Gf651_2
author: Jäger, Johann WolfgangandPufendorf, Samuel von

N12311855849 021

UItGnuntnrunnmn

U8 Tübingen

f—

—
—

delineatum

I0OH. WOLFG. JA GERO,

SS. THEOL. D.

SERENISS WIRTEMB. DuCIS CONSILIARIO,

GENERAL- SUPERINTEND. & ABBATE
MAULBRONN.
ubi
ad partes & placidum Cramen
vocatar.
Illuſtris Viri B. PuFkNDORFII.
Jus FECIALE DiIvVINuIM.

OPERIS MAJORIS

De FoEFDERE CURATIF
ejusque SPONSORE
PRODROMus.
7VBINGS,

Apud JOH. GEORGIUIM 20TTAM,
Typis Jon. CoNRAD EIsI,

Anno 1698.

— —

PER-ILLUuSTRI
G NEROSISSI MO DOOMIXNO,
DoMIN O
ECKARDO ULRICO
LDEWIZ,

SERENISS. WIRTEMSB. PRINCIPIS
AC DOMINI,

DNlI. CAROLI ALENANDRI

Ephoro meritiſſimo.

DoMiNo FAuTORI ET PATRONO
Suo 5ÆsTuMATISSIMoO.

—r EE S f f f 82828 — — — — —
2— S — = — —,,
— S D - f ᷑ "—–S =

DEDICGATIO.

PeSVr Ii Tuum tot
NNAewperimétis ex-
W ploratum habe-
rem ſincerum amoris af-
ſedtum, non auderem pa-
ginis iſtis Illuſtre T uum,
WNomen præfigere. Ete-
nim quæ non dediſti mihi
ar-

⁵5 6) ES

argumenta? Quo⸗ non.

pertus ſum favores,

cum per dimidium pene.
annum Tubingam hanc

noſtram ſfulgore Tuo illu-

Arares. Miterna apuda me

erit memoria, quam ſua-
vis fuerit illa Converſa-
tio, cum apud DEIICIUIA
illud GEERIS Hüuua-
I, JNereniſſimum Prin-

cipem CAKROLUAM

ALE-

„ (0)
ALé‿XNANDRUM,
&TE CGeneroſiſſimum
ejus EPHORI, DEoÜUIS
veræ NOEBILITATIS
viverem. Denudaſti eo
tempore pulcherrimum a-
morem, & plenis oculis
Candorem licuit introſpi-
cere.
Accedit, quod hæc non
ignaro rerum, ut ſæpe ſit,
dedicentur. Ipſemet ſtu-
ä4 dia

(0) £
—.

dia ad ſummum perduwi-
Ri faſtigium: Ita ut in Te
non MWecœnatem tantum
habeant, ſed & vivam,
Bibliothecam. Evolviſti
bhiſtoriarum campos, &
latiſſima illa ſpatia emen-
ſus es. Tacitos, Polybios,
Quetonios, cæterosg, Au-
guſtæ hiſtor. Scriptores,
ita in ſanguinem vertiſti
& ſuccum, ut bona exem-
pla

— —.—
=SS— —
— —

= =—
= =£ ——

=

=

(0)

—

pla tranſtuleris in natu-
ram,; mala damnaveris.
n Wec recentiorestibi igno-
—nſunt; quos numerarem,
niſiadulationis apud alios
ecies eſſet.
NJuri incubuiſti, non ad
leges ſtatim cœco impetu
dprovolando. Ned funda-
„menta prius poſuiſti ſoli-
da in Jure Univerſali.

Grotii liber de Jure Belli
& Pa-

62 60) 88

& Pacis, inevhauſtæ eru- Ir
ditionis Compendium, in- Wl
ter manualia Tua eſt. Al
Pufendorfium de Jure, iu
Nuturæ & Gentium ita i
memoriæ impreſſiſti, ut ,
nihil Te fugiat ,gquicquid h
Geriptor ille in Orbe lite-
rato famigeratiſſimus te- N
net. Cæſareum autem,
Jus, & ingentem illum J
Legum numerum in nu- n
me-

(0) &α

I. merato habes; Ut ſive in
ir bello milites, Jurae Fus
calleas; ſi⸗ we in toga Vi-
.R vas, pacis artibus ſi is in-
DKructus; ſive in Curia
Conſiliis præſis, nullum
negotium tam arduum ſit,
guod ex ipſis Juris fonti-
. bus decidere neſcias.
LQLuare æorè non feres,
Vir Perllluſtris, quod pa-
ginas has Tibi literarum

. Pa-

= —,,ỹ—Jc

(0) ☚

Patrono & Poſſeſſori

tranſcriblam. Tributum

EIt exiguum, quod etiam

Titulo gratitudinis de-
beo. Licet autem ad am-
pliſſima ua beneficia non
aſſurgat; JSuſſicere tamen
poterit, quod pignus hic
babeas, ſeu potius yn-
grapham ælerni debiti:
nam ut deneca, quem et-
iam æſtimare ſoles, ait:

Hoc

(0)

Hoc certè Juſtitiæ con-
in venit, ſuum cuique redde-
in re, beneficio gratiam. Ita
me delitorem ſacilè & lu-
bens agnoſco; nec patiar,
ut debiti memoria apud me
m: ſeneſcat.
D Aado & hoc; quod ſi
yproximk par Tuis vir-
tmtibus faſtigium obtine-
6bis; ubi ad priſtinam fa-
SDmiliaritatem contendere.
am-

—

(o) *

bellus hic ad minimum te-
Rlis erit, quam integra o-
lim &ʒ candida inter Nos
Juerit amicitia; non ſun-
data ſupra debile illud U-
TILITATIS fulcrum, ſed
ſupra Conſtans illua &
candidum fundamentum,
quod et affedtuum har-
monia &ò concordia. Deu
ut Galuſtius illud expri-
mit

amplius non licebit; Li-

(0) ²¾ S

r

mit, ſupra IPEM VEILE,
alque IoEm NorLk. Va-
le in Domino, 6& quam

diutiſſimè in Ra non tan-

tum Literarig, ſed &
Communis ac Publicæ fir.
mamentum, ac in ATI-
oulssIuI Nominis DkE.
IZIANI fulgorem Vi.
ve. Ita vovet

Perllluſtris Tuæ Generoſit.

Devot.
IOH. WVOLFG. Jaͤger/ 0.

Auguſtinus lib. 2. de Trin.

Duo ſunt, quæ in errore hominum difhcil-
lime tolerantur, præſumptio priusquam veritas
pateat; & cum jan- patuerit, præſumptæ de-
fenlo fallitatis. Gratanter ſuſcipit oſenlum co-
lumbinam pualcherrimz G modeſt ſsma charitas:
dentem autem caninum vel evitat cautiſſima
hurilitas vel retundit ſolidiſſima veritas. Nul-
lus reprehenſor formidandus eſt amatori veri-
tatis. Etenim aut inimicus reprehenſurus eſt,
aut amicus. Si inimicus inſultat, ferendus eſt.
Amicus autem, ſi errat, docendus, ſi docet, au-

diendus-

Et Lib. 3. idem.

In omnibus litteris meis non ſolum pium-
LeRorem, ſed etiam liberum Correctorem de-
ſidero. Veruntamen ſicut Lectorem meum
nolo mihi eſſe deditum, ita Correctorem nolo
ſibi: ille me non amet amplius, quam Catho-
licam Fidem: iſte ſe non amet amplius, quam
Catholicam Veritatem. IIIi dico, noli meas li-
teras ex tua opinione vel contentione- ſed ex
Divina Lectione vel inconcuſo ratione corri-

gec:.

Cil.
Vernan
e Ee.

d.

t

Nüüin
e
ntl
ee

Pum

n de

Meun
n golo
Cnho⸗
glalt
eis li⸗
ſed
corti⸗

5
3
.

PRPFATO.

Uam magna & quam ex-
Decelſa in Damaſcenam Cle-
bam, hoc eſt hominem con-
AAtulerit Creator T. O. Max.
=ð E expreſſit Auguſtiſſimus Pa-
a trum Auguſtinus, excla-
nans: Ex mirabilibus omnibus, que ſecit Dens
propter hominem, maximum miraculum eſt ho-
mo ipſe. M raculum eſt, quod in hoc uno
duas res alioqui ſummè diſſonantes cor-
pus & Spiritum, materiam & immateriale,
diviſibile & indiviſibile, extenſionem & co-
gitationem Deus nêrit combinare. Unde
nec mirum, quod cùm aliæz creaturæz per
unicum illud Biſyllabum FlAT produëtz
ſint, homo non creatus fit, niſi præcedente
§5S. Trinitatis CONSILIO. Magnum o-
Portet eſſe argumentum, circa quod ſapi-
entiſſimus Deus deliberando, occupatur.
Hiatus fuiſſet in eleganti aliâs creatu-
rarum ſcala, ſi non niſi corpora & Spirir u
A ub⸗

fubſtantiæ nimis latè diſtantes, productz
fuifent. Iſte diaris ur expi⸗ exetur, & Or-
do eſſet in am nbil um a Theatro, ho-
mo condend um inter corpora

& Spiritus tenen ns, & de utroque extremo

Partictpans; Nec corpus ſolum, nec Spiri-

86

mſen utrumque ſimul, miro nexn, &

IsTE non tant 5 intenine ente ant-

matus, in eum Divinitatis
lmeamen 1 4 UIna, inqnit ner-
vossè Amb 119. DE1 manis cwlum
ſ S t, „,On manns hominem figura vit.
Awlun n ſed bomo ad ſmi-

litndinem 2DEI.
Nec dignitati e
mus in ordine &
ductus; voluit e
mnium home eſſet Coronis & Corona. I-
mô in ipſo diffuſa Creaturarum varia per-
feet 10, tanqnam qu nocem ſyſtemate fuit
concluſs. In ille ſolo eator Opti-
Mmus Max. ut in De obio „qun ieſceret homo.
Accedit qued co conſtruendum m prius fuit
Ho oemjinis tanquam Regis b atium, atque
. Monarcha Orbis oduc endus, omni
jemn ſuo ſatellitio ſtipatus. Conſtitutus e-
nim

us detrahit, quod uhti-

aturarum pro-

3

2
.4
—
1
S
—

cxe
mirc Deus, ut operum o-
t

ron

t
(biyt
ddee
Utel

e G

1
ige⸗

n 4

e (3.) *

nim erat in ſacratiſſmo illo CONCILIO
rerum omnium creatarum, ac tetius Na-

=ꝛ
=
=
☚ꝑ

8

— —
=

lol⸗ turæ Imperator. Subjectus ejus poteſtati
l univerſus Mundus, & bruta licet nullius
Neno imperium agnoſcant, hujus tamen nutus
i obiequiesè obſervarunt; quem in ſenſum
ſen

aureum illud Os, & Eloquentiæ apex dixit:
Quemadmodum in greſuro Imperatore, Duces,
Præfelti, ſatellites, omnes que ſervi procedunt, ut
Palatio adornato, & omni alio miniſterio præ-
rarato, magno cum honore Imperatorem excipi-

NN

ant; Sic hic quaſi cum homo taxquam Rex in-
troducendis eſét, ſol præceſſit, oœlum præcurrit,
I prins ingreſum eſi Lumen, ortataque, ſunt omnia
lmi. &adornata, ut ſic ſummo cum honore æterni-
. talis ille Candidatus introduceretur.
lN⸗ Xt quid de Paradiſo dicamus, Domi-

n.. cilio Proavi noſtri? Nulla regia unquam
iplendidior, nullæ deliciæ unquam ſua-
viores, nulla copia major; Poëtarum hy-
„perbole de campis Elyſus, de cornu Amal-
theo umbræ ſunt & inania ſomnia, ſi cum
Rativa illa amœnitate & genuina abundan-
tia in comparationem veniant. Nallæ ibi
triſtes in cœlo ex nubibus rugæ, nullus ex
nimio æſtu torpor & ignavia. Denſæ in ar-
boribus frondes gratas ultrò offerebant
umbras. In frondibus fructus paſcebant
A 2 ocu⸗

23 (4)

oculos. In fructibus ſapor ſatiebat appeti-
tum. Nulius ibi à frigore metus, quia ſum-
ma aêëris innocentia, mira auræ temperies,
& perpetui zephyrorum luſus. Avium ve-
ròô modulamina, florum ſuavitas, & amica

colorum certamina uti loquebantur Crea-

toris Magniſicentiam, ita prædicabant
Poſſeſſoris & Domini felicitatem.
Et pro his omnibus liberaliſſimè collatis
Bonis non impoſitum à Domino dire &0
gravius tributum Vaſallo homini, quàm ut
manus & os abſtineret ab unius arboris
fruéctu, conceſſa omnium aliorum plena li-
centia. Sed illud omnium maximum eſt,
quod ſœdus in illa ipſa deliciarum ſede init
cum Cfeatura ſua Creator DEUS: fœdera
cum amicis fiunt. In eam amicitiam Con-
ditoris ſui receptus homo, ut ſi conditio-
nem facilem omninò, & aliunde jam debi-
tam adimplerer, vitam obtineret æternam,
in ipſa DEl Regia ſcil. Cœlo peragendam.
Ut benè dixerit Bernhardus: Quid deerat
Primo homini? quem favor divinus evehebat,
gratia cnſtodiebat, qui erat Paradiß incola, ter-

ræ Dominus, Cœli civis, ſœderatus DEI, frater

Anpelorum, & hæres ægternæ beatitudinis.
Be iſto ergoò fſœ dere primo, quod cum ſtan-
te adhuc homine iniit Deus, noſter hic erit
li-

Nen
lr.
peiss
n e⸗
Amiet
CN

— =

cOle
Ciecko
Uimu
.
bert
lena ..

delt,

einn
ſoten
eltio-
Lebi⸗
mar,
dam.
eerat
hebat,
la, ter⸗
. ſten
i.
nſtan⸗
hic eltt

l⸗

38 (5.) 26

libellus: In quo utinam perſtitiſſet Adam,
nec aures fallacibus ſerpentis verbis dedis-
ſet, non jam conceptio noſtra aſſet culpa,

— ——ð

naſci pœna, primæ voces lacryma, labor

vita, clauſula funeſta mors. .
Dulce tamen eſt, præteritæ quoque feli.
citatis meminiſſe. Tranſibimus poſteà ad
fœdus Novum, five Gratiæ, quod per
SPONSOREM ET MEDIATOREM
CHRISTUM fait ſancitum. Flio enim
DEI opus erat, qui criminis læſæ Majeſta-
tis divinæ reos, Patri reconciliaret. Vocabi-
mus autem ad partes Magrum illud Isgeniam
Pufendorſfium, qui in ſibeſlo de ure DEl fe-

ciali utrumque fœdus Naturæ & Gratiæ ma-

gno acumine expoſuit. Partes autem ejus
Ita tenebimus, ne veritati in juria inferatur.
Unde ſicubi à VnRI linea exorbitaverit, in
viam eum revocabimus: Absque tamen
bile, & ſervato tanto Nomini, de Republ.
Literatia tam bene merito, honore.
Tu verò fœderis Novi Sator & Stater

deargοναſſiſte conatibus noſtris, & greſſus

noſtros dirige, in materia ſatis intricata &
difficili, qui es via non errans, veritas non
fallene, vita non deficiens: Via in exemplo,
Veritas in promiſſo, vita in præmio.

A 3 CA.

55 (6.)

CAIT PRAXLIMIN ARE
De
Jure Fœderali Divino.
Summd.
Qua ratione Scriptura fœdus illud Primæ-
vum appellet.
„Quid ſignificet vox Hebræa 19 2, & quid-
de illa ſentiant Doctores.
3. Qui ritus in œderibus olim obſervati.
4. Zeicd ſignificet ouαν, & quid 21&αXανα.
* 1 „ 9,7. 321
5. Quo ſenſu vox 2 α t5ν hoc loco accipiatur.

2£

INhoc ergò campo, ubi ex una parte Jus,
ſimulque Favor ac Gratia Dei ſtat; & ex
altera Hominis vita ſalusque, ut inoffenſa
pede procedamus, neceſſum eſt, ut priùs
tricas, quæ ex nominibus ſuboriri poſſent,
removeamus.
Sciendum ergô vocem ForDERrsin Scri-
ptura S. ex qua unicè in præſenti negotio
ſapere debemus, variam nomenclaturam
habere. In Vet. Teſtamenti Codice, qui in
originali Hebraicè ſcriptus eſt, vocabulum
Ooccurrit P'nn, cujus primi natales incerti
ſunt. Nam Marcus Marinus in theſauro

Hebraico, quem arcam Noz appellavit,

Planè nullam radicem ipfi invenire novit;
Gidam derivant illud à radice Xa, quæz
ut propriè CREARE, ita, inquit Hamondus,

hine.

8
ipnne
te on
Aer
Knlo

gtils

ſent,

eri⸗
gotio
ram
dvi in
Glum
cettl
aur

avit 1

omit;
que
ndͤus,

ſimi⸗

„

rsr aedeeer e etne . n rE

fimilitudinis jure, or rdinar e atque 2ρα²,;
S diſponere ſigniſicat; . Quo ſa! Hnn, ut

Judæi Heller niſtæ et aln 75 R6 Gery, quod ANJe-

bræe &a teſhoncler,, ad illud ſignibe atum

produxerint. Hinc & Petrus zhu ieea P0-

teſtatem ad res humanas inſtitutam 4 t
iαπ Chumanam or nationem⸗ ut re⸗
te etiam vertit B. Luthe
Hebrzæ linguæz periti n notant vocem
in Piel ſignificare, ſwccidere, eo quod in fœ-
deribus pangendis clim animalia ſactifiei
deſtinata ſeindebantur;
confirmare ſolenniter ſ lebant ſua fœdera
Antiqui. Quin & veſtigia in Scriptura S.
ejus rei de prehenduntur: * Gen. 15. v. 10.
17. ubi dicitur, quod Al bral amus juſſu d di-
vino vaccam, capram, & arietem diviſerit
per medium, ſeu ut exponit Dn. Ofancer.

„

cultro, vel fecuri diſſecuerit, addit, ut olim
fiehat in fœderibur, de quo vid. Rivet. Com-
Wenrf. In Gen. cap 6. P Pag. 118.

Celeberrimus Hugo Grotius putat hanc
ipſam conſuetus dinemn in fœderibus pan-
gendis acceptam fuiſſe à Gentilibus, ſed
longe verius eſt Gentiles per αασ
quandam illum ritum à Deo ordinatum i-
mitatos fuiſſe, eos Satana inſtigante, cul-
tus divini tenaciſſimo æmulo. Unde etiam
A 4 haud

(8.) W£

haud malè Schotanus notavit, hoc genus

*

firmandi fœderis in cæſa & diviſa pecude
ab ipſis Mundi primordiis, aut melius poſt
denunciatum oαιπιοαρνσσüαο EN DEI INSTI

Turo obtinuiſſe.
Alii ut Buxtorfius & Schindlerus malunt
eam à M deducere quod inter alia etiã no-
tat eligere, quia in fœdere inprimis amicitiæ E-
le tio fit perſonarũ rerum & conditionum;
ſic judæi vocantur à Petro viol r76 21g irs,
filii fœderis, & ειι απττι genus Dei ele-
Rtum. Alli ut Flaccius in Clavi Scripturæ
S. malunt eam vocem explicare per 7 ce-
medere. Neque enim infrequens olim fuit,
ut pacta & fœdera ſolennibus conviviis
ſancirentur: Nec deſunt exempla ejus con-
ſuetudinis in Scriptura. Sic Gen. 26. v. 30:
lẽgitur, quod Iſaac fœdere cum Abimele-
cho percuſſo convivium magnum parave-
rit, atque unà cum illis cibum ſumſerit, ex
quo loco planum eſſe concludit Quiſtor-
pius, Ebræos fœdera conviviis inire & fir-
mare ſolitos fuiſſe. Videantur loca paralle-
la (ven. 3 1. v. 54. Joſ. 9. v. 14. 2. Sam. 3. v. 20.
licet aliàs quoque ſacrificia adhibuerint.
BHi ritus autem in fœderibus adhibiti
non fruſtrà & ſine certo ſcopo fuère in uſu.
Nam per diſſecta illa animalia notabatur,
S quod

—
Fnmn
eſt
Nr.

Wnt
Nino⸗
iteb
0nun,
ilde⸗
iwr
7e⸗
fuit
wivin
1O.
0
ele.
tue⸗
lit er
or⸗

—

Efr. .

Ae⸗
7.20,
.
biti
ſ.

ltur, .

vol

7 (9.) 2

quod ruptor talis fœderis dignus ſir, qui in
partes vivus ſecetur, & abominatio ſit pu-
biica. Unde etiam diræ plerumque atro-
ciſimæ fuere ad jetæ: Quò pertinet ilud
L'vii fibr. 1. IIie legibus populus Romanus non
deficit, ſi prior defecerit, publico Conſilio, dolo
malo, is ilo die, Jupiter, pepulum Rom. ita fe-
rito, ut ego hodie hunc porcum feriam: tantoque
magis ferito, qnanto magis polles, potesque. Vi-
deatur etiam Suetonius in Claudio libr. 5.

c. 25. In Scriptura S. eadem minatur Deus

fœdifrago populo, Jer. 34. v. 18*
Quod ad Convivia attinet, quæ in ſan-
ciendis fœderibus celebrata fuére, illa con-
ſirmationis loco, & in ſignum conſtantis
& duraturæ ſemper amicitiæ fuére. Sic ex-
preſsè habetur Gen. 14. v. 30. 31. Quos (
verſiculos ita αιπ½ι αια Oſfſiander: Fecit
ergò eis lſaac con vivium. && poſt cihbum poſt
potum cum comediſſext & bibhiſent liberaliter;
Rex & ejms comites confirmatà amicitid ſurgen-
tes manè juraverunt, unus alteri, poſt recitata
ſœderis capita, quod utrinque ſtare velint pattis,
dimiſitque eos Iſaac pacificè in lovum ſunm.
Nomen Hebræum H'n Aquila & Sym-
machus expreſſerunt per verbum ooα,
quod juxta Lexicographos notat pactum,
imò & legem. Quanquam ſæpè hæ voces
A 5 com-

62 (10.)

5 s 1— Ileteen 7.
4 ð Adefinivit Philoſophus Stagi-
42

rita ex Sophyſta Lycophrones, & poſt eum
Demoſthenes. Papinianus verò ſponſionem
tranſtulit. Verùm ſeptusginta Interpretes,
& hos ſecuti Scriptores N. T. vocçe uſi ſunt
2 4 αν6, quz deſcendit à verbo 2 6.n12α%,

que aàa figniscat, nempe legem conde-
re, ſpondere, & teſtamentum facere. De

Legibus illud uſurpavit Plato. De Sponfio
ne Ariſtophanes; de Teſtamento lſocrates,
aliique. Binc etiam Bud eus afſerit, quod
2 Xα Ppro Fœdere & Teſtamento promi-
ſcuè uſurpetur. Fœdus ſtylo Scripturz per
eam ſignificari conſtat ex Luc. I. v. 72. ubi
dicitur veα 2 g. nXα⁵ 1α dτ18⁸¹. quod
vulgata verfſio explicat per Teſtamentum.
Lucas Ofiander verò per Fœdus: Sic & A-
Stor. z. v. 2 5. dicitur vass s* ο Ts M9 ,
quod pariter vulgatus vertit per Teſtamen-
tum, quod iterum Ofiander & poſt eum
Hugo Grotius, expoſuit per ſœdus Gratiæ.
Quanquam id etiam certum ſit, diſpoſitio-
nem fœderis Gratiæ, quæ in Vet. quoque
Teſtamento obtinuit, non eſſe fœdus ſim-
plex, ſed fœdus Teſtamentarium: Eäâdem
enim prorſus ratione fuére ſalvati Patres
V. Teſtamenti, quà ratione nos ſalvamur,

entur: Unde & Legem rdyese

itet⸗
ltt,

1†
1d,

noe
Dhein
ei
Uetnt
ſiea
in

Map

Mol

Nn
leie⸗

edu
N

N
Hl⸗
II
z
a0
n

Act. 15. Noxz aut ſalvari vi fœderis non præ-
cisè talis, ſed ut eſt Teſtamentarium con-
ſtat, qui ſalvamur ut Filii adoptivi, Gal.
4. V. 4. 5. & 26. 2 8. ut hæredes, Rom. 8. v.
16. 17. Gal. 4. verſ. 6. Per intervenientem
mortem Teſtatoris, Heb. 9. 15. Unde rectè
Flacius loc. ſupr. cit. ait: Sacrum DEl cum
hominibus ſœdus ſuaviſſimam habere fœ-
deris & Teſtamenti mixturam atque tem-
peraturam. Quod etiam Dorſchzus agno-
ſcit. cap. 4. Ep. ad Hebr. & Rivetus Comm.
in Exod. ad cap. 24. diſſentit Pufendorf.
qui putat, vocem 2 9rα longè melius ver-
ti per Fœdus, quam per Teſtamentum.
Vid. Jus ejus Fec. p 160. ſeqq. de quo tz-
men punto in traétat. de Fœdere Gratiz
noſtram ſententiam promemus.
Sanèé in præſentiarum dum a Ruri ſumus
de fœdere primo Paradiſiaco, non necefſam

KeE

eſt, ut extendamus vim vocis A1&ε 7αα, ſed

illam accipimus przacisè in ratione fœderis.
Pactum enim illud, quod DEUS cum pri-
mis noſtris parentibus in Paradiſo iniit; ni-
hil de Teſtamenti natura habet, neque e-
nim hæreditas formaliter talis ibi eſt inſti-
tuta, cum Adamus per impletionem hαα
ær & * vνα debuerit obtinere vitam æter-
nam, neque Teſtator ibi fuit, multò minus
mors.

(12.) 2
mors Teſtatoris ibi locum habuit, ſive ty-
bicè& per ſacrificia, ſive vera. Sed de his o-
mnibus in ſequentibus latè.
Cæterum ut in limine ſtatim pateat, quæ
ſit materia, & quæ diſtincta puncta hujus
tractatus, brevem tabellam ſiſtemus: Quæ-
ſtio ergò eſt

—

1. An Deus cum Adamo fœdus aliquod pepi-
gerit, & quæ ſint fundamenta illius fœderis:
2. An Adamus in eo fœdere PRO S ſteterit,
an verò geſſerit perſonam totius generis hu-
mani? Sicque an Caput fierit non naturale
tantum, ſed etiam Morale poſteritatis ſuæ?
3. Deinde quid promiſerit Deus fœderato ſuo?
4. Qræ fuerit conditio primo homini in illo
fœdere propoſita, & an conditio ea fuerit
acceptata ab homine?
5. An appoſita fuerint ſigilla ſeu Sacramenta
illi fœderi?
6. Quò ſenſu admitti pofſſint Sacramenta in Pa-
radiſo?
7. Quas vires habuerit Adam ad implendam
conditionem ſupra poſitam?
8. Quas vires habuerit Intelleétuss
9. An habuerit cognitionem 88. Trinitatis
myſterii? . .
10. An primus homo habuerit potentiam cre-
dendi in Chriſtum?
11. Quibus dotibus fuerit inſtructa voluntas:
12. Quæ fuerint vires appetitus ſenſitivi:
13. An dotes illæ fuerint Naturales an Super-
naturales?

14. Quid de Statu puræ naturæ ſit ſemtiendum?:

15. An

/

leg.
eu.

tge
PNNie

EE

hodpelt
leteris
Ulett
Netel.
nmurne
arulir!
ratohen
zi ule
e ert

camnenna
ginba⸗
lendam
Unitatls
in (re⸗
Gntas
1
Guper⸗

dum!
4

862 (13.)

15. An homo potuerit condi, conſtans ex meris
conſtitutivis & conſecutivis?
16. Quæ dotes corporis, & an illud conditum
fuerit immortale?

17. An Imago Divina ſteterit in Dominio in

Creaturas?
18. Quæ leges datæ ſint primo homini? & an
Lex naturæ ſuam radicem habeat in vo-
luntate divina indifferenti?
19. Quæ Lex poſitiva data fuerit? & an in ea
ſteterit palmaria conditio œderis?
20. Cur ea Lex à DEO) data:
21. An arbor vetita fuerit Sacramentum?
22. Qε arbor viræ, & an illa fuerit medica-
mentum contra morralitatem ?
23. An Lex de Sabbatho in primo homünis ſta-
tu locum habuerit?
24. An Sacriſicia in ſtatu primi fœderis locum
habuerint? .
25 Quomodo fœdus primum fuerit à primo
Npmune ruptum? & unde potentia laben-
1
26. Quis fuerit Status primi hominis, dum pec-
cavit, & annon ad perſeverandum Opus
habuerit Auxilio Divino Speciali?
27., An plane abolitum illud fœdus etiam ex
arte Dei?
28. Qiæ pœna illata fuerit ſœdifrago homini?
29. An & quomodo fœdifragium Adamitcum
poſteritati imputstur?
30. An homo permanſerit obligatus ad im-
Fienclam legem, etiam antiquato fœdere
egali?

31. Qomodo Providentia Dei ſe habuerit, cir-
ca primum peccatum?

QKST.

(14.) ₰
QXST. I.

An Deus cum primo homine
beyig iat rit Fardus?

4 .

g. Summa.
Afferuntur rationes eorum, qui nullum fœ-

6, qu iod ſœdus inter De-
dmittendum.
Umitur, ex promiſſione
prim 1, Adam 9 aci⸗ ſub cond litione perſe-
Ete Badimpl letæ Le gis
4. Alrera depromitur ex! Hoſz. ubi vox Adam,
non appellative, ſed Perſonalite er accipi o-
ſtenclitur
5. TLertia ex o abi 31.
6. Ous⸗ rta ex eo quod homo primus fœderis
apax fierit.
7. Affe Pruntur rationes quoque puſendor ſii.
3³. Solvuntur rationes partis negantis.

Oſt examen verborum & diſpoſitionem
materiæ accedimus jam ad rem ipſam,
nbi quæritur, an Deus cum primo! homine
pepigerit fœdus aliquod in Paradiſo? Sanè

ſi res prima fronte aſpiciatur, non videtur

commode id dici poſſe ob ſummam diſtan-
tiam partium: de Deo enim conſtat, dußd
ſit ens ao αο. ſuæx Steſtat is & inde;
dens, imò Dominus à ſolutus teaturarum
etiam rationali um, quibuz pro lu ubitu gr⸗ ar-
1tri0

4

Uirio
laho
Aqu
ſolur

e

lane

. d

une

utr,

M

lunte.

Uneube.

fcnen

Verne

Sawe
ideru
Kan.
D
Iun
I 4.

Nebncadnezar agnovit ad ſanamn

vam Iinter Deum & creaturam ſuam du

*ς .
0
5 5)2 20*
—AE

„* — ẽ

bitrio poteſt ofncia quæ vis præſcribere, ci-

„

tra hoc quod ipſe viciiim obligatus fit ad
aliquid reciproce præſtandum, unde Apo-
ſtolus Paulus ait: Rom. 11. v. 35. e esb⸗
Gen AU1†—σπν αα ατ.àον 9 ore, quis prior de-
it illi, ut retribuatur ei, & De uel pſe apud
16 bum ait: Quis ante dedit mihi, ut red-
dam ei, Job. 41. v. 1. Et d disproportion m

inter Cteatorem Sum mom, Cre

rediens: Dan. 4 v. 30. Omnaos hbatitaterkg, ke
r, inquit, it A'1RII. apud Jehova äm repu-
tastur, νpr voluntat a facit in eX
li, neque 6 7u0 prohibeat manum . S di-
cat ei, quid facis?
Pcrrò ex homine nihil peteſt utilitatis
Deo accreſcere, eſt enim ſibi ſufſiciens ah-
ſolutè, multò minuùs nocumentum ipſi ab
homine inferri poteſt: 4t hoc videtur in
fœderibus & mutuis pactis perpetuum a &
quaſi requiſitum, ut de mutua utilitate, Iu-
cro, defenſione, aut talibus utrique parti
proſpiciatur. Inde fœdera ſi recte ſint in-
ſtituta & fundata, regulis juſtitiæ commu-
tativæ ſuperſtructa eiſe debent, at nec uti-
le vel lucrum, nec defenſionem à creste T
petit Deus, nec dari juſtitiam comenuta

*

& eru-

(16.) .

& erudie? oſtendit B. Dorſchæus Part. 2.
OgοMz Zacth. P. 164.
Tertiò officium quod præſtare debuit
primus homo DEO, jam antecedenter fuit
debitum, & primus homo agnoſiere de-
buit, ſe eſſe ſervam, qui cum omnia præ-
Kitit, inutilis nihilominus fit, teſte Salva-
tore noſtro Lucz 17.
Nam dictum illud etiam ad ſtatum 1min-
tegritatis pertinere oſtendit acutiſhmus
D. Hülſemann, in Vind. pag. 117. & B.
Lucas Ohiander! inquiens: Non docet Chri-
ſtus, quod gnisquam faciat omnia, quæ deberei
Pa et etiamſi faceremm omnia, tamen adhuc
eſſemus ſervi inutiles, quibus Dens nihil deberet,
quia nos illi ohedientiam per totam vitam, ut
creaturæ Creatori dehemus. Videatur Simon
Epiſcopius, qui Primum fœdus planè ne-
gat, idem Socinus & alij.

—

——./(ddr —

Nihilominus fi Codicem S. tanquam
inftrumentum hujus rei authenticum in-

ſpiciamus, deprehendemus, quod licet De-
us abſolutus ſit creaturæ ſuæ Dominus, ni-
hilominus non exuto illo vel abdicato do-
minio per ννανονꝶριωεαιο & temperamentum
quoddam majeſtatis & bonitatis ſuæ fœ-
dus alhquod cum primo homine, & in eo
cum toto genere humano pepigerit.
oc

Pon
lbe
b

IIN

Aſ

ſel

p

.

Em

III⸗

K
0⸗
alt
in,
Gon
le ne.⸗

Mnen

I In⸗

the⸗
1, Nl⸗

10 o

entonm

2f.
in ee

Hoe

Hoc ipſum monſtrat & demonſtrat clarè
promiſſo illa & pactum, quo Deus Adamo
liberaliter promifit, præmium vitæ æternæz.
ſub conditione præſtitæz legi obedientiæ,

nam in illo pacto omnia fuere, quæ àlias

ad fœdus pertinent. Nempe partes ſ. per⸗
ſone contrabentes, ſecundò ſtipulatio & ad-
ſtipulatio. Tertiò conditiones fœderales,
Qartòô Santtio pœnalis: Quintô Reſtipu-
latio. Perſonæ contrahentes fuére, ut di-
Gum, Deus & Homo. Et Deus quidem
mira ſtatim benignitate dominium ſuum
temperavit, licet enim oſtenderit, ſe poſſe
abſolutè imperare homini, dum ipfi legem
dedit de re planè indifferenti, & quidem
ſub comminatione graviſſima: In eo tamen
mox benignitatem & &a ϑινιf oſten-

dit, dum præter naturzæ legem hac una po-

ſitivà contentus fuit: In cæteris liberrimus
erat primus homo, imò vice-Deus à DEO
conſtitutus erat & Dominus totius Orbis.
Sedmaximum Bonitatis zrgumentum fuit,
quod homini promiſit, ut dictum, vitam
æternam, ſi legem ſecundum omnia requi-
ſita obſervaret. Ad obedientiam Deo præ-
ſtandam jam quidem antecedenter ad illud
ron Rn obligatus erat homo: Neque
omini JUS ortum fuiſſet, petendi re-
B mu⸗

g (18. 2%2

munerationem, etiam fi perfectimimam
Legi obedientiam præſtitiffet, inprimis
autem tam largam mercedem petere non
potuiſſet, videlicet perenne gaudium vitæ
zternz. Nulla enim fuiſſet proportio inter
laborem & mercedem. Hic veròô Deus ut
ſummum affectum erga hominem teſtare
tur, ultrò cum ipſo, non tanquam cum ſer-
vo, ſed tanquam cum fœderato pactus eſt,
atque ipfi non ſaltem promiſit defenſio-
nem conra omnes infſuitus hoftiles Sata-
næ, ſed etiam cum ipfo inſtituit fœdus
cnmmercii æterni in vita æterna & poſſes-
fionem omnium Bonorum zternorum:
Quin etiam ad jectæ fuere promiſsones hu-
j 1s vitz, quas in compendio eupreſſa: pre-
cabatur Joſegho Patriarcha Jacob, Gen. 49.
v.: 5. dum ipſi apprecatus eſt Bened ctiones
cœlorum deſuper, benedi tiones abyſſi ſub-
jacentis, deniq; benediétiones uberum &c.
E hæc bona conceſſa Adamo primo qui-
dem per benignum & mite ſemper co--
lum, item per amœnita'em & fertili-
tatem Paradiſi, quatuor fluminum fonti-
bus irrigui, Gen. zꝛ. 8. Tertiò per domi-
nium in creaturas, Gen. I 20. & quart0 per
libezorum propagationem in matrimonio.
Inter promiſſionem autem principa em il-
am

ſ

—

n
la
dve⸗
ſent
l
Uin
Gunm
uxe
u
ll
el
ing
Mu⸗
ul;
lynn
Unli
lr
n
Un
Hi
Gti⸗
ite⸗
Ms

uun
tlnn
eI
ir
iner
n
lun.
nſer
ek,
glo⸗
elu
holu⸗
tr:
esl⸗
e
eg
iones
lth.
n⸗
gu⸗
(&⸗
o⸗
lomi⸗
topet
honi
eni⸗
lam

(19.) 8

l

lam vitæ æternæ coœleſtie, & promiſſiones
illas acceſſorias hæc intercedit differentia,
qued in principali illa promiſſione Con-
ventio, ut loquuntur Jurisconſulti fuit Nu-
DA, CARENA CAUSA ET NxGOTIO: neque e-
nim antè cœpiſſet habere cauſam & nego-
tium Adamus quàm abſolviſſet obedientiæ
curſum. In promiſſionibus autem MINVs=
PRINCIPALIBUS vitæ hujus, NyGorTrIuM AC-
QrsITIONs, non ita pendens, ſed quafi per-
fectum fuit, adeoque fœderis conventio
ſacta. non iam ad illa aliquo merito acqui-
renda, quâm ne illorum jure jam quæſito
excederet demerito ſuo.
Cæterum ne quis exiſtimet nos ſaltem
pactum illud inter Deum & Adamum Fœ-
dus appellare ſine authoritate Scripturæ S.
inquiramus ſaltem in Fœdus Sinaiticum,
quod juxta commmunem noſtrorũ Theo-
logorum ſententiam QuoAD SUBSTANTIAM
nihil aliud fuit, quàm repetirio eorum, quæ
geſta ſunt inter Deum & Adamum in Pa-
radiſo, excepta ſola arbore vetita, ſanè ille

actus plusquam quinquageſies vocatur 2

Spiritu S. fœdus: Nos aliqua tantum loca
citabimus. Videatur Exod. 19. 5. & c. 24.
7. 8. c. 34. Hoc eſt Fœdus ſanguinis, quod
DEUS pepigit vobiscum. Sceripfſit Moſes
B z ver-

verba ſæderis. Lev. 24. S cap. 26. 9. dicitur
Forbus SEMPITERNUM, Num. 18. 19. PA-
CTEHM SALIS appellatur Sempiternum.
Deut. 5. 2. cap. 24. 1. 4. Deus dicitur pepi-
giſſe FokxDus in Horeb. Joſ. 23. 16. Po-
pulus I[ſiaël dicitur præterüſſe Padtum. Pf.
78. 11. Jer. 3 I. 3 I. Kzech. 16. 8.

-M

Adhæc lecus fatis clarus eſt Hoſ. 6. 7.

ubi Iraelitæz dicuntur transgreſſi ſœdus, ſi-
cut Adam. Quæ verba Hieronymus, Cyril-
lus, Hugeo, Lyra & alii recenticres de A-
damo primo noſtto Parente in individuo
ſumunt, & ſic vocem Adam non APPEL-
LATIVE de Homine, ſed Propriè & PERzo-
NALITER IDtelligunt: Sen ſum enim Deieeſſe,
imitantur Judeæi primum ſunm & totius Orbis
Parentem, Adamum: Nam fñicut ille in Pa-
radiſo terreſtri, ita ipfſi ibidem, i. e. in Pa-
radiſo ſpirituali in Templo & urbe Hiero-
ſolyma fœdus meum transgreſſi Patrem
ſuum imitantur. Vid. Luc. Oſiander, qui
pariter illum locum de Adamo, primo no-
ſtro Parente e jusque fœdifragio accipit; Sic
& Pufeadorf. de Jure Dei feciali; Similiter
ex Judæzis Rab. Salomon Jarchi, Tirinus ex
Pontif. quin & ſenſus pianèe inconcinnus
eſſet, ſi diceretur, tzansgreſſi ſunt Judæi
fœdus meum, ſicut homo ſolet, ita enim
Deus

(21.) 8

n

fn Deus ipſe transgreſſionies magnitudinem &
ke fſcelus minueret, cum tamen ibidem trans-
IuIn, greſſionem illam Perfidiam aà contra Se
eAA- admiſſam appellet. Huc referri etiam po-
e teſt locus Jobi c. 31. v. 33. ubi dicit: num
H abſcondi me ſicut Adam, aut peccata mea
celavi: facta alluſione ad abſconſionem A-
4 dami poſt ſœdifragium. Vid. H. Grot. &
,. B. Calovius: Quin obſervat bene lauda-
G. tus Grotius ſenſum eſſe Prophetæ: Sicut
Ek Acddam; quis pactum Dei violavit expulſus
hiin eſt ex Hedene, ita & Ifraelitas æ quum eſſe
. expelli ex terra Canaan, ut quæ Hedeni
mr horto comparatur, Gen. 13. v. 10. Pf. 51. 3.
itl. Sed ut hæc magis pateaant, tranſeamus ad
hominem, & videamus, an ille fœderis cum
Deo capax fuerit:
inbr Id verò ſatis conſtat: Nam primò à Deo
der- accepit Imaginem ſui, & Beneficentiſſimus
en Creator propriis manibus lineamenta ſive
„uu radios in eo Divinitatis ſuæ, ut loquitur
on. Damaſcenus, formavit: Quo ipſo Candi-
de datum effecit æternitatis, nec Adamus tan-
liet quam vile mancipium tractari debuit, ſed
nuet tanquam filius Dei naturalis, licet per Crea-
cu tionem. Prout hoc agnoſcunt Laur. Valla,
Mai Lucas Brugenſis, Hugo Grotius, ex noſtris
ain Dn. Cancellarius Oſiander, & alii. Certè
Deus B 3 etiam

==.

* (22.) &£
etiam Paulus Apoſtolus illud Arati. A Kor.
17. 28. landat cum dixit: T8 2ae Ges vS⸗
IeRo, & Deus ipſe hoc ſenſu Patrem ſe vo-
cat: Deut. 32. v. 6. Imò etiam Philo Deum
Patrem Adami vocat, & cauſam nominis
facunde explicat. Joſephus quoque de pri-
mis hominibus agens ipſos appellat α*½
ains, & Oe* Rooesdesst. Paétum itaque inter
Deum & Adamum ex ipſa Dignitate & No-
bilitate Naturæ intercedere potuit, licet
non æquale, ſed inæ quale, prout tale eſſe
poteſt etiam aliâs inter Patrem & Filium,
aut inter Subditum & Superiorem, ut vi-
dere eſt apud Livium lib. 9. Inæ qualia hæc
fœdera ab Antiquis vor gin s yXα õ
7 0* vocata fuiſſe docet H. Grotius de Jur.
B. & P. lib. 2. c. 15. J. 6.
Porrò primus homo ſufficientes quo-
que vires habuit ad przſtandam con-
ditionem in fœdere præſcriptam, quæ
ut infra audiemus, conſtitit in perfe-
Sta adimpletione tum Legis inſcriptæ ſeu
Naturæ, ex cujus obligatione homo tene-
batur Deum Creatorem & ex fœderis ra-
tione Benefaétorem Novum, diligere ex
toto corde, totà animâ, & ex totis viribus,
& proximum ficut ſeipſum; Tum etiam
Legis poſitivæ de abſtinentia ab arbore ve-
. titz

—

ſta;
nine
cuit.
Mdi
Nen
cun
IuI
.
MI
IS
0
ſen
kxi
e
Ube
e
mo
lt
Un
e
ꝗ
leen
Ixr
t

r.
4 6
ſen⸗
Deumn
midis
len⸗
E&
leinten

ANo.

t Ue
lel
‚u
Aialr
nh⸗
leu.

es go⸗
co.
e
ſeſe.
te ſeu
tene
eris ta⸗
gete el
Vitibus
etian
e e⸗
tits

§ (23.)

tita; Has autem conditiones primam hao-

minem adimplere potuiſſe con anter do-
cuit Auguſtinus, unde in libr. de Libero
Arbitrio ait: Ex BO Quob NON ACCEEIT,
NEMO RRBuS EST, DEEHT AUTEMSI AE-
CEPIT ET VOLüINTATEM LIBERAM EFT
SuFFICIENTISSIMAM FACüLTATBM: & in
lib. de Nat. & Gr. Quis NEsSCIT EM sA-
NuM ET INCuLP ABILEM FACTGM, ET
LIBERO ARBITRIO INSTRHICTUIM, AT QuE
AD JüsSsTE VIVENDüIM POTESTATE LIBE-
RA CONSTITuTUM. Sed de his viribus
plenè ſtatim in ſeqq dicemus:
Ad hæc primus homo appetitum habuit
Beatitudinis & fruitionis divinz, qui cùm
rectus ſit, eſt enim veri Boni deſiderium,
ec Deo indigaus, fruſtrà eſſe non poterat,
niſi velimus Karuene, quod inani Deus de-
ſiderio hominem torquere & Creaturæ ſuæ
innocenti & juſtæ iliudere voluerit, cu jus

deſiderii etiam adhuc in corrupto homine

adſunt Reliquiæ. Quod ipſum etiamſi jam
nunc irritum ſit, ob fra tum fœdus, & vi-
res adimplendi conditionem præſcriptam
decoctas: Rebus tamen humanis adhuc
INTEGRIS vanum atque irritum eſſe non
potuit, quin ex ipſo Conſcientiæ dictami-
B8 4 ne

62 (24.) 3

re

ne certus erat Adamues, Deum non defide-
rae ut fruſtrà coleretur, ſed Beneficum
eſſe Remuneratorem, licet antecedenter ad
fœdus ignoraverit, quanta ſit futura retri-
butio ſen remuneratio. Ne itaque in dubio
fluctuaret Adami animus, conveniens &
ut ita loquar, penè neceſſe erat, ut DEUS
cum ipſo ſœdus iniret, atque ipfi expone-
ret, quomodo fidem & obedientiam com-
penſare, quibus beneficiis ultra MERI-
TUM afficere, & in quam arctam commu-
nionem eum recipere decreverit. .
Qartòô Religio Adamo à DEO præſcri-
pta, modusque colendi id convincunt;
Nam ut recte obſervat Pufendorf. pag. 96.
Qaando Deus indicat, quomodo ab homi-
ne coli velit, & homo in ſe recipit, illum ſe
cultum obire velle, tunc exiſtit conſenſio
voluntatis divinæz & humanz, ac homo fi-
dem in Deum ac Religionem habere dici-
tur, quam ante conſenfionem iſtam non
habebat, atque ita exurgit patum; cùm il-
lud nihil aliud fit, quàm duarum volunta-
tum circa idem unio, ſeu conſenſio & con-
ſpiratio.
Ex dictis facilè patet, quomodo ratio-
nes contra Fœdus iſtad Divinum ab initio
quæſtionis prolatæ ſint reſolvendæ. Et in

Fim⸗
ſe⸗
ninn
le
Lomin

(AN 8

nun
lint,
oe,
Eelar
or

iuar

h)
nd
Dnt
Me
A
ne
li
Ee
spr
u
aN

i 1
AKunm

ii
un

lt⸗

dam
Nerd
fel.

i⸗
en

NS
pone
1.
ILNI.
OnD.

lti.
cunt;
hoon⸗
lunt
lnkio
nO i⸗
dici⸗
Non
mil.
unta⸗
(con⸗

tatio⸗
hinitio
Et in
N⸗

2 (25.) £

prima quidem ultrò concedimus, Deum
eſſe abſolutum Creaturarum omnium Do-
minum. Qui proinde leges præſcribere
poteſt ad placitum. & ex arbitrio. At hoc
dominio abſoluto Deus circa hominem ſi-
cut & circa Angelos uti non voluit, ſed
mira quadam ouvrwæνα π οσιτο ita illud tempe-
ravit, ut Bonitas ejus luculentis radiis in
toto ejus tegimine pelluceret. Quò etiam
pertinet illud Pſalmiſtæ cum admiratione
exclamantis: Pſal. 8. Quid eſt homo, quod
memor es ejus, & filius hominis, quoniam
viſitas eum. Uhi notant Interpretes, quod
verba MEMORIE apud Hebrzos affectum
& amorem notent, vid. Ge jer. Rivet. & D.
Oſiand. Atque ita oſtendere voluit Regius
Pſaltes. ſummum eſſe favorem & amorem
DEI, quo cum homine agat, non abſolu-
tum aliquod imperium.
Licet ergò Deus pro Jure & Poteſtate
ſua in hominem, obedientiam illi in omni-
bus præſcribere poterat, ad quæ præſtan-
da, vires habebat, nihilominus ut obedien-
tiam voluntariam & liberalem, quæ ſolum
ipfſi grata eſt, ab homine eliceret, contra-
tum & fœdus cum illo inire voluit, quo
obedientiam poſtulavit, & reciprocè præ-
mium promifit, addità pœnæz denunciatio-
B 5 ne⸗

68 (26.) 88

ne, ne omninò inter pares res agi videre-

tut, aut quaſi homo DEO obfſtrictus non
eſſet. ,Y
In ſecundo dubio id tantùm evincitur,
non dari fœdus quoddam æquale, ut vo-
cant inter DEUM & Creaturam, nec tale,

quale eſt, inter homines. Homines enim

in fœderibus ſuis de mutua utilitate fibi
proſpiciunt, ſed non eſt inde conſequens,
ergò non datur fœdus inæz quale inter DE-
UM & Ceaturam; Sicut etiam re ctè aſſeri-
tur, Juſtitiam commutativam non dari in-
ter Deum & Hominem, ſed exin concludi
non poteſt, quod juſtitiz commutativæ
virtus planè non detur in Deo, reciſis nem-
pe imperfectionibus; Contrarium enim
manifeſtò patet ex paëto inter Patrem &
Fülium, quod fundamentum eſt Fœderis
Gratiæ. ubi ſatisfactionem pro genere hu-
mano Fllius ſpoſpondit planè ad amuſſim
juſtitiæ commutativæ; de quo puncto pro-
lixè d'cemus, in tract. de Fœd. Grat. Vid.
intereà in Theolog. noſtra nat. Quæſt. An
detur in Deo Juſtitia commutativa? Pul-
cherrima ſunt, quæ in hanc rem tradit Pau-
fend. pag. 107. Pacta, inquit, inter homi-
nes iniri ſolita ferè continent mutuam par-
tium utilitatem, etſi aliquando diſparem.
Nam

—

(ſan

el

fIuarr

Vite.
huswn

nneier,
Utro⸗
de

ertnin
err ft

gnenn
ted.
HAi
Gariin⸗
navci
tnivr
ben
mein
ten

Peleis

rew.
n
lofto-
.

Ge

thont.

C (27.) 8

Nam ea hominum indoles eſt, ut nemo
obligatione ſe ſtringere gratis velit, niſi
qualecunque emolumentum inde expe-
SRtet; Aſt in pactis DEl cum hominibus,
quæ ab his præſtantur haudquicquam pre-
cio exæ quant illa, quæ Deus ex ſua parte
exhibet. Sed congruum eſt Majeſtati ac

perfectioni divinz, ut omnis iſtorum pa-

Gtorum fructus in ſolos homines velut par-
tem debiliorem redundet, ſolà benignita-
tis glorià Deo relicta. Rom. 11. v. 25.
Qog denique dieitur, officium quod
homo præſtare debuerit, antecedenter ad
fœdus, jam fuiſſe debitum; Id verum eſt,
ſed Deus iterum in hoc oſtendere voluit,
quàm liberaliter cum homine ageret, dam

cultum & obſequium non exegerit fruſtraà,

& ſine ſpe opulentæ remunerationis Ho-
mo ergòô etiamſi ofncium omne præſtet,
quod Deus ipſi præſcripfſit, nihil à Deo po-
ſtulare poteſt, per modum meriti aut mer-
cedis propriè ſic dictæ: Servus enim DEl
eſt, ſi ſub titulo Creaturæ ſpe ctetur, multò
magt⸗ fubjectus DEO, quàm mancipia a-
pud Romanos olim Dominis ſuis, id quod
etiam vult locus Luc. 17. At quia Deus
ipſe liberaliter promiſit homini obedienti
Vitam æztemam, DEUS ſemetipſum fecit

de-

(28.) £

debitorem, non vi Juſtitiæ, ſed vi Veritatis
Vid. B. D. W'ölfftin. Theol. profund. in uh
Exerc. de Lapſu Adami, ubi non ſemel 14

pacti ſeu fœderis inter Deum & Homi-
nem meminit, illique Hypotheſi multa IUr
inædificat: de quibus in ſeqq. Item B. 8
Scherzerus in Coll. mſc. qui hoc fœdus N

contra Beckerum & quosdam Cocce ja-
nos defendit: item Dn. D. Heberlin. in
diſp. de Fœd. Nat. Quod Reformatos at-
tinet, magno illi numero produci poſſent:
Ut Witiis in Oecon. Fœd. Turret. in Ju- Iln
ſtit. Theol. Leygdeekeru, Braunins. Hei-
degger in Med. Theol. Burmann. & alii. in
Contrarium defendit Simon Epiſcopius
in Inſtit. Theol. & ex Reformatis non. Ne
nulli Coccejaui, maximè autem Becke- kt
rus, qui aĩt, non potuiſſe per fœdus ali ſugi
quod majus donum Adamo promitti, n
quam poſſederit actu; quia peccarit, ad eing

majorem felicitatem aſpirando. 4
QUXST. II. En
. .. Ule
An Adamus in illo Federe PRo nin
Sx ſteterit; an verò geſſerit Perſonam pu- Aligi
blicam totius generis huwani.
ltat

Sume

—

eind

n
nlenl
Hon.
inule
leo.
cledu
te.
efinin
dtotd
pller
INI
,Ni.
Adi
ſlpit
1nor-
Pucle
A
il 1

DO
,

fuon

(29.) .

ZSumma.
I. Explicatur Scnſus quæſtionis.
u. Aſſeritur, qued Adam fuerit Caput NA-
TüuRALE & MoRALE poſteritatis.
3. krumque ex fundamentis Scripturæ pro-
batur.
4. Gisberti Voetii ſententia rejicitur, qui afle-
ruit, Primum hominem fuiſſe tantum Ca-
ut PTœderale.
Parieer & ſententia Placæi falſitatis argui-
tur, qui Adamum tantum fecit Caput Na-
Klralc.

Fe⸗

Tabilito hoc, quod Deus cum Adamo
fœdus contraxerit, ex mera benignitate:
Disquirendum nunc eſt, an Ille pro Sx ſte=
terit, in INDIVIDUO, an verô ſub illo ſœ-⸗
dere contenta quoque fuerit ejus poſteri-

tas, ſerique nepotes. Quod punctum ideo

magni momenti eſt, quia peccati origina-
lis imputatio, & ſponſio Adami ſecundi
ejusque amplitudo intelligi non poteſt,
niſi Adami primi ſponſfio & ſtatus intelli-
gatur, ut patebit ex iis, quæ prolixè dice-
mus in materia de Sponſore & Fundatore
Fœderis Gratiæ.
Primus ergò noſter Parens dupliciter in-
telligi poteſt, vel ut Individuum, ſeu Per-
ſona pro Sx ſtans, qua ratione pro Sx obli-
gatus fuit Adam ad omne id præſtandum,
quic-

(30.) £

4 aiHr r

Aicaeid à DEO ipfſi præceptum fuit. Vel
ecunda confideratur ut primus Parens ge-
netis humani, Capxtque ejus Naturale,
ſeu ut alli loqquuntur, ut Radix & Princi-
pium Seminale, àa quo via naturali per ge-
nerationem ſcilicet omnes homines debu-
erunt deſcendere, Act. 17. v. 20.
Cui Conſiderationi accedit alia profun-
dior, quà ſpetatur ut Caput Morale, cùm
à Sapientiſſimo DEO conſtitutus quoque
fuit, tanquam Syndicus quispiam pro Ge-
nere humano, qui non pro Sz tantùm in
illo fœdere contraheret, Ed & pro poſteri-
tate & bona fibi partim ſtatim collata, par-
tim promiſſa, tanquam bona communia

toti Naturæ, & ſibi & fuis haberet vel amit-

teret. In illo itaque fœdere dicimus, quod

Adamus non ſteterit pro Sx tantum, in

INDvIDuO, ſed quod Deus cum illo pepi-
gerit, tanquam cum Capite Naturali &
Morali totius Generis humani.
Dicimur in illo, tanquam in Capite Na-
turali omnes fuiſſe, Heb. 2. v. 11. Dudum-
que damnata eſt opinio Peyrerii, ante A-
damum alios homines fingentis. Deinde
Juſtitia originalis, tanquam Nobile DElI
apud ipſum depoſitum naturali propaga-
tione, & per viam generationis fuit ad e
“

lele
Ktion
iam
wej
es⸗
(nce
00
Uerel
ltn
N l
e
lale
uane
un
(
les
une
Un
lonin
Nſin
ihlt
Gh
Nno

on
)

euge⸗
Niutde⸗
Mine
rge.
Eedr.

Ntn.
,n

Cogoe
00.
ümin
nlei⸗
2,
muni

nit⸗

gbod
nyII

⸗
lali8

N.

um⸗
e N⸗
eioce
Dl
Pegr⸗
leſns

le⸗

(31.) £

deſcendentes derivandum, ſ in illo perfe-
Stionis ſtatu perſtitiſſet Adam; ſed quo
etiam non Adam ſolum, ſed etiam poſteri-
tas ejus privanda fuit, ubi ſemel lapfus fuit.
Sic & Dominium in Creaturas alias à Deo
conceſſum, non fuit Adamo in INDIVI-
DUO colatum, ſed ut Capiti naturali Ge-
neris humani, Gen. I. v. 28, Nec Con jugii
inſtitutio, illique facta benedictio, ſpecta-
bat Individua prima, ſed Genus eoarum.
atque omnes ab Adamo ſeminaliter de-
ſcendentes; Nec Comminatio Adamum
tantum tetigit, nec Deus in eo tantum il-
lam executus eſt, ſed in tota Natura Hu-
mana. Confuſio nuditatis, ejectio è& Para-
diſo, labor ſudorque impoſitus, partũs do-
lores, redactio in pulverem, non ad Ada-
mum tantùm pertinuerunt, ſed ad ſpeciem
humanam totam: Propterea etiam omnes
homines nunc tam verè geſtant peccami-
noſam imaginem terreni Adami, quàm ve-
rè Adam poſt lapſum ad SUAM, non ad
DEl, Imaginem genuit liberos, Gen. 5. v.
3. Et ſicut ille per lapſum Naturam ſuam
corrupit, ita Poſterorum quoqne natura
Jam corrupta: Ex ſemine nempe leproſo,
non poteſt non produci fœtus lepzà infe-
ctus. Unde benè Anguſtinns lib. de Pecc.
B Mer.

Le (3:.)

Mer. & Rem. Hibr. 1. C. 10. IN ADAMo, in-
quit, OoMNEsS VIRTUTE INCZUsI FüTMusS,
ET OMNES EAMUsS uNus IN ILLO, & lib.
VI. contra Julianum CAP. II. IN uNO
HoMINE OMNES HoOMINES PECGCAESE IN-
TELLIGuINTIR ORIGINALITER & tan-
quam in Maſiæ UNIoNE communiter. &
diſcipulus Auguſtini Proßper Aquit. lib. de
Gr. cap. 27. ita Carmine rem expreſſit:
Inviolata DEl quondam & ſublimis I-
mago.;
In primo cuNor fuimus Patre, dum
Nemore aimo,
Degit & edicto Parens, caret arbore
ab una
At poſtquam rupta mandati lege, ſu⸗
perbumð
Conſilium mixtum invidiæ de fonte-
recepit:
Corruit & CuNxTI, ſimul in GENITORE
LABENTE CORRuIIMUSs.
Nec rejicienda eſt Abenſræ obſervatio.
qui ait, Myſterium ſubeſſe, cùm Gen. 1. c.

dicitur, HAADAM, cum articulo emphatico

& notificativo, qui nominibus propriis ra-
15 pra figitur, cùm nomina propria ſui no-
titiam, Per SE ſuo nomine exhibeant, at-
que alio ſigno opus non habeant. Factum
ergo

n
d
(Aar
Ullati
nn
onh
ſet

lue,
(lae⸗
(ite

e

gt,
ſten

NTNORN

werio⸗ .

en1.6

mntie

ris 1
ſui o⸗
nt, 4

Fechum

D

2 (33.)

ergò iſtud, ut oſtenderetur nomen illud

Acdam, non tam ſumi perſonaliter, ſeu ſin-

gulariter, quam UNITPYERALTTYER prO Capite
communi. Hoc de capite natural.
Quod verò Adam etiam Caput fuerit
MoRALE acCc FOEDERALE Generis humani,
Pufend. eruditè pag. 107. oſtendit ex loco
Rom. 5. v. 14. Ubi peccatum Adami ſin-
gulare, & ab aliorum hominum peccatis
diſtinctum, tamen imputatur poſteritati,

quia fcil. eidem inerat. Quod & oppoſitio

inter Adamum & Chriſtum oſtendit; nam
uti hujus Juſtitia ex fœdere in ſalutem ce-
dit humano generi, ita & iſtius delictum
ob fœderalem rationem humanum genus
peccato & miſeria involvit: Citra fœdera-
lem enim eam rationem, neque unius Ju-
ſtitia aliis prodeſſe, neque unius peccatum
alteri oheiſe poterat. Hactenus Pufend.
Quod ipſum roborari poteſt ex ee, nam
hæc palmaria ratio eſt, quod alii actus ab
Adamo poſt lapſum editi, pœnitentia vide-
licet, Fides &c. nobis non imputentur, im-
putatur autem actus comeſtionis ab arbo-
re vetita, quia ſcil. rupto per transgreſſio-
nem primordialis Legis fœdere, Adamus
non ampliùs permanſit Caput fœderale, &
worale, ſed perſonam illam publicam Rx
tam

K (34.) £

tam malè GusrA deponere debuit: Quod
autem de a ctibus bonis dicitur, id de acti-
bus malis quoque dicendum. Licet itaque
Adamus poſt primum lapſum multa alia
peccata commiſiſſer, imò ſi in impœnitentià
deceſſſſet, nihil amplius nobis imputatum
fuiſſet, ex ratione aſſignata, quia rupto ſœ-
dere expiravere reſpe ctus ipſi ſuper ſtrueti:
id ipſum ante Pufend. accuratè expres-
ſit B. D. Wölffin in Exerc. de Lapſ Adam.
pag. 122. inquiens: Non participat poſte ·
ritas Adami de aliis peccatis actualibus,
uæx in ſua perſona commiſit, vel quibus
e contaminare potuiſſet, ſed id ſolum po-
ſteris imputatur, quod Fœdus Dei cum eo,
ut totius generis humani Propagatore pei-
cuſſum violavit.
Duo itaque probè in hoc negotio ſunt
ante oculos habenda: nempe Adamum in

ſtatu primo duplicem, ut diximus, rationem

habuiſſe, ſc. primò rationem Capitis natu-
ralie, ſic ut quemæ dmodum beneſicium hoc
per divinam Benedidlionem accepit, ut Ima-
ginem divinam per ſeminalem & natura-

lem generationem transmitteret in totam

ſuam pc ſteritatem; Ita poſtmodum volun-
tær & contracta per lapſum labe propagavit
via ordinaria & ſeminali naturam vitiatam,
neque

.
H

negn
dlg
atur
win
Eel
Cam
ube⸗
zeinn
wt⸗
Me in
im
Ada
ore
lig
Ae
R nint

N
lel.
lige
Und
temt
umm
hole.
lwe
enger
(Mn
upoke
lallbs,
gubun
n o⸗
com eo
leer⸗

to ſunt

mum II

Ntionen
is nate⸗
inmn ho
zutlwe
natute
In totan
mvolu
oprg
Vitialan
nelt

28 (35.) 2

neque Deus per ullam ſpeciem æquitatis
obligatus fuit, ut per aliquod miraculum
naturæ curſum interverteret, & faceret, ut
ex impuro, purus naſceretur.
Sed & alterum obſervandum eſt, nempe
Adamũ fuiſſe Caput Mok ALE, & FoEDERA=
LEGeneris humani, ita ut Deus Adamo di-
xerit, uti quondam Iſraelitis Deut. 2 9. v. 15.
Non tecum duntaxat pango hoc fœdus, &

hoc jus jurandum, ſed & cum iis, qui nec-
dum Hrc ſunt. Quo ipſo ſancitum fuit, ut

ſi Adamus ſtetiſſet in ſtatu primo, & con-
ditionem fœderis adimpleviſſet, per obſer-
vantiam legis præſcriptæ, non ſibi tantùm,
ſed & poſteris multis titulis profuiſſet. Non
enim tantum jJuſtitia originalis in nos fu-
iſſet propagata, quod factum ab eo etiam

ut Capite ſeminali, ſed & ejus obedientia

nobis fuiſſet imputata, vid. Hülſemann. de
Aux. Jr.
Et hoc ipſum patet etiam ab exemplo
Adami ſecundi, fœderis novi Fundatoris,
veluti enim ſecundus Adam in fœdere E-
vangelico perſonam totius generis humani
ſuſtinet, ſic, ut tota ejus obedientia a ctiva

& paſſiva in commodum cedat generis hu-

mani, & de facto fidelibus ita imputetur,
quaſi ipſi perfetè adimpleviſſent Legem,
C 2 Rom-.

„*

* (36.) 3

Rom. 3. v. 26. Sic etiam primus Adam ſu-
ſtinuit vi fœderis legalis perſonam generis
humsni, & ejus obedientia poſteritati im-
putata fuiſſet.
Et ſanè in hoc ſtat æquitas imputationis
inebedientiz Adamiticæ; Nam ſicut is

VITrE EERNX promiſſionem non fibi
tantùm, ſed & poſteris ſuis acceperat, ſi

perſiſteret in obedientia, ita mortis reatum
ſuo lapſu non ſibi tantùm, ſed & ſuæ po-
ſteritati contraxit, nam ad quem pertinent
commoda, ad illum quoque onera & in-
commoda pertinere æquiſimum eſt. De
quo plenè infra. .
Contra utrumque hunc reſpe Rum di-
verſis viis impingitur, contra gimum im-
pegit Gisbertus Voetius p. 1. probl. Theol.
tr. 4. tit. 3. Maccovius & alii ex rigidiori-
bus Reformatis, qui ſtatuunt labem ori-
zinalem non propagari per naturalem &
Eminglem curſum, ſed per fœderalem, i. e.
quia DEUS pro beneplacito ſuo primum
parentem conſtituerit Caput fœderale Po-
Berorum fuorum, non radicem natura-
lem, ſeminalem autoriginalem, atque hinc
f⸗ ctum eſir, ut Chriſtus immunis fuerit à
peccato, quia in Adamo non fuerit fœde-
raliter, ſed tantùm naturaliter. An eriam

utgrel
Mem
Mn
rum
Clae
gtien
Ente
Kecto⸗
lut
a
ui.
1.
D
uet
imh
Uolir
1
Gim
cele
ine
ſenen
leri
Hiun
lonn

eun

nl⸗

ges

tlin⸗

Coorie
lent is
1n Wi

1, d

tum
⸗

, N

und⸗

im ⸗
UmIn

Thecl.

n l⸗
n je.
murn
kebo⸗
Atur⸗
ſece⸗
eliam
Dir⸗

Fuſend. in hac ſententia fuerit, quia tan-
tùm fœderis meminit., & rationem Capitis
naturalis omiſit, non ſatis liquet; quicquid
autem ſit, fanèe falſitas hujus ſententiz ex
ipſa natura patet; Uti enim propsgatie a-
lorum animantium non ex fœdeze DElI
eſt, ſed ex naturali conſecutione & fœcun-
ditate: Atque uti propagatio hominis in-
tegri ex Integro, ante lapſum non depen-
debat ex inſtituto Dei fœderali, contradi-
ſtincto & oppofito NATRALI & SEMINALI
inſtitute. Ita vi ejusdem Conſtitutionis
naturalis poſt lapſum repetitæ: Creſcite &
multiplicamini, poſteri Adami, naſcuntur
tales, qualis ipſe eſt.
Addantur ea quæ Pſ. 11. v. 7. dicuntur,
de conceptione, calefactione & formatico-
ne fœtûs humani in utero, utpote quæ de-
ſumta ſunt à naturali Lege concipiendi,
non à fœderali aliqua ratione.
Atque hinc invertenda potius eſt de-
Grina Voetii, & dicendum cæzteros homi-
nes deſcendere naturali & ſeminali propa-
gatione ab Adamo. Chriſtum autem de-
ſcendere propagatione fœderali; nam fœ-
deralis promiſno Protoplaſtis facta eſt de
ſolius mulieris ſemine, oppoſito ſemini mæ-
ris, contrituro caput ſerpentis, Gen. 3. 15.
C 2 Unde

8e (38.) 26*—

Unde hujus ſeminis promiſſio expreſis
verbis dicitur 2 ααα, ſive fœdus, Gal. 3.
verf. 17. Vid. acutiſſ. Hülſem. Præl. Form.
Conc. p. 36 5.

—

Alter reſpe tus impugnatur à Placeo,

Amgraldo, & ſequacibus, qui exiſtimant
in vanum dici, Adamum fuiſſe Perſonam
publicam ſeu Caput noſtrum Morale ac
Foderale, ita ut ipſius actus nobis im putari

debuerint. Nam, inquiunt, qui publicam
perſonam repræſentat, aut alterius nomine

aliquid agit, ſic ut actio talis alteri impu-
tari poſſit, neceſſum eſt, ut accipiat ab alte-
ro mandatum, aut ad minimum ut alter
conſenſum ſuum adhibeat; Sed Adamum
nullum à poſteritate mandatum accipere
potuiſſe, cùm illa nondum extiterit: Idem
dici debere de Conſenſu.
Verùm enimverò gratis aſſumitur à Pla=
exo, quod ipſi prius probandum erit, nem-
pe neceſſum fuiſſe, ut Adamus prius acci-
peret mandatum à poſteritate, ſi ille per-
ſonam publicam ſuſtinere, & genus huma-
num repræſentare voluiſſet. Cui enim non
ſuſſiciat juſtiſſima DEl diſpoſitio, conſti-
tuentis unum, pro Capite Politico, ne cum
ſingulis perſonis fœdus illud renovare de-

beret: Quin ita ſancientis, ut bonorum eæ⸗-⸗

t
cblen
n,
Venge
„ .,
Nn
mo
Itet
Chetn

B cer

l r
ſon

i
4
Rn.

Ulrl;
Annt
elſonm
Nrde n
nputri
Plicum
nonine
bimp⸗

ae.

nt Aen
amun
caipen
t: Nen

riM
iinen⸗
us acl⸗
leper⸗
uma-⸗
im non
conſti⸗
pe cum
mebe⸗

fun 2‧

2 (39.), 55

què fieremus participes, ſi Adamus fœdus
obſervaſſet, uti nunc de malo perticipa-
mus, poſtquam illud fœdus eſt ruptum.
Nempe imitantur Placæzus & Amyraldus

Genium filiorum hujus Seculi, qui non

agnoſcunt paternam hæreditatem, ſi vide-
ant debita à Patre contrata hæreditatem

ſuperare; alioquin cum fortunam opulen-
tam cernunt, Sx Jure ſuccedere, clamant.

WVYyXSTIO III.

Quidnam Deus homini in pri-
mo fæaere promiſit?
Summa.
1. Producitur ſententia Socinianorum & Epi-
ſcopii dicentium, nihil promiſſum fuiſſe⸗
Primo homini.
3. Refutantur per rationes & adſtruitur, quod
vita æterna in cœlo fuerit promiſſa.
3. Amyraldi & Sequacium ſententia etiam-
rejicitur, qui putarunt, vitam ſaltem perpe-
an in Paradiſo peragendam promiſſam
uiſſe.

Uanquam hoc puntum jam in ante-
Acedentibus ta tum fit, & aliquoties
di tum, Deum promiſiſſe fœderato ſuo vi-
tam æternam, nihilominus quia Adverſarii
litem nobis faciunt, plenius hoc nobis tra-
C 4½ San⸗

5ℳ (40.) &

*

Standum erit. Duplicem autem habemus

Antagoniſtam, primô Socinianes, deinde

magna ille apud Reformatos nomina Ca-
meronem & Amyraldum: Quod Socinianos
attinet, ſtatuunt illi, quod Deus nihil pro-
miſerie Adamo, ſed potius quod minas
tantùm dederit ipſi; rationem aſſignant,

quod Deus in Lege ſua oſtendere volwerit,

ſe planè nihil homini, tanquam Creaturæ
ſuæ debere; Et ſic ſtatuit Volkelius libr. 2.
de Ver. Relig. cap. S. verba ſunt: Non vide-
mis Denm Adamo aliquod obedientiæ præmium
Volliceri, ſi ab arboris illiz fructu temperet, ſed
niſi ditto andientem ſe præbeat, interitum denun-
ciare. Gen. 2. v. 17. Cauſam autem aſſignat
hanc, quod Deus in ipſo ſtatim mundi exordio
oſtendere voluerit. ſe nihil cuiquam debere, ſed
omnium rerum abſolntiſſimmm Dominam eſſe.
Cum Socinianis junxit ſe Simon Epiſco-
Pius, inter Arminianos, facile Primipilus,
qui in libr. 2. cap. I. concedit, quidem, De-
um eum Abrabamo && poſtea cum populo Iſrae-
litico Fœdus pepigiſſe, ſed negat de Adamo; Juſſs
quidem, inquit, data ſunt Adamo, at nonniſi
comminationibus ſavcita; Nullam acceſſiſſe ſti-
Pulationem, nullam promiſionem, fine quibus
Joœderatio Ppropriè ſic dicta locum non habeat.
AMYRALDUS & ante ipſum Camere wipen

on
IN
UN
1, lan
o
lio⸗
ine
lli
Auk
i
ri
U
ſiln
hi
irſe
un
(rn

e

—
eie
u
Uinor
lln
uIn
nnn,
OKent,
kitue
br.1
dile⸗
enim
ntt
1Cant
Aben
ultt
en /
n d.
liie .
ipie,
, M.
ur.
ih⸗
ottii
gubu
ahect.
hiper
n⸗

(41.) α
ſtatuit fœdus, NATURALE ſcil. LEGALE &
EVANGELICHM. Evangelicum habuifle pro-
miſſum vitæ gternæ in cœlo peragendæ. Le-
gale conſtitiſſe in beatitudine poſſidenda
in terra Cansan, & hoc eſſe fœdus Sinaiti-
cum, in quo conſpirat Pufendorf. cum Amy-

raldo: in fœdere autem Naturali five Primo

promiſſam fuiſſe beatitudinem perpetuam
in Paradiſo & non in ccelo peragendam,
cum affluentia omnium bonorum tum ani-
mi, tum corporis.
Volkelii & Epiſcopii ſententia procul
dubio falſa eſt ex pluribus titulis. Primò
enim ex ipſo lumine naturæ & dictamine
conſcientiæ patet, Deum non deſiderare,
ut fruſtra colatur, nec cupere, ut obedien-
tia præceptis ejus præſtetur fine ullaremu-
neratione: Vidit hoc Epiéctetus apud Arr.
Lib. 1. cap. I12. inquiens: Si Dii non xt.
qnomodo finis eſt hominis DEO obſequi, ſi verò
ſint quidam, at aulliss curd tangentur, quomodo
hoc ſana ratione dici poteſt. Sed && ſint, &&
bhominuw curam agant, nulla autem ab hominibus
remuneratio expetctanda fit, & id cum ſana ra-
tione ſtare non poteſt. Paulus Gentium Do-
or præſupponit hanc notitiam, quod De-
us fit remunerator fidei, inquiens Heb. 11.
v. 6. Qui ad Denm accedit, bunc oportet crede-
B C 5 re;

2 (42.) ι

re, eſſe Denm, &o præmia largiri iis, qui ipſum
requirunt: Unde DEUS Caino rem ut ſatis
notam & planè irrefragabilem proponit,
an non ſi benefeceris acceptatio & exnltatio
eſt, Gen. 4. v. 7.
Secundò hoc ipſum patet ex natura Bo-
nitatis divinæ, cùm enim eſſentialiter ſit bo-
nus, Communicativu quoque erit Bonitatis
ſuz; Quod argumentum pulchrè deduxit
Fulgentius lib. de Incarn. cap. 12. dicens:
Proinde à bono jnſtoque Creatore illi homini,
quem in corpore animali conditum ditavit in-
telligentiæ ac juſtitiæ dono. jnſta eſt utrinq; Sta-
tuta conditio, ut ſe. i obedientiam, qnæ prima
virtus ect, ſervaret, acciperet non ſolum perfe-
Ram mnamiſſibilem corporis immortalitatem,
verùm etiam in anima talem gratiam ſantte vi-

vendi, ut peccare deinceps non poſſet, imò parti-

ceps factus fuiſſet æternæ beatiindinis.

Tertiò, fi nullum promiſſum extitit æ-

ternæ beatitudinis, tum primus homo ſine
ulla ſpe vixit: Alimentum enim omnis ſpei
eſt promiſſio divina. At verò de iis, qui
ſine Deo vivunt in Mundo, hoc tanquam
extremus miſeriæz gradus à Paulo aſſigna-
tur, quod ſine ſpe vivant. Eph. 2. v. 15. Sanè
nihil triſtius homini pro præſenti contin-
Gere poteſt, quàm Deeratio. Quis cree⸗
1

.„„να☛

e, r
u Dei
(ne
une
ſiit
Prbolr
Crßnt
ſe cor
of
fove
Neſfu
m
itl
Ulecker
Nomel
Eu
Cent
iie⸗
lund
wich
As
ſultn
cn

—
Elti
pont,
liri⸗

l o⸗
fehe⸗
Oniadr
eluut
Genn:
ophi
Gvit tr⸗
N.
. pinn
iherfe
Iltuten,
4 nt⸗

Citite⸗
noße
niel
6 1 gal
nquan
Rpdr.
5 an⸗
condn⸗
gele⸗

(43.) 2*

ret, primum hominem prodeuntem è ma-
nu Dei confl ctatum ſtatim fuiſſe, cum tri-
ſtiſimo illo malo, videlicet deſperatione.
Quartò vitæ æternæ Adamo morigero
conferendæ luculentum & extans Smbo-
lum fuit Arbor Vitæ. Nulli enim uſui illad
ſymbolum Adamo fuiſſet, in ratione ſcili-
cet ſymboli, niſi ab ipſo intellectum fuis-
ſet, conſideratumque, ut promiſſionis à
Deo fate certum & eficax pignu. Indignum
quoque eſt ſapientia divina hominem ab
acceſſu & manducatione arboris poſt la-
pſum prohiberi, niſi eo DEUS indicaſſet,
excidiſſe illum jam re promiſs4, & confe-
quenter illo in poſterum ſymbolo indi-
gnum eſſe.
Quod ſententiam Cameronis & Amqraldi
concernit, illa etiam non ſubſiſtit cum pu-
riori Theologia: Nam primò de Fœdere Pa-
radiſiaco ejusque promiſſionibus non pos-
ſumus meſius judicare quàm ex diſpoſitione
Sinaitica, quod enim ibi promiſſum eſt Ob-
ſervatoribus legis, id etiam jure intelligitur
promiſſum Adamo in ſtatu integritatis: Quo=⸗
ad ſubſtantiam enim eadem eſt Lex, ut
alibi probatum dabimus; At verò in illa di-
ſpoſitione DEUS expreſſis verbis promiſit
exactè ſervantibus legem, non vitam in

tena

es (44.) 9

terra peràgendam, ſed in Colo, ut conſtat

ex Lev. I8. v. 5. Qui fecerit iſta, vivet in eis,

id quod Salvator noſter repetit: Matth. 19.
v. 16. 17. FSi vis intrare in vitam ſcil. eternam,
de hac enim Juveni quæſtio erat, ſerva man-
data; Quæ ipſa promiſſio à Deo Legi Sinai-

ticæ non fuit ad jecta, ut aliquis re ipsà ex

ſed ut oſtenderetur, quid homo per lapſum
decoxerit ac amiſerit, & quod aliunde re-

Lege poſt lapſum poſſit ſperare ſalutem,

medium petere debest.

Secundé Chriſtus per obedientiam ſnam-

altivam & paſivam, ſive per ſatis fa tionem

Legi praſtitam, reſtituit nobis, quicquid

per inobedientiam Adami amiſimus, uti

conſtat Rom. S. At non refſtituit nobis vi-

tam in Paradiſo peragendam, ſed in Cœlo,
ut evidens eit locus Hebr. 9. v. 12. Quod
confirmatur ex eo, quia eam obedientiam Sal-
vator noſter præſtitit Legi, quam Lex exi-
gebat; Itaque etiam eam acquiſivit vitam
per impletionem Legis, quæ Lege fuit pro-
miſſa. Denique Chriſtus non diceretur ar-
bor vitæ, Apoc. 22. v. 2. niſi eam nobis vi-

tam reſtitueret, cujus promifionem arbor

hæc ſymbolicè præſigurabat.
Tertiò hoc ipſum legitimè inferri poteſt,
ex comminatione, quando Deus winatue

ſtttan
R n
cutit

ſmele

Gun h
rti
inen
Urmn
g

mai
einde
Cendn
ülndt
pe

lertt

lm i
r i

—
Kole
letiec⸗
lethn.

aenen

ſmunn⸗

ſeigiie

eſalnen,

erlain
iunctn⸗

tin un
Ctionen

biegil

INI,
Dobïle
n h/

1 El

ind⸗

er e.
it tam
itpto⸗

etura⸗
Cbis N⸗
Vbor

ipot otel,

6

tur mors æ«terna, tum ſanè ir apromi

8 (4¾⁵. )

eſt transgre eKori Legis ſuæ, non ſ aitem tem-
orariam, fed etiam teinam in infernali
lien ſuſtinendam mortem. I Talis enir m mors
intelligitur, gue facit ut Diabolus impe-
rium habeat, Hebr. 2. v. 14. At Diabolns
habet imperium mortis æternæ in inferno
ſuſtinendz. Quod fſi igitur in minis s habe-

tæ, quæ illi comminationi opp onitu
Ris quoq; & terna viia intelligi de et
qu enim Bonitas Divi aanguſtio quam
Juſtitia, neque Deus inclinat magis ad lathi-
gendam Creaturam etian
zd eam beneficiis macta: cen
ſit, atque bediens. S San ndin lergialatot ibus
humanis hoc accidit, ut majora præmia-
promittant ſervantibus Leges ſuas, quàm

pœnas infligant. Imô Ty yrann ni eſt ſappli-

cüis delectarl. Multò ergò magis id de Deo
dicendum eſt, cujus benignitatem immen-
fis laudibus extollit Plſalmiſta, Pfſ. 103.
Qartò hoc importat dignitas & excel-
lens Ppraſtantia IMAGINIS PRI MEVE, quX Ui-
cuti erat dos dusdan cœleſtis, & ſpiritua-
le quoddam donum, ita terrenis non de-
buit ſaginari, nec potuit in iis appetitum
üllum ad cœleſtia bona anhelantem ſatiare:

nmng Aut itaque fruftra Deus indidiſſet appeti-

tum

62 (46.) ½

tum illum poſſidendi cœleſtia bona, & cujus

fruſtratione homo tantùm ſe maceraſſet;

nihil enim magis rorquet hominem, quàm
deſiderium, quod nunquam ſatiatur, aut
ſi non fruſtrà indidit, ergò ſatiatus fuiſſet,
ſi curſum obedientiæ abſolviſſet. Huc per-
tinet, quod Auguſtinus ait, Feciſti nos Do-
mine ad T2, & irrequietum eſt cor noſtrum, do-
uecc redeat ad 72.
Sed videamus rationes Amyraldi, quas
ſpecioſas eſſe non dimmtemur: Sic autem
ille diſcurrit: Nibil quicquam in fœ&dere Para-
diſiaco ronMhe. fuiſſe, qudm vitam perpetnam
omri genere bonorum affiuentem, eamque in ter-
reſtri Paradiſo fruendam, patere.
1. Quod de vita ſpiritnali in oœlis agenda,

Seriptura taceat; non tacitura tam egregiam-

promiſſionem, ſi ulla foret; Cum præſertim nnicè
facere paſſet, & ad benignitatem Dei erga ho-
mines deprædicandam, & ad traducendum ſtul-
tum & ingratum hominis ingenium, qui ſpem-
tantam nlirò atpernatus abjeciſſet. „
2. Quad fœdus illud naturale fuerit, & eti-
amnum ita appelletur ab omnibwm. Propemodum
antem abſundum eſſe, naturale ſœdus ea promis-
ſione conſtare, quæ naturæ modum infinito inter-
vallo ſuperet.
3*. Quod debnerit eſe analogia qnædam in-
ter

4
Elee⸗

.

liin
e
il
ul
(on

ena
Pen,
abet

len
.

pt
Cnel
nmn
funn

latr

d

ns

U .j
(ied
obedt
arth

n
Lenſe

nen
Uur, eut
file,
Hueſe⸗

n D.

und

i anus
cawen
ete ’
eptun
lteitn

6 guln
lin
ſin knioe
r. 30 Ho⸗
lun⸗
giifen⸗

Gen
emnofe,
4 onni⸗
Hito inte⸗

elan

6

*½ (47.) ι

ter oficinm ipſum eo promiſionem. Quamvis
enim præmium in fſœdere naturæ non promitta-

tur ex merito, (quippe Creatura de Creatore-

nihil promereri pote?t) manare tamen illud ex
ea bonitate, atque ex eo amore Dei erga Crea-
tnram, qui in perfectione morali Creaturæ ae-
ꝗquieſcat, & ei ſit veluti oναα &. Perfectio-
nem autem eam naturalem fuiſſe, quapropter &G
præmium naturale eſſe videri conſentanenm.
4. Ait fœdis naturalo nullum Mediatorem-
babnit, & ic etiam nuliem aliam viam concilia-

tricem habere potnit, præter eam communionem,

uæ à natura eſt, inter Creatorem quaà talis eſt,
Creaturam, quæ ab integritate ſua non de-
Kivit. Quicquid, addit, ſupra est, obtineri non
potnit, xiſ ex vi alicujus alius fœderis, cuns
Conciliator eſſet Mediator ſupra naturæ condi-
tionem evelctus, & apud Deum extra ordinem-
favorabilis.
Verùm licet hæc ſpeciosè dicantur, ſo-
lida tamen non ſunt.
Ad primum itaque Reſp. quod licet Scri-
ptura S. non in terminis formalibw, & in pri-
mis ejus paginis mentionem faciat vitæ
cœleſtis Adamo conferendæ, pra ſtità legi
obedientià, tamen id alibi dicitur videlicet
Matth. 19. v. 17. Ibi Os veritatis & Author
fœderis natura, atque Mediator kadern
Bra-

2e a8)

Gtatiz Juvenem quæréntem, quid facere

Pr

debeat, ad obtine ndam vitam æternam, ad

Legem factorum remittit & ait: Si vis ad
vitan m ingredi ſerva mandata. Formulæ enim
illæ & propoſi itiones maximè pertinent ad
ſtatum integritatis, in quo adhuc in viri-
bu⸗ hominis erat 7 ſervare mandata. De-
inde per iegitimam id conſequentiam faci-
le eruitur ex o oppofitäc romminatione mor-
tis gehennalis, cui oppofitam vitæ æternæ
promiſſionem includi, tum ex Bonitate-
DEL, tum ex ratione fœderis & ipfius Scri-

pturæ explicatione patere, modo ante di-

ximus. Sic Lev. 18.v. 4. 5. dicit Deus: Ju-
dicia mea facietis, & ſatuta mea obſer vabttis,
quæ qui facit homo, vivet in eis & Rom. 10.
v. 5. ait Paulus: Moſes deſeribit ſnſtitiam, quæ
Lege eſt, qni fecerit ea, bomo vivet in eis.
Laech. 20. V. I 1.

Ad ſecundum dicimus, quod fœdus pri-

mũ non ex eo dicatur NATURALE, quia non
aſcendat Nipra naturæ ſtatum. ac conditionem,
quàm primò à Creatore ſuo acceperat, ſed
NoNENCLATURAM ſuam exinde trahere,
quod cum NATuRACœperit, & viribꝰ naturæ
innitatur, atq; obedientia quam juxta illas
vires primus hormno præſtare debuit; Inde
etiam eſt, quod alii malint fœdus illud vo-
Care

1
n,

M

(he
dl
linra
lin
ng 4
ktlio
ſentnr
munm
inen
Aloe
onſan
le in
Ui
mn,,
i
Er
mel
Mmni⸗

lunt M.
uſer

lr con

llee
unad
Ninid
leenin
Uene:d
ein iii⸗
61, Der
ii⸗
enot⸗
gnnt
Cnt
us den⸗
Aleli-
Pwahiti⸗
No I..
el iteſe

Au g⸗
niemon
ivenn
lat, ſed
fahere,
D paturs⸗
Ata ils
t; de
lud ro⸗
cale

(49)

ane

care Legale, quia ſcil. vitam æternam pro-

mittit, ſub conditione perfecliſime adimple=
tionis Legis. Alii malunt vocare Paradiſia-
cum, à loco ſcil. quo fœdus illud fuit ſanci-
tum, ſed perinde eſt, quomodo vocetar,
modò ſubſiaatia ejus permaneat integra &
alva.
Ad tertium Reſp. non neceſſum eſſe, ut
detur analogia quædam inter oficium no-

bis præſcriptum, & promiſſionem; ſemper e-

nim videmus quod benignifimus Deus li-
beralior fuerit in promiſſionibus ſuis, quàm
Creaturæ in præſiatione offcii; neque ipſe
unquam beneficia ſua regulavit ad propor-
tionem meritorum noſirorum. Sicut nulla
analogia & proportio fuit inter Angelorum
conſtantiam ſtationes ſuzs obſervantium, &
inter infnitum præmium beatitudinis æternæ.
Hinc illud vulgatum apud Patres quoque
Antiquos: Denm neminem punire citra condi-
gnum, ultra condignum tamen ſemper remune-
rari.
Quarta ratio Amyraldi à defectu Media-
toris deſumta, iterum manifeſtam patitur
inſtantiam ab Angelis, nam & illi carue-
runt Mediatore, ut melior fert Theologo-
rum ſententia, & in materia de fœdere Gra-
tiæ contra Gariſolium probabimus, & ta-
men

2 (50.) α5

meh ultra ſuum ſtatum naturalem fuére

6
les, & confirmati in bono, à quo poterant
deſciſcere, & ad fruitionem beatificæ viſio-
nis fuere admidi, poſt pera tum obedien-
&τ curſum, quam anteâ non habuere.
Denique notamus hic ſententiam ſub-
tilifimi quidem noſtri Hälſemanni fuiſſe in
Vind. p. 1139. Quod Deus in pacto circa

„

—

arborem ſcientiz non promiſerit Statum

excelſiorem Adamo IN CAS ſervati il-⸗
lius interdiéti; ſed qued ibi Deus uſus fue-
tit jure Creatoris in Creaturam præſeribendo
ſo um ei paritionem; Verùm in hoc Nos
non habet conlentientes, uc ex haétenus
di ſtis conſtare poteſt. .
Qnanquam enim lubentes agnoſcamu⸗,
neod interdictum illud, quia circa rem ver-
abatur merè indifferentem, ⸗Qus fuerit
Dominii divini, & quo Deus oſtendere vo-
uit, ſe eſſe Dominum bominis abſolntum, qui

.

. —◻

.

non ad ea tantùm Creaturam ratienalem
obligare poſſit, quæ intrinſeeè ſunt bona, ut
fiant, & ad intrinſece mala, ut fugiantur; ſed
qui etiam res indifferentes poſſit prohibere;
Cenſemus tamen promiſſionem illam, F ac
hoc, & vives, etiam hanc legem reſpexiſſe,
ateue adeo promiſſionem vitæ ad totam
obe⸗

i6

ſelie
u,.
duxit
Poniti

Idl
(eter
Un I
bonne
imnb
ind
ren
lecn

ltalle

1, De
ſoni
It
1M
Dec
Veri

5 r

Tum

————————MDWũ

n e
t öi⸗
olenot
1e ⸗
Cebien⸗
en.
fank⸗

nilen

D
Atun
ſaril⸗
Uinfe⸗
ebento
NN

Olimu
1Iender⸗
n feit
ngetevo⸗
un, u
longen
ne, N

nun;ſeid

Ohubere;
d totam
obe⸗

—

65 (5Fr.)

obedientiam tum legi inſtæ, ſeu naturæ,
tum Legi poſitivæ pertinere: Et in hoc ſanèe

eluxit mirum temperamentum Dominii &

Bonitatis Divinzæ. Sicut enim per Legem
Paradiſiacam ofſtendit ſe eſſe Dominum
creaturæ ſuæ, ita per liberalem promiſſio-
nem vitæ æternæ, declaravit, quo Jure cum
homine agere velit. Nempe ut benignis-
ſimus Dominus, qui obedientiam deſiderat,
ſed inſimul etiam præmium pollicetur; aliàs
ſtatuendum foret, Legem illam merè fu-
iſſe comminatoriam, ac nil niſi mortem in-
tentaſſe.

QUEST. IV.
Qus fuerit Conditio primi fœde-

ris, & an conditio ea fuerit ab homine
accP5‿ alu.
Summa.
1. Oſtenditur, quod conditio ſub Qua promis-
ſionis fuerit perfecta adimpletio Legis.
2. Explicatur, quid ſit in Lege, diligere Deum
ex toto corde.
3 Moraliſtarum impietas obiter taxatur.
4. Declaratur, quod primi parentes accepta-
vVerint conditionem. B
5. Qnodque in ejus impletione ſteriſſet ipſo-
rum Juſtificatio Legalis.

D Quid

(2.) 8

Uid promiſerit bene ficentiſſimus DE-
US primo homini, diximus, nunc or-
do poſtulat, ut videamus Sun Q Condi-
tione Deus Creator Creaturæ ſuæ rationali,
tam excellenz Bonum vitam ſcil. æternam
fuerit pollicitus.
Hæc verò Conditio nihil aliud fuit, quam
obedientia perfelta Legi præſtanda, ejusque
exacta adimpleti 0. Dico exacta & berfelta

impletio: Perfectio enim llla tria involvit.

primò berfectionem gradnuum, Secundé par-
tinm, Tert ti perſeveranlik: Ratione GRA-
dun ut eſſet amor DEI & proximi eæ toto
corde, tota anima, & totis viribm. Deut. 6. v.
5. Matth. 22. V. 37. Luc. 10. v. 27. ubi ob⸗
ſervandum in loco Deuteronomii cit. legi in
Hebræo &&h hoc eſt ex toto ALDE Tuo,
ſeu ex tota potentia, validitate, ex omxi 62¹
viribus & facultatibus ac fortitudine animi,
verbio poſito pro nomine aubſtantivo.
Ratione PARTIIM, poſtulavit Lex per-
festionem ſeu univerſalitatem partium, ut

ſit Juſtitia univerſalis, adimpiens omnes

omnium mandatorum divinorum apices,
adeo ut in nulo omnino ſit deficientia.
Juxta illud Jacob. 2. v. 10. Quis quis totam
Legem ler vaverit, impegerit utem IN UxNo,
damnas factus eſt omninm. Ratione PERSEVE-
RAN-

—.

AN
eet
ſecor.
even
run
he
rei
utia
uan
nle
ſit
aſ⸗
e⸗
Ur
eze
CThor
r
dnn
Iune
p
Cu
n
In ſa
(un
. urt

nu⸗
nunee⸗
lCet
rond
Aenet

ien

eiugr
eſelt
nkrtt
e t⸗
niertn

Mo

I ,,
tli
iial⸗
ro⸗
Lerhel⸗

, t .

omes
Gciene
s M
xo/
nuN-

66 (5§3.) W

RANTIX, ut ſi vel ſemel deficiat & exorbi-
tet à via juſtitiæ, nulla fit prioris juſtitiæ

recordatio. juxta illud. Ezech. 18. 24. Cum

reverſus juſtus a Inſtitia ſua fecerit iniquitatem,
ſecundum omnes abominationes, quas ſecerit im-
probus, hiccine vi veret? omnes juſtitiæ ejn, qnas
fecerit, non commemorabuntur, propter præva-
ricationem ejus, qua prævaricatur, & propter
peccatum, quo peccat, propter hæc morietur; ac
maledictioni ſubjaceat, qui non perman-
ſerit ſeu perſeveraverit in omnibus quæ ſcri-
pta ſunt, in libro legis Gal. z. v. 00.
Ejusmodi ergò dilectio à DEO præſcri-
pta eſt, qualem DE! excellentia, Jus in nos,
& nomen ejus poſtulat; nempe ut fit ex fide
integerrima, ex propoſito firmiſſimo, cum
fiducia plena, & unicè in Deo recumbente;
& hoc eſt cor totum. Porrò cum deſiderio
& appetitu integro, tanquam unici finis &
boni noſtri, & hæc eſt tota aima; cum ple-
na & indefeſſa contentione, omnium vi-
rium cordis, animæ & rationis, homini in-
tegro collatarum; hoc eſt ex totis viribus.
Cui minime ſatisfacit affe tus dilectionis
SuukE AppRkCIATIVUc, ſeu talis, quo De-
um ſemper majori in precio habemus,
quam Creaturas; in quo, non in affetu a-
moris ſummeè Intenſivo, Legis de Deo dili-
D 3 gende

„

2 (54.) W

gendo eſſentiam formaliter conſiſtere, Sir-
mondus, Lamburinus, & alii impuri Mo-
raliſtæ confiſtere ſtatuunt, atque adeò per
frivolam diſtinctionem Legis vim ita ex-
tenuant, ut ejus obſervantia etiam pecca-
tori ſit poſſbilis;

Quin eo usque impietatis progreditur

citatus Tamburinus in libr. 2. cap. 3. Expl.
decal. ut in deciſione quæſtionis quando
obliget præceptum affirmativum Intenſivæ
Charitatis erga Deum, rejiciat ſententiam
non tantum eorum, qui tota vita amandum
Deum, ſtatuerunt, ſed etiam illorum, qui
bis tantum per integram vitam hominem
obligatum finxere; nempe initio uſus ra=

tionis & deinceps in fine vitæ. Sic enimim-

piiſũmè pronunciat.
Probabilis & tutiſſima eſt illorum ſententia,
qui negant fideles initio uſus rationis & fine vi-
tæ obligari ad ſe convertendos ad Deum, illum
amando: ponere enim ejnsmodi obligationem,
quæ certè fundamento ſolido non innititur, nihil
aliud eſt, niſi ſernpulos ingerere, non quidem in-
doctis, qui ad hanc obligationem non advertunt,
ſed dodioribus; citat autem pro ſe Ferdin.
à Caſtro Palao, Azorium, Sanchezium.
Conninck & alios; quos merito Antichriſti

Satellites appellaveris, qui talia contra Le-

lom

gen!

R.
anc

nusl
els
Don-
men
HE

Mre
Men

PIrA
blant
ln
Vnt

.

N
ob.
cdi
Ci
lelto
lenn

W
ſpr
laber

n
e,
iM.
leg
lia er⸗
ercr

Neät

Lul
uncho
ſtfve
Lentun
pindim
in,
minen
Uſust⸗
pimin⸗

nnnie

fleni⸗

n, len
tiovenn,
,i
enrin⸗

Vertentt.

Ferdin.
lenium.
eichiicti
tia Le-
gem

(5§§.) £

— —

gem Dei eructare audent. Rejicit dudum
hanc Meraliftarum impietatem Augsfſti=
nus lib. de Doctr. Chriſtian. cap. 22. inqui-
ens: Haæc regula dileltionis di vinitm eſt conſti-
tuta. Diliges proximnm tunum ſiont T1½ ipſam:

Denm verò ex toto corde, ex tota anima, & ex

tota mente; ut omnes cogitationes inas, & O-
MNF M VITAM, G omnem Intellettum in enm
conferas, à quo habes ea ipſa quæ confers. Cum
autem ait toto corde, tota anima, NuLLEAAM
VITrZ NoSTRX PARTEM reliquit, quæ Vacare
debeat, & quaſi locum dare, ni alid re velit fr ui;
ſed quiequid alind diligendum venerit in aui-
mum, illuc rapiatur, quo totus diletctionis impe-
tus currit. Dei enim dilettio nuliim à Se rivn-
Inm duci extra patitur, Cnjus derivatione mi-
Enatür.
Non itaque ſufficit amor appretiativns,
quo Deum præ omnibus Creaturis in pre-
cib habemus; neque enim in præ cepto dile-
Stionis Dei comparatio, vel ad Creaturas
zelatio eſt: ac dileétio Däl etiam tum vie-
latur, cum infcra Deum ullam rem fic dili-
gimus, ut in ea acquieſcamus, & ea frui
velimus. Sanè uxoris amor, quo maritum
ſupra adulterum amat, ac majore in precio
habet, tamen adulterinus eſt. Sed de hoc alibi.
Promulgavit a. Deus præditam Legem
D 4 primò

(§6.) £

primô non per Scriptionem in charta, aut
tabulis lapideis, ſed in membrana & tabu-
lis CoRDis confer. Jer. 17. v. I. Hinc etiam
dicitur Lex Naturz, quia Naturz hominis
fuit inſcripta, charactere quodam indelebi-
li: Cui poſtmodum acceſſit ſpeciale quod-

dam præceptum de non comedendo ab ar-

bore vetita.
Hanc verò Conditionem, præſtandi vide-
licet obedientiam DEO, & adimplendi Le-
gem ejus, tanquam facilem omninò, pri-

mus homo lubens dcceptavit, ACCEPTATIO

hæc aliàs Adſtipulatio dici ſolet, aut Græco
vocabulo οονα. Et hanc Eva, quoad
mandatum poſitivum expreſſis verbis, VIR-

TUIALITER tamen hoc ipſo etiam quoad Le-

gem Naturz teſtificata eſt, dicens ad ſer-
pentem. De fruétu arborum horti veſci-
mur; At de fruétu arboris, quæ eſt in me-
dio horti, Deus dixit; non comedetis eam,
ne morte moriamini Gen. 3. v. 2. 3.

Ubi tamen etiam illud advertendum,
quod Validitas Obligationis ad præſtandam

Conditionem, non pependerit ab acceptatio-

ne primi Hominis. In promiſſionibus e-
quidem aliis Humanis, ubi conditio appo-

ſita eſt, neceſſariò requiritur Acceptatio ex
Parte PROMISSZARII, quia eſt cum onere,
. rectè

ſie

iuit

ſecte
Ee
46.
uh
her

len.
won
fo⸗

n

Ceat
Non
Ubui
leri⸗
196
e⸗
Ue
Menea
ln
en
en)
eng,
Uiin

1

Clu

Conci

ſere

ene

Ar.
l
4thr⸗
inetlen
honns
ceeti.
Ne⸗
doedar

enlile.
dind,⸗
CELAII
ut C
, qun
S, VE

vorlt

alkr
otieli⸗

eſtin ne.

tis an,

endum,

Kundam
eptati⸗
nibus .·
tioeppo⸗
tin
Nlele,
leele

(§z.)

re Rtè dicit Grotius lib. 2. de Jur. Bell. & b.

& Pnfendorf. de Jur. N. & Gent. lib. 3. cap.
4. G. 15. ubi docent laudati Authores etiam
in Promihonibus abſolutie, ut validitatem
habeant, requiri ex parte altera acceptatio-
nem. Maximè autem in promiſſionibus
ſub onere: ſed hoc in promiſſione illa divi=
na fœderali, neceſſarium ad præſtandam
conditionem non erat, quia homo tanquam

Creatura rationalis, antecedenter jam ad

promiſſionem DEl factam obligationem
habuit ad ſervandam Legem præſcriptam.
Interim lubens adſtipulatus eſt primus ho-
mo, & conditionem tanquam facillimam
impletu pronus acceptavit.
Et ex hac adſtipulatione, ejusque imple-
mento, uſtiſicatio Legalis Adami pependit.
Nam operanti merces imputatur zναιι -
ειπνι, ex dehito Rom. 4. v. 4. neque ta-
men Deus homini propter dignitatem o-
peris, quæ Pontificiorum quorundam, &
maximè Cajetani ſententia eſt, ſed Seipſum
Abi, veracitati & fidelitati ſuæ, propter pa-
Kum cum homine initum, dgebitorem con-
ſtituit. Omnes enim meriti de CoNorGNo

conditiones obedientiæ primi hominis de=

fuere; quia nihil habuit, quod à Deo Crea-
tore non acceperit, ſed confiteri DEO ne-
D 5 ceſſum

§ (§8.) £

ceſſum habuit; Omnia mea Tua ſunt. Et qnis
prior dedit ei, ut retribuatur ei, dit Pauls Rom.
11. v. 35. Meque DEO ſibi ſi fficientiſſimo
& anWιοο quicquam prodeſſe potuit, jux-
ta füud Luc. 17. v. 9. 10. Kt obe dientia ejus
FINITA Deum, Summum Bonum, qui ope-
rantis nerces est, demereri non potuiſſet.
Neque quicquam in omnibus Creaturis,
earum facultatibus & operibus reperiri po-
tuit, quo Deus per obligationem ſtrictè ſic
dictam ex juſtitia commutati va fluentem ſtein-
geretur, ut ſui & bonorum ſuorum Com-

munionem homini impertiretur.
QKS T. V.
An appoſita faerint Sigilia ſeu
Satramenta illi Federi?

Summa.

4. Exponitur, quid per vocem Sacramenti in-
tellexerint RKomani.

2. Oſtenditur, quid proprie & in ſenſu ſpeciali

per illud ſigmificertur. „ .
3. Quo modo hoc loco accipiatur, innuitur.
4. Reformatorum quorundam ſententia pro-

onitur.
F. Abor vitæ nobis adſtruitur, tanquam Sa-
cgramentum primi (œderis.
Differentia oſtenditur inter Sacramenta ſœ-
deris primi & ſecundi.

gi,

a
vrta

SDe
od
m 2
0f.
pane
leltign
inze
Kerun⸗
Wi
Unäkn
Vo
Nonm
r 1
lo
in
enn
10
Mum
Nuee
M hh,
Albr g

Cnnen

——

16 .

Neſte.
eitno
it u.
tvejn
e.
Nlet
eruni,
Miio⸗
Nie
ten⸗
tu .

⸗

bhecinl

muürur.
entrapr⸗

nquam S
mmemiſe
7 Do

8L2 (5§9.) 2

y. Dn. Witſü ſententia examinatur, qui Para-
diſum & arborem ſcientiæ Boni & Malz
etiam pro Sacramentis habuit.

*

Oedera communiter roborari per Sacra-
menta & Sigilla videtur extra dubium
eſſe. De Cynethefibus refert Polgbins lib. 4.
Quod ſuper mactatas viéctimas jus juran-

dum ac fidem invicem præſtiterint; Cicer.

de Offo. lIib. 1. & Sönetonius in Jul. Cæſ. cap. 22.
Juramentum militum, quo ad fidem & obe-
dientiam Imperatori ſuo præſtandam ob-
ſtringebantur, dictum fuiſſe Sacramentum
referunt: Quja & ſacra erat Religio Jura-
menti, & accedebant certi ritus ſacri, qui-
bus milites Imperatori ſacrabantur.
Varro notavit, quod Sacramenti voce
Romani notarint Sacrum illum Ritum, quo
ſiebat à litigantibus oppignoratio pecuniæ
in loco ſacro, ea conditione, ut victor pe-
euniam fuam auferret, victus apud Ponti-
ſicem relinqueret.
In Codice S. vox hæc Sacramenti nen
legitur, ſed in uſum Ecclefiaſticum pri-
mum à Yertulliano traduta eſt. Sic adverf.
Marc. c. 3. Vocati ſumus, inquit, ad militiam
Jam innc, eum in Sacramenti verba reſpondimmn,
& libr. de Coron. mil. Credimusne bumanum
Sacramenizm, divino ſuperindnci licere, & in
alinm

82 (60.) 23

alium dominum reſpondere poſt Chriſtum. Dein-

de adhibita ea vox eſt ab Hierongmo in E=
pift. ad Heliod. qui ait: Recordare torocinii
tui diem, quo Chriſto in Baptiſmo conſepultu, in
Saoramenti verba juraſti. Accipitut autem
vorx illa tripliciter
I1. Generaliter ſumitur, pro quavis re ar-
cana, maximè autem divina. 2. Specialiter

pro ſigilo promiſſiones divinas, gratiamque

ejus obſignante & confirmante. 3. Specialiſſi-
mè pro Adtione divinitus inſtituta, in qua per
externum & viſibile ſignum Bona inviſibila-
gratiosè offeruntur, conferuntur, & obſignan-

tur; ita ut talia Sacramenta, revera fint Vx-

HIGULA & ùααaτι Gratiz divinæ, vim ha-
hentia non qualitercunque moraliter repræ-
ſentandi Rem, ſed etiam EFFICIENTYER agen-
di, & producendi Effectus ſupernaturales.
Impræſentiarum de media acceptione quæ-
ſtio eſt, prima enim eſt nimis generalie, po-
ſterior magis ad Sacramenta Fœderis Gra-
tiæ pertinet, ut in ſeq. quæſt videbimus.
In eo igitur ſignificatu ſumta voce Sa-
cramenti Reformati Doctores cenſent, ali-
quot in primo fœdere fuiſſe Sacramenta;
Witſius quatuor recenſet, I. Paradiſum, 2.
Arborem vitæ. 3. Arborem Scientiæ Boni &

Mali. 4. Sabhathum. Burmannus verò tantm

nu⸗

net

Uumer
Dentu
No
uranm
hi

ed

Uun
Mdo
zue

1

(erte

in

Uu 6

n a

iee

ſe

ln

en
Uuden

*2 (61. 8

bin numerat Paradiſum & arborem vitæ Sacia-
mil⸗ mentum & Sigillum ſœderis legalis.
ehhuni Nobis videtur, quod gectè Arbor vitæ
Moi Sacramentum, ſtatuatur, ratio aſſertionis
maen eſt, quia Deus in omnibus promiſſionibus &
faoderibus tantæ liberalitatis fuit, ut licet e-
en jus verba fint gενανι, fallere & falli neſcia,
iin jidem tamen ſuam ſemper oppignoravit cer-
ine tis ignis && igilliz, ut v. gr. quando poſt di-
eilk Iuvium promiſit Mundum non amplius
K interiturum per Cataclyſmum aliquem, ri-
nſfu dem pofuit in ſignum & figillum fœderis,
r Gen. 9. v. 12. cu jus verba ita æO ε 8ορνα Dn.
Ge. Joh. Ad, Oſiand. Cancell.
Wnl Dinitque Deus, hoc eſt ſignum fœderis,
. qued do, ſtatuo, inter me & vos, hoc eſt,
e fderalem promiſſionem ita confirmo, obfigno
. ſuculento favoris Indicio: Arcum meum, Iri-
ſen gem hanc tot coloribus illuſtrem ponam in nu-
bibus & erit ſignum in fſignificationis &
0ο. obſignationis nſum, fœderis quod extet æter-
imm. num conſervaticnis ſalutaris monamen-
ſe tum inter me & inter terram. Quando er-
Vnt, d gô fœdus operum pangere voluit Deus, Sa-
men cramentum & Sigillum poſuit AnBOREM
lmn,, VITX.
Ni G ldem porrò obſervare licet in fœdere,

zuuin quod Deus pepigit cum Abrahamo, nam H
Dn 151

=SS

2 (62.)

ibi Sacramento & Sigiho quodam Deus illud

Fœdus obſignavit & confirmavit, videlicet ſi-

gillo circumciſionis, dicitur enim Gen. 17. v.
11. Patium meum ſen ſignum fœderis externum
erit circumciſio, in carne veſtra in ſœdus æter-
R A.
Tertiò arbor vitæ requiſita omnia habuit
ad rationem Sigilli && Sacramenti in ſenſu
propofito; Nam illa ſignum fnit Immortalitatis;
quäâ Adamus jam tum Candidatus certò ga-=
viſus fuiſſet, ſi in obedientia perſeveraſſet.
Pofita enim in hunc finem à DEO fuit, ur
exinde primus homo certus eſſet, quod
nunquam mortalitatem ſubiturus eſſet, ſi per-
ſiſteret in fide & obſequio erga Deum.
Deinde non merum tantùm & inze ſi=
gnum fuit, ſed etiam vim quandam præ o-
mnibus aliis arboribus habuit vitam homi-
nis conſervandi ab omni infirmitate & vi-

tiis ſenetutiz. Neque enim Immortalitas

primo homini conceſſa fuit abſolntè, ut in
altera vita eam habebimus, ſed cum Limt=
TATIONE AD UzUM MEDIORUM. Unde benè

Anguſt. lib. 8. de Gen. ad lit. c. 4. Erat ei,

inquit, in cæteris lignis & arboribus alimen-
tum, in iſto etiam fnit SacEAMENTIM. Quem-

admadum ergo in præſenti ſtatu Sacra-

menta ſigna & ſigilla ſunt Gratiæ & promis-

ſionum

Mrura

uum
füln
r
turonm
utlen

co

u1
liet
n,
Wa
lem
g
e
lzin
A
D
mnnf
Mhann
le
u
:

eui Ronnm Divinarum, ita quoque arbor vita
ig. gillum & fignum poteſt dici promiſſe Im-
aune Mortalitatis. Et uti Sacramenta in præſen-
eem tiarum non ſunt nuda ſigna, ſed etiam rem
r. exhibent. Ita queque arbor vitæ non merum
ſignum fuit, ſed medium fuit ſua natura eff-
nm cax cohtra mortem, de quo mox plura.
imn videamus nunc quid de aliis Sacramen-
iin tis à Writſo aſſignatis ſtatuendum, & gqui-
edee dem quod Paradiſum attinet, cenſemus
Ntne eunm inter ſigilia & Sacramenta fœderis pzi-
Dfu mi referri poſſe, ſed iterum latiore ſenſu.
, 1 Nam primò ſignum fuit imò quaſi pignus
,ir Guoddam, quod home primus beatiorem
den Katum ſperare pofit, fi permanſerit in ob-
gndef ſequio erga Deum: Hinc etiam fſtylo Scri-
* Pturz per Paradiſum ſtatz Beatitudinis in-
mton. Lelligitur, Sic enim eandem vocem uiurpat
eKu. Salvator noſter Luc. 23. Hodie necum eris
ortallu in Paradiſo. Et Paulus tertium Colum vocat
ze, uin Paradiſum, 2. Cor. 12. v. 2. & 4. Sic etiam
nLW Johannes in deſer'ptione beati ſtatus Ec-
debn cieſiæ Paradiſum ejusque fluvios & arbores
Et fanquam t pos & imnlacta erernæ vit4 liſtit,
Sdim Apoc. 21. V. 22.
„Cn Pori ad rationem Sacramenti requiri-
n n kur, ut ſignum non tam fit naturae, quam
Gprong datum ad ſigaificationem Kx PaACTC, patlam

ſonnt

autem

6 (64.) 3

autem ſeu oνανν DEI ſit non hominie;
Gal. 3. 15. 17. & ſignificari debeat principa-
liter & primôò DEl gratia hominem obſtrin-

gens & agglutinans promiſſionis ſœdere. At

hæc etiam in Paradiſo obtinere videntur.
Nam id favoris divini fuit, quod extra Pa-
radiſum creatus, in Paradiſum, tanquam in
totius Orbis Regiam quandam introductus
fuit. Quid enim Deum movit, ut Adamum

in Orbe habitabili & rebus omnibus affflu-

ente conditum, adhuc ma jore beneficio &
gratia afficeret, & in delicias Paradifi collo-
caret, quàm mera gratia & favor. Sed hic
ipſe favor divinus hominem eò fortius ad-
ſtringere debuit, ut in fœderis legibus con-
ſtans perſiſteret, Deoque Benefactori ſuo
adhæreret.

Secedit tamen à propria ſignificatione

Sactamenti Paradiſus, quia licet typus &
ſignum Adamo fuerit altioris conditionis e-
menſo obedientiæ curſu, non tamen fuit

medium ita exhibiti vum Gratiæ Divinæ, in que

ſanè arbor vitæz, ut contradiſtincta Paradi-
ſo (ita enim impræſentiarum noſtra conſi-
deratio eſt) ma jorem vim & eficaciam ha-
buit; Illa enim contuliſſet Immortalitatem,
& hominem præſervaſſet ab omni morbo
& morte. Paradiſus verò tantùm dediſſet a-
limenta

———

mnert
ſanc
C

inet,
ctar
eti
mupr
Ua
Ki D
iumh.
en,
cram
ekin
ſin
Uenn
Mepti
oren
4 eſt

Hodt
nafir.
fe A
ſtennn,
enakt⸗
Gunin
volltu
nen
nndco
dcole⸗
tie
gimal⸗
s ed⸗

Nond

Hntione
Gprud
tionit⸗
Hindue
ncond⸗
gim hi⸗
litatem
i vordo
elllte⸗
elt,

62 (65.) 88

limenta ad quotidianum cibum. Vid. Dn. D. O
fiand. Comment. in Gen.
Quod arborem ſcientiæ Boni & Mali at-
tinet, in ea nullam agnoſcimus rationem
Sacramenti: Atque adeò diſcedimus à ſen-
tentia Dn. Pufendorfi de Jur. Fec. p. 11I.
qui pro Saczamento eam habet; Primò quia
illa arbor argumentum & ſignum fuit volun-
tatis Divinæ abſolutæ, & quod Deus Impe-

rium habeat illimitalum in Creaturam ratio-

nalem, etiam quam Imagine ſuàa inſtruxit.
Sacramenta autem ſolent eſſe ſigna aut pi=
guora Favoris divini, obſignantia ejus pro-
miſiones. Secundò Sacramenta ſolent eſſe
media eficacia & collativa alicujus favoris di-
vini, uti arbor vitæ fuit medium conſervan-
dæ & in infinitum propagandæ vitæ: At ar-
bor ſcientie Boni && Mali minatur mortem:
Dicitur enim quacunque die comederis de ar-
bore vetita morte morieris. Tertiò per eam
arborem conditio hominis primi deterior fa-
Ga eſt, nam circumſcripta eſt à DEO per
eam naturalis libertas, at Sacramenta ſolent

eſſe, ut ſæpè dictum, pignora Gratiæ, & ſi-

gilla obſignantia promiſſiones divinas. Quartòô
Sacramentorum uſus inſervit felicitati uten-
tium, hujus verò uſus ſerviit ad ſummam

infelicitatem, quia ad æternam damnatio-

nem. K Sed

tucn fuit, quod d⸗
2. uee ber 0 divin

nez ve

DK) i In⸗=⸗

—
ve:
enta
e
eitt
len
t
ton
int
ent

emte
econ
Der
tlt,
UR
inat
Ui in
Un
ſenz⸗
dent
ne
Kbem
hr
u:, l.
Nuli

A.
nrnde.
Mon.
“

tivæ à Deo in V. T. Iatæ poſſint dici Sacra-
menta, nam & illz tria ea requiſita habent,

quæ Dn. 'iiſius putat ſufficete ad Sacra-
mentum. Quis autem id diceret, cum tantus

legum numerus ſit. Imò cur matrimonium non

erit Saoramentum? Si nihil aliud conſtituit
rationem Sacramenti, quam ea tria. Adeſt
enim res viſibilis, Con juges; Res ſignifca-
ta eſt pulchta analogia, notat enim ſpiritnale
Conjnginm, inter Chriſtum & animam fide-
lem teſte Paulo; adeſt quoque in Inſtiiutio-=

ne commonefadlio officii.

„Denique à Sacramentis homo non repel-
litur; ſed Deus hominem ab arbore ſcientiæ
repulit, per prohibiticonem: interea nota-
mus mirum non eſſe, quod Hitſius etiam
in arbore vetita Sacramentum invenerit,
nam in Reformatorũ ſententia Sacramenta
omnia etiam Novi Teſtamenti, inania ſunt
ſigna, quæ præter Significationes nihil ha-
bent RkArE; quanquam & illud fatendum,
non deeſſe inter ipſos, qui meliora ſentiant;
ut Petrus Wardus, ſuriæus E&c.
„Qod tandem Sabbathum attinet, de eo
ſupra diximus, quod pars fuerit Legis na-
turæ, cordi Adamitico, uti Decalogus lapi-
dibus inſcriptæa: niſi ergò Legem naturæ, aut

. Decalogum facere velimus SACRAMENXYUM,

E 2 di-

(68.) 3

dicendum erit, quod Sabbathum nulla ratio-=
ne de Sacramenti natura participet.

QEÆSTIO VI.
Quo ſenſu admitti poßint Sacra-

menta in Parad’ſo ſeu Fædere Legali; & quo-

modo differant à Sacramentis Fæderis
Gratia.

Summa.

1. Oſtenditur, quod licet cum Dnn. Refor-
matis agnoſcamus Sacramenta in primo

foœdere; non tamen in h potheſi illorum-
Doctorum.

.. . . . . —
2. Differentia oſtenditur inter Sacramenta pri-
mi fœderis, & ſecundi Ev
3. Refellitur ſententia adveriæ Pa

* Dmiſimus in antecedente quæſtione

△ Sacramenta in Paradiſo: nec ſtententiæ

illius nos pœnitet. Deus enim ab Exordio
rerum, & Creaturarum produétione, ita
cum genere humano egit, ut qmna ſubſtan-

tiæ ſumus ex una parte corporales & ex al-

tera ſpirituales, atque ſenfibus utimur, i-
deoque ſenfibilibus quoque ſignis fœderis
ſui Bona repræſentare placuit: non tamen
ea dedit, ut MaA figna; Sed & conſtituit
ναναιι en vehicula Gratiæ ſuæ; maximè
in

nſe
Une
rum
Gunr
Onbiſk
le da⸗
lint,
Nn

Nongt

eenite

N5OR
Werunn
Wet
Una
lyn
len 6
rob
b

7)
,.

hig

unl

hluntio⸗

.

llee

60 NN

1

rln

nn Rühe⸗
in Pumn
orum

entaßi⸗
18.

Uueſin
ſement⸗
Eromdo
one, itt
ſobſtan⸗
mwr, !
ſoceri⸗
9n fanmen

olſttut

,manin.

83 (69.)
in ſœdere novo, unde advertendum, nos
planè non in ſenſu & hypotheſi Reforma-
torum illa admiſiſſe. Ilit enim, quia tra-
dunt primi fœderis Sacramenta tantum
confiſtere in ratione ſigni, ideoque pariter
de Sacramentis Fœderis Gratiz pronun-
ciant, quod nihil aliud fint quam Signa &
Sigilla; quæ etiam ratio eſt, quod aſſerant,
non differre ea REALITER, ſed univocè con-
venire: Hince Du. Branunius in dottr. œ&der,
ARBOREM VITE, Paſcha, Circumciſionem, La-
vacrum Baptiſmi SS. CoEFNAM; pro lisdemn
habet. Verba ejus ſunt. Sacramenterum
natura conſiſtit in NATURALI UsU, 4d deno=
tandum Bonum Spiritnale, quod habet analo-
giam cum ſigno ejm que naturali nſu; ut apparet
in arbore vitæ, Paſchate, Circumciſione, Lava-
cro Baptiſini, Cœna.
Ware etiam Burmannis in Syn. Oecon.
Fd. DEI; quinque Sacramenta ſub promis-
Kone, quam contradiſtinguit Oeconomiæ Le-
gali, fecit, nempe 1. Arborem vitæ. 2. Sl-=
criſicia Patrum. 3. Diluvium && Arcam Noæz.
4 Tridem. 5. Circumciſionem: Hæc enim o-
mnia fuiſſe ſigna, ad obſignandas, & repræ-
ſentandas promiiſiones Salutis, divino Fœ-
deri annexas.
Sub Oeconomia legali deinceps ponit duo
E. 3 Or⸗

(70.) *

Ordinaria, ut Circumciſionem & Agnum

Paſchalem; & quingq; extraordinaria. Nem-

pe nubem, quæ caſtra Iſraelitarum anteces-
ſit. Exod. 13. tranſitum per mare rubrum;

Mannam, potum è⁸ rupe, ſerpentem æne-
um. Num. ꝛ1. Sed hæc omnia ita ſtatuun-
tur, ut ſubſervire debeant, hypotheſi quod
Sacramenta tantum conſiſtant in ratione
ſigni:
Semel itaque ſi admittatur, quod in ſta-
tu primo ſeu paradiſiaco, Sacramenta fue-
rint, rigorosè ſic dicta convenientia univo-
cè & quoad Eſſentiam cum Sacramentis in
Fœdere Gratiæz, neceſſum eſt, ut in eorum
ſententiam & errores ſacramentarios inci=
datur. .
Noſtra proin ſententia eſt; magnam eſſe
differentiam inter Sacramenta fœderis O-
perum & fœderis Gratiæ; neque unius e-
jusdemque eſſe naturæ.
Nam primôò arbor vitæ, quam agnovimus
pro Sacramento vim habuit NATORAEEM,
conſervandi hominem in flore & vigore
vitæ ſuæ ne poſſet ſeneſcere, prout rectè
docet B. Gerhardus Comment. in Gen. pag. F1.
item Luc. Oſiand. in bunc loc. Item Strabis,
Alphonſus Toſtatus, Hugo de S. Vidtore, Ziri-

nis, Bonfrerius & alii. nam, ſi Supernatura-

lis

—

s en

n 1

ubin
Pomi
untat
ſeu.
keunea
Pyen

la

lumin
lem i
atur⸗
Utr⸗
Uls
lutde
ng
n
(men

enn

idre!
lente
ühn
lie
ulte
Cer⸗
cvock
zime
eic

nn
entelar⸗

bron⸗

en .

iannd
Kione

Ninkkr⸗
euni⸗
zuniſo⸗
nenttin
nemmn

los in⸗

zmele
lers0⸗
Uoluse⸗

vorinus
H,
vigore
t recte
eyf.
Stralin
Nre, ſii⸗
matu⸗

H

(71.)

lis ea vis fuiſſet, ratio nulla fuiſſet, cur ho-
mo arceretur ab eſu iſtius arboris, vel che-
rubinus flammeusve gladius ad arcendum
hominem opponeretur, ſola enim Dei vo-
luntate ea vis ceſſaſſet, inquit benè Dor-
ſcbæus. At verò Sacramentorum in fœdere
ſecundo ſeu Gratiæ vis & efficacia planè eſt
ſupernaturalis; nam quod Aqua v: gr: Ba-
ptiſmatis vim habet & Efficaciam abluendi
hominem à ſuis peccatis, accendendi fi-
dem in infante, id ſanè ipſi non competit
naturaliter; ſed ob unionem illam ſuper-
naturalem materiæ cœleſtis cum terreſtri,
qualis unio materiæ cœleſtis cum terreſtri
in arbere vitz non deprehenditur, nec Scri-
ptura S. ullam ejus mentionem facit.

Secund, Verbum quod junétum eſt, Sa-

„

cramentis fœderis Gratiæ, eſt alterins Or-
Ginis, quam illud quod ſonuit in conſtitu-
tione fœderis operum, nam hoc fuit Ver-
bum Legale, illud verò eſt Evangelicum, quod
potentia dicitur ad Salutem omni creden-

ti. Rom. I. v. 16. hoc eſt in verbo Evange-

Iii, ea vis eſt & potentia, ut mortuos ſpiri-
tualiter poſſit vivificare, fidem accendere,
& extintam ſpem ad ſalutem reparare,

quod Verbum Legis nunquam poteſt. ma-

ximè poſt lapſum, ubi factum eſt, litera
Occidens. E 4 Ter-

—–

80 (72.) *

Tertiò; Sacramenta primi fœderie, figna-

e

runt gratiam D EI Creatoris gratioſam, &

promiſſiones quoque in Paradiſo primo ho-
mini factas obſignarunt; At veròsSacramen-

ta fœderis gratiæ fluxere ex gratia Dei gra-

tuita, & medicinali, hoc eſt, ex merito Chriſti.

Quartò; Sacramenta primi fœderis non

habebant vim intrinſecam, producendi in
homine effectum aliquem ſpiritualem ac-
cendendi fidem, aut abluendi conſcien-

tiam à peccatis: nec neceſſarius erat hic ef-
fectus, cum non eſſet in primo homine⸗

peccatum; & ſides in Chriſtum, illi Statui
repugnaret; cum ſani non indigeant Me-

dico. At hanc vim habent Sacramenta no-

vi fœderis, ſeu fœderis gratiæ; unde Bapti-

ſmus dicitur, lavacrum regenerationis in

Verbo. Quare etiam Sacramenta fœderis

gratiæ, νραανα ſen vehicula Gratiæ fuere

appellata, ut jam ſupra inſinuavimus.
Quintò, per Sacramenta Fœderis Evan-
gelici cum Chriſto &aοοτοι unimur, U-
nione illa arctiſſima myſtica; ut conſtat ex
Rom. 6. v. 5. 1. Cor. 10. v. 16. 1 7. & 1. Cor.

11. v. 25. & cap. 12. v. 13. Gal. 3. verſ. 27.

1. Joh. 5. v. 6.

Hæc ergò Unio, cùm ſit ſpecialiſſmum
beneficium fœderis Gratiæ, nec in ſtatu

mateg
crame
gana
agumen
keonne
Deir
game

Me

nue
N 1
mtion

eqn

bor

Uuſte
(bann
in bn
pe⸗
d
e
zinm

UII,
Men
Uliche
n all

9 „,
inin

lneſen

C
lien
endiin
len.
Plcer⸗
Klirc⸗
oninen
Ktu
nt Me⸗
tane⸗
ſedet
fons n
ſolens⸗
ie fuen⸗
us⸗
Luh-⸗
t, ⸗
ſtat exX
1.,Cor.
venl11.

iwum

10 ſtatin
D⸗

H (73.)

integro locum habere potuerit, & per Sa-
cramenta fœderis Gratiæ tanquam per or-

gana divina habeatur, inviétum præbet ar-
2

gumentum, quod longè differant, primi &
ſecundi fœderis Sacramenta;
Denique, ſi vis fignificativa abſolveret Sa=
cramentorum naturam, etiam in fœdere E=⸗
vangelico, conſequens eſſet, quod Paradi-
ſiaca majorem habuerint Eficaciam, & ma jore
ratione deberent dici Sacramenta, quam
ea quæ ſunt in fœdere Evangelico. Nam
arbor vitæ evidentius videtur repræſentare
Chriſtum, ut Reſtauratorem Salutis & vitæ
noſtræ ſpiritualis, imo æternæ unicum,
quam aut Circumciſio in V. Teſtamento,
aut Baptiſmus in novo. Conferatur locus
Apoc. Apoc. 22. v. 2. 3. 4. Vid. Angu ſtinus
lib. 8. de Geneſ. ad lit. cap. 4.
Sed, inquit, Turretinus Sacramenta mi-
Piam vehicnla aut receptacula Gratiæ dici, ſed
diſertè vocari ſigna & ſigilla ſœderis Gen 17.
V. II. ExOd. 12. v. 13. At ſignorum eg ſigillo-
rum eam eſſe indolem, ut nihil in ſe contineant
vel inhærente virtute conferant, ſed gratiam vel
jam collatam, vel poſt conferendam ſignificent,
Gobſignent iis, ad quos pertinent. Ut verò ef-
Kcientia toto genere differat a ſignificatione; ita
diverſam eſſe rationem inſtituendi Inſtrumenta
E 5 ſſie

86 (74.) 96.

☚

ione, nam Tridem, vellus Gedeo-

nis Gc. etiam fuiſſe ſigna & Sacramenta,
nihil tamen operata fuiſſe, ſed ſigniſicaſſe

tantum & obſignaſſe. .
Verum enimveréô licet Sacramenta non
appellentur vehicula Gratiæ zæmi rè pner, in
Scriptura S. appellantur tamen zαν 7αα
21οGν,; quia ipfis e ectus adſcribuntur,
qui à Gratia proſiciſcuntur, ut de Baptiſmo
dicitur, quod per illum regeneremur Joh.
3. v. 5. imo per eum ſalvemur Tit. 3. v. 5.
unde inte concludimus, cuicunque tribui-
tur effe tus à Scriptura Sacra, illi etiam--
convenit ratio Cauſæ: hinc planè non eſt
conſequens, ut putat Zurretinus, Sacramen-
ta dicuntur ſigna, ergò non habent eſſica-
ciam; nam & Verbum DEl eſt ſignum vo-
luntatis divinz, & tamen habet efficaciam
ivinam., ut vidimus ex Rom. I. v. 16. Con-
fer. Gal, 3. v. 2. 1. Limoth. 4. 16. Hebr. 4.
v. 12.
Duo ergò ſunt in Sacramentis novi Fœ-

deris, primò, quod habeant ſe ut Organa

divinitus inſtituta & Efficacia, ad conferen-

dam Gratiam, ut ex ipſis Reformatis pul-

cherrimè & ſolidicime id oſtendit Samuel

Wardus, celeberrimus Profeſor in Academia

Can-

jentia G fgnificantia: Probare hoc ſata-

er

tad

Atel

bbt
ailee
Nn
on4
ot 4
preri
frinn
im nor
Ninle
Cen

6

er
itr.
letikte
nim
Ctfn 1
Ern
t egn
Mntn
Ai

n
elr
6 Cle
amen

enanon⸗
bunnn,
apilno
nur ſon
1S
ehiͤi⸗
eta
non e⸗
(tawen.
eficacnn
16, Cl.
Hebr

noviFe
Oige
nteten
Natisll
t Nnnl
Aentt
.⸗

de (75.) S.

Cantahbrigienſi, quem irrito conatu refutare
aggreſſus eſt Gatakerm: Ut & Clariſ. uræu,
cui ſe oppoſuit Dn. Witſius.
Secundum eſt, quod oblatam & collatam
gratiam obſignent; & hoc reſpectu ſunt ſi-

Q0n „ „. . .
gila & ſignacula Gratiæ divinæ erga nos,

Rom. 4. v. II. neque hæc duo, videlicet ſ-
niſicare, & eſicaciam habere, ita ſunt ſibi op-

poſita, ut non poſſint ſimul ſtare, ut putat
Turretinu, nam manifeſta inſtantia eſt, uti

diximus, in Verbo DEl, quod & habet vim
lignificandi, quæ ſit mens divina, circa ſalu-=
tem noſtram, & tamen habet Efficaciam
intrinſecam. Hactenus de Fœdere Dei cum
Creatura ejusque figillis.

Reflexio practica.

O ergè admiranda primi noſtri parentis fe-
licitac. Oineffabilis Ter Opt. Max. Creatoris
benignitaz. Pulverem animat, & in eum Divi-
nitatis ſuæ radios traducit. Terræ ſpiraculum,

NMium imbendit, ut faciat æternitati aptam. Cor-
Pus & Spiritum copula jungit nonniſi per pec-

catum ſolubili; Ut unionem & fœdus immortale
& perpetuum ſanolre poſſit. Sigilla verbo ad-
dit, ne dubitationi poſſet eſſe locui. Cæteras o-

pulentias quas Paradiſus habnit; prætereo.

Ad immenſum hunc favorem, qui non obſtu-

Peſcit,

(76.) S.

—

peſcit, est jine ſenſu. Qui non æſtimat, eſt ſine

mente. Qui non amat, eſt ſine corde. Amavit
Adam, ſed in amore non ſtetit. Obſtupnit ad
Paradiſi delicias, cum eas tanqnam in fendum-
acciperet. Sed utinam ad fallaces perſonati ſer-
pentis voces obſurduiſſet; Perennaſet utiqne ea
felicitas; nec jam in utero eſſet transgreſſio; ante
nati vitatem reatus, in vita ipſa mors.
Cæterùm à Tr jam, 6 Adamita, qui felicita=⸗
tem xXTRA DEUM quæfſiviſti, amiſiſti; duo
poſtulo, primum; quod à filio petiit invitta ma-
ter Macc. 7. Peto, dixit, nate, ut aſpicias
cœlum & terram & omnia, quæ in eis ſunt;
& intellige, quod ex Nihilo illa fecit Deus.
Audis, quod omnia ex NIRI1O ſecerit Deus,
cur ergò in terra quæris felicitatem, cnjus origo
eſt NIHILI. Ad aternitatem fadus, & jam de-
nuo reparatus es; faſtidi hæc fallacia terræ bo-
na, quæ poſſeſſa onerant, amata inquinant, a-
miſſa cruciant. Inxta Mathematicorum dodtri-
nam terra in comparatione ad univerſum eft
pundtum. Hoc pundtum, quod amtitioſo premi-
tur pede, 7r opprimet homo abſorbebit.
Totum quod in terra poſſides, eſt, quod pulvis-
enlus, in quem abibis, occnpabit. Huic pundto
ergè, imò huic NIILO, ſi anplam ſpei longin-
quæ ſtrutturam inædificas, Te deſtrutz.
Audi quomodo amatoribis, & quam piè ex-
candeſcat Anguſtinus: Avare quid alind ean
Denm

eum
et

r fet

, le

eerti
1R
cein,
i⸗

Cnll
Pß
PDks
ſetig
Ulem g

o ndil

Nl4
zul
ing
Ne

4 .

,Rr
hts
1ſele,
ſuutſe
lkee
flltene

eis n
irD

5

5
1

elo⸗
inag,9⸗
Nnt.
ſſin
pni⸗
beki
elngi⸗
l n
Dan

Deum petzs? Quid tibi ſuffciet, cui Dens non
ſuſioit? Cum Tibi mundus poſt dorſam ſtrepit,
cur retro reſpicias! id eſt, ut in rebus præſenti-
bns, nec præſentibus (non enim dicenda ſunt
præſentia, nunquam ſtantia) ſpem ponas. Cur
TE vis avertere ab immobili Bono, & requie-
ſere in mundo perennte?
Poſtnlo porrò, ut advertas ad ſuaviſſimas
Plasmatoris voces; Da mihi fili cor Tuum. Ui-
ta cordis, inquit landatus Præſul Hipponenſis,
amor eſt, & idcirco, omnino impoſſibile eſt, ut
ſine amore ſit cor, quod vivere cnpit. Hanc vi-
tam conſecra Auntbori 10; & ita erit pura, ca-
ſta. Solius enim DEl amor caſtus eſt. In hoc amo-
re ſi ſtetiſſet Adam, nunquam lapſus, ſed ad æter-
nitatem gradum feciſſet. Tanto autem Tibi melius
erit hoc Bo xu a, quanto magis in illum amore ibis,
quo nihil melins eſt. Ilbis autem non AMBuILAN-
Do. ſed AuANDO. Ad enm ergo qui ubique præ-
ſens eſt, & ubique totus non pedibus tibi eun-
dum eſt ò anima mea, ſed amoribus.
Nec T15 abſterreat, quod primi fœderie ta-
bula ſit rupta: quam precioſa enim ſis, ſi factori

*RK”

non credis, interroga Redemtorem.

QUESTIO VII.
Quas vires habuerit prinzus ho-
mo ad implendam faderis condi-
tonein!
Sum-

E (78.) 338

Summa.
1. Oſtenditur, quod habuerit vires ſufficientes.
2. Primo, alias adverſum hoc foret Benig nitati.
3. Adverſum foret juſtitiæ divinz“
4. Quia à Patribms dicitur ſanus, id eſt perfectus
ſine vitio & defectu creatus.
5. Qna Adam eonditionem ſœderis rumpens;
non ſe excuſavit, quod conditio ipſi fuerit
impoflibilis. 5

PRauam Conditionem fœderalem primoò
homini propoſitam ſpectavimus; vi-
dendum jam naobis an habuerit ſufficientes

vires ad præſtandam Conditionem; quod fa-

ciemus primò Ceneraliter; oſtendendo, quod
nihil ipfi defuerit; Deinde Specialiter per-
currendo ſingulas potentias hominis: ut in
omnibus illis cernamus, quibus dotibus &
viribus quævis inſtruéta fuerit.
Generaliter ergò probamus Primô;
quia hoc repugnat benignitati divinæ, ſi

DEUsS homini Conditionem poſuiſſet, ad

quam vires non habuiſſet ſufficientes, tqran-
nicè egiſſet cum Creatura, cui onus impo-
ſuiſſet impar humeris; aut ludiſicaſſet, eam
faciendo ſpem vitæ æternæ, ſed ſub condi-
tione prorſus imponhbili; aut promifiſſet
aliquid inaniter, atque adeo reipſa nihil

promifiſſet; nam ut reéte docet Pufendorf.

lib. 3. de Jur. Nat. & Gent. cap. 5. p. 73.1 Con-
itio⸗

leſt i

Reur

danmrc

1

unde
r
(nuci
uneri
ſta
lige

1 vo

6 ice lene,

heni⸗ Giuti

ettekelß

Brunders⸗
0 Nhem

en rss
cnit
cber
*“
nis: 1i
Aotled

1s Mind;
Eivinr, .
ſailen 4
ts,
us inpo⸗
ſet,eam
b ut
e
Pri
⸗
Nhi

ralem inteinte andi Emplicita ſequamur ne⸗
gantem, adeoque nullam facinnt pio, omihionem.
Enprimis autem hoc indecens eſſet reſpe-
Au D gn H kei lerean impoten-
or Creaturæ adeo gue

40
VITY
VIT

1.
188 clauſulas Hom

Secundo; fi Deus non dediſſet vires ſuffi-
8 . A en e 3.
cientes primo homini ad in mpidam legem,

quam ipd præſcripſit, tum egiſſe tcontra Ju-
ſtitiam n, quam nu o ali argumento vindi-
camus contra Romanes Doctores, inferen-
tes ob aſſertam 2 nobis impotentiam „per-
fectè adimplendi Le egem, p periclitari Juſti-
tiarn e div inam, anarn hoc, quod Deus nil ail
ſtulet in ſua Leg „quod in prima ſui
ditione homo Piz ſtare non potuerit.
Wone enim peccat verè, niſi Jni ita peccat, ut po
ſit ex conditione non peccare, neque præcipi ei
quicquam poteſt, qui non ita conditzs, ut pohſit
id, uod precipitur, implere, verba ſunt ma-

.

4

(80.) &
gni Theologi Melch. Nicolai, Præpoſiti ”tut=
gard. diſp. de Prov.
Fertiô. Pulcherrimè oſtendit hoc An-
Ouſinss, ejusque diſcipulus Proer Aqni-
tanic ℳ, Ex eo, quod Adamus fuerit crea-
tus SANUS. Ex quo contra Pelagium do-
cent; Si natura eſet ſana, uti primum con dita
eſt, non opus fore, ut per Chriſti gratiam
vires ad piè vivendum naturæ donarentur.
Nempe, quia per ſeipſam ad hoc ſufficeret.

Unde citatus Auguſtinis lib. de Nat. & Grat.

cap. 3. ait: Natura hominis primitus inonlpata,
& ſine ullo vitio creata est: natura verèò iſta ho-
minis, qua unusquisque ex Adamo naſcitur, jam
Medico indiget, quia &AuNA nO/ eſt.
Et cap. 43. inquit, Verum eſt, quod ait Pe-
lagius, quod Dens tam bonns quam juſtus ta-
lem hominem fecerit, qui peccati malo carere
uficeret; hoc eſt, qui vires ſufficientes ha-
beret, ad implendam conditionem præſcri-
ptam, juſtèque vivendum, neque enim ali-
ter peccati malo carere poteſt. Rationem
ad jicit, quis enim neſcit eum Sa NI M inculpa-
hilem factum, && lihero arbitrio, atque ad juſtè
vivendum poteſtate libera conſtitutum.

Hinc etiam laudatus ſupra Proſper veſti-

gia Magiſtri terens, omnino aſſerit, & con-
cedit Pelagio, ſi homo adhuc eas vires poſt
lapfum

oe .
taer⸗

grin
natene.
ukeet
Kr
ienput,⸗
ſon

ite.

ntr
1 Ce
enesh
1 peſi·
inal⸗
tionem
inbpr.
Ajuſt
Ntum,
erveft⸗
3 Acol⸗
espol

7

* (81.) ı
,ẽð „.

lapſum haberet, quas accepit à DEO, tum
ipſum capacem fore ad impletionem Le-
gis. Sic enim ait Carm. de ingrat. cap. 4.
Wam ſi nunc etiam illæſus vigor ille maneret,
Tn quo inſons natura fuit, ſua quemque vo⸗
luntas
Conciliare Deo, pœnaque abſolvere poſſet.
Nequioqnam Chriſtus mortem moriendo piaret;
Peccatum && mundi ſangnis non tolleret agni.
Nec genus humanum generari rurſus egeret
Conditione nova, quoniam ſapientia «
Sana fides, ſanum arbitrin, mens libera morbo
Vitam agerent dignam ſummorunm participatn.
QWartò ipfſi noſtri Parentes, citati adtri-
bunal divinum, & accuſati de violato fœ-
dere primo, & conditione rupta, non con-
fugiunt ad id, ut impodhbilitatem implendi
conditionem prætexiſſent: Sed Adam con-
licit culpam in Evam; Eva autem in dece-
ptorem perſonatum ſerpentem.
Sed de his plenius conſtabit ex mox di-
cendis, ubi omnes hominis facultates ſub

examen vocabimus.
WKST. VIII.

Quas vires habuerit primus ho-
mo ratione Intellectus.
F Sum-

78
** (82.) 2

—

——— nit⸗

Summa.

1 Oſentclirur⸗ Adamum habuiſſe ſapientiam
atam, ex imagine - primæva.

ecimine Sapientiæ chito.
quod etiam habuerit ſapiet:tiam

Cor

c Generaliter, quod Adamus
D implene dam cone di.
æſcripratn; t ranſimus
ltates, ut mon ſtie⸗
fuiſſe, ſed o-⸗

4
*
2
„
₰
—
7
*
☛☚
W—

a,ſana. Hacipit
I 2 14
X eſt wment!

1 2
Un õ

ni reet⸗ 2, alerte⸗
a b Inteleetu, utpote 4
noſtræ; ſine qua volunt
in ctum; ut apud Phi
certum ſuß pponitur.
Quod itaque intelletum hominis primi
ſpeétat, ſane habuit ille e dotes ſuas egreg as
& boportioneras, ‚ut in fœdere cum PEO
Kar e poſſef: N am 1. habuit ſapientiam con-
creatam ſive innatam, conditus e nim eſt ad
imaginem DEl, cujus no on exig
ſapientia & lumen intellectuale, o
ne diffcultate penetrans, maxi
Deum Creatorem ſuum cognoſ ens, vid.
Gen. I1. 20. Col. 3.10. Creatus eſt, inquit

=

omnia fi-
mè autem

mo

igu ua pa ars eſt

Auguſt. Serm. I. de Verbo Ap. primus ho-

n 1

ni 1
le un
Comd
ü

ge!

or

Uetlan

fan 60

§ lali

pinieptn
13 ages 6
(um 020
g
pars gen
onnub
me zuten
ens, N.
elt. ir Pgui

. guu be
iin o

. -2
0. 6
—°

n natura ſine c culpa, in natura ſne vi⸗
on ſine vitIo cbndetetur, i
Nitate intelleg, Rus aut cum ſta

retur, cum ut! audatus aer 1
.

eſt, qui tanta in eſſe He pte, hon i hi⸗

hom i⸗ Bei Iue firmiſſima cognitio, atque Puic
i

60 ¾ Znt Ptoni hite 9 morsgue 00 ngruentes. Sic &

Eccleſiaſt. 7. v. 20. dicit: Solummo 40 hoc in-
veni, qno⸗ d fecerit DE S bominem rettum; At
non fuiſſet INTELLECTUS RECGTUsS, ſed di-
ſtortus imo monſtroſus, ſi ignorantia labo-
rAſſet, aut in errorem facile incidere potu-
iſſer, teſte enim ipſo Thoma Aquinate, o-
mnis Error intelle tus eſt monſtrum.
Qint ſpecimen ſtatim edidit pulcherrimæ
Adam Sapientiz, dum animantium veluti
cenſu inſtituto ſingulis nomina naturæ i-
pſorum convenientifſima indidit; item
dum Rvz ortum divinitus agnovit, ac ſan-
Riſſimè de matrimonio diſſeruit, ejusque
leges ſecuturo Mundo promulgavit.
Portò ipſæ ſcintillulæz & reliquiæ quæ ſu-
perſunt in intellectu noſtro, quarum bene-
F 2 Kci 10

5

(84.)

ficio Deum adhuc aliqualiter & Creaturas
cognoſcimus, Argumento ſunt, quantum
fuerit Lumen primævum. .
Secundô præzter illud Lumen concrea-
tum etiam habuit primus homo Lumen
9esrο & infalum, nam, quia etiam do-
nis exornatus fuit ſupernaturalibus Spiri-
ts S. uti non negant noſtri Theologi, con-
cedi poteſt, infuſam quoque Sapientiam
ipſum habiturum fuiſſe. aut habuiſſe in ſta-
tuù primo. Velut eriam Prophetis Apoſto
lis, altis que viris ſar Ctis habitum Sapientiæ
infuſum fuiſſe con ſtat: unde etiam B. Mei-
ſuerns Anthrop. decad. 1. p. 18, aſſeruit; no-
Citlam ſeu ſcientiam Adami, fuiſie majo-
rem quam in ipſis Apoſtolis.
Tertiò acquifitam quoque habuit Sapi-
entiam: Quis enim dubitarit, quod augeri
ootuerit Sapientia primi hominis, & incre.
menta capere, tum per revelationem divi-
nam, qualis etiam facta legitur Geneſ. 2.
Cum inſtruxit eum Deus de voluntate ſua,
& Legem ipſi præ ſcripſit ſub certa Sanétio-
ne: Tum etiam ex converſatione Angelica
perfici potuit, quos eſſe Spiritus perſpica-
cichmos ſatis conſtat. Quod ſi enim poſt
lapſum fideles & pii quandoque Angelos
habuére pro hoſpitibus & informatoribus.
VUtl⸗

igt
ien
be
90
p
.,
fut,
omm
it eo
Ceckir
Ium
I4
Npob

gu
ch
Neit
ſeike
hu
kius
letie
Dal
DPuml

mpli

lunin

enmm
uumm

octes⸗

Luren

n⸗
ir
er
enten
einke⸗
Mohe
pien
B. N
it o
p⸗

(85.) £

utique in ſtatu integritatis, re adhuc planè

integra & nondum facto diſſdio, pariter &

ropiore jure Adam converſationem ha-
ere potuit.
Objectum ergòô cognitionis Adamicæ
fuit primarium quidem ac Principale DE-
US, conditus enim in hunc finem homo
fuit, ut Creatorem ſuum agnoſceret, & in
communione cum ipſo viveret. An habue-
rit cognitionem Myſterii Trinitatis mox
declarabitur. Secundum fuere Angeli, quo-
zum conſortio frui debebat, fuere enim
tum Angeli tum homo concives ejusdem
Reipubl. cœleſtis, ut Auguſtinus loquitur.
Tertiò debuit etiam ſe cognoſcere, non e-
nim minus ſui cognitio in ſtatu integrita-
tis, quaàm in ſtatu lapſs eſt neceſſaria. Ut
homo ſciret, unde eſſet, quas dotes acce-
perit à benigna Creatoris manu, quanta.,

viciſſim ſit ejus obligatio? Creaturarum re-
liquarum cognitio etiam huc pertinet, ſed
potius tanquam Objectum delectationis &

extenſionis quam neceſſitatis.
Falſa proin eſt ſententia Hug Grotüſlibr.
2. cap. 2. th. 2. de Jure B. & Pacis, qui ex
primis noſtris parentibus homines fecit
ſimplices. Simplicitatis, inquit, in qua primi
bomines ſunt conditi argumentum præbuit nudi-
F 3 tas.

2

(86.)

tac. Erat in illis ignoratio magis vi iorum quam
opnitio virtutis,; il de Sogthis loquitur Trogus.
Falſam eſſe hanc ſententiam patet primôò
ex ſupradiéta vegohsne. Nam ut Plato in
Cra vlo ait, & Oααν T&α&C νouoovς⅜ πν bοσι
3 t OawsXασ αναd⁵ͥονv Neque fntile quid neque fu-=
tilium virorum impoſitio nominum eſt.

Secundòô, cùm Dzus Evam ad Adamum:

adduxit, annon ſtatim eam, ceu os ex oſſi-
bus ſuis, & carnem de carne ſua ſalutavit Gen.
2. v. 22. 2 3. Quæ verba poſtmodum Apo-
ſtolus Paulus ulterius explicat, & oſtendit,
quam non fimplicitatem aliquam ſpirent,
ſed quod maximum myſterium in iis lati-

tet, dum eadem de Chriſto & Eccleſia ex-

plicat Eph. 5. v. 32. Cumque ex Se ceu Vi-
ro ſumtam illam Adam agnoverit, eidem
àν * Viraginis nomen impoſuit, quo
nihil conven'entius dici potuiſſet.
Tertiò, Adamus uti Parens fuit totius

Rector eſſe eorum: atque uti Imperium
eint in omnia animantia; ita neceſſario
buit habere Sapientiam concreatam; tum
poſteros ſuos regeret tum etiam up tam
diverſa animantia ſub obſequio debito
Planè autem Crotins Socinianord: veſt gia
cal⸗

—

noref
141 1e1 Si

mani, ita debuit quoque Dux

(alea
ſn

t
Then
020
Lig
itoe
pen
Nm

n

l,

n
nlun
etpren

Mron

141
ten,
.

leleft⸗

damun.

l.

itOen.

oheolt
iet
lisl
leſtner⸗
enli
t,eten
t,
wtin
e Dix
getinn
ehario
w,tunn
zuttan
ebito

Feßigi
l⸗

ſeiviſe Adamum inſtar infantis ſen pr

— — sõs
*
nigee – . A824 fuiſſte PErE ee 27
calcat, cum alt nuditatem fulie arg uImehndt

ſimplicitatis: Ita enim Schma zius alt,
nu dim; cui dudum reſponder: at noſtrI
Theologi, quod aliud ſit nuditas, turpitudi-
nis 26. confnſionis orta ex Reatu, quz coram
DEO & hominibus hone ſtis confuſionem
& ignominiam inducit, & aliud eſt nuditas
Innocentiæ & Santkitatis non hanc ſed illam
turpem & igaominioſam Adamus ante la-
pſum ignorabat, & illam non hanc poſt la-
pſum agnovit & erubuit.
Aut ſi rem juxta alios explicare volu-
mus, tum, quando Gen. 2. V ult. dicitur,
quod Adam & Eva fuerint nudi, nec eru-
buerint, Moſes quidem videtur ſolum cor-
poralem modum nuditatis relpexiſſe; ſed
longe ſnblimior ejus eſt ſenſus, animorum
enim quoque conſtitutionem divinus Scri-
ptor voluit notare: Primô enim quod fue-
runt NuDI ſecundum corpus, id ex eo
profe tum eſt, quod fuerunt perfetè crea-
ti ad imaginem PEl; cujus imaginis ſplen-
dor micabat in ipſo quoque corporeé; ita ut
ipſum hominis corpus eſſet honoratiſh-
mum, tanquam imaginis illius divinæ ta-
bernaculum, ab incolente anima honorem
habens ſupra omnes alias res creatas.

F 4 Quod

„5
eTZ
1C

(88.) ı

Quad autem nulla fuerit apud ipſos
erubeſcentia ſeu pudor, id ex eo factum,
uam rerum honeſtarum non debet pu-
dere quenquam: quippe pudoris Cauſa eſt
res pudenda, id eſt, malum, ſive vitium &
labes mali. Motus is eſt affectio animi ex
mala conſcientia Cum autem per tempus

illud integritatis in noſtris primis parentibus

nec malum aut labes fuerit, nec mali con-
ſcientia, non neceſſum fuit, ut ipſos pude-
ret naturalis conſtitutionis ſuæ.
Denique Dn. D. Oſiander diſtinguit in-
ter triplicem nuditatem: 4
1. Naturalem & amabilem.
2. Vitioſam & abominabilem,
3. Clorioſam & admirabilem.
Sed de hoc punéto redibit dicere.

W FÆS T. IX.
An Adamus in ſtatu primo tam
amplam habuerit Scientiam Theologicam, ut
etiam mſterium Trinitatis cognoverit, ſive an
vi Teologiæ naturalis habuerit cognitionem
e DEO ut Uno & Trino.

. Summa.
1. Status quæſtionis proponitur.
2. Negantis ſententiæ rationes producuntur.
3. Pro affirmativa ſententia pronunciatur.
4. Oppoſit æ rationes enervantur.
.B *

ſ

Uanat
Moin
und
Gn
lud,
bet,
Unem
n il
Un
Uude
gntn
D
iron
ſech
fle er
ſeher

Dar

Tvoron

enbon

eX Nock

Mino⸗

Uuition

ie
fn,
de

ed

üng
nler
lenyu
enthos
i.
te⸗

giri⸗

t.

5ℳ

,
er
fonen

untur⸗
lur.

Hee

(89) ſ

KÆ quæſtio inprimis huc pertinef, ut
intelligamus, quæ fuerit non tantum
perfectio Imeile tus, ſed & Theologiæ in
STAIU PRIMO; Advertendum autem pri-
mô, non quzri à nobis, an Adamus habue-
rit notitiam de DEO ut Trino inſitam, im-
plantatam, uti certum eſt, quod habuerit
notitias connatas, de Exiſtentia DEl tan-
quam Creatoris ſui: Difficile enim quibus-
dam videtur aſſerere velle, quod myſterium
illud, quod nullum veſtigium in creatis
habet, & quod propter ſui ſublimitatem
omnem Intellectum tranſcendit, quod in⸗
quam illud myſterium dicatur intelle tui
umano connatum, de quo infra.
Unde ſecundòͤ tantuùm illud principaliter
quæritur: Anne primus homo illius cogni-
tionem habuerit ex revelatione, prout ne-
gari non poteſt, Deum nö pauca homini re-
velaſſe, quæ natura per ſe non dictabat, ne-
que enim ſignificationem arboris vetitæ
ſciebat niſi ex DEO revelante.
Duæ ergò hic ſunt Sententiæ: Prima eſt
quorundam Reformatorum, ex. gr. Clop-
penburgii. p. 797. imò etiam quorundam
ex noſtris, qui cenſent, Adamum in ſtatu
Primo & integritatis non opus habuiſſe ce-
Enitione illius myſterii:
F 5 Idane

(90.) &
indè, qnia my ſterium Trinitatis pro
ſtatn, ex eo vel maximè ſit Saru neceſſa⸗
quia omnes tres Perſonæ peculiari ratione
&αonomia ad Opus noſtræ Redemtionis con-
erint. Pater ex aboſo miſericordiæ, qud A-
us in ſtatu felicitatis opus non habebat, me⸗=
dium & remedium aliquod inveniendo, qn0 la-
vſo Generi Humano poſſet ſnccurri, deſtinando
videlicet filium in Mediatorem. Filius verò ſpon-
te ſuſcipiendo illud munus, G ſe iſtendo tan-
uam vadem & expromiſſorem pro Reo. Spi.
ritus S. autem hominem mortnum in peccatis per

Verbum && Sacramenta vivificando, Media

Gratiæ offerendo. At verò his omnibus opis non

fniſſe Adamo in prima conditione conſtituto, nbi

ſuffecerit cognitio DEl ut Creatoris, Benefa-
Roris, imò etiam ut Domini abſoluti.
Secundò Cognitionem ilam exceſſiſe ſtatum
Adami, utpote qui merè naturalis fuerit; N emi-
nem autem dicere vel aſſerere poſſe, quod moſte-
rium Sacroſanctæe Trinitatis ad naturalia perti-
neat, vel cognitione naturali apprebendi di-
judicari polſiit.
Tertiò, my ſterium illud ne poſt lapſum quidem
ita perſpicuè ſtatim revelatum fniſſe, ubi tamen
vel maximè opns videbatur, ut homo cerneret,

quàùm omnes tres Perſonæ, ut ita dicam, peculia-

riter laboraverint pro ejns Salute, neque enim
ℳN=

A

—

tare⸗
i, ve
m,
N
.
mnvirt

ſerte

ata.
Unn
lie ha
Can⸗
rie
liri
n ben
len
Rein

——

fittinn
iwire
ſiis
, e⸗

lotor⸗
o.
uentker
1 y,
GMle
n
torwi

„.

Beleft

2„

(9 I. S

extare, vel in cultu Abelis, vel in ſacriſicio Noa-
chi, vel in colloquiis Abrabami cum DEO ve-
ſtigia aliqua cuitus §S. Trinitati præſtiti, quem-
admodum in N. T. Argumento quodam non im-

belli, quod iſtud moſterium primitus non fuerit
cognitum, nec quod ſtatim poſt lap um ejus plena
cognitio fuerit reſtaurata. Et quis crederet, ſi
bomo integer habuiſſet cognitionem & Trinita-
tis ex revelationel, quod illa planè fuiſſet obli-
terata. Neque enim per lapſum obliterata in
Adamo fuit cognitio, quod Deus fnerit Creator
primi hominis, aut quod aliqua fuerit arbor ſci⸗
entiæ Boni & Mali. Accedit, quod juxta tri-
tum Canonem naturalia primi hominis perman-
ſerint integra: Si itaque naturalis cognitio fuis-
ſet Trinitatis in ſtatu integro, etiam in præſenti
eam locum debere habere.
Verùm enimverò oppoſita ſententia lon-
gè verior & in ocriptura S. fundatior eſt.
Nam primò, ſi opus ipſum Creationis
ſpeétetur, Deus in illo ſtatim ſe ut Trinum
oſtendit, Patri enim ſimpliciter creatio ad-
ſcribitur, de Filio dicitur, quod per ipſum
tanquam per Verbum Hypoſtaticum &
Subſtantiale, cœli firmati ſint, Pfſ. 33. & de

Spiritu S. quod per Eum omnis exercitus

fuerit creatus, item Gen. I. v. 2. inquit Di-
vinus Hiſtoricus, quod Spiritus incubuerit
DW aquis,

62 (92.) £

aquis, inſtar videlicet columbæ ova cale-
facientis & excludentis. Quin non ſemel
Scriptura S. de creatione hominis loquene,
de Creatore ejus loquitur in plurali nume-
r0, ut apud Eſaiam c. 54. v. 5. Ubi dicitur
Mariti, fattores Tni. Similiter Pſalm. 149.
v. 2. dicitur: Lztetur 1ſrael in fadoribus
Tuis. Imô Salomon præcipit, ut., quivis

homo hoc attendat, & menti ſuæ firmiſu⸗

mè imprimat, Eccleſ. 12. v. I. Memento
Creatorum Tuorum.
Jam quis aſſerere auderet primum ho-
minem in excellentiſſma Sapientia condi-
tum ignoraſſe manus Creatoris ſui, & quod
non una, ſed tres Perſonæ ipſum creave-
rint. nis crederet Adamum in eo ſtatu,
in quo Filius DEl naturalis fuit, ignoraſſe
Parentem ſuum, qui talis eſt, ut Unus ſit
in eſſentia, & ut Trinus in Perſonis. Et an-
non Deus in eum finem condidit Homi-
nem, ut eſſet in rerum natura noviter pro-
ducta admirator & præco tantæ ſapientiæ
& virtutis; Id autem procuidubio ad Glo-
tmam DEl facit, ut non modò infinita ejus
ſapientia & potentia celebraretur, ſed, &
modas ille, quo ſe perfectiones illæ divinæ
per fingulas Per ſonas exeruerunt, item quo
ordine, agnoſceretur & condignis laudibus
extolleretur. Rectè

L
alt

Del
ſenre

Ecan

gnov
decll
6 goi
Gun
UAhu
Unln be
Mla
Eheſen
Colſt
Niner
Iln
lutn
nnihe
M hon
Uln
it 4
Uhshon
Teri
alenil
lent

Natle.
önſenel
guen
inune⸗
cir
Unlen.
ünhe
t,ginn
uniii⸗
enento
unho⸗

ondi⸗
Lgood

(esde.,

1d n
igooll
Uus
6 Elan
Honm-
iter pee⸗
apienu
ad 600
nita eyt
itemqu
laude
hebt

—

Restè B. Letherus in Gen. I. Comm. p.
19. ait: Primos noſtros Parentes cognitionem-
DEI! perfectiſimam habuiſſe, qnomodo enim ne-
ſcirent eum, cnjus in ſe ſimiimndinem habebant G£
ſentiebant: Atqui neſciviſſent ipſum, ſi non
cognoviſſent ut Trinum. H ð
Secundum argumentum deſumimus ex
eo, quia, ſi Adam cognoviſſet Creatorem
ſuum Deum, ſaltem ut unum, & non ut in
tribus berſonis ſubſiſtentem, tum cognitio
ejus fuiſſet falſa, imò ne quidem cognitio
Dal fuiſſet: Ad conſtitutionem veri DEl
non ſufſicit unitas eſſentiæ, ſed tres requi-
runtur Perſonalitates. Qui itaque Deum
non ita concipit ſive cognoſcit ille ſibi non
repræſentat Deum, uti eſt, ſed Idolum ali-
quod fibi fingit, unde recte Epiphanius di-
xit in Pan. p. 9. de Adamo: Gοαα, eâdXτσ
r ides zaρ rertéeρ Hedy veer h .h rveα.
õ r., „ ee α 5 eT eα 7 ,&α
wiſo dN *ν⁵ονον.Z Non erat Idololatra pri-
mus homo, noverat enim Patrem Deum,;
Filium, & Spiritum S. Etenim Propheta
erat, & ſciebat Patrem dixiſſe Filio, facia-
mus hominem.
Tertiò primum noſtrum Parentem ex-
cellentiſſima Sapientià inſtructum fuiſſe, &
quidem majore quàm omnes hodiè Philo-
ſophos

/ E

. os docuit non tantùm
erus loco ſupra citato, ſed Hiſtoria
cet, memoratur enim quod
ium veluti cenſu quodam

◻ 3

„
*

in⸗ gulis nomina naturæ ipſorum
conv àa indiderit, ut in antece-

1
dentibus jam dictum, quod Evæ ortum di-=
vinitus agnoverit, quod ſanctiſſimè de ma-
trimonio diſſeruerit, ejusque leges ſecutu-
ro Mundo edixerit, quæz omnia ad profun-

4

P1†
111

diſſmam Philoſophiam & partim ad Thep-

logiam moralem pertinent: Quomodo er-
gò credibile erit, quod DEUS in hisce pri-=
mum noſtrum Parentem tam egregiè do-
taverit, & Sapientiam indiderit: DE Sz ve-

rò in quo tamen omnis ejus QuiES, & qui
finis erat Creationis totius, tacuerit. Acce-

dit familiaritas illa quam habuit cum DEO,
quæ non potuit vera eſſe, niſi Deus ſe ſiſte-

ret, qualis fuit, videlicet ut Trinum. De-

nique quivis hodiè in Chriſtianiſmo Idiota
majorem haberet cognitionem de DEO
ſuo, quàm Adam, quia in Catechiſmis jam
noſtris & primis Theologiæ principiis do-
cemur, quod credendum fſit in Patrem, Fi-
lium, & Spiritum S. .—
Qartum argumentum ſuppeditat Ima-

go Primæva, quæ juxta Paulum conſiſtit

.

r

ganct

inmgo

lun
en

t, Ni

Pire
liimi
in
n
Unde
lne
Cuinn⸗
nnobi
lune
1Oül
denpn
1 o⸗
E
odb

nn

Du
Celen
Muum
mee⸗
e
Ceutu.⸗
poine⸗
noloer⸗
eegi⸗
ge do
1 e
, C
t. Acc⸗
ſe ſite
n. De
0 ldioet
je D
mis jm
ppi⸗ -
ren

ittlnt⸗
ilit
in

Oα

—

in rdee cognitione, Col 3. v. 10. In A=
ιοÜνα α απαd , 786 d)Xα παα Juſtiria &
Sanctitate Veritatis Epheſ. 4. 24., Illa ipſa
imago per lapſum ab Adamo deperdita ite-
rum reſtauratur; Unde neceſſariò conſe-
quens, quod ſit ejusdem naturæ cum prio-
re, niſi quod perfectior illa fuerit, quam
hæc reſtauranda, utpote quæ propter adhæ-
rentem carnem ſemper adhuc infirmitates
ſuas habet. Jam apud omnes Chriſtianos
in confeſſo eſt, magnam partem imagiais
teſtaurandæ confiſtere in νοαν ſen agni-
tione SS. Trinitatis. Imò in hoc conſiſtit
vita æterna, teſte Salvatore Joh. 17. Neceſſe
igitur erit, quod iſta Mipraαας & agnitio
Prinitatis in primo ſtatu tanquam pars i=
maginis divinæ fuerit.
Et ſanè hæ ipiæ rationes tam validæ mi-
hi videntur, ut etiam probent, Adamo im-
plantatam fuiſſe notitiam de Trinitate in
divinis. Partim quia Imago illa, quæ jam
in nobis reſtauratur & renovatur, per Ver-
bum, ea in primo ſtatu fuit concreata, ut
conſtans noſtrorum Theologorum & in-
Scripturis fundata eſt ſententia: partim ſi
7 prb es impreſſum ipfſi fuit, in pri-
ma Creatione, ſanè non fuit impreſſam,

quod DEUS tantum fit Unus, ſed etiam ut
Tri⸗

22 (96.) 8½

Trinus; amill autem eſt illa notitia, ut
multa alia per lapſum, qui tenebras indu-=
xit in intelle tum, & mortem ad omne Bo-
num in voluntatem, Eph. .
Ad rationes igitur pro adverſa ſententia
b initio allatas Reſp. quod non ſaltem tres
Perſonæ Deitatis per certam œconomiam
1 manifeſtarint in Evangelio & reparatio-
ne generis humani, ſed etiam in prima ſta-
tim Creatione; Nam de Filio DEl dicitur,
quod per Kum conditi fint throni, & do-
minationes, viſibilia & inviſibilia, ut pri-
mas teneat in omnibus Col. 1I. v. 10. 18. Et
de Spiritu S. dicitur ſpecialiter, quod aquis
incubuerit, eas fœtificando: In utroque ita-
que ſtatu eſt certa Perſonarum Trium in
divinis qconomia, & Evangelica recreatrix
miro concentu conſonat cum Creatrice.
Uti enim per Xνο* aentns⸗. cœli firmati ſunt,
teſte Pſalmiſta, Pfſ. 3 3. v. 6. Ita cœlum per
peccatum clauſum per illum Aν*ρνν„v
iterum per novam Creationem eſt reſera-
tum, ut jam per eam ſit novum cœlum,
nova terra. Et ſicut in Paradiſo arbor vitæ
erat poſita, ut eſſet medium conſervans ho-
minem in ſtatu immortalitatis, ita Chriſtus
eadem arbor vitæ dicitur Apoc. 22. Deni-
que ſicut Spiritus S. incubuit aquis primis,
eas

en

en

ise

cuncl
1
VN
hitu
Ukos
Ce⸗

Ut in

Ad!
am el
liami
len

—
Pkici
sinll
onvedo⸗

Gwene
Aennes
onnun
eymn⸗
rimke⸗
ICan,
iKd
Hu.
IA. N
Aamun
glentr
Hlumn
ſcheati
Crenrie

tifone.

lum pet
m
eleta⸗
lum,
hor ite
,ans o⸗
hniſtus
Deni⸗
Nini
ea⸗

eas ex Sc las faciendo: Ita
Ieres 44
idem Spirit m baptiſmalem fœ-
cundat, ut ſe ſpeétata uullam

. 1. .
zre Seeben
ViIn Babe

cuùm in Baptiſmo

Spiritus 3. ipfſi anitur, ſœcundiſſma eſt, ſic

ut per gam generentur DEO Filii, & filiæ,

r ex aurora Pſulnms. 110. V. 3.

7 —
ult ros Seheratu
22

4
& dicatu Baptiſmus lavacrum regeneratio-

nis in verbo.
Ad ſecundam dicimus: Nondum proba-
tam eſſe cognitionem myſterii Trinitatis
etiam in ſtatu integritatis fuiſſe ſupernatu-
ralem. Aliud enim eſt myſterium Trini-

tatis, aliud cognitio ejus. Myſterium illud

2

eſt ſupra naturam, h. e, nihil fimile habet
in natura, & eam infinities excedit, ficuti
DEUS ipfe, ſed tamen cognitio ejus non
ſtatim pro omni ſtatu eſt ſupernaturalis.
Nam procul dubio concedent Adverſarii,
quod Angeli quàm primum à DEO fuere
ptoduéti, habuerint cognitionem DEl ut
Trini, eamque naturalem vel impreſſam,
vel acquiſitam. Pariter ergo & homo eam
habuit. Nulla enim hic idonea differentia
afferri poteſt.
Secundô poſito, quod illa cognitio fuis-
ſet ſupernaturalis non tamen exin conſe-
quens eſt, quod excefiſſet ſtatum primæ

8 (98.) B

felicitatis, nam quid magis ſupernaturale
eſt, quàm gratioſa inhabitatio totins 88.
Trinitatis in corde hominis. At verò me-
lior & ſanior Theologia docet, quod uti-
que in ſtatu Integritatis cor primi hominis
Templum fuerit, in quo habitaverit Pater,
Filius & Spiritus S. Si enim in Renatis SS.
Trinitas gratiosè habitare dignatur, uti
conſtat ex Joh. 14. 13. I. Cor. 3. 16. Quan-=
to magis in homine ante peccatum habi-
tavit.
Ad tertium dicimus mſterinm Trinitatis
ſtatim poſt lapſum fidelibus innotuiſe, nem-
pe per revelationem, nec obtier ra ejus Fei
iust veſt'gia, in exemplis, ubi nulla videt
adverſarius. Nam Abelis Sacrificium Deo pla-
cuit, quia ex fide erat Prolettetn teſte Pau-

lo Hebr. I1. At Rdes reſpicit Filium DEhtan-

quarn Mediatorem inter Deum & hominee,
ui diſidentes reconciliet. Et ipſe a ſus fi-
cei, ſpeciali æonomia pertinet ad opirima-
5§. qui & Teſtimonium dedit Spiritui Abe-
lie, quod At Filius DEI, novo jam titulo, vi-
deneet per adoptionem; Neque mirum eſt,
cognitionem de Trinitate tam citò per r lapſum
obliterari potuiſe, cùm obliterata fuerit cogni⸗
tio, quod cononpiſt entia ſit peccatum. Rom. 7.
Et cognitio natnratis de naturis animantinm, &c.

QX-

in 6

nen
Nütrtia
Nimd.
eon.

oli.

Uoninis
Perer
u88.
, U

.

D
MN

SF in gi

Zhlan⸗
orniner,
us .
Perhe
.
MV⸗
lſen
1t e

RoN. 7

** (99.)
An Adamwus in ſtatu integro
babuerit potentiam credendi an
Chriſtum?
Summa.
I. Status Controverſiæ aperitur.
2. Ofſtenditur, quod Arminiani quæſtionem-
negarint. D
3. Contra, quod Reformati eam affirmarint,
4. Hülſemannus ſiſtitur partes adoprtans Re-
formatorum: Dorſchæus ut favens Armi-
nianis.
5. Producuntur urriusque partis fundamenta.
6. Deciditur à nobis quæſtio.
7. In eo aſſumitur ſententia Hülſemanni,
quod Adamus habuerit generalem poten-
tiam credendi verbo DEl.
s. Negatur verò cum B. Dorſchæo, duacd ha-
buerit potentiam credendi in Chriſtum, per
modum fiduciæ.
2². Provocatur ad B. Dn. D. Wölflin, & B. D.
Wagnerum.
ETiam hæc quæ ſtio pertinet eò, ut intelli.
gatur, quæ dotes fuerint in intellectu
humano, in ſtatu primo; ubi præſupponen-
dum eſt, non quæri de Fide in genere ſie
dicta, credendi omni verbo Divino, quæ in
Primo ſtatim Legis moralis præcepto, man-
data eſt.
Segd queæſtio eſt, an Adamus habuerit po-
tentiam oredendi in Chriſtum: Ubi Reformati
G 2 Das

(100.) £

Daniel Tilenus d um adhuc militaret in ca-
ſtris Calvini, Petrus Molinæus in Anat.
Arminianiſmi c. 11. & alii affirmativam te-

nent, dicuntque primum hominem per

peccatum eas vires amiKie, chr m enim cer-
nerent, ve riſmum eſſe, quod propter in-
credulitatem homines ⸗ õ & verò
juxta ipſorum hy pothelts, nulli, qui da-
mnatur, vires credendi in ſtatu peccati à
DEO dentur, ut in juſtitiam à DEO dech-
ent, aut emolliant, aſſerunt, potentiam &
vires credendi in Chriſtum ipfis in Adamo
derar inen amiſſas fuiſſe. Vid. etiam Tur-
retin. qui ex elel o hanc controverſiam
eaetavit.
Con tra Armin ani ſecuti Ducem ſuum
1 Co zwvinus in collatione

inprimis Arnoidh
cum Tileno multi is rationibus defendere
ſatagunt, primos noſtros Parentes non ha-
buiſſe potentiam cred dendi in Che ſtum. at⸗

que adeò non potuiſſe eam per lapſum a-

mittere: Pro quibus ex noffti⸗ Theologis
ſtat Joh. Georg. Dorſchzus: defendit eam
ſententiam Arminius, ut tihenelus proba-
ret, Deum vi ſœderis Evangelici teneri da-
re omnibus vires credendi. & Deum etiam
aratum eſie ad dandam & conferendam

hant fdem modô nen refiſtant.

ang
fitn

Uni .

li
N

ern

ſeie

1led

ihen
l
Koli l

Me

lini

mi

D
uuk
Uden
ann
lein
Ne
Nmt
N.
nnn
noch⸗

tinck
A
inte
en .
incet⸗

e I

Kr
ctti
Achino
T.
ethamn

n Wun
ltore
ſngere
gonhe-
Rm
dit eann
rc⸗
ener! r
m eliam
erendem

Ne⸗

2 (101.)

wWrEee

Reformæati contrà ut particularitatem K-
vangelicæ Gratiæ & fœderis illius evincant,

ſtatuunt genus humanum Adami peccato

unà cum originali puritate & juſtitia, vi-
res quoque credendi in Chriſtum amiſiſſe:
Nam per Adami lapſum nos amiſiſſe pote-
ſtatem amandi Deum, eique obſequendi.
Fidem autem amorem DkEl includere &
ſpeciem eſſe quandam obedientiæ, atque
adeò DEuM nullo jure teneri, ut reſtituat
id, quod nes decoximus.
Ex quo patet, verum eſſe, quod dixit
Molinæus, quæſtionem hanc eſſe magni
momenti: Ex una enim parte ſtant Armi-
niani cum ſua hypothef, ex altera Refar-
mati Gratiæ & fœderis particularis defen-
ſores, qui contendunt omnibus viribus fœ-
dus Evangelicum initum tantùm eſſe cum
Eleétis.
Quod ad noſtros attinet Theologos, duo
habemus lumina noſtræ Eccleſiæ, Hülſe-
mannum videlicet & Dorſchzum, quorum
ille in Tratat. de Auxiliis Gratiæ ſtat pro
Reformatis, contra Dorſchæus militat pro
Arminianis.
Nos utriusque partis argumenta produ-
cemus, ut robora eorum pateant, & poſteà
noſtram ixesen ad jiciemus.
G ʒ AKd

6 (102.) α

Ad quæzſtionis autem profundiorem in-
telligentiam, cu jus ſtatum accuratèe format
Turretinus, advertendum eſt, non quæri,
an Adamus habuerit fidem actuzlem in
Chriſtum: Fatentur enim Reformati, quod
Objecto nondum revelato primi Parentes
noſtri non crediderint Actu; ſed hoc quæ-
ri, an ut Adam per Fidem actualem cre-
debat omni verbo DEl actu revelato; Ita
per potentiam potuerit credere non modò
verbo jam revelato, ſed etiam ulterius re-
velando, ſi ita Deo libuiſſet: ubi Reformati
ſic ſentiunt, Adamum quidem in Chriſtum
tanquam Redemtorem actu non credidſſe
ante lapſum, quia Chriſtus revelatus ipfis
non fuerit, nec tunc redemtione indiguiſſe:
Sed tamen in creatione vires ſufficientes
2 DEO accepiſſe, quibus omni verbo reve-
lato aut revelando credere potuerit, ac pro-
inde etiam, in Chriſtum futurum Redem-
Corem, ſi ei hoc à DEO revelatum, quod &

*

lapſurus eſſet, & poſt lapſum Deus filium

ſuum in Redemptionis pretium effet tra-
diturus.
Rationes eorum ſunt primòͤ, quia Adam
vites acceperit credendi omni verbo: Ergò
etiam verbo Evangelii, ſi illi revelatum fu-
iſſet, quia fides in Chriſtum fſit pars & ſpe-
cles,

—

lies,
ſei.
ni!
Natr⸗
ſellel⸗
len

iati,

eer
Dende
let
Niain
ſiaw
Anen⸗

(dlen

rt
phun
ecvein
en .
ie N
Un i
le
Nole⸗
en
n.
Neje
ane

lanee

re
lont
1guni
en i

annts
legu⸗
n e⸗
o,
Nod
eünrte⸗
etomi
hrikin
redich
tus ihi
igule
flcente
ho tere⸗
heeyo
Recen⸗
gvol
füum

et tra⸗

4 Adam
o: igs
tum fu⸗
Ehe·
(les⸗

6 (103.)

rnee

cies, quæ contineatur ſub notione generali
fidei. Accepiſſe autem vires credencdi e-
mni DElI verbo, patere id ex perfectione
naturæ, in qua conditus ſit: nam qui per-

„

fe tè ſan Rus fit, ilum ad omnimodam fi-
dem & obedientiam DEO præſtandam ob-
ligari, alias defetum aliquem oriturum;
Quia ſic non credendo DEl verbo, ſe inſi-
deiem adeoque non integrum probaret;
Deinde inquit Turret: Si Adam non po-
tuifſet credere, id ideò fa Rum eſſet, vel,

quia intelletus aliquo errore occœcatus, vel

quia voluntas aliquam rebellionem foviſſet;
ſed neutrum dici poteſt, de homine ſan&
& ad Imaginem DEl condito.
Secundò ait: Quia primus homo ante
lapſum habuit potentiam amandi Deum,
eique in omnibus obſequendi: Amor enim
fidem præſupponit, quæ pars eſt obedien-
tiæ. Nam qui jubetur ex Lege amare De-
um, eiq; obtemperare, jubetur etiam ei cre-
dere loquenti. Nec valet, inquit, porròô.

quod excipitur, aliam eſſe potentiam, qua

DEO creditur, aliam qua Chriſto, quia ver=
bum Legis & verbum Evangelii toto ge-
nere fint oppoſita. Et in Lege quidem
mandatum eſſe, ut Deum amaret, & ei ob-
ſequererur, ſed tantùm pro ratione ſtatus,
G6G 4 in

. 36 ( 104.) 6

eum crederet; Quia addit,
fozmulam peculiarem differant it
& Evangelium, convenire ta
quod ſint ex æquo verbum Dl
ſidei noſtræ Ob jeẽtum, & obedienti⸗
ma. Unde qui teneatur credere DEO lo-
quenti in Lege, & vires ad id habe
cientes, illum poſſe etiam & debere e⸗
re Evangelio, ſi illi revelaretur; nec majo-
rem poſie concipi amorem vel obſequium
eò, quod in lege nobis præcipitur.
Tertiò, Angeleos integros ex revelatione
DEI cognoviile Redemtorem promiſſum,
ſuo tempore exhibendum & eo gaviſos fu-
iſſe, 1. Pet. rI. v. Ir. & Eph. 3. v. 10. Ergé
hominem in ſtatu integritatis potuiſſe ex
vevelatione DEl cognoſcere futurum Re-
demtorem à lapſu, & in ipſum credere, ean-
dem enim rationem eſſe utrobique.
Quartò ſpecialiter argnit Hülſem. trat.
de Aux. Grat. & producit argumentum, à
cu jus refutatione Arminium certa de cauſa
abſtinuiſſe ait Arn. Corvin. contr. Tilen.
Pag. 501. quod ita formatum eſt.
ui præditus eſt Spiritu mentis, Juſtitia
& San⸗

—

Mν⅞α

San

Uls e
itu

Npote

nned⸗
retla⸗
ch

linorn
Munon
D
uitder

munn

on
MWIa
ei
Seg
Mende
Unnon
le
n d
laligi
Meſini
Ui ſ

„. 1

ee uſ⸗

.,„..
lel Con

kelation
wilhun,
nilosth⸗

ile er
n he⸗
te, ean

n. talt
ntum,¹
ge cauli
f. Tilen.

Juſiti
A Kal⸗

e (105.) 9%

& Sanétimenia vera, is potentiam habet

gma Jesr*oρν Ccredendi, quia illu-
tis & ſanctitas voluntatis ſunt

„

ei ſine dubio. At qui con-
H Imaginem DEl, præditus eſt
Spiritu mentis, juſtitia & ſanéctimonia vera,
utpote cujus Imaginis hæc ſunt argumen-
gitur qui conditus eſt ad Imaginem
gr: Adam habuit potentiam o-=
mne dogma deosνcredendi, & conſequé-
ter etiam potentiam credendi in Chriſtum.
Videamus nunc etiam rationes Armi-
nianorum & B. Dorſchæi; Primum eſt, quod
Deus non dederit homini ante lapſam po-
tentiam aliquam fruſtraneam: Et ſanè in-
quit Dorſchæus, ineptum eſt dicere, Ada-
mum habuiſſe poteſtatem credendi Evan-
gelio, ad eius Myſteria acceptanda deter-
minatam, & ſic quoque poſteritati Com-
municabilem. Poterat quidem credere,
quicquid divinitus fibi proponebatur, ſed
potentià credendi, ſub iſta determinatione
tum non erat opus, quæ ei tum ablata fa-
iſſet, cùm ea cœpiſſet opus habere. Iſta et-
iam dotrina Divinz cum fapientiz tùm
bonitati adverſatur, quarum munus eſt, de
neceſſariis proſpicere illis, qui Divino Im-
Perio ſubſunt. Sapientiæz etiam adverſa-
G 5 tur

8 (106.) *.—

tur, ſi potentia aliqua conferatur, quæ nec
neceſſaria ſit nec utilis, & tum cùm & ne-
ceſſaria & utilis eſt, contra aufertur. Sanè
Evangelium ante lapſum Adamo non erat
credibile, ſed excedebat potentiam, quam
tum habebat; Potentiam enim habebat at-
temperatam illi ſtatui, quare credere pote-
rat, quæ tum erant crediwilis. Evangelium
autem tum non fuiſſe credibile, inde liquet,
quia homo ex Evangelio & ſe peccaterem
eſſe, & in peccatis mortuum, & omni ad
ſalutariter agendum poteſtate & libertate
carere, & ex imputatione juſtitiæ Media-
toris ſalvari credere tenetur. Iſta verô o-
mnia ita ſunt comparata, ut iis contraria
debuerit credere primus homo in ſtatu In-
tegritatis.

Secundum eſt, quod non præcipitur in

Lege, ſed in Evangelio., ſive in fœdere gra-
tiæ gratuitæz, ad id præſtandum non eſſe
datas vires Homini in primo ſtatu, qui erat
ſtatus fœderis naturz, nam primum homi-
nem non opus habuiſſe credendi Evange-
lio, cùm per Legem ſalvari debuerit, ideòô
nec potentiam credendi ipſi inditam fuiſſe.
Addit B. Dorſchæus veriſſimum eſſe, id,
quod in ſtatu Integritatis ab Adamo requi-
ri non potuit, non fuiſſe in potentia Ada-
mi

Ins en
Kamm
lenteg
teeti⸗

,

Unkat
m pet
ſgoiip
opoe
Uit
kerti
ntta
⸗
lieſ
UDEU
molan
Muun
wnn

ſerſten

er
UIon
Uniit
he
Lene 1
fimmn

—
guener
imre.
t
Nonett
nn
enen⸗
enpe⸗

Nelun

elnen

eOen

OMi
Pberae
Melie
erd
Onttai

Keaul.

feinin
eegee
von
gient
nbom⸗
ange⸗
t, icn

ſile.

ſe, i⸗
otegur⸗
iiAn

—

5 (107.)

mi juxta voluntatem DäEl præſtabile. O
mne enim, ait, id ad quod præſtandum A-
damus potentiam accepit, divinitus ab eo-
dem reqniri potuit, nec eſt, ut dicatur, præ-
ſtare etiam id potuiſſe, ſi requireretur. Eſt
enim, Iubjicit, conditio hæc impoſbilis,
tum ſtatui, in quo conditus eſt Adamus,
tum potentiæ ipfi, id enim fruſtraà fingitur
requiri poſſe à potentia aliqua, quo requi-
ſito potentiam jam extinctam eſſe ſuppo-
nitur.
Tertium Argumentum eſt Corvini, quod
contra Tilinum p. 505. & contra Molinæzũ
p. 157. producit, & quod non ſpeciem tan-
tum, ſed & robur habet. Nempe vires cre-
dendi eſſe vires reſurgendi ex lapſu. Si igi-
tur DEUS Adamo vires dederit, per quas
non ſolùm ſtare poſſet, verum etiam ex la-
pſu reſurgere, utique per lapſum vires illas
non potuiſſe perdi, utpote quarum natura
hæc fuerit, ut poſt lapſum prodeſſent. Quod

fſi verò vires illas Adam retinuerit, tum il-

lum non habiturum neceſſe, ut poſt lapſum
novis ad credendum viribas inſtrustur.
Hoc autem abſurdum eſſe, igitur & illud.

Atque hoc argumentum Synodici tanti æ-

ſtimarunt, ut Solux ſufficere putarint.

86 (108.) %½

* .

Et profe &, ſi dicendum quod res eſt,

Hüfſtemanni Reſponſio non videtur hunc
nodum ſolvere, inquit enim: Tota difficul-
tas in eo eſt, quod Corvinus
I. Confundit potentiam credendi UT
SIC, cum intentione DEl determinantis
hanc potentiam ad ſingularem quendam
akum.
2. Quod voluntatem ſeu intentionem
DElconditionatam ( Adam labatur) con-
fundit cum decreto DEl abſoluto, ac ſi Dx-
us potentiam illam credendi voluerit eſſe
inamiſſäbilem & inſeparabilem ab Adamo,
quocunque modo ſe gereret. . .
Utrovis autem modo ſumatur intentio
DEI, non ſunt tamen oppoſita, indere ali-
cui vires amiſſ biles, & indere alicui vires,
quæ poſt amiſſionem funt recuperabiles,
atque ad reſurgendum utiles. Quid enim
impedit, quo minus ex DEl etiam inten-
tione, vires ante lapſum, aliquid commune

habeant, vel etiam eæxdem fint, cum viri-

bus, poſt lapſum gratia DEl reſtituendis.
Aliud eſt prodeſſe ex Divina intentione-
poſt lapſum, aliud non poſſe perdi per la-
pſum. Hæc ſe invicem non ponunt.
Hacétenus B. Hülſemannus, cujus cine-

—
ſedt
hika
Nn
Smann

lelcete
ebens

Nhytn

letalur

li⸗
eneim
ar
n wd
em
rer
l
lunnin
luhe
eren
iopene
Din⸗

Telend
ende

Us- . . lba
ges uti meritò veneramur, Ita pro nberere
Lheoe-

—
Ane
tur hon

DNdl D
Unants

Clenen

lelt ric⸗
Ano,

ignend
leei⸗
l en
eahlen
ein
n miner
onmmm
umti

e

entionn

lipe .
nl.
juche⸗
ſeate

Theo⸗

(109.) D£
Theelogica loquendo, non exiſtimamus
ſatis factu 1111 eſſe Corvino.
Nam r. intactum reliquit laudatus Hül-
ſemann. id quod tamen palmarium eſt, vi-
delicet cum Corvinus aſſerit & rectè, vires
credendi videlicet in Chriſtum Re⸗- demto-
rem & Satisfactorem eſſe vires teſusgendi
ex lapfu. Aut enim hæc prop oſitio vera eſt,
aut falſa. Si vera, vicit Corvinus, cuûm vi-
res reſurgendi exla Pnon dentur, aut fru-
ſtrà dentur STANTi1; Si falfa, à D. Hülſeman-
no falſitatis debuiſſe treda ui. Veram atus
tem eâàm eſſe, doc get Pa A
poſtolus apertè dis cit, hen 1
tum mortuum eſſe in pece
autem In Chridumre reſ

aod Deus eas contui erit t hominl Prirne
unt enim effe tus Spiritus S. in economia
ſua ſpe tati, in quantum ſeil. in vetbo. &
per verbum Evangelii, item p perSacramen.
ta operatur.
Deinde confuſio non eſti inter potentia m
credendi Ur Sic, cum intentione Däl de-
terminantis hanc potentiam ad ſingularem

quendam actum. Debuiſſet eni im prius

probare Hülſemann, quod ſub illa potentia
ut ſic, contenta fuiſſet hac in particulari,
& tan=

6 (I10.)

un Kagr
e

& tantùm determinatione quadam opus

habuerit à DäO; contrarium patet, quia-
Deus uti non conferre ſolet potentias ul-
tra ſtatum, ita nec determinare vult aut
poteſt ultra ſtatum. Adhæc radix utrius-
que potentiæ EsszNTALTTER diverſa eſt:
Nam radix potentiz Ur Sic Adamo con-
ceſſæ, eſt volunfas DEl ſancta, Bona, ſed
Præcisè ut Creatrix; At Radix potentie cre-
dendi in Chriſtum, & fiduciam in ilium col-
locandi ſtat in voluntate DEl equidem et-
iam Sancta & Bona, ſed FoRMALITER ut
Miſericosde, ur dante nova media & reme-

dia ad ſalutem, non modo Creativo forma-

liter, ſed Recreativo.
Quartum Arminianorum Argumentum
eſt, ſi potentiam credendi Deus Adamo in-
didit, cùm ipfi neceſſaria non eſſet, tùm
verò abſtulit, quando neceſſaria fiebat, tum
Sapientiæz & Bonitati divinæ illam diſpen-
hſtionem adverſam fore, upote quæ de ne-
ceſſariis in uno-quoque ſtatu provideat.
Hoc Argumentum Hülſemannis pro in-
valido habet: Dorſebæss verò pro oplimo. Ait
enim, aut Deus Adamo conceſſit potentiam ore-
dendi tantam, qua etiam Chriſtum nt Mediato-
rem & Satiefattorem pro peccatis apprebendere
Potui amn præviſione lapſus aut von. Si cum
præ-

e u

Ny
Nebhil

o

N N

FIn

te
.
N

rn,

Pin
ia

tita

unlre
eſte

ſectnen
kenn
ie
Ugerin
enpnen

ileam

dbieke
kuenin
heitan

Uln s
Uet,

Okentird.

Ueſal at
Auntin.
firelnen
anoce⸗
Bon, K

Ukertitar.

Rumc.

gbictent⸗
LITIAI
dene.
oſornr.

uremm

Anwir⸗
le. in
etat ton
cher⸗
2 Gene⸗

Nilet
o II

imn 4
i
Meli
ehutte

Ne⸗

(III.) 8½.

præviſione lapſjæ; non debzait lapſu eveniente il-
lam potentiam perimere; ſi non, ergò noluit eam
pro Subjedo habere hominem lapſum, nec pro
Objecto Mediatorem inter bominem peccatorem
Deum iratum.
Abnutenti Gratid Divind, ipſa quidem tota ju-
ſte adimitur, non tantüm id quod ejus reliquum
eſt; ſed i Dess largitus eſt gratiam credendi, quæ
etiam ad ſtatam lapſis ſe extendat, qua contra

lapfsm Chriſtus Mediator apprebendatur, juſti-=

tie ejss non convenit, ut hominem propter eſas
non ſum puniat, quod ipſe præcisé ob ſiatus ra-
tionem non dedit. Neg; Sapientiæ DEl congrnit,
homini bolenn adimere, ampledctendl etiam re-
wedia lapſiis, cum lapſus jam præſtò eſt, cnm i-
plam in tanta amplitudine dediſſet, ut etiam re-
media lapſus ampletti potnerit. Quæ verd iſta
eſt bonitas divina, potentiam ceredendi in tanta
latitudine virium dare, ut etiam non neceſſaria
potuerit amplecti, ex adverſo penitus illam tolle-
ve, àm ad neceſſaria amplettenda neceſſaria eſt?
Haétenus B. Dorſchæm.
In iſte ſententiærum divortio, ubi tanta

+

ingenia pugnant, difficile equidem videtur
exponere, quisnam melicribus & fortiori-
bus armis ſit inſtructus, ſi tamen judicium
à nobis ferendum, exiſtimamus, utramque
ſententiam aliquid ex vero habere, Dor-=
ſchæi tamen prævalere.
Natn

e rs —

Nam I. conceditur Hülſemanno & Re-

formatis, quod Adamus habuerit poten-

tiam ſicut generalem credendi ommi verbo
revelato ita etiam ſpecialem hanc, creden-
di, quod Deus miſſurus eſſet Filium pro
redemtione generis humani, ſi homo labe-
retur, in caſu ſcilicet, ſi talis reve atio ipſi
fata eſſet; ſed hæs potentia extendit ſe tan-
tum ad habendam notitiam & aſſenſum.
2. Concedi iam hanc potentiam in
Adamo non fuiſſe fruſtraneam, licet enim
ſe non exercuerit, præcitè & ſpecialiter cir-
ca hoc Objeſtum, exercuit tamen ſe circa
alia Ob jecta: Sic ſi quis bona indale ſit in-
ſtructus, & polleat viribus ingeni, & ſeſe
applicet ad ſtudium Theologiæ, non pro-
pterea dici poteſt, quod illæ vires per ordi-
nem ad ſtudium Iuris fint fruſtraneæ, Suf-
ficit enim, quod illæ in alio Ob jecto ſe ex-
erceant.
2. Dicimus cum Dorſehæo & Arminia-

nis, primum hominem non habuiſſe po-
tentiam CREDENDI IN CHRISTUM; Si cre-

dere notet idem ac fiducialiter apprehen-
dere Meritum Chriſti; non tantum quia
hæc FrpuciA, ſeu ſides in illo ſenſu ſpeétata
non eſt præcepta in Lege, nec contenta fuit

in Lege illa cordi Adami inſeulpta, ſed et-

lam

4

/

ilie
p

linte

Miet
iri
lils &
Deine
je non
Cnß
Uffit
i Nei
iler ſ
4
pon
Ar
un Ne

ln
Waes
Utn

inge

UNtve
kſttven
Ul, 3

minin
16cre⸗
rehen⸗
in gui
eban
entalut
ld er
jam

* (113.) £W..
iam quia illa datur à DEO poſtlapſum, ut
ſit inſi rumentum apprebendens Meritum && Sa-
tis futclionem Chriſti, qui eſt Sponſor noſter,
Mediator, Fundator Fœderis Evangelici. Uti
ergò planè differunt fœ&dus primum & fœdu-
EVangelicum, at que uti in fœdere primo ſim-
pliciter inutue fuiſſet Inſtrumentum applicans
ibi ſat isfatctionem alienam pro peccatis, ita in
utilis & prorſus ſuperflua fides.
Deinde uti vita ſpiritualis in primo homi-
ne non conſtitit in ſide, ſeu potentia credendi
in Chriſtum, ſed in illa habituali Santtitate &&
uſtitia, ita ut jam contrà vita Chriſtiano-
rum ſpiritnali conſiſtat in illa fiducia recumben-
te in Meritum Chriſti, cu jus fructus & actus
vitales ſunt, charitas, pax, gaudium in Deo
Gal. 5. quæ fiducia planè cum illo ſtatu in-
compoſſibilis fuit. ”Ms
Ad hæc fides ſeu fiducia in Chriſti meri-
tum accenditur tantùm verbo Evangelü;
quod proin dicitur potentia ad ſalutem o-
mni credenti, Rom. I. v. 16. Hoc autem
verbum Evangelii ſpecialiſſimum eſt benefi-
cium gratiæ fœderalis in Chriſto ſancitæ, &
per ejus meritum pactæ: ipſique tânta vis
& virtus collata eſt, ad lapſum hominem
reſtituendum, quanta potentia && robur est
DEl, quando Chiſtum ſuſcitavit ex mor-

tuis

*2 (114.)

tuis Epheſ. 1. v. 17. Quæz virtzs planè non
competit legi, quæ in Paradiſo tantùm ſo-
nuit.
Denique hanc ſententiam eo lubentius
defendimus, quia conſona eſt doctrinæ
profundifſimi quondam Theologi D. Wol-
Jini, qui prolixè & ſolidiſimis rationibus o-
ſtendit in tract. de Obligatione Credendi in
Chriſtum, illam obligationem non oriri ex
Lege Morali, cum Lex fidei & Lex fadtorum
planèe à Paulo opponantur. Rom. 3. v. 27.
Videatur etiam Zobias W/ agnerus, Cancella-
rins Tubing. qui pariter aſſerit, primum ho-
minem non habuiſſe potentiam credendi
in Chriſtum, in diſput. de Statu primi ho-
minis.

QX. STIO XI.
Quibus dotibus inſtructa fuerit

voluntas?
Summa.
1. Duæ dotes principales voluntati afſignati-
tur. Libertas & Sancétitas.

2. Natara libertatis explicatur.

3. Oſtendituf, quod in primo homine non

fuerit libertas per modum æquifibrü:
4. Sanétitas voluntatis ex Scriptura probatur.
3. Socini cavillatio eliditur.

Trans-

hberit4
Weren
llle,
E

ünsg!

ia ſit

tas l
Ubertoti
am .
et
ar, a
inan⸗
Ermo
nnel⸗
tave⸗

(Epil

Ehuti
ſnaheS
Win
feri
lre 0
hon
Deuge

aeerd

Ntunb⸗

hbentiu
Cdr
M.
aeo⸗
lerkii
otier
ſKun
N
(mulle
munke
Ctelol
dinike

ſien

mine Rot
brii
tobetut⸗

ſun⸗

,

△

*K Ranſeundum nobis jam eſt ad volun-

tatem & videndum, quasnam vires ha-
buerit Adamus in illa potentis; Ubi primò
advertendum, duas inſignes dotes in illa
fulſiſſe, nempe Libertatem & Santdtitatem.
Quod Libertatem attinet, ut indoles ejus
eò magis pateat, advertendum porrò, quod
varia ſit Specieæs Libertatis; Alia enim eſt Li-
bertas Independentiæ, quæ eſt excellentiſima
Libertatis ſpecies, ſoli DEO competens, tan-
quam Enti primo, & hæc opponitur neceſſi-
tuti dependentiæ, quæ im bibita eſt omni Enf
Creato, cùm omnia eſſentialiter dependeant
à Creatore ſuo. Secunda Libertas eſt à cCoa-
Rione, quæ eſt exemtio à violentia exteriori:
Qua ratione dicitur voluntas cogi non pos-
ſe: Intellige quoad actus elicitos: Licet cogi
poſſt quoad actus imperatos, quæ tamen Co-
adtio voluntatis PROPRIE non eſt; EÆ£quipol-
let hæc Libertas Spontaneitati, & voluntati
naturalis & eſſentialis eſt, ac proin homini in
omni ſtatu competit. Tertiò eſt Libertas
Indifferentiæe, quæ competit voluntati, per
modum poteſtatis dominativæ ſupra ſuos actus,
& hæc opponitur prædeterminationi, ut quæ
ab intrin eco deſtruit Libertatem, nec relin-
quit homini poteſtatem ad utrumque actum.
Denique ent Libertas à Servitute, per quam
2 home

* (116.) D£

homo nullius Servitutis vel peccati, vel mi-
ſeri? jago obnoxius eſt; Et huic opponitur
neceſſitas Servitutis, quæ eſt in peccatoribus.
Primuz itaque homo non habuit qui-
dem Libertatem Independentiæ. cùm non fue-
tit abſolutè ſui juris, ſed ut Creatura Crea=
tori ſuo debuit ſub jici. Tres verò reliquæ
Species Libertatis ipſi competebant, nempe
1: Libertas Spontaneitatis, ut quæ omni vo-
luntati, ut talis eſt, competit. 2. Libertas
Indifferentiæ in eo fuit; potuit enim agere &
non agere; velle & non velle, id quod ta=
men quoad Likertatem Specificationis cum
cautela eſt accipiendum. Nempe quod illa
indifferentia non fuerit uti ſupra di cum per
modum alicujus „XanlIBRII ad bonum &
ad malum. Cùm tale eqnilibrium pagnet pri-
mò cum ſtatu Creationis, in quo voluntas
creata fuit valdè bona utpote ad Imaginem
DEI in Juſtitia & Sanctitate condita; Val⸗
de bona autem non eſſet, ſi ad vitium æqnè
ac ad virtutem, ad malum æqquè ac ad bonum
frorenſe fuiſſet. Deinde pugnat cum Lege
omini lata, quæ Deum tota anima, & to-
tis vir bus amare jubebat, à qua utique jam
receſſiſſet, ſi in tali EoniBRiIO fuiſſet eon-
ſtiutus: Eſt itaque indifferentia illa ſità non
In PikNA U&τ & KQaL.iRO, ſed ita,
ut

por
lon pe
Mom,:
R Lon
Eiuliu

ne⸗
Ad
nn
Nqvo⸗
En
n &
Wyet
Puda

eig.

een
gr⸗
mtit
N
kmuhe⸗

e⸗
endi

gend.
Uukeben
Il. byin
le,
une
oiſ̃⸗

— (117.) –

lſin ut potuerit quidem peccare, & potuerit
hhin non peccare, ſed tamen inclinaverit ad bo-
anin num, atque adeò ad non peccandum: Cla-
uie⸗ 1e: PoTENTIAM accepit à DEO & vire, imo
mmnſie⸗ & inclinationem ad Bonam, Potentiam autem
une non accepit à DEO ad PrcCANDUM; ſed ea
n in Adamo fuit, per modum meræ non re-
ug pugnantiz; cujus RAPDIX erat NIHILUM.
IE De quo mox.
Uini Quamvis itaque Libertas quoad natu-
idt ram & Eſſentiam ſpeétata, ſemper homini
lanln competat, variatio tamen ejus ingens eſt,
sn quoad accidentalia in omni e jus ſtatu, nam
e nli verbi gr. Libertas Gloriæ in Beatis eſt non
Iün poſſe peccare: Libertas Fidelium in ſtatu Gra-
mE tie eſt, poſſe peccare &o non peccare. INFIDR-
eie. Lks qua tales non poſſunt non peccare. At Li-
Wn bertas in ſtatu integro fuit inclinare ad Bo-
Inedn zum & poſſe non peccare. Prima itaque Li-
u e bertas ſtat cum impotentia abſoluta ad peccan-
jinotn dum. Secunda eſt potentia peocandi & bene
m agendi. Tertia eſt abſoluta impotentia bene
tar agendi. Quarta fuit potentia non peccandi.
imir Uade bene Angnſt. lib. de corrept. & Grat. c.
gfen 11. Prima Libertas voluntatis erat poſſe zon-
etee peccare, noviſſima erit multò major non poſſe
uſiu peccare. Prima immortalitas erat poſſe non mo-
,ſin ti, noviſima erit multò major, uon poſſe mori.
1 N 3 Prima

(118.)

Prima erat Perſeverantiæ poteſtas, bonum paſe
non deſerere. Noviſſima erit felicitas perſeve-
rantiæ, Bonum non poſſe deſereer.
Ex quo ipſo conſtat Libertatem non qua-
lemcunque in Adamo fuiſſe, ſed cum incli-
natione ad Bonum; Imò re ipſa voluntatem e⸗
jms ſandtam fuiſſe, ſic ut in eo fuerit Libertas
Jancta & Sandtitas libera Y .
Huc pertinet, quod dicitur, hominem
faiſſe conditum rectum, ubi Scriptura non
dicit, quod homo fuerit conditus aαροα
& ſceleris purus, ſed % reétus. Ec-
cleſ. 7. Quod Anguſt. explicat lib. 12. de Ci-
vit. DEI. Fecit Deus, inquit, ſicut ſeriptum-
eſt, hominem RE CTIM, ac per hoc volunlatis
Bonz. Non enim RECTuS c⸗ Bonam non ba⸗
bens voluntatem; Bona igitur voluntas OPus
157 DKI: Cum ea quippe ab illo factus eſt homo.
Secundò Paulus hph. g4. v. 2 4. deſcribens
primum hominem, ait, quod creatus ſit in In-
ſtitia & Sandtitate veritatis, hortaturque ut nos
noque in renovatione noſtra induamus novum
anctucne, At verò Adamus fuit Novus bomo,
neque in illo ante lapſum ulla dici poteſt
vetuſtas extitiſſe. Alioqui Adamus ante
peccatum quoque regeneratione & renova-
tione indiguiſſet, neceſſum itaque erit, quod
primus homo in Juſtitia & Sanctitate fue-
XIIt

—

—

ſtcon

IN

e den
len
eſtin
n ber

lLen

kini

m!

Unditn
on hal
li
e
Wtar
Une!
lah
eets
ugnte
lit tn

(ylcore

Eo

7

Remn
tima
lun
nniyonn

Npr

rnn
lorn
6 r.

monget
n int
pletten
elkene

onien
Gnun
elkuelke
1, lel⸗
o
ntxbe
Pbono⸗
eleibens
eſt⸗
14rONli
honen
iͦpott
wos
& feton⸗.
eitgtol
Pinefe⸗

(119.) 25½

rit conditus. Terminus enim RENOVA-
TIONIS Relativus eſt, & priorem ſtatum ſi-
ve vetuſtatem reſpicit, aut ſupponit: Nec
poſſemus dici renovari ad uſtitiam Spiritu
mentis noſtræ, niſi olim ad eam in primo no-
ſtro Parente conditi fuiſſemus.
Tertiò, quando Deus creare hominem
inſtituit, conſilium E jus fuit, faciamms homi-
zem, ad Imaginem noſtram. At verò ſi homo
conditus non fuiſſet juſtæ, & ſanétus tum
non habuiſſet Imaginem DEl Inſtiſimi, &
Sanbdtiſimi. Quâ enim re meliùs referre po-
terat Imaginem DEl, quâm in Juſtitia &
Santitate. D L
Hinc Lev. II. v. 442. Deus dicit ad Iſrae-
litas: Ego Jebova Deus veſter, præcipio, ut ſan-
Rificetis vos & ſitis ſantti. quia Ego ſum ſanttus:
Et Ambroſius de juſtitia & probitate loquens:
ait, quas virtutes, quanto plus quisque in ſeipſo

bhabet, tantò propior eſt DEO & majorem ſui
Conditoris ſimilifudinem gerit. Et Damaſc ifib.

2. de O. F. c. 14. docet: Adamum conditum-
fniſſe non tantùm àανανον vel non malum, ſed
. 21 X — .
etiam αονα α *ασvirtnoſum redtumqne &

mien 267†1α ασαπααο, αα nαοσ ανα ρα

*oαπνναι, Omni virtute præditum, & omnibus
bonis ornatum.
Ut proin fruſtrà ſit Socinis, qui in Præl.
V H 4*½ Theol.

2 (120.) 8

Theol. p. 539. ait, Adamum antequam man da⸗
tum illud Paradiſiacum transgrederetur, reverq
jn tum non fniſſe, cuùm nec impeccabili eſet, nec
ullam peccandi occaſionem habuiſſet: Vel certè
jnſtum fniſſe affirmari non poſſe, cum nullo modo
conſtet, eum à peccato abſtinniſſe. Fruſtrà, in-
quam, hæc dicuntur, nam licet impeccabilis
non fuerit Adamus, tamen potuit eſſe ha⸗
bitualiter juſtus: Quod enim peccare po-
tuit, id tantùm fuit REkorz, per modum
potentiæ Logicæ, & ſimplicis non-repugnantig.
At quod ſtare potuit in ſua integritate &
juſtitia, id erat per modum qualitatis con-
create. Ex qualitatibus autem habituali-
bus Juſtitiæ aliquem denominari jnſtum-
Sν†ονοo eſt. Adhæc ſtante ratione Socini,
ne Angeli quidem dicendi fuiſſent Juſti in

Primæva Creatione, nam & illi non empliciter

impeccabiles fuere, ut docet lapſus multo-
rum. Denique quis dubitabit, quod Ada⸗
mus ante lapſum actus õ &
Sanctitatis elicuerit, amando & colendo
Deum ſuum? Quis negabit, Eum cùm in-
troduceretur à DEO in hortum deliciarum,
Paradiſum, gratias Benefa tori ſuo egiſſe:
Amentem & ingratiſſimum oportet fingere
Adamum, ſi talia de ipſo ſtatuere velimus,

fuit ergò etiam actnaliter Iaſtig.

QWUKE

deo
4 ſe

e
ſi⸗
pnn
Ci
lemi,
leſri
ſn
Uing
fnlee⸗
t
Dotbbn
Kan
Mln
econ

Rlnn
Ne

—

1me
nn
eer
M
Mrven
hrii⸗
eehi
lle
e ⸗
nodan
Gtonit
ne
pd.
hitucl⸗
a⸗
e Nen
tin
ſplite
molo⸗
odAdr
ſitie &
coendo
ün in⸗
ciarunm,

degſe

tſungere
velinun

n P
RSE

QWYüähST. Xll.

Qus fuerint dotes & vires au-
peuitus ſenſetivi?

Summa.
1. Oſtenditur, quod ętiam appetitus ſenſitivus
2. Probatur inprimis ex perpetua aſſertione
Auguſtini & Patrum.
3. Pontificiorum ſententia producitur.
4 Rejicitur ex Auguſtino.

R Ectus homo & ſandtus non poſſet dici,
ſñſi aliquid in ipſo fuiſſet diſiortum, aut
tepugnans rectæ rationi & Legi divinz.

Qocitaque appetitum e jus ſenſitivum con⸗

cernit, & is quoque donis ac dotibus ne-
ceſſariis ad caſtè amandum Deum, & adob-
ſervandum fœdus primum fuit inſtrutus.
Nam & is habuit tum ſuam rectitudinem in=
trinſecam ſeu Anso-LurAM, tum RLATI-

VAn, ſeu conformitatem exactiſſmam in ſuis

motibus cum recta ratione. Nulla itaque
affe tuum æαεα & inordinatio in Ipſo fuit,
nullus an Niſentui motus, id quod egre⸗
. ie contra Pelagium, ejusque defenſorem
lulianum docuit Auguſt. lib. 1. contr. ſul. c.
12⁄: Me verè, inquit, primus bomo, Hulla tak
3 N

6** (122.) 83

rixa à ſeipſo contra ſeipſum tentatus atque tur-
batus, in illo beatitudinis loco ſna ſe cum pace-
fruebatur, & mox inferius: Zales vires habe-
bat ejus voluntas, quæ ſine ullo ſuerat inſtitxta
peccato, & nihil illi ex ſeipſo concupiſcentiali-
ter reſiſtebat, atque ideo puritas & caſtitas
in eo exacta, unde etiam Nundus non opus
habuit, ut erubeſceret: Quod argumentum
quam maximè etiam laudatus Angnſt. lib.
5. contr. ſulian. urfit. Qui per peccatum ni-
hil pudendæz novitatis in partibus illis cor-
poris ortum eſſe ſentiebat: Ita enim plenus
Zelo inquit: Ego verò non à pictore inaninm
Figurarunm, ſed à Soriptore Divinarum didici li-
terarum, quia illi primi homines nudi erant, S
non confundebantur: in quibus abſit, ut tanta in-
nocentia tam impudens eſſet: Sed nondum ine-

rat, quod puderet: peccaverunt, attenderunt, e-
rubuernnt, apernernnt, & adhac clamas julia-

ne: Nihil illic indecens ſenſerunt. Hanc planè im-
udentiam tuam nimis incredibilem abſit ut di-
cam, nullus Te Apoſtolus aut Propheta, ſed nec
pictor docuit aut Poeta. .
Et paulò infra. Adam mulier ejns, qni

midi erant ante peccatum, & non confundeban-

tur, mox ut peccaverunt, quas partes corporis

amicierint, periz omatum nomine ſatis expres-

um eſt.
ſiss Nempe

.
Ne
ſann
ſolut
(ſtia
uli
(23.
huden
in
00
e
Iun
iefinte
ſori.
itl
lg
rech
Un
Nt
Uor e
Unng
Nator

Aulce

e h

inane
in 1
it,
kenefu

—
tge.
en ue
Pebhe⸗
güfiru
pieri⸗
Ldin
Nou
mennn
t.

MN. .

üluc⸗
nplun
ſe nen
lun
tanloſt⸗
ceſr ine⸗
M t-
lo·
te in⸗
it nt ei⸗
1
is
ndetan

. Coror
5 erptir⸗

Nengt

* (123.) 8

Nempe Nuditas in illo ſtatu perfectionis
ſignum erat tum integritatis naturæz & ab-
ſolutæ pulchritudinis, tum continentiæz &
caſtitatis, ſicut nunc poſt lapſum ea ipſa
nuditas probroſa eſt & fœda Ezech. 16. v. 7.
c. 2 3. V. 29. Apoc. 32. v. 18. ſignum eſt enim
pudendum peccati, Gen. 2. v. 7. & miſeriæ,
Vob. I. v. 2 I. & in pœnz locum haud rarô à4
DEO denunciata, Deut. 25. v. 48. Hoſ. 2. V.
2. Apoc. I7. v. 16.
In nuditate primæva homo fuit inſtructus
veſtimento juſtitiæ & innocentie, unde exte-
rior illa precioſa potiùs erat: Tum enim, in-
quit Chrqſoſiomus amictus erat Adam admi-
rabili gloria, & quidem longè ma jori, quàm
ut veſtitus ullus eum ornare poſſet.
Ut mirum proinde ſit Pontificios Theolo-
gos aliàs Auguſtini deprædicatores ſum-
mos eòô abivliſſe, ut ſtatuerent, hominem
natura ſua, ex conditione materiæ ad inordi-
natos motus propendiſſe, appetitum ſenſi
tivum rationali repugnàâſſe. Quid enim
aliud docuit citatus julianus Pelag. defenſor
apud Anguſt. lib. I. Op. Imperf. p. 100. inqui-
ens: hano autem voluptatem 6g concupiſcen-
tiam ante peccatum in Paradiſo fniſſe res ipſa de-
clarat, quia ad delictum via per concupiſcentiam
Juit, quæ cum pomi decore ocnlos incitaſſet,
Sem etiam irritavit jncundi ſaporis &c.

Sed

4 (124.)

Sed contra hoc affertum magne Spiritu
infurgit Auguſtinus, & ait: Quid eſt ergè
quod loqueris, neſciens quid loquaris? Ergone
S in Paradiſo ante maleſuadi venena ſerpentis.
ante corruptam ſermone ſacrilego voluntatem il-
liciti cibi libido jam fuit? Et quod intolera⸗
bilius dicitur, ad malum provocabat, & ma-
la non fuit? Sed de hoc plenius infra.

QKSTIO XIII.

An dotes illa fuerint primo homi-

ni naturales, an verè ſuperna-
turales?
. Exponitur, quod non tantum Romana
Eccleſiæ Doctores. ſed etiam Dn. Calixtus,
& alii dotes illas faciant ſupernaturales.
2. Exponitur Status Controverſi?z.
8. Aſſeritur, quod dotes fuerint naturales.

Padanan vidimus dotes & qualitates,
quibus primum Hominem Creator O-
ptimus inſtruxit, opus nunc eſt ut decla-

gemus, an dotes illæ fuerint naturales, an

ſupernaturales: Ex hujus enim Puncti de-
ciſtone multa pendent.
Obi ante omnia ſupponendum eſt, non
antm inter Pontifcios Theologos, dari fa-
Riones,

Cide
dant
leen
lis d
lnft
uret
inn
un
Mruite
Conttr
e
Aert
lnd
Cente
Daren
trinn
ln
l
Ut
derl
Elen
ae
u
n!
geri
II
fizn.

Nerk
Knt⸗

Nomane
Caliun
rales

les⸗

tater,
601 0·
Gecha⸗
es,

ſt non
lanle⸗
lones,

2 (1:5.) *

Riones, ubi altera & quidem communid?
pars tenet, dotes illas fuiſſe ſupernaturales.
altera verò affirmat, quod fint naturales:
Sed etiam inter Theologos, qui Lutherani
aliàs dicuntur, cönſenſus non eſt: Nam
Helmſtadienſes recentiores, quos inter pri-
maseſt D. Calixtus, Senior, Vir alias Do⸗
tim̃mus, item Regiomontani Novitii, quo-
rum primipilus eſt D. Dreſerus, negant
pariterx, quod illæ dotes fuerint naturales.
Contra Lipſienſes, Wittebergenſes, Tubingen-
ſes, Argentoratenſes, Jenenſes; & alii Orthodos=
xi Theologi affirmant, quod fint naturales:
Ex parte verôò Pontificiorum cum noſtris
faciunt Cornelius ſanſenins, Epiſcopus Iprenſis,
& ante ipſum Guilielmus Eſtins, Cancellarius
Duacenſis, Henricus de Gaundavo; & alii. Con=
trarium autem ſuſtinent Barth. Medina in
1. 2. q. 85: arf. 3. & 4. Bellarminu, Becanus,
Ludov. Molina, Leſſius & tutba communis.
Ut autem res eò clarior evadat, & voces
ab æquivocatione liberentur, advertendnm
eſt ſecundo Naturale quatuor ĩmprimis mo⸗
dis accipi.
1. Originaliter, quod cùm natura Exor-
dium ſumſit. adeoque eſt concreatum, vel
congenitum, ſicque naturæz coæxvum; & ipſi
intimè infixum, huic opponitur 1à Adven⸗
titiunm. 25 Sus

—

⸗ Hemmaur

63 (126.) WG

2. Sumitur, Conſtitutivè vel Conſecnti n

quod naturam rei per modum partis eſſen. enten
tializ conſtituit, aut tanquam proprietas for. Uenſun
maliter ab eſſentia dimanat, ficque eam con. u, ⸗
ſequitur, & ſic opponitur Accidentali. Fiinen
3. Accipitur perfectivè pro eo, quod na- nu
eunſi

turæ non tantùm eſt Conveniens, ſed etiam
Ornamentum eſt & perfectio, quod opponi- Mentia
tur ei, quod naturam debilitat, aut omni- umd
nò deſtruit, ſicque contra eam eſt. wlbur
Denique 4. ſu mitur YTranſitivt, quod cùm lirn
natura in naturam tranſit per propagatio- uen⸗
nem generativam. lerile
Non eſt quæſtio, an ſupradictæ dotes nert
ſint naturales, conſecutive aut conſtitutivè, Meleen
nemo enim ex noſtris tam abſonus eſt, ut Memd
id ſtatueret, ſed de tribus aliis modis eſt aylen n
ſermo: Ubi Pontificii Calixtini negativam I nenre
tenent, Nos affirmativam, quæ etiam facilè Kund
probatur. ntun
Nam primòô Deus Sapientiſſimus Con- Minmnſ
ditor ſie inſtruxit cujusque creaturæz natu- uht
ram, ut ad finem ſuum naturalem pertin- lae 4
gere potuerit, per media naturalia, ut con- hnh
ſtat ex brutis, & omnibus aliis creaturis ab Rigt
homine diverſis: Quod & ratio ipſa dicti- d ſole
tat, medium enim non debet eſſe excellen- Eanlſe
tius & Ordinis ſuperioris, quàm finis ad chhiemn
quem

nitiſ
fitkt
enan⸗
guln
ſlein
loyer
omn⸗
godcm

hui

t e
titmde .
sG
nods
egatan
ebd
infale

hus C
ne nitd
n Vertir
,Ut CO⸗
Aturts
pl ſc⸗
excelen.
1 fnns
guen

(127.) &
quem ordinatur. At homo non potuiſſet
pervenire ad beatitudinem tanquam ad fi=
nem ſuum naturalem deſtitutus illis doti-
bus, neque enim habuiſſet ſuſficientem co-
gnitionem ex parte Intellectůs, nec ſuffcien-
tes vires ex parte voluntatis ad amandum
Deum ſuum ſuper omnia, imò ne quidem in
ſententia Adverſariorum habuiſſet inclina-
tionem ad amandum Deum, ſed in puris na-
turalibus conſtitutus habuiſſet perpeinam-
rebellionem inter facultatem ſuperiorem & in-
feriorem. Non itaque negandum eſt, quod
dotes illæ fuerint naturales, alioquin dicen-=
dum erit hominem ſecundum naturam ſu-
am eſſe animal omnium infeliciſſimum, ut-
pote quod ſoluùm per ea, quæ à natura ac-
cepiſſet, non potuiſſet attingere finem ſu=
um naturalem.
Secundô, quod naturali modo propaga-
tur & transfunditur in poſteros, per gene=
rationem, ſcilicet naturalem, id debet eſſe na-
turale, at dotes in quæſtione antecedente
citatæ, & quæ uno vocabulo appellantur
Rectitudo ſeu uſtitia originalis, propagandæ
ita fuiſſet ad poſteros, ſi homo perſtitiſſet
in ſuo ſtatu & integritate, fimile enim ſibi
genuiſſet, quod facilè colligi poteſt ex pec-
cato originali, quod quia à parentibus pro-

Par

ARK (128.) 75

pagatur in poſteros naturale eſt, unde ètiam

NArURA dicimur fili iræ. Eph. 2. v. 3. Ergòᷣ
dotes illæ in anima & rectitudo, quæ pec-
cato opponuntur naturalià eſſe debuerunt.
Tertiò rectè arguit Eſtins, per Concu=
piſcentiam ex peccato primi hominis con-
tra tam vitiata eſt & in deterius mutata
natura hominis. Unde Angiſt. ib. 12. de Nn-
ptiis & Coucupiſcentüs c. 32. dicit peccatum
Adamitam magnum fuiſle, ut per illud
magna facta fuerit naturæ mutatio in de-
terius; Quam mutationem comparat eo-
dem loco cum mutatione oleæ in Oleaſttũ:
dicitque quod Adam peceando ex olea con-
verſus in Oleaſtrum; totum Genus Huma-
num fecerit Oleaſtrum. Similia ſcribit lib.
2. c. 9. Alibi quoque idem Auguſt. Con-
gupiſcentiam vocat morbidam qualitatem.
Quæ omnia ſatis ſignificant, integritatem
illam quæ excludebat hæc vitia naturam
corrumpentia naturale Bonum fuiſſe, ut=
pote quo oblato natura tantopere læſa, ae
torrupta fuerit.
Conſonat hiſce B. Lutberis in Gen. cap. 3.
ubi Scholaſticos eorumque commentum
de ſtatu purorum naturalium, cum quibus
mnox nobis congrediendum erit, ſolidè re-
futat: & docet Juſtitiam ofiginalem, h. e.
dotes

Notoſen⸗
Leli!
1

1 1

e
UI
4
4

Intals
0. 4
1 ſſ⸗ 1
Dlla e
UKal; ſie
e. LA
len hae
Rrre
ſherg

e He
R R

chur
imee.
Eue
ſikttu
1müi
no
Cundh
Mimn
te Mein

olead⸗
RM-.
ſokilh
r
Uultgen
egrlain
Nuturid
ile, u
zl,

en.
weglun
. gubhu
ſn ſe⸗
em,
(

2 (1299.) &
dotes illas ſupra recenſitas NATURALES fu=
iſſe, ita ut natura Adami fnerit credere Deum,
agnoſcere Deum. Et addit hæc tam naturalia
fuéte in Adamo, quam naturale eſt, quod
oculi lumen recipiunt; Sicut enim natura
oculi eſt videre, ita natura rationis & vo-
luntatis in Adamo fuit noſſe Deum, fidere
Deo, timere Deum. Hæc enim cùm jam

amiſſa eſſe conſtet, quis tam amens eſt, qui

dicat, naturalia adhuc eſſe integra? Et ta-
men hàâe ſententiâà in Scholis nihil fuit uſi-
tatius, nec receptius. Integra naturalia igi-
tur in homine fuerunt, cognitio DEl, fides,
timor &. Hæc Satan per peccatum ita

corrupit, ut, ſicut lepra carnem inficit, ita

voluntas & ratio per peccatum ſic vitiata
eſt; ut non ſolùm non amplius diligat De-
um, ſed eum fugiat, & cupiat ſine eo eſſe
& vivere. UMD
Neque tamen conſentimus cum bPareo,
qui ſtatuit, quod homo planè nihil ſuperna-
turale in primo ſtatu, imò quod ſupra natn-
ram integram PIANE NIHIL habere potue-
rit, niſi Angelicum, vel Dvinum, per quod
homo non faiſſet, ſed Angelus vel Deus.
Cum hoc inquam Paradoxo ſentire non
poſſumus, nam primò temerè Ompnipoten-
tiæ Divinz terminos figit Paræus, quaſi

. I plura

5 (130.)

plura in hominem conferre nen potuerit,
cum Deus longe plura poſſit efficere, quam
noeſter imbecillis infelleétus concipere.
Secundoô, annon Chriftus ratione huma-
nz ſuz natusz plurima aSιαιααννι & ασν
a z beneſicio Unionis perſonalis accepit.
quz longe excedunt ſtatum integrum A-

dami, ejusque perfectiones, & tamen ho-

mo manit.

Agnoſcimus ergò ultrò ſupernaturalia

in Adamo, ſed quæ propriè ad dotes illas

concreatas ſeun ad Juſtitiam Originalem

formaliter ſic dictam non pertinebant, licet
eam præſuppoſuetit. Talia numerantur
à noſtris Theologis Primèò Supernaturalis
illa Dei Geatia, & favor indebitus, quò Deus
primos noſtros Parentes complexus eſt,
præ omnibus aliis creaturis viſibilibus. Se-
cundò, fuit gratioſa inhabitatio fotius Sa-
ct-Sanctæ Trinitatis, dum in anima ejus
tanquam in Yemplo gratioſiſſin? habitavit.
Quz inhabitatio & aſſiſtentia SS. Trinitatis
non erat pars auſtitiæ Originalis ſed conditio
Gratieæ gratum facientis, adeoque Bonum
Supertaturale.
QEKSTIO XIV.

Quid de btatu PükRe NATIIRA

ſit ſeutienaum?
Sum-

1..
ie nio
IIN Rerl

Enntze
Ciuten

Itzin
Unipol
n uun
innir
melei

nenut
ennns

—
powit,
ge gun
muhl,
gnk
Gato

ud
lesͤlu
giufen
nt leet
ekantat
eokal
oen
dils .

Summa.
1. Exponitur Status Controverſiæ.
2. Alleritur, quod Status Puroram Natura-
lIinm, ut à Pontificiis & Calixtinis aſſeritur;
Planc ſit Chim æricus.

Dac ſtatum PoRORUM NATURALITUM
1ia præcedentibus nominavimus, &
quidem tanquam ſtatum homini non compe-
entemn, & in quo planè incapax eſſet fœde-
rie & amicitie cum DEO. Nanc ergô ex-
ponendum eſt quis ille iit ſtatur, à Pontifi-
ciis plerisque tantopere defenſus, & à Dn.
Caliæto & Sociis quoque adoptatus.
Sciendum ergô puram naturam juxta ſu-
pra citatos Doctotes dici PORITATE non
Poſitiva, ſed Negativa, qua ſcil. nihil habet
NATUORA ſuperadditum, quod ei non debi-
tum ſit ſive Bonum ſive Malum, hoc eſt, ut
neque peccatum habeat, Pœnamque peccati
Comitem, neque ullum Gratie naturam Nupe-
rantis donum: Utita Status ille clarius ex-
primi poſſt, dicimus, quoed potius ſit me-
rorum uaturalium quàm Purorum: Puritatis
enim nihil ibi eſt: ajunt enim naturam la-
Mam eſſe intuendam, in qua quicquid præ-
ter peccati reatum deprehendimus, hoc ad
bpuram naturam pertinere. RxGUIA quippe
ſolennis & frequens eorum eſt, naturam pu-
I 2 ram;

—,
1
4
m

e

ram, à NATURA prout Nuxc eſft, diſcrepa=
re, ſicut nudum à ſpoliato, qui non aliter dif-
ferunt, quam q iod alter amiſerit, qued He
nonduam habur, ut videre eſt apud Bellarm.
lib. de Gr. prim. hom. cap. 5. Franciſe. Suarez.
Prolegom. 4. C. §. n. 11. Ut proin PakRA na-

4 le habeat inſtar negationis, LAFS 4 inſtar

—

7*

7

— . 2

S

EO in ſtatu puræ naturæ creari poſſe con-
endunt, non volunt eum creandum eſſe,
cum ORPDINATIOXNEad Beatitudinem zternam:
Hinc conſequenter dicunt, eum ſine fige,
ſine ſpe, & charitate erga Deum condendum.
Repugnantiam illam carnis &α piritus pror-
ſus eſſe naturalem, usque adeò, ut Ordo na-
turalis poſtaler, ut Deus duos appetitus illos,
rationalem ſcilicet & ſenſibilem, reciprocis mo-
tibus conflictari ſinat, neque concurſim ſuum

—

1 2 77 7 14 *
ſubtrahendo, neque dono quopiam ſuperaddi⸗

to, mutuam pugnam, hoſtilitatemque ſuppri-
mendo; Proinde quantum ad internas animi
vires, tantam in pura natura fore ignoran-
tiam, peccandique pronitatem, quantam in
natura lapſa experimur, imò quantum ad

externa majorem. Sic & Puræ Naturæ MOR-
A re

TALITATEM adhærere tradunt, omnesque

4

, sss . “ „ R 1 *
177291 905 c0 ρ7†‿*äún. quzæque Inae 1 pius Po⸗

ficiſvuntui animorum labes; Totam demque

Ca-

—
henite,
vpuin
exnemos
tyrnlike

Pvationis. Qhapropter qui hominem à

o INI

IINI TMI

fertonm

o kehe

ſeſ H

mentie⸗
Lerent
al K
Mham
Phe
nitce
üin
D.

ln

Ugen
6tirir
zvi
0oor
ete,e
Dlole

ne lr
UoIEN

e enen

(rnr⸗
Adl.
Pete

lenton.
itin⸗
Pltggtun
lovn

munesgu
us r0.
dengo⸗
(⸗

S5 (133.) 0

— — —

Calamitatum ſeriem, quibus atteritur iſta vi-
ta, à primis lacrymis naſcentium, usque ad
extremos halitus morientium ex illo Stain
naturaliter fluere. Nam., inquit Suarez, Quio-
CQCID IN uNO STATU ADMITTITUR, ID AL-=
TERI TKRIBUENDNHM EST. Proleg. 4. C. 9.
Verùm hic conceptus eſt Embryo ille, ex
quo Pelagianiſmis, ſuperba illa hæreſis ena-
ta eſt. Hinc in medio regno Papzo Corne-
lius Janſenius, Epiſeopus prenſis lervam huic
ſententiæ detraxit, & faſſus eſt, non eſſe
differentiam inter cholaſticos & Pelagianos,
quod ſtatum iſtum humanæz naturæ atti-
net; quam quod hominem in eo condi po-
tuiſſe Scholaſtici aſſerant, Pelagiani verò de
facto ita conditum dicant.
Utinam verò recenſita modò doctrina

apud DD. Pontificios ſola inveniretur: Sanè

conſonantia tradit D. Calixtus in Epit. I. heol.
inquiens, appetitus ſenſiti us NATURALITER
fertur in Bonum jucundum jn diciumque mentis,
quæ novit, honeſta jucundis præferenda eſſe,
S +‿m* ante vertit, ſæpe cum eo DECERTYAT. Et
exerc. de Pecc. Orig. Th. 62. ait: Si placuiſſet
DEO hominem conditum IN SrATI MERE NA-
TIkALI relinquere, & ad ſublimiorem non eve-
here, hæc ita ſe halmiſſent. Intellectus fniſſet Ia-
PoTEXS ſecundum ſe, & per ſe adcognoſcenda
1 2 cre⸗

9

4 OUO
63 (1 4) 44

e.

οcredenda myſteria; appetitis talis fniſſet, ut
in jucunda & caduca Bona PRFFRACTE ſerre-
tur:. Voluntas itidem proclivis fniſſet, at illis
condele taretur, & à melioribus ipſoqne DaäO
O. M. averteretur, ſic & D. Drejerms in Cerm.
tr. J. I. p. 152. Sententiam communem Pon-
tificiorum non tantùm adoptat, ſed eo et-⸗
iam prolabitur temeritatis, ut aſſerat, DE-
UM CREARE ALITER HOMINEM NON PO-=
TUISSE. .
Aliam ſententiam in hoc puncto exco⸗
gitavit recentior quidam Scriptor incentus
Contenſon in Theol. mentis & cordis Tom. 5.
lib. S. C. I. Statum enim purorum naturalium
aſſerit eum, ubi natura ſtat ſecundum &x, nul-
la habens DoNA GRATIX, ſed nec habens
impuritatem à peccato, nec APPETITüM SEN-
SlTIVUM REBELLEM CoOntra rationem, ſed eas
poſſidens dotes, quæ naturz ſunt conſenta-
neæz, unde in hoc ſtatu naturæ pure conſonan-
tia eſſet inter appetitum ſuperiorem & infe-
riorem, & alta pax ac concordia inter
facultates; nullique adverſantes concupi-
ſcentiæ motus Nam ait Author ille ex Au-
guſtino, Concupiſcentia quæ tranſcendit limi-
tes rationis, ineſt homini contra naturam, atque
ita putat hominem à DEO condi non po-

tuiſſe.
Noſtra

en

Nolk

Hw
Mon N

hikere
e ert
Sex .
Hlei
un
Pne.
Aum

liyer ſin

naglcra

unee ⸗,

let
Gmnn
m eln

1e,n

Ih ie
N
IWaret,
1dgri
Utbin
Inad
lun E
t: Vole

2 (135.) .

Noſtra ſententia eſt primò, ſtatum illum
purorum naturalium pront a Pontifciis com-
muniter aſſeritur, ao rebellionem in homiane ejms-
que faultatibus ponit, S1MPLICIIER REFPHI-
GNAKE DEO, nec Creataram tam MO NSTRO-
SAA ex ejus ſan tiſſimis manibi prodire poſſe.
Hoc ipſum veròô facilè conftare poteſt,
nam natura talis proveniret ex Dextra illa
Optima, manca, diſtorta, inquieta, & ſine
ullo fine. Quod prodiret manca & fic de-
Ge fectum haberet intrinſece patet, quia pro-
idtsa diret ſine amore DElI: Creatura aufem ra
SAE tionali amore DEl vacna, adeò manca eſt,
gterin ut nec ſeſe ſuſtentare poſſit, nec in Centro ſuo
G. quieſcat, nec graviorem ruinam, peccatum
eehlan & damnationem evitare valeat: Neceſſe e-
nim eſt voluntatem noſtram aliquid ama-
ſelen re, cùm dilectio & amor ſit actus ejus vi-
Nler talis. Vita cordis, inquit Præul Hipponenſis,
leme amor eſt. idcircò impoſſibile eſt ut ſine amore
A ſit cor, quod vivere cupit. Jam ſi Deum non
Ga t amarect, neceſſarid aut ſeipſam amaret, aut
onenpi aliud quid, ſed talis amor neceſſariò eſt di-
erd ſtortus imò perverſus, ſi tendit ad Inferius &
itln- non ad Superius; Hinc Auguſt. qui dudum
e in Pelagio Statum iſtum purorum naturz-
non’ lium deſtruxit, lib. 2. de lib. arbitr. rotunde
ait: Voluntas averſa à communi & immntabili
Noke I 4 Bono

Buan

„ (136.) ½

Bono, hoc et DEO ,& converſa ad proprium

bonum, aut ad exterin, aut ad inferius neceſſarid

Peccat, nimirum, quia, ut alibi ait: Quisqnic,
quod ſoipſo eſt deterim, ſequitur, it & ipſe de-
terior. Voluntas enim tranſit quaſi in rem
amatam: Unde, ſi quid infra ſe amat, viie-
ſcit, atque ordinem ſuum naturalem deſe-
rit, Ordo quippe naturalis hoc habet, ut fi-
cut animus rationalis ſummo DEO, relut
principio & fini ſuo, naturæz lege ſubje tus
eſt, cæaterisque præpoſitus Creaturis; Ita
illi ſoli caſto amore inhæreat, & habeatur,
eique ſoli inhæreando, eæteris omnibus ſu-
pervolitet, non eis inhæreat diligendo, ſed
Deum diligens, per ea tranſeat utendo; Ita-
que creatus ſine amore DEl crearetur præ-
ter ordinem, imperfectus, imôò ruens in
peccatum.
Quod porrò INQuIETA fit talis Creatura
rationalis, deſtituta amore DEl evidens eſt;
Sicut enim Deus eam non aliter condere

potuit quàm PRoPTER SE, non PROPTERR
ANGELOS, aut propter ullam Creaturam, ita

nec poteſt Creatura rationalis in ullius rei
creatæ amore conquieſcere, multò minus
at lapis extra centrum ſuum: feciſti nos, ait
Auguſt lib. 1. conf. c. I. Domine ad Te, G
irrequietum eſt cor noſtrum, donec requieſcat in

—
e
hen
unndb
mde
Cun .
Unoſe
Eking
Pleq
ſum
(vant.
of
Min,

KW
Eu

itafn
jete
Utt,
lier
r hon
ſelagl

wan
Uin

gepe
8pectkatn

Annen
lenlt⸗
denl⸗
et

en.

In; N
ert,
us ſu⸗
lo, Ei
o: We⸗
Aor Ne⸗
tgels -

Cieaun
densek
Condet
PkoFII
turam
Uliske
1owun
Nims 4
ltieſcsti
ie⸗

1
7

L (137.) £
Te; Hec enim inquietudo non ex aliqua
ſuperaddita DEl ordinatione, ſed ex ipſa
naturæ rationalis conditione naſcitur; Sicut e-
nim Deus tanquam eſſentialiter Summum Bo-
num, non poteſt non eſſe finis rerum ultimut,

cùm dependentia illa finalis rebus creatis ſit

intrinſeca, ita creatura rationalis non po-
teſt in ullius rei creatz amore tanquam in
Fine quieſcere, ſed neceſſariò QIETE M.
ſuam in DEO, tanquam in CENTRO ſu/D
quærit.
Optimè hæc omnia expreſſit Diſcipulus
Auguſtini non degener Fulgentius lib. 1. ad

monim. Volnntas, inquit, Creaturæ rationalis

lne qualicunque amore non poteſt eſſe: nec ſic
poteſt diligere, ut amorem ſuum non velit ad
aliquid relegare, quæ inter Bonum, à quo crea-
ta eſt, & infmum Bonum, à quo prælata eſt, me-
dio quodam loco poſita, profecto aut in infimo
Bono neceſſe eſt, miſerabiliter jaceat, aut in ſum-
mo veraciter feliciterque requieſcat. Quodam
enim amore rapitur, ſeu cùm Creatori Bono bene
ſubjſicitur & adheret, ſive cum ſnperbia depri=
mitur, ut Creaturæ Bonæ malè dominetur.
Brevibus: Unum ex his eſt neceſſarium.
ut homo vel creatus ſit ad finem inferiorem-

vel ad §x, vel ad ſuperiorem videlicet Deum:

Primùm eſt contra naturam Creaturæ ratio-
15 nalis

280 (138.) 25

nalis & deſiderium illud beatitudinis ipfi
inditum: Per inferiu enim Bonum besri non
poteſt: alterum eſt impoſſibile & perbum, à
ſe enim beari homo non poteſt: tertium-
viribus puræ naturæ obtineri non poteſt,
pura enim & caſta DEl dilectio longè fu-
pergreditur ſtatum naturæ puræz.
Secundò magis adhuc abſonus & Chimæ-
ricus eſt ſtatus ille purorum naturalium, cùm
Scholaſtici & poſt eos (Calixtus aſſerit, ſtare
jilum cum rebellione & lucta inter faculta-
tes ſuperiores & inferiores, quod nihil a-

liud eſt dicere, quàm Deum Sanétifmum

poſſe eſſe Authorem radicis peccaminoſæ, imò
eccati ipſius: REBELLANS enim illud, eſt
infamis illa hellatrix contra Spiritum, & ma-
ter infanſta peccatorum, dia CoNcuüPI-
sCENTIA, ut agnoſcunt iſti Dectores, qua
ſcil. appetitus ſenſitivus concupiſcit contra
rationem; at Concupiſcentiam e jusque motus
peccata eſſe clamat ſæpiſſimè Scriptura §. &
vociferatur Anguſtinæ, Malleus etiam in
hoc punécto Pelagii. Quod Scripturam at-
tiner, dicit ſohannes I. Ep. 2. v. 16. Concu-
piſcentiam non eſſe ex DEO Patre, ſed ex
immundo Mundo, imò ponit eam in eodem
ordine cum ſuperbia vitæ, ut rectè advertit
ex ipſis Pontificiis Eſtius; porrò Concupiſcen-
tia

1 p

(oole
ilun

Uifte h.
¹ 1dan
Ant⸗
Mlnce
Cwigin
ldimns

rfelen

Nat con
ola
len, 0
Polon
unci
lumn
cupl

binuft
hetnm
hn1
gt,e.
uet
lanelr

Chine.
inncum
rt Kue
facole⸗
Hnhle⸗
Emum
ind
lad,
dr RN
Vcür.
nen gu⸗
tcontte
ue otu
Ura §.
tiam I
Nram 4,
Conel⸗
e/ ſh e

neolen

adrerdt
ney ſaer⸗
li⸗

2 (139.)

—⸗ — . .
eelarur en legt meatis Kom. Z. O.
& aàppel'atur non Bong eodem cap. 17 v.
Cogit nos facere, quod odimus v. 20. eſt
malum quod crucifigendum, Coloſ. 3. V. 5.
generat mortem æternam ac. I. v. 15. eſt
Stipendium peccati, Rom. 7. V. 2 l. Gen. 2. v.
17. etiam in lis. qui a tualia peccata non
commiſerunf ſicut Adam, Rom. 5. VU. 12.14.
Vocatur wν £ν αααα Hebe. 12. V. I.
Ex Augnſtino ſexcenta loca produci pos=
ſent, quæ cum Scriptura S. concordant, ci⸗
tabimus ea tanum verbo: Sic libr. de nupt.
ap. 23. VOοα eam peccatum & peccati lepem.
Vocat idem Auguſtinus illam vinculum

◻

mortis lib. 6 contr. ulian. c. 15. frudtum arbo-

ris, quam Diabolus plantaverat, libr. 3. de
lib. qrbitr. cap. 10. Radicem damnatam, quæ
profert damnatos, lib. 3. Contr. ulian. c. 12.
Contagium naturæz, lib. 3. c. ult. Unde con-
cludimus impoſſibile eſt, ut illud ſit a DEO
profectum, aut proficiſci poſſit, quod pu-⸗
gnat contra Spiritum & rectam rationem,
quod adverſatur legi, quod generat mor-
Ren⸗ contra quod gemebundus exclamat
aulus, Rom. 7. quod eſt fruétus arbori⸗
quam diabolus plantavit, quod eſt Radix
damnata, quod eſt Contagium naturæ. At
concupiſcentia ejusque motus, five in hoc
ſtatu

(140.) 2*

ſtatu naturæ lapſæ, ſive in ſtatu puræ nata-
ræ, graviſſimèe pugnat contra Spiritum &
rationem &c. &c. ergò impoſſibile eſt, eam
à Creatore Sanctiſſimo proficiſci, & conſe-
quenter ſtatus naturæ puræ, prout à Pon-
tificiis fingitur, eſt impoſſibilis. .
Tertiò impoſſibile eſt, ut pugna inter car-
nem & Spiritum ordo quisquiam ſic natu-
ralis. Caro enim inferioris Ordinis eſt, ani-
mus contra naturali lege ipſi eſt ſuperior; Ex
quo fit, ut ordo naturæ concordiam eorum
poſtulet, ut videlicet animo tanquam Do-
mino à corpore, quod naturaliter ſervnm

eſt, ſine rebellione obſequium præſtetur. Quod

advertit Auguſt. lib. 14. de Civit. Dei c. 23.
inquiens: Animus ordine naturali anteponitur
corpori; nam inde naſcitur homini naturali-
ter verecundia, quod libido corporis mem-

bra concitando, animi naturaliter ſibi domi-

nuntis detrectat Imperium; Cujus naturalis
ordinis perturbatio eò eſt vitioſior, quod
ſine animo ne vita quidem rebellantis cor-
poris eſſe poteſt, quam ipſam inordinatio-
nem & &ανs οαναο notavit ſæpè citatus Anguſt.
loco alleg. lib. 14. de Civ. Dei.
Portò impoſſibile eſt Ordinem poſtulare
naturalem, ut animus repugnet ſibi, & quidem
ut ſuperiori pars inferior non modò repu⸗

ſmnet,

leamn
ute

hmIn
mol!
Ind l

u K!

Adere

Adent
uniden

68
umt
inck
ie⸗

Weet

bomi
uta
Uder
Doh tan
ſnin

utt.

—
Ne U.
Tlunk
eſ en
Lcont⸗
Wikon⸗

Nkercal⸗
ſt mn.
ani⸗
inr
enun
wamb⸗
ſern
1. gl
eie
eſotie
Niul⸗
is menn⸗
pidnt
Numd
, o⸗
tis ol⸗
linato⸗
l⸗

vokkulue
guiten
ſepu⸗
gle⸗

7141.) W£

gnet, ſed etiam dowinetur. Cùm enim vi-

*„ —

deamus., pacem omnibus rebus eſle natura-=

lem, & omnibus viribus eòô conniti, ut eâ
gaudeant, ut frequentiſſimè docet Auguſt.
lib. isprimie de Civ. Dei 19. Quid abſurdius
eſt, quam ſtatuere, Puram fore naturam in
homine, fi in perpetuo ſecum atque 1NTE-
sTINO BELuO luctetur. Vid. Cornel. ſanſe=
nim, qui hoc argumentum egregiè deduxit.
Quartò ex ſententia iſta manifeſtòô fluit,
quod Deus directe poſſit eſſe canſa peccati,
nam ſi hominem in puris naturalibus poteſt
condere, quæ pura naturalia pondere innato
ex mente citatorum Pontificiorum in ma-
lum inciinant, (nam ita loquitur Bellarm. caß.
6. §. 3. vatio eſt propenſio ad omnia vitia ex
ipſa natura compoſita ex contrariis conſecnta)
tum ſanè poteſt eſie cauſa peccati, qui e=
nim eſt cauſa cauſz, eſt etiam cauſa cau-
ſati, fi cauſatum naturaliter ex cauſa fluat.
Imòô de faeto DEIIS eſet cauſa peccati, quia
homo in ſtatu puræ naturæz conditus, nihil
differt ab homine in præſenti ſtatu poſt lapſum,
juxta Doctores citatos, ubi concnupiſoentiam
habet inhabitantem. At concupiſcentia

non tantùm eſt per SE mala & peccatum, ut

ſuprà audivimus, & eleganter probat Au-
guſt. ib. 6, contr. Julian. c. 15. Quis autem,
in-⸗

6 2 (142.) *

,

inguie, ita ſ it imp ndens, atque impudens, 1ta

Pre pertinax PericaxX, ita poſtremò inſa-
nus & demens, qui cum mala ehe peccata fatea-
tur, neget eſſe malum conenpiſcentiam peccato-
rum. Sed fons quoque eſt mpuriſſimus pec-
Lcato rum;, aut ut loquitur Proſper, Matrix
fo g
Excipit nidem Bellarminm, Conenpiſcen-
tiam non eſſe ex DEO, quia non ex intentione
Authoris naturæ, ſed præter ejms intentionem in
homine extitiſet, ji in Puris naturalibus homo
creatus fniſſet. Deinde Deum eam ſuſtnliſſe per
Wegce primæ vam, ant Frenum ipſi inſecißſe;
Ex ipſius itaque hominis Cur pA ſam in nobis eum
locum habere.
Verùm hac excuſatione non abſol vitur
Deus parti Cipatione peccati; nam ſi homo
in ſt atu naturæ Puræ totus fuiſſet à DEO, ſi
nihil attu ſſet Aſecum; quod non à Del ma-
nibus aco“ conſquitur „quod jure
omnis funm otum imperfeétio, quæ
in tal ſtatu de rehenditur. Author 0 at-
tribuatur. Jam juxta Bellarminum natura
talis per ſe prona eſt in rebellionem, per ſe
appetitus inferior luctatur cum ſuperinri, per
ſe care conce cupiſeit adverſus Spiritum, er-
gò neceſſum eſt, illam rebellionem adſcri-
bere DEO tanquam Authori naturæ totin.

—

deincte

i
zutenin

odta

hom
npr
lemſin
ul pr
erit.
fext
uretie
ntkN
leyim

Weae

Cdicen
1n cn

un

leeket

i net

Ueugg
d
8 er
n in;
Uunti 10
iknat
ellti
Rernig

ira kalr

linper⸗

, MNi

hfhornir
Mle
iltiſe/
0 elen

hflrite
1Abone
1D01
3Delm
auod
1r ſontt
7 hatui
1) Pe

„, Pel

riorh P

zuſen⸗
xtotins
De⸗

Ze (143.) 2
Deinde nihil exiſtit præter intentionem DEl
in Natura, quod à DEO eſt naturæ inſertum,
aut enim accuſandus eſſet Deus ignorantiæ,
quod talem Indtam && tebellionem, & ovssvα
in homine ex diverſis partibis conſtruendo
non præviderit; aut Impotentiæ, quod homi-
nem ſine tali reluctantia, facultatum inter ſe.
aut propenſione ad malum creare non po-
Tertiò hæc Bellarmini ſententia veteres
hæreticos ſapit, quos Tertullianus libr. 1.

„

contr. Marclon. C. 15. MATERIARIOS vVOCat/

ili enim ex Philoſophia Sttoica MATERIANI
DEO addiderunt, cozvam, ex qua Mundunz

condiderit, & in quam omnem mali cau-

**² . . „ — 2 R
ſam conjecerunt. Warâr anναν ℳ. OstS

. / * 7 8 „ / 7
awνüιeα , TS 1α & ατπανWο OXντ£αι. Qija

dicebant, DEiUS nullius mali cauſa eſt, ſed o-

mnium eſt materia.
Denique reétiſſimè dicit Janſenius, Epi-
ſcopus Iprenſis: Quantumvis per accidens o=
riatur ex conditione materiæ ila, motnumi iſto-
rum cum redta ratione õ tamen repu-
gnantia non eſt per accidens D«O; Quid enim
potnit materia corporalis. quid anima, quid ipſa
creatura rationalis facere, ne ita inſtitunatur, ſi-
cnt eam inſtitnit DECUS? Cùm ergè in tali na-
tura eam DEUS condit, in qua non poteſt
non

62 (144) £

non contra rationem virtutemque concu-

piſcere, perſpicuum eſt, hoc DEO, non
Creaturæ eſſe tribuendum, & proinde to-=
tam inhoneſtatem ac turpitudinem concu-
piſcendi veluti per Canalem redire in Deum.
Poſterior pars reſponſionis ſeu. exceptio-
nis Bellarminianæ, ſana etiam non eſt, ſed
Indiera, quia verba tantùm dat Cardinalis:
Dicit enim Deum fuſtuliſſe illam rebellio-
nem, videlicet per Imaginem primævam &c.

At verò anteàâ dixerat, Imaginem dictam

abere ſe inſtar Fax NI AUREI, reprimentis
Conenpiſcentiam, ne reluctari poſſit: Aliud
verò longè eſt, Tollere RE M, aliud REPRI-
MERE, & REFRENARE: quod ſi ergò rebellio
ill'a repreſa eſt, aut refrenata tantùm, Sus-⸗
LXTA non fait in ſtatu primo, cùmque in
ejas ſententia & conditione materiæ neceſſario

ſequatur, eà non ſublatà, quomodo ſublata

diei poteſt. Imò ſi Deus aliter humanam
naturam condere non potuit, ut ſtatuit

etiam Drejierus, nec auferre eam potuiſſe

credendum eſt: Quia juxta hos Authores,
hæc eſt conditio intrinſeca materiæ, ut ſicut
rubigo ex ferro oritur, non ex culpa fabri
ferrari, ſed ex conditione & natura ferri, ita
ex materia oriatur ſenſibilitas, propenſio ad
malum, motus cononpiſcentiæ.

At

A
Qorer,
uſeno
onne
ne
uhlipt
bigin
ue
aariet
uncl
inlan
entt
bel
lmeil
aniz
ui
Uilen
Ulorn
Uert
Un mu
nmn
haltte
Eeluuſ
Culi

—
Oe or.
80O nen
konndet⸗
coer⸗
Den
eiagni⸗
ek
l:
relehe
Wmn Ke.
n n
Hhinni,
ſ⸗ Al
ENrrM⸗
jtebelio⸗
; lt⸗
eeelti
1oſublan
umeham
tſruit
otuiſe
Ahore;
ſien
lpe li
ſett,
Cpenſo⸗

N

22 (145.)
Art verô conſiderare debuiſſent ifſti Do-
Geres, quod longa alia ratio ſit rubiginis
in ferro, & concupiſcentiæz & rebellionis in
homing. Nam faber non eit author ferri,
neqne éjus naturam primò producit, unde
nihil ipii imputari poteſt, ſi ferrum poſtea
rubiginem contrahat: At DEUS eſt Amhor
materiz totis in homine, hinc ſi vitium ex
ea oriretur PrR 8E, DEUS quoque Autbor
illius PER Sn eſſet.
Concludimus ergò meritò figmentum iſtud

1

ktatus naturé puræ non tantam Scripturæ S.

adverſum eſſie, ſed etiam contra non unum
Fidei articulum pugnare.
Pugnat enim 1. ut ex dictis conſtat, con-
tra DEI Santtitatem & Anthoritatem, nam
ſtante illa hypotheſi, aut Deus erit Author
peccati, quod eſt contra Sanctitatem E jus
eſſentialem, & à qua blaſphemia etiam Ja-
niores Gentiles abhorruére, aut Deus non eſt
Author materiæ, quod ſapit Manichæiſnum
ſeu hæreſin MATKRIATORIM. Pugnat 2.
contra naturam lapſorum Angelorum, &
eorum poſt lapſum propenſionem ad malum.
Nam ſic etia ipfis aingnanda venit materia,
quæ Cauſa erit lapsus & illius inclinationis
ad malitiam. TZertio, Adverſatur rectitudini ho-
minis in ſtatu primævo. Nam ſtante ea do-

Grina., ſequitur Juſtitiam originalem Con-
cupiſcentiæ adtum primum non ſuſtuliile, ſed
actum ſecundum ſolum impediviſſe, & prohi-
buiſſe: Tum motus vitioſos etiam in ho-
mine integro fuiſſe, licet à Juſtitia originali
fuerint cohibiti. Nam ubi nullus eſt mor-
bus, ibi non opus medicind, & ubi non eſt
rebellis, ibi non eſt opus freno. 4. Adver-
ſatur dicto Createris, qui cùm Creaturas
omnes cerneret à ſe productas, edixit, quod
omnes ſint Bonæ. At ſanè Bonitas non eſt in
Creatura, & quidem quæ nobiliſſima debuit
eſſe, ubi languor eſt, ubi ignorantia, ubi pro-

„

penfio ad malum, ubi lucta, ubi miſeria; Nam

jnxta Pontificios nulla eſt differentia inter
concupiſcentiam naturæ puræ, & naturæ la-
pſe: Eadem itaque tyrannis erit in utroque
ſtatu, eadem arbitrii ſub ejus dominatione-
captivitas, eadem miſeria., 5. Adverſatur ar-
ticulo de Chriſto, nam & ille ratione huma-
næ naturæ compoſitus eſt, ex eadem materid
SunESTANNIALI & animd, quà nos; eſt enim
frater noſter: Ergòô & ille ex conditione ma-
teriæ ſuæ habuit concupiſcentiam ad minimũ
in atta primo, ergò non eſt amplius ille San-
Stue San orum, ut deſcribitur Dan. c. 9.
Non eſt ille νν doαπ, quod dictu
horrendum eſt & blaſpbemum. 6. Primi noſtri

Pa-

kencen⸗
enut,
IN l
en
1rDll

nſr/

ini
inenl⸗
Uneett
r

Ebe

r et

Ulne en
Mal⸗
Inne
ſlmn

WII,
⸗
mine
tigzuul
luelmr
bimck
4 leer⸗
Clenmas
nenekin
u Nut
ie
in Nen
ai
umm
Inunee
lniune
erſhun
onehl
lemn
geki
ttiner⸗
d mon
Due
gvol I
ininfi
I

(147.)

, i .

Parentes hac tatione planè fuere cœci, dum
in excuſatione peccati commiſ non at-
tenderunt ad interzam & proimam Cunſam
peccati, videlicet ad materiæ Conditionem, An-
non longè melius ſe excuſare potuiſſent
coram DEO, dicendo: Dediſti nobis, 6 Crea-
tor D Els, naturam, ſed langnidam, non ſanam,
Ned worbidam, materia enim ex qua ſadti ſumis,
PER Sr inclinat ad malum, 4 petitus ſenativas
PR Sk rebellis eſt, contra ra rationém,; fre=

pum quod illi injeciſti, non fuit Jußnciens ad coer-

cendos effrenes motus. At illi nihil horum di-
cunt, ſed Diabolo tentatori imputant la-
pſum. Denigue quid erit de ſtatu beatitu-
dinis in altera vita; Ibi enim adhuc erit ma-
teria eadem quoad ſubſtantiam in nobis, quæ
nunc eſt an etiam adhuc ibi erit rebellio ad-
verſus Spiritum & concupiſcentia carnis?
Qluia hæ ſunt conditiones materiæ: aut fi non
ſunt, ergò non ſunt neceſſariæ; Ergèò in ſta-
tu Integritatis etiam abeſſe potuerunt.
„ upereflet, ut de ſententia Celeberr. Dn.
Thomaſii, etiam aliquid diceremus; Ille e-
nim in diſſert. ad libros Petri Poiret hypothe-
in ſextam ita format: D EllS cum bominem
rearet primò ex gleba terræ, formavit corpus
animatum, & conſequenter facnltate intellectus
G voluntati⸗ præditum. ZTum adidttoziritn
K 2 X

6 (148.) £

ð

μ

Ex Sx, qfi debebat animum & corpis homini
ab ommibus fæcibus purificare, & imperfettio-
zes, id eſt, ea quæ commania habet cum aliis
creaturis abſorbere. Unde ſtatas, in qο iſtind
dominium S piritus obtinnit, dicitur ſtatus inte⸗
ritain.
Verum quia dante DEO omnes illas hy-
potheſes, quar viginti ſunt, examinaturi
ſumus in peculiari libello, impiaſentiarum
à prolixo examine abſtinemus. Id unum
quzrimus ex Dn. Thomaſio, cur feces

„.

in corpore & anima hominis, tum cum
manibus DEl prodit, ſtatust? Unde ha-
beat fandamentum in Scriptura? Sane
quicquid foit in homine primitus creato;,
id accepit à DEO ſanétimimo & puriſſimo.
Deus itaque ſanétiſimus Author erit illius
impuræ fæcis & ut fæcem hanc tolleret, alia
iterum Creatura, Spiritu videlicet ipſi opus
fuit, qui crgaturam fæce inquinatain purifi=
caret. Quis Chriſtiana iſta æquis auribus au-
diret? Sanècheru'im & Seraphim apud Eſaiam,
nihil magis in Deo mirantur, quam Santli-
tatem, at non eſt perfetèsanctus, qui animam
producit inquinatam; & qui inpuræ in ea fæcis

eſt Author. Et cur quæſo Deus creat crea-

m. quz alia iterum creatura indiget,
perfectiones & fæces prioris abſorbe-
Ienturz. ſta ς & negα.
QU-

l ue
lſe
unſn
15 Ne

murt⸗

l
ien

llitn
iainr
funz
lun
miann
m li
et
miri
n ſſun
i nhr

enn neen
kn
inrſeh
Ntn
an ⸗

etilut,⸗
minut
ſokatumn

AHunca

cur fete
uman’
Uete
S
1 (lealo;
uind
ern n⸗
erendi
iyfie
S bi
lanimm
in eaſai
eat ctee⸗
1 inciget
abſorde⸗

.

—

(149.) %ι

QXSTIO xV.

An homo potuerit condi, conſtans
ex meris Conſtiintivis & Con-
ſecuti vis ?

Summa.
1. Exponitur Sententia Contenſoni & Dn.
Hildebrandi.
2. Aſleritur, Deum de potentia abſoluta, po=
tuiſſe creare hominem in eo Rten.
3. Negatur tamen, quod id de porentia ordi-
naria fieri potuerit. .

Ccedimus nunc ad Examen fſententiz
*Lincentii Contenſonii, Theplogi Gali, qui
licet dare nataralia prout à Bellarmino &
aliis deſcribuntur, re jiciat & damnet, atque
agnoſcat, hominem non tantùm non de
fado conditam eſſie in illa ſtatu, ſed etiam

condi non potuiſſe, vel maximè etiam ex eo,
quia alids inordinatio concupiſcentiæ & ſic
etlam peccatam refnaderetur in Deum, tamen
ſub alia ratione confiderat ſtatum puræ na-
turæ, in quantum ſcil. homo ſpetatur, tan-
tum ut animal rationale viſibile, admirativnm,
&c. & ſic in ſuis conſtitativis & conſecntivi⸗,
non ut in ſe ſentiens rebellionem, inter appeti-
tum ſenfitivum & rationalem, ſed ut kübens
omnla in &x, in ordine & in pace.
XK 3 De

½ (150.) £

2òðẽ

De hec itaque ſtatu naturæ, quem D.
Hildebrand vocat ſtatum nentrum, quærit ille
Anuthor, an Homo potuerit ita à Deo con-
di Quanquam autem hæc qnaſtio otioſa vi-
deatur, cùm certum ſit hominem in eo con-
ditum non fuiſſe, nihilominus quia ex e-
jus decifione major lux priori punéto af-
fulget, non ſine ratione eam etiam tan-
quam utilem, ut loquitur citatus Hildebr.
ſub examen vocamus .
Dicimuz itaque I. ſtatum illum non eſſe
impoſſibilem, ſed Deum de potentia ſua ab-
ſoluta Hominem ita creare potuiſie: Qran-
quam non ſit poſſibilis de Potentia ordina-

ria: Prior pars hujus aſſertionis patet exin-

de, quia illud omne juxta Theologos &

Philoſophos pertinet ad ambitum & lineoem

Potentiæ Divinæ, quod vel non importat
contradictionem vel imperfectionem aliquam
ſeu defetum moralem, v. gr. mentiri, pecca-
re. At nulla eſt vel contradidio in eo, quod
homo ponatur in rerum natura ut præcisè
conſtans, ex ſuis principiis conſtitntivis & pro-
prietatibw, citra dotes ſuperadditas, ut exter-
minis patet, qui planè nihil adverſantis ſpi-
rant. Neque adeſt etiam imperfetctio mora-

lie, ſupponimus enim appetitum ſenfitivum

in eo ſtatu ita produci, ut fit regularis:
quod

—
ſolarn
Mihn
lertyt
in net
Core
io foti
ütmer
ri1
Inol,a
hici
es
bare!

guenh,
nantle
Deocor

hiel.
neoeg.
line

a 1

Undo.

Tam ta.

Ilgebr.

Ateterin⸗
oleos
Glurm
inporat
dicam
ti decen
60, l
t pznte
,Go⸗
nreter⸗
isſ
ſionort
nſitivun

(151.) 29

quod agnovit etiam Auguſtinue, inquiens:

QAuia in homine appetitus concnpiſcibilis natura-
liter regitur ratione, in tantum conenpiſcere eſ

bomini naturale, in quantum eſt ſecundum ratio-

nem: Concnpiſcentia autem quæ tranſzendit li-
mites rationis, ineſt homini contra naturam: Ap-
petitus ergò concupiſcibilis in ipſo ſuo eſſe
naturali ſpectatus, nihil habuiſſet pecca-

minoſi, ac conſequenter à Deo citra ullum

præ judicium Sanctitatis produci potuiſſet.
Dices cum Goneto, hoc argumentum
probare DEUM de potentia ordinaria po-
tuiſſe ita producere hominem, & non ſal-
tem de abſoluta, nam de potentia ordinaria
Deum ea ſolùm teneri conferre creaturæz
ſuæ, quæ fint connaturaliter eis debita, & jux-
ta connaturalem illorum exigentiam & in-

clinationem: Non autem obligari ad gra-

mita; Implicare enim in terminis aliquid
eſſe gratuitum, & tamen eſſe debitum naturæ,
aut ad exigentiam e jus naturalem pertinere.
Reſpondemus, Phraſin illam ambiguam
eſſe, cùm dicitur, Deum utendo potentia ſuâ
ordinarid ea ſaltem teneri conferre creaturis,
quæ ſunt connaturaliter ipſs debita. Nam aut
hoc intelligitur de Exigentia naturali ſtrictè
ſic dicta, ita ut Deus teneatur tantum con-
terre, quæ pertinent ad naturæz Conſtitu-
K 4 tio-

tionem IIZ SC, & conſequentia ilam; aue
intelligitur de Exigentia lacius fic ditta,
quæ ſcil. fundatur in DxcENTIA DEI in ho-
minis proportione ad certum finem, in hy-=
pothefſi ſcilicet voluntatis divinz produ-
cendi hominem perfettum non metaphꝗſicé
tantùm, ſed etiam moraliter: priori modo
conceditur, quod ſc. homini primævo non
fuerit connaturaliter debita Juſtitia originalis,
dotes ſub ea contentæ, quaſi ſcil. ex ipfis
principiis naturalibis illam perfectionem &
dona habere debuiſſet, ut ſine iis condi
non potuiſſet. Poſteriori autem modouti⸗
que debita fuit & quidem connaturaliter, nam
decebat Deum, ut talem conderet homi-
nem qui inſtrudtus eſſet iſtis dotibus in anima,
tum ut haberet ſuficientes vires ad amandum
Denum ſuper omnia, tum ad finem pervenien=
dum, vitam videlicet æternam, tum ut exer-
cere poſſet ritè dominium is creaturaz.
Unde portò ſi de abſoluta potentia ſit quæ-

ſtio, probamus aſſertionem notram: Nam

uti Deus eſt abſolutè independens, nullius
legibus aut arbitrio ſubjedtas, ſed aunmése O,
ſuæ poteſtatis illimitatæ, ita eſt planè νv-
Gvv&, qui nullins jadicio aut cenſuræ eſt ob-
noxius, Job. 9. Quod etiam Nebucadnezar
agnovit Dan. g. v. 32. inquiens: Jurta vo-
. MA—

ihlen

alene

Ue 0

Wnue

Hultid
fudien
mam
thocidn
itnri⸗
. in M
de
ia ne
eame
Nutwen
urle
Deie
Rertner
umeta
ſiens
ln
ler le,
CUn Inn

Wnil.

1,in k.

1 l⸗
Ciroln
nzro

el ie

iwund
jir el
nodol⸗

lterun

etlon⸗
Hinoln.
natbon
ervenier⸗
teke⸗
.

n- Nem
Hullius
nhied,
um⸗
ench⸗
duerat
40⸗
⸗

luniatem ſuam facit tàm in virtutibus cœli, quàm

ſtger.

☛

inbabitatoribus tenræ, & non eſt, ui reſiſtat
manni ljus, & dicat ei, quare ita feciſti? item
is de ſio facere poteſt, quod vult, Matth. 20.
7 25. Atque adeò creaturam ſuam majo-
ribus exornare poteſt dotibus, aut minores
conferre: Quique ceu figulus lutum for-=
mare poteſt, prout vult, unde Eſa. 45. v. 9.
Exclamat Dens ve, qui contradicit fitori ſuo.
Numq:tid dicet lutum figulo ſuo, qnid facis: non
oſtendis manis in opere tno. Licet ergò Deus
animam corpusque noſtrum talibus donis
ac dotibus non exornaſſet in primo ſtatu,
&d tantuùm dediſſet conſtitntiva & conſecu-
tiva, nos de inisria conqueri non potuiſſe-
mus: Sed potius adhuc noſtrum fuiſſet gra-
tias agere, quod exißentiam dediſſet, quod-
que corpis anima tam nobili, quæ tantam co-
gnationem habet cum ſtiritibas fimplicibm, in-
ſtruxiſſet.
Denique Deus ut Dominus abſolutns ſuæz
creaturæ nihil illi debet, & manimè obhligatus
non eſt ad conferendam vitam æternam, ad re-
cipiendam eam in commsnionem fui perpe-
tuam. Sicut ergò itud libertatis eſt, ita pa-
riter liberum DEO fuit, creare hominem
cum Imagine primæva & non creare eum
eum illa. Imèò ficut de potentia ſua abſoluta

K 5§ Po-

6 (154.) *

potuit non ſaltem hominem, ſed & Angelos
ante confrmationem eorum in PaIrMXVIN
NrHILIM reducere, ſubtrahendo ſaltem
concurſum ſuum conſervativum; Ita multò
magis hominem potuit creare fine illis do-
tibus, quæ relationem aliquam habent ad
vitam æ ternam.
. Hæc de PorENTIA DET ABsOLUuTA.
At ſi de potentia & proceſſu Divino ordina-
rio ſit ſermo, exiſtimamus non fuiſſe poſſi⸗

hbilem illum ſtatum, atu enim eum nun-

quam extitiſſe, in confeſſo apud omnes eſt.
Id verò oſtenditur, nam non eſt conve-
niens, ut homo in illo ſtatu producatur in
quo ſuam perfectam Beatitudinem, ad
quam naturali appetitn fertur, non poſſet as-
ſequi, fruſtrà enim alias Deus illum beati-
tudinis appetitum hominibus digitis ſuis
implantaſſet, ſi ad illam acquirendam vires
nullas haberent: non eſt autem conveniens,
aut providentiæ & potentiæ DEI ordinariæ cur-
ſui conſentaneum, ut naturalis appetitus ſit
perpetuò inanis, & in perpetuò violentiæ
ſtatu conſtitutus. Atqui in ſtatu Puræ Na-
turæ Homo Beatitudinem, quam naturali-
ter appetit & deſiderat, aſſequi non poſſet:;
talis enim in clara DEl viſione confiſtit, ad
quam utique ſtatus naturæ puræ pertinge-

eenonn
gaim
d i
nine
(iisd.
E
Wiren
mere
Uenun,
Gies en
uene
1o Dea

riſ

mnef.

nt

un,
lubui
Uu
Uon err
Rier

ind

udmni
9 ſe
jran 4
Reia

re
Ar
Nlrkin
Coſilen
Avl
eilrc⸗
ebendl

UI
Nllir
eph⸗
um bon.
nesekt
ſtcume.
turin
; 1
OMetar⸗
beri⸗
giinſin
m vne;
Unenient
ie⸗
itus ſit
iolentie
Are N-
Uuteral⸗
4 polet
ſſita
eniinge⸗
16

(155.) £½

re nunquam poſſet, cùm ſtatus ille omnem
gratiam, & à fortiori viſionem beatarn, quæ
eſt gratia conſummata excludat: Ergò ſtatus
naturæ puræz non eſt conveniens neq: pos-
ſibiiis de potentia DEi ordinaria.
Qogd ut meliùs pateat, ſciendum Bea-
titndinem ſeu Bonum quod naturaliter o-
mnes appetunt, & propter quod omnia ap-
petun, in illo duntaxat Bono ficam eſſe ex
cujus conſecutione homo fit beatz: Bonum
autem ex cu jus aſſecutione & fruitione ho-
mo Beatus efficitur, non eſt niſi fru tio Dei
per viſionem & charitatem, quia tam ma-
gnum eſt Bonum Creatura rationalis, inquit
Auguſt. lib. de nat. Bon. cap. 7. ut nullum ſit
Bonum., quò beata ſit, niſi Dem. Ergò DEl ſo-
lius fruitio eſt unum & verum hominis Bo-
num, ad quod tamen in ſatn naturæ puræ
non perveniret unquam.
Sciendum ſecundò appetitum natura-
lem ab Authore naturæ Ipſo ſive DEO in-
fitum, adeoq; ordinatum eſſe, nam, ut loqui-
tur Patrũ nonnemo, omnia in pondere, nume-
ro & menſura fecit DEUS; attingens omnia à
Ene ad finem fortiter, & diſponens ſuaviter. Er-
26 etiam appetitus Beatitudinis, quem
Auguſt. centies naturalem appellat ordi-
natus eſt; atqui eſſet inordinatus, fi ad De-

Ae (155.) *

um, ut in Sr eſt, poſidendum non incli⸗
naret. Vel ſi Bonum aliquod per modum
finis appeteret extra Deum: Tunc enim di-
lectio & charitas ſpuria eſt & perverſa, cùm
homo aut diligit, quod non eſt diligendum,
aut non diligit, qnod eſt diligendum, aut æ que
dihgit, quod vel magis aut minus eſt (ili⸗
gendum, ut latè id deducit Auguſt. lib. 1. de
doctr. Chriſti. c. 27. Ut ergò appetitus natu-
ralis beatitudinis fit ordinatus, neceſie eſt,
ut ad Deum tanquam in altimum Finem &

unicè Summum Bonum inclinet, neque ad

aliud illud referat, quia quod ad aliud re-
fertur., inferin eſt eo, ad quod refertur, ut
ratiocinatur profunde Auguftinus libr. 83.
quæſt. 30.

Utiq; in Ratu natuaraæ puræ appetitus hoc
ipſo, quia aſt ordinatus, Deum ſemper quæ-
reret, & tamen nunquam invexiret; quia vires

non haberet & media, utpote in pura na-
tura conſtitutus ad illum inveniendum,
Charitas enim DEl per Spiritum DEI difun-
ditur, & ad dona Gratiæz pertinet, quam in

Ratu POFE NATURX, non habet ho-

mo &c.
Sciendum tertiò, omnem inquieti ani-
mi motum ac mœrorem ortum habere ex
&more alicnjm Boni, quo privatur, Jui. ut
1e-

—
egvene
ſainlir
evn, Ao
6n
aratu
Nfuit
Viter

1
0.1. Can

iAin

r iNken
Anjaue
ls hal
ilun.
N e
Ater i
ſen, 1
ittit
ſiue
iünen⸗
Unndin
nenien
umtin
Denig
lepgeni
Cennt.
ſheromie

e ee
Doni:
t kan
ataue
welkdl.
Ar
us natn⸗
erelec,
Euen
neglei
Calalt⸗
ertut, 1

etitubo⸗

nyer M⸗:

uavires
gu ur.
kendun,
1r
duunm n
betho⸗

jeti ai⸗
zberer
ut
guu
ſie⸗

2 (157.)

frequenter inculcat Auguſt. in Pſal. 37. u0
eſſet in Carendo difficultas, niſi eſſet rei. qud ca-
remiws, habendz Capiditazs: Qkicqnid enim dmad-
mæ, & nen habema, neceſ’e eſi, ut doleamas.
At creatura rationalis quausque DEO ſuo
non fruitur, inquieta eſt, & ob hoc miſera.
Qus iterum pertinet illud Epiſcopi Hipp-
lib. 1. Confeſſ. c. I. & lib. 6. C. 16.
Feciſti nos Domine ad Tr. && irrequieinm eſt
tor noſtrum, donec requitſcat in Te: væ animæ
andaci, qauæ ſperavit, ſi à Ze receſſiſſet, ſe aliquid

melius babitäram verſa && reverſa in tergum,

S& in latera & in ventrem, dura ſunt omnia &&
Tu ſolus reqnics. Et in Ep. 100. Cum anima Deo
deledtatur, ibi veram, certam, eternam in veni
requiem, quàm in aliis quærebat & non inve-
niebal.
Unde ſtatus naturæ pure, ubi mediis &
viribus deſtitueretur, ad perveniendum ad
fruitionem DEl, ſtatus eilet perpetuz in-
quietudinis & miſeriz, qui utique ſtatus
conveniens non eſt, nec de Potentia DElor-
dinaria, niſi præſuppofita culps, poſſibilis.
Deniq; ille ſtatus non eſt conveniens, nec
de potentia DEl ordinaria H in quo
Creatura rationalis non poſſet diligere Denm
ſuper omnia, vita enim ſine amore Dei eſt potim
miſeria, imò mors quam vita; porrò non poſſet
pec-=

Ar

(158.) 9*
peccata mortalia din vitare, nec gravibus ken⸗
tationibas ab ex tra reiſtere, nam dilectio Ds
ſuper omnia vires requirit, quales primus
homo accepit per concreatam Imaginem,
ceu Juſtitiam originalem, ut conſtat ex E-
Pheſ. 4. cùm ergò ſupponatur quod homo

In iſtis naturalibus conditus, nihil haberet de „0n

Jeſtitia originali, etiam ſupponitur, quoeod N
non habuiſſet aliquid de illis viribus: De ſer
peccatis autem conſtat etiam, quod homo el

non potuerit diu illa vitare, nam fi primus (bia
homo, tot armatus & inſtrutctus ſubſidiis G

anxiliis non ſtetit, ſed cecidit: Si Angelorum )
magna pars, quæ pariter magnas imo ex lon

parte majeres dotes habuit, quàm primus luhol
homo in peccatum mortale prolapfi ſunt, lgnf
quid de homine in meris naturalibus con- In
ſtiruto ſperandum ? Charitas jam per gra- ddlt
tiam Chriſti MxprorNALEM diffunditur in Mpern
cordibus noſtris per Spiritum, & tam tepi- ulm
dus noſter eſt amor, tam frigida cbaritas. & Gor⸗
ob hoc ipſum peccaminoſa: quid eſſet wi

in natura mera, ubi nihil diffu- nhe
ſum eſt? lin,
ben
ann

QXEsT.

Epynn
Wltorn

han

ſe

lbus cor⸗

Nitur in
tam teyt
ſit,
id ellet
fa⸗

CUESI.

12 (159.) 0.

Qe dotes fuerint ratione
Corporis?

Summa.
1. Ornamenta & dotes corporis Adamitici ex-
penuntur.
2. Oktenditur, quod corpus primi hominis
fuerit immortale.
3. Declaratur, quæ ſit radix immortalitatis?
4. Etiam Impailibilitatis ratio ſiſtitur.

Doee⸗ animi in noſtro Protoparente
AX—- non erant ſolæ: etiam corpus illuſtris
illius hoſpitis, Anime Domicilium modo con-
digno fuit ornatum: Non enim tantùm ju-
ſtam habebat Adamus ſtaturam, vultum
ad cœlum erectum, tanquam Finem ſuum
reſpiciens; Seq etiam partes omnes in accu-

rata harmonia érant diſpoſitæ, pulchra in⸗

colore ſuavitar, in facie candor, in genis ru-
bor, in oculis amœnitas proſpectabat. Nihil
in ipſo erat, quod ad dolores, aut ad mor-
bum, multò minus ad mortem tenderet.
Cibo equidem opus habuit & potu, ſed ci-
tra corruptionis argumentum. Habebat, in-
quit Auguſt. & de lignorum frudtibus defedctio-
nem, & de ligno ſtabilitatem,: contra vetnſtatem.
S comtr.

2 (160.) *

οcontr. ſul. lib. 4. ait: Habebat ſuſtentaculum
animali corpori neceſſarium, ne indigentia læde-
retur: de ligno autem vitæ, ne ſenectute perdu-
ceretur, ad mortem. Uno verbo: Corpus Pro-
toplaſti noſtri immune fuit ab omnibus il-
lis miſeriis & incommodis, quæ jam noſtra
corpora premunt; adeoque IA PASSIBILE
fuit & IAMORTALE.
Arntiqua quidem hærefis fuit Pelagii &
Sociorum, hominem etiamſi non peccaſſet
moriturum: Sed eandem recoxerunt Soci-
nus, Volkelins & alii, ſtatuentes conſtitui ho-
minem ex tribus partibus, Spiritu, Anima &

Corpore; Ex ipſa creatione in homine nihidl

agnoſcendum immortalis vitæ; Utinam veròô
Celeberr. Du. Thomaſius non eam quoque
adoptaſiet ſententiam, de tribus in homine
partibus; Quæz ſanè nec in ratione, nec in
Scriptura fundamentum habet, & Socinia-
nis tantùm ideò placet, ut totum articulum
de reſurrecdtione eò facilius evertant. Sed de
hac iriplici hominis parte alibi.
Ad rem ut redeamus Socinus in preæl. A-
cad. p. 537. Immortalitatem primi hominis
concreatam ſeptem argumentis evertere
ſatagit. In eandem ſententiam apud Pon-
tificios nuper conceſũt Franciſcus Garaſus,
in Summa Theol. lib. 3. p. 700. inquiens: In-
Inno-

—
mocert
in Ge
velti,
ſe⸗
incue

dot

hicere
en h
tenetr
Gmudie
Rfecim
winn
A
Onindi

eltuetſs
entulr.
hewt
Npnsho⸗
hunbof
nnnn

SIIIIn

MMid
rdt
fun N⸗
Kiniho⸗
Ad
benihi
annderd
guocue
Ahommn
ge, ein
Meint
ticulur
Fede

rdl
hotmin
evertet
vuch Pon⸗
Gorai⸗
jene: I-
ine⸗

Aagtem ullo patl.

Munoceptiz Ratu fuiſemus adverfis omnes injn=
rias & invaſiones Eklementorum Impaſſibilitatis
dote vumiti; In ommibazs imaginabilibis commo-
ditatibis præterquam immortalitatir. Tandem
navigie tpotée qui eis iisdem eramas confati K-
lementis, uibus nunc compoſiti ſumus, neceſſe fu-
WMet vigere ſinem iſtins opificii. Mortui fuiſſe-
mus ſine dolore: Ut verbo dicam: Mortni fuis-
ſemu: Qnid hic ſentiat Celeberr. Pufend. in
ſine quæſtionis audiemus.
Pro ſtatu quzſtionis rectè intelligendo
advertendum: I. Controverſiam iſtam non
reipicere animam. Nam Socinus ipſe contra
Pacci: dibutans pag. 332. Manifeſtum eſſe ait,
in hac quæſtione Mortalitatis & mmortalita-

tis prini bominis de corpore tantuùm agi, non-

X„

lo de AxIMA. Itaque de toto
compoſito eſt quæſtio: An illud a Creatio-
ne ſtatim ſua fuerit morti obnoxium, an
verò immortale. Secundò non eſt Quskſtio,
an ita fuerit immortalis primus homo, ut
non indiguerit mediis Conſervantibi, verb. gr.
Cibo & petu. Libenter enim concedimus,
hominem immortalem hac ratione non fuiſſe,
ſed alimentis opus habuiſſe, ad vitam con-
tinuandam. Hinc Auguſt. lib. 13. de Civit.
DEI, cap. 20. Corpus Adami, inquit, cibo &g
Potn egebat, ne fame aficeretur, ac ſiti RMZ in
ibris

(162.) ☚

4
4

& porrò habebat, ait; primus Homo de li-
gnorui Jrubibus tefenionem, contra de fetlio-
nem && de ligno vitæ kablilitatem contra vetn-
ſatem &c. Tertiò obſerv. Immortale variis
modis dici, 1. in quo eſt moriendi impoſſibili=
tas, tum ex prima conſtitutione, tum ex
conditione intrzinſeca naturz: Uti ſunt Spi-
ritus ſimplices, Angeli v. gr. Iili enim licet
per polentiam DEl abſalutam annihilari pos-
ſnt; meri tamen proprie loquendo non
poſſunt; de hac immortalitate non eſt quæ-
ſtio. Deinde immortale dicitur, quod mori
non poteſt ex dono fingularique ordinatione
vel gratiæ vel Juſtitiæ divinæ, quomodo cor-
pora beatorum egͤ damnatorum erunt immor-
talia non ex aliqua naturæ conditione & pro-
rietate, ſed ex DEI Gratia, vel alia ſingnlari
diſpoſitione: Neque hæc acceptio immortali-
catis huc pertinet. 3. Immortale illud di-
itur, qued poteſt non mori, etiam ſi mori
poſit, polita certa conditione, quâ non poſi-
ta, in moriendi actam nunquam deduce-
tur paſſi tilitas meriendi: Et in hoc ſenſu quæ-
ſtio agitatur de immortalitate prim homi-
nis. Ubi dicimus, quod ficut ille habuit
potentiam aut pochbilitatem non pe ccandr, ſic
Polbititatem habuit non moriendi, quam ipſe
cum

Iibeis de peccatarum merito, & remiſſone.

tom po

uulſlet

docinian
urio
ns
kunncl
betur,
Eri nn
uuinpee
UurPI
ſeſcien
A u,
it
in nor.
linge
Eien
ſhulnnn
Ukk

moncen
uder
inil
Aen
welle.
immn⸗,
ſet
ſeweni
e

iber
9
ltſi
Nn ee⸗
tlercti
une
üng⸗
gninlet
Mier
nlanen
cke
Polm
ntene
ocet⸗
Wo⸗
ne.
2pne
mott 1⸗
ilud
ſt
on
aluau.

„mnte,
e habun

aVll, ſe

—R
cum

(163.) 3½.

kum poſteris retinuiſſet, ſi à peccaro abſti⸗

huiſſet. Et hoc ipſum eſt, quod contra
Socinianos aſſerimus.
Rationes ſunt 1. Quia mors expreſſis ver-
bis in Scriptura S. tanquam pœna peccati
denunciatur, ſic in prima comminatione
dicitur, quocunque die de arbore vetita come-
deris, moriendo morieris. Gen. 2. v. 17. Sic
in implemento illius comminationis habe-
tur pul vis &. & in pulverem reverteris. Quò
reſpiciens Paulus. Rom. 5. v. 12. apertè ait:
Per unum Hominem peccatum in mundum intro-
ivit, & per peccatum mors, & ita in omnes ho=
mines mors pertranſiit. Item Rom. 6. 23. Kti-
pendium peccuti ait eſe mortem. Si autem mors
eſt ſtipendium peccati, quomodo poteſt eſſe
Nequela naturæ. —r
Fruſtrà autem excipit poſt Socinum
Crellius, agi in iis locis de morte æterna, &
non de temporali, quia ibidem vitæ æternæ;
quà per Chriſtum donabimur, opponatur;
& quia ſatis apertè indicetur eos, qui pec-
cati jugum excuſſerunt, ab ea morte immu-
nes eſſe. At à morte temporaria non eſſe
immunes, qui peccati jugum excuſſerunt.
Verûm enimveròô Scriptura abſolutè &
generaliter de morte loquitur: Sub illa ita-
que Univerſalitate jure comprehenſum
4 2 cen-⸗

9 3 (164. 8*

Per een e

cenſetur, quic quid ſub fitulo mortis conti=
netur vi vocis in Scriptura. Cur itaque non
Zquè mors corporalis quàm æterna intelli-
enda eſſet: Porrò haud obſcurè tempora-
Ke ſeu corporalis mors inſinuatur per verba
illa in Pn verem reverterig, Gen. 3. & exten-
ſio fit ad infantes, Rom. I15. v. 14. qui uti=
que morti temporali ſubjiciuntur.
od verô Crellius ait, quod Oppoſitio
fiaf spud Apeſtolum inter vitam æternam
& mortem Etert nam, eò quod dicatur; do-
num autem DEI vita eterna, id robur
non haket.
Nam 1. ultröô concedimus agi ibidem
etiam de moeorte zterna;, qr iemadmodum
verd omnis mers ibi in telligitur, ita etiarn
tem- Hralis & æterha.
Deinde non ſequitur debere reſtri tio-
nem fieri, ad mortem æternam, uan ſola
ea eſſet ſtipendium peccati „cuùm Apoſtolus
inde ſnite loquatur, & in materia ne ceſfaria,
ubi indefinita æ quipollet IIniverſali, & vita zæ=
terna CuraIBET morti opp Bonatur etiam
TEMPGCRALI. Texrtiô, ſi Paulus reétè inſpi-
ciatur, deprehendetur, qued expreſſam

entionem faciat mortis Corporis, tanquam

2 peccato introductæ. Rom. ⁵. v. 10. Quod ita-

que nen immunes ſunt à morte tempora-
ria

n

ſaetian

ilet en

ntiore
n rii
Nones
ego,
Monm
Recun
quia
Ppetitd

le ⸗

latn i
Ur or
Kuantra
Mdhe
1 Pare

Ind l

mi,

Wuneh
GMy
Winan
men
üni⸗
UNlCr
ſkuc
laplt.

E

re .
Nriscn
tintenn
ein iutl.
enpar.
rhereie
Kerer⸗
4 gun
.
rin
nEenmm
ſenm
, dndn

14
gl hlin

„1
e

tehrhe⸗

,ualſu
Aoftohu
necelrin,
Ceioh⸗
engtelln
. tanguul
Col Na⸗
lengake⸗
Ila

ria etiam ii, qui peccati jugr
id eſt exinde, quod excuſſio
ratione peccati dominantis & p
non ratione inhabitantis, reſpectu cujus
omnes cum Paulo ſuſpirare tenentur, mi-
ſer ego, Qis ME LIBERABIT A CORPORE
MoRTIS HUIUS.
Secundum argumentum deſumimus ex
eo, quia id quod eſt contra totum naturæ
appetitum, & inclinationem, non poteſt
eſſe ſequela naturæ, cùm omnia maximè in
ſtatu Iategritatis fuerint valde bona, & na-
turæ non Diſona, ſed Conſonantia. At mors
eſt contra inclinationem & appetitum na-
turæz, utpote e jus deſtruétiva, Corpus enim
in pulverem redigitur.
Tertiò nulla Cauſa mortis in primo ho-
mine, quamdiu in Integritatis ſtatu per-
manſit, ocum habuit. Neu Cauſ- Phſica
& Naturalis, habnit enim temperamentum
optimum, & ſanitatis ſtatum perfe cti ſimũ:
Non extrinſeca, ob Providentiam & Curam
DE pecialem. Non DEl voluntas, quæ ſi-
cuti in juſta eſſe non poteſt, ita ipſi repu-
gnat, Creaturam rationalem & Imagine ſua
inſtructam morte afficere, quæ non pec-
cavit.
Quartòè Concilia Ecclefiæ purioris & Pa-
L 3 . tres

tres uno ore hic conſentiunt, Sic Sgnodus
Palæſtina, cum Pelagio fuiſſet Objectum,
quod ipſe & Cœleſtius Diſcipulus ejus do-
cuiſſet, Adamum mortalem fatctum, qui ſi ve pec-
caret, ſi ne non peccaret, moriturm eſſet. Propo-
fitionem illam anathemate damnavit. Vid.
Aug. lib. de Geſt. Pelag. c. 3.
Hinc etiam Concilium Carthaginenſe
Can. 1. Placeat omnibus Epiſcopis, qui fuerunt
in hac Sandta S)noοdαο.. qniounque dicit Ada-
mum primum hominem mortalem factum, ita ut
ſive peccaret, ſive non peccaret, moreretur in-
corpore, hoc eſt de corpore exiret, non peccati
merito, ſed neceſſitate naturæ anathema ſit. Ea-
dem habet Concil. Arauſicanum Can. 2. &
Milevitanum, Can. 1.
Ex quo ipſo Conſectarium eſt, quid de
cæateris miſeriis & calamitatibus mortis aſfe⸗
clis ſit dicendum. Nempe primum homi-
nem immunem ab illis omnibus fuiſſe, non
enim idcircò mors ab eo ſtatu aberat, quia
mors erat, ſed quia miſeria, qua non decebat
affligi hominem ante peccatum. Invitum
enim quocunque ſive magno five exiguo
affligi malo, non eſt natura inſtituti hominis.
ſed pœna damnati: Sic enim condita eſt
Creatrura rationalis, ut malum ejus non ex
inſtitntione DEI, ſed ex ſola ejus voluntate

1 5*

mwanraus-

Pendee
(nde
ealer
(eX.!
is,
noli
Un con
Mori⸗
en

fon vol

A C
pen
lireho
Almnge⸗
oh
1W
n un
Pisnnt
Nan
Sahh6
ſliee
Pertee⸗
lſe ven
r!
hilfet
ſotis

rn
de gni
Ohedhn
mejutt
iſne.
to⸗
nant Nit

trgtene
ſen
ümn un
eletniu
oN Et
nu ſelr
Cur

gaidi
olthet⸗
hon.
ile,
rat,
hecent
Inviu
e exign
ti homnne
ndita l
1s non er

N.

ut ſi nolint corrumpi, non poſſint, 1. £.

incorruptibili ejm pulchritudini,

„

8 (157.) 25

—-- ———

penderet, ita videlicet, ut malum ejus quod-
cunque atque miſeria ſolius bperverſitatis
Auguſt ib.
r, præſtan-

7

eſſet ſupplicium. Unde pu
de Nat. Boni, c. 7. Creatn
ti imis, hoc eſt, ra tiondlihas hoc

„ 65

inh Den ſato, 40 ſic
autem obedientiam conier vare noluerint. Ono-
niam volentes corrumpuntur in pecoatis, volen⸗
tes corrumpuntur in pœnis.
Supereſt, ut ad argumenta Sozini & Crel-

li reſpondeamus: Prima ratio ocini eſt, quia

tiam conſer vaverint ſub Do-

Adamus etiam ante peccatum liberis proorean di

ah ipſo Conditore Deo deſtinatie fnerat, Cen. 1.
„. 28. Qui autem immortales funt, liheros non-

prooreant, dicente Domino jeſa, eos qui futuri

Feculi && reſurrectionis ex mortuis participes
erunt, nuptias ideò non contracluros, quia am-
plius mori non poterunt, Luc. 20. V. 35.
Secunda ratio eſt, quia Adam eſois ntebatur
& cibo, Gen. I. v. 29. U bi antem Immor talitas
eſt, ihi eſcis ciboque non locu; 14 verd, inqnit,
apertè oſtendunt Apo ſtoli Pauli verba, Cum ait:
Eſeæ ventri, & venter eſcis, DElIS autem 6&
bunc && has deſtruet, 1. Cor. 6. v. 13. nam quan
do id fiet? nempe cùm moriemur.
Tertisò inquit, primus homo etiam anteé pecca-
L 4 tuX

R*

2 (168.) ☚

um corpus animale habnit, igitur & mortale,
prohatnr utrumque ex Pauli verbis. 1. Cor. i 5⸗
ubi verſn 92a. corpus animale illud vocat, quod
Prius vile corruptibile, & mortale pecene⸗
rat, idque à Piritnali Hror ſus ſeernit, qnod idem
eſt, ut ex antecedentibus Patet, qnod glorioſum,
incorruptnm & immortale. Verſu gs. aut. ait:
Primnm Adamnm fattum fuiſſe in animam vi-
ventem, ut inde probet, oum habmiſſe corpus ani-
male. Adamas verò non modò antequam pecca⸗
ret, ſed in ipſa Creatione factus eſt in animam-
viventem.
Ouartò ait: Primus Homo anteqnam peccaret,
jam erat terrenus, nempe quia e terra formatus
erat, ſed nos in eo quod morimur & corrumpi-
mur imaginem primi bominis, quatenus terrenus
erat, portamuf. Ergò primus Homo quatenus
terrenus jnit, mortalis cenſendus eſt, & lic etiam
autequam peccaret, hæc ex Panlo, pergit, aper-
te colliguntur 1. Cor. 15. v. 47.
attuliſſet, eſus Chriſtus, qui peccatum abſtulit,
ejusque propriam vim omnem ac pœnas illi pro-
prie conſtitutas delevit, mortalitatem quod na-
turalem abſtnliſſet ac deleviſet, id quod tamen
non ſecit, cui addit, quod cùm primus Homo
Diaboli opera peccaverit, quicquid ex peccato
illo verè profectum eſt, opus Diaboli cenſeri de-

bere;

Quintò, ſi peccatum mortalitatem naturalem

unren

—
e,
GN

4
„,
4

1

ſit eum
Hzc
Ugpibu
unple

en

morta

CMrie, ̃
lan
nat n
leorum
Cn dal

(ln

let
nn.
Irnon 1
NüHon
toperman
ono I
ulitert
Ahe
Gani
uinthe
Dorttlta
ridli

e
Gmis
l .
l,

npaln.

innri⸗
Nai⸗
re
Mlinen.

man,
ſrmutna
Mni-
Certenns
)htenn

ggit der

uturalen
Alulitt,
ihi jnn
lole ⸗
oc tanen
is Hono
7 Hetenn
eſſir
llt;

..

(169.)

bere, atqui DEl filius apparnit, ut diſolveret
opera Diaboli, 1. Job. 3. v. 8. Igitur, ſi ex pec-
cato illo mortalitas naturalis revera profetta-
eſet, eam quoque Filius DEI ſolviſſet.
Hæc ſunt præcipua Socini argumenta,
in quibus ſtudiosè verba ejus retinuimus,
ut in pleno robore apparerent.
Verùm Reſpond. ad primum quidem
Immortalitatem eſſe diverſi generis, aliam
Gloriæ, aliam ſtatus Innocentiæ, aliam Patriæ,
aliam Viæ. De illa concedimus, quod re-
ſpuat propagationem ſeu procreationem
liberorum: de iſta negamus, non enim lo-
quitur Salvator de Statu Innocentiæ, ſed de
Statu Gloriæ: Unde non dixit Chriſtus, non
nubent, quia non morientur, ſed quia mori non
Eateran:. Ratio igitur quam Chriſtus attu-
it, non ſpe Rtabat Immortalitatem. quam pri-
mus Homo habuiſſet in ſtatu integro, ſi in
eo permanſiſſet. quia talis non erat, in qua
homo mori abſolutè non poſſet, ſed condi-
tionaliter tantùm.
Ad ſecundum dicimus, falſum pro verò

aſſumi, ibi non eſſe Immortalitati locum, ubi

uſus eſt cibi & potus; id quidem de Im-
mortalitate abſoluta, qualis DEl eſt, vel im-
mutabili, qualis eſt Angelorum & Beato-
tum verum eſt, ſed non de Immortalitate illa
. 5 00 α½*

(170.)

conditionata, con junéta cum moriendi poten-
tia, etiamſi remota; quemadmodum enim
potentia peccandi fuit in Adamo. ſed remota,
ita etiam potentia moriendi fbit in eo, ſed
remota. Quæz eſt perpetua & fundatifima
ratiocinatio Auguſtini.
Secundò probè diſtingnendum eſt inter
Sl BS†ANTIAM Ventris & ejus M, in
loco ex Paulo allegato venter non notat
Subſtantiam, ſed e jus Uſum, adeoque non ille
deſtruetur in Statu Gloriæ, ſed Ilſus tantum
ejus ceſſabit.
Tertiò invertitur argumentum, nempe
ubi talis eſt ciborum uſus, & tale tempera-
mentum cerporis, in quo nulla fit deper-
ditio, quæ non integrè reſtituatur, ibi po-
teſt in perpetuum vita conſervari, at talis
cibus fuit & tale temperamentum in pri-
mo hominis ſtatu, Ergòô.
Ad Tertium Reſp. Paulo 1I. Cor. 15. V. 44.
Sermonem eſſe de Adamo non qualis fuit
in ſtatu integro, ſed potius qualis fait poſt
lapſum. Nam ante lapſum non habuit cor-
pus animale ſeu αν ννον ο ſenſu quo voca-
bulum iſtud Paulus uſurpat, quia tale cor-
pus teſte eodem Apoſtolo v. 242. & 43. eſt
νορα, & àαααα, αsνα. Non enim po-
tuit dici corpus primò à DEO conditum
SS igno⸗

—
1

—

. „7

unt
i n
ſbre.
Keun
Wlpe
Ttnu,
Elrion
tr Int
Pnni.
440
Upinen
ſe gi⸗
uute,
ntgt⸗
Umeüun
un
nellinn
Cinnr
uti
Mülu,
Aiette
4 inpin
Mler
len
lu 1
M hon

Odum eun
12,
ze
linen Eel
atadlmn

n Ene

porltt
tII
nn nenpe
tenpert
ſtceyer⸗
N ie
4 1

um in

.1534
gualfil
fühaet
hapuitoo⸗
glooer
3 rec
eninho⸗
wndiun

ignominioſum. Quale eſt tantùm in ſtatu pec-
cati & miſeriæ, qui ſtatus aperte à Paulo de-
ſcribitur.
Secundò, generalis Regula eſt ubi Ada-
mus opponitur Chriſto, ibi non in ſtatu Inte-
gritatis, ſed peccati conſideratur, quia ne-
ceſſariò non SANCTUS SANCTo, ſed pecca-

tor Sancto & Santctitatis Anthori Chriſto op=

ponitur.
Ald Quartum dicitur nos non gerere I⸗
maginem poſt lapſum primi hominis præ-
cisè quia TERRZNUs, ſed quia & Terrenas &
peccator, licet itaque ante peccatum fuerit
Terrenus, tamen quia nondum fuit Peccator,
hinc etiam non fuit morti obnoxius; nulia
enim alia porta fuit, per quam mors in-
gredi in mundum potuit, quam Peccatum:
addunt alii; rationem proximam fuiſſe;
Imaginis Divinæ Dignitatem, quæ fue-
rit inſtar ſalis cu jusdam prohibentis in ter-
reſtreitate omnem corruptionem, acceden-
te imprimis etiam arboris vitæ ſubſidio; de
qua tamen ſententia, quid ſentiendum ali-
bi dicemus. .
Ad Quintum Reſpond. Quod licet Chri-

ſtus nos non liberaverit à mortis Obnoxie-

tate, liberavit tamen nos ab ejus pœnalitate.

quia non amplius eſt ſtipendium peccati

ae

½ (172.)

ratione Fidelium, ſed Ja Nuv 4 ad meliorem-
vitam. Hinc prorſus nomen ſuum Encn
lidelium mutavit, & dicitur non maledicta,
ſed benedicta ſen beata, Apoc. 1 4.
Reſtat, ut explicemus ſententiam
Pufendorfii, qui ita diſcurrit . Cum con bor
humani machina in prima ſui Oreatione n, .
terig per naturam fragili compoſita eles, , tor.
tinno partienlarnm motn S ſeceſtene von e*
terat non panlatim aneri, ita nt nem, , ⸗
huſſet non deſtructio ejmdem ultro couſezu
cain rerum anatura in præſens ita ſe azeet:
corporeæ partes inter ſe frequemer co ſe o⸗
poſnt non demum atteri, && briorem ornae⸗
gmittere, eoquée banlatim 0 meck Leſten
nem diſponi. Hanc velnt narners iegen S
tus non ab initio Creationis extitiſſe, ſe er⸗
poſt lapſum hominis broverale, vix Ne:
uadeat ratio, apparet. „ .
1 einen Ril diſcurſus vel ideò ꝛchritti
non poteſt, quia à natura quæ nune ark⸗
mentum ſumit, ad naturam in katn le as
quos ſtatus diverſiſſimos eſſe tota AAarne
Scriptura, & in mille locis oniendͤi Vui.
nus in hac materia verſatifimus. San an
ma noſtra, quæ Spiritus eſt, ex Pein ſunn
conditione immortalis eſt, at per P ah
morte mortua eſt pirituali. Sicut ers⸗ an

uge

uimae
cet age⸗

kecopo

en d

(Aipi
n &1
ele
umate
mer N
Dlu.
lann
hCEke
Nroen
lam
r⸗
nceſ
ECüN
tig
le/
fune
Mihorun

Nügemanyn
a ueleer,
malech

miam De

hit
oreet ſi⸗

dengn NeH
6 elt, K

wr.

geilſ.

6 adnin

ſ, Ag.

19 inteni
ta clam
Sandan⸗
tima ſu
e hpſin
t ege
Ainns

nianorum tranſiüt ſtatuens, homines mo-

anima prout nunc eſt poſt la

ſum, non li=
cet arguere ad animam ante lapſum, ita nec
de corpore. Debilitates corporis itaque o-
mnes, defectus omnes, quos corpus lam
noſtrum habet, proveniunt ex lapfu. N
que obſtat, quod ex fragili materia cor
noſtrum ſit confectum, quis enim dene
gabit DEO hanc potentiam, ut ex fragili
materia æternum ac manſurum opus exſtrueret.

.
2
8

Celi ipfi eorumque firmamentum, Ies æ-

terna & firmiſſima, niſi lapſus hominis in-
terceſſiſet, qui omnia intervertit, ex viliſſi)-
ma materia ſunt, ex rudi & indigeſta mole.
imo ex NIHILO; quo non datur aliquid
Debilius.
Demique ſpectanda res non eſt, ut in pri-=
ma, (ut fſic loquar) materia erat, ſed ut à Deo
poſtmodum fauit exornata, Terra quam
propriis quafi digitis ſuis Deus 3

Rat

1
AAikEkek

tractavit, ab eodem Artifice ad eum peife-

Gtionis gradum potuit evehi, qui conveni-
ens erat formæ, gerenti Imaginem ſuam,
quin de facto liuc evectum eſſe Scriptura
ait: Cùm hominem & αιαιοααι creatumas-
ſerit, Sap. 2. v. 23. A Du. Pufendorſio non pro-
cul abit Merceræ, ad Gen. 2. v. i17. Augu-
ſtinus verò Steuchus planè in Caſtra Scc-

ritu-

62 (174.) ℳ
rituros fuiſſe, etiamſi non peccaſſent, quos
Concilium Mülevitanum dudum in bPela-
gio damnavit.
Qizres; unde proximè Immortalitas cor-
pori proveniſſet? Variæ hic ſunt ſententiz.
Thomas Aquinas putat p. 1. 4. 97. Art. 1. Id
futurum fuiſſe per IMMORTALITATIS VIGO-=
REM AB ANIMAIN CORPUsS transfuſum.
Scotus contra lib. 2. diſt. 29. id negat, & pe-
culiari Providentiæ Divinæ adſcribit. Alii
Sapientiæ Adami adſeribunt; per quam ca-
vere omnia poterat; quæ mortem concilia-
re potuiſſent. Vid. Pererius in Cen. p. 51. 91:
Alii Imagini Divinæ adſcribunt, quà ita mu-
nitus fuerit à Deo Adamus, ut ſi voluiſſet,
omnia avertere potuiſſet, quæ vel intu, vel
Joris oorruptionem attuliſſent, quæ etiam eſt
ſententia Titii, Dn. Pufendorf. cen ſet arborem
vitæ fuiſſe inſtar medicamenti reſtaurantis;
quod attritum aut debilitatum,; quod etiam
ſtatuit Caliæxtus. Hildebrandus in Theol. dogm.
p. 171. ait: Hominem, ſi in Statn BneeY
permanſiſſet, per ſpecialem DEI Providentiam,
per Imaginem DEO conoreatam, & per Arbo-=
rem Vitæ ab actnali morte præſervatum fniſſe,
ita ut nunquam adt mortnus éſet. Cenſet ita-
qué diſpoſitiones quidem in primo homine ad
mortem fniſſe,; ſed non attum: Sec
e

—
ded
rrdit
r Ca
enpel
mnd
Re ur
iicult
amnan
iAe
pora
nyl⸗.
inpor
Ulegi
ung-
Huncar
MIinm
ligceik
le, e
Uhe
len n
Unii
ſini⸗ N
enoe

enrens
In M.

Flkarc,
ſenenti
UIt,l I
MIRVie
aukllon
l,e⸗
de. Mi
guntr
mconlr
Wältan.
zſolle,
Güre ve
einnet
Earboten
aurmnin
hodetin
jtetinnt
Vigenin
erA
n ſi⸗
Ceetir.
Honue

del

2 (175.)
Sed hæc omnia non arrident nohis, ſu-=
perædifcata enim ſunt illi ſententiz, quam

cit. Calixtus & Hildebrandus tenent, quo

nempe Immortalitas primi hominis, ſicut
& Imago primea donum fuerit ſupernatu-
rale, ut iegenti diéctos Authores patebit.
Meliù⸗ ergo dicitur, Immortalitatem Ada-
mi conſtitiſſe in perfedtiſſimo temperamento,
& harmonia primarum & ſecundarum Qualita-
tum, quà DaUS primum hominem inſtru-
xit; Si enim Deus in ſtatu Confirmationis
corpora noſtra efficiet incorruptibilia & im-
mortalia ABsoLürTE', quis negare audebit,
illum potu ſ:ie dare immortalitatem in ſta-
tu Integeitatis, in minore quodam perfedio-
nis gradu; maximè cùm mors non aliter
quàm per Os riua peccati dicatur ingreſſa in
Mundum, Rom.). W
Denique de Impaſſibilitate quidam ſcru-=
pulum movent, & putant corpus Adami
utique à feris, lapidibus, aut ferto lædi po-
tuiſſe, cum fuerit ejusdem nobiscum na-
turæ. W
Ad hoc dubium reſpondet Scherzer. in-
Colleg. mſer. Primò à beſtiis & à ferro nul-=

lum fuifle periculum, cum beſtiæz ſub do-

minio primi hominis abſolnto ſtarent, ejus-
que nutus obſervarint exaétè; inter Romi-=
nes

(176.) £

nes verò nullum fuiſſe diſſidium, ſed amo-
rem perfectum.
Secundò, ab externa vi nullum fuiſſe pe-
riculum, tum ob cuſtodiam Angelorum,
tum ob propriam prudentiam Adami.
Tertiò, ait Scherzer cum artibus magicis
hodie indurari poſſint corpora noſtra, ita ut
nulli cedant ferro; non abſurdum eſſe di-

cere, quod Corpas primi Hominis naturaliter

habnerit eam perfedctionem, ut fuerit impenetra-
bile. Sed nos iſtam Reſponſionem ſuo loco

relinquimus, quanquam non negemus,

eam à magno aliquo Theologo in cathedra
publica defenſam fuiſſe.

Vid. etiam maximè Reverendus Dn. Ei-

ſenlohr, Superintendens Reitling. longe
meritiſſimus. In Confider. Spirit.

Reflexio Practica.

Sic ergo. O ArIMA MEA, Vidiſti Anguſtum

Domicilium Tunm. Spectaſti, quam nihil olim-

mortale, quam nihil paſſibile, nii ſegne ſpiraverit

Corpus 7num: quam omnia in hoſpitio illo T10

pulchra, ſana, nulli morbo, nulli dolori obnoxia.

At de iſto tam illuſtri ædificio, quid jam ſu-

pereſt? Caduca maceries. Rnudera rnentia. Tiſte
cadaver. Ex infernali incendio, CIIS. Lerbo;
& ne verbo quidem,; ſed infelici ſyſaba, MO.

s

Sni

Situs

7

l'ktofun

a⸗
WWlx' t
uvem
lichen
i teſn

yeue/

in o

rr ofe

D

)„

y†

1

Alenfe

Alreue

„,

ely 4

e Arn,
AAPNI

(tft

Pihnmn
ien

Gungir
nektutuut
meht.

emn ooeo
Ueperns,
,rztkol
NCANMeAKXA

DE⸗

„

4.

ſe 1

7 A
2, 1 1.

eſpitaded
,,

i ilo
i obroni
Pil iunß
entid
PI. Vel
, Mo;

N-⸗

(177.) £
Stetimus in apice felicitatis, quonsque de-
ſcivimis? In viliſſimum cinerem. In Iasdibrinum
veantorum. In pedum inquinamenta. Et quod
capnt eſt. Domini antea omnium, quos inferior
mundis tenet Creainrarum in pabulum abivi-
mus vermium. Opinio Stagiritæ apud Thomæ A-
quin. aſſeclas recepta eſ. In corruptione ſubſtan-
tiali reſolvi omnia usque ad maleriam primam.
Perennte forma tanquam fuioro rnere omnia Ac-
cilentia. Per corruptionem primi hominis, o-
mnia reſoluta fuere nique ad materiam primam.
Et juneſta illa propoſitio ſonnit: Pulvis es, & in

pul verem é verteris.

1

Tastam ſzragem poluit facere peccatum. Ad
iſtam infelicitatem e Statu fortunatiſſimo detru-

iit nos affe atio majoris felicitatis.

Proh! Vana mortalitas. Cur ergo adhbuc poſt
„ . . .„ 2- . .— .
decoltam felicitatem pulvis & cinis oriſtas e-

rigit. Primum quod nos præcipitavit, fnit in-

credulitas ſuperba; & ſuperbia incredula: &&
sdbuc venentm iſtnud in ſinn fovemus. Ita enim
Jupe cum Anfiſtite Africano dicimus. Serpens

ille AMPTIO in ſinu noſtro recubat; ibi ſub um-

bra latitat. Iu ſeceto thalami, in pedore ſe
occultat. Vulnera, mortem lan abh atroci ho-
ſte cernimus & ſentimus inftidla, nec tamen cœci
ejus horrore ducimur.
O incantam nimis mortalitatem, quæ infeli-

citate ſe paſcit ſa . Ex hoc , nerementum G
ai ium qus erit. unde fnneſtiſimus lapfus; unde
gcibitia: unde in turpiſſimum tatum fnit de-
jedta: Uude rejedta ad bon is opt timi Prentis;
fugata ex horto & ſede deliciarnm. Per quod
mancipium aterni tortoris facla. II. Inde à ſumm
liberiatis pradu, in i infmam ſer itutem projetla.
O ambitio, mellifiui Abbatis exclamatio eſt:
O ambitio, nbi ien tium CrEX Inomodo h bomi
n es 10 rques, 5 bomi ni! us plac es. Nihil acrins
crn Wiat, nihil moleſ ins in quietat nihil tamen
Nabke cam felicitatis.
Keflelie ergò, O ANIMA r ra ſapra te; at
polins ex rente er ge unm. Eide an nibil de om-
bitione; de ido primi ſerpentis ſemine fovegs.

In æternum Ktuliitis Pore ſubenuda ekt, ſi quem

falſa hie opinio deceperi

Diſee ſerid HIMIILITATEM. Ei cogitas, A-

NIMA MEA, conſt rnere fabrica ats ceiſitud rinis,
e e ſundamento prius cogita Humilitatis. Hiſe
a me, inquit Reparator Tuus, non mundum-
fahricare, non in mundo miracula patrare. ſed
quod humilis ſum corde. Tauto Precionio es
DEO, quanto vilior es Tibi.

Diſce AB NEFGATION E4 T Mi. Fec cerunt 4 uaus

Civitates, ait Hipponenſis Præſul, AMOKES
Duo. Jerrenam ſelicet, ANOAN 1, maAe daacdh
contecditnm DEI. kleſtem verò, A MOR DEl,

ane

emewmZ

pe

Donin
m
i

1.

2, Gel

dente
. Ver⸗
els

Tace
ori ,
lnn e
gione 4
filteci
I

—

—2
=
S
S

ier 6

—

kenterhin 5

gkh

1
nutchn

Itre. Gal

²

isque ad contemtum Sui. Mla in ſeipſa, hac in
Domino gloriatur. Ah. Anima mea, ſit Zna in

DAO gloria, ſic erit perennis. Excelſa eſt Pa-
tria Civilas cœleſti. Humilis ett Vra; Ergo ji
quæris patriam, cur non calcas banc VIAn.

QESTIO XVII.

An imago primaæva ſtæerit in
Dominio in Creaturas?
Summa.

1. Epiſcopii Sententia proponitur.
2. Sociniani conſonantes adduntur.
3. Sententia ipſorum expugnatur.
4. Vera ſtabilitur. ,
Ta cenſet Simon Epiſcopius in Inſtitut. Theò⸗=
logicis p. 25°3. ubi ait: Ex textu Scripturz

liquere, hominem dici fattum ad imaginem DEI.,

ratione Dominii in res creatas; Sive propler ſi-
militudinem dominii divini, quod tanquam Dens
in res creatas habebat poteſtatem, aut habitu-
rus erat ex divina voluntate. Paria habet p.
359. ubi inquit: Zotus homo ſpeciali etiam iſte

3a
prærogativa donatus eſt à DEO, quod ſit Faer

ad Imaginem DEI, id eſt, vel Majeſtatem al
quam egregiam & inſignem divinæque ſimilem
inter cetera omnia gerens; vel us, anthorita-
Ü2 tem

L2 (180

U

*) &

tem, Imperium & dominium habens in omnia,
DEI inſtar.

Præcepter Epiſcopii Jjacobus Arminius

planè à Difcipulo diverſus eſt: Is enim in
Diſpurationibus Theel. p. m. 57. fatetur,
quod Imago primæ va ſteterit ratione istelle

us in Pbikuti. Katione voluntatis in Juſtitia

& Sandimonia veritatis: ratione corporis,
quod home moriturus non fuiſſer &c.
quanquam hæc dona faciat Superuaturalia
ſmpliciter, in quo Papi Zat.
Sed Epiſcopium deſerto primo Nlagiln
ſecuti Curcellæus, Leimd borch, & alii. His
potiſimum rationibus, quis fi mago primé-
ne r keriſ⸗ in perfetliane inte Heltas G volugta-
ſan etiam Angeli & à ſortiori quidem di-
cena eſſeut creati, ad Imaginem brima vam, cum
iUli non minores dotes babuerint in Intelledu G
Voluntate, qudm primks Homo., imò ſortè Ma-
jores. At verò tale nihil legi in Scrprura
S., ſed ſaltem de Homine id dici, Deum-
que ipſum hanc rationem dare, & ciar!
verbis exponere, cur Homo o gerat Imagi-
nem ſuam, quia videlicet Dom Inus fit con-
ſtitutus omnium animantium in terris.
Secundò inquiunt: Nos vi noſtrarum 5-
Pothefiunm non paſſe negare, 1n0d uago divina

eonhkiſta in domiuio in Creatnras, naui by) Opotbe-
ſin
1

ceen

it nifi. e
tle)

N.
nſe R

ſtoai ide⸗

andr

gjl
n De⸗

—

1

ln lece
1 D
Mtio non

ninen
ir Kar
mien
izere
ſistſti
Ueiuge.
len
ler o
ininc

Mnen⸗

ld en
ſi Neir
Uenin l
nnoſ
Il K.
Unde
lon eſe.

—

els ri

nniin
leninin
Sler,
gineſrele
denpn,
iler &.
petmi

1o Mla
ali.
evon
rddis
1Krpi
i, Deun-
e ſircone
teitis.
1phe

*

—

An neſtram eſſe, quod dotes in Intelledtiu & Vo-

luxtate per lapſum ſiut amiſæ: at Scriptaram J.
Gen. 9. dicere: Imaginem Divinam auhuc ſu-

pereſſe; Rationem enim afignari, cur Homo non

iit occidendus, quia videlicet ad lmaginem Dbl

ſit conditus. Loqui autem textum 4e tempore
poſt lapſum, & dicere, quod etiamnum poſ la-
Pam Dens hominem faciat ad Imaginem ſaam:
Ergò neceſſariò adhuc in honine upereſſe, Ima-
giuem DEI, nec amiſſam eſſe. Alioqni inſtant,
ratio non concluderet: DElls ante Lapfum fecit
bominem ad Imagivem ſuam, ergò poſt lapſaum-
non eſt oecidendus. Nam ſi ante lapſam ad I-
maginem DEI conditas eft, ſed Imaginem DAI.
non habet amplins, non poteſt i2, qnod non am-
plim e f, in Cauſa eſſe, qaare hodie bomo non ſit
occidendes. Sð
Hauſere hoc virus Arminiani procul du-
bio ex Socinianis. Nam Socinus & Smal-
zius ita diſcurrunt, Moſen Gen. 1. 26. ſei-
pſum exponere, quod Imago DEl nihil fit
aliud, quàm dominium in Creaturas, cum
ſeripſerit: & dixit Deus: Faciamus homi-
nem in Imagine noſtra, juxta fimilitudi-
nem noſtram, & dominentur in piſces ma-

ris, &c.

Unde aſſerunt pariter, Imaginem DEI
non eſie amiſſam, atque ad dictum Jacobi
M 3 pro-

provocant tcap. 3. 9. dicentis: In qua bene⸗
d cimas Patrem, & in ipſa maledicimus
homines, qui ad imaginem & fimilitudi=
nem DEl creati fint.
Verùm, ſi conſulatur Scriptura Sacra,
hzc Arminianorum & Socinianorum ſen-
tentia planè ibi fundata non eſt; Nam ut
ab ultimo incipiamus, quod Arminiani &
Sociniani commune habent, & in primo
argumento etiam dicitur, gratis & ſine fun-
damento a Socino & Sociis aſſumitur, quod
in iis verbis, && dominentar in piſees maris,
habeatur expoſitio Imaginis divinæ. Sed ſi
res probè inſpiciatur, duo Hiſtoricus Divi-
nus de DEO Triuno deliberante dicit: U-
num eſt, quod decreverit hominem ad I-

maginem DEl creare; alterum, quod porrò

ipſwi hanc dignitatem ſuperaddere voluerit,
ut dominium haberet in omnes Creaturas:
neque obſtat, quod inquinnt, copulam-⸗
ET, ſeu Vav in Scriptura S. ſæpe, maximè
autem in hoc loco eſſe Explicativam, ſeu
Explanativam, pro, ID EsrT, ScILICET, po-
ſitam. Quanquam enim id in quibusdam
locis admittamus; non tamen conſequens

eſt, quod etiam in loco Gen. I. 26. Ad hæc

manef hoc ejus naturale & proprium offi-
cium, ut copulet, nec ad iftud accidentale,
vi⸗

4

amr
idelic⸗
niſi man
uarun
Keint
Coutexti
zrucn
Pem
ancze
Kcun
ceando
u, gu
in (rert
lisi,
n inen
aen,
Ral
beun
Cünnon

(lkcien

henlcan
Ilipice
Nitenen
UuN Gin
enr le
Gnldor
inumg.
Inigne!
lofonn
Manl,

rmueme
gun bee
okinen

ldnt

nm,
winkr.
Nunn
minnik
inpiro
Srekr.
Niugl
Hin Miß,
1e Klſi
lebimd⸗
ckt: V⸗
cenm Al.
goo Pond
e velcenn
Creatunt

copblam.

e,axin
ivam,
LICETY,.
bibuslin
onſequen
6. Adhu
iumofr

ilentl
l⸗

5 (183.)

videlicet quod explanet, decurrendum eſt,
niſi manifeſtæ ſatis rationes afferri queant,
quarum nullam afferre peflunt Arminiant
& Sociniani, ſed contrarium porius ſuadet

contextus; Nam ſi ibi 76 E' eſſet explica-

tivam, ſequeretur, quod ad Imaginem Di-=

vinam etiam pertineat vis ſeſe multipli-

candi, per idem enim Vav, connetuntur.
Secundo, ſi executionem decreti de
creando homine inſpiciamus, deprehende-
mus, quo in loco ſit ponendum dominium
in Creaturas, nempe ad conſequentia Ima-
ginis Divinæ, non ad conſtitutiva ejus. Hic
enim in executione habetur procefſſus; Pri-
mum eſt, faciamus hominem in Imagint
noſra ad fimilitudinem noſtram. Secun-
dò, faciamus autem maſculum & fœminam;
Cùm non ſit bonum, hominem eſſe ſolum,
ſid faciendum ipſi ſi ad jutorium. Tertiò
benedicamus ipfſis, & demus ut creſcant &
multiplicentur, & impleant terram, & do-
minentur in piſces maris. & in aves cœlo-
rum, & in beſtias & in omne reptile, ſuper
terra reptans, &c. ubi apertè cernimus,
quod dominium in animantia non ar ius,
imò tanquam remotius, non tam arcte cum
Imagine DEl cohrreat, quam ſexus diver-
ſus hominum & multiplicatio generis hu-
mani. M 4 Ne-

(184.) £

Neque eſt, quod hic excipiant Socinia-

ni, gratis hunc ordinem poni, & quaſi ſup-

plementum fieri, cùm hoc ſit ſapere extra
Scripturam, aut eam ſupplere velle, tan-

quam inſufficientem. Non, inquam eſt,

qued ita excipiant, reſpondemus enim,
non eſſe infrequens Scripturæ Sacræ, ut in
duabus aut pluribus textus partibus, ubi
res exdem repetuntur, jam in prioribus,
jam in poſterioribus aliquid ponat omit-

tatve, ut ſe mutuò ſuppleant. Sic Gen I.

modo in mandato Creatoris aliquid habe-
tur, quod in effectu non reperitur, & in ef-
fectus deſcriptione ponitur, quod in man-
dato omiſſum erat: conf. v. I4. 15. 16. 17.
18. item verſ. 20. 21. 22. Denique quod K-
piſcopius addit, ſtante noſtra ſententia ſe-
cuturum etiam Angelos dehere dici ad I-
maginem OEIl creatos, id nobis abſurdum
non eſt, ſed de hoc puncto alibi. Videatur
B. D. Schmid, & Doëtiſe. D. Majus.
Ad ſecundam rationem Varii variè re-

ſpondent: nam quidam exiſtimant, reſpici

in loc: Gen. 9. ad rudera Imaginis primæ-
væ, quæ adhuc poſt lapſum Gperfnt In
qua ſententia etiam eſt Paræus, qui ita ſcri-
bit: Katio quinta probibiti homicidii deſumitur
⁴ dignitate bominis; Imago DEI impnnè non-

rteft

–W

—
tef
nlelie.
INiob
Alrt
aremm
(Ciin
Hune
lzc
Locellr
ſeit pl

ulwe,

n, gu
uminr

firhn.
ſtei

eG
Uüite

uhg
idi

in cono
Du Non
D
n, Mun

oege

Dim hun

eee
NR Soenl.

h

ſeeen
Nele, tn.
Mun h
un erin,
Nn mn
iben, wi
Niniu
dni⸗
Re Cnnl.
gucbe⸗
,i.
Ginane
1 16. I.
gonl.
Menta
e dieiddl
aliränm
i Viden
6.
ji vaien
mt, lehjin

nis primz.
e⸗ 1
uiit⸗ ſei
i deſnih
ni

P

5 (185.) .
poteſt deſtrui, qaoniam læſa lImagine DEI, DEx-
us læditar. At homoleſt cum Imagine D El fa-
tus. ergò impunèe occidi non poteſt.“ Qui igitur
nolunt abſtinere à ecdibun propter naturæ vin-
calum, aut pœnæ metum, ſaltem DEl reverentia

nennen

abſterreantur, nec Imaginem ejus lædant; Si qnis

objiciat, haginem D El in homine eſſe deletam,
manet tamen vernm, hominem ad Imaginem DI
fadum eſſe.
Hæc verò Reſponfſio Paræi diſplicet Dn.
Cancellario Oſiandro, qui cum Grawero
aſſerit, planè nullas dari reliquias, ſeu ru-
dera Imaginis primævæ in homine poſt la-

pſum, quia illa tuerit ornamentum quod-

dam animæ conſiſtens in San ſRtitate & Ju-
Ritia Eph. 4. v. 2 4. At veròô nullas Sanéti-
tatis & Juſtitiæ reliquias deprehendi in ho-
mine poſt lapſum, cuùm fit caro de carne.
Alii cenſent, reſpici hic ad renovatio-
nem Imaginis Divinæz, quæ generi humano
in Chriſto decreta ſit, & pdelihus revera
etiam concedatur: & ſanè certum eſt, quòd
Deus Noacho placatue, & qui in commo-

dum non temporale tantum, ſed & ater-

num, Mundum diutius cenſervare confti-
tuit, loquatur: Statuit igitur hominem non
eſſe occidendum, ut befſtiam, argumento à
prima humani generis inſtitutione deſum-

ℳ ( 196.) 2

to, eum in finem, ut ad renevationem ſeu
reſtitutionem Imaginis amifſſæz redeat, &
vitam æternam, conſequatur. Et ab hac
ſententia alienus non eſt Doctifsemus Se-
hafti: anus Schmidius, nec Lucas Ofander
in Comment.
Alii putant, reſpici in hoc loco ad Sta-
tum primi hominis, qui tanquam Capuc
naturale & morale torius Generis humani

neon tantum PRoO SE, ſed etiam pro tota po-

ſteritate Imaginem primævam acceperit;
Inde omnes ejus poſteros dici poe ad I-
znagin em Di lvinam conditos; Nec Propte-
defeciſſe DEO j jus ſuum, prohibendi vi-
elcet, ne quis violet Imaginem fuam, Hi-

cet defecerint homines in Adame & cum

Adamo, & excuſſerint Imaginem primæ-
vam.
Wwobis ſalvo meliore judicio, media placet
ſententia, utpote quæ minores habet diſionltates.
&& analogiæ fdei quàm maximè conformis; licet
duas alteras etiam non ſuſtineami damnare.
Denique id etiam contra Epiſcopium
advertendum eſt, quod licet admitteremus,
quod tamen nunquam ſiet, Imaginem pri-

mævam conſtitiſſe in dominio ſupra Crea-

turas alias, maximè ſupra animantia, ta-
men ne ſie quidem Epiſcopius probaret,
Ima-⸗

pagien
pameis
petir
4 guo
Motant

(eutgen
le per
rkmin
iniibu
ndiequ
ſoch en
ds nin
ſt,
in⸗ tutue
Ni nit
Cruxiun
ciiitlun
Aſerdi
ODmüqu
aars

Piunnd

(esterae,

famce
Csmm
kulis
le o⸗
Choron
ahue

—
tionenet
kelet5
Nre

Cänke

deolt
uunln
zikun,
Notoa
eel
hal
e noee⸗
gbenäl
mno Kann

nen enr.

ſleet
ekens
ſſnni,
Amate

glleohin

ttetenn,
ginen)⸗

upr (er

anti, 4
nrohmet
Ius

5 (187.) ☚
Imaginem primævam adhuc ſupereſſe; nam
quamvis aliquod hominibus in creaturas
ſuperſit dominium, non tamen ſupereſt il-
lud, quod ab initio illis conceſſum fauit.
Non tantùm ex ea ratione, quam alii quo⸗

que urgent, quod poteſtas illa in creaturas

valde per hoc ſit diminuta, quod homo
poſt lapſum tot detrimentis & periculis ab
animalibus irrationalibus expeéctandis ti⸗
mendisque obnoxius eſt; ſed hoc etiam,

quod e jusmodi homini ab initio dominiũ,

quod mundum ſanéctumque ipfi eſſet, col-
latum ſit, hodie verò ſi extra Gratiam fit
conſtitutus, cujusmodi omnis homo eſt,
juxta naturalem ſuam conditionem, tale
dominium, neceſſariò immundo homini
exiſtit IINMUNDUM. Conſtare id poteft
ex verbis Apoſtoli, Tit. z. 15. ubi dicitur:
Omnia quidem munda mundie, pollutis
verò & incredulis nihil mundum: Si nihil
ipſis mundum, utique nec dominium in
creaturas. Adde, quod haud obſcurè Apo-
ſtolus de cibis loquatur, quotum alii Ju-
dæis mundi, alii immundi. Sed omnes eſſe
incredulis immundos, concludit Apoſto-
lus ex ipſa univerſali regula ſua. Jam verò
ciborum poteſtas ad dominium ſuper
creaturas pertinet. Quare & dominium ſu⸗

* (188.) *

erseen.

per cresturas hodie ſuperſtes, hominibus
in credulis immundum eſt.
Qod sd locum Jacobi attinet, zeſpon-

demus ex illo planè nen probari, quod

quicquam de DEl in homine Imagine, in
qua ab initio creatus ſuperſit; Sumto lma-

ginis DEl vocabulo juxta ſtylum Biblicum

non Ecclefiaſticum. Neque enim nega-

Imus, Intelleétum, Voluntatem, dominium

in creaturas, diſcrimen honeſtorum & tur-
pium &c. in homine ſupereſſe: Sed juxta
Stripturz ſtylum ad Imaginem non perti-
nere. Jam verò ut oſtendam as, quod di-
Gmus, primô obſervamus, ab Apoſtolo,
homines junta fmiltudinem DKI factos
eſſe, dicente, ad Genefin Moſaicam reſpici:
Ita quidem ut heoc velit, homines ab initio
naturæ ſuæ in Imagine DEl conditos eſie,
in fuis nimirum Pazentibus: non azutem
nativitatem unius cujueque hominis re-
ſpicere. Neque enim Scriptura Novi Te-
flameati, cum de nativitate hominis loqui-
tur, voce gineeg ſimpliciter, nudè, & fine aliis
vocibus ad nativitatem hominis eam re-
ſtringentibus, uti ielet. Fatentur ſanè hoc
pPartim Translatores, partim Commenta-
tores. EKx Tranelsroribus Eraſmus perſpi-
cuè de prima Ergatione vertit: Qui ad .
mili-

.*α
nitudin
uo le⸗
(Mnen
An Arel
ripp
cl, Nen
ſovemir
rl
lgober
foeri
tum al
lanre,
Hiigin.
lul
CAl.
Ml⸗
rr
ſnigta.
lr
ne.
en
len
Uir
Uh
(cr.

—

Romune

htr
Mui, gul
lnigte,i
umolre.
Embblonn
tnin irr
HCyminumn
Uumn K.
:Rzun

1non⸗

,golh
Moht
DEIM
cin tſi.
r hin
aliwrele⸗
on en
winin⸗
Mon .
nisbgat⸗
Alhenii
1tead 1
r ſn’ No
omweltt
nu elhi
Cf⸗

ile

(189) 9

militudinem Dei conditi ſunt. Arabs etiam:
quos creavit DEUS in ſimilitudine. Ex
Commentatoribus Flaccius: Item Benedi-
tus Aretius: Juſtinisnus & slli. Et quis
ex ipfa phrafi non videat, ad Genefin re-
ſpici, primamque hamani Generie Crea-
tionem indicari? Humani inquam Gene-
tis: In Adamo ſc. & Eva primis Parentibus:
In quibus cum humanum genus ita crea-
tum fuerit, ut quicquid ipfi acceperunt,
etiam ad poſteros pertineat, ideoque & I-
mago Dl totius poſteritatis eſt, & reétè
dicſtur de haminibus hodienů quoq; quod

ab initio in ämilitudine DEl conditi ſint.
ANANAUESTIO XVIIlI.
AQue Leges data ſint primohomi:;

„» . . .
s & an Lex naturæ ſisam raqtezm Laheat
is Veluntate Divina Indißerensi?
MV Summa.
1. Duplex aſſignatur Lex inſcripta & præ-
ſcripta.
s. Explicatur natura Legis inſcriptæ, ſeu na-
turæ.
3. Oſtenditur contra Vitriarium, quod Lex
Naturæ non fluxerit ex inaerente Polunt⸗te
Divina.
4. Dn. Pufendorſi ſententia ſub examen vo-

catur.
P 0 ſtr

—=

(190.) ½

Paquam vidimus dotes & vires, quas
primus Homo accepit; Ordo jam po=
ſtulat, ut etiam videamus, quas leges à Dro
acceperit: Quanquam autem jam in quæ-
ſtione quarta diéctum fuerit, quod condi-
tio fœderis fuerit PERFECYA OBEDIENTIA
legi præſtanda; Nunc tamen plenius exa-

n

minandum eſt, quæ ratio fuerit esrum Le-

gum.
5 Lex ergò Adamo lata duplex fuit, Na-
turæ ſcil. & poſitiva, five LEx IXSCRIPIA &
PRXSCRIFT A. Lex Walturæ ſcripta erat à
DEO, non in libro, nec in tabulis lapideis,
ſed in tabulis cordis; quod oſtendunt reli-
quiæ, quæ præclari quondam operis ac æ;=-
dificii veluti rudera in omnium adhuc ani-
mis hominum ſuperſunt; Suntque nihil a-
diud, quàm oasα Cillæ &voοαα,, quibus etiam
Gentiles juſtum ab in juſto naturali lumi-
ne diſcernunt. Unde Paulus ait: quod Gen-
tiles ſibi ipſis lex ſint, oſtendentes opus
legis ſcriptum in cordibus ipiorum, atte-
ſante eorum conſcientia, Rom. z. v. 14. 15.

Et hæc lex primigenia eadem eſt, quo-

ad RADICEM & FONDAMENTUM cum Deca-
logo, ſive Lege Sinaitica Morali, ficut e-
him Decalogus præcipit: Dilige Deum tu-
um ex toto corde tuo, totà animà & omni⸗
bvus

us iiͤt⸗
lapalei
imigel
n wocat
kenrocat
mad vit
emodti
Cninet e
Uvet
ta id

bin u
ulnle⸗
nbe
nun r
il⸗
nch e
Mirne
endr.
udbꝛe
nnin
mi
ard

onenent

—
Etiengui
Mton
elgeride
min au
od cond li
CMVnI
Pleniuer⸗
Ceenund,

lerht N
RiCNA
iett
l hhii⸗
dont .
ei
naRenn.
eiüt
Pus euan
wenilur
1
node
entes
otom,
,1.V. I457
cummbee

lne

Deumdh

neKonn⸗
u

*2 (191)

bur viribus, & Proximurn ſicut teit pfam.
Ita pPariter lex naturæz amorem Dl & Pro-
ximi præſceripfit, unde & Jarabus legem il-

iam vocat Regiam, & Apo Kolus am te=
gem vecat he &èαX‿α eς O, „,lege mn da-

24
tam ad vitz am. Rom. 7. 10. Hoc eſti egem

illam, cujus præſtatione vita queomti jam æ=
terna obtiner ti potuiſſet; Et ſane Decalog us

continet ea præcepia, quæ qui fecer it ho-
mo, vivet in eis, Lev. I6. 4. Ea autem pra-
cepta indubiè ſunt lex Adamao propoſita,
utpote cui fœ dus operum inæ destam⸗
fuit, in que vita æterna Promiſſa eſt, lſer-
vantibus legem.
bPortòô bene notand, quod Paulus Rom.
8. v. 3. 4. dicat, legem eam, quz: adhuct a-
Ctionum noſtrarum reguls & norma eſt, &
cujus Aαινοι adhuc in nabis impleri de-

bet, per carnem, h. e. per peccatum inſirm-

tam eſſe, eique impoiüäbüie fa um, ut vis
nobis & medium fit ad vitam æternam ob-
tinendam. Neceſſe ergò eſt, ut ante pe c=
catum hæc eadem lex viguerit. & ſi aperte
obſervata fuiſſet, vi m vivificandiexeruiſſi .
fertiò Deus in ſecunda Creatione eaadem
legem cordi inſcrinit, quam in prima Crea-
tione menti inſcuipferat; Quid enim reno-

vatio aliud eſt, quam reſtitutio nova Prioris

Ratusz

*

ſtatus, ſcil. Imaginis DEl, ad quam Homa

(192.) ₰½

.

primus erat conditus, & cujus pars etat lex
naturæ. Vid. Loc. Eph. 4. 24. & Coloß. 3. 10.

ubi notanter legitur græca vox ava zaers

Wov, quæ vi propoſitionis ara regulariter e-
tat inſtanrationem priſtini, five ejus quad an
teà inerat: Præprimis quia αν νsς, &

avæ αιπιO renovatus Hoc. cit. Coloß. 3.

diſtingguuntur. Quod confirmari peteſt ex
determinatione hujus qualitatis, quæ dici-
tur renovatio ad ſtatum & tempus primæ
Creationis. Jubemur euim renovari adil-
maginem Creatoris noſtri ſive & znonανοαν⁰0,
Col. 5. hinc & pamivum quod legitur, Eph.
4 induite novam hominem «α crea-
tum in juſtitia & fanétitate &c. quo ipfo
innuere vult ioan, five creationem-
primam „ & ſecundam, quæ Zeczeatie

GRive renovatio dicitur, ſe mutuò veſpicere.

Ha argumentandi forma Chriſtus quo-
que utitur cùm matzximonii intes dues con-
ſiſtentis formam redacturus eflet ad inſti-
tutionem primavam. Matth. 19. v. 4.
Diximus, quoad radicem & fnndamentum;
per quad intelligimus Amorem DEl & pro-
ximi. Nam eam quæzſtionem, anv. gr- Lex
de non committendo furto, quod fuppo-
nit, rerum diſtin tionem, item lex de non
con-

oncupil

Benior,
uührerun
rrelike⸗
uif,)
hmur.
Mlit
(wentih
antione
un ge
ut in
l, nam
n guo
llri ti
1n Keut
lun dn
en I ſe
un e
UEnnb
UiN.
Uelng
leec,
Une
teh⸗
lad
in
ulen

e

UankHe
pareakt
Cozr.
1 Ge iur.
Arieve⸗
Glhln
Vorn
1 C,,
Aiect
in gai

npiagtm

ſ
nor N.

uronenn
t lecieal

3 ½
6
*1

v. 4.
tametx
Dlae
ze gr I
od tupyr
ſey de non
con

82 (193.) 88

vn

concupiſcenda domo, aut ſervo, vel ſerva
alteriur, quæ in ſtatu inregro locum non
habuerunt; An ea, isqnam, ex quoque im-
preſſa fuerit primo homini, quod negat Pu-
fendorſ, jam & imptæſentiarum intactam
volumus.
Dedit autem Deus hanc naturæz legem,

& menti hominis inſcripfit, non tantùm ex

ea ratione, ut oſtenderet hominem tan-
uam creaturam ſuam dependere à DEO,
ſeur in eſſe Phyſico, ita etiam in eſſe Mo-
rali, nam hæc ratio Generalis eſt, & ad le-
gem quoque poſitivam pertinet, ſed ut
creatura tationalis conformaretur Authori
ſuo; Sicut enim ipſe Sanétiſſimus eſt, ita
etiam Sanctitatem ab homine popoſcit:
Item ut per conſtantem amorem homo

IIſem per ipſi adhæreret. Unde etiam eſt, quod
elee.

pracepta Juris naturæ, non in mero & in-
differenti DEl arbitrio ac beneplacito, ſed
in ipſa DEl ſanétiſſima natura fundata ſit;
Etenim ſi Deum ideò homini ferre legem,
neceſſe eſt, quia eſt prima Sanéctitas: non
minus neceſſum eſt legem ferre, quæ iſtius
Archetypæ Sanctitatis Ectypa fit. Quo per-
tinet iliud Lev. 19. v. 2. ubi DEUS inquit,

Ego ſum Domina DEUS veſter, Santti eſtote,

quia Ego Santtus ſum. Quod repetit Petria,
N I, Pel.

*5 194. .)
1. Pef. 1. 15. P roinde bonum, quod in in
lege naturæz præcipicur, & malum quod
prohibectur, non ſunt talia ex indifferenti
quodam voluntatis arbitrio & cenſtitutio-
ne, ut cenſet Dun. Fitriariu, Profeſor Leidenſ.
in Coll. mſe in Hug. Grot. de] nre B. & P.
Kx Schol laſtici⸗ Ockaviu in 2. 4. 19. Pe-
triu ab Alliaco in 1. q. 14 Almianua p. 3. tr.
moral. C.1.
Ex Reformatis Z) dloviw, in quæſt. Uluſt.
Sed ex ipſa Juſtitia & Sanetitate DEl efſen-
tiali, tanquam ex FoNTE & RADICGI, id
quod facilè oſtendi poteſt.
Nam ſi tabulz primæ contentum exa-
minemus, quod eſt, dilige Deum iuum ex toto
corde tuo, ex tota anima, & ex omnibus viri-
bus-, ſanè iſtud Præceptum non poteſt ex
ſimplici & indifferenti voluntatis arbitrio
profluere, ſed ex ipſanatura & Santiitate Dei
immobili, qui ſicut ſie non poteſt non amare,
ita non potuit Creaturam rationalem à præ-
cepto iſto abſolvere; Haud dubièe DEOna-
turale eſt, Saummũ Bonum eſſe. Hoc in ipſo
conceptu DEl imbibitur, quod Optimus
ut, Summo verò Bono natnrale eſt. ſummè
mabile eſſe: Rationi & voluntati naturale
eſt, non poife fine cri imine non amate. quod
utt ſummo amore dignum Proponitur. Si

(in igi,

UV,No
conradie⸗

Wu

M ett ſu
lri: De
men er
in qu
nem!
Kecur
Den non
1 nd
pueth/
upere
Menb,ne
u ſe ſeitin
ine
dre

Inrhn

Mnet,
Unbent⸗
ird
e ie r
Pemian
l A
e ut
Nid
Ulcerg

guctn

lunnl

Ntikereni

Vhtnro⸗
Prlaief

uludh
Dlcder⸗
1Dllii

Ntuntre⸗
Rrert
is alt⸗

otk

u abui⸗
lütnet
on aman
lem ae
DEO.
lorinſ
Opens
eſ, fumn
nitu⸗ 4
gun

(195.) £
quis igitur dicat, neceſſitatem amandi De-
um, non ab ipſa DEl natura manare, is hæc
contradicteria dicit: DEUS natura ſua eſt
Summum Bonum, & tamen natura ſua
non eſt ſummè amabilis: aut hæc contradi-
Storia: Deus ſummo amore dignus eſt, &
tamen fieri poteſt, ut nihil Deo indignum
faciat, qui ipſum non amat, quæ contradi-
Gtionem manifeſtam involvunt.
Secundò, ſi præceptum illud de amando
Deo non in ipſius natura & Santtitate immo-
bili fundaretur, ſed in voluntate indifferenti,
potuiſſet DEUSodium ſui in locum amoris
præcipere, potuiſſet præcipere ut blaſphe-
maretur, nam in iis, quæ ex natura ſua ſunt
indifferentia, qui jubendi jus habet, habet
& jus interdicendi, & contrarium jubendi.
Sicut in Vet. Teſt. præcipit ſacrificia, in N.
T. prohibuit. In V. T. fuerunt cultus Deo
placentes, in N non ſunt: Ratio, quia eo-
rum bonitas unicè dependet à DEI diſpoſi-=
tione & voluntate. Jam quis diceret Deum
poſſe æquè ſui odium præcipere, aut bla-

ſphemiam, uti præcepit amorem & ſui cul-

tum? Aut quis aſſerzret, Deum poſſe præ-
cipere, ut Creatura ceſſaret à ſui amore, ſa-
nè hoc idem eſſet, ac ſi Deus creaturæ dice-
ret licet ſim ſuramè Bonus, & Bonum Sum-
N zꝛ . mum,

Re (196)

mum. tamen nolo, ut pro tali habeer, &
licet dicar Sanetus, Ra tamen Santtitas en
res indifferens ut à mera voluntate determi-
netur. Et ideò tantum fit Sastlitas, quia
volo, ut fit tahs.
Tertiò ſi lex naturæ in mera voluntate &
arbitrio divino radicatetur, tum nulla eßet
d ffeientia inter leges, quæ dicuntur Nann-
ræ, & inte postinas item nulla eſſet ratio,
cur non ilæ æquè ac hæ abrogeri poſint;
At verò etiam ſaniore: Gentiles abfurdita-
tem hujus aſſertionis viderunt. Sic enim
Cicero lib. 3. de Republ. citante Lactantio lib.
6. inſt. c. 8. Huic legi nec alrogari ſas eſt, nee
derogari ex hac aliquid licet, neqne tota abro-
gari poteſt. Nec verò ant per Senatum, ant
per populum hac lege ſolvi poſumm, nec erit
alia lex Romæ. alia Athenis, alia nunc. alia poſt-
hac. Sed & omnes gente omni tempore una
ex haæc tanquam ſempiterna & immutabilis con-
ſinebit, unus que erit commnnis quaſi Magiſter
E Imperator omnium Dem gc.
Eccur lex de non comedendo ab arbore
vetita, quæ à Deo etiam lata fuit, ceſſavit:
Cur leges ceremoniales & forenſes Iſra eli-
ticæ antiquatæ ſunt, ea verò quæ legis natu-
I2 dicuttus, adhuc ſtant & ſtabunt in æter-
num, nifſi quod iliz à voluutate divira li.

berè

,—
zere pro
nutab
imdnp
nts Ube
Mn dan
iktmeru
loere de
l petec.
elunt, 8
urNrIX
im efhe⸗
CeriEx
vee
ncre n
Macnel
irponch,
eiven .
(an,2
funcente
enebr
Menim
Mlint.
Aunei
Im meten
Refiare
nDE0,/
AMin an.
1Gi

—
haben e
kecelemi
liu guir

Dltte
ac
lur A.
Arndo.
Aelu:
Dudr
Sic enn
Nariin k
s etrn
ota chir
atun, 4
6 Neen
alue⸗
nhofe l
chiihe⸗

el bere
elten
ſeslinil⸗
Giriral
bens

—

* (197.) 2

berè prodiere, hæ verò à Sanctitate ejus
immutabili, non quaſi ab his voiuntes di-
vina fimpliciter removeatur, abc! ſed vo-
luntas libera in DEO non eſt ejus Radix,
verùm Sanctita: & Juſtitia. Unde quidam
exiftimarunt dici pofle, legem vature pio-
fluere à Sancticate & Juſti ia DEl, fic, ut
hæ perfectiones divinæ, quæ eciam mera
les ſunt, & quidem Summo Titulo, dederint
EssExNTIAM Legi nai uræ; Voluntas verô Di-
vina efficax in ræciſione ad ifla attributa
dederit Exis TENTIAM: Cüûm voluntas divi-
na, ea quæ in mente deſtinata ſunt, execu-

tioni dare ſoleat.

Denique D. Vitriarius ſatina feciſſet, ſi in
hoc puncto, non impurum Zydiovium, ſed
Turretinum, cujas Genevæ Audhtor fuit, aut
Heidanum, aut Witſium, aut Heidepgernm,
Vuos centies magis eruditos & ab erudi-
tione celebriores ſectatus fuiſſet, qui ecam
ſententiam, tanquam monſtroſam da-
mnant.
Turretini Rationes contra eam ſenten-
tiam merentur, ut huc apponantur:
Rationes, in quit ille, ſunt, 1. Quia, nt da-

tur in DEO Iuſtitia & Sanctitas natnralis, anute-

cedenter ad voluntatem ejus liberam: Ita boni-
tas & xſtitia moralis, quæ fnndatur in Inſti-
B . N 3 tia

ge (198.)

tia & Sanktitate DEI, & illius refert imaginem,
non poteſt non eſſe naturalis. Et ut DEUS non
boteſt ſeipſam abnegare, vel non amare Santti-
tatem ſnam; Ita non poteſt non amare ejus ima-
ginem, eamqne uſtitiæ tanquam && Sanctitatis
regulam perfectiſimam Creaturæ præſcribere.
Secundò, quia dutur in Deo Jus aliquod æter-
num, & indiſpenſabile, antecedenter ad omnem
liberum voluntatis attum, per quod ut Creator
dominium babet in Creaturam; ita Creatura de-
bet pendere à DEO, non modò in genere entis
quoad conſer vationem, ſed & in genere moris
quoad cultum && obedientiam, & talis eſt, G
tam arcta illa obligatio, ut contrarium ejns ſit
aαονι Re ſtatni poſſit ſine repugnantia; non
magis enim concipi potest Dei eximere Crea-
turam al hoc oſſicio, quàm ſeipſum abnegare.
Cum ergò tale jus ſit in DEO antecedenter ad
volnntatem ejus, datur regula aliqua juſtitiæ
independenter à voluntate.
Tertièò, ſi voluntas DEI eſſet prima regnla-
jnſtitiæ etiam ab intrinſeco, nt nibil eſſet bonum
juſinm, niſi quia Dens vult; Sequeretur nul-
lum eſſe Atheiſmum, Magiam, Epicureiſmum, o-
dium & blaſphemiam Dei, & alia id genus cri-
mina quæ Deus non poſſet mandare; & eo ipſo
moraliter bona reddere qua præcepta: Quicqnid
enim poteſt cadere ſub præceptum DEI, poteft
etiqu

ahine

—

ian io
lent ie
Gpreihe
iolin
Uletani
Reontn
iuree
Kin D
emla

emimnd

rmmge
uni
kun
ilt/

1 1

—
tingun.
tDklon
nme nie
4 nen,
Halkinis
ſihn.
iſller
1Aonen
en
1len e
Ceſelent
As6S
fiumiß
nogtinn
. 4.
inere
n Aumm
eutneras
iu ſie

mune

1iſthon
Neern
Nrelnn
l genun
tu:
Nlhie

us vel plané unlium certim principium, vel a-

8 (199.) *

wr —— ——

etiam honeſtari. & juſtum reddi. Sic Den po-
terit diſpenſare de omnibns præceptis decalogi,
&& præcipere Creaturæ, ut credat Deum non eéſſe
benuni && ſandtum, non eſſe adorandum, ſed po-.
tius odio proſequenanm, imò &S non eſſe, quod
horret animm referre. Sic Deus ſi velet, poſſet
eſſe author & approbator inobedientiæ hominis,
poſſet enim illi mandare, ne ſibi quodeunque præ
cipienti aut vetanti obediat: Nula enim ſnppo-
nitur eſſe obligatio in homine, nec jus obligatio-
nis in D EO antecedenter ad DEl voluntatem.
Sic nulla daretur jnſtitia vindicatrix eſſentialis
in DEO, nec ulla eſet urgenda neceſſitas ſatis-
factionis contra Socinum, quod faciunt tamen,
qxi iſtam ſententiam ampledtuntur.
ices: eandem cum Dn. Vitriario ſen-
tentiam defendit ingenioſiſſimus Dn. Pu-
fendosf. & Adverſarios ſuos confudit. Re-
ſpand. Cujusque mens ex declaratione cer-
ni debet; at non malè ſe explicavit Dn. Pu-
fend. in Erid. Scandica p. 278. inquiens:
Ex dictis colligitur, quam ob canſam & qno
ſeuſu a me ſit reſecta propoſitio hæc: ea de quibis
lex naturæ diſponit, per ſe & in ſe ſua natura
ſunt honeſta aut turpia: Nempe quatenus per
hane propofitionem DEIIS einsque voluntas à
PEIMA origine moralitatis excluditur, & bu-

4 d

(200.) £

liud eæxtra & præter Deum legemque ſtatuitur.
Alids enim eandem in certo ſenſu lubenter ad-

mittimns. Et quidem primoò eam probamns, Si
PER Sz & sUA NATURA, Opponatur I MPO-

51 10XI, con ventioni. & opinioni hnmanæ. De-
inde admit:imus eandem, ſi addatur mentio ſub-
jecti, cni ea Ix Ex & ſna natura honeſta dican-
tur. v. gr. dantur aftus, qni per ſe Deo von con-
veniunt, i. e. qui ſal va ipſius perfectione & ci-
tra cont radictionem in eum cadere non poſunt.
Item dantur atdtus in ſe & ſna natura honeſti &
turpes homini, ſen quia natnra hominis ita est
comparata, ut iſta non poſſint non eidem con-
gruere, vel non congruere.
Tertiô. Idem bPufend. p. 288. ingenuè
fatetur, ſe in conſtitutione Juris naturæ
non ponere voluntatem DEl fimpliciter,
ſed tanquam Entis ſapientiſhmi, perfetis-
ſimi, juſtiſimi, ac fanctiſſimi, quo ipſo ra-
dicem Moralitatis ponit in perfectione &
ſanctitate DEl, voluntas autem ſe habet
executiè in quam ſententiam etiam incli-
nat Peæcellentiſs. Du. Ringmacher in Comber-
land. illuſtrato p. 13 1. &ſeqg.b
Hæc ſanè explicatio Puſend. multum

differt à ſententia D. Vitriarii, unde ſi in E-

lementis Jurisprud. Un. aut in tr. de Jur.
nat. & gent. legeretur, procul dubio ſuffici-

vrmrer mrd
eufniſe
econtra
atären
ierple

E pſer

ſhuean
enae
s ſein
e ngen

CEe

( kaen

, nar.
Untem 4
hnfine
ſepone
Koet,
Unelnin
Kimi
In oban

leue

tMend
lium
r
minn
n Neoo
n ſto
Nhafen

—
e ſti
enni
Mame8
Altrune.
nmehe.
niniſ

eftee

Deonpratr

le .

lli.

Obrſi Gè

ii ien

Eiten k⸗

ingennd
s Mrnr
ndhate,
erelt
voiphr⸗
ectionel
ſe bae
tiaminh
in Cnle

I. muſeun
deſtn.
ir de u
hio ſfe
6

(201.)

ens fuiſſet ad abſterrendos e jus adverſarios,

ne contra ipſum inſurgerent. Quanquan &
id dimtendum non ſit, cogitationes poſte-
riores plerumque eſſe melicres quam prio-
res. Ipſe confl tus cum hoſtibus mentem
adhuc nubilam in hac materia Pufendorfio
ſerenare potuit. Ex colliſione ſilicis & cha-
lybis ſcintillulz emicant ignis. Ex colliſio-
ne ingeniorum ſæpe emicat veritas.
Quæres, quid ergò cenſendum de illa ci-
tati éufendorfi ſententia, cùm in tract. de
Jur. nat. & gent. ſtatuit Moralitatem ſive Bo-
nitatem & malitiam in actionibus eſſe ex
Impoſitione Legislatoris.
Reſponderur. Hoc eo ſenſu admitti po-
teſt, quod Moralitas formalis, ſeu ut loquun-
tur relativa, exinde dependeat, hæc enim
deſumitur per ordinem ad legem, unde et-
iam Johannes definit peccatum, quod ſit
àrιoaα ſen exorbitantia alege: ut rectè obſer-
vat Pufend. in Eride Scand. p. 275. ſed alia
dicitur moralitas fundamentalis ſeu intrinſe-
ca, quæ præſcindit à lege, ſic ut etiamſi lex
non eſſet, tamen actus aliquis, ſicut ejus
Objectum, dicitur intrinſecè Bonus & Ma-
lus, adeoque non per Impoſitionem extrinſe-
cam, ſed ab Intrinſeco. Hoc ipſum agnoſcit
Dn. Pufendorf, cùm ait mentiri v. gr. repu-
N S§ gnare

(202.) D
ghare perfe ctioni divinæ. Cur enim men-
dacium potius repugnat Deo ejusque per-
fectioni, quam verum dicere, nempe hoc
eſt ex eo, quia malignitas quædam eſt in
ipſo Ob je cto, ſeu a ctu objetivo, quæ ipſa
malignitas transfunditur in Sub ZARam ſi
cum ea jungitur. Res explicari poteſt ex
doctrina de veritate, ſicuti enim alia eſt ve-
ritas formalis, quæ conſiſtit in congenentia-
conceptus vel cognitionis cum te cognita;
Qiz utique relationem importat imter co-
gnitionem & objeetum; Er alia eſt fanda-
mentalis, h. e. quæ Rei ipſi eſt intrinſeca. Et
hacà nulla cognitione dependet. Aut ſi a-
lind exemplum placeat ex Moralibus. Ob.
ligatio alla eſt naturalis & intriaſeca, ut
videlicet benefa ori beneäcia rependam.
Hæc obligatio naſcitur ex ipſa natnra Rel.
Non eſt tamen actualis, ſeun benefactori
non competit actio contra ingratum ob
defe Rtum aſſiſtentiæ legis. Ita dico, Moralitas
illa eſt naturalis & fundamenralis, quæ na-
ſcitur ex ipſo objecto. Evadit autem for-
malis & quaſi actualis per Impoſitionem legis.
Clarius hoc haberi poteſt ex ipfis acti-
bus divinis; ODEO ſanè nemo præſcripfit le-
ges. ſed ipſe eſt æααασ˙ nullis legibus fub-
Jectus, & planè independens: Quis tamen

—
Ungare.
Cpklmas
un
bio u
tiim e
ir twer
onpfe;
ol inti
heen
(en
edipl
(A. ,
Miige
thin
ed don
luna
nt
mett⸗
dontr
Kn,
Uininte⸗
ſelemi
onee
Kapen
beſt re
lee
ſt e

—
eninmmen
gtegt
enpebe
an egn

Ne e
enn,
iwkter
Aucke-
lelgnlu

d
n. O
aleca,
ehenin
Mte
heneikkn
glerun 4
„Mondt
hs, gun
zutenn 4

8 (203.) 8⁸.

negare audebit actiones ejus eſſe moraliter
optimas, ſanétifſimas in Genere Morum. Sic
a ſtus ille quo Deus ſeipſum amat, procul
dubio uti eſt ſanctiſſimus, purimimus, ita
etiam eſt moraliter optimus, actus juſti-⸗
tiæ, quem in Angelis peccantibus exercuit,
eſt utique moralis; Et miſericordia, quâà
complexus eſt Genus Humanum per dia-
boli infidiss lapſum, & Gratiz fœdus cum
ipſo erexit, eſt actus ſummæ virtutis, ob
quem æternas Deo laudes debemus: Cur
ergò ipſi denegabimus Moralitatem Boni-
tatis.
Denique actiones Chriſti meritoriæ ſicut
& paſſiones ſunt morales in omni rigore; At
veròô Bonitas in illis actionibus & paſſioni-
bus non provenit ex mera Impoſitione, alias
eſſet tantùm valor extrinſecus: At verò con-
ſtans eſt Noſtrorum Theologorum ſenten-
tia, contra quosdam Reformatos & Scho-
laſticos, quod valor & pretium earum ſint
Intrinſecum, & Infinitum; Unde dicimur

Redemti ſanguine Chriſti, tanquam pretio

longè & infinities ma jore, quam eft aurum
& argentum. I. Pet. I. At in auro & argen-
to eſt reſpe ctu noſtri verum pretium.
Hæc ultima ratio, ſi cæteræz omnes abes-
ſent, verum Chriſtianum jure ab omni ſe-
quiore

(204.)

rgsn e eie

quiore ſententia deterrere deberet. Qui
enim agaoſcit veritatem ſatisfactionis Chri.
ſti, & quod fuerit ad RIGoRR jufſtitiæ
commutativæ, non poteſt non in noſtram
ſententiam condeſcendere. Qnare fi Pu-
fendorfius & alii eam non aſſecuti ſunt, i
deò excuſationem habere poſſunt, quia ad
intima iſta Theologiæ non pervenere.

QUEST. XIX.
Quas fuerit Lex poſitiva?

Summa.
1. Exponitur Lexilla.
2. Negatur, quod illa fuerit palmaria conditio
ſe Neri⸗ Primi.
3. Qualis arbor fuerit arbor vetita, fruſtra
quæritur.
4. Declaratur, unde dicta fuerit, ſcientiæ Boni

TRanſmus nunc ad Legem alteram,

quam Poſitivam diximus: Ea habe-
tur Gen. 2. 16. 17. ubi Moſes ait: Et præcepit
Jehe va DEUS homini, dicendo, de omni arbore
orti liberè edes: ſed de arbore ſcientiæ Boni &
Mali non edes, quia quo die ederis de illa, morte
morieris.
Ubi advertendum Dn. Pufendorf. in 6
ES .

rn

beſuel

lepaln⸗

UIIN h
Kautent

it ſed
1dam.

i Ken
InO, e

Azorl
ülerch

uernn
1.

erlleich

ſene

U, .
dern
Halni
(Ceunn

fon 1—
twait
1 NCa
Entcnt

, Guin

let ex
Ktrbadi
Unen
Geligr

denet.
Kienicn.
1N tti
innokten
Umfk.
üſor,i
nt gun
ente

1

atinandii⸗

1n, kihn

Nentie bon

Aeran

La hihe
It ru
nnirtn
tie Bnt
. i,

e (205.)

de jure DEl fecial. ſtatuere, quod in hac le-
ge palmaria fuerit conditio fœderis: Ve-
rum in hoc nos non habet Conſentientes.
Sicut enim lex hæc poſitiva, non fuit pal-
maria, ſed lex de amando Deo & proximo,
ita etiam non fuit palmaria conditio fœde-
rig. Secundòô, Lex de amando Deo & pro-
ximo, vocatur à Jacobo Lex Regia, qui ti-
tulus null legi pofitivæ cormapetit. Sicut er-
gò Lex charitatis regia eſt ob dignitatem,
ita etiam palmaria conditio fuit foœderis
primi. Terdò, hæc ſententia videtur hau-
ſta ex Heidano, qui exiſtimat, nullam pro-
Prs legem de charitate datam fuiſſe primo
omin:, quia ſponte inclinavent ad chari-
tatem, verum hæc ſententia ab ipfis ſociis
Heidani Witſio & aliis re jeéta eſt.
Czterum de arbere illa ſcientiæ quæri
ſolet, qualis arbor fuerit? Ubi nonnulli exi-
Rimant, qued fuerit vitis, eò quod Chri-
ſtus ex vitis fruetu Euchariſtiam inſtitue-
rit, tanquam medelam contra peccatum
Adamiticum. Alii exiſtimant, quod fuerit
ſicus, quia ſibi ſubligacula primi noſtri pa-
rentes ex ficu pararunt. Sed hoc planè non
eſt probabile, cùm longè veroſimihus fit,
hominem ingentem horrorem & odium
adverius hanc arborem habuiſſe, ex qua
tan⸗

(205.) £

—

tantum damni accepit, atque adeò potius
ab ea fugerit. Alli ex ſtimant, quod malm

fuerit, ex Cant. 8. ſ. diverſæ tamen ſpeciei

ab omnibus noſtris malis, ſeu Cytreis, ſeu
aureis, ſeu vulgaribus. Nam inquiunt, ſi

fuiſſet ejasdem ſpeciei, & naturæ cum aliis

aliquibas Paradifi arboribus; Cùm certum

fit, non niſi unius arboris uſum, quæ erat

circa medium Paradifi, fuiſſe Protoplaſtis
prohibitum, potuiſſet f⸗cili negotio in al-
tera ejusdem ſpeciei arbore impunè & ſine
periculo ab iisdem & DEl prohibitio eludi
& Satanæ tentatio vinei & ipſe mendacni
convinci: & in hac ſententia ſunt Salianus,
Cornelius à Lapide & Bonfrerius.
Verùm, quia in hoc puncto Sctiptura S.
tacet, inutilis eſt curiofitas & vanus labor
multum hic deſudare, vum omnes ſudores
nmihil certi poſint definie.
Secundo quæri ſoler, unde illa arbor di-
ta ſcientiæ Boni & Mali: Ubi ex Judæis
Rabbini quidam exiſtimarunt, illam ita di-
tam eckeltive, eò quod haberet vim acce-
lerandi uſum rationis & liberi arbitrii; Cen-
ſent enim primos parentes fine perfeto
e jus uſu conditos fuiſſe, ſimiles penè infan-

tibus. Sed contrarium ex impoſitione no-

minum fingulis animalibus patet; Item-
quo

Cood 4
arit 8
ut Hi
nngne ſe
Recurh
Aicnn⸗
Ceatuan
nun dhil
Nupen
en dene
woni

ererita
uls, ſe
uberen
(Keumy
Dinang

lber:

uUk.
Kuenn
incor
heinen
illi⸗
nr
Aeden
Un
ntai

—

ein
Ovoln
nen ei
teit kn

Mmiint,i

zcantis
Ancenun
1 ren
olnlli
gioni⸗
ne Ain
bPitoent
genlici
allaade
D
eihtmnd
anbolte
nes luln

laatbatd
er uln
cvimn a
bitrißC
etketn
ene D

55 (207.) *

rrrr ere

quod Adam Evæz ortum ſolidiſſimè pene-
travit, & de matrimonio ſanétigimè diſſe-
ruit. Hi eaim actus manifeſta argumenta
magnęæ ſcientiæ funt; Quin nulla ratio fu-
iſlet, cur Deus tam miritcam vim generan-
di ſcientiam arbori indidiſſer, uüt tamen
Ceaturam nobiliſſmam, ſibique chariſſi-
mam ah illa accuiſſet.
Rupertus lib. 2. de Trin. c. 27. & poſt
eum Pererius putat eam ita diétam fuiie
db promiſſa ſerpentis falſa, quibus com-
movit p'imos parentes, ut ederent de ar-
bore vetita, quod nempe futmi fint Diis
ſimiles, ſcmentes Bonum & Malum. Sed
hæc ſententia veriſmilitudine caret: Ne-
que enim probabile eſt, Moſen Scriptorem
Divinum veluiſſe arbori nomen imponere
ex fallacia & mendacio Satanæ deductum.
Auguſt. üb. 14. de Civit. Dei. c. 17. Exi-
ſti mat eam ita dictam ab eventu, quia poſt-
quam comederit homo de fructu arboris,
experimen o miſerabili didicerit, quantum
ſit diſcrimen Boni & Mali. Verum hiſtoria
ſacra nos docet. quod ita dicta jam fuerit,
antecedenter ad lapſum & ad triſtem even-
tum.
Melius ergò dicitur, eam arborem ita di-
Gam fuifle a probatione, quia hominis o-

*=

(208.) W

bedientia, an Bonus vel Malus eſſet futurus
ad fatale iſtud lignum exploranda erat. Un-

QXESTIO XxX.
Cur ea Lex à DEO datai

Summa.

1. Variæ rationes adducuntur, & prima qui-
dem, quod DEIIS oſtendere voluerit ſe eſſe
Dominum ablſolutum.
2, Ut virtus obedientiæ clsrius eluceſceret.
z. LIt monſtraretur hominem non eſle pro-
prietarium Paradiſi.
4. Beatitudinem ibi non eſſe quærendam.

Uanquam Deus fit agens hberrimum
& Dominus Creaturarum ſuarum abſo-.
Iut, ſic, ut non neceſſum habeat rationes
promere ſuarum actionum; accedit, quod
juxta Paulum viæ ipfis ſint imperveſtigabiles,
atque adeô temeritas fit ess explorare in

gem attinet, variæ adduci ſolent rationes.
* Prima ergò, nec invalida ratio à Patri-
bus afferri ſolet, quod Deus hac lege oſten-
deie volueri, ſe retinere dominium abſo-
lutum in Creaturam ſuam rationalem eam-

rectum,

de etiam antiquis arbor eaεαααα dicta fuit.

omnibus velle; nihilominus, quod hanc le-

que ſervam eſſe, licet ipſi dominium indi-

—

elkun.
unn en
udliptun
n pe
Ncept
UNGTZ.]
Anrfap
ce vob
un bi
Creat
aund⸗
mar
ile
Wien.
Anoſt
Unſam
it neli
Mntlee

keit
iputir
l
i,
eeſla

ſerfinn
lluentl.
Cctſi

G

Annce.

olveirec⸗

Negſtten
Meo

ndan.

beurinun

atuo A

eat ator
n ge
elotke 1
vdl haoc .
latonet
kege ofen

ium l

lenen⸗
ſelun,

(209.) 96

rectum, in res omnes conceſſerit. Quan-
quam enim Naturæ Lex haud obſcure il-
lud ipſum inſinuaret; Quiz tamen quis ar-
bitrari potuiſſet, hanc legem non tam eiſe
Praceptum quam proprietatem quandam
naturzæ: Ideò Deus ſpeciali lege, quæ de re
eſſet ſimpliciter indifferente clarius id do-
cere voluit; Unde porrd homo diſcere po-
terat, ſibi non licere rem ullam attrectare
ſine conſenſu Domini ſui. Quin omnes
ſuas actiones & motus ſub jectos eſſe ſum-
mo Creatori ſuo, à quo etiam vitam atque
omnia acceperit: Sicque homo debuerit di-
cere & fateri DEO. Omnia Mea Tna ſunt.
Secunda ratio fuit, ut virtus obedientiæ
eò clarius illucefceret. IIluſtrior enim fu-
tura erat obedientia, in abſtinentia à re,
quæ ided tantům mala erat, quia à DEO
Prchibita. Deinde peccatum luculentius in
externo ſymbolo conſpiciendũ erat, quem
in ſenſum Auguſt. lib. §. ge gen. C. 3. ait: Non
potuit melius S diligentius commendari, quan-

tum malum ſit inobedientia, cuùm ideò reus ini-
Qqnitatis factus eſt homo, qui rem eam tetigit con-

tra prohibitionem, quam eo non prohibitus

tetigiſſet, utique non peccaſſet. G
Tertiò, ut oſtenderetur, homini quidem
conceſſum fuiſſe Paradiſum, ſed non ut
PRO-=

——

(210.) W

pPROPRIETARIO, verù/ n ut Colono non ut
Domino, ſed ut cuſtodi, qui reſpondere de
villicatione fua deberet; unde etiam hemo
primus non imra ſed extra Paradiſum fuit
cxreatus, ut videhcet intelligeret, hunc lo-
cum illi non eſſe naturalem, & quaſi debi=
tum, atque adeò ui ex comparatione alio=
rum locorum agnoſceret præſtantiam De-
micilii, & ut intelligeret eximiam Dei erga
ſe benevolentiam & beneficentiam, qui
tam felici eum loco dignatus eſſet; atque
adeò, ut iſtud beneficium gratus agnoſce-
ret, & ad obſequendum DEl voluntati eſſet
promptior. .
Quariò, ut conſtaret beatitudinem non
eſſe quærendam in terrenarum retum frui⸗
tione, licet amœniſſimæ videantur, ſed De-
um ſolum quærendum, amoremque ejus
res omnes & delicias terreſtres infinito in-
tervallo antecedere; in eo ſolo unicè deh-
cias omnes animæz contineri, illum que non
interno tantùm, ſed & externo afle Ru co⸗

Quntôò denique ut pateret hominem

cum libera voluntate eſſe conditum. qui-
que adeò obedientiam potuiſſet praſtare;
ſicuti eam non praſtitit,; & ſic in ma-
au conſilii ſut habuiſſe, quid facere vellet:
quo

opert
Authe
In Sr.
iß goo
ndotui
a eit
lheten
“ ii

lyan

Aenn

tin
1 des

e
Rece
1ri. Nn
NPii
hnm,
ind
lenn
gunt
37

Oto, Udll
oncert
nbend
ſdlonfut
t, hu
Gvaiſci
2Wooneal
Anhe⸗

ndeien

Nan di
ſet,a
le⸗
uitice

Cren in
erun ii⸗

NI.

enghein⸗
intuoin⸗
uuſei
Unqenn
zelku

. woruen
ſttun,

Gen. 3. v. 3. 6. Duplicem igitur fniſſe ſigni Sa-
02

2 (211) &£

luo pertinet illud Auguſtini, aut quisquis
t Author νa”g. lib. 3. c. 1. Neminem poſſe
PrR S E, ſen liberum arbitrium implere quod
velit; quod rectè dicimus, niſi Protoplaſtum ſo-
lum potuiſe, cum voluntas liberi arbitrii fuiſſet
SANA eidem ante culpam. Unde Scriptura ait,
reliquit eum in manu conſilii ſui, quid eſt autem
reliquit, niſi dimiſit eum in poſibilitate liberi ar-

8

QEÆSTIO XXI.

An arbor vetita fuerit öacra-

mentum?
Summa.
1. Afferuntur Rationes Witſü pro affirma-
tiva.
2. Ad easdem reſpondetur.

Uanquam hoc punctum jam etiam in
NXantecedentibus haud leviter tactum
fuerit. Nihilominus, ut rationibus Celebr.
Dn. Witſii plenè ſatisfiat; eas ipſius verbis
ſiſtemus. W
Primoò itaque dicit, in arbore vetita, ſniſſe
SIGäXIM EXIERNNM, nam eam fuiſſe oolloca-

tam in medio horti, bonam ad cibum, jucundam

oculis, deſiderabilem ad dandam Intelligentiam

cra⸗=

(212.) ſ£

r

cramentalis Ulum. I. UIt attentè oculis ac men-

te ab homine aſurparetur, ſednlo meditante m)-
ſticum arhoris ſigniſicatum. II. Ilt ſandta obe-
Nientid ab illius eſu abſtineret; agnoſcens itaab-
ſolutum in ſe dominium, & alind expectans ſe-

cnlum, in quo nihil verè deſfiderabile vetitss-

ipſi uturum erat. J
Porrò ait, res ſignificata item duplex erat,
obſignatio tam promiſſionis, quavs comminatio-
nis Fœ&deris-. Nam, pergit, quum arbor ſcientiæ
Boni dicitur, notatur hominem. ſi ex amore o⸗
bediret præcepto huic EXPLORALORIO, per-

venturum fuiſſe ad cognitionem, ſenſum. frui-

tionem illins Boni, quod verè & eximiè bonum
eſt, && cujus plena cognitio niſi per ſenſum G
fruitionem non datur. Ex adverſo quum arbor
SGIENYI E½ Mart vocatur, ſignificatur, bhomi-
nem ſi inobediens comperiatur, unim mul tatum
iri infortunio, cmus malitiam & miſeriam tum
demum oognoſceret, quando experiretur.
Tertid, pergit, docuit hæc arbor, contem-
plaundum quidem homini ac deſiderandum um-
mum Bonum eſſe, ſed ad id non enitendum niſi
modo Eg via divinitus præſcripta, nec indulgen-
dum bic propriis ratiociniis ntut planfibilia ad-
modum videantur &c. Ge.

Verum hæc ipſa nondum ita ſunt com-

parata, ut à nobis aſſenſum impetrare pos-
ient:

t na

celet
Tbaro
thores

Mum

bi,
U.
eind
litui
irhore

Wen t,
iasd ate

lum ci
eodl
Gud N
lndei
ſeina
Ulen
ce A
eie
letum ne
legchen
nom
mezte
Dteti
ei
lenp

J86 (213.) 9*

ſent: nam quod arbor illa fuit jucunda vi-
ſu, dele Rabilis,/ &c. id etiam in aliis Paradiſi

sisantne
1

SALNet⸗

,
un arbotibus & fruétibus fuit: niſi ergò omnes
miui arbores, Paradifi in numerum Sacramen-
ne. korum recipere velimus, ratio hæc non pro-
uin babit, arborem vetitam fuiſſe Sacramen-
tum.
Hn Deinde, Deus in illa arbore non tam vo-
“ luit, ut illa attentè oculis ac mente ab bomine
uſenn uſurparetur, ſedulo meditando mn) ſtienm arboris
me Bignifcatum, quam ut Lex illa circa hanc ar-

s. borem lata obſervaretur: Profundior enim
erat materia MEDIYATIONIS CIrCa Legem,
quam circa arberem: Anthoritas Domini, in

bonnn 1 :.
Nal Lege obſervanda eſt; OBIECGTUM eſtali-

„
ſhu quid REMOTIUsS; ita etiam in præfenti: nec
ne benè dicitur, quod MvsTICUM ſignificatum
H fuerit in arbore, potius fuit in INTERDICTO:
n ihil enim planè ſignificationis fuiſſet in
ninm arbore, ANTECEDENTER ad prohibitionem.
. Denique AßsorwrTrUM DOMTNIUM, DEI
,Altr.

iterum non ex arbore præcis, ſed ex ea, ut
inſun Lege circnmvallata conticiendurm erat. Aut
ergò Witſins Leges divinas omnes pro Sa-
Pik cramentis habere debet, ut jam quoque ſu-
pra tetigimus, etiam Ceremoniales, utpote
ꝗquæ etiam moſtica ſignificata habent, & ex
altera parte argumenta ſunt Poteſtatis Divi-
° ;3 næ,

ntcar⸗
ni
en

62⁸ (214.) £

. —
næ, aut ex hoc capite concludere non po=
teſt, ad Sacramenti naturam-
Ad alterum Witſii reſpondit Braunins, ſo-
cius religionis in Dotr. fœder. p. m. 369.

his verbis: Non quælibet res materialis & vi-

ſibilis eft &1GNIM SACRAMENTALEF, ſed ea
tantum, quæ à DEO ut ſignum eſt inſtitnta, cu-
jus uſum natnralem Deus jubet, ad deſignandam
ratiam ſpiritualem, quæ cum uſu naturali ha-
er analogiam. Secundò, nego rem ſignifica-
tam eſſe Co MMINATIONEM, nunqnam enim-
CoMAINATIO ſignificatur per Sacramenta.
In rertia ratione Dn. Witſius diſficulter
probabit, docniſſe arborem vetitam, conſide-
randum quidem homini ac deſiderandum Sum-
mum Bonum eſſe, ſed ad id, non eſſe enitendum,
niſi modo & via divinitus præſcripta propriis
ratiociniis. Nimis latæ hæ ſunt conſequen-
tiæ, ut ex illa arbore deduci queant. Lu-

men ipſum naturæ quod in Adamo egre-

giè fulſerat, longè facilius id docere potuit,
quam arbor vetita: .
Poſito, autem quod id etiam docuerit
ea arbor, nulla tamen ſequela exin deduci
poteſt, quod habuerit rationem Sacramen-
ti. Quid non docuit, & adhuc docet, pul-
cherrima cœli machina, & rutilans ille ſtel-

larum exercitus, teſte Pſalmiſta Pſalm. 19.

quam

4

guam 4
Ahienti
men e !
Cuaſe
murc⸗
l ait:
itrra,
mine
Ntmun
man!
Ein rbe
Aten
Saor
ſteane⸗
nnrin
ie Nti
etnt.
ul, ſ⸗
li ſal
AMar
ntn
unethe
inde
ces

N

Prefieg

hu
erlli

A,A

itfiſrne

linuun

ifetl⸗
lnfenfer
hen nin
lert
8 Ckaltet
n enſt.
mn .
eliſeltn,
tachii
corſeger⸗
Ent I
lamoegt⸗
ete o

toeeit
in Cedve
Seclamen⸗
looet ⸗
ns le ſte⸗
Pſin 19

Auun

22 (215.) 9

quam clara voce Conditoris, Potentiam,
Sapientiam, Bonitatem loquuntur; quis ta-
men ex iis Sacramenta faceret.
Conſentimus itaque in hoc puncto lu-
bentius cum Dn. Brannio, qui p. 36 7. de Dott.
Fœd. ait: Arbor Scientiæ Boni Mali non-
fuit Sacramentum. Primò, qnia acramento-

rum natura conſiſtit in naturali nſu ſigni ad de-

gotandum Bonum ſpiritnale, quod hahet analo-
iam cum figno ejusque naturali nſn: ut appa-
vet in arbore vitæ, Paſchate, circumeiſione. II-
ſus autem naturalis frudtnum eſt comeſtio: ſed
nſus arboris boni & mali, id eſt. comeſtio non-

fnit conceſſus, ſed probibitus; Secundò Sacra-

menta ſignificant Bona ſpiritualia ſed arbor lci-
entiæ Boni E& Mali, mortem minabatur, Sad-
ſerebat. Tertio arbore vetita. homo non pote-
rat uti, ſed abuti tantum: quid uſus ejns natn-
ralis, ꝗualis eſt come ſtio, probhibebatur. Hæc

Dn. Brannius; quæ in tantum probamus,

in quantum Dn. Witſio opponuntur: non
tamen abſolute: nam etiam ſub Braunii ver-
bis rtexes latere, alibi, in materia videli-
cet de Sacramentis fœderis gratiæ di-
cemus.

04 WM'ESI.

6* (216.) ½
QIEST. XXII.

De arbore vitæ &ᷓ an illa ſuerit

medicamentum.

Summa.
1I., Unde ita dicta.
2, Quæ ejus fuerit virtus.
3. Vim ejus non fuiſſe medicam.
4. An typus fuerit Evangeli?

Nantecedentibus de arbore Scientiæ Boni
& Mali diximus: ad alteram progredi-
mur, feliciorem longè, ſcilicet ad arborem-
vite. Ubi primò de nomine quæ ſtio eſſe
Poſſet, cur ea ita fuerit dicta. Ubi quidem
Ohr ſoſtomi deciſio ſufficiens nobis eſſe pos-
ſet, qui Hom. 18. pag. I110. ait: Si curioſa-
Ius aliquis rogat, quare lignum vitæ appellatum
eſt; Sciat; Si noſtris rationibus innitamur, non
Poſſe hominem omnia DEl opera perſerntari: .
Verum, quia aliis Patribus & Theologis
non fuit res viſa aliena à meditatione theo-
logica, unde illa arbor nomen VITX habue-
rit? proferemus, quæ alii dixere: Commu-
nior itaque & verior eſt ſententia, ARBO-
REM hanc dictam fuiſſe VITr, ſeu itarum
ab INDITA vi, quia videlicet ex ordinatio-
ne divina, Vn habuit & eſfcaciam ad con-
ſervandam vitam hominis. Decet hoc An-

guſti-

(Vinus!

iture

8

liinc⸗

imeon

lhnipti,
Eeadem
ſen becl
iu-B.
etbayd,
Unhl;
Fenigi
lrO.)
KAr

Ur
Uünin!
füicii
men
e⸗ Cu
Acei

molland

Nle

et
Unr
uhee

Ain

ſeſteonk

ge.

aher
etoc
biiten
lleyr⸗
ionifr⸗
nelmn
onnet, to
ltonk
heologt
netker⸗
ebve⸗
Commu-
Anh⸗
nVitorEe
glintio⸗
2l con⸗
oeA⸗

(217) 06.

guſtinus Tom. 3. lib. 8. de Gen. ad liter. cap. 5.
dicit: Quanquam corporalem cibum talem, exi-
Nimem; talem iamen illam arborem præſtitiße,
nO Oorpus hominis ſtabili ſanitate firmaretur.
Et in cap. præced. quarto refutat ſenten-
tiam eorum, qui hiftoricam hu jus arboris
deſcriptionem accepere ut allegoricam. Vi-
de eadem tradentem Origen. Homil. 1. in
Gen. Bedam in Gloſſa ordinar. Hugon. Car-
dinal. B. Luther. Comm. in Geneſ P. 21. F.

Gerbard. Comm. in Gen. p. 51. Zoſtatum de

Madrigal- ad cap. 2. quæſt. 9. Cornel. Lapi-
de in h. I. p. 72. H
Vera igitur hæc AnBoR VrTX fuit à Deo
Ter Opt. Max. Creatore producta: An U-
NA vel plures; otioſa eſt quæſtio, ſilente
Scriptura: Communior eſt ſententia, quod

unica: nam Sacer Codex, ſemper de ea lo-

quitur in ſingulari: neque pluribus opus
fuit ab initio, cum duo tantum eſſent ho-
mines, & una illa etſi plures fuiſſent, ſuffe-
ciſſet: ceum non fauiſſet ita cibus quotidis-
nus: Accedit, quod auéto humano genere,
procul dubio etiam arbor illa fuifſet propa-
ganda.
Sic etiam, cujus formæ fuerit, quæ-
ritur: Supra citatus Toſtatus ſuſpicatur,

quod ſpecificam a cæteris differentiam ha-

05 bue-

—

(218.)

buerit, eadem tradit Mercerus, & TYorniellus
in annalibus ſacris.
Cæterum an ARBOR iſta vitz me-
dicamenti vim habuerit, quæſtio eſt inter
Doctores magis vexata; nos ſanè, cum
hoc dubium jam ſupra fuerit diſcuſſam.
breviter id decidimus negative. Nam
ubicunque medicamentis opus eſt, ibi ne-
ceſſario morbus aut vitioſa quædam qua-
litas exiſtere debet. Morbi autem & tales

qualitates præambulæ ſunt mortis: Quare

aut admittenda eſſet in ſtatu illo perfectæ
felicitatis miſeria, morbus, & mors, quæ
uſuræ tantum ſunt & ſtipendia peccati, aut
negandum erit, arborem vitæ habuiſſe vir-
tutem medicam.
planè autem inepta eſt ſententia Corne-
lii à Lapide, qui in Gen. c. 2. ſcribit: Non
potniſſet hoc lignum prorogare vitam hominis
in omnem æternitatem; propterea. qu0d S ipſum
hoc lignum fnerit corpus mixtum. &; corraæpti-
bile, cujus vis & vigor tandem fniſſet peritu/a:
Quid enim obſtare poteſt, quo minus Deus
zternitatem Creaturæ, tam perfe tæ condi-
tæ dare poſſit. Unde retè igandus in Synt.

V. T. ait: Sicut DEUIS in eternum exiſtit, ita
potuiſſet hominis natnra poſt Creationem dura-
re in eternun: & Bonfrerius Socium Reli-

X

—
HMB it
beterY
inba
An nod
lile ex,/
ef bo
tnio⸗
lor eni
luecie
DE
onlerya
Ci
uiesfo
Ene
Deng
dhian
len
UIl
ulrer
efſiio
Eſele
ie U
EIi Dor

e

ANnl

li mie we
ſioetkine
lin, cun
GlMm
wt. Nn
ekt ibin⸗
llam nr⸗
en tles

Nt n

lo n
,
mti,
prile ui⸗

Nin one⸗
ibit: Nn
mnr unn
AGi
G aumit
ſetpniict
ninuseu
Arcondi
ℳinöfn
ren,
cinn kel

4

gol

( 219.) .

☚

ionis ita caſtigat. Autto humano genere: ni=

vetat dicere „hanc arborem propagandam-
ſiive in Paradiſo, ſive forte extra Paradiſum, ad

enum modum quo cæteræ arbores propagantur.
Unde ex hac arbore ſeneſrente, non ſatis colligi
poteſt, hominem tandem mariturum faiſſe, in-
ſtatu illo Innocentiæ, ſi in terris relidtus fuiſſet;
Arbor enim illa licet non in Individuo ſecun-
dum ſpeciem tamen perpetna fuiſet futura Quin
& DEUM Arborem illam in perpetuum
conſervare potuiſſe, extra dubium nobis
eſt. Quis enim potentiæ ejas tam anguſtos
limites figere audebit. Vid. Zoſtatus, qui in
eadem prorſus eſt ſententiia.
Denique notandum eſt Hieronymum
Zanchium in lib. de Creat. c. I. F. 8. exiſti⸗
maſſe arborem vitæ typum fuiſſe EvANGE-
EII, ſeu CRISTI, quemadmodum arbor ve⸗
tita LEGIS. Verba ejus ſunt: Illæ duæ ar-
bores in medio Paradiſi. & ſibi invicem vicinæ
apertiſſimi fnerunt tpi Legis & Evangelii, ſen
Chriſi. Lex docet, qaid bonum, quidve malum;
Chriſtus vita eft vera & ægterna. U traq ue in
medio Paradiſi, quia Lex & Chriſtus in medio
Eccleſiæ ſemper proponendi ſunt filiis Adæ UIna
prope alteram, quia Lex ducit ad Chriſtum.
Sed hæc nobis non probantur: Nam pri-
môò, Chriſtus n potuit in Statu Integritatis
pra⸗

(220.) £

præſgurari, quia non veniſſet ſtatu illo per-
manente, inutilis ergo eſſet præ figuratio,
pro eo ſtatu, in quo præfiguratum nun-
quam fuiſſet. Secundòô, Chriſtus vita eſt,
ilorum qui in peccatis mortui ſunt. Ipſe
enim eſt vita & reſurreétio, ut, qui credit
in eum etiamſi mortuus fuerit, vivat. Joh.
1I. v. 255. At in Statu Integritatis mors non
fuit; itaq; nemo viviſicatione opus habuis-
ſet. Den que Scriptura Chriſtum nobis ſi-
ſtit, ut Mediatorem inter Deum offenſum,
& hamines peccatores: At mediatione tali
non opus fuit in fœdere primo, ubi partes
erant amiciſſimæ, quid igitur typo opus.
Et cur Deus Adamum poſt peccatum à ty-
po illo abegiſſet, ubi tamen vel maximè

ipſi opus erat.
QUEST. XXIII.

Aℳrn Lex de Sabbatho locum ba-
buerit in ſtatu primo?

Summa.

ro & contra pugnantes.
2. Adoptatur Sententia affirmans.
3. Contra exceptiones negantis partis defer-

De

me

Dar

houm hab

ilega
Uymaüu

ter e

Ntmiti
nluegn
Cndle
. Tert
mative
lnemn,
Dohis
ednptn
Dpin

ImmOyn

Ukelecen
el u.
Mdii ſ
1 unn
ntll

Wlorgs

. . . Mltenn ad.
I. Proponitur Status quæſtionis, & Dod tores, nünd

hun UI
mibuei⸗
Min bi
lnſr

tuile.
zögunin,
TumI
uniaet
lunt. het
,gicelt
Nt N

eoGnn
slubni⸗

nmohüſ⸗
elenn
lirioetdt
Uiart

po
atumil⸗
el naum

oe.

Dobore

di laen
0

(221.) ☛

E Sabbatho inter eruditos quæſtio eſt,
an Lex illa jam in ſtatu illo primævo
locum habuerit. Multi ſanè ex Reforma-
tis id negant, quos ſequitur Celeberr. Du.

Thomaſius, quanquam etiam non pauci

fint inter eos, qui id affirment; Apud Pa-
tres primnitivz Eccleſiæ in utramque par-
tem hæc quzſtio fuit tractata. In Negati⸗
vam inclinat Juſtinus in Dialogo cum Tri-
phon. Tertull. ib. contr. Jud. Damaſc. Pro
affirmativa ſtant Anguſtinns, Cbr goſtomus &
Theodoretus, & cum lis B. Lutherus, quæ et-
iam nobis longe probabilior videtur, ut-
pote Scripturæ S. magis conſana.
Nam Primò, Deus akcieur Katim poſt ab-

ſolutum Opus creationis benedixiſe, & ſan-

Gificaſſe diem ſeptimum præ allis diebug,

Geneſ. 2. v. 3. ubi verba ſunt: Et benedixit

Deus diei ſeptimo, & ſanttificavit ipſum, cum
in eo ou BISSET ab omni opere ſuo, quod crea-
verat D ElIS; Sanè hæc verba aperté oſten-
dunt, benedittionem & ſanttificationem hujus
diei, ſpectaſſe ſpecialem quandam ejus di-
ſtindtionem ab aliis, & conſecrationem ad cultum
divinum; ut ille quaſi natalis mundi, &
tanti beneficii memoria recoleretur; ut lo-
uitur Philo de Opifcio bominis: Ut proin
tuſtra ſit Franciſcus Gomarus & alii, qui
* PrO=

prolepſin hic fingunt, & contendunt, re=
ſpici ad locum Exod. 16. v. 4. ubi dicatur:
Benedixit Deus diei ſeptime, & ſanttiſicavit
eum, nempe tum, quando manna ante de
cœlo piuens, depluere ceſſavit. Fruſtra,
inquam, hæc dicuntur: Quanquam enim
nolimus negare, quod Scriptura, quando-
que prolepſi utatur; nunquam tamen ad
eam eſt confugiendum, niſi rei natura, aut
circumſtantia, aut neceſſitas id ſuadeat: At
verô nihil horum hic occurrit, ſed potius
variæ rationes obſtant, quò minus admitti

talis prolepſis debeat. Primò, quia ut Deus

quieviſſe dicitur ab operibus ſuis hoc die

eptimo propriè & biſtoricè, non prolepticè:
Ita & benedixiſſe & ſanctificaſſe illum: Uno
enim tenore iſta proponuntur, & de eodem
die ſeptimo Creationis debent intelligi,
non de alio ſimili, quod etiam notat arti-
culus — demonſtrativus. Secundèò, quia
poſità prolepſi ſenſus verborum Mofis erit,
Deus poſt ſex dierum opus peraétum quie-
vit die ſeptimo, ideò poſt annos bis mille
quadringentos & quinquaginta tres bene-
dixit ſimili diei, & eum ad uſus ſacros ſan-
tificavit, quod quàm durum ſit & coactum
nemo non videt. Tertiò nulla folida ratio
afferri poteſt, cur Moſes voluerit in fim-
. piici

ar
ſibiüe
Uuisdte
id nſer
uner⸗
Umiam,
in gtamm
tepfu,
llptbre
mdo, d
un in
sgne
ne a
Ronle
Men
ibe⸗
fupont
Unen
1 ſ
ſinit,

n ſahe
ahfin
are⸗
(k
nd
lt exe,
(Alzenl

lkhei

Ndnt
Midcan
ſicien
Inmed
Ultke,
Uümein
Cntr
1tanet
Ne
Glengt
ligiu
us An
iautben
in hoce

Puhit.
Umboo
letolen
tintlin
notata
Hndo gu
Mobren
unguie⸗
bis ⸗
ges dene⸗
zans h⸗
ccorblun
Dlchado
kuin.
ſie

6 (223.) £
e — „ ecerte-
plici hiſtoriæ ſeu rerum geſtarum, bis mille
annis antequam extiterint, narratione, ali-
inſerere, quod ſuo tempore demùm
fatum erat; Cum hoc apertè tenderet ad
hiſtoriam, quam texebat obſcurandam po-
tius, quam explitandam, nullo addito iſtius
prolepfis, vel minimo indicio. Unde Cornel.
4 Lapide te ctè ait: Planiſemè Deus à mundi
exordio, diem illum ſandlifcavit, id eſt actu
frſtum inſtituit, colique voluit ab Adamo,
ejusque poſteris pio otio & cultu Dei ma-
Ble gecolendo beneficium Creationis
Secunda ratio nobis eſt: Qnia Exod. 16.
v 23. Mentio fit Sabbathi, tanquam jam
noti & ſolennis inter Iſraelitas ante ipſam
legis promulgationem, in datione mannæ:
Cùm jubentur colligere die ſexto & ſepti-
mo, quod Sabbathum erat Domini. Iünd
eſt, inquit, quod edixit ehova, quiæs, Sabba⸗
thum ſanttum eſt ebovæ Ccras, quod oocturi e⸗
ſti, coquite bodie. & v. 26. Sed diebis collige⸗
th, die verò ſeptimo Sabbatho, non erit, & V.
30. Conſiderate, quia DEUS dedit vobis
ipſum Sabbathum, manete quisque in lo-
co, ne exeat quiaque è loco ſuo, cilicet ad

colligendum manna, ſic quieſcebat popu-

lus ſeptimo die, quod dici non poſſet, niſi
Jam

(224.) £

jam tum Sabbathum inſtitutum fauiſſet &
præceptum à DEO. Nec excipi debet: Hic
demum inſtitutum fuiſſe, quum Dominus
ait, cras futurum Sabbathum. Quia quomo-
docunque legatur, ſive cras eſt, ut plerique
interpretes vertunt, five in futuro cras erit,
ut alli nonnulli, quorum neutrum eſt in
Hebræzo, hoc non notat primam Sabbathi
inſtitutionem, ſed tantùm ejus confirma-
tionem & hortationem ad illud ritè obſer-
vandum; Nec tam ſolennis diei inſtitutio,
tam obſcurè fieri debuit, ſed ſolennem et-
iam & claram præcepti divini declaratio-
nem habere debuit.
Tertiô, quia verba præcepti quarti, re-
cordare diei Sabbathi, ut ſanttifices illum, non
obſcurè innuunt legem hanc non tunc
primò datam faiſſe, ſed tantùm renova-
tam, poſtquam in deſuetudinem veluti ab-
ierat, ut curam fingularem in hac re adhi-
berent, nec poſteà traderent hoc mandatũ
oblivioni, ut anteà fecerant, quod verba ſe-
quétia confirmant, ubi repetit Moſes ratio-
nem inſtitutionis allatam Gen. z2. de requie
DEI, G& benedidtione ac ſandtiſicatione diei ſe-
ptimi, quod ſatis indicat Sabbathum tum
Inſtitutum fuiſſe, quando ratio illa locum
habuit. Unde Calv. in Exod. 20. I1. Ex hoc
loco,

1.
ſen t
W ſehe

r en

tleſte

Qurta
(werſ.
ſolns re⸗
s

Ulr ol
Uhn i
Unn fui
in leſ⸗
Weun dt

Gir ne
eteztd
lcrit ſdi

Merim

nltoi⸗
ptut
luen

—
nfiick
Geber A

NDomime

uftomo
uküe
Uocttsi,
unckin
n Wict
8lar⸗
dd⸗
Uinchonn
lennener
Ceclain

guati ,.
ionon
Don kune
n Lencde-
elwic
c Kadi⸗
e manditi
Aietbaſe
loſes tatr⸗
de fepe

ore ei⸗

thum tun
Ualocun
II. Ex hoe⸗
ſoco⸗

6 (225.) D

loco, inquit, probabili conjectura eliitur, Sab-
baibi ſandtitatem priorem Juiſſe Lege, ſcil. Mo-
ſaica. Et certe, quod ante narravit Moſes, Ve-
titos fuiſſe die ſepltimo manna colligere, videtur
ex recepta notitia & uſu ſumtum. Et quum-
Des Sandtis tradiderit ſacriſicandi ritum cre-
dibile non eft, omiſſam fuiſſe Sabbatbi obſerva-

Quarta ratio ſumitur ex Epiſtola ad Heb.
4. à verſ. 3. usque ad 10: ubi oſtendit Apo-
ſtolns zequiem illam æternam, in qua feli-⸗
citas cœleſtis vitæ ſtabit, quamque DEUS
Gliis fuis præparavit, non modo per terræ
ſantæ poſſeſſionem, verum etiam per Sab-
bachum, jam inde à condito mundo adum-
bratam fuifſſe; ut rectè id exponunt An-
dreas & Eucas Oſiandri: DEUS ergò quie-
ſcens die ſeptimo, abſoluto opere Creatio-
nis, eum diem ſanctificavit tripliciter; Ex-
emplo, facto & Præcepto: ExEMPLO, dum ipſe
quievit, non quaſi laborando feſſus eſſet,
ſed quia non modo defüt novas produ-
cere Creaturas, ſed & quia acquievit & com-

placuit ſibi in opere ſuo jam conſummato,

præſertim in homine ad imaginem ſuam
condito, iisque facultatibus inſtructo, qui-
bus virtutes DEl in operibus ſuis ſplen-
dentes agnoſcere, & celebrare valebat⸗ U-
P 6⁶

s

de FacToO ipfſo ſan tificavit DEUS Sabba-
thum, cum hominem recens conditum ad
contemplationem operum ſuorum intro-
duceret; quare Sabbathi infſtitutio, cum
confum matione operum divinorum, &G
maximè hominis immediatè con junéta eſt;
ut tam excellens machina & opificium in-
centivum eſſet Amoris Divini; calcar ad
gratiazum actionem, ſtimulus ad laudem
0.

& gloriam Divinam.

Pariter & PRECEPTO ſandtificavit; nam

exemplum ſuum voluit eſſe Regulam pri-
mo homini: Et ſanèe, cum nemo ſanus ne-
gere poſſit, quod Adamus etiam in ſtatu
integro culum DEO tanquam ſummo Be-
nefactori & Authori exhibere debuerit, u-
na cum uxore & liberis, quibus in devo-
tione, precibus, gratiarum actionibus, hy-
mnis præire par erat, Ita convenlens quo-
que fuir, ut certus dies à DEO ipſo in illa
Qorrz deſignatus, ſumeretur, in quo ab
oranibus aliis operibus liber Homo toto a-

nimi & corporis impendio DEO vaca’et.

Neque hæc obligatio, aut ratio ceſſavit,

homine lapio, maximè cum ipfi certa ſpes
recanciliations cum Deo data per Promihio-
nem Evangelicam; Hæc enm recordatio
QEETIS DEI incentivum ipfi debuit elc
a

—
oen
inüdie
orem,
oMum.
Upre
r, goo
hr cap
1l
No s
dan
zm
enmman
Eelim in
e ſirt

ci e
Uefitti
emit
leres

ge ſeoo

lmer d⸗
n le
ſhntori
upati

H

EUSK.
Ondtund
Okunn Inr.
uto, cn
inonn, 6
njnbit.

Pfcim D

A d

A lulen

conh: un
eglinſ.
ofannen.
m ilkin
ſaonobe⸗
eheint⸗
Sintere
iens l⸗
40
V0 1010 *
aaet.

eboitelie
14

ad cultum Numinis Supremi, ut nempe ſe-
ptimũ diem eo magis impenderet ad devo-
tionem, ob novum beneficium à Deo ipſi
collatum, cum ejus tangeretur miſericor-
dia præ Apgelis lapſis. Huc pertinet à for-
tiori, quod Chryſoſtomus dixit in Epiſt. ad
Hebr. cap. 4 v. 13.
E' Teober ι S.1ιααι diντσναααιυπ ι ε
απ ς ν à Ged n5Xνιτιαο Tννο οναντ[˙
viav aα. & 7α uMWν 7 75 Sdνααα α
αα ααdRsτovwj, 9. a Poe‿ααα 75 7 * õ
wa* seαοι Ewinde velut præludiis quibwudam,
& grigmaticè aocuiſſe Denm, ſeptimum quem-
que diem in cgelo hebdomadis conſecrare & ſe-
parare Piritnalium operationi.

Reflexio Practica.

Cernis ergo, ù& AvIMA MEA, quæ ſint par-
tes oftcii tui: quam ſanttè tibi ſit habendus dies
Sabbathi. Creator tuus in eo quievit, ut tu
Jnieſceres in illo; & ut in Deo QuIETEM tnam
quæreres. SeX tibi ſunt conceſſi dies, ut tua
tractes negotia, victumque tibi & Tuis quæras.
Unum ex hebdomadario Circulo vult, ut in ſo-
lidum conſecres Creatori nunc etiam Cratioſo
Reparatori tuo.
Ingratiſima & AIMA MEA, fi tam ſan-
P 2 Rum

t (2 ⁸.) &

—————

Rum, tam ſalntare praceptum negligis. In tnum
diſpoſitio hæc divina ſancita est commodum
Quid enim fruttuoſius, quid ſnavius, ꝗquam unioè
auherere DEO ſuo, tanquam rerum omninm-
FNI, G& SMAO BONOD.
Hune diem ſi Creatori & Reſtauratori tno
impendis, æternitatis colliges fruttus. Nihil
fruſtra DEO impenditur; nihil ſine ingenti fœ-
nöre. Won eſt otium ſterile in DEO qnieſcere;
ſed eff ſummum pietatis exercitium, quæ opn-
lenta & certa poſſidet promiſſa hujns && æternæ
vitæ. Non fruſtra in diei iſtius conſtitutione,
nec MAXNE neo VESPERA noOminata. In aterni-
tate, quam QOnies Sabbathica reſpicit, nec MANX
eſt nec VESPERA, ſed inocciduns Beatitndinis
inexplicabilis Dies.
QOnare, AIMA MEA, diem hunc QnErIS,
nnice Dο tno conſecra: Nihil ex illo tibi, ni-
hil mundo, omnia Authori & Reſtauratori Tuo
tribue. Impar quisque invenitur ad ſingula,
dum confuſa mente dividitur in plura. Zotum-
pnunc giem, ſicut totum cor tuum, vel nibil de-
liderat DElUS tnus. Minus D & M amat qui
aliquid Cun Eo amat. Unicnm eſt Circuli
centrum, in quo omnes lineæ concurrunt. Uni-
eum quietis noſtre centrum eſt DEUIS. Deſipit
qui extra Deum, in tempeſtnoſo mundo quietem
quærit. Nibil extra centruu ſunm Aricfnert
J*

—

vne
uuftn
hne i
n, N
l re
!:
eſtien
Uldd.
lier
naxin
atimni
n Mu
uifin
uln o

Aplim,.

ys anue
itna
Aenita⸗
1l ſ⸗

i

ee
Uhnotve⸗
Conni
tlgpnene

gfctokg

. Nl
iuntſ⸗
iſe
che⸗
Been
Hintine,
Iui.

rec AH

euiini

Alutls⸗
lottin⸗
toni Nie
. el,

INtn

ltbi de⸗
eſt Ci
iit.
10. Difn
140 gri
ſin
-

5 (229.) &

Phyſicorum eſt regula. Extra Deum æternum-
eſt nanfragium, & perpetua deſperationis infe-
lioiſimæ in nietudo. Væ, inſuſurrat Tibi Augn-

ſtinus, væ animæ andaci quæ ſperavit,ſi à Te, 6

DAlIS, receſſiſet, ſe aliqnid melin habituram:
verſa & reverſa in tergum, & in latera, G
in ventrem, & dura ſunt omnia. Zu ſolus
QIs.
Wmnioè ergo, anima mea, uti per totam vitam
ita maxime in die no væ Creationis Tuæ, exbibe
Te DEO, quà ut ait melliftuns Abbus, ſumma
Beatitudo eſt. creans mentes ad ſe participan-
dum: Vivificans ad jentiendnm, afficiens ad ap-
peten unm, dilatans ad capiendum, jnſtificans ad
ſtandum coram tremendo Tribnnali divino. Is
eſt, qui Te fæcundat ad frutum. Viſitat ad con-
ſalationem. Format ad æternitatem. Ducit ad fe-
licitatem. Circumdat ad ſecuritatem. Implet in
Bonis omne deſiderium Satiat ſolus cor no-
ſtrum.
O æterna veritas, & vera charitas. & quie
ta gternitas ad Ze ſuſpiro die ac nocte. Da, ut
in Ze ſolo quieſcam: qni es plenitudo Lucis,
multitudo pacis; ſecuritas
perennis.

P 3 QWU⅛H.„-

L3 (230) *

QESTIO XXIV.

* “ 5
An in primo ſœdere locum hba-
buerint Sacriſicia?
Summa.
1. Exponitur, quid notet vox Sacrificii.
2. Liberatur ab æquivocatione.
3. Pontificiorum ſententia recenſetur, qui pu-
tant ſacrificia eſſe Juris naturæ.
4. Alterum extremum, quorundam Patrum
proponitur, qui putarunt, ſacrificia nun-
quam fuiſſe præcepta, ſed permiſſa tan-
tuam.
5. LItraque ſententia rejicitur, & vera ſtabi-
litur.

Nobie eſt hoc punctum, & meritò hic

loci tra tandum: Ubi quæritur, An cul-

tus DEl per Sacrificia in primo fœdere locum-
habuerint? ubi obſervandum-
1. Sacrificium in vi Nominis nihil aliud
notare, quàm ſacrum factum, id eſt, Majeſtati
Divinæ conſecratum, ſive opis ad Divinam-
Gloriam quovis modo relatum. Auguſt. in lib.
10. de Civit. DEI cap. 6. definit Sacrificium
generaliter, quod ſit omne opus, quod agitur,
ut ſandla ſocietate DEO inhæreamuns, relatum ad
illum bonum finem, quo beati eſſe poſſimus.

Aliis dicitur oblatio fatta DEO in recognitio-

nem

hrene

ar, A

*
lt, 4d

6 /0
n nn⸗

Mrr⸗
Uone no
motione
1, poſt
10D70 /7

Ula

) Oor⸗!
nerz!

. A
. Ue ſenſthug

Kkid
mponnan

7 55

P
W de
lihtii

gl, hh.
Emhunun

cthchumn.
etinila en.

pera
Wenokre

u, .
lee leuu

ttilaluud
Miiſun

Divitett-.

cikciumn
dootur,
5
eltunal
poſimu
Hevgnii⸗

(231)

7 1HbH5 , „ . r- —
H Domini. Alii dicunt, quod ſit
blatio religi ſa, 4. ter
gelns g ei Jud inter veniente Sacerdotis
ſehannr Rerio⸗ res aliqna dedicatur & con-
2 „ 2 . oy s,
Keaarar, 8 itu ſacr divinitus præſeripto de-
na1111, 4 cultas divini ſpiritnalis teſtincatio-
e en⸗ externum.
ta Oor⸗ H port 1glo Soripture mul-
cnc noaco, quæ ſub modo allata defi-
“ non comprehenduntur: Ita Gratia-
1 poſtir Divinique Wnuminis jnſta celebra-
2² Imbp 2* P2 1 .- 7
ſacr Feia perret quæcunque beneſficia
IS appellantur. imò abertur ita ſen
per DEO ſacriße PI Jubemut ita ſem-
Behefiee ſacriſicare, Pſalm. 50. V. 14 Sic &
Rehcentiamn ,⸗ qua con manicamus
ceſſitatibus San nunicamur e-
l⸗ zus Sanctorum Paulus Sacrifici
appellat. Hebr. 12. Vv. 16. Quin Scri t .
nen Opera tantům bona Reriſi ii eppels-

tione defig:
01 E daeugnaak. ſed & 08 3

eifenn DEO & ſactifcari. Siſtenda zuiyer
Un e noſtra in bo ſtiam D „0 Kom 12
. 1. Ubi corpora cuùm dicit
utandus de ora cum it Panlus, non eſt
putandus de ea ſolu

quæ ſenſibus patet, & aàl 1 parte lod⸗
diſtingniti Parer: & ab anima contre di-
nas e ras ſed corporum nomine perſe-
1as integras intelligir, ut alibi non rarò
Rom. 6. V. 12. 2. COor. 3: V. 10 rd⸗
Sed de h . .„— * . „
G ac im . .
Sacriſicii hic on elt gus acceptione voeis
V eſt quæſtio, nemo enim
* 4 ne-

(232.) £

negare poteſt, quod ita locum habuerint
in primo fœdere.
Obſervandum tertiò Pontificios Dodores.
ut eò majorem Sacrificio Miſſæ peatenſo
Authoritatem conciliarent ſtatuiſſe, Sacrificia
propriè dicta JRIS EssE NATURA, & ſic
non tantùm cum natura cœpiſſe, ſed etiam
ex præſeripto legis naturæ præcepta eſſe. Un-
de inquit Thomas Aquinas 2. 2 dæ quæſt. 55.
art. 1. quod in qualibet Mundi ætate, & apnd
quaslibet hominum nationes ſemper fuerit ali-
qua Sacrificiorum OBLATIO. Quod autem apud
omnes gentes ſit, illud vel maximè naturale eſſe;
Et ſic oblationem Sacrificiorum eſſe de /n-
re naturali: Unde communiter Pontificii
ſtatuunt, Adamum etiam in ſtatu integro
ſacrificàſſe, atque adeò obtuliſſe victimas
in fignum dJebiæ ſubjectionis & homagii:, nam
inquit, Gregorius de Valentia de Miſ. Saorif.
lib. 1. c. 4. 1pſam naturæ noſtræ rationem de-
clarare, ut illa animo & corpore divinitus do-
nata eſt, ita convenire, ut D E0O corporis etiam

præſtet obſequium; Quod obſeq ninm per ſacrifi-

cia fiat.
Ex altera parte ſtant nonnulli ex Patri-
bus, qui cenſent ſacrificia nec in jure na-
turæ fundata eſſe, nec Deum propriè lo-
quendo habere Authorem, ſed permiſſa
tan-⸗

mtün ſ
Lyyptlort
. ſerif
Ulret,
ieſt The
N de
ubrun
. ſiheenori
Loptiize
molare,
etn,
liten pen
nptunm
ince⸗
Amn nar
nit
ndeczl
Eu ſahtu
tir
nps!
lulep
ihniter
(hennr,
Reunc
ldoret
icir 1
ubar

* (233.)
biii tantum fuiſſe, ne populus Iſraeliticus ex
Egyptiorum commercio imbutus, ſi nulia
GDn iph facrificia concederentur, quæ Deo im-
aee molaret, Diabolo offerret: Et hæc ſenten-
Ref tia eſt Theodoreti hibr. de Græcor. affect.
uAe curand. Serm. VII. de Sacrific. ubi ait: Iſrae-
lein lem longum tempus in .gopto verſatum, pra-
de. vieque moribus illins regionis imbutum, & ab
toꝗe. Agoptiis edodtum, idolis ac dæmonibus hoſtias
Sal immolare, jamqne in harum rerum habitu con-
feid. ſtitutum, liberare Deus deſiderans, ſacrificare
engd gquidem permiſit, non tamen omnia, neque ſalſis
ni Agoptiorum Diis, ſed ſibi ſoli., ac vero Deo.
lete t. Ejusdem ſententiæ fuiſſe Hieronymus
honacdi videtur, nam ad locum Jerem. 7. v. 2 I. ita
inege diſcurrit: Manifeſtè intelligitur, quod pri-
dcmn mum Decalogum dederit in tabulis lapi-
uum deis, ſcriptum digito DEl, & poſt offenſam
AuI Idololatriæ caputque vituli, poſteà juſſerit
nen“ ſibi magis fieri quàm Dæmonibus:
Vinitist Paria leguntur in Eſai. cap. 1. v. 12. ubi
pori ein dicit: Hoſtiæ ergò & inmolatio victimarum non
er ſſ⸗ principaliter à DEO quæſita ſunt, ſed ne Iolis
offerremur.
jerkif Secundum hanc ergò Hieronymi &
jer Thecdoreti ſententiam tantum abeſt, ut
roptil ſacrificia in ipſo naturæ jure fundata fint,
Nemili & in Paradiſo jam locum habuerint, ut po-
⸗ p „ tius

*à (234.) 39
tiùůs demum Pon Legem Sinaiticam fue-
rint permiſſa; Et coriginem habuerint tur-
pi iſſimam, nempe 1eN. Senereia, & cultum
ololatricum.
Veràm enim verô, uti ſentent ia Pontiſi-
ciorum IN ExCEesU peccat, nimium extol-
lendo ſacrificia, & illa inter præcepta Juris
naturæ ponen ado; Ita hæc peccat IN DErFk-
Gr, dum inter PERDMI35A tantuùm refert, &
non inter præcepta, ne quidem poſitiva.
Qod kraquet Pontificios attinet, facilè
illi reiciuntur; Nam id dicitur eſſe Juris
naturz, quod corch humano eſt primitus in-
ſenptũ, teſte Paulo Rom. 2. v. «4. & ad quod
homo à natura inſtructus eſt, nullo docen-
te, ad quod non dosti, ſed facti, non præ-
ceptis inſtituti, ſed à natura imbuti ſumus;
At verò immolandi Deo vidimas, nullam
habemus naturalem inſcriptionem, uti e-
videnter id arguit diverſitas ſacrificioarum
apud diverſas gentes: Nam Perſæ immolant
ſoli equum, Latini porcum Telluri, quæ
Iſraelitæz abominabantur. Nec ulla eſt in-
clinatio naturalis ad maétandum potius
hircum, quàm canem. At non diſcrepa-
rent populi inter ſe circa materiam & for-
mam & ritum ſacrificiorum, ſi ſacrificia es-
ſent ex dictamine Juris naturæ, ſed potius
ſumma

umma
lirecte
laclb.
Uenn Noy.
i klir n
itenpo
iconti
uen,
rkuis
uharebit
ſefnabitu
borro,
iſczm.
guen
MMoln
lrte del

Uut hde⸗

Weia P
liſcit
Ukale.
Cnmee
nine
epſen

Mem
ulter

Mkcen

—,—
an i⸗
eigr
ACulon

☚1

Fünero⸗⸗
enſet
D.
Nleken 4
et, ſile
ele ſvi⸗
mninin.
Acod
Coren⸗
ndn Pr⸗
ilunns
, Unlann
en, Uie⸗
fciorun
immolnt
i gue
ekin⸗

pobins

ilcrepe⸗
8 ſol⸗
liſcier
d ins
anma

5 (235.) S

ſumma apud omnes eſſet conſenſio. Nam
uti retè Cicero loquitur lib. 3. de Rep. cit.
Lact. lib. 6. Inſtit. c. 8. de lege naturæ diſſe-
rens: Non eſt alia lex naturæ Romæ, alia Athe-
nis, alia nuno, alia poſthac, ſed && omnes gentes,
omni tempore, una lex & ſempiterna && immu-
tabilis continebit, unusque erit communis qnaſi
Magiſter, & imperator omnium Dens Gc. Ille
legis hujus Inventor, Diſceptator, Lator, oni qui
non parebit, ipſe ſe fugiet ac N ATIRAM hOminis
aſpernabitur.
Porrò ſi naturali inſtin u homines ad
ſacrificandum incitarentur, tum nulla eſſet
gens, quæ non offerret ſacrificia; At veròôò
nulla olim ſacrificia cæſa à Germanis docet
Cæſar de bello Gallico lib. 6. nec Druydas
inquit, habent, nec ſacrificiis ſtudent. Nec
Americani Barbari, ab Hiſpanis nondum
ſubacti ſacrificant: neque Judæi jam à mul-
tis ſeculis.
Quin nec Iſraelitica Eccleſia ſub Æ gptia-
ca ſervitute ſacrificabat, quæz tamen hac ra-
tione egiſſet contra Jus naturæ, & in perpe-
tuo peccato mortali vixiſſet: Nec fuéte ſacri-
ficia inter judæos annis ſexaginta, qui in-
terceſſerunt inter everfionem Templi &
reditum & captivitate Babylonica. Quis ta-
men diceret, Danielem, Eſram, Zorobabe
em

(236.) £

lem & alios pios in eo tempore vixiſſe con-
tra Jus naturæ.

Tertiò. ſi ſacrificia Deo placentia inſpi-

ciamus, conſtabit ea typos fuiſſe & reſpe-
xiſſe Chriſtum, ſacrificium illud perfe ctiſſi-
mum pro peccatis totius Mundi, atque a-
deò in ſtatu integro locum non potuerunt
habere, tam non, quàm non opus ibi fuit
Mediatore. Sic Gen. 4. v. 2. 3. 4. 5. dicitur,
quod Abel ſacrificaverit, & quidem ut Pau-
lus explicat, FIDE, Hebr. I1. v. 4. ubi A-
poſtolus de tali Fide loquitur, quæ reſpe-
Rum bhabuit ad Meſſiam. Hæc enim ratio
fuit. quod Abelis oblatio grata magis fuit
DEO quaàm Caini, quia videlicet ille ſup-
plicationem ſuam pro impetranda remis-
ſione peccatorum inſtituit per ſacrificii
propitiatorii cruentam oblationem, Xρ
a aεαιατανοσρaàbs ue ſanguinis effuſio-
ne non fit remiſſio peccatorum, atque adeò
procul dubio Abel reſpexit ad 7& νοα
2 ri misα & 7α Hεαοα. Rom. 3. v. 25. At
verò Cain dona ſua obtulit tantùm quaſi
ex Opere operato. Unde benè B. Gerhardus
in hunc locum: Quia, inquit, ſacrificia de-
buerunt eſſe typi unici propitiatorii ſacriſi-
cii, in ara crucis à Meſſia offerendi, ex eo
colligitur, in primogenitis pecudum ex di-
E

—
ins inſtit
un igitu
er prir

Gun obtu

gie!
lennn De
nd ſed
et Gen
uch non
ſex ſe
Aie kee
llgiftez
igeni
uin,Ae
knümd
Kuncd
ſiti al
lüch De
cſite
udnil
In (hni
Ar.
mmnprite
lertia
nittit
ere tt

nnn

riſecn.

Nti ii
elnß⸗
icii.
laer
Poteetn
bitit
5 Grin
n⸗
4
luenße
eninaid
ngsfot
ileſi⸗
knni⸗
ſacnhei
en,
geffai⸗
bezli
. NegN
15. 4A
in udl
emardu
ibcindt⸗
rühait⸗
i 1 1o
—
e⸗

= —

8 (237.) 5*

vina inſtitutione ea debuiſſe offerri; Car-
num igitur à Divina inſtitutione diſceſiile
& ex privata intentione fruges in ſacrifi-
cium obtuliſſe.
Sic & ſacrificium Noachi ex arca egre-
dientis, Deo placuit, non quia ex inſtinetu
naturæ, ſed quia ex fide fuit & Meſſiam re-
ſpexit Gen. 8. v. 20. unde dicitur: Odoratus
eſt ebova odorem quietis: Nam ut arcam
Noach non ex impulſu Luminis naturæ,
ſed ex fide paravit, atque omnia quæ fecit,
ex fide fecit, Kbr. 11. v. 7. Ita etiam ex fi-
de ſactificavit, quæ ſcilicet ferebatur in Me-
diatorem in tempore pro peccatis offeren-
dum, & reconciliantem nobis ob peccata
infenſum Deum.
Secundò dicitur ſacrificium illius Odor
Quietis, alluſione facta ad nomen Noæ, qui
faciebat Deum quietum & ab indignatio-
ne ceſſantem. Non ſanè quod ex hbeſtiis
matatis illa ſuavitas eſſet, ſed ob Antity-
um Chriſtum, qui ſe exhibuit victimam
EO, ad odorem bong fragrantiæ, Hebr. 8.
verſ. 2. quique fuit Mundi per peccatum
corrupti reſtitutor.
Tertiò ad jecta eſt Evangelica conſolatio.
promittit enim Deus, ſe non amplius velle ma-
ledicere terræ propter hominem, etfi fignentum:
rordis

. .

36 (238.) *

cordis hominis malum ſit à pueritia. Neque ſe
velle ultra percutere omne vivens Jnemadmo-
NHum fecerit.

Ubi conſolationem Evangelicam eſſe lo-

quitur parenthefis illa de ſigmento cordis ma-
1o, quæ manifeſtam ſpondet aaνιοαν τι—☛ a-
agliuæray ſen peccatorum remiſfionem,
propter venturum ſemen mulieris, Rom3.
v. 2 5. eamque ſponſionem illuſtrat locus
Eſa. 54. v. 9.
Quod alteram ſententiam Theodoreti
nempe & Hieronymi ſpeetat, ſtatuentium.,
ſacrificia ab Authore DEO non fuiſſe pro-
fecta, ſed conceſſa tantùm in medium ma-
joris mali, ne populus Iſraeliticus more
Egyptiaco immolaret diabolis, uti fecit in
vitulo aureo, ea planè verifimilis non eſt,
nam primò ſacrificia fuere Dno oblata, diu
antequam populus Ifrael in Egyptum de-
ſcendit, & quidem talia, quæ Deo grata &
accepfa fuere. De ſacrificio Abelis, Gen.
4. in antecedentibus jam audivimus, quod
fuerit Deo gratum: Dicit enim Moſes, re-
ſpexit Dominus ad Abel, & ad muxera ejus,
quæ verba quid ſignificent, explicavit In-
terpres omni exceptione major Paulus,

Hebr. 11. v. 4 fide potiorem hoſtiam Abel
quàm Cain obtulit Deo, perquam teſtimo-

nium

nααυ

lum ob

Uun pe

ver
10 dcit
Me in
(citei.
Dbreatu
in exp
Men pr
ort
War,y.
atoren
uabel
Thefelzti
U Deo
idelien
I 60
(nnene
sit
ee len
kattz ze
lcoret

1.

ſecun
o obe
run di

((di
cai

1 Meee

eſonimr⸗ .

aneleh⸗

Monre

1 „
eteh Tu e

Diſtoren

iNn ,.

Rarlocns

heotori
tventunm
iilero⸗
Hum me
cos More
mikeelin
io von et,
blra diu
Ptutm .
glati
elis,Cen⸗
nus, qud
Moles,⸗
nerd eft⸗
licavit n
. Panlus,
hiambel
bteftime⸗
nlumm

62 (229.) 8

nium obtinuit, quod eſſet juſtus, teſtime-
nium perhibente muneribus ejus DEO:
Quæ verba duplex robur habent: nam pri-
mô dicitur ex fide oblata fuiſſe ſacrificia,
inde jam ab initio. Secundò, Deum in illa
ſacrificii oblatione ex fide offerentem, re-
muneratum eſſe Juſtificationis teſtimonio.
Prius expreſſis verbis declarat Paulus: Sunt
autem prorlis dα—woιάτνα in religione, FipEs
& τ ο ονοιτιραν. Hæc enim habet præcepta
& doctrinas hominum, quibus nititur, Co-
lbſſ. 2. v. 22. «3. Quarum paradoſis juxta
Salvatorem noſtrum irtitum facit manda-
tum DEI, Matth. 15. 6. Fides contra niti-
tur revelatione Divinæ Voluntatis, ut, qui
cultus Deo ex fide præſtatur, includat pri-
mòôò obedientiam, qua DEO vocanti pare-
mus, & Objetum ſalvificum & fiduciam
ad obtinendas promiſſiones, Hebr. 11. v. 0.
Phraſis itaque in illo capite frequens zi-

n

se per fidem tria compleétitur, primòô vo-

luntatis ac mandati Divini cognitionem,
quà docet ſe illa τιαπα coli velle, deinde
objetum quod reflestat in Chriſtum.
Tertiò obedientiam cum fiducia promis-
ſionum divinarum, vid. verſ. 25.
Quod ipfum etiam habetur in verſ. 7. e-
jusd. capitis, ubi de Noacho ſermo eſe &
dici-

e (240.) *

rre..

dicitur, quod PER FIDEM. Noachus parave-
rit arcam εααaνααιε π Craculo edoéctus, de
divina Voluntate & Salutis ſpe, deinde iu-
Xa GnWεε, pio tremore & timore DEO obe-
diens. Rurfſus verſ. 8. ubi de Abrahamo
mento fit per filem, Abraham abiiſſe in lo-
cum, quem Deus ipſi in hæreditatem de-
ſtinarat, quomodo? KæXS ανα, aU-
diens Deum vocantem obediit mandato;

ſimiliter notatur fidei obedientia, qua en
hieνAbel soM„αοε α „N ι vair,

quando dicitur fide ſacrificium obtuliſſe.
Absque xenuælous enim, quo Deus reve-
laſſec ſe ſacri ficiis ci velle, nulla fuiſſet
ixz Sοαοαα νασναιadeoque nulla fides ex
definitione Apoſtolica, Hebr. I1. v. 1. Ab⸗-
que vocatione Divina nulla fuiſſet in ob-
latione obedientiz teſtificatio, utpote ſine
qua obedientia Deus victimas deteſtatur,
1. Sam. 1 5. v. 22. Eſa. 1. v. 11. 12. Quis re-
qniſivit hoc de manibus veſtrice; Quæ ipia ver-
ba malè eò trahuntur, ut inde ad àρρι=
aaa referatur prima ſacrificiorum obla-
tio, quaſi ea non fuerit præcepti, ſed per-
mi in populo Judaico. Non enim loqui-
tur ibi de ſacrificiorum & victimarum ob-
latione ſimpliciter & abſolule, ſive ea ex ſin-
cero cultu offeratur, ſive non: Sed de ral⸗
us

. et

us lcri
smamb
wo capit
ler ſegui
Necez l
ntum ca
Deo Nl⸗
Dominns,
lftas, pe
n Pialti
Non n
nn inli⸗
kalkkhr
Prcehe,
hgcen
Nberigre
Celirea
Meninih
ne ere4
MN Didu
Oprien I
erum
lio quo
Uleden
1 aG.

Us eik.
en, 4

Cencet.
M0ce. .
AMhtnno

taten e
man, .
unluo;
e

nen

obeuit:
gla fule
la Rder
N. M..
lerincb⸗
e ſne

geſtatur,

Ls 7e⸗

ipla e⸗ Ve

edr 1
um ol⸗
ſed e⸗
im loqu
atu
ea ei ſn⸗
le

8 (241.) £½

d

Pus 1ſa ncrikclis, quæ ab impiis & hypocriti-

cis manibus ve aiebant, prout hoc conſtat ex

toto capite primo Eſalano; aliàs enim pa-
riter ſequeretur, quod Sabbathi cultus &
preces ad Deum, non eſſent Præcepta, ſed
tantùm conceſſa, nam & ila re jiciuntur à
Deo; Sabbathum && Jeſta alia non feram, dicit
Dominus, v. 157. & cùm extenderitis manus
veſtras, per preces, avertam oculos meos, G&

oum mi ultiplica veritis orationem, non exan-,

diam.
Non malé Titinus ad verba v. 1I. Quor-
ſum miihi offertis kam orebras victimas? Nam
licet IN SE bon ſint, & à me inſti itutæ, imò
præceptæ, tamen ut à vobis offeruntur, mi-=

hi diſplicent. Primò, quia impuro corde

offercis, Prov. I5. v. 8. Secundô, quia ne-

glecta vera pie ate interna, ſanctitatem o-
munuem in illis externis ſactificiis ponities, Je-

rem. 7. v. 4. Tertiò, hæc legalia ſacrificia,
non niſi umbræ ſunt & typi ſacrificii Mee-
ſiani, in quod non reſpexére Judæi. Vid.
Cyprian. lb. 1I. contra Jud. c. 16. Cyrillus,
Baſilius, Procopius, Dionyſius, Leo Calig.
Alterum robur ſententiæ noſtræ conſiſtit
in eo, quod dicitur Deum teſtimonium de-
diſſe Abeli Jjuſtificationis, 1 ααιονινν =-
5 ναα. Kæsvger Mri vis αςασι αιπα
O1ν.

L2 (242.)

—

ε. Quod teſtimonium non accepit Cain:
Qasnquam autem non exprimat Apoſto-
lus, in quo illud ſteterit, indubium tamen
eſt, quod fuerit Viſibile: Unde plerique He-
bræorum Magiſtri, nec pauci ex veteribus
& recentioribus Theologis cenſent, quod
fuerit incendium victimæ per ignem cœiitus
delapſum; quam ſententiam etiam adopta-
vit B. Getherdus in Comm. in Ep. ad Heb.
Inde Theodotion referente Hieronymo in
qq. Hebraicis verba Moſis ſic reddidit, α
ννιον.ν, & inſtammavit Dominns ſnper ſa-
criſicuum. 4
Alii quidem nonnulli cenſent, fignum
illud ſtetiſſe in eo, quod fumus ſacrificii A-
belis aſcenderit ſurſum, ſacrificii verò Cai-
nis deſcenderit deorſum, ſed in hac opi-
nione eò minus eſt probabilitatis, quia ſi-
mile nihil legitur in aliis ſacrificiis faétum,
contta quod flamma cœlitus delapſa ſacri-
ficia Deo grata abſumſerit, in multis legi-
tur. Sic in ilo die quo fœdus pepigit Deus
cum Abrahamo, illudque ſacrificiis inau-
guraretur, ignis tranſit per medias viécti-

mas, vaccam triennem, capram trinam, &

arietem annorum trium., diſſeétas per me-
dium, Gen. 15. v. 17. Sic & in prima Aa-
ronis oblatione egreſſus à Domino ignis
de-

⸗

erxorvi
liper alt
(Cckeoni
unes un
n eg
Crt
Komon:
ſemcdite
liltimas,
Dun, 2.)
Ktem Unn
ly guis
Abraha
genereli
un llns 6
eiltun
ogte
n vRe
Wo⸗
m cole
in vclee
Unti, Pun
IInA
le inen
Dnino
u, der

—
denita
et Aotr.
inmumen
kignele.
Nſbeibus
lt
en Cenrs
Mde
alkt
pnonn
öct,
s le⸗

t,fgum
criel4
ſena.
kropi⸗
guia
un,
ha ſacii⸗
lis leg⸗
it Dens
1s Mal-

1s Vi.

inam, 4

pen me⸗

Ima Ar.
no guls

le⸗

L2% (243.) ₰

Hevoravit holocauſtum, & adipes qui erant

ſuper altare, Lev. 9. v. 24. Portò quoque

Gedeonis ſacrificium carnes azymosque
panes cum jure deſuper infuſo, ignis de
petra egrediens abſumſit, Jud. 6. v. 21.
Quartò in dedicatione Templi: Cuùm

Salomon abſolviſſet preces ſuas, ignis de-

ſcendit è cœlo, & devoravit holocauſta &
victimas, & Ma jeſtas Domini implevit do-
mum, 2. Chron. 7. v. I. Denique ad cœle-
ſtem illum ignem provocavit Elias in lite
illa, quis ſit veruz Deus, an Baalim, an De-
us Abrahami, Iſaaci & Jacobi, ubi Pro-
pheta exclamavit, DElUIS, qui eandierit per
ignem, ipſe ſit Peus. Atque ſuper holocau-
ſtum illius cecidit ignis, & devoravit ipfum

holocauſtum & lapides & ligna, pulverem

quoque & aquam in magna copia ſuper-
fuſam, 1. Reg. 18. v. 24. 28.
Noluit autem Deus per alium ignem,

quam cœleſtem vel recens è cœlo dela-

pſum, vel conſervatum in altari holocauſta
incendi, puniens hropterea gravifſmè Na-
tabum & Abihu, filios Aaron, inferentes in
altare ignem alienum, nam egreſſus ignis
à Domino illos devoravit, Lev. 10. v. 1.
Ex dictis conſequitur, ſi accuratè volumus

loqui, per ſacrificia factum fuiſſe fœderis

2 *XοDún

Ze (244.) “8.

õ ſeu fœderis novi dedica-
tionem, rupto & abrogato fœdere Na-

en

turz, cujus revelatio prima facta fuit %

77 Meν Gen. 3. ex promiſſione ſeminis
beaedicti, per verbum éαuαε⅛hz⅝ÿ, quod im-
pletum eſt in diebus carnis Chriſti, mi-
gränte 7 úνιοXâα, quà Veteres fueére e-
n hαονRοα de Chriſto venturo, in Evan-
gellum az tovνQ dictum, quo promulga-
tus eſt Ohriſti adventus in carn”nem.
Conſequitur ſecundò, ſacrificia ex una
parte habuiſſe reſpectum legalem in quan-

tum fuerunt præcepta, ſed primaria inten-

tio & principalis ſcopus ſacrificiorum erat
Evangelica repræſentatio: Sicut enim es tan-
tum placuére DEO, quæ ex fide fuére pro-
fecta, ita queque id reſpicere debuerunt,
quod vera & DEO placens Fides reſpicit,
nempe Staterem & Satorem Foœderis Novi
Quogd ipfum facilè conſtabit, ſi omnia
ad ſacrificiorum illorum ritum pertinentia
examinemus. Nam primo Sacerdos apud
Deum in Sanétuario agens, ac pfo populo
ſacri ficans, ſiguram geſſit Chriſti Mediato-
ris ac cauſæ noſtræ apud Deum Sufſcepto-
ris: anc dixit: Ecce venio, ut faciam Deus
voluntatem tuam, in qua voluntate ſan-

ti-

mar
en
0, coll
decn
ind uc
nhonet
ſuchlan
Utut, l.
Ciſtur
kn,
urn ad
vextor,
loner
lums
benyte
huirin
n o
.(2.
Eecator
(on gu
(iinta
lerd
nſeane
Leniſet
NNIn)
caltor
eit 4

Cede.
edere N
kure

e ſenind

ln

Prti,m
es ſie⸗
DLim
nnlge⸗
n
GaA
ingur

viNtel-

un era

mnes dan⸗

eieſ⸗
bverunt,
5 ehier
kns Mor

ſ omnin
inentlu
lorapul

0 Popult

Meoato⸗
duleepi⸗
gam Den
a
nlate lal
4

II⸗

(245.) £

Gifcati ſumus per oblationem corporis
Jeſu Chꝛiſti ſemel factam, Hebr. 10. v. 9.
10. coll. C. 2. v. I0. 1I. & cap. 7. V. 22.
Secundò victimæ typum Chriſti gere-
bant luculentum, nam ut iis à Sacerdofe
imponebantur peccata Ifraelis, quod in
piaculari ſacro ſingulari cum ritu perage-
batur, Lev. 16. v. 21. 22. Ita fecit Deus in
Chriſtum incurrere peccata omnium no-
ſtrum, Eſa. 53. v. 6. Deinde adductio eo-

rum ad altare, mactatio, ſanguinis effuſio,

& extorum in ara inflam-natio, quid nifi

paſſiones Chriſti, omnesque ejus modos
ac formas fgurabant. Præcipuæ autem in
hoc myſterio erant victimæ ilz, quarum
ſanguis inferebatur in San tazrium; quæz
cum pro univerſo cœtu offerentur, Chrſti
ſangninem non tantum prb gente, Ioh. 3.
ver. 52. ſed pro omnibus ad remiſſionem
peccatorum effaſum, Matth. 26. verſ. 28.
Cum quo & per quem ipſe etiam in San-
ta in:ravit Heb. 9. v. 12. præfigurabant.
Tertiò expiatio typica per illa peracta,

(cùm ſanguine tum omnia mundarentur,

nec niſi effuſo eo conſtaret remiſſio, Hebr.

9. v. 12.) & ſuavis odor quem Deus inhe-

locauſtomatum fumo ac nidore odorare di-

cebatur, Lev. I. v. 9. 13. 17. & cap. 4. v. 4.
Q 3 conf.

₰

(246.) 79

conf. Gen. 8. v. 2 1. Chriſti hoſtiam acce-

ptam & fragrantiſſimi odoris apud Deum

Patrem fuiſſe, eumque generi humano pro-
pitium redditum teſtabatur, quem propo-
ſuit Deus propitiatorium per fidem in ſan-

guine ejus. Rom. 3. v. 29. Eph. 5. v. 2. Non

enim victimarum ſanguis Deum placare

poterat, Hebr. Io. v. 4. Sed nobilior ſan-

guis requirebatur, cu jusvis ac dignitas o-

ſtendebatur. Quz ſapientia illa DEl erat
in expiandis peccatis, quam in occulto ſibi
manifeſtam prædicat Propheta, Pſalm. 51.
V. 8. 9.
Tandem ut in ſacris epulis de victima-
rum carnibus tum Sacerdotes, tum in Ev-
chariſticis etiam Iſraelitæ offerentes come-
debant, ita præfigurabatur, primò Sacerdo-
tem debere eſſe unum, cum victima, adeo-
que eam comedere debere ad ferendam
iniquitatem populi, Lev. 10. v. 17. Quod
non niſi in Chrifto locum habet. Secundò
omnes quoque fideles cum viétima pro ſe
oblata uniri, & de Chriſti ſacrificio partici-

Pare debere, quod in participatione reali

S. Cœnæz potiſſimùm peragitur. Ubi com-
municantibus Salvator dicit: Accipite, co-
medite, hoc eſt corpus meum, quod pre
vobis traditum eſt in mortem. ca
232

4
1
et eſſa

men

R
.

“

.. ⸗ 0

—
Cheit

elr II. )

.
1

11 In guo
C
llace
elma
Penci
uile
nalen

In
Ulad

—,—
flan n.
pud Den
mope⸗
en opo⸗
leninte⸗
NN
un un
Nlir⸗
lntuo⸗
0Dler
cecdto
Maln /1.

lima⸗
n in Ly
es ON⸗
5arenco⸗
na Ader⸗
ſeencan
„Cl

Gecunc

uiproſe

hhatic.
one kesl
Dbi con⸗
Ppite o.
nod e

(E⸗

6ſ (²47.) £

Cœterum ſicut ſacrificia V. T. typi erant
in Cheiſtum, ita adveniente illo ceſſare
quoque debuerunt. Sicut nocturnæ um-
bræ, quin & ipſe auroræ ſplendor, Sole jam
ſupra Horizontem aſcendente recedere de-
bent. Quod etiam ſatis clarè prædictum
fuit, Dan. y. v. 27. Dimidio ſeptimanæ fa-
ciet ceſſare ſacrificium & donum & apud
Jer. 11. v. 15. dicitur: Etiam carnes ſanle
tranſibunt à Ze.

QUXST. XRXV.
De
Fœderis Primi Violatione.
Quomodo ruptum fuerit Fædus
primum?

Summa.
1. Quæ Driko & cauſa rupti primi ſœderis.
2. In quo iteterit fœdifragium illud.
3. Qus ſtatus hominis peccantis.
4. UInde potentia labendi. .
§. Helmonti ſententia de primo peccato ex-
penditur; in qua putat primum peccatum
fuiſſe carnis luxuriam, ſeu copulam car-
nalem.
Idimus fœdus primum, quà ratione
illud à Creatore Summo cum Homi-

Ae

ne ex mera benignitate ſancitum, quàm
multa in eo liberaliffime promiſſa à DEO:

Quæ concditio fuerit ad jecta, & quæ alia

illuc pertinere viſa ſunt: Videndum nobis
nunc eſt, quomodo tam ſacrum fœdus im-
piè Homo ruperit, id quod aliunde hauriri
non poteſt, quam ex hiſtoria Moſis, qui

erdinem rei Divino calamo expoſuit. Nos

methodi gratiàa, ita negotium tractabimus,

ut primò exponamus Authorem defe tio-

nis, five fœdifragii. Secundò, defe Rio-

nem ipſam. Tertioò, quis fuerit ſtatus ho-

minis, dum peccavit, an habuerit inclina-
tionem ad peccandum. Solent equidem

de tempore etiam quærere autheres, quam-

diu primum fœdus duraverit, & quando
illud violatum. Verùm quæ Scriptura non
revelavit, ea lubentes ignoramus. Quin
religio nobis eſſe jure debet temeraria præ-
ſumtione aliquid certi hic definire.
Author ergò defectionis nemo alius eſt,
quâm rebellis ille adverſus Creatorem ſu-
um Spiritus, Diabolus, nam is eſt,
⁶2 5Üp2cααι⅛, Apoc. 20. v. 2. a*ροοοaπτι6
osαα dn 26ρααρ, Joh. S. v. 44. ⅝ειον I.
Theſſ. 3.v. 5. Id quod ſatis ex hiſtoria Mo-

ſis apparet, illi enim animali, quod ſerpens

dicitur, neque vis loquendi à natura ine-

rats

masmaunpiui
1, Hequ.
uts Di⸗
Mruwel
boninem
Uii tent⸗
(xla i
n ade
nte una
Deun, 4
iecerat
en hor
lito Coꝛ
umun De
pon
lortuse⸗
Mne
inherd
i & n
lumnt⸗
Dius3
linent.
☚
Utrat,
lgutu
Nlocum i
Indaſiſe
Uhemcc
Mirenn

Ukelnir⸗

Cde Nr

ſoſe, i
olit M
2Cinn

eed.

leedho⸗
ſtnuhe
itinclne⸗
zennilen

esuun.
Cunde

tuunen
6. C
natirr
e.
5 iuek,
cen i⸗

4
rn

orla M

Aſeee

Stuudne⸗
ſahy

(249.)

rat, neque argumentandi, obſeſſus itaque

fuit à Diabolo, qui per ipſum tanquam per

inſtrumentum præſtigias ſuas exercuit, &
hominem ad violationem fœderis cum Deo
initi tentavit.
Cauſa impulſiva interna movens Diabo-
lum ad deteſtandum illud factum fuit ex

parte una cupiditas vindicandi ſe contra

Deum, qui ipſum ob rebellionem & cœlo
de jecerat, ex altera parte invidia contra fe-
licem hominis ſtatum, nec forſitan defuit
libido dominandi, ut videlicet genus hu-
manum Deo eriperet, & ſibi ſub jiceret.
Isͦ porrô nen rectaà Adamum ſed Evàm
adortus eſt, cujus rei duæ Cauſæ produci
poſſunt: Una à calliditate Diaboli Seduéto-

ris: haud dubiè enim difficilior fuiſſet vi-

SGoria & triumphus de Adamo quàm de
Eva, non tantùm ob ſexûs præſtantiam, ſed
ob varias alias rationes, nam 1. paulò anti-

quior erat Adamus, quàm Eva, & ſic plu-

ries Divinam erga ſe benevolentiam exper-
tus erat. Secundò, DEUS ipſum alloquio
dignatus fuit, & creatum extra Paradifum,
in locum illum deliciarum introduxit, ma-
nu quaſi ſua: Tertiò, Ipſum Mundi Impe-
ratorem conſtituit totius, & ut rectè inau-
guraretur, omnia animalia adduxit, ut iis

QS ne-⸗

62 (250.)

nomina imponeret. Quz omnia ſicut lu-
culenta argumenta erant ſummi faveris
Divini, ita ſine dubio hæſeère in Adami ani-
mo & inclinationem ad gratitudinem pro-
vocabant. =
Noluit ergò Diabolus totidem beneficiis
obſtrictum Deo Adamum priméò tentare,
ne planè ſuis votis excideret. Igitur Evam
aggreſſus eſt, tanquam Inferiorem pruden-
tia & circumſpectione. Alteram rationem
quidam deducunt ex Providentia Divina,

ut nimirum inter Adamum primum & ſe-

cundum, qui propter Genus Humanum
fatus eſt αασπα 2. Cor. F. v. 2 5. & 2ατα.
e Galat. 3. v. 13. Illuſtrior eſſet analogia;
quam tamen rationem ſuis Authoribus re-
linquimus.
Cùm verò duplex ratio tentandi poſſit
eſſe, una Interna, & altera Externa, dicen-
dum non eſt, quod tantùm licuerit Dia-
belo in Evam, ut eam INTERNE tentaret;
repugnat id etiam ſtatui Integritatis, quan-
quam ſi id licuiſſet., procul dubio efficacior
Tillet Interna, fi Externa quoque acceſſis-
et.
Illa verô externa tentatio, quz ſola
propoſitione Ob jecti peragitur, neque ne-
ceſſaria erat, obverſante oculis Evæ ipſa ar-
bore
)

e ſeien
DNAEva
pmunis.
n. Q.
mnadno
n vaſi
ſamor
Un infiun
Ucentan
ovN P
nuseratt
le holui
bid nale
umm ad
nte n
olen
Um, nnihe
Un. Sar
Dhhunhon
Inel 60
Amirer
leſbir⸗
n el nec
Ule nee
Men verz
ungtilen
AuIum ho
8 uben⸗

S=

—
iaßtente
ni kane
Alanian⸗
Cuen ⸗

Nherii
o tne
gtubun
uulen.

Narcnen

Droine,
un ⸗
Omanurm
an
Andlogt
Otlhunne⸗

Nipot
nn leen⸗
eit Dir⸗

tentatet,

tisqwer⸗
eſficacld

accelit

gun ſ
leque he⸗
. A⸗
bore

2 (251.) W

bore ſeientiæ Boni & Mali, neque multum
apud Evam promotura, utpote quæ eſſet

immunis ab omni inclinatione ad peccan-

dum. Quapropter ad Evam expugnan-
dam admotæz fuer ant argumentorum quæ-
dam quaſi machinæ; quam ad rem opus
fuit ſermone externo, qui facilius in ani-
mum influit, ſi cum aurtbus inſonat, de-
mulcentur interim oculi illius conſpectu à
quo vox prodit; ad hunc ergò ſermonem
opus erat forma externa. Propriam oſten-
dere noluit Tentator utpote in qua ſine
dubio maledictio fuiſſet deprehenſa. DEl
formam aſſumere vel æzmulari non potuit,
obſtante providentia & natura DEl, non
quod noluerit, ut cenſet Placæus, quaſi ea

forma inidonea fuiſſet ad traducendum

Deum. Sanè nihil aptius fuiſſet ad ſedu-
cendum hominem, quam ſi diabolus in ha-
bitu DEl apparuiſſet.
Adami verò formam ſi induiſſet, obſtru-
xifſet ſibi viam tentandi Adamum per E-
vam, ſed neque bruti animalis figuram fi-
mulare neceſſe erat, cùm vera præ ſtò eſſet:
novam verò rei non creatæ formam fruſtra
excogitàſſet, nam & nullos eſſe præter ſe &
maritum homines Eva noverat, & omnium
quæ in Paradiſo erant animalium, nomi
. *

5 (252)

& figuras memoriâ tenebat, & delectatur
in hoc Satanas, ſi ad Creaturam perden-
dam & Creatoris gloriam obfuſcandam,
Creatura abuti poteſt. Minimè igitur mi-
rum videri debet, ſi ſerpentem adbibuit,
qui quantò erat aſtutior, reliquis agri be-
ſtiis, tanto erat aptior Diabolo.
Petr. Molinæus diſp. 3. de Angelis H. 44.
cenſet, ſerpentem hunc fuiſſe forma con-
ſpicuum, igneis oculis, radiantem auro, &
notis luculentis interſtinctum, denique ta-
lem qui Evæ oculos in ſe converteret, qui-
que ante hac non una apparitione blandis
vocibus ſe Evæ inſinuarit, adeò ut facilius
fidem ei adhibuerit, jam præconcepta opi-
nione de ejus erga ſe benevolentia, quique
talis fuerit, ut ei uni non integræ ſpeciei
applicari debeat, quod Moſes de ſerpentis
calliditate dixerit: addit etiam, forſitan Evam
neſciviſſe, an aliquibus animalibus præ ter
hominem ſermonis uſus à DEO conceflus
fuerit.

Ulterius procedit Laurentius Kamirez

pPentecontarchi ſui cap. 1. fabulatur enim
Evam lufitare ſolitam cum ſerpente, eoque
ſinus ornare, & colla & brachia, ideoque

monilia in hunc usque diem fieri ad ſerpen-

tum fimilitudinem, quæ hediè r.

rwerrrrutu
Menrur.
centea
Umur,
Edac
Uobolos
lo puen
tenin ge
konni e⸗
edat, 0
AI Ktca
mn gui⸗
Ataeente
lezuce
AComm
ol ue
launetk
n, a
MN 1 4
ened
Luilebann
iulee 1e
In Aco
eicdeng
elloner
cenl

rrr
deed
tampenr.
tllender,
neggun
n but,
öigide

geleſ
rwacen⸗.

kenand,
Ceugntr
rlejeh, ll⸗
e blndis
Ur ſechin
cep
in,gule
g ſee
eſepenn
lhus N tel

Mcoreelin

Nenin
ror enn
nte,e

3, deoge.

iadſepen
ſe 6

(253.) £

pellentur. Verùm ifta are eDi, & ſine

ſufficiente ratione diéta meritôò non atten-

duntur.
Sed ad rem redeamus, ad ſeductionem
ipſam. Ubi hiſtoria ſacra nos docet, qued
Diabolus inſidias ſuas ſtruxerit primis no-
ſtris parentibus, non circa legem naturæz,
ea enim quia verbis promuigata non erat,
& omni ex parte cum rerum natura con-
gruebat, opportuna tentationi non erat.
Sed circa legem Poſi tivam, cujus interdi-
Qum quia verſabatur circa rem natura ſua
indifferentem, & naturali hominis libertati
compedes in jiciebat, videbatur cum natu-
ra ejusque connata libertate Pugnare. Ac-
ceſit Comminatio dura admodum à DEO
appoſita, ut morte moriatur, qui de arbore
illa comeſturus erat. Ubi tamen non ex-
preſlum, an mors inferenda eſſet ab ipſo
Deo, an ab arboris illius vi naturali.
Hic verò Diabolo callididimo noſtro ho-
ſti videbatur commodiſſimum, retia ſua
tendere ac explicare, aggreſſus eſt præce-
ptum & comminationem divinam, i1pſiue-
que fidem ſoilicitavit.
Et quidem primò ambiguam Propoſuit
quæſtionem dicendo Gen. 3. verſ. 1. anne

Pracepit Deus, ut non comederetis de o-

mal

2 (25⁵4.) £
mni ligno, ſive arbore Paradiſis quaſi dice- mn ao
ret, videtur, quod in ea ſis opinione, Eva krt4
Creatura DEI, quod non habeas hberta- Mins
tem comedendi de fru &ibus Paradiſi, cum imindh
tamen ſcias Te cum Marito Tuo Monar- M,
cham conſtitutum eſſe totius univerſi; aut Mpoft
ergò putas omnes fruétus Tibi eiſe prohi- AAhe
bitos hujus horti amœniſämi, aut unius ualt!
tantùm arboris: Si omnes dicis, abſurdiſſi- 1 Mens
ma es Eva, quæ ceaſes Deum fruſtrà con- Mhade
didiſſe tam fœcundum hortum, aut Deum Modbor
tam invidum aſſeres, qui uſum fruétuum ehye
amœniſſimerum homini adimat, & beſtiis Ireye
concedat, ſupra quas tamen paulò antè ho- Iqhe, H
mo abſolutus Dominus fuerat conſtitutus. Al
Si autem cenſes, unam tantùm arborem uimabo
eſſe prohibitam, hoc non minus eſt omni men
rationi disconveniens: Abſurdum enim umm
eſſet fingere, DEUM cùͤm reliqua omnia ümen
conceſſerit, unam eamque pulcherrimam uley
arborem excepiſſe, quam tamen ipſe manu 3 eunto
ſua condiderit. Sitam eam in medio horti, Winde
ſicque hominis viſui perpetuò objectam (m
eſſe, non in torturam oculorum & illuſio- vbei8
nem appetitus; Deo ipſi feri in juriam, ſi umdn

iſta cogitentur, nam ipſum benevolentiam ebeien
. ſuam in omnibus homini teſtatam hacte- onhlent
nus feciſſe; rationem nullam eſſe, cur in Eatiad

Uuna

—
quahi⸗
tione ed
eis bber
Midii,cut
o Hontt.
Uunelreu
leleoe
,e nni
Hloceroh⸗
Greicon.

,At en.

fucun
Aleltis
Hantedo⸗

lrorme

N aboen
gekoon
dum enmn
omnit
hemimam
Dſeman
dio hon
objelin

§ Hul

olentlan
halte⸗

62 (25.)

una arbore ſeverum ac rigidum Deus ſeſe
voluerit oſtendere: Superſtitionem eſie,
maxima ſibi conceſſa exiſtimare, ac domi-
nium in beſtias, in arbores, in fruétus o-
mnes, & tamen obicem tam auguſto Im-
perio poſitum, per unicam arborem.
Acd hoc infidioſum argumentum recdte
reſpondit Eva, illudque ex Verbo Dei ſol-
vit: Dicendo de fructibus arborum come-
detis; at de fructu arboris iſtius, quæ eſt in
medio horto dixit Deus, ne comedatis ex
iſto, neque attingatis eam, ne moriamini.
Cujus re ſponſionis ſenſus eſt: Non poſſuam
accuſare, quod rigidè nobiſcum egerit
Deus, ſed liberaliter potius, utpote qui o-
mnium arborum fruétus nobis indalſit, &
unam ſaltem excepit: Non eſt rigidus, qui
maximam meſſem concedit, & unum gra-
num frumenti ſibi ſacrum habet. Et ha-
Renus Eva virum ſe præſtitit, & telum Sa-
tanæ tentatoris repreſſit ac féegit. Nam
quod Ambroſ. lib. de Parad. cap. 10. cen-
ſet. Evam jam peccaſſe addendo ad ver-
bum Dei, & primum peccatum ſtetiſſe in
eo, cum dixit, ne tangeremm, id enim in
Lege Dei expreſſum non eſſe; nos non ha-
bet conſentientes. Neque enim additio

e, arin eſt in his ad præceptum divinum, ſed ejus

Une

Ex⸗

8e (256.)

expoſitio, & qui prohibuit eſum, jure præ-
umitur, prohibuiſſe etiam contactum,
cum fine contaétu eſus non potuerit lo-
cum habere. Accedit, quod arborem illam
Deus ſibi habuerit ſacram & devotam, tan-
genda itaque curioſis manibus non erat,
quanquam in his nolimus cum quoquam
litigate; Convenire tawen hanc ſententiam
noſtrorum Theologorum hypotheſi cen-
ſemus, qui infidelitatem primum fuiiſe-
peccatum rectè aſſerunt; de quo infra.
Devictus in primo congreiſu Satanas, ſeu
ſerpens Inſidiator, ad comminationem po-
Keriorem reſpovuſionis partem tranſit, at-
que eam enervare ſtudet: dicendo, non
moriemini, volens dicere: Non eſt hic ſen-
ſus verborum Dei, utpote quem nulla ra-
tio pro ſano habere poteſt. Quoenim con-

flio DEUS mortiferam arborem in horto

iſto felicitatis & deliciarum, & in ipſo qui-
dem medio tanquam honorabiliore loco
collocaſſet, & cuùm alii fructus faciant ad
vitæ conſervationem, cur iſta data eſſet, ut
eam deſtrueret. Contrarium Deum ipſum
expoſuiſſe in titulo hujus erboris, cum
ipfam vocayerit arborem Scientiæ Boni G
Mali. Non énim poſſe arborem eſſe mortis,
quæ ſcientiæ ſit, cuùm ſcientia actus quis-
piam

—
Pian ſtl
mus.
bere, cn
Leaerce⸗
Alm enl
onane,
n, peen
Uee Deus
Creras 1
oprio n
Lere pot
le allar
Mappt
lins
Mhubest
lne tawer
len, goe
dlrn
Aullſtide
NMuno guo
lueni
0weletis
wetore!
Aerda
uih, n.
Uen poh
Undens

Conadm
pocvent h
deniln

erclant .

6 Nonentt
vonun
ſeutennun
ockie.
Nun iüle⸗
Noin.
Katnnen
tionenxe⸗
D .
ceanh, Ket
ktie⸗
en wNite

eninen.

3 n hon
iniploh
biliore 10
faciant!
ta ellenl
eum ir
vokis, l
tie Puib

eſle nm

ctus gr
Pr

* (257.) £

piam fit hominis vitalis, & quidem nobi-
lichmus. Animam hominis oſtendere, ſe
vivere, cùm per ſcientiam & cogitationes

ſe exerceat. Aut igitur comminationem

falſam eſie, aut impoſitionem nominis:
Non hanc, quia pulchritudo fructus oſten-
dat, peculiarem aliquam ipfi ineſſe vim;
nec Deus rebus his Creatis fallas nomen-
claturas imponere ſoleat, quod Eva ex
proprio nomine & Adami Con jugis intel-
ligere poſſit: Ergò comminationem illam
eſſe falſam, aut non rectè perceptam vel
malè applicatam.
Et ſanè licet hic diſcurſus in ſacro textu
non habeatur, explicité & totidem verbis;
exitus tamen funeſtus tentationis ſatis in-
dicat, quod ſimilia aut æquipollentia ſer-
pens aſtutus & Diabolus tentator attulerit,
quod facilè colligi poteſt ex ſecundo argu-
mento, quo Diabolus uſus fuit.
lta enim inſtitit: Novit Deus, quo die
comederitis, eo aperturos ſe oculos veſtros,
& vos fore ſicut Deus ſcientes boni & mali,
quæ verba ita &απ εαροια Dn. D. Oſiander,
Cancell. quaſi dixiſſet Satanas, dicam quod
res eſt, non veſtro Bono, ſed ex invidia
Deus prohibuit uſum hujus fruétus, ſcit
enim Deus, quod in quacunque die come-
R detis,

6 (258.)

U——.—-—-— —— —

detis, aperturos ſe oculos mentis veſtræ,
ut plura longè intelligatis, quàm hucusque,
& vos futures ſicut Deus, æ quale: Maje-
ſtate & felicitate perſonis Trinitatis, Wa-
ximè in ſcientia Boni & Mali, quod vel no-
men haic Arbori impoſitum vobis dicere
oteſt.
Alii cenſent, Diabolum in his verbis
Deum non invidiæz ſaltem, ſed & malé u-
ſurpati in hominem Imperii arguere vo-
luiſſe, ſuaſiſſeque homini primo, ut vincu-
lis iſtis ſe extricare, ac ſuo arbitrio ſua di-
ſponere, cumque Deo velut ex pari vivere
incipiat, quod guſtato frutu ilicò aſſequi
poſſit: Cùm enim homini omnia conceſſa

†

ſint, ſolam iſtam arborem ejus felicitati ob-

ſtare, quò minus Creaturarũ om nium Do-
minus & Hæres, Mundique Princeps agno-
ſcatur. Itaque hoc repagulum frangen-
dum. Nec diu deliberandum, cùm fructus
adeò amabilis ſit & jucundus, ac nullo cu-
ſtode ultro expoſitus, ut credibile non ſir,
Deum hominem ab illo repellere voluiffe:
Vel ſi repellere voluerit, hoc ſummæ non
tantùm invidiæz, ſed & impotentiæz eſſe,
dum hominem velut parem metuens à fe-
licitate illa deturbare voluerit.

At verò ſi benè res perpendatur, ſi &
ſtatus

ee

Katus n
homigis
Koria Di
Mobis ven
ſent per
lolnben
os Denn
gvamdon
Imprel
lien gu
nerz en.a
n, um
iunns ad
M pim⸗
ndollere
WIN. 1
gingo
nncont
Uille,
Moing
n god
iſen
Unnecim
Un m
t, tale
hoeil
n kulle

is vekn,
lwande
deer M
is, nr.
lelno.

Gen

Pö ret
Enzer-
ee.
NNe.
ioluce
P ee

icdd.

izaomelt
leitnticd.
niumde.
cehrage.
fiangen⸗
n fuule
nulocr
leheni
e wule:
Imtne nol
enti
uenn

atut,
ſtatus

(25⁵9.) 3*
ſtatus Integritatis ſive perfectiones primi
hominis, in Intellectu ac Voluntate, & a-
ſtutia Diaboli confideretur, non videtur
nobis verofimile, quod tentatio iſto modo
fuerit peracta. Quis enim crederet, ſi Dia-
bolus beneficentiſſmum erga homines pri-
mos Deum, qui obſequium erga ſe, ten-
quam Dominum & Creatorem in re facil-

lima præſcripfit, invidiæ non tantùm ſed &

impotentiæ accuſaſſet, quis, inquam, cre-
deret, quod Eva non advertiſſet, quod iſta
merz eſſent calumniæz adverſus Creato-
rem, cum hoc ipſum quilibet jam Chri-
ſtianus advertat: quis non potiuùs diceret,
quod primus homo juſto ſtatim zelo ex-
canduiſſet contra tam impium & blaſphe-
mum os: Tentator verò ipſe callidiſhmus
levi negotio ſcire potuiſſet tam cruda &
impia contra DEUM argumenta & facilè

ſolvi poſſe, & per hoc ipſum præſtigias de-

tegi: Proin nobis probabilius videtur, ſi di-
catur, quod omnis Satanæ Impoſtoris fraus
eò fuerit directa, ut mulieri perſuadeat,
cum nec invidia, nec metus in Deum opti-
mum maximum & ſanétiſſimum cadere
poſſit, tale præceptum de non comedendo ab
eo proficiſci non potuiſſe, illudque rectè
non fuiſſe intellectum. Sanè quivis ex
1 2 com-⸗

(2 60.) S

communibus principiis naturalis luminis,
quæz tamen in reſpeétu ad primum lumen
vix (cintillæz ſunt tenuiſſimæ, ſcire potuit,
in Deum invidiam & metum non cadere,
at cadere poſſe centies citius, defectum &
ſiniſt am apprehenſionem propofitionis in
megtem hominis.
Unde etiam portò exiſtimamus, quando
D abolus, larvatus Doctor dixit, novit Dem,
hoc ipfum juramenti inſtar fuiſſe, & pro-
vocalle Satanam ſub ſpecie pietatis, (nam
in Angelum Lucis ſe transformare novit)
ad Deum ipſum tanquam teſtem, cùm et-
lam hæc phraſis ſub Jjuramenti formula in
Scriptura legatur, 2. Cor. 11. v. 11. Quo
ipio Imaginem geſſt Pſeudoprophetæ il-
lius, qui defcribitur Apoc. 10. v. I1. Ut cor-
nua habiturus agni, & locuturus inſtar dra-
conis.
Hoc Juramento cùm fidem ſibi conci-
lia ſſet Pater mendacii, & nefandi doli arti-
fex, novam facit propoſitionem, & polli-
cetur Evæ zqualitatem cum DEO, ernis,
inquit, uti Deus: nempe non abſolutè, id

enim facile ex lumine naturæ redarguete

poterat Eva, ſed in inferiore hoc Mundo,
inque ejus dominio & principatu: In quo
veluti Deus aliquis terreſtris viveret homo,
. cun-

ar

cunctie

C

lens libe
bor con
len præ
Uarimr
tere ft
mllalq
Un pert
Udille

om ſel
Vuifc

W ipſim

ult. u

Uotehi

Min al

etabil

inhiro

ELlnigt.
i ſel
N, ey
Ment,

mMmnli dbi
Ceterd

Ennt

eennt

Elonni
ie ut
n caert
üNn
CKuongn

ugunh
MDeN;,
E⸗
Ti,(an
Nevont)
unet⸗
mola in
W
Wpetr .
1. Uco-
ipſtaren⸗

bi cond
doli at.
,
0, eill
ſolutd,i
dargbet⸗
. Mundo⸗
u: Inuo
ethond,
con⸗

(261.) &£

—

cunétis Creaturis imperans, nullis legibus
adſtrictus vel impechtus, ſed plena gau-
dens libertate ac poteſtate, quam ſola illa
arbor conſtringere videbatur: Spondebat
item præſtigiator ſerpens beatiſſimam ac
planè immortalem vitam, nam etiam hoc
efficere fruétum arboris ſcientiæ boni &
mali, ad quem nec error, nec peccatum, nec
mers pertingere queat. Deum non fruſtra
indidiſſe pulcherrimæ arbori auguſtum ti-
tulum ſcientiæ boni & mali, ſed hoc ipſo
ſignificaſſe quanta virtus in eo latitaret, &
hoc ipſum illud fuit faſcinum, per quod
Eva dementata, in peccatum tandem con-
ſenſit, atque de vetita arbore comedit.
Unde Divinus Scriptor porrô ait: & vidit

Eva, quod bona eſſet arbor ſeu fruétus ar-

boris in cibum, & pulcher oculis & aſpetu
delectabilis, accepit & comedit, deditque
etiam Viro. Curta & brevis periodus, ſed
ingens & funeſtiſſima tragœdia per eum
deſcripta. Non enim mulieris aut etiam
viri, ſed totius generis humani Cataſtre-
phe, & ex feliciſſimo ſtatu deturbatio ibi
contenta. Reatus enim totius generis hu-

mani ibi concluſus.

Cæterùm quia dubitatio oriri poſſet, un-
de nam tanta gravitas iſti peccato? Quæx
R 3 ratiO

5 (262.) —

— ——

ratio, quod comeſtio unius fru ſtus tantam

ſtragem ſecum trahere potuerit? ſciendum:

Non unum peccatum in eo actu concludi,
ſed multiplex.
Nam Primò Paulus in genere illud de-
ſcribit per insbedientiam, Rom. 5. Per In-
obedientiam unius peccatores conſtituti
ſunt multi, quid autem gravius eſt, quàm
ſi Creatura contra Creatorem rebellet, &
obedientiam deneget.
Secundé; Per illud peccatum fœdus illud
tam gratioſum ruptum eſt, qued Deus in
Adamo pepigit cum toto genere humano,
inter fœderis conditiones erat Immortali-
tas, & per omnem æternitatem feliciſima
fruitio æterni & incommutabilis Boni videi.
viſio & fruitio DEl. Sed hæc tam ingentia
Bona fœdeè per iſtud peccatũ perdiderunt.
Qogd benè obſervavit B. Pufendorf, unde
de Jur. Fec. p. I1I. ait: Adami delidtum non
eſt metiendum ad modulnm delictorum, quæ ſim-
pliciter ad verſus præcepta Legum admittuntur,
ubi proportio inter materiam delidi & gravi-
tatem pœnæ obſervari ſolet, quæ proportio in-
patctis fendalibus non attenditur. Ubi & iſtud
accedit, quod .
Tertiò peccarunt, incredulitate ſive in-
ſidelitate, dum fallacibus ſerpentis verbis
ma-

—
mipem
woniſi⸗
elle
per ſer
lo ere

Ammen
oltribar
1ſum,
ytatem
t, Naru
opak
Uun lan
gecdnte

danna

ilo, czrt
Uices ſ
hece
beſoren
uitoN
odoridr

—

tnstinten

ſcendn
Uconc;

ellce.
„5.Ne.
CoNimd
el un
elet,

CHEAuld
Demin
humtn,
ſelolioa
Pniweci
hingeni
ldiserunt
rt und⸗
Ugnn on
, gur.
niteter,
Gnf⸗
Poti 1.
Ku

eſwein
is erbi
i⸗

88 (263.) *

majotem fidem adhibuere, quàm maximis
promiſſionibus & feveriſimis Commina-
tionibus DEl Creatoris: Quid aurem gra-

vius eſſe poteſt quàm plus credere Diabo-

lo, per ſerpentem fibilanti, quam Creatori

4

ſuo per amicum colloquium ſuadenti, &
tam ſuaviter imperanti; Ut facilia imperet

& immenſa beneficia ſpondest.
Qartô. Homicidium commiſere primi
noſtri Parentes majus quàm unquam com-
m ſſum, nam & ſemetipſos & totam po-
ſteritatem in triplicem mortem con jece-
runt, Naturæ ſc. Gratiæ, & Gloriæ.
nintô. Sacrilegas manus admovere
Protoplaſti noſtri rei Deo ſaczæ. Arborem
enim illam ſibi devoram habuit & reſerva-
vit ſupremus rerum omnium Dominus, in
quam Hi furtivas manus in jecerunt: Et
quis enumerarter peccata, quæ in illo uno
fuere contenta: Sufhcit quod Trifolium ii-
lud damnationis, quod Jchannes deteſta-
tur (. Ep. 2. v. 26 nempe oculorum dele-
Satio, carnis tifillatio, & animi elatio ibi
infelces ſuos fruétus ediderit.
Et hæc omnia tantò graviora ſunt, quan-
tò pejores Circumſtantiz; Exempli gratia
PERSONA, quæ tot beneficiis à Deo affecta,
tot dotibus inſtruéta erat, nec uilos pec-
R 4 candi

CTI, quod tanta rerum copia conceſſa, tam
facilè vitari poterat. 32. Loci ac temporis,
quod vix è manibus Conditoris ſui egres-
ſus homo, inque horto ac ſacrario DEl po-
ſitus, ad primum tentationis Impetum vix

viſo hoſte, manus ſtatim viétas dedit, ſe-

que e jus arbitrio turpiſimè permiſit.
Eloquentiſſimè Chryſoſtomus ex ore
quafſi divino turpitudinem hujus peccati
poſuit cap. 3. Gen. Homil. 17. p. m. 99 ita
enim inducit Deum loquentem: Num aded
anguſtos fruendorum Bonorum limites tibi pra-
ſcripſi? Nonne omnem copiam præbui? Nonne
omninm quæ in Paradiſo ſunt copiam tibi dedi?
& duntaxat a?s hoc unico, ut abſtineres, præ-=
cepi, ut ſcire poſſes, te ſub Domino quodam eſſe,
cni obedientiam debes. Quæz igitur negligentia
illa, ut tantis frudtibus non contentus, ab hoc
unico abſtinere nolueris; & ſic ſtatim, ad vio-
landum mandatum quod dedi, proruperis, te-
me tipſum tantis malis immergendo? quæ Tibi in-
de utilitas? Annon hæc prædixi? Nonne metn
pœnæ volui Te coercere, & munire? Luis Te
poſt tanta mandata adeo inſenſatum fattum ve-
nid dignaretur? Nonne ſicut Pater filium de o-
mnihus ſatis clare & diſtindte inſtruxi? ut de
aliis guſtares, ab hoc autem abſtineres, ut ne præ-
vari-

—
n,icanto
s , 4
Viceli,
ſeciti,

e n is

lren

Piller bo⸗
lenne, In
ſler cen
umntabi
biam o
hno, ſie.
io le ee
Mrrenti
Dunomni
Md. Rer
uniam
Minnm e
oivi
Uneret,
ngbe enl

E ePpuet
ltaen.

ofei u
herert
hatet: F
lurdatre

Gum In

de 0⸗
ncelätn
Eenpi
liege⸗
Nlr l .
Nuntit
delt,.

mit

ner e
d
GN

„Pynote

ti.
) Moune
tbi deci

ere,

6 okan

utin it
ls, . e

in, ,l u i
Hheni, k.

Neſtiir.
unenetn

lis ſe

fütmnde.
iun e
xi?
Uteyr⸗
141l⸗

2e: (265)

varicand0 omnid Bona Tua 1 perder 2 Sed orte

ratis es, alterius conſilium meo man maare melins

& fidelim; aut es xpell. atione majorum Bonovum

baæc feciſti, & contemto mandato meo., de ligno

edere auſus e. Hæc Chryſoſtomus.
Quzres: Quodnam ergòô peccatum for-

maliter boquendo primum fuerit? Refſ ſpon-

demus, Infidelitatem, id que ex eo, quia uti
fides ceu certa perſuaſi io de evidentia &
immutabilitate Divinæ Veritatis eſt prin-
cipium omnis obedientiæz & exercitii in-
Bono, ſic infidelitas ſeu dubitatio aut ne-
gatio de certitudine, veritate & immuta-
bilitate rationum Divinarum, eſt princi-
pium omnis inobedientiæ, & exercitii in
malo. Secundô, quia nullum aliud pecca-
tum in animo Adami contra præceptum

Divinum concipi poterat, niſi priùs præ-

cepto Divino ſe opponeret & fidem prius
illi negaret, qui infidelitatis actus eſt. Quo-
cunque enim peccato alio pofito, eviden-
ter apparet, præſupponi & involvi incre-
dulitatem. 32. Quia tota fraus Satanæz in
eo ſtetit, ut ſenſum præcepti ac commina-
tionis everteret, & ut vero ſenſui fidem de-
rogaret: Et huic ſententiæ etiam ſubſcri-
bunt Patres Ambroſ. lib. 5. Ep. 37. dicit: A-
damum Indumenta Fidei perdidiſſe. Aug.
R 5 in

(266)

in Enchir. cap. 45. & lib. 14. de Civit. DEl,
c. 1I7. & lib. I. Contr. Jul. c. 3. Fontem la-
Pſis Adamitici nominat Infidelitatem. Pro
qua ſententia etiam laudat Olympium E-
piſc. Hiſp. Sic & Proſper in Reſp. ad Cap.
Gen. dub. 3. ait: Primum fidem amiſſam
eſſe, inter bona concreata. Lev. ſerm. 4. de
nat. Dom. ait, Adamum deceptori temere
atq; infeliciter credidiſſe: Fulgentius de In-
carn. cap. 22. dicit, primum hominem per-
didiſſe fildem.
Quiæres denique? Unde fuerit potentia
labendi in primo homine? Hic obſervan-
dum eſt potentiam illam dupliciter intel-
ligi poſſe; Primò, ut eſt potentia naturalis,
ſeu facultas animæ, qua exire poſſumus in
a Qum five ille bonus fſit five malus. Le-
cundò intelligi poteſt, pro potentia deſ-
ciendi, ab eo quod rectum & juſtum eſt,
quam uno vocabulo in his quæ ad mores
pertinent, defectibilitatem appellare pes-
ſumus.
Priori modo ſi potentia ſumatur, dicit
Auguſtinus. quod deſcendat à DEO lib. de
Grat. Chriſt. cap. 17. & ſeqq. Sed hæc po-
tentia à parte rei nihil aliud eſt, quam ipſa
voluntas, & ſic non retè appellatur poten-

tia peccandi; hinc etiam laudatus Augu-
ſtinus

Cinus ean
ſin keeu

un vide

em n
Nentia,
00 Cre
mertec
Cuuntum
Uben ud

gipol

pentie
lle naſe
Korlinat
agloenin
Auemn
meckaen
it Deien
Unrra
krcknta
din erhe
Elb
Mebllae
Aten⸗ ex
kr le nu
Ucont
lil t.
1 Deram
(ꝛen⸗

—

Vomeml.
aen-Ho
C
emi
Gin 4,E
vori kenee

Niscel⸗

Ninne.

1t ment⸗
Cdlren-.
eriutel.

aturilt

Kaon 1

Ne
entiu e⸗
ad wot
ellae pe⸗

1tut, Gal
10 lb6
ed heche
quam hl
turpotel⸗

tus augl⸗
ſtiuns

ſtinus eam poſſibilitatem tantum vocat. At
ſi in ſecundo ſenſu ſit quæſtio, in quan-
tum videlicet ea potentia notat defectibi-
litatem moralem, cum ea propriè non ſit
potentia, ſed impotentia, & deficientia, à
DEO Creatore eſſe non poteſt, ſed eſt ex
imperfectione ipſius Creaturz, quz in
quantum eſt ex Ninrzo produéta, Kx Se
habet, ut deficere, peccare, & in nihilum
redigi poſſit. Quod ſi ex DEO foret hoc
potentiæ genus, etiam peccatum quod ex-
inde naſcitur, & ad quod illa potentia PER
SE ordinatur, Deum haberet Authorem.
A quo enim potentia eſt, ab eo etiam eſt
actus ejus proprius. Et hæc ſententia ite-
rum eſt acutiſfſimi Auguſtini hib. 14. de Ci-
vit. Dei cap. 13 p. m. 117. ubi nervosè ait.
Ut natura ſit, ex eo habet, quod à Deo fa-
ta eſt; ut autem ab eo, à quo facta eſt, de
ficiat, ex hoc habet, quod de Nihilo facta
eſt: & lib. I2. cap. 1. docet, omnia creata
mutabilia eſſe, non quatenus à DEO, ſed
quaten? ex NinmIo facta ſunt. Paria ſcripſit
libr. de nupt. & concupiſc. cap. 28. 29. &
lib. I. contr. Julian. c. 8. & lib. 3. cap. 14. &
Epiſt. 56. Idem ſenſit Fulgentius de fide
ad Petrum. cap. 3.
Cæterum hanc ſententiam nulli obtru-
dimus:

6 (268.) £

dimus: Quin & meliora docenti cedere pa-

rati ſumus. Lubentes autem ſequimur Au-
guſtini veſtigia, cum certum ſit, neminem
ex Patribus oculatiorem & accuratiorem
fuiſſe. OW—
Ex dictis patet, quid judicandum de
ſententia Johannis Baptiſtæz van Helmont,
qui in tract. de Ortu Medicinæz pag. 658.
aſſerit; Primum peccatum carnis luxuriam fu-
iſe, atque eam mortis fniſſe canſam: Quem in
finem pag. 641. ſeribit. Deum Evam crea-
viſſe, & deſtinaſſe, ut eſſet totius humani-
tatis futura mater, ſuas conceptura proles;

non quidem ex copula carnali, ac bruto-
rum more, neque ex concupiſcentia car-

nis, aut voluntate Viri, ſed ex DEO, ſive

ex obumbratione ſolius Spiritus S., per

modum quo concepta ſit & nata humani-
tas Chriſti, in qua & per quam regenerari
oportet omnes ſalvandos; Id eſt manente
matris virginitate integra, & utero clauſo,
inquit, peperiſſet Eva absque dolore, erat
conſtituta ſupra virum.
Unde denique ſtatuit, primos noſtros ad
arbuſta ſeceſſiſſe ad patrandam ſuam fœ-
ditatem; quæ non ſtuprum tantum fuerit,
ſed & inceſtus, quia Eva fuerit & coſta Vi-
ri, & fic cognatus ſanguis.

Ve-

Verum

mn ſin

um unde
(odice, h
In her co
en liuss
Mirzrium

celiie⸗

Doo, un
minter Add
Aln retit
n beneie
en Uicitam
ngulime

beſigus.

non knit
CIoX

Unn

Meigne
Mentes o
Mullior⸗
Kihrtur
regn

—

ialerr⸗
Cuinurie

lennnn

Cltnigen

ciNe

AHN
2 , i
huniimß

CEnn

Muander⸗
hunn
Uraler
,2 bule
ſeonzaar
020, ſe
de

4humm.
tegenent

manent

Ao ald
Clae,eat

pohtoset

ſune
u fueth
Coſil

ſe⸗

822 (269.) 8 —

Verum hæc deliria ſunt. contra Scriptu-
ram & ſanam rationem apertè militantia-

Nam unde probabit Medicus iſte ex ſacro

Codice, humanum Genus ex ſola Eva,
non per copulam, ſed per obumbr
nem ſolius Spiritus S. propagandum fi
Contrarium habetur in illa benediét
quæ non Evæ tantum ſed & Adamo dict⸗
eſt ceſcite & multiplicamini Gen. 2.v. 28.
Portò, unde probabit Helmont, copu-
lam inter Adamum & Evam tanquam in-
ceſtum vetitum fuiſſe. Contradicit ipſi ite-
rum benediétio Divina, quæ non ſuper
rem illicitam, ſed licitiſſmam à DEO fuit
benigniſſimè data: neque obſtat cognatus
Evæ ſanguis cum Adamo; CocNATIOenim
illa non fuit ex GkNEKRATIONE, ſed ex
CREATIONE, quæ longe eſt alterius Or-
dinis. ⸗
Denique & illud falſum eſt, quod primi
parentes ob id ad arbuſta ſeceſſerint; nam
tota Hiſtoria reclamat; cum ille ſeceſſis de-
ſcribatur, non ut facta, ad peccatum pa-
trandum, ſed jam PExCCATO
PATRATO.

WR-

2 (270)

QXÆST. XXVI.

Quis fuerit primi hominis ſtatus
dum pectavit, & an ad perſe venandum
opus habuerit auxilio Divino?

Summa.
I. Oſtenditur, quam amplas vires habuerit
Adam ad ſtandum.
2. Quod opus tamen habuerit auxilio divino.
3. Quæ ratio fuerit illius auxilii.
Quomodo diſtinguatur auxilium QIO &
SINE QIO NON.

Oauitur nunc ut etiam excutiamus, quis
ſtatus fuerit primi hominis ante pecca-
tum, & an habuerit diſpoſitiones aliquas,
facilitantes quaſi ejus lapſum; Scrupulum
enim movere poteſt, quod is tam citô la-
pſus ſit, qui modo exierat è manibus Do-
mini, Optimi Creatoris ſui, quæ ratio illa
labilitatis illius: An fortè cum Imperfectio-
ne quadam & Inclinatione ad peccatum
fuerit conditus, nam ut aliàs Poëta ait:
Qui cecidit ſtabili non fuit Ille pede.
Et hic quidem bPelagiani facilè difficulta-
tem, ut ſibi videntur, ſolvunt, teſte enim
Auguſtino Op. Imp. contr. Jul. libr. 1. di-
cunt, in Paradiſo ante maleſuadi venena
er-

—
ppenti⸗
1 wolunt
Cvemn hal
abeunt
Merlzcul

anpettnen
Ppetitam

Patkiti⸗

Veum fun

1procul
a ſi
uen ſent
Kindl gu
lntionit
manil
Uu rerd r
0uiſinus.
Aront.
ſoſizet
bpraid
gbead
Utenon
end de⸗
lgnne
Aſet, 1

lnd

—
D
icun
Lltipde
unt

bires keluent

Mallochzo,

lum o

tiamugu
Aeyerer
Nesdun,

Atuplum

tam col⸗
znibus do⸗
2 ntiol
peteli⸗
peaaum
Neai:
leele.
aſfeue⸗
elteennn
libr.⸗

di vevent
ſet⸗

FK (271)
ſerpentis, ante corruptam ſermone ſacrile-
go voluntatem, hominem illiciti cibi libi-
dinem habuiſſe: A qua ſententia non lon-
gè abeunt Pontificii plerique concedentes,

etiam in ſtatu integro rebellionem fuiſſe

inter facultates ſuperiores & inferiores, ap-
petitum enim ſenſitivum inclinaſſe ad Bo-
num ſenfibile: Inde luctam ortam contra
appetitum rationalem, quæ ne exundaret,
per Juſtitiam criginalem, tanquam frenum
aureum fuerit coercenda. Sed hæc ſenten-
tia procul dubio in juria eſt contra Deum:

Nam ſi appetitus ienſitivus inctinsvit ad

Bonum ſenſibile, ſi obſtitit ille appetitui
rationali, quis Author erit talis libidinis &
inclinationis, quam DEUS ipſe, qui natu-
ram cum illa inclinatione creavit. Dete-
ſtatur verò hanc ſententiam in Pelzgianis
acutiſſmus Auguſtinus, ita enim loquitur
lb. 1. contr. Juhan. Op. Imperf. fol. m. 97.
Actio pia eſt in hac vita Deum colere, &
ejus gratià contra vitia interna pugnere,
eisque ad illicita inſtigantibus, cogenti-
busque non cedere &c. In Paradiſo autem
ſi nemo peccaſſet, non eſſet actio pietatis,
expugnare vitia, quoniam permanſio felici-
tatis eſſet, vitia non habere. L
Et in Cap. 11. ait: le verò ſcil. primus

0-

(272.) *

Homo nulla tali rixa à ſeipſo adverſus ſei-
pſum tentatus, atque turbatus, in illo Bea-
titudinis loco ſuà ſecum pace fzuebatur.
Et in Cap. 12. T'ales vires habuit ejus
Voluntas, quæz ſine ullo fuerat inſtituta
peccato, & nihu illi ex ſeipſa concupiſcentia-
liter reſiſtehat.
Et in lib. 3. contr. Julianum Cap. 11. ait:
In natura hominis ante peccatum, pacem
decebat eſſe, non bellum, & lib. 5. c. 7. In
tota anima & toto corpore Conditorem
habeo pacis Deum: Quis in me ſeminavit
hoc bellam.
Et in lib. 14. de Civit. Dei c. 26. Summa
inquit, fuit in carne ſanitas, in anima tota
tranquillitas. Imò ſicut in Paradiſo nullus
zſtus aut frigus, ſic in ejus habitante nulla

ex cupiditate vel timore bonæ voluntatis

era t offenſio.
VUt mirum ſit Pontificios Doctores, qui
aliàs tantopere Patres crepant, tam impu-
denter contra Auguſtinum loqui; nam Mo-
lina in Concord. diſp. 4. apertè auſus eſt
aſſerere, innatum primo homini fuiſſe ap-

petitum Excellentiæ & laudis. & Cornel, à

Lapid. in Gen. fol. 46. ait: Amorem Excel-

lentiz in natura perfesta intenſiſimum

fuiſſe, ſic & Bellarm: Naturalem primo ho-
mini concupiſcentiam eſſe docet.

Iant cur

vyArue

unnto ?
bbn.
Nite⸗
ſrß kn/
uſeen
Llutat
uinthe
n lin
1 S
waz,
r tenrt
Meten
Cinhon
Eeiunfra
Dnn
ete lupt
hret,
Uinntos
ine Dere
0ores e
udab-

—
cherlrti
in Mode⸗
eben.
whuit ejn
ialirve
Nriſenu

Cynt
hm puen
beapn
Contioen
eſenumt

46, Km
AiN
Conlms
emend
olunnin

Gores, l
taminyr
; nun Me
48 Wn
ni foler⸗
An

Nrem O
fenſicnmmg.
e

n piino

el⸗
e

8 (273.) 5.

Qura aHlertiones omnes planè concor-
dant cum iis, quæ Julianus s Pelagii c gefen⸗

ſor aſtruebet: 8 ed qui id ad iſta Auguſtinus?

quanto zelo invehitur contra iſtud dogma,
Hib. 1. Op. Imperf. f. 100.
Quid eſt ergò quod loqueris neſciens, quid lo-
quaris? Ergòne i 12 ara No ante maleſuadi ve-
nena ſe rpentis, ante corruptam Sacrilego ſermo⸗
ne voluntatem, illiciti cibi libido jam Init? Et
quod intolerabilins dicitur, ad “ um provoca-
bat, & mala non fuit? Et vigebant illi homines
frudtlum ligni prohibiti, G conenbiſcebant, ſed
ut non manducar ent concnpi ent la spirüm, var=
nis conenpiſcentiæ repugnubat 2 Et vivebant in
loco illo tantz beatitudinis, non habentes in ſe-
ipſis pacem mentis & corporis? Won usque adeò
dementes eritis, ut iſta c redatis, non usque adeò
impudentes ut iſta dicatis.
Vocat ergo hujusmodi affectus volun-
tatis in hominibus innocentibus antequam
vetitum fructum comedere vellent, crede-
re DEMENTIAM Augiſtinus, hoc ipſum verò
dicere IMPUDENYIAM: Quanto ardore in-
ſurgeret, ſi audiviſſet Julianum intenſiſimos
& innatos appetitus Excellentiæz & Laudis in
primis Parentibus ſtatuiſſe, prout Scholaſtici
Dodtores communiter ſtaruunt.
Juxta Doctrinam igitur Aunguſtini nihilin
8 0-

itantum Auguft
anm Cen. 1I. v.
00 20EC eus ſit a0 Im
auc je raà inf. em inte erpe
n Pauli Eph. 4 confiſnit in Sapien i⸗ &
i ate, & Juſtitia At nulla Sane 1a5
eſt. u hi eſt innatus appetitus Exceleeſti &α
laudis, maximé ubi Cfeatura parem pene

—

Excellentiam petit cum Creatore ſuo,
4 b laudem fitit, cùm fitire deberet!
atem; Quod inprim nis exinde etlam li-
83 er, gui a teſte Regum ſapientiſun 2,
lomone Prov. 16. V. 4. & d'ctante 1p10 lumi
De ntarz, Home conditus eſt in finem
nan! propr 1 gloriz⸗ ſed Divinæ, & in cul-
m nen ſui, ut ſe ſaginaret inani ambitio-
Lin cuie um Domini Creatoris, & Dei
qui ſanè tres tiruli omnem primo ho-
mine remevere debuerant arrogantiam.,
Porio Gen. I. v. 31. dicitur, quod De eα Vi-
derit omnia, quz fecit, S. nod jr rint valde
hona: Be NA Icik. non tans tum 30 ate Me-
ab. bgſica, 4. quz etIatm 491 ab de
competit, ſed ethicè & moraliter .
leſ. Z. V. 29. Quod Dg& fecerit Hominem
RCTHM, At non poteſt dici, quod meri
CcIea“

teatll
Eelelz m
udztus
II: Natur

uitio .

Co & in
NCH iſ.
Unde u

u ſleᷣ .

nnn 1.

ſit

Ahabe len
. KC.
I C
umn dec

1Ge

ſi toe
ſen
ſmnlo qu

“ e
Norelked,

e beerkon⸗
.ſ.

, an nal

wto

Gintan
0 Den 1

2 6 (275. „9 2
creatus re tectus §. Al habuit intra ſe diſtortos &
rebe te motus concupiſcentiæ: Hiac ſupra
laudatus Anguſt. Serm. 12. C. 2. de verb. ap,

alt: Natura RHominis 5ͤ primitus inculpata G in

uo vitio creata eft. At non eſſet ſine
Itio & inculpata creara, ſi faéta eſſet er cum
con oncapiſcent eſfee eni & luxuriante.
Unde ulteriu dic mus, quod ſupra pro-
Rixè etiam diétu ume : qucd homo primus
habuerit vires ſuß, ci⸗ tes ad obedientiam
Præf ſKtandam Legi D næ: nam qui redtw,
/ uſtus, & Srienee ce ndlirus, ut ſupra
etiam de primo h 1 obatum, qui do-
tibus inſt ructus fuit imn aginis primævæ, is
lanè in Bone perfſt ere & Pprzæſcriptam le-
gem ſervare potaié, alioquin Deus ipſum
eehete obiigaſſet, & revera cum ipſo
pepigißet untorinm.
Neque tamen cenſemu s dicendum, quod
AuxILIO DiIVINO ad perſe verandum Opus non
habuerit, qua in te non tantùm Przeun-
tem habemus B. Dorſebeum in Pent. Diſp. 6.
t. 241. &£ Cancellarium Dn. D. Oſian drum,
tum in Collegiis MSC., tum in Theôl. A-
oroam. Sed etiam Anguſtinum, nam Ebr. de
Nat. & Grat. o 26. docet; Ita necelharium
fuiſſe hoc auxilium homini INTEGRO, ficu
oculo quantumvis integro & ſano, noctiſa .
2 rium

0

.
4
A

2 (276.) 32

5 ℳ.

rium eſt Lumen ad videndum. Alibi verò, ut an
in Enchiridio cap. 106. Nutzimenti ac fo- n, 0
menti comparatione utitur, Srer Quo ex- ua
trinſecus ſubminiſtrato natura ammantis loee

vel ignis non poteſt conſervari. wal,
Qhnedipſam configmari poteſt: Nam pri-
. RPrnzs
mus Homo debebat oRARE DEUM pro “

PERSEVERANTIA, neceſium itaque erit, eto

quod ipſum perſeverare in primo Homine Lergei
DoNUM fuiſſet quoddam. Nam qui exiſti- mn

mant in primo Hominis ſtatu non opus kyrr
fuiſſe ORATIONE ſeu precibzs oppidò fa- rzeg,
luntur: Cùm etiam ſecundus Adamus, .

Chriſtus, cu jus ſumma fuit Innocentia, & ece
re Ritudo perfe tiſima, & indefedtibilis legatur nmen
ſæpe Deum Patrem oraſe. d
Deinde, ſi primus Homo perſeveraſſet Pigi⸗
urque ad finem, debuiifet pro ilo Bono pe- h
cullares agere DEO Creatori & Conſerva- ktn

tori ſuo gratias, ergô Perſeverantia in Bono
fuiſſet Bonum aliquod & Donum Dei: nam
gratiarum adtiolbenehoii accepti teſtificatio eſt.
Tertio, ſi primi Homines ſuperaſſent
tentationem Diaboli, debuiſſent DEO pro
illa victoria gratias agere, ergò hoc Bonum
habuiſſent à Deo. Quod iterum Auguſtinw,
qui hanc materiam ex profeiſo tra ctavit, &
aliquoties inculcavit, clarè dicit: Lib. §. ad
Gen.

nin gan
leſiins
ifingen
S lein
7 ngna
iAa
Allztorn
n ſantin
umn ggti
bſeont

—,—

Uhirene

Hemide ſe.

N 6
alnmann
elnge
DM
Uinngtenn⸗
ngüeil.

nn G

Opilöt.
Aanus,
eltia, &
lis legon

eſeunn
obooſe⸗
Corſenr
t n bu
ndei n
feamnlᷓ
luperſen
1 DrO
hoc Pom

trellent4

eh⸗

(277.) £

Gen. ad lit. cap. 12. Ubi has ſententiss Scri-
pturæ, Dess eſt, qui operatur in nobis, expli-
cat eleganti fimè.
Unde egregiè Dn. D. job. Adam Oſiunder

in Theol. Acroam. p. 226. & 227. ait: Qnam=

vis primus homo conditiws fnerit retus, G liber-
tate arbitrii inſtruttis, viribusque dotatus, ut
potnerit obſervare mandata D àl, præſtare qnæ
lex exigebat; præter tamen illam perfettionem

internam CXNà G G ⅓ BAT QHOAHE GRATIA

DEI ExTERNA, de qua Cun. 19. Concilii Aran-
ſiecani ita deſinivit; Natura humana etiamſi in-
illa integritate, in qua condita eſt, permaneret,

nullo tamen modo ſeipſam Creatore ſno non ad-

nvante ſer varet.

Ut enim oculus quantumviz ſanus, nt loqui-
tur Auguſtinus, non potest qnicquam certere
absque luce, ita quoque integer homo præter il-
lam ſun ttitatem animæ & corporis opis habuit
Inmine, gratiæ externæ; Nec tamen, propterea.
ſi neceſſitas gratiæ etiam in ſtain Integritatis
urgetur, gratia illiss ſtatas, cum gratia medici-
nali, quæ in ſtatu lapſus eſt neceſaria confnudi-
tur magna enim remamet inter utramqne gra-
tiam ſen auxilium differentia; Nam 1. Gratia
ſen adjutorium primi hominis, ſieut & Angelo-
rum ſtantium fuit Ordinis adhuc naturalis. Hæc
autem gratia, quæ dicitur medicinalis, in tota
ſua ſubſtantia eſt Ordini ſupernatnralis.
8 3 Se-

mago
mé edicinalis “ † ecca
tum corrup n tuales
extin ctas, imò mor-
tuunm.
1 110 pr ratia fluxit à DEOC Crea-

pult am Internam 2

bni it Re nitatem DE ,cupientfis ſ'æz Crea-
turz Fœderatz ben 8. ezmgque ad Beatitu-
dinem æternam perducere volentis. 4t ve
rà Gratia MrDrCTNart' flait ex a'ere Chri-
ſti, hac n . SX ejn 18 P Koene . & Lar gu'ne

ritis, qui olns Medicus eſt Generis Hu-
mani lapſi Exod. 16. Et de cujus plenitu-
d'ne omnes accipimus Gratiam pro Gratia,
Joh. 1. V. 10.

ſtatu Integriratis fuit Ad jutorium & An-

Medicinale eſt Ad jutorium Quo, ut loqui-
tur Anguſtinus.
Hoc eft; Adj jutorium primi Hominis
non

atu-

mundante peccata, tanquam morbo: &“
mertes ſpiritusles, & ex eins Ir mfinitis me-

Denique ad jutafium ſeu auxilium in

xilium SINE Qwo NoN. Ad jutorium verd

oi Kenl

nobi ſde
Huum gor
Dehe

eHnemn
R Ral⸗

4
Mo ſe.

4 DeNSRE

iue ſonte
n

znxiliur 6
jum &A
orium ven

10, Ut loqu

ni Bemm 1
non

„ n ◻4
) 2/ 9²)

non uit tale. guo feret, 12
ret, aut ve Het, ſed que po
ve et, & & SINE Wo 3)
eo ſcil. ſenſu, ut illud
nam ſegenen 8 9
P9 Ere
In primi hom nis
bitr', à cu jus liber
tu Deus pendere ve

2
„

BIUM im hon dcſerere, n0 n quo

9
56 (280.) 9*

perſeveraret, ſed SINE Qvo per lberum

atbitrium, perſeverare non paiiet.
Et paulò inferiuùs ait: Qui eis, lapfis, non
Noluùm dat adjntorium, qnale primo Homini de-

dit, S1XE Quo, non poſſet perſeverare, ſi vellet; al
uiitz loe

ſed in eis operatur & velle.
In capite antem undecimo manifeſtiſſima ſunt
ejus verba de Corrept. & CGrat. Sanè habuit
prünis Homo Gratiam I x QnA, ſi permanere
vellet, nunquam malus eſſe, G &1XE QuaA etiam
cum libero arbitrio Bonus eſſe non poſſet, ſed
EAM tamen per liberum arbitrium deſerere-
poſſet.
EEt rurſum: Tale quippe erat Adjuto-
rium, quod deſereret, cùm vellet, & in quo
permaneret, ſi vellet, non Qvo fieret, ut
vellet. G
Et iterum fortius: Sic adjuvabatur, ut Si-
XE HOC Adjutorio in bono No maneret, ſed
hoc Adjutorium, ſi VLLET, deſereret.
Et paulò inferius: Poſſet ergè permanere,
vellet, quia non deerat Adjutorium, PER Quon
poſſet, & &rν Quo non haſer perſe veranter in
bonum tendere, quod vellet. Sed quia noluit
permanere, Prafel ejus onlpa eft.

Ex quibus ipfſis teſtimoniis, quæ facilè
mukiplicari poſſent, duo maximè colligi-
Mus.

Pri-

e

himun
fum Ada
ile Adj
IN &.
Alet ag

Etne, ſin
Erleveran
uulind e
torii
bwit, g
lest, 1
d& N
Ilhlc.1.
ri wli,
lenm nid.
Fülen. Fir
Urprimt
walinze
Inmtaa
hen de
Noni&
un Das
umn lube
(Aerm
üs Aut

ilo 41
Uineo de⸗

enen

Uer lben

☛ͤ

el

t,

et.

glintik.

nin fule

t, ,

N N.
„

,Kin n
deret,

heter, gt

neret

e
vemmen

PEN A.

verunterin,

lia Holet

gur ſul
me colig⸗

Mii⸗

arbitrio pependiſſe; Ita ut in ejus arbitra n.

5ℳ* (281.) 2

Primum eſt Gratiam illam ſeu Ad juto-
rium Adamo in ſtatu integro collatum non
fuiſſe Ad jutorium, Voluntatis ſea Vort-
TIONIS & ACTIONIS, hec eſt, Qoo fieret, ut
vellet & ageret, ſed tantummodò Poſſibili-
tatis, hoc eſt, Que fieret, ut Possär perſe-

„

verare, ſi vellet; ſive Quo ſola poſſibilitas

perſeverandi juvaretur. Nam in eo quàm
maximè etiam conſiſtit diſcrimen iſtius
Adintorii ab Adintorio, quod Chriſtus lapſis
tribuit, quod per illud datum fuit Adamo
PossE, ſi voluiſſet, per hoc verò datur &
Possk & VELLE, & perficere. Hinc Paulus
ad Phil. c. 2. v. 13. ait: Dens eſt, qui opera-
tur in vobis, & VzrE & perficeere. Qem
locum vid. ex profeſio explicatum apud
Hülſem. Vind. pag. 32.
Per primum itaque Ad jutorium in Ada-
mo ad juta eſt PosstBILITAS, ſeu PorESTAS
PERSEVERANDI, quæ citra illud erat quaſi
ſemiplena. Per hoc verò omnes gradus Con-
verſionis & fidei producuntur, Homine ſe
MERE' PASSIVE, ſine ullo CoNcRSUA-
Crivo habente.
Alterum quod ex illo ſequitur, eſt Usok

iſtius Adjutorii in primo Homine, non ab

ipſo illo Adjntorio, ſed à libero Protoplaſti

Rul

nutu ac voluntate, ſitum fuerit, uti in Ad.
4 1, vel non uti, acceptare aut repelle-
ſentire aut diſſentire. perſe verare
n perſeverate: Qiod ipſum quamvis

atis Auguſtini locis ſatis clare e doligi

a ex , libr. de Corrept. & Gr. C. 11. Nec
2 Adamum ergò DEIIS voluit EssE GIXNE
GRATIA, 3, giuahe reli uit in ejm libero arbitrio.
Et non multô boͤſt: Dederat & Adinto-

rium 5 1NE Qro. in bona voluntate, non poſſet

hervigne e, 1i vellet; ut autem vellet, in ejus li
bero fuit arbitrio.
Et apertiſſimè: Poſet enim per everare,
(cum illo Adintorio) ſi vellet; Quo⸗ 7 ut rohet,

iE2 . 1,/ 17
11Per eſoendit arbi bi trio: Qn0a tu: 0 ita 14 e

—

m erat, ut bene vele poſſet & male
Qaod: igitur in illo telicitatis primæ ſta
tu VILLE & NoLLE: Non à ab d inlo 60 Ceratie
Ad utono. ſerl b arbitrit 8
Hecteret Aivs 4 anplican 0
rium, ad infla endum!
ſi

KA.
2:

=

„

non appite ando. C,
fuit, quàm magnitudo tis, qu u primus
Homo, ini illa integritatis præſtantia frueba
tur; Cum enim nihil ineſſet, ut Anguſtinns
loquit ur, lib. ,14. dqe Civ. DEI, cap. 10. Quo
carnem

ſit, ex ſuperfluo tamen zddimus etiam

ſu, 4

Nun megr
Ullltare v
ſom fci
Kyerd
imper he
ließ e ſtat
1 2. Peti
6d anicz

eüſtentt

n tot
n. Gon
Uſentin llnt
Q

Dul it

darte Dr

3 0ten

ele ſinn

. dell l

fuümma facilitaz.

hil reſtat de f

2 8 (
5 (283.) .½
urnem anim umane haminis Feliciter viventis
CFendetet. boc eſt cum nibil ei e. 1 ncu-

Piſcentialiter reſſteret, ut ait lib. de Corn. &&
Grat. c. 2. Sequeb batur inde in totan
mam mmagna tranquillitas, & ex ill⸗
quilitate volenc quoque & Perſevera

At verònu Cc P
riam per deces at

cat!, 2. 6eIY. 2. 7?). 19.

Kt opus e ſ 41 Gxili ivino fertiſſimo,
imô u a82 Is Kecreatrix, Me-
unte & Atri. eſ. Per quam magna

mon dolor & Kc. ſeu ut loquitur Auguſt. Ae
Corr. α Gr. C. 12. Cun ta minan 1tia, cus nIa in
in vitantia, cuncdta cruciantia Nuperentur.

QUESTIO XXVII.
eAn G& quomodoſa fdus Paradi-

ſiazum ſit abrogatum?
Summa.

1. Dupliciter conſiderandum ſœdus, vel ex
parte DEl, vel ex parte hominis.
2. Oſtenditur, quod multa adhuc ex illo fœ-

dere ſint reſidua.,
3 De-

873 (284.)

tneuan

3. Declaratur, quid ſit abrogatum; quod tora M en

ratio abrogationis ſit ab homine petenda.
4. Monſtratur, quomodo lex tanquam fœde-
ris conditio longe aliam faciem induerit.
5§. Expenditur illuitris locus Rom. 7. V. 2. 3. 4.

—

Wfœdus ilud primum, five Paradifia-
cum protervè ab Adamo fuerit ruptum,
atque adeò ſpes illa ad vitam æternam non
tantùm interciſa, ſed & hemo ad extre-
mam miſeriam pervenerit: Quæaftio nunc
eſt, An ergò plane fœdus illud undiquaque
ſit abrogatum & antiquatum, quoad o-
mnes videlicet partes.

Ubi ante omnia ſupponendum eſt. fœ-

dus illud bifariam confiderari poſſe, vel ex
parte Dei, qui primus ejus Author eſt, vel
ex parte Hominis, cui conditiones fœderis
fuete p:iæſcriptz. Quod igitur Authorem
fœderis attinet, cum Deus ſit Conſtantiſſimus
in ſuis Operibus, maximè in iis quæ fundan-
tur non tantùm in ejus Voluntate, ſed et-
iam Sanctitate & Bonitate, & Juſtitia, ut
Paulus dixerit, dona DEl eſſe ανιααιααι
ſine pœnitentia & irrevocabilia, hoc ſenſu
cenſemus, illud adhuc ſtare; Ut nulli dubi-
temus, ſi hodie daretêr Homo, qui in A-
damo non peccaſſet & adimpleret condi-
tionem Suß QCA fœderia, quod ille promis-

Iximus in przcedentibus, Quomodo

Neret. 5

porſis r

oeſcen
ſenlendun
ſerva una
ſofuitket
jferit.

Ahrꝛec

ene ſuet

lc.

n i
Ulaluen

s ni, 6

,A
GDy Snt 0

10ie

ſſe beot

. legig i⸗
. de1 .
mine, ſbi

ſrhtn
lecet en
Etellee
mit eius

1e. Dorrd

lt, leqe

Nn il⸗

Golen
ne peien.
Ncun el⸗
0r inelett

bV1 ,

Crg

e DurHr

itn,
Zeumn
10 Ad e
uknnm
ncignngne
(l ·

mel .

0Ne, velet
MoreN.
Ones len

UrAuthon
Cultoniſin
Ue fundt
tate,ſele
utmii

, hoe ſel

Lnulli cin
guiin,

Eret cont⸗

ille pron
i D

62 (285.) 6

— —

ſam præmium & mercedem vitæ ælernæ obti-
neret. Hoc enim haud obfſcurè, ſed planis
prorſus verbis Salvator noſter innuit, cum
Adoleſcenti ſciſcitanti de via legali ad per-
veniendum ad vitam zternam reſpondet:
Serva mandata & vives. Neque enim illuſo-
ria fuit Reſponſio, ſed vera, licet a1 « -
my fuerit.

Ad hæc multa ſunt in illo fœdere, quz

gternæ ſunt veritatis, ut loquuntur Meta-
phyfici. Nam primo obligatio ad Legem
præfſcriptam Adamo, quod fcil. attinet ad
Legem natura, tota adhuc eſt in ſuo vigere,
ut Paulus nos docet in Ep. ad Rom. 2. V. 14.
ν 6 2en * L 76εν *νοπ°, Ouger Tτα 18
742 , 8 a: 16α0* An *Wνοτπι, àαανυιs cloz vb-
„, denrss &να‧odeor*ν 15 16ρ† r& vαε ρνα
iey & ii αεda⁵οαοαςαντον &, Cüm enim gen-
tes, quæ legem non habeni; NATuRALITER ed;
Ree Legis ſunt, faciunt, ejusmodi Legem non
abente, ſibi ipſis Lex ſunt, qni oſtendunt opus
Legis ſoriptum in cordibus.
Licet ergo Lex illa poſitiva arboris veti-
tæ ceſſaverit, cum Paradilo, non tamen ces-

ſavit ejus ſundamentum, Lex videlicet natn-

ræ. Porrò Comminatio Legi adjecta adhuc
ſtat, neque de ea aliquid amtiquatum eſt;
Nam illa Generalis eſt, neque ad Legem
illam

1

Anpe⸗
c uti 390 K. Tinia fmet
1petit, itaàa pec. ua⸗
una E quidem Mnet

rla LEx, OBLIGA-
Erz ratiohalis, & SAN-=
3 romihi⸗ ones videlicet & com-
e etiam in fœdere Sinaitico

iterum exprimuntur, ur cenſtat ex Exod.
2 4 8& Dei T. 2 27. Et 111 4 quldem ſe te⸗ nent
ex parte DEI, ut ita Etiath hic verum fſit,

quod dicit Paulus Kom. 3. v. 4. Deus eſt ve-. bres
rax, omnis verò Homo mendax. Sicut ſeriptum Imemum,
eſ, t Juſtiſic. aris in ermonibas tuis, α vigeus, cdran!
cn ſugte 2rk. od (je⸗
nzrenda eſt IN M. Na
& ſeniu, quaſi 18 tda es del
RITATIVAN diſpo- W ſe e
1 6DEI, illud mutandi ny
aut abrogandi: Abſit homo ejus Au- mg u
hor noen ſit, ſed ore⸗ es Deu 185½1 hinc AN- letn:
TIOUATIONI; cauſam in eo ſitam dicimus, ),.
im fregit, ideo- in ugii⸗
us (enetur ad bromiſa fud

4, eoque mag gis, ql la ſehome oprorſus In- due
capacem fecit ad fœderis conſtitutiones atae i

adim-

—

gaiſe
en akt
ani 2,e

perum ſ,
n 4 Ve.
3 Ueh,

enczett

roriu I
nſticutione
Uin⸗

—

nullu m homin

vit aN & £ kern⸗ am

§ PEC T N O81 KI, nia 70
Jedtam p: aſaet obedlentiam, .
3. V. 2. Aicitur, non dari nunc le gem, qux
vivificare, ita nt J. itia ex Leg, Uit.
Lex ergoô, quæ ente ea erat fœderis fuan⸗
damentum, & con ndi tio, quà præſtità & ju-

—
V1 £

mZ dam a
ententi 4 preſſit Paulus
Rom. 7. v. 10. in: uier 8: Inveatum eſt prace-
bptum, quod Siat ad vitam, id ipſum mihi oeſſit
ad mortem: Quin dicitur miniſterin: m Mortis,
2. Cor. 3. v. 7. & tam non amplius uKil⸗
caf, ut qui ex ea juſtitiam & itam quærit,
jam ſit fub ur. ialec Sione, „Gal. 3. d 10.
Itaque violato per hominem ſa! A Imo

fœdere illo, Deus tam non amplius manet
De-

.

*² (288.) 8

Debitor vitæ æternæ, jure videlicet pro-
ine,

miſ, ut potiuns Homo, quia ſuam preamis-
ſum, ad dquodt tot titulis obli Iigatus, non ſer-
vavit, planè ſe indignum fecerit omnibus
beneficiis, quæ ex fœdere participare po-
tuiſſer: : Verſaque omnia in ee nirar rium,
quia Deo ſuo crtrarius ſ fidem latam tam
turpiter fefellit. Cerni id liq i 36 poteſt
ex Beneficio Juſtifcatiomis, S Santiñ catio-
nis, & Glorificationis.
Qaod Juſtie⸗ ationem at tinet, cùm Scri-
prina teſte, vidturus fuiſſet Homo, ſi legis
andata adim pleviſſet. Lev. 18. v. 5. Ezech.
20. verſ. I1. Ita ut talis coram Deo juſtus
fuiſſet declaratus, pe otuiſſet etiam de juſti-
tia & præſtita obedientia lætari, gloriari, ac
promiſſum præmiut n poſtulare: Nunc ve-
10 violato fœdere, illud legis beneficium
Planè in oppoſitum abiit; aceuſat enim ho-
minem, eum de In juſtitia convincit, indi-
gaum amicitia Dei pronunciat, mortis &
zternæ maledictionis pœnam denunciat.
KRom. 1I. v. 312. I. Cor. 15. v. 56.
Sic etiam ad ſanctiſicationem planè in-
icax & inutilis facta eſt; Cùm enim illa
nanimi, quæ inſeripta erat cordi Adami, &
Lex naturz dicitur, nihil aliud fit quàm
pulcherrimus character Sanctitatis Di-
vinæ,

aναααα

ctitat

Xconſta

Pne ver
itatem
Mupiſe
tindomi
lode go⸗
me tltn
ACCATI

Anl tane
Mur Ln

in aute⸗

Noned e

Mdrat
AAntone
nexite
luofre
lre

e .
di li ſed (

Micn,

i
mi tin l.

—
=

Geſtan
a Cor

n Rom.

=☛

reres
Gelieet 1

,Rooke

I
ich wet
Nlai.

cAnN .

roiken
vz Nun
Deoin
Arunar
Nune N⸗

bemicdnn

Tenin-o
cit, in⸗
,morii4
Geniuudi:

meuni
d Kt goin
Ptaid Dr⸗

ac indomitum magis irritat, ac commovet;

(289.) 8.

vinz, unde ſi homo eam adimpleviſſet,
Sanéctitatem DEl aliquo modo expreſſiſſet.
ut conſtat ex Lev. 1I. v. 4. 5. Num. 6. v. 8.
Nunc verô animæ noſtræ fordes atque im-

puritatem oſtendit, detegit, exprobrat, quin

concupiſcentiam veluti equum effrenem

Unde quz anteà ſandta Lex dicta novos
planè titulos accepit, dicitur enim LEXx
PxCCATI & MoRTIsS, Rom. S. v. 2. Quia
morti tanquam miniſtta jam famulatur.
Dicitur LrTERA OCCIDENS, 2. Cor. 3. V. 6.
Cùm antea data eſſet ad vitam. Ubi bene
monet B. Gerhatd. accuratè notandum eſſe,

Prædicata talia dici de lege, non PEk SkE,

quà ratione ſit verbum vitæ, Acor. 7. v. 3 8.
Non ex intentione Dei prima, ſed propter na-
turæ nofiræ corruptionem, && propter peccatum.
Unde etiam tertiò poteſtatem non am-
plius habet, glorificando hominem, mer-
cedemque tanquam bene merito ad judi-
candi, ſed contra mortis ſententiam, ut ſu-

praà dictum, in eum pronunciat: Maledictus
omnis, qni non permanet in omnibus, quæ ſori-

Pia ſunt in Lege, Deut. 27. v. 26. Gal. z.v. 10.
facta eſt A αατιω wαmv αοτ, Miniſteriü mor-
tis, 2. Cor. 3. v. 7. & præceptum ad mor-

tem, Rom. 7. v. 10. ”
T Sic

3 (290.)

rr ren.

dus hoc legale, etſi ufus adhuc aliquos ſer-

Sic igitur manifeſtum eſt, quomodo fœ-
vet, præcipua tamen ſui parte fit abroga-

5

tum & antiquatum. Nam per violationem

ejus primaria ejus vis ac beneficium ex
te DEl oblatum, videlicet juſtificatio. &
3tio vitæz, ſublata eſt: At in hoc gemino
rivilegio fandamentalis ratio fœderis il-
Iins fita fuit. Hinc etiam ſi home adhuc
Legem DEl obligatus ſit, ut eam ſervet
ti intra contra Arminium probatum da-
bimus, non tamen propterea fœderatus Dei
manet, aut Deum amicum & fœderatum
habet, vel ex facétis fuis vitam ſperare po-
teſt.
Id qued egregiè per fſimilitudinem ex-
preſſit Paulus, Rom. 7. 2. 3. 4. Mulier in-
ulens: Obmnoxia eſt viro, lege, quamdin ipſe
vi vit, ſi autem moriatur maritus ſolvitur à ma-

riti lege. Ita &o vos fratres, mortui eſtis legi

per corpus Chriſti, ut fatis alterius, qui mor-
tnis excitatus eſt. In quo loco Apoſtolus ho-
minem cum Lege quaſi fœdus matrimo-
niale contrahentem conſiderat, idque quo-
ad triplicem ſtatum.
Primus eſt Iuſtitutionis ori ginariæ, ubi pa-
Rum illud matrimoniale fuit adhuc inte-
grum, & invielatum. Et ita fuit compe-
ratus

n
ſakus H
lex hot
(leriia
nper
nan ho
ſern 2
n, nul

entgue

Eerunc
Ullier læ
Eento 2
lolicanm
lricin.
e lolen
iidari,
ulpoctn
G Ahue
eekaulr
limen,
neiit
emeconn
ufalit
Immem
Meere.
ertins
unn kelir
eiioſ
Rit o

Uomecoſe
algtonk
eftäg
Fviockienen
Meictm er
litenn
koepeni
ſechil.
oreidtne
tenmſene
Obauun t⸗
ermuei
dactun
ſerue o

Den er.
MNer ir
Montik M

.
, .

hiefil
ene
oRelus b⸗
icqgel.
ie, diſr
dbucme.
Gir coen
falus

(291.)

—

ratus Homo, in prima Creatione; Cùm
Lex hominem nondum violationis & a-
dulterii arguere poterat, quo in ſtatu ſi A-
dam perſeveraſſet, Lex inſtar mariti, ani-
mam hominis, tanquam caſtam con-
jugem æzſtimare, fidem fibi integrè ſerva-
tam, nulloque facinore hibafam deprædi-
care atque hominem juſtificare debuiſſet.
Secundus Status eſt Violationis, per quam
mulier læſæ fidei con jugalis rea, marito
offenſo ac læſo non ſolùm juxta Legem
Moſaicam obligata manſit, ſed mortis metu
in durifſimam ſervitutem con jecta fuit, ut
quæ fœderis con jugalis fidem tam turpi-
ter vio 'arit, neque ipfſi conceſſum, ut al-
teri poſſit nubere, ne ex fracta fide benefi-
cium adhuc haberet. Ita vult ſubtiliter ar-
guere Paulus, peccatoris hominis eſſe con-

ditionem, qui fœdus illud con jugale cum

lege ruperit; nempe meritò illum in ſervi-
tutem conjici, qui Sanctitatem Fœderis il-
lias fœda concupiſcentia polluerit, atque
terrorem ejus, minasque mortis Jure ex-
paveſcere.
Tertius eſt Status Diſolutionis, ubi fœ-
mina talis, marito mortuo, lege illa atque

Imperio ſoluta, ad nova fœdera tranſeundi

habuit poteſtatem; Ita vult inferre Paulus,
T 2= nos

* (292.) £
nos in ſtatu Grati⸗ æ legi eſſe mortuos, &
per Chriſtum in novum matrimonium a-
ſeitos. Hoſ. 2. v. 19. 20. ubi Legem non ut

Hram ſaluti noſtiræ famulantem habeamus.
Q o reſpectu dicimur, non amplhius ſub
ge, Rom. 6. v. 14. Quin nobis mortua
* aſſeritur ab eodem Paulo Rom. 7. v. .

QXST. XXVIII.
De Sanctione Pœnali.
Qua pœna fuerit adjecta in Caſa

violati Fwdtris primi?
Summa.
1. Præmittitur Sanctionem pœnalem achectam
. fuiſſe, non tantum Legi peßtsva, ſed etiam-
Naturak,

2. Sanctionem illam ſteriſſe in comminatione
mortis certiſſimæ.

.Mortem non tantum fuiſſe ſub commina-

tione, in quantum notat ſolutionem animæ
G. corporis.
4. Sed etiam ſpiritualem animæ; imò æter-
nam.
Oſtenditur Sandlionem illam fluxiſſe ex

JUsSTITIA. SaNCTITATE: & MAIESTATE.

minam & Accuſatricem, ſed ut Mini-

Se-

—
genin
gemm Po
ecti ad
ſabe .
mnahjici
eninn ſat
Rlitc, Norte
Mnasnont
ſlino, dl

Eeſte

lialject⸗
lino quo
kulwerrt
illm , ſ
D Ui finun
Nlkent
ie erz talinnd
nſaum
1 P etur.
EArudivin
Ulrzant
g
lun Mon
unn comn
nling
ner 4

—rr

Ze (293) 95*
otte Equitur nunc, ut videamus Sanétio-
nomne Wnem Pœnalem, five quæ pœna fuerit
Nnneu adjecta ad Fœdus primum, ſi Protoplaſti
klu . à Fœdere deſciſcerent: Ubi nobis non mul-
nMa tum diſpiciendum eſt de ejus tenore, ver-=
aminh ba enim ſatis clara ſunt, cùm dicitur Gen.
ohean 2. v. 2 . Quacunque die comederis de arbore
lun vetita, morte morieris: Sciendum autem has
minas non tantùm fuiſſe additas, præcepto

1 poſitivo, de non comedendo, ſed IN Ræ=
eeadem eſt comminatio, quæ univerſo fœ-
l. deri ad jecta fuit, ut conſtat ex Deut. 27.

„ Rt ratio quoque ſatis hoc aſſequi potuit in
6 ſtatu Integritatis; faciſè enim colligere po-
tuit Adam, ſi transgreſſio mandati, quod
purèe poſitivum eſt, & cu jus Bonitas à ſolo
DEl benepiaco & arbitrio tam ſeveras
Nmaichu habet adjunctas minas pœnales, quaàm i-
GHHi ram pœnamque non merebitur transgres-
ſio ſuris nataræ, quod in ipſa Sanctitate &
Juſtitia Divina fundatur.
bomm Dictata autem eſt à juſtiſſimo Deo pœna
fonmen mortis, & quidem cum Emphaſi dicitur:
MokRrTE MORIERIS: Quod ipſum notat cer-
tiſimnm comminationis effettum, atque omne
m fuiet id quod in Scriptura nomine mortis venit.
MANSNE & ſic primò mortem corporis, diſſolutio-
nem inter duas illas cognatas partes, ani-
e T 3 mam

Jomtrünter

2 (294.) 7

e

— n

mam ſcil. & corpus: quanquam verò non
ſtatim eo ipſo die, quo peccatum fuit com-
miſfum, hæc diſſolutio animæ à corpore
fuerit ſecuta, eoipſo tamen momento fa-
Ens fuit es immortali mortalis, quem in

ſenſum non malè Picus de Mirandula di-

XIt: I neipimm, ſi forté neſeig, tum mori, cum pri-
mum incipimus vivere, & mors cum vita pro-
tenditur; tuncque S deſinimus mori, cuùm
à corpore mortis hu'us per carnis mortem ex-
ſolvimur: & Auguſtinus de Gen. ad ht. Iib.
11. Cap. 22. ſcribit: Hæc mors ea die accidit,
qua ſadtum eſt, quod Deus vetnit, amiſio enim
ſtatu mirabili, corpus eorum duxit morbi-
dam & mortiferam qualitatem.
Secundò per mortem intelligitur omnis
vitæ hujus miſeria, uti morbi, dolores,
multiplices labores, ac ſudores, angores,
triſtiiæ, hæc enim omnia certò ſecuturæ
mortis præam bula ſunt; Ad iſta homo con-
demnatus Gen. 3. v. 16. 17. Et in ipſis mi-
nis legalibus iſta contenta fuere.
Tertiòô intelligitur MoRks SprRITUALIS,
quam non malè definivit Iſidorus Peluſiota

a*α T“ ανντνU *ν i r d=is &ν⅞

R& & oWνσobοαςσ. MWors animæ immortalis eſt

Spiritus S. ab ea ſeceſſis: Vita enim tota pi-
ritnalis, quæ in Imagine primæva quàm

ma-

nmnee.

rarime
tatiene 5

nlet.

t evdd
Eerodig
ſenvente
tonem
or Lue
le erat,
arto

uNAeuj

ientiss

. Wo
Nemamn dr
ine con
ACeun

ſliher

Dyio,
ier fan

1Mit

lin lecet
Pegata ſu

ſlipſis a

Nadlrb.
1 de Aridt
niſo enin
itmort⸗

in Ontite
1, Colger,
, aNgoten
ſeeuun.
homocor
inigüun⸗

INTTOAI
sLdufe
Noltmie
n touſh⸗
zV guun
a⸗

(295.) 8

—

maximè & conſequenter etiam in inhabi-

tatione Spiritus S. ſtetit, per peccatum a-
miſſa eſt. Quò peréinet illud Apoſtoli E.-

pheſ. 2. v. I. cùm hominem inconverſum

. » N .
vocat veneèsr & αοαιαοαι αNtραταε Et

de prodigo in deliciis mundanis paulò an-
te vivente, per pœnitentiam verò & con-
verſionem ad Deum redeunfe, dicit Salva-
tor Luc. 15. V. 32. vengdg y, 2 &νι Eor. Mor-
tuus erat, & revixit.
Qauarto denique ſignificatur Mons K.-

.*

TERNA, cu jus in hac vita præludia ſunt tor-

menta Conſcientiæ, ſenſus iræ Divinæ, qui ſæpe

conſcientiis incumbit. Sequitur animæ
translatio in locurn cracistuum Luc. 16. v.
2 . 24. ubi occultatio faciei Divinæ & ni-
hilominus ſenſus intenſiſimus iræ Divinæz,
zternum duraturus, cum horrenda deſpe-
ratione con jun us. Apoc. 14. V. 11.
Sed nunc quæei ſolet, unde orta fuerit
ſan Rio hæc pœnalis, an ex ſolo beneplacito
Divino, quemadmodum Lex Poſitiva de
non comedendo. Ubi reſpondemus, eam
oriri ex Iuſtitia & Sanctitate, Veritate, imo

& à Masjeſtate DEl. Ex Iuſtitia quidem,

quia decet ejus Juſtitiam ne peccatoribus

peccata ſua impunè abeant, Pſalm. 50. V. F5.

ſed ipfſis afflitio pro merito tribuatur, 2.

1 4 Theß.

2 (296.) 3

———

Theſſ. 1. v. 6. Cum ſit Deus zelotes, adeo-

que Juſtitiæ ſuæ amantifümus, Exod. 20. V.

F. Et jus exerceat in terra; Unde Abraham
dicit: OGen. 18. v. 25. An Judex totius terræ
non exerceret jus? Et Rom. 3 num in juſtus

DEUS, qui infert pœnam? abfſit: alioqui,

quomodo Deus judicaret Mundum, Rom.

I. v. 18. dicitur, patet ira DEl è& cœlo ad-

verſus omnem impietatem & injuſtiiam
hominum, qui & hoc jus DEl Aealaua .
gnoſcunt, nempe eos, qui talia faciunt, di-
gnos eſſe morte. Unde concludimus, quod
ArawHαας DEI eſt, illud Juſtitia DEl exigit,
ut fiat. Nam neceſſe eſt, ut DEUS fibi ipſi
Jus faciat, qui propriè loquendo nemini

quicquam debet, niſi ſibi. Uti id ααaαα

7*vsns eſt, Rom. S8. v. 3. Qued lex exigit,
quodque fine in juſtitia legi denegari ne:
quit, ita duαwuοονον. DEl eſt, quod Deus exi-
git, quodque ſibi negare non poreſt; niſi
ſibi in juſtus eſſe velit. Aialauæ autem Dei
eſt, eos qui mala faciunt morte punire. Er-
g6 inter peccatum & mortis meritum ne-
xus eſt, non formaliter ex vi voluntatis,
ſed antecedenter ex ratione Juſtitiæ Divinæ.
Secundò Ex SANCGTITATE, quia quæ
Deus ut Sanétus odit, ea non condonat,
nec condonare poteft, cùm condonatio ſit

effe⸗

ltus

Noſupp
inkune
Un. Er.
Alr inig
Iunlaran
nihcet
iom
itonem
monnni
uDh
Pem. .5
hren
kt, no
(rdicki
Mihnn
lome⸗
Mim er
E, & in
Lelenti
(Oyniman
Hun hab
en en
(lnem!
Upatete
1np
n er

—
tes, ade⸗
rl zo

e Aahan

Ctinsten
minble
l dogi

un Nn.
.
jattin
kcin,d.
ine
Mergt.

Sbiip
lo nenn

1
Ala

ererge
egnide
Den er⸗
okeſt; ni
Atem De
vone lr.
um ne⸗
Nuntats,
iriwinz.
gbia gu
ondont,
onztooft
eKe⸗

—

* (297.)

eeen

—

effetus amoris, ſed neceſſariò punit, & de-
bito ſupplicio mactat; inde Habac. I. v. 1 3.
ait: Purior es oculis, quàm ut aſpicias ma-
lum. Et Pſalmiſta David ex eo quod Deus
odit iniquitatem concludit, eam non per-
manſuram impunitam Pfſ. 5. v. 6. 7. Qo

ſignificatur eam eſſe connexionem inter

odium & diſplicentiam peccati, & ejus pu-
nitionem ſeu uitionem, ut rantum vincu-
lum omninéô reſolvi non poſſit. Hinc ani-
ma DEl dicitur vindictam ſumere, apud
Jerem. c. 5. v. 9. ubi dicit Dominus, an ſu-
per hæc non viſitabo, & an de gente, ſicut
hæc eſt, non ſumeret altionem anima mea?
Cujus dicti ſenſus eſt iſte, an ege Jehova, &
me ipſum non abnegabo, ſi illa feram in

populo meo? Imò ſi gens illa talis ſit, non

puniam eam? Impofhbile ent, ut hoc fa-
ciam, & impoſſibile quidem vi animæ, id
eſt, eſſentialis Sanctitatis & Deitatis meæ.
An znimam, hoc eſt, naturam Divinam &
juſtam haberem, & vindictam non expo-
ſcerem de peccatis? Nam anima Dl ſan-
Gtichmam Däl naturam, fve quod idem
eſt, eſſentialem DEl San ctitatem ſignificat,
uti patet ex collat. Amos 4. v. 2. cm Amos
c. 6.v. 8. priore loco dicitur: Juravit Domi-
nus per Sanctitatem ſuam: poſteriori loco,
juravit Dominus per animam ſuam.
l T S Ter-

2 (298) 8

Tertiò Ex VERACITATE; Deus enim uti
in promiſſionibus ita etiam in minis eſt
veraciffimus, & impoſübile eſt, ut n. entia-
tur. Hebr 6. v. 1 8. Ipſe autem ſententiam

ſuam à primordio Mundi publicavit, quod

peccatum morte temporali & æzterna ſit
puniturus.
Denique chara eſt DEO MAJESTAS SUA,
ut illam non patiatur impunè lædi, at quo-
ties homo peccat, obſequium detrahit Ma-
jeſtati illi, nam ut recte Thomas Aquinas
docuit, peccans quantum in SE eſt, de-
ſtruit Deum & attributa ejus. Fleri autem

nequit, ut Deus ſeipſum, Ma jeſtatem ſuam

atque omnia attributa non tenercimè amet:

Hinc ſe vocat Deum zeletem, & hoc no-

men ſuum eſſe dicit: Kzech. 24. v. 14 Ze-
lus autem eſt vindicatio rei chariſſimæ.
Hinc zelus & excandeſcentia magna con jun-
guntur, Zach. S. v. 2. Imprimis autem pro
Ma jeſtatico nomine ſuo zelat, Ezech. 29.
Verùm contra dicta inſurgit Achilles, ille
Anglus Guilielmus Twiſſus, lib. I. part. z2.
de Elect. & contra Religionis Socios Piſca-
torem & Lubertum probare ſatagit, Deum
non neceſſario punire peccata, illudque
impunitum poſſe relinquere, cùm nihil ex-
t12

aeur
tiot
rhotet
le eri
i eꝑ
rſterit
Fratma
nſoteſt
NANo
ſ unt:
n fotk,
Utin gi⸗
nn ene
Guini
ſuntn,
mn dede
Ale
Pint, giu
ottmvi⸗

—
zeninti
rins
Nnenl
ſnenin
nt Dod
N
Und
crg.
Nthi.
1 Nün
rek, le.
ianten
A hoeno⸗
Nl E⸗
her
conj⸗
aten
Luech

kler ile
l patn
cios iſe
gir Deun
5,
illuegne
REie .
AA⸗

aar

62 (299.)

tra Deum fit, quod eum eo adigere poſſit.
Rationes ejus ſunt: Nam, inquit, ſi Deus
non poteft peccatum dimittere impnnitum. tum
neceſe erit, ut puniat, necehitate abſoluta. At
hoc dici cum ratione non poteſt: qnamvit id vi-
ſum fuerit Pi catori: Ait enim, Deum abſ laita
&ο naturali neceſſitate punire peccata; at abſo-
num hOo eft, nam quicquid agit abſoluta & ne-
ceſſitate naturali, id ſemper ita agit, quan-
tum poteſt, agit, v. gr. Ignis ſemper urit. ſimul
ac admo veatur combuſtibili, & quantum po-
teſt, urit: At Deus non ſemper punit neq; quan-
tum poteſt, punit. Quod probetur quoad primam
partem, quia non modò criptura . ſed & com-
munis experientia docet, Deum eſſe Kaxgé ον
e& ſerum irarum, quod etiam ab Ethnicis ob-
ſervatum, qui finxerunt Deos habere quidem-
laneos pedes, ſed ferreas manm.
Ad poſteriorem p Artem qnod attinet, ſi Dens
puniat, quantum potett, tam omnia peccata-
quantumvis imparia puniret Deus pœnis qua-
libus. At verò prorſus eſt à veritate alienum;
Si quis dicat Denm punire peccata, quantum
poteſt per Juſtitiam, Iuſtitiam verò in paribns
peccatis pœnas impares aſſignare & afßigere;
Contra eſt, quod ſi Dens puniat, quantum po-
teſt per Tnſtitiam, hoc eſt, quantum peccatukr-
meretur, tum vel quantum peccatum meretur,
jnxta

K (300)

jnæta liheram ea de re conſtitutionem Di vinam,
vel citra conſtitutionem Di vinam: Si juxæta con-
Nitutionem Divinam, hoc nibil alind eſt, qnàm-
aſſerere, Deum punire non quantum poteſt, ſed
Quavran vur.: Sin citra conſtitutionem Di-

vinant, ergò citra conſtitutionem Divinam pec-

catnm ita mereiur pœnam, ut oporteat Deum
Peccatorem punire per Juſtitiam, hoc autem
Ialſum eſſe, ſic evintitur. Si Inobedientia hunc
in modum meretur pœnam, nempe citra conſti-
tutionem Divinam, ergò & Obedientia merebi-
tur præminm, eodem modo citra conſtitutionem
Divinam. Nulla enim, inquit, ratio oeccurrit,
cur Dens ex bonitate naturæ ſuæ magis tenea-
tur ad ulciſcendum malum, quàm ad remune-
randum bonum, præſertim cum conſideremus.

Kiont nibil accedit Deo ex ejus pietate, ita nibil

decedit Deo ex hominis peccato, nt ait ille apnd
Jobum.

Rurſus, ſi peccatum citra conſtitutionem Di-

vinam meretur pœnam, tum vel finitam vel in-
Fnitan. Si finitam tantum, tum injuſtns foret
Deus, qui conſtitneret pœnam inſinitam peccato,
quod demeretur tantàùm finitam: JSin infinitam
mereatur, quod nnicè dicendum reſtat, eoque-
teneatur Dens pœnam infinitam peccantibus in-
Rigere, ſequetur exhinc, Denm non poſſe Crea-
turam ſuam annibilare, ſed neceſſe eſe, ut eam

per-

vo
re)
hkuin
Neiln
ile zaccal
. Deus
Ginnlnd
ilſcit/
tinn/
Mareni
o get
inliſeir
e tasce

uen, ue
ian vinei
Peeczturne!
ſeſece
ia guls
Dr Ains
nor
Deu
nſegve
(Curm,

ran

nDirinn
ſistgan.

, gir
Htet /

Hinenh⸗

innmge.

ok Den

oe Ar

enulee.

ſronn
funenhi
Eißetuun
t,

Oſenure

teenu,

e, 1to n.

il 0l

Men D-⸗

,
An

neret
yerento,
tſniton
t, toſe⸗
Itihnsir.
e Celt-

e, NeN

er⸗

(301.)

ſupereſſe faciat, ad congrnam, quam meretur
pœnam ſubenndam in infinitum.
Denique, ſi Deus teneretur per juſtitian pu-
nire peccatum, quantum meretur, neceſſe foret,
ut Deus Creaturam ſuam prorſus annibilaret,
quemadmodum arguit Durandus in 5. Diſp. 40.
4. 3. inquiens: Secundum rigorem Inſtitiæ, pro-
pter vitium ingratitudinis meretur ali nis pri-
vari onmibas beneficiis gratis acceptis. Sed
quioquid ſamas & quicquid habemus, totum 4
Deo accepimus, ſecundum illud Apoſt. I. Cbr. 4.
Ergò propter ingratitudivem, quæ commitiitur

in omni peccato mortali, mtretur peccator amit-

tere ſecuxdum rigorem jn ſtitiæ, quicquid à Deo
accepit, hboc eſt. quicquid in ſe eſt, & quicquid
habet in ſe, ꝗuo facto eſt homo annibilatz.
Verùm ſia licet ſpeciosè dicantur, robur
tamen non habent contra Divinam Veri-
tatem, quæ toties nobis ſiſtit Juſtitiam Di-
vinam vindicativam, zeloſam contra omne
peccatum: Reſpondemus itaque aliud eſſe
punire peccata ex necçeſſitate abſoluta phy-
ſica, qualis eſt neceſſitas in igne ad uren-
dum. Aliud eſt punire ea ex neceſitate qua-
dam morali & rationali.
Si Deus juxta primam puniret peccata,
tum ſequeretur, eum ſemper eodem modo

acécturum, & puniturum zqualiter, & quan-

tum

* (302.) 3

1

tum poteft. Sed hoc- non procedit de ne-
ceiſitate morali. Exercitium enim juſti-
tiæ vindicativæ dependet à ſapientiffima
voluntate Divine, quæ variam poteſtin pœ-
næ infliéti one adhibere modificationem,
üne Præ jud dicio D tir; Nam hæc exigit
tantut m, ut peccatum puniatur, ſed deter-
natto rat tione temm nporis, modi, gradus
d attinet ena5 temporales,
11 apliehtiſſimo DEl con-
ſlio⸗ at arbitrio: II aà veròô vita erit
2 quali iras pœnarum in r tione durationis,
erit enim omnis ſine ſne, „licet diſparitas
ſit futura in grach 2.
Unde porrô ad alterum dicitur pecca-
tum omne mereri pœnam ex ſe, & addi-
tam acue ele conſtitutionem à DEO,

neque hæc ita ſibi opponenda, ſed compo-
nenda funt; Antecedit meritum, ſuccedit

etiam conſtitutio Divina; nam m recte Aici-

mns, quia peccatum meretur pœnam, ideò

DEUS etiam conſtitui t peccalnm punire:
geque tamen valet reciprocatio. Inobe-
dientia & rebellio erga Deum meretur pœ-
nam, ergoò obedientia antecedenter ad con-
ſtit ntione em Divinam, pariter merebitur
pramium, ante conſtitutionem Divinam;
ſervi enim ſumus Per ordinem ad Denn
uc.

mane

uc 17.
Dominun
Declens,
& wr
INr,TIS.
iſtug
Ci

lwltore

Ind., Ut
iAſe inf
lere, Nec
lelurzm:
Eiiuntun
morſilige⸗
enn Dal
6 goi 12
t e 10
anttritA
eegtetais.
iqneg
ktam e
mſe
llet: ois
iad idre
mele,
Utdus fuh

—

Necitcene⸗

enün iti
kpenln
uckin Ne
Uhennoren,
nhueigt
Ad e.
Ci grin
berorts
1Mc⸗
verd taen
e darnind
et diſenn

☛☚

E

1
X

Citurr

ſe At
ſelconpe
n ſcecit
ele c⸗
Enann idti
in punit
9. Inole
eretur e
lteraldcor
merebiu
Divinan.
ad Deom⸗
L

62 (303) 38.

Luc. 17. Sicut ergò ſervus rebellis contra

Dominum meretur pœnam, ſi iſte tamen ůt

obediens, non ſtatim meretur przmium,
ita & nos ſervi nihil meremur, Vox ENIM
VrRITATIS æternæ eſt, ſi omnia feceritis, dicite,
ſervi ſunais inutil &, fecimus, quod debnimus.
Qod porrò arguit Twiſſus, poœnam il-
lam vel fore fmitam. vel infinitam, in vanum
dicitur, quis enim tam hoſpes eſt in Scri-
ptura S., ut neſciat infernalem ignem æter-
nis & ſic infnitis flammis in pœnam peecati
ardere. Nec tamen exin ſequitur ergo Deus
Creataram talem ANNIEHILARE non poteſt:
ſed id tantum exin concludi poteſt, quod
eam annibilare non “rEIT. Neque enim rectè
dicitur, DEUM Angelum aunihilare non

4

paſſe, quia zternæ beatitudinis participem

fecit, ſed hoc colligi poteſt; quod DEUS
decreverit Angelum non annibilare, ſed pro-
pter obedientiam præſtitam præmiis affi-
tere æzteraass.
Denique quod ait, ſi D EIUIS& teneretur per
juſtitiam panire peccatum quantum meretur,
tum neceſſarium fore ut eam prorſus anni-

hilaret; quia mereatur exui omnibss beneſi-
ciis; ad id reponitur, longe majorem pœ-

nam eſſe, quod damnati in æternum cru-
ciatibus fſubjiciuntur, quam fi annihilaren-
tut:

tur: Imò hoc ipſum fummis votis deſie
rant damnati, ut annihilentur, & pro ma-
gao beneficie ſui deſtructionem haberent,
ut conſtat ex ipſarum clamoribus. Apocal.

QVXST. XXIX.

An & quomodo violatio ſfoœderis
brune poſteritate mputeiur?!

Summa.

1. Aperitur quæſtionis difhcultas.
2. Pontificiorum & Reformatorum pugnan-
tes ſententiæ referuntur. W .
3. Placæi ſententia cum rationibus ſiſtitur, qui
imputationem mediatam tantum aditruxit.
4. Oppoſira ſententia præfertur.
5. Kationes Placæi ſolvuntur.

V lolatum eſſe primum fœdus à Proto-
Plaſtis noſtris diximus, nunc etiam
tandem dieendum eſt, an & quomodo nos
rei ſimus fœdifragii illius, cum nondum in
rerum natura extitimus; quanquam autem
hoc punctum hinc inde ta ſtum ſit, ex pro-
feſſo tamen nobis nunc eſt diſcutiendum,
magnham enim litem in Gallia ante quin-
quaginta annos inter Reformatos excita-

vit.
Ad-

Ave⸗

olin & d

Inputati
Mllimn
vinls ve
eccat.
1 conced
ecata fen
Pclagiar
l imput
nitinni
Pett iam

ric C

IIegn
Hnncem
lgin ſtat
Niedolin
einhottz
lun ku
Uupotatione
Menſohan
er
lGillis
ſeſhr I
it ant

dtisdelce⸗

oNre

Thibenn
Aed

.

elnt

4

In pugnnall.

lütn et

Bcnaolcuni

4

74 Dote-
gnoc etnin
ochodone

nondundn
latm auten

utiencun
aote gun⸗
tos erlltr

A⸗

*2 (305.)

Adeertendum autem primo; Pelagium
olim & diſcipulos ejus ſimpliciter negeſſe
imputationem Peccat- Adamitici; qui etia
Anguſtinum, ob hoc valdè traduxere, quod
primus voce impt utation is. uſus fuit libr. 3.
dge peccat. merit. nam, inqui iunt, nu lla ratio-

ne concedi de bet, ut DEUsS, qui propria

peccata remittit, imputet aliena.
Pelagianos ſecuti ſunt poſtea Sociniani,
qui imputationem tanquam Juſtitiæ Divi-
næ adwerſam re epudiarunt; Hos excepere
Arminiani, uti cor nſtat ex eorv im Apologia c. 7.
qui primo a atabigue locuti, poſtea veròô a-
pertè illam imputati ionem peccati nega-
runt, vid. Curcelleus de Jure Dei item diſp. de

Peocato Originis contra Mareſ.

In regno Pontificio duæ ſunt ſententiæ,
ſibi invicem pugnantes, nam Salmero &
Pighius ſtatuunt peccatum primum origi-
naje SorAi imputatione noſtrum fieii, ne-
que impaxrtare labem aliquam inhærentem.
Contra Janſenius Epiſcopus Iprenſis negat
imputationem, & aſſerit peccatum origi-
nale in ſola naturæ noſtiæ corruptione con-
ſiſtere.
In Gallia inter Reformatos Joh. Placæus,
Profeſor Salmurienſis in Theſibus Theologicis
negat pariter imputationem primi peccati
U Ada-

£

6 (306.)

Adamitici ſive violationis illius fœderis, &
admittit A NTUM labem inhærentem, ab A-
damo ad omnes poſteros deſcendentem:
Alii tamen Reformati, hanc ſententiam im-
pugnarunt, aſſerentes, non tantùm labem
originalem propagari in omnes homines,
naturaliter ab Adamo deſcendentes, ſed
etiam primum illud peccatum five fœd.-
fragium à primo noſtro Parente commis-
ſum nobis imputari: resque tandem eo de-
vehit, ut per decretum Synodi nationalis
A. 1644. habitum Sententia Placæana da-
mnaretur. Verba decreti ſunt: Cum relatum
eſet ad Sgnodum, Scripta quædam alia tpis
evulgata, alia mann exarata prodiiſſe, quæ to-
tam rationem peccati originalis ſola corruptione
haæreditaria in omnibis hominibus inhaærente de-
finiunt, && primi peccati Adami imputationem
negant. Damnavit Synodus doctrinam ejus-
modi, quatenus peccati originalis naturam
ad corruptionem hæreditariam poſterorum
Adæ ita reſtringit, ut imputationem exclu-
dat primi illius peccati, quo lapſus eſt. A-
dam &c. .
Pti verò conſtet, quibus rationibus Pla-
cæus ſententiam ſuam ſtabiliverit, produ-
cemus eas cum integro eorum robore, de-
bilia enim non ſunt, & verbis Placæi. Boncea
ad-

mr
ddvcem
Utriuque
Muas habe.
Pfimu ant
Uinnen //
Divino, lr.
i elogrn
llt uten in
Anon)
r lener⸗
ecndh,.
l eriſn, ti
mnnnt fin

ii,
M

leti,
ert hunte
ngeahri
Eeminnit
nn mnnia
llkin44
im een
Mur ttinn
Ukietanu
Miri ren
iſteraic
ti
ncck mun
nhnire

—
ſedeit
ſemdeen
limin.
gtun khen
honne,
Cennes, N1
fie ſet⸗
e N.
lenenet⸗
ufmmds
cenude
Cinſrm
n dul
.
alnihinne
Porteke.
Upunonu
zimmeu⸗
isnaturem
okeonn
generchr⸗
uel N

Nibus
it, Notr⸗
Cbole,e⸗
ii bote
4

22 (307.)

adducemus rationes diſſentientium, ut ex
utriusque aſpeéctu cerni queat, quænam
PARS habeat veritatem pro ſe ſtantem.
Primèò autem dicit, eam ſententiam quæ impu-
tationem ſtatuat, non congruere cum oracnlo
Divino, Ez. 18. v. 20. ubi dicatur, quod filins
non debeat portare iniquitatem Patris ſui. Fer-
rent autem iniquitatem Adami filii ejs, etiam-
ili, qui non peccaverunt ad fimilitudinem trans-
greſionis Adamiticæ, & quidem ad miheſimam
sue generationem.
Secundèò, Adverſam eſſe rette Rationi. Pri-
mur enim, inquit, ſi Adami inobedientia nobis
imputatur, tum debuiſſet etiam imputari ejus o-
bedientia, ſi perſtitiſjet in integritate: item de-
buiſſent pariter nobis imputari omnia illa pecca-
ta, quæ admiſit, dum eramus in lumbis ejm, quin
&& omnium intermediorum parentum noſtrorum
peccata omnia, quæ dum committerent, æqnè in
iMis, uti in Adamo fuimus; Imo mors ipſa Ada-
mi, nam ſi peccavit, ut caput generis humani,
cur non etiam puniri debnit eodem nomine? &
non tenebamur obedire, niſi in ejus Perſona, certè
nec puniri, neo enim ad nos comminatio magis,
quam interdidtum ſpettabat.
Tertiò; quomodo pecca vimis in Adamo, in
quo actu nunquam fuimus? Q0 n04a⁰ volunta-
rius noſtri reſpectu potuit eſſe actus, qni nlec
L 2* Aile

3 (308.) ⁸α.—

ante debuit eſſe, quam incepit noſtra voluntas?

fuit quidem in Auamo noſtra natura, ſed ſingu-

laris, & diviſa numero ab hac noſtra. Quod ſ
primms attus peccandi fuit actus Naturæ, cur non
etiam primus actus generandi? Nemo tamen di-
xerit nos in Adamo genuiſe Coinum aut Se-

11:142*

Oa.tò Si Adamus eſt ſibi ipſi promeritus ſuo

il: geceato æualem PœAM, lantamſcil., quan-

tam, Deid erat interminatus, analias pœnas, pro

eodem illo peccato ab aliis hominibus innumeris
jn ſtitiam evigere putandum eft? Præierea aut

nnas fuit illius peccati reatus adæquatus divi-

dendus inter ommes Adami poſteros? aut tot
quot homines. Siprius exigua duntaxat nobis
lngnlis partionla & peccati Ullius impnutatur, £
pœna debetur. Si poſterius, unius peccati non
ett unus reatus, nec una pœna adeæquata, ſed
ianmeræ. .ä
Qninto, ait, ſi inobedientiæ Adami rei ſumus,

hoec lpſo, quod ejus filii ſumus, ut nec miraculo-

ſa parentis utrinsque reſpeltu, (Qualis fuit Naaci
Johannis Baptiſtæ) generatio, 4 Animé
pumanæ, ſine hominis operatione Divina ea-
tio, quenquam ab ca eximat, quid de Saivatore
nohro dicemus? neque enim ejns ex Spiritn §.
miraculoſa conceptio impedivit, quo minns vere
eſſtt ſitius Adami, eéx frucin lumborum Davigis

aranes
innins
eng pr
)l
A nedi.
ſimput⸗
Pitueß
e rar⸗
nn hoſe
iſet,
inuretur
tan hen
mum nec
ao, guan

G lamn

none

ilint he
etia
klement
RNcarum
eecca

— (309.)
nuniun Provocat denique ad noſtros Theologos G
naſet⸗e inprimis Egidium Hunnium, cujus ſequentia-
verba producit: Oſtendit ergò (Apoſtolus Paun-
nou us) Lapſum Adami non immediatè & per ſe,
uimt ſed mediate & propter alind nobis eius poſte-
nN6ÿ ris imputari, quia videlicet per lapſum inum-
. poluta eſt natura primorum parentum, ut non
ſmien iine peccato corruptos & vitiatos liberos pro-
n creare poſſent, ſiont ſoriptum eſt: Genuit Adam
Umnune Filium ad imaginem ſnam Cen. y. Alias ſi ſieri
Nimm potuiſſet, At in poſteros, non vitium proprinnt-
m gerivaretur a primis parentibus, tum lapſns ile,
Ounin. tanquam peccatum alienum eis planè non impu-
Gℳ ii taretur. Palam igitur oſtendit Paulus: unum
tct mni WMnd delictum nobis ad condemnationem cedere
tumh tantum mediatè, Anatenus per delidam illud
Neutun atlnale, introdudta eſt in naturam horribilis cor-=
lehun l ruptio, quam per carnalem generationem pro-
pagavit in ipſos poſteros. Ita nt à Lapſu coi-
griſen. raplio naturæ, Corruptione in nos derivata
,nirackd- mors O damnatio perveniat, quatenns om es
Mitlu peccavimus, inquit, 1. e. quatenns ipſi in poſſeſſiv-
ve ai nem illins hereditariam devenimns.
vina C. Jam etiam rationes producemus oppe-
Sndtm ſitzæ ſententiæz, quæ aſſerit, non tantum ob
itth peccatum originale nobis inhærens, nos
nins eſſe peccatores & reos æternæ damnatie-
uDidf nis, ſed etiam antecedenter ob actuale pec-
Pi⸗ ʒ O 3 catum

9

catum Adami, quod re ipſa toti poſteritati
Adamiticæ imputetur: quæ ipſa ſententia,
quam omnino veram eſſe cenſemus, quam-

que poſt B. D. W ölflinum etiam adoptavit
noſter B. Pufendorf. de Iure ſec p. I15. ſoli-

dis Scripturæ S. fundamentis innititur.
Palmarius locus, & ubi hæc cauſa ex
profeſſo tratatur, legitur Rom. 5. à v. 12.
usque ad 20. Verba verſiculi 12. ſunt: Si-

cut per unum hominem peccatum introüt in-

mundum, & per peccatum mors tranſüt, in quo
ommnes peccurunt, quorum verborum ταπραα
habetur verſ. 18. in hunc ſenſum; Si per n-
vum hominem Chriſtum jnſtitia introivit in mun-
dum, & per uſtitiam vita, & ſic in omnes fde-
les vita pertranfiit, in quo omnes jnſtificati ſunt.
In his verbis Apoſtolus doctrinam de Ju-
ſtificatione noſtra per imputationem fidei
traditam in cap. 32. & a. illuſtrat ex imputa-
tione peccati Adamitici: Nam cum multis
abſonum videretur ex Romanis, unum
Chriſtum omnibus hominibus poſſe ſufſi-
cere, & unius juſtitiam ita redundare in
omnes, ut per illum juſtificentur, (cum u-
nusquisque ex propriis factis potius judi-
cari debeat non ex alienis) itaque Paulus
vomparationem inſtituit „ quà Adamum
totius generis humani parentem, & 6t

enmmmmme

Ktum ie⸗
iit inter
Drdun
nlb factt
un, un
Neceztur
Ues inven
dAdamo
nChrio
(im aute
onſiſt
Kir Che
Uur, nul.
Ami con
rri
Wndictn
Utl es 4
coinhere
ikcami
guan inge
llore
Mationen
Utum neren
An, ſine
inn ſed
Käd
u i 6

ihoeiti
ſiſerenn
enlnnn
addhen
uſhr
untrd.
te dalen
D,in
11 e h.

ithrür.

uft e
Drun men
m, Arn
Oiitümn⸗
nutſtr

Nlifeſt

fiumcela⸗
onen iie
terinpu
cum muls
is, nn
oleit⸗
cdonee n
cun 1
poiln
gne Nauin
Adamun
n, ACh⸗
ſue

5 (311.) α

ſtum reſtauratorem itidem humani Gene-

rie, inter ſe confert, oſtendens, non magis
abſurdum videri debere, Chriſtum omni-
bus factum eſſe juſtitiam, quam ſit abſur-
dum, unum hominem ſua transgreſſione
peccatum & mortem ſuper omnes homi-
nes invexiſſe, nifi velimus dicere, ma jorem
in Adamo vim fuiſſe ad perdendum, quam
in Chriſto ad redimendum & ſalvandum.
Cùm autem juſtificationis noſteæ ratio in
eo conſiſtat, quod per imputationem Ju-
ſtitiæ Chriſti, fide apprehenſæ, juſtifice-
mur, nulla legitima ratione, id ex exemplo
Adami conficere potuiſſet, niſi poneretur
imputatio peccati Adamitici. Nam ſi tan-
tum dicatur, nos omnes propagatione na-
turali ez Adamo eſſe contaminatos, pec-
cato inhærente, & interno, non autem pec-
cati Adamitici imputationem ferre, nun-
quam inde ſolida conſecutione efficitur,
nos juſtos conſtitui per juſtitiæ Chriſti im-
putationem. Quæz enim eſſet ſequela? pec-
catum naturaliter ex Adamo in nos propa-
gatur, ſine ulla imputatione, ergo Juſtitia
ſecundi Adami Chriſti, non per propaga-
tionem ſed per imputationem ad nos venit.
At ſi dicatur, Adamus primus & ſecun-
dus ſibi correſpondent, & ſunt capita to-
. U4 tius

de (312.) *

tius generis humani, ſed in contrariis effe-
Sis: Atqui peccati Adamitici imputatio-
ne omnes ſumus peccatores & rei; Ergò
etiam juſtitiæ Chriſti im putatione juſti
conſtituimur; tum procedit argumentum
& vim habet.
Ex quo ipſo ſcopo Apoſtoli patet, pec-
cati nomine non ſolam corruptionem in-
ternam, nobis propagatione carnis ex A-
amo inhærentem, quam non negamus à

Paulo etiam indicari, ſed ipſum peccatum

actuale Adami, inobedientiam fcil. illam,
uti Apoſtolus illud peccatum vocat, intel-
ligendam eſſe. Quod vel maximè etiam
ex eo patet, quia ſermo eſt illi de tali pec-
cato, quod αvaε &s 1 G&ταο Introlit in
hunc mundum, & per quod mors in omnes
pertranfüt, quod ſanè non ad peccatum
inhærens, quod jam præſupponit actuale,
ſed ad primum peccatum, per quod reve-
ra mors in Adamum & in poſteros perva-
ſit, referri debet.
Porrò emphatica verba ſunt & νναα
av, in quo omnes peocarunt, nam iis ſigni-
ſicatur, totam poſteritatem Adamiticam
nemine excepto, niſiqui ex Spiritu S. con-
ceptus eſt & natus, in Adamo peccante
Peccaviſſe: quomodo? non per peccatum
in-

wrereyt,
lici ce p
Nnem!

EL eccat

iiun eſt
eleſep
litnitum
id pece
Amoe
winpuat.
latur q
Ua, cum
line intel
heſpit
Renenc

. Ahe
In eni⸗

Nin Sn
Auln der
onm, 1
tyonnