eorum, qui Jeſum

agao⸗

agnorerun
21,; 11. 1
(5) ex
tur Dbr.
ILim.6,

06.
neratim
s, oh.
10, ate
legno coæ
Der ſilen,
tl pro⸗
60l. ue, 4

c07. D
iS offiena
Loc. 10,25
nuc durit
Permiſſar en
tiomibus
23, 23.
ldeo &

oh ,

Cum empl

kr. 31,3

99
ic.1, 5

hetienn.

Offcium Ohriſti Propheticim. 201

Legatis, oel
vs 1 atetne
n Dei, Aun
tur,.
vopheticung4
n honirtr
line Clutk
cit, unit
in Mini, E⸗
1.

Prophetim
Uit, & gute
riohim, n
ponens Nn
. (2) oe⸗
vugnn ie
Lic ,
a Gdixinam 6
1. ſ. F .
1lberunt l
i genenß: in
dacrun

I9h
1poh.

Deut. 6
uni,

5

II,

agnoverunt Prophetam eſſe. Joh. 6, 12. Mat-

21,; 1I. 16, 14. Luc. 7, 16. 24, 19. Immo
(5⁵⁶) 6 præ omnibus Prophetis ei tribui-
tur Ebr. 1, I. 2. 3. Matth. 17, §. Joh. 6, 68.
1 Lim. 6, 3. 4.,

S. 406. Objectum officii prophetici eſt ge-
neratim Voluntas Dei de hominibus ſalvan-
dis, Joh. 1, 17. 18. 7, 16. 17. 12,49. 50. 14,
10. atque adeo Evangelium, ſive doctrina de
regno cœlorum, de via ſalutis obtinendæ
per fidem, Mat. 4, 17. Marc. 1, 15. Joh. 3,
16. 17. Hæc primaria ac præcipua muneris
Chriſti prophetici pars eſt. Ela. 61, 1. 2. 3.
coll. Luc. 4, 18. Joh. I, 17. 18, 37.

S. 407. Docuit tamen Chriſtus etiam pieta-
tis officia & Legem, quam nitori ſuo reſtituit,

Luc. 10, 25 - 37. abrogatis, quæ ob homi-

num duritiem per condeſcenſum ad tempus
permiſſa erant, Mat. 19, 8. & falſis explica-
tionibus Legis rejectis. Matth. 8, 17. 20 - 44.
23, 23.
Ideo & dicitur Legislator, Eſa. 3 3, 22. 45,4.
Joh. 3, 34. quemadmodum etiam ſæpe,
cum emphaſi Rex appellatur; Immo univerſa
doctrina ejus Lex dicitur, Fſa. 2, 3. 42, 4.
Jer. 31, 33. Rom. 3, 27. I Cor. 9, 2 I. Gal. 5, 2.
Jac. I1, 25. 2, 8, 12. non quod evangelium
ipſum nova quædam lex ſit. Joh. I, 17. ſed
N F 6X

202 Cficium Chriſti Propheticum

ex uſu ebraiſmi, quia doctrinam ſuam divinz
cum auctoritate, & ut Judex, propolſuit.
Matth. 7, 22. 23. 29. Joh. 12, 48.
Hinc quæſtio, utrum Chriſtus ſit novus Legis-
lator, ſenſu orthodoxo affirmari quidem
poteſt: ſed propter eos, qui ſuos errores ſub
ea occultant, recte quoque negatur.

§. 408. Propheticum hoc officium Chri-
ſtus partim immediate exſecutus eſt, partim
medliate exſequitur. Immediate, in Statu
Exinanitionis, poſtquam ſtatim a baptiſmo
ſolenniter ad illud inauguratus fuerat Matth.
3, 17. coram inter Jjudæos docuit biennio &
dimidio anno, Marc. I, 14. Matth. 4, 12, iſ.
quæ immediata functio cum morte Chriſti
ceſſavit. Secuta eſt in Statu Exaltationis

mediata hujus Officii exſecutio, qua illud

partim per Apoſtolos, Luc. 24, 47. Partim
per evangelii miniſtros Eph. 4, I1. admini-
ſtrari juſſit, & adhuc Apoſtolorum ac Pro-
phetarum ſcripta conſervat, & miniſterium
eccleſiaſticum ab ſe inſtitutum etiamnum
tuetur, dirigit, ejusque functionibus di-
vina efficacia præſto eſt. Matth. 28, 19.20.
Fph. 4, I1. 2 Cor. 5, 19. 20. 1 Pet. 5, 4.

S. 409. Modus docendi ac methodus, quam
Chriſtus, immediate docens, adhibuit, in-
ſignis ac divina eſt. Omni occaſione oblata,
Ai omni

6

omni loca
pacitrtem
juckeigu
Vr. Marth
15, 13. 19,
Opere
Ce meditati
ſtus inhoe
) d
D 2 ,
2) qua
dche
iplorum di
6) go⸗
1 . l, Lue, 1
4) guo
16 d
Elga omnes,
UIS Wotiv-
) vo⸗
C. 65 15. 8
86) q
Oher;, 14

§ 410.
eſt, ut divi
Deibatris

betienn

tiumlinmin
udex, Nldd
2, 48.
ſtns ſt wunt

AKrmart g

uiſvos elin
ue nepzult

hoc offcund
zſecutus el
nmecigte, 1
n ſtatim e
urarus feul
Os docuit ben
14. Matth
0 cum motte!

in Stnn e

exlecutio, 1
,Lue, 41 4
15 lph. SII. 1
Lhoktoloun,
erlat, G Inl.
intinmmn
gde funckon,
,,20, IDetß
ndi entan
cens, Annn
mi occini

.

11, Math. E .

Offcium Chriſti Propheticum. 203

omni loco, prout res tulit, docuit & ad ca-
Phaitatem indolem, indigentiam & ræ-
lud icia Guoqus auditorùm ſeſe accémidiae
. Matth. 11, 25. 9, 15. 10 17 .
1333. 19, 7. Joh. 18, 20. 7 „ 2
ca here pretium eſt, in hiſtoriæ evangeli-
meditatione attendere, quo pacto Chri
d hoc munere verſatus ſit Er.
1) quoad οdwνοριαπιας, M
Matth
7, 29. 22, 16. Joh. 3, 2. a lee ny.
PRr RduAd e i tot colloquiis cum
„Scribis, Sadducæis: & adverſus
ipſorum diſcipulorum errores. Marc 3 ne
(3) quoad ααναι ονοσνvitiorum . n.
18, I. l. uc. 14, 7. ſed. Maithe
3 7 .
6604, Aund rerteer qua inculcavit ſuis
8 negationem, preces, am
. . . 0
erga omnes, etiam inimicos, aliaque b di⸗
e rh Mat. 5, 3 - 12. 16 24-27 n
5) quoad raganααα . 8.
&αν Matth.
(6) quoad exemplar, quod i
(6) quoad lod ipſe vi -
ctiſſima præbuit. I Pet. 2, 21. Mbtth 20 M
. 2 *

Joh. 13, 14. 15.

§. 410. Maxime v.
M.⸗ ero noſtrarum parti
ut divinam doctrinam Jeſu, quam eſnn
. = attulit, Joh. 1, 18. 7, 16. 17. Eeti nu
in ſtudiis noſtris religioſe tractemus; & SMZ
— 2 . . 7.
niam ad docendi munus deſtinati & vdean
ſumus,

204 COficium Chriſti Sacerdotale.

ſumus, ut Summum hunc Doctorem, ejus-
que exemplum, ac multo magis illius præ-
ſentiſſimam ſuper nos inſpectionem, conti-
nuo ante oculos habeamus. 1Pet. 5F, 1-4.
Apoc. 2, I. 2.

DE OFFICIO CHRISTI
SACERDOTALI.

S. 411.
O'heium Sacerdotale eſt functio COhriſi
Ozadος, gua per Jacrificium ſui pro
toto genere bumano ſatisfecit, illudque interceſ-
ſione ſua Deo conciliat, cum effettu benedictio-
nis, ad Jſalutem æternam credentibus attu con-
ferendam.

§S. 412. Chriſtus non figurate ſenſu, ſed
vere ac proprie Sacerdos eſt. Hoc partim ex
appellatione diſerta Pſal. 110, 4. Ebr. 3, 1. 4;

1I4. 1. 8, 1. partim ex conjunctis cum hac

appellatione actibus ſacerdotii formalibus pa-
tet. Ebr. 5, 5. 6. coll. 7. C. 7, 24. coll. 25. C. 8, 3.
Omnino ſingulariſſimum eſt hoc Sacerdo-
tium Chriſti, prout Ebr. 7, 1II-26. per va-
rias rationes oſtenditur: verum hoc Saeer
Otil

doti verit⸗
Potius con-

413.
en, ex e
ALterno ad!
& muiſlus
Ofkerret, b

1. 414.
ecundun
De humana
9, 12. Hec
3Ptata fuit:
norig tamen
Conjunctione

uua Viridus

las tarn
Dean
28. ron.
Humaum

. diate cond

tinmit pe
Moralem i
Atüra Di⸗

erdotale.

— ——
Dodoren, 4
magis Ulin
eionen
S. Iet ſ,l

CH
NIALL.

ll.
e eſt uci
der ſucfftin
frit luteek⸗
n efeftlhe⸗
1ecenttu

o dn
ſoura .

ef. Hoe

lo,4. ,
110, 4, 8el

Offcium Cbriſti Sacerdotale. 205

dotii veritatem adeo non evertit ac tollit, ut
potius confirmet.

§S. 413. Eſt Sacerdos per divinam vocatio-
nem, ex conſilio Sacroſanctæ Trinitatis: Ab
æterno ad id deſtinatus; & ſæpe promiſſus;
& miſſus a Deo, ut ſe ipſum in Sacrificium
offerret. Pſal. 40, 7. 8. 9. Ebr. f, §.

g. 414. Chriſtus hoc munus ſacerdotale
ſecundum utramque Naturam peregit & peragit.
De humana natura vid. 1 Tim. 2, F. Ebr. 4, 15.
9, 12. Hæc omnibus modis ad hunc finem
aptata fuit: a peccato quippe immunis; ob-
noxia tamen humanis infirmitatibus; & ob
conjunétionem arétiſſimam cum Natura Di-
vina viribus prædita infinitis, ad ſuſtinendas
illas tam graves perpeſſiones.
De Divina Natura vid. Ebr. 9, 14. Act. 20,
28. 1 Joh. 1, 7. Hæc ſuſtentavit Naturam
Humanam, & ad ejus operationes imme-
diate concurrit. Natura Humana phoſice ſu-
ſtinuit pœnas ac mortem: valorem autem
moralem infinitum paſſioni & morti addidit
Natura Divina.

§. 415. Ipſa Sacerdotii adminiſtratio dua-
bus, aut ſecundum alios tribus, funétioni-

6. 416.

206 Ofßeium Chriſti Sacetdotale.

S. 416. Sacrificatio eſt ſpontanen S in
in boſtiam Deo gratam oblalio⸗ Tua 8 n
hedientiam tum activam, hall
bunano er infinitum habentem, praſtit
Plal. 40, 7. L. 9. Ebr. 10, 710. Eph. 5, 2.
Ebr. 9, 28. 1 Cor. 5, 7.

S. 417. Obedientia Ehili ire en .
lo ſui ad pœnas, 4d quas hbomines
ketlo⸗ ati aur. exſolvendas . Ra4 e⸗
4 bomteii⸗ liberatio a Beregta 4
pœnis obtingeret. Eſa. 53, 4. 5. 2 Cor. 5,
.Phil. 2, 8. OHS
Keſienti Activa autem eſt geor ſi 4
i ibus éjus im
legem loco hominum, eieue ba to ins
olibilis fuit, perfecte implenda ; facha en i⸗
H bominibus Jus ad vitam æternam ac
retur. Rom. y5, 19. Gal. 4, 4. 5.

g. 418. Interceſſio eſt functio ie Ka
de id qua tum in terris enzezete: M: 1
tianmun in cœlo deprecatur apa ri:
oginun ab ſe redemtoram S arked Se
ignoſrat && purcat, gratiam al
Baa vel Secerali ,pro toto gener
mano; vel ſpecialis, pro piis. D
ne Taterceſfone in terris, in Statu o
Kitionis facta vid. Joh. c. 17. Eir e;
11,42. Marc. 7, 34.: Mar. 14, 23. Lu Pz80.
Eſa.53 12. De illa in cœlo Rom. 8, 34. Gi
2, I. Ebr. 7,25 ‧9,24.

6

Conſ
interpelnio
cefline ,

Ron 5, 26.
abet Maje⸗

Derpetu
interceffion

7,25. rec
. 419,

lue. 24, ſc
eſtque non.
oli lri⸗
m, iiine
uſſntinngn
koge

5 no.
Keos irnr
exaſhiſſina
cum e eln
D .5
ujus te
liſtiti. U

8. 421. ,
tum atiif⸗

um copioſe

eefotett.
—I
ſvontater i
tio, gat nt
divan im,
habentent, ⸗

D 12 10. Mg

hritti Dalhnn
lus hoſtiſere
ettt, Titi
eccatofun
4,5. 20 f,

ltemn elt O
“
lihis ei ife
Plendaft,iie
In Kkerif
14,/44

Afnfel
6 Nhnoanu,
tn atl Ne
hrn fi emn,
finm G,/Mur,
tim

4
is, Dd wi⸗

Ocium Chriſti Sacerdotale. 207

Conſiſtit in vera & formali pro hominibus
interpellatione apud Deum; eoque ab inter-
ceſſione Spiritus Sancti (quæ effedtiva eſt,
Rom. 8, 26. 27.) differt: nec indignum quid
habet Majeſtate Chriſti exaltati.
Perpetuo in æternum duraturam eſſe hanc
interceffionem ex Plal. 110, 4. Ebr. 5,6. 6,20,
7, 25. recte colligitur.

J. 419. Benedictio Sacerdotalis probatur
ex Eph. 1, 3. Gen. 12, 3. 18, 18. Marc. 10, 16.
Luc. 24, 50. Act. 3, 25. 26. Gal. 3, §. 3. 14.
eſtque non apprecatio tantum verbalis, ſed
realis oblatio & collatio beneficiorum ſpiritua-
lium, virium credendi, pie vivendi, patientiam
conſtantiamque demonſtrandi usque ad finem;
adeoque collatio ipſius ſalutis.

§. 420. Sacrificii Chriſti (§. 416. 417.)
effectus immediatus eſt Satisfattio, quæ eik
exatctiſſima expletio eorum, quæ hbomines Deo
debebant, ipſorum loco vicario modo Jadta,
um effectu reconciliationis generis bumani cum
Deo. .
Hujus tenenda eſt Veritas: Neceſſitas:
Juſtitia: Univerſalitas: Perfectio.

S. 42 1. Vere Chriſtum pro peccatis homi-

num Jatisfeciſſe, eosque Deo reconciliaſſe,
tam copioſe in Scriptura docetur, ut non

ſingula

208 Offcium Cbriſti Sacerdotale.

ſingula argumenta, ſed claſſes argumento-
rum in promtu ſint.
(«) Hoc probatur ex illis dictis, in qui-
bus Chriſtus pœnam & mortem pro nohis
ſubiiſſe dicitur, cum effectu ſalutari reconcilia-
tionis noſtræ cum Deo. Eſa. 53, 4. 5. 2 Cor,
5, IC. Rom. 4, 25. , 6 -II. 1 Cor. 15, z.
(S) ex illis dictis, in quibus Chriſtus dato
ltro, ſive redemtionis pretio, nos redemiſe
dicitur, cum effectu liberationis a maledictio-
ne & remiſſionis peccatorum. Gal. 3, 3. Rom.
3, 24. Tit. 2, 14. I Tim. 2, 6. Matth. 20,28.
Col. 1, 14.
() ex illis dictis, in quibus Chriſtus &
mors ejus comparatur cum viltimis expiato-
riis V. T. Joh. 1, 29. 2 Cor. H 21. Eph. 5,2.
1 Joh. 2, 2. 4, 10. Ebr. 6, I1. ſeq.

S. 422. Neceſſitas Satisfactionis 4 poſteriori
ex ipio eventu, ſufficienter probatur. Co⸗
niam enim Deus ſalutem hominum peccato-
rum per hanc potius, quam aliam viam pro-
curavit, recte concluditur, graviſſimas fa-
tiones ſubeſſe debere. Atque hic Scriptura

nobis proponit Amorem Dei ſummum 1 Joh.

4, 9. odium peccati 1 Joh. 3, 8. & quod a
hominum redemtionem nemo præter Filium
Dei idoneus ſit. Act. 4, 12. Ultra, nos non du-
cit: unde inre tanti momenti Voluntas Dei;
quousque nobis manifeſtata eſt, nobis luffi⸗
cere debet. §. 423

ex me Chl
in atn ſos
tenn ex volt.
Cblatione H
lgitor.

5.424.
les, etiamm
etiam repre
Vlorem,
tonem. I
19. 200
Dhr. 1o, 1).

. 42 . 5
kenn (aiskae
ltgue ade
Demand t
Der accepti
lid valen.
258. Rom

. 426.
Juitig a
conſpicitt
nem gene
ericordia
pturx Gic

Catn alter⸗

rdotnl.

liles urponet

is icl,n
uorten po n
lalutarifen.
l g, dl
1. 1Cor. h
gibus Chrinn
retio, nos
utiotiga nidll
m. Gal.,,
1. Math!

naubuce
rucn viſtinbt
1lel

8fickonst
ter rodali
nhoninun ,
malimn ii
vlin

Aicle nede

Offoium Chriſti Sacerdotale. 209⁹

§. 423. Oquitas & Juſtitia Satisfa tionis
ex parte Chriſti ex plena ggaaν ρ +ρονντπ οοſtate
in vitam ſuam Joh. 10, 18. ex parte Dei au-
tem ex voluntaria Chriſti ad eam præſtandam
oblatione Ebr. 10, 9. 10. Eph. y, I. 2. intel-
ligitur.

S. 424. Satisfaéctio Chriſti ad omnes homi-
nes, etiam eos, qui ante Chriſtum vixerunt,
etiam reprobos, ſpectat, non tantum quoad
valorem, ſed etiam quoad ſeriam deſtina-
tionem. I Joh. 2, 2. I TLim. 2, 6. Rom. 8, 32.
F, I18. 2 Cor. 5, 14. 2 Let. 2, I. 1 Cor. 8, I I.
Ebr. 10, 29. 9,; 15.

S. 425. Satisfactio hæc propter Divinita-
tem ſatisfacientis habet infinitum valorem,
eſtque adeo perfecta, omnem & culpam &
pœnam tollens, & coram Deo non tantum
per acceptilationem, ſed ut exactiſſima exple-
tio valens. Eſa. 53, §. 6. Gal. 3, 13. Mat. 20,
28. Rom. 5§, 18. Ebr. 10, 14.

H. 426. In toto hoc negotio admirandum
Juſtitiæ ac Miſericordiæ Divinæ Temperamentum
conſpicitur. Hinc mirum non eſt, Redemtio-
nem generis humani nunc Juſtitiæ, nunc Mi-
ſericordiæ Divinæ adſcribi. Neque ſi una ha-
rum Perfectionum Divinarum in aliquo Scri-
pturæ dicto nominatur, ex eo ad excluden-

dam alteram licet argumentari.

XXIII.

21¹⁰ Oficium Chriſti Regium.
XXIII.

DE OFFICIO CHRISTI.
REGIO.

§. 427.
QO'peium Regium eſt fundtio Chriſti Oca-
Secznr*ε, qua is ſecundum utramque Na-
turam, Divinam & Humanam, omnia perfedto
jure, ſumma autoritate, & infinita virtute ad-
miniſtrat, quæ ad ſalutem adtu bominibus ap-
plicandam ſpectant.

S. 428. In hac notione ſcripturaria Regni
Chriſti primo illud tenendum, Chriſtum vere
SS proprie, non metaphorice tantum, Regem
eſſe. Salutis enim collatio nonniſi continuis
Lcctibus potentiſſimis peragi poteſt, poten-
tiam ſuper omnia, ac Jus Imperii in omnia,
neceſſario ſupponentibus.
Id comprobant (1) emphatica Propheta-
rum vaticinia de Meſſia rege & regno ejus,
1 Sam. 2, 10. Pſal 2, 6. ſeq. 45, 2. 7. 8. Eſa. 9,

6.7. Jer. 23, 5. 33, 15. Dan. 2, 44. Mich. 5,

1. ſeq. Zach. 6, 13. (2) Similia habentur
etiam in N. T. diécta. Luc. 1, 32. 33. Mat. 2,
2. ſeq. 27, II. Joh. 18, 37. Act. 2, 36. 5, 31.
Rom. 14, 9. Apoc. 17, 14. 19, 16. (3) Actus
judiciales, cum appellatione regis conjuncti.
Mat. 25, 3 I. 34. 40. Luc. 19, 27.
8. 429.

—

429.
Achys eni.
Gentes, p
Muncdanis
Krationem

d. go.
tennornli
lomnant.
ſones de d
22, l9. l
Dan,92 4

1.5
urlſe, at,
ihſius regnn
ſentialbus
tUras 4 ſe

Jquomiam
fundatur.
Vocatione
Saum 00
99,28. l.
ne batrig,

Unge Me⸗

imn.

Hh

ictio Chriit
Nuon utrang
iun, olnitſe⸗
infritn uün
,cn bonind

ſriptumnt.
dum, Cir
rice tuntnm
o nonniſt,
g oel /
uelnheriu⸗
. e.
enphatic
lege n
27 1.
eg 4⸗ 716

,
6

Officium Chriſti Regium. 211

S. 429. Indoles Regni Chriſti ſingularis eſt.
Actus enim regii ad homines ſalvandos ten-
dentes, plane aliam, quam quæ in regnis
mundanis obtinet, regiæ poteſtatis admini-
ſtrationem expoſcunt. Joh. 18, 36.

§. 430. Hinc multum falluntur, qui de
temporali aliquo Chrißi regno ſomniarunt &
ſomniant. bPlane alius generis ſunt promiſ-
ſiones de beneficiis regni Chriſti. Gen. 12, 3.
22, 18. Pfal. 72. tot. Eſa. 9, §5. 6. 7. 49, 6.
Dan. 9, 24. Hoſ. 2, 23 (25) Jer. 33, 14. 15.16.

§. 431. Jus Chriſti ad regnum partim na-
turale, partim mediatorium eſt. NWaturale
ipfius regnum fundatur in perfecétionibus eſ-
ſentialibus Naturæ Divinæ, ejusque ad crea-
turas a ſe produétas relatione, Joh. 1, 3.
Ebr. I, 3. & quoad humanam Naturam ex
Unione perſonali conſequitur, Joh. 16, 15.
Jer. 23, 5§. Eadem ergo eſt in utraque Na-
tura poteſtas, Divinæ Naturæ Eſſentialis,
Humanæ autem Naturæ communicata. Et
quoniam Chriſtus hic ut Mediator ſpectatur,
fundatur id porro in conſtitutione & ſpeciali
vocatione Dei Patris, per quam Chriſto re-
gnum collatum eſt, Pſal. 2, 6. 7. 45, 7. 8.
89, 28. Luc. 22, 29. Dan. 7, 13. 14. & nomi-
ne Patris adminiſtratur Act. 17, 31. Rom. 2, 16.
unde Mediatorium dicitur.

O 2 Hinc

Offtcium Chriſtit Regium.

Hinc explicanda diſtin io inter Regnum
Dei && Chriſti, quæ Apoc. I1, 15. ſeq. &
12, 10. indigitatur. Unum idemque eſt re-
gnum: ſed differunt modo habendi, qui vel
eſſentialis vel æconomicus eſt.

S. 432. Adminiſtratio regni conſiſtit in il-
lis actibus, per quos Chriſtus acquiſitæ ſa-
lutis applicationem procurat, ut actualis
hominum ſalvatio inchoetur, promoveatur
& conſummetur. Act. 2, 36. coll. 3, 21. 26.
4; II. I2. .
Tales ſunt: (1) Converſio ad fidem, Eph.
1, 19. coll. 22. 23. (2) Remotio impedi-
mentorum, quæ converſioni, fidei, & ſan-
Qificationi hominum obſtant, Act. 16, 14.
Col. I, 13. (3) Revreſſio hoſtium, qui ho-
mines in ſtatu extra gratiam Dei detinere co-
nantur, Pſal. 8, 3. 1 Cor. 15, 2 ½. Rom. 16,20.
2 Cot. 2, 14. (4) Credentium adverſus vim
incurrentium malorum cujuscunque generis
defenſio, Rom. 8, 28. 31 - 39. (F) Conſer-
vatio eéorundem in poſſeſſione bonorum ſa⸗
lutis, donec ad plenam ejus fruitionem per-
veniant. Rom. 14, 17. I Pet. I, §.

§. 433. Ex quo intelligitur: (1) Chriſto eo
ipſo, quod ſalutis hominum auctor eſt Ebr.
75, 9. in omnia debere competere poteſtatem,
qua ſummum hoc opus, homines ſalvandi,

inter

luter ot ol
27. , 1I8.
Jtlautum ut
Gen, quia
Cſtur Mat.:
VInatn autt
Diwinum,
infinitas &

lie, G 6
triplicen na

8. 437. N

Otun hoc 1
Uitaguberne
lum ſalvnt

5,36
quam late
Adeoq
Olnnes ear
exu exiß
Mutationn
tum logie⸗
Aguo no

inn.

Regnum Potentiæ. 213

o intet Ngn
II, I5 l
demdue n
habenci, nn

eſt.

ni coblittt
Oiln Cit en⸗
ſtus zcgultt
tat, Ut
tur, pronne
36. col hl

tſo 1 ſn!
ſioni, iteyll
ſtunt, Al
hoſtiun,
aun Dei Cetnn⸗
L 16,25.Kon
gtiumn Adveris
scungue
.3. (00
ſione Hononnt

jos unanm

et. 1,

un (,
INn auck 3 6
n Otelns
peleſe)

domines

7
1

inter tot obſtacula, perfici poſſit, Matth. 11,
27. 28, 18. 19.20. (2) Chriſtum regnare
Jecundum utramque Naturam: Humanam qui-
dem, quia poteſtas ſuper omnia ei data di-
citur Mat. 28, 18. Joh. 7, 2. ſecundum Di=
vinam autem Naturam, quia eſt Regnum
Divinum, cujus adminiſtratio perfectiones
infinitas & auétoritatem ſummam requirit.

§. 434. Diviſio in Regnum Potentiæ, Gra-
tiæ, & Gloriæ, non triplex Regnum, ſed
triplicem modum eſus adminiſtrandi, pro ſſubdi-
torum qui ei ſublunt, ſtatu vario, dicit.

De Regno Potentiæ.

S. 435. Regnum botentiæ eſt, quo Chriſtus
totum hoc univerſum virtute & majeſtate infi-
nita gubernat, ad eum finem, ut a tualis homi-
num ſalvatio procuretur ac promoveatur.

S§. 436. Objectum hujus regni tam late patet,
quam late patet rerum natura. Pl. 8, 4. 7. 8. 9.
Mat. 28, 18. Eph. 1, 20. 21. 22. Ebr. 2, 8.
Adeoque compleétitur omnes Subſtantias;
omnes earum vires connexas; omnes ex illo
nexu exiſtentes mutationes; omnes harum
mutationum leges, tum mechanicas motus,
tum logico-ethicas repræſentationum, prout
aliquo modo ad ſalutem hominum ſpectant.
◻ 3 Spe-

214 Regnum Potentiæ.

Speciatim Scriptura memorat creaturas intel-
ligentes: Angelos 1 Pet. 3, 22. Eph. 1, 21.
Phil. 2, 10. 11. & Homines Pſal. 2, 8. etiam
mortuos, non tantum quoad corpus, ſed &
quoad animam Rom. 14, 9. 10. 11. etiam
malos atque incredulos. 2 Pet. 2, I. Pſ. 110,2.
Luc. 19, 27.

§. 437. Regimen ipfſum peragitur per
Omnipotentiam Osaνον+ονẽ eamque partim
abſolutam, partim ordinatam (S. 132), prout
id congruit naturæ cujusvis rei, quam Con-
ditor libera conſtitutione ei dedit. Pſ. 97. tot.
Ex hoc varia ſolvi poſſunt dubia circa ec-
cleſiæ regimen.

§. 438. Adkus regii, in quibus ipſa regni
forma & adminiſtrandi modus conſiſtit, ſunt:
(1) quoad rerum univerſitatem, potens ac
ſapiens gubernatio omnium, ad ſalvationem
hominum adjuvandam ae promovendam.
Rom. 8, 28.
(2) quoad Angelos Bonos, adhibitio Mi-
niſterii eorum ad ſalutem ac tutelam creden-
tium. Ebr. 1, 14.
(3) quoad Angelos malos, potentiſſima
eorum Jubjectio, qua dominium Ohriſti agno-
ſcere coguntur, Mat. 8, 29. 12, 28. 29. Luc.
11, 22. Phil. 2, 10. 11. Col. 2, 15. malitiam
ſuam ſubinde refrenari ſentiunt Rom. 16, 20.

Col.

Col
199 2
0
Mlltiæ
ctiatn ab
Genique
2, l5.
(5)
Contka re
poc. 2,
Preæſentis
Act. 25,2
occaſiones
rum haluti
1Cor 16, 9

5. 60.
&e 4Amplit⸗
s tegnn
lorom
Thundo 4
fidele; .
media
AUantus
dmirane
fütaraſt
Ddre pal

4.

Regnum Potentiæ. 215

1tcteaturzsin
22. Dphil,t
Plal. 2,.
2d cors,1
9. 10. II.4
bet,2,l. N

tuimn penglt
e, eandeß
wis kel, lidl
eei dedlt ii;
unt vbnen

n Cibls i⸗
nodus conll
eltatem, M
m, d biin
7e Ponoe

dbto
Ghipt

onos,
amn (l

n ac tutel
1410, ggeine
niunlih

Col. I, 13. & per gradus dejiciuntur. Apoc.
12, 9. 20, 2. 3. 10.
(4) quoad homines incredulos, diredio
malitiæ ipſorum ad miniſteria regno Chriſti
etiam ab invitis præſtanda, Phil. 1, 12. 13. a0
denique punitio, per ſevera judicia 1 Theſſ.
2; 16. .
(§) quoad credentes, defenſio eorum
contra regnum tenebrarum 2 Theſſ. 3, 3.
Apoc. Z, 10. & cura ſpecialior circa res ad
præſentis vitæ ſtatum externum ſpectantes
Act. 26, 22. 27, 24. & circa ſupp editandas
occaſiones promovendæ tum ſuæ, tum alio-
rum ſalutis. Actor. 8, 29 - 39. 10, 19. 20.
1 Cor. 16, 9.

S§. 439. Hinc Corollarium conſequitur,

de Amplitudine & Gloria Regni Chriſti. Chri-

ſtus regnat in cœlo, inter myriadas ange-
lorum, & animarum beatarum: in toto
mundo adſpectabili: inter ipſos hoſtes & in-
fideles: in medio regno tenebrarum: in
media maxime eccleſia ſua. Juvat cogitare,
quantus Monarcha ſit Chriſtus, quot hic
admiranda contingant; quanta cataſtrophe
futura ſit, cum hæc omnia glorioſe ſuo tem-
pore patefient.

O 4 DE

216 Regnum Gratiæ.

XXIVN.
DE REGNO GRATIE.

§. 440.
R'’snum Gratiæ eſt, quo Chriſtus per ope-
rationes ſpirituales, mediante verbo
Jacramentis giſpenſatas, eos, qui gratiæ ob-
temperant, Juos facit, gubernat, conſervat,
ad gloriam præparat.

S. 441. Subditi Regni Gratiæ ſunt, quot-
uot vere credunt, ex omni gente, quam late
patet orbis terrarum, collecti. Col. 1, 13.
Pſal. 2, 6. coll. 1 5, 1. Pfal. 72, 8. 1
Hi, quoniam omnes eidem Regi, Chriſto,
ſubſunt, in unam quandam ſocietatem ſan-
ctam, quam Scriptura Eccleſtam vocat, con-
junguntur: Hanc Chriſtus conſtituit Matth.
16, 18. & tanquam Caput regit. Eph. 1, 22.
23. 4, 15. 16. Col. 2, 19.
Unde & latiore ſenſu cives regni dici pol-
ſunt omnes, qui Chriſtum in externa eccle-
ſiæ ſocietate agnoſcunt & profitentur, Mat.
8:; 12.

S. 442. Adtus regii diſtincte, quoad Eccle-
ſiam, & quoad fideles ſingulos, poſſunt ſpe-
Ctari.
Quoad univerſam Eccleſiam actus regii ſunt:
(1) De-

) Den
mines er
21.11, I.
MN.,
(²) C
uæ, ſub
dent, Ron
(3 Dra
& eſheaei⸗
Tarmorbe
Una comm
29, 19. 19.
(4) bee
converſione
butionem dl
ſonem con
diles. N
Ull 2 2 3.
(3) Co
Witucine
Aperſeco
Diritualis
Aliam, e
8 Rekor
magnarun
Aimarum
Vino glor

—

XIII.

Chiiſtns nn
geliante det
4, gui Gl
erlat, (

Gratiæ lunt,
ni gebte, ⸗
lecht. C
. 72, .
icen her,l
dann ocend
lehem Cen:
1 Coblttutl
t tegit, Ion
.
(ies leh⸗
m in geme
pofteltc

get

Ne
nde, JOMM²

glos,

aclosee

6

,

Regnum Gratiæ. 219

(1) Debellatio Satanæ, cui poteſtas in ho-
mines erepta fuit. Efa. 49, 24. 2 . Luc. II,
21.22. I. 71.74. Col. 2, 1 . Ebr. 2, 14. I1 5.
Pſal. 1 10, 3. .
(2) Conſtitutio mediorum gratiæ, per
quæ, ſub certo ordine, ſalvari homines de-
bent. Rom. I, 5. Mat, 28, 19. 20.
(3 Præconium evangelit, cum autoritate
& efficacia divina cœptum, per totum ter-
rarum orbem amplificatum, & in hunc diem,
una cum miniſterio verbi, conſervatum. Mat.
28, 1 8. 19. Adt. 1, 8. 6. EFph 4, I1. 12. 13.
(4) Eccleſiæ erectio & ſuſtentatio: per
converſiones hominum numeroſas; diſtri-
butionem donorum Spiritus Sanéti; defen-
ſionem contra hoſtes tum viſibiles, tum in-
vViſibiles. Matth. 16, 18. Act. 2, 41. 47. 33.
Pſal. 2, 2. 3. 4. 9. Elſa. 8, 9. 10. . .
(§) Gubernatio Eccleſiæ inter varias vi-
ciſſitudines, internas atque externas, pacis
& perſecutionum, incrementi & decrementi
ſpiritualis, translationis ex una regione in
aliam, ex Oriente in Occidentem, Apoſtaſiæ
& Reformationis, aliarumque mutationum
magnarum adhuc futurarum, ad commune
animarum bonum & ad exitum Nomini Di-
vino glorioſum tendens. Huc tota Apoca-
lypſis pertinet.
(6) Victoria ſuper regnum tenebrarum,
per vices progrediens, & ſubinde glorioſior
◻ § futura.

21 G6 Regnum Gratiæ.

futura. Eſa. 2, 10 - 22. 2 Theſſ. 2, 8. 2 Tim.
3, 9. Zach. 14, 9. Apoc. 11, 15. 17. 12, 10.

19, 5.6.
g. 443. Quoad fingulos fideles actus regii

no Gratiæ ſunt:
n1 Potens hominum e mundo & regno
Satanæ evocatio per actus Gratiæ applicatri=
cis, Joh. 8, 36. Luc. 11, 21. 22. Col. 1, 13.
Gal. 1, 4. ut Chriſto in peculium afſerantur.
Ti 8 5 Converſorum & credentium guber-
natio: tum interna, per regimen Spiritus
Sancti Gal. F, 18. Ebr. 8, 10. tum externa Der
Providentiam ſpecialiſſimam (S. 266.) lehn.
4, 1II. 12. 13. Vi cujus Domino ſuo vivun
Phil. I, 21. laborant Eph. 6, 7. 8. patiuntur
Mat. 25, 40. 45. ſtant & cadunt Rom derg⸗
1 Cor. 4, 3. 4. 5. ac denique moriuntur Rom.
14, 3) Cnſervatio credentium „Per vonti
nuum gratiæ influxum Phil. 1, 6. & 0 tin
ad ſuam aliorumque ſalutem promovenda
opportunitates. Cor 5 8. 2, hei 3, 11.
8, 29. 9, 10. ſeq. Luc. 2, 27. .
24 3 ) Tatei ac enſio ſingulorum inter
tot labores, pericula, certamina. Apoc. 2, 2. 9.
10. Act. 12, 11I. 18, 9. 10. 23, 11. 27, 23.24.
(*⁶) Translatio in Gloriæ regnum, rempor
maxime opportuno ad Lloriacmh Chriſti:, at⸗

Eecleſæ ae
Tnil. 1, 60-

4.
elt 200. 5
Nilen won
bet: gian
ſtitotum ſee
ns regi,
hemat (§.
liem, bu
nebtiqvam

A
in beſio
Cacch ſaln in
DAtet ex lucn
toribas ſte⸗
ucinell
inſoheril

Reſped

cum Prime

32, 3), 43.
mjeſaatice
coſtes die

1 6.
ſequenti

l. 1 I
15. n. i

leles aWn

mundo
Grati 0M
22. Coll
culiumalen

redentiumg
tegilnence
tumn eunt
n (5,4)
mino I
cadvot Not 8

Regnum Gratiæ. 219

Eceleſiæ ac piorum ſalutem. 2 Tim 4, 6. 7. 8.
Phil. r, 2 0 - 25. Apoc. 2, 7. 11. 7, 14- 17.

S. 444. Forma regni Chriſti Monarchica
eſt 2 Cor. 8, 6. ſed Proregem aut Vicarium vi-

bilem non bubet, nec poteſt habere. Non ha-

bet: quia nusquam tale quid a Chriſto con-
ſtitutum legitur. Nec poteſt hæbere: quia
actus regii, quibus Chriſtus Eccleſiam gu-
bernat (S. 442. 442.) non cadunt in homi-
nem, & gubernatione vicaria, mere externa,
neutiquam compenſantur.

§. 445. Regnum Gratiæ ſtatim cum Prot-
evangelio cœpit Geneſ. 3, 15. & a Chriſto
àoαρνιοι amn in V. T. adminiſtratum eſt. Hoc
patet ex luculentis ſpeciminibus: ex appari-
tionibus frequenter factis, Gen 18, 1. &c.
eductione Iiraelitarum ex 5Ægypto; theocra-
tia ſuper illos; miſſione tot Prophetarum.
Reſpectu Humanæ Chriſti Naturæ cœpit
cum primo conceptionis momento Luc. I,
32.33.43. 2, 1 I. Mat. 2, 2. In Aſcenſione
majeſtatice occupatum Pſal. 110, 1. 2. & Pente-
coſtes die ſolenniter proclamatum fuit. Act.
2, 33. ſecd.

J. 446. De Regno mille annorum tenenda
ſequentia:

(1) In

220 Regnum Gratiæ.

(1) In ſe, generatim ſpectatum, negari
non poteſt. Diſertis enim verbis Apdc. c. 20.
docetur, ſanctos cum Chriſto per annos
mille regnaturos eſſe.
(2) Id in altera demum vita fore, plane
eſt improbabile; nec poteſt cum circumſtan-
tiis contextus conciliari.
(3) Subz Conſtantino M. per quem Eccle-
ſia a perſecutionibus liberata eſt, illud cœ-
piſſe, communis dudum fuit ſententia. Dif-
ficile tamen eſt, oſtendere, quo pacto Sata-
nas illo ævo & per mille deinceps annos con-
tinuos ligatus dici poſſit.
(4) Aliqui exiſtimant, nos hodie, inde
a tempore Reformationis, quo libera Evan-
gelii profeſſio magnæ parti eccleſiæ chriſtia-
næ reddita eſt, ſub regno illo millenario vi-
vere. Sed Scriptura, ubi de eo agit, plura
videtur promittere.
(§) Hinc non pauci e noſtris regnum illud
adhuc futurum, ſub finem mundi, exiſti-
mant; quæ ſententia Chiliaſmus dici ſolet.
Plurimum tamen diverſa eſt a craſſo illo Chi-
liaſmo veterum Anabaptiſtarum, in Aug. Conf.

Artic. XVII. rejecto; unde & ab invidioſo

nomine, modeſtius ſentientibus imponendo,
abſtineri poterat.
Meliori adpellatione ſpes meliorum tempo-
rum vocatur, cujus ſumma in eo conſiſtit:
meliorem ac florentioremEccleſiæ ſtatum ante
finem

—

finem mune

cogyntonis
nomum we
ſitirura ca
uiete ex
cta de fun
Gue antichr
Mis loca Pr
tam magnit
Impleta fuer
obrie tin
Cnt alia loea⸗
temporane
nnmima
1lien, I. let
latl non tannt
liikarere,

8.407. 1.
EeS Engplos,
8. 18. goa
Dh
In verzto

e garie e
tet, Don de⸗

hriſti
taint
fideles inke

Repnum Gratiæ. 22 1

Qatum, ieg
tbis Ae
Tiſto hen m

Vita fore ir
Tcomcron

l.per vend
ata eſt, A
fuitſenenn
e, gvo it
eincepsannts

u05 nole,
, go lbenl
tti eccelec
oillo mlei
di be ed n

goltrisregeun
emn mun i
iitſins de⸗
ſt ucrM
ſurun n44
ade 4 in

otibusinpan⸗

finem mundi fore, in quo tum uberiore
cognitionis, aliorumque Spiritus Sanéti do-
norum, menſura, tum vitæ ſanctitate, magis
ſit futura conſpicua, & gaviſura etiam pace
& quiete externa. Conferuntur ad eam omnia
dicta de futura judæorum converſione, de-
que antichriſtiani regni ruina; & illa inpri-
mis loca Prophetarum, quæ de regno Chriſti
tam magnifica promittunt, qualia nondum
impleta fuere. e. g. Eſa. C. 2. 4. 1 I. 49. 54. 60.
Sobrie tamen & caute hic verſandum, quia
ſunt alia loca Scripturæ, quæ noviſſima mun-
di tempora non ut felicia, ſed ut peſſima &Sρα
corruptiſſima deſcribunt Luc. 18, 8. 21, 34.
2 Tim. 3, I. ſeq. 2 Pet. 3, 3. ſeq. cui difficul-
tati non tam facile eſt plena cum certitudine
ſatisfacere.

S. 447. Terminus Regni gratiæ quoad fide-
les ſingulos, eſt finis hujus vitæ, 2 Tim. 4,
8. 18. quoad univerſos autem, finis Mundi.
Eph. 4, 12. 13. Mat. 28, 20.
In vexato loco 1 Cor. 15, 24. 25. ſermo eſt

de gratiæ regno, hoc eſt, ut ex S. 434. pa-

tet, non de ipſo regno vel poteſtate regia
Chriſti in ſe, ſed de certo quodam regnum
illud adminiſtrandi modo, prout in hac vita
fideles in Eccleſia gubernati fuerunt.

XXV.

Regnum Gloriæ.

XXV.

DE REGNO GLORIE.

§. 448.
R'Sgaum Gloriæ eſt fundtio Chriſti Oca-
Seors, qua apud cœlites Majeſtatem ſuam
manifeſtat, ſuæque beatitudinis & gloriæ par-
ticipes eos facit.

§. 449. Subditi Cives regni gloriæ ſunt
angeli boni Eph. I, 20,21. Ebr. 12, 22. bo-
mines, qui in fide usque ad ſfinem perleve-
rarunt. 2 Tim. 4,; 7. 8. 2, II. 12. Apoc. 2,7.
21; 7. Ebr. 12,22. 23.

S. 450. Forma Regni Gloriæ conſiſtit in con-
Jummatione conſilii Divini Apoc. 10,7. 11, 16.
21, 3. 4. 5. 6. atque adeo in conſummata &
nunquam finienda exſecutione Bonitatis,
Veracitatis & Juſtitiæ Divinæ 2 Theſl. I, 5-10.
2 Tim. 4, 8. & perfectiſſima omnium ſubje-
ctione. Phil. 2, 10. 1II. .

§. 451. Adminiſtratio ejus conſtat actibus
regiis, quibus gloriam ſuam Chriſtus imme-
diate cum electis communicat, Joh. 17,22. 24.
Apoc. 3, 21. 21, 2. 3. 3
(1) Translatione in fide defunétorum ad
ſedes beatas. Luc. 23, 42. 43. 2 Tim. 4, 18.
A&ct. 7, 59. 2 Cor. 5, I. 8. (2) Ke-

— —

(2) eer
Per aem,
LNC1,29.
Nr 4,9. 10
3) el
1Cor. 15,4.

(
2Im ,l.

(5) Een
Verſal pron
4 ſ. Mat,.
gee reprobis
(6 ogen
DNI futon

4a.
in hac Wit
Nellta Col
*N omih
Pregulta
2Tim. “
lara eſt.

Regnum Gloriæ: 223

legni gorri
Pbr. 12,u
e 2 knenſe
1I. 11. M.

lorir coniſil
Apoc. 10l
0 il coblune
ecalione lr
6ine 2 elt
Emaomninn-

eſs n ,*
am Cheſtun

nicat hN

de Gelunen

43 r 5

(2) Recreatione animarum in manu Dei-
per pacem, ſolatium, quietem, felicitatem'
Luc. 2, 29. 16, 22. 25. Act. 3, 20. Phil. 1, 23
Ebr. 4, 9. 10. Apoc. 6, 9. 10. 11. 14, 13.
(3) Reſuſcitatione corporum in gloria.
I Cor. 15, 43. Phil. 3, 20. 21.
(4) Apparitione Chriſti ipſius glorioſa.
2 Tim. 4, I. Tit. 2, 13. 1 Pet. 5; 4.
(5) Sententiæ judicialis in panegyri uni-
verſali promulgatione, tum de eleéctis 1 Cor.
4, 5. Mat. 10, 32. Luc. 12, 8. Apoc. 3, 5. tum
de reprobis 2 Theſſ. 1, 9.

(6) 6ν7„5ov—οωοαα fidelium, ad intuitivam
DEI fruitionem publice evehendorum.
1 Theſſ. 4, 17. Apoc. 3, 21.

S§. 452. Hæc adminiſtratio regni Gloriæ
in hac vita degentibus maximam partem
occulta Col. 3, 3. 4. I Joh. 3, I. 2. ſed tamen
ex promifſionibus Scripturæ Tit. 1, 2. 3. &
præguſtu fidelium Ebr. 6, 5. certa & indubia
2 Tim. I, 12. ſuoque tempore plene manife-
ſtanda eſt. I Tim. 6, 14. 15.

XXVI.

224 Status Chriſti.

XxXVI.
DE STATIBUS CHRISTI.
§. 453.

ZIdimus, Humanæ Chriſti Naturæ gorern
nicata fuiſſe Idiomata Divina 39 05
jam autem porro tenendum, non eo n ma⸗
Ro Majettatem inde fluentem ſeſe ex ruite⸗
amweis enim poſſeſſio ”
Erit intert atio tamen
it interrupta; uſurp men!
tueri fuir Per officii mediatorii raone
Acunttionum, quibus peragi debuit,
0 1
verſitatem.

S§. 454. Hinc duo ſunt Ltaus Eerlone
jili; a inanitionis, alter Exa
iſti, alter Exinanitionis, 3 i.
Gnrienn geminum Meſſiæ Starum un l.
. acula indigitarunt, Eſa. 3: 0 Ulal 107.
uibus Judæi ſuas de äuplice naice
dclatu hauſiſſe) tum N rciare 0 .“
1 1I. Luc. 24, 26. inprimis claſſicu
1, II. Luc.
cus Phil. 2, 6-1I.

55. In his duobus ſtatibus tota guiden
Perſona fuit; ſed quoniam
e humiliari neque exaltari poteſt, .
nalter ertinent ad Naturam Humanam:
nidam hanc Chriſtus primo exinanitus,
cu

it; Divina pro-
poſtea exaltatus fuit; & Natura Di Pter

—— —

Der aumm
nes has ſu⸗
10 2, 9.
liqvo i⸗
itionemi
Fllius Dei
tis dehiſit
minibus no
antiquiorun
Militer per
Clim Divina

temn ex e .
nein, intele
to contiet⸗
Nibils lececht

es, a
us or

Der

8 46e. n
lcatio n 1 A
Skionn n

t leen

. 7
enit in

en onmnem n

CHNI

UiNatorecn
Divinn G
n, noneoctt
temn lele ele⸗
iotnatumonm.
o tamenlbe
ediatonin
peragi len

int Statul 4
nis, Aerki.
Rar Statun
169, 10 N
Cuplce Mh
I. Chrect,
niscalest

uihtvni
ONiin
alani ot
fum Eli,
primo
atui i,

Status Exinanitionis. 225

pter communionem arctiſſimam mutatio=
nes has ſuas fecit. Luc. I8, 21. 32. 33.
1 Cor. 2, 8.
Ex quo intelligitur, non ſatis reéte per Exi-
nanitionem intelligi ipſam incarnationem, qua
Filius Dei de throno gloriæ ſe in uterum ma-
tris demiſit, & ſocietatem cum miſeris ho-
minibus non faſtidivit. Fuerunt hæ Patrum
antiquiorum Ideæ de Exinanitione: qui ſi-
militer per Exaltationem, Humanæ Naturæ
cum Divina conjunétionem, & conſequen-
tem ex ea majeſtatis divinæ communicatio-
nem, intellexerunt. Nil falſi hæc explica-
tio continet: ſed a Scripturæ tamen notio-
nibus recedit.

De Statu Ewinanitionis.

S. 456. Status Exinanitionis fuit libera ab-
dicatio iſus Majeſtatis communicatæ, conjundta
cum ſuſceptione ſpontanea infirmitatum & obli-
gationum Naturæ Humana. .

S§. 457. E loco claſſico Phil. 2, 6. 7. 8.
tres, aut ſecundum noſtros, quatuor, hu-
jus Status partes conſtitui poſſunt. Prima
eſt Kévwos, qua Chriſtus homo ſponte ab-
dicavit uſum majeſtatis ſibi communicatæ;
uon omnem quidem, ſed eum, qui paſſionem ac
mortem impediviſſet. R
Vere

226 Ftatus Ewinanitionis.

Vere abdicaſſe uſum majeſtatis intuitu Jui,
docent loca Phil. 2, 6. 7. Mat. 8, 20. Luc. 22,
43. 53. 54.6 3. 23, 3)½. Mat. 21, 19. Marc. 13,
32. Ebr. 2, 7. 2 Cor. 13, 4. Unde etiam do-
na habitualia, immortalitatem, impaſſibili-
tatem, non ſtatim plene aſſumſit.
Neque vero omnem majeſtatis uſum abdica-
vit. Id patet ex eo, quod (1) alias de Chri-
ſto exinanito dici non potuiſſet, eum conti-
nuo operari cum Patre Joh. 5, 17. omnia &

omnes intime noſſe Joh. 2, 24. 25. 16, 30.

verba ejus eſſe Spiritum & vitam Joh. 6, 63.
nec etiam adorari ſe paſſus eſſer Joh. 9, 38.
Patet (2) ex miraculis, quibus gloriam ſuam
manifeſtfavit Joh. I, 14. 2, II. & quidem
adeo frequenter, ut non potuerint ſcribi
omnia Joh. 20, 30. 21, 25⁵˙. Px quo manife-
ſtum eſt, hunc omnipotentiæ uſum non ra-
riorem & extraordinarium, ſed ordinarium
fere fuiſſe. Fuit enim pars prophetici mu-
neris, quod in ſtatu exinanitionis obeun-
dum bPater ei demandaverat. Joh 5, 36.

S. 458. Secundum in Statu hoc eſt infirmi⸗-

tatum naturæ humanæ aſſumtio. Phil. 2, 7.

dicitur oοορ hα.. Hanc sXaaαρ, ſumſit; ex
quo intelligitur, eum oρνꝶ Oezε non exuiſſe,
ſed ei ſuperinduiſſe hanc ſervi formam, ſive
conditionem vilis & infimæ ſortis Marc. 10,
45. 2 Cor. 8, 9. Matth. 8, 20. Hoc eum in
finem

—

finem ti
ru inn
Hehr4,

4
quitur,
tertio lo
legimen
ſub forn
Lxeret
eridens
colligitur.
Form. Con.
coll.p bo⸗
lt, uin n

K 4600.
Jua Chricd
ceit & e
oppheien
Phll 2,3

146
ceptione
mortem
Adeoqi
Uls ac N

ſo; ſ3
ibel⸗

ie,

—

tis intuin A

.9, 20. U.
1, 19. Ml

Ati unt
)ans 10
iſet, eunce
5,17. 0

,24.4
Vitamn ſon
eſet ſoh⸗
bbusgorun
2, Il. AN

1 potein
E oon⸗
ie ſun
ll on
anitions

. oh t

uhor l in
mtio. 1
ale, ni
O': Nol
vi formhut, 4
lotis Mr

.
*9

Status Exinanitionis. 227

finem factum, ut poſſet affici ſenſu noſtra-
rum infirmitatum, & tentatis ſuccurrere.
Hebr. 4, 1 5. 2, I7. 18.

§. 459. Ex his duobus luculenter conſe-
quitur, quam Theotogi Tubingenſes antiqui
tertio loco poſuere, Keçbbis, qua Chriſtus
regimen omnipotens in creaturas revera, ſed
ſub forma ſervi tectum, occulte exercuit.
Exercuiſſe illud Chriſtum, ex Joh. 5, 17.
evidens eſt: occulte exercuiſſe ex Phil. 2,6.7.
colligitur. Et hac loquendi forma ipſa utitur
Form. Conc. p. 767. lin 33, 729, 3. 785, 33.
Coll. p. 608, 8. nec diſſenſus ſuper ea tantus
eſt, quin mutuo ferri facile poſſit.

§. 460. Quartum denique rarenwootg eſt,
qua Chriſtus obligationes hominum in ſe re-
cepit & obedientiam præſtitit, usque eo, ut
ſupplicium crucis ſponte ac lubens ſubiret.
Phil. 2, 8. Joh. 18, I1.

H. 461. Incepit hic Status cum ipſa Con-

ceptione, & inde a Nativitate, per totum vitæ

a Chriſto in his terris actæ curſum, usque ad
mortem in cruce & ſepulturam, duravit.
Adeoque ad eum pertinent (1) Conceptio-
nis ac Nativitatis humilitas; (2) Circumci-
ſio; (3) Vitæ externæ conditio vilis, & jegi
ſubjecta; (4) Vita publica continuis mole-
P 2 ſtiis

–

228 Status Exinanitionis.

ſtiis obnoxia; (⁵§) poſtremus vitæ adctus, di-

ris perpeſſionibus, morte ignominioſa, ac
denique ſepultura, terminatus.
Totus hic Status Ea inanitionis Satisfacto-
rius fuit, ita ut nulla actio Chriſti nullaque
paſſio ſit, quæ non aliquid contulerit ad fi-
nem hunc expiationis. Paſſio quidem &
mors præcipua & illuſtri ratione huc perti-
nent: I1Cor. 15, 3. ſed tamen & reliqua
omnia hunc ſcopum atque effeéctum habue-
runt: Ipſa Kévocss Phil. 2, 6. coll. Pl. 69,6. (5)
& obedientia illa ſumma Rom. 5, 19. conce-
ptio & nativitas, Ebr. 2, 14- 18. circumciſio
Gal. 4, 4. 5§. F, 3. Vita privata pauper ac tenvuis
2 Cor. 8, 9. vita publica quoad omnia legem
obſervans Mat. 3, I5. laborioſa, & odio, con-
tumeliis, probris exercita, Mat. 8, 17. 20,28.
Eſa. 52, 14.

S. 462. Conceptio non ipſa in ſe fuit Exi-
nanitio (S. 45.) ſed humilitas cum ea con-
juncta, qua Chriſtus una cum Natura Huma-
na ſtatim infirmitates quoque noſtras aſſum-
lit Ebr. 2, 14. 17. 18. Eſa. II, 1. 53, 2.
In modo conceptionis extraordinario nihil
eſt, quod quenquam jure offendat. Fuit
conceptio ſupernaturalis, miraculoſa, divi-
na virtute facéta Qui hoc in dubium vocant,
ſi DEUM eſſe credunt, (id quod volunt cer-
te videri,) fateri etiam debent, infinitam

ejus

ejus pote
ſecunlis,
ſinelegibe
lyes nat
Ac reli
dum, i.
nutrimenn
el, dirt
deincehe
tum 8,. 4

5.463.
let, ate
juncka fiit
cCpit opu⸗

ſ Lu.2

g.
DtWaum:
Mkaatia,
Derita
moration
rentibus
nos doc
3 fayon
nin eu
Incertis
IS.
Multe
all lind

.
1

Vitz a0e
othlnioh,
8.
onig Iifi
Dheiſti
contbletta
Ilio gulen
tione Muck
men & A
eflectunkl⸗
coll. l0
n.5, 1h1
19. Ciel⸗
haupet⸗
ola, Kole
NatO,1iN

lr in e li⸗
litas onmen
m Munt,
Ge noſtt
vr ha/
trworcinmi.
0 Lnlt
birncllol⸗
dubiumn
,vod/olun,
iof⸗
bent,

Status Exinanitionis. 229

ejus potentiam eadem facilitate ſine cauſis
ſecundis, minus principalibus, atque adeo
ſine legibus naturæ, agere poſſe, quam per
leges naturæ. M
Ad reliquas difficultates hic motas, tenen-
dum, id quod ex Maria ad formationem &
nutrimentum ſanctifſimi fœtus, deſumtum
eſt, virtute lotri, per Chriſtum ν +τιανν
deinceps praſtandi, redemtum, & per Spiri-
tum S. ſanctificatum fuiſſe.

S. 463. Nativitas ad Exinanitionem perti⸗
net, quatenus cum magna humilitate con-
juncta fuit. Luc. 2, 3. ſeq. Hinc jam in ea
cœpit opus ſatisfactionis pro nobis. Gal. 4,
4: F. Luc. 2; 22,. 2324

§. 464. De adoleſcentia Chriſti, & vita
privatim acta præter exilium in ipſa ſtatim
infantia, Mat. 2, 13. profectus ſpirituales in
pueritia conſpicuos, Luc. 2, 40. 47. 52. com-
morationem Nazaretanam, & obſequia Pa-
rentibus præſtita, Luc. 2, 5I. nihil Scriptura
nos docet. Ideo cavendum, ne, dum hinc
9αν°εντ honori conſulere, illinc ααααπα²
ziav ejus commendare intendimus, cogitatis
incertis, fabuloſis, parum decoris indulgea-
mus.
Multo ſolidior eorum diligentia eſt, qui
ad ſanétiſſimum tum privatæ tum publicæ
P*2 vitzæ

230 Status Exinanitionis.

vitæz Chriſti tenorem attendunt, conſpi-

cuum in virtutibus eximiis: pura intentione;
mente cœleſti, mundum ac terreſtria abne-
gante; fiducia in Deum; caritate in homi-
nes; aſſiduitate precandi; vigilantia; obe-
dientia; manſuetudine; docilitate; benefi-
centia, aliisque.

S. 465⁵. Quæ paſſus eſt Chriſtus, vere paſſus
eſt Elſa. 5 3, 4. ac Deo providente; Act. 4, 27.28.
nec tamen ſequitur, adfuiſſe inevitabilem
quandam neceſſitatem, peccata illa, quibus
Chrtiſtus in crucem actus eſt, committendi.
In paſſionibus animæ Chriſti, Eſa. 53,8. 11.
cavendum tum ab exaggerationibus extra &
ultra Scripturam faéctis, tum ab extenuatione
temeraria, qua admiſſa minor in Chriſto, quam
in Martyribus plerisque, conſtantia fuerit.
Derelidio conſiſtebat in ceſſante ſenſu ſua-
vis ac ſolati flui influxus, qui ex inhabitan-
te Divina Natura redundabat in animam Chri-
ſti: Ex quo ineffabilis animi dolor, Pf. 22,2.
69, 2. ſenſus iræ divinæ, & mortis æternæ
guſtus ſecutus eſt, Mat. 26, 46. Ebr. 2, 9.
neutiquam tamen ad deſperationem usque,
aut luétam cum deſperatione progreſſus.
Pfſal. 148, 5. Ebr. 5, 7. 8.

§. 466. De Morte Chriſti ſatius eſt abſti-
nere a htibus olim motis, & magis ad ejus
veri-

—

Veritatem
tüͤum fuiſi
nus alte pe
ConnprobaZ
erpiatoriu
1Cot. I,
ue loca
Unio natur
2 manent
parata eſſe
nam ac Hn

5,407, G
nltlomis,
Ulterioribus
mmlecictio
elt, 21,2.
Cumſtantis
lut Wi N
Joriſcanie

46.
ta mente
iterit no
ſ. 14. Ut
Derpeſſion
20. exemp
ugiten
ſietiam i

is.
dont, con
Ura intenton
tetteltruds
Aritate imin
Viglantuk.

Cilitate; N

griltus, ter⸗
Ite; AM
giſſe inentt
ccata ill
, COTNie

ſi, Elr

Ntionibusen
nh exten!
Drin Chrlog
onſtanti fun
celonteſenli
vi ex Nhun
t in nimamt
niColor, 1
& norts

6,40. Phr1
erationen Pee
rogel!

ione

4
46

. l
tius ela

, 3953

1

Status Ewinanitionis. 231

veritatem ac finem attendere. Vere mor-
tuͤum fuiſſe & avtopſia adſtantium, & vul-
nus alte per latus adactum Joh. 19, 34. 35.
comprobat. Finem mortis tam ignominioſæ
expiatorium fuiſſe Ebr. 9, I5. 156. 2, 14. 1 5.
1 Cor. 15, 3. Gal. 3, 13. 2 Cor. 5, 14. 15. alia-
que loca paſſim docent. In morte ſoluta eſt
unio naturalis inter animam & corpus, Jal-
va manente (etiam cum anima a corpore ſe-
parata eſſet) Perſonali inter Naturam Divi-
nam ac Humanam Unione.
S. 467. Sepultura fuit ultimus apex exina-
nitionis. Per eam corpus Chriſti exanime
ulterioribus hoſtium injuriis ſubduétum, &
maledictio ab adſpectu hominum remota eſt
Deut. 21, 23. Et quia cum honorificis cir-
cumſtantiis conjunécta erat, intermedia ve-
lut via ac tranſitus fuit ab humiliatione ad
glorificationem. Pſal. 16, 10.

H. 468. Ex his omnibus conſequitur, gra-
ta mente a nobis agnoſci debere, quanti con-
ſtiterit noſtra redemtio, Eſa. 43, 24. 2 Cor.
5, 14. ut amplectamur beneficia, tantarum
perpeſſionum impendio nobis parta, Gal. 2,
20. exemplar humilitatis & abnegationis ſum-
mæ jugiter intueamur, Ebr. 12, 2. & calcato
mundi faſtu ac vanitate, toleratisque adver-
ſis, etiam imitemur, I Pet. 2, 21. 24. eadem-
P 4 que

232 Status Ealtationis.

que qua Chriſtus gloriam adiit, via per an-

guſta ad auguſta tendamus. Joh. 12,255.26. 32.

XXVII.
DrE
STATU EXALTATIONIS.
§. 469.

Ealtationen Chriſti Scriptura definit adi-
onem Dei judicialem, qua Filius Dei cum
per paſſiones conſummatus eſſet, gloria & bo=
vore coronatus fuit. Ebr. 2, 9.
Dicta claſſica ſunt Phil. 2, 9. 10. II. Act.

2, 33 36. §. 3 I. I Pct. 1, II. Epf. 1, 20.2 1.22

Apoc. y, tot. (inprimis y. 1II. 12.) Elſa. 53,
8 — 12 7

S. 470. Status Exaltationis conſiſtit in de=
poſitione omnis infirmitatis 2 Cor. 13,4. Aum-
kione realiſſima donorum habitualium, im-
Paſſibilitatis & immortalitatis Rom. 6, 9. a0
Majeſtatis divinæ totali (etiam quoad actum
reflexum) & v glorioſa uſurpatione. Phil. 2, 92
10. 11.

§. 471. Kxaltationem hanc Chriſtus non me=
ruit, ſed jure, ex unione perſonali redundan-
te
e

te, Mga
quan ratio
o Autius

8.49).

Dxalatoonis 4

attemn ſekert

6 5
itehoctis,
tr . Oln
lummath
Der glotio
hifeltata
br 2, 3.

F. 47).
lealis Ch,
ederat,Y
69 ni ori
mininm
llararet,

litt, in e:
Oh. 12,

YTNR

ctipturn Cehn
,guu Hlu
(et, gond
2, 4.
1.2, 9, lantl
.Il. 12) 1

onis coniltri
81001. 49
Dabitullun:
etialn eit
puine, i

cChrituin
etlontliein

Status Ealtationis. 233

te, tanquam ſibi debitam conſecutus eſt, poſt-

quam ratio nulla amplius fuit, cur Ezinani-
tio diutius continuaretur. Joh. 17, 1. 2. 4. 5.

8. 472. Fxaltatus eſt Chriſtus 9eavροατσ

ſed jormaliter Exaltatio pertinet à Naturam
Humanam. Phil. 2, 9.

S. 473. Exaltans fuit Deus Phil. 2, 9. ubi
voxX Deus'& eſſentialiter & perſonaliter capi-
enda. Epentialiter; quia exaltatio hominis
Jeſu Chriſti eſt actio Dei ad extra, tribus
Perſonis communis: ſed & perſonaliter; quia
Exaltationis conſequens expreſſe ad Deum
Patrem refertur, Y. II. conf. Joh. 17, 7. Ack.
2, 33. Plal. I10, I. 2, 8. 9.

S. 474. Status Exaltationis in Vivificatione
inchoatus, in Aſcenſione conſummatus dici-
tur, comparative, non abſolute: nam con-
ſummata hæc gloria Chrifti aſcendentis ſem-
per glorioſius & majore cum triumpho ma-
nifeſtata eſt & manifeſtabitur. 1 Gor. 1, 2 5..
Ebr. 2, 8. Apoc. 5, 5e

S. 4775. Deſcenſus ad inferos eſt verus ac
realis Chriſti, poſtquam in ſepulcro vitam re-
ceperat, abitus ad locim damnatorum, ut in
es victoriam a regno ſatanæ reportatam, &
dominium in illud ſibi vindicatum, palam de=
clarqret. B Loci
△

234 Status Exaltationis.

Loci claſſici 1 Pet. 3, 18. 19. explicationem
probant tum ordo concinnus a Y. 18. ad v. 22.
tum quod oαιανρια etiam Y. 22. Proprie dici-
tur; tum quod abitus ille Chriſti diſtingui-
tur a morte & ſepultura; & Chriſto non
dαοροααιν+, ſed incarnato tribuitur.

S. 476. Reſurre ctio Chriſti eſt reſtitutio na-
turalis animæ cum corpore unionis, & exitus
e ſepulcro cum corpore glorificato.

S. 477. Reſuſcitatio Chriſti eſt opus Dei
Act. 2, 32. Patris Eph. 1, 20. per Spiritum
Rom. 8, I1. Sed & ipſe Chriſtus ſua potentia
divina ſe ipſum ſuſcitavit Joh. 2, 19. 10, 17.18.

§. 478. In ea maxime notabilis eſt prædi-
Gio Chriſti, qua non ſuis tantum, ſed & ho-
ſtibus, non modo reſurrectionem, ſed &
tempus illius multo ante ſignificavit; idque
tanquam argumentum præcipuum, quod mil⸗
ſionem ipſius divinam ſit comprobaturum,
allegavit. Joh. 2, 19. 21. 22. Mat. 16, 21. 20,
19. 12, 39.40. 27, 63. Per hoc plane con-
cidit incredulorum objectio, potuiſſe reſuſci-

tationem JESU alias cauſas & alios fines

habere.

S. 479. Veritas reſurrectionis Chriſti, &
narrationis Evangeliſtarum de ea, ſolido ni-
titur

5

titurfudamen
ſtinonum de
Geſeſitis expl

9)Qum

eS. qde 0

(3) Natur⸗

oon potentia

Iid Valentes;
Deres, umple
0(9) Pruden

Rbi: non fraue

lck. Act s,
) Negve
Urellencum ho
duntr.) luc.
0) HMvir
Umt in mein
ltemplo; ee

Doceridus ,

Aſepultan
kliſtet, Ad
gendam Prn
tentiæ ſoc
le en fiatin
olmnla in te
lt, Iui ſeſe
ent; cum
Odium: &.
nium rekelt
rato id CO

is.
explicatoon
1. 18, d
2. Proyrel
hriſti d
& Chhm

lieſtteffmin
nionis, Gn
ſoato.

ſti
20, Pel i
iſfus ſuft

Otebils e 1
tantum, i 1
echonen, ki
ſgiſcnt 1
ihuun, ce!
conrohiun
. Mat. 16,21
er boe e /
potule ci
nn

rit,
Ntot

ſ

onis
ſe e,

Status Exaltationis. 23

titur fundamento. Etenim (1) qui de ea te-
ſtimonium perhibebant fuere teſtes oculati,
de re ſatis explorata, Act. I, 3. 4. 10, 40. 4 1.
(2) Qam plurimi, Act. 1, 8. 15. 1C0r. 15,
4‧8. iiqde omnes inter ſe conſentientes.
(3) Naturalibus præſidiis nullis inſtructi:
non potentia, non eruditione aut eloquen-
tia valentes; ſed infimæ ſortis, rudes, pau-
Peres, ſimplices, ad fraudem inepti. ACt. 4, 3.
(A4) Prudentes tamen, graves, ſerii, pro-
bi: non fraudulenti, non fanatici, non ſto-
lidi. Act. 26, 24 25. 26.
(5) Neque creduli hac in re fuerunt: ad
credendum hoc factum difficulter adduce-
bantur. Marc. 16, 11. 13. 14. Joh. 20, 25.
(6) Hi Viri de reſurrectione Jeſu teſtati
ſunt in media Judæa; in urbe Hieroſolyma;
in templo; coram Synedrio, & Judæorum
proceribus, gnaris omnium, quæ in morte
ac ſepultura jeſu geſta erant, & ſi qua fraus
fuiſſet, ad eam accurata inquiſitione dete-
gendam præſidiis tum prudentig, tum po-
tentiæ, ſufficienter inſtructis. Peſtati ſunt
de ea ſtatim quinquageſimo die poſt, cum
omnia in recenti memoria eſſent; cum ipſi
illi, qui Jeſum neci dederant, ſuperſtites eſ-
ſent; cum nondum defetbuiſſet procerum
odium: & tamen non fuit, qui hoc teſtimo-
nium refelleret; ſolo ſilentio apoſtolis impe-
rato id conabantur opprimere. Act.4, 2. 17. 18.
(7) Nulla

236 Status Exaltationis.

(7) Nulla habuere motiva externa. Non
ducebantur honoris, non lucri, non com-
modorum ſpe aut cupiditate; prævidebant
contemtum, odium, pericula, mortem; &
magnam vitæ partem inter continuas perſecu-
tiones agebant: nec tamen ab hoc ſuo teſti-
monio deterriti aut dimoti fuere: quæ con-
ſtantia indicio eſt, de eo, quod teſtabantur,
fuiſſe certiſſimos.
(S) Judæi quod opponerent non habue-
runt, niſi miſerum illud & puerile commen-
tum Mat. 28, 1I -I5. Inter Gentiles, Juliano
ac Celſo, acerrimis hoſtibus, ne quidem in
mentem venit veritatem facti vocare in du-
bium: ad conſequentiam ex eo potius ne-
gandam omnem ingenii ſui vim intenderunt.
(9) Firmitatem huic teſtimonio inſignem
addiderunt hujusmodi ſubſecuti effectus,
qui exſiſtere non poterant, niſi poſita veri-
tate Reſurrectionis Chriſti. Tales ſunt ()
Effuſio Spiritus Sancti, conjuncta cum do-
nis miraculoſis, non modo in Apoſtolos,
ſed & in alios, qui Evangelio de Jeſu Chriſto
credebant, & quidem non ſemel, aut raro,
ſed paſſim, & frequenter, collatis. Act 2, I.
33.38. 4,: 3 1. 6,§. 10. 8, 15. 17. 9, 17. 10,44
19,6. I Cor. 12, I. conf. Act. 5, 32. (S) Ani-
mus Apoſtolorum imperterritus, qui cum
aullo ante Chriſti mortem tam timidi fuil-
ent, jam nullo terrore frangebantur. „)
r0⸗

——
Propagntio
ceſſuſicta,
Ccupidſtntibe
VIecom
lt. Conf.
(iice genn
fuerat.
Ult Ide
nec poſtul⸗
Cümenta 0
Cati perſon

Iitatemm ſun

erant Nun

eſent, etig⸗
Ualſcatp
fombus erl
t finito V
ines 2o
It Gane
ON APar
an
ſele red
II. coll.
eum in

tunc den

Ielurred

eſſent. .

N
Kantur

.

externa. N

leri, Non

e; Preicint
la, monme!
hatinunse
15 hoc hot
fuere: de
vod teſtchu

erent non
Pberle can
1Gentles,
i vocnen
er eootn⸗
i vinmnintente
Cinonio n⸗
nblecuti eic
t, hili dolar
Taes I
nfunckren
go in Apollt
lo de il⸗
ſemel, Ai
collats⸗ 3
,1. gli
,

tamn tint
gebant

Status Exaltationis. 237

Propagatio evangelii cum admirando ſuc-
ceſſu facta, quamvis nihil in eo eſſet, quod
cupiditatibus hominum blandiebatur, & pro
vitæ commodis eorum potius jacturam affer-
ret. Conf. S. 8I. num. 6. (ϑ) Excidium Ju-
daicæ gentis, prout a Chriſto prædictum
fuerat.
UIt Judæorum proceribus appareret, id vero
nec poſtulari poterat, poſt tot veritatis do-
cumenta oblata, nec dignum erat Jeſu glorifi-
cati perſona. Non deerant media, facti ve-
ritatem ſufficientiſſime explorandi; nec de-

erant argumenta, quæ pro demonſtratione

eſſent, etiam non viſo Domino. Præterea
radicata & petulans incredulitas nec appari-
tionibus expugnari ſe patitur. Luc. 16, 31.
Et finito vitæ Chriſti curriculo inter ho-
mines acto, œcconomia divina deſtinave-
rat evangelii præconiam in fidei medium,
non apparitiones. Ipſi Apôſtoli credere ante
debebant, quam Chriſtus eis conſpiciendum
ſeſe præberet, Marc 16, 11I. 13. 14. Luc. 24:
1II. Ccoll. 25. Joh. 20, 25. coll. 27. 29. neque
eum in finem illis apparuit, ut crederent

tunc demum, Joh. 16, 30. 31. ſed ut teſtes

reſurrectionis oculati & fide digni apud alios
eſſent. Luc. 24, 48. Act. I, 2 I. 22. 3,; 15.

§. 480. De Aſcenſione Chriſti in cœlum, te-
ſtantur & Evangeliſtæ Marc. 16, 19. Luc. 24,

51.

228 Status Ewaltationis.

5I. Act. 1, 9. & Apoſtoli 1IPet. 3, 22. Ebr.
4, 14. 7, 26. 8, 1. 9, 12. 24. Col. 3, I. Eph.
4. 8. 9. 10. .
Apoſtoli, quibus præſentibus & ſpectanti-
bus in ſublime elevatus fuit, terminum qui-
dem elevationis illius, ob nubem interve-
nientem non conſpexere, Act. 1, 9. neque
tamen non certiſſimi fuerunt, Jeſum in co-
lum elevatum fuiſſe: ex ipſa Chriſti prædi-
ctione, Joh. 6, 62. 14,2. 16, §. 20, 17. ex teſti-
monio angelico Act. 1I, 10. 11. ex implemen-
to promiſſionis de Spiritu Sancto mittendo,
Luc. 24, 49. 50. 5I. & ex viſione Stephani
Act. 7, 55. 56. ac Pauli Act. 9, 3. 4. 5. 17.

J. 48 r7. Cœlum, in quod Chriſtus aſcen-
dit, eſt æ& beatorum, Joh. 14, 2. fſuper
omnes cœlos. Eph. 4, 10. Ebr. 4, 14. 7, 26.

S. 482. Forma Aſcenſionis fuit localis α
ſucceſſivus motus Corporis Chriſti a ſuperficie
telluris, ſpectantibus diſcipulis, tamdiu con-
tinuatus, donec a nube contectum eſſet: quo
facto momentanea deinde translatione in lo-
cum beatorum ingreſſus eſt. Act. 2, 33. 1,9.
11,22. Luc. 24, 5I. Marc. 16, 19. ITim. 3, 16.
Motum hunc ſupernaturalem corporis
Chriſti glorificati ex motu corporum natu-
rali æſtimare non licet.

4

§. 483

——

5. 4.
& enenſir⸗
foit, Aine
OMinoda
Nem Owmn
10. Mat. 2

5. 484.
iſßnitun,
lo Chrien
lſtitutus
Locach
lbr. 3,1
Competiti
Mjam mnan

8. 46 . D
Kcätcumnſe
lita ilamn
tas, ge Sa
Mundo exe⸗

4s
t gloria
Seſſio z0l
lumn gliqn
lteni
evehi 40
botens 3.
lere ad De

nit.

det. 3, .
Col. t),

tbus Sfin
t, termninn.
b nubenin
A. 1,9
Int, ſelini
la Chniär
1, 20, 17
II. ex imn
ancto n
X viſione
913,

od Chriru:
ſoh. 14, 1

onis fiit h
Chrifi ale
pulsni

nteckunele
tymnaletinen
AC ,
16,1.llin:
turalenn .
1 corporun-

66

Status Exaltationis. 239

§. 483. Per aſcenſionem nonniſi viſibilis
& extenſiva Chriſti præſentia terræ ſubtracta
fuit. Hinc non poteſt ex ea concludi ad
omnimodam Chriſti abſentiam, & negatio-
nem Omnipræſentiæ Carnis Chriſti. Eph. 4,
10. Mat. 28, 20.

S. 484. Seſſio ad dextram Dei eſt divinum,
infinitum, potentiſſimum, omnipræſens regimen,
quo Chriſtus Homo, totius univerſi Dominus
conſtitutus eſt. .
Loca claſſica ſunt Pſal. 110, 1. 1 Cor. 15, 25.
Ebr. I, 2. 13. 8, I. Act. 2, 34. Apoc. 3, 21.
Competit Perſonæ Chriſti, ſed ſecundum na-
turam humanam. Rom. 8, 34.

§. 485. Dextra Dei non eſt certus aliquis
& circumſcriptus in cœlo locus, ſed eſt infi-
nita illa Omnipotentia, Omnipræſentia, Boni-
tas, ac Sapientia, quam Deus in gubernando
mundo exercet. Mat. 26,64. Ebr. I, 3. 8, I. 12,2.

§. 486. Quoniam in, his dictis deſcribitur
ut gloria & majeſtas ipſius Divinitatis,
Seſſio ad dextram Dei non poteſt eſſe do-
num aliquod gloriæ creatæ &ο finite: Sed
collocari ad Dextram Dei Epheſ. 1, 20. eſt
evehi ad divinum, omnipræſens, omni-
potens ac majeſtaticum regimen. Conſi-
dere ad Dextram DElI Ebr. I, 3, 12, 2. eſt
ca-

240 Status Ewaltationis.

capeſſere ex voluntate Patris, & ſuo etiam
Jure, hanc præro gativam. Sedere ad Dex-

tram Dei, eſt ſimul cum Patre omnia maje-

ſtatice gubernare 1 Cor. I5, 25. Ee ad
Dextram Dei Rom. 8, 34. perpetuitatem hu-
jus gloriæ connotat.

S. 487. Cum autem poſſeſſio hujus omni-
potentis Dei virtutis Chriſto ſecundum hu-
manam naturam ſtatim in primo incarnatio-
nis momento collata ſit; (§. 38 8. 393. 39.)
dici omnino poteſt, exaltationem ad Dex-
tram Dei cum ipſa incarnatione cœpiſſe, ipſi-
que Libri Sꝓmbolici hac loquendi formautun-
tur, Form. Conc. p. 608. num. X Scripturarie
autem ſi loquendum ſit, cœit hæc Seſſio cum
Aſcenſione, qua facta humanitas Chriſti non
quidem nunc demum ad ipſum majeſtaticum
regimen in ſe, ſed tamen ad plenum, &

glorioſum ejus exercitium fuit evecta. Eph. I,

21. 22. 23.

g. 488. Adventus Chriſti ad judicium non
concipiendus eſt ut localis quidam e ſupe-
riore cœlo deſcenſus, ſed eſt manifeſtatio
gloriæ Chriſti ad Dextram Dei ſedentis, illuſtri
modo terminanda viſibili Chriſti apparitione
in nubihbus. Act. I, II. 2 Theſl. I, 7- 10. Col. 3,4.
2Tim. 4, I. Tit.2, 13. I Theſl. I, 10, Phil. 3, 20.

—

48.

tantum ut
Is, ec
mo conti
Mundi;
tationes,
ſibus re⸗

a

Pliften

Præparata
bilem l
tlonem 9
Joh. 21,2
Luc. 21, 3

In

itium

in miſſione
Gio urdis
Mukto poſt
Der hume

D

EI

Ihient
doc

iz H
Status Exaltationis. 241
„ oen . . . 1
Seabre D S. 489. Hinc in Scriptura deſcribitur, non
tantum ut actus demum in fine mundi futu-

rus, ſed ut actus per totum N. T. tempus

re Ofhnun

Ekiah uno continuo tractu durans usque ad finem
mundi; qui omnes imperiorum mundi mu-
tationes, omnes victorias notabiles de ho-
ſelſo kour ſtibus regni Chriſti, omnemque hujus regni
o Komen amplificationem in mundo, tanquam actus
o en præparatorios complectitur, donec in viſi⸗
Iprine bilem ad judicium ſolenne ultimum appari-

(3 tionem glorioſe deſinat. Pſalm. 96. 97. 98.
Amtenen. oh. 21, 22. Matth. 16, 27. coll. 28. Ebr. 2, 8.

tioe . L uc. 21, 3 I.
Aenllim⸗ Initium hujus Adventus conſpectum eſt
uAà in miſſione Spiritus Sancti, Act. 2, 33. exci-
lh dio urbis Hieroſolymæ Matth. 26, 64. & non

manit multo poſt, in Apocalypſi Johanni data, &

ilum uſc per hunc Eccleſiæ tradita. Joh. 21, 22.
en d ſen
fuiteſelu!

XXVIII.
Gen J
e DE PREDESTINATIONE.
CHii d, . F. 350.
C I Renter Formula Concordiæ p. 801- 804.
⸗ lu doctrinam de Gratia Dei Univerſali ante

Oouñmnia ſolide tenere jubet, ut in doctrina de

242 Prædeſtinatio.

Prædeſtinatione deinde recte verſemur. A
Theologis cum Damaſceno dicitur Voluntas
Antecedens (S. 139.) eſtque ſeria inclinatio
&& deſiderium ſervandi omnes in univerſum ho-
mines, in ordine ſalutis ſapienter conſtituto.
Conſtitutio hujus Ordinis Salutis in Scri-
ptura dicitur ορσεασ propoſitum Dei, Rom.
8,28. Eph. 1, 11. 3, II. 2 Tim. 1, 9. & aX
Osz Luc. 7, 30. Act. 20, 27. Conf. Eſa. 4 5,Z
23. 24.

§. 491. Eum Salutis Ordinem ad omnes
homines pertinere, probat
(1) Benevolentia Dei univerſalis, qua ho-
minum ſalutem ſerio intendit, & quoad per
ipſius perfectiones fieri poteſt, procurat.
Joh. 3, 16. I Tim. 2, 4. Ez. 18, 23. 32. Tit⸗
2, 11.

(2) Meritum Chriſti univerſale, quo ſalus

toti humano generi acquiſita eſt. Eſa. 53, 5 ſeq.

Joh. I, 29. 3, 16. Rom. 5, 18. I JoOh. 2, 2.

2 Cor. 5, 14.
(3) Vocatio univerſalis, qua ſalus & me-
dia ſalutis omnibus offeruntur. Matth. 28, 19.

Marc. 16, 15. Luc. 24, 47. Rom. 10, 14. 18.

Col. 1, 23. Act. 17, 30.

§. 492. Ex quo intelligitur, «. Volunta=⸗
tem Dei antecedentem complecti certum ſa-
lutis ordinem, ſapientiſſime, quoad usqux
1

—

id cum
ra vindti
Vellt, Co
tis or.

Ur, nie

ſnt. Joh.

Marc. 16.
18, 23, 3

§ 4h3.
nem agen
gratie n e
cit. Hxc-
I Pet. 1,2,

5 4. 6

emm ingret
Veraturos,
ARque bac
in fide
deſtinatie

49f.
dei nen

non ſibi!
rere. In
cr etom e

ſtiam Int

—

e Verſennn.

icitur VOn.

ſeria iru
in uninſal⸗
ter cotfnn
18 Alonsin
oſitunbe!
Tin. bod
. C N,

tcinen A
t
irerlls,
lt, S
Potel, in
C1. 19,

iverlale, gl⸗

uel. H

1. 1lun

1 n 8
tir. Matn
Romlo

tu, n

. N
echeen,
, m

Prædeſtinatio. 243

id cum Divinis perfectionibus & cum natu-
ra ac indigentia hominum quam optime con-
venit, conſtitutum; &. Velle Deum, ut hunc
ſalutis ordinem omnes homines ingredian-
tur, ne ſibi ipſis ac ſaluti ſuæ impedimento
ſint. Joh. 3, 16. 18. 5, 24. 6, 40. 47. 20, 3 1.
Marc. 16, 16. 1 Tim. 2, 4. 5. 6. 2 Pet. 3, 9. Ez.
18, 23. 32. 33;: II.

§. 493. Jam ſingulorum hominum ratio-
nem agendi intuitu hujus ordinis ſalutis, &
gratiæ in eo oblatæ, Deus ab ælerno prævi-
dit. Hæc ρανuονοαιοι â dicitur. Rom. 8, 29.
1 Pet. I, 2.

§. 494. Quos ergo prævidit ſalutis ordi-
nem ingreſſuros, & in eo ad finem perſe-
veraturos, hos ſalvare ab æterno decrevit;
atque hæc eſt Voluntas Conſequens, ſpecia-
Hs illa Dei benevolentia erga credentes &
in fide perſeverantes, ρooρισαα ſive Præ-
deſtinatio. Matth. 24, 13. 2 Theſſ. 2, 13.
I Thefſl. 5, 9. Rom. 8, 29.

S. 49 5. Hinc patet, Decreta ac Volitiones
Dei non eſſe divulſa, non ordine deſtituta,
non ſibi invicem contraria, ſed optime cohæ-
rere. In ipſo Deo quidem unum tantum De-
cretum eſt: (S. 144.) ſed cum id ob angu-
ſtiam Intelle ctus noſtri finiti non capiamus,

D Q◻2

244 Prædeſtinatio.

& tamen diſtincta ejus cognitio neceſſaria
ſit, licet nobis, ad duétum Scripturæ, (Rom.
8, 29. 30. Eph. 1, 9.) Decreta & Volitiones
Dei per objecéta inter ſe diſcernere, & in
utrisque prius & poſterius quoddam conci-
pere; quod tamen ſemper ſic debet explicari,
ut nihil Simplicitati & reliquis Perfectioni-
bus Dei contrarium ſtatuatur, Jac. 1, 16.
Eſt autem Actuum Voluntatis Divinæ,
prout hac de re Scriptura docet, hic ordo:
Deus ab æterno
(1) Decrevit creare homines, cum Ima-
gine Divina & Libertate.
(2) Prævidens lapſum, voluit, ut omnes
iterum ad ſalutem perveniant. Rom. 11, 32.
I Tim. 2, 4.

(3) Decrevit mittere Filium, qui peccata

omnium expiaret. Joh. 3, 16. Ebr. 10, 10.
(4) Voluit, ut omnes in Chriſtum cre-

dant. Joh. 6, 39. 40.
(&) Decrevit omnes vocare, in non reſi⸗
ſtentibus fidem accendere, eosque regenera-
re per verbum, & juſtificare, & ſanctificare.
Mat. 11, 2 5. 26. JOh. 6, 29. Phil. 1, 29.

(6) Voluit credentes conſervare in fide

usque ad finem vitæ. 1 Pet. I, 5.
(7) Decrevit finaliter credentes æternum
beatos facere., Joh. 3, 17. 18. 36.

d ſal

—

496.
Prateltin
iutio
itius ſo
Latius
Nrline ſa
1Cor. 2,
Stricti
de iis, 4
iy eo fuu

ſilvaniit.

5 497.
quando de
ſener adh
Qli cur
ationis a
Medno &
DPtehenda
bad lUüder
hanc vo
ptione,

§. 4
bulum
33. Ppl
enim or
Ctionis

—

itio neceli
tiptura ſ
1 & Volm
Cernere iin
vodden ¹
debeteni
wis Detkecne
, ae.1,1s
untats Din
beet, Ien

ines,

voluit, u⸗
t. Rom

ium, giſt
.. Pbr. 10,0.
n Chrituns

Je, intol 4
oogoe er
le, 8 ſanctei
Dhl 6A
hnlerwne 4

l,ſ⸗ 47
denres 1l.

36.
6 6

Prædeſtinatio. 245

S. 496. Hinc facile eſt explicare, quid ſit
Prædeſtinatio latius vel ſtrictius ſumta. Præ-
deſtinatio latius ſumta omnes hoſce actus,

ſtridtius ſumta tantum ultimum complectitur.

Latius ſumta, eſtæternum Dei de univerſo
ordine ſalutis hominibus applicandæ decretum.
I Cor. 2, 7. Epheſ. 1, I1.
Striétius ſumta, eſt Deoretum Dei æternum
de iis, quos ordini ſalutis obtemperaturos, 8
in eo finali fide perſeveraturos prævidit, attu
ſalvandis. Eph. 1, 4. 5. Rom. 8, 29.

§. 497. Atque ita verbum prædeſtinare,
quando de perſonis ſermo eſt, Scriptura
ſemper adhibet in bonam partem.
Qui cum Auguſtino voeabulum Prædeſti=
nationis accipiunt tanquam genus, ſub quo
Electio & Reprobatio tanquam ſpecies com-
prehendantur, facile frui poſſent illi quidem
hac libertate, modo non dicta Scripturæ,
hanc vocem habentia, poſita hac ejus acce-
ptione, ſecus quam par eſt, explicarentur.

§. 498. Synonymum Prædeſtinationis
ſtricte ſumtæ interdum in Scriptura eſt voca-
bulum Electionis ad vitam æternam, Rom. 8,
33. Eph. 1, 4. non tamen ſemper. Neque
enim omnia illa dicta, ubi vocabulum Ele-
Ctionis oceurrit, de prædeſtinatione æterna
ad ſalutem intelligi debent. Talia ſunt.
QC 3 Matth.

246⁵ Prædeſtinatio.

Matth. 20, 16. I Cor. 1, 27. Rom. 9, 10 =13.

11, 5. 7. 28. .

S. 499. Prædeſtinatio etiam dicitur inſeri-

ptio in librum vitæ. Liber vitæ denotat ſeri-
em eorum, quibus vita donanda eſt, qua-
tenus Menti Divinæ obverſatur. Idem dici-
tur Liber Dei; & notat certiſſimam Dei præ-
ſcientiam & providentiam. Inſeriptio in li-
brum vitæ, eſt conſilium & decretum Dei
æternum de vita homini danda. Cumque tri-
plex in Scripturis vita memoretur, triplex
etiam inſcriptio eſt. Inſcriptio in librum vitæ
naturalis eſt Providentia Dei, naturali homi-
num vitæ invigilans. Pſal. 139, 16. Exod. 32,
32. 33. Inſeriptio in librum vitæ ſpiritualis

eſt Dei conſilium & Providentia circa homi-

num vitam ſpiritualem inchoandam & con-
ſervandam. Eſ. 4, 3. Pſ 69, 30. (29) Apoc. 3,5.
Inſcriptio in librum vitæ æternæ eſt decretum
Voluntatis Divinæ de hominibus Deo notis
Vita æterna donandis. Phil. 4, 3. Apoc. 13, 8e
21, 27. Luc. Io, 20. Ebr. 12, 23.

S. 500. Theſis, Deum eſſe eum, qui nos ab
gierno elegit, peculiari probatione non opus
habet. Deum Triunum nos elegiſſe ex eo pro-
batur, quod Electio eſt Opus Dei, imma-
nens quidem, ſed tamen ad extra (§. 191)
Deo Patri tamen ſecundum ꝙconomiam in hoc
nego⸗

negoti i
Pyh. 137¹

6ol.
NReoque
Onibus,
liberrime
11, 20.,

6. ſo⸗
2 Tim.
luntas )
Adeoque
titur,

ſoz.
ticordia 1
gue mer⸗
Pradeſtin
1,4. 2
Chriſtun
Drxcog
ſic mo
Per &
gravis

§.
omniun
& aeq
Ut wer

—

ON. 9, 10.

a icit i
te denmuti
nadl
tur. leen’
himamne
& Cectetunl
da. Cune
morett,
ptio⸗ iolbee:
i, Nnunlt

7/2*
1

n Ni
jentisctuin
Roandinki⸗
(29) AMe,
ne el Can
mnibus Den 4

63. 49 .

22 .

UW⸗ in
tione oll⸗
iſe e Gon⸗
15 Dei 1 n

Prædeſtinatio. 247

negotio judicialem, peculiariter adſcribitur.
Eph. 1, 3.4.

§8S. 5§01. Prædeſtinatio ex Dei beneplacito,
adeoque convenientiſſime Divinis perfecti-
onibus, & ex Voluntate Dei approbante,
liberrime facta eſt. Eph. 1, 5§. 9. Conf. Matth.
11, 26.
S. 502. Eadem ex mera gratia facta eſt
2 Tim. 1, 9. Eph. 1, 6. 7. 9. quæ eſt ipſa Vo⸗
luntas Dei antecedens. (S. 139.) Tit. 3, 4⸗
Adeoque nulla noſtra juſtitia aut merito ni-
titur.

G. 503. Cum autem omnis Gratia & miſe-
ricordia Dei erga homines in Chriſto ejus-=
que merito fundata ſit, 2 Cor. 5, 18. 19.
Prædeſtimatio etiam fadta eſt in Chriſto Eph.
1, 4. 2 Tim. I, 9. adeoque cum reſpectu ad
Chriſtum & meritum ejus, quod ab æterno
præcognitum atque omnibus deſtinatum, &

ſic moraliter præſens fuit, I Pet. 1, 20. ut

per & propter Chriſtum eligeremur. (Add.
gravis obſervatio Jægeri p. 375.)

S. 5o4. Sed cum Prædeſtinatio non ſit
omnium, Meritum Chriſti autem omnibus
& acquiſitum & deſtinatum ſit, neceſſe eſt,
ut meritum Chriſti in Prædeſtinatione ſpecte-
tur

248 Prædeſtinatio.

tur ut applicatum. Hinc abeſſe ab hac do-
Gtina non poteſt Theſis, Prædeſtinationem
exæ præviſa fide & intuitu fidei factam fuiſſe.
Probatur ex 2 Thefl. 2, 13. & ex univerſa
Scripturæ forma docendi, quæ in explicanda
Prædeſtinatione diſtinéte 6οσρι, ορdασ1αα
& mgooροονομι commemorat Rom. 8, 28. 29. ex
quibus velut quidam ſyllogiſmus exſi ſtit.
Alddenda patefactio ejus in exſecutione,
aà cujus caufis ad cauſas ipfius Decreti recle

concluditur, niſi Deum in Decreto & exſe-

cutione Decreti a ſe ipſo diſſentientem dicere
velimus.

S. §o. Deus adeoque in Prædeſtinatio-
nis Decreto æterna ſua Omniſcientia homi-
nem conſiderat ut creatum, lapſum, redem-
tum, vocatum, vocationi parentem, conver-
ſum, juſtificatum, atque ut in fide uſque ad
finem vitæ perſeverantem.

SF. 506. Prædeſtinatio ab ægterno, non
demum in tempore, facta eſt. Eph. 1, 4.

2 Tim. I, 9. Matth. 25, 34. 2 Thefſl. 2, 13.
Act. I15, 18.

S. §S07. Nequne vero hæc æterna Prædeſfti⸗
natio tantum generale quoddam Decretum
eſt, quo Deus indefinite conſftituerit, cre-
dentes omnes ſalvos facere: ſed eſt definitam

ℳ%

e Pyuls

ideo nonn
lam Eph.
2II. 2,
un Gen.
22, 32.

§. ſ09.
gue conſe⸗
longe exe
Nater elec
Uonds trau

17,1 69,1

Ganore
dol 3,12
ess heyegic
ltuit; Ma
dere, niſ
ſta, non!

. 509

immutahi

tia Dei
Hæc in
eltor Fig
in fide fie
1, 9coll
t 24,

corE 1

—
eſle ad iuet
regeſinntien
fadanſt⸗
A e Nel
in enu
deoiv, ppfe
0M. §, 28 1
ſmus etiſi
in exlecni
1s Dectei
Decreto &

enlietene

Precdeke,
miſcienni

laplum,

enten,
in fie u⸗

tmno,8
eſt Lyn h

erna Milt ,

n Deceni
ſtitvett,
1c ri

Prældeſtinatlo. 249
de ſingulis perſonis ab æterno factum, quod
ideo nonnulli perſonale Decretum, appel-
lant. Eph. I1, 4. 5. Rom. 8, 29. Apoc. 13, 8.
2 Tim. 2, 19. Conf. de rgoναραρ individuo-
rum Gen. 18, 19. Act. 13, 22. Jh. I, 47. Luc.
22, 32. Act. 9, I5. 18, 10 & §. 499.

S. So8. Eadem theſis confiirmatur ex iis,
quæ conſequuntur Prædefſtinationem, quæque
longe excellentiſſima ſunt: (1) quod Deus

Pater electos Chriſto, tanquam peculium, ſer-

vandos tradidit, Joh. 6, 37. 39. 10, 27. 28.

17, 2. 6. 9. 12. 24. (2) quod eos peculiari cura

&O amore fovet. Luc. 18, 7. Marc. 13, 20.
Col. 3, 12. (3) quod eos juſtificat Rom. 8, 33,
eis benedicit Eph. 1, 3. & bereditatem con-
ſtituit; Mat. 25, 34. quæ omnia locum ha-
bere, niſi perſonali Prædeſtinatione ſuppo-
ſita, non poſſunt. H

§. 709., Decretum ergo Prædeſtinationis
immutabile & irrevocabile eſt. Mat. 24, 24.
Joh. 6, 39. Nititur enim infallibili Præſcien-
tia Dei Rom. 8, 29. 2 Tim. 2, 19. & immuta-

bili Dei Voluntate. Apoc. 3, 5.

Hæc immutabilis Voluntas in Scriptura di-
citur Fidelitas Dei, conſervationem fidelium
in fide fideliſſime curans, I Theſl. 5, 24. ICor.
1, 9 coll. 8. 2 Cor. 1, 21. Joh. 10, 28. 29. 30.

Mat. 24, 22. & quicquid electis accidit, in

gorum ſalutem vertens. Rom, 8, 28. 38.

W, §F. 510,

27v0 Prædeſtinatio.

S. 510. Ex quo etiam intelligitur, an &
quo ſenſu quis de Prædeſtinatione ſua cer-
tus eſſe poſſit. .
Poſſunt fideles de ea certi eſe Rom. 8, 38. 39.
(1) quia certi eſſe poſſunt de præſenti gratiæ
ſtatu, ex criteriis veræ converſionis & fidei,
2 Tim. 2, 19. Joh. 10, 26. 27. (2) quia ad
hanc ſuæ Prædeſtinationis certitudinem ad-
ſpirare jubentur 2 Pet. 1, 10.

Hæc fidelium certitudo moralis eſt; & ex
parte Dei, conſtantiam & fidelitatem ejus
I Theſſ. 5, 24. Rom. 11, 29. ex parte creden-
tium autem, fidelitatem eorum in officio fa-
ciendo includit. Ebr. 10, 38. 39. Apoc. 2, 10.
Mat. 26, 41.
Atque hoc ipſum ſpeétarunt antiquiores
Theologi Tubingenſes in ſua docendi forma
de duplici Electione!, formali atque finali:
quam utramque in Scriptura fundatam, &
in praxi, quoad curam & noſtræ & aliorum
conſcientiæ, utilem, immo neceſſariam eſſe
Exiſtimarunt.

XXIX.

Deprob
R hom

lite al f.
Aternumn 0
poteſt dlicl

n.
Eit eanden
lvand 0
Per ſidem
Ullor dann
ſclimo rel
br. 10,3

de 3

quabeu

ham gra
ſent ep
9, 22. (

§. 51.
dentibu
udiciar
Perleyen

elligtu, an
nationd unc

Pkeſeiſl
erſionutct
27. 0)
Certitudinat

ralis etzi

fideltan.

ex Parkene
Ummn inoft
33. A

Kont ungt
4 Cotetiin
nlli A
n fniu
nßeht
necelunn:

Reprobatio. 251
XXIXA
DE REPROBATIONE.

H. 511.
Regrohati⸗ eſt æternum Dei decretum de iis
X bominibus, quos ordinem ſalutis pertina-
citer ad finem vitæ usque contemturos prævidit,
æternum damnandis. Ex loco I Theſſ. 5, 9.
poteſt dici ια ι ορν Conf. Prov. 16, 4.

H. 5§ 12. Forma Reprobationis comprehen-
dit eandem ροερον illam, (de qua S. 490.
dictum) nempe ſeriam Dei Voluntatem
ſalvandi omnes homines in ordine ſalutis
per fidem in Chriſtum, & per conſequens
mnullos daumnandi, niſi qui ordini illi exopta-
tiſſimo reluctantur. Joh. 3, 18.36. Marc. 16, 16.
Ebr. 10,38. 2 Petr. 3, 9.

§S. 513. Accedit ad rροοαν hanc goρuνραια
qua Deus ab æterno accurate prævidit, qui-
nam gratiam evangelii & fidem malitioſe eſ-
ſent repudiaturi. Joh. 6, 70,71. 17, 12. Rom.
9, 22. Conf. Deut. 31, 21.

S. 514. Ex his duobus momentis antece-
dentibus ſequitur ipſum Decretum, ceu actus
judiciarius, quo in incredulitate finaliter
perſeverantium interitus ab æterno geeretas

252 Reprobatio.

fuit. Joh. 17, 12., Judæ Y. 4. 2 Petr. 2, 3.
I Theſſ. 2, 16.

S. 515. Reprobatio ergo non eſt abſolutum
quoddam Decretum, quo certi homines, abs-
que ullo reſpectu fidei vel infidelitatis ad in-
teritum deſtinati ſint. Patet ex S. 512. & 513.
nec non ex exſecutione. Marc. 16, 16. 2 Theſl,
I, 6. S. Act. 13, 46. Ebr. 2, I. Luc 7, 30.

g. §16. Deus reprobos non præterit, ſed &
illos ſerio vocat. Mat. I1, 21-23. HEla. 5, 4.
50, I. 2. eorumque adeo ſalutem ita intendit
& procurat, ut nemo, ſe injuſte negleétum
fuiſſe, queri poſſit, ſed omnes æνaονιονo
ſint. Matth. 22, 12. 14. Ezech. 18, 31. 33, 11,
Hoſ. 13, 9. Rom. 2, 5.

De Gratia applicatrice.

§. §17. Gratia eſt illa gratuita PDEI per
Chriſtum reconciliati erga bomines benevolen-
tia, qua ad conferenda illis bona ad ſalutem
animæ pertinentia propenſus eſt. Vid. Magnif.
Dn. Canc. Reuſſti Diſp. de gratia applicatrice

p. 4. cujus nervos & in ſequentes theſes

derivamus.

S. 518. Omnis Gratia Dei fluit ex merito
Obriſti, quo Deus peccatoribus reconciliatus
elbe

—

eſt. oh.1
2 Col

619.
ſb Handti
Neret a
IDet. 1,
non poſſe

12, 140]

§. ſ20.
lexus ope
is Sancti,
limur ad⸗
un porta
He opern
Ilice: Jur
benevolen-
1Cor.

„. 562
ficum,
contfert
ſtra ſalen

713.2

§. 52
& exter
ſarium

4o §p

—

4. 20en.3

on e, en
ti hons .
hfideltudn
ex g
re. 16,16 4
I. Lucr,

1Pretni
11,2). M
Utemn ftit
juſte nee
nes aſenf⸗

h.1,31 K

—

—

Atrie.
,tuit N
nirer lhik
it ,
Gti hln
guegte 6

it er
1eroſel⸗

Cratia applicatrix. 2353

eſt. Joh. I, I7. 2 Tim. 1, 9. Epheſ. 1, 6. 7.
2 Cor. 5, 19. Kom. 5, 8. 9. 10.

S. 519. Primus ejus effectus eſt miſſio Spiri-

tus Sandti, facta eum in finem, ut nos rege-

neret ac ſanctificet Gal. 3, 13.14. 4,6. Tit. 3, 5.
I Pet. 1, 2. ſine quo ſalutis compotes fieri
non poſſemus. Rom. 8, 6. Eph. 2, 3. Ebr.
12, 14. Joh. 3, 3.

§S. 520. Itaque Gratia applicatrix eſt com-
plexus operationum Dei & peculiariter Spiri-
tus Sancti ſupernaturalium, per quas apti red-
dimur ad altu percipiendam ſalutem per Chri-
ſtum partam. .
Hæ operationes dicuntur Gratia metony-
mice: Sunt enim effectus illius gratuitæ Dei
benevolentiæ. 1I Cor. 1, 4. coll. 7. I Pet. 4, 10.

I Cor. 15, 10. 2 Cor. 1, 12. Act. 18, 27.

S. 521. Eſt omnino eximium gratiæ bene-

ficium, quod Spiritus S. ad ſalutem noſtram

confert, revelatione Voluntatis Divinæ de no-
ſtra ſalute, in Scriptura propoſita. 1 Cor. 2,
7--13. 2 Pet. 1, 21. 2 Tim. 3. 15. 16. 17.

S. 522. Sed ad hanc gratiam objectivam
& externam, doctrinæ, alterum æque neceſ-
ſarium accedit, gratioſus & eſicax inftuxus,
quo Spiritus Sanctus divina virtute ſua mu-
tatio⸗

254 Gratia applicatrix.

tationem ſpiritualem internam ſeu emenda-
tionem animi operatur, ut ſalutis per Chri-
ſtum partæ primo capaces, ac deinde etiam
actu compotes reddamur.
Hic influxus gratioſus & efficax probatur
(10) ex operationibus Spiritus S. in ere-
dentibus. Phil. 2, 13. I Theſſ. 2, 13. Epheſ.
3, 20. Joh. 15, 4. F.
(2) ex prima mutatione ſalutari in non-

dum credentibus: quæ cum ab ipſorum viri-

bus proficiſci non poſſit, Rom. 8, 7. 2 Cor.
3,5. ſupernaturali operatione divina efficitur.
Joh. 3, 5. 6, 29. Eph. 2, 1-F. 10. coll. I, 19. 20.
Agnoverunt ipſi meliores Philoſophi, nul-
las in creaturis perfeétiones naturales ſine
continuo Dei influxu exſiſtere poſſe.

S§. 523. Hoc Spiritus Sancti opus in
Scriptura Sandtificatio dicitur, 1 Petr. 1, 2.
2 Thefſ. 2, 13. Rom. 15, 16. eſtque operatio
Spiritus Santcti gratioſa, qua hominem ab in-
bærente pravitate, tum connata, tum acquiſita,
liberat, & roberlon⸗⸗ ac facultates animæ
omnes ita emendat, ut in gratiam receptus
Voluntati Dei in Chriſto fibi reconciliati eon⸗
venienter vivere poſſit. Rom. 12, 2. 1 Cor.
6, II. I Pet. I, I5.

S. 524. Quoniam homo per gratiam Dei
non modo emendatur & a pravitate ſua li=
beratur,

—
beratul,
in gritam
mrciitalis
Clatia
no liber
i gratian
ſiſlcation
Gtatia!
hono lihe
bereite (
minatione
Renovatia
Alus
Cratia un⸗
Ci ilumit
Conyvertitur
Mnum repr
tenet.

2.
tiolx S
Janctiin
bomini
Mit in /

Ffdem

rati
juſtifca i
torum

ir,

Gratia applicatrixw. 255

imn leuenen
ſalutis el
AC Geintet

eſfceann
Ppirituedin⸗
ell,2, 1

1e ſalutriin
m abihn
Rom,5,7*
nedivlnath⸗
10, l. 49.
Philſtc
nes Mnitß
kere l⸗

Sancl

iun, 10,
6. eltgvett⸗
u Honimat,

te, N:

ftelti
Kimn i
eraneliie
n ,1N

beratur, ſed & , offenſa ac ira Dei ſublata,
in gratiam recipitur, Gratia applicatrix alia
medicinalis, alia forenſis eſt.
Gratia applicatrix forenſis eſt, per quam
homo liberatur a reatu peccati, (S. 295.) 8
in gratiam a Deo recipitur, quod fit in Ju-
ſtificatione.
Gratia applicatrix medicinalis eſt, per quam
homo liberatur a labe peccati && pravitate in-
bærente (§. cit.) quod fit in Vocatione, IIlu-
minatione, Converſione, Regeneratione &
Renovatione.
Adtus bi gratiæ connexi inter ſe ſunt, ut
Gratia una ſine altera haberi non poſſit.
Qui illuminatur vel juſtificatur, idem etiam
convertitur, regeneratur, renovatur. Qui
unum repudiat, nec reliqua beneficia habet
ac tenet. .

§. 525. Junt tamen aliquæ operationes gra-
tioſæ Spiritus Sancti aſiſtentis, aliæ Spiritus
Sancti inhabitantis. Gratia aſſiſtens eſt, quæ
bomini obtingit ante fidem juſtificam, && con-

ſiſtit in ſanctis cogitationibus ac motibus bonis,

ad fidem producendam tendentibus. Apoc. 3, 20.
Gratia inhabitans eſt ea, quæ cum ipſa fide
juſtifica incipit, affertque tum remiſſionem pec-
catorum, tum donum Spiritus Sanci. Luc. II,
13. Joh. 14, 17.

Gratia

Gratia applicatrix.
Gratia aſſiſtens porro dividitur in præve-
nientem, præparantem & operantem; (Jæger
p. 409.) & gratia inhabitans etiam perfi-
ciens, adjuvans, cooperans dicitur.

§. 526. Organon ſeu medium, per quod
Spiritus Sanctus hanc ſalutarem hominis mu-
tationem operatut, eſt verbum Dei. Hoc enim
dicitur illuminare Pſal. 19, 8. 9. Act. 26, 18.
regenerare IPet. 1, 23. Jac. 1, 18. ſanctificare
Joh. 17, 17. ſapientem reddere 2 Tim. 3, 15.
idoneum facere ad omne bonum opus 2 Tim.
3, 17. & ſalvare Jac. I, 21. Qui iidem effe-
GRus cum &. Spiritui Sanéto in Scriptura tri-

buantur Eph. 1, 17. 18. JOh. 3, 5 I Pet. I, 2.

Rom. 8, 14. Gal. 5, 22. patet, Spiritum San-

Rum horum effectuum cauſam principalem

eſſe, & Verbum Dei efſe eorundem effe⸗
duum organum efficax, 1 Pet. 1,23. Rom.
1, 16. Ebr. 4, I 2. tale nempe, cum quo præ-

ſentiſſima operatio Spiritus S. conjuncta, ei-
que intime unita ſit. Joh. 6, 63.68. Act. 13,26.

Phil. 2, 16.

S. 527. De Ordine Modoque Gratiæ Divinæ
in efficienda per verbum mutatione homi-

nis ſalutari, hæc ſunt tenenda.

(I1) Conveniens eſt naturæ animæ intelligen-

iis, rationalis, & liberæ; Gratia enim na-

R.

tit:

turam non tollit, nec ordinem naturæ ever-

—

tit: lam
ex lepulis
ner erpli
(2) ell
ni intern
us con
ine ſibin
2, 37. 38.
4, 16. Ma
Gopt
lutem inte

ſalutares

ve⸗

iI efkes
homo in ſe

lu, 23,3.
4,2 . B.

((N) YI

Conſtans
rum nor
recte ag
fdeliter
, 29.1
61. M.
(7))
ratio,
enim G
conlenti

1x.

—

iditut apne
etantenee
ins etii
8 Cicinn

Adiun, eil
tem honiir
un Deike
l, 19 ſuli
dere 1l.
onumont
(iln
Go ndant⸗
Oh z, l
tet, Hiin
l larn Fig⸗
e eonnn⸗
e, cvnd,
85. Conilt
9,6 Ae⸗

r bun⸗ 1
montion⸗

da. „,Grs
Atint inl/

Gnmttent,

et
n Naf

Gratia applicatrix. 257

tit: quamvis ceteroquin multa in eo ſint, quæ
ex regulis pfychologicis nec intelligi poſſint
nec explicari.
(2) eſt ſucceſſivus, emendationem ani-
mi internam non uno momento, ſed per
actus complures & gradus varios, juſto or-
dine ſibi invicem ſuccedentes, perficiens. Act.
2, 37. 38. 26, 17. 18. Eph. 1, 17. 18. 3. 16. 19.
4, 16. Marc. 4, 28. coll. 26.
(3) apud omnes ſerio ac ſincere eorum ſa-
lutem intendens Phil. 1, 6.

(4) eficaciam aadhibens, ad omnes effectus

ſalutares ſuffcientem Rom. 1, 16.

(5 reſiſtibhilem tamen; eo nempe ſenſu,
ut effectus ſalutares, quos Deus intendit,
homo in ſe ipſo impedire poſſit. Act. 7, F1.
Mat. 23, 37. Ela. ſ, -4. Luc. 7, 30. Act. 13,46.
24, 25. Eph. 4,30. 2 Cor. 6, 1. Ebr. 3, 12. 13.
(6) Non tranſitorius eſt; ſed durabilis,
conſtans, per incrementa progrediens: ve-
rum nonniſi prioribus Gratiæ operationibus
recte admiſſis, &, una cum Gratiæ mediis,
Ffideliter uſurpatis. Phil 1, 6. Mat. 13, 11. 12.
25, 29. Luc. 8, 10. 18. Marc. 4, 28. 2 Cor.
6, I. Mat. 7, 7. 8.

(7) Ubi interdum fortior eſt Gratiæ ope-
ratio, non tamen eſt violenta. Nunquam
enim Gratia vim animo infert, ſed libere
conſentire vult Deu hominem, ut lubens

praæ-

25 Vocätio.

præſtet obſequium. Mat. 23, 37. Deut. 30, 19,
Joſ. 24,; 15. Act. 2, 41. 26, 19. Apoc. 3, 20.
Rom. 2, 4.
(8) Gratia Dei præter Verbum, quod or-
dinarium ejus medium eſt, alia quoque ad-
mittit ſubſidia & media pædagogica: ut,
Conſcientiæ dictamen; & opera Providen-
tiæ in regno naturæ Pfſal. 19, 2. ſeq. tum bene-
fica Act: 14, 17. 17,27. tum affligentia, Rom.
1, I18. Ebr. 12, 10. 2 Paral. 3 3, 10. 11. 12.
tum minus communia Hiob 33,15-19.29. 30.

XXX.
DE VOCATIONE.

§. 528.
ocatio eſt altus Gratiæ applicatricis, quo.

V Deus hominibus teſtatum facit, Je non

modo propenſum eſſe ad bona ſalutis per Chri-

ſtum partæ eis conferenda, ſed etiam pro boc

ſuo amore ſerio velle, ut ili acceptent obla-
tam hanc gratiam, & ſic beneficiorum Jalutis
participes fiant.
Dicta claſſica huc pertinentia ſunt Mat. 22,
1:14. Luc. I4, 16 -24. Marc. I, 14. 15. Mat.
1YI1, 28. Act. 3, 19. 1 Cor. 1, 9. I Theſl. 2, 12.

ving Voc
in theubbr

ſ.82
ſer Der

1 Wo

2 nen
Cun

gelica
tidem
tionis
riis dein
donecp
tis adyen
Per le
es l
Tia en.
derand
dadu
20.2².

tue.
(1
qc S
10 ½,

—

7. Dentgol
. A,,1

u, Per
Aangunt
edagopen
Peta bon
ſeg unn
Plgenint
. 3 ½ 1ol
ylſe

.
—

10N.

licntiiht
Hlute l
1 etimn ,/
eeßtent/

4

finm,

1lont Mt

64

Vocatio. 259

Vid. Magnif. Dn. Canc. NReußi Dilp. de Di-
vina Vocatione hominum ad ſalutem, quam
in theſibus hujus articuli ſequimur.

F. §529. Plene & perfecte bomines vocantur
per verbum evangeli, quod per Apeſtolos
in mundo eſt promulgatum. Marc. 16, 15.
2 Thefl. 2, 1 3. 14.
Cum autem ſtatim a lapſu promiſſio evan-
gelica data ſit, Gen. 3, 15. ac deinde iden-
tidem repetita, illuſtrata, amplificata: Voca-
tionis beneficium ſtatim a lapſu cœpit, ac va-
riis deinde modis & gradibus diſpenſatum fuit,
donec plena Evangelii lux mundo persServato-
ris adventum illuceſceret. 2 Tim. 1, 9. 10.

Per legem homines indirecte vocantur, dum
eos oſtenſo peccato, & ira Dei, & miſe-
ria ſua, excitat, ad gratiam ac ſalutem deſi-
derandam, quærendam, & cum offertur,
debito fidei obſequio amplectendam. Rom. 3,
20. 23.24. 25. Gal. 3, 22.

§. 530. Datur etiam Vocatio per vocełm Na-
turæ, Deus enim “V
(1) per mundum aſpectabilem, Potentiam
ac Sapientiam ſuam, Rom. I, 19. 20. Pfal. 19, 2.

104, tot.

per beneficia, Bonitatem in homines, Pſal.
3: 3. Mat. 245

2

4

R 2 per

260 Vocatio.

—

per mala ac pœnas (vitam ſceleratam aper-
te conſequentes) Sandtitatem & Juſtitiam,
Rom. 1, 18. 32. 2, I5. & juxta hæc juſtitiæ
documenta, per improbos diu toleratos, Lon-
ganimitatem, Rom. 2, 2. 4. 2 Pet. 3, 9. & per

conceſſam multis improbis in hac vita impu-

nitatem, Pœnas poſt hanc vitam futuras, Cohel.
3, 16.17. Rom. 2, 16. M
per mundi regimen univerſum, bProviden-
tiam, cui hominum emendatio ac ſalus cure fit,
Rom. 2,2.4. 2 Pet. 3, 9. Act. 17, 26. 14, 17. coll.
16. repræſentat ac manifeſtat;
(2) idque omne eo conſilio, ut homines exci-
tentur ad quærendum Deum, ac veram ratio-
nem ipſum colendi, & favorem gratiamque
ejus conſequendi. Act. 17, 24 -29. 14, 17.
Rom. 2, 4.
Adeoque Vocatio hæc per naturam non
tantum objectiva eſt, ſed etiam efectiva con-
cluſionum practicarum in animis hominum,
de Deo quærendo; & quoniam in Scriptura
ſæpius ipſi populo Dei inculcatur, non ad
gentiles ſolos extra Eccleſiam pertinet, ſed
ab ipfis etiam Chriſtianis eſt audienda.

S. 531. Eſt ergo Vocatio, ratione medii, vel
naturalis vel ſupernaturalis. Naturalis tan-
tummodo generalioribus indiciis benevo-
le erga homines voluntatis divinæ conſtat;
(S. 530) Supernaturalis ad ipſa bona ſalutis

Per

—
Perchi
mines v.
communi
iglss, d

erfecta
de

Wines
tam er
tem ve
1, 13.
2 12.
uanta
gi potelt
ermin
ola exter
ed ila
Ad omnr
Recdeſta

Er
ra ſie
Bonit
Mone⸗
guii,
ſ. 24
Tril
Filio
17 34

Vocatio. 261

elertme
1 G u
ta har it
toletan,n.
bet. ),gi
1hae num
nfuunnl

tſum, Mi
Ac ſAn
1,26,10.
t;
,Itlonint
2. n
ofenpinmg
24 lel

ek Nunrnn
ekiu
imis honee
min f⸗
lcatu, u
N perint?
ucend,

toemii
mmtlit.
ſciss be⸗
ine l
bonul!

per Chriſtum partæ, diſtincte declarata, ho-

mines vocat. (S. 529) Hinc IIla, generalis,
communis, indirecta, pedagogica; Hæc, ſpe-
cialis, diredta, gratioſa (aaxr égoxv), plena,
Perfecta, adæquata vocatur.

§. 532. Hæc Vocatio ſupernaturalis ho=
minęs eæ ſtatu ſuo naturali miſerrimo ad bea-
tam cum Chriſto communionem & Salu-
tem vocat; 1 Petr. 2, 9. Act. 26, 18. Col.
I, 13. 1 Cor. 1, 9. 1 Tim. 6, 12. 1 Theſſ.
2, 12. 2,2, 14⸗ 1 Pet. 5, 10. Eph. 4,4. FX quo,
quanta ſit hujus beneficii magnitudo, intelli-=
gi poteſt. . .
Terminus ad quem Vocationis, non eſt
ſola externa cum Eccleſia viſibili conſociatio;
ſed ipſa ſalutaris cum Chriſto communio.
Ad omnes ergo irregenitos, in ipſa etiam
Eccleſia, identidem iteratur & perdurat.

H. 533. Deum eſſe, qui nos vocat, Scriptu-
ra ſic docet, ut ſimul de Gloria, Majeſtate,
Bonitate, Sanétitate, Veracitate vocantis ad-
moneat, 1 Cor. 1, 9. I Pet. 1, 15. 5, 10. Ebr.
12, 2 5. id quod excellens motivum tum obſe-
quii, 1 Theſſ. 2, 12. tum fiduciæ eſt. 1 Theſſ.
5„ 24.
Tribuitur etiam diſtinéte Patri 1 Cor. 1, 9.
Filio Hebr. 3, I. Mat. 11, 28. 4,. 17. 9, 13: 23
37. 34. Spiritui Santto Hebr. 3,7. cujus qui-
R 3 dem

22 o cati0.

dem offeium magis in Cooperation. mem
cum. Verbo Vocationis verſatur. .

S. 534. Vocatio nulli hominum ex pecu-
liart aliqua dignitate ſua obtingit, ſed tota
ex Gratia Dei profciſcitur, quæ Chriſti merito
parta eſt 2 Tim. 1, 9. 1 Pet. «, 10. Joh. I1, 17.
2 Cor. 5, 19. 20. unde & ſumma ex illa in
Deum & Chriſtum gloria redundat. Eph. 2,
4 7. 1 Pet. 2, 9. 2 Theſſ. 2, 14.

§. 535. Modus Vocationis non idem, ſed
pro ſapientiſſimo Dei arbitrio varius eſt.
Quosdam Deus ipſe alloquio ſuo dignatus
eſt, ut Adamum Gen. 3, 15. & Paulum Act.
9, §. 6. Uti & Filius Dei, inter homines ver-
ſatus, eos coram docuit; Mat. 4, 17. plerum-
que tamen ad vocandos homines hominum
opera utitur Deus. Marc. 16, 1 5. 16. Act. 26,
I8. Mat. 22, I ſeq. Luc. 14, 16 ſeq. Hinc.
Vocatio in immediatam & mediatam diſtin-
guitur.

S. 536. In mediata Vocatione Miniſtri Dei
aii ſunt extraordinarii, ſine interveniente
hominum opera ad homines vocandos inſti-
tuti & miſſi a Deo; quales fuere Prophetæ
& Apoſtoli:

alii Ordinarü, qui ſunt vel Miniſtri Eccle-

6, per homines ad Paublice in eccleſia do-
cendum

cetn les

1dgel
Imtem ce
Ilet. 2, 9
1 Thedk. ſ

dens, ex

ieſt. 2

fr
les, Dilt
eſt, per

un, cum

mutuis e
Gifintta
Nra, quoa
ſer
ſinca G
Digdid
e Net
62. (
dord d
Jun ft
caciar⸗

§.
nifeſta
Partzæ
At om
dant,

Matth

. - — — —
Peratiotehe
winum en

btiggit,
Uæe Chrſkn

6,10. Allt.

ſomma ek
redloncatk

,14.

6 non ite
ditrio
io vo e⸗
. & Paukr
ter homm
1t,4, 17
ommmnes ,7
elintumnl

hne lnfnl
e inrnens
vocinche
iere Dſ⸗

Giniſtit
1 ecckeN.
ℳ/

Vocatio. 263
cendum legitime conſtituti, 2 Cor. 8, 19. Lit.
1, 5. 9. vel quivis alii, ad ſalutem aliorum cu-
randam communi caritatis lege obſtricti;
1 Pet. 2, 9. 3, I. I Cor. 7, 16. Epheſ. 6, 4.
1 Theſl. 5, tI. quod interdum etiam per acci-
dens, ex ſingulari Providentiæ duétu, fieri
poteſt. 2 Reg. 5, 2.

8S. 537. Sunt præterea & aliæ, non inuti-
les, Diſtinctiones. (1) Vocatio vel publica
eſt, per præconium Verbi Divini; vel priva-
ta, cum idem verbum aut legitur, aut in
mutuis colloquiis proponitur. (2) Eſt vel
diſtincta & ſuficiens, qua Voluntas Dei inte-
gra, quoad id ad ſalutem neceſſarium eſt, ho-
mini ſignificatur, AGct. 20, 2I. 27. Vel indi⸗=
ſtincta && minus ſußßciens, per quam tantum
aliquid de Voluntate Dei innoteſeit, ut fit
e.g. per famam eccleſiæ. IReg 10,1.2. 2 Reg.
5.2 (3) Eſt vel externa, quæ fit per Ver-
bum Dei auditum aut lectum; vel interna,

quæ fit per idem Verbum in animo ſuam effi⸗

caciam exſerens.

S§. 53 8. Forma Vocationis conſiſtit in ma-
nifeſtatione & oblatione ſalutis per Chriſtum
partæ, cum declaratione ſeria, velle Deum,
ut omnes eam acceptent, convertantur, cre-
dant, ſalventur. Marc. 16, I6. 1 Joh. §F. 11.

Matth. 22, 2.
8 K 4 Atque

264 Vocatig.

Atque adeo plena & perfecta Vocatio com-
plectitur ſignificationem (1) Commiſerationis
Divinæ erga peccatores Joh. 3, 16. (2) ex-
piationis per Chriſtum factæ, 2 Cor. ſ. I8. 19.
& fructuum ejus 1Joh. 4, 9. 10. Joh. 10, 11.
(3) deſtinationis beneficii hujus, ad omnes
pertinentis 1 Joh. 2, 2. 1 Tim. 2, 6. (4) or-
dinis, quo poſſint ſalutis participes fieri,
Marc. 1, 14. 1575. Act. 26, 18. Luc. 24 46. 47.
(⁶) Voluntatis Divinæ, ut omnes ſalutis in

hoc ordine compotes fiant. Matth. 22, 3-10.
Ezech. 33, II.

§. 539. Ex his patet, Vocationem Dei e-
riam eſſe. Omnibus illis, ad ꝗos ea dirigi-
tur, gratiam & ſalutem Deus Gc offert, ut
vere velit eos ſalutis participes fieri. Mat. 22,
2. ſeq. 23, 37. 2 Cor. 5, 20.

§. 540. Kadem etiam ſemper effcax eſt, non
conſiſtens in mere externa denunciatione:
ſed conjunctam habens vim & operationem
Spiritus Sancti gratioſam, deſtinatam a Deo,
& in ſe quoque apram, ad id, ut animi ho-
minum convincantur, ad ſalutis ſtudium ex-
citentur, & ſic deinceps ſucceſſive tota ſalu-
taris cordis mutatio efficiatur.
Hoc exigit ipſa Bonitas, Sapientia, Vera-
citas ac Fidelitas Dei. 1 Cor. 1, 9. I Theſſ.
5, 24. Ebr. I0, 23. Rom. 3, 3. Idem & com-

probat

.

Drobtt
nempe

Sanckivi
ſenper,
4 ſ20.)
Relliſt
ex ipla
tione
ternam.

1. 41
parte D
lum ext
excluctt.
Iutta I.
Crcirigitn
untur,

1 ete, Re

Rom. 1

Vratie
nt, 41

ilec ext

Obe
ſenla
Popula
ſin⸗
ſit Ver

—
Meltio e
nntſenntiot
16. (9
or.61/
ohnyl.
S, Aees
1,6. O.
tiches ken

24,.

Nes Aunti
th 2256

nDiſ-
eidigi⸗
Clett, N
. We⸗n,

ir e n

Nunclaten:
Operttilen

atamae

Ut avn.
ſdonce
Ve totalin⸗

tin ſe

III

en CNα
rls

ſit Verbum Dei, & nunc quoque prædice-
R

Vocatio. 26 †

probat medii, per quod homo vocatur,

nempe Verbi Divini, natura, cui Spiritus
Sanéti vis & operatio ſalutifera intime, &
ſemper, & ubique conjuncta eſt. (§S. 32.
& 529.)
Relſiſti quidem poteſt huic Efficaciæ: ſed
ex ipſa reſiſtentia patet, plus eſſe in Voca-

tione Divina, quam Vocationem mere ex-
ternam.

J. 541. Porro Vocatio Univerſalis eſt, & ex
parte Dei ad omnes homines, tum intra,
tum extra Eccleſiam ſpectat, neque ullum
excludit.
Intta Eccleſiam quidem ſerio non tantum ad
eosdirigitur, qui deinde credunt & conver-
tuntur, ſed etiam ad eos, qui ei nolunt pa-
rere, atque ideo damnantur. Matth. 23,
37. Col. 1, 28. 1 Tim. 2, 4. Eſa. 65, 2. coll.
Rom. 10, 21.

S. 542. Difficilior eſt altera pars theſeos,
Vocationem ita univerſalem eſſe, ut ad eos eti-
am, qui extra Eccleſiam ſunt, & quidem om-
nes extendatur.
Obſervandum autem, Vocationem non eo
ſenſu ſtatui univerſalem, quaſi apud omnes
populos, omni loco & tempore, omnibus
ac ſingulis hominum individuis, prædicatum

tur

266 Vοααtâτι⁷⁵â,.

—

tur; hoc dici non poſſe ipſa experientia do-
cCet, & ex Act. 14, 16. & Rom. 16, 25. intel-
Eigitur: Verum hic theſeos ſenſus eſt, Deum
pro Sapientia ac Bonitate ſua ſic inter homi-
nes diſpenſare manifeſtationem ſalutaris do-
Gtrinæ, ut nullo non tempore proclive ac poſ-
bile fuerit, & nunc quoque poſſibile ſit,
notitiam ejus pervenire ad omnes, dummodo bo-
mines non deeſſent officio ſuo.
Atque hoc probatur Indudtione. (1) In-
dubium eſt, ab Adamo ad Diluvium usque
Vocationem ſpecialem (S. 531) univerſalem
fuiſſe, ſi vel ſola Patriarcharum longævitas,
& in familiis ſuis auctoritas conſideretur.
(2) Etiam poſt diluvium Voluntatis Dei re-
velatæ cognitio, ope traditionis, per plura
fecula omnibus propinqua & facilis fuit.
(3) Etiamnum tempore Abrahami ſuperfu-

ere, quibus Deus immediate ſe manifeſta-

vit. In Scriptura, præter Abrahamum ip-
ſum, commemorantur Melchiſedec, Hio-
bus, Jethro; Viri ſpectati ac celebres inter
ſuos. (4) Poſteris Abrahami in Aegypto
commorantibus, ac deinde in eorum egreſſu,
in tranſitu per deſertum, porro in Ca-
maanitide ipfa, ſub Judicibus, & Davide,
ac Salomone, &, inclinata republica, in Pro-
phetarum vaticiniis ad varias Gentes dire-
Gtis, quamplurima facta ſunt, per quæ fama
Beei Iſraelis modo illuſtri divulgata eſt inter
gentes

Penler.

In ctwi
ue, m
(6) lniti
1t ommni

yangeli

24, 47.
Swentus
23. §!
noſtia

tiam Eva

Hinquam

. f49.
Urperi ſol

to m.

Nolir
teneada.
Dirmar
ae &
wckci
Coniun
Amos
29, 26
lale g
luntat
has ue
2The

Perlenite
16, 2,, it
ſs &l, N
e imn kn.
n (lluich⸗
reletf
holltl ,
,Aunnktr

e. (!)k.
Uvium u-
univerin
longelian
DnſGeren.
is Dei te⸗
Ver
hohs
e une,
abamu.
lletee, d
celehei
Ne
unege
tro I
, Dnien
Pblicn, t
Cenres

YocakloOo. 267
gentes. (5) Ita etiam diſperſio Iſraelitarum
in captivitate Babylonica, & poſt eam quo-
que, multum inſerviit gentium vocationi.
(6⁶) Initio N. T. diſerte Chriſtus mandavit,
ut omnibus in toto terrarum orbe gentibus
Evangelium prædicaretur, Marc. 16, 15. Luc.
24, 47. Act. 1, 8. 17, 30. ecique mandato
eventus reſpondit, Rom. 10, 18. Col. I, 6.
23. & inde ab ævo Apnſtolorum usque ad
noſtta tempora multi populi infideles noti-
tiam Evangelii, aut certe famam ejus, ſatis pro⸗
pinquam habent.

§. 543. Ad reliqua hac in re dubia, quæ
ürgeri ſolent affectata ſcrupuloſitate, quaſi
multo magis de gentilium ſalute, quam de
noftra propria, laborandum ſit, ſequentia
tenenda. („) Ubi integræ regiones Verbum
Divinum amiſerunt, ibi hominum infideli-
tate & culpa id faétum; Deo quidem juſto
judicio permittente, ut veritatis revelatæ præ-
cConium ceſſaret apud contemtores ingratos.
Amos 8, 11. Mat 21, 43. 23, 38. Aét. 13,46.
28, 26. 27. 28. (6£) Ne tum quidem, cum
tale quid fit, prorſus amittitur notitia Yo-⸗
luntatis divinæ, niſi malitia hominum etiam
has lucis illius reliquias opprimat. Rom. 1, 18.
2 Theſſ. 2, I0-12. Joh. 3, 19.

J. 544.

269 Voc atio.

g. 544. (Y) Gentes, quæ hoc pacto cul=-
pa majorum ſuorum per plura ſecula Verbo
Dei carent, non ſunt omnis omnino gratiæ
expertes. 1I Tim. 2, 4. 2 Pet. 3, 9. Vocantur
enim a Deo per vocem certe naturæ, quæ
naturalis Vocatio omnibus hominibus ratio-
ne utentibus communis eſt (S§. 530.) & Pæ-
dagogia ad Deum quærendum Act. 17,27. 28.
& ad pœnitentiam. Rom. 2, 4.
Hæc naturalis Vocatio veri nominis Gra-
tia eſt, etiam apud Gentiles: (1) quia eis
non niſi per & propter Chriſtum obtingit,
quippe omnis beneficii divini, quod ad ſalu-
tem hominum tendit, cauſam & fontem. Eph.
1, 3. Gal. 3, 10. 13. (2) quia excitatio ani-
mi ad Deum quærendum & ad pœnitentiam,
a viribus in natura hominis corruprfa reli-
quis proficiſci non poteſt. Rom. 8, 7. Joh.
3, 6. Eph. 2, 1. (3) quin potius omnes
cogitationes & motus, qui ullo modo
ad ſalutem proſunt, atque ita vere boni
ſunt, influxui & operationi Divinæ homi-=
nes debent. Eph. I, II. 2 Cor. 3, 5. Rom.
11,; 35§. 35. .
Eſt in hac naturali Vocatione ſpecies quæ-
dam gratiæ prævenientis, qua Deus conti-
nuo omnihus hominibus adeſt. Pſal. 33, 13.
14. 15. 94, 10. Cui ſi qui gentiles obſe-
quuntur, faciendo quod debent ac poſſunt

Cuon ſuis viribus, ſed per hanc gratiam præ-

veni=

Vementem
ſalotenn n
ufftlnten
ſo Mileri
Mt. 13,1
etlamn ext
MN. 2,:

1. ſeqg.
Quien
ob ſolam
on habe
(uia Verit
Rratie
Moeretict
1,0: 33.

f.
ecs
alorur
n reſtit
vicedr.
quod p
dem n.
ctione
tunt.
Mavic
Mud ei
di &:
Ema
ratiz

—
de paltol

ſecvla ſen
dthninogr
„9. Mnu
nartut, de
Mninduo⸗
6o Elr
A

nomingr

(0) guuds
n obenge

0d AA. .

ntenn ,yt⸗
etatio uni⸗
itencan,
ro et
d.8 7 li
Ddus ON
lo wn
1n vele
iwne hane
5 Noe

ſecſes⸗
Ders cor.
Pl ,
enſes ⸗
t a

Vo catio. 2 269

venientem) illis gratiam quoque ſpecialem ad
ſalutem neceſſariam, & in Je ac immediate
Juſfcientem, datum iri, immenſæ Dei in Chri-
ſto Miſericordiæ maxime conſentaneum eſt
Mat. 13, 12. & quidem ſi neceſſe ſit, modo
etiam extraordinario: cujus exempla ſunt
Mat. 2, 2. Act, 8, 26. ſeq. 10, I ſeq. Jon.
I. ſeqq. =
Qui ergo inter gentiles pereunt, ii non
ob ſolam majorum culpam, nec ideo quod
non habeant Verbum Dei, damnantur: ſed
quia Veritati, quo usque ſe eis obtulit, &
gratiæ pædagogicæ naturalis Vocationis,

Prozretice reſtiterunt. Rom. I, 18. Prov.

1, 20-33.

S. 545. (9) Quod tot populis tam denſa
oppreſſis caligine, præconium Verbi publicum,
majorum culpa amiſſum, per plura ſecula
non reſtituat Deus, non unam habere cauſam
videtur. Poteſt aliqua hujus rei cauſa eſſe,
quod permulti in hujusmodi populis ne qui-
dem naturalem, qua adhuc gaudent, Vo-⸗
cationem, uti poterant ac debebant, admit-
tunt. Poteſt alia cauſa in eo eſſe, quod
Pprævidet Deus, plerosque beneficio hoc de-
nuo eis oblato abuſuros, epque majorem ſi-
bi & aliis culpam ac perniciem attracturos;
& majus adeo malum fore. Si qui inter eos
gratia pædagogica recte utuntur, eos 81
deſti-

270 Regeneratio-

deſtituet Divina Miſericordia (S. præced.)
Specialiora Divinæ circa Gentiles Oecono-
miæ nobis nunc non datum eſt noſſe. Suffi-

cit, nihil unquam a Deo fieri inique. Act. 10,

34. Plal. 142 17.

XXXI.
DE REGENERATIONE.
§. 546.

NRyeseneratio eſt actus gratiæ applicatricis,
W quo Deus in homine in peccatis mortuo,

Jed gratiæ prævenienti non contumaciter refi-

ſtente, mediis ſpiritualibus, fidem in Chriſtum,
atque adeo novam vitam divinam producit.

S. 547. Dicta claſſica de regeneratione ſunt:
1 Pet. 1, 3. 23. Jac. 1, 18. Joh. 3, 3. 4. L. 1,

12. 13. 1 Joh. 5, 1. 4. 18. 3, ₰. Tit. 3, ſ:

Gal. 4, 19. quibus addenda loca de nova crea-
tione 2 Cor. 52 17. Cal. 6, 15. Pfſ. Fi; 12.
Eph. 2, 10. vivificatione Eph. 2, 6. Rom. 6, 112
reſuſcitatione Eph. 2, 6. Col. 3, 1I.

g. 548. Regeneratio paſſim in Scriptura
Deo tribuitur, Joh. 1, 13. I Joh. 4, 7. 5, I. 4.
Jac. 1, 17. 18. Patri 1 Pet. 1, 3. Filio Joh-

1,

tiehiwinæ
Tun lon’

8. 549
in ſie
cientibun
23. Ja.
ſoh. 34
Verbu
mnuimum
(: Lon
A proxi
(o4
cax,
(G. Nn
Hom
tes
ſteria
1Cot.

89
m ij
legege
fidem

8

nem e

—

6. precel
es Oecone
1oſle. Suf⸗
gue Ag

0N

icttici,

wortuo,
eſter def⸗
ſdncit.

ratorelt
9. T. 5
e noyace
P ſ1 1
Romeel!
.

Kerten

97, 6
PloN

1,

Regeneratio. 27 1

1, 12. Fpiritui Sandto Tit. 3, 5. 6. Joh. 3, 5:
Ex quo conſequitur, vires & conatus ho-
minum nihil huc poſſe conferre, quod Poten-
tiæ Divinæ infinitæ opus, & beneficium divi-
num longe maximum eſt.

§S. 549. Ordinarie Deus non immediate agit
in fide producenda, ſed utitur cauſis effi-
cientibus ſubordinatis, Verbo 1I bet. I⸗

23. Jac. I, I8. 21. & Baptiſmo Tit. 3, 5. 6

Joh. 3; F
Verbum Legis non vivificat, ſed tamen
animum de ſtatu mortis ſpiritualis convin-
cit: Evangelium autem proprie, immediate
& proxime regenerationis organon eſt;
1I Cor. 4, 1 5. & quidem Organon vivum α
effcax, cui vis ac potentia effectiva vere in=
eſt. Rom. 1, 16.
Homines hæc media adminiſtrantes &
ipſi regenerare dicuntur, nempe ut cauſæ mi⸗
niſteriales I Cor. 4, I5. Gal. 4, 19. Philem. 10.
I Cor. 3, 5.9.

§S. 550. Subjedtum quod regeneratur, eſt ho-
mo in peccatis mortuus Eph. 2, 3. 5. at gratiæ
regeneranti non moroſe reſiſtens, ſed recipiens
fidem ac tenens. Joh. I, II. 12.

S. 55I. Status hominis ante regeneratio-
nem deſcribitur ut ſtatus tenebrarum & cæci⸗
tatis

272 Regeneratio.

tatis Joh. I, 5. Eph. 5, 8. Act. 26, 18. E mor-
tis ſpiritualis Eph. 2, 1-5. in quo homo tum

quoad intelleétum, tum quoad voluntatem

caret omnibus viribus ſpiritualibus. Joh. 3, 3.
Rom. 8, 7. Unde facultates hominis non

renati in ſpiritualibus non tantum debilitatæ
& inclinatæ, multo minus tantummodo con-
ſtrictæ & alligatæ ſunt.

S§. 552. Facta Regeneratione in Intelletu
hominis exſiſtit ſpiritualis capacitas recte co-
gnoſcendt & dijudicandi Objecta ſpiritualia,
iisque aſſentiendi. Ebr. 6, 4 Eph. 1, 18. 5, 8.
& in Voluntate flexio ejus in obſequium fi-
dei Rom. 1, 5. 6, 17. . .
Itaque ipſa forma regenerationis in fidei
Produdtione conſiſtit 1 Joh. 5, I. quæ cum vi-
Va, operoſa, & novum agendi principium
in homine ſit, dici etiam poteſt, regenera-
tionem conſiſtere in productione novæ vitæ
divinæ. Eph. 2, 5. WPet. 1, 3.

§. 553. Ex quo jam intelligitar, qualis &

quanta hæc ſit mutatio. Non eit qualiseunque
tantum vitæ ac morum emendatio, quam
quis ſolis naturæ viribus a ſe ipſo impetrare
poſſit, ſed eſt vera & realis ac magna muta-
tio ſpiritualis ab ipſo Deo in hominis animo
facta. Eph. 2, 1-6. 4, 24. 1 Cor. 5, 17. Rom.
7, 6. Mat. 12, 35, Ezech. 36, 26. SS

Nee

ſtonis

—
Nerlame
tolicke

(oad pri⸗

mothenta
ſeri in inſ

8 ſodit
eus, qu

te pititul
Sed il
ſn perlla
Atus ſei

(on modo
1. E&
le lgel.
ellre den

tueirci
& Pro
Mnai.

“

heneßen
ex parte
ges et
Habitns
ties od

Krümpe

Urge

19. End.
homo tu
VCluntitn
ls. M
ohnnis non
n debliur
mnodoon

in tMA
1s kele⸗
Hpiriul,
,1

is in dei
COr.
prinopn
regill.
olite

, ii
albennet
to,
imhene
gnanm
nis unmd
, M

N

Regeneratio. 273

Nec tamen ſubſtantialis aut eſſentialis ea mu-
tatio dici debet. Eph. 5, 8. ðð

§. 554. Si in regeneratione collatio fidei
quoad primum initium ſpectatur, quod utique
momentaneum eſt, regeneratio dici poteſt
Kieri in inſtanti; Nam ex verbo audito aut le-
cto ſubito motus aliquis excitatur in animo
ejus, qui regeneratur, isque eſt initium vi-
tæ ſpititualis. M
Sed ſi Regeneratio ut ad complementum ſu-
aum perdudta ſpeétatur, Succeſſve per plures
actas fieri dici debet. Nam res ſpirituales
non modo cognoſcuntur ſucceſſive 2 Pet. I,
19. ſed & aſſenſus ſucceſſive producitur Act.
16, 14. I7. atque adeo & habitus fidei ſuc-
ceſſive datur. In Scriptura regeneratio dicitur
Arrond νρôoς ac. 1, 18. quæ notio et initium
& progreflum & conſummationem compre-
hendit.

S. 555. Regeneratio eſt conſtans & ſtabile
beneficeium. Nam efficacia eam producens
ex parte Dei perennis eſt 1 Pet. 1, 23. & fi-
des etiam non eſt actus tranſitorius, ſed
habitus permanens, ſubinde in actus, quo-
ties objectum eos excitare aptum præſto eſt,
erumpens. Gal. 2, 20.
Ergo perſeverare homo in ſtatu regenera-
tionis poteſt usque ad vitæ finem, per gra-
8 tiam

274 Regeneratio-

tiam Dei, modo eam fideliter retineat. Phil.
1,6. 1I Pet. 5, 10. Ebr. 3, 14.

§. §556. Præterea vita ſpiritualis incremen-
tum & profettum non modo admittit, ſed
etiam exigit. 1 Cor. 3, I. I Pet. 2, 2. Eph.
4, 14. Id vel dici poteſt continuatio & aug-
mentum regenerationis, vel potius refer-
tur adirenovationem, in qua prima illa mu-
tatio, in regeneratione facéta, continuatur
per ulteriores progreſſus. Indivulſo enim
nexu duo hæc beneficia cohærent. Tit. 3, 5.
2 Cor. 4, 16. —— =
Gradus hujus incrementi diverſos diſtinctis
appellationibus, Infantum, Juvenum, Pa-
trum, Scriptura innuit 1 Joh. 2, 12. —

§. 557. Amitti poteſt fides ac vita ſpiritua-
lis per peccata contra conſcientiam; 1 Tim.
on, . Rom. 8, 13. Ezech. 3, 20. 18, 24⸗ Unde
feriæ de relapſu cavendo admonitiones. 1Cor.
10, 12. Qui enim ita excidit gratia regenera-
tionis, ejus conditio deinceps deterior eſt
tete, 20. Luc. 11, 24-26.
1 S. §58. Recuperari tamen poteſt amiſſa gra-
tia regenerationis, Jer. 3, 8. 12. Gal. 4, 19.
quamvis iterata talis converſio difficilior ſit,
& graviore lucta conſtet. 2 Core 2, 5F- 11.
Ebr. 6, 4.

ſy.
ee!
1, loh
67 d.
Ein vi⸗

ſ, 25. 1
92.43.
Wecedri

Dr. 1,

DL

W
rele
at,

§.
Na mu
ber ve
mni
cum
conjun

tineat, )

lis inerennen
dinittt, 444
et. 2 .
uatodn⸗
otins keie⸗

ima Uam-.

coptinumut
jvullo enun
t. Uit 3,.

diſtinckis
num, a⸗

ta ſpirin.
m; IIn
18, 14, Ent
tones,
kiaregenet
geteriots

Punſ
henor.
0le, e

66

„„

— Converſio. 275
§. 559. Notæ bominis regeniti ſunt: filia-
lis erga Deum affeétus, Gal. 4, 6. Rom. 8,
I5. I Joh. §, I. fratrum amor, 1 Joh. 3, 14.
4, 7. 8. 5, I. continuum deponendi peccata,
& in vita ſpirituali proficiendi ſtudium, Gal.
5, 257. I Joh. 3, 9. 10. IL Pet. 2, I. 2. Eph. 4,
22. 23. 24. 5, 1. victoria de mundo ejusque
illecebris, 1 Joh. 5, 4. 18. patientia in adverſis.
Ebr. 12, 5-10.

XXXII. WW
DE CONVERSIONE.

§. 560.

A Regeneratione modo explicata Conver-

ſio non differt, niſi quod Regeneratio
reſpe ctu Subjectorum & Mediorum latius pate-
at, quam Converſio. —

§. 561. Converſio eſt ſpiritualis & inter-
na mutatio in hominis animo a Spiritu Sandto
per verbum facta, conſiſtens in averſione ab

omni peccato, & ſeria in Deum inclinatione,

cum firmo propoſito omne bonum ſequendi
conjuncta. .

226 Converſio.

S. 562. In ſcriptura nunc ad Deum, cu-
jus actione ſupernaturali homo ſpiritualiter
mutatur Jer. 31, 18. nunc ad hominem re-
fertur, qui ſe convertere dicitur, quando
operationi Dei convertentis non reſiſtit, ac
mediis a Deo præſcriptis, & viribus gratiæ,
initio collatis, recte utitur. Joel 2, 12. Ezech.
18, 3 1. Mat. 4, 17. IIIa tranſitiva & activa,
Hæc intranſitiva & paſſiva Converſio dicitur.

S. 563. Cauſa effciens Converſionis Deus eſt
Act. 11, 18. 2 Lim. 2, 25. IReg. 18, 37. Ezech.
36, 26. 17. & quidem, quia homo plane vi-
ribus caret, ex ſe aliquid eo conferendi,

Nolus Deut,. 31, 18. Jer. 31, 18. 2 Cor. 3
Phil, 1, 6, 2, 13. .

S. 564. Medium quod Deus ordinarie ad-
hibet, eſt Verbum Dei, Luc. 16, 29. 1 Cor. I,
21. Act. 26, 17. 18. Lex hominem præpa-
ratiad converſionem, efficiendo agnitionem
pPeccatorum Rom 3, 20. Evangelium autem,
quod Fidem producit, Joh. 17, 20. perficit
converſionem. Jac. 1, 21.

Idque fit non tantum per rationes moventes

im Verbo Dei propoſitas, ſed per Divinam

Efficaciam ei inſitam ſupernaturaliter ope-

rantem Rom. 1, 16.
Calamitates a Deo immiſſæ, beneficia,
aliaque Providentiæ opera ſunt media Padago-=
gica

gir guibn
Verbum a
28, 10.

f.o

8. F
eles a0
can elt:
14. in .
adomnee
luntatem

oh,3,6,

§. ſeh.
ANterna m
nimim
Drüs con-
2. 3. ed
ade ſio d
der
2 5, §.
19. &
animi
omnis.
1,9. I l
ni⸗
id
Qend
Ho
Ppturæ

—
eum, er

piritvaliten
minem re.
t, Gwand
relillit,
busgne
12. Mch,
1 Wi
rſio Cien

is Den’
37, kede
plhane/ ei
kerengl,
or. 5ſ

natie al⸗
.1CoN1.
eln Pkapt⸗
2gnutionen
unn auten
90. Pertd

i roeſt.

erDiunm
rAliter e

benefe,
ipelgt
iu

Converſio. 277
gica, quibus Deus utitur, ad homines, ut ad
verbum atten dant, excitandos. Jer. 30, it,

Eſa. 28, 19. Hoſ. 5, 15. Amos 4, 9. I0. r1. Rom.
2,4. 5. Luc. 15, 14-18.

S. 56 5. Ante Converſionem homo ad ſpiri-
tuales actiones plane mortuus ac ſervus pec-
cati eſt: Eph. 2, I. Rom 6, 16 ſeq. 1 Joh. 3,
14. in Converſione autem totus mutatur, quo-
ad omnes mentis facultates, intellectum, vo-
luntatem, & appetitum ſenſitivum. Eph. 5, §.
Joh. 3, 6. 21. Eſa. 57, 18. .
§. 566. Forma igitur Converſionis non in
externa môrum emendatione, non in levi
animi mutatione, non in motibus bonis tranſi-
toriis conſiſtit, Joel 2, 13. Hoſ. 7, 6 Eſa. 58,
2. 3. ſed eſt ſeria, realis, ſolida, permanzas
averſio hominis a peccato, inprimis a quos
vis peccato habituali, Ez. 18, 30. Jer. 1 8, 18
25, §. cum ſeria ejus deteſtatione; Act. 19,
19. & ſimilis ſeria, dominans & permanens
animi inclinatio in Deum, gratiæ & ſalutis
omnis auctorem ac ſummum Bonum, Theſi.
1, 9. 1 Pet. 2,2 u. cum firmo & irrevocabili pro-
poſito, propter Deum omne bonum & qu⸗
quid Voluntati Divinæ convenit „ ample-
ctendi & ſequendi. 88 1
Hoc docent emphaticæ locutiones Scrin

pturæ, Deut. 30, 6. Ezech. 33, 11. 36,
S 3 26.

278 Converſio.

26. Eſa. 77, 18. Eph. 2, 4. 5. 6. 7, 14. AG.

26, 18. 20. I Joh. 3, 14. & eximie illuſtrant
exempla vere converſorum in Scriptura me-
morata.

§S. 567. Modus Converſionis ordinarie eſt
ſucceſſivus; neque enim fit ſubito per raptum,
ſed per vafios actus præparatorios Dei, in-
telle tum illuminantis, & voluntatem fle-
tentis, progreditur Act. 2, 41. coll. 37-40.
9, 3 - 19. & Verbum, quod Converſionis
medium eſt, vim ſuam non iétu oculi ex-
ſerit, ſed quando auditur, percipitur, medi-
tationi ſubjicitur. Act. 16, 14.

S. 568. Actus illi Divini per quos bomo con-
vertitur, dici ſolent Gradus Gratiæ, qui va-
rie a theologis diſtinguuntur. Facilior di-
ſtinctio eſt in Gratiam Prævenientem, Præ-
parantem, & Operantem, qui tres Gradus
ipſam Converſionem efficiunt, & ad grati-
am aſſiſtentem referuntur. Sequuntur dein-
de Converſionem, cum in Renovatione Opus

Gratiæ continuatur, Gratia cooperans, con-

ſervans, confirmans, roborans; qui actus
ſunt gratiæ inhabitantis. (S. 524.)
§. 569. Gratia præveniens eſt ille actus,
qt Spiritus S. primos bonos motus inter-

nOSi, inprimis convictionem de Voluntate

Dei;

Del, ho

Penhet.
onia
Ferdam!
ſautares,
ſentig n
tuptione
dubitatio

Varom c.

14. Rom
leſiſtere,

Coad

4 cum de
lelſſtit, de
Der noran
Jaſee:
Wete
nie (O
1Cor.

F. 5
tus §.:
mittun
Per plo.
intelles
Vet, e
tur,
dium

, 16. 46.
e Muſrzn

tipturz e.

Drdinmni.
per taon,
s Dei, in
ntatemn fe-
,.
oveſionis
culi ex⸗
t, Mell-

onno col⸗
1, Joi N.
elior .
temn, N.
es CIII
Tad g.
Untur el⸗
fone Oin
ans, ⸗

he vClne
htus ii.
Volontne

Da⸗

Converſio. 279

Dei, in homine ſuſcitat. Act. 2, 37. 24, 2 5.
26, 28. Apoc. 3, 20. Huc ergo Vocatio
pertinet.
uoniam ſub tali convictione interna per
Verdbum homo incipit cognoſcere veritates
ſalutares, tollitur per eam incapacitas & re-
ſiſtentia naturalis, (in naturali hominis cor-
ruptione fundata, & per contrarios motus
dubitationis, perverſorum judiciorum, pra-
varum cupiditatum, ſe exſerens 1 Cor. 2,
14. Rom. 8, 7.) ut jam homo pofſſit non
reſiſtere.

Quodſi vero hanc gratiam non uſurpat,
& eüm poſſet non reſiſtere, tamen volens
reſiſtit, hæc deinde malitioſa reſiſtentia eſt,
per novam ipſius hominis culpam contraéta,
qua ſeſe aut mediis Converſionis, eorumque
uir externo, Act. 6, 10. 17, 5. aut ipſi gra-
iæ convertenti internæ O 7, 64.
I Cor. 1, 23. pponit. At. 7, ſc

§. 570. Gratia præparans eſt, qua Spiri-
tus S. apud eos, qui primos illos motus ad-
mittunt & non reſiſtunt, opus converſionis
per plures & repetitos actus, illuminationem
intelletctus & mutationem voluntatis, promo-⸗
vet, e. g. dum præjudicia practica eximun-
tur, peccatorum agnitio vividior fit, me-
dium eluctandi oſtenditur, languidiora deſi-
. 8 4 Qeria

280 Converſio⸗

deria confirmantur. Act. 2, 38. 16, 14. Phil. 2:
13. Luc. 15, 15. Joh. 6, 44. .
Inter hos motus homo ſenſim magis re-
tractat peccata, & ſic totus animus immu-
tatur: quod quidem plerumque longiore mo=-
ra & lucta conſtat. =

S. 571. Gratia perficiens (aliis Operans di⸗
Sta) eſt, qua Spiritus S. præcedente ſolida
contritione, & depoſita omni reſiſtentia cor-
dis, jam ipſum fidei actum habitumque pro-
ducit Epheſ. 1, 19. conjunctum cum propo-
ſito efficaciſſimo, ſe totum Deo tradendi Act.
26, 18. 1 Pet. 4, 2.
boſito habitu fidei jam Converſio exiſtit.

§. 5772. Quod in omnibus his actibus ho-⸗
mo ſe mere paſſive habere dicitur (Form. Conc.
663.) id non facit ex homine truncum; ſed
tantum omnem hominis ex ſuis viribus
Cooperationem ad Converſionem excludit.
(S. 565.)
Akctus pædagogioi, qui in mediorum gratiæ
uſu ceonſiſtunt, ut verbi leéctio, auditio,
meditatio, diligens tractatio, ſunt omnine
in hominis poteſtate: ſed motus boni ad
converſionem tendentes ex verbo in animo
non excitantur ab homine ejusque viribus,
ſed ab Efficacia Verbi, cui Spiritus S. intime
ſemper conjunctus eſt.

§ 573

—
h.
Wins natwn
, & m
Clchmws,
Cntra Del
fone ſui
ſonemn t0
COntra Se
Cipiunt u
ſionis ini
tOtam aun
non pole
lium elle,
Pns, gl
hlunt, G
Mrogrelſlam
un adſbn⸗

NosN
le Mottun
Dhincipi
holſe d

Converſio- 28

14. Dhik S. 573. Dum ita omnem activitatem ho-
minis naturalem in Converſione (immo eti-
in ese am, S& multo magis, in Renovatione) ex-
duchnginmn cludimus, tenemus hanc doctrinam (1)
lonoedn. contra Pelagianos, qui hominem in conver-
ſione ſui concipiunt ut ſanum, & conver-
ſionem totam viribus naturæ adſcribunt; (2)
Gd. contra Semipelagianos, qui hominem con-
eetelhi cipiunt ut ægrotum & ſaucium, & conver-
eliſtentinoe⸗ ſionis initium viribus naturalibus tribuunt,
tumglee. totam autem converſionem iis ſolis peragi
cum e non poſſe, ſed auxilium gratiæ neceſſa-
radendid rium eſſe, concedunt; (3) contra Syner-
giſtas, qui hominem ut ſemimortuum con-
erit. cipiunt, & initium converſionis gratiæ ſoli,
progreſſum vero etiam viribus naturæ per gra-
aGidese tiam adjutis, adſeribunt.

ſhnt Nos vero hominem convertendum ut pla-
ne mortaum concipimus, Eph. 2, I. eumque
de nihil plane ad ſui converſionem, neque in
neln El principio neque in progreſſu, ex ſe conferre
amge poſſe docemus. Form. Conc. Art. 2. p. 580.
lo, Acto
Cnt onnnii,
otng boli
bo in unt
gve rnn
inn.

int

§ 5 DE

Pœnitentia.

XXXIII.

Meri, ur
DE POENITENTIA. ainf
§. 574. 557.
jſide en
Vidimus: Converſionem peragi a Deo, bos hom
efficaci gratiæ ejus operatione; & con- coliverte
ſiſtere in averſione a peccato, & inclinatione 31, 19.
animi in Deum Jam actioni Dei hominem 2T:2
convertentis reſpondet in homine effe tus, meß
ut ex averſione a peccato Pœnitentia, ex in: (is& V,
clinatione animi in Deum Fides exſiſtat. 37ſeg
. Dum hum
S. 575. Ubi ante omnia notandum, Pœ- leitat, G
nitentié vocem in Scriptura interdum late z,7
ſumi, ut ſimul etiam Fidem includat; quocd dria d
fit in illis dictis, quæ Pœnitentiæ tribuunt dlefte
effectum remiſſionis peccatorum, gratiæ,
vitæ, ſalutis, non facta fidei mentione ex- E
Preſſa. Luc. 13, 3. 5. I5: 7. 10. 24, 47. Act. zntet

II, 18. §, 21. Ezech. 18, 10. Marc. 6, 12.

Quoties vero pœnitentia a fide diſtinguu- u

1
tur, fumitur ſtriciore fignificatu, pro Jolo H
Contritione. Marc. I, I5. Act. 20, 2I. . beben
IIla dici ſolet Pœnitentia αναιας totaliter, ((on-
Hæc, Pœnitentia egineg, partialiter ſumta. nltenti
G. 776. Pœnitentia eſt actus a Deo vivie 8
excitatus in homine, quo peccata agnoſcit, “äl

dolet, deteſtatur, & gratiam Dei Chriſti

meri⸗ u,

tagi 1Deo,
ne; Kcon⸗
inclingtione
ei homninem
e ekecu,
tie, e il⸗

Ciltat,

, M.
dum late
Gtz gooch
Widudt
, Aratie,
eatione el⸗
4,n 4
6.6,14
e diſtinen⸗
1, ,

21.

toltr.
Oiterlunt.

Dto tiil⸗
lei
i M,
Nll⸗

Pœnitentia. 283

merito partam deſiderat, amplectitur, fibique
applicat.

§. 577. Eſt ea quidem acus hominis: ſed
vivide excitatus aàa Deo; adeoque non viri-
bus hominis naturalibus, ſed datis a Deo
convertente productus. 1I Reg. 18, 37. Jer.
31, 18. 19. Ezech. 36, 25. 26. Act. 5, 31⸗
2 Tim 2, 22.
In efficiendo pœnitentiæ actu adhibet De-
us & Verbum legis é& Verbum Evangelii. 2Cor.
3, 7 ſeq. Illa animum propria juſtitia confi-
ſum humiliat, ac ſecurum e ſecuritate ſua
excitat, & ſic operatur Contritionem. Rom.
3, 20. 7, 7. Hoc animum ad promiſſiones
gratiæ deſiderandas & ſuſcipiendas inclinat,
& ſic fidem gignit. Rom. 10, 14-17:

S. 578. Hinc duæ ſtatuuntur Pœnitentiæ
partes eſſentiales, Contritio & Fides. Marc.
I, I5. Act. 20, 21. Id in publica doétrina
receptum; Vid. Aug. Conf art. 12. Apol. 165.
16 8. neque cauſa ſufficiens eſt, quare mutari
debeat.
Confirmant hoc ipſum etiam exempla pœ-
nitentiæ ſcripturaria.
§. 579. Contritio eſt peecatorum agnitio ag
dolor de iis, ex lege & ſenſu iræ divinæ incuſ-
Jus, cum ſeria deteſtatione & odio peccati.
Pſal.

294 Pœnitentia.

Pſal 51, 5§. 7. 18. Act. 2, 33. Jer. 3, 13. 14, 20.
Rom. 7, 7. Thren. 2, 39. 40. 41. 42. Mich. 7
9. Nahum. 1, 6.
Dolor de peccatis omnino ex lege eſt,
ſed ex evangelio accedente fide fit ſalutaris,
utſit triſtitia ſecundum Deum. 2 Cor. 7, 9. 10.
Ita & odium ac deteſtatio peccati ex agnita
per legem fœditate & conſequentibus ama-
rulentiſſimis peccati oritur: ſed oritur etiam
ex pudore offenſi Dei, tanquam benigni Pa-
tris; Jer. 31, 10. Dan. 9, 7. 8. hoc autem,
quod homo Deum ut Patrem benignum in-
tuetur, ex evangelio eſt. 9

§. 5§580. Quoniam Contritio eſt dolor, ex-
citatus a Deo, eſt paſſio, non adtio, Jer. 23,
29. 31, 19. Joh. 16, 8. 2 Sam. 24, 10. Pſal.
51, 19. 6, 3. ACt. 2, 37. & in illis, qui pri-
mum convertuntur, eſt opus Spiritus Sancti,
neutiquam vero ex liberi arbitrii viribus pro-
Feciſcitur. 2 Cor. 7, 10. (add. S. 565.)
Unde & meritoria gratiæ eſe non poteſt:
proinde non eo neceſſaria eſt, ut aliquid me-
reamur, ſed ut pars ordinis, quem Deus in
hominibus convertendis obſervat.

S. 5§81. Confeſio peccatorum coram Deo
nihil aliud eſt, quam ipſa contritio verbis ſi-
gnificata: eſtque neceſſaria, Pl. 32, 3. ſeq. 51,6.

PFrov. 8, 13. 1 Joh. 1, 9. Sed confeſſio ſpecialis

omnium

Omniupec
da, uinon 6
Ponentian-
n mag
ins divini
12: ded!
Iro conſe
ios etiam
datnni ill
c. 19, l6

. 5. (62.5
dl knn
qnenis
larntidei e
R ide

Oalis
1oh. 3

—

13, 14,
12. Mich

Ege A

Et alns,
Cl 0elo,
ti er agnit
entibus zmr.
Otitur etin
benigi r
noc autem,
nignumin⸗

lor, ex-
5 Jer. 23,
10. Dol⸗
ci ⸗
6tos Gnt.
Viribue e⸗
6.)
2tot ſotf
talglin.
gemn Deun
1.

corin e
ſo velitl
3,leg 11

ONtaal

Fides. 285
— .
omniuum peccatorum coram ſacerdote facien-
da, uti non eſt a Chriſto mandata, ita nec ad
Pœnitentiam, ut pars ejus eſſentialis, pertinet.
Non magis ſatigfadtiones pœnitentium ſunt
juris divini, aut per modum cultus neceſſa-
riæx: Sed Jejunium, aliaque triſtitiæ ſigna
ultro conſequuntur ex vera contritione; cu-
jus etiam effectus & ſignum eſt reſtitutio

damni illati Luc. 19, 8. & abolitio ſcandali.
Act. 19, 19.

S. 582. Nova Obedientia, itidem non pars,
ſed fructus ſive effectus formalis Pœnitentiæ
eſt, & in ſerio, conſtanti & efficaci propo-
ſito quævis peccata vitandi, & quicquid Vo-⸗
luntati Dei convenit, propter Deum ſequen-
di ac faciendi, conſiſtit. Luc. 7, 47. 19, 8.
Hoc propoſitum non peccandi, prout
eſt actus, ex contritione; prout vero ha-
bitualis a peccatis averſio eſt, ex fide eſt,.
IJoh. 3, 9. 10.

XXXIV.

DE FIDE.

§. 583. “r
A'er Pœnitentiæ pars Fides eſt, quæ eſt,
A medium in œconomia ſalutis Xy in,
4 liber=

286 Fides.

liberrime a DEO ad hunc uſum organi-
cum, & applicationem gratiæ, determina
tum. Cor 1, 21.
Intelligitur hic Fides qua creditur; non
doctrina fidei, quæ creditur. Non objectiva
ſed ſubjectiva, quæ in Scriptura nunc ut adus,
nunc ut habitus deſcribitur.

1: S. 584. Fides hæc ſubjeétiva eſt fiducia
Jupernaturalis in promiſſionibus divinis, ac

Jpeciatim in merito Chriſti, quem ut ſuum com-

Plectitur. Rom. 4, 24. 25.

§S. 586. Cauſa fidei efficiens eſt Deus Col. 2,
12. Joh. 6, 29. 44. Eph. 2, 8. Phil. 1, 29. Ebr.
12, 2. 1 Cor. 12, 3. 2 Cor. 4, 13. && quidem Jo-
lus, quia homo nihil ad inchoandam & effi-
ciendam fidem cooperari poteſt. I Cor 2, 14.
2 Cor. 4, 4. Eph. 2, 8. Mat. 16, 17. atque etiam
in progreſſu vitæ ſpiritualis, fider & con-
ſervatio 1I Pet. I, 5. & augmentum Luc. 17,
7y. unice pendet a Deo Joh. 15, 4-8. 2 Theſ.
I, II. 1 1
Atus tamen fidei, qui ſubinde ex file ha-
bituali ſub gratia cooperante reſultant, etiam
homini regenito adſecribuntur. 2 Cor. 4, 13.
Phil. 3, 12.

S. 586. Medium, per quod - Fides confer-
tur, & conſervatur, & augetur, ſunt Verbum
Dei

Dii ſeeii
1 6 17.
ſcran
Un
oppon
dum, ti
1eg. A
Pumosr
in elde
balitii

ſG
gnitio,
16,2934
E a
Ilh. l
Conledn
leng G
. de
1 K
mnodo!
,9. 1

§.
Uri
Mat.

41. 44
& ſal

Tation

Fides. 2287

lum oren.

, deterhnn

redinn; no
Nonketiun
nuine vticni,

4 ell fict
ivitis, 1
r ſuun col⸗

Hets Cola,
,29. Ebr.
guilen ſr
laen Sekt⸗
Cor l
Atqueetil
ſcet co⸗
Luc,17

eajl

amt, aium
3 (Olrc 1)⸗

es Clf⸗

kunt
ſunt 4

Dei, ſpeciatim evangelium, Joh. 17,20. Rom.

I, I6. 17. 10, 8. 1 Cor. I, 21. 2 Cor. 4, 6.

& Jacramenta Gal. 3, 26. 27. Tit. 3, 7j.
IJoh. 5, 8.
Supponitur autem verbum auditum, le-
um, rite tractatum, Rom. 10, 17. Gal. 3,
2 ſeq. Act. 16, 14. 15. & ſacramentorum le-
gitimus uſus & praxis Gal. 3, 27. Hinc Fides
ita eſt Dei donum;, (GO. 5S85) ut rectius tamen

habitus acquiſitus dicatur, quam infuſus. .

S. 787. Antecedit ortum fidei peccatorum
agnitio, dolor, ac deteſtatio, Mat. 11, 28.
9, 12. Eſa 38, 17. 61, I. 66, 2. A. 2, 37-41I.
16, 29 34. Mat. §, 3. 4. 6. ipſaque adeo fi-
des H in Converſione & Regeneratione
1 Joh. §, I.
Conſequenter ſubjectum fidei, ſive vere cre-
dens, eſſe non poteſt, niſi regenitus & conver-
ſus. Peccatores, adulteros, fornicarios, fu-
res &c. fideles dicere, alieniſfſimum eſt a
modo loquendl ſcriptucario. Jac. 2, 17. 1 Tim.
5, 8. 1Jo. 2, 1I1. 3, 9. Act. 15, 9.

§. 588. Etiam in infantibus Fides eſſe poteſt.
Matth. 18, 6, Marc. 9, 42. Pfalm 8, 3. Coll.
Mat. 21, 16. Marc. 10, 14. 15. Luc. 1, 15.
41. 44. Cum enim in baptiſmo fiant ſancéti
& ſalvi, idque non fiat niſi actione & ope-
ratione Spiritus Sancti, qua meritum Chriſti
eis

28⁸ Fides.

eis applicatur: Accipiunt ergo Chriſtum &
in eo ſalutem; atque hoc ipſum eſt fides in
ipſis: paſſiva quidem potius, quam activa;
& a fide adultorum in eo diverſa, quod non,
ut in his, eſt actus reflexus, quod quidem
diſerimen tantummodo accidentale eſt.

S. 589. Formalis fidei actus fiducia eſt.
Eph. 3, 12. Mat. 9, 2. ad quam tanquam præ-
ſuppoſita maxime neceſſaria requirantur no-
titia & aſſenſus. Hinc tres fidei juſtifican-
tis & ſalvantis acdtus ſeu partes ſunt: Motitia
& Aßenſus in Intellectu: & in Voluntate
Fiducia.

8S. 590. Notitia eſt ſolida ac viva, α ex-
plicita ac diſtindta cognitio credendorum de

Deo &S Chriſto, deque gratia Dei, & remiſ-

fione peccatorum ac Jalute propter Chriſtum,
4 Spiritu Sandto gratia ipfius illuminante
producfa. S
PFPidem notitiam involvere, probatur ex eo,
(1) quod fides deſcribitur per orει à

vénpgi, Col. 2, 2. 1, 9. 2 Pet. I, §. coll. 8. Ebr.
TI, 3. (2) quod effectus, qui proprie fidei

ſunt, iidem etiam notitiæ adſcribuntur. Eſa.

K3, II. Joh. 17, 3. 8, 32. Luc. 1, 77. I Tim.
2, 4. Phil. 3, 8. 1 Cor. 1, 4. S. 1 Joh 5§. 20.
(3) quod cognitio cum fide aréto nexu
conjungitur, 2 Tim. I, 12. Eph. 4, I3, Joh.
6, 40.

—
6, 66
inendllitat
ionntia

5. t.
Chriſto no
Chridum,
Pator, ſo
Eph. 1,15
Uenlen

Ed vivg

un, &

nlſa onni

6.,ſ9n .

fore irit
laliseſ.⸗
AWedc
Fte natut

5. ſ
tltia hæc
100 plin
Fle vivi
nam fidh
Litur ſer
Matth.⸗

teddene

Fides. 289

m elfles
luamafin

,(lb

otqnicen
Aeeh

flutn d
nquam hte
rantur to-

bſbifcin.
t Ntn.

Volunta

1,Ger

dorunn e

G ni⸗
Chrifmm,
eninont

betur el
1 *
r oNX.

ol e

—RKZ
zuntr 1

n 1l.

oh ſ
.
4. 40

reddendi 1 Pet. 3, 1 §. tractatio verbi Pl. 1, 2.

6, 40.69. Unde & non intelligere cauſa eſt
incredulitatis Matth 13,19. & incredulitas
ignorantia dicitur. Act. 17, 30. .

§. 59 1. Objettum hujus notitiæ eſt Deus in
Chriſto nobis reconciliatus; adeoque circa
Chriſtum, ſalutis cauſam principem, occu-
patur, Joh. 17, 3. 1 Cor. 2, 2. 2 Cor. F, 1 8.⸗
Eph. 1, 18. 19. 3, 18. 19. I Joh. 5, 20.
Uande non ſuperficiaria ac mere hiſtorica,
ſed viva ac ſolida eſt, qua Chriſtus ut Bo-
num, & quidem præſens, ac noſtrum, & ut
cauſa omnium aliorum Bonorum, ſpectatur.
Phil. 3, 8. 9. 10.

S. 592. Hæc notitia ex ſupernaturali opera-
tione Spiritus Santti, atque adeo indolis ſpiri-

tualis eſt. 2 Cor. 4, 6. I JOh. 5, 20. Mat. 16, 17.

Adeoque cadit figmentum quorundam de
Ride naturali, qua gentiles ſalventur.

§. 593. Porro & illud requiritur, ut no-
titia hæc explicita ſit. Implicita enim cogni-
tio plane non eſt cognitio; & quilibet ſua

iide vivit Rom. I, 17. non ea, quæ in alie-

nam fidem reſolvitur; & credentibus injun-
gitur ſcrutinium Joh. 5, 39. Act. 17, 21. ex-
ploratio I Joh. 4, I. 1I Theſſ. 5, 21. cautio
Matth. 7, 1 5. Joh. 10, 4. 5. facultas rationem

&α

290 Fi des. 5

& quidem in omni ſapientia Col. 3, 16. quæ
officia ad omnes fideles pertinent. Col. 1, 28.
I Cor. 15, 34.
Habere quidem poteſt pro ſubjeétorum
diverſitate diverſos gradus, tum amplitudi-
nis, quoad ſpecialiora, tum profunditatis,
quoad doctrinarum ſalutarium rationes, ne-
xum inter ſe, & conſequentia, etiam remo-
tiora, Sufficiens tamen in omnibus eſſe de-
bet, ut aſſenſus, & ex aſſenſu fiducia gigni
poſſit.

G. 594. Aſſenſus (alter Fidei actus) eſt
judicium certum ac firmum de veritate indubitata
eorum, quæ de Chriſto, gratia, ſalute, cete-
risque eo ſpectantibus, divinitus patefacta ſunt,
nixæum Dei teſtantis auctoritate, atque efficacia
in Verbo divino.
Eum ad Fidem pertinere, ex eo patet,
quod paſſim Scriptura de fide ut aſſenſu lo-
quitur. Act. 8, 37. Joh. 20, 20. 3, 33. 17, 8.
I Joh. y, 6. 9.

§. 595. Neque vero tantum in a ſenſu ge-
nerali conſiſtit, quo credimus, Verbum
Scripturæ vere eſſe a Deo 1I Theſſ. 2, 13. Act.
24, 14. 26, 22. & promiſſiones de univer-
ſali merito Chriſti, ac de ſalute per fidem in

Chriſtum obtinenda, clare & perſpicue in

Scriptura exhibitas, eſſe infallibiliter veras:
¶ Theſi.

—
1 Thel 1,5
Tedutitur e
tote con
Moomiſhon
nere, ide
nimno an
Hob 10,

§. ſos
imolis ſ
Spiritus 5
epitimo,
1,6. Eph1
Dtur al
Lhuthentis.
tuditos &
Clin e N
ina G
edi N
wng
Inrdwrr
logss gi

ſy⸗
leue
Deum
terne.
Pidue
a e,

13, 16, g
t.Col.1, 41

ſubjedhoumn
n annlind⸗
rofundinis,
ationes, l⸗
etiam teno⸗
lbus ell d⸗
jducia gini

lus) A

indudignur

lke, lett-

ilalunt,
ne effeten

e Pateti
elib⸗
5 3.

n6t.
Ge itr.
et Plen 1
elſicve 1

lter Geris
1 Itt.

Fides. 291

I Theſſ. I, §. 6. Ebr. II, I. I Tim. 1, 15. ſed
requiritur etiam aſſenſus ſpecialis, in applica-
tione conſiſtens, qua credens certo ſtatuit,
promiſſiones illas ad ipſum in individuo per-
tinere, idque tanquam maxime op tabile toto
animo approbat. Joh. 20, 28.131. 3, 14. 15.

Hiob 19, „5. Pfal. 18, 3. Gal 2, 20. Luc. 1, 38.

S§S. 596. Hic aſſenſus, pariter ut Notitia,
indolis ſpiritualis eſt, ex gratioſa operatione
Spiritus Sanéti per Verbum, ſub uſu hujus
legitimo, ortus. I Theſſ. 1, 5. 6. 1 Cor. 2,4. F.
1, 6. Eph. I1, 13. 4, 30.
Datur alhqua certitudo aſſenſus, quæ ex
argumentis, per ratiocinia, inprimis apud
eruditos & perſpicaciores, obtinetur: verum
cum ea non confundi debet hæc certitudo
divina ex teſtimonio Spiritus Sancti. Hæc
enim non habetur ex mero ratiocinio, ſed
eſt magis apprehbenſio ſimplex, ſive judicium
intuitivum: unde fides non ſemper diſcurſiva,

ſed potius ſimpliciter apprehenſiva eſſe a theo-
logis dicitur.

§. 597. Fiducia eſt acquieſcentia in Cbriſto
ejusque merito, ut cauſa conſequendæ apud
Deum gratiæ, remiſſionis peccatorum, ac vitæ
æternæ.
Fiduciam includi in Fide, immo ejus for-
mam eſſe, probatur (1) ex iis dictis Scri-
1 2 pturæ,

292 Fides.

pturæ, quæ fidem diſerte fiduciam dicunt.
Rom. 8, 38. 2 Cor. 3, 4. Eph. 3, 12. Mat. 9, 2.
Col. 2, 2. Rom. 4, 20. 21. Pbr. 10, 22. 35.
3, 6. 4, 16. I Joh. 3, 21. 4, 17. Pſal. 2, 12.
Eſa. 50, 10. (2) ex iis dictis, quæ actum fi-
dei formalem in receptione Chriſti ponunt.
Joh. I, 12. 16. Col. 2, 6. I Tim. I1, 1 /. Ebr.
6,18. (3) ex credentium exemplis Mat. 9,2.
21.22. 8, 5ſeq. 15, 22. ſeq. Rom. 4, 18 19.20.
Ebr. 11, 24 - 28. (4) ex oppoſita fidei diffi-
dentia & metu. Matth. 14, 3 I. Marc. 5, 36.
Jac. r1, 6. Rom. 4, 18. 19. 20.

G. 598. Præclare geneſin fduciæ hujus ex-
plicat Audor p. 428. Ex notitia nimirum
atque aſſenſu oritur Operante Spiritu S. deſi-
derium, Num. 21, 8.9. cOll. Joh. 3, 14. 15. Pl. 34,
6. Act. 3, 4. F. Luc. 18, 13. Pſ. 63, 2. 3. 2 , 1.
Matth. 5, 6. 9, 20. & ex co apprehenſio Chri-
ſti Joh. 20, 28. fiducialis acceſſus Eph. 3, 12.
& acquieſeentia Piſalm 71, 5. 6. 63, 9. 57, 2⸗
Phil. 3, 9. .

S. 599. Effectus fidei ſunt juſtificatio Rom.
5, I. ſanctificatio Act. 26, 18. & ſalvatio.
Joh. 20, 31.
Cum dicitur juſtificare, non ſpectatur ab-=

ſolute ut eſt actus vel habitus, ſed relative &

compleæe cum ſuo objecto quod apprehendit
ac tenet, Chriſto ac merito ejus. Phil. 3, 9. 12.
= 5 Ela. 4,

M 24

(iurſuſtikt

Verum
lebet, C
loh. 3, 17
enimn Zpn

Boca O

cere inei
qui lola
non ſtai
Luc. 9,4
1oh.,;

5 600.
bi tertiſin

temna, Cr⸗

ſtom Rec
Des IN
tes, V.
Dode
Rade

1. 6
lemnpon
guobie
Uile pe
e Pre
Paſſior

Fides. 293

un dieum Ela. 45, 24. 2 Pet. 1, I. Unde & paſſive di-
M. 9, . citur juſtificare, recipiendo Juſtitiam Chriſti.
10, 21. 5. Verum reſpectu ſandtificationis effcienter ſe
Dlal,1. habet. Gal. 7, 6. Act. 15, 9. 2 Pet. I,; 3. 4.
1e Alnl⸗ Eph. 3, 7. I Joh. 5, 4. Ebr. 11, 33. Idem
eltiomet. enim Spiritus S. qui fidem dedit, etiam ad
. l, lf.: N. Bona Opera impellit, & Sanétimoniam effi-
Mi. 91. cere incipit. Et cogitare non licet hominem,
1s hen qui (ſolatium fidei in Chriſtum ſenſerit, &
1fiei cif⸗ non ſtatim Deum & Chriſtum amare incipiat,
lar „ Luc. 7, 42. 43. ejusque mandatis obtemperet.
I Joh. 2, 3. 4.

inser⸗ §S. 600. Ubicunque ergo eſt vera Fides,
giſnitutnn ibi certiſſime ſequunter Bona Opera, tum in-
uS. e. kerna, Gratiarum actio erga Deum & Chri-
ſtum Redemtorem, Amor Dei & Proximi,

r Spes viya & rel. tum externa, ſi facultas,
Peſe. vires, tempus, occaſio, adſint. Gal. 5, 6.
rze Unde abſentia Bonorum Operum character
Gdſt eſt abſentis etiam fidei. Jac. 2, 17.
g. 601. Quamvis autem vix cogitari poſſit
crio N. temporis intervallum, etiam minutiſſimum,
quo Fidesiſit ſine Amore; tamen actus Amoris
Fide poſterior eſt, etiam ratione temporis,
druͤ ac præterea Amor a Fide differt, ut actio a
felirt paſſione. Conſequenter cum Fide nequa-
kenia quam eſt unum & idem. 1 Cor. 13, 13.
D Multo minus Fides explicari poteſt per
nlz, T 3 obedi⸗

N

294 Fides.

obedientiam mandatorum Dei. Diſerte Bona

Opera & Fides inter ſe diſtinguuntur. Epheſ.
2, 8. 9. 10. .

S, 602. Fides gradus ſuos babet Rom. 14, I.
& poteſt ac debet creſcere, iPet. 2, 2. 2 Theſſ.
1, 3. Luc. 17, 5. Eph. 4, 13. ſed poteſt etiam
minui, ſi non exerceatur Luc. 8, 25. immo
amitti, per peccata contra conſcientiam,
quippe quibus non amplius admittitur gratio-
ſus Dei influxus, ſine quo fides ſubſiſtere
non poteſt. 1 Tim. 1, 19. 4, I. 2 Pet. 2, 20.
3, 17. Rom. 8; 13. Luc. 8, I13.

§. 603. Datur fides mere biſtorica, hypo-
critica ITim. 1, 5§. habens credendorum qua-
lemcunque & notitiam & aſſenſum Rom. 2,
17. 18. 19. Jac. 2, 19. eorundem etfam ſpe-
cioſam confeſſionem Mat. 7, 21. 22. 23. &
fiduciam ſalutis quoque Luc. 13, 14-26. Apoc.
3, 17. Verum quoniam otioſa ac tepida eſt
„2 Pet. 3: 8. 9. Rom. 2, 21. 22. 23. Omnis illa
fiducia vana Mat. 7, 21. 22. Apoc. 3, 16.
Jac. 3, I4. ac fides mortua eſt. Jac. 2, 17. 26.
Apoc. 3, 3.

S. 604. Diligenti erge opus eſt explora-
tione, ut certi ſimus de fide noſtra. 2 Cor. 13,5.
JPet. I, 7. Id ut obtineamus, attendendum
eſt (1) ad id, ut conſcii nobis ſimus in-
ter narum

—

ternaumn n

Aite ia
ſin Rom.
12) ach
kesnt (5
699. 600.
Notandon
Fum prr
fidei, pa
(iano 1
Profeſſio
fucn opere
10, 9. 10,
Innnibug
Pirtus Sar
hucͤ te
Nata
Oldas
fidos

ed.

—.—

On
D

—

Merte Bor
Uunuk. Bpte

bet on .

t2,A1lhel.

l poreleinn
0,g, ſe inne
coplciennn,
iniurgene

ges ſabltee
,2et 20

rin, yte⸗
Ndorunn r⸗
n Mon. 1
mein he⸗
11,,4
1t n
1eencid
3. omnnis 1
poe. 1 6

„ 17, 11
,2, .

Al enhon
17 (oN.! 35
renendun
ſnns 1.
tellandll

Juſti ſi catio. 29 5
ternarum noſtrarum actionum & paſſionum,
atque ita ſenſus fidei ſpecialis in nobis exſi-
ſtat. Rom. 10, 9. 10. Act. 8, 37. Gal. 2, 20.
(2) ad charadteres fidei, tum qui eam ante-
cCedunt (S. 587) tum qui eam ſequuntur (§.
599. 600.) Ubi de Bonis Operibus externis
notandum, ea characterem tantum negati-
vum præbere. (S. 600) (3) ad exercitium
fidei, partim internum in certamine quoti-
diano I Tim 6, 12. partim externum, in
profeſſione fidei coram mundo, tum ore,
tum opere faéta 2 Tim. 1, 12, 2, 1-13. Rom.
10, 9. 10. 1 Pet. 3, 15. IJoh. 5, 4. §. In his
omnibus ineſt ſeque exſerit teſtimonium
Spiritus Sancéti (SH. 596). 2 Cor. 4, 13.
Apud tentatos præci ſolatia petenda,
ex gratia univerſali & promiſſionibus univer-
ſalibus Joh. 3, 15 ſeqq. & ex monitis ad af-
flictos directis. Matth. 11, 28. Eſa. 49, 14.
ſeqq. 50, 10.

—

XXXV.
DE USTIFICATIONE.
. S§. 60.

Onverſionem ac Pœnitentiam proxime
ſequitur peccatorum remiſſio ſive Juſti=
T 4 ficatio

296 Juſt iſicati0.

ficatio, Luc. 24, 47. Act. 3, 19. 5, 3 I. 26, 18.
Rom. 4, 6. 7. cujus doctrina maxime funda-
mentalis eſt, & acropolis ac centrum ſalu-
taris doctrinæ, Rom. 1, 16. 17. atque ideo
ſummo ſtudio incorrupta & pura ſervanda
Cal. I5 7. 8.9. 5; F.

§S. 606. Juſtificatio eſt actus Dei judicialis,
gu0 hominem peccatorem, damnationis reum,
Jed pœnitentem & credentem, ex mera gratia,
propter Chriſti meritum, abſolvit, peccata ei
condonat, & in gratiam receptum juſtum de-
clarat, eo fine, ut jus filiationis divinæ ac vit-

æternæ ei conferatur.

Hic maxime ad duas notas attenden-
dum: «. Juſtificationem eſſe abſolutionem;
8. eſſe abſolutionem, cujus ratio ſita eſt in
ſatisfactione ac merito Chriſti.

S. 607. Juſtificatio non eſt actus quali-
tatem inhærentem infundens, (qualis inhæ-
ſiva mutatio animi fit partim ante Juſtifica-
tionem, in Converſione Act. 26, 18. partim
poſt eam, in Sanctifieatione Rom. 6, 22):
ſed eſt actus forenſis, in mutatione ſtatus no-
ſtri extrinſeca & relativa, per ſententiam
judicialem abſolutoriam, conſiſtens.
Hoc probat, præter conſuetum vocabuli
juſtificare ſignificatum in Scripturis, Mat.
12, 3% &c. avthentica Chriſti & Apoſtolorum
, . inter⸗

intenretat

Ron ſn9
ſmnelaccul

1e, qur
Mitrumt.
2, 1. Ma
Conſe
non fun
vendum

§ G0).
oltitetie
lmn Deo,
nolcens
1ſoh. 1, 8
MAlie,
Gelens in
519
Qam
Nochnid
nibus 4
518. I
Aere on
la in
t, ſec
lata 0.
1 qu
niſt in

,1. 20,1.
Witne func

centrum ſan,

7. Ade en
Dura ſennd

Deiinunt,
utionisfenm
r mern grit,
, ecvutt 4
jlten
ineac

ittenden⸗
Nlotonem;
Ua eſtin

Oos qul⸗
Gals ue.
nte lifer.
6 1 Pann
kom. 6, 2)
ge ſatus t⸗
1 Ebtentinn
lens,
tirls, M

poltoonn
Ne⸗

Juſtiſfi ca tio. 29 7
interpretatio Joh. 3, 18. 5, 24.: Luc. 18, 14.
Rom. 5, (9. Act. 10, 43. 13, 38: 39. & oppo-
ſita ei accuſatio & condemnatio Rom. 5, 16. 18.⸗
8, 33. 34. & aliæ juſtificationis circumſtan-
tiæ, quæ nonniſi forenſem ſignificatum ad-
mittunt. Rom. 3, 10. 19. Joh. 5, 45:. 1 Joh.
2, I. Matth. 18, 23-27. Pfal. 143, 2.
Conſequenter Juſtificatio & Sanctificatio
non ſunt unum idemque, & cum cura ca-
vendum, ne confundantur.

§. 6098. Objectum perſonale, ſive Subjedtum
Juſtificationis eſt homo peccator, reus co-
ram Deo, Rom. 3, 19. 23. 4, 5. ſeque talem
agnoſcens adeoque pœnitens, Pfſal. 5§1, 3-6.

IJOh. 1, 8. gratiam Dei ſuppliciter petens,

Pſal. 143, 2. Luc. 18, 13. Matth. 5, 3 - 6. &
credens in Chriſtum. Rom. 3, 23. 4, 5. Phil.
3, 7. 9.
Quamvis ergo hoc beneficium omnibus
hominibus a Chriſto acquiſitum ſit, & om-
nibus a Deo offeratur Rom. 5, 18. 2 Cor.
5, 18. 19. nullis tamen adctu obtingit niſi
vere converſis: non quod Converſionis ali-
qua in hoc negotio cauſalitas ac meritum
Gt, ſed quoniam gratia & ſalus homini ob-
lata actu ipſius eſſe nequit, niſi acceptetur,
id quod fidei eſt; fides autem exfiſtere,
niſi in animo vere pœnitente, non poteſt.

1 5 H. 609.

298 J uſt i f cati6.

S. 609. Uti Deus ſolus eſt qui juſtificat Rom.
3, 26. 30. Pfal. 130, 4. Pater Rom. 8, 33.
Filius Rom. 5, 19. Col. 3, 13. Mat. 9, 2. &
Spiritus Sanctus 1 Cor. 6, 11. ita beneficium
hoc hominibus patefacit, offert & exhibet,
per Verbum evangelii Rom. 1, 16. 2 Cor.
3.6. 8. 9. Act. 13, 32. 38. 39. cujus miniſtri
ideo etiam dicuntur juſtificare, miniſteriali=
ter. Dan. 2, 3.
Hinc juſtitia quam homo in juſtificatione
conſequitur, vocatur magna cum emphaſi
Juſtitia Dei Rom. 1, 17. 2 Cor. 5, 21. quia
in ea omnia divina, nibil humanum eſt. So-
lIus Deus hunc juſtificationis modum potuit
invenire, & procurare; ſolus Juſtitiam in-
finiti valoris acquirere: ſolus poteſt conferre
eam per fidem; eamque ſolam coram judi=
cio ſuo tamquam valentem admittere Eſa.
45, 8. 23. 24. 25. Dan. 9, 24. Jer. 3 3;, 15. 16.
Kom. 1I, 26.

g. 610. Cauſa movens interna eſt gratia
Dei, Rom. 3, 24. Col. 2, 13. quæ quoniam
diſerte per amorem & miſericordiam Dei ex-
plicatur, ac ſimul conſtanter operibus &
operum meritis, hic plane excluſis, opponi-
tur, patet, per eam hac in re non donum gra-
tiæ in nobis productum (uti 1 Cor. 15, 10.
Rom. 12, 6.) ſed gratuitum Dei favorem in-
telligi debere. Eph. 2, 4. 5. L. 9. Ebr. 4, 16.
Mat. 18, 27. Tit. 3, . 7.
S. 61I.

T

erihmn
Iecpimnar;
Gtor. Ro-
Neque
ita; g
tio Mene
ketendae

1. 612

Plicatur,

riptura
6 1. 4,35
hil 5,.
Dicitur
eſelss; c⸗
Conditio
Atoris ſ

ſed un
Aeoos
jens 8
ſccuna
homo .
2f. 26.
3, 9. 19

8. 6

Ril ni

—

tifcot al

Romm. 5,3
Mt. 9, 2.

benekicinn

Kerlibet,
1 16. 200t,
Ciſus niniti
e, infeneie

hjultitenin
cum eniil
1 , 21. gll
Um eſt. .
dum vouit
lulitiam in.
el conkerte
corad ful
minete du
. s

ni Hu

Ge Clonn
tlum eic
k Certls
ltsopone
0t Aotngit
1Cr lGld
ifnuoen 1r
Er ,16

ell⸗

Juſt ifi atio. 299
S. 611. Nonniſi propter Chriſtum ejusque
meritum a Deo juſtificamur & in gratiam
recipimur; quod ideo cauſa movens externa
dicitur. Rom. 3, 24. 25. 5,; 18. 19.
Neque ideo juſtificatio deſinit eſſe gra-
tuita; quoniam & procuratio, & accepta-
tio alienæ juſtitiæ, gratiæ Dei gratuitæ accepta
ferenda eſt. H

G. 612., Medium, per quod Juſtificatio ap-
plicatur, eſt Fides. Hoc clarisſimis verbis
Scriptura docet Rom. 1I, 17. 3. 26. 22. 28. 300
5, f. 4, 3. ſ. 6. 9, 30. 10, 4. Act. 13, 396
Phil. 3, 9.
Dicitur etiam cauſa impulſiva minus prin-
cipalis; cauſa movens; cauſa organica 3
conditio ſine qua non. Sed præferenda hæc
Auctoris formula.

F. 613. Fides autem non juſtificat ut opus,

Jed ut Chriſtum apprebendit; non dignitatis

alicujus intrinſecæ titulo, non ut eſt excel-
lens & præclara virtus, non ut bonis operibus
fœcunda eſt, ſed hoc ſolo nomine, quod
homo per eam in Chriſto eſt. Rom, 3, 22.
25. 26. 4, 24. 25. Rom. 5, 17. 9, 30. Phil.
3, 9. 12. F. ſa. 4 , 23.24⸗

S. 614. Quoniam ergo ex parte hominis
nil niſi fides eſt, per quam hoc beneficium
obti⸗

1
s0 0b Juſtificatio.
obtinemus, recte etiam dicitur, ſolam fidem
juſtificare; Hujus theſeos hic ſenſus eſt, fi-
dei ſolius intuu Deum remittere peccata.
Id probatur ex eo, quod (1) ubicunque
Scriptura de ratione gratiam Dei & ſalutem
conſequendi agit, tantummodo fidei men-
tionem facit ex parte hominum. Act. 10, 43.
Joh. 3, 16. Marc. 16, 16. Rom. 10, 11. (2)
præterea ſic hominem dicit fide juſtificari,
ut opera diſerte excludat. Rom, 3, 28. 4, 2.
3. 5. 6. Phil. 3, 7. 8. 9. Gal. 2, 16. (3) do-
cet, Hominem propter opera ſua nec pecca-
torum remiſſionem conſequi, nec pro juſto
haberi poſſe Rom. 3, 20. 4, 2. 10, 3. Gal. 2, 16.
Eph. 2, 9. Tit. 355.

Ubi & illud notandum, non tantum de

legis ceremonialis, ſed & de legis moralis
operibus, Rom. 3, 19. 20. nec tantum de
operibus ante converſionem & fidem factis,
ſed etiam de operibus regenitorum hoc dici.
Rom. 4, 2. Phil. 3, 9.

S. 615. Circa hanc theſin nulla eſt contra-
didtio inter Paulum & Jacobum, quamvis hic
c. 2, 14 - 26. aſſerat, hominem operibus juſti-
lcari, non fide tantum. Jacobus enim de
Fide & Juſtificatione coram hbominibus decla-
randa, Y. 18. & de Fide generali, quæ ex
parte etiam in Diabolis eſt, Y. 19. loquitur,
idque contra ſecuros urget, qui vano & ina⸗
1

Di fidei ſmn
At Pulus!
irter olum

vl uſtifie

iercedit,
r lol
netot, id
illiciam

5. 616.
tionis mo
Pera prop
te habet,
Cntinute
fecuncka
1).b. N
Ibos ſois e
Ain ſolo
lzle
lt. Dar

del⸗
bos con
conlegve
Uerane

. 6
non eſte
Chriſto⸗

Juſtificatio. 301

ſenſos ell,
ttere ſecen
) Whieunoe
ei lluen
do fcei ner
. A 1
10,11, 00)
le ultten
1 3 29. 4 ¹
6.:(3) .
A nec hecet
e pro /llo⸗
G2l, 2, 16.

tankotn de
i mnoroli
anronn
6cenn kici⸗
run hoc i⸗

Me conn.

umsll
Ohenin
Pbs erin 6
nirihue Nd
ul, ge
19, Cgliii
ano A
ul

.

ni fidei ſimulacro ſe ipſos decipiunt, Y. 20.
At Paulus loquitur de Juſtificatione, prout
inter ſolum hominem peccatorem juſtificandum
vel juſtificatum & inter Deum juſtificantem
intercedit, & prout fide ſpeciali in Chriſtum,
quæ ſola coram Deo in cenſum venit, obti-
netur, idque contra phariſaicam in operibus
lduciam urget. .

S. 616. Non tantum in primo Juſtifica-
tionis momento (ubi ne quidem poſſunt. O-
pera proprie dicta adeſſe, Rom. 4, 5.) res Ita
ſe habet, ſed etiam in ſtatu juſtificationis
continuatæ, quamvis fides Bonis Operibus
fœcunda ſit. Act. 24, 16. Gal. 5y, 6. 1 Joh.
2, 3 -6. Ne tum quidem vere credens ope-
ribus ſuis confidit, Hiob 9, 2. 3. I Cor. 4,;4.
ſed in ſolo Chriſto gloriatur Gal. 6, 14. Cor.
1, 31. 2, 2. Rom. 3, 27. & gratiæ uni ſe ſub-
jicit. Dan. 9, 18. 19. Eph. 2, 8. 9.

S. 617. Forma Juſtificationis duobus acti-
bus conſtat: Imputatione Juſtitiæ Chriſti, &
conſequente ex ea Remiſſione peccatorum.
Uterque actus accurate conſiderandus eſt.

§. 6 8. Juſtitia Chriſti, qua juſti ſumus,
non eſt-eſſentialis illa Juſtitia, quæ Divinæ in
Chriſto Naturæ Attributum eſt. Juſtitia
enim qua juſti ſumus, eſt juſtitia fidei Rom.
4; I1.

302 Juſti ſi ca tůo.

4, 11. 13. 1, 17. at vero Eſſentialis Dei Ju-
ſtitia non poteſt eſſe objectum fidei, quip-
pe quæ peccatorem tantum damnat Kom.
1, 18. 32. Deinde juſtificatio diſerte per
redemtionem Chriſti fieri dicitur. Rom. 3, 24.
5; 9. 2 CoOr. †, 21.

g. 619. Ergo Juſtitia Chriſti mediatoria,
in activa & paſſiva ejus obedientia ſita, eſt
id quo juſti ſumus. Jer. 23, 5. 6. I Cor. 1, 30.
Eſa. 45, 23.24. 53, 11. Rom. 5, 18. 19.
Hæc Chriſti Juſtitia mediatoria a theolo-
gis dici ſolet materia Juſtificationis: cujus
formulæ acroamaticæ, ab ipſo Chemnitio
(qui in hujusmodi terminis alias parcus eſt)
uſurpatæ, ſenſus hic eſt, Chriſtum eſſe cau-
ſam meritoriam noſtræ juſtificationis, non,
ut aliqua alia re juſti fiamus coram Deo
(velut juſtitia Dei eſſentiali in nobis habi-
tante, qua impellamur ad juſte agendum,
(S. 618.) aut bonis operibus noſtris (§. 614.)
S& ſancéctitate inhærente): ſed ut ipſa obedi-
entia & ſatisfactio Chriſti ſit id, quod no-
bis imputatur & quod jJuſtitia noſtra eſt.

S. 620. Ut hac Chriſti Juſtitia juſti eſſe
poſſimus, noſtra fieri debet; fit autem noſtra
per imputationem, qua Deus juſtitiam & me-
ritum Chriſti homini credenti adjudicat,
tanquam ad ipſum pertinens, & propter

illud

Mwd komin
Prommnciat.
2 6 1C01
(N1ν½ 1o.
In hae
t, Quod
Dtins re

. 621.
ckus proxi
ſe, propte
idicata 1
9. Ace,.
De hoe
eet henht
1, lal 10,
Ncoltn Dlal.
Nt. eodon
Nr,gll.
ionare, d
18, 2. W
er. zi⸗
1lII, .
PCenam e
Ph., 17

tio
juſtiflet

—

tnls Dei

fidei, qup

lumnat Ron
10 dilere ,e
I., Ronge.

i neditnit.
entin ſn,
1Cor. h,.
19. l.
ia theob⸗
Nlis: Clls
C(enzitio

urcus et)

n ele can-
1oins, nol,
Corann Der
nobis Mh⸗

ta julik
utemn i
iam A.
Cdien
n
1

Juſtiſi a tio. 303
illud hominem coram judicio ſuo juſtum
Pronunciat. Rom. 5, 18. 19. 4, 3. 4. 5. Jer.
23, 6. 1 Cor. I, 30. 2 Cor. 5, 21. Phil. 3, 9.
Col. 2, 10. . e
In hac Juſtitiæ Chriſti imputatione nihil
eſt, quod Sanctitati, Juſtitiæ, aut Sapientiæ
Divinæ repugnet.

§. 621. Imputationis illius gratioſæ effe-
us proximus eſt gratuita peccatorum remiſ-
ſi brabter Chriſttim homini credenti ad-
lcata Eph. I, 7. Col. I, 14. Rom.
5, 2. Act. 10,43. 13, 38. 39. 3 „ s.
De hoc beneficio magna cum emphaſi
docet Scriptura. Dicit omnia peccata remit-
ti, Pſal. 103, 3. 130, 8. Eſa 38, T. etiam
Occulta Pfal. 19, 15. Deum ea tegere bPſal.
32,, I. Eorum impuritatem abluere IJoh. 1,7.
Ebr. 9, 14. 10, 22. Plal. 51, 9. reatum con-
donare, Pſal. 32, 2. Luc. 7, 42. 47. 48. Mat.
18, 27. memoriam abolere El. 43, 25. 44, 22.
Jer. 34, 34. Ez. 18, 22. 33, 16. Pſal. 25, 7.
51, 1II. Act. 3, 19. Mich. 7, 19. Pſal. 103, 12.
pnam etiam omnem tolli Rom. 8, 1. 33, 34
Joh. 3, 17. 5, 24. Ezech. 332 12.

§. 622. Una eademque Juſtificationis
. 2 . . E Ta⸗
tio && in V. T. fuit, & eſt in N. T. uti ex
juſtificatione Abrahami & Davidis patet.

Jus

„

304 Juſtif cato.

quæ in exemplum fidelibus N. T. proponi
tur Rom. 4, 2. 3. 6. 8. 16. 23. 24. Gal. 3, 6-9.
Habent hi quidem prærogativam raροαα
majoris, Ebr. 4, 15. 16. 10, 19 — 22. ſed
quoad rem Juſtificatio eadem eſt. Pfal. 1 18, 19.

Eſa. 26, 2.

S. 623. Eadem etiam juſtificationis conti-
nudtæ, live Status juſtificationis ratio eſt,
quæ eſt Juſtificationis primæ hominis pec-
catoris. Apoc. 22, 11. Rom. „, I. 2. Epheſ.
1I,7. Nam in quotidiana ponitentia creden-
tes æque petunt & per fidem in Chriſtum
habent peccatorum remiſſionem. Pfal. 19, I5.

32, 6. 1) Oh. 1,7. 8. 9. Mat. 6, 12. Col. 1, 14.

Phil. 3, 9.

8. 624. De Iuſtificatione ſua quilibet oredens

divina certitudine poteſt eſſe certus: Plalm
103, 3. 33, 1.2. 3. 1 Joh. 2, 12. Luc. 18, 14.
(i) per ſenſum fidei ſpecialis, & characteres
ejus in ſe deprehenſos (S. 604.) (2) per
teſtimonium Spiritus Sancti Rom. 5, I. coll.

8, 16. 2 Cor. 1, 24. Epheſ. 1, 13. 14. in indi-

viduo remiflionem peccatorum applicantis.
1 Tim. 1, 15. 16. Luc. 7, 48. 50. Id quod
nom opus eſt, ut fiat per extraordinariam re-
velationem, (quæ paucis tantum obtigit,

Gen. Z I. Exod. 3 3, 12-17. Dan. 9, 23.

10, 1I. 19. Luc. I, 30. neque omnibus pro-
miſſa

—
iſla et).
diniu ſenſus
ſubcebitone
2,16. 1C.
inſtatatenta
Ml.31,8.
tempos tan
Proinde
ſenti, nee
& ſbleer
1TIm. 1,1

F. ſ.
inus et n⸗
EKlentla reat
Undarn lral
de kayo
Romn. 69.
Ale deara
loh. 3,
(. 3
Acced
chißimn,

, ut

Der Bon
emontt

tbus a84
riſtatio 4

—

I. propon

4.641-3,6

tran raſe
19 ‧22,. 1
l.Plal 1g

lutioi aut.
ſe petig 1
nis Ni ,

homminis e.

, I. 2 Pptel
entia celen
in Cnrium
Phl. 19, i).
, Col.t,ig⸗

öältetgin
Certus: Min
B Luc. INlt⸗
Coharicets
01)C

on ſ,. ol.

, u N ,
1 Ppen

.. UC
ornmmn.
Ptunn ont,⸗
Dan. 9 1

nnibb

lA

Izhifento. 38

miſſa eſt): ſufficit enim lætus conſolationis
divinæ ſenſus Act. 8, 39. 9,31. I Thefl. 1, 6.
ſub debito mediorum gratiæ uſu; Act. 6,33.34,
22, 16. 1 Cor. 6; 11. cui non derogat, quod
in ſtatu tentationis hic ſenſus aliquando ceſſet,
Pſal. 3 1, 8. 77, 8. 9. 10. 88, tot. id enim ad
tempus tantum fit. Eſa. 3 8, 7. 54, 7. 8.
Proinde credentes neque de gratia præ-=
ſenti, neque de futura ejus continuatione,
& ſubſecutura gloria habent cur dubitent.
2 Tim. I, 12. Rom. 8, 31-39.

§. 62 5. Effettus & fructus Juſtificationis
primus eſt pax cum Deo, Rom. 5, 1. qua con-
ſcientia reatu peccati libera Deum jam non
tanquam iraſcentem formidare neceſſe habet,
ſed de favore ipfſius & certa eſt in præſens,

Rom. 5§5, 9. 10. 11. & ſecura in futurum, in-

que beata hac ſorte ſua ſuaviter acquieſcit.
1 Joh. 3, 19. 20. 21. Pſalm 62, 2. 116, 7.
Col. 3, §.
Accedunt alii fructus: Adoptio, Libertas
chriſtiana, Unio miſtica, ipfaque Sandtifica-
tio, Juſtificationem etiam coram hominibus
per Bonorum Operum frudtus externos
demonſtrans; de quibus in articulis ſequen-
tibus agetur. Finis tandem eſt vita glo⸗
rifcatio æterna. Rom. 8, 30. Tit. 3, 7.

U XxXxVI.

306 H Adoptio.
XXXVI.
DE ADOPTIONE.

§. 626.

Aoprio eſt actus Dei, quo credentes ipſa
juſtificatione ſimul filios ſuor declarat, &

.
ditatis cœleſtis, eis confert.

hoc titulo ſumma privilegia, inprimis jus here-

S. 627. Hæc Adoptio non fiétitium quid,
ſed ex parte Dei fundatiſſimum Dei de ho-
mine credente judicium, ex parte hominis
realiſſimum beneficium eſt, I Joh. 3, 1. 2. Joh.
I, 12. (1) quia titulus hic filiorum Dei,
qui in Juſtificatione confertur, fundatur in
regeneratione, Joh. tI, 12. & in eo, quod
credens per fidem in Chriſto eſt Gal. 3, 26.
(2) quia adopito, etiam quando ut actus
mere externus, moralis, & forenſis ſpecta-
tur, nititur æterno Dei conſilio & promiſ-
ſionibus luculentis Eph. 1, 5. Ebr. 8, 10. 2 Cor-
6, 18. (32) quia eadem adoptio ſimul con-
juncta eſt cum actu inhæſivo, per quem
credentibus datur Spiritus Sanctus, pro-
ducens flialem affeétum, fiduciæ, amoris
&'obſequii erga Deum. Rom. 8, 14. Cal.
4, 6. 1I Joh. F, I. Ebr. 12, 7. 8. y. (4) quia
ex adoptione conſequitur ſumma dignatio
Joh.

—

ſoh b 12.

Ronm 5, 17.

629.
mi Teſtan
Rorn.9,4.
Nl. 64,7.
o ſempen
Nm 8
ſtate (i,

Ent fllil

Iuales non
Hamnum

ſtatu leg⸗

Uis eorumm
lene Kruon
eſhancip
N.I. ddet
6,6. 67
Munt iN
Nom 8
elr adot
105, Rom

. 629
niaria ſar
8. 17. .
terna, 4
Inyigilan

lum Dei

0N.

cheletta i
Crdecluret,
rini, i⸗ .

Dei e

Ute honninis
le ſoh.
olund Del,
ſondatut in

1
e, Judt

04. 5 1
ado vt Aln
Nenls ſtt
lio Aplonl.
b 6 10. 100
o Nco,.
9, el lenn
lncis 1 Nls

Adoptio. 307

Joh. 1, 12. ſummaque jura & privilegia.

Rom. 9, 17.

§. 628. Adoptio commune && Veteris 8
NWovi Teſtamenti bonum eſt, Vid. de V. T.
Rom. 9, 4. Exod. 4, 22:732, 6, 2 COr. 4, 136
Ela. 64, 7. Hiob 34, 36. ſed non eodem gra-
du ſemper dilpenſatum. Gal. 4, I. 5.
Nam & in N. T. pro ſubjectorum diver-
ſitate diverſi ſunt hujus beneficii gradus.
Sunt filii Dei, qui ſimies ſunt minorennibus:
quales non tantum fuerunt fideles V. T. ſed
etiamnum in N. T. omnes illi, qui vivunt
in ſtatu legali. Rom. 8, 15. Secundus gra-
dus eorum eſt, qui beneficio adoptionis
plene fruuntur, ſimiles filis majorennibus
& emancipatis. Hunc gradum omnes in
N. T. fideles habere poſſunt ac debent, Gal.
4, §. 6. 7 actu autem eum habent, qui vi-
vunt in ſtatu evangelico & in Spiritu N. T.
Rom. 8, I5. 6. 2 Tim. 1, 7. Summus gradus
eſt adoptionis glorioſe manifeſtatæ apud bea-
tos. Rom. 8, 23. 1 Joh. 3, 2.

§. 629. Privilegia & jura adoptionis pri-
maria ſunt: filialis ad Deum acceſſas Rom.
8, 17. Gal. 4, 6. Rom. 5, 1. 2. cura Dei pa-
terna, credentibus etiam ſub caſtigatione
invigilans Ebr. 12, 5-I. participatio bono-
rum Dei omnium, tam gratiæ, quam glo-
U2 xiæ.

303 Libertas chriſtiana.

riæ. Gal. 4, 7. 1 Cor. 3, 22. 23. Ex quibus
naſcitur converſatio intima cum Deo, ejusque
ratioſus influxus continuus, & regimen
Kluberrimum; 1 Pet. I, 17. Gen. 17, I. Rom.
8, 28. quæ cum Deo familiaritas præcipua
pars ſanéctæ praxeos fidei, & Chriſtianiſmmi
medulla eſt.
Refertur huc etiam familiaritas cum ange-
lis, & bereditas mundi totius: de quibus vero
caute & circumſpeéte loquendum.

XXXVII.

D
LIBERTATE CHRISTIANA.
. §. 630.

Ibertas chriſtiana vi nominis eſt immu-
nitas filiorum Dei ab omni poteſtate con-
traria; quoad rem vero eſt ſtatus hominis ju-
ſtificati, quo de peccatorum remiſſione certior
factus, & novis Spiritus Santcti viribus inſtru-
Rus, ſoſe Chriſti beneficio vindicatum ſentit a
peccato, morte, diabolo, & lege, &S binc

Deo, prout eum in Chriſto tanquam Patrem
cognitum habet, Jecundum voluntatem ipfius,

tum in mente ſua renovata, tum in externis
etiam vitæ actibus, liberrime, bona & læta

conſcientia ſervit.

—

661. 2¹
Deu jultifie
ſaens, 10
613. 14.

I. 2 Cor

elicz onn
NX do
hiritualen
d vitan

kenclitur,

tractatione

us iihe

Libertatß,

G2 g
ffi G f⸗
Norum Dropr
le nomen
lins da⸗
cl

Ddeſt, iſc

6. d
rnaſe
1a Kriper
R en
ſolide on
1²) Mort

—
l quib
Dio, ejusq
„Angimnen
n, Non
Nitns grerhuu
Chnunlni

jtazcnm ange⸗
e guins en
Umn.

IINN.

is eſt innt⸗
otettten
tus bonitſt⸗
iſone tin
inlu i
utun if
19 6; hi
Dlinn iiid
nten /,
in etin

onu G 6

Libertas chriſtiana- 369
S. 63 7. Audtor & dator hujus libertatis eſt
Deus juſtificans, Chriſtus promerens & con-
ferens, ac Spiritus Sanctus applicans; Rom.
6, 13. 14. Eſa. 49, 24. 25. Joh. 8, 36. Gal.
5, I. 2 Cor. 3, 7. idque per veritatis evan-
gelicæ agnitionem vivam, Joh. 8, 3 1. 32.
Ex quo conſequitur, indolem ejus totam
Wpiritualem atque internam eſſe; ſed quoniam
ad vitam etiam externam chriſtianorum ex-
tenditur, eamque dirigit 1 Cor. 9, 19. in
tractatione hujus doctrinæ primum Liber-
fas ipſa ſpectanda eſt, ac deinde exercitium
Libertatis.

S. 632. Subjectum ejus ſunt homines rege-
niti & juſtificati, Rom. 8, 2. unde chriſtia-
norum propria eſt, Gal. 5, 13. & hinc quo-
que nomen ducitur libertatis chriſtianæ. Ne-
mo illius capax eſt, niſi regenitus Joh. 8, 3 1.
32. coll. 34. nemo ea recte & legitime uti
poteſt, niſi vere fidelis ac Deo ſerviens.
1 Pet. 2, 16.

H. 633. Partes hujus libertatis ſpiritualis
commodiſſime iis objeétis diſtinguuntur,
quæ Scriptura commemorat. Ex dictis nem-
pe Kom. 8, 2. I Cor. 15, FS§. §6. recte &
ſolide ponitur in immunitate (1) a peccato,
(²2) morte, (3) diabolo, (4) lege.

U 3 §. 634 0

310 Tibertas cbriſtiana.

8S. 634. Libertas a peccato per fidem ob-
tingit: & quidem tum quoad reatum, tum

quoad dominium. Libertas a reatu peccati

&&ο damnatione in eo conſiſtit, ut nulla ho-
mini a delictis ſuis noxa eximelethd⸗ ſit;
Ebr. 10, 22. Ezech. 33, 12. quo ſenſu pecca-

ta non imputari dicuntur. bPfſal. 32, I. 2. Li-

bertas a peccati dominio incipit in Regene-
ratione & Converſione, Rom. 6, 17. & in
Sanctificatione continuatur, conſiſtens in
eo, ut homo regenitus jam non conſentiat
cupiditatibus, ac deſinat eſſe mancipium ſen-
ſuum & paſſionum ſuarum. Rom. 8, I. 4. 12.

13. 14. 6, 2-22. Joh. 8, 34. 35. 36.

S. 635. Ex hac conſequitur Libertas a mor-
te, miſeriarum quarumvis complexu. Mors
enim ſpiritualis tollitur in regeneratione,
collata vita ſpirituali. Rom. 8, 2. 10. Liber-
tas a Morte æterna datur in juſtificatione per
Chriſtum. Joh. 8, 51. 52. Ebr. 2, 9. 2 Tim.
I, 10. A morte corporali credens eatenus
liberatus eſt, quatenus mors aculeum ſuum
amiſit I Cor. I5, 55. ut non amplius male-
dictio, non pœna ſit, ſed finis peccati ac
miſeriæ, & tranſitus ad vitam æternam Joh.
F= 24. 8, § 1. 52, ac tandem penitus abolenda
ſit. 1 Cor. 15, 54.

. 636.

6. 66. Ci
ſionl tliam
teſtuem mor
e ab infe
1Cor. 15, ß

1. Col.

567.
qurſtio e

Pberi funt

tur, hoc i
num inſtaura
1. 1Iſ, 135.
M tenendum

ſon. 6,14.
Nonedka ſunt
(1) ben
Kimlerone
nan, Cdl. 3
donoden 3
n 55 9.
2) li⸗

me Cl

Nümicho ſi
„G) Lin

ila N Eerri
E aſtiken
Vonis Ohe

1

Libertas chriſtiaa. 311

Der dem 0
readum, tn
6 feltn enn
t, ul lli ,o⸗
timelcendn ſt,
1 ſenln eer⸗
1,72, 1.2
bit in Negne.
, 6, 17. An
conſſtens!
on Collent
ncipium ſen
n §l.l
36.

bertas ano⸗
exa. M
egenetann
.10. Ll.
libcnionee
119. nn
ebens eitlin
leun lun
mplup lk⸗
gis li
gtetnin on⸗
tusihoei

4

§. 636. Cum libertate a peccato & morte
ſimul etiam contingit libertas a Satana, po-
teſtatem mortis habente, Ebr. 2, 14. 15. at-
que ab inferno. Gen. 3, 1I 5. Luc. 1, 71. 74.
1 Cor. I 5, 54. 5 5. Act. 26, 18. I Joh. 3, 8.
5, 18. Col. I, 13.

§. 637. De libertate à Lege magis ardua
quæſtio eſt. Fideles enim non omni ſenſu
lberi ſunt a lege, ſed eam obſervare tenen-
tur, hoc ipſo, quod obſequium legi debi-

tum inſtauratur per fidem. Rom. 3, 31. 6, 11.

12. 15. 13,8. 9. 10. id quod contra Antino-
mos tenendum.

§. 638. Sunt tamen omnino liberi a lege
Rom. 6, 14. ejusque libertatis hæc quatuor
momenta ſunt
(1) Libertas a neceſſitate, in perfecta le-
gis impletione quærendi juſtitiam & vitam æter--
nam, Gal. 3, 21. 22. quippe quam credens
dono Dei gratuito jam accepit, Rom. 6, 23.
Eph. 2, 8. 9. .V
(2) LEibertas a maledictione legis && dam-
natione Gal. 3, 13. a qua velut ſolennis ma-
numiſſio fit in Juſtificatione. Rom. 8, 1I. 2.
(3) Libertas a rigore exactionis, & dura
illa ac ſervili legis diſciplina: dum credentes
& juſtificati Spiritum filialem nacécti, ſponte

Bonis Operibus ſtudent, ac Deo ſerviunt.

4 ut

312 ibertas cbriſtiang.

ut per comminationes legis eo adigi neceſſe
non habeant. Rom. 6, 17. 8, 2. 15. Gal. 5, 18.
2 Tim. I1, 7. 8. Rom. 7, 6. Hinc juſto lex
non earo, non oneris inſtar incumbit,
1 Tim. 1, 9.
(4) Libertas a ritibus moſaicis Gal. 2, 3 ſq.
3, 23-25. 4, 10. Act. 15, 10. & àa traditio-
num ρ opinionum humanarum onere. Mat.
15, 1-9. 23, 4. Col, 2, 8. 16. 20-23. Zephan.
3, 18.

§. 639. Explicata ſic indole Libertatis

chriſtianæ, facile eſt removere falſos de ea
conceptus.
(1 Libertas hæc non conſiſtit in libertate
ab obſervatione Legis. (§ 637) Hic Anti-
nomorum error fuit, rejeétus in Form. Cono.
p. 59 5. 718.
(2) Neque concedit carnalem cujusvis
duofciag licentiam. Hæc non libertas, ſed

ſervitus eſt, Rom. 6, 22. 2 Pet, 2, 19. chri-

ſtianis plane indigna; Gal. 5, r13. I Pet. 2, 16.

ac præterea conſtans experientia in utram-

que partem docet, quanta ſit diſciplinæ

etiam externæ utilitas apud eos, qui ſe ipſos

regere, ſibi relicti, non poſſunt.
(3) Neque etiam affert evxemtionem a

poteſtate ecivili, quod antiquiores Anabaptiſtæ

ſomniarunt, Libertatem chriſtianam cum
libertate civili perperam cçonfundentes &

—
3d Ubertaten
legfinno e
II 1. 2,
Ulgue a0
nmuntar, te

ialern obt

(4)
ſint ab au
tit lerta⸗
lenit, G
lndi, e
locenci cen
eg) gan
ſegbi ter
Uunt 1 ſer
unn teig
Rey
derone
Whor’s
Mugin⸗
cendo
14, 32.
Publice
elt, ſie
cruda 8
Ltkerre

daclgi necel
1ß. Gal. Kli
Hine joſto l
Ger incunti

iris Galeg.

& , Tpulkit⸗
mn oert. Nt,.
2.23, Leohun

e Libenus
ſiſunk

,in ibertate
a Form. Chn,

Clen cvſvit
lbern, l
et,1, 19 .
12 1Ietzit
Otia in unan⸗
ſt cicigin
8, gui ſeh
I.

ventime!

8s ANliif
ſtianam cu
Angenke 4
ennen

Libertas ebriſtiann. 313

ad libertatem ab omni obſequio & ordine
legitimo extendentes. Vid. Rom. 13, I.
Tit. 3, I. 2, 10. 1 Pet. 2, 13. 14. 18.
Uſque adeo illi, qui externa ſervitute pre-

muntur, tamen libertatem internam ac ſpiri=

tualem obtinere ac retinere poſſunt. 1 Cor.
7, 20. 21. 22. Eph. 6, 5F. Col. 3, 22.
(4) Denique quamvis chriſtiani liberi
ſint ab autoritate humana in rebus religionis
(S. 638, 4) non tamen ideo cuilibet compe-
tit libertas de religione, quicquid in mentem
venit, & cogitandi & cogitata ſua propa-
landi; a. quia præſto eſt norma credendi ac
docendi, certa, perſpicua, infallibilis, (S.
44.'45⁵°) quam oômnes in eccleſia agnoſcere
ſequi tenentur; 8. quia non omnes apti
ſunt ad ſerium ac ſolidum examen doctrina-
rum religionis, niſi adjuventur per peritio-
rum & exereitatiorum inſtitutionem: quam
contemnere ac fſibi ſapere velle, eo pericu-
loſioris audaciæ eft, cum ne quidem vere
illuminati aliorum in eccleſia donis in do-
cendo & monendo carere poſſint. I Cor.
I4, 32. J. quia pernicioſa turbatio doctrinæ
publicæ & confuſio animorum inevitabilis
eſt, ſi quælibet de religione cogitata, etiam
cruda & immatura, promiſcue in publicum
efferre licet. (S. 84.)

U 65 J. 640.

314 Libertas cbriſtiana.

S. 640. Exercitiui & applicatio libertatis
chriſtianæ in variis caſibus & circumſtantiis
vitæ externæ locum habet.

§. 641. Datur uſus creaturarum legitimus,
innocens, a Deo conceſſus, eique non dis-
plicens, 1 Tim. 4, 4. Pſal. 145, 16. Cohel.
5. 17. 18. 7, I5. 9, 7. I Cor. 9, 1. unde in
eo fugienda eſt anxia ſcrupuloſitas Rom.
I4, 22. Sed tamen ne libertas aberret, re-
gulæ loco tenendum, ut in omni uſu creatu-
rarum ſalva ſit Abnegatio; Caritas; Humili-
tas; Frugalitas.

S. 642. In Inſtitutis humanis, quales ſunt

Ceremoniæ Eccleſiaſticæ, ab hominibus conſi-
tutæ ac traditæ, juxta libertatem adhibenda
etiam eſt Prudentia chriſtiana; ubi tres regu=
læ concurrunt: (1) regula fidei, docens,
quid liceat, ut quis apud ſe certus ſit; Rom.
14, 5. 23: (2) régula caritatis, ſpectans, quid
expediat, ut rationem proximi habeamus ad
ejus ædificationem; Gal. , 13. I Cor. 6, 12.
10, 23. 8, 11. 12. Rom. 14, 15. (3) regula
conſtantiæ, ut propter pertinaces, ſuperſti-
tioſos, aut phariſaicos homines libertatem
noſtram (quæ inæſtimabile beneficium eſt
Gal. 5, 1.) prodi non patiamur aut temere
deſeramus, Gal. 2, 3. 4. I Cor. 10, 29. 30.
Sic tamen ut modus reſiſtendi ſerius Juiden
2

—
ſed antate
tionbes 10
ſokitus ſit;

643. 4
ſcarum obl
Getauis (n
1Cr. 14,
A hinitarun
non guie
Ouoniam
Oblervantur
lecorum,
Mokeckug l
tlunm prabe

8. 644.
nn conmn te⸗
Cerllant, in
WIrr dn
Redetan

Maagihrat

carum Le
ſolo term
cet. Exoe
Dariter de
mulitium
liberos I.
entia, ol
ſedta . ſel

Libertas chriſtiana. 315

ſctio liberti
Cltcumuſtanti

grunm lkonine,
eiclenon ⸗
456 160 0el.
,9, 1. Mhe
PMoſrs Non
6 Dertet le⸗
nitſtcutr.
tm,: AMnle

,Jualeslunt
inbdus conl⸗
adrudene
di tes regl⸗
gei, docen,
en ſtz Nn.
heckmns l
hubenmns:
, 1CG1
C)mu
e, ili
eilbennen
nekciun e
At telen
10,29 0

ſed caritate temperatus ac moderatus, & ra-
tionibus ad conſcientiam, iisque ſolidis,

ſuffultus ſit; ut Pauli exemplum docet.

S§. 643. Quoniam Conſtitutionum ecoleſia⸗
ſticarum obligatio fundata eſt in officio ſo-
cietatis chriſtianæ, de quo Paulus monet
1 Cor. 14, 33. 40. etiam per has modificatur
& limitatur exercitium Libertatis chriſtianæ:
non quidem cultus alicujus opinione; ſed
quoniam ubi hujusmodi conſtitutiones non
obſervantur, abeſſe non poteſt, quin ordo,
decorum, diſciplina, & in ſtudio pietatis
profectus lædatur, atque aliis etiam ſcan-
dalum præbeatur.

§S. 644. Sic etiam Leges Magiſtratus, eti⸗

am cum res in ſe plane indifferentes con-
cernunt, in conſcientia obligant, mediate ni-
mirum & indirecte. Mediate; interveniente
generali mandato divino, de obedientia
Magiſtratui præſtanda: indirecte; quatenus
earum Legum contemtus non in Magiſtratu
ſolo terminatur, ſed etiam in Deum redun-
dat. Exod. 16, 7. Num. 16, II. Id quod
pariter de mandatis herorum juſtis apud fa-
mulitium Col. 3, 22-25. & Parentum apud
liberos Eph. 6, I. valet: obligant in conſci-
entia, obligatione mediata quidem & indi-
recta, ſed vera tamen.
S. 64 .

316 Unio myſtica.

g. 645. Univerſa hæc una communi regula
continentur, ex ipſa notione chriſtianæ liber-
tatis petita: cavendum, ne libertas occaſio &S

velamen malitiæ fiat. Gal. 5, 13. I Pet. 2, I5. 16.

Unde & in regenitis ac juſtificatis cobibenda
caro ſuperſtes. Cohel. 1I1, 9. Rom. 8, 8. 9. 13.
13, 13. 14. I Cor. 7, 29. 30. 31. 9, 24 - 27.

S§. 646. Ex his principiis generalibus di-
judicari poſſunt controverſiæ quædam recen-
tiores, & multo magis caſus ſpecialiores in
vita communi occurrentes. Sincera liber-
tatis evangelicæ uſurpatione nihil ſalutarius
eſt ad animum ſanctificandum, Jac. I, 25.
Luc. 1, 74. 75. Ex adverſo libertatis abuſus
judicium Divinum experietur jJac. 2, 12. quo-
niam ab iis, qui liberati per fidem & ado-=
ptionis Divinæ jura edoécti fuerunt, multo
magis Deus juſtitiæ fruétus requirit. 2 Pet.
2, 20. 21.

—

XXXVIII.

DE UNIONE MYSTICA FI-
DELIUM CUM DEO.
. 8. 647.
u Myſtica eſt ille fidelium ſtatus, quo
per fidem non tantum dona Spiritus Santti
accée⸗

errr
Gccennmt,
giluinhri⸗

tcun iſo⸗

6,648. F.
la notior
Dreterea m
olis, hom
Profciſel

1,649,
leatur, acc
Unionis cin
gitiois ſpe
aun initio
n ihlam N.
Domentach
Pſticanon
Re Rri
ermanent
Vn
14, 23. 1
Pph z,
cis actus
alliſtenti

dus cor
ſatu ſi
tius ſer
c, on

—
conmmmi zel
enictinnelbe
berns otenfot
3. Wet. 2lſll
liſcati ablat
Ron 6h.
00 31, 9 4. 17,

genetiibidt
Urdin en
zritimntin
Sipcen, Ihe⸗
nihil Malunrin
n, M. 1,1⸗
bettatis obuſt⸗
ſe. 1n
ſdemn Aar
Cverunt, mun
tequii. 1Det

—

No.

, ſuunn,
SS
u

tinio moſtica. 317

acceperunt, ſed ipſum Deum Triunum, & ſin-
gillatim Chriſtum in ſe habitantem habent, G
anus cum illo ſpiritus ſunt.

g. 648. Hoc nonniſi aà Deo effici poſſe, ex
ipſa notione hujus beneficii evidens eſt.
Præterea monet ſcriptura, ex motivo diledti-
onis, hominem miſerantis, hoc beneficium
proficiſci. Jer. 3 1, 3.

YH. 649. Quo autem omnis confuſio ca-
veatur, accurate inter actum & ſtatum hujus
Unionis diſtingui debet. Si tantum adtus
unitionis ſpectetur, dici poteſt cum primo
ſtatim initio vitæ ſpiritualis incipere, atque
in ipſum Regenerationis & Juſtificationis
momentum incidere, ita ut immediatum
Juſtificationis conſequens ſit.
Sed Scriptura eam magis ut Statum, ☚
permanentem relationem ſpectat, & profectus
in vita ſpirituali jam factos ſupponit. Joh-.
14, 23. 15, 26. 17, 20. coll. 23. 1 Cor. 6, 17.
Eph. 3, 17. Hinc omnes gratiæ applicatri-
cis actus & gradus, cum univerſis non modo
aſſiſtentis, ſed & inhabitantis gratiæ fructi-
bus complectitur, ita ut idem cum Gratiæ
ſtatu ſit. Unde & moſtica dicitur, quia to-
tius regni Dei mſteria, hominibus applican-
da, comprehendit.

§. 650.

Unio moſtica-

ICor. 10, 16.
ſunt non modo Sacgra Cœna, .

1. 12, 13. ſed & Baptiſmus Gal., 27.
Eera ſacramentorum uſum, ip
E

4. Joh
gelii verbum. Gal. 3, 5. 2 Pet. I, 3. 4. Joh.

arte
e eiure recini hoc beneficium exX p
ium recipiens . harie
Dretaoten⸗ , quæ animo hoininus per
ban ntiam ab amore peccati aen o⸗ ⸗
Pornitent lectitur Act. 26, 18. Ep 3 -
ſtum amd⸗ 1 Joh. 4, 1I 5. Ejusque f li⸗
Gal. 2, cini per preces, ſoſtentarur on
Xe 4 L .
uerur. confirmatur ſancta hæc Unio
tinetur, con
e. l. 33 8. . n me-
e, ſe⸗ 3 molus e pietatis Rae, Nenuee⸗
di m lunt ſed effettus, & per conſe L
ium 2² . .
ſignum hujus unionis.

. 39 . D „

iritus Sanctus, 1 Cor. 6, 19. illinc fidelis,
Spiritus Sa ,

1C0 .

4 2

ioni iptu-
onis, ſi ſcrip
Forma hujus union lermin⸗
5 Gepiicanda ſit, conſiſtit in goejuac ore⸗
R ijncn
Fdeſiune arctiſſima cum Deo per f ier.

—
Gienn Deus
19,, ele s
17. 200
Cfe fatur4

Dei, 1Cor.
K, ICor.

oh. 10, 21
s em
mndum
Mututun ol
ſibfantie
Sllſaurig a
lplieee pen
Auibus rrl
ſe 0
ium Operane
A Tud en
Uteſtano,
Mcimhadn
Niinns .
Ona en
Dartiches
1, 4. I.
Comm
MMola fait
Mationen
19, 23.
catlone

—

1 hurte Vei in

1, (Ohkinuatu
1, 1C. 10,1
nus Gal gen
n, iplim eun

Pet h,Pa N.

ehcium ergnt
no hominis e
i wulo, Cn
Eph yl⸗

gle fce Al

tentator, t.

Unio. ſol,

ium, Don me-
8t Corſelbes

rikus, Co
,C11 0 1
, Ar i
Cr6,1 N
tons, 0l⸗
lbion.

iis, iſar⸗
fien.
cl⸗

Unio moſtica! 319

dicitur Deus venire & gornv facere, Joh.
14, 23. eſ’e & khabitare in credentibus Joh.
17, 26. 2 Cor. 6, 16. fideles conſortes fa-
cere naturæ ſuæ, 2 Pet. 1, 4. qui ſint témpla
Dei, 1 Cor. 3, 16. 17. 6, 19. membra Chri-
ſti, I Cor. 6, 15. Eph. 5, 30. unum cum Deo
Joh. 17, 21. I Cor. 6, 16. 17.
His emphaticis locutionibus non ſatisfit,
ſi tantum per nexum moralem, & merum vo-
luntatum conſenſum explicentur: dicunt enim
ubſtantiæ hominis fidelis cum ipſa Dei lnitrini
Subſtantia conjunttionem. Neque ſuflicit eas
explicare per notabiles operationes gratioſas,
quibus præſentiam ſuam Deus demonſtrat.
Eſt ſane omnis Divina præſentia conjuncta
cum operatione, præſentiam manifeſtante:
ſed aliud eſt præſentia, aliud præſentiæ ma-
nifeſtatio. Illa hac prior eſt noſtro con-
cipiendi modo. Neque ſufficienter explicatur
hæc inhabitatio per communicationem donorum
Spiritus Sancti. (Form. Conc. P. 587. 098.)
Dona enim & oρσσ Divien, cujus fideles
Participes fiunt, diſerte diſtinguuntur. 2 bet.
1, 4. Tutifſimum ergo eſt, cum Scriptura
hic loqui. .
Communior apud noſtrates docendi for-
mula fuit, Unionem hanc fieri per approxi-
mationem; quam ex notione veniendi Joh.
14, 23. ſumſerunt, ſpecialiori tamen expli-
catione prudenter abſtinentes, & contenti
monu-

„

320 Unio moſtica.

monuifle, hoc omne fierie modo ſpirituali
ac ſupernaturali, non carnali & corporeo,
non per contaétum; eſſe conjunéctionem
ineffabilem, cujus mmodus debeat Deo com-
mitti. Compararunt etiam unionem perſo-
nalem Divinæ Chriſti naturæ cum humana,
& ſacramentalem rei cœleſtis cum terreſtri
in Sacra Cœna, & paraſtaticam eſſentiæ
Divinæ cum aliqua viſibili ſpecie ad tem-
pus aſſumta: ubi negari non poteſt, eſſe
præſentiam quandam Jpecialem, ab illa ge-
nerali, qua Deus omnibus creaturis adeſt,
diverſam.

g. 653. Effectus bujus IInionis eſt influxus
gratioſus continuus, certum reddens fidelem
cum miſeriis hujus vitæ colludtantem de
præſentiſſimo Dei favore & aſſiſtentia, Rom.
8, 28. Joh. 15, 7. 6, 54. 56. 57. dona gratiæ
augens Joh. 15, 5. ſpem ac fiduciam corro-
borans 1I Joh. 2, 25. 28. Rom. 8, 10. 1I. 35.
& fideles inter ſe uniens Joh. 17, 20. 21. 22.
Eph. 4, 11 -— 17.
C.oavendi hic ſunt exceffus eorum, qui
unionem hanc ut transmutativam deſeribunt,
quaſi in quadam fidelium annibilatione &&
deiſicatione conſiſtat, qua fideles fiant ipſe
Deus, nec a Deo amplius diſtingui poſſint.
Scriptura conſtanter de ea ſic loquitur, ut
diſtinétio realis inter Deum & fideles ipſi
unites retineatur. e., gr. Gal, 2, 20,

Unde

—
Une nec
fonmlie poſt/
Ev ,n Chrif

DE

Anckiftczti
tione guid
( 607, Ed
llo terl let
1Cor. 30 ell
n ſiniurlen:
ſee.
un, inn do
nntlin ſean
kislne talitu
ontafor.

cſ
Nn. 19, 20.

San Rificatio. 32

nmdo ſpinnan Unde nec probandus eſt uſus promiſcuus
Kcapote formulæ poſt Auguſtinum a Luthero uſurpatæ,
Cnuncint Ego ſum Chriſtus.
Sen Deo nn
Ghionenn Nel⸗
e cun humen
Kands KXNIy ĩEñ.
ken dun DE SANCTIFICATIONE.
peeſe An §. 654.
on potelt, lk
1, A Anctificatio ſive Renovatio, ab Juſtifica-
emuns adel, tione quidem diſtinctiſſimum beneficium

eſt igklunos

Aeas Nüelen.

Nadamen 6,
Menta, Non⸗
, onn gar
ooenmcond.
ng 10 Il
rIn en

Ps en, A
fümtirtun
,mmpon
Füelefun
ſſingn i
e ſoguſut,l
Cle

40, Urt

(S. 607 ſed eam, tanquam fructus, indi-
vulſo nexu ſequens, Ezech. 36, 25. 26. 27.

1 Cor. 1, 30. eſt actus Dei Triunius, mutatio-

nem ſpiritualem in homine converſo 6S regenito
fadtam, jam porro continuantis, quo peccati
dominium ſecundum ordinem divinum magis
magisque tollitur, & contra Imago divina in-
ſtauratur.

§. 6 5. Sanctificationis Cauſa effciens De-
us eſt Ezech. 20, 12. Pater 1 Thefſ. 5, 23. 24.
Ebr. 13, 20. 21. Pilius 1 Cor. 1, 30. Ebr.
2,; I1. & per appropriationem Spiritus San-
ctus, Rom. 15, 16. 1I Cor. 6, 11. Tit. 3, F⸗
2 Theſſ. 2, r3. .
Ex quo intelligitur, pietatem philoſophicam
& boneſtatem vitæ, ex naturali noſtra indu-
ſtria & propriis viribus profectam, etiam
X ubi

322 Santtificatio.

ubi vera, non hypocritica eſt, ad Sandcifi-
cationem hominis ſufficientem haberi non
Poſſe. Eph. 2, 10. L

§. 656. Homo regenitus in admittendis
operationibus gratiæ ſanétificantis ſeſe jam
non (ut in Converſione) mere paſſive
habet, ſed ad Renovationem ſuam, viribus
àa Deo datis & conſervatis active utens, coo-
peratur; & hinc Cauſa Sanctificationis, ſed
dependens & ſubordinata, dicitur. Credentes
jubentur aarsgαανυ⁴sHGεNι wο perari ſalutem Phil.
2, 12. & adctus ad renovationem pertinentes
deſcribuntur ut facta ipſorum. Rom. 12, I. 2.
Eph. 4, 22. 24. Col. 3, 5§. Gal. 5, 24. I Pet.
1, 22. I Joh. 3,; 3. 2 Cor. 7, I.

S. 657. Medium Sancétificationis eſt Ver-
bum Dei, quod eam promovet, non tantum
oſtendendo officia, eorumque motiva, ſed
etiam effcaciter operando. Pfſal. 119, 9. II.
Joh. 17, 17.
Verbum Legis omnino eſt officii norma,
Voluntatem Dei ſanctam nos docens; ſed
prærer idl etiam promovet agnitionem ac de-
teſtationem peccati in Pœnitentia cœptam,
Rom. 3, 20. & comminationibus ſuis repri-
mit ac mortificat pravas cupiditates Rom. 8, 13.
1 Cor. 6, 9. 10. Gal. 5§, 21. ac vitam fidelium
dirigit. Rom. 12, 2. Eph. 5, 10.
. . er

—
Der Munge!
Prinifcle,
ſovanbitn dem
ginn ſundtimon
Felematur, .
31 Cnkützen
IMt. 1,21.
Cum kynge
in; Baptnms
Gium kncttan
521. C er
I1, 26. 10 21

No iegenitus
Stur, Thell
Ulltutes Norn.
llio G mec
12.19, 1001
Mho. 2 7 .

eſt nelia
4, 22. Col
Cati totum
¹ quibus
dere Aque
TulImwatur,
Tales
ſcendl les

, A Sand
lemn haberi

us in AMnitenet
Diſenmnn e in
e) mer ilr
en lum, Etkn
8alkre ulend
AnClfestoni
Cicitun, (Cretne
nmi Murentl.
tonen pernnens
. Non 11,12.
G1 A1

beatons
ret, nontum
nbe Motiſt,
. 1199

eſtofcime,
nos CNle
gnitolei⸗
nitentietl
nibus ſis elr
tates ond
vian tceni,

SanRificatio. 323
Per Evangelium officia erga Deum (in-
primis fiduciæ, amoris, gratitudinis) in toto
ſuo ambitu demum recte intelliguntur; Ipſum
etiam ſanctimoniæ ſtudium ut beneficium re-
præſentatur, Ez. 36, 26. 27. & vires gratiæ
ad ſanétitatem conferuntur. 2 Pet. 1, 3. 4.
I Let. 2, 2.
Cum Evangelio conjuncta ſunt Sacramen-
ta; Baptiſmus, qui memoria repetitus ſtu-
dium ſanétitatis confirmat; Rom. 6, 3. 1 Pet.
3, 21. & Sacra Cœna, recke percepta. 1 Cor.
11, 26. 10, 21.

§. 658. Jubjetum fanétificandum eſt ho-
mo regenitus & juſtificatus, qui totus reno-
vatur, I Thefſ. 5, 23. tum quoad animæ fa-
cultates Rom. 12, 2. Eph. 4, 23. tum (ſecun-
dario & mediate) quoad corpus, Rom. 6,
12. 19. 1 Cor. 6, 20. Pſal. 119, 37. Eſa. 32, 3°
Apoc. 2, 7.

§. 659. Terminus a quo Sanctificationis
eſt vetus bomo quotidie deponendus, Eph.
4, 22. Col. 3, 9. hoc eſt, corruptionis pec-

cati totum hominem pervadentis reliquiæ,

a quibus homo renatus magis indies rece-
dere atque avelli debet, ut vis earum im-
minuatur. Rom. 7, 24. 25. 12, 9. 6, 6 ſeq.
Tales ſunt: in intellectu tarditas cogno-
ſcendi res divinas Eph. f, 14. Luc., 24, 2 5.
X 2 in

324 Sandiſicatio.
in Voluntate languor ad proſequenda bona
ſpiritualia Ebr. 12, I. Marc. 9, 24. in appe-
titu ſenſitivo proclivitas exſuperans ad bona
apparentia ſenſibus grata. 2 Cor. 7, I. Col.
3, 5. 6. 7. 8. Gal. 5, 24. cum univerſa pbilav-
tia prava Rom. 14, 7. 2 Cor. 5, I. Mat.
16, 24. & mundi amore. Gal. 6, 14. Col. 3,3.
I Joh. 2, 15. .

§S. 660. Terminus ad quem, eſt Novus ho-
mo, hoc eſt nova & ſpiritualis indoles, ho-
minem totum pervadens & occupans, prout
magis magisque indui, paulatim alacrior
reddi, ac majori vivacitate ſpirituali ſe exſe-
rere debet. 2 Cor. 4, 16. Eph. 3, 16. KRom. 7,6.
Huc itaque pertinet cognitio rerum ſpiri-
tualium ſubinde uberior Col. 3, 10. aſenſus
firmior Col. 2, 2. fiducia & amor perfectior
Pſal. 62, 2. 6. propenſio ad bonum & ſancta
in eo deleétatio vividior Rom. 7, 22. Pfal.
1, 2. obſequium promtius, præceptis divinis
accuratius conformatum, duétui Spiritus
Sancti fidelius reſpondens, & communione
cum Chriſto magis animatum. Rom. 6, 13. 14.
13, I4. Joh. 14, 2 I. I Theſl. 4, I. Eph. 6, 6.

S. 661. Omnium diligentiſſime theſis de
Forma Sanctificationis in toto ſuo ambitu,
& ſic, ut familiaris animo ſit, tenenda

eſt, Nempe cum Cauſa illius Efficiens Denz

—

ſulg )
Cnl luborch
ir tonſidera
lefieiucn Den
tie, Prout e

§. 662.
forma conſ
atione, G
que in huju
Hititualsau
cllius Xr cerni
lugulis calbrn
Imnr oh 14,
NMeqviſncen
nz. Nech.
Ubigtur Kin
5 19. Phr. 12

d. 66. l
Ns forma
nun ſpinit

ii⸗ peccati

ſanckitgti
rmatur.
Ans
Verba val
dicuntur
ſ ij Pec

.
—
ecqnenda bon

0,9, 21 in Apt
lupenos ad bon
2001.7,1, 00

n uiveta ſbin⸗

Cor. ſ 1Iſ. M

, eſt Muus
ls indoles,

ccuens,

ablatim Mnn
Ciriult Al.
,),1d An ,⸗
fo eunht⸗
0.90 N
ulr ekkllot
vnun lncr
l.7, 12 N
ehts lilt
Auchut Diin
cotminunne
n. Nom., lle
r

ine heſt⸗
0 Co mndt

Sankifcatio. 32 5

ſit (SH. 655), ſed tamen etiam homo ſit
Cauſa ſubordinata (S. 656); partim tranſi-
tive eonſiderari debet, prout eſt opus ac be-
neficium Dei, 1I Theſſ. 5, 23. partim intranſi-
tive, prout eſt officium hominis 2 Cor. 7, I.

S. 662. Sanctificationis tranſitive acceptæ
forma conſſtit in conſervatione, & confir-
matione, & augmentis vitæ ſpiritualis; adeo-
que in hujusmodi actibus, quibus cognitio
ſpiritualis augetur Col. 1I, I1. voluntas Dei fa-
cilius ac certius innoteſcit, Col. 1, 9. quæ in
ſingulis caſibus opus ſunt, opportune ſugge-
runtur Joh. 14, 26. atque ita fiducia, amor, &
obſequii ſinceritas abundantior fit, 1 Theſſ. 3,
12. 13. Ezech. 36, 27. Eſa. 40, 21. caro autem
ſubigitur & infirmatur bſal. 119, 120. Apoc.
3, 19. Ebr. 12, 6. 9. 10. 11. 2 Cor. 12, 7.

S. 663. Intranſitivæ autem Sanctificatio-
nis forma conſiſtit in congerie plurium actio-
num ſpiritualium, ab homine regenito con-
ſtanti exercitio continuatarum, quibus &
vis peccati ſuperſtitis infringitun, & ſtudium
Janctitatis acuitur, & hbabitus Deo vivendi
firmatur.
Actus dominium peccati infringentes per
verba valde emphatica indicantur. Renati
dicuntur concupiſcere contra carnem Gal.
5, I7. peccatum odiſſe Judæ Y. 23. Rom.
X 3 12, 2.

326 Sunkikicatid.

12, 9. fugere, 2 Pet. I, 4. 2 Tim. 2, 22. ab.
negare Tit. 2, 12. eo ſe abſtinere 1 Cor.
9% 24. I Pet. 2, 1II. & purificare 2 Cor. 7, I.
&& mori peccato Rom. 6, II. 1 Pet. 2, 2 4.
illud deponere 1 Pet. 2, 1. Jac. 1I, 2I. Fph.
4, 22. Col. 3, 9. itemque (quæ ſeveriora
ſunt) vincere 1I Joh. 5, 4. Apoc. 2,, 7. cir-
cumcidere Rom. 2, 29. Col. 2, II. Jer.
4, 4. abſcindere Matth. 5, 30. 18, 8.9. cru-
cifigere Rom. 6, 6. Gal, 5, 24. mortificare
Col. 3, 4. Rom. 8, 12. Quæ omnia oſten-
dunt, Sanctificatione pravas inclinationes
non tantum reprimi & cobiberi, ſed etiam
debilitari, decreſcere, & ſucceſſive imminui.
Actus, qui acuunt ſtudium ſantctitatis, ſunt:
induere novum hominem Eph. 4, 24. Col.
3, 10, eum quotidie renovare 2 Cor. 4, 15.
& roborare Eph. 3, 16. dedere ſe juſtitiæ Rom.
6, 19. ſiſtere ſe Deo Rom. 12, I. 2. conten-
dere ad metam Phil. 3, 14. pugnare Ebr.
12, I. 1 Tim. 6, II. 12. æmulari Tit. 2, 14.
2 Pet. I, 5. 10. 2 Cor. 5, 9.
trique adtus in praxi conjunttiſſimi ſunt,
Tit. 2, I2. 2 Cor. 7, I. Ebr. 12, I. I Pet. 2, 24.
4, I. 2. Rom. 12, 9. & ſub iis per Gratiam
Spiritus Sancti cooperantem exſiſtit & cre-
ſeit habitus Santctitatis. I Tim. 4, 7. Ebr. 5, 14.
2 Pet. 1, 5F-8.

§. 6640

.
4

—

6,. Dit

fioniiluſtrant

jilue, ue
Conplectiwur
um ex is
(1¹) Keut
Gam & ſta
in eo miul i
I1, 29. Pfl..
(2) mitid
gue in pecc⸗
r iis pono g
(3) Alud
le nonis 1
im non ex me
NShriti;
n ia,
(0) WMien
mnld ſgei eren
1 . Kl.
()tetet
nimikediun
lenzis, e
Uecllonidus,
ments Dhl,

llelbet

Sunliſtenien

Menti Corhl

d.

—

In. 2,22.

Dltinere 1 C4
eare 2C01.91
II. bet. 44
lac. 1, 21
(qux lefein
Apoc. 2, 4.
Col 2, 1 K
1o, 19 9,

„4, Morffin .

2 omnia olter
9 inclinations
ri, ſed enini
ſire immInut.
Utinti,, unt
lh1. 01
te 200t. hl
elejolttiehin
1,1.2 Cr
ngnme
Hülari Tit /

iuttiſfni n
2,Ll Pet. 21,
is per. Cratu
jetſſtit &
4,7. Pbr yl⸗

.

Sandifcatio. 327

S. 664. Eximie hæc de Forma Sanctifica-
tionis illuſtrantur ex notione Pœnitentiæ quo-
tidianæ, quæ itidem perquam fœcunda eſt.

Complectitur enim actus (ac potius compa-

ratum ex iis habitum)
(1) accurate examinandi & vitam ante
actam & ſtatum ſuum præſentem, ſibique
in eo nihil indulgendi; 2 Cor. 13, 5. 1 Cor.
II, 28. Pfal. 139, 23. 24.
(2) vivide agnoſcendi mala graviſſima,
quæ in peccatis admiſſis & continentur &
ex iis porro gignuntur; Apoc. 2, J.
(3) dolendi tum de peccatis ante actis,
tum de novis lapſibus ac defectibus: idque
jam non ex metu, ſed ex motivo amoris
Dei & Chriſti; Tim. I, 13. 15. 1Cor. 15,8.9.
Rom 7, 18-23. Pfſal. 25, 7. 19, 13.
(4) applicandi ſibi meritum Chriſti con-
tinuis fidei exercitiis; 1 Tim. 1, 14. 16. Rom.
7, 2 5. 8, 1.
(5§) reiterandi indies propoſitum in bono
animi habitu proficiendi; idque non tantum
obſervatis, ſed etiam captatis bene agendi
occaſionibus, & repreſſis forti animo impe-
dimentis. Phil. 4, 8. 9. Rom. 13, 14. I Theſſ.
5, 6. 8. I Pet. 4, 8. 5,: 8.

S. 665. Ex hac conſideratione Formæ
Sanctificationis conſequuntur magni mo-

menti Corollaria: .
X 4 (1) San-

328 Saniſficatio.

C1) Sancéctificationem non eſſe qualem-
cunque abſtinentiam ab illis vitiis, a quibus
ſic ſatis per naturam alieni ſumus;
(2) non eſſe naturalem quandam animi
bonitatem, & ortam ex temperamento faci-
litatem ad virtutes quasdam particulares, be-
neficentiam, placabilitatem, ſermonis aper-
tam ſinceritatem, aliasque;
(3) non eſſe bonum tantum propoſitum,
ſubinde repetitum, nunquam (aut raro ve-
re) impletum;
(4) non eſſe emendationem vitæ ac mo-
rum talem, quæ affectus & inclinationes co-
hibet, ne in externos pravos actus erum-
Pant, dum interim plenus peccati vigor &
robur intus in animo manet, externæ hone-
ſtatis fuco utcunque ſuperinducto:
(5*) ſed eſſe renovationem internam,
ſolidam, peccati vires imminuentem ac de-

ſtruentem, ac totum hominem, in intimis ſu-

is facultatibus ac viribus, in melius mutantem.

S§. 666. Neceſſariam eſſe Santtificationem,
patet ex mandato divino. 1Pet. 1, 16. 1Theſſ.
4; 3. Ebr. 12, 14. Neque vero legaliter tan-
tum neceſſitatem hanc urget, ſed etiam evan-
gelice commendat Scriptura; docens, om-
nia ſalutis beneficia eo tendere; 1 Theſl. 1,9.
2, 12. ſanctificationem nobis partam eſſe ſan-
Suine & morte Chriſti Ebr. 9, 14. Tit. 2, 14.

æque

Alene

1,/,per ge
lin incho
bete incomp
0l. 6, 16.

6.667.
ſolviwur,
exereſtatio⸗
Der quam !
Titur & zu
Uphſ,g

. 660. C
unſkifttione
le Agetut, 7
ſs ludiediis
Dhr5, 14.
2,U1. 1

d 609.
& in 6
geniti vit⸗
5, 19. 10
4, l. Col.
tam. Phil
4, 7. 8.
Unde
guitur,

Moyie G

lo.

———
non eſt gliſit

lſis, 1N

iſunns;
n nndem mi
enneramenotut
n altielaen de
n, ſernmons n
e;
tntunn propolnr,
Mamn (ar tunt⸗

onem Wite n-
inclinatonesc⸗
vos aAlls elutn⸗
pett wlot
1eerez hone
ando⸗
toneln intetnn,

minuentenzr 1.

nem, miotmel⸗
celiusſnonanen.

Affetinn,
Pet 16 Iel⸗
Veto eglteltan⸗
et, Etenmetn
i; urti .
ere; INYN.
Pattin ⸗
,I. 119 14
AAs

Sanificatio. 329

æ que ac juſtificationem 1 Cor. 1, 30. 1 Joh.
1, 7. & per gratioſam Spiritus S. operationem
ſtatim inchoari cum fide Act. 15, 9. & ha-
bere incomparabiles promiſſiones 2 Cor. 7, I.
coll. 6, 16. ſeq. Mat. 5, 8. 1 Joh. 3, 3.
H. 667. Santtificatio non uno momento
abſolvitur, ſed ſucceſſive fit, 2 Cor. 4, 16. &
exercitatione conſtat 1 Tim. 4, 7. Eſa. 1, 16.
per quam habitus doniuaciæs ſpiritualis acqui-
ritur & augetur. Rom. 12, 2. Phil. I, 9. 10.
Eph. 5y, 9. 10.

§. 668. Conſequenter dantur gradus in
Santtificatione, tum prout in eodem homi-
ne augetur, tum quatenus diverſi in diver-
ſis ſubjectis profectus ſunt. Eph. 4, 13. 14.
Ebr. 5§, 14. 1 Cor. 3, I. coll. 2, I§. I Joh.
2, 12. 13. 14.
§. 669. Sed continuis incrementis creſcere,
& in eo proficiendi ſtudio tota hominis re-
geniti vita occupari debet, 1I Pet. 2, 2. 2 Pet.
3, 18. I Cor. 15, 58. Eph. 4, I5. 1G. 1 Theſſ.
4, 1. Col. 2, 6. 7. 19. eſt enim curſus ad me-
tam. Phil. 3, 12. 13. 14. Ebr. 12, 1. 2 Tim.
4. 7. 8.
Unde maximi momenti Corollarium ſe-
quitur, de periculo eorum, qui in ſtatu lan-
guoris & acediæ ſpiritualis verſantur. Ebr.
X 5 10, 35-39.

33 Sankctificatiö.

10, 35-39. 12, 12. 13. 2Pet. 1, 8. Mat. 25, 28.
29. Apoc. 3, 2. .

§. 670. Nec tamen ſummum gradum,
cui nihil accedere poſſit, unquam in
hac vita attingit Sanctificatio, ſed imper-
fecta manet: tum propter ſuperſtites peccati
reliquias, perpetuam carnis repugnantiam
gignentes, tum propter defectum exactæ
cum Lege Divina convenientiæ. Hoc patet
tum ex bauli de ſe confeſſione Phil. 3, 12.
ICor. 4, 4. 2 Cor. 12, 7. tum quod nemo à
peccato ſibi inhærente immunis eſt, 1 Joh.
I, 8. Jac. 3, I. 2. Cohel. 7, 21. I Reg. 8,46.
tum quod etiam ſanctiſſimi venia a Deo per
meritum Chriſti conſequenda opus habent.
I Joh. 2, I. 2. Pſal. 130, 3. 143, 3. Hiob 9, 2.3.
Rationes a priori, cur Deus peccati reli-
quias in hac vita non penitus tollat, nullas
docet Scriptura; ſine dubio tamen Deo glo-
rioſæ ſunt, & fidelibus ſalutares. Ignaviam
certe hæc theſis non alit, ſed (cum præ-
cedente S. 669. conjuncta) excutit potius.
Phil. 3, 12.

§. 671. Quia tamen Scriptura de perfectio-
ne frequenter loquitur, & ſanétis aliquam
Perfectionem tribuit, hujusmodi loca non
extenuanda, ſed dextre ex ipſa Scriptura ex-
plicanda ſunt. .

(1) Da-

—

(!) Datun
10 4. 7, I1.
Clten eſt ne
Netke a ren
onn Deo pl
(2) R
fitatenn ab
rn Cen. ,
Hiob 1, 1.
Hre omnibr
63) Dun
.ſ, lg. 4,1
lun, ed con
AlnErkeith
en hervenit,
) mie
tann intet d
tum. Daf

anegede

Ceſ. enf
2) ommnes
IThex 1
R l. (9
IOad dne
iat, M. 1
1, 10. Re
Sragus ſhe
kamn pertel

6.

—

Nra

Immumm grcin
UngAN i
ati, ſ inher⸗
luperſites hectn
nis teyugnuntu
Geteclum eutt
ntie. Hoe
lone Dhll ,11
quod eno
unis el, M
1. Reg s⸗
eniaa Ded N
kohos hben⸗
PHiobei
eus hetekl ie
s tolat, dll
tamen Deo 1
es. numn
ſed (cun ir⸗
enanft

Ua lepen G
Encks Aigun
nodi oi
Kripturner

Sankikfcatio 331
(1) Datur perfectio, quam fdeles habent
per fidem, in Juſtiſicatione, Col. 2, 10. Ebr
10, 14. 7, 11. 19. 9, 9. 10. Hæc cuivis ad
ſalutem eſt neceſſaria; & per eam etiam im-
perfeéta renatorum Sanétitas propter Chri=
ſtum Deo placet.
(2) Datur perfectio, quæ denotat ſince-
ritatem ab hopocriſi & larvatis virtutibus pu-
rùm Gen. 17, I. Eſa. 38, 3. I Reg. I1, 4. 15, 14.
Hiob 1, I. Pſalm 18, 24. 19, 14. 84,: 12.
Hæe omnibus debet ineſſe. Matth. 5, 48.
(3) Datur perfectio, quæ denotat Joli-
diores in ſanctitate profectus. 1 Cor. 2, 6. 3, I.
Fbr. 5, 14. 4, 13. Phil. 3, 15. Hæc non ab-
ſoluta, ſed comparativa perfectio eſt. Quo
ſenſu Græci eτιω- dicunt, qui ad ætatem adul-
tam pervenit. Conf. I Cor. 14, 20.
(4) Antiquiores e noſtris diſtinguunt
ctiam inter Perfectionem Graduum & Par-
tium. Perfectio Graduum eſt ea ſancétitatis
cum lege Dei conformitas, cui mhil amplius
deeſt. Perfectio Partium eſt, qua (Jubjetti-
ve) omnes hominis partes ſanctificantur
I Theſſ. 5, 23. Joh. 13, 10. Pſalm 103, I.
35, 10. & (objective) omnis Dei Voluntas

quoad omnes partes Legis Divinæ obſerva-

tur, Pfſal. 18, 23. I19, 12, 8. Luc. I, é. Col.
1, 10. 32, 14. 4, 12. 1 Tim. 3, 2. quamvis ſi
gradus ſpectentur, multum utrobique ad ve-
ram perfectionem deſit,
(5) Ab.

332 §S an diſicatio.

(S Abſoluta denique perfectio commen-
datur fidelibus tanquam ſcopus & meta,

quam ſemper ante oculos propoſitam habe-

re, & ad quam in hac vita omni diligentia,

conſtantia, & gaοραριορρς contendere debeant,

dum tandem in altera vita attingatur. Phil.
3, 12-1 5. I Cor. Tr3, IO. Ebr. 12, 23.
Hinc probe obſervanda diſtinétio inter
Perfectionem Viatorum, & Perfectionem Pa-
triæ; & cum ſenſus imperfectionis verus ac
ſerius ſit præcipuus character illius, quam
Scriptura renatis in hac vita tribuit, perfe-
Rionis, multum hæc doctrina ab indiſcreto
illo quorundam Perfectiſmo abeſt.

S. 672. Finis Sanctificationis eſt novi ho-
minis in regeneratione creati ulterior elabo-
ratio Eph 4, 15. inſtauratio Divinæ Imaginis
2 Cor. 3, 18. glorificatio Dei 1Cor. 6, 20.
Phil. I, II. ac demonſtratio fidei ac ſpei vi-
tæ æternæ in animo ſancétificato vigentis.
Jac. I, 2 5. 2 Pet. 1, 3. 4. F. 1 Pet. I, 22. 23.
coll. v. 3. 4. 1Tim. 6, 12. 18. 19. 2Tim. 4, 7.8.
Rom. 6, 22. Gal. 6, 8. 9.

S. 673. Effectus Sanctifcationis eſt Jancti-
monia vel ſanctitas, conſiſtens in babituali
&& efficaci propoſito nos totos & omnem vitam

noſtram Deo in Chriſto con ſecrandi &o ad nor-
mam Voluntatis Divinæ componendi. Rom.

6, II. 13.

—
6, 11 coll.2
ſtimnzbet. 1,
gunn ekectidr
Iinterne, e

l

Onorum
eniptura.
l,10. Ut. 2 1
tenlegs ſet
1 Wencucn;
Uotilleactine
ergrntiandh
e eiire 1
eſta.

i . 5
ſenni mini
ich g 8
igntenls
0Poſto, be
Dtunnon
et ogtn

Pefehin comme
ſonu G mit
Mropobn hitr
1 Otnni lgeni
atendete thent
ta Ningann Eil
lbr. 12,2.
a Cltincko ie
X Perfektoen
tlecklonis teni
Fer iMlius, An
ta tribuit ,⸗

na a5 imlnn

bel⸗

Gir en donr
Ketot e
Diyinelmni
Dei 1Cor in
o ceire hei⸗
gifeno Ntens
. IDet hi 21 4

19, MWn. 6 6

fini luc
jens n ul
gomten in
6 Am.

XN
Bona Opera. 333

6, II. 13. coll. 22. Dicitur etiam Virtus chri-
ſtiana 2 Pet. 1, §. & in Bonis Operibus tan-
quam effectibus ac fructibus hujus ſancétita-
tis internæ, conſpicitur. Matth. 5, 16.

XL.
DE BONIS OPERIBUS.

§. 674.
Onorum Operum nomen in ipſa habetur
Scriptura Matth. 5, 16. Eph. 2, 10. Col.
1, I0. Lit. 2, 14. 3, 14. Ebr. 13, 21. adeoque
theologis ſcripturaria notione in hac doctri-
na utendum; ſecundum quam Bona Opera
ſunt illæ actiones liberæ, quas bomo regenitus,
per gratiam Spiritus Sancti, ex fide, Jecundum
legis divinæ præſcriptum, & propter Deum,
praæſtat.

§. 675. Sub Operis honi nomine etiam
interni animi motus & cogitata, non tantum
dicta & facta comprehenduntur. Is latior
ſignificatus fundatus eſt in locis Gal. 5, 22.
Eph. 5§, 9. 2 Pet. I, 5. 6 7 1I Cor. 6, 20. & in
oppoſito, Peccato, quod ſimiliter in Scri-
ptura non tantum dicta & facta, ſed quæli-
bet cogitata & concupita notat, quæ contra
legem divinam fiunt.
H. 676.

334 Bona Opera.

§. 676. Bona Opera non ex viribus natu-
ræ, quippe quæ corrupta eſt, & ad omne
bonum Deo placens inepta, 2 Cor. 3, 5. ſed
ex gratia Spiritus Sancti inhabitante fiunt per
vires ſupernaturales a Deo nobis conceſſas.
Gal. 5, 22. Rom. 7, 6. Eph. 2. 10. Phil. I, II.
Conſequenter Deo, tanquam primæ &
principali cauſæ, debent adſcribi, 1 Paral.
30, 14. 16. 18. Joh. 3, 21. 2 Corx. 8, I. 2. 16.
Phil. 2, 13. tum Patri, 2 Theff. 2, 16. 17.
Ebr. 13, 20. 21. tum Filio Tit. 2, 14. Joh.
15, 5. tum Spiritui Sancto, Eph. 5, 9. qui
ordinarie quidem per Verbum tanquam me-
dium ad B. O. idoneos nos facit, 2 Tim-
3, 16. 17. aliquando vero extra ordinem,
ſingulari operatione, fideles ad bonas aétio-
nes excitat. Luc. 2, 27. Act. 8, 26. 9, 10.
10, 20. 2 Cor. 8, 16.

S. 677. Cum ergo Bona Opera non fiant
niſ dependenter a gratia, Jubjectum agens
Bonorum Operum eſſe non poſſunt, niſi in
ſtatu gratiæ conſtituti, regeniti, converſi,
credentes. Tit. 3, 8. Eph. 2, 10. Matth. 12,
33. 3 5. Joh. 15, 4. 5.
Prudenter & circumſpeéte Form. Conc. de
B. O. agens, bona credentium opera dicit p. 700.

§S. 678. Requiſitum eſſentiale Bonorum O.
perum eſt, ut a lege divina præſoripta Se
inc

—
hine umnes cu
Gbin ani &
t, Dedt. 4,
ULI In. 20,
Lexeo porte
ſtregenitis
Legis Waͤn⸗

567.
bere honun
(Cyiſungma
13. Joh f,
Opus Cynn, .
uelaes er he
iel; l
Unguum donnn
nkonarinece
Popter Chnide
t, deo d
ecoirkur e
Mu Hil
Gemur ane
Geſenili 4
ibebet

d G. d
Nohter Deun
egdid lge
Cbei,

.
1er nirius
l, ad om
a, 200.3, ſ.
Pabitante ſut e
0 nobis Concel
2. 10, Ml.h11.
Angvacn Pint
Ableribi, Iut
200 9 6, 1 1
Theſt 1, 1/,
Tit2, k4 ,
Ephe p)
n tunlan
8 faci, 21lin
eVten orihenn,
dboras adio⸗

N. d 26. 9, H

Oeriil n
ſibſeetin n
Polunt, 4
eniti, nven,
o Matt 12

nn C. l
Hendt

unn,
eſerintt/
tſeni ie

Bona Opera. 335

hinc omnes cultus a Deo non præcepti, tan-
quam vani & Deo non placentes, rejiciun-
tur; Deut. 4, 2. 12, 8. 32. Ezech. 20, I18. 19.
Eſa. 1, 12. 29, 13. Matth. 15, 9. Col. 2, 18-23.
& ex eo porro intelligitur, quam neceſſaria
ſit regenitis cognitio Voluntatis divinæ, &
Legis aſſidua meditatio. Rom. 12, 2. Pl. 1, 2.

§. 679. Sed præterea ut Opus aliquod
vere Bonum ſit, neceſſe eſt, ut ex fide in
Chriſtum procedat; Ebr. 11, 6. Gal. 7, 6. 1 Pet.
I, 3. Joh. I5, 5§. nullum enim tam bonum
opus datur, cui non imperfectiones & im-
puritates ex peccato adhæreant Gal. 5, 17.
Cohel. 7, 21. quas in quolibet Opere, ut
tanquam bonum Deo placere poſſit, a Deo
condonari neceſſe eſt: id quod cum nonniſi
propter Chriſtum fide apprehenſum fieri poſ-

ſit, ideo ad omne opus vere bonum fides

requiritur I Pet. 2, 5. Ebr. 11, 4. 6.
Hinc Fides Bonorum Operum Forma
dicitur: quod tamen non de forma abſoluta
& eſſentiali (quæ eſt évvoniæ S. Præced.) ſed
Aſſiſtente & ad complacentiam Dei relata, ac-
cipi debet.

§. 680. Neceſſe eſt etiam, ut Bona Opera
Propter Deum fiant, & ex amore Dei & ob-
ſequio erga Deum proficiſcantur. Rom. 13, 10.
Joh. 14,23., I Tim. I, F.
Unde

336 Bona Opera.

Unde duo conſequuntur: «. Bona Ope-

ra debere eſe voluntaria; non per commina-
tiones, metum iræ divinæ, aut humanam
coactionem extorta, ſed ex ſpiritu evangelico
& viva atque grata promiſſionum divinarum
cognitione profeéta. Philem. Y. 14. I Pet.
7, 2. Rom. 6, 17. 2 Cor. 9, 7. Pfal. 110, 3.
51, 14. 32, 9.

. quæ cum lege externe quidem & ma-

terialiter conveniunt, ſed ex aliis, quam
amoris Dei motivis (velut ob temporalia
commoda) fiunt, non eſſe opera vere bona.
Matth. 6, I -6. 16 -18. .

F. 681. Hinc ad Opus Bonum etiam re-
quiritur bona intentio, ſpectans gloriam Dei,
& aliorum hominum commodum; 1IPet.
4, II. Phil. 1, 1I. quæ tamen intentio ſola

non ſufficit, ſed cum reliquis requiſitis con-

juncéta eſſe debet. Rom. 3, 8.

§. 682. Quodſi hominum acdctiones ſecun-
dum ſex hæc requiſita (§. 676-681) conſi-
derentur, patebit: (1) Multa, quæ vulgo pro
Bonis Operibus habentur, coram divino ju-
dicio indigna cenſeri hoc nomine. Luc. 18,
11-14. (2) Multa, quæ vulgo contemtim
habentur, in cenſum Bonorum Operum apud
Deum venire. Eph. 6, 7. 8. Col. 3, 17. 23. 24.
Marc. 12, 43. (3) De alterius actionibus,
num

——
num ee Be
cireunheckio⸗
ACclruluch exa
22,10. 6, 2.5
1Cot. 13, 3.

1 683. C.

orione ſri⸗

non debet V
genitis Boni
i theleos ſe
holle in acti⸗
potius, erian
Kiomibus gee
In, ideo eis
Ium (1) D
Cnnis vera De
nDei. 2001
Cen. 8,22.
Il Deo ph
Retona ire
Petſiltens
Inimicitia.
ergo honel
timen in e
agit, 4
1Cor. 13,
Qie
qure denn
equuntor

J

—
1 4 bona 0)
n per comtmin.
AIt humana
Hirimneyaagele
Onum divinane
I. F. 14. I11
7. Dlal, 1io,

gligem n
ex dis, Oua
ob temporal
Nenu virt lnt

umn etiarn ke⸗
Ygortiam De
ddom; 1 e
a intentio/)
requiſtis h⸗

Cones lau
,b: Nr) l
neſnſole
Oramn CEino .
vmine, D. 4
lgo Conem
1Operumihe
1,7, 17,13,
4 er,
Nuln

Bona Opera. 337

num vere Bona Opera ſint, magna cum
circumſpectione, de noſtris, nonniſi poſt
accuratum examen, judicari debere. Matth
26, 10. 6, 2. F. 16. 19,; 20. 21. Gal. 6,; 3. 4. F⸗
1 Cor. 13, 3.

H. 683. Conſequenter theologis, (quibus
notione ſcripturaria unice ſtandum S. 674),
non debet vitio verti, quod negant ab irre-
genitis Bona Obera fieri poſſe. Neque enim
is theſeos ſenſus eſt, plane nihil boni eſſe
poſſe in actionibus irregenitorum; ſed hie
potius, etiam optimis irregeniti hominis
actionibus deeſſe integram Boni Operis for-
mam, ideo eas non poſſe Deo placere. Ni-
mirum (¹) Deſtituuntur principio, ex quo
omnis vera Bonitas actionum provenit, gra-
tia Dei. 2 Cor. 3, 5. Joh. 15, . Matth 12;, 33.
Gen. 8, 22. (2) Carent fide, ſine qua ni-
hil Deo placet. Ebr. II, 6. (3) Ne quidem
perſona irregenitorum Deo reconciliata elt,
perſiſtens quippe in habituali contra Deum
inimicitia. Rom. 8, 7. 8. (4) Quantumlibet
ergo honeſte irregenitus vivat, dominatur
tamen in eo peccatum, quod omnibus,
quæ agit, aliquid pravi admiſcet. Tit. 1, 15
1 Cor. 13, 3. Conf. S. 316.
Qui hic diſſentiunt, non attendunt ad ea,
quæ Scriptura in Bono Opere requirit, ſed
ſequuntur notiones bonarum actionum phi-
loſophi=

338 Bona Opera.
loſophicas, juridicas, civiles; unde mul-
tum hic logomachiæ eſt, ſi non voluntariæ
& affectatæ confuſionis. Conf. Apol. A. C.
P. 64. 65.

§. 684. Bona Opera neceſſaria ſunt, ne-
ceſſitate (1) mandati; neque enim Deus
fruſtra, quid facere debeamus, præſcribit.

1 Thefſ. 4, 3. Mich. 6, 8. (2) debiti; quo-

niam illa multis nominibus Deo debemus
Luc. 17, 10. Rom. 8, 12. 13, F. L. 2 Cor.
5, 15. (3) nexus; quoniam a fide, quæ
per ea vitam ſuam exlerit, abeſſe non poſ-
funt. Cal. 5, 6. 2 Pet. 1, 8. Matth. 5, 16.
(4) ordinis; quia Spiritus Sanctus, qui fi-
dem dedit, idem etiam ad Bona Opera im-
pPellit. Eph. 2, 10. Matth. 3, 10. 7, 19 (5⁵).
conſequentiæ; quia ſi homo renatus gratiæ
Spiritus Sanéti non cooperatur, aut omni-
no reſiſtit (quod quidem poteſt), certo
ſequitur fidei & Spiritus Sancti jactura. Rom.
8, 13. Eph. 4, 30 28. 29. Add. inſignis no-
ta Autoris, p. 486. & Aug. Conf. artic. 6.

§. 685. Sed phraſi; Bona opera ad ſalutem
neceſſaria eſſe, non eſt utendum. Eſt enim
ambigua, ita ut occultari ſub ea gravis error

poſſit, quod Bona Opera ſint Cauſa ſalutis;

id vero, quod recte ac vero ſenſu intellecta
dicit, commodioribus formulis efferri pot-
. eſt.

—

rejech fuit

608.

Deum. N.
1egoiritar,
Keetut ex
habeat 20
Opera ob!
guntur no
Deo datis
Cnula eſt:
oportio,

6G. N
nem gratia,
Hüam Do
Contur de
1dee .

1.683.

uniz di

0), ham
iel tribui
lbet. lſ.e
Ne guite
elr coſſen
dei: ſe

—

8: ünde in-
non voluntx

arig Nut,
gue enimn Di
nus, Mrelti
2) Celbiti;
Deo Geben
5 ſ. 5. 11
n fe,
belle non-

tis, gui f⸗
na Operai
.7, 09 0
enatis N
r, AWt .
otelt),
ſackorn he
1 inſonsen
Coyf atie

en adſnn
1. Ett eni
1 grinis enin
Cauli ſaloti
nſu intelesl
eKerrt Ho⸗

Bona Opera 339

eſt. Hinc publica auctoritate ea formula
rejecta fuit, in Form. Conc. artic. 4. p..
588. 698.

J. 686. Bona opera nibil mereri poſſunt apud
Deum. Nam ad merntum proprie dictum
requiritar, ut opus ſit indebitum, & præ-
ſtetur ex propriis viribus, & proportionem
habeat ad mercedem: jam autem ad Bona
Opera obligati ſumus Luc. 17, 10. & pera-
gZuntur non noſtris, ſed gratiæ viribus, a
Deo datis Toh. 1y/, §. Eph. 2, 10. Phil. 2, 13.
& nulla eſt inter ea ac præmium vitæ æternæ
proportio. Rom. 8, 18.

§. 687. NWeque conditio Jalutis dici poſunkt
nam gratia, juſtitia, ſalus gratis datur, an-
tequam Bona Opera fiant; hæc conſe-
quuntur demum ſalutem donatam. Epheſ.
2, 8. 9. 10.

J. 688. Nec ad conſervandam Jalutem ne-
ceſſarig dici debent (Vid. Form. Conc. p.

705), nam etiam id, quod in gratia ſtamus,

fidei tribuit Scriptura. Rom., 5, 2. Gal. 2, 19.⸗
1 Pet. I, 5. 9. Col. 1, 23.
NVe quidem Fides per Bona Opera dici pot-
eſt conſervari poſitive, non enim ſunt Cauſa
fidei: ſed tantum negative, quatenus per
X 2 Bono⸗

340 Vita chriſtiana.

—

Bonorum Operum ſtudium cavetur impie-
tas, fidem excutiens. Conf. §. 669.

S. 689. Quamvis Bona Opera non mere-
antur ſtricte loquendo mercedem, tamen
gratuita merces, eaque lautiſſima, eis a Deo
promiſſa eſt, ita ut nulla bona actio ſit, quam
non maneat remuneratio. Matth. 5, 12. 10, 42.
20, 8. Rom. 2, 6. I Cor. 3, 8. Ebr. 6, 10.
10, 35. 11, 6. Apoc. 22, 12. Eſa. 3, 10. Mal.
3 16. 17. 18.

Remuneratio hæc partim temporalis eſt,

in hujus vitæ felicitate conſiſtens, Pſal. 81,

14-17. partim ſpiritualis, qua augetur gra-

tia ejusque fruitio, Eſa. 58, 7. 8. Joh. 14, 21.
partim æterna Rom. 2, 7. Apoc. 14, 13. id-

que ut incentivum. ad ſerium bonorum ope-

rum ſtudium Scriptura allegat. Gal. 6, 9.
Luc. 6, 23. 1 Cor. 15, 58.

XLI.
DE EXERCITIO BONO-
RUM OPERUM,
Seu vita Chriſtiana.
§. 690.

Eieretim Bonorum Operum eſt niſus
1bominis regeniti ſpontaneus, ꝗguotidianus,

inſa,
I nr uſunm

Voere qu

67. M. 1,
Vita aun
Cualis tum
fant per ſ
dandki, ſect
ſti exenplu

5,691.
ſtianæ, in

atem ſvam

dollunt. 0
Wur Chriſti
10, 38. Ma
licat, Abn
i, G Chr

dr 60).
nis regen
diftcatio
d ſe n
o non
guando
dnimo q
ue nonm
te utitu

—
Caretur impi

beg.

Herr non mere⸗
cebein, tamel
lim, es 2Deo
ocktioft, guun
h. 5, 12. 10,4
g. Dbr. 1
3, 1o M

enporali 4
tens, Phale
zugetor gra⸗
.oh. 14,21.
ic⸗ 139 .
onotucno)e⸗
Nt. 64. 6

30 N0.
,
410.

otilin,
“

Vita chriſtiana. 341

actuoſus, Voluntatem Dei tum ex Verbo

ejus per uſum ſubinde vividius agnoſcendi, tum
iplo opere quoque perfectius exprimendi. ITim.
4,: 7. Eſa. I; 17.
Vita autem chriſtiana eſt obedientia tum
adtualis tum habitualis, quam renati Deo præ-
ſtant per fidem in Chriſtum, virtute Spiritus
Sandki, ſecundum Legem, & ſanctiſimum Chri-
ſti exemplum. .

§. 691. Præſtabiliora exercitia vitæ chri-
ſtianæ, in quibus renatorum fides actuoſi-
tatem (uam exſerit, vario modo enumerari
poſſunt. Omnium optime hac in re ſequi-
mur Chriſti doctrinam, qui Matth. 16, 24.
10, 38. Marc. 8, 34. Luc. 9, 23. tria hæc in-
dicat, Abnegationem noſtri, tolerantiam cru-

cis, & Chriſti ſequelam.

S. 692. Abnegatio ſui ipſius eſt ea homi-
nis regeniti virtus, qua quicquid ſtudium ſan-
Ctificationis impedit, tanquam non ſuum, &&
ad ſe non pertinens, relinquit, idque non mo-
do non amat, quærit, appetit, ſed etiam,
quando gloriæ Dei & Chriſti intereſt, forti
animo deſerit, abjicit, Jugit, ac licitis quo-
que nonniſi magna cum moderatione & cautio-
ne utitur.

V 3 §. 69

842² Vita chriſtiann.
J. 693. Obiectum abnegationis ſunt. (1)
peccata & vitia quævis, ut iis plane abſtine-
amus. Pfal. 24, 15. Tit. 2, 12. Kom. 8, 13.
Gal. §, 16. 17. Hæc abnegationis pars
idem eſt cum converſionis continuatio-
ne in renovatione. (S. 566. 659) (2) Uti-
litates & commoda hujus vitæ, ipſaque adeo vi=
ta; ut ea deſinamus amare, quam primum
gloriæ Dei intereſt. Matth. 10, 37. Luc.
I4, 25. Lbr. II, 8. 10. 24. 25. (3) Licitus
ſus rerum temporalium, a Deo conceſſarum;
ut eis moderate ac temperanter utamur 1Cor.
72 29. 30. 3 I. I Iim. 6, 17. Rom. 13, 14.
2 Cor. 6, §. & ſi voluntas Dei ferat, æquo
animo careamus. 1 Cor. 9, 27. 10, 23. Rom.
14, 21

S. 694. Tolerantia Crucis, Matth. 10, 38.
Luc. 14, 27. 9, 23. inculcata, eſt hominis re-
geniti vintus, mala a Deo immiſa non modo
Ine murmuratione, ſed etiam lubenter perfe-

bibens. Hæc virtus, humanam conditio=
nem vere ſuperans, verum hominis chriſtia⸗
ni ornamentum eſt.

§. 69 5. Crux notat adverſa & affittiones,
regenitis a Divina Providentia, cum reſpedtu
2d ſatum eorum ſpiritualem, immiſſas, && ab
iis Dei & Chriſti cauſa perferendasa

rens, & ad promovendam fandtificationem ad-

Cum

—
(um cru

ComIunes
e qui
Dine digoi
Deum & C
A ad prokee
IPet. 4, 14
Adverſa,
calus, fice
exrlerne p
Matth. ſ, Ic
1Cor. 4,9.
lr ac teſtnt
Cor. 12,7.

696. Cr.
fcgti, goi⸗
), Ec el
enans de
10, 12. u,
2d19, 16,
Derhyſis
nens, 294,
le 30, II,
ſiin ea
tem ſdeh
17. . 1
d Yoran
z

—
ionis ſant. (
isphne abſtin
12 Mom. 9,4
megationis n
nis COntinui
669) (N.
,iplaque Oen⸗
e, guam prinn
h. 10, 37. lu
eo Concellanm
ertamurC.
Rom. 19, 4
ei ferat, Al0
10,23. Nonn

udh 1o
eſt honini ⸗
niſn rnl
1 MMherter
ifeatione
mam colcit
Olbinisci’

, un El
miſis 9 1

Vita ebriſtiana. 343

Cum cruce ergo confundi non debent
communes miſeriæ & caſus vitæ humanæ;
quippe qui tum demum auguſto crucis no-
mine digni funt, cum a fidelibus propter
Deum & Chriſtum æquo animo tolerantur,
& ad profectum ſancétificationis adhibentur.
1I Pet. 4, 14. 15. 16. 2 Cor. 1, F. Gal. 6, 17.
Adverſa, quæ præter communes hujus vitæ
caſus, fidelibus propria ſunt, ſunt partim
eæxternæ propter Chriſtum perſecutiones
Matth. 5, IO. 11. 12. 10, 17. 18. 1 Cor. 4, 9.
2 Cor. 4, 8. 2 Tim. 3, 12. partim interna lu-
a ac tentationes Pſal. 77, 8.9. 10. 88, I. ſq.
2 Cor. 12,7.

S§. 696. Crux renatis immiſſa non eſt pœna
peccati, quippe quod plene remiſſum (S.
621), ſed eſt partim caſtigatio paterna, me-
dicinalis, torporem in officio faciendo Num,
20, 12. Luc. I, 20. Pſalm 119, 67. 7I. Eſa.
28, 19. 26, 9. Ebr. 12, 6. O. & ſecuritatem,
per lapſus graviores ſe'e prodituram, excu--
tjens. 2 Sam. 12, 9. 10. I1. 14. 24, 10. 1I1 ſeq.
Jer 30, 1II. 1 Cor. 1I, 30 3 I. 32. Apoc. 3, 19.
partim Joutkalâα, ad integritatem & conſtan-
tiam fidelium explorandam 1 Pet. 1, 7. 4, 12
1I7. Jac. I, 2. Rial. 66, 10., partim uagrbo

ad gloriam Dei manifeſtandam, Phil. 1, 29.

Rom. 8, 36. 2 Tim. 1, 8. 2, 3. J. I Pet. 4, 140

344 Uita chriſtiana.

17. 2 Cor. 4, 1O. 11. & exemplum alüs fide-
libus præbendum. Col. I, 24. 2 Tim. 2, 10.

S. 697. Tolerantia crueis duo involvit: ut
a. patienter, ſine murmuratione mala feran-
tur, Pſal 116, 7-13. Joh. 18, I 1. Hiob 1, 21.
2 Sam. 16, 10. Luc. 21, 19. Rom. 12, 12. 6.
ut eadem perferantur lubenter. Gal. 6, 14.
2 Cor. 12, 9. Ebr. 11, 25. 26. Rom. 5; 3
Thren. 3, 26. Jac. 1, 2. 1 Pet. 4, 12. 13.
Cujus animi habitus conſequens eſt, ut

renati inter adverſa nihil remittant de ſuo in

Deum affectu, aut Zelo pro gloria ejus, aut
fiducia in gratia ejus repoſita, 2 Cor. 4, 16.
Hiob 1, 22. 2, 3. 9. 10. LTheſl. 3, 2. 3. ſed
caſus etiam acerbos ad ſpiritualem profe-⸗
GRum adhibeant Ebr. 12, 10. 11. & beatzæz
liberationis exſpeétatione animum ſuſten-
tent. 2 Tim. 2, 11. 1I2. 2 Cor. 4, 17. Rome
8: 18 ſeqqꝗ.

S. 698. Imitatio Chriſti eſt ſtudium effci-
endi, ut in actionibus noſtris ac toto animi hba=
bitu, exſiſtat ea rectitudo, quæ cum retitudi-
ne in virtutibus Ohriſti ſanctiſſimis conſpicua ba-
beat ſimilitudinem.
Facile patet, de imitatione morali ſermo⸗
nem eſſe.

§. 699.

—
Gh.
ſt konmm;
(2) u ſit n
Gleat. 3
mari optadt
Eile; ne ſor
Cbamn ejus
lam an
Chriſto.
Ebene ſe
Tuto ergo
guam abe⸗
ſob. ,12.
lſptcun G
1 19. Act.
cumm homo⸗
hodis per
ſemer ad Nv
Nulumn dar
Norucn or
4) hien
Tatenim fu
Hione Hin

6. 700.
Oportent,
Non ad
ANorw
ſed elue
Tirtutes

l

—
Nlum alüis ki

dun iodcl
fione wala ſee
8, 11. Honta.
Romm. 12, 1
Vjter. G1l 1
26. Nom ſ)
t.4, 12.19
eguens ehn
ittant de iun
gloria ej⸗
1, 2C0l. 41
deſ. 3, 32
ſtualemm e.
. 11. Cken
mimunm e-
0r. 4 ſ Bone

e to Nlint 17
ahi⸗
i iu⸗

rnti n⸗

Vita chriſtiana. 34 5

S§. 699. Ad exemplar requiritur: (1) ut
ſit bonum; quod liceat & oporteat imitari.
(2) ut ſit notum; cujus rectitudo obſervari
queat. (3) ut ſit eximium; cui confor-
mari optabile ac beatum ſit. (4) Ut ſit imita-
bile; ne ſupra vires imitantis poſitum ſit, ali-⸗
quam ejus fmilitudinem afſequi.
Jam autem hæc omnia inveniuntur in
Chriſto. (1) Fuit. impeccabilis Ebr. 7, 26.
& bene ſemper egit. 1I Pet. 2, 22. Joh. 8, 46.
Tuto ergo eum imitari quisque poteſt; nun-

quam aberrabit a lege, qui eum ſequitur.

Joh. 8, 12. (2) Vita ejus inter homines
conſpicua & manifeſta fuit Joh. I, 14. Luc.
24, 19. Act. 10, 36. 37. 38. Ideo nempe,
cum homo facétus eſſet, inter homines vixit,
nobis per omnia ſimilis; eaque vita lucu-
lenter ab Evangeliftis deſcripta habetur. (3)
Nullum datur exemplum præſtantius; hoc
aliorum omnium norma eſt. 1 Cor. 112 I.
(4) Ipſe ſufficit vires ad imitandum; inſpi-
rat enim fidelibas eundem animum, commu-

nione Spiritus ſui. 1 Joh. 3, 24.

§8S. 700. Quid imitati in Chriſto renatos
oporteat, docuit ipſe Matth. 11, 29. 13, 34.
Non actiones, quæ ad officium ejus medi-
atorium proxime & immediate ſpectant:
ſed elucentes ex illis, & reliqua ejus vita,

virtutes morales, ſtatui hominis chriſtiani
V 5 conve-

346 . Vita chriſtiana.

convenientes, & alias quoque in Scriptura
fidelibus præceptas & commendatas, atque
adeo maxime actiones internas. I Cor. 2, 16.
Phil. 2, 5. (Conf. §. 464.)

§. 701. Imitatio ipfa complectitur: (1)
H de bonitate ac præſtantia ex emplaris.
oc enim motivi loco eſt, ut illud lubentes
habeamus pro norma, eique conformari
optabile ac beatum ducamus. (2) Contem-
Plationem exemplaris, ſeu continuam ani-
mi attentionem ad ea, quæ in exemplo ob-
ſervabilia ſunt. ber hanc innotekcit, quid
imitandum ſit; & cavetur ne peregrina ad-
miſceantur, neve proprium quid omitta-
tur. (3) Studium, ſimilitudinem cum exem-
plari aſſequendi, in quo tria concurrere de-
bent: Inſpectio vigil ſuper actiones noftras
& circumſtantias earum : Conatus conti-
nuus eandem reétitadinem in actionibus
noſtris obtinendi; & Emendatio eorum,
quæ ab rectitudine illa in vita noſtra diſ-
crepant.

XLII.

UE

Recatie
1 ſius,
la ſibi Ga
nig ſine ex
lciis gece⸗

§. 707,7:
Matth. 4, 10
keckiones, 4
re ſunt: 6

ominum,

lia lis ſube⸗
Ml. 38, i
91139.
1Morn w
DAl. 145,
Rtandam
9, 20, (
me cone
(5) Bon
13, 6.

§. 700
los, neg

guippe

l.

—

ogue nderipe
dmening, a
Inas, ICor 2,4

plectitr )

aytin exeſlli
Ut illuc ubene
ique confornnt
8. (2) Cuer.
Continvan a.
in exemphoo⸗
nnotelt,, gui
e Pergrim a.
guil Ommitt:
en cum exe
COdauttete⸗
Qones nula
Conutus .
in ackond
dutio eori
ita Noſtes

Prevatio. 347
XLII.
DE PRECATIONE.
H. 702.

PhRecatio eſt actus bominis renati religio=
Lſus, quo deſideria ſua Deo proponit, bo⸗=⸗
na ſibi & aliis neceſarig petit, ſe & Rua om-
nia ſine exceptione ei ſuhmittit, & pro bene⸗
ſiciis acceptis gratias agit.

S. 703. Precibus invocandus eſt ſolus Deus,
Matth. 4, 10. Ei enim ſoli propriæ ſunt per-
fectiones, quæ ad audiendas preces neceſ-
ſariæ ſunt: (1) Omniſcientia, qua & corda
hominum, & neceſſitates ipſorum & me-
dia illis ſubveniendi plene perſpecta habet,
Pſal. 38, 10. 139, 2. 4. Kom. 8, 27. l Reg.
8, 39. (2) Omnipræſentia, qua omnibus
ipſum invocantibus prope adeſt. Joh 4, 21.
Pſal. 145, 18. (3) Omnipotentia, ad præ-
ſtandam omnibus opem ſuffieiens, Eph.
3, 20. (4) Sapientia, quid cuique maxi=
me conducat, pervidens 2 Paral. 20, 120
(5) Bonitas, prona ad miſerandum. Pſal.

132 62

S. 704. Hinc conſequitur, neque Ange-
los, neque Sanctos adorari & invocari debere,
quippe qui nec omniſcii ſunt, nec omnipo-
tentes-

34 8 Precatio.

tentes. Cujus theſeos etiam aliæ ſunt ratio-
nes: (1) quod nusquam talis cultus man-
datus, 6NzXοNονοναορα autem omnis Deo ex-
oſa eſt. Col. 2, 23. (2) Conſiſtere non
poteſt cum expreſſo Deum ſolum invocan-
di mandato. Mat. 4, 10. Eſa. 42, 8. (3)
Angelorum cultus diſerte pro illicito decla-
ratur Apoc 19, 10. 22, 8. 9/. (4) In ſan-
Etos credere non licet, Rom. 10, 14. & in⸗
terceſſionem ab iis expetere injuria eſt in
unicam interceſſionem mediatoriam Chriſti.
I Tim. 2, 5. I Jo. 2, 2.

§. 705. Chriſtus non tantum quoad Di-
vinam Naturam, ſed && quoad bhumanam,
in unione perſonali cum divina ſubſiſten-
tem, una eademque adoratione colendus eſt.
Joh. . 23. Act. 7, 569 Phil. 2, I0. Ebr. I, 6.
7. 8. Apoc. 5, 12. 13. Eſa 45, 23. coll. Rom.
14: II1.

§. 706. Etiam Spiritum Sandtum precibus
adorandnm & invocandum eſſe, vel ex eo ſo-
I0 ſatis patet, quod eſt verus ac ſummus ille
Deus (S. 177) & berſona Divina, a Patre
& a Fllio diſtinda. (S. 182. 184.) conf.
Mat. 4, 10. Rom. 1, 21. Nec deſunt hujus
invocationis exempla, Elſa. 6, 3. 2 Cor. 13,
13. Apoc. I, 4. 2 Theſſ. 3, 5. 2, 16. I1 Theſſ.
3,; IIA 12. 13. quæ præterea in ipſo baptiſ-
mo

—
mo eblentur

29, 19

R.707. Mee
rodar incdigen
nenſa; & 0
& exprelſum
Dromaſhonit

5§ 709,
ces fundend

ia G beng
Otionis natun
thimm Precatio
Pole e lerio:
Inn ſaptemun
Anodis pre
raque otar
Obis, Ode
elciaech
!
boc Dei
Chriſti n
iingere pa
nlgnltaten
ber m
Crando De
tidian 0
Res, N.
Bonitate

d
—
amn alir ſunt eit
n talis coltus n
n omnis Dey
) Conſiſtere n
m ſolun inne
LlA. 42, 9.
Ppro illicto te⸗
19. (4) i
omn. 10, 16. 4
tere injur
diatorlam

tantun u0e
000 Ppu
divina lts
ione Colenn?
2, 10. D. 1
,23, cl. Ne

Gunlmn ni
, veletel
A mms
Divinz, 10
2. 1g,)un
Celnk huin
,2. 100. 1,

Precatio. 349

mo luculentum fundamentum habet. Matth.
28, 19.
§. 707. Neceſſariam eſſe precationem, com-
probat indigentia noſtra; & Bonitas Dei im-
menſa; & Chriſti exemplum ac inſtitutio;
& expreſſum Dei mandatum, cum eximiis
promiſſionibus conjunctam. Luc. 11, 1-13.

§. 708. Ex Mandato Divino, quo ad pre-
ces fundendas obligamur, ſumma & ſapien-
tia & benignitas elucet, ſi modo ipſa pre-
cationis natura prudenter perpendatur. Eſt
enim Precatio talis actus, quo homo reli-
gioſe ac ſerio agnoſcit & profitetur, (1) De-
um ſupremum rerum omnium Dominum,
& nobis præſentiſſimum eſſe; (2) nos no-
ſtraque omnia ab ipſo pendere; nos nihil
nobis, omnia Deo debere; omnem noſtram
felicitatem ab ejus favore benefico profici-
ſci; (3) nos per nos ipſos indignos eſſe
hoc Dei favore benefico; (4) Sohus
Chriſti merito & interceſſione nobis ob-
tingere pofie aditum ad Deum ejusque be-
nignitatem. H
Per mandatum ergo Divinum de aſidue
orando nobis ſuppeditatur continua & quo-
tidiana occaſio (1) glorioſas Dei perfeétio-
nes, Majeſtatem, Potentiam, Sapientiam,
Bonitatem nobis ipfis vivide in mentem re-
vocandi;

3 Precatios

vocandi; (2) Nobis ac ſtatui noſtro ſerio
attendendi; defectus, culpam, indigenti-
am, indignitatem noſtram agnoſcendi z&
profitendi; (3) Perfugio noſtro ad unam
Dei milericordiam in Chriſto, fiduciam
noſtram in Chriſto poſitam exercendi ac te-
ſtificandi.
Conſequenter quotidiano precandi exer-
cikio (1) memoria ac meditatio primaria-
rum veritatum religionis non modo refri-
catur, ſed etiam (2) vivida praxi ad nos
ipſos applicatur; eoque pacto (3) ſuper⸗
bia, torpor, ſecuritas omnisque vitioſitas

naturalis cordis noſtri reprimitur; ex adver-

ſo (4) ſiducia, amor, veneratio, gratitu-
oo erga Deum, ipſo hoc quotidiano exer-
citio alitur, excitatur, firmatur. Quibus
omnibus (5) animus noſter ſubinde meli-
or, ſanétior, Dei amantior, Deo conjun-
ctior, atque adeo beatior redditur.

§. 709. Hoc obſervato facile eſt intellige-

re, quam inſulſa ſint, quæ contra precan-
di officium ingenti cum αρ αοοπ bbjicit no-
ſtri ævi incredulitas. Conceditur, Dei
cauſa precationem non eſſe neceſſariam: ſed
lepidum eſt, inde concludere, eam ergo pla-
ue non neceſſariam eſſe. Quæ ab Omnilci⸗
entia, Sapientia, Bonitate, Amore, Mile=-
ricordia, Juſtitia Dei, petuntur objectio-
nés;

——
nes, eig inde
Ones Deus di
ben glena
grarirum a0
eo & Hor
lohis tamen
mhagisgde
Vior, amnat
4Deo aliq-
Utique, ut!

ſt, nos (e

benefaciene
condonandu
erymis no.
CIa lubinde
tenie, K:
Uine Divina
e vinculum
Cſnercii ſul
MuNimd nol

§ 710.
Ge Iftcium 4
1,21. Dlal.
Is, blal.
Kroltas re
lentium 1
119. 1
Unege
tes exclu

.
——

Uatui noſtro ſe

Dam, Indigen

I agnoſcentt
Rnolteo ad enr

hriſto, Kidten
n exercendlx:

no Precntin
editatio Drime-
non mhod
vida praii as
cto 3,.
mizbe n tons
mitur; ade
neratio Eun⸗
lotiine
mnatur
er vnnteir-⸗
r, Denonur⸗
ecitun

ele eltinel⸗
conter ger⸗
dutt obfetn
Ncecitur, 7
celalim 4
lo 3
2 50m
3mote, Me

aur el⸗
4

Precatio. 3 5

nes, eas invertimus: Ob has ipſas perfecti-
ones Deus dignus eſt, qui invocetur, & ad
quem plena cum fiducia accedamus. Per
gratiarum actionem, per doxologias noſtras

Deo & gloriæ ejus nihil accedere poteſt: ſed

nobis tamen ſub his actibus eadem magis
magisque innoteſcit, & venerabilior, ſua-
vior, amabilior fit. Cum precibus noſtris
aàa Deo aliquid petimus, id non eo facimus
utique, ut Deum, quid nobis deſit aut utile
ſit, nos demum edoceamus, aut ad nobis
benefaciendum indulgendum, parcendum,
condonandum, deprecatione, gemitibus &
lacrymis noſtris Rettamus: ſed tamen refri-
caa ſubinde memoria noſtræ a Deo depen-
dentiæ, & agnita hinc noſtra indignitate,
illinc Divina ſiberalitate, ſuave illud ac dul-
ce vinculum Santti cum Deo, ſimm Bono,
commercii ſubinde inſtauratur firmaturque,
maximo noſtro commodo.

S. 710. Precatio omnium hominum commu-
ne officium eſt, ſive obligatio ſpectetur Rom,
21. Plal. 14, 4. ſive "indigentia commu-
nis, Pſal. 104, 12. Sed ſi ſimul ſpectetur
facultas recte precandi, ſolorum vere cre-
dentium privilegium eſt. Gal. 4, 6. Pfſal. 145=
18. 19. I Joh. 3, 22. 1 Tim. 2, 8.
Trregeniti, in impietate ſaa perſeveran-

tes excluſi lunt ab hoc privilegio. Rom. 8, 8.
Hiob

35 2 Precatio.

Hiob 27, 9. 10. 35, 12. 13. Pſal. 66, 18. Prov.
1, 28. 29. 17, 29. 28, 9. Eſa. 1, I7. ſed illi,

qui gratiæ prævenienti & præparanti non re-
ſiſtunt, poſſunt pro ſui converſione & pecca-
torum remiſſione, preces Deo gratas, per alſ-

ſiſtentem illam gratiam fundere. Act. 9, 11.

2 Paral. 33, 12. 13.

S. 711. Effectus Precationis eximii ſunt Luc.
11, 9. 10. id quod in theologia morali (cum
reliquis ad hunc locum pertinentibus) la-
tius exponttur.
Ad difficultatem ab incredulis jactari ſo-

litam, qua ad nexum rerum univerſalem, 4-
terno & immutabili Decreto Divino ſtabili-
tum, provocant, ut probent ſcilicet, preci-

bus nihil effici poſſe, notandum, (1) De-
cretum Dei ab æterno quidem, ſed conſide-

ratis omnibus, factum eſſe (S. 143), adeo-

que in eo includt etiam reſpectum ad pre-
ces noſtras, ab æterno præviſas; (2) Ne-
xum rerum, cum ſit contingens, nullo mo-
mento ſine immediata conſervatione & guber-
natione Dei conſiſtere poſſe, Ebr. 1, 3. ad
hanc ergo recte per preces recurrimus;
(3) illum præter Deum nemini totum perſpe-

dum, nemini rationes ejus interiores cogni-

tas eſſle: Rom. 11, 33. 34. nimiæ ergo au⸗
daciæ eſt, nexum a Deo ſic ſtabilitum ſup-
pone-

—
ponefe, Ut
& in iglo rer
teltenn nihil

DE N
.

ldimus
gbens e
tn eorum ſiati/
citur alus.
Oorun uſim
n guticſe e
Uunin, G e
Iutionen cun

d 1z. S
Relgionste
Mrehencemu
Dlmo homn
Uthomines
rdn A S

licde offic
Darüthadee
Eennmtore e

eceptari a

—⸗,,.6 —

lal. 66,18. Dr

lu1, F. ed
raparaati nonn
Werſone G ee
0 gratas, eil
ndere. Ack

11
a

eximii in
Ogid Mora
.
ertinentbos⸗

4

recllsicin⸗
1 uninnſien 6.
t0 DMuin ,tiͦ
t ſeilcen e⸗
dum, (0D.
emn, Eed l⸗

5 13)

4

Heclumn 1 4

ilas; (2) .
ens, nblon
Ntone G,
. Tbr. 51
8 kecunrind,
i totun ,/
eriores :
mie eige 11
Alillun 1

m.

Media Salutis. 33

ponere, ut non amplius ſub imperio ejus,
& in ipſo rerum curſu per lummam Dei po-
teſtatem nihil porro mutabile ſit.

DE MEDIIS SALUTIS,
Verbo & Sacramentis.
§. 712.

Idimus ſupra (S. 295), Peccati conſe-
quens eſſe Miſeriam. Jam felix ac bea-
tus eorum ſtatus, qui ex miſeria ſua erepti ſunt,
dicitur Salus. Et media Salutis ſunt eæ res,
quarum uſum Deus hominibus præſcribit, ut per
eas gratioſæ operationes Spiritus Sandti pera-
gantur, & ſio tollatur miſeria, ipſique ad com-
munionem cum Deo perveniant.

§. 713. Si comparemus inter ſe diverſas
Religionis revelatæ periodos (S. 70-74), de-
prehendemus Oeconomiam ſalutis inde a
primo hominum lapſu hanc ſempec fuiſſe,
ut homines per doctrinam divinitus revelatam
artim ad cognitionem Voluntatis Divinæ,
Rique officii, & hinc peccatorum ſuorum,
partim ad cognitionem promiſſionis de Red-
emtore, perducerentur; quæ promiſſio cum
acceptari debeat Fide, placuit Deo, Fidem
2„ hane

374½ Media Salutis.

hanc ante Redemtorem aétu exhibitum,
Circumciſione & Agno Paſchali, poſt vero;
Baptiſmo & Sacra Cœna firmare. Funt
adeo Media Salutis, Verbum Divinum &
Sacramenta.

§S. 714. Dantur quidem & alia, per quæ
eus homines ad ſalutem perducit: ut be-
neficia varia, corporis & animi; Act. 14, 17.
res ſecundæ, Rom. 2, 4. atque adverſæ, 1
Pet. 4, I, Ebr. 12, 10. maxime exſtantiores
& non exſpectatæ; Eſa. 28, 19. morbi gra-
ves, Hiob 33, 15- 30. brevitas hujus vitæ &
vanitas, & ex ea faſtidium, Pſal. 39, 6-9.
caſus funeſti, bella, incendia &c. Luc. 13, 1⸗-6.
item Exempla Converſionis ſeriæ: Rom. 1I1,
11. 14. Matth. 21, 32. Sed hæc aliaque non
ſunt proprie media, ſed adminicula mediorum
ſalutis, quibus homines excitantur, ut ſi

media ipſa ſalutis jam cognita ſunt, eis ſerio

utantur, ſi nondum cognita, ut ea optent &
quærant. Sunt ergo media non proxima,
ſed remota; & pædagogica dicuntur, quia
ad notitiam & uſum mediorum ſalutis pro-
prie ſic dictorum homines ducunt.

S. 715. Verbum Dei eſt ordinarium me-
dium & Regenerationis atque Converſionis,
& Sanctificationis, Jac. 1, 18. Joh. 17, 17.
Luc. 16, 29., 30. 31. I Theſſ. 2, 13. Unde ei
= dantur

—
dantur exiin
Nl. 119, 100
9. I. 1
en. 16,16.

6. 716.
Dartimm man
ddod, &
partim pro
& lalutem
homines e
Legen &h
legtuta Gin
Duura occurrt
1 poteſt ac
Qoniam
changelii pl
nt operati
ueuntut,
deo netel
lo, ſeorle

tis
adh exhibitu
hnl, poſt e
I frmmare. 0
bun Divinmm

& la, pren
per⸗ ducit Ae
Inimi; Adhi
tque adieln
ime exltan
19, motbi;
tis hijius in
c. Luc. 19/1
ſerie: Non!
hec Auglen
iticlltneun
citantut, 0
1 lnt, 6l
,ut en CPel
non N
cicuntur, G
Umn Auts
ucunt.

dnmiudt,
Conveti
17,1
o .

1
15. li

Media Salutis. 355

dantur eximiæ illæ appellationes, luminis .
Pfal. 119, 104. 105. 2 Pet. 1, 19. ſeminis, Luc.
8, 5§ - I5. 1 Pet. 1, 23. nutrimenti ſpiritualis,
Jer. 1 5,; 16. 1 Pet. 2, 2.

S§. 716. Cum autem in Verbo Dei ſint
partim mandata, quæ ab homine opus ali-
quod, & perfectam ſanctitatem exigunt;
partim promiſſiones gratuitz, quæ juſtitiam
& ſalutem in Chriſto offerunt eo fine, ut
homines eas fide acceptent: dividitur in
Legem & Evangelium; Rom. 2, 14. 15. quæ
adæquata diviſio eſt; quicquid enim in Scri-
ptura occurrit, ad alterutrum horum refer-
ri poteſt ac debet.
honiam autem docgtrina legis a doctrina
evangelii plane diverſa eſt, diverſæ etiam
ſunt operationes gratiæ, quæ per eas pro-
ducuntur, aliæ nempe legales, aliæ evangelicæ:
ideo neceſſe eſt ut de Lege, & de Evange-
lio, ſeorſum agatur.

XLIII.
DE LEGE DIVINA,
& ſpeciatim de Lege Morali.
SG. 717.
L* Divina eſt ronelact voluntatis divinæ,
„ 2 ſigni⸗=

35⁵6 . LeX.

ſignifeans hominibus, quales eos eſſe, quæve
facere velit.

S. 718. Deum habere Jus ac poteſtatem,
creaturas intelligentes dirigendi per leges ſuas,
ex ſumma ejus Majeſtate, 1 Paral. 29, I11. 12.
Jer. 10, 6. 7. 10. Dominio Pſal. 24, 1. Apoc.
4, 12. & præſentiſſima gubernatione, Judæ
V. 4. 1I Tim. 6, I5. intelligitur. .
Præterea urgentiſſima ad obſequium erga
Leges Divinas motiva hominibus præbent,
Beneficia per Creationem & Conſervationem
collata, Pſal. 95, I-5. Act. 17, 24 - 27. ipla-
rum legum ad bonum hominum utilitas,
Pſal. 119, I-7. Elſa. 48, 17. & immenſa Dei
Potentia, qua coercere refraétarios valet.

Matth. 10, 28. Jer. 5, 22.

G. 719. Weceſſitas Legis ex eo patet, quod
creatura intelligens nec ſancta ac Deo pla-
cens, nec beata ac felix eſſe poteſt, niſi actio-
nes ejus liberas dirigat Deus, omnis veri
boni ac beatitudinis unica cauſa. Eſa. 48, 17.
Non decuit ergo Deum, hominem ſine re-
gula, qua ad ſcopum cui deſtinatus eſt du-
ceretur, relinquere. (S. 236.)

S§. 720. Fundamentum Legum Divinarum
in ipſa Dei Natura, in æterna & immutabili

ipſius Sanctitate, Juſtitia, Bonitate, ſitum

eſt.

2

—
eſt. ler., Il,
miquiore

c(unt. Et-

Iine dectetu
cetumn nont
Divina poti
lujus ztert
Dateft hom

5. 721.
falta eſ in
minem, 40.
tatis ſæ cog
lel 7, 30. 4
oluntatis dl
Ucum peot

5722. Pe
leges Dihin
Nina leni
an onen
iſrſo, ine
icgne ane
Delente ad b
ityclnnem
feſae I

Eert lex N

8. 723
Non à h

—¶

ei e eſe, a

us ae poteſen
enli her legeeſ⸗
1 Paral. 20, n
Plal 24,1. 4.

bernatione, ²

tur,
4 olſegnim t
ninibus prey.
Conlervatiot
19 21,’27,
minum utilit
& immmenſa!
taatios ii

Alla. Na
vominem lut
eſtintus elt

4)

Divinm

innil

LeNx 357
eſt. Lev. II, 44. 45⁵. 19, 2. 20, 7. I Pef. I, 16.
Antiquiores theologi Legem æternam vo-
carunt. Et eſt ſane æternum Voluntatis Di-
vinæ decretum, in ipſo Deo: ſed hoc De-
cretum nonniſi improprie dicitur Lex. Lex
Divina potius Sarorey, expreſſa imago eſt
hujus æterni Decreti. Decretum per legem
patefit hominibus. Mich. 6, 8.

S. 721. Promulgatio prima Legis Divinæ
facta eſt in ipſa Creatione, in qua Deus ho-
minem, ad Imaginem ſuam creatum, Volun-
tatis ſuæ cognitione evidente inſtruxit. Co-
hel.7, 30. Acceſſit magis diſtindta declaratio
Voluntatis divinæ in converſatione Dei viſi=
bili cum protoplaſtis. Gen. 2, 16. 17.

S. 722. Per lapſum amiſa quidem eſt hæe
Legis Divinæ evidentia: ſed manſit tamen
aliqua Legis Divinæ notitia & boni idea, per
quam honeſtum, juſtum, æquum, a turpi,
injuſto, iniquo, homines diſcernere poſſunt,
idque conſtanti quadam judicii regula; im-
pellente ad bonum; internam etiam animi re-
titudinem requirente; & animis alte im-
preſa. Id omne experientia conſtat: & ſo⸗
let Lex Naturæ vocari.

S. 723. Hæc ſuperſtes Divinæ Legis notitia
non ab homine ſolo, ſibi reliéto, ſed à Deo

eſt, qui actibus ſuis divinis hominem præ-
venit atque convincit. Rom. 2, 14. 15. 4. Plal.
94, 10. 33, 15§. Quod autem illa notitia non
apud omnes eadem eſt, oritur ex eo, quod
non apud quosvis homines eadem eſt ad
hos zaus divinos attentio. Act. 14, 16. 17.
17, 30. Epheſ. 2, 2. II. 12. 4: 17. 18.19. I.
Thefſl. 4, 5.

G. 724. Hinc Lex naturæ, ſeripturaria no-
tione, eſt rectæ rationis dictamen, a Deo,
naturæ audtore, creaturæ rationali impreſſum.
Atque adeo obligatio hujus Naturæ Legis
non pendet ex ſola ratiociniorum veritate,

ſed primario ex Voluntatis Divinæ ad con-

ſcientiam patefactione per actus divinos,
ſenſum ac reverentiam Sancétitatis Divinæ
animo imprimentes, cum arcana vi atque
inſtinétu interno. Unde Finis Legis Naturæ
longe ultra bujus vitæ terminos protenditur,
Rom. 2, 15. coll. 16. ipſaque hæc Lex Chri-
Kianis quoque venerabilis, tuenda, obſervan-
da, ejusque notitia ex Verbo Dei excolenda
& perficienda eſt: eſtque eo gravior homi-
num culpa, quum Legis Naturæ notitiam,
divino oblatam beneficio, & in propinquo
ſitam, ac facilem, ob ſcurari apud ſe patiun-=
tur. Epheſ. 4, 22.

S. 725. Hac ipſa autem de cauſa Deus Le⸗
gis

.
Zis ſenotitia
tione, G reve
tefecit tum in
10. 26. 9, .
Uinnitica Legi
Drum augu
0 populo !
Deut. 4, I1.1

erzu

ber eam
Legi audtorit
20. Deut,4,
oflicit, guoe
lrod. 19,.
ohe 1, 17. G.
Ahoc miniſt
19,3,20, & 1
nrni c
ſeto opvl
Radttge⸗
3 19. 30.

mülgate
Verſam, q

hlum ger-

tum popu
Otdinem?
tiarm ejun
gue lege

Le . 359

—

8 hominem p
2, 14. 15.4. .
n ill notitian
itur ex eo, ll
les eidemn el
40. 4, 160,

4,17. IJ191

,ſeritumni,.
ichamen, 40
tignalnpnin
5 Minunz Leyl
foruun Verttate,
Diwine ad
Chus divinge
Cütatis Dinn
Acana W
nis Legis Nin
inus roteln
ee bee ler h
encz, Ohlent⸗
oDei etclkit
gaior hor⸗
tore notitn,
7 in poping
Apc pain

la Deus
8

1

gis ſuæ notitiam poſt lapſum nova promulga-
tione, & revelatione ſpeciali, hominibus pa-
tefecit, tum in familiis Patriarcharum, Gen. 4,
10. 26. 9, §. 6. 21, 33. tum ex inſtituto in
Sinaitica Legislatione, a Filio Dei, in ange-
lorum auguſtiſſima panegyri, coram univer-
ſo populo Iſraelitico facta, Exod. 19. 20.
Deut. 4, II. 12. 5, 4 - 22. 33, 2. Act. 7, 38.
53. Gal. 3, 19. Ebr. 2, 2. 12, 24 - 26.
Per eam Legislationem incomparabilis
Legi auctoritas denuo conciliata eſt Exod. 20,
20. Deut. 4, 9. 10. Ebr. 12, 18-2I. cui non
officit, quod interceſſit Miniſterium Moſis,
Exod. 19, 3 - 2. 20, 21. 24, I. 2. 12 - 18⸗
Joh. 1, 17. Gal. 3, 19. Divinitus enim ille
ad hoc miniſterium vocatus Exod. 3, 2-10.
19, 3. 20. & auctoritate a Deo inſignibus do-
cumentis confirmata inſtruéctus, & ab uni.
verſo populo ut a Deo miſſus agnitus fuit.,
Exod. 4, I — 9. 30. 3 I. Num. 12, 6. 7. 8. Exod.
34, 19. 30. 2 Cor. 3, 7.

§. 726. Leges a Deo in monte Sinai pro-
mulgatæ partim fuere Morales, vitam uni-
verſam, quoad officia erga Deum & Proxi-
mum generalia, partim Ceremoniales, cul-
tum populi Iſraelitici publicum, ejusque
ordinem & modum, partim Forenſes, poli-
tiam ejusdem populi concernentes; id-
que legum harum diſcrimen in ipſa earum
Z. 4 pro=⸗

360 0 Lex Moralis.

promulgatione notabili modo a Deo figni- (equen
ficatum fuit. “ Prmejtorum
etentia, 1
De Lege AMorali. tone expr.

§. 727. Lex Moralis eſt Lex Divina per M facha,
revelationem ſpecialem expreſſius declarata, ac
Jpeciatim in monte Sinai a Deo ſolenniter pro- ( 70, F.
mulgata, præceptis & interdictis obligans u Momul
quemvis hominem ad ofycia erga Deum & Pro- Cronomnia
ximum generalia, quæ rationem ſuam in ipſa Meos, in
bominis natura, ad Deum & alios homines re- tanſeuntes
lata, babent men in / o
Ut eſter N.
§S. 728. Divinam eſſe bano Legem, & Mo- Ponutgatn,
ſis narratio, & interna præceptorum veritas, 9, Hh.s,
certitude, neceffitas, ſanctitas, ſapientia,
Ssοâροροnα—, & tenor univerſæ Scripturæ, & 9 731. (
teſtimonium Spiritus Sancti, (per operatio- Deeglogo, 4
nes validiffimas, mediante Lege morali in Nhetics Ka
animis hominum productas, ſe exferens.) (ujas ami
comprobat. d Ged
biemet iple
§. 729. Eſfque Eex hæc Moralis proprie 20. 1 ,22.
dicta Leæ. Eſt enim, ex conſtante Scripturz 1, 10.
uſu, évroxy, præceptum; profectum a Deo egenn holit
rege, legislatore, judice, Eſa. 33, 22. Ma⸗-⸗ Lein am
lach. 1, 14. Jac. 4, 12. habens non modo len.
promiſſiones, ſed comminationem etiam
Poœnæ. Exod. 20, 5, 6. 9. 732

funcdata
Conſe⸗

.
—

do a Deo D

hralt.
Ler Duint
Peſius heclamm:
Deo Nlemne
gtergiftis obn
ega Deunig
Oten Aun it/
Alins honnnne

Legen, & l
eptorbtn end
litas, ſhenin
ſe Scrlnr,
,(per gttl
Lepe monl
8, le elkn

Morelu n
ſtinte Scigt4.
Ofellum a0
ens No M
ionen etu

⸗

Lex Moralis. 361

Conſequenter ejus obligatio non in ſola
præceptorum cum rationis dictamine con-
venientia, ſed in voluntatis divinæ ſignifi-
catione expreſſa, cum auttoritate ſummi im-
perii facta, fundatur.

H. 730. Habuit Lex Moralis, prout in Si-
nai promulgata eſt, aliquid particulare ex

conomia Moſaica, quod ad ſolos Dertinei

Judæos, in fœdus cum Deo ſuper hac lege

tranſeuntes. Exod. 24, 3 - II. Sed ipſa ta-

men in ſe omnes homines obligat, non tantum
ut eſt Lex Naturæ, ſed etiam, ut eſt in Sinai

bromulgata. Pſ. 33, 8. Cohel. 12, 13. 14. Rom.
13,9. Eph. 6, 2. 3. Jac. 2, 8⸗ II. Gal. 3, 10.

§. 731. Comprebenditur Lex Moralis in
Decalogo, qui porro paſſim in ſcriptis pro-
pheticis & apoſtolicis ulterius declaratus eſt:
cujus admirabile compendium habetur in præ-
cepto de Deo amando, & de aliis, uti no-
bismet ipſis, diligendis. Deut. 6, 4. 5½. 10, 12.
20. 11, 22. Matth. 22, 37-40. 7, 12. Rom.
13, 10. Ex quo patet, Decalogum non eſſe
legem politicam; & revelatam hanc Dei Le-
gern oum Lege Naturæ materialiter eſſe ean-
em.

§. 732.,Diviſio Decalogi in duas tabulas
fundata eſt partim in facto Dei, Exod. 32,
15. 16

Lex Moralis.

362

15. 16. partim in reductione omnium præ-

ceptorum legis ad duo illa magna præcepta,

quam Chriſtus dedit Matth. 22, 37-40. quo
& Paulus Eph. 6, 2. reſpexiſſe videtur.
Utrum Auguſtiniana Diviſio, quæ ad pri-
mam tabulam tria, ad ſecundam ſeptem
præcepta refert, an Origeniana, primæ ta-
bulæ quatuor, ſecundæ ſex præcepta tribuens,
ſequenda potius ſit, parvi in ſe momenti
quæſtio eſt. Juſta tamen Eccleſiis noſtris
olim cauſa fuit, cur tuerentur ac retinerent
priorem illam, apud nos quoque receptam.

§. 733. Explicatio Decalogi genuina ex
avthentica Chriſti, Prophetarum, & Apoſto-
lorum interpretatione diſcenda eſt ac dijudi-
canda. Præcepta enim ejus ſunt ſynecdochi-
ca: plus multo, quam verba ſonant, pro-
hibent ac præcipiunt; & internam maxime
animi rectitudinem injungunt, Rom. 7, 14.
Sic præceptum primum obedientiam quoad
omnia etiam reliqua animat; Levit. 18; 30.
poſtremum, de concupiſcentia, omnium re-
liquarum prohibitionum interpres eſt; Mat.
5, 20. 48. Ubi virtus præcipitur, una præ-
cipiuntur & media. 1 Pet. 3, 14. 15.16. 2 Pet.
3, 17. 18. Prohibito vitio, prohibentur
etiam occaſiones & cauſæ & incentiva ad ma-
lum, Mat, y, 29. 30. In Præceptis virtualiter
eti am

——
etiunm gohibin
Pracchtum In

734. Q.

popoſita &

atata, jeſſu
lſimum hab
(we, turn in
Qam prelcr
Tiſinam om
Eacceſſioni
cepta, nec in
4, 19, 12, .
Unde ee a4
Atepetitl,
Lentionis bene

Pſ. Co
in leyis Dir
num geleri hun
MWeebo nor
Menor, cer
uum tum i,
lbiationide
Ler moral
d per teve

Ims . Leden
Narn „ No
ginem diw
gloria ila

lie.
—
one omnium n
ll nagmnrketf
h 22 77. ,,
Nifle videtu.
Viſio, gur i,
ſecundian ier
geniana, him:
Xpreceptanbe
twi in ſe mon:
en Veceſis
entur Ac letnen
uoque tatmn

Aalogi in e
etarumm Eihdh
enda ettr au
1s funt Mmin
erba lonn
internam munn.
Gnt, Ron ,l
hecſehtihhlel
t; Lent 19
ia, Omnnlunt
erples el; Mu
Pittur, uni 1r
4 16,16. 1
, Prohbenn.
ceunnuatt,
i Oituditi

Lex Moralis. 363

etiam prohibitio, in prohibitione virtualiter
Præceptum ineſt. Eph. 4, 31. 32.

H. 734. Quoniam ergo Lex in Decalogo
propoſita & in Scriptura paſſim uberius de-
clarata, ſenſum latiſimum, pleniſſimum, ſubli-
miſſimum habet, & obedientiam tum exten-
ſive, tum intenſive, tum protenſive perfe-
tam præſcribit; conſequitur, eam perfe-
&iſſimam omnis vitæ normam eſſe, Pſ. 19, 8. 9.
& acceſſionis, ſive augmenti per nova præ-
cepta, nec indigam, neque capacem. Deut.
4 , 12. 12, 32.
Unde nec a Chriſto novis præceptis eſt aucta;
ſed repetita, vindicata, motivis novis, a re-
demtionis beneficio ſumtis, firmata.

§. 735. Conſequitur & illud, per ſpecia-
lem Legis Divinæ revelationem longe maxi-
mum generi bumano beneficium obtigiſſe. Nam
hoc pacto notitia Legis facilior, diſtinétior,
plenior, certior, efficacior eſt; & reme-
dium tum ignorantiæ, tum malitiæ, tum
dubitationibus oppoſitum fuit.
Lex moralis eadem eſt cum Lege Naturæ;
ſed per revelationem id ei acceſſit, ut noſca-
mus, Legem hanc ſpectare naturam huma-
nam, non ita ſimpliciter, ſed prout ad ima-
ginem divinam primum condita fuit, prout
gloria illa cxcidit, & prout jam per gratiam
In-

364 Leæx Moralis.

inſtauranda eſt ad imaginem Dei; quæ qui-

dem multo ſublimiora ſunt, quam ut ulla
naturalis notitia Divinæ Legis eo pertingere
queat.

S. 736. Lex Moratis babet promiſſiones ad-
jectas, Lev. 8, 4. 5. Deut. 30, 15. 16. 19. 20.

quæ conditionatæ funt, Deut. I1, 13. 22.27.

ac de ſolis temporalibus præmiis intelligi non
debent, id quod ex Chriſti Domini inter-
pretatione liquet. Matth. 19, 17. 18. 19. Luc.
10,25. 27. 28. Luc. 18,18. 19. 20. Rom. 10,5.

S. 737. Eadem vero babet etiam Sandtiones

pœnales Deut. 27, 15-26. 30, I5. 19. quibus

non modo temporales penæ non obedien-
tibus denunciantur, Exod. 20, 5. 7. Lev.
20, 1-21. 26, 14-39. ſed & æternæ Rom.
2, 8. 9, Gal. 3, 10. 13. qua in re Lex Divina
quasvis Leges humanas infinite antecellit.
Luc. 12, 4. 5. Deut. 12, 39.

§. 738. Homini integro Leæx Divina fuit
norma naturæ & omnium actionum, ad quam
ſponte ſe conformaturus, & in eo felix,
Deo gratus, beatus futurus erat. Rom. 10, ß.
Gal. 3, 12.

J. 739. Homini lap ſo ſervatu impoſſibilis eſt
Rom. 8, 3. 7. Deut. 5, 29. Pfal. 14, 2. 3. Hinc
eri

fieri lo me

Vatoenem juſt

o5II. 21. 2,1

m & (alute
A potius al
2Cor. 3, 7
RNom. 7, 5.

II. non pen

propter cor.

. 40.
plum Lepi/
illum, rm
le eo, gid
fgiendumpe
G 4)
Djiſftus eſr
b; dumn he

Ddo cohtn

Cetcelttar,
omines ee
trangulllta
Hi uln i
Videntiam
Lecundus

dum ecca
Soroch 1
5,20. .
Khoeec
Pellttur

4
—
nt, IUam wt
egis eo Pettiie

bet proniſn
30, 1ſ. E ht
elt.Il, l)un
remiis inelge
iſti Domii
9, 17. MH.ll
19, 20. Monp

t etilnn in
10, H. 1) En
enz non Ohei
.20, 61 l
& vim don
in telabon
ainite AMec⸗
.

Ler iniuf
nun, d l
& n eo 1l
eret Non

ſdl

P7.

Lex Moralis. 365

fieri nullo modo poteſt, ut per ejus obſer-
vationem juſtificemur; Rom. 3, 20. 21. Gal.
3, II.21. 2, 16. Act. 13, 38. neque Lex vi-
tam & ſalutem afferre poteſt Gal. 3, 10- 19.
ſed potius affert damnationem, Gal. 3, 10. 22.
2 Cor. 3, 7. 9, Rom. 3, 19. peccatum auges
Rom. 7, F. 8 - 13. & iram operatur Rom. 4,
I5. non per ſe quidem, ſed per accidens,
propter cordis humani malitiam.

g. 740. Neque tamen jam nullus poſt la-
pſum Legis uſus eſt. Præter generalem enim
illum, normativum, quo omnes homines,
de eo, quid bonum, malum, faciendum,
fugiendumve ſit, edocet, Mich. 6, 8.
(§. 734.) triplicem habet uſum.
Primus eſt in peccatoribus impeœnitenti-
bus; dum homines mali per legem quodam-
modo continentur in diſciplina externa, &
coercentur, ut honeſtas vitæ externa inter
homines conſervetur, & ſocietatis humanæ
tranquillitas in tuto ſit. I Tim. 7, 9. Gal 3, 19.
Hic uſus dicitur politicus, & pertinet ad Pro-
videntiam Dei communem.
Secundus uſus eſt in homine convertendo,
dum peccator per legem perducitur ad pec-
catorum agnitionem, Rom. 3, 20. 4, 1 5⸗
5, 20. 7, 7 ſeq. 2 Cor. 3; 7. 8. 1Cor. 15, §6.
& hoc RAo ad Chriſtum deſiderandum com-
pellitur. Gal. 3, 23. 24. Dicitur Elenttico-
Pæda-

366 Lex Moralis.

Pædagogicus, & præſtatur per legem non
mere literaliter, ſed ex effcaci operatione
Spiritus Sandti, qui per legem hominem ar-
guit, convincit, humiliat. Joh. 16, 8. 9.
Tertius uſus eſt in converſis atque regeni-
tis, quos officium ſuum docet, quomodo
vitam ſecundum voluntatem Dei inſtituere

debeant. Rom. 13, 8. 9. 10. 12, I. 2. 2 Tim.

3, 16. 1 Theſſ. 4, 1. 2. 3. Gal. 2, 17. 6,2. Rom.
8: 12. 6, I. 2. I Joh. 2, 7. 8. Vocatur Dida-
Ricus, item Normativus, & methodi cauſa
Tertius. (Form. Conc. Art. 6.) Ubi obſervan-
dum, in praxi tertium bunc uſum apud rege-
nitos ſemper aliquid etiam ex IUſu ſecundo,
Elenttico, conjundtum habere; Lex enim ipfſos
etiam regenitos ſubinde humiliat, quam lon-
ge a perfectione abſint, oſtendens, Phil. 3,
12. 13. Ebr. 12, I. 1 Joh. 1, 8. 9. Pſal. 143,3.
& carnem in ipſis ſuperſtitem, ne dominium
denuo ſibi ſumat, coercet, Rom. 8, 12. 13.
Gal. 5, 16 - 24. 13. 14. Ebr. 12, I. Rom. 6,
10 - 14. & ſic utroque modo eos ad Chri-
ſtum compellit. Phil. 3, 7. S. 9. I Joh. 2, I. 2.
I, 6. 7. I Pet. I, 13. Id quod contra recen-
tiorem quorundam guνοναâaα& tenendum.
Conf. Form. Conc. p. 722.723. 724.

J. 74 1. Quamvis renati certo quodam ſen-
ſu a lege liberi ſint (S. 638.), non tamen Lex
Moralis abrogata eſt in N. T. Eſt enim fundata
. in

in ſuſttia &
immutabilis;
Oorum fum
Nunquarn Iibe
deri; quin
1Chriſto, X
Apoſtolis in
Mph. 6, 2.
Hinc eti
cenda, & i
Rom. 3, 31
1TIim,1, 5.

—.—

DEIH

Premc
ſenſa
neceſſarie
Lex cen
lumn ivine
forma lſr⸗

dam G 00
revelata
Memorian

it.
—
Ur per kpem
efcaci chemme
gem homihere
. ſoh. 16, 94
erſis gle
1 Coret, gpant
tem Dei ntt
0, 12, 1.1 21
41,2, 17, bulr
§. Vocatul
& method
.) Ubi ober
NMun Yudl s,
er la ſun
3 Lex enlnyt
ciliat, duunte
ſtendene ;
,9,9. M1egr
n, necofmnn
Rom. 6 11
12,1 Non
40 eos 1
9 Nin,
od contraltn
Eni

1,711.

Iur tlal
eninkn 1

Lexæ Ceremonialis. 367
in Juſtitia & Sanctitate Dei (S. 720.), & hinc
immutabilis; & officia, quæ complectitur,
quorum ſumma eſt Lex Amoris (S. 731),
nunquam libera & indifferentia poſſunt ha-
beri; quin diſerte confirmata fuit in N. T.
aà Chriſto, Matth. y, 17. ſeq. & fidelibus ab
Apoſtolis inculcata, Rom. 13, 9. Jac. 2, 8 -’ I1.
Eph. 6, 2.
Hinc etiamnum in Eccleſia chriſtiana do-
cenda, & ipſis etiam renatis proponenda eſt.
Rom. 3, 31. Tit. 2, II. 12. I Cor. 9, 21.
I Tim. I, 8.

XLIV.
DE LEGE CEREMONIALI.

§. 742.
(emoni in genere eſt actio circa rem in
Jenſus incurtentem, qua alius cujusdam rei
neceſſariæ cogitatio in memoriam revocatur.
Lex ceremonialis eſt complexus præcepto-
rum divinorum, quibus externa cultus publici
forma Iſraelitis præſcripta fuit, ad renovan-
dam & conſervandam eorum, quæ in religione
revelata præcipua Junt, agnitionem atque
memoriam.

8. „43.

368 Lex Ceremonialis.

8S. 743. Legem banc ab ?ſo Deo datam eſſe,

& Moſis libri paſſim docent, & monita Pro-

phetarum contra ejus transgreſſores confir-
mant. I Sam. 2, 27- 30. 2 Paral. 26, 16⸗-20.
Elſa. 65, 3-7. Ezech. 20, 10 ſeq.
Propter interveniens tamen miniſterium
Moſis, ſæpe Leges hæ, quamvis divinæ ſint,
etiam Moſis leges dicuntur. Matth. 8, 4. coll.
Joh. 7, 22. Gal. 3, 19.

S. 744. Hahuerunt hæ leges veram rationem
Poceht. Fuerunt enim Voluntas Dei IIrae-
itis per Moſen ſignificata; idque cum pro-
vocatione diſerta ad Imperii Divini auctori-
tatem; & cum ſancita non obedientibus pœ-
na. Ehr. 7, 28. 9, 22. 10, 1. Luc. 2, 22. Eph. 2, 15.

S. 745. Sed ſolos obligarunt Iſraelitas, Deut.
33,4. eorumque poſteros Exod. 27, 21. Ad
Canaanitidem enim adſtringebantur Deut.4,
C. 14. 6, I. 1I, 31. 32. certumque in ea lo-
cum, ſacris publicis deſtinatum, Deut. 12, 5.
13. 14. 18. & fuere ſpecialis conditio fœde-
ris inter Deum & Iſraelitas. Exod. 19, f. 6.
24,3-8. 34, 27. Lev. 2, 13. 16, 29. 34. 26,
3. I4. 15. Deut. 29, 9. 12. 25. Hinc Prophe-
tæ, quamvis gentes vicinas ſæpe ob peccata
ipſarum reprehenderent, nusquam tamen
omiſſionem horum rituum illis exprobraſſe

leguntur.
J. 746.

le
—

6. 7416.

vebus d cultum

de ori ſactis,
ſypellectlle
clis, Jacer
(Uis, LevItis

lus ſacris, d

unibus, Cibor

Rebus jacris,
oleo unction
teinpore cult

menia, Feſtis

& Jubiæo.

707. Lur⸗
el lſer ita,
tnsmniſla fait
Lxod. 16,23

23. 0
6314. 6,20.2
10. 22,13. 26⁵
Gen t⸗ Dec
el 1,,10, 4
AUte, Gam
Hod. 12, Hat
indhum, ince
Uandam; A

udicari dede

Lpenceri
Ded ex
Summentis n

——

t. 2
Lex Ceremonialis. 369

N Dendtens S. 746. Continebant hæ leges mandata de
nt, & moninlt zebus ad cultum publicum pertinentibus: (1)
nsgreſtores t de Locis ſacris, tabernaculo & partibus ejus,
Daral 26, Gt ac ſupellectile univerſa (2) De Perſonis
o ſecg. SWacris, Sacerdote ſummo, Sacerdotibus reli-
tamen miniden quis, Levitis, Nazaræis. (3) De Actioni-
namvs Chins Pus ſacris, Sacramentis, Sacrificiis, Lotio-
t. Mwhèts hibus, Ciborum delectu, Votis. (4) De
Rebus ſacris, primitiis, decimis, ſuffitu,
oleo unctionis. (5⁵) De Temporibus ſacris,
ves erenta tempore cultus quotidiani, Sabbato, Neo-
Pluctsbek menia, Feſtis ſolennioribus, Anno Sabbatico
z icve an⸗ & Jubilæo.
ei Divinidht: —
Obedenmer.. §. 747. Pars horum rituum antiquiore iam
c.,21 obſervata, & à Patriarchis ad Iſraelitas
transmiſſa fuit; ut Sabbatum, Gen. 2, 2. 3.
1rliulnuer Exod. 16, 23. Gen. 8, 10. 11. Sacrificia, Gen.
LA 1,,A. 4,3. 4. 8, 20. 21. 12, 7. 8. 13;4.18 15; 9.
eumn De 10. 22, 13. 26, 25. 33⸗ 20. 46, I. Primitiæ
umgieiner Gen. 4, 4. Decimæ Gen. 14, 20. Circumciſio
uun eri Gen. 17, 10. Agnus Paſchalis, Iſraelitis paulo

Netoee ante, quam gypto exirent, mandatus.
619,6 Exod. 12. Habuerunt ergo hi ritus originem
Prod. 19 ſanctam, inde 4 puriori X*½VO patriarchali deri-
n vandam; & ex eo etiam de reliquis ſimiliter
. Nueg judicari debet, eos originarie a Deo eſſe.
ſene il Spenceri opinio, complures ritus ethnicos

— W.
uegnn g a Deo ex &νααιρω+ειυρ doptatos fuiſſe, ar-
Us N umentis nititur magno & egregio eruditio-

3 A a nis

370 Lex Ceremonialis.

ratu ornatis, nec tamen non Valde
jafirnns. Et obſtant illi tum Sanctitas Dei,
& Sapientia, & diſertiſſima prohibitio, ne
Iſraelitæ imitentur gentilium inſtituta, Deut.
12, 30. 31. 18,9 -14. tum elogium Tegi
ceremonialis, quod nulla alia gens tale qui
Habeat, Deut. 4, §. 6.7. tum exemplar taber-
naculi, omniumque, quæ ad illud pertine-
bant, divinitus Moſi oſtenſum. Exod. 25, 9.

§. 748. Interna legum ceremonialium indo-
kFoz 10r Conſiſlebar in ſpecialiſſima eo⸗
rum, quæ ad publici cultus ordinem
cus Deo dignum ſpectabant, determinatione,
Exod. 29, 42 -46. Lev. I1, 44. 4 5. 2 3 n
quæ vero non mere legalis fuit, ſed ſche
etiam evangelicam habuit.

S. 749. Habebant enim Teges Ceremouiale⸗
t)picam ſignificationem, qua inſtitutio e
Meſſia, de redemtione, de applicatione r
emtionis, & univerlſo ſalutis ordine conti-
nebatur. Hoe probatur (1) ex ipſa con
venientia mutua inter ceremonias levitien
& inter myſteria evangelii. (2) Ex mod
loquendi Scripturæ, quæ res & bona N. T.
vocibus ac formulis e medio cultu levitico
petitis deſcribit. (3) Ex dictis expreiſis:
quibus levitici ritus exemplar & umbra di-
cuntur rerum cœleſtium Ebr. 8, 5. 9,9. 101.

—
qoilem int
iple ititus
hr, 5.
Per hos ti
Leyit. 16, 30.
etiam hoc d
1eOS Kuiſſe l.
22. Oportol
cui tam exe
que hoc P
los, ſeorſen
tiam ulus fui
li Redemtor
nt, & guen
Uint, Dreſtare
bonem cum

750. Ex
Aumn intellig
obleo aden
ſe leres, et
Ne, ideo Den
eas fuit rep
ltnelitico
ſum, Gal.

P ommbus
Uitreti. xd
Jutapopalt
currentem
ut. er. l,

iglis,
S

eC tamen nOn N

Leæ Ceremonialis. 371

& quidem in Chriſto, Col. 2, 16. 17. quem
Ltum Eulttul ipfe Spiritus Sanctus per eos indigitaverit
fime Nonbt, Ebr.9, 8.
uum inſtiunn Per hos ritus Deus placatus eſſe dicitur,
tun clogial Levit. 16, 30. 17, 11. Ebr. 9, 22. & tamen
n di genstef etiam hoc dicitur, ritus illos non per ſe ido-
tumetnmrt neos fuifſe Deo placando bſal 40, 7. 50, 13.
Iead det 22. Oportuit ergo eis ſubeſſe aliquid majus,
eniin is cui tam excellens effectus deberetur. At-
due hoc Paulus declarat, oſtendens, ritus
Cerentnininil illos, ſeorſum a Chriſto nullius ad conſcien-
in weilm tiam uſus fuiſſe, Gal. 4, 9. Ebr. 10, I -4. ac
us oliene vi Redemtoris Chriſti, quem repræſenta-
Gt, Miifn bant, & quem fide amplecti Ifraelitæ debe-
44,4. Mz bant, præſtare demum potuiſſe reconcilia-
futt, e 1 tionem cum Deo, kbr. 10, y-10.
n. L
8S. 750. Ex hoc etiam rationes harum Le-
egecmd gum intelligi poſſunt. Cum a nullo cultu
ua inlini⸗ publico abeſſe poſſint ritus externi; bas præ-
aPplenne ie leges, cum tanta varietate ac multitudi-
ts ordie ne, ideo Deus delegit, (1) quia Chriſtus per
11) er eas fuit repræſentandus; (2) quia populo
enmtis ein Iſraelitico pædagogia eſſe debuerunt ad Chri-
) Len ſtum, Gal. 3, 24. (3) quia per eas Iſraelitæ
esAbom ab omnibus aliis populis debebant manere
oaln ei diſcreti. Exod. 19, 5.6. Deut. 4, 14-20. (4)
Cichi e quia populus hic, ad cultum in oculos in-
4 unb- currentem & ritus externos proclivis, diſci⸗
gy plina fali oneroſa, qua coerceretur, opus ha-
bHNWduit. Jer. 31, 32.
A a 2 §. 751.

372 Lex Ceremonialis.
J. 751. In Novo Teſtamento Lex ceremonia-
lis abrogata fuit à Deo. Act. 15, 10. 11. Gal.

F⸗ I. 4.

S. 752. Hæc abrogatio fadta eſt ſucceſſive:

etenim jam in V. T. prædicta fuit, Jer. 3 1,31.
34. 3, 16. 17. Pfal. 110, 4. Dan. 9, 24 - 27.
Deut. 18, 15. 18. deinde a Chriſto & verbis
& factis oſtenſum, eam inſtare, Joh. 4, 21.
23. Mat. 12, 1I⸗8. 15, 10 -20. donec per
Chriſti mortem impleto earum legum fine
primario Ebr. 9, 12. 10, 10. de jure jam ab-
rogatæ eſſent.

Libertas autem hæc gradatim introducen-
da & uſurpanda fuit, ex veneratione divi-
næ legislationis. Hinc (1) initio liberum
fuit eas aut omittere, aut (in gratiam infir-
morum) uſurpare. Actor. 16, 1. 3. 21, 22.
1 Cor. 9, 20. 22. (2) Gentilibus ad fidem
converſis plane non imponebatur hoc ju-
gum, Act. 15, 7-28. (3) Cum eccleſia ſatis

de libertate ſua edocta eſſet, his, qui non

deſinebant obſervationis urgere neceſſitatem,
jam nihil conceſſum, ſed ſtatui gratiæ noxia
declarabatur. Gal. 2, 5. 14. 5, I. 2. 3. (4)
Tandem Deus ipſe actualem iſtius cultus
abolitionem facto illuſtri peregit, cum

—

Temphum d

dorum even
2, 14. 1 5. Eph. 2, 14. 15. Col. 2, 14. 16. 17
Ebr. cap. 7- 1I0. Gal. 1, 6. 7. 3, I. 2. 3. 4, 9.

6763. N
Glitur, null
ſon babere
in theologi⸗
Libri, in
partem no
tota comm
pienti 2 Tin
legantur in-
tes ſtabiſien.
(Cor.6,16, B
hr ſ4 .
elgo Deus cl
ens goceri.
1s ceremon
ſaellior, ſe
Chriltiarisn
Oundior,
genla elt,
conyincendh
gelluls ref

Tem-

hieli,
erto Le terenn
Act. 1,loli, 0

5,7. 31. 2,

o fucn et huß
ih fut ſerg⸗
,4. Dol94:
1Chrlto din
inſtue, ſongt
,f0:70 Ce
enumn kgun;
1o Ceſle ,n

itimintod
XVenettioleh
(1) uit ke
1 (ingemnund.
116, 1, I
entiibus d e
vonebin in
Cum elcleli⸗
ſet, 6,
gerenecelitt
uwi gentie n
1.2,
emn iltins 4.
Pereyl .

Lex Ceremonialis. 373

Templum deſtrueretur, & respublica Ju-
dæorum everteretur.

S. 73. Nec tamen ex abrogatione hac ſe-
quitur, nullum amplius Leges Ceremoniales
uſum habere; quin potius recte de iis, etiam
in theologia Chriſtiana, agitur. Nam (1)
Libri, in quibus deſcriptæ ſunt, conſtituunt
partem non parvam Scripturæ; ea autem
tota commendatur meditationi fidelium ſa-
pienti 2 Tim. 3, 16. (2) Leges hæ ſæpe al-
legantur in N. T. ad magni momenti verita-
tes ſtabiliendas, ICor. 5, 7. 8. 10, 18. 2.
Cor. 6, 16. Rom. II, 16. 15, 16. Gal. 3, 13.
Ebr. 5, 4. 5. 13, 10 - 13. Apoc. 11, 19. vult
ergo Deus chriſtianam etiam eccleſiam per
eas doceri. (3) Còôñ̃ſideratio typorum le-
gis ceremonialis nunc in N. T. non modo
facilior, ſed ad promovendam Chriſti &
Chriſtianismi cognitionem etiam multo fœ-
cundior, adeoque Chrifſtianis non negli-
genda eſt. (4) Habet denique uſum in
convincendis Judæis, & aliis quoque in-

credulis refellendis.

374 Lex Forenſis.
XLV.
DE LEGE FORENSI.

§. 754.
J ex forenſis eſt complexus mandatorum
Dei de republica Judaica adminiſtranda
ad conſervandam, per judicia ac diſeiplinam
externam, vitæ ſocialis boneſtatem ac tran-
quiliitatem.

S. 755. Lata eſt a Deo, utente jure ſuo
peculiari in populum Iſraeliticum, e ſervitute
.gyptiaca liberatum: quem cum in rem-
publicam bene ordinatam formaret, Legibus
etiam, quibus regeretur, inſtruxit, Exod.
19, 3 -6. Lev. 19, 36. 37. & Judices conſti-
tuit. Deut. I; 17,
Eyx quo quid T beocratia fuerit, intelligi
poteſt.

§. 756. Pars earum legum propius deter-
minavit ea, quæ jam in lege morali conti-
nentur; quaßis eſt pœna furti Exod. 22, 1-9.
& ſcortationis Deut. 22, 20 - 2 ½. Pars ad ge-
nium terræ ſanctæ & populi, ac utriusque
ad gentes vicinas relationem, accommodata
fuit; qualis erat lex de divortiis Mat. 19, 8.
& de occidendis idololatris ac falſis prophe-
tis Deut. 13, 5- 18. Pars alia denique habuit
typicam

— —
typicm ratie
uII OuOVIS 41
nno Jubilæo.

5§.777. Hir
Uime fuerun
ndolem gen
Vicinorum.
LEX ge oc
latris habui
am: (1)
Deo, ac pe
cultus ipſis
Inmo (3)
lbaelita, ſus.
Aus, zaͤ ld
Centilius
ler.2, 10.
Perperamn a
bereticis: .

§,759.

momenti
Procuravit
ſi; qux
duobus ful

tuch privat⸗
non mode
vata ch
fuerunt

ORENS

lexis nontne
doica Adn

gicig te Ar

Ponefetten NN

, Utente n
ticum, etnin
lem cum hin
ormaret, L
inltruxtt, 4
& udicssaen

ig foet, insi

n i 6
lege nolil di.
S
.9f. MiA
l, vni

n, AMCONNNH

Ottis Mnl
tilone⸗
,Genigne,

Lex Forenſis. 375

typicam rationem, ut lex de cultura agro-
rum quovis anno ſeptimo omittenda, deque
anno Jubilæo. Levit. 25.

S. 75 7. Hinc ſapientiſſimæ, uiſſimæ, ju-
ſtiſſime fuerunt: accommodatæ quippe ad
indolem gentis, & regionis, ac populorum
vicinorum.
Lex de occidendis pſeudoprophetis & idolo-
latris habuit ſeveritatem, ſed longe juſtiſſi-
mam: (1) quia idololatria fuit apoſtaſia a
Deo, ac ſpecies rebellionis; (2) quia fuit
cultus ipſis Dæmonibus præſtitus, Lev. 17, 7.
Immo (3) fuit blasphemia in Deum, ſi
Iſraelita, ſufficiente veri Dei notitia inſtru-
us, ad Idololatriam defecit, & (4) ipfis
Gentilibus per eam ſcandalum datum eſt.
Jer. 2, 10. 11. Ex quo patet, hanc Legem
perperam applicari ad theſin de occidendis
bæreticis: quippe quorum alia plane cauſa eſt.

S. 758. Per has Leges duæ utilitates magni
momenti obtinebantur. (1) bPer eas Deus
procuravit ſalutem vitæ Jocialis in populo
ſuo; quæ publica ſalus in omni republica
duobus fulcris continetur: æ. bhoneſtate vitæ
tum privatæ, tum publicæ; & tranquillitate,
non modo publica omnium, ſed etiam pri-
vata cujusque. (2) Smul in his legibus
fuerunt adjumenta atque incitamenta & ad
Aa 4 reli⸗

76 Lev Forenſis.

—

religionem, obſervationemque cultus exter-
ni, & ad animi internam virtutem. I Cor.

9, 9. I Lim. 5, 18.
Prior ille Finis (ſalus reip.) immediatus,
alter (legis tum Ceremonialis tum Moralis
obſervatio) mediatus fuit.

§. 759. Abrogatum eſſe hanc legem, exeo

patet, quod ſtatum reipublicæ ab ipſo Deo
formatæ pro fundamento habuit. (S. 75.)
Sublata ergo republica hac, ne Judæos qui-
dem amphius in totum, potuit obligare,
quippe quibus earum gentium, inter quas
degebant, lege civili deinde fuit vivendum;
multo ergo minus alii populi ad eas unquam
adſtricti fuerunt.

Hinc perperam olim Anabaptiſtæ aliique,
caulas chriſtianorum civiles, eliminato Jure
Romano, ſecundum Leges Moſaicas dijudi-
candas eſſe ſtatuerunt. Moderatius multo
noſtrates theologi Magiſtratuum arbitrio ſa-
Pienti reliquerunt, quid ex legibus, a ſapien-
tiſſimo Legislatore profectis, in ſuas res-=
publicas transſumendum eſſe exiſtimarent.

XLVI.

Penesiu
Accipitr
Dro umiverb
na; quo ſe
Marc. 1, l.
nem zccipi
(2) Ftricke
uie ac alu
Rom. 1, 16,.
quæ comple,
ir. ()
Chriſti exhibt
d peracte
In V. T. Car
Eiſtingwiten
Medive
Dca ordin⸗
Seripturæ

§. „61.
Divine,
neficig,
alku effea

§. 76:
I, I. lIſ;

—
elnque cuſtiser

Mamn Virtuten, 1C.

reig.) innla
onialis tun
it.

e hanelgen,e
publice dd
to haboit (S
hac, he lan
m potut oitr
entiun
nde fuiti
ppoliakennu

Aulintf
les, einumn ,
es Molsd
Modenri
potkun MM,
et.
legku, 1e
Cis,
ſe elthrel,

. Fvangelium. 377
XLVI.

DE EVANGELIO.
S. 760.
Tangclium in Scriptura triplici ſignificatu
accipitur: (1) latiſſime && ynecdochice
pro univerſa Chriſti & Apoſtolorum doctri-
na; quo ſenſu etiam Legem complectitur,

Marc. 1, I. coll. 4. 14. 15. ſed denominatio-

nem accipit a parte potiore. Rom. 2, 16.
(2) Stridte, pro complexu promiſſionum gra-
tiæ ac ſalutis propter Chriſtum per fidem;
Rom. I, 16. 1 Cor. 15, 1-4. quo ſenſu a lege,
quæ complexus mandatorum eſt, diſtingui-
tur. (3) Striktiſime pro annunciatione
Chriſti exhibiti & redemtionis per ipſum jam
Atu peracte; quo ſenſu a Promiſſione, quæ
in V. T. Chriſtum venturum præſignificabat,
diſtinguitur. Rom. I, 1. 2. Act. 13, 32.
Medius ſignificatus in theologia dogma-
tica ordinarie ſolus adhibetur, idque ex uſu
Scripturæ. Matth. 11, 5.

G. 761. Evangelium eſt aununciatio gratiæ
Divinæ, qua meritum Chriſti, & parta eo be-
neficia, omnibus offeruntur, & credentibus
actu eficaci conferuntur.

S. 762. Audor Evangelii Deus eſt, Rom.
I, I. I5, 16. I Tim. I, II. I Cor. 9, 12. qui
A a 5 etiam

37 Evangelium.

etiam illud primum promulgavit Gen. 3, I5.
iteratis ſubinde promiſſionibus confirmavit,
Gen. 12, 3. 26, 3. 28, 13. typis variis re-
præſentavit, ac tandem per Filium ſuum ſo⸗
lennius protulit Ebr. 1, I. Ex quo dignitas
hujus doctrinæ patet. Ebr. 2, 3. .
Hanc theſin porro Scriptura ſic determi-
nat, ut oſtendat, Evangelii doctrinam ratio-
ni incognitam eſſe, Rom. 16, 25. 26. 1 Cor. 2,
7. 10. Eph. 3, 5. 6. 9. 10. nec niſi ex ſola Dei
revelatione cognoſci Gal. I, II. 12. JOh. 1, 18.
Mat. 6, 17. Eph. 6, 19. Fundamentum enim

evangelii, meritum Chriſti, eſt res facti,

de qua rationi ſibi relictæ nihil conſtare pot-
eſt. Modum ac medium peccatorem ſal-
vandi nulla humani ingenii perſpicacia po-
tuiſſet excogitare. Remiſſio peccatorum eſt
beneficium pure gratuitum, indebitum, a
benevola Dei voluntate unice pendens: fciri
ergo certa cum fiducia, niſi Deo revelante,
non poteſt. Spes quam ex bonitate & cle-
mentia Dei, & ex continuatis erga peccato-
res beneficiis Naturaliſtæ ſibi formare ſolent,
incerta, dubia, vana eſt. Rom. 2, 4. coll. 5.

S. 763. Evangelium non demum in N. T.

ſed jam ante Chriſtum in V. T. propoſitum eſt,
in tot luculentis de Redemtore & Salute pro-
miſſionibus. Joh. 1, 45. 5§, 46. Act. 10, 43.
Rom. 1I, I. 2. unde falluntur, qui in V. T.
meram

—

Meran eget
laluu patefa

Kon. 16, 25
cLcd ummm ige⸗

in utroqve“
21. 4,6,. le

§. 764.
ge bomimih
Vundlis. AG
tiones, g
19. Eph.2,
ſ, 20, Phil.
13,26. glorl
Idem etiaqh
Continet eni
ge conſis ſal
Dei ergx hi
verrez elt,
terna, Ohn
Wode evar
16. 16, 2
ſ, 18. (
prout in
ne peccat
forenſem
ratione &
Cinalem,
Conſumn
Ram ge

Um.

—
blgmnit Cen 3,
önibus confirmmi
130 pis variet
er EHhm ſuun’
. Cv0
r.2,
npturn ſe dett
geli Ainmn
,16,2,,20 100.
nec nli ern
h 1, 1I.11 ſhul
Fundawenumen
riſti, A
enihlculenn⸗
mn petemmn
enii erhitun
ſſo peccrronn
Im, Ungebitun,
ſe henlen:
n Deo rerelr
bonitate l
Nts erga ell⸗
bi fommateſi
Rom. 2,41

.„N
Cemumn inl
ſe
1 liin
oreef
r, Yi 11 4
1, Neni

ſ

Evangelium. 379

meram legem fuiſſe contendunt. In N. TZ.
glarius patefactum eſt, 2 Cor. 3, 13. 19. 4, 6.
Rom. 16, 25. 26. Epheſ. 3, 5. 2 Tim. 1, 10.
ſed unum idemque tamen evangelium fuit, quod
in utroque Teſtamento percrebuit. Rom. 3,
21. 4,6. ſeq. 10,6. 8. 16. Ebr. 4, 2. Gal. 3,8.

S. 764. Objectum Evangelüi eſt conſilium Dei
de bominibus propter Chriſtum per fidem Jal-
vandis. Act. 20, 27. Hoc probant appella-
tiones, quibus dicitur verbum pacis, Ela. 57,
19. Eph. 2, 17. 6, I5, Zach. 6, 13. vitæ, Act.
5, 20. Phil. 2, 16. ſalutis, Ephef. 1, 13. Act.
13, 26. gloriæ. I Tim. 1, 11.
Idem etiam demonſtrari per partes poteſt.
Continet enim Evangelium (1) doctrinam
de caufis ſalutis, tum interna, gratioſiſſima
Dei erga homines voluntate, unde Xρς
xρααος eſt, ACct. 14, 3. 20, 24. 32: tum exX-
terna, Chriſto & merito ejus, Act. 8, 12.
unde evangelium 3& Xesss dicitur Rom. r,
16. 16, 25. & ſermo reconciliationis 2 Cor.
5§, 18. (2) doctrinam de Jalute ipſa, tum
prout in bac jam vita obtingit, in remiſſio-
ne peccatorum & Juſtificatione, per gratiam
forenlem, Rom. 14, 17. nec non in Regene-
ratione & Renovatione, per gratiam medi-
cinalem, Tit. 3. 5. tum prout poſt vitam hanc
conſummabitur. I Pet. 1, 3, I7. (3) doctri-

nam de applicatione ſalutis, quæ uti ex parte
Dei

380⁰ Fvangelium.

Dei per Verbum Rom. 1, 16. & Sacramenta
Tit. 3, §. Matth. 26, 28. ita ex parte hominis
per fidem fit, unde Xoνος issινς dicitur. 1
Tim. 4, 6. Rom. 10, 8.

§. 765. Ex eo vero intelligitur etiam, qeuæ
ſit Evangelii forma, quam alii, faciliore me-
thodo, evangelii munus ſive officium dicunt.

Generatim in eo ſitum eſt, ut bominem ſal-

vet, quod Lex præſtare non poteſt. Rom. I,
16. 8, 3. Gal. 3, 21. Speciatim autem Forma
Evangelii hæc eſt, ut ſit Salutis per Chriſtum
partæ manifeſtatio; & oblatio ſeria; & colla-
tio actualis.
Manifeſtatio conſiſtit in narratione certa,
indubiis veritatis criteriis munita, de eo, quod
Cbriſtus, Filius Dei, hominum cauſa peregit.
Marc. 1, I.
Oblatio conſiſtit in declaratione, quod illa
omnia ex Dei Voluntate ad bominem, cui iſta
proponuntur, pertineant, cum adjundta exci-
tatione, ut ea ſerio fdei aſenſu aceceptet.
Act. 13, 3 8. 39.
Collatio conſiſtit in productione fidei, Jalu-
tem banc acceptantis, & inchoatione perdura-
tura fruitionis adctualis hujus ſalutis. I Cor.
I5, 1. 2.

§. 766. Hinc admitti non poteſt illa notio,

qua Sociniani & (ex parte) Remonſtrantes

— —
Pyunngelium e

Lonrum )

Chuſtus dede
ünendam eo

niſiomibus mi
fuerint. M
à forma doc-

§. 767.
tur, Evan
Qamwis
Primo ſignin
4, I7. Luc,
niam ſignifie⸗
Dublica autor
At V. P. .
ſtinemus. )
etiath ex Lva
MoVa. (§.
lienie
geliun argn
lbet, 8 16
12, 13 guo

1.68
Nconium

Evan-

1,16. 1C
6. untonl
tatio, he

10,17, Vn

liin.

—
16. Kdrnmen
ita e pare ont
Vs Teur lttu

telligtur einme
all, kaclinen
ſiweoffiindins
ſt, Ir honnm
non potel Nu
ciatim autenkkt
latiser Chi!
grin eria; l

a urrotionen
unitu, gednf
Binen Cikl

clarutinn, 4
Ounier, 4
Cun oderkt e

4 ni/ iphii
lenrili

Chunin iin⸗
ſMtfi 1.

votelk il nn

Evangelium. 381

Evangelium concipiunt tanquam complexum
novorum &σ perfettiorum præceptorum, quæ
Chriſtus dederit, una cum propoſitis, ad ob-
tinendam eo promtiorem obedientiam, pro-
miſſionibus multo ſublimioribus, quam in V. T.
fuerint. Multum hæc Evangelii idea recedit
a forma docendi Scripturaria. (§. 764. 76 5.)

§. 767. Ne illud quidem commode dici-
tur, Evangelium eſe Pœnitentiæ concionem.
Quamvis enim affirmari id poſſit, poſito
primo ſignificatu latiſſimo (§. 760.), Matth.
4, 17. Luc. 24, 47. Act. 20, 21. tamen quo-
niam ſignificatus ſtrictior magis uſitatus, &
publica autoritate receptus eſt, (Form. Conc.
Art. V. p. 59 1. 709), rectius ea formula ab-
ſtinemus. Per quod tamen non negatur,
etiam ex Evangelio deſumi poſſe Pœnitentiæ
motiva. (S. 579. 664.)
Idem ſentiendum de Propoſitione, Evan-
gelium arguere peccata, quam Apologia A. C.
habet, p. 16 5. lin. 22. ſed mox pag. 166. lin.
I2. 13. quomodo ſit intelligenda, declarat.

J. 768. Illud potius tenendum, Evangelii
præconium bhabere effcaciam divinam, Rom.
1, 16. I Cor. I, 6. 18. 2I. 24. 2, 4. 5. Col. I.
6. qua confertur Spiritus, Gal. 3, 2. 5. Trege-
neratio, Jac. 1, 18. I Cor. 4, 15. Fides, Rom.,
10,17, vita, Phil. 2, 16, ſalus. 1 Joh. 21, 2˙.
§F. 769.

382 Fvangelium.

J. 769. Hoc Evangelium efficax ex inten-
tione Dei omnibus bominibus deſtinatum eſt.
Id probatur ex mandato univerſali omnibus
hominibus illud annunciandi Marc. 16, 15.

Matth 28, 19. Act. I, 8. ex ejus patefactione

prima Gen. 3, 15. 9, I. omnem deinceps

terrarum orbem pervadente Plal. 19, 4. .
coll. Rom. 10, 18. Matth. 24, 14. 26,13. Col.
1,6. 23. & ex cauſa damnationis hominum,
incredulitate Joh. 3, 18. 19. 36.
Niſi ponatur ſeria Dei Voluntas omnes,
qui evangelium audiunt, ſalvandi, abeſſe
non poteſt, quin Evangelium convertatur in
legem, per quam reprobis tantummodo
præcipiatur, quales eſſe deberent, ſi promilſ-
ſionum participes fieri vellent.

J. 77o. Sed actu tantum illi participes bene-
fciorum Evangelii fiunt, qui efficaciam ejus
admittunt & oredunt. Joh. 3, 16. 20,3 I. Rom.
1, 16. 16, 26. Act. 13, 38. 39.
Hc theſis, per ſe plana ac facilis, magnam
in praxi circumſpectionem requirit, ut a-
tendatur ad fidei ſigna: (1) antecedentia, ſo⸗
lidam Converſionem; nemo enim adultus
capax eſt beneficiorum evangelii, niſi vere
converfus. Marc. I, 1 5. (2.)) Concomitantia:
qui enim credit, notitiam beneficiorum
evangelii non ex mera Verbi litera habet,
ſed poſt ſerium ſui examen revera expetitn
1

— —

ſee hibere pe
Ceſlunn filiale
6) Conſegu

ctedens non-
Phil. 1,27. 2

§. 771. H
eſt, recipien
Qo ſent
xime antiqu
ditionem vea
formula in /
tius viſim,
Hiciones 30 4
ſones exangel
ere gratuita
Gil 3, 18. F
ttque adeo
Pteſtare det
gentes.

K772. l
facile collie
vangelium
Dibeat. b

legen

romiſon⸗
romiſſio

ab ſolute

iun.
—,.—
Cn eſhe ctinn
ninibus gekinenne
) Unuverlalt onnt

ciandi Marc it

er eſns paklin
1. ofnnen deng

dente Plll ,4

1 Bl
nnations onin
19. 6.
el Voluntsan
t, ſavntl, 4
elium coNen1
tobis tumm
ebeen,indt
lent.

vilipnuin h
Uickecen e
„16. llet

9
1 ſcliynii
n reghirt,
lterekeliiß.

no enicn

geli, i
lmmut,
, belelelin
hi lien i
e en,

Evangelium. 383

ſe habere peccatorum remiſſionem, & ac-
ceſſum filialem ad Deum. Rom. ſ, I., ſeq.
(3) Conſequentia; fides enim evangelio
credens non manet ſine ſtudio vitæ ſanctæ.
Phil. 1, 27. 2 Pet. I, 8. .

§. 771. Fides itaque medium ſive organon
eſt, recipiens evangelii bene ficia Eph. 2, 8.
Quo ſenſu etiam noſtrates theologi, ma-
xime antiquiores, non dubitarunt fidem con-
ditionem vocare. Sed poſtquam alii hac
formula in ſequiorem ſenſum abuſi ſunt, ſa-
tius viſum, termino hoc abſtinere, ad ſu-
ſpiciones ac diſſenſiones cavendas. Promiſ-
ſiones evangelii non Junt conditionatæ, ſed
mere gratuitæ, Rom. 3, 24. 4, 16. I1, 6.
Gal. 3, I8. Eph. I, 7. 8. 2 Tim. 1,9. Tit. 3, 5.
atque adeo abſolutæ, nihil a nobis, quod
præſtare debeamus, ut ſalus obtingat, exi-
gentes.

S. 772. Ex hactenus dictis (S. 717 - 771.)
facile colligi poteſt, quo pacto & Lex ad
Evangelium, & Evangelium ad Legem ſe
habeat. Primo illud eſt accurate tenendum,
Legem &ο Evangelium toto cœlo differre. Et-
enim (1) Lex præcepta continet, Evangelium
Pron hioner. Rom. 4, 13. 14. Gal. 3, 17 (2)
romiſſiones legis conditionate, evangelii
abſolutæ & mere gratuitæ ſunt. (3) Lex eſt
doctrina

ℳ

384 Evangelium.

doctrina operum, quid nos Deo præſtare de-
beamus, injungens; Evangelium eſt concio
gratiæ, quid Deus nobis exhibere velit, do-
cens. (4) IIIa cordi inſcripta eſt, & natura
etiam innoteſcit; hoc niſi ex revelatione ſpe-
ciali non cognoſcitur. (§*) Lex tantum ju-
bet, vires efficiendi non dat; Rom. 8, 3.
Gal. 3, 21. Evangelium indicat medium ſa-
lutare, & confert vires credendi 2 Pet. 1, 3.4.
& ſic dat, quod lex jubet. Jer. 3 1, 33. Ezech.
36,7. (6) Lex ergo morbum, Evangelium
vero Medicum oſtendit. Lex iram Dei an-

nunciat Rom. I, 18. 4, 1 5. Evangelium mi-

ſericordiam ejus. Eph. 2, 4. (7) Lex

damnat; Evangelium abſolvit ac ſalvat. 2

Cor. 3, ö6. (8) Legis munus eſt ſecuros per-
terrefacere, & ad pœnitentiam excitaré
Ebr. 12, 18 -21. Evangelii munus eſt, pœ-
nitentes erigere, & ad fidem perducete.
Ex quo tam luculento diſcrimine evidens
eſt, etiam etiamque vitandam eſſe Legis &
Evangelii confuſionem, quippe quæ triſtiſſi-
mis tenebris totam ſalutis doctrinam invol-
vit. Form. Conc. 709.
§. 773. Sed in praxi tamen hæc duo, Lex
& Evangelium, debent conjurctiſſima eſſe.
2 Tim. 4, 2. coll. S. 2, I5. In Converſione

Lex Evangelio ſubſervit, Luc. 24, 47. AclL.

20, 21.

—
20, 21, C4l.;
31, II. 2, 11.
nc qui 1
eenet, ec l

„20. Cal
Lege, tener
Agoitionem
reRe progte
Ci prorſu
transgreditu
talis manet,
¶U vero k.
Legis lamna

§. 774. H.
erita, ge o
ſt an ex ya
luangelii coll
Pellac illuttr.
DON Aenjus
damobliezto
emonſtrarion
Ler per ſe n
Deo nodi

nus; A gey
InEratard
neftciorum
dulitatem

ripti el,
1 en feutlitinufe
(O) L mm

n Cn; Non i1

indien nedunm,
redendllan d
t ſerzohl
Ubun, bingt
Ler une:
8. Limneline
1,4. 00 let
hint k ünt.
Gis e ſAn
Ulennim endl
muns elt,
6en perdr:

lcricnne e
Caen lea
Glppe N
doctunm

EnhecN!
„ Uiſimt
atinifim
e

„ 11

Evangelium. 38

20, 21. Gal. 3, 24. & Evanhgelium Legi Rom.
10, 4. & ſic quoque in Renovatione Rom. 3,
31. Lit. 2, 11. 12. H
Hinc qui Legem ſolam, ſine Evangelio,
tenet, nec juſtus eſſe nec ſalvari poteſt, Rom.
3, 20. Gal. 5, 4. Qui Kvangelium ſolum, ſine
Lege, tenere vult, is nec ad peccatorum
aghitionem pervenit, nec in Sanctifcatione
recte progredi poteſt. Rom. 6, 1. Judæ Y. 4.
Qui prorſus Legem negligit, ac volens eam
transgreditur, ei nec Evangelium, quamdiu
talis manet, prodeſſe poteſt Rom. 8, 6.7. 13.
Qui vero Evangelium contemnit, manet ſub
Legis damnatione. Joh. 3, 18.

§. 774. Hinc dijudicari poteſt quæſtio
vexata, de obligatione credendi, an ex Lege
ſit; an ex Evangelio. Eſt ex Lege, led luce
Evangélii colluſtrata. Hæc Legis per Evan-
gelium illuſtratio non conſiſtit in additione
novi alicujus præcepti, non in novæ cujus-
dam obligationis ad Legem accefſione, ſed in
demonſtratione novi alicujus objetcti, de quo
Lex per ſe nihil docere poteſt. Generale
eſt Legis præceptum, ut omne beneficium
a Deo nobis oblatum grato animo accipia-
mus; & generalis ſententia, qua Lex omnem
ingratum contemtùm ac repudiationem be-
neficiorum divinorum, omnemque incre-
dulitatem erga Dei verbum arguit ac anr
b am

386 Sacramenta.

Jam ſi Evangelium accedit ad Legem, gene-
ralis illa ſententia Legis ex Evangelio decla-
ratur „monſtrato novo quodam objecto,
in quod homines incredulitate peccare poſ-
ſunt. Ita ergo illuſtrata Lex exſerit vim
ſuam, Fidem in Chriſtum præcipientem, &
incredulitatem damnantem.
*Hinc comminationes immediate Evangelio
adjectæ Marc. 16,16. Joh. 3, 18. 36. non ſunt
evangelii, ſed legis; quæ etiam in aliis Scri-
Ppturæ locis juxta cum evangelio ſonat. Mat.
17, 5. Act. 13, 39.40. Ebr. 2, 3.

XLVII.
DE SACRAMENTIS.,
§. 775.

uamvis vocabulum Sacramenti ſit aen,
recte tamen in Eccleſia, poſtquam ſe-

mel receptum eſt, retinetur. Sed vagus,
quem habet, ſignificatus figendus eſt, no-

4

tionem ejus genuinam ex conſiderationè

Baptismi, & Sacræ Cœnæ, Circumciſionis

äitem & Agni Paſchalis, quæ omnium con-

feſſione Sacramenta ſunt, conſtituendo.

S. 776. Sacramentum eſt actio divinitus

mandata, circa elementum externum in oculos
. incur⸗

ineuryens oc
tioni promiſi
rcſettate,
G ohfina
nx, filem d
tterna confe
Ex theſibrt
notionis pan

§ .
megto, id!

olius Neiit
lutis enim n
deo, gui an
10. gui idem
Olas addere
Conlequen
elomdium e
Retamentis,
ſinl cdent;
rünn eſfezi,
Giceremoni
13 cecleſiæ

6.578. J
indubuis Sa

derata dep
Ropris di
AAidnen

e ntt.

—

edit Aekn, ,

S er anddodt

70 guodam
edulinne peren
tata Lek eteni
um precſpeent
dtem.
Simmecite in
Dh, 19,6.
r etiam in 1d
Vangelio ſont
hr. 2,3.

—

Il.
NMYNMNS

. ee
SCrelmmtiſtige
cela, anu⸗
inetik. Nd
ftgeni 6
er enn
ne, CIenmelt
z omiun
conlimend.

AE Nn Ni

aumm,

Sacramenta. 387

incurrens occupata, per quam vi Verhi Inſtita-
tionis promiſſiones evangelicæ, ſymbolice re-
Præſeatatæ, ſingulis recte utentibus applican-
tur & obſignantur, && ſic per boc medium eſſ-
cax, ſidem vel accendens vel confirmans, ſulus
æterna confertur.
Ex theſibus mox ſequentibus veritas hujus
notionis patebit.

§. 777. Ut aliquid habeatur pro Sacra-
mento, id non ab humano arbitrio, ſed ab
Jolius Dei inſtituentis audkoritate pendet. Sa-
lutis enim medium inſtitui non poteſt niſi
ab eo, qui auétor eſt noſtræ ſalutis, Ebr. 2,
10., qui idem tali medio efficaciam divinam
ſolus addere poteſt. Joh. 3, 36.
Conſequenter hæc inſtitutio Divina norma
eſt omnium eorum, quæ credi de üngulis
Sacramentis, & quæ in praxi eorum obſer-
vari debent; & ab eadem etiam omnnis illo-
rum efficacia pendet. Adeoque peccant,
qui ceremonias humanas, quamvis non ma-
las, eccleſiæ tanquam Sacramenta obtrudunt.

S. 778. Ex inſtitutione in quatuor illis
indubiis Sacramentis (§ 775) attente conſi-
derata deprehenditur, in omni Sacramento
proprie dicto trig eſſe debere: rem viſibilem;
atctionem circa illim rem; Promiſſionem Divi-

mnam cum talhl actione connexam. Priora

vit ane Bib 2 duo

388 Sacramenta

duo determinantur per Verbum Mandati;
poſtremum hoe, per V'erbum Promiſſionis.

S§. 779. Res vißbilis inſtitut'one Divin⸗
expreſle determinatur; Joh. 1, 33. Eph. 5,26.
Marc. 14, 22- 25⁄. conſequenter, ubi nullum
tale elementum externum viſbile eſt, ibi non
eſt Sacramentum proprie dictum.

S. 780. Adio Sacramentalis partim dormj
eſt, ex parte Dei, quam Sacramenti Admi-
niſter obire debet, partim Xyriaß ex parte
hominis, qui ſuſcipit Sacramentum, eaque
ätidem in verbo Inſtitutionis tanquam perpe-
guo ſervanda præcipitur. Matth. 28, 19. 20.
1 Cor. I1, 23. 26. His ergo actionibus po-
ſitis ponitur Sacramentum, eæque ideo
Forma Sacramenti dicuntur.
Adeoque extra uſum, hoc eſt, ubi hæ
actiones divinitus præſcriptæ non fiunt, non
eſt Sacramentum, quamvis adſit forte res Vi-
ſibilis, circa quam peragi debebant vel po-
terant. .
Subtilior eſt enρ,, de duplici Materia
Sacramentorum, terrena ac cœleſti; de Forma
eorum, in actione ſacramentali, conſecra-
tione, da, Xidbes, ſita; de actionis ſacra-
mentalis effectu, unione nempe ſactamentali
rei cœleſtis cum terreſtri. In articulo de
Sacra Cœna commode hæc docendi forma

——

adhibetur: 1
Gnit, neque

6 781.)
uic Ihmnbol
Gtnexg eſt
lalus zterne
& qvidem
E per ihud
beantur, (
tedte utent
3 21.

6. 792. 5
ſebin gratie
cacia ver⸗
Inoralis tant
c4 & Uaera
eſke dara,

. 782
Fder tegti
1Cor II,
ſine bono
gratia col

874.
eda,
uſfum i
Eituale

ente
22—

Velun Aanis
erbem deoniſiori

inſtiutwne Dir
Joh.),3,. ohe

iſbie el, 6
e Ghn,

nentaligpartin k
1 Sackanent 44
tim ria;
cramentud, 1
nis tanguuſe
Matth 29,lh
rgo 1kibl
umn, ee⸗
t gsat ,
,hoc elt, i
te nonflt
alſt foten
4 gebebant e

Ge Cnlci/
rletite,
Dental, Cn.
Ge Nkons,

effectiva, & collativa.

Saèramenta. 3289

adhibetur: ſed in reliquis qifſcultates S.

gnit, neque eſt abſolute neceſſaria.

6. 781. vi Verbi Promiſſionis externo

eenn, in Imbolo & actioni Sacræ circa illud,

annexa eſt gratia, remiſſio peccatorum &
ſalus æterna, Marc. 16, 16. Matth. 26, 28.

& quidem ita connectitur, ut in Sacramente

&& per illud beneficia hæc offerantur, & exhi-
beantur, conferantur quoque & obſignentur
recte utentibus. Rom. 4, 11. Tit. 3, 5. 1 Pet.
g. 782. Sacramenta itaque ſunt eficacia

media gratiæ ac ſalutis; eſtque hæc eorum
ehicacia vera, realis, ſupernaturalis: non

moralis tantum vel ſignificativa, non phyſi-

ca & ſacramentis inhærens; ſed organica;

.

§8. 783. Ad ſalutarem autem hunc aſum

des requiritur, Act. 8, 36. 37. Marc. 16, 16.

ICor. I1, 25-29. Unde ex opere operato,
ſine bono motu utentis, non poteſt per illa
gratia conferri. 3
S. 784. Neque vero Sacramenta ſunt nuda
ſigna, quibus gratia, ante & extra eorum
uſum aliunde collata, ſignificetur, aut ſpi-
rituale Quid adumbretur; ſed quod ſgniſcan
B b 3 1

399 Facramenta.

id efieiunt etiam ac operantur. In quo ad-
mirabilis eſt Dei ανπιαιι.ι ερι quod in illis
fides noſtra ſignum viſibile habet, quo non
tantum gratia Dei, ſed etiam gratiæ hujus
abplicatio, ad nos in indiviquo Jacta, repræ:
ſentatur. Eo ipſo enim fidei tum generandæ
tum corroborandæ ſunt inſtrumenta. Rom.
4. 11. Gal. 3, 26.

. 78 ⅞. Adminiſtratio ſacramentorum in
N. T. ordinarie penes publicos Eccleſiæ mini-
Kros eſt; 1 Cor. 4, I. Tit. I, 7. in quibus
Probitas requiritur omnino, ita ut graviſſime
peccent; qui indigni, animo profano &
impio, hæc Sacra tractare audent: Sed ipſi
Sacramentorum efficaciæ qualitas admini-
ſtrantis, ejusque dignitas vel indignitas,
ſanekitas vel improbitas, nihil addit aut de-
trahit. Sunt enim efficacia per & propter
Chriſti mandatum, non per miniſtrum. oh.
3,26. 33. 1 Cor. 3, 7
Idem & de intentione miniſtri habendum,
Sacramenta operantur ex ſola Dei inſtituentis
intentione & virtute; & omnem certitudi⸗=

nem amitterent, ſi ad illa neceſſaria foret
adminiſtrantis intentio.

§. 786. Sacramenta deſtinata Junt quibus
vis, qui eis uti poſſunt. Gen. 17, 11. Exod.
12, 3. Joh. 3, 5. Mat. 28, 19. 26 27. tiam
2 Prove⸗

— —
obeſtoribus
onen 1. I
moco temn Sa

ere poſſunt,

ſherſtiio tanf

§.787. 5
ſnem, ut der
Vebicula ſint
confirment (9
moneant, Ri
10, 16. Jjer
enorigm ler
Accedont
va; commun
ſcei, guanr
10,16-21.
lemn ſicre ſo⸗
lcclſo o ince
dec hos ii
Wten zi
Püratlokzclle
Vero, gui

orum obte
noniig exte
bent; u
indKerewn

e
diclis,

enit

—
runm, l eo
ne, lll in
bile didet, ghn
etiem geit l
hlinigin ,ikn
ficei tun genen
r inlkrunentn

io Gictunertmn
lcor Haleen
Tit 1,/, M
no, ligr
Anino golind
e AMlentt del
Iutltis 1M
ts vel inlien
Dinil Additin:
neli per A⸗
Per uinſhin

itiſßn kNenn
ſola Deinſtius
, onrhencemm
la ferelr

irutr /r h
en. 1/, II. 4
5, 46, 17 4 4

Sa cramenta. 391
Tonekior ge⸗ in vita ſpirituali. Act. 2, 46.
om. 4, II. I Cor. 12, 14. Qui autem nullo
modo rem Sacramenti (§. 779.781.) perci⸗
pere poſſunt, iis deſtinata non ſunt, aut ſi
ſuperſtitio tamen ingerat, certe non proſunt.

S. 797. Sacramenta inſtituta Junt eum in
finem, ut beneficiorum evangelii pignora &&
vehicula ſint (§. 781), ut fidem ecitent atqué
confirment (S. 784) , ut oici ſui fideles ad-
moneant, Rom. 6, 3. 1 Cor. 11, 26. Deut.
10, 16. Jer. 4, 4. ac divinorum beneficiorum
memoriam ſervent, Exod. 12, 14. Luc. 22, 19
Accedunt & alii fines: ut ſint eccleſiæ teſ-
Jera; communionis cum Eccleſia, atque adeo
& fidei, quam tenemus, profeſſto 1 Cor⸗
10;, 16⸗21. ac mutuæ caritatis, inter ejus⸗
dem ſacræ ſocietatis membra conſervandæ
occaſio & incentivum. 1 Cor. 12, 13. Eph. 4, 5.
Sed bhos fines ſecundarios eſſe, illos prio-=
res autem primarios, ipſa utrorumque com-
paratio facile docet: unde multum aberrant
à vero, qui in ſolis his ſecundariis hærentes-
eorum obtentu, Sacramenta pro meris cere-
moniis eternis ac ritibus eccleſiaſticis has
bent; quos inter nonnulli ritus hos plane
indifferentes eſſe ſtatuere audent.

§. 788. Conſequitur potius ex hactenus
dictis, neceſſarium eſſe uſam Sacramentorum.
B b 4 Sunt

392 Sacramenta.

Sunt inſtituta a Deo; & Verbo mandati ae
promiſſionis nitantur (S. 777.778); & me⸗
dia ſunt fidei generandæ & conſervandæ

(S. 784): itaque necefſaria ſunt neceſſitate

mandati ac medii, nec poſtunt ſine in figni facri⸗
legio contemni, Gen. 17, 14. aut profanari,
ExoOd.2, 1 5. Cor. 10,21. 11,29. aut ſanétita⸗
tisjam acceptæ prætextu pro fuperfluis habe-
ri, Act. 10, 44 - 48. aut humana auctoritate
in eo, quod ad rem Sacramenti pertinet, mu-
tari, vel penitus abrogari. Gal. 3, 15.
Secus ſe res habet, ſi cui nulla ſua culpa
Sacramentis carendum eſt. Privatio ſine
contemtu non damnat; Luc. 23, 43. Marc. 16,
1I56. Necefſſitas hæc non abſoluta, ſed hopo-
thetica eſt, conditionem poſſibilitatis ſup-
ponens.

§. 789. In Veteri Teſtamento Circumciſio
& ²5“ gnus Paſchalis tam apertum habent Ver-
bum Mandati ac Promiſſionis, ut nullum de
iis dubium ſit: Fademque in N. T. Baptiſmi
& Sacræ Cœnæ ratio eſt. Cumque de nulla
alia actione tale quid in N. T. inveniatur,

ſed tantum quo illa, Baptiſmus & Sacra Cr-

na, tanquam media unionis cum Chriſto
ſpiritualis memorentur 1 Cor. 12, 13. plura,
quam duo heæc, Sacramenta ſtricte dicéta ad-
„ mitti non poſſunt. Quæ enim adduntaur, Con-
Ermatio, Pœnitentia, Extrema Undtio, Ori!-
. natio,

utio, G N
onnia propr

(K778).

0 g
ſtio general
conſtent as
incurrens,
Mnex, u
certos redd
tamen inter
que Teltam
quod' Sacran
ſum venturin
ſem, N. T. à
reſentenn ex
Aiqe he
Gebennt utrin
Ned Polit a0
10 adue loer
Deo, ra
Mento propt

entt.

Ndenn
SSnN

kande N conene

ecelern ſint u
pottuntlmneintent

h1,17, 14 A ge

l,l,29 Atiu
Au gro iheit
ut humana wer
cramentipettne
Il. 011 9,1.
ſi cuimnle A
el. MMunh

1c,29,49,. MNe

iloluta, led,
en holtblini

Emenl un
ertucnhibeſt
Fons, urnd
lnein inNE
1 Cimebet
in NI. m-
tilnus nn
jionis int,
r, 12, 09
ie⸗ ſtrchec 1
im acdvt
tmiliii,

Saeramenta. 393

mio, 7 Matrimonium, ea non mnabent
omnia proprie dicti Sacramenti requiſßtas

§. 778).

§. 790. Sacramentorum V. ac v. . enaen
ratio generalis && idem finis eſt, ut utraque
conſtent actione circa elementum in oculos
incurrens, & Verbo mandati ac Promiſſionis
annexo, utraque etiam fidem confirment &
certos reddant de gratia Dei: Sed intercedit
tamen inter ea diſerimen, ex diverſa utrius-
que Teſtamenti indole fluens, in eo ſitum,
quod Sacramenta V. T. adumbraverint Chri-
Rum venturum ejusque paſmſionem & mor-
tem, N. T. autem Sacramentah Nam iine
præſentem exbibeant.
Atque hæc ratio eſt, quare diverſat ede
debeant utriusque Teſtamenti Sacramenta,
nec poſſit actio, quæ in utroque Teſtamen-
to æque locum habet, quamvis præcepta a
Deo, & promiſſionem habens, pro Saera-
mento proprie dicto haberi.

5

XLVIII.

DE CIRCUMCISIONE.

§. 791.
ireumiſo eſt Sacramentum F. T. Prig,
B b 5β qu

394 Cireumciſis.

qro homines per cruentam præputii reſectionen
Jœderi divino initiati fuerunt.

§. 792. Inſtitutam eſſe a Deo ex Gen. 17,
7-12. liquet: ubi porro notandum, eam
non ex moribus gentilium deſumtam, ſed no=
vum inſtitutum fuiſſe: ex intentione enim
Dei fuit Sacramentum fœderis gratiæ, quod
Deus cum ſolo Abrahamo ejusque poſteris
pepigit, Gen. 17, 1I1. qui per illam a reliquis
gentibus debuere diſcerni. Add. Joh. 7, 22.
Jer. 9, 24. 26.

S. 793. Adminiſtrata initio fuit ab Abra⸗
hamo, Gen. 17, 23. & ſic deinde a quolibet
patre familias, aut alio etiam, qui ad hoc
officium idoneus erat. Luc. 1, 59. In caſi
neceſſitatis a Zipora femina adminiſtratam,
aàa Deo approbatam fuiſſe, ex eventu patet,
Exod. 4, 24. 25.
S. 794. Imperata a Deo fuit Abrabamo, G
univerſæ ejus domui ac poſteritati, Gen. 17, 10.
Neque vero inviti ad eam cogendi fuere ſervi:
id quod ab ipſa religionis natura abhorret.
In Abrahami certe familia talis caſus exſiſtere
vix potuit: & ſicubi quidam ex avitæ reli-
gionis amore eam noluerunt ſuſcipere, po-
terant alio modo difficultati conſulere pru-
dentes Patresfamilias: continuare ſolieltn
inſti⸗

initituionem;
ies; e omn
Mitere aut ve
8,79. C
Gifficultatem
medium datt
(odbervetun
Leſſitate man
cumciſionen
tacepta ful
empla corum
pes Iachi ſun.
brahamus
gunt & reſig
dente exempl.
gos ac mare

1

§.796. M.
Aument fuit
giriſiiſ,
Urrum hæc
ata, At ver
0 non cext
tent Deom
Momichen

neiſt

in preutii itii
erun.

ſe 4 Deo erbe
orro notandon,
n deſuntan,
. er inteninte
fogerigilt
amo ejusglt
Aiper Uimin
rni. A

initio fuint
ſie Ceincen
etiam, 1
Luc. l;
nin Annin
, A gen

fot Ahm
itut, Cen
dogendiinet⸗
6 natui Nr
tis ainen
lan es Su
Ut leen/
colſlene;
tinuae

Circumciſio. 395

inſtitutionem; tolerare aliquamdiu reluétan-
tes; ſpe omni fruſtrata pervicaces aut di-
mittere aut vendere.

§. 795. Quam de feminis nonnulli movent
difficultatem, cur non & huic ſexui gratiæ
medium datum fuerit, ea facile evaneſcit.
ſi obſervetur, Sacramenta neceſſaria eſſe nez
ceſſitate mandati (J. 788.), adeoque & cir-
cumeiſionem illis fuiſſe neceſſariam, quibus
præcepta fuit. Multa ſunt in Scriptura ex-
empla eorum, qui ſine hoc medio partici-
pes facti ſunt gratiæ Dei, inter quos ipſe
Abrahamus primo loco eſt nominandus.
Sunt & religioſarum mulierum in Judaica
gente exempla, quæ comprobant, feminas
Bane ac mares habuiſſe acceſſum ad gratiam
ei.

S. 796. Materia ſive Elementum hujus Sa-⸗
cramenti fuit præputium; Actio Sacramentalis
ejus abſeiſio, facta ſub invocatione Dei &
ſub obſequio erga inſtitutionem Divinam.
Utrum hæc præciſe ſolennitas fuerit obſer-
vata, ut verba inſtitutionis repeterentur, de
eo non certo conſtat: ſufficiebat, quod ſci-
rent Deum hoc præcepiſſe, & actui huie
promiſſionem gratiæ adjunxiſſe.

g. 797

396 Circumciſto.

S§. 797. Circumtiſio non fuit actus mere ex-
ternus, Enem & efedtum tantum civilem, aut
ad lümmum moralem bhabens; conjunctam
enim habuit non tantum temporalium, ſed
etiam ſpiritualium bonorum promiſſionem,
collationem & obſignationem. Fuit quippe
(1) fœdus, quo Deus factus eſt hominis
Deus, Gen. 17,7- II. coll. Jer. 31,33. Mat.
22, 32. 2 Cor. 6, 16. 7, 1. (2) Fuit ſigillum

—
(2, 1. Rerh.
cutneitone ſpi
AOhnnſft; quia
impleret. Cal.
040 16,3. Per
frmorumn, he
tione 2deo

aut ſtrica ob

juſtitiæ diu ante jam per fidem acceptæ,.

Rom. 4, I1I (3) Absque hoc ſi fuiſſet, non

poteſt dari ratio, cur Deus Circumeiſionem
ſpiritaalem, (Converſionem & Sanétifica-
tionem) tam ſerio requiſiverit, Lev. 26, 41,
Deut. 10, 16. 30, 6. Jer. 4, 4. 9. 25. 26. Act.
7, 21. quod Paulus usque adeo urget, ut
circumciſionem externam interna illa vacuam
ne quidem pro Circumciſione vera agnoſcat.
Rom. 2, 28. 29. (4) Credentes habuerunt
ex cea fiduciam, & efficacem in periculis
conſolationem. 1 Sam. 14, 6. 17, 26. 36.

§S 798. Abrogata eſt Circumeciſio in N. 7. &
quidem intuitu omnium; non modo genti=
lium, ſed etiam udæorum. Gal. 5, 2.3:4
Dicitur quidem fœus æternum Gen. 17, 7.
ſed æternitate periodica, ſecundum quam
durare debuit usque ad finem œconomiz
illi præſtitutum. Exſtant Prophetiæ de Cir⸗
cumciſione etiam in N. Z. continauanda, Eſa.
52, 1.

e

4²

Poch el
in memor
Prefiti, conſ
actatus
i conßren
Diwwina
128. 43

§. Loo.
Qvam adi
Agnus male
Meverat,
Teliquo
Auidz ſun
atione

nciſo.

——
Lon fit oki
n talfuſn ent,
n uben, olet
tumn temporäid,
Onorum ptonikn
Nationetn. Eüt,
ens katnt n
1. col Ke,
im her flin
dqe foehii⸗
rDeus Clu
erſionemn 4
viſtett i
et,4 giid
Usle en i⸗
gamintetniiin
nciſione eut
Ctelente D
eſſcacen iiNe
14,6 1

Circimſri
n; Non .
n/062 ,4
Ahenmn (4
1, Eannin
4 fuen enn
Proppene
. Aun

Agnus Paſchalis. 39 7%
52, I. Bzerh. 44, 9. Sed loquuntur de cir-
cumciſione ſpirituali. Chriſtus circumciſionem
admiſit; quia venerat, ut omnem Legem
impleret. Gal. 4, 4. Apoſtoli eam obſervarunt,
Act. 16, 3. per condeſcenſum, in gratiam in-

firmorum, ne hi acciperent ſcandalum, & ex
ratione adeo temporaria; non ex necefſlitate
aut ſtricta obligatione. Gal. 2, 3. 4.
XLIX.
DE AGNO PASCHALI.
§. 799.

PsSC eſt actio Sacra a Deo inſtituta, qua
Lin memoriam beneficii in Agobto olim
Præſtiti, conſtitato tempore agnus ab Iſraelitis
madtatus & comeſtus fuit, ut in fide Meſftæ ven-
turi confirmarentur.

Divina ejus Inſtitutio exſtat Exod, 12 .
1-28. 43 49.

§. 800. Materia ſive res terrena, circa
quam actio hæc ſacra ſuſcipi debuit:, fuit
agnus maſculus, ſine nævo, qui annum im-
pleverat, ſeparandus per aliquod tempus a
reliquo grege. Hæc ex ipſa inſtitutione li-
quida ſunt,
Rationes phyſicæ, antiquariæ, politieæ,
quas

398 Agnus Pdſchulis.

quas de his circumſtantiis erudite quidam
contulerunt, pretio ſuo relinqui poſſunt,
modo non fines & uſus ſpirituales ac cæle-
ſtes, de quibus mox dicemus, exciudantur,
invita Scriptura.

S. 801. Agnus hic tempore præſcripto
mactari debuit, Exod. 12, 6. & ſanguis ejus
poſtibus illini, v. 7. qui dein ad altare ſpar-
ſus eſſe legitur 2 Paral. 30, 16. 35, 11. atque
hic fuit actus ſaerificialis. Macétatus vere
agnus deinde aſſari debuit, ac totus comedi,
Fxod. 12, 8. 9. 10. qui adus fuit ſacramenta-
lis. Hi duplicis generis actus, ſi rite diſtin-
guantur, facilius nonnullæ quæſtiones po-
terunt expediri.

§. 802. Inter has prima eſt de Sacramenti
miniſtro. Paſcha illud primum in Egypto
adminiſtrarunt patresfamilias. Cum autem
deinde tribus Levi, & ſpeciatim familia Aa-
ronis ad ſacra obeunda vocata eſſet, diviſa
inter Sacerdotes & Judæos reliquos opera
ſuit. Ili peregerunt ſanguinis ſacrificialis
oblationem; hi reliquos actus. loc. cit.

J. 803. Altera quæſtio eſt, An agnus pa-
ſebalis fuerit ſacrificium. Fuit Sacrificium;
propter macétationem, religionis cauſa ſuſee-

ptam, & propter ſanguinis ſparſionem: unde

—

& le tapreſſe
1) Sed f
coneſtionem

iſceptamn., H

„

jtit; nihil e
tari impoſito
Adeoque
hnc poteſt
cruentum; n
ut ejus cele
commederetul
datum 4 0
Miſa lecus ſ

1. og. Dori
ſutducatio, 4
torun inſitut
unguinis. Exo
Keldentales
Drumn, Parei
Ninem per

gof. Fi
MHenoria nid
od. 12, u
fgurati
fei in Mel
deneficüs
Cor f,.

ltiis rüctte gil
10 reingni
8s Höirtunlerun
icemus, erchit

tennote et
12,6. Clinn
ul dein d Aus
30, 16, ll6
glis. Maein
buit, e er
kus fn /en
8 a0lus, ttedti
ulle gunitg

na eſt NN
grinum in 4
nil. Cnn
Hecuinin
vociu elet,
kos elinar
nguimns lai
Aens .

uf
gons l
Faslonen,

Agnus Pa ſchalis. 399

& ſic expreſſe vocatur Exod. 12, 27. Num. 9,
7. 13. Sed fuit etiam Sacramentum; propter
comeſtionem, cum ritibus a Deo præſcriptis
ſuſceptam. Hinc Sacrificium ſtritcte dittum non
Juit; nihil enim de ejus carne & adipe al-
tari impoſitum Deoque oblatum eſt.
Adeoque pro Sacrificio Miſſatico nihil
hinc poteſt allegari. Paſcha fuit Sacrificium
cruentums; mactatum propter comeſtionem, ita
ut ejus celebratio legitima non eſſet, niſi
comederetur; non oblatum Deo in altari, ſed
datum aà Deo bominibus: quæ omnia in
Miſſa ſecus ſe habent.

ꝗg. 804. Forma ſive adtus formales fuerunt
manducatio, cum precibus & repetitione ver-
borum inſtitutionis conjunct a, & adſperſio
ſanguinis. Exod. 12, 11 -27. Reliqui actus
aceidentales fuerunt, ad præparationem
partim, partim vero ad decorum & bonum
ordinem pertinentes.

S. 805. Finis bujus attionis ſacræ fuit (1)
Memoria liberationis ex ægyptiaca ſervitute.
Exod. 12, 17. 26. 27. 13, 3 4. 8. 9. (2) Præ-
figuratio mſterii redemtionis, conjuncta cum
kidei in Meſſiam venturum confirmatione, &
beneficiis ſpiritualibus inde fluentibus. 1.
Cor. 5, 7. 8. Ebr. 11, 28. Coll. 26.

* Agnus Paſchalis.
400 gnu

. icus elucet etiam
MHic finis t) picus Micus ielae COacta
ex facil, Plana, maftva- en chalem & Chri-
convenientia inter gaum Eal orbolchel
1 bſervar & n
. ; ad quam o S .
uum; apetitur Paulo 1 Cor. 5, 7. 8 *
aditu
hanne c. 19, 36.

eſſe in num Pa-
g. 806. Abrogatum eſſe in nde .
. 7 diſcimus (1) ex ratione „ aut.
alen. nis typus præſente anrit ho art
Juod enſer debet; (2) ex = d.
nritti Luc. 22, 16. nunc in eo Sue Propter
Tr impleatur in regno He ns onic
hanc ipſam rationem von zm N aau
eo: oce
Uurard 4 Rd Chriflianos vValet; Rechu⸗
SPudigue alius novi Sacramenti, 1nt halem;
ſctition hanc ultimam cœnam bi npo.
icr quæſtio mota eſſe legitur de Judalco
paſchate continuando.

DE BAPTISMO.
§. 807. .

B'piitnus eſt alio a Chriſto infituta, gu

ipiendi aqua
ines i recipiendi ag
bomines in fœdus cum Deo recip Rugln

—

tingun ,in non,

Si, ut veg

Phum Jantku

9. 809. Divi⸗
obatur, quc
tum Loc. 3,
1Chtiſto in ten
Ccontinuatum,
in cœlom alee
ne injunctum,
mandto orom
gratiolo concun
ationem Fecle
Er Cvo datet
liverſtle & he
lon eſe ritum
fftunn durate

c. 800. F
Won deit
baptizandum
Phiippin 4
67. 48. & 2
ermo eſt,
1 bet. 3,20.
Gratiole

t, eid u
dium eliger

liun ſifin

halt.
1hficns dut
minine an

m Palchalem &l:

andem enen
1Cor. 5, 7 0

ein Nl Au
ex ttione en
ente antisho⸗
in eo ele,.
1on Mhiuun
c enin ii ⸗
valet; 8
amenti, lne
cnun ii
mn in erclii⸗
legturte

—
150

i. nir⸗
eo then,
heo ich 1

Baptiſmus. 401
tinguntur in nomine Patris, Filii, & Spiritus
Sandi, ut regenerentur ac renoventur per
4 3 £
Spiritum Sandtum.

§. 808. Divinum eſſe boc inſtitutum, ex eo
Probatur, quod divino juſſu a johanhe cœ-
Dtum Luc. 3, 2. 3. Joh. 1, 33. Matth 2t, 25.
à Chriſto in terris verſante per diſcipulos ſuos
continuatum, Joh. 3, 22 - 27. 4, I. 2. & cum
in cœlum aſcenderet nova ſolenni inſtittio-
ne injunctum fuit Matth. 28, 19. addita huic
mandato promiſſione, de efficaci præſentia &
gratioſo concurſu Chriſti usque ad conſum-
mationem Seculi.
Ex quo patet, hoc Chriſti Mandatum fuiſſe
univerſale & perpetuum; atque baptimum
non eſſe ritum indifferentem, nec ad tempus
tantum durare in eccleſia debuiſſe.

F. 809. Elementum viſibile ſanétæ huic
actioni deſtinatum aqua eſt. Hac uſus ad
baptizandum Johannes Matth. 3, 11. JOh. 3,23.
Philippus Act. 8, 36. & Petrus Act. 10, 46.
47. 48. & aqua diſerte, cum de baptimo
ſermo eſt, memoratur Joh. 3, 5. Eph. 5, 26.
I Pet. 3, 20. 21. .
Gratioſe ita Deus hominum ſaluti proſpe-
xit, rem ubivis obviam ad hoc gratiæz me-
dium eligens. Nec nobis licet in aquæ locum
alium ſubſtituere liquorem; cum certi eſſe non
Cc poſſimus,

Baptiſmus.

poſſimus, utrum Deus per tale medium,

quod ab ipſo mandatum non eſt, efficaciter

operari velit.

§. 810. Actio, quam circa hoc elementun
viſibile Deus ſuſcipi vult, eſt Sanrionρ, quo
aqua ſic homini applicatur, ut lavacrum ſive
ablutio ſit. Eph. 5, 27. Tit. 3, ß.
Utrum id neceſſario immerſione peragi de-
beat, an etiam adſperſione ſeù affuſione aquæ
fieri poſſit, de eo nemini lis movenda, aut
ſerupulus injiciendus. Vox Gæz loαο Utrum-
que ſignificat. De neutra diſertum exſtat
mandatum. Praxis antiqua primorum Chri-
ſtianorum, immerſione utendi, ſi non dubia
eſt, certe univerſalis non fuit, ut ex Clinico-
rum Baptiſmo patet. Immerſio egregiam ſane
habet commonefactionem de ſepultura ſpiri⸗
tuali Rom. 6, 3. 4. 7. ſed habet ſimilem etiam
ablutio Act. 22, 16. Eph. 5, 27. & adſperſio
1 Pet. 1, 2. Ebr. 10, 22. & affuſio Tit. 3 6. 6.
Prudens tamen confilium eſt, largiorem po-
tius, quam parcam aquæ affuſionem ſuaden-
tum.

S. &1I. Ut actus hic a quavis alia commu-
ni ablutione diſtinguatur, peragi debet ver-
bis ab ipſo Chriſto præſcriptis, in Nomine Pa-
tris & Filii & Spiritus Sancti, Matth. 28, 19.
quæ verba ad ipſum baptizandi actum pronun-
cianda,

Cinnuit, ut con
Dei hionius
Dctur Forn

ee lecitatio ſi

Dei Triomius
(laratio, fieri
lamque De

tern adelſe, )

§. 812. C
andi conjon
jus iple Deus
iucß Aifneig
leqe 15 aclion
kllin, gli he
lerla cotjinck
Nhirrum, ut
Inen cum D
Rereptg zpu
tun K ir
Ae hen cejeſt
Connole) I1.

K KIz. Ba
ſoos regenera
Eccatorm.

Ehhet. H25.
Gdodtie
32 21. Gal.
lio, Rom,

.

w2—

8 pet tale nedu
n nonelt, elen

circa bor khun
. eſt amngiiß⸗
ur, Ut ,Anunn
lit 5
inmerſone ent
e ſell Aflſone
ni lis Mojeni
Jox Garlcueu
Utra diemum
qua Primorun-
Otenli, im
foit, tellh
erſio ege
mn de ſeyltuil
habet ſiltn
h.5,1. Aac
afuſo 11 1
elt, MMpinr
ionen

natis lucis

sil

Baptiſmus. 403

cianda, ut conftet, Baptiimum in Namine
Dei Trinnius peractum eſſe.
Dicitur Forma Baptiſmi; nec perfunctorie
hæc recitatio fieri debet: Eſt invocatio ſeria
Dei Triunius Act. 22, 16. & eſt ſolennis de-
claratio, fieri hoc & mandato & virtute Dei,
ipſumque Deum Triunum actui huic præſen-
tem adeſſe. Matth. 3, 16. 17.

S. 812. Quoniam igitur cum a Ku bapti-
zandi conjungitur verbum divinum, vi cu-
jus ipſe Deus Triunus præſens eſt, Baptiſmo
ineſt Effcacia divina; veram non ab aqua,
neque ab actione baptizantis, ſed ab ipſo Deo
pendens, qui per hoc medium, (uam cum
verbo oonjundtam,) efficaciter operatur in
baptizatum, ut aétu transferatur in commu-
nionem cum Deo.
Recepta apud Theologos formula eſt, Ver-
bum, & Spiritum S. & S. S. Trinitatem,
eſſe Rem cœleſtem Baptiſmi; nonnulli (minus
commode) Materiam cœleſtem vocarunt.

S. 8&13. Baptiſmus ergo eſt me dium, per
quod regeneratio, Joh. 3, §. Tit. 3, 5. remiſſio
peccatorum, Luc. 3, 3. Actor. 2, 38. 22, 16.
Epheſ. 5, 25. 26. 27. Col. 2, 12. 41 Per. 3, 21.
adoptio & in fœdus gratiæ Feceptio, i Pet.
3, 21. Gal. 3, 26. 27. Tit. 3, 4. 6. 7. ſandifica-
tio, Rom. 6, 4. 5. 6. Col. 2, 11. atque ipſa
Cc 2 adeo

401 Baptiſmu5.

adeo Salus confertur. Marc. 16, 16. TLit. 3, 5.
I Pet. 3, 21. Joh. 3, 5. Ubi probe notandum,
Baptiſmo ipſi tribui hos effectus, Gal. 3, 26.
Rom. 6, 3. TLit. 3, §. I Pet. 3, 21. ejusque

adeo vim non ſignifcativam tantum, ſed colla-

tivam eſſe.

Univerſi autem hi effectus Baptiſmo tribu-

untur non ſolitarie, non extra, ſed intra ne-
xum cum toto ſalutis ordine reliquo. Gratia
& Salus per Baptilmum confertur & collata
confirmatur, iis, qui divinæ huic efficaciæ
non reſiſtunt, quique fdeliter gratia data
utuntur. Act. 2, 40. Quod ergo in multis,
qui baptizantur, effeétus hi ſalutares non
exſiſtunt, id non valet ad efficaciam ipſam
Baptilmo denegandam; nam oßertur certe
Jalus & his per Baptiſmum. Gal. 3, 27. Rom.
6, 3. Marc, 16, 16. Act. 8, 13. coll. 18 - 23.
Luc, 7, 30.

§. 814. Cum autem hæc ſalutis beneficia
omnibus neceſſaria ſint, conſequitur, etiam
Baptiſmum, qui eſt medium ea obtinendi,
hominibus plane neceſarium eſſe, Joh. 3;, .
quod tamen accipiendum non de abſoluta,
ſed de bypothetica neceſſitate, ſi baptilmum
ſuſcipere poſſint. Unde eos, qui citra ſuam
culpam a Sαν 1ναςο decedunt, defeckus bapti⸗
ſmi gratia Dei ac ſalute non privat. Marc. 16,
16. conf. Mat. 18, 14. Marc. 10, 13. 16. Jon.
4 II. Cete-

— —

(Ckerutn u

enetus eſt e
16, condition
19, 19. No
gione ttanſeon
Uis uone,
AG. 10, 46.4

. Fiſ. C
tus lit, actut
cum certo con,
Iyluri conpot
Deo Tiuni
Pofſfibilem eſte
tſt, teqbin
36. 37. heque

10.2, gt. l

§ A. O
Clorwrh ſaus
10, 13* 16.
19, 14. Ge
hoteſ eit ad
ſed tian ge
coll. joh. 3
Accedit
Dreſſo Dei
h. 1,l
Doſtolinte
16, 33. 19

4½

—
—

drc.16, 10. It)
bi robe nornit
ffeclos, Cll,,
Pet.3, 21.
1,1
mn tantun, /A

ekkus Büpt/non
1 extra, ſedittn
Cine relign l
0 COnferur &c
ivinz huic efe
Geliter gil
nod ergo l
6s hi (Menzin
1d effien
nam 0
m. Gl. ,
9, 13. col.l.

ec ſalots ben.
conlequinit, 6
iudn es Ohr.
ium eſe,
hon Ge n
ate, haſti
e05, gui in
t, Gefechs 4
nprivat. Mu.
„,10, 130 .

Baptiſmus. 405

Ceterum uti ſalus ipſa, ita & Baptiſmus
deſtinatus eſt ex parte Dei omnibus, ſine gen-
tis, conditionis, ſexus diſcrimine; Matth.
28, 19. non illis tantum qui ex aliena reli-
gione tranſeunt ad ſacra chriſtianorum, ſed
illis quoque, qui in Eccleſia nati ſunt. Joh. 3,6.
Act. 10, 46. 47. Eph. 5, 26.

S. 815. Quamvis autem omnibus deſtina-
tus fit, actu tamen tum demum ſunt baptizandi,
cum certo conſtat, eos poſſe ac velle beneficiorum
AJalutis compotes fieri, & finem Baptiſmi, eos
Deo Triuni & Chriſto initiand', obtentu
poſſibilem eſſe. Hinc a baptizando, ſi adul-
tus ſit, requiritur fidei profeſſio, Actor. 8,
36. 37. neque invitis Baptiſmus obtruditur.
Act. 2, 41. Luc. 7, 30.

§. 816. Quoniam etiam infantes benefi=
ciorum ſalutis participes flieri poſſunt, Marc.
10, 13 - 16. Luc. 18, 15. 16. 1, 15.41. Mat.
19, 14. Gen. 17, 7. Mat, 18, 14. non modo
poteſt eis adminiſtrari Baptiſmus, Act. 2, 39.
ſed etiam debet. Matth. 28, 19. Marc. 10, 14.
coll. Joh. 3, 5. .
Accedit, quod in V. T. Circumciſio ex-
preſſo Dei mandato parvulis fuit adminiſtrata
Gen. 17, 12. 14. coll. Col. 2,11. & quod Ar
poſtoli integras familias baptizarunt. Act. 16,
I5. 33. 18, L. I Cor. 1 16.
C c 3 §. 817

46 Bäptiſmas.

S§. 817. Baptiſmi effcacia ſalutaris durat
per omnem vitam. Hoc patet ex Dei fidelitate
2 Tim. 2, 13. ex conſkantia fœderis ipfius
Holſe. 2, 19. Rom. 11, 29. Eſa. 54, 10. 55, 3.
Jer. 32, 39.40. & ex fine Baptiſmi in id, ut
Paptizatus ſalvetur, tendente, Marc. 16, 16.
Tit 3, F. coll. 7. Eph. 5, 26. coll. 27. 1 Pet.
3, 21. id quod indicio eſt, Deum operatio-
hem illam gratioſam, qua baptizatus in com-
munionem cum Deo transfertur, perpetuo
continuare paratum efſſe. Hinc qui gratia

ralem patet, dummodo operationem Dei
gratioſam, quæ eis ſemper praſto eſt, ad-
mittant & pœnitentiam ſerio agant. Jer. 3,
I. 12. Apoc. 2, . Ezech. 16,60.
Adeoque Baptiſmus ſemel rette collatus in
eodem homine iterari legitime non poteſt.

8§. 31g. Cum totius Eceleſiæ interſit 1 Cor.
14, 33. 40. non modo Baptiſmum recte con-
ferri, ſed & de recte collato Baptiſmo ex-
plôrate ac certo conſtare: adminiſtrationen
ejus non quivis promiſcue ſihi ſumere poteſt,
ſed commendata eſt ordinarüis Eccleſiæ Mini-
ſris. Hoc vel ipſæ primæ origines Baptiſmi
docent. Joh. 1, 33. 4, I. 2. Matth. 28;, 19.
Act. 8, 38. =“
FExxcipitur caſus neceſſitatis, ubi miniſter
deeſt: tunc enim quivis qui ſunt chriſtiani

excidunt, eis reditus ad gratiam hanc fœdde-

bapti⸗

5

—
bahinepoflunt
Dot 4 21.

(gl batete
oſe dro
(Aarn ſacrum !
Ium; & relce
otius vins adn
vitam, Ar We
nitos elle.

U A

ſe Ccenz elt
1a, giuchrif
Chniſi cone
e Engni e
nrircriti n
n.
hpelatio8
10. Kekrcurn
futt, . 23.
. N H
woner
Crorn hoc
aerent,

1n5.

õ
Pateterbeifiele
kantig feiens Il
19. l ſ 10. 6e
nne Daptinntinit
ndente, Mnn Id
16, 16. (l.,n i
eſt, Deumohen
Oua bzpinnknn
transfettul, pene
ſle. Hin gn
gratim mneft
Go Opentn 1
mper Pfock, 14
n ſero n
h.16,0.
6nel rir mn
egit ne u iß

celele ilti 1
Aptiſnunn “
ollno Neptie
re: Ilninhiul
ni eelſelh
Ngleii
2, Mith, AAl

j uot
4 yr

Sacra Cœna. 407

paptizare poſſunt. Act. 9, 18. Gal. 3, 28. coll.

Exod. 4; 25.

G. 819 Patet ex hactenus dictis, Baptiſmum
non poſſe pro nuda ceremonia baberi; eſſe
actum ſacrum & ſerium; religioſe obeun-
dum; & religioſe etiam retinendum, ut in
totius vitæ actu profiteamur, nos ad novam
vitam, ac vivam ſpem vitæ ſempiternæ, ge-=
nitos eſte.

DE SACRA COFENA.
§. 820.

acra Cœna eſt actio ſacra a Chriſto inſtitu=
ta, qua Chriſtianis cum pane benedicto Cor-

pus Chriſti comedendum, & cum calice bene-
dicdto Sanguis Chriſti bibendus exhibetur, ad

Zartet Chriſti memoriam ſalutariter celebran-
am. .
Appellatio Sacræ Cœnæ in loco 1 Cor. Ir,
20. & öcircumſtantia temporis, quo inſtituta
fuit, Y. 23. fundatur.
§. 82 1. Inſtituta eſt a Cbriſto, qui ultima
ante mortem ſuam nocte cum diſcipulis ſa-
crum hoc celebravit, utque idem deinceps
facerent, mandavit. Vid. Matth. 26, 26. 27.
Cc 4 Marc.

4deg⸗ – Sacra Coœna

Marc. 14, 22. 23. 2 4. Luc 22, 19.20. 1 Cor.
11I, 23. 24. 25. inter quæ loca ſingularis con-
ſenſus eſt.
Qia finita demum cœna paſchali hoc fa-
Stum, e ritibus paſchalibus V. T. dequei aut ex
Judaicis formulis explicari non poteft.

§. 822. Quæ Chriſtus in illa prima cœna
dixit fecitque, Chriſtianis debent eſſe pro do-
trinæ, fidei, & praxeos norma, 1 Cor 11,23.
Coll. 18 - 22. & quidem perpetua ac univer-
Jali. 1 Cor. 1 I, 23. 25. 10, 17.

§. 823. Verba a Chriſto in hac S. Cœnæ
inſtitutione prolata, quoad inſtituti ſubſtan-
tiam (mandatum nempe, ac promiſtionem)
proprie & quoad r0οberor, non tropice, ſant
accipienda. Hoc probamus ex negotii hujus
graviſſimi indole; ex legibus genuinæ inter-
pretationis, quas in verbis Domini non mi-
grare, conſcientiæ multum intereſt; ex con-
ſenſu quatuor illorum teſtium, in his Domi-
ni verbis referendis (S. 821); ex natura Te-
ſtamentt; & ex incerta fluctuatione earum
interpretationum, quæ 0 Syr non retinent.
In ſermone illo Joh. 6, 26 -71, Chriſtus
non agit de S. Cœna, ſed de fruitione ſpi-
rituali; verum ita, ut verba ejus etiam in
Sacramentum Cœnæ conveniant, quippe in
quo etiam ipſo ſpiritualis illa fruitio inclu-
ditur.

5

—
ditur. Hinc cit
ſtiteretur, ſert
nt.

. 924. Oll
ie (xen eadh
Corpote d 8
ſentibus,

5. da5. V
Prima celehrat
erlenn res eyt.
hent. 1Cr./0

5

mn kofi ortie
ntluntenſeie
Moſe won l⸗
Cefnit, Cu
inee E ſecni
ians kmen

Cadem, gnn
Herdict
de neceſiir

end.

—
1C. 21, 19,10. 10
e loezſinpulariz

in ha 5. (

A inſtituti ſobt
, a roniir
„non tropice.
nus eN hegoti
gibus genſhr⸗
tbis Domnini r
umn mtereſt, dt
ſtium, in hbe
821); exmunt
Kockvatone en
y non keii
, 20,1, Cr
ed Ee fuitone
erba ejos elan
eniant, gol,
ila fiuifio .

Sacra Cœng. 409

ditur. Hinc cum Sacra Coœna anno poſt in-
ſtitueretur, ſermo hic plene demum intelligi
potuit.

S. 824. Sabſtantia Sacræ Cœn conſtat
1. re externa, viſibili, pane ac vino; 2. 4 iο=-
ne cirea eam ſuſcipienda; & 3. re cœleſti,
Corpore ac Sanguine Chriſti, realiter præ-
ſentibus. .

S. 82 5. Uti Chriſtus Panem ac Vinum in
prima celebratione S. Cœnæ adhibuit: ita
eædem res externæ etiamnum adhiberi de-
bent. I Cor. 10, 16. I7. I1, 26. 27. 28. Dici
ſolent Elementa, Symbola, Species, Res Sa-
cramenti viſibilis.
De qualitate panis, az)mus eſſe debeat an
fermentutus; porro de quantitate, & ſpecia-

tim boſtiis orbicularibus; de vino item, merum
an aqua temperatum debeat adhiberi? ſcru-

puloſe non laborandum. Chriſtus nihil hic
definivit. Cuivis Eccleſiæ integrum eſt, re-
tinere & ſequi, quod ſemel receptum eſt.
Privatis tamen nihil licet mutare.

§. 826. Actio Sacra circa panem & vinum
eadem, quam in Chriſti exemplo conſpici-
mus, ſuſcipi debet. Dixit enim, Hoc facite.
Hæc dicitur Forma S. Cœnæ externa: quam
de neceſſariis ad Sacrum hoc actibus, non de
CC 7 acceſ-

410 SaOr C&W na.

accefſoriis, intelligi debere, res ipſa loquitut.
Nec difficile eſt, hæc ab illis diſcernere.

Ad Actionem hanc Sacram requiritur Mi-
niſter, & quidem ordinarius. Cor. 1 1,20-33.
4, I. 2 Cor. §5, 19.
In eo caſu, ubi Miniſter præſto non eſt,
tutius eſt Communionem denegare aut diſ=
ſuadere, quam privato cuivis adminiſtra-
tionem permittere.

S. 827. Actio ipſa complectitur plures
aétus. Primus eſt Conſecratio, conſiſtens in
preécibus, (gratiarum actione & benedictio-
ne, I Cor. I1, 24. Matth. 26, 27. Marc. 14,
22. 23. I Cor. 10, 16.) cum recitatione verbo-
rum inſtitutionis, clara voce facienda, con-
junctis.
Illa prior, Conſecratio Deſtinationis, hæc,
IInitionis dicitur. Non eſt mere hiſtorica fe-
citatio, aut repetitio doctrinæ, ſed eſt actus
efycax; efficacia, non phyſica ſed Jpirituali
ac divina, rem cœleſtem cum terreſtri uni-
ens, exigitive, non effective.

S. 828. Conſecrata hoc modo ſymbola
diſtribui debent, exemplo Chriſti, qui panem
& calicem benedictum diſcipulis veſcendum
bibendumque porrexit. I Cor. 10, 16.

Feor⸗

64

Getſum hæc

lebe, ut Mitindt
cſinbibendi. .

ſtont Chrilti re

1 bla Saeti huj
um elle, proda

6. 829. TLertit
unturn oblery⸗
Ulitio, ſeotſun
I, 23- 27.
Utruma comn
mholi Acinunt
en mocum cale
aus.

do. Coil
tbaln hor ni
tunthenmtur Aed
6dConn fnulin
nnnicntibas
Cymucheiti zr.
Uchnet, G ver
leefiſin in
Hhac heſn
M: Hoc e
ens, Jorn e
tivem; K ar
Pro nodis tr
nobis fulus

N7.

Ete, tes lnlogin
illisdiernen,

acramn fegitin ,
Ariut, Corl ,

niſter preſonont
netb deneggealtl
1o cviſs Annd

compkechnr N
ſecrati, tolilen
Gliore eriii
tth 11, Mn l
Cumn fetttirte e
oce kendn d⸗

,Defiifini k
ſt mere hltotgt
phye⸗ blti
cotn fetelt
Ce,
de nin ii⸗
Crtt, u
ſepuls e enil
Cor. 10016,

Sacra Cœna. 4 1

Seorſum hæc ſymbolorum diſtributio fieri
debet, ut diſtindti ſint adtus. edendi, & poſt
eſum bibendi. Intinctio panis in vinum inſti=
tutioni Chriſti repugnat. Fractionem panis,
in ipſa Sacri hujus adminiſtratione neceſſa-
riam eſſe, probati non poteſt.

S. 829. Zertius actus, ex parte communi-
cantium obſervandus, eſt manducatio atque

bibitio, Jeorſum & ordine facienda. 1 Cor.

11, 23 -27.
Utrum a communicantibus ore, an manu,

ſymbola accipiantur, indifferens eſt: prio-
rem modaum eccleſia hodie ſequitur, juſtis

de cauſis.

§. 830. Quodſi juxta præſcriptum Chriſti
Symbola hæc rite conſecrata diſtribuuntur,
manducantur ac bibuntur: cum pane & vino
in S. Cœna ſimul ipſa Jubſtantia Jua adeſt & a
communicantibus accipitur res cœleſtis, verum
Gorpus Chriſti pro ſalute bominum immolatum
in cruce, & verus Sanguis Chriſti pro nobis in
eruce effuſus in peccatorum remiſſionem.
Hanc theſin probant (1) ipla Chriſti ver-
ba: Hoc eſt Corpus meum, Hoc eſt Sanguis
meus, quæ continent propoſitionem exbibi-
tivam; & quidem dicitur illud corpus, quod
pro nobis traditum, ille ſanguis, qui pro
nobis fuſus eſt; & Calix dicitur Novum 7 e⸗
ſtamen-

4 ½² Sacra C&nâa.

ſtamentum; & Corpu
guinem ſu aum bibe ze Chriſtus jubet. Axe non
poſſunt, niſi de ipſa Corporis & Sanguinis
Chriſti ſu! antia quam accepto pane &
vino diſeipuh ſimul acceperunt, intelligi.
(2) Avthentica Apoſtoli explicatio, qui do-
cet Cor. 10, 16- 21. Chriſtianos panem &
calicem evch ariſticum accipientes, hoc ipſo
omnes nomwuyzg, participes, Ae corpor’s &
ſanguinis Chriſti, & quidem Kowvovia realiſima;
quæ neceſſario etiam ſupponit unionem par-
tium Sacramenti, Panis & Vini, cum Cor⸗-
pore & Sangdine Chriſti. (3) Communio in-
dignorum, qui & ipſi vere Corporis & San-=
guinis Chriſti participes fiunt, quamvis ſua
culpa ſalutarem ejus fructum non percipiant.
1 Cor. 11;, 27. 29. Luc. 22, 2 1.

§. 83 t. Modus hujus realis præſentiæ non
eaplicandus eſt per Transſuhſtantiationem; pa-
nis ac vinum in ſua ſubſtantia manent, &
quoad ſubſtantiam a communicantibus re-
FVera accipiuhtur. In inſtitutione enim Chri-
ſti ne minimum quidem abolitæ ſymbolo⸗
rum ſubſtantiæ indieinm eſt. Chriſtus pa-
nem fregit demum poſt benedictioem. Ft
Paulus panem conſecratum in ipſo S. Cœnæ
actu aliquoties panem vocat, Cor. 11,26. 27.
Accei ſenſiiu um teſtimonium; 3 & conſe⸗
Garia momenti graviſſimi.

He 832.

0K& N.s
Nuns A Cnum

Swwol Corpori

, aut cene ſ
lecſcatentia re
neceflitaten
cvorum Chrik
io hhiritualis
Kone ac bibition
K Grnualss per
Chriſtiin nolie
ctiam cmn none
s X eon h
or, e intuiu ln
iine, Aene eamt
Ingint ftui 1
Uicet,
aktei elaio
t Ahoe, ut
muii oris

.

1Ng. Nodn
Aiis rſende⸗
Itcnen, doe
gi greſentie
fumentalen,
Arbolum
ejusgem me⸗ eq
F. Mace

Cent Sucra Cœna. 413

ſoum conelee, S. 832. Sed necç! er ſigniſicationem explicari
u modus bu us pr ſ. ntizg poteſt. Neque enim
panis & vinum ſunt tantummodo ſigna &
guum Zecehto d ſymbola Corporis & Sanguinis Chriſti abſen-
rece, perunt, ite tis, aut certe ſpiritualiter tantum prælſentis.
Koli eicgto, g Hæc ſententia recedit, & quidem citra ve-
1 Chrttunsmd ramn neceflitatem, a proprio ſignificatu per-
n rahen, e ſpicuor um Chrifti verborum. Talis ſiguifi-
catio ſpiritualis in quavis communi come-

tie⸗ iyes Po
“ utis ſtione ac bibitione a fidelibus cogitari poteſt;
ppont nt & ſpiritualis perceptio corporis & angui nis
& ini, anl Chriſti in quolibet fidei actu fit ap Jud fideles,
fi nmm etiam cum non edunt ac bibunt. Et quivis
eCimnis Pius ac devotus ſacræ communionis ſpeéia⸗
fin, gums tor, ex intuitu ſymbolorum fidem ſuam ex-
dinton ethe citare, & per eam Chriſto ejusque corpore

& ſanguine frui poteſt, etiamſi non com-
211. municet.
vmnete Præterea relatio illa ſignificativa non ſuf-
reiis e icit ad hoc, ut Panis & Vinum dici Poſſit

r, .
ccnnn Kowuovia Corporis & ſanguinis Chrifti.
Obitantta m
commmniun H. 833. Nobis ergo religioni eſt, Modam

iiuc nrin hujus præſentiz aliter explicare, quaen per
Unionem, hoc eſt, mutuam rei terrenæz && cœ-
leſtis præſentiam, & quidem per Unioten Ju
cramentalem, qua res terreſtris non tantum
Im in ini⸗ mbolum g ſignum rei cœleſtis, ſed etiam
Ct, COr1 ejusdem medium collativum, vebiculum, X*
vonium; eſt. Hæc explicatio nititur verbo promiſſio-
. nis

od.

4 4 Sacra Cœna.

nis in inſtitutione, & Pauli aſſerto de aowoni
1Cor. 10, 16. 17. D

S. 834. Conſequens hujus Unionis eſt

Perceptio ſacramentalis, qua ſumto ſecundum
Chriſti inſtitutionem pane ac vino benedicto, vli
verborum promiſionis ſimul corpus d ſanguis
Chriſti accipitur, manducatur ac bibitur.
Hæc perceptio dieitur oralis & corporalis,
non ratione modi, ſed ratione organi, quo-
niam ore peragitur. Si modus perceptionis
ſpectetur, eam ſpiritualem, ſupernaturalem,
c&œleſtem eſſe, ipſimet noſtrates confitentur
Form. Conc. 755. neque adeo objici vel im-
putari nobis poteſt, nos maſticationem cor-
poris Chriſti, & contritionem per dentes, alia-
que fimilia ſtatuere.

Non magis Impanationem, aut Conſub⸗

ſantiationem, aut Commixtionem ſtatuimus;,
quando Unionem ſacramentalem aſſerimus.

S. 835. Ad alctus ſacramentales in ipſo uſu
Sacræ Cœnæ neutiquam pertinet hbic, ut Cor-
pus & Sanguis Chriſti tanquam ſacriſicium
aprie dicttum & piaculare Deo offeratur.
Cam (1) nullus in inſtitutione memoratur
actus Chriſti ſacrificialis; (2) nullus etiam
in adlibus a Chriſto mandatis; (3) Nullus in
N. T. præter Chriſtum Sacerdos eſt, Ebr. 7,24 .
8, 1. (4) unicum eſt in N. T. ſacrificium,
. quo

1

9

— — —

o inltus pe
TDr,27. 9, 12

alz,leg. (5)

n contiavati
pel. DDr.9,25

) §. Cenna ir

eriftei Chriſt
iom. (7) Ii
Ohriſti nobis
Deo ofertur.
cationetn & bibn
ortuis oogele
offene on vok⸗
ſemel tantum no
o) epvgnat ſae

mm Knnnen ron

e. Comd.
tund im ad
Ndus E ſangn
Gone non 1
Drelentia teais
es ernarent,

Leytun. Ditian

0sque delara
Van Cpri
epans e
tononis
derolnnetle
ſetanetali

Cα.
—

uli Kerto de n

ns Hucs Vmont
1, Au ſunto ſen
ne ao ie leui
pmul nu /
cducatur ar iiir.
tur orali u

rafione igun
di modus enafl
tllem, ſhemnin
tnoltrates tt
e a0eo oein
nos unicninn
ifonen heti

jfotenr, At
Mmirtionen an
Wmentlen Aden
mettkr in
Deninrhi, I
unguan /4
re Deo ont.
totoe enme
(2) lis 6
to ( Mls
osel⸗ Uir⸗
N. VYlai,

Sqacra C&na. 415

quo Chriſtus peccata perfeétiſſime abſtulit.
Ebr. 7, 27. 9, 12. 24 - 28. 10, 10. 12. 14. 18.
coll. 3. ſeq. (5§) Oblatio Chriſti ſemel facta
non continuari, non renovari, non repeti
poteſt. Ebr. 9, 25. 1 Pet. 3, 18. Ebr. 10, I. 2.
(6) S. Ccena inſtituta eſt in recordationem
ſacrificii Chriſti; Ergo non ipfſa eſt ſacrifi-
cium. (7) In S. Ceœna corpus & ſanguis
Chriſti nobis datur & applicatur; Ergo non
Deo offertur. (8) Applicatur per mandu-
cationem & bihitionem; abſentibus ergo &
mortuis prodeſſe non poteſt. (9) Chriſtus
ſe offerre non poteſt, niſi patiatur Ebr. 9, 26.
at ſemel tantum mortuus eſt. Rom. 6, 9. 10.
(10) Repugnat, ſacrificium aliquod incruen-
tum, & tamen propitiatorium eſſe. Ebr. 9, 22.

S. 836. Cum S. Cœna ex univerſo Chriſti
inſtituto in actione conſiſtat, qua poſita
corpus & ſanguis ejus ſymbolis unitus eſt;
aétione non pofita aut ceſſante, non ponitur
præſentia realis. Adeoque Sacra Cœna non eſt
res permanens, && extra uſum non eſt Sacra-
mentum. Etiam hoc docet inſtitutio prima,
ejusque delaratio a Paulo data 1 Cor. 10, 16.
Vana curioſitate quæritur, quo præciſe
temporis momento, qua ſyllaba verborum in-
ſtitutionis pronunciata, Corpus & Sanguis
Chriſti eum pane &vino uniri incipiat. Unio
hec obtinet ſub ipſo uſu, poſita integra actione
ſaeramentali. 8S. 937.

416 Sdcra, C&nα.

S. 837. Hinc conſequitur, Hoſtiam conſe-
cratam ne que Wervari religioſe ,neque expo-
ni, neque adorari, neque circumgeſtari de-
bere ac poſſe.

§. 838. Calicis diſtributio ac ſumtio ad eſ-

ſentialia S§. Cœnæ pertinet, nec ſine ea Sacra-

mento ſua conſtat integritas: adeoque Sacra
Cœna omnibus indiſcriminatim communican-
tibus ſub utraque ſpecie porrigi debet. Hoc.
probatur (1) ex inſtitutione, in qua Chri-
ſtus utramque ſpeciem diverſo actu exhibuit;
(2) ex emphatica inſtituti Calicis memora-
tione. Luc 22, 20. 1 Cor. 11, 25. (3) cx
mandato bibendi, a Chriſto ſimiliter, non
ſine emphaſi, dato. Marc. 14, 23. (4) ex
apoſtolica praxgi, quæ non modo panem

edere, ſed & calicem bibere docet. 1 Cor.

11, 25. 26. 28. 29.

§. 939. Uti Sacra Cœna in mortis Chriſti
memoriam a convivis eſt celebranda, Luc.
22, 19. 1 Cor. 11, 24. 25. 26. ita Finis ejus.
eſt, ut remiſſio peceatorum, && promiſſipnes
evangelii univerſæ, cum honis ſalutis a Chriſto
partis, communicantibus offerantur, applicen-
tur e&& confirmentur. Luc. 22, 19. 20. coll.
Ebr. 8, 10. 12. .
Unde S. Coœna facit ad fidem & excitan-
dam & roborandam; ad incrementum vitæ

ſpiri⸗

10, 17
IIe Eterna firm
R, 2ſ. Luc 27

D. 5, 50. 1. 5

e 1Cor. 10, 1

go. r his
fum ſininn
ulin, Gu ni
Ullits Puticep
(nrſeguenter
ennia: quoe
tnionis eir
Ui onſeqitt
ler heceſſitate
UIten mangati
Iltſurm ejus
nedii grarſe
ednt, & in

1. l. Hie
ſe, er

Sacraà Cœna. 417

ſpiritualis, Joh. 6, 5v. ad unionem fidelium
cum Chriſto, Joh. 6, 76. tum & inter ſe;
1 Cor. 10, 17 12, 12. 13. nec non id ſpem
vitæ æternæ firmandam. Matth. 26, 29. Marc.
141, 2 7⁄. Luc 22, i8. 29. 30. I Cor. 1 ; 26.
ltio Ae ,mntkh Joh. 9, 7O. § 1. 54. 78.
1, neeſe ede Secundarii ſines ſunt, ut ſit profeſſio filei no-
tis: Aeolleln ſtræ bpuhlica coram cœtu ſacro, 1 Cor. 11, 26.
ingtimcommm ac tellera, qua profitemur, nos eſſe, ac velle
porrii Ckbet. 4 eſſe menmbra illius , cum quo una hoc
one, in a Sacrum peragimus, immo etiam, & inpri⸗
verſoacht enm mis, totias Eccleſie veræ, maxime invifibi⸗
ti CAlcs nemm lis. 1 Cor. 10, 16. 17. 21.
t.11, 21. (3) 5
Tto ümiter, § 840. Ex his efficitur, S. Cœnam babere
. 14,13. (4 icaciam ſpiritualem & eſſe Jalutare gratiæ
non modo M medium, quo anima noſtra & ſanctificatur;
bere dMe, & ſalutis particeps redditur. l
Conſequenter non eſt nuda && indifferens
ceremonia: quod quidem etiam ex omnibus
inſtitutionis circumſtantiis patet. Deinde &
illud conſequitur, S. Cœnz uſum neceſſurium
eſſe: neceſſitate non quidem abſoluta, ſed
tamen mandati, & medii, oſcit; ita ut,
qui uſum ejus negligunt, profano contemtu
medii gratiæ & conſcientiam ſuàm graviter
lædant, & in cœtum ſacrum injurii ſint.

6
n in nort

g. 84I. Frequenter hoc ſalutis medio uten-
dum eſſe, ex I Cor. 17, 25. & primæ eceleſiæz
D d exem-

418 Sacra Cœna.

exemplo 1 Cor. 11, 18. 20. 26. p atet. Sed eo
ipſo, quoniam gratiæ medium eſt, in com-
municantibus ſeriam cautionem requirit, ne
aut ipſi indigni ſint, aut indigne Sacrum hoc
peragant. I Cor. I1,27. 29.

S§. 842. Hinc certa communicantibus offcia
obſervanda, quorum ſumma habetur 1 Cor.
11, 24 - 29. Ea ſunt a. Præparatio debita, in
vera pœnitentia conſiſtens; G. Celebratio
ipſa, peragenda in fſide; & „. Frulctus, in reno-
vato propoſito non nobis ſed Chriſto vivendi.
Ex quo doctrinarum nexu patet, theſin
noſtram de S. Cœnæ efficacia ſalutari non
gignere aut fovere vanam in actu mere ex-
terno fiduciam.

§. 843. Admitti igitur ad S. Cœnam poſ-
Junt illi tantum, qui explorare ſe ipſos, & of-
ficia communicantium obſervare poſſunt ac
volunt (S. 842), & ſalutarium epuli ſanctiſſi-
mi fructuum (S. 839) capaces & cupidi ſunt.
1I Cor. II, 28. 10, I5.
Atque adeo dari non poteſt ſtupidis, furio-
ſis »infantibus, animam agentibus, qui men-
tis non amplius compotes ſunt, multo mi-
nus mortuis. Arcendi etiam increduli, apo-
ſtatæ, peccatores notorie ſcandaloſi, & pa-
lam animum impœnitentem profitentes.
Propter indignos autem, qui arceri non hat
funt,

unt, teliquos
nmione abſti

, ICor. 11, 3

e4. Ordit
ni ordinis can
Dennis celebr
4 . Aluera
idelium inter i
ſte itd & a Cn

oigregatis Me

Iis eebrͤtg ein
Poleß murn
lninſmmi is,
1s Aekis intereſ
mmntio fngalo
d, id abiſun tel

0e. emn
1lethtata d
ont, guotie
nczie ſitis,
n ac iafrmn
Uhr Syb. 5

tnnnn

EN.

—
20. 0 Pktet, de

hediun eſt, in e
Autionen equn

innige Wackoa

.29.

Comnſnunicuntizerg
ſumma habenr 1
. D,epyuti Cent
ſtens; . (Nln
8y. Hlfti
is ſel Chrſtonie
in nexl Dutt,.
efficacin klunin
mn in Mnee

r14 5enn,
orre eiflg
obleriae eln
riuen epull
es Ellhici⸗

taf Cupicis
gentblg glit
es nt, Min
n ifetlli⸗
Cmdol, i
lemn cee⸗

Sacra C&na. 4¹9⁹

ſunt, reliquos meliores, non debere Sacra
communione abſtinere, Pauli nos praxis do-
cet. I Cor. I1I, 30. 3I.

§. 844. Ordinarie S. Cœna in cœtu publico,
boni ordinis cauſa, celehrari debet. Eſt enim
ſolennis celebratio mortis Chriſti 1 Cor. 11,
24. 2 %. & ſacramentum communionis ſanctæ
fidelium inter ſe. 1 Cor. 10, 17. 12, I3. At-
que ita & a Chriſto cum diſcipulis in unum
congregatis Mat. 26, 26. & a primis Chriſtia-
nis celebrata eſt. 1Cor. 11, 20. Act. 20, 7.
Poteſt tamen & in privatis ædibus S. Cœna
adminiſtrari iis, qui per valetudinem publi-
cis Sacris intereſſe non poſſunt. Sed privata
communio ſingulorum, extra caſum neceſſita-
tis, ad abuſus referri debet.

§. 845⁵. Tempus S. Cœnæ celebrandæ in Sa-
cra Scriptura non eſt determinatum. Iterari
poteſt, quoties id deſiderat ſancta animæ
fames ac ſitis, Matth. 5, 6. & ſenſus tentatio-
num ac infirmitatum. 1 Cor. 11, 25. 26. Vid.
Libr. Symb. 559 -568.

D d z LII.

EclIe ſi a.

LII.
DE ECCLESIA.

§. 846.
Drinz de Eccleſia ingens momentum eſt:
(1) quia complectitur eximiam partem
beneficiorum Dei erga homines, in &ccono-
mia & regimine ejus conſpicuam; (2) quia
officia, quæ aliis ut credentibus & chriſtia-
nis debemus, rite intelligi & exerceri, niſi
eccleſiam ſecundum Scripturam recte agno-
ſcamus, non poſſunt; (3) quia ex ea non
uni errorum & præjudiciorum generi ob-
viam iri debet.

S. 847. Eccleſia (proprie, ſecundum Scri-
pturæ uſum,) eſt multitudo bominum a Deo
vocatorum, converſorum, juſtificatorum, Jan-
ificatorum, ſpectata prout per eandem fidem
in Chriſtum in unum corpus ſive ſocietatem coa-
luerunt. Veritas hujus notionis ex 1 Cor.
1, 2. Matth. 16, 18. Act. 4, 32. 2,47. Col. I,
18. 24. patet.

F. 848. Auctor, Fundator 6 Conſervator
Eccleſiæ eſt Deus, Pſal. 100, 3. 1 Tim. 3, I5.
1 Cor. 15, 9. & Pater, qui credentes Filio
ab æterno in peculium dedit, Joh. 17, 6.
Pſal.2, 8. ipſum caput eorum conſtituit, Eph.

—
1,1 & ſingul
Acuet ſoh.6,3
GNus Matth. 1
etentos, Apoc.
Erlvara de ſülu
1,2. 12, 32.

tth. 29,20. 1
wmclics fl

mimumprocur⸗
dctus, bona
Operationibus
Pph. 1,13. 14.

g Mle
unſernndikeche
ſolen ex Mund
7tenorum
I.6, a. a
i,19. G.
1 herllg.
hile er arti
On, ekium
S lIm minz
uſmn nirife

go. Nue
6nblematie 11
ld findanen
e ſnnehf.
20. de .. 27
ſin Nntnin

,„„

ingens monettnn:
itur einiam r

homines, in Een
nlhicumm; (
dentibus & chi
igi & erercei i
pturam teclett
) gois ex ar
ciorumn genei

ie, lecundund-
do homimmn40
iltfenm /‧
t her enln i
ſve etue
otionis el 4
32 14 0,

7 Cunens
53. 1in,
lui celente ,
elit, ſon Nn
conſtti
111

Eecleſia. 4²¹
1, 22. & ſingulos in tempore ad Chriſtum
adducit, Joh. 6, 37. 44. 1 Cor. 1, 9. Col. 1, 13.
&α Filius Matth. 16, 16. homines morte ſua
redemtos, Apoc. 5, 9. Act. 20, 28. Tit. 2, 14.
per ſuam de ſalute doctrinam colligens, Joh.
41, 52. 12, 32. defendens etiam ac regens,
Matth. 28, 20. 18, 20. Apoc. 1, 13. 2, I. quæ
eſt triplicis Officii Mediatorii ad ſalutem ho-
minum procurandam applicatio; && Spiritus
Sandtus, bona Salutis per Chriſtum partæ
operationibus Gratiæ applicatricis diſpenſans.
Fph. I, I13. I.4. Act. 20, 28.

S. 849. Modus fundandi, confſtituendi &
conſervandi Eccleſiam, fit per gratioſam evo⸗
cationem ex mundo, 2 Tim. I, 9. I Pet. 2, 9.
per evocatorum ſandtificationem, 1 Cor. 1, 2.
Rom. 8, 30. atque ita per ſegregationem.
Joh. 15, 19. Gal. I, 4. Rom. 12, 2. 1 Cor. II,
32. I Pet. I, 18. I Joh. 4, 4. 5. 6. Apoc. 5, 9.
ubi facile ex articulis præcedentibus intelli-
gitur, Medium eſſe Verbum & Sacramenta,
& cauſam miniſterialem, Verbi Præcones.

S. 850. Huc etiam pertinent locutiones
emblematicæ plantandi, 1Cor. 3, 6. Matth.
15, 13. fundamentum ponendi, 1 Cor. 3, 10. 11.
eique ſuperædificandi; Matth. 16, 18. Eph. 2,
20. Judæ y. 20. unde diſtinctio inter eccle-
ſiam plantandam & plantatam nata.
D d 3 Eccleſia

42 EccI1οειοſ .

Eccleſia plantanda eſt, quæ in locis, ubi
Chriſti nomen ignotum backenus fuit, colligi

demum debet per præconium evangelii, G a

reliqua multitudine ſegregari.
Eccleſia plantata eſt, quæ continet multi-
tudinem credentium, nomen Chriſti religio/e
profitentium, & in ſocietatem ſacram inter ſe
conjunctorum.

§. 851. Dißerentia inter utramque in eo
conſiſtit, quod (1) ad Eccleſiam plantandam
adhibentur a Deo homines extraordinari,
& chariſmata ſingularia, & miracula quoque;
plantata autem per ordinarios miniſtros &
dona ac media ordinaria conſervatur. (2)
FcCcleſia plantanda nondum habet totam ec-
cleſiæ formam externam, quoad miniſteria,
Chltus publici ordinem, ac diſciplinam, ſi-
cut plantata. Tit. I, . 1 Cor. 11, 34. Acl. 6,
2. 3. 4. (3) Eccleſia plantanda a tenui &
Parvo initio progreditur & propagatur ad
amplitudinem majorem; Matth. 13, 33. Act.
2, 47. F§, I4. 6, I. plantata jam nacta eſt ta-
lem ſtatum & gradum, in quo manere pot-
eſt, & ſolum debet confirmari, & creſcere,
non tam augmentis extenſivis amplificatio-
nis, quam potius intenſivis profectuum in
uberiore cognitione & ſanctitate majore.
Matth. 13, 31. 32. 1 Cor. 15, I. 2. 58. Eph. 4,
15. 16. Col. 2, 6.7. 2 Pet. 32 18.

Y. 852.

—
8. 912. Mem.

miGLli ve⸗
1CU. 1,2. 1 Pet
6.6,0. ſoh.
Qundo etgo d
tals conſtans,
(4. .16. 100

ropfie, ed

Natione non 4
nobiliori talis e
lempe 2 fidelibi

3. Nrm,.
lne eteltiun
1 ncliſont, ut
Unto eigiole
,,16. 1Cor.
nCriſo port
unmnio muIua
Elenmſoirituale
in Met 1, 1.
n. Col.
) M. ,23.
Eitkecleſte
dar her emh
lnt. 1) u
n. (ut

. Eo εſι/â. 4²3

t, u in i, S. 952. Membra Eccleſiæ genuina ſunt
huſtein t, a omnes & ſoli vere credentes. Actor. 15, 4 2t2α
ninn e I Cor. 1, 2. 1 Pet. 2, 4. F. 97. Eph. 4, 12. I .
16. §. 30. Joh. 8, 3 1. 10, 26. 27. I§F, 1 - F.
Quando ergo cœtus externus, ex bonis &
hi malis conſtans, Eccleſia vocatur, Rom. 16,
etaten rim u 1. 4. 5. 16. I Cor. I1, 18. Apoc. 1,4. id non
proprie, ſed necdochice dicitur, denomi-
natione non a toto, ſed a parte potiori ac
igter tanett nobiliori talis cœtus, quæ vere Chriſti eſt,
Tbecenungm nempe a fidelibus & ſanctis, petita.
mines emnne
ENirtaces . §. 853. Forma Eccleſiæ conſiſtit in conjun-
dinarosdnco (ione credentium cum Chriſto, cui per fidem
in collenm 1 ita juncti ſunt, ut ejus Nomen etiam coram
dum kistune Wundo religioſe profiteantur; Gal. 2, 20.
m, OO unl Eph. 3, 16. 1I Cor. 6, 17. ex qua conjunctione
Seen. cum COhriſto porro fluit credentium inter ſe

1, X Clahnn, fluit
1 i communio mutua ſpiritualis, & in unam ſo-
fmuminn cietatem ſpiritualem conſenſio atque conjun-
man Sio. 2 Pet. I, r. 1Cor. 12, 12. 13. coll. 26.27.
9 a⸗

Eph. I, I5. Col. I, 4. 2, 19. coll. 3, II. I Joh.
1, 3. Joh. 17, 23. Coll. Eph. 4, 3 - 6.
Hæc Eccleſiæ Forma pulcherrime etiam in-
dicatur per emblemata, quibus Eccleſia de-
ſcribitur: (1) ut ædificium ſpirituale, Matth.
16, 18. Eph. 2, 20. 2 I. 22. I Pet. 2, 4. 7. Eſa.
28, 16. (2) ut unum corpus, Eph. 4, 15. 16.

Mithelz, 39

nis golellin
as 16 5, 23. Rom. 12, 4. I Cor. 12, 12. 27. (3) ut
1N Domus Dei, I Tim. 3, 15. Epheſ. 2, 19.

61

42 4 rcc leſia.

(4) ut grex & ovile Chriſti, Joh. 10, 14. 16.

Luc. 12, 3 2. (§) ut populus Chriſti & Dei⸗
Tit. 2, 14. 1I Pet. 299.

§: 854. Chriſtus ergo eſt caput Eccleſ;
Eph I, 22. 23. quæ locutio metaphorica ſi-
gnificat, influgum infinitæ virtutis a Chriſto
tum eccleſiæ toti, prout unum corpus, una
ſocietas eſt, tum ſingulis credentibus, præ-
ſtari,; Matth. 28, 20. 18, 20. Apoc. 1, 13.
2, I. Eph. 1, 23. & quidem partim moralem,
partim phyſicum.
Inſuxum præſtat moralem, dum meritum
ſuum Eccleſiæ applicat, eam ut Dominas &
Reckor gubernat, inſpectionem gerit, defen-
dit, emendat. Epheſ. I, 3. 5, 23 - 27. 2 Pet.
1, 3: Apoc. I. 13. 2, 1. §H. 16. 3 19. Matth.
16, 18. 32 12. Sed idem etiam caput Eccle-
ſiæ phyſicum eſt, influxu effectwo gratioſo
eam animans per operationes Spiritus S. in
credentibus, & chariſmata eis collata. Eph.
4 8. 15: 16. Col. I, 18. 2, 19 Joh. 15, F.
1, 4. 14. 16. 2 Pet. 1, 3. Hoc influxu ſi em,
Charitatem, ſpem aliasque virtutes chriſtia-
nas accendit, auget, firmat, roborat; men-
tes cruce & calamitatibus fatigatas ſolatio
erigit; titubantes ſuſtentat; errantes redu=
Eit; ſingulorum vitam & caſus gubernat.

§. 85.

. Cni
eCeo Gitur
rfienm, inf,
ilentis gerat,
Imn guberget,
non It cde
hemns: (1) gn
ceſſus, Chriſt
Lofkoiente, ſol
1s ingols pen
dne rohic
anna cont.
Denid 1 Chrift
5olinme geyerh
DlIa, einm is
I eecele con
Uor. 12,:9.

Pccleßa. 425
hriſi

— — .
i, oh. 10 it, §. 855. Chriſtus ſolus Eccleſiæ caput eſt: ne-
bopiln Chrſis que adeo datur caput eccleſiæ viſibile, mon-
archicum, infallibile, quod Chriſti vices
in terris gerat, controverfias decidat, eccle-
ſiam gubernet, & cui quisquis non ſubſit,
cutio menhe 1s non ſit Eccleſiz membrum. Hoc pro-
IneriNHS bamus; (1W) quia nulla eſt talis capitis ne-
dt unun s ceſiitas, Chriſto, capite inviſibili, ad omnia
Ulis clelbentibns. ſufficiente ‚Joh. I, 16. Col. 2, 10. & eccle-
19, . A)ot. ſiis ſingulis per miniſteria ab ipio ordinata
idempminn abunde proſpiciente. Epheſ. 4, 11. coll. 12.
(2) quia conſtitutio capitis viſibilis tota
Ner, dunnes Pendet a Chriſti voluntate, de hac autem
ezm ut Domm Voluntate ne verbulum quidem eſt in S. Scri-
konem gent,“ Pfuüra, etlam iis in locis, quæ totam hierota-
3,5,-27. Xin eccleſiæ commemorant. Epheſ. 4, 11.
.16 1. I Cor. 12, 38. (3) Fideles potius avocantur
metiun Aplu . rebus viſibilibus 2 Cor. 4, 18. Joh. 20, 29.
1 cükmn ge a fidei ſuæ alligatione ad certum locum, Mat.
ones Spirtmdi 24, 23. 26. & ad humanam auctoritatem.
n es cla 1Cor. 2, 5. 7, 23. Matth. 23, 8. 10. Col. 2, 19.
2,19 i 4 Nullus in regimine eccleſiæ dominatus
ocifont: Ocum habet, 1 Pet. 5§, 3. 3 Joh V. 9. 10. ac
fſhpeciatim ſplendor mundanus Ghriſti regno
plane non convenit. Luc. 22, 25. 26. 17, 20.
21I. Joh. 18, 36.
Argumento, quod pro viſibili capite ex
Matth. 16, 18. 19. precaria partim, partim
coacta explicatione petitur, quantumlibet
ornetur, nihil infirmius eſt.
Dd 5 §. 856.

le virtutes 0
at, horetier
1s kugats
t errantes Ned
cAlns gubent.

426 Eo leſi a.

S. 856. Ex theſi de Eccleſiæ forma (§. 8 53)
& illud conſequitur, ut inter credentes exſi-
ſtat communio Janctorum, eaque partim obje-
diva, qua omnes eadem bona ſalutis, ea-
dem beneficia ſpiritualia participant, quæ
ſunt fiduciæ & ſpei ipſorum objectum; Eph.
4, 4. 5§. 6. 2 Pet. 1, I. partim ſubjectiva, qua
omnes eodem Spiritu animantur, Eph. 4, 3.
Gal. 3, 28. & idem ſentiunt, Act. 4, 32. 2, 46.
Rom. 12, 16. & conjunguntur per caritatem,
Epheſ. 4, 15. 5. 2. & per vinculum precum,
Rom.,5, 30. Eph. 6, 18. & chariſmatis ſuis
alter alteri proſunt. Rom. 12, 4. 5. 1 Cor.
12,7. 1 Pet. 4, 10.

§. 857. Finis eccleſiæ proximus eſt ſalus fi-
delium: Eccleſia enim eſt officina Spiritus
Sanéti, in qua credentes ad beatam æternita-
tem in hac vita præparantur. Eph. 4, 12. 13.
pFinis remotus eſt, ut ſit in mundo c&tus,
in quo publicum & ſolenne teſtimonium
Verbi Divini (§. 23. 24.) vigeat, conſervetur,
& propagetur. Mat. 5, 14. 13,33. Rom. 3,2.
Finis ultimus eſt Gloria Dei, manifeſtanda
(1) per fidelium evocationem & ſanctifica-
tionem, quippe qua apti redduntur ad ipſum
agnoſcendum & celebrandum, 1 Cor. 6, 20.
I Pet. 2, 9. Eph. 5, 27. Judæ Y. 24. 25. (2) per
beneficia in credentes cumulata, & chariſ-
mata eccleſiæ conceſſa, UPet. 4, 11. (3) per
eccleſiæ

—
ecckſe conlerv
tallpl invigilar

20 0.21. I,

ſ. 8e§. Hec

Ee ecclelia dodt

chriſtiana pral

deſſe ell: A
tutis umanis,
1ur quodcrip
6. goia kecxe
initia in Akis.
Mature /rg,
Aum Verbum .
iade conſicerar
Nun (ifterat E
Cvils 20n exſil

8o. A c⸗
Negionem à
. edam, pere
enitur. p
Ee ſc diar
os compled
emn vere cre
Vhocrins 8
e proſten

Decleſa
mode irt

4.

leſie ſormaS
t inter cre
eigle ,l
ein bona laluns,
la Participant, 1
rum Obectumnk

9

“

NII

vrtin ſlſekinn 4

gnimant, Hn
funt, 4 ,2t
guntur erciiu
er vinchlum wen
. & charlnutd
Nn.12, 4 710

lorimns elt E
elt offeinad
0 begtan een
gtur. Ephet,ln

enne telimnt
Vigest, Conknt⸗
13 1 von ,
Dei, Gane⸗
onenlnc
etcnmn al,e
Ion, 1C0, .
1,21,21, 071
nulatt, ekr
n 6

Ec olleſi a. 4²⁷7

eccleſiæ conſervationem, & providam cu-

ram ipfſi invigilantem. Eſa. 52, 1- 10. Epheſ.
3, 10., 20. 21. I, 12. 14.

H. 858. Hæc eſt ſimplex & ſeripturaria
de eccleſia doctrina; ad quam vero pro rei
Chriſtianæ præſente ſtatu, plura adjungi ne-
ceſſe eſt: æ. quia varia acceſſerunt ex inſti-
tutis bumanis, per quæ propius determina-
tur, quod Scriptura indeterminatum reliquit;
S. quia Eccleſia Chriſtiana, poſt præclara
initia in Actis Apoſtolorum commemorata,
mature facta eſt alia; ita ut ſi Eccleſia ſecun-
dum Verbum Dei ſpeétetur, tantum in ab-
Krado conſiderari poſſit; atque ab ea pluri-
mum differat Eccleſia in concreto ſpectata,
qualis actu exſiſtit in mundo.

S. 859. Ad circumſpedctiorem horum ex-
plicationem a theologis adhibentur diviſßones
quædam, per quas Eccleſia vario reſpettu di-
ſtinguitur. Prima eſt in proprie & ſynecdo-
chice ſic dictam. Ila ſolos credentes & ſan-
étos complectitur; hæc denotat itidem qui-

dem vere credentes & ſanctos, ſed una cum

hypocritis & malis admixtis, qui Chriſtum
ore profitentur, ſed factis negant. (S. 852.)

Eccleſia ſynecdochice dicta non incom-
mode Miæxta poſſit appellari, ſecundum pa-
rabolas

4²8⁸ ECCIeſia.

rabolas Chriſti, Matth. 13, 24. ſeq. 47. ſeq.
22, 10. II. add. Matth. 3, 12. 2 Tim. 2, 19. 20.
Apoc. c. 2. & 3. Ex quibus & id intelligitur,
malos & hypocritas eſſe quidem in Eccleſia,
ſed non de Kccleſia: Matth. 15, 13. 7, 21-23.
Luc. 13, 25 - 2 8. 1I Joh. 2, 19. Veri fideles
non ſunt cum talibus in communione illa
ſpirituali (§. 866): ſed tamen communio
quæ inter utrosque intercedit, aliquid majus
dicit, quam ſocietatem mere civilem: ſunt
in communione eccleſiaſtica, qua & hi & illi
eorundem ſacrorum, eorundem mediorum
ſalutis, ejusdem doctrinæ &c. participes ſunt.

§. 860. Secunda diviſio, priori multum affi-
nis, eſt in eccleſiam viſibilem && inviſibilem,
de qua ante omnia contra adverſariorum ſo-
phiſmata obſervandum, hanc non eſſe divi-
ſionem generis in ſpecies, ſed eſſe diſtinctio-

nem umus ejusdemque ſubjecti ſecundum di-

verſum conſiderandi modum.
Fccleſia inviſibilis eſt cœtus verorum fide-
lium ſecundum communionem ipſorum internam
cum Chriſto & inter ſe conſiderutorum, quéz
ſoli Deo certo & infallibiliter nota eſt. 2 Tim.
2, 19. Rom. 2, 28. 29. 1 Sam. 16, 7. Joh. 10,
14. 16. 27. Act. 18, 0. Ezech. 9, 4. 2 Cor. 6,
8.9. (Joh. 3, 7. Pfal. 45, 14. 1 Pet. 3, 4.
Eccleſia viſibilis eſt cœtus fdelium confide-
ratus quoad dodrinam publicam, quam ample-
Runtur

unnrac proſte⸗
tun, alem exere

ii gutun vincarl

CN. 15, 6.7. I
1, 14. 2 leg
Non ergo in
lie dinerſe erc
luo giverſi conſ
& canttis, qun

internam conſt

Ishominumpe
le prebet, eogu
c.2, 16. lde
Narii feelium ui
lbos Gbicemn & i
c g,26, 10,29.
0llg. Hliſolin
nnt. Madr⸗
le ſbis Memd
dkeſkiniibilis
neſget, ga
AMrn ententig
Men. Ordinari

Ciekecleſte

blce roßter
lega A8.
1,23. Red g
deleceſn

,,,

.

EcEεοſia. 4²9⁹

13, 1 l l
12. Iin ,,19
ubus Ki neligi
le guilenin huſf
Gtthelſ,13, 7de,
,2, 19. Veri kel
in commonione!
ſed tamen cunm
ercedit Agetna
1 mere inlen ln
ica, qun Enil
Orundenn melin
1e. purtiehen⸗

,prioti nlut
Hllen G inwſe
1n adyetſariomu
ne nol elet
, led electſne
ſkiſent
AEtus Lerunn
igonun i
õ
ter ninc,1l
n. 61
ech 9,4, 200
.1 ket 14 6
flin ,
u, MNn
n

Guntur ac profitentur, & quoad publicum cul-
tum, quem exercent, &☚ quo kanguam commu-
ni quodam vinculo inter ſe ſociantur. Eph. 4,3.
Rom. 15, 6.7. 1I Cor. 1, 10. Ebr. 10. 24. 25.
I,14. 2, I. 46. 4, 23. 24. 32.
Non ergo in hac diviſione diſtinguuntur
duæ diverſæ eccleſie, ſed ejusdem eccleſiæ
quo diverſi conſiderandi modi. Fides quidem
& caritas, quæ eccleſiæ inviſibilis formam
internam conſtituit (J. 853), ordinarie ocu-

lis hominum per fruétus ſuos conſpiciendam

ſe præbet, eoque viſibilis fit: Mat. 5, 14-—16.
Jac. 2, 18. ſed dantur multi caſus extraordi-
narii fidelium talium, qui nemini, ne fide-
libus quidem & illuminatis, cogniti ſunt.
Act. 9, 26. 10, 28. 34. 35. 1 Reg. 19, 10. 14.
coll. (8. Hi ſolius eccleſiæ inviſibilis mem-
bra ſunt. Ex adverſo quisquis verum eccle-
ſiæ viſibilis membrum eſt, idem etiam erit
eccleſiæ inviſibilis membrum.
Hinc patet, quomodo intelligenda ſit illa
Patrum ſententia, Extra Eccleſam non eſſe ſa-
lutem. Ordinarie de communione etiam vi-
ſibilis Eccleſiæ valet, quia Chriſtum quisque

publice profiteri tenetur, Matth. 10, 32. 33.

Luc. 9, 26. Act 4, I8. 19. 20. F, 298. 29. Luc.
11, 23. Sed abſolute & univerſaliter, non-
niſi de Eccleſia inviſibili vera eſt.

J. 861.

430 EcCleſia.
§. 861. Tertio Eccleſia dividitur in Uni-
verſalem S Particularem. Univerlſalis eſt,
quæ omnes omnium temporum & locorum veros
Iideles complettitur. Sic accipitur Mat. 6,18.
Eph. 5, 23-27. Pfal. 2, 8. 72, 8. Ad hujus
formam ſufficit Unio ſpiritualis cum Chriſto
& quibusvis fidelibus (S. 853 quamvis
hi non modo tempore & loco disjunctiiſimi,
ſed & inſtitutis quoad cultum publicum di-
verſi ſint. I Cor. I, 2. 2 Tim. 2, 22. 2 Paral.
Particularis Eccleſia eſt, quæ complettitur
cœtus vel majores vel minores, tempore, loco,
doctrinæ publicæ forma, aut regimine quoque,
diſtinctos. Sic accipitur Matth. 18,17. 1 Tim.
3 „ 15.
Si tempus ſpectetur, alia eſt eccleſia Pa-
triarchalis, Wraelitica, Chriſtiana; & chri-
ſtiana rurſus alia apoſtolica, alia medii ei,
alia recentior.
Si locus, alia eſt Eccleſia Orientalis, Occi-
dentalis; Hieroſolymitana, Antiochena, Ephe-
ſina; Aſiatica, Africana; Latina, Græca, Ru-
thenica; Saxonica, Wurtembergioa.
Si doctrina & regimen, alia eſt eccleſia
Pontificia, Lutherana, Reformata.

S. 862. Eccleſia viſibilis ſubdividitur in
puram & impuram. Eccleſia pura eſt, cujus
doctrina, cultus publicus, && regimen t
Verbo

Vrh Divino c

SCol.2, F.
Minn cultus
Mhino recedit,
Uirtas habet.
Vilibilem Bcc

tu & Vigilan
mits puramn e
I 13, 10, 11..

lah. n A.25.
Ad13.
De Urageegre
i l. f.

ſ, lninn
Efhi Ellnge
erſmticre gn
Ebr, deran ſe
Uotlls bezt,

commode

ne corrupte

ttleſa alr
uctandame
nd Articulo
g.) cocetur
ihnn n
Rin Lteris

ithumn
uünkanm

eta.
Heſia dictur ind
Tem. Uuiretſalis
nporun Slenrin
Ee aeinur lit
2 . hd AM

8 (8 Nz)
lococi
ukum otent
2 I 2,22 1

eſt, e ange
ore, More,
it mtoinie ,
eth.19, 1,. 111

Ann et ercleii
hrfium; Ge⸗
ias, Au nel,,

ſa Oienttli, N
, N
1, Aichunh,
7 ſyyerl.
, Ull Glucns
fenleggdt :.
, 41 AN eock⸗
inmitl.
8 bicltn

9

,, purzelt
a unnel,
vpinen

ECC εſHπ. 43 1

Verbo Divino conſentit, absque defedtu nota-
bili. Col. 2, ?. Eccleſia impura eſt, cujus
dodtrina, cultus publicus, Eg regimen a Verbo
Divino recedit, & corruptelas veritati com-
mitas babet.
Viſibilem Eccleſiam etiam in florentiſſimo
ſtatu & vigilantiſſima diſciplina nunquam
penitus puram eſſe, docent loca Joh. 6, 70.
71. 13, 10. II. Act. 5, 1 - 4. I Cor. ſ, I. 2.
Matth. 13, 24. 25. 47. 48. 3,12. 22,; 10. I11.
Act. 8, 13. 21. 23. 2 Tim. 4, 10.
De utraque egregium Jeægeri monitum eſt

Vag. 615. lin.

g. 863. Uſu invaluit, ut eccleſia in veram
falſam diſtinguatur, & illa quæ præ reli-
quis exſtantiore gradu pura eſt, aut eſſe ſibi
videtur, veram Teſe adpellet, reliquas omnes
pro falſis habeat. Hæc opinandi forma non
valde commoda eſt: negue enim omnis eccle-
ſia, quæ corruptelas veritati admiætas habet,
ſtatim pro falſa haberi poteſt. Quamdiu enim
in eccleſia aliqua Verbum Dei (purum,
quoad fundamentales articulos, & integrum,
quoad articulos fundamentales Primarios
§.95.) docetur, & Sacramenta recte admi-
niſtrantur, digna eſt eceleſiæ nomine, quam-
vis in cæteris errores ac defectus habeat.
Ubi verbum Dei docetur & Sactamenta recte
adminiſtrantur, ſemper fideles erunt, tum
infantes,

4³²⁹ Eccleſia.
infantes, tum adulti. Talem ergo Eccleſiam
Eceleſiam quidem, ſed rectius impuram, quam
falſam dixeris.

S§. 864. Quando in Eccleſia aliqua perni=
cioſi errrores publica profefſione docentur,
ac per eos plane tolluntur &o negantur articuli
fundamentales primaru, falſa omnino eſt.
Sic cœtus, qui Chriſti Divinitatem, & Satis-
factionem, itemque gratioſam Spiritus San-
&ti operatiônem negat, indignus eſt nomine
chriftianæ eacleſi?; neque enim credibile
eſt, in eo tales eſſe poſſe, qui ſint eccleſiæ
inviſibilis membra.

§. 865. Quando in Eccleſia aliqua verbo
Dei adduntur varia falſa & Juperſtitioſa, ita

ut articuli fundamentales primarii non dire-

Gte negentur, ſed per coniequentiam tantum
labefactentur: fieri poteſt, ut in ea fint tales,

qui ex defectu melioris inſtitutionis ignari

falſa illa amplectantur, conſequentias ſaluti
noxias non perſpicientes; atque hi nihilo-

minus poſſunt eſſe vera ecceleſiæ inviſibilis

membra.
Hoc pacto in plerisque chriſtianorum ſe-

ctis dart inviſibilis eccleſiæ membra, affir-

mari ſine Indifferentiſmi periculo poteſt;
quoniam hoc non facit ad errores extenuan-
dos aut excuſandos. Talia inviſibilis eceleſiæ
membra

——d,V—

Renbr corruprt

EInn ciati, non
la.

1.866. bonge

Ilſientes ammp
rtes. Quis

npuran tranſtt,
8, gli Gockrin⸗
el, enorum

Iuentias fugeſtz

1deo manifeſtum

porore cckl⸗

Uodt. (.) guat⸗
mnſhrceſiitemn
mcollinos de
4 Olin ſimolziio
Ale daegat
Nupermiciole er
tore Iu0 con
lehliſſet, z
ewrdus ſcznn
Unc opoſaſfia
Mglun innorng
Nn Marh. 13
lhek, 21.
eints,

ſa.

Ecoleſia. 433

TAlem ergo becki
ſetius inmran

Eccleſa dicine
rofeſſone goren

G verunmn m.

i, ſolſi omnnd
Diviniatem, A
ritiolin hiriut
incignuseltnee
gbe eninn cieh
e, gi ſut eet

Celeſig Tid ,i
s Priinmmi e
lequentuttife
ſt, utin eilitt
inſtiutonge

Ltonte
. Me,.
gleiit⸗
eccleſez iunn

Chriſtianotud/
Mendbtn, 4
ericello od
rrotes eltenun
vidbils li
Nantn

membra corruptæ eccleſiæ tantum corpore
ſunt ſociati, non animo; ſunt in illa, non
dge illa.

G. 866. Longe ergo alia eſt cauſa eorum,
qui ſcientes amplectuntur graves in doctrina
errores. Quisquis ab eccleſia puriore ad
impuram tranſit, graviſſime peccat. (1) quia
is, qui doctrinæ purioris noôtitia imbutus
eſt, errorum quos jam amplectitur conſe-=
quentias funeſtas ignorare non poteſt, atque
adeo manifeſtum verxitatis, & beneficii quo
in puriore eccleſia frui poſſet, contemtum
prodit. (2) quia talis apoſtata, ſi non ſtatim,
tamen ſucceſſu temporis, ſerio errores etiam
pernicioſiſſimos defendet. 2 Theſſ. 2, I . 12.
(3) quia ſimulatione ac diſſimulatione Chri=
ſtus ipſe abnegatur. Matth. 10, 32. 33. (4)
quia pernicioſe errantes, dum ſe eis aſſociat,
in errore ſuo confirmat, quos corrigerepo-
tius debuiſſet, ac præterea veritatis laluraris
ſectatoribus ſcandalum præbet.
Hinc apoſtaſia àad Eccleſiam minus puram
nunquam innocua eſt. Perpendi hic merentur
loca Matth. 23, 1 §. Joh. 4, 22. 1 Joh 4, I.
1I Thefſſ. y, 21. Eph. 4, 14. 2 Cor. 6, 17. 18.
Apoc. 18, 4. 5. Rom. 10, 9. 10. Luc. 11, 23.

§. 867. NWotæ, guibus eccleſia vißbilis pura
cognoſci, & ab eccleſia impura lecerni poteſt,
E e t

434 Ecc le ſia.
ut bona conſcientia in ea vivere, aut ad eam
accedere queamus, unt ſincera verbi prædi-
catio & recta Sacramentorum adminiſtratio.
Joh. 8, 31. Eph. 2, 20. I Joh. 4, 6. IIli ergo
cœτtos adjungere, inque eo manere pol-
ſumus ac debemus, in quo uſus liber medio-
rum grutiæ ac ſalutis nobis conceditur. Ubi-
cunque liber & intemeratus uſus mediorum
ſalutis viget, ibi eſt aliqua vera & ſancta ec-
cleſia. Verbum enim Dei ſincere prædicatum
fructe non caret, Eſa. 55, 11I. & per Bapti-
ſmum, regenerationis lavacrum, quotidie
parvuli aggregantur ad ſanctorum eccleſiam.
Tit. 3, 5.
Conſequenter ubi nulle corruptelæ uſum
Verbi & Sacramentorum alterant, ibi eſt
eccleſia pura; ubi plures vel pauciores cor-
ruptelæ ſunt, ibi magis vel minus impura ec-
cleſia eſt, ejusque conſortium magis vel mi-
nus periculoſum, & ſalutis ſuæ curioſo magis
vel minus vitandum eſt. Rom. 16, 17. 18. 19.
1 Cor. 15, 33. 34. Gal. 1, 6. 7. Epheſ. 4, 14.
Phil. 3, 16. Col. 2, 8. I Tim. 1, 3. 4. 5. 6, 3.
4.5. Ebr 13,9. 2 JOh. Y. 10. 1I1I. Mat. 24, 23.24.
Allegant aliqui, tanquam eccleſiæ notas,
etiam diſciplinæ vigorem, ſanékitatem mo-
rum, illuſtria caritatis exempla, hominum
religioſorum copiam, copiam item miniſtro-
rum eccleſiæ ſapientum, egregiis donis in-
ſtructorum, ſanctitate & prudentia ſpirituali
con-

—
conhicnorum: 4
ſus e; lel qui
(ucgpotius fore

(668. Lecel
1Hotbetican E
ea ſeu colledhi-
niveßſ, eorun,
rt, un Dottoj
erlentativa et
Uu enandatui
in artis uilus
Nelich. 18,1
1n l, os keli
NCkellis a ites
Anifieecleie re
imeochim,
ſCrt non con
tconkeſhototi
I N Con
Kdeſam con
idig Cegac
ecleſe perne
AChortetemn
CUm §. Sericd
bſechente.

§. 86.
bas öieitun
delumtze

ſa.

— i — –
A VWee, Alt ad
t ,memn Nertin
entonun genitiſt
1oh.g,6. Uie⸗
inque eommnet,
n quo 1ſulern
obis concecit l
Nengtus uli netiet
igvaver Elnd
eiſinetehttden
ſſ lI. C hetki
laracrum, d.
ſinckorum eecke

Ae comniteler
in Alerant, in
6 del Pricinti⸗
Gel ninns innnt
rfiom nigi
s Gr oltniift
Ronn. 16, 1,
1,6 7
Iin 74 6
oll Mr
uum kie id

. Eclk ε ſia. . 435
conſpicuorum: & ſunt hæ excellentes pror-
ſus notæ; ſed quibus non tam eccleſia ipfa,
quam potius florens illius ſtatus coguoſcitur.

§. 868. Eccleſia viſibilis diſtinguitur etiam
in Iutheticam & repræſentativam. Synthe-
tica ſeu collectiva eccleſia eſt ipſa maltitudo
univerſa eorum, qui membra cœtus alicu us
Junt, tum Dotctores, tum Auditores, Eccleſia
repræſentativa eſt cœtus ſive collegium eorum,
quibus demandatum eſt, ut nomine totius eccle-
liæ in certis quibusdam negotiis agant.
Sic Matth. 18, 1 . 16. 7. eccleſia appellan-
tur illi, quos reliquus cœtus ad id delegat,
ut offenſas ac lites obortas componant. Sic
Miniſtri eccleſiæ repræſentant eccleſiam, quo-
niam e doctrina, quam publice proponunt,
ſi ceteri non contradicant, intelligitur, quæ
ſit confeſſio totius eccleſiæ. Mal. 2, 7. Hagg.
2 ,„ 12. Sic Concilia & Sgnodi repræſentant
eccleſiam; conſiſtunt enim ex Antiſtitibus,
quibus demandatum eſt, ut res ad ſalutem
eccleſiæ pertinentes curent. Decreta eorum
auctoritatem ſuam habent partim ex conſenſu
cum S. Scriptura, partim ex approbatione
ſubſequente.

§. 869. Theſis de attributis eccleſiæ, qui-
bus dicitur una, Jandta, catholica, apoſtolica,
deſumta eſt ex S)mbolo wiceno-Conſtantino-
Ee 2 politano

4 36 Eccleſia.

politano (ih. Smb. p. 2.), & proprie atque

adæquate in eccleſiam inviſibilem convenit;
poteſt tamen aliquo modo etiam de viſibili

affirmari.
Unitas ex S. 8 5⁵ 2. 8 3.856. intelligitur. Er-
cleſia inviſibilis una eſt unitate interna, per
vinculum fidei in Chriſtum, & mutuæ cari-
tatis. JOh. 17, 20 - 23. Eph. 4, 3. 15. Eccleſia
viſibilis una eſt unitate externa & magis acci-
dentali, per profeſſionem unanimem ejus-
dem fidei & per exercitia caritatis. Eph. 4, 4
ſeg. I Cor. 12, 13. Phil. 3, 16.
Sandta dicitur eccleſia inviſibilis, quia

Chriſtus illam ſanctificat Eph. 5, 26. ſanéti-
tate tum imputata Joh. 17, 19. tum inhæren-

te 2 Cor. 7, 1. Viſibilis autem ſancta eſt, quia

in ſanckis rebus occupata, Deo ſe traditam
profitetur, eoque nomine e mundo ſegre-

gata eſt. (Cor. I, 2.

Catholica ab antiquis dicta eſt ex hac ratio-

ne, quod non jit in V. T. ad unum populum
Iſraeliticum adſtricta eſt, ſed omnes populos
in toto terrarum orbe ex intentione divina
complecti, & æque late patere debet, ac vo-
catio univerſalis. Matth. 28, 19. Marc. 16, 1 5⸗
Apoc. 5, 9. 7, 9. Malach. I, 11. .
Apoſtolicam antiqui dixerunt, quia nititur
doctrina per apoſtolos tanquam miniſtros in
mundo prædicata. Eph. 2, 20.

§. 870.

—.—
to Veclel
Penig, compe
,oni ſionis d

rintervno du,⸗
uur (1) præ

Eregno Chuſti
al. 2, ,7.
col. RKom. 9,5
nlonbus eccle
Mhpal. A.
rkioneniſti,

Uniss umn Uucreſe

ACeogle hec Han
Nlr , (4
lertunbei Nund
E Nt 1 ,7.
enimgan deko
(Cen ſunm erler⸗
dnnſenenſint
Enl M.,.
eliimian 1
eſen Nque, u
lelte lanch
Cllereaacd
onlſionem erel
llager.) da
ncrredicunt
Nulni e 10
aunn i enim
l ti

ia.

— — —
), ronte

nriſtbikem conven
ddo etinn Ee vih

856 ineligtu!

Anitite iſtenti, 4
lum, A munnt
Dh.4, 3. 16. un
rtenmn &mnget
em umaninemn
1caritats Ep
1, 15,

ph., .
„19 tum inhen
emm /utcta elt,
1, Deok tuin
ne e Munde

n elt er hinn
d unumn oN
ſed omnei int⸗
. intentoone e
gerekebet, AA
3,19. Mne, 10,

1, II.

e.
ruht, Oe Ml.

Ecclεſta. 437
H. 870. Eccleſiæ inſigne privilegium, Per-
petuitas, competit, in eo conſiſtens, quod
vi promiſſionis divinæ usque ad mundi finem
ſine intervallo durare debet. Hæc theſis pro⸗
batur (1) ex prædiélionibus excellentiflimis
de regno Chriſti nunquam deſituro. Dan. 2,
44. Pſal. 72, 5. 7. 89, 37. 38. Jer. 3 1, 3 5. 36.
37. Coll. Rom. 9, 8. Luc. 1, 33. (2) ex pro--
miſſionibus eccleſiæ datis. Matth. 16, 18. 28,
20. Eph. 3, 21. Pſ. 48,9. 87, 1. 2. (3) ex de-
claratione Chriſti, bonam ſegetem cum Zi-
zaniis una ſuccreſcere usque ad meſſem,
adeoque hæc illam non ſuffocatura fore.
Mat. 13, 29. 30. (4) Apromiſſione, quod
Verbum Dei nunquam plane intercidere de-
beat, Matth. 24, 35. atque adeo, vi verbi hu-
jus, nunquam defuturi ſint, in quibus effi-
caciam ſuam exſerat Eſa. 55, 10. II. & qui
ſanctum ſemen ſint, Deo & Chriſto ſerviens.
Pſal. 22, 31. Eſa. 53, 10. (11) Conſequenter
eccleſia nunquam prorſus exſcindi & exſtirpari
poteſt eo usque, ut nulli plane chriſtiani vere
credentes & ſancti ſuperfſtites ſint.
Sed obſervandum, hanc de perpetuitate
promiſſionem eccleſiæ inviſibili && univerſali
(S. 860. 86 1.) datam eſſe: unde huic theſ
non contradicunt, quæ mox de variatione

plendoris & de defectibilitate eccleſiæ dicenda

erunt; illa enim de eccleſia viſibili, bæc de
eccſeſia particulari aſſeritux.
E E 3 H. 87 1

438 EcIleſia.

S. 87 r. Splendor nimirum eccleſiæ duplici
ſeniu accipitur. Vel enim æa. conſiſtit in ex-
terna felicitate, amplitudine, ſtatu pacato,
poteſtate non impedita; vel G. (& porius
quidem) ponitur in ſtatu forente ſpirituali,
ad quem refertur puritas dodrinæ, menſura
cognitionis ac ſipientiæ ſpirituulis uberior,
libertas doctrinam publice proponendi, aut cer-
te confeſſio intrepida, Janditas morum, inte-
ritas & vigor d'ſciplinæ. I Cor. 1, 4-7.
IJ Theſl. r, 7. ͥ Ack. 12, 24. 9, 31I.
nic eccleſiæ ſplendor variare & obſcurari
poreſt, iti dem duplici modo: a. per cauſas ex-
ternas, Satanæ furores & mundi perſecutio-
nes, quando externi cœtus opprimuntur,
vel diſſipantur. Apoc. 12, 4. 13. 15. 17. Pfal.
2, 1 3. 83, 4. §. Act. 8, I. Ebr. I1, 37. 38.
1 Reg. 19, 14. 198. B. per corruptelas inter-
nas, vitio partim docentium, A ct. 20, 29. 30.
1 Tim. 4, 1. 2. 2 Pet. 2, 1. 2. Eſa. 56, 10. Jer.
2, 9. 8, 4 - 12. 2 2, II. 13. 16. partim cœtus
totius 2 Theſſ. 2, 9- 12. 2 Tim. 3, 3.4. J5 4,
3. 4. invaleſcentes, ubi ob hypocriſin, vitia
late graſſantia, decrementa cognitionis ac
ſapientiæ, corpus eccleſiæ quamvis externa
ſpecie maneat, tamen caſſum eſt vigore ſpi-
rituali. Pſal. 12, I. Apoc. 3, I. 15. Eſa. 1, 8. 9.

Non tamen hic omittendum, obſcuratum
ad tempus ſplendorem eccleſiæ non in totum
degeneri a Deo reſtitui, I Reg. 19, 14. 18.

ſal.

.

—
Plaln go tot.

Ale 3, 9.9. 10

[. Gn. Imm
Hoc contta eos
Itatecn ecdlei
etm etiam ins
wam ſemper
tamen maneat
Eſt autem hic
ſach partieula
deſinere pole,
itarem tumm d
niſteni .i⸗
Hanc ſummi
Cormmthinationes
is, ſa ponte
Mom. 1I, 22. 1
Bemphom d
erpewitate
Lexit, 26, 1
Ela.n,2.21.
Pererant, bo⸗
lago, 1. ſe
empla eccien
Dlantatx,
DrEdiRione
Uim e,.

. Eccleſꝛa. 439

un ſſil Pſalm. 80 tot. Eſa. 49, 21. Mich. 7, 8- I1.
itn Cntm. Abpoc. 3, 8. 9. 10. 19.
Udine, ſtnunen

g. 872. Immo Eccleſia plane deficere poteſt.
Hoc contra cos aſſerendum, qui ut infallibi-
litatem eecleſiæ ſuæ ſpecioſius tueantur, ei-
dem etiam indefectibilitatem tribuunt, per

eimptik u: quam ſemper, quomodocunque ſe gerat,
ics n tamen maneat Eccleſia vera, pura & ſancta.
. 10 . 1,4 Eſt autem hic noſtræ theſeos ſenſus, eccle-
2, 9, 31. ſiam particularem, etiam optime conſtitutam
rime ir deſinere poſſe talem eſſe; poſſe amittere pu-
e, nereni ritatem tum doctrinæ, tum cultus, tum mi-
mundi petleel niſterii ſui. .

1us Opprimnne Hanc ſummi momenti theſin probant ( 1)
1.eE comminationes de florentiſſimis etiam eccle-
1. Dbt , ſiis, ſi a puritate ſua deficiant, exſcindendis.
„ Rom. 1I, 22. Apoc. 2, 5. Matth. 21, 43. (?²)
Exemplum Eccleſiæ Ifraeliticæ, eximias de
perpetuitate gratiæ Dei promiſſiones naétæ
Levit. 26, II. 2 Paral. 7, 16. ſed deficientis
Eſa. 1, 2. 21. & hinc (exceptis paucis, qui ſu-
pererant, bonis, Eſa. 1, 9.) repudiatæ a Deo.
Eſa. 5, I. Jer. 7, 3-I5. Hoſ. 2, 2- 6. (3) ex-
empla eccleſiarum, quæ ab ipſis Apoſtolis

.

er Ciruyn
um, Alt, 10 1
2. Hluft1,
1,16. Pmin en
Pjoenin, 1i
Ota CNgltons

nc 1 plantatæ, funditus tamen deletæ ſunt. Conf-
atlit prædictiones Apoc. 12, 14. 2 Theſl. 2;, 3.
i eme 1Tim. 4, 1.2. 2 Pet. 2, 1.2. en.
E. . 4
ſiæ non in olt

Fs , Eec 4 §. 873.

440 EcIeſia.

SS 83. Mala eccleſiam vaſtantia ſunt (1)
diſciplina collapſa; unde porro ignorantia

religienis, & ſcandala vitæ naſcuntur. Pfal.

12, 3.4.9. Apoc. 3, 17. 1 Cor. 5, 1e 2. (2²)
Sehiſmata: quæ ſunt diſſenſiones inter eccleſte
membra circa partes doétrinæ ſecundarias,
circa cultum, aut eccleſiæ regimen, contra
charitatem exortæ ac fotæ. 1 Cor. I, 10. Gal.
S, I15ÿ. Judæ Y. 19. (3) Hareſes, quæ ſunt
errores in fundamento fidei, cum pertinacia
propugnati; qui ſi ab eccleſia damnati ſunt,
ſignificatu magis ſolenni hæreſes dici ſolent.
Gal. F, 20. Rom. 16, 17. ſeq. Gal. 1, 8. ſeq.
(4) Sy ncretiſmus, qui eſt ſtudium fundamen-
taliter diſſentientes eccleſias umendi ſine emen-
datione errorum, diſſenſu capitali manente.
Talis unio inane pacis eſt ſimulacrum, non
tollens factionum gliſcentium ſemina; præ-
terca ſenſim frigus inducit in rebus religio-
nis, ut Gyncretiſmus abeat in Indifferentiſmum,
ꝗqui juxta eſtimat veram ac falſam dodtrinam.-

S. 84. Quamvis mala & ſcandala in ec-
cleſia viſibili obvia deteſtari, & omni ſtudio
corrigere, & ubi immedicabilia ſunt, deplo-
rare nos oporteat: Pſal. 12, 1-6. Ezech. 9,
4. 5. 6. Luc. 23, 51. von tamen ideo per afe-

&atam ſeparationem eccleſia deſerenda Ebr. 10,

24. 2,5. ſed ſemper agnoſcendum eſt, ingens
beneficium eſſe, quod in eccleſia viſibili
ſumus

—

ſums, qur m
elncet, ſi com
CCtl, gui plan

iet, (uln Con

nn media eſhie
itus danne⸗
gratia autenn
continuo adh
major eſt &
iin eccleſia

—

DE MN

Jun Joxda
nein eccle
omnes feni
lel paucos pe
ria ſunt min
Mandari opu
Oluntai Ch
1n eccleſia v
linatione,

Dolſunt con

ite grefeni

2

—
m Difenis lun
nde puno ignonn
1 Vitz mlumwur.
. 10. ka
iſenſoresinteren,
dolnne ſeeuntin
leſiæ epiben,
de. 1Col. hlol

3) Minds, u
flei, (n ein

cleſa Cannai
i hareles Gilin
7 eg. Gl h
l zulinn fut
Mieni ie en
0 anttal nnt
Coolactun,
tan lewing 7
cit in rebls i⸗
tin hilfenne
rfiſinimn

1& Eudihint

r., Konni Cun
cabila l
2, 10, lui
mer iceol
Aſnt lni
dum el, ⸗
elleli t

Eccleſia. 441

ſumus, quæ media gratiæ adhuc habet. Id
elucet, ſi comparemus nos cum infidelium
cœtu, qui plane omnibus geatiæ mediis ca-
ret, cum contra in eccleſia viſibili præſto
ſint media efficaciſſima, per quæ gratia Spi=
ritus Sancti præveniens in ipſis etiam malis;
gratia autem operans & cooperans in bonis,
continuo ackuoſa eſt. Sed hoc ipſo etiam
major eſt & culpa & damnatio malorum,
qui in eccleſia, quam qui extra eam vivunt.

17

LlII.
DE MlINISTERIO ECCLE
SIASTICO.
§. 875.

Junt quædam ad ſalutem & conſervatio-

nem eccleſiæ pertinentia, quæ non per
omnes fieri poſſunt, ſed per unum tantum
vel paucos peragi debent; hinc in ea neceſ-
ſaria ſunt miniſteria, quæ certis perſonis de-=
mandari opus eſt, boni ordinis cauſa, & ut
voluntati Chriſti obtemperetur. Sunt porro
in eccleſia variæ ſocietates, quæ ſine ſubor-
dinatione, qua alii præſint, alii ſubſint, non
poſſunt conſiſtere, & in quibus certa offcia
rite præſtari, ſalutis Eccleſiæ intereſt. Hæc
Ee5 Theo-

442 Miniſterium Ecoleſiaſticum.

Theologi ſic efferre ſolebant docendi cauſa,
dari in Eccleſia ſtatus hierarchicos; neque
vero Status independentes, ſed qui imperio

ac directioni Magiſtratus ſubeſſent, intelle-

xerunt. Sed quicquid de Formula ſit, res ipſa
certe neminem prudentem offenderit.
Primo autem loco illa occurrit relatio,
quæ eſt inter Docentes in eccleſia & inter
reliqua ejus Membra: unde de Miniſterio
Eccleſiaſtico in tractatione de eccleſia cum-
primis agendum.

S. 876. Miniſterium eccleſiaſticum eſt
officium, publicum divinitus inſtitutum, applica-
tioni mediorum ſalutis, Verbi & Sacramento-
rum, ad omnia & ſingula eccleſiæ membra ſe-
cundum Dei intentionem faciendæ inſerdiens,
ut media illa per divinam ſuam effcaciam effe-
Rus Jalutares producant. Act. 16, 17. Rom.
I5, 16. I Tim. 4, 16.

§. 877. Neceſſarium eſt Miniſterium eccleſia-
ſticum; (1) quia hæc ordinaria via eſt homi-
nes perducendi ad fidem, ut ex Verbo Dei
ad ſalutem erudiantur Rom. 10, 17. 2 Tim.
3, 15. (2) quia ad hoc inſtitutio privata
non ſufficit, partim ob multitudinem eo-
rum, qui indigent inſtitutione, partim ob
paucitatem eorum, qui ad eam præſtandam
idoneidſunt; ad publicam autem inſtitutio-
nem

nem non promt
Gelone achiber
16,7. (3) g

ELgratolt inttit

1. Marc.16,15
64 goin penu
eccleſtæ calami

68. Pal 77,9.

Non tamen h.
639. ſer. 31,
ſis. A. 5,31.
21. 62,6, 21,
d. Confi
fr uis iri
It b.g.
Coblegoente
In, Vrenm ve
Il uodͦ arc⸗
demandari gel
ndo mocdo;
delir Ibertete
Ertamen ulor

. 4
nn eceſaria
, Per gnin

Inſenitur, de
s mneris

leſiſtienn.
bant locenti a
hienuchint ne
Ues, Ked glinpe

us ſubeflent, nel

de Hynula ſn ni
temn Cfenkent,

ila occunit Kei

es in cccel,
Unde Ge AMauſte
One eetlleſn n

eccelaltcun
itlitutun, d,
rhi G Ncyane
eeeleſe nent
fcienkt incnin
Pun ftenin
40. 16, 17 1

litſtrnume
Rari tir M
,Ier Ferbol
n 11.
rinlttono hii⸗
Golttudinen /⸗
tone, nn⸗
ein Prln
uten inlni

NA

Miniſterium Ecclefiaſticum. 443

nem non promiſcue quivis, ſed certæ tantum
perſonæ adhiberi poſtunt. 1 Cor. 12, 9. Rom.
12, 6. 7. (3) quia Deo placuit illud ſapienter
& gratioſe inſtituere. JOh. 20, 21. Matth. 28,
19. Marc.:; 6, 1 5§. I Cor. 12,28. Eph. 4, 11. 12.
(4) quia penuria docentium inter ſummas
eccleſiæ calamitates numeratur. Matth. 9, 37.
38. Pfal. 74, 9. Apoc. 2, F.
Non tamen hæc neceſſitas abſoluta eſt, Act.
8, 39. Jer. 31, 33.34. 1 JOh. 2, 27. ſed ordi-
nis. Act. S, 3 I. 3 5F. 2 Paral 24, 2. Eſa. 30, 20.
21. 62, 6. 2 Det. I, 1[2. 13. Act. 9, 6. 10, 6.

g. 878. Conſtitutio Miniſteri ordinarii in
eccleſia ſuris divini eſt. Act. 20, 28. Eph. 4, II.
Tit. 1, F. 9. 2 Tim. 2,2.
Conlequenter non eſt in eccleſiæ arbitrio ſi-
tum, utrum velit habere miniſtros nec ne;
niſi quod circa perſonas, quibus hoc munus
demandari debeat, & in ſpecialius determi-
nando modo illud adminiſtrandi, Deus ec-
cleſiæ libertatem quandam concefſit, ſapien-
ter tamen uſurpandam. 1 Tim. 3, 1-18. 5,22.

S. 379. Ad munus Eccleſiaſticum rite obeun-
dum neceſſaria eſt Vocatio, quæ eſt actio divi-
na, per quam certæ alicui perſonæ obligatio
imponitur, & ſimul jus confertur, fundtiones
bujus muneris ſacri rite peragendi.

Ne-

444 Miniſterium Eccleſiaſticum.

Neceſſitas vocationis probatur ex Joh. 3, 27.
Rom I10, I5. Ebr. 5, 4, ex inductione item
exemplorum V. & N. T. ex neceſſitate tum
auéctoritatis, tum auxilii divini ad munus
hoc cum fructu obeundum, nec non ex in-
ſigni fructu certitudinis de divina Vocatione,
quæ ad id maxime prodeſt, ut eo majore fi-
ducia, diligentia, fide, alacritate, in timore
Dei ſuum Miniſtri officium faciant, nec facile
abſterreantur, aut a ſtudio ſuo remittant.

S. 880. Non velle Deum omnes eccleſiæ
doctores immediate, ſed in plantata eccleſia
etiam mediate vocare, vel ex locis I Tim. 3,
I. ſeq. Tit. 1, §. ſeq. intelligitur, ubi chara-
Gcteres vocandorum generales traduntur.
Sed differentia inter vocationem immedia-
tam & mediatam non confiſtit in eo, quod

illa a Deo, hæc ab hominibus ſit; omnis
enim vera Vocatio a Deo eſt: Sed verſatur in

modo vocationis. In immediata vocatione
Deus extraordinarie munus confert, aut ipſe
per ſe, ſine hominum opera, EFxod. 3, 10.

Jer. 1, 7. Matth. 4, 19. Act. 9, 6. ſeq. aut ſi-
cubi hominum opera intervenit, per revela-

tionem ſingularem, qua expreſſe & nomi-
natim certa defignatur perſona. Exod. 7, I.

Levit. c. 8. & 9. I Reg. 9, 16. 19. Act. 1·
24 — 26. In mediata autem Deus per eccle-
ſiam id facit, quum hæc Voluntatis Divinæz
generalis

Mirite,

elenie ex Verb
lanis applcat,
Murmm vocat.

tley ragli 3p01

(19. 200t.5, 20
nds TIN,1
E NMos quogde
Time, 2. cos
niid Suncto
an.Col 4, 17.

WI. ocgio
In k, In nune
ores Lls vnl
UPlrbis rn
In elgnnnr;
Mronlgnter
m, oanftn
(Eo ffint; 0
nerd ellti 6

mionn, nde

Mnns Delncn

lier a
RR

R

g
.
ONNen 8
Uaernr

leſtficun, Miniſterium Ecoleſiaſticum. 44 5

robatrethag generalis ex Verbo Dei gnara, eam ad certas
ex inducioe Perſonas applicat.
JI. er eceliten Mediatam vocationem itidem eſſe Divinam,
lli drnan Patet ex praxi apoſtolorum. Act. 6, 5F. 13, 2.
dum, Nec nont 14, 23. 2 Cor. 5, 20. Sic Timotheus mediate
SGedyiues VoCatus I Tim. 4, 14. 2 Tim. I, 6. vocavit
eſt, uennin ipſe alios quoque, 1 Tim. 3, I - 12. 5, 22.
, Macttut, ii 2 Tim. 2, 2. eosque omnes deinde Paulus
jumtrinetk a Spiritu Sancto poſitos dixit Act. 20, 28.
dio ſiuenimm Conf. Col. 4, 17. . di

um omnes n . §. 881. Vocatio medinta, quæ per eccle-
irgimtmit ſiam fit, ut nunc ſunt res chriſtianorum,
lerloes III Plures actus complectitur: Eletctionem, qu
igtur, ich e pluribus certa aliqua perſona ad miniſte-
Uerales tidun Tium deſignatur; Nominationem, qua electio
zionenn imne facta promulgatur; Præſentationem, qua ad.
rin eo,“ eNamen & confirmationem Senatui eceleſia-
nndusſtz ſtico ſiſtitur ; Confirmationem, quæ electo
t: Felren muneris collati fidem publicam facit; Ordi-
nationem, qua per certos ritus ac preces ad

meiuta N
munus obeunduim conſecratur; Act. 6, 6.

s clfen, 4 i .
eti, DMot; ſibn *Tim. 4, 14. Inveſtituram, qua ctui
gslg itur & palam in officium immitritur: quæ
e n gui em quoad conſuetudinem & obſervan-
jam varare poſſunt, modo res ipſa maneat.
e gatg (Art. Smalc. 334.)
tlona. o.,

16,19, A. Quod ſi hæc peraguntur ab iis, quibus
eus catig n jus & poteſtas ea peragendi, Vo=
1eus E, catio Ur. Te,it: 5 O
oluntzts 0 . abetur egitima ex parte vocantiunmt .
gelel⸗ ſi,

446 Miniſterium Eccleſiaſticum.

ſi, qui vocantur, ad munus Sacrum & qu⸗
dem hoc præciſe, in hoc cota, idonei,
eoque digni ſunt, legitima eſt e parte voca-

torum; ſi in modo illinc conferendæ, hinc

acceptandæ vocationis nihil vitii occurrat,

legitima eſt quoad modum vocandi.

S. 882. Jus vocandi Miniſtros ad totam ec-

cleſiam originarie & radicaliter pertinet. Hoc

1
,„

probatur ex praxi eccleſiarum apoſtolicarum,
ubi ne quidem apoſtoli ſine populi ſuffragio
miniſtros vocarunt; Act. 6, 2. 3. 4. & ex eo
quod totius cœtus intereſt, idoneum & ve-
rum doctorem habere, ne falſa & noxia
doctrina proponatur. Matth. 7, 15. Joh. 10,
27. §. Gal. 1, 9. I Joh. 4, I.
Ergo concedi non poteſt, poteſtatem vo-
candi proprio jure ad Jolum ordinem eccleſia-
ſticum, aut ad ſolum Magiſtratum pertinereé.
Jaſtis tamen de cauſis, ad cavenda incom-
moda, in noſttis eccleſiis bodie penes Magi-
ſtratum eſt, & per Conſiſtoria exercetut, cum
tacito (non ficto) ceterorum conſenſu, re-
licto etiam cœtibus Voto negativo, vi cu-
jus, ſi graves habeant rationes, recuſare mi-
niſtrum queant.

6. 883. Explicata muneris ſacri collatione,
nunc de ejus Adminiſtratione videndum, cu-
jus objettum eſt tota Eccleſia, Act. 20, 29. &
ſingula

Ninit

ſloli ejns Ne
Iaga,

(6884. Am
rina Verbi l
. Dbr. 13,7.
ſone, & publ
KAutern ſuar
Colcetur, 2 Tin
Dibeatur Didala
errorum, bed
tiorum, & Pi
16, 17, 4,2
Iselt ſerbihyi
IIN1,13. 3,
IIII. 9,2. 211
retone tumn
SIo II. tum r
lleit oh 16,
1CNUN. 2,1
hentckigrant
19,. Dl.1
O)i Dſpe
649l0. 1Cor.
ebet, Lhei
Mre Mltetor
Korue ſer,ar
Pndtfin, u
Ndbeatr
iillec

UnusSicnunn A
hoc cet-
ng eſ er

Miniß
icaliterzetiet.
iarunn oloſem
ſne popll ün
4,6,2., 4 Kcl
el, idoneunni
ne fala & n

.

atth. 7, 15, ,h

6 l.
elt, potelnt

lun ordinru,
giſrutn ſenne
0d cavenint.
is holi uli
Orin eleneth ll
OrñI Collenll,
to ettin, N
tiones lecllal⸗

eris ſali lin
e ieldlli

.

Miniſterium Ececlefiaſticum. 447
lingula ejus Membra Y. 31. etiam privatim
curanda.

§. 884. Adminiſtratio ipſa conſiſtit (1) in
doctrina Verbi Divini, 1 Tim. 5, 17. Acéct. 20,
27. Ebr. 13,7. ſic inſtituta, ut quavis occa-

ſione, & publice & privatim, quod cuique

ad ſalutem ſuam maxime opus eſt, id ei in-
culcetur, 2 Tim. 2, I 5. atque adeo ſolide ex-
hibeatur Didaſcalia credendorum, Elenchus
errorum, Pædia virtutum, Epanorthofis vi-⸗
tiorum, & Paracleſis in adverſis, 2 Tim. 3
16. 17. 4, 2. Rom. 15, 4. Ad hoc autem
opus eſt Verbi Divini notitia ſolida, 1 Tim. 3,9.
2 Tim. 1, 13. 3, 14-17. facultate docendi,
1 Tim. 3, 2. 2 Tim. 2, 2. Tit. 1, 9. ſapienti
diſcretione tum proponendorum 1 Cor. 2, 2.
3, 10. 11. tum auditorii 1 Cor. 3, I. 2. Ebr. ,
II -14. JOh. 16, 12. tum modi proponendi,
1 Cor. 1I, 17. 2, 1. & continuis precibus Dei
opem efflagitantibus. 1 Cor. 3, 7. Eph. 6, 18.
19. 20. Phil. 1, 3 - I1.
(2) in Diſpenſatione Sacramentorum, Mat.
28, 19. 1 Cor. II1, 23. quæ a. legitimg eſſi⸗
debet, & Chriſti inſtitutionem, ne quid te-
mere mutetur, prælertim in eſſentialibus,
accurate ſervare, 1 Cor. 4, 1. G. prudens ac
tempeſtiva, ut indigentiæ ſingulorum ratice
habeatur, ne cui contra fas dentur, ſed nec
injuſte cui denegentur. Mat. 7,6. 2 Cor-ead:
. de-

448 Miniſterium Ecoleſiaſticum.

v. devota ex parte miniſtci, ne quid præ-

poſtere aut negligenter fiat. 1 Tim. 5, 22.
1 Cor. I1, 20. 27.
(3) in cultus publici adminiſtratione, AG 25
46. 47. 13, 2. ubi circa ceremonias vigilan⸗

dum, ne boni ritus temere negligantur; ne

cumulentuc, inprimis ritus leves aut ſuper-
ſtitioſi; ut a cœtu recte intelligantur & ap=
icentur. 1 Cor. 14, 3 3. 40. .
Mieens in cara idline, tum retinendæ,
tum inſtaurandæ cum eccleſiæ conſenſu, G e
Superiorum auctoritate. 1 Cor. 5, 4. 11, 34.
(*) in cura pauperum & eleem narum,
nec non ſcholarum. 2 Cor. c. 8. & 9. 1 Cor.
16, I. 2. 3.

S. 88 ⅞. Cum autem talis adminiſtratio per-
agi fine auctoritate non poſſit, placuit au-

Gori horum in eccleſia miniſteriorum Deo

& Chriſto, etiam peculiarem cum hisce mi-
niſteriis auctoritatem conjungere, qua mini-
ſtri verbi a Deo miſſi Joh. 13, 20. Rom.
10, 15. Mat. 9, 38. 23, 34. Hei ⸗
agunt, quæ ex ejus præſcripto agunt. 2 Cor.
4, 20 Luc. IO. 16. 1 Theſſ. 4, 8.
Sed poteſtas bæc procul ab imperio aut pote-
fate judiciali remota eſt; 1 Pet. 5, 3. 1 Cor.
10, 15. Act. 20,29. eſt enim poteſtas αHοoaodw’1v—
inſerviens ſingulorum ſaluti Act. 26, 16.
1 Cor. 3, 5. 2 Cor. I, 24. 4, 5. Col. 1, 7.
. 1Tim.

1 Minit
IIn 4,6. led
viginarta vel in
ſendivinamn u
. z59. 1
ohiam toti pe
ß, 10. 200 3,

e le e⸗
& ultoritate en
Ue in miniſtrt
l the muaus
d hitis exple
Inmn atem rer
giac dro cepitl
Ullim, ineo c
Ul, Partln aden
fenig. Dona ge
Seninl A core
leengeneiio,
us Kitiramm
AEenna, don
hh itltes ho
Iltsin onherla
l n.
I 1,7. 89.
ein gora ſun
Aes omnf
Aauch Fero⸗ l
Per
1Iin get

,,,

leſiſtinn. . . Miniſfterium Eceleſtaſticum, 449

itri, ne idn I1 Tim. 4, 6. ſed tamen poteſtas vera, non
tiat, I Tn , imaginaria vel inanis, ubi ſecundum volun-
tatem divinam uſurpatur. 2 Cor. 10, S. 13, 10.
nritſfrotim A 1 Cor. 3, 9. 4, 1 5. 1 Tim. 4, 16. Act. 141, 14.
cernon quoniam tota pendet à Deo. 1 Cor. 3, 6-8.
gere tegigunm 15, 10. 2 Cor. 3, 4. F. 4, 7.
itus leres t ler
be indlenm d S. 886. Ex eadem autem adminiſtratione
AA. & auctoritate etiam hoc intelligitur, adeſſe
ine, n tinn debere in miniſtro eccleſiæ requiſita, per quæ
leient ad tale munus recte curandum idoneus ſit.
1Cor 646 Ea latius explicat Theologia Paſtoralis;
n Gunſin ſumma autem rei hoc loco commode revo-
or.c,51;I Cari ad duo capita poteſt. Unum eſt tavrs;
babilitas, in eo conſiſtens, ut adſint neceſſaria
dona, partim adminiſtrantia, partim ſancti-
6s a0cietrumne ficantia. Dona adminiſtrantia ſunt, natura-
n G Eanm les animi & corporis dotes; genuina & ſuf-
lo n, ficiens eruditio, inprimis theologica; facul-
Scripturam dextre interpretandi; elo-

m ud⸗ quentia, & donum perſpicuitatis in docen-
ungee,, do; virtutes homileticæ, ſpeciatim dexte-
0. uie ritas in converſando cum aliis. 2 Tim. 3, 15.
un Coll. 17. 2, 24. I Tim. 4, 6. 12. 3, 2. 3 4
. Tit. 1, 7. 8. 9. Act. 18, 24. Sandtificantia

E autem dona ſunt, generatim ſtatus gratiæ,

e e fides cum fruétibus ſuis. Act. 6, 3. Spe-
1len “ ciatim vero: illuminatio, 2 Cor. 4, 6. pruden-
D tia & experientia ſpiritualis confirmata,
. 20,7

i 44 O Tim. 3, 6. familiaritas cum Deo Eph. 1, 16.
4, 1, F f 3914.

4 50 Miniſterium Eccleſiaſticum.

3, 14. Phil. 1I, 4. 9. 2 Tim. I, 14. 2, 7. 8.
abnegatio cum cognatis Virtutibus, man-
ſuetudine, humilitate, beneficentia, forti-
tudine, I Tim. 3, 2- 10. 2 Tim. 2, 1-4.
vita inculpata bono exemploprælucens. 1Pet.
5, 3. 1 Thefſl. 2, 10. Tit. 1, 6-9. Coll. 16.
Alterum eſt fidelitas, conſiſtens in genuina
ac ſincera horum donorum applicatione,

1 Cor. 4, 2. Luc. 12, 42.43

S. 887. De requiſitis his ſupernaturali-
bus, donis nempe Jantctificantibus, duo in-
primis tenenda. «. Miniſtro ipſi maxime
neceſſaria eſſe. Qui enim eis caret, (1)
ineptus eſt ad applicanda media gratiæ, pro-
ut ſinguli eis opus habent; 2 Tim. 2, 15.
(2) ineptus eſt ad impetrandam per preces
benediétionem & fruétum laboris ſui; Joh.
9, 31. Plal. 66, 18. (3) Vita ſua ſcandalum
dans, ædificationi, quæ ab ejus miniſterio
exſpectari poterat, atque adeo efficaciæ ver-
bi, multiplex objicit impedimentum. Matth.
§F§. 13. 7, 4. 18, 7. 232 13. Rom. 2, 18-23.
ICor. 9, 27. 11, 1. 2 Cor. 4, 2. 6, 3. 1 Tim.
3,7. 42 12. Tit. I, 16.
Conſequitur hinc, impium eccleſiæ mini-
ſtrum multiplici ſe reatu coram Deo obſtringere-
Pſalm 5o, 16- 22. Add. motiva ad fidelitatem
in hoc munere, apud Jægerum p. 638. 639.

§. 88⁸2

Po

— —

8. 889. Sede
a Wunſtro ipe
ven . Verbum
piltatem min,
it effcacian
llſ 19. Om
lon. 1,15. I1
11,2f. Kom.:

— Pnt(Pͥo e

N O⁵.
IN.

e ſojet
COntineatu
E keceſſariun .
Re gaid dettin
Aie ne
610 Atemn i

ſran al hoe
ſetere,

. 800.
Rione, G
letatis tot
iluten ſen

faticune.
⸗ Poteſtas Ecoleſiaſtiaa. 4A71
uill n §. 888. Sed quantumvis dona ſanctifican-
beneſcennihi tia miniſtro ipſi maxime neceſſaria ſint, ta-
o In le in 8. Verbum & Sacramenta per &s& propter
Wareltent . kem min Kri illa diſpenſantis non amit-
1,6.9, l 1 tunt eſtcaciam Nam; Matth 23, 2. 3. Phil.
Cniſenen et I, 15-19. omnis enim efficacia a Deo eſt.
Rom. 1, 16. I Cor. 2, 5. 1 Theſl. 2, 13. Matth.

i Men 21, 25. Rom. 3, 2. 3. 4. T6: a n,

is ſopetnins

funtku, daan LIV
"O"DE POTESTATE ET DISCI.
=Wð PLINA ECCLESIASTICA.
t; 2 UIm 6!
in en §. 889.

n batli Naula ſocietas, niſi ordine ac diſciplina
linluſnil 1contineatur, conſiſtere poteſt: hinc pla-
15 eltinde Ne neceſſarium Eccleſiæ offcium eſt, providere
deo efirnden He quid⸗ detrimenti vel doctrina, vel cultus,
. P C 1 . . 3
aimenm vel vitæ ac morum integritas capiat; ex off-
Ron 3g anern id Sonſequirur, Eccleſiæ neceſ-
11,63 1 ad hoc obtinendum poteſtatem com-
4 6 petere. Dotefatem com-
iun ercleſ⸗
n er fif §. 890. Poteſtas ergo eccleſiaſtica eſt
a ſein = ivinitus eccleſiæ conceſſum, mediante inſpe-
agGii cietat, S diretfione, & correſtione, tum ſo-
cietatis totius, tum ſingulorum ejus membrorum
61 lalutem Jecundum voluntatem Dei curandi.

PFf 2 §. 891.

452 Poteſtas Eccleſiaſtica.

F. 9891. Poteſtas bæc Juris divini eſt. De
hoc generatim docet ſcriptura, quod Deus
in eccleſia poſuerit aSρvαα I Cor. 12, 28.
Speciatim autem de inſpectione Act. 16, 36.
20, 28 - 3 I. Rom. 16, 17. I Tim. 3, F. I15.
5, 17. Lit. I, 5-9. I Pet. 5, 2. Ebr. 13, 77.
de correctione 1 Cor. F, 2. 5. 7. 13. add.
Apoc. c. 2 & 3, ubi monita à Chriſto eccle-
ſiis dantur, quæ ſine accurata erga devian-
tes, inprimis malos & indociles, diſciplina
impleri non poſſunt.
Pleraque hæc dicta & id comprobant,
Poteſtatem hanc præceptivi Juris Divini eſſe.

F. 892. Proprie bec poteſtas ſpectat ad to-
tam Eocleſiam. Cujusvis enim locietatis finis
& conſervatio requirit, ut jure gaudeat,
rebus ſuis conſulendi, ſtatum ſuum ordinan-
di, eos, a quibus magnum ipſi damnum
creatur, aut coercendi, aut ſegregandi ab
ſe. Hinc etiam Fccleſiæ a Chriſto & Apo-
ſtolis diſerte hoc non modo conceſſum, ſed
& injunctum, & ab Eccleſia primitiva ſanéte
obſervatum fuit. Neglectæ diſciplinæ ratio
a tota Eccleſia expoſcitur 1 Cor. 5, 1. 2.

§. 893. Ewercitium bujus poteſtatis per cer-
tas perſonas fieri debet; Ab omnibus enim
promiſcue exerceri citra ſummam confuſio-
nem non poſſet: hinc Eccleſiæ eſt, certis

do⸗
perbns hoc ne
iis, fundionu
odent, katio
(Curniqoe doe
(Cirat, AWünman
r. 13, 17. .
1d Ratom c
cultum, & n
ituri tamen
ntiſtites, Al
on ſuo ſed
de in granoord

dere, & ill

conlennente eec
Cor ſ,4, 16,

5 . Objet
, guod ni
In, tull cet
Wnkoſkfina,
Ut, iut favet
Ulequente
hhin iſlem
Ulnetur, Ron
PJi. Co
Un. 2, 16.
duldos, C
IK mnfun ſa
In in ſer
litius ſeen
ſ l1. 2. 6, 6

ſafien⸗
Irrdhii, Poteſtas Eooleſiaſtica. 43833

fpnun, gind perſonis hoc negotium demandare, ut ordi-
9ess IC, is;, functionum, donorum, quibus ſinguli
echone 46,49, gaudent, ratio habeatur.
Cumque docentium in eccleſia munus re-

7. ITIm. 3, 6 . . 1eidd
et 2 lh, Auirat, anuimarum ſtatui interno invigtlare,
5. 2. ſ,7. 14 Ebr. 13, 17. conveniens eſt, ut iidem etiam
MitrCtlc ad ſtatum cœtus totius, quoad doétrinam,
ccUrt etet ent cultum, & mMores attendant, Tit. 1, 7. ha-
incoeles, Alin bituri. tarnen ſocios hujus curæ alios etiam
ntiſtites, Act. 20, 28. I Tim. 5, 17. eamque
A camme non ſuo ſed eccleſiæ nomine gerentes: un-

μαHe in gravioribus de gliſcente periculo mo-
nin nere, & nihil privato auſu, ſed conſeia &
conſentiente eccleſia agere debent. Act. 6, 3.
teſas at 1 Cor. 5, 4. 16, 3. 1 Pet. 5, 3.
enim locetnist =
t e . 894. Obje um hujus poteſtatis eſt om-
rim onat⸗ ne id, quod fini eccleſiæ, ſaluti tum ſingulo⸗
nun t len rum, tum cœtus totius, atque adeo puri-
At ee ctati in doctrina, ordini in cultu, ſanctitati in
1 Crll v„ita , aut favet aut obeſt. —
docntel Conſequenter eccleſiæ eſt providere, ne
elirimtli docfrina diſſeminatis noxiis erroribus conta-
e Clcelhe minetur, Rom. 16, 17. 1I CoOr. 15, 12. Gal.
1Cor-I , 7 - 12. Col. 2, 8. I8. I Tim. 6, 3. 4. F.
2 Tim. 2, 16. 17. I8. ne caltus profanetur
6utftike abuſibus, 1Cor. 10, 21. I1, 17. 18. 21. 14, 40.
ommh ne morum ſanckitas vitietur, neve ſcandala
mmun in vita ſocietati foris infamiam, intus mali
celeek, Iatius ſerpentis periculum attrahant. I Cor,
F, I. 2. 6. 6, 5. 6. Gal. §, 13. 1 TLim. 3, 6. 7.
Ff 3 g. 89.

44 Foteſtas Eocleſiaſtioa.

S. 89. Poteſtas hæc ſpiritualis eſt; non
dominatus civilis, non coactivum imperi-
um, non Jurisdictio: habet finem ſpiritualem,
Snimarum ſalutem; & exercetur per media
Biritualia.
Eſt poteſtas conſcientiis inculeandi Ver-
bum Dei, 1 Tim. 4, 6. vi ejus ſerio dehor-
tandi; 1 Theſſ. 5, I4. in nomine Dei præci-
piendi; Tim. 1, 3. infirmos ſolandi; Theſſ.
5, 14. corripiendi malos, eorumque vitam
cenſura notandi; Rom. 16, 17. denunciandi
incorrigibilibus iram Dei, Matth. 18,: 17. 18.
ſcandaloſos homines e communione ſacra
excludendi, aut certe familiari cum eis com-
mercio abſtinendi; 1 Cor. 5, II. 12. proſpi-
ciendi eccleæ neceſſitatibus, quoad id com-
muni omnium conſenſu fieri poteſt. Act.
II2 22. 29. HW
Ex quo intelligitur, quamvis hæc poteſtas
multum a civili, legislatoria, coaétiva po-
teſtate diverſa ſit, non tamen non veram po-
teſtatem eſſe: chriſtiani enim ei obedire te-
nentur, & gravi peccato, qui eam contem-
nunt, leſe obſtringunt; 1Theſſ. 4, 8. 2 Joh.
Y. 9. 10. & Eccleſiæ miniſtri eam ut &ρα0ο0ο
mi Dei exercent. 1 Cor. 4, I. Tit. 1, 7.

G. 896. Chriſtus Dominus poteſtatem hanc
Claves regni cœlorum, &, verbis magis pro-
prüs, Jolvendi ligandique Poteſtatem appellat

dot

Math 16, 19.
hon ſgrificat
ictum ſtt, de
gelum ad poen
Klegemn ad imn
ſ6 applicandt.
Hanc thee
(1) Context
le condonane
nimum gvide
ſone veſtigi
Joh. 20, 21,
cicti metgphon
declaat. Nem
Neccata De rece
nellola ſanati
Aeoatutn val
4. (3) Ke
Mletch. Xe,
Ohricum ſt
Deritorumoe
glam illam b
ſonſo fere
Verbis Plane
literat &
ſerio (g) .
tioris cone
Doum üſbi
tatibus get
Clavium uu

eſiſice Fpoteſtas Eecleſtaſtica.

lpüingle Vatth. 16, 19. 18, 18. Joh. 20, 23. Id quod
coAdin im non ſignificat facultatem, quid licitum aut
abet ,nenſointu illicitum ſit, definiendi, ſed poteſtatem evan-
Aetcein gelium ad pœnitentes in remittendis peccatis,
&legem ad impœnitentes in retiuenae pecca-
ntus Nehlein tis applicandi.
i eſnsſti di Hanc theologorum theſin comprobant:
n noneheen (1) Contextus loci Matth. 18, 18. qui totus
oshNH de condonandis offenſis agit, ita ut ne mi-
S, NUNe“ nimum quidem de prohibitione aut permiſ-
16, ,en ſione veſtigium ſit. (2) Locus parallelus
Math Nnt Joh. 20, 21, 22. 23. qui locutionem prioris
communion? dicti metaphoricam propriis verbis luculenter
Uliari cumess declarat. Nemo ignorat, quid ſit remittere
F,II. 12. Ppeccata. De receptione in eccleſiam, aut de mi-
VS, Qvozdin raculoſa ſanatione morborum hoc explicare,
ſeti poet coactum valde, & nimis affectate eruditum
eſt. (3) Ex circumſtantiis contextus in loco
ames hee Matth. 16, 19. prorſus improbabile eſt,

oria, CNiß Chriſtum ftilo juridico Scribarum & Legis-
metnnmmf peritorum locutum eſſe. Hoc ſi ponas, egre-
nin eielte giam illam Petri confeſſionem Chriſtus re-
Genls ſponſo fere ænigmatico excepit, in cujus
Ttel b in verbis plane nihil diſcipuli ejus, homines
ſr enn Uennd illiterati & ſimplices, intellexerunt. Ex- ad-
In hn verſo (4) Facilis ac plana ordinariæ explica-
“ tionis concinnitas eſt. Quid Clavium ſym-
ebrnk bolum ſibi velit, non opus eſt ex antiqui-
he⸗ gsn⸗ tatibus demum eruere: cum œconomichs
e clavium uſus nemini ſit ignotus. Cui in
n Ff 4 Potes

4 56 Poteſtas Eccleſiaſtica:

D0

poteſtatem dantur, ei jus conceditur ocelu-
dendi & recludendi, admittendi alios, alios
arcendi. Ita & notiones olvendi & ligandi
aptiſſime quadrant in remiſſionem & reten-
ticnem peccatorum. Sublato enim per re-
miſſionem reatu (S. 29 ⁷), tollitur obligatio
ad pœnam, quæ peccatori incumbebat; id
quod propriiſſime ſolvere eſt: & conſequen-
ten, impoznitenti denegare remiſſionem,
erit ligare.

J. 897. Clavis igitur ſolvens eſt effcax
poteſtas pœnitentibus remittendi peccata; quod
fit vel per annunciationem generaiem omm-
bus factam pœnitentibus, vel per ſpecialem
atque individualem a peccatis omnibus ab⸗
ſolutionem.
Si Abſolutio in Sua indole formali ſpecta-
tun, eſt declaratio, qua verbum evangelii
huie pœnitenti in individuo annunciatur &
applicatur; ſi autem ſpectetur cum uo effedtu,
eſt ſimul quoque collatio, habet enim effe-
ctum divinum ſolidæ conſolationis. Nihil
ergo neceſſe eſt diſputari, utrum abſolutio
miniſtri collativa ſit, an declarativa. Non
opponuntur ſibi hæc duo: utrumque in ab-
ſolutione fit; Scriptura etiam utroque utitur
modo loquendi. Dicit, peccata remitti ab
abſolvente miniſtro (miniſterialiter nempe,
ac dependenter), 2 Cor. 2, 10. Joh. 20, 23.

Adio, deccz

44, 13, 38.

998. Ca
lentibus retinen
ſid nolint,
gandi
Hyjus pott
Detele, imune
Ptobator: a.
os hoc vel n
§ ümminente
mmonefiant, /1
gin nais 5
üione famil
ie tleratis,
Mius ſerpente
inbciatur. 10
A NdKa
Doteſt, grin
centia coran
11os, ſye!
um patiat
ITin. ,7.
Ad dubi⸗
Doteſtate
ſaltice di⸗
Mane gi⸗
etiam fier
mini exem

eſafica:
US Conceditr e⸗
Imlttendi alios 1
8 ſletli Ge
miſlonen Ai
ublato enimn et
9), tolitunobien

tori incumbeben

re eſt,Acontege
egart lemſine

ſolveng ell i
teuldi munni
n –W ien
,velper ſun
teuis Otnnbes:

lol ,mmiih
verbum
luo mmnurrinul
kentmn ,,
„ hmbet eniin
nlanons
i, unun NMd
Gechraiu
.trumalel⸗ ⸗
m unoent
cat nif7
enidlter enht
10, l

Poteſtas Eocleſiaſtica. 4 57

& dicit, peccatorum remiſſionem anuunciari.
Act. 13 38

§. 998. Clavis ligans eſt poteſtas pcni-
tentibus retinendi peccata, ut emendentur, G
R id nolint, eos 4 communione eccleſiæ Negre-
gandi.
Hujus poteſtatis uſum eccleſiæ jure com-
petere, immo neceſſarium eſſes ex eo com-
probatur: a. quia ad curam emendandi ma-
los hoc vel maxime pertinet, ut de ira Dei
& imminente pœna graviſſima ſerio côm-
monefiant, 1 Cor. 5, 4. 5. 2 Theſſ. 3, 14. 15.
G. quia malis & ſcandaloſis membris in com-
munione familiariore ſine indicio diſplicen=
tiæ toleratis, maximum periculum eſt, ne
latius ſerpente mali contagione tota eccleſia
inficiatur. 1 Cor. 5, 6. J. quia ſi ſcandala nota
& publica in eccleſia invaleſcunt, abeſſe non
poteſt, quin & puritas ejus interna, & inno-
centia coram Deo, & bona exiſtimatio apud
alios, ſive fideles ſint ſive infideles, pluri-
mum patiatur detrimenti. Apoc. 2, 14. 15.20,
I Tim. 3, 7. 1 Pet. 2, II. 12.
Ad dubia, quæ hic moventur, notandum:
Poteſtate Magiſtratuum civili non tolli ecle-
ſiaſticæ diſciplinæ neceſſitatem; ſunt enim
plane diverſa utriusque objelta, ac diverſi
etiam fines. (§. 89 5.) Porro in Chriſti Do-
mini exemplo, non id ſolum ſpectandum,
Ff § quod

458⁸ Poteſtas Eccleſiaſtica.

quod fecit vel non fecit in Statu Exinanitio-
nis. Quamdiu ipſe inter homines docesat,
nondum erat eccleſia aliqua externa, cui dire-
Gione & diſciplina opus fuiſſet: ſed collecta
& formata poſt Aſcenſionem eccleſia, Chriſtus
exaltatus per Apoſtolos multo plus præſtitit,
quam ſolam evangelü prædicationem.

§S. 899. Uſaus clavis ligantis circumſpecte
per gradus progredi debet, a Chriſto præſcri-
ptos Matth. 18, 15-18. Initium ab admoni-
tione privata faciendum, eaque iteranda &
adſcitis pluribus continuanda, dum aut ad
confeſſionem peccans commoveatur, aut
peccati per teſtes idoneos convincatur.
Semper enim charitas in hoc negotio obſer-
vanda, & conſideranda communis infirmi-
tas, ut ei ſubveniatur perpenſis prudenter
omnibus circumſtanriis. 1 Theſſ. 5, 14. 2.
Theſſ. 3, 14. 1 5. 1 Tim. 5, I. 19. 20. Hinc
etiam in manifeſtiſſimis delictis nemo, niſi
ſerio & frequenter àdmonitus, ita ut de
contumacia ejus certo conſtet, debet ex-
communicari.

S. 900. Excommunicatio efſt declaratio
peccatori impœnitenti, notorio, ſcandaloſo, ab
eccleſia, vel nomine ecoleſiæ, facta, qua aut
Jeigasden aut omnibus eccleſiæ benefictis, ac
enique ipſa communione cum eccleſia indignus

pro-

50
peuunciatur,
ipine ſue
, G peccat
omoveat. 1
4heſl 3, 14.
Com quieq
ne tccleſt fat
ſeolo, ac juſſu
§. 892. M).

9. 9ol. En,
Primus eſtre
PnakCn
Hac vonniſie
Seſafio, beni
Chriſto eecleſe
Nesseccleach
Mütr gene
Mis exchlon
womentieſt
fedlus inord
ſcientia intt
punt.

tio Major, in
mmine con
Ui;, 10. 2

leſtaſt. ſzne & Rsege.
— Poteſtas Eccleſfiaſtica. 4 59
it in etr eiog Zronunciatur, eo fine, ut eccleſia Jindtitatem
Ner hotnesNe Aiciplinæ ſuæ teſtetur, ſcandala peſtifera tol-
ligueten, id AAt, G peccatoris excomunicati reſipiſcentiam
tulſt: Ae Promoveat. 1I Cor. 5, II. 2 Cor. 6, 14. ſeg.
Onenertkeln 4 2 Theſſ 3, 14. Tit. 3, 10. 2 Joh. Y. 10. 11.
mln CQum quicquid hic fit, ab Eccleſia & nomi-
regicatoten ne eccleſiæ fat, Miniſtris ſine præſcitu, con-
ſenſu, ac juſſu eccleſiæ (ſaltem repræſentativæ
Egeni crauni. S. 868) „ nihil hic agere fas eſt. Conf.
et, 1Chil om S. 892. 893⸗ èẽs
Vitimn b an
n, eigte ed S. 901. Excommunicationis tres gradus ſunt.
Nande, Gm ua Primus eſt Excommunicatio Minor, in ſuſpen-
ommoretur, NRone S§. Cœa conſiſtens. (§. 843.) .
hneds (Olhinl Hæc nonniſi conſcio Antiſtite, & Senatu ec-
tot negioke oleſiaſtico, fieri debet: (1) quia beneficia a
commudis ir Chrifto eccleſiæ concredita, radicaliter pe-
enpenis tut nes eccleſiam ſunt; hæc autem non præſu-
el/ mitur quenquam unius tantum judicio ab

nnck illis exchuſum velle. (2) quia res hæc ſummi
Gelc⸗ lem1 momenti eſt; in uno homine autem vel af-
onins, u fectus inordinati, vel Zelus haud ſufficiente
1

ale, ſcientia inſtruétus judicium facile corrum-
connnn punt. Tru.:
e Urk §. 902. Secundus gradus eſt Excommunica-
10 ſniiſ tio Major, in excluſione ab omni ſacrorum com-
ne 1 munione conſiſtens. Mat. 18, 17. 2 Thefl. 3, 14.
3 ſunich, Tit. 3, 10. 2 Joh. Y. 10. I1. ð
cllſi . AG

1

46 0 Poteſtas Ecoleſiaſtica.

Ad hanc hodie, ubi omnes, qui ſunt Reip.

membra, membra etiam Eccleſiæ ſunt, non

licet ſine Audtoritate Magiſtratus Civilis de-
ſcendere, ut caveantur motus ac turbæ in
Kepublica. Artieuli Smalealdici Part. 3.
art. 9. p. 333. non de hac, ſed de plane alia
excommunicatione majore loquuntur, nem-
pe de ea, quæ ex Romanorum Pontificum
mente per Decretales in Jure Canonico ſtabi-
lita fuit.

§. 903. Tertius denique gradus anatbema

eſt, quo efficaciter declaratur, peccatorem ad
regnum Chriſti & eccleſiam non amplius perti-
uere. Cal. I, 8. 9. I Cor. 16, 22. 5, 3. 4. ſe
1Tim. I, 20. .
Qunoniam excommunicatus talis impœni-
tens & incorrigibilis eſſe ſupponitur Tit. 3, 11.
atque adeo in communtone cum Deo eſfle
non poteſt; eſt ſane in Satanæ potefſtate,
etiam ante quam anathema ei dicatur. 1 Joh.
3, 8. Hinc nibil abſurdt aut irriſione digni
in eo eſt, ſi eccleſia tali peccatori funeſtum
hunc ſuum ſtatum cum aliqua ſolennitate
denunciari curet; eo fine, ut vivido ejus
ſenla tangatur, & triſtitia ac dolore debito
fractus, redeat ad frugem. Hæc erit aliqua
carnis caſtigatio, etiam ſine miraculo; neque
mimſtri eccleſiæ hoc pacto aliquid, quod
ſolorum Apoſtolorum fuit, ſibi arrogare dici
poſſunt. H. 904.

dot

ur dvlles, ed
s abunde

aretlatio cün

fore Capiendun
feeles amietian
qus excomm

Gnd ſecundum
r aut remot

cdn conjunc.
Unicinone ge
Uine eheue n
eceſa, N eon
Eſkemn, itore
Ollni llo efkece
ACeorift, ſd

ſhof. ie
feſtenteclt, po
ANiguis cotln
Mlnnionem, ted
6t, conconat,
Pinuie, 20

dl. Hxc
Eclelie erept
e arin
W Odlkuenſa

Eitamlor

eſaſtia.

Olnnet, illtthe
n Locſle lnt
kapiimntus Cite6
Gr Mot 1 te
oltlli drt,

hac, ſel e Nlnet

Hore loguogtat t
Dmmanorum Pontte
1 Jue Cnoniolt

Iue gnpisunt
uilj, tcci
n vot antlur
l. 16, 12 ſ, 3.4

ienus tals imne
vopontur i,
Nione cunn U;
1 Sltint iti
na ei dlan. 1
1 aur mlont
ecetm ,in
1 a rſtknne.
ne, rifitn
tirar aun n
n. Hær euut⸗
e irliliſ,
ut 4
ſcpi rroga;N
ſibi⸗ “

1

Poteſtas Eccleſiaſtica. 461

§S. 904. Fines & effettus excommunicationis
non civiles, ſed ſpirituales eſſe, ex hactenus
dictis abunde patet. Quod 2 Theſl. 3, 14.
converſatio cum tali interdicitur, de familia-
riore capiendum, quæ interiorem inter veros
fideles amicitiam ſupponit. 2 Joh. Y. 10. 11.
Si quis excommunicetur ob tale crimen,
quod ſecundum leges quoque civiles ſuſpen-
ſione aut remotione ab officio punitur, eo
in calu conjuncta quidem eſt cum excom-
municatione pœna civilis; verum non ut
illius effectus: neque enim imponitur ab
eccleſia, vi excommunicationis, ſed a Ma-
giſtratu, vigore Legum Civilium. De ſin-
gulari illo effectu excommunicationis tgmpani-
ticæ Græcorum, ſatius eſt éςρραα.

S. 905. Qui excommunicatus ad ſaniorem
mentem redit, poſtquam de eo ex ſignis haud
ambiguis conſtat, in eccleſiæ pacem & com-
munionem, redeunte jam uſu Clavis ſolven-
tis, condonata ac ſublata omni offenſa, re-
cipiendus eſt. 2 Cor. 2, 6- 11.

§. 906. Hæc Scripturæ Sacræz de-diſciplina
eccleſiæ præcepta in ſe certa ac liquida ſunt:
ſed praxin & eercitium gravifſima impedi-
unt obſtacula: partim ex numero ac po⸗
tentia malorum nimis prævalente paucioribus
bonis; partim ex difficultate cavendi ahuſti,

462 Magiſtratus.

4

hinc laxitatis I Cor. 5, 2. & οοιο τοα αι
1I Tim. 5, 20. illinc ſeveritatis nimiæ 2 Cor.
2, 7. 11. & dominatus in conſcientias 2 Cor.
1, 23. 24. ut alia taceamus, ſilenda pro tem-

ore, Amos 5, 13. nec tamen non dolenda,
»

Amos 6, 6. enixe tamen hoc longanimitatis
divinæ tempore Deo commendanda. Ezech.
9, 4. Pſalm 12, 6. Eſa. 62, 6. 7.

DE MAGISTRATU PO.
LIIICO.
8S. 907.
on eſt a Theologia alienum, de Magi-
Nſtratu politico agere. (1) quia S. Scri-
ptura graviſſimas de Magiſtratu doctrinas ha-
bet, tum Magiſtratibus, ad Ipſorum & ci-

vitatis ſuæ felicitatem, tum & ſubditis, ad
officia ſua debite obſervanda, cognitu necel-

ſarias. Rom. 13, I. Pſal 82, I. Prov. 8, I.

Apoc. 21, 24. (2) quia officia Magiſtratibus
debita, ipſoque Jure Naturæ præſcripta,
Chriſtianis in Scriptura & determinata preſ-
ſius, & ſublimioribus motivis roborata, in-

culcantur. Rom. 13, I-7. I Tim. 2, 2. 3. 4.

Tit. 3, 1-8. I Pet. 2, 13 -17. (3) quia Ma-

giſtra⸗

Altatuum ch
Uecleſtam rela

K9098. Ma⸗

tum, pot

ligengi derle
1 penas, 4
n gereris hu
Iunuilitatem

0 900. Ne⸗
an⸗ ex eo pa
lm, genus
niſt inpin
Mhineintur. R.
) ne gti
Ines, Iicet
ſte ſine ex
I. (3) n
iarr As
Nui. n,6. 2

910. ℳ
n in concre
n ziplamm
Kſ, Ron.
lenttumn exy
Nütit; Ho
Merxe humar
am coeunti

tus
—
.& nerundil,
tatis nimig 2 01
conſcientias 10
1,, ſlende prot
AMnen non COlen
hoc lonpinimn
Annentande Et
2, 6. 7. .

410 0
.

Hlienun, N
(1) i
Ttraru tockin⸗
Ad lylorun ir
m ubalii
G1, gtut
„ 1. M
Ecir Migiſrn
gtore Prelnii
getellnimnaaß
znis kobotat,
1TiN2,2.
,G)u

ir

Magiſtratus. 4863

giſtratuum chriſtianorum ſingularis eſt ad
Eccleſiam relatio. Eſa. 49, 23.

§. 908. Magiſtratus eſt offcium a Deo in-
Ritutum, poteſtate gaudens ſocietatem civilem
dirigendi per leges, & immorigeros coercendi
ber pœnas, ad conſervationem ac felicita-
tem generis humani, d&& ad vitæ boneſtatem ac
tranquillitatrm comparatum.

J. 909. Weceſſarium eſſe Magiſtratus off-
cium, ex eo patet: (1) quia nuùnc, poſt la-
pſum, genus humanum conſervari non pot-
eſt, niſi impii vi externa intra fines juſtitiæ
contineantur. Rom. 13, 3.4. Prov. I1, 14.
(2) quia ne quidem in ſtatu integritatis ho-
mines, licet ſponte ſua boni, in ſocietate
vivere ſine externa aliqua directione potuiſ-
ſent. (3) quia Scriptura triſtem eſſe docet
ſtatum ejus populi, qui Magiſtratu caret.
Jud. 17, 6. 21, 25. IReg. 22, 17. Num. 27, 17.

§. 910. Magiſtratus, tum in abſtracto,
tum in concreto ſpectatus, à Deo eſt. In ab-=
ſrado, ipſum civile regimen divina ordinatio
eſt, Rom. 13, 1. Ordo imperantium ac pa-
rentium ex voluntate, nutu, & inſtinctu Dei
exſtitit: Hominibus non calu, aut voluntate
mere humana, in ſocietatem legibus ordina-
tam cotibus. Ea etiam imperia, quæ ab
impiis

464 Maägiſtratus.

impiis conſtituta ſunt, Gen. 4, 17. 10, 8. 10.
Deus tanquam medium generis humani ex-
ternam felicitatem conſervandi permiſit, &
Providentia ſua gubernavit.
Sed & ſi in concreto ſpectetur, coſlatio
poteſtatis civilis ad certa Jubjetta a Deo eſt;
Rom. 13, 2. (1) Quia non raro expreſſo
mandato Divino reges conſtituti ſunt. 1 Sam.
9, 17. 10,1I. 16, I. 12. 2 Reg. 9, 3. (2) Quia
etiam mediata imperii collatio, quæ inter-
veniente hominum opera fit, (ut Electione,
Succeſſione, Occupatione bellica), Deo ad-
ſcribitur. Dan. 2, 37. 38. Joh. 19, 10. 11. Jer.
27, 5. 6. 7. 1I. 17. 29, 7. (3) Quia circa Im-
peria Mundi Providentia Dei ſpecialiore mo-
do ſe exſerit, in electionibus, in conjugiis
& ſobole Principum, vita eorum longiore
vel breviore, familiarum perennitate vel ex-
ſtinctione, & Rerumpublicarum converſio-
nibus. Dan. 2, 21. 4, 28. I Reg. 3, 14. 14, 10.
16, 3. I1.12. (4) Quia ſapientia ad regnan-
dum neceſſaria, cum reliquis dotibus, ipſo⸗

que regiminis ſucceſſu a Deo eſt. 1 Reg. 3,12.

13. I Sam. 10, 6.9. 16, 13. Prov. 8, 15.
uod Magiſtratus 1 Pet. 2, 13. adοανπα
nriaus dicitur, ex eo plus probari non poteſt,
quam quod etiam mediate, per homiues, ſit a
Deo. Nempe in electione & conſtituendareip.
forma plurimum intervenit hominum arbi⸗
trium: ſed etiam cum id male cedit, hujus-
. modi

1.

—
noci triſtes eye
emab le inten
Uaites certos.

GorI. Hinc
ugt licete eunz,
e enimn inperan
net, (ol her ſe
r 4 8

4

icent, Guin P
R, fomnum

li. Di⸗

ehrer nnunns
eggolg Ac

enn Fed &
n ſorenli iren
MIR Munn.
Eiinnnden
Anlg be
Eike ee 0ro
hrum Dingein
Albdterum
Anmommnibos
Co, m
uncenmn des
eig umen
ten benegid

tis Magiſtratus. 46 5½

en . ht modi triſtes eventus à Deo diriguntur in f-
genets hummin nemn ab ſe intentum, & determinantur intra
wad ermit, limites certos. Hoſ. 13, II. Eſa. 3, 4. s
Hedetm, Am G1ασ I. Hinc ſequitur, Magiſtratus offtio
ſiheke nDat Fungt licere etia m hd elibus && chriſtianis. Nes
1 non tatd eihti que enim imperandi munus quicquam con-
Onſinnt K tinet, quod per ſe vitium involvat, aut Deo
Regg, ( diſplicéat, quin potius egregia in eo occaſio
ONato, un n⸗ eſt, hominum commoda & honorem Dei
1 ft, (n Mn Ppromovendi. Difficile eſt, recte hoc munus
Heliu), Dui adminirare; non tamen impoſſibile: uti Da-
irlg, uidis, Joſaphati, Hiskiæ, Joſiæ, exempla
)uucn docent. Nec Magiſtratus ad Deum converſi
Nereloee deponere munus hoc juſſi ſunt. Vid. Jo. 4, 83.
bus, in con⸗ uc. 23,50. ſ. Act. 10,48. 13, 12. Rom. 16,23.

n eoroe ee . B
912. Sed & hoc conſequitur, neceſſita-

Netennitk ii ten di imcen re.
curum amet tem parendi incumbere Nubditis, non jure
hes; mnsrc humano non metu penæ tantum,
Pieni de ed vel maxime propter Deum & conſetentinum,
tocbue Kom. 13, 5! IPetr. 2, 13. IN. I7. Id quod
gus necte teneri piurimum intereſt : primo’ ad

Pſoram Principum ſecuritatem; deinde &

. lueh, . ad ſubditorum conſcientiam tran quillandam.
1 0. Hi in omnibus obſequi debent; illo uno ex-
ebuimm, Cepto, cum jubentur contra Deum peccare:
, Meud tunc enim Deo potius obtemperandum; ob-
conlinen 4 ſequio tamen non niſi modeſte & reveren⸗
tominmg ter denegato, & præfſtita in PRis eapropter
ſe cellit, d E⸗ 6 ½ ſub⸗

466 MAMAagiſtratus.

ſubeundis obedientia paſſiva. Act. 4, 19. 5,29.
Matth. 10, 28. Dan. 1, 8. 3,16 - 18. 6, 10.
1 Sam. 22; 17.

S. 913. Clerici non minus, quam omnes
reliqui cives, tum quoad fes ſuas, tum quo-
ad perſonas, in cauſis & civilibus & crimi-
nalibus, jure divino, poteſtati Magiſtratus
Jſubjecti ſunt. Rom. 13, 1. 1 Pet. 2, 13. Tit. 3, I.
Matth. 22, 21. Add. I Reg. 2, 26. Act. 25, 10.
Joh. 19, I1. 2 Theſl. 2, 4.
Fieri tamen poteſt, ut in quibusdam gau-
deant exemtione; per Privilegia, juſto modo
impetrata: perinde ut alii cives.

S. 914. Jura, quæ Magiſtratui qua tali
competunt, dicuntur Majeſtas, quæ eſt ſum-
ma ubique in civitate poteſtas. Ea compledti-
tur generatim omnia, ſine quibus respublica
vel conſtitui vel ſalva conſervari non poteſt.
Huc referendus locus I Sam. 8, II. ſeq. de
Jure Regio: qui non agit de tali jure, quod
iniquum ac mere uſurpativum ſit, ſed quod
indultum a Deo eſt, ac tale, quo Magiſtra-
tus, urgente reipublicæ conſervandæ neceſſitate,
ſalva conſcientia uti poſlit.
HIeæc poteſtas & abſoluta dici poteſt, &
limitata. Abſoluta eſt, objective, quoad res
& perſonas ſubjectas; Limitata vero, quoad
modum norma Legis Divinæ præſcriptum.
Lege

—
Lege enim Di⸗
tenetur etiain N

917. Poli
edarrare hojus
lum, de qun
(1) Doteſas
epe nondum
legibus divini
A. 5529. De
Airekte (pet !
tia etiam on
hoſle eitri eu
ham. Rom 17
(2) Lutekus
1i adtminiſtran
56.7. Deut, 16
N 2,3. 11.
(3) boteſtos
gulen eiun
96. Mod an,
19.21, 21,21.
(0 Uotefa
00 eſt, g
Gefenſionetn
edito
Rra Cntat
Tale Bellun
() exbdei
Lol. 1,6,

tus
—
d A ,10, ,
8. 16. 19. 6

iins, quan e
adtei ſuns unn
cflibus c
Doteßti Mfi
. 1eplg N
eg2,16. A0.Y,

tin guibuelung
iniegin, ulrn
iiciyes.

Nsörntiet
lſet,g aie
Aan. honne
ne goilteh
halereni tonte
1Simegtiſe
1 del ue
ale, rliin
ſnnlulhe

3 .
ti cei nult
ehive, un
ti e⸗
na e 1

Magiſtratus. 467
Lege enim Divina, & naturali & poſitiva,
tenetur etiam Magiſtratus. Deut. 17, 19. 20.

S. 915. Politica Magiſtratuum Jura plene
enarrare hujus loci non eſt : attingimus illa
ſolum, de quibus Scriptura monet. Ea ſunt:
(1) Poteſtas Leges ferendi, in rebus divina
lege nondum ſancitis; ubi tenendum: «.
legibus divinis non debere eſſe contrarias.
Act. 5, 29. Dan. 3, 13-18. 6; 8. 9. 10. B. in-
direſte (per Præceptum IV) eas in conſcien-
tia etiam obligare, nec violari proæretice
poſſe citra culpam, coram ipſo Deo contra-
tam. Rom. 13, . 1 Pet. 2, 13.
(2) Poteſtas judicia & dicaſteria conſtituen-
di, adminiſtrandæ juſtitiæ cauſa. 2 Paral. 193
§. 6. 7. Deut. 16, 18. 19. 20. Pfal. 82, I. 2. 3.
58, 2. 3. 12. s D
(3) Poteſtas pœnas refrattariis infligendi,
&& quidem etiam capitales. Rom. 13, 4. Gen.
9, 6. Exod. 21, 12. Num. 35, 33. Deut. 21,
18-21. 22, 21. 24. Ezech. 23, 44. 45.
(4) Poteſtas bellum gerendi, ſcilicet juſtum,
hoc eſt, quod geratur a ad ſubditorum
defenſionem, quam charitas, toti ſocietati
debita, poſtulat; . poſt remedia leniora fru-
ſtra tentata; & y. pacis obtinendæ cauſa.
Tale Bellum chriſtianis licitum eſſe, probatur
(¹) ex Dei ipſius mandato Num. 31, 2 - 8.
Jolſ. 1,6. (2) ex multis bellorum exempfis in
Gg 2 „V. T.

46⁶68 Magiſtratus.

V. T. etiam a piis, Abrahamo Gen. 14, 14.
„ 14

Jacobo c. 48, 22. Mole, Joſua, Judicibus;
Davide, Joſaphato, Hiskia geſtis. (3) ex eo,
quod giadius Magiſtratut concreditus vel
maxime pertinet ad ſubditos defendendos.
Rom. 13, 4. Unde & (4) converſi non ju-
bentur militia excedere, Matth. 8, 10. Act.

10, 44. ſed in poſterum ſtipendio ſuo con-

tenti eſle. Luc. 3, 14.

S. 916. Etiam in eccleſiam poteſtas Magi-
ſtratui competit, jure divino: (1) quia ſalus
civitatis requirit, Principis curam uti ad
omnia, ita etiam ad religionem civium &
res eccleſiaſticas extendi, ne ex perverſa
directione rerum religionis turbæ extſiſtant;

(2) quia ab eccleſia abeſſe non pofſunt variæ

res externæ, quæ jurisdictioms civilis ſunt;

(3) quia pii reges Iraelitici ſacrorum euram

geſſiſſe, atque adeo imperium in res ſacras
exercuiſſe leguntur, Deo non improbante,
ſed approbante potius. I Reg. 2, 27. 15,9-13.
2 Reg. 23,4 —12. 18, 4. I Paral. C. 24. & 25.
2 Paral. 29. 30. 31. .
Vocatur Jus circa Sacra: quod qui Magi-
ſtratui denegant, eccleſiam quodammodo
independentem, & Statum in Statu faciunt;
id quod tum in ſe abſonum, tum in Summi
Imperii Majeſtatem injurium eſt.

§. 9174

—
§ 917. Sur
ertrema: hin.
Ilhectioni N

II. 3, 1. I bei

ui abſoluta
nem & eccleſi⸗
ſ; 29. 29.
Ulud bapoc⸗
reſio G inn

ligioris pret

. (oolitum .

Gicitur Ceſr⸗

Ee, G inmin,

in onſcientii⸗
it, Petum.

elg Deuch

(olte iheclogt

Kelamn in 1
er erckel
Ntri. Hine

Menticonkulte

lnt ura,
othpetunt,
unt, gua Ch
Detit Ablol

. Drovidetur

Recdleſia ſi
Plus juris
emum, t .

tun .
— Magiſktratus. 469
Namnd Gen l,l . . Im
loſn icua §. 917. Sunt autem hac in re vitanda duo

extrema: binc, ne eccleſia plane ſubducatur

geit ſe inſpectioni Magiſtratus civilis; Rom. 13, 1-7.

ninnen Tit. 3, I. I Pet. 2, 13. 7. ilinc., ne Magiſtra-
“ tui abſoluta & illimitata poteſtas in religio-
ütti5 „ nem & eccleſiam tribuatur. Act, 4, 18 -20.
lpeni wn ,28. 29. .
5 Illud Papocæſariam vocant, quæ eſt op-
preſſio & imminutio jurium, Magiſtratus, ſub
N,u veligionis prætextu a Clero facta; Hoc vero
eß (oppoſitum priori malum, æque funeſtum)
10:

dicitur Cæſaropapia, quæ eſt oppreſſio eccle-
liæ, & imminutio libertatis chriſtianorum, per
vim conſcienttis, ſub prætextu jurium Majeſta-
tis, ilatam.

pis Cuic Ii
gionemn Ciie
ne el heſl,l
8turbe ellunt
Nol Lolntrn

d G. 918. Prudenter obſervarunt antiquiores
Aons Cis d .

e noſtrl theologi, acceſſione Principum ad
Neirune eccleſiam aliquid in illa poteſtate, quæ radi-
eiumE caliter eccleſiæ competit (S. 892.), poſſe
po inpthe. mutari. Hinc ad cavendam in re tanti mo-
eg SS menti confuſionem, diſtinguenda eſſe cenſue-
rl H runt Jura, quæ Magiſtratui qua Magiſtratui
„ competunt, & Jura, quæ Magiſtratui compe-
olciee⸗ tunt, qua Chriſtiano. Magiſtratui qua tali com-
n Coünndl petit abſoluta ac ſumma inſpectio, per quam
ir Cntriu⸗ providetur, ne quid contra rempublicam ab
, tul in an Eccleſia fiat. Chriſtiano autem Magiſtratui
elt plus juris competere exiſtimarunt. Quoniam
enim, ut chriſtianus, ad curam & cuſtodiam
6 G g 3 verbi

1

Magiſtratus.

—

vVerbi divini, atquerad æternam civium ſalu-
tem promovendam, &, ut eccleſiæ membrum,
ad proteétionem eccleſiæ obligatus eſt, ex
gemina hac obligatione Jus habet providendi,
ut omnia, quæ in eccleſia fieri debent, ſecun-
dum normam Verbi Divini pie & ad ſalutem
civium fiant; errores ac turbæ & ſcandala
caveantur aut reprimantur; mali, qui reli-
gioni & eccleſiæ infeſti ſunt, cohibeantur;

membra ſingula contineantur in officio; con-

ſcientiæ in tuto ſint. Apol. A. C. 232.

919. Deinde attendendum eſt etiam ad
diſcrimen inter poteſtatem eccleſiaſticam inter-
nam atque externam. Interna poſita eſt in
Prædicatione verbi, adminiſtratione Sacra-
mentorum, & Clavium uſu; de quibus ſu-
pra aétum S. 890. 894. 895. Hæc dicuntur
ves formaliter eccleſiaſticæ, & fieri debent,
ubicunque eccleſia eſt; ſunt enim a Deo
mandata: unde quoad hæc eceleſia non pen-
det a poteſtate politica,

S§. 920. Sed poteſtas eoclefiaſtica externa
Verſatur cirea eccleſiæ gubernationem, cujus
quidem & modus & objeéta varia ſunt. Spe-
Hat huc (1) Miniſtrorum in Eccleſiis & Scho-
lis conſtitutig, vocatio, ſuſtentatio, ſubor-
dinatio, (2) Doctrinæ publicæ, quæ unifor-
mis in tota eccleſia eſſe debet, t9pus, per
Con-

—
Cortellones,
Connoverſiarun
Lcompoltionte
Erenoniarunn
einpotis etiam
Knatl, detere
tque tendlor
0, conlerya
ledio, ar leg
tutio eorumm.
eecleſa faciun
neant, inſten
(onci ie, i
ſin & enenc,
Ate, kegimin
Cereitio erre
lſnatum:
tum, giie
NHad horun
jchive eerleſe
10d exercitiun
lecleſis elt
Uea,

Wratuum
Uerins in
I.

(
l 8

tus
—
termum ciium ſe

t erclſe nenle
Cbligans eſt,
uu kabet orfent
feer ebent ſean
inipie & dſdn
c tube & AC
UI; Mali, gui N.
Cent, cohbennn
Ntur inofhcioer⸗
4.,0. .

dum eſt ein
Celeſhicmn i
a pol e
hiſkraione Nue
, de gui⸗
„ fen n
Unt enin ¹01
ceclheſatant⸗

gefttieraint
Gnatoren
, Varaling
lecſelis
entlto, in
2, An iii,
, , 5

Magiſtratus. 471

Confeſſiones, per Symbolicos libros, per
Controverſiarum exorientium deciſionem,
& compoſitionem, formatus. (3) inſtitutio
ceremoniarum ac liturgiæ in publico euku;
temporis etiam, ac loci, cultui publico de-
ſtinati, determinatio; quo Feſta pertinent;
atque templorum e ſcholarum ereétio, dota-
tio, conſervatio. (4) Bonorum eccleſiæ col-
lectio, ac legitima diſpenſatio. (5§) Conſti-⸗
tutio eorum, quæ ad decus & ordinem in
eccleſia faciunt; utque obſerventur & ma-=
neant, inſtituti Conventus eccleſiaſtici, Sgnodi,
Concilia, V' iſitationes eccleſiarum. (6) Cen-
Jura & emendatio abuſuum, in doctrina,
cultu, regimine eccleſiæ, & vita communi:
coercitio errores diſſeminantium; ſanatio
ſcbiſmutum: ſublatio ſcangalorum; excluſio
eorum, qui eccleſiam turbant.
Hæc horum omnium poteſtas dicitur ob-⸗
jective ecoleſiaſtica; & factis hominum, quo⸗
ad exercitium, varie modificatur: in noſtris
Eccleſiis eſt pars Juris Magiſtratuum circa
Sacra. =“

S§. 921. Ex quonam fonte autem hoc Ma-
giſtratuum Jus eirca Sacra ſit derivandum,
ulterius in Jurisprudentia Eccleſiaſtica disqui-=
ritur, quæ eximia theologiæ practicæ pars eſt
(§S. 65): Plerorumque theologorum ſenten-
tia eſt, Jura Imperantium circa Sacra duplicçis
Gg 4 generis

472 Magiſt ratus!
generis eſſe: alia albſoluta & Majeſtatica,
quæ eis competunt (in Imperio Romano)
ex Superioritate territoriali; alia autem Col-

legialia ſipe Conventionalia, quæ originarie

quidem ſunt Jura Eccleſæ, ſed jam penes
Principes ſunt: partim quoniam a Prineipibus
ob legitimas rationes & urgente necefiitate
apprehenſa fuerunt; partim quod Eccleſta
Jura ſua collegialia prudenter & juſtis de
cauis in poteſtatem Magiſtratus Civilis,
quem faventem ſibi & conſentientem habe-
bat, tacitoò ſaltem conſenſu reſignavit; acce-
dente facti confirmatione, per Pacificationes
religioſas.

„ LVI.
*DE CONIUGIO.
S. 922. .—=

Ci primitiva Eccleſia chriſtiana conjugio-
rum rationem diligenter habuit; ita nec
nunc abdicuare trattationem de matrimonio the-
ologia poteſt: (1) quia ex conjugiis etiam
in eccleſiam commoda vel incommoda non
pauca redundant. (2) quia conjugium oc-
caſio eſſe poteſt conſequendæ aut amittendæ
ſalutis. 1 Fet. 3, I, ICor. 7, 16. Exod. 34,16.
. Deut.

Dent 7, 3. 4.
lun lecla lib

omeſtica, plun
ſtodeſt. Uig⸗

Ctain becheſun
Citu neceſhri⸗

8.023. C0

ie unius fe

Nem divinam
mutuumm adint
remeciim ceu
ita.

98. 924. Deus
ien: (1¹)
(el. 1,27.29.
ſengtictß, nn
Iinone A leen
en ad hac vl
1 lcentig car
ſeiner, &
. (3)rn
Ntidens,
en. 14, 80.

egen dropr,
. Ituti di
lam hibe

Iinpeto Nonan
, aln wten ,
qoa orgnat
gr, ledam het
nlamna ktinee
Utgente ecetlte
tim qod Leckn
ener & ſallis
Pllriras Cie
lententen hie
reſignant
per arifc

— .

100

kmm ſpo⸗
erhiuts iue
lrt fincnott htte⸗
conllißfl i
comnmhodn
coruginme
aut nien

Hol, ,15
Deut

00o0 n 1 gium. 473

————

Deut, 7, 3. 4. 1 Reg. II, I-8. 215 25. (3)

quia recta liberorum educatio, & dikciplina
domeſtica, plurimum uti Reip. ita & eccleſiæ
prodeſt. Ergo in doctrina ſalutis, prout ad
totam Eccleſiam pertinet, etiam de conjugio

ſcitu neceſſaria inculcari debent.

—

S. 9 3. Conjugium eſt Societas unius ma-
ris && unius feminæ, legitime juxta ordinatio-
nem divinam, ad ſ bolis procreationem &

mutuum adjutorium, poſt lapſum quoque in

remedium adverſus libidinem, indiſſolubiliter
inita.

S. 924. Deus eſt Conjugii Auctor && cauſa

efficiens: (1) ratione primæ inſtitutionis;
Gen. 1, 27. 28. 2, 20 - 24. (2) ratione con-

ſervationis „dum in tanta hominum degene-

ratione & licentia, ordinem conjugiorum ta-

men ad hæc uſque tempora conſervat, quam-
vis licentiæ carnis moleſtum per ea frenum
injiciatur, & incommoda in iis inevitabilia
ſint. (3) ratione conjugiorum in ſingulis
Gindividuis, quæ non raro mire fatalia ſunt,
Gen. 24, 50. Prov. 19, 14.

§. 925. Mnlitutio divina conjugii continet

legem proprie ſic ditam: (1) quia omnis in-

ſtitutio divina obligationem ſecum conjun-

ctam habet; fruſtra quippe futura, ſi eam
Gg 5 Deus

474 Conjugium.

Deus ab hominibus obſervari non vellet.
(2) quia omnia inſtituta divina ſpectant ad
hominum utilitatem & ſalutem; vel hoc igi-
tur nomine ad ea obſervanda quemvis ob-
ſtringunt. (3) Chriſtus in quæſtionibus
matrimonialibus ad primam inſtitutionem
tanquam normam provocavit. Mat. 19, 3. 4.
Conſequenter nullum matrimonium eſt ve-
rum, legitimum, Deo placens, niſi quod cum
inſtitutione divina convenit.

§. 926. Atque adeo conjugium non eſt mere
ecivile negotium. (1) Negotium enim civile
eſt id, quod direte & immediate per leges
civiles dirigitur, legibus divinis tantum
indirecte & mediate (S. 915, 1) concur-
rentibus. Jam autem conjugium direéte
& immediate per leges divinas, illud ſpe-
ciatim determinantes & formam ei præ=
ſcribentes, dirigitur. (2) de cauſis matri⸗
monialibus & Chriſtus, (in res mere civiles
alias ſibi non ſumens arbitrium, Joh. 8, I1.
Luc. 12, 14) & apoſtolus Paulus, ſententiam
tulere. Matth. 19, I -9. I Cor. 7, I-17. (3)
Eccleſiæ plurimum intereſt, quomodo con-
jugia fiant & colantur (S. 922); non ergo ad
eccleſiam non pertinent.
Sermo eſt de conjugiis ohriſtianorum. Hæc
non ſunt conjunétio mere animalis aut civilis,
ſed ſunt ſocietas, quæ legibus divinis conve-
nire, & modo memhra eccleſiæ decente coli
ebet

lebet, Hinc
Cvol faciat
ſenmnenti re
d quoniam
em Officia enr
IDet. 3, 1.7.

8.,927. Co
Ara ame dec
cilium Hloren
ogma de fi
Gas vexgtione
Non eſtin con
tamen 1
O)lnſkitotumn
4 elgo rekett
ibus geltinar
hh. 5, 32
CImniu h
Sicimng 00

g (
ltum, eſ ,,
ler elhutig
, tenpore

CCrientie
Nne lee
Crimin lon
t. he
1 Ca. 7 . 4
Ubminiitor

n. J Conjugium. 475

nat non e debet. Hinc etiam ſandtum dicitur: non
iimſhein quod faciat ſanctos (quam opinionem ad
Atem; vel hoc i⸗ ſcratenes reliquias referri facile patimur) 5
di unds d ſed quoniam ſancta conjugum erga ſe invi-
in guelim cem officia exigit. Eph. 5, 25. 1 Cor. 7, 39.
an inſtttin 1 Pet. 3, I -7.

it Mat 19,
mtimonimn (ao S. 927. Conjugium Sacramentum eſſe, inau-
ens,nii lotean dita ante Secelum XI theſis fuit; poſt Con-
i. cilium Florentinum demum ſtabilita tanquam

dogma de fide; quod nuper demum ad infan-
Gim im das vexationes adhibitum fuit. Verum (1)
um enint? non eſt in conjugio elementum viſibile, quod
eclate pel tamen (H. 779) ad ſacramentum requiritur;
divinis um (2) Inſtitutum eſt jam ante lapſum: non pot-
iſe ) e eſt ergo referri inter media gratiæ peccato-
jugiun ink ribus deſtinata.
iing, Md Eph. 75, 32. myſterium appellatur non ma-
fornan — trimonium humanum, ſed Chriſti & eccleſiæ

Ge euſst arctiſſima conjunctio.
meon — “
un rN §. 928. Cum conjugium àa Deo ſit inſti-

1 eneniun tutum, eſt honorabile ac Deo placens Ebr. 13,4.
NRle 0 nec cælibatus ei auteponendus, niſi ex acciden-
ungtae ti, tempore perſecutionum, & ſi quis dono
Pnehi cominentiæ polleat. 1 Cor. 7, 7. 8. 26. 28. 32.
Hinc Eccleſiæ miniſtri, cum jure divino 4
mvoren. — conjugio non arceantur, nec humano arceri poſ-
ulsatchlin Junt. Hoc patet tum ex generali regula Pauli
vinsNn.. 1 Cor. 7, 8. 9. tum ex ſpeciali illa de requiſi-
kren tis miniſtrorum 1 Tim. 3, 2. 4. TLit. 1, 6. tum
ebet .

476 Conjugium.

ex apoſtolorum quorundam 1 Cor. 9, F. &
eccleſiæ primitivæ exemplis.
g. 929. Ad rite ineundum conjugium requiri
conſenſum, tum Conjugum ipſorum, (qui per
Sponſalia legitima declaratur) tum arentum
quoque: & Philoſophia docet; & Leges
Magiſtratuum ſanciunt; & Sacra Scriptura
præcipit, quæ diſerte Parentibus jus tribuit
de conjugüs liberorum diſponendi. Gen.
21, 21. 24, 3. 4. § I. 28, I. 2. Exod. 34, 16.
Deut. 7, 3. Jud. 12, 9. 14, 2. Jer. 29, 6.
1 Cor. 7, 37. 38. Vid. inprimis Exod. 22,
16. 17.

S§. 930. Beneditctio eccleſiaſtica lege quadam
divina ſpeciali ſancita non eſt; nec tamen
non contra conſcientiam peccant, qui eam ne-
gligunt: quia eſt ordinatio auctoritate Sum-
morum Imperantium ex gravibus cauſis ſa-
pienter præſcripta, eéaque talis, ſine qua ma-
trimonium & irritum ſit, & effectibus civili-
bus careat, cum incommodis ſatis gravibus
& in conjuges & in ſobolem redundaturis.

S. 93 1. Impedimenta Conjugii moralia, quæ
ex Conſanguinitate && Affnitate oriuntur,
I Cor. 5, 1. Matth. 14, 3. 4. dijudicari debent
primo ex Jure divino Levit. c. 19 & 20. ubi
variæ Leges huc pertinentes habentur: ge.
inde

—
ile & ex u
Prantiucn.
De Legibus
s non tantung
le, ſec etian,

m Lentiles

arum transgr
19,3. 24. à br
teroatar; Dre
Pte lunt cordh
num; 1Cor.
Apuuntur pe
Nreſſioni non
ponuntur, L.
Reralis, gui
ſe As Iobſie
lerte ad ſege
E
10, 2 . CA.
eiiori N
17, 20. (6
Tontum ge d
bere itteligi.
Ulla Penerali
laturali (N⸗
Uptie droh
temI Tegola
O valeret
Areſſe i
COpnatis,
mus conſe

.

n. SM Conjiugium. 477

—

100r 9 7 inde & ex jure humano & Legibus Im-
8. perantium. l
De Legibus divinis duo tenenda ſunt. («)
neorſtefinee eas non tantum populo Judaico poprias fu-
Nrum, (gie iſſe, ſed etiam chriſtianos obligare: nam eti-
u) tun ama afn gentiles obligaverunt, ita ut propter
oet; Al earum transgreſſionem puniti fuerint; Lev.
Kerg Kenio 18,; 3. 24. a Prophetis inter leges morales re-
ennibus ius tüin feruntur; Ezech. 22, 10. Amos 2, 7. inſcri-
Pptæ ſunt cordibus omnium ſanorum homi-

Cſponencdi, Een EICIII
Nb num; 1 Cor. F, I. ex illis in N. T. quoque
7 . 3 arguuntur peccata; Marc.6, 18. earum trans-
4 ot ęgreſſioni non leviticæ pœnæ, ſed capitales
I. )

imponuntur. Lev. 20, 11 - 21. Concluſio
generalis, qui eas fecerit eum victurum
eſſe, illis ſubjicitur, Lev. 18, §. quæ alias
dierte ad legem moralem refertur; Luc.
nec n 10, 28. Gal. 3, 12. prout & publicæ ma-
Cult, gi leqictioni hæ leges incluſæ fuerunt. Deut.
Actortirii 27, 20. (6) Alterum eſt, Leges illas non
rubes l tantum de perſonis, ſedietiam de gradibus de-
Ae bere intelligi. Hoc praobatur ex præmiſla re-
keth gula generali, ejusque derivatione ex ratione
Gelnge naturali ( quæcunque eſt caro carnis tuæ, illius
en kdntnnd⸗ nuptiæ prohibitæ ſunto) Lev. 18, 6. Hæc
enim regula fruſtra poſita foret, immo plane
ginmml non valeret, ſi nuptiæ cum perſonis ibi non
te olianik, expreſſe nominatis, & eodem tamen gradu
UICicart een cognatis, licitæ eſſe ſupponerentur: ut tacea-
H&α mus conſequentia contrariæ hypotheſeos ma-
tremni / xime incommoda. §. 932.

ienlege aund

u

478 Conjugium.

§. 932. Finis Conjugii eſt (1) Conſervatio
eneris humani per ſobolis procreationem atque
ducationem, quæ (inter chriſtianos ultra
hujus vitæ terminos, Dei honorem & libe-
rorum æternam felicitatem ſpectare debet.
Gen. I, 26. 27. 28. 18, 19. Eph.6, 4. (2)
Solamen ac felicitas vitæ, per mutuum adju-
torium. Gen. 2, 18. (3) Poſt lapſum & ille
finis acceſſit, ut eſſet Iibidinis (non explen-
dæ, ſed ſecundum ordinem Dei domandæ &α
exſtinguendæ,) remedium. 1 Cor. 7, 2. 3. 9.
Primus ille Finis primarius, reliqui duo
Jecundari dicuntur.

S. 933. Conjugium eſt indiſſolubilis, nec
niſi morte finienda, Societas. Hoc patet ex
Rom. 7, 2. 3. & Gen. 2, 24. ubi individuum
vitæ conſortium inter conjuges futurum eſſe
prædicitur; ad quæ verba & Chriſtus, oſten-
ſurus divortia promiſcua illicita eſſe, provo-
cavit. Idem etiam patet ex incommodis,
quæ ex divortiorum licentia conſequuntur,
qualia ſunt: vagæ libidines; educatio ſobolis
impedita; turbæ tum in domeſtica, tum in
civili ſocietate; quæ omnia Juri Naturæ
contraria ſunt.

S. 934. Hinc de Concubinatu judicandum;
qui eſt dquarum perſonarum ſexus utriusque Jo-
cietas, ad tempus tantummodo, && absque in-
tentione

utione hrolem
e nuno ſen
uture matrime
lolubilrtats;
unctio maris
onjugium; .
Aulterium ret
Munciatur Ebr.
e uut conju
unrit; nekari,
laria ſeparatio

g. An
enar enin)
nduntrt jun
Eimtionihie
Mhthe19,3.
a; G) leg
leorchas
flndes, par
sgue ler

Ingter injuri

ni ſungtt.
e quidem
Meu. ,
1, quante
nins „ Abr
ata fit⸗

. Conjugi um. 479

(1) end tentione prolem ſuſcipiendi vel educandi, inita,
fentioten ac mutuo diſſenſu iterum ſolvenda Repugnat
chriſttunos u naturæ matrimonii intuitu tum finis, tum in-
honomnlt difſolubilitatis; neque in Scripturis alia con-
n edne ih junctio maris & feminæ licita occurrit præter
Hh,4 conjugium; omnis alia ad ſcortationem vel
er mtund adulterium refertur, cui grave judicium de-
Boltkmd nunciatur Ebr. 13, 4. Qui inter ſe junguntur,
ts(noneplen eos aut conjunxit Deus aut non. Si non
nDeidonatt“ junxit; nefaria conjunctio: ſi junxit; ne-
COH,/A3; faria ſeparatio eſt, Matth. 19, 6.
nius, leliguitn

H. 935. Zque illicita eſt Polggamia. Re-
dpusnat enim (1) primæveæ inſtitutioni in qua
liſolutil,n duo duntaxat juncti fuere; Gen. 2, 24. (2)
. Hoc pmu declarationi hujus inſtitutionis, tum a Chri-
bindiin ſto Matth. 19, 3. ſeq. tum a Paulo 1 Cor. 7,2.
esfumd datæ ; (3) legi naturæ, partimm ob ragias
Crrltutr⸗ & diſcordias œconomicas ac civiles inde
ci ele, in oriundas, partim, cum numerus hominum
woneh utriusque ſexus ſemper fere æqualis ſit,
een propter injuriam, quam in reliquos mares
aodd cælibes committit „ qui plures feminas ſibi
le,unn Uuni jungir.
ſſen Ne quidem in V. . permiſſa fuit. Cum enim
1ui Deut. 17, 17. diſerte regibus fuerit interdi-
a, quanto magis aliis. In quibusdam Pa-
um tribus, Abrahamo, Jacobo, ac dein Davide
un“ S Salomone, non tam diſpenſata quam tole-
unmal rata fuit; nec defuere calamitates ex iſtis
„G ſein eorum

t juden

480 Conjugium.)

eoruim factis ſeecutæ, quibus ducebantur ad:
pœnitentiam, ac rectius de Voluntate Dei

& jure conjugii, ex eventu, a poſteriori,
erudiebantur. 5

§. 936. Divortium, quo vinculum conju-
ale ante mortem diſſolvitur, non niſi in caſu:
adulterii Matth. 19,9. ac deſertionis malitioſæ,
I. Cor. 7, I5 nec, niſi publica autoritate poſt
cauſam cognitam decernatur, locum habet.

Quæ cauſæ præter has allegari a quibus-
dam ſolent, non ſunt cauſæ divortii, niſi
admodum improprie ſumti. Sic ob inimici-

tiam inſanabilem, periculum vitæ, immo &

animæ, conjuges aliquando ſeparantur quo-
ad torum & menſam: verum ea eparatio
non eſt Divortium; non enim per eam ſolvi-
tur vinculum conjugale, ſed uſus conjugii
ſaſpenſus tantum cefſat ad tempus.
Dantur etiam caſus, ubi matrimonium de-
claratur pro nullo, ut in caſu ignorati ince-
ſtus, aut conſtantis inde ab initio diſlenſus,
aut bigamiæ. Talis declaratio nullitatis non

eſt Divortium. Non ſolvitur Conjugium,

quod nunquam conjugium fuit.

A eeceſi⸗
Wina ma

1. 24. & 2.
ummg elt, et
averſum pr⸗
Uurbatumn iri

tth. 13, 24

um perlecuti
17. MMr 9,
ore Molntan,
ioe & monn
Il 2,3,7. 8

liiqnen ſed

Liemnejns,
ſOeat. IPh. 2
6 hhoc.

, Dee
ſenmn, eius n
e, ede inn
unn hellant
Uunfierſont
n uim re
8 Unn ex
Punt nd

)
—

8 Gucebantut
e Voluntate De

1, 2 holtetion

Vinculom cone
1, Non nii
tiotit nalitio

atotiute pol
locummhaben

ſegiri a auidu.
2 Givoti,
Sc Ob inime.
Vite, immt
Vparmutur
mn en ſMnoe
Pet enn
d dlus l
mpos.
ttränornke
grorn ne⸗
ito Alenn,
EAintis non
Conſagon,
l

.

Autichriſtus. 431
LDE ANTICHRISTO.

§. 937.

S eccleſiam chriſtianam fata ac certa-

mina maneant, diſerte Chriſtus Matth.
c. 24. & 25. & Apoſtoli paſſim ſign ficarunt.
Summa eſt, eccleſiam, poſtquam in orbe qua-
quaverſum propagari cœpta fuerit, mature
turbatum irt per falſos doctores & hæreſes
Matth. 13, 24. 25. Luc. 2/, 8& deinde ſubitu⸗
ram perlecutiones cruentas, Luc. 2 , 12.
1I7. Apoc. 6, 9. 10. 11. reddita pace magnam
fore apoſtaſiam, ſive corruptionem & do-
trinz & morum & regiminis; s Tim. 42 Ie
2 Thefl. 2, 3. 7. & in hac emerſurum ingen-
tem aliquem ſeductorem, adverſarium Chri⸗
ſti & regni ejus, quem Scriptura Antichriſtum
vocat. I Joh. 2, 18. Matth. 22, 11. Luc. 12
45. 46. Apoc. 13. 2 Theſfl. 2, 3.

§. 938. Specialiora de hoc plane ſingulari
eventu, ejus nempe initio, progreſſu, dura-
tione, ſede, interitu, ad theologiam prophe-
ticam ſpectant: generaliora (quæ proprie
dogmatica ſunt) paucis poſſunt comprehendi;
omnia enim redeunt ad genuinam de antichri-=
ſto ideam, ex diétis Scripturæ, quæ de eo

agunt, petendam. Vid. I Joh. 2, 18. Dan. 7,

B H h 209⸗ 27.

482 Antic briſtus.

20 -27. 11, 36 -45. 2 Theſſ. 2, 3-12. Apoc.
C. 13. & 17. Cc. 19, 19. 20.

SF. 939. Ex his dictis de antichriſto ſequen-
tia colligere licet:
(1) Antichriſtus eſt perſona moralis, non
uno aliquo homine conſtans, ſed ſerie qua-
dam plurium ſibi invicem ſuccedentium, per
aliquot ſecula durante; donec tandem ulti-
mus inter eos zar éovν eximium antichri-
ſtum ſe geret. Hujus theſeos argumentum
eſt, quod occultum antichriſtiani regni ini-
tium in tempora Pauli, finis, in adventum
Chriſti cadit. 2 Theſſ. 2, 5-8. Apoc. 17, 8.
11. 11,;7.
(2) Antichriſti primaria nota characteriſtica
eſt, ſumere ſibi, & quoad fieri poteſt, exer-
cere primatum quendam ac poteſtatem in
univerſam eecleſiam, 2 Theſſ. 2, 4. tali ꝗqui-
dem dominio, quod nomine & prætextu ſpi-
rituale audit, re & facto mundanum ac οXα⁰
rirrο eſt, & cum fſuperbia intolerabili,
ac inſatiabili avaritia, non ſine varia in Ma-
giſtratuum ac Principum legitimam poteſta-
tem injuria, exercetur. 2 Thefl. 2, 4. Apoc.
13, I. 2.
(3) Proima buic nota eſt, poteſtate hac,
quæ omnis ſub nomine & prætextu vicariatus
Gbriſti exercetur, abuti ad corruptelas perni-

cioſas, tum quoad dodtrinam, tum quoad
cultum,

itun, tuim
toducendas,
letendendas.
(4 Tentin
u, Miracult
her qur retzn
Aluperſtitio
Chriſtianism
2Tnel. 2,9.
16, 13. 14.
(3) Acee
trudelitmen,
Perſeenin
Opprimen

go. Non
fe lonvenian
umnplarirmi,
Elugnate:
Eie noſtræ
En fero &
iinde 2
ormnation
WW, JyII,
Inſfultare
Drüdente
nen eam i
Iſn per ea
ſe Miie
lunt turbe

18

ntichriloſehen
ſn nuah
ne, led ſeneg.
Cccedentinn
onec tanten ui
vimiomn antchi
ſeos AYgunelin
riſtinni tegin
6, in a0lenin
g. Apoc. i

ta chnainhi
berioel, el⸗
e tetlen t
el4,4 t .
A neemn,⸗
Itulun r ni
ki inlehl
e n N.
inm luelr.
l n4 Me.

Cteſtte .

in nimin

Antiecbrifat. 483
cultum, tum quoad regimen eccleſie, & in-
troduecendas, & ſtabiliendas, & mordicus
defendendas. 2 Theſſ. 2, 10. Apoc. 13, 5. 6.
(A4 Tertia nota eſt, adhibere artes dolo-
Jus, miracula falſa, media falſo ſpiritualia,
per quæ regnum ſatanæ vires ſuas exercet,
& ſuperſtitio radices agit: quo nomine an-
tichriſtianismus m Rerium in! quitatis vocatur.

2 Theſſ. 2, 9. 10. 7. Apoc. 13, 12. 13. 14.

16, 13. 14.
(⁶) Accedit & illa nota: adbibere vim, &
crudelitatem, ad eccleſiam in ipſa eccleſia
perſequendam, & fideles ac Veritatis teſtes
opprimendos. Apoc. 13, 6. 10. 1 5. 17.

§. 940. Non eſt obſcurum, in quem ba
notæ conveniant; & intrépide teſtes veritatis

quamplurimi, interque eos & integy: &αε

. *
& Magnates etiam, nec non Confeſſores ec-

cleſiæ noſtræ, quod res eſt, profeſſi ſunt.
Idem vero & alta voce clamat Hiſtoria medii
gUi inde a Seculo VII usque ad tempora
Reformationis, & recentiora quoque Seculi
XVI, XVII, & præſentis, aca.
Inſultare per hanc theſin aliis velle, nec
prudentiæ foret, nec caritatis. Profite ri ta-
men eam licet per Leges Imperii publicas: nec
niſi per calumniam malitioſam ideo criminis
læſæ Majeſtatis noſtros reos peragere conati
ſunt turbulenti quidam homines, merito
Hh 2 ipſis

ntichriſtus. .
484— A241 ———
ipſis prudentioribus inter ſuos exoſi. Non

eccleſiæ ipfi, quæ injuſte oppreſſa eſt, & ad
meliora adſpirat, imputamus antichriſtianis-
mum: ſed noſtra de antichriſto doctrina in-
juſtum illum dominatum, quo magna & ſpe-

Gabilis chriſtianæ Eccleſiæ pars oppreſſa eſt,

cum omnibus, qui dominatum illum tuen-
tur , promovent, adjuvant, coram toto
orbe chriſtiano, Verbo Chriſti Domini edo-
Ri, accuſamus.

S. 941I. Adverſus ſcandalum ex hoc tam
ſingulari phænomeno in medio Chriſti regno,
tenendum: (1) prædictum eſſe, ut caveamus;
2 Thefſl. 2, F. Apoc. 13, 18. (2) permiſſum
Chriſto Domino providente, in demonſtratio-
nem juſtitiæ adverſus eos, qui veritatem
non amant; 2 Theſſ. 2, 10. 11. 12. (3) Lb-

latum iri tempore definito, partim per effica-

ciam Verbi Chriſti 2 Theſl. 2, 8. Partim per
judicia extraordinaria, ex parte ab ipfſis illis,
quos maxime Obnoxios fibi fecit ac facit,
exſequenda, Apoc. 16, 12. 17, 16.17. ad de-
monſtrandam potentiam Chriſli. 2 Thefl. 2,8.
Apoc. 19, II-21.
Hoc certum fidelibus eſſe debet: ad conſo-
lationem ipſorum; ſed & ad vigilandum, ut
adverſus incurſum tentationum, inter hos
grandes eventus, parati inveniantur. Apoc-

14, 9. 10. 11. 12. 16, 1I5.
LVIII.

—

D
le ſeciul

Vüna he
næ caula
aun Econom
olnnis Me a
Dtura nolcamn
luce Scriptun
15, ſ2. Per. 4
tonine faè,
vnt, Gc hi

ein, Cerilini

tizin gratié
erit.
n quatuot
rAlis; Keſu
Partlone C
um cum Se
e el Mors
le nc g. .
ſtiones de

8963.)
m vii pit
rporis con

ralizeſt

1
—
ſuos exofi. i
ppteſe eſt,
us Inticbriſinir
riſto CoChrna i

o magnn Ae

Ouns Opprelith

Aum illum tur

1nt, Corann to
riti Dominteco

in ex hoc t
10Chriſtiresn
, utcayeinni
(2) hen/
1demonſtra:
qul Vernm
.1r. (.
ttintper ine
2,8 Purinfe
e i

Eeet 1 kl
,Gi, Al

„

1.2 Itelad

gebe: Aunſr.

igluim n
n 7 intel ld
Niantur. .

IWI.

NMors. 438 *
DE NOVISSIMIS7BBSB ,
ac ſpeciatimn de Morte temporal.

*
§. 942.
Vidimus hactenus ſalutis hominum æter-
V næ cauſas, media, ordinem, & univere
ſam oconomiam: ſupereſt, ut quorſum
omnis ille apparatus tandem evadat, e Scri=

ptura noſcamus. Ea NWoviſſima vocari ſolent,

duce Scriptura, Joh. 6, 39. 1 Pet. I, F. 1Cor.
15, 52. per quæ intelliguntur eventus, qui
bomines poſt decurſum bujus vitæ ſpatium ma-
nent, & de cujusvis ſorte, æternum felici an
miſera, decidunt, prout quisque opportunitate
Jalutis, in gratiæ tempore oblatæ, recte vel ſecus
uſus fuerit. H
Ea quatuor potiſſimum ſunt: Mors tem-
poralis; Reſurrectio mortuorum, una cum
apparitione Chriſti glorioſa; Judicium extre-
mum cum Seculi conſummatione; ac deni-
que vel Mors vel Vita æterna. Commendan-
dæ hic S. R. D. D. Cottæ nuperrimæ Diſſer-
tationes de Noviſſimis.

S. 943. Mors generatim vitæ privatio eſt.
Jam uti Vita naturalis in continuata mentis &
corporis communione conſiſtit; ita Mors tem-
poralis eſt ſolutio communionis ſive harmonicæ,
Hh 3 ope-

496 MO5S.

operationis, quæ naturaliter inter animam &&
ctorpus bominis intercedit.

J. 944. Origo mortis non repetenda 4 Deo,

quippe qui hominem ad immortalitatem

condidit (S. 252): ſed a Diabolo, homicida,
Joh. 8, 44. Hebr. 2, 14. & homine, qui pec-
cando malum hoc ſibi arceſſivit. Rom. 5, 12,
6, 23. 1I Cor. 15, 21. 22.
Deus, ut juſtus Judex, hanc pœnam & de-
nunciavit peccaturis, Gen. 2, 17. & peccato-
ribus juſte infligit. Gen. 3, 19. 22. Pſalm. 90,
3. 7 8. 9.

§. 945. Quoniam ergo mors peccati con-
ſequens eſt, hominibus univerſis etiam morien-
dum, Rom. 5, 12. Ebr. 9, 27. Joſ. 23, 14.
Hiob 1, 21. 3, 19. 30, 23. Pfſal. 49, 11. 89,49.
GCohel. 9, 3. Eſa. 40, 6. exceptis illis, qui vivi in
cœlum translati, Gen. 5, 24. Ebr. 11, 5. 2.
Reg. 2, 1I1. & illis, quos dies Domini depre-
hendet; qui tamen & ipſi per immutationem
morti analogam (forte ſoporis inſtar), trans-
ferentur ad immortalitatem. 1 Cor. 15, 5 I. 52.
2 Cor. 5, 4. “

S. 946. Quamvis igitur pii juxta cum im-
Piis moriamur, quamvis etiam in hominibus
piis mors incommodum quoddam ſit, a pec-
cato originem trahens; neutiuam tanen
e⸗

ſeſim nor her
tr ls remnill⸗
pltatio, Ol
69, Dhr. 2, 44.
2²) Donus nor

plens eccati f
taducens. om

SI. Phil 1,21

H 9ay. Forn
Cnnfſiit, ſwe ir
& commercii
organico. 200
Hujs guige
Nenn (niſ per 1
Ir) t hhareti
I, 12,20. 1)
114,2 Cot.5

§. 948. Qn
Acuce
vorpus nequ
Auidem ſenlt
5.6. Plal.
urta Dei ſen
177 134. 1

5 949.
9 ether Ldi

iſter ninun i

repetend,
1 immonaitate:
icolo, homet

.
homite, guif

Hut. on s,,

ine poenam Ec.
2, 17, Cecand
H9,22, Mln

ors peccatice⸗
ſsetiam muf⸗
7 ſol ,
ſl1 h
ihi, Ciffln
6. En ihſe
8Doniicene⸗
rinmorrtorenn
inltrc) inm
Cor pfl.

lnanin⸗
in honns
ſt, ſe⸗
nn uen
inun in
9

Mors. 487
fdelium mors pœna dicenda eſt: Nam (1) pec-
cata illis remiſſa ſunt, & omnis adeo peccati
imputatio, omnis ira ſublata; Rom. 8, I.
ſ. 9. Ebr. 2, 14. 1 5. 1 Cor. 15, 55. 56. Hinc.
(2) potius mors benefieium fidelibus eſt:
tollens peccati fomitem, ipſosque ad vitam
traducens. Rom. 7, 24. Luc. 2, 29. Joh. 5, 24
8, 51. Phil. I, 2 I. 23⸗

S. 947. Forma ſive eſſentia mortis in Xa
conſiſtit, ſive in ſolutione unionis eſſentialis
& commercii animæ rationalis cum corpore
organico. 2 Cor. 5, I. .
Hujus quidem neceſſarium deinde conſe-
quens (niſi per miraculum aliunde impedia-
tur) eſt ſeparatio ac diſceſſus animæ a corpore.
Luc. 12, 20. 1 Reg. 19, 4. Pſal. 146, 4. 2 Pet.
I, 14. 2 Cor. 5, 8S. Joh. 19, 30, Luc. 8, 55

S. 948. Quamvis qui mortuus eſt, non eſe
dicatur, Mat. 2, 18. Pſal. 39, 14. tamen neque
corpus neque anima in nihilum abit. Corpus
quidem ſenſus omnis ac vitæ expers Cohel.
9, 5. 6. Pfſal. 90, 6. 7. diffuit ac diſolvitur
juxta Dei ſententiam, Gen. 3, 19. Add. Hiob.
17, 13.14. Pſal. 146, 4. Cohel. 12,7. 1 Cor.

1, 42. 43.

S. 949. At anima in morte non interit ſed

ſuperſtes, vivens, Jui conſcia manet, ac fa-

h 4 cul⸗

488⁸ * Mors.

cultates ſuas, intelleétum & voluntatem, re-
tinet, easque minime otioſas. Occidi enim
non poteſt, Matth. 10,28. ſed redit ad Deum.
Cohel. r2, 7. Speciatim fideles mortui Deo
vivunt, Matth. 12, 32. Luc. 20, 38. & beati
ſunt, quia quieſcunt, Apoc. 14, 13. & ſunt
cum Chriſto, Phil 1, 23. Quæ omnia niſi de
ſuperſtitibus dici non poſſunt. Conf. S. 230.
Locus Cohel. 3, 19. 20. 21. non de re, ſed
de apparentia rei loquitur, uti patet ex v. 18.

§. 950. Antiquum illud ſomnium de ſomno
animarum, præter modo dicta, etiam refuta-
tur ex locis 2 Cor. 5, 7. 8. Matth. 17, 3. Luc.
16,25. 23, 43 Apoc. 4, 10. 11. , g. & re-
pugnat Sapientiæ ac Bonitati divinæ: huic
enim conſentaneum non eſt, animam divi-
no Gratiæ lumine jam in hac vita donatam,
& ad commercium cum Deo & Chriſto eve-
tam, & ſic ad ſublimiora quæque præpara-
tam, de illo eximio gradu beatitatis nunc
demum in ſtatum inertiæ detrudi.

S. 951. Status poſt mortem duo ſunt: unus
Jalutis, in quo ſunt fidelium animæ; alter
dammationis, in quem animæ impiorum, a
corpore ſolutæ, perveniunt. Scriptura non
niſi duo bos ſtatus, cum de mortuis loquitur,
memorat; de tertio quodam loco, aut inter-

medio Statu, plane ſilet. Matth. 7, 13. 14.

Marc. 16, 16. Joh. 3, 36. Gal. 6, 8.
§.952.

S
—
§ gſe. Firn
imas mortu.
luen conſet
unnationis /
De ideliun

cPoh. 3, 16.36

ic vibere, v.
Wr, Matth2

WrNs earu

Vitæ Conditio
1, 23, 2001
1 laboye. 4
exempla, Li
De ipimn
boly Luc. 16,2.
ll2, lo,

6 9z. i
Ulis, ee ilce
Uun tamen ani
29 ue.
Ppleos es,
MAtet, guu di
nkreenti ad
d. 38.
l. ſd.
eRo ene
n llngu
mhin Wmas
1ſe 16. et

——
Aoluntaten,,

. Occicdient
ed tectadeon
celes norni Di
20, 39 T be⸗
,14, 19. ln
Qsommia ni
nt. Conf 10
21. Mon den,
lti patet el l

mnium 1,nn
24, etian tthl⸗
atth. 1,
1I1. 6, 9. Ar
ti divine: M
. Anitnamt⸗
e Wita donmn,
& Chrle⸗
Uzlbe ee
beztittti hur
ttuci.

n
raine, Ie
zinninmn¹
Saigrus
vns an⸗
Un 1 Ae
lth. „ igt⸗

,5

Status poſt Mortem. 489
§. 952. Firmatur hæc theſis ex eo, quod

animas mortuorum credentium ſtatim beatitu-

dinem conſequi, impœnitentium illico pœnam
damnationis ſentire, Scriptura docet.
De fidelium animabus luculenta ſunt loca,
Joh. 3, 16. 36. 7, 24. 12, 206. Dicuntur Deo
ſic vivere, ut eo tanquam Deo ſuo fruan-
tur, Matth. 22, 32. & eye cum Chriſto, ita,

ut ſtatus earum lucrum, hoc eſt quavis hujus

vitæ conditione longe excellentior ſit, Phil.
1, 23. 2 Cor. 5§, 1-8. ſtatus nempe quietis
a labore. Apoc. 14, 13. Idem teſtatur per
exempla, Luc. 16, 22. 25. 23, 43. Act. 7, 59.
De impiotum animabus expendenda para-
bola Luc. 16, 22. 23. Add. Act. 1, 25. Pſalm.
112, 10.

§S. 953. Ubi ſint animæ defundtorum, diffi-
cilis, nec valde neceſſaria quæſtio éſt. Pio-
rum tamen animas una eſſe, ex Ebr. 12,
22. 23. ac Luc. 16, 22. & ex multis Apoca-
lypſeos locis, nec non ex illa ſuavi formula
batet, qua pii cum moriuntur, dicuntur
congregari ad populum ſuum, Gen. I5, 15.
25⁵, 8. 35, 29. 49, 33. Num. 20, 24. 27, 13.
Deut. 32, 50. Jud. 2, 10. quæ ad patres col-
lectio diſerte 2 Reg. 22, 20. a corporis ſepul-
tura diſtinguitur. Similia leguntur quod ad
impias animas attinet, Luc. 16, 28. Apoc. 6,
15. 16. 1 Pet. 3, 19. 20. Eſa. 14, 9. 10.
r Hh 5 §. 954⸗

490 Status poſt Mortem.

S. 954. Nec probari adhuc potuit ullo ido-
neo argumento, Animas eorum, qui vere
mortui, ſed reſuſcitati fuerunt, IReg. 17, 17.22.
2 Reg. 4, 20. 35. 13, 21. Matth. 9, 18. 25.
Luc. 7, 12. I4. 15. Joh. II, 44. Act. 9, 37. 40.
20,9. 10, in tertio quodam loco, inter cœlum
ac infernum medio, quem Locum Diſpen-
Jationis nonnulli appellant, fuiſe. Probabile
potius eſt, eas, ſoluto licet illo naturalis
commercii inter ipſas & corpora ſua vinculo,
manſiſſe tamen in corporibus ſuis, diſceſſu e
corpore, qui alias futurus erat (§. 947)⸗
per Omnipotentiam DEl inhibito.

JH. 955. Falſa eſt vulgaris opinio de Purga-
torio, quod habetur pro oco oruciatuum,
per quos peccata bonis operibus in bac te
non expiata, poſt mortem demum ſint eluenda.
Eam enim analogia Scripturæ refutat (§. 951.
952); prima eccleſia ignoravit; addubitavit
Auguſtinus; Concilium demum Florentinum
A. 1439. pro dogmate fidei declaravit.
Præterea plures alios errores involvit: Cul-
pam remitti ſine remiſſione pœnæ; Chriſti
Satisfactionem non prodeſſe fidelibus ad per-=
fectam remiſſionem; Afflictiones fidelium
eſſe ſatisfactorias, & vere pœnas; per me-
rita, ſatisfactiones, eleemoſynas, preces,
ſacrificium Miſſæ, aliaque viventium Nuffra-
gia, pœnas purgatorii levari aut omnino
finiri,

ſbiri; Merit
Nolſe commn
Neque alie
ro mortu
for enim il
Mente adhibu
hantets erg⸗
Agratiarum
ug, Notivas
ſcumt, Ao
un propiti
pit ſuperl

gé. Hl
Mila Aerx o
entt, le gutif
un internegie
leſto ſont ſa
Ium. (1) bu
hnt omnin 0
Al ft in
11,4. Mu,
ſch3 e
0n 9, 13. 14
m ſan dor
r. 12,22.
Wuur in hace
Weonyerſt
Ari morten
vunt o⸗ gu

—

Ntuit ullo icn.
m, (i Nen
Regll, a1
tth. 9, .21.
AC9, AN
inter collun
Locun Der
e. Hobabt
t lo naturais
11 lun unev,
lis, Cilcelt
11 (5 )

nio de NMyr.
0 Nin,
ir Nur Uiti
n ſttehlem.
ilun (Hl⸗
Adubtnt
1 Moveltnn
Jaruri.
Cyolet C,
,, (eli
lbusad hel⸗
es ſdehunn.
8 pet Whe⸗
reces;

38, D
tun H

lt olnin

Status poſt Mortem. 49 1

finiri; Merita Sanctorum per Indulgentias
poſſe communicari.
Neque aliquid huc faciunt viventium Pre-
ces pro mortuis, Seculo jam III. uſurpatæ, Pu-
Fior enim illa eccleſia primitiva eas non alia
mente adhibuit, quam ut eſſent declaratio
charitatis erga defunctos, & ſpei de ipſis,
& gratiarum actio: quales preces pro mor-
tuis, votivas & evchariſticas, nec noſtri re-
Jiciunt, Apol. p. 277. Poſtea demum tan-
quam propitiatorias uſurpare, invita ſcriptura,
eτιρI ſuperſtitio ſequioris ætatis.

J. 976. Solido etiam fundamento deſtitui-
tur illa altera opinio, quæ multorum animos
tenet, de purificatione animarum in ſtatu quo-
dam intermedio, quem locum tertium vocant.
Præſto ſunt ſatis gravia momenta in contra-
rium: (1) Purificatio, qua qui Deum viſuri
ſunt omnino opus habent, Matth. 5, 8. Ebr.
12, 14. fit in hac vita, in pœnitentia, Plſal.
51, 4. Eſa. I, 16. & renovatione quotidiana
1 JOh. 3, 3. per ſanguinem Chriſti; 1 Jo. 1, 7.
br. 9, 13. 14. vi cujus communionem habent
cum ſanctorum conſummatorum ſpiritibus;
Ebr. 12, 22. 23. 24. (2) Credentes mori-
untur in pace, Luc. 2, 29. etiam qui eodem die,
quo converſi ſunt, moriuntur, Luc. 23,43. non
viſuri mortem; Joh. 8, 5I. 11, 26. non poſ-
ſunt ergo quoad animam in deteriori, quam
nunc

492 Ftatus poſt Mortem.

nunc ſunt, ſtatu eſſe. (3) Morte finitur gratiæ
tempus Ela. 55, 6. (ſec. Targum) Cohel. 9, 10.
2 Cor. 6, 1. 2. Ebr. 4, 1. Matth. 25, 10 - 13.
unde retributio extremi judicii ſecundum ea
fiet, quæ in hac vita, dum corpus habuimus,
perpetrata fuere; 2 Cor. 5, 10. (4) Afflicti-
ones etiam piorum Scriptura ad hanc vitam
reſtringit; 2 Cor. 4, 17. 1 Pet. 1, 6. Rom. 8,18.
Etiam locum 1 Pet. 4, 18. de hac vita intelli-
gendum, collatio cum Prov. 11, 31. docet.

§. 957. Si quis tamen per locum tertium
hoc tantum velit, fidelium animas nondum
omni beatitudine frui, ei non magnopere re-
pugnandum videtur. Negari enim non pot-
eſt, redunitis cum corpore glorificato ani-
mabus aliquid gloriæ acceſſurum eſſe, quod
ante non habuerunt; atque adeo beatitudi-
nem eorum inchoatam eſſe, nondum com-
pletam; Col. 3, 3. 4. 2 Theſſ. 1, 10. 2 Cor. 5, 10.
2 Tim. 4, 8. Quod idem etiam de ſtatu im-
piorum dicendum.
Hoc ſenſu medium quendam ſtatum anima-
rum, qui ſit Status exſpectationis, cum præ-
guſtu tamen beatitudinis vel dammationis
conjunctus, multi Patres antiqui, nec nulli
ex Noſtris, ſtatuerunt. Satius tamen eſt,

rem ipſam tenere ſimpliciter (uti S. 9/2 Pro-

poſita eſt); & formulis abſtinere, ſub qui-
bus alii ſuos errores abſcondunt.
LIX

0e

Ren
N Chi

le, bominum
denno formabi
donutl, Cun
lie ertreno /
iſatem vite
in co poritn

6.9h9. Ac h
Uiberiton doteſt

Mentinn, ac)

R
8

ntl, Reſorte
eluta Cordo
i puma pol
eſle non pote
Perſtes mant
btiliclimas
tein polvilen
Onnniſcids .
ochinudmn,4
Dotom Nu
Jode e
copnitione
Dotentia

en.

—

nefinttur gin

) Cohel,9

Atth. 2), f0- l,
cii ſecindane

Olpus hib

0 (4)fidi

11 1id hanc vir
11,6, Rom,li
hac vwita imel
II, 31. Cocel

t ocum tanfn
mimnas ol
magnoperet
enim non po-
lorificato A.
Gmn elle, Gl
deo becrul-
nondum .
10, 00ſ, d
n & lautn.

ſtten imne⸗
CNN
Caminnien
i, Mti

Reſurrektio. 493
IIX. e
DE RESURRECTIIONE.
5. 958.

Rareio eſt opus infinite Dei potentiæ,

quo Chriſtus omnium, qui unquam vixe-

re, bominum corpora, poſt mortem deſtrutta,

denuo formabit, & vita ac novis qualitatibus
donata, cum animabus ſuis junget, ut omknes
die extremo ſolenniter judicentur, & pii feli-
citatem vitæ æternæ, impii pœnas promeritas,
etiam corporibus ſuis percipiant.

S. 959. Ac primo quidem incredibile hoc

videri non poteſt, infinitam Dei Scientiam ac

Potentiam, ac Dominium in homines, cogi-
tanti. Reſurrectio enim nihil aliud eſt, quam
iterata corporis atque animæ conjundtio; jam
ſi prima poflibilis fuit, iterata impoſſibilis
eſſe non poteſt. Uti anima poſt mortem ſu-
perſtes manet; ita & corporis, quamvis in
ſubtiliſſimas partes reſoluti, ne minimus qui-
dem pulviſculus poteſt annihilari. Deus autem
omnilcius ac hominum Dominus, omnium.
hominum, omnium animarum, omnium cor-
porum humanorum, quoad minutiffimas
quoque eorum particulas, perfectiſſimam &
cognitionem habet & poteſtatem; & Onni-
potentiæ Ejus non magis arduum eſt, diſfi-
patos

49 Refſurreftio.

patos corporum humanorum pulviculos con-
ſervare, colligere, in formam & ſitum quem
olim habuerunt componere, corpus ex iis
denuo formatum vita donare & cum anima
jungere, quam quidem proclive ei fuit, res
êmnes e nihilo producere, & corpora ani-
mata primum formare. Conf. ſimilem ha-
rum veritatum nexum 2 Tim. 2, 18. coll. 19.
Ipla ergo Ratio bumana pPerſpectam habere
poteſt poſſibilitatem Reſurrectionis. Act. 26, 8.
Quin & probabilitatem ex Juſtitia Divina in-
telligit: Conſentaneum enim eſt, velle Deum,
ut corpus, quod bene vel male factorum
particeps fuit, etiam in præmiis & pœnis ſo-
cium animæ fiat, quo luculentius divini in
homines regiminis Juſtitia, creaturis intelli-
gentibus univerſis manifeſtetur.

S. 960. Sed hoc ipſo, quoniam res tota
redit ad Voluntatem Dei, ſola nos Revela-
tio docere poteſt, certo Reſurrectionem futu-
ram eſſe. Et paſſim fidem facit Scriptura,
fore reſurrectionem, Luc. 20, 37. 1 Theſſ.
4, 14. 16. Act. 4, 2. Pfſal. 90, 3. corpora in
pulvere terræ dormientia evigilatura, Pfal.
17, 15. Dan. 12, 2. 13. & vita donatum iri
Ela. 26, 19. Joh. , 21. Rom. 8, II. & e ſe-
pulcris proditura, Joh. 5, 29. & actus edi-
tura vitales. Hiob 19, 26.

4

—
40. 1 Cor
Neritne ac cei
ienque Chuſ
21, 31 32. 61

§. ge1. Hoc
infinne Scientt
Uninino Script
100.. 1,9. De
Vi, Joh. ſ,
ieThek.
dalvatori homit
40, 44. 54, 19
lI Ne ²
Ul boe n⸗
oer ad Der
WI. 10C
I19. & valid
e imerium
IUNl 16.

Fn Orm
ſlltk eilcita
urs ver
R.20, Dan
Kdd. denn,
Rrohinn
Drehencer
un Chide

0.
npulyiſeulosc.
Am &ſtungen
e, olhug er in
e & cum minn
oclire ei fut

& corpord

Onk. ſimilenn /,.
n. 2, 18. Cl. l.
etlpeckin hiet
kionis, Acl. 4,.
Uſtitia Dinimin
eſt, velleenn,
nale facionn
is & peniit
Ntius divini
reituris intel⸗
Ut.

Oniam es ſo
la nos Rer⸗
Ainen /l⸗
eit Knnut,
7, IIIal
hon

glnn, .

Reſurre gio. 4 95

Add. I Cor. I15, 12-57. ubi data opera de
veritate ac certitudine reſurreétionis agitur,
itemque Chriſti Domini argumentatio Matth.
22, 3 I. 32. e loco Exod. 3, 6. deſumta.

S. 961. Hoc tantum opus, quod nonniſi
infinitæ Scientiæ ac Potentiæ eſt, ſoli Deo
Unitrino Scriptura adſcribit, Rom. 4, 17.
2 Cor. 1, 9. Deut. 32, 39. I Sam. 2, 6. Pa-
tri, Joh. 5, 21. 28. I Cor. 6, 14. 2 Cor.
4, I4. I Theſſ. 4, 14. &, ſingulari ratione qua
Salvatori hominum, Filio, Joh. 5, 21. 6, 39.
40. 44. 54. I1, 25. 1 Cor. 15, 45. Apoc.
I, I8. nec non Spiritui Sandto. Rom. 8, I1.
Ubi & hoc notandum, diſerte hac in re
provocari ad Dei Potentiam, Matth. 22, 29.
Phil. 3, 21. 1 Cor. 6, 14. Rom. 4, 17. Ebr.
II, 19. & validam Chriſti Domini vocem,
ſive imperium potentiſſimum. Joh. 5, 28.
I Theſl. 4, 16. I Cor. 15, 5§51. 52. coll. Joh.
1I1, 43.

J. 962. Omnes, quotquot obierunt, bo-
mines reſuſcitabuntur, tam pii, quam impii.
Hoc claris verbis affirmat Chriſtus Joh. 5.
28.29. & Paulus. Act. 24, 15. 2 Cor. 5, 10.
Add. Dan. 12, 2. .Y
Excipiuntur, quos dies Domini vivos de-
prehendet 1I Cor. 15, §1I. 52. item illi, qui
cum Chriſto reſurrexerunt, Matth. 27, 52.53.
Matth.,

496 Refurre di.

quos una cum Chriſto aſcendente in coœlum
vivos translatos eſſe, probabile eſt.

Sæpe de ſola piorum reſurrectione lo-
quuntur Apoſtoli; quoniam nempe res eis
cum fidelibus erat, quorum præcipuum in
ea ſolatium eſt, omnia fidei, ſpei, ac pietatis
momen:a complexum. 1 Cor. 15, 7. 18. 19.

§. 963. Idem numero corpus, & cujusvis ho-
minis ſuum, reſurredturum eſſe, ipſa nos monet
notio ναςOHuτιHve, reſurrectionis. Sed idem
magis diſerte Scriptura oſtendit, cum deocet:
(1) eos, qui in ſepulcris, in pulvere, in mari
Junt, reſurrecturos. Joh. 5, 28. Dan. 12, 2.
Apoc. 20, 13. (2) corpora noſtra mortalia
ac fragilia donatum iri vita & immortalitate,
Rom. 8, II. Phil. 3, 2 r. L Cor. 1 5, 36. 42. K4
quo in loco ea, quæ Y. 37. 38. habentur,

noſtræ theſi adeo non adverſantar, ut eam

potius firment. (3) Accedit Reſurrectio
Chriſti, quæ noſtræ reſurrectionis exemplum
eſt, in qua Dominus idem, quod ante ha-
buit, corpus e ſepulcro eduxit. .
Multa hic quæri, dubitari, objici ſolent,
inprimis de continua tranſpiratione & fluxu
corporum humanorum: qui fluxus ſi vel
maxime detur, non tamen hanc theſin no-
ſtram evertit; nondum enim confectum eſt,

annon ex particulæz, e quibus corpus initio

exiſten-

—
exſiſtenne ſu⸗

ſtammmma primnii

uſs præcile
Deo Geltinate
Crports hum
O Waneant

lecelſe eſt,

hummana curi
Winhate, Ren
propoſitam:
dus. Fenus
ture, dilerin
Apoc. I1, 19.

Ne u
ehg, eicem
In rellletand
ig grette
00, n tet
rünn eorlent
.
Porn c
ſricſan, ig
llem ſdin
DAhn. 12,3.
68 d
ſig Pralen
Ntis zc d
gle, ſpin
ummma e

1.
—
ente in cC
bie eſt,

elurreclion 1.
n neinpe ee
n przcipuum u
, eſ N Dletißſ
Dr. 15, 7, l, h

1,Gerzunik
, 0l nos nit
vniz. del ſenl
Gdit, cum hcet
Mlwere, ii
28. Dan. 12
noſtra mnort!
AihdhOrtA
Nr,10, 61
. 30, kennn⸗
ntgr, nen
Ct Reluned
ioniseelten
,Nood i
Il.

ſdt
N
znc thein .
onfeckun 4
coPbsil

ellel-

Reſurre Sio. 49

exſiſtentiæ ſuæ compoſitum fuit, tanquam
ſtamina primitiva, ad hoc præciſe corpus,
hujus præciſe hominis, conſtituendum ſic a
Deo deſtinatæ fuerint, ut hujus in indiv duo
corporis humani partes conſkanter ac perpe-
tuo maneant. I Cor. 15, 38. Sed neque
neceſſe eſt, quævis ſpecialiora, in quibus
humana curioſitas tricatur, explicate deter-
minare. Rem in Scriptura habemus clare
propoſitam: Modus rei Deo eſt relinquen-
dus. Sexus, ztatis, ſine dubio etiam ſta-
turæ, diſcrimen manſurum, veri ſimile eſt.
Apoc. I1, 18. 19, F. 20, 12.

S. 964. Quamvis autem, ſi materiam ſpe-
emus, eadem corpora, quæ mortua erant,
ſint reſuſcitanda; erunt tamen mutata &
oUi;s prædita qualitatibus, ita ut ſtatui no-
VO, qui in æternitate futurus eſt, compages
eorum conſentanea ſit. I Cor. I5, 35. 36.
Piorum corporibus Scriptura tribuit
Aiagcν immortalitatem, gloriam, robur,

indolem ſpiritualem: 1Cor. 15, 42. 43. 44. 54.
Dan. 12, 3. Matth. 13, 43. id quod oſtendit,

eos nacturos eſſe corpus ab imperfectionibus
vitæ præſentis animalis, ac multo magis a
vitiis ac deformitatibus immune, vividum,
agile, ſpirituali mentis naturæ accomodatum,
ſumma cum facilitate animo in motibus ſuis

498 Re Jurre io.

*

obſecundans, ac ſancto cum Deo commercio
aptum. 1 Cor. 6, 13. Apoc. 21, 3. 4. Neuti-
quam autem puſillum fore, vel ex Phil. 3, 2 .
intelligi poteſt.
De impiorum corporibus Scriptura parcior
eſt. Et iſta tamen immortalia erunt, 1 Cor.

15, 52. 53. quia perferendis æternis ſuppli-

ciis ſufficere ea oportet, 2 Theſl. 1, 9. Apoe.
20, 10.15. Deformia & borrida futura eſſe,
partim ex miſerrimo animi apud eos ſtatu,
partim ex Dan. 12, 2. & Eſa. 66, 24. colligi
poteſt. M

H. 96 5. Cum ergo longe maximum piis
beneficium hæc reſurrectio ſit, dubitari non
poteſt, eam eſſe frudtum meriti Chriſti, qui
ipſe eum in finem mortuus eſt & revixit, ut
eos, qui ipſum fide ([uum fecerunt, conſum-
mata felicitate, etiam quoad corpus, bea-
ret. Rom. 14, 7. 8. 9. 8, 11. Joh. 11,2 5. 26.
14, 19. 1 Cor. 15, 20. 21. 22. 23: 1 Theſſ.

4 14. . . .2 2⸗ . . ,p
An vero etiam impii vi meriti Chriſti ſint
reſurrecturi, non ſatis commode diſputatum

fuit. Cum enim propfter contemtum & re-
pudiationem meriti Chriſti ſint reſuſcitandi,
& judicandi, eorum reſurrectio non a reſur-
rectione & merito Chriſti, ſed a juſtitia Dei
puniente pendet.

.
—

5 99b. El
Otnmiumn flet,
ſocſeio extre
ofus ſaum
unt; 2 C0
Chtiſtum e

us glorikient

n eodem
telhntam exge
19, . 40.
„Qn
Verecitis, Be
i Domini
onſratinn,
g, H.

pucis exee
Efne mundt.

de

aͤtur Ju
mnorlen⸗
nond mprod

s ex en

ſuns locus

—

Deo commmerd

21,3.4. Nen

Vel er lll 3n

Seriptura nto

inetunt, I
6 etetnig llfl
Ihel. 19, A

ric, kutora

hu eos Ein
li 60, 24 l

maximmunn Ga
, Jubiteni h
iti Criſt,
tert,1
cerunt, M.
a orhl Ke⸗
Ch. 1976
19,1 HM

e aßunn
enmnre-
t elſnci,

Judicium Extremum. 499

S§. 956. Eum enim in finem Reſurrectio
omnium fiet, ut omnes homines ſolennitef
judicio extremo ſiſtantur; impii quæ per
corpus ſuum male egerunt in corpore etiam
luant; 2 Cor. 5, 10. Gal. 6, g. pii contra;
Chriſtum etiam corpore ſuo ſub afflictioni-

dbus glorificantes, Gal. 6, 7. 1Cor. 15, 31.

in éodem vitam Chriſti glorioſe mani-
feſtatam experiantur. 2 Cor. 4,; 10. 11. Hiob
19; 2§. 26.
Quo paéto Omniſcientia, Omnipotentia,
Verũécitas, Benignitas ac Juſtitia Dei, & Chri-
ſti Domini Majeſtas publice éoraum omnibus des
monſtrabitur, 2 Theſl. 15; 5=10. Elſa. 66, 14.

S. 967. Hinc etiam una omnium ſimul (non-
niſi paucis exceptis S 962) eſurrektio erit;
in fine mundi. Joh. 6,; 39. 40. 44. 54.

DE WDICIO EXTREMO.
§. 968.

'e, Judicium particulate, cuilibet poſßt
mortem ſubeundum. Hoc ex Ebr. 9, 27.
non improbabiliter colligitur; ac poôrro cer-
tius ex eo conſtat, quod unicuique mortue
ſuus locus & ſtatus, conditioni ipſius con-
11 2 venlens

500 Judicium Extremum.

veniens (S. 9 52.) aſſignatur a Deo, & quis-

que in eum per media quædam (uti e. g.
Lazari anima per angelos Luc. 16, 22) de-
ducitur: id quod internam in conſcientia
conviétionem de Dei ſuper eum judicio non
poteſt non efficere.

Verum hoc loco de ultimo univerſali Judicio

jam ſermo eſt.

§. 969. Univerſale & extremum Judicium
eſt adus Dei Jolennis & publicus, quo per
Jeſum Chriſtum, ſummo cum ſplendore & ma-
jeſtate compariturum, omnes bomines, omnes-
ué eorum actiones, exactiſſima juſtitia jadica-
lantar, ac de uniuscujus que ſorte ſempiternum
äiut beata aut miſera, decretoria ſententia, con-
tinuo infallibiliter exſequenda, pronunciabitur,
ad majeſtatem Chriſti & Juſtitiam viarum Dei
coram univerſis angelis atque hominibus glorioſe
manifeſtandam.

S. 970. Ratio bumana, uti Deum Recto-
rem & Judicem mundi, bonum, ſanctum,
juſtum agnoſcit, ita etiam aliquod univerſale
judicium futurum eſſe, ex jullitie ac Provi-
dentiæ Divinæ conſideratione non obſcure
colligere poteſt. Juſtitia enim divina necel-
ſario ita manifeſtanda eſt, ut, cuique ſecun-
dum opera ſua retribui, omnes intelligant.
Id quod non fit, ſi non eſt univerſale judi-
eium,

lium; quon
bonismale,
Coc ide
Gimmne tum
clelia, pat

Uccurrunt,

zabile eſt,

ate, uſtitia

Occhlta mane
tereſt. Cont

§. 971. 4.
ſimat deninn
Aln Geteſibi,
io indllam ]

Ue hoc juicit

916. 17,2 Th
fönemn, 00 104
d,d.
erocemn proter
Nene Giincie

97n. dr⸗
lſerte
licinn fore
36. 41. 42.
II, 31. 32,

nt.

—
abeo, Cc.
Adamn (utie

l. 16, 2)

m in conſcentn
eutn udicioron

ivet i uli,
temumn udtein
Alicns, (l
laan Gn
miyes, Ollte
uſitig init
lTte eupinm
1elein, e
onmtctli,
4ian vinttal
aninkorſn’

Deun Nele-
un, Men,
int iutſt
Gir n hyr.
e m eln
ri ⸗
igve eun
es Untelen
ivetlae
gun

Judicium Ex tremum. For

cium; quoniam in hac vita ut plurimum
bonis male, malis bene eſt. ”ꝗM
uod idem & de Providentia Dei in re-
gimme tum ſingulorum, tum mundi, tum
eccleſiæ, pariter dicendum; innumera in eo
occurrunt, ubi nobis in hac vita imperveſti=
gabile eſt, quo pacto cum Sapientia, Sancéti-
tate, Juſtitia Dei conveniant; quæ non ita
occulta manere, gloriæ divinæ plurimum in-
tereſt. Conf. Apoc. 5, 4. Plal. 73, 16. 17.

S§. 971. Atque hoc ipſum comprobat & con-
Ermat Scriptura, cum docet, poſt patienti⸗
am dete ſtabili in hoc mundo confuſioni ſatis
diu indultam Rom. 2, 4. Pfſal. 50, 21. flagi=
tare hoc judicium, & Juſtitiam Dei, Cohel.
3, 16. 17. 2 Theſſ. 1, 6. & piorum exſpeécta-
tionem, Pſ. 104,3 5. 58, 12. 67, F. Ebr. 9, 28.
Phil. 3, 20. Rom. 8, 23. & ipſam impiorum
ferocem proterviam, compeſcendam tandem
plene & vindicandam. Pſalm 107, 42. 2 Theſſ.
I, 8. Jud. vY. 1 5. Apoc. 11, 17. 18.

O. 972. Præterea autem eadem Scriptura
diſerte & copioſe affirmat omnino univerſale
judicium fore, Matth. 10,/1 5. I1, 22. 24. 12,
36. 41. 42. 25, 3 1. Marc. 6, II. Luc. 10, 14.
I1, 3 I. 32. Joh. 12, 48. Act. 10, 42. 17, 3 I.
Rom. 2, 5. 16. 14, 10. I Cor. 4, 5. 11, 26.
2 Cor. ſ, 10. 2 Tim. 4, I. I Pet. 4, 5. 5, 4.
I 1 3 2 Pet.

(02 Judicium Extremum,

2¾ Pet. 2, 4. 9. I Joh. 2, 28. Jac. 5, 7. §. 97
Apoc. I, 7. 20, 12. Idque jam inde a pri=
mis mundi initiis denunciatum, & ſubinde in
V. T. inculcatum fuit. Judæ vY. I4. 15. Gen,
18, 15. 1 Sam. 2, 10. Plalm 9, 8. 9. 96, 13,
98, 10. Cohel. 11, 9. 12, 14.

S§. 973. Sußragatur huic quorumvis ho-
minum conſctentia: quæ non quidem appa⸗
rfatum, & formam, ac circumſtantias extremi
judicii docet; ſed judicium tamen ipſum,
terribili præjudicio, anticipat, hominem de
eccatis ſuis accuſans, ac de pœnis poſt hanc
Vitam futuris vel invito & reluctanti aurem
vellicans. (S. §.) Vid. Act. 24, 2 5:

S. 974. Judeæx futurus eſt Deus triunus,
ſummus Legislator ac Dominus omnium.
Jac. 4, 12. Ebr. 12, 23. Pſalm 7, 9. 70, 6.
§8, 12.
Præcipue autem viſibili ratione judicium
exercebit Filius Dei, Jeſus Chriſtus edrydgo-
ro, ad id conſtitutus a Deo, Act. 10, 42.
17, 3 1. Poh⸗ 5, 22. 27. Rom. 2, 16 2 Cor.
§S, 10. 2 Tim. 4, 1. glorioſe ideo conſpicuus
appariturus, Act. 1, 11. Luc. 21, 27. Matth.
16, 27. 24, 30, 25, 31. Marc., 8, 38. Luc. 9,26.
& ſuis quidem deſideratiſſimus, Phil. 3, 20.
1 Pet. r, 7. 8. 2 Tim. 4, 8. Ebr. 9, 28. Judæ
V. 24. Col, 3, 3. 4. at terribilis impiis futu-
IUs⸗

—

. ſ. ,
(Cort §. 487

975. V.
nitatu ang
Theſl. 1,7.

homines

13,41. Ac 2
13, 9. &
Mauhe 13,4

§. 976, 0
omnes; gui
ei ut tlfer ali

pa eniore a

e. 21 30. Il
146. 321. 1

.977.
in omnes,
wi & mon-
Wim. 4, I.

ri. Apoc,

QnEe
Math. 2
Mines, ac
Om, zrepe
ercitum,

12, 9. 20,

1
—

. . 7
jam ince 1n
mm, & ubinkenn
Ii.1). en
, 8,9. l
4

Jvorumyis ir

0 quiden zppe
bſtanrias ennnt
1 tumen n

t, Dommnem 4

CEnis poſtat
uckanti and
4,2 .

4 Deus mum,
ninus onmunn
In7 ſot

Ntione ſokcim

, 40, 0²

eo Celns
2, n

rnmnmñmmemmmnninnidddmmnnmnn en

Judicium Extremum. (03

rus. Apoc. 1, 7. Luc. 19, 27. Pfſal. 21, 9. 10.
(Conf. §. 488.)

S. 975. Veniet judex Chriſtus in ſplendido

comitatu angelorum, Matth. 16, 27. 25, 31.

2 Theſſ. 1, 7. quibus porro miniſtris utetur,
ad homines congregandos, Matth. 24, 3 70
13, 41. ac à ſe invicem ſeparandos Matth.
13, 49. & ſententiam exſecutioni dandam.

Matth. 13, 42. 50.

S. 976. Cum Chriſto judicabunt & Sancti
omnes; qui poſtquam ipfi judicati fuerint,
ei ut teſtes aſſidebunt, judicium omne ſum-⸗
ma aſſenſione palam approbaturi. Matth. 19,28.
Luc. 22, 30. Judæ Y. 14. 1 Theſſ. 3, 13. Apoc.
2, 26. 3, 21. Pfſal. 149, 5-9.

g. 977. Judicandi ſunt bomines in univer-

Jum omnes, Gen. 18, 25. Matth. 25, 31 46.

Act. 17, 31. Rom. I4, 10. 11. 12. 2 Cor. 5, 10.
vivi & mortui, Rom. 14, 9. Act. 10, 42.
2 Tim. 4, I. 1 Pet. 4, §. magni æque, ac
parvi. Apoc. 20, 12.
Quin & angeli mali, 2 Pet. 2, 4. Judæ Y. 6.
Matth. 25, 41. 1 Cor. 6, 3. ob ſeductos ho-
mines, ac dominium in eos, ipſis non debi-
tum, arreptum, & ingenti cum tyrannide ex=

ercitum, pœnas daturi, Joh. 12, 31. Apoc.

I2, 9. 20, 8. 10. R
. Ii 4 §. 978.

g04 Judicium Extremum.

§. 978. Forma judicii conſpicua, publica,
Jolennis erit: neque enim erit judicium mere
internum, in conſcientiis ſingulorum pera-
gendum, ſed conjunctos habebit adkus ex-
ternos. Judexæ Chriſtus apparebit & conſpi-
ciendum ſe dabit (g. 974); in throno glo-
rioſo pro tribunali ſedentem omnes eum
conſpiciemis; Luc. 21¹, 27. Apoc. 1, 7. judi-
candi omnes congregabimur, & judici Chri-
ſto ſiſtemur, Matth. 25, 32. Rom. 14, 10.
2 Cor. 5, 10. 2 Theſſ. 2, rI. Erunt, qui ab
aliis, cum quibus ſimul comparebunt, con-
demnabuntur; Matth. 12, 41. 42.

§. 979. Judicium ipſum partim cauſæ co-
gnitione (judicio diſcuſſionis), partim ſen-
tentiæ pronunciatione (judicio retributionis),
conſtabit.
Cauſe cognitione ſingulorum hominum oc-
cultifſima quæque proferentur in apertam
& clariſſimam lucem; I Cor. 5, 4. Cohel.
12, 14. non quod Judex omniſcius tali inqui=
ſitione opus habeat (Ebr. 4, 13. Pfal. 139,
1—4.) ſed ut omnes de ſorte ſibi deſtinata,
ejusque cauſis juſtiſſimis, quam convictiſſimi
ſint. Pſal. 90, g. 50, 21. .
Nec operoſa inquiſitio erit: concurrente
binc Omniſcientia Dei irrefragabili, Malach.
3, 5: Joh. 2, 25. Ebr. 4, 13. illinc Conſcien-

tia bominum, de ipfſis teſtante. Apoc. 6, 17.

—
Jer ß1.
omna promm
Aoc. 20, 1
olnnia atten
ed angelon
bene cut
bac vita fun
17, 19. Lur
MAl.2, 13.
lquarum c
tarum, gen

edhare.

9 1
ſaha, Cohet.

Omniſi Matth.
136 3j.]
1CN. 45.
Nr Nddi
Incedlink
iiz tennis
tur ad tato
l ſo,21
At excol⸗
107, K.
13,26. 2
Diorum
Nalmn 37
5 10. 11
italis,

n.

t udtciv me⸗
ngylorun pen⸗
Nbebit 10lner
Arebit & clſi.
in throno o.
em omnes enn
Apoc. 1,7. iui.
Ejuciei
1. Rom 14,1
Drunt, qli
9paebunt, en
4¾,

rtin calſecn
), Pmn et⸗
0, ren Mini),

mhommumc⸗
tur in gpermn

ſeivs tiNe

19 M
Gicklnn,
onniüri,

corrnnee
bil, Ml
lie CoNH
poc 1.
N. 15

Iudicium Eæxtremum. 505†

Jer. 17, I. Quod Libri aperiendi, & ex iis
omnia promenda eſſe dicuntur, Dan. 7, 10.

Apoc. 20, 12. id præter Dei Scientiam, ad

omnia attentiſſimam, Malach. 3, 16. etiam
ad angelorum && bominnm, quotquot
bene aut male ab aliis factorum conſcii in
hac vita fuerunt, teſtimonium, 2 Tim. 1, 16.
17. 15. Luc. 16, 9. Matth. 18, 31. Ebr. 13, 17.

Mal. 2, 13. 14. 1 Cor. 6, 2. (forte & ad re-

liquarum creaturarum, male ac miſere habi-
tarum, gemitus, Rom. 8, 19-22.) videtur

ſpectare.

S 980. Hic ergo omnia impiorum impie
facéta, Cohel. 11, 9. 2 Cor. 5, 10. impie
omifſſa, Matth. 25, 42. 43. impie dicta, Matth.
12, 36 37. Judæ Y. 15. & impie cogitata,

1 Cor. 4, 5. atque ex his univerſus animi de-
pravati habitus, Matth. 12, 34. 35. inprimis
incredulitas, Marc. 16, 16. & neglectum gra-

tiæ tempus, Matth. II, 20-24. ita proferen-
tur ad rationem reddendam, Rom. 14, 12.
Pſal. 50, 21. 90, 8. ut nulli jam negationi

aut excuſationi locus futurus ſit. Pſalm.

I07, 42. Joh. 1I5, 22. Matth. 7, 22. 23. Luc.
13, 26. 27.
Piorum ex adverſo bona cauſa, Judæ v. 24.
Pſalm 37, 6. 33. 40. & mala tolerata, Matth.
5, 10. II. 12. & bona opera, præcipue ca-
ritatis, (nec minutis exceptis Matth. 10, 42.
1i 5 Eph. 6,

506 Iudicium Extremum.

Eph. 6, 7. 8. Col. 3, 23, 24.) publice allega-
buntur, Matth. 25, 35. 36. & collaudata
I Cor. 4, 5. remunerationem habebunt. Luc.

14, 14. Gal. 6, 8. 9.

§. 981. Judicium retributionis conſtabit
ſententiæ decretoriæ pronunciatione, qua piis
æterna beatitudo, impiis æterna pœna adju-
dicabitor, Matth. 25, 34. 41. idque ſecun-
dum fidem & incredulitatem, quoad eos,
qui in eccleſia fuerunt & evangelium audive-
runt. Joh. 3, 18. 36. Marc. 16, 15. 16.
2 Theſſ. r, 8.
Neque obſtat, quod operum ſæpe mentio
Ft, Matth. 25, 31. Rom. 2, 6. Sic enim
juſtitiam ſententiæ, ſine perſonarum reſpe-
u latæ, palam agnoſcent & angeli, & uni-
verſum genus humanum; dum impii ex ope-
ribus de infidelitate ſua convincentur, Matth.
7, 22. 23. 10, 33. Fdelium autem occulta
hactenus fides operibus bonis demonſtrata
ſiſtetur. Jac. 2, 18.

§. 982. Morma igitur Judicii quoad fideles
Evangelium erit, Rom. 2, 16. quoad ceteros
tota Chriſti doctrina, Joh. 12, 48. atque adeo
Lex quoque, ſed Evangelio colluſtrata.
(§. 774.)
Hinc ijdeles comparebunt quidem & ipſi
coram Judice: Rom. 14, 10. 2 Cor. 5, 10.
2 Tim.

—
1 Tim 4, 8.
Hechuefien
fur, Rom.
lem, præm
6F. ldeo
oh. 3,18.
Atque 20
tifeſtatis ip
thanebunt,
deleta, bial.
cum omm

31, 34. ſ0.

K. gr. 5
ennut erſecit
Ahibito min
11.49. 50.

§ 994. 5
r Niet, A
Natth.7,22
Oulariſſima
luc 17, 24.
Cor. ,
Deo ,oli, n
49 36. 110

Publice alege
& colauce
habebunn Lu.

tonis contei
fione, Oa hil
na pcenn a
. icque ſecun
1, (Iond en,
gelum ancſt⸗
k. 10, I. 6

n ſge nm

6. Sic enn
mrum vehe⸗
geli, An,
hinhii exge⸗
Centur, Mrt,.

Men lulli
6enonla

got⸗ ſil⸗
1ad eeteles

abe ik
coluken.

idem A
21.

Iudicium Erætremum. 507

2 Tim. 4, 8. ſed nec timebunt, I Joh. 4, 17.
nec pudefient, 1 Joh. 2, 28. nec damnabun-
tur, Rom. 8, 34. ſed abſolutionem, lau-
dem, præmia accipient. Matth. 25, 31. 1 Cor.
4, F5. Ideo a judicio immunes futuri dicuntur.
Soh. 3, 18. F5, 24.
Atque adeo non dabuntur in pudorem, ma-
nifeſtatis ipſorum peccatis: ea enim contecta
manebunt, quippe perfecte condonata &
deleta, Pſal. 32, 1. 51, 3. Eſa. 43, 2 5. 44, 22.
cuüm omnimoda amneſtia. Eſa. 43, 25. Jer.
31, 34. 50, 20. Ez. 18, 22. Mich. 7, 19.

S. 983. Sequetur continuo utriusque ſen-
tentiæ eſecutio, Matth. 25, 46. 2 Cor. 5, 10.
adhibitoò miniſterio angelorum. Matth. 13, 41.

42. 49. 50.

§ 984. Ftatutus eſt magno huic operi cer-
tus dies, Act. 17, 31. Rom. 2, 5. Judæ. Y. 6.
Matth. 7, 22. 2 Tim. 1, 12. 18. 4, 8. qui ſin-
gulariſſima appellatione dies Chriſti vocatur,
Luc. 17, 24. 26. Joh. 8, 56. 1 Corf. 1, 8. 5, F⸗
2 Cor. I, 14. Phil. 5, 6. 2, 16. 2 Theſſ. 2, 2.
Deo ſoli, nulli creaturæ, cognitus, Matth.
24, 36. atque hinc inopinato ſecuris homi-
nibus ſuperventurus. Luc. 21, 34. 1 Thefſ.
5. 2. 4. 2 Pet. 3, 10.

H. 985.

(08 Iudicium Extremum.

S. 98 . Indicavit tamen Chriſtus ſgna Juc⸗

dam, magni bujus diei prænuncia, Matth. 24.
Marc. I3. & Luc. 21. hoc enim fundamenti
loco ſupponere licet, in his locis non de
ſolo Hieroſolymæ excidio, ſed etiam de no-
viſſimis temporibus ſermonem eſſe; & favet
huic exegeſi contextus. Jam hoc dato,
Chriſtum videmus de ſtatu noviſſimorum
temporum prædicere longe maximos even-
tus, ante finem mundi futuros.
Primo huc referri debent calamitates pu-
blicæ, per judicia Dei extraordinaria, uni-
verpalia, magis magisque creſcentia, hor-
rendam inter homines vaſtationem allaturæ;
Apoc. 3, 10. ut bella, fames, terræ motus;
peſtilentia, efferata hominum adverſus ſe
invicem rabies, ſpeciatim ſævæ perſecutiones
bonorum. Luc 21, 9-19.
Secundum eſt, impietas invaleſcens, & ſeca-
ritas hominum, in mediis illis calamitatibus
perduratura. Mat. 24,: 37. 38. 39. Luc. 21, 34.
I Theſl. 5, 2. 3. 2 Pet. 3, 3.4
Tertium eſt, præconium evangelii in toto
mundo, Matth. 24, I4. Marc. 13, 10. quod
etiam innuunt vaticinia V. T. de ampliſſima
menſura cognitionis in terris futura; quæ
nondum dici poſſunt impleta. Conf. Apoc.
14, 6. 7. 8,
uärtum, ex priore conſecuturum, eſt
inſignis & copioſa partim Iudæorum, partim
Gen-⸗

.
Centim etian.

Ge a alignn
25,416,.27. De
er.31. 31. 3
Ovimmun,
ni antehtfin
derte loro:
de in mundo
2 . 4.

K b.
hendum: (
Pgis, e guib⸗
adventus Mo⸗
enimn jes ile
nes Cppriwer
Tüthngni don
1 Othnes 0
D; The
69) antticin
nee precipiti
num hone
us; 2 he
kente tin
ento, Prot
ufnsropn
Ornml ainte
eelefgt

1.

Iudicium Extremum. 709

nriſas ſortg
ein Nutth
enimn fondument
his locis gon d
ſed etian (eno⸗
Nn ele; ien
um hoc Ci
tu noviſinnorut
maxinos evel⸗
os.
t culanititer
Oordinurig, l.
cſtentu, hu-
onem alaturt;
terre Mofis

n Advertus 6

2 Reteechtoe

eſats /r
lis cdamitatu
oe Lu 41

nutl /
e 1n 10 li
Englüͦn
6fumn;
2 Col M

4
Ttin
el⸗

cututuͥʒ,
Lorun, ,

Gentium etiamnum incredularum converſio;
de qua aliquid dictum S. 446. Vid. Rom. 11.
25.26. 2 7. Deut. 30, 1-6. Eſa. 59, 19. 20. 21.
Jer. 3 I, I. 31- 34. Ez. 39, 25 - 29. HoOſe. 3, 4. 5.
Quintum eſt ruina Babꝗlonis moſticæ, & re-

gni untichriſtiani deſtructio. Apoc. c. 18. & 19.

Sexwto loco addi poſſunt ingentes ac ſtupen-
dæ in mundo corporeo mutationes. Luc. 21,
25. 26.

§. 986. De his diei noviſſimi ſignis te-
nendum: (1) ea non haberi debere pro ſi-=
gnis, e quibus certo ac definite tempus ipſum
adventus Domini curioſe diſcamus: manet
enim dies ille occultus, & improviſo homi-
nes opprimet; (2) eo data eſſe, ut memo-
ria magni hujus diei in eccleſia conſervetur,
ac omnes omni tempore de eo admonean-
tur; I Thefl. 5, I- II. Ebr. 10, 23. 24. 25.

(3) tati citeriori illa prodeſſe ad cautionem,

ne præcipiti judicio nimis prope inſtare ma-
gnum hunc diem nobis alüsque perſuadea-
mus; 2 Thefl. 2, 3. (4) ſuo tempore, exſi-
ſtente tam variarum prædictionum comple-

mento, profutura, ad probabilius de diei
hujus propinquitate exiſtimandum. Interim

omni ætate cujusvis credentis eſt, ex/pectare
accelerare adventum diei, Domini. 2 Pet.
3, 12.

— IXI.

510 Conſummatio Jeculi.
DE CONSUMMATIONE
SECULI.
L 8. 98 ⁰
onſummatio Seculi eſt actio Dei, qua tel-
luris noſtræ compagem cum connexis or-
poribus conflagratione ſolvet, atque ita mundo
adſpectabili ſinem imponet.

S. 988. De futuro hoc mundi interitu diſerte
teſtatur Scriptura. Hiob 14, 12. Plal. 72, 5.7.
102, 25. 26. 27. Ela. 51, G. 65, 17. 6, 22.
Matth. 5S, 18. 13,39. 24; 35. 28: 20. Luc.
21, 33. I Cor. 7, 31. 1 Pet. 4,7. 2 Pet. 3, 5- 12.
1Joh. 2, 17. “”M
Merentur etiam illa loca attendi, in quibus
judicia magna in hoſtes Dei defſcribuntur
per phrales ab extremo judicio & interitu
mundi deſumtas. e. g. Eſa. 34, 4.

S. 989. Etiam Rationi probabilem hbanc de
interitu mundi dodtrinam facere poſſunt variæ
obſervationes. Omnia, quæ quidem in hoc
adſpeékabili mundo propius nobis cognita
iunt, magna æque ac parva, variis ſunt ob-
nozxia mutationibus. Aha longiorem, quam
alia, durationem habent: omnia autem in-
tereunt tandem. Plantæ, animalia, homines,
arbores;

—
Arbores, 0
nature ac 1
jnnereunt.
1es, flumin
lentern dep
hde per an
un’formitate
polle, etian
ele fortaſe

Firmator
Aſtronomo
diſparentibt
rum cum .
lentienie,

go. Dei

IW 1o2 26
immeie
el adtudir
Ererit.
Atolus 2)
f tle incen
e eruſtur
tom iri c.
n boreali
js tei Pr.
nti poteſt
Uüreduli,
Nusmoct,

. Conſummatio Seculi. FIE

—

arbores, oriuntur; ac tempore præfinito,
ATION naturæ ac finibus ſingulorum convenienti,
intereunt. Ipſa telluris ſuperficies, & mon-
tes, flumina, maria, progreſſu temporis in-
gentem deprehenduntur ſubiiſſe mutationem.-
e De,, gun Inde per analogiam, in conſtanti illa naturæ
e gul uniformitate fundatam, videtur concludi
tgtetn u poſlſe, etiam totalia mundi corpora habitura
HEG eſie fortaſe ſimilem ſortem.

ł

Firmatur hæc conjectura per obſervationes
iiutertudem Aſtronomorum: de ſtellis novis; de ſtellis
2. M diſparentibus; atque adeo de numero fixa-
66,17, rum cum antiquiorum catalogo non con-
4 520 ſentiente.
2let /,-
S. 998. Deum eſe, qui deſtruet mundum;
c inebo bſalm 102, 26 -28. diſerte affirmatur.
6 Celubunc An immediate id effecturus ſit Deus, an
o A nen media adhibiturus, tacente Scriptura nemo
64, definiverit. Igne mundum interiturum Petrus
apoſtolus 2 Ep. 3, 7. 10. 12. docet. Sunt,
Nien uA (qui tale incendium per Cometam aliquem,
alin Sole peruſtum, ac terræ viciaum factum, ex-
Nen h cjitatum iri conjiciunt; ſunt alii, qui de au-
NoNs a rora boreali, & lumine zodiacali, tanquam
gis tcd. hujus rei præludiis, cogitant. Nihil hic de-
gooren,un finiri poteſt: Nimis tamen temerarii. ſunt
Gia auten 1. increduli, quum eos rident, qui mutationes

la, hofhtt hujusmodi, in cœlo conſpicuas, pro ſignis
Aboles, . adven-

712 Conſummatio Seculi.

adventus Chriſti ultimi habendas, (S. 985.)
& ſermones Domini Matth. 24, 29. ſq. Marc.
13, 24 leq. Luc. 21, 25. ſeq. proprio litterali
ſenſu accipiendos eſſe, exiſtimant.

S. 991. Porro communior theologorum
theſis antiquitus fuit, totum hoc univerſum
corporeum interiturum eſſe: ſed interce dit re-
cens excultior Philoſophia, & in contrarium
non dubia movet, ſed plane pronunciat;
atque ex recentioribus theologis non pauci
contenti ſunt interitum mundi ſic explicare,
ut aut ad ſolam noſtram tellurem, aut tantum-
modo ad corpora mundana proxime ei con-
nexa, & regionem telluri vicinam, pertineat,
ultra noſtrum certe ſyſtema ſolare non ex-
tendatur.
Specioſa ſententia eſt; Non tamen ſatis
liquere videtur, quo pacto quædam totalia
mundi corpora tam ſtupendam mutationem
ſubire poſſint, absque tamen mutatione in
reliquam Univerſi compagem, quæ tota inter
ſe apta & connexa eſt, redundante. Conf.
de viribus oœlorum Luc. 21, 26.
Scriptura de his ita docet: (1) Ultimum
hunc mundi interitum comparat cum inte-
ritu primi orbis, per undas diluvii; 2 Pet. 3,
§. 6. Sed (2) ultra progreditur, ac una cum
terra etiam cœlos nunc exſiſtentes huic in-
teritui deſtinat; 2 Pet. 3, 7. Pſal, 102, 26. 27.
Eſa. Ia

6

—
r K1,6 34
Mardhe note
ico2 bet. 3
Eel; eien
e in er lun
ferrinon

Unciaturt de

hendi, & ſo
uri zelemen
N Vineſtere
denique
Munifeſtum
iwerſis ſub
nuimn aligun⸗
attem nunne
eciaſius
UCax, cecige

d 99a. Nun
nola gegndi⸗
Ihfio tontum
Jbeſtio eſt.
Un locz, P
oc. 10,6.
Untie alteri
un intecid
uod inter
e „ (
hc enim
tonem, .

l. Conſummatio Seculii 513

—
n,(gh Ela. 55, 6. 34, 4. Luc, 21, 33. ubi (3) ic.
429 f. Mu maxtme notabile eſt, quod in claſkco illo
roprio lten dicto 2 Pet. 3, 10. I 2 diſtinéte memorantur,
nadtt. ceceli; 5osαειο (Sol, Luna, Stellæ); terra &
quæ in ea lunt opera. Nihil eſt, quod ad hæc
rtheologeun referri non poſhit; & ſic diſtincte etiam pro-
or Me/ nunciatur de illis. Cœli dicuntur af r, Jol-
d interceditie vendi, S boidndo, ingenti cum ſtridore, tranſi-
turi zelementa, ardore infam nata ſ- lutum iri,

Lin contariun
e pronon S. liqueſcere; terra, exiſtum iri; de univer-
gs non gans 10 denique dicitur, bæc omniq Xuαα, ſolvi.
Ii ſie enpler, Manifeſtum eſt, eſſe diverſa prædicata de
, Aniniu diverſis ſubjectis; & in prædicatis his ma-
rimece Zhum aliquid dici. Sedvim eorummagnam
ann, Petiite, partem nunc non aſſequimur: unde hæc
lyre li ſpecialius explicare, aut dijudicare velle,
audax, decidere temerarium eſt.
ℳ
urr §. 992. Nunm futura ſit oœli ac terræ omni-
mitonn Moda deſtructio, quoad ſabſtantiam, an immu-
nurrione it tatio tantum quoad gua irates Problematica .
r uniſe quæſtio eſt. Pro Jubſtantiali interitu allegan- .
lenn mm tur loca, Pfſal. 102,27. Eſa. 34, 4. 6 ½, 7.
Apoc. 10, 6. 20, 11. 21, 1. Ex adverſo ſene-
e) inn tentiæ alteri favet comparatio hujus eventus
and Cum interitu priſci orbis per diluvium; &

eg Jquod interitus hic per ignem tanquatn Hque-
uri; , Ae. R, reſalzrj riHi
umc faétio, combuſtio, reiolutio delſcribitur:
eli⸗ hæc enim longe quidem maximam muta-
140 tionem, ſed non tamen annihilationem di-
lon ſ K k cunt.

514 Conſummatio Feculi,

eunt. Præcipuum vero argumentum eſt, Rom.

8., 19 - 21. ubi creatura omnis, cum glorioſa
Übertas filiorum Dei manifeſtabitur, & ipſa

dicitur liberanda a ſervitute vanitatis. Rectiſ-
ſime forte illi, qui i eligunt; & in
quæſtione non fundamentali omnia eventui
committunt.

S. 993. Conſequens hujus interitus mun-
di eſt novum cœlum, & nova terra, in qua
juſtitia habitabit, cujus adeo juſti & ſancti
incolæ erunt. 2 Pet. 3; 13. Plura de hoc
eventu revelata non ſunt, nec ea diſtinéctius
noſſe nunc nobis neceſſe eſt.

DE MORTE ETERNA.

§. 994.

M5 æterna eſt ſtatus iſte miſerrimus, quo
NI Mi qui in impœnitentia ad mortem usqus
perſeverarunt, propter totalem a gratia &
oommunione cum Deo ac perpetuam ſine ſpe
reeuperationis, ſejundtionem, omni felicitate
privati ſunt, & omnis generis mala inter cru⸗
ciatus ſummos ſine fine ſiſtinent.

§. 99 .

—

§ g. 1.
Chrifimain 5
Necurtunt,
tut, ut ne
Kriptaram
nnſura, Ape
1,9. Deut,3

lcitur gehe⸗

10,2 . 18,9

(ArCe1, Natti

ignis, Apot.
MMatth7,13.

. gob. N
luoniam ut iu
pente, poen
leth. 2,41.
1 intüi
rtim immit

97. Fe
tiegnil hon
aſt anima.
Lcommonie
lcitn dhl

i,
tumeſt, Non.
cum glon
bitur, Ki
nitatss Recti
igant; Kin
Umnia eyett

interitusmun⸗
terra, in u
oſti& nt
ura de No-
ea Ciſtinctun

rinti, 4ℳ
lten lige
1 gut
n ne
ig ilterch

P

Mors eterna. Irr

§. 995. De ſtatu hoc extreme infelici
clariſſima in Sacris Literis dicta tanto numero
occurrunt, & appellationes tam variæ uiur-
pantur, ut nemo ſanus dubitare poſſit, docere
Scripturam ſupplicia impios poſt hanc vitam
manſura. Apoc. 21, 8. Matth. 25, 41. 2 Thef-
I, 9. Deut. 32, 22. Luc. 16, 26. Kom. 2, 6.
Dicitur gebeanna ignis, Matth. §, 22. 29. 30.
10,28. 18,9. Marc. 9, 43.4 47. Luc. 12,5.
carcer, Matth. 5, 25. 26. I Pet. 3, 19. ſagnum
ignis, Apoc. 19, 20. 20, 10. 14. 15. interitus,
Matth. 7, 13. Act. 8, 20. 2 Lheſſ. 2, 9.

S. 996. Deo, tanquam cauſe adſeribitur,
quoniam ut juſtus judex, voluntate conſe-
quente, pœnam promeritam uti decrevit,
Matth. 25, 41. & comminatus eſt, Plal. 7, 12.
ita & infligit, idque partim ſubtrahendo,
partim immittendo. 2 Theſſ. 1, 6. 8. 9.

S. 997. Sed cauſa hujus miſeriæ proprie eſt,
quicquid hominem ſeparat àa Deo, animæ
quaſi anima 1 Tim. , . coll 6. Cum enim
in communione cum Deo ſita ſit omnis ver
felicitas Pſal. 63, 4; excluſio ab illa commu-

nione, per peccata contracta, non poteſt
ſummam in homine miſeriam non tandem

efficere.
De arisie luculenta ſunt dicta Joh. 3, 18.
Marc. 16, 16. Sed utile eſt ex Scriptura col-
. K k 2 ligere

516 Mors üterna.

ligere ſpecialiora quoque aliorum peccatorum
exempla, quibus danationis ternæ pœna de-
nunciatur, e. g. Marc. 9, 43. Apoc. 21, 8.
Rom. 2, 8.9. I Cor: 6, 9. 10. Gal 5, 19. 20,2 I.
quo inprimis referenda illa omnium ſeveriſ-
ſima comminatio. Apoc. 14,9. 10. I11.

S. 998. Forma æternæ mortis ſita eſt in
curentia ſummæ & ommis felicitatis, ac ſenſu

omnis generis malorum cruciante: IIIa dici
ſolet pœna damni; hic, pœna ſenſus.

. . 13
G. 999. Pœa dumni in eo conſiſtit, quod
non ſolum omnibus bonis carebunt, ſed &

ſe eis carere intelligent: ac ſpeciatim, quod

(1) Intehedus damnatorum deſtituetur ſola-
tiflua & exhilarante cognitione Dei (quæ lux
dicitur Pfſal. 49, 20); quippe quem cum hor-
rore cognoſcent ac ſentient ut judicem, Joh.

3, 36. ad inſtar diabolorum jJac. 2, 19. Hinc

dicitur ſtatus tenebrarum. Mat. 8, I2. 22, 13.
(2) Voluntas vacua erit omni Dei amore,
in quo perfectiſſimum animæ gaudium eſt.
Pſal, 73, 28. Huc pertinet, quod diſcedere
jubentur a Deo. Mat. 25,4 1. 7, 23. 2 hefl. 1,9.
(3) Corpus omnium perfectionum, quibus
beatorum corpora exſplendeſcent (S. 964.).
exſors erit; procul dubio conſpicuis turpi-
tudinum in hac vita exercitarum notis fœdum.

(4) Totus

—

)tu
eit ,aueliſus.

lnt e dcri
gaitio hei u
Nonoris ſi
10 ſtatus illo
dum eſt L
lunmnatorum
humn ſocii
Jituum Mat
in hac vita
aut certe a
Luc. 16,29.
Alam deteſ
E. 3) Eee
(9 hye
torum mixt
Fifſimamg.
Heciatim g.

(intuitu

uin facile po
Mhre 9,44.
Unplacabils,
Rentds, inn
Verant, eo
lnlieinte
honun Idl

r
.

Mors terna. 117

run eccaten
Ltentt ii
. Ap. 21,5
Dal ,19, 21
Dmnhivm ſeeti

N 10, f1.

tti ſita eſl 1
itnt, A /

Outer IHla de

ſelſis.

conſitit,g
rebunt, lln
ciatim, o

eſtiwenrA.

Hei (ge lut
gbenn Cunr
ien, t
02, 19. M
12. uul.
i Dei mmute
MNR .
ol laur
jiltelig⸗
pu, Gnt
hicns .

eti tots

hi

(4) Totus homo ab ommni beatorum conſortio
erit exeluſus. Apoc. 21,27. 22,15. Luc. 13,28.

S. 1000. De pœna ſenfus ſequentia con-

ſtant e Scriptura. (1) in intellectu erit a. Co-

gnitio Dei ut ſeveri judicis, ac vindicis læſi
honoris ſui. Apoc. 6, 17. G. Notitia beatorum
ac ſtatus illorum feliciſſimi, quo ipfis caren-
dum eſt Luc. 16, 23. 13, 28. Y. Notitia
damnatorum, qui ejusdem miſeriæ in æter-
num ſocii erunt; ac ſpeciatim malorum ſpi-

rituum Matth. 25, 41. nec non illorum, qui

in hac vita impietatis aut duces, aut miniſtri,
aut certe conſortes fuerunt. Apoc. 19, 20.
Luc. 16, 28. J. Convictio de ſe ipſis, tan-
quam deteſtabili cauſa omnis hujus miſerix,.
Sap. 5,; 3: ſeq.
(2) In Voluntate erit affectuum injucundiſti-
morum mixtura, confuſionem in mente mole-
ſtiſſimam gignens & nutriens. Rom. 2, 9. Ac
ſpeciatim quidem: æ. Triſtitia profundiſſima,
ex intuitu infelicitatis præſentis, quæ tota
tam facile potuiſſet vitari. Vermis appellatur
Marc. 9, 44. 46.48. G. Odium Dei, judicis
implacabilis. Apoc. 6, 16. v. Invidia erga
beatos, inprimis eos, quos in hac vita no-
verant, contemſerant, afflixerant. Sap. 5, 2.
§. Indignatio: tum erga Ne ipfos, ut cauſas
horum malorum; tum erga alios, quorum
aut negligentia, aut ſeduétio, aut ſcandala
. K k 3 ſimal.

—

518 Mors eterna.

ſimul cauſa ſunt damnationis ipſorum. s.
Metus pejorum zrumnarum continuus.
Apoc. 6, 16. & Deſperatio, ex infinito
malorum cumulo,. & duratione, & acerbi-⸗
tate, ſolatii ac mitigationis omnis egperte.
Luc. 16, 24. 25. Matth. 25, 30. „. Cupidi-
tatum æſtus, nunquam explendus, maxime
in eo genere peccatorum, cui in hac vita
Maxime dediti fuerant. Pfal. 49, 15. .
(3) h corpore cruciatus erunt ſummi; Luc.
16, 23. 24. 25. Matth. 25, 41. indicati per
frequentem illam commemorationem ignis 5
Mat. 3, 12. 13,30. Marc. 9, 45. Apoc. 14, I0. I1.
20, 15. qui qualis futurus ſit, fruſtra quæritur.

S. 1901. Locus bujus ſupplicii incertus eſ;
neque ſumma miſeria dependet a loco: ubi-
que enim ſtatus miſerrimus eſſe poteſt. Uti-
tur tamen Scriptura formulis locum indican-
tibus, Luc. 16, 23. 29. 1 Pet, 3, 19. Mat. 5,26.
Marc. 9, 43. & corpora reſuſeitata omnino
grunt in loco: ſed certus aliquis locus non
dererminate indicatur in Scriptura.
Ji totum hunc mundum ſuſpicantur infer-
num fore, ex igne, quo terra conflagrabit,
exſtiturum, aut qui in centro terræ, aut in
Sole, infernum ponunt, meris conjecturis

indulgent, Satius eſt, cavere, ne experia-
mur.

§. 1002.

—

§. 10ℳ.
damruorum
Luc 10, 14
() ex ma
te, & m
EKſtantiori
Sine ergaill
(2) ex ſ
ſcandala,
officio. M
3, 18. 20.
rum oppr
Conleg
erit, & 4

§. 100.
bit. M
guod Serr
nugio dic
2 Theſh 1
Ad, &
linum qur
lie ſignifie
herpetuus
dur Spiritt
ter, ac
dere at
Conlferen

Apoc. 14

—
ilrumn.
um continin
io, e infini
Dne, & Terbi
onnis eyene,
. Ct.
ndus, mayfe
ci in hac i
l.
nt fummi ,
I1. indiczti e
Nionem igni
lpoc. 14, lo
ſtra qvenin

iiet
loco: ub⸗
ſgte. l
eutd incicn⸗
19. Mir es
ittti nm
Uis ensnn
N NOD
mrift.
lltlrunt,
ene, MNH
oſelkhö

0
1e hec

Mors gternag. 519

S. 1002. Inæqualitas graduum in peœnis
damnatorum, Matth. 10, 15. 11, 22. 23,; I 5.
Luc. 10, 14. 12, 47. Apoc. 18, 6. 7. orietur
(1) ex majore vel minore menſura gratiæ ob-
latæz, & majore vel minore ejus contemta,
exſtantioribus item beneficiis, & ingratitu-
dine erga illa. Matt. Ie, I5. 11, 22. Luc. 12, 47.
(2) ex ſeductione multorum aliorum, per
ſcandala, falſas doctrinas, negligentiam in
officio. Matth. 18, 7. Apoc. 19, 20. Ezech.
3, 18. 20. (3) ex violenta multorum alie-
rum oppreſſione. Apoc. 18, 6. 7. Sap. 6, 7.
Conſequenter hæc inæqualitas juſtiſima
erit, & ſine goαντοππι. Apoc. 22, 12. 4

S. 1003. Pœna bæc infernalis æternum du-
rabit. Argumenta hujus theſeos ſunt: Gr)
quod Scriptura pœnam damnatorum diſerte
ανοον dicit; Matth. 25, 46. Dan. 12, 2.
2 Theſſ. 1, 9. Judæ Y. 13. vocabula autem
diu“ & dacvtes ſi non ſemper, tamen ut plu-
rimum durationem fine fine ſignificant, ita ut
hic ſignificatus in Scriptura ordinarius, ac fere
perpetuus ſit. Comprehendi non poteſt,
cur Spiritus S. tam conſtanter ſic, & non Ai⸗
ter, hac de re loquatur, ſi noluit nos cre-
dere æternitatem pœnarum infernalium.
Conferendæ phraſes æquipollentes emphaticæ,
Apoc. 14, I1. 19:3-⸗20, 10. Joh. 3, 36⸗

Kk’4 (2) Scri⸗

Le WMors gterna.

(⸗?z3) Scriptura facit immediatam oppoſitig-
eem inter vitam æternam, & damnationem
eterham, idque in eadem ſententia Matth. 25,
46. Dan. 12, 2. Abſonum autem foret, ei-
dem vocabulo, in eadem propoſitione repe-
tito, duplicem ſignificatum tribuere.

(3) Scriptura exprefle negat finem fore

Jdamnatipnis. Marc. 9, 44. 46. 48. Ad hoc ar-
gumentum qui diſſentiunt multa dixerunt,

ſed mhil adbuc, quod conſclentiæ ſatisfa-

Ciat, potuerunt adferre.

(4) Fadem affirmat, melius Jore non naſci,

ran
Vitan

uans damnari. Matth. 26, 24. Marc. 14, 21.
Hoc dici nequaquam poteſt, ſi ſpes ſupereſt,
conſequendæ, vel poſt longiſſima ſupplicia,
felicitatis nunquam dein deſiruræ.
(§) Tranfitus e ſtatu damnationis ad ſtatum
beutorum impohibilis dicitur. Luc. 16, 26.
Hanc impoſſibilitatem aſſequitur etiam
Ratio. Damnati nulla habent gratiæ media.
Supphicia autem & cruciatus foli fſpiritualem
animi emendationem efficere non poſſunt.
Relinquitur igitur, ut talis emendatio per
miraculum E& irreſiſtibiliter debeat fieri. Jam
autem cum Juſtitia & Bonitate Dei conciliari
non poteſt, ſi hic Converſionis modus poſ-
ibilis eſt, eum poſt multa ſuppliciorum

millennia demum, ac non potius jam in hae

e Poſita

—
Dolta h
coeicit e
orut i
ccunt.

1.
10)

conſimmat
unt Deo
ſuitione

tate Gla

§. 100
Cure qua
(Condition
nin lequ⸗
armine
Mitente
Kire, 0

Reyel
dum (1
SnImus

i.

lutmn o,zne
9 Uunnatio,
kenti Math 1
Utemn folt, e.
Opoſitionee.
telbuete.
9. Ad hoc
ulta Evern
lclentie ſn

llele

Fore not “
MarC. 14,11
ſes ſupert,
imna Apperi
c.
risal fatin
N. 1,26.
egitur tin
glakie gtl
l Ppninen
e hno,ilin.
elenid
erfei
Deiomain
6 Nob
ſppiemn

enn

NN

=

Mors Aterngg. 7721

Pponta hac ſuppliciorum æternitate per ſe

concidit eorum opinio, qui pœnam damna-
torum in eorundem annihilatione conſiſtere
dicunt. Si enim annihilantur, non ſubeunt

sονον sια ι . Matth. 25, 46.

. IXIII.
DE VIITA ETERNA.

S. 1004.
Tudem pervenimus ad finem bonorum,
vitam æternam, quæ eſt ſtatus glorio ſus
conſummatæ felicitatis, in communione perfetta
cum Deo, Summo noſtro Bono, & perpetlua

ffuitione omnium bonorum cum Jumma jucundi-

tate & lætitia inenarrabili, conſiſtens.

S. 100 5. Dari vitam æternam, Ratio ob-
ſcure quodammodo colligit ex vitæ præſentis
conditione, pœnitenda ſane, ſi nulla melior
vita ſequatur; ex animæ immortalitate; di-
Gamine conſcientiæ, hujusmodi quid pro-
mittente; & deſiderio beatitudinis non de-

ſituræ, omnibus connato.

Revelatio autem de ea clariſſime docet:
dum (1) diſtincte de ea exponit, quousque
animus noſter in præiente ſtatu id capit.
Kk f Marc.

522 Vita eterna.

Marc. 16, 16. I Cor. 2, 9. Col. 3, 3. I Joh.

3, 2. Vitam enim vocat, Mat. 7, 14. 18, 8.9.
Joh. 3, 16. 36. 17, 3. 2 Tim. 2, II. gloriam
Rom. 2, 7. 8, 17. 2 Tim. 2, 1O. 1 Pet. 5, I0.
gaudium 1I Pet. I, 8. Matth. 25, 23. beatitudi⸗
nem 1 Pet. I, 3. 8. 1 Theſl. 5, 9. Ebr. I, I4. 5,9.
(2) dum eam repræſentat ſub variis Sgmbo-
lis, per ſimilitudines a rebus obviis ſumtas.
Tales ſunt: Tabernaculum æternum, Luc. 16,9.
domus æterna, 2 Cor. 5, I. Joh. 14, I. civitas
Dei, Ebr. II, 10. 12, 22. 13, 14. Apoc. 21, 1.
22: 1. patria Ebr. II, 14. 16. add. 4, 9. para-
diſus Luc. 23, 4 . Apoc. 22, 9. Ita & bona
ibi futura vocat bereditatem Rom. 8, 17.
1 Pet. 1, 4. theſaurum in cœlo Matth. 10, 21.
brabeum, & coronam, Phil. 3, I4. Apoc. 2, 10.
2 Tim. 4, 8. I Cor. 9, 25. meſſem nunquam
deſituram. Gal. 6, 8. (3) Eadem Scriptura
omnes idei articulos fundamentales cum bac
theſi de vita æterna connectit; 1 Pet. 1, 6. do-
trinam nempe de Deo, de Chriſto, de Spi-
ritu S. Autore ſalutis; de homine, ejusque
creatione; de Ordine ſalutis, pœnitentia,
fide, converſione, juſtificatione, ſanctifi-
catione; de medliis ſalutis, verbo, ſacramen-
tis; de Miniſterio Eccleſiaſtico; de Cultu
divino. Quorum omnium nikhil ſibi conſtat,
aut ſcire noſtra intereſt, ſi non eſt vita æter-
na: ex adverſo, ſi eſt vita æterna, admira-
bilis eſt Scripturæ in doctrinis ſuis harmonia;

& ipſa

ſunt rerit
ſoldæ, e
Kan
A &
ſant, A⸗
6c.4. 22

§. 100
cenda ce
(licet pr
Præter
Ebr. 5,
nerali v.
341 643. 4
Dan, 12,
Genlf,

Hu

F. loc
eſ Deus
jus com
Bonum.
69. 73
11,28.
Deus
Cbriſu
Joh.,
Per mi
Ad. n
Verar⸗

Vita terna. 523

9l,33. 150
PI 1g,,
2, Il gorin
0. Ilet ,10
23. beatiuti⸗
Ebr.1,14, 9
Naris Ohntd⸗
Obyris umtan
um, Du.65
11,1. tni
4. Apoe⸗ 21, 4
0, 69,. 5 n
Ita & lun
Rom. 8, 1,
ſatth. 10,1
Apoc,.2, 1
enn nunquam
len detigtune
les cum 14
benhbi⸗
nilo, e
ine, eing
Cenitent,
ennen⸗
40
piendt,
eſt vit
na, dnn⸗
urH
,

& ipſa hæc inter ſe quoque cohærent; &
ſunt veritates egregiæ, optabiles, Deo dignæ,
ſanctæ, efficaces. (4) Denique Scriptura
Aaaus exempla habet eorum, qui per ec-
taſin & viſiones de altera vita certi redditi
lunt. Act. 7, 55. 56. 2 Cor. 12, 2. 3. 4. Apoé,
C. 4 22. 5 (E

S. 1006. Hinc elucet Scripturæ in ea do-
cenda conſtantia; usque eo, ut in ipſo E. T.
(licet pro ratione illius œconomiæ obſcurius)
præter fœderis Moſaici promiſſa temporalia
Ebr. 8, 6. Spes vitæ æternæ fidelibus ſub ge-
nerali vitæ nomine, Deut. 30, 15. 19. 20. Pf-
34„ 13. & ſpeciali vitæ æternæ Joh. 5, 39.
Dan. 12,2. tum & facétis Gen. y, 24. & dlictis
Gen. I., I. facta fuerit. Ehr. II, 10. Gen.

49; 18. Fiob 19, 25. 26. 27.

S. 1007. Cauſa effciens hujus beatitudinis
eſt Heus Triunus, ſummum & unicum, in cu-

jus communione homo acquieſcere poſſit,

Bonum. Jac. 4, 12. Pfal. 17, 5. 42, 2. 3.63,20
4.9. 73, 2 5. 26.28. Thren. 3, 24. Mat. 17, 40.
Deus eam gratioſe donat, Rom.6; 23.
Cbriſtus ſuo merito impetravit, I Pet. 1, 3. 4.
Joh. 3, I4. 15. 17,24. Verbum & Sacramenta
per miniſtros Eccleſiæ oferant & applicant,
Act. I1, I4. I Tim. q. 16. ac fides in Chriſtumn
vera recipit. Joh. 3, 36. 20, 31.
§. 1008.

524 vita zterna.

H. 1008. Hinc obtingit (præter angelos)

ilis hominibus, qui usque ad mortem in fde

vera perſeverarunt. Apoc. 2, 10. 21, 7. 1 Pet.
1, 9. Ebr. 3, 14. 10, 38.
De ſalute gentilium, quibus plane nihil de
Chriſto innotuit, cum Scriptura nihil nos do-
ceat, noſtrum non eſt ſtatuere. (S. 542. 443.
544. 545) Videant potius, qui evangeli-
um audiunt, ne excidant tam propinqua ſalu-
te. Ebr. 2, I. 4. I. 2. .

G. 1009. Vita æterna proprie & ſtricte ſum-
ta (pro beatitudine glorioſa & conſummata
G. 00), non cadit in credentes in hac vita;
rCor. 13, 10. 2Cor. 5, 7. Exod. 33, 18. 20,23.
niſi quo ad præguſtum aliquem extraordinarie
nonnullis, inprimis moribundis quibusdam,
contingentem. Act. 7, 56. 2 Cor. 12, 2. Matth.
17, 4.
7e4 pabent tamen fideles jam in hac vita
veram beatitudinem. Rom. 4, 6. Eph. 2, 6.
Ebr. 12, 22., 23. Salvi enim ſunt facti Tit.

3, §. Eph. 2, 5. 8. & beati Matth. 5, 3-11:.
16, 17. Luc. 1, 4 5. 6, 20. 1 1, 28. Joh. 13,17

20, 29. Rom. 4, 7. 8. 1 Pet. 4, 14. ac. I. 2 5⸗
Apoc. I, 3. 16, 15. 22, 7. 14. G babent ac
poſſident vitam æternam, Joh. 3, 36. F§. 24 .
6, 40. 427. §4. I Joh. c, I2. 13. 20. quæ in
ipſis inchoatur, cum ex evangelio Deum &
Chriſtum fide cognoſcunt; Joh. 17, 3. qua

eademn

ealen fon
2. b: 2
Leatitue
Chrie in
ſert, 10.
Tn. 2, 13
cie Civer,
Rom. 9,2
elt hraben
tum pot.
2, 17. bl

§. 101
his iy hit
1 0h,3
Usge ali

ſemge ſper

Utis ſtudin
1). 1oh.

Nns felie

furA dor

§. 1011
doſlunt
Ut in ea

2Tim. 4

10, 25. 1
Atque 40
tate, A
1Cor.

—
ter unge.
nnoſeen in i
2 elket

plane mihite

nihl nos
( ſen
gui eyangeli
Opinquaſdl

Eſteicke ſun⸗
conſumma
iy Nue titt
„ 19.20 2
traordinante
uiboscim,
1,2. Mutt

in hae
Nn 16
tudli .
1n ſ, 311
Pt. ,
ſc.lA.
okent
20 gle l
9 Deum?

1
in

Vita «terna. 2 5

eadem formula utitur Apol. A. C. 216. lin.
2. & p. 259. lin. 23.
Beatitudo gratiæ in hac vita, a beatitudine
gloriæ in altera vita, plurimum quidem dif-
Jert, 1 Cor. 13, 12. 1 Joh. 3, I15. Rom. 7, 24.
Tit. 2, 13. Phil. 3, 12. 13. 14. non tamen ſpe-
cie diverſa eſt; 1I Cor. 13, 9. 12. Ebr. 6, F.
Rom. 8,23. 2 Cor. , F. Eph. I, 14. nec tamen
eſt brabeum ante victoriam, ſed eſt incitamen-
tum potius proſequendæ victoriæ. Apoc.
2, 17. Pfal. 84, 2. 12. 13. Coll. 7. 8.

S. 10 I0. Forma indoles vitæ gternæ na-
bis in hac vita non patet; Col. 3, 3. 1 Cor. 2,9.
I Joh. 3, 2. 1 Pet. 7, 8. 2 Cor. 12, 4. niſi quo
usque aliqua ejus cognitio ad ſuſtentandamn-
dem ac ſpem noſtram, & ad excitandum Iancti-
tatis ſtudium neceflaria eſt; Tit. I, 1. 2. 2, 12
13. 1 Joh. 3, 2. 3. Unde magis magnitudinem
hujus felicitatis, quam ejus naturam, Scri-
ptura proponit. Rom. 8, 18-24. 2 Cor. 4, 17.

S. I011. Docendi tamen caula ſic diſtribui
poſſunt partes, quibus hæc felicitas conſtat,
ut in ea ſit «. Immunitas ab omni malg:
2 Tim. 4, 18 tum pb'jcé, Apoc. 21, 4. Joh.
10, 25. tum moraliz; Apoc. 19. 8. 21, K. 27.
atque adeo ab omni indigentia & imbecilli-
tate, Apoc. 7, 16. I Cor. 15, 42. a peccato
ICor. 15, 74. 5 5.: coll. 56. morte, Apoc. 21, 4.
mundo

26 Vita terna.

mundo, ejusque odio, 1 Cor. 6, 2. Apoc.
7 1. (q. & Satana. Apoc. 2, 10. 1Cor. 6, 3.
S. Praſentia cujus que boni: tum conſervativi,
tum perfectivi; quoad Bona tum jucunda,
tum utilia, tum glorioſa.

S. 10 12. Primarium vitæ ægternæ bonum
eſt Viſio Dei,; 1 Joh. 3, 2. Matth. §, 8 Ebr.
12, 14. Hiob 19, 26. quæ quid ſit, cum ne-
meomortalium hujus rei experientiam nan-
ciſci poſſit, Exod. 23, 20. 23. in hac vita
explicari non poteſt. Quæ de ea ex Scri-
ptura ſcire poſſumus, huc redeunt:
Eſt (1) viſio immediata & intuitiva: De-
um ac res divinas non per ſpeculum, ex ope-

ribus, aut ex Verbo, ſed de facie ad faciem,
1 Cor. 13, [2. hoc eſt, per operationem Dei

immediatam, ideas in nobis lucidiſſimas

ſuſcitaturam, cognoſcens, Apoc. 21, 23. quæx

nobiliſſima eſt Deum cognoſcendi eoque

fruendi ratio. Pſalm 36, 9. 10. 65, 3. 27, 13.

Eſt (2) viſio beatifica: intimam cum Deo
communionem, operationes Dei novas, im-
mecdiatas, nunquam in hac vita perceptas,
conjunctas habens, & hinc amorem Dei in-
tenſifimum, & acquieſcentiam in eo lætiſ-
ſimam, Pfſalm. 17, 15. Apoc. 19, 7. 21,3. &
gaunium ineffabile gignens. I1 Pet. I, 8. Pſalm.
,16, PI.

Eſt (3)

N/3)
tos drins
celitis,
atis pu.
ie inſtau
3, 19. Pfa
Kom. 8,:
ſt (4
eX Llorio
13, 43. D
34, 29. 3

§. 101
ſione Dej
ſtio,
ujppe
1ſdnhe
Ar: a
Dei eent
Eülentiam
Oeuſis me
et,,,19.
lallum Kle
dam idon
leque dre
A6. Plos
Pmiis glo
viſuros
Jue illi
Exiſtima

. Vita æε%a. 627
6,1 A Eſt (3) vifio transformativa: implens bea-
1Cor,61. — tos divina luce; tum ſapientiæ perfectæ ac
olſaonft, Ccæleſtis, tum juſtitiæ conſummatæ, tum Jan-
Rõ &itatis puriſſimæ; quo pacto Imaginis divi-
næ inſtauratio perfecte abſolvitur. 2 Cor.
3, 198. Pſalm 17, I7. I Joh. 3, 2. 2 Pet. 1, 4.
eme huum RKom. 8, 29.
f 6, Ehr Eſt (4) viſio Aſimilativa, beatis aliquid
ex glorioſa Dei majeſtate impartiens. Matth.

t, cumn ne-
Wtamn. 13,43. Dan. 12, 3. 2 Theſſ. i, 10. conf. Exod.
in hac vu 34 29. 30.
en er e WM
ht: S. 1013. Ab hac primaria doctrina de Vi-

ſione Dei beatifica probe diſcernenda eſt quæ-
: ſtio, an oculis corporis Deum viſuri ſimus:
1,1 H. gquippe quæ ſecundaria tantum eſt; ejusque
lfatet, difficultas plurimum augetur, ſi ſic forma-
otenei tur: an oculis corporis viſuri ſimus ipſam
ſodſimg Dei eſentiam. Neque enim Deus quoad
2,, 3 EN, Efſientiam, Proprietates, Trinitatem, niſi
di e eulis mentis videri poteſt. 1 Tim. 6, 16.
5 ½ TIPet. 1, 18. 2 Cor. 3, I8. & oculorum corpo-
. tfalium Elevatio, qua ad eſſentiam Dei viden-
nan dam idonei fiant, neque explicari poteſt,
, neque probari. Neque ex loco FHiob 19, 25.
ea 26. plus poteſt concludi, quam oculos cor-
na poris glorificatos corpus Chriſti glorificatum
viſuros eſſe. Conf. Joh. 14, 9. 17, 24. Ita-
1,1 1 que illi rectius ſolvunt difficultatem, qui
. Nhn exiſtitmant, Deum oculis beatorum ſe ipſum

D 4 4 Tepræ-

528 vita æterna.

reprælentaturum ſub variis Gmbolis lamino-
ſis, exhilarantibus, præſentiam ipfius glo--
rioſam demonſtrantibus, Plſalm 36, 10. Eſa.
60, 19. 20. Apoc. 21, 23. 22,; 5.

S. 1014. Erit igitur in Intellectu, ſcientia
rerum divinarum multo quam in hac vita
illuſtrior, intuitiva, clariſima, (ℳ) Cor.
7y, 7. ad quam concurrent a. verum nobiliſſi-
marum præſentia; Apoc. 4, 38. 15, I. ..
mentis glorificatæ facultas plurimum aucta
1Cor. 13, 10. 1I. 12. v. ſtudium cogno-
ſcendi excitatius; Apoc. 6, I. 3. 5. 7. 17, 1.
J. Jubſidiorum cognoſcendi plenitudo; ApOc.
5, F. 17, 7. 21, 10. g. Ex perieitia vivida;
cumn ſenliu intimo, nova ſubinde admiranda
aperiens, Apoc. 21, 3. 8
Unde cognitio hæc ſucceſiva erit, cum
continuo progreſſu conjuncta, Apoc. 15, 4.

S. I017. In Voluntate autem erit: a. Amor.
Dei intenſiſſimus, Pl. 34, 9. 2 Cor. 13,9. 13.
1 Joh. 4, 16. G. Sanckitas perfesta, bſalm.
17, 15. Eph. 5, 27. Apoc. 21, 27. impeccabi-
litas conftirmata, 1 Pet. I, 4. Apoc. 3, 12.
1 Theſl. 5, 23 Judæ Y. 24. libertas puriſſima.

Apoc. 7, I5S. Ebr. 12, 23. v. Gaudiunm con-

ſummatum, cum conſcientiæ pace ſerena, &
Auwzenete Ppleniſſima, ſine invidia, ſine faſti-
dio, Pſalm. I6, II. 36, 9. Matth. 25, 21. 23⸗
Eſa.

—
Alx. 3 10.
bis lrip
Aph. 19,
odh. 14,

§. 1016
in girella
quoniam
uoc e exſ
cjentia,
jeckum Be
quod ſol
endus, 2
diverſa ac
Neque
à ca,
lud impe
de mhet

§. 101
(1) Soci
bi ſpeci⸗
Probzbilt
in ine pit⸗
10, 3. 12.
Mores N
res in A
no Dele
Kllte

—
liglsmind.
ils g.
3 6 0. El.

lu, ſenit

10miranu

Et, CUn
o.⸗

0t.1 18S— 13.
l, Plln.
hreelhe
. 3 11

rigeca.
„7 Gl⸗

Vita «terna. 2329

Eſa. 37, 10. 65, 1I8. I Pet. I, 8. humanis ver-
bis deſcriptum, Luc. 22, 30. Mat. 8, II.
Apoc. 19, 7. ſed ſpiritualiter intelligendum.
Rom. 14, 17. “

S. 1016. Ita vita æterna conſiſtet quidem
in directa && immediata communione cum Deo:
quoniam tamen ex Scriptura conſtat, alia
quoque exſtitura, ad felicitatem beatorum fa⸗-
cientia, recte & ſolide diſtinguitur Ob-
jedtum Beatitudinis primarium ac principale,
quod ſolus Deus eſt, beatifica viſione fru-
endus, ab ſecundarüs atque acceſſoriis, quæ
diverſa ac varia erunt.
Neque vero illa objectorum, & actuum
circa ea, varietas primarium ac præcipuum
illud impediet; hinc nulla a Deo diſtractio
inde metuenda erit. Act. 7, 15. 14, 4.

S. 1017. Sunt autem talia ſecundaria:
(1) Societas cum angelis bonis; Ebr. 12, 22,
ubi ſpeciatim de illis angelis non plane im-
probabiliter nonnulli cogitant, qui fidelibus
in hac vita variis occaſionibus adfuerunt, Act.
10, 3. 12, 7. 27, 23. quosque in morte ad-
jutores habuerunt, & poſt mortem ducto-
res in gloriam; Luc. 16, 22. ut coram thro-

no Dei eosdem ſibi junéctos habeant, & cum

zis Exhltent.
I. 1 (2) § 0*

(30 vita eternn.

(2) Societas cum bentis coberedibus, Ebr.

12, 22. quam non præciſe ut ſemper ſimulta-

neam concipere neceſſe eſt, cum poſſit eſſe

etiam ſucceſſiva. Ex ſocietate hac autem re-

cte concluditur, beatos ſe invicem cognituros,

Luc. 13, 28. 29. 1 Theſſ. 2, 19. 20. in mutua
eorum inter ipſos converſatione innumera-
bilia divinæ providentiæ admiranda manife-
ſtatum iri, 2 Theſſ. 1, 10. inde continua læti⸗-
tiæ, felicitatis, occupationum ſanctarum,
incrementa exſtitura, Apoc 19, 7. ipſosque
ſe mutuo ad immediatum Dei cultum, ad-
miratione, veneratione, adoratione Summi
illius Boni, excitaturos. Apoc. 7, 9. 10.
(3) Contemplatio totius mundi novi, 2 Pet.
3 113. & objectorum materialium in illo:
inoquibus conſpicietur divina Majeſtas ac
ineffabilis pulcritudo, adaptata ad corpus
glorificatum & novos in eo ſenſus. Apoc.
4,2 - 6. 21, 10 - 27. 22, I. 2. 3.
Ita in infinitum dabitur varia ſanctiſſimo-
rum officiorum exercendorum occaſio.

S. 1018 De corboribus beatorum genera-
tim docetur, ea ſpiritualia fore: non quoad
Nubſtantiam quidem, ſed quoad qualitates⸗
vs H α, non vé aααα, 1 Cor. 1, 44.
Atque id hunc in modum Scriptura de-
clarat: a. non egebunt ad ſui conſervationem
cito & potu, 1 Cor. 6, 13. Apoc. 7, f. 16.
es ceſſabunt

ceſſabunt
quic e c⸗
iplpropr
36. G. V
Vandæ or
Spirltu d⸗
les ac inte
us, Fap.
8 ihla h⸗
kom. 5,

§. 10
Seriptora
1 Cor I5
Ad han
lIgendamn
71 16 2 t.
tiganone
mortalita
Principis
(2) 0
uriima
porum
mohlam
QRara,
demule
6)

—
Aihus, Ih.
1Der ſmule
mn polt el⸗
c autente.
ncogritme,
. in mute
innumen
da manife⸗
ntinua læt-⸗
ſandarun,
7 ipſosgut
luum, 4.
one Funnni
g 10.
hi, 2.

1 in o:

jeſtis at
A Cols

Gilino⸗

ſo.

1 gelleta⸗
on ut
Aalmii
16,
pmnte
ryntinen
ſſ.
lin

Vita æterna. 531

ceſſabunt adeo actiones animales, & quic-
quid ex conditione mortalitatis in hac vita
ipſis proprium fuit. Mat. 22,30. Luc. 20, 34.3 .
36. GB. Vitæ, vigoris, pulcritudinis, conler-
vandæ principium in ſe ipſis babebunt; 1 Cor,
1554 5. 49. Y. Comparata erunt ad animæ a
Spiritu Sancto occupatæ operationes ſpiritua-
les ac intellectuales & recipiendas & exſ quene=
das, Sap. 9, 13-16. Apoc. 4, 8. 9.e 10. adenque
& iplſa pendebunt a opiritus Santti regimine.
Rom. 8, I1.

S. 1019. De iisdem corporibus porro & id
Scriptura docet, glorificata fore. Phil. 2, 21.
1I Cor. 15 43. 50. 5I. Rom. 8, 19. 23.
Ad hanc gloriam utcunque diſtincte intel-
ligendam retertur: (1) impaſſibilitas, Apoc.
7, 16. 2 1,4. vegeta firmitudo ac robur, defa-
tigationem omnem excludens Apoc. , 15. im-
mortalitas, absque ullo interno corruptionis
principio. ICor. 15, 53. Luc. 20, 36. —
(2.) Claritas, ſublato mali fomite futura
puriſima, Apoc. 21, 3. 27. ſummam cor-
porum cum animabus perfeéte ſanctis har-
mohiam extrinſecus quoque conſpicuam fa-
Rura, in ſylendore jucundo, decoro, ama-
bili, aliorum etiam oculos pulcriiudine ſua
demulcente. Dan. :2, 3. Mat. 13,43. Luc. 20, 36,
G) Subtilitas, qua aut inviſibilia eſſe, aut
conſpicienda ſe præbere poterunt, prout ex
LDIZ cauſis

532 vita zterna.

—

eauſis juſtis viſum fuerit; Matth. 27, 72. 53.
unde colligas, organa horum corporum, oh

ipſam ſubtilitatem, multo fore perfectiora,
conformata ſcilicet cœleſtibus objectis per-

cipiendis. Apoc. 4, 6.
(A4) Agilitas, qua celerrime quocunque
volent moveri poterunt, & regimini animæ

glorificatæ ſumma cum facilitate parere. 1Cor.

1543. 1 Theſſ. 4, 17.

S. 1020. An in vita æterna futuri ſint glo-
riæ gradus, & olim & noſtro ævo eſt diſpu-
tatum. Minus diffcultatum erit, ſi obſerve-
mus diſtincte:
C19 Quoad primarig vitæ æternæ bona
(S. 1012) eandem omnium beatitudinem fore;
2 Tim. 4, . 1 Pet. 1, 9. uti nempe una eſt
omnium h⸗ Eph. 4, 4. eademque iooτιπος
FEdes, 2 Pet. I, I. ſic eadem etiam gloria erit.
Apoc. 1, G.
(2) Et tamen futuros eſſe gradus diverſos
in gloria beatorum, Setiptura diſerte docet.
Dan. 12, 3. Matth. 5, 12. 19, 28. Luc. 19, 17. 19.
2 Cor. 9, 6. Joh. 14, 2.
(3) Hinc patet, inæqualitatem gloriæ futu-
ram eſſe tantum quoad acceſſoria && ſecundaria
(§. 101 1018): diſerte enim in corporibus
aliqua diverſitas futura dicitur 1I Cor. 15,
40. 41. 42. ex quo diſparitatem etiam quoad
dotes animorum acteſſbrias colligere licet,
Drt171 ex

ex conſt
& auma

§. 102
tandum:
gratia 4
nec tam
1Cor. 12
neritum.
in univer
Rom. 6,
y. Cauſa
tioſo eju

ex mera
(ecundn,

tetrihuere
eſt, quoe
neratar:
ent etlam
etion pr⸗
Aquitas
Apoc. 22

5de 1 5,9

Au non 1
tiſtem.

12,23.

Derfecte
accefſort
Perfecte
titacinis

—

t, ſa
tporum,

Perfebion

bjectis der⸗
quocunqu.
ginini Aint
urere.1001

tuti hntglr
o eſt ſhr
Koblene
ernzæ bon
Ainem /or;
e⸗ ucd eſt
goe ooro⸗
iglmineth

u Aet⸗

ſete Cotet,

,19,l:H

lenie iiu⸗
ſomini
Conrin
1Cor. 15,
ianm tut
re le⸗

— rita zterna. 533

ex conſtantiſſimis harmoniæ inter corpus
& animam legibus.

S. 1021. Ad diffcultates autem tollendas no=-
tandum: Etiam in hac vita enddem omnibus
gratia ab eodem gratiæ autore Deo datur;
nec tamen non diverſa ſunt fidelium dona.
1 Cor. 12, tot. B. Cauſa inæ qualitatis non eſt
meritum quoddam; Opera enim vitam æternam
in univerſum non poſſunt mereri. Eph. 2, 8. 9.
Rom. 6, 23. 8, 18. Conf. Apol. A. C. p. 96.
y. Cauſa ergo quærenda in honitate Dei & gra-
tioſo ejus decreto, quo absque ullo merito,
ex mera gratia, cuivis ſecundum opera ſua
(Necundum inquam, non propter opera) vult
retribuere. Gratioſæ liberalitatis in univerſum
eſt, quod Deus bona credentium opera remu-⸗
neratur: ejusdem gratioſæ liberalitatis itaque
eſt etiam illud, quod diverſa opera diverſa
etiam præmia habebunt. Eo illuſtrius ex eo &
æαι quitas & veracitas Dei eluceſcet. Rom. 2, 6.
Apoc. 22, 12. Matth. 7, 12. Col. 3, 24. 1 Cor.
3, 8. 15, 41. Ebr. 6, 10. 3. Minor gloriæ gra-
dus non infert defettum, nec culpabilem, nec
triſtem. Omnes erimus conſummati, Ebr.
12, 23. 1 Cor. 1, 8. 13, 10. Omnes in Deo
perfecte ſatiabimur, Pſal. 17, I5. ac ne in
acceſſoriis quidem ulli quicquam deerit ad
perfectam beatitudinem. Nam perfectio bear
titudinis acceſſoriæ proportionata erit ſingulo
L. 1 3 rum

534 Vita eterna.

rum habn; capacitatt, ac receptivitati, quam in præpa-
atoriO aujus vitæ ſtatu per gratiam ſanctificantem quis-
que padus en oi conterri. Luc. 19, 17. 19. 1 Cor. 15, 10.

J. 1022. Wternam beatitudinis hujus ſine fine duratio-
nem cum empuau Scriptusa incutcat, Fial. 16, 11. Mat.
25, 4%. Joh. 16, 22. 2 QOr. 5, 1. Ebr. 13, 14. 1pusm etiam
perichlum ejus annttend« necgans. Apoc. 3; 12. 29 11.
Luc. 16, 29.

J. 1023. De cælo beatorum multa olim ſunt diſputata,
quæ quidemn præiens acgumentum non valde illuſtrant:

unde iatns eit, nottones Scripturæ tenere; quæ vitam

æternam non modo utſtatum deicribit, ſed etiam certam
aliquan jedem, ubi bsati una faturs int „ Miemorat: inb
nomme cate, Matth. »„ 12 Marc. 10, 21. & quidem
tertez; quo luculentius a cœlo fideree & aereo datinguas⸗
rur; 2 Cor. 12, 2. Paradiſiz Luc. 2 5z 4 3. 2C0r. 12, 4.
Apoc. 2, 7. ſinus Abrahæ, Luc. 16, 22. gomus; Joh. 1412.
Efia. 32, i 8. borrei; Motth. 3, 12. 13,; 30. czvztatτι¹; Gal⸗
4, 2 6. Ehf. 12; 214. Apoc. 21, 2. 10. Ebft. 15, (4. 11,10.16.
& Patreæ; Ebr. 11, 14.
Cum bcati poft returrectionem habituri ſint corpora;
atque adeo en loco tuturi; & ibi, ubi Chriſtus eſt, unæ futuri
eſſe dicantur: negari non poteſt, cœli nomine aliquis am=
Pltas, quam ſtatum, neinpe etiam certam aliquam ſedem in-
dicari. Joh. 12,26. 14,2.3. 17,24. Phil. 1,2 3. ¹ Lhell. ,171.
Apoc. 7, 9. 15.‧17. A aatem bac beatorum ſedes ſit cumn
Scriptura nihil definiat, curiole inquitere opus non eſt.

H. 10 4. Satius foerit, rem ipſam tenere, & meditari,
qua nihil nomines magis movere debee, aut efficacius con-
ſolari. Ex ea ſpem & hauciam noſtram firmemus, ut terendæ
prælenti mileria ſumſicete queamus, & in fidelitate Deo ad
mortem usque præſtanda, animoque & corpocc àad æter-
nmitatem præpatando ne remittamus. Cor. 15; 738. Apoc.
7214 17 Beatt erunt, quos Donainus ſaaeles
ein velcret.

NDEX

AX

Ran;

2. Rexela
3. Theole
4. Religie
ticuli
5 Deus,
nom
Myſer
6. Creati
7. Angel
8. Home
10. brovie
II. Fœdu
I2,. Lapliss
nere,
13, Peccatt
I4. Peccat
becca
Vires
I56.1 Fœda
16. 19,

175
20, berſor
Ofie⸗
31, .„ „
11.. .
. .
Reg
24. —
2. . .
26. Ftatt
Stat
27. Statt
2 Prac

.

Huntem g i

100t, 15,1n.

ne ſre Arati.

l 16, 1ie u.
14. 1plueui
3) l1 ) l

lunt l

alde illulttaat
lez Aur vlut
d etiäln certin
Neinorat: i0
11. qgillen
eto Ciltinzet⸗
„ 2C0t. 11,
us; oll 1t
uatii, 1
. lol⸗

bnt cotſent,
eſt, Ns int
ne Alii. ℳ
Namn leden
Inell l⸗
: cuin
us non 4

E nellttt,
cacuscon⸗
e urtetent
Altae Dei

gole 4⁴ Ec .

,li 4e⸗
Sal

il.

IOEXY CAIIIA

Reiss ac Theologia naturalis, pag. I.

2. Revelatio & Scriptura Sacra. 7.
3. Theologia, 25.

4. Religio chriſtiana, 34. ubi & de Symbohs, Ar.

ticulis & Fundamento fidei. 43.
5 Deus, 48. ubi de Dei notitia, 48. exiſtentia;, 50.
nominibus & eſſêntia, 53. attributis, 57.
Myſterium Trinitatis, 79.
6Sö. Creatio, 90.
7 Angeli. 96.
8. Homo, Ies.
9. Imago Dei, 113. ubi & de univerſo Statu integro.
10. Providentia. 120, (117.
II. Fœdus Operum 132.
I2. Lapſus Adami; 135. ubi de Peccato in ge-
nere, 140. .
I3. Peccatum originale, 142, .
1I4. Peccatum 2 tuale. 147.
Peccatum in Spiritum Sanétum. 166.
Vires Liberi Arbitrii poſt lapſum reniduæ. 164.
15. Fœdus Srati 168.
16 -— T19. TLeſtamenta 174. ubi & de Veteri Teſt.
175. de Novo Teſt. 181.

20. Perſona Chriſti. 185.

Officium Chriſti mediatarium. 194.
21. - -⸗ ⸗ ⸗ „ propheticum. 199.
22. - „facerdotale. 204.
23⸗- 7 ⸗ ⸗ 2- regium, 210.
Regnum bPotentiæ. 213.
24. - - ⸗ Gratiæ. 216. 4
25. -= Gloriæz. 222.
26. Status Chriſti. 224.
Status Exinanitionis a25.
27. Status Exaltationis. 232.
28. Prædeſtinatio, 241. 29. Re-

INDENX CAFPIYUM.

——

29. Reprobatio. a51.
Gratia applicatrin, a52.
30. Vocatio. 258. —
31. Regeneratio, 270. .
32. Converſio, 275.
3 Pœnitentia, 282.
34. Fides. 285.
3 ½⅞. Juſtißcatio. 29 5.
36. Adoptio, 306.
37. Libertas chriſtiana. 08.
38. Unio fidelium cum Deo. 316.
39. Sanctificatio. 321.
40. Bona Opera. 333.
41. Vita chriſtiana. 340.
42. Precatio. 3 47.
Media ſalutis, Verbum & Sacramenta, 353.
43 Lex divina. 3 55.
Lex moralis. 360.
44.- „ ceremonialis. 367. —
45.— — lorenſis, 374.
46. Evangelium. 377.
47. Sacramenta, 386.
48. Circumciſio. 393.
49. Agnus paſchalis. 397.
50. Baptiſmus. 400.
51. Sacra cœna. 407.
5§2. Eccleſia. 420.
53. Miniſterium eccleſiaſticum. 441.
54. Poteſtas & diſciplina Eccleſiaſtica, 457.
5 5. Magiſtratus. 462.

56. Conjugium. 472. 6o. Judic, extremum. 499
57. Antichriſtus. 481. 61. Conſum̃atio Sec. 510
58. Mors. 485. 62. Mors æterna, 514.

59. Refſurrectio, 493. 63. Vita æterna, 5371.

E8 KS.
S

ta 355.

o der 10
,nn, 56144
14, 54,

buß.

.

NUAMR

11.α
KUA
õ

2
ES

△

Aà

eS O elesoi -„pepue8iS 0οο0ο1οααα1Ü4 uiooι6ραρμα οπH eee ese AX 666 / BLAdoͥ E
2 A X M 61 81 121 8 1 9 8 e 2
1 S 8 O

aooueſeg e snooꝗ

PITORUM

BAUHOFIUNM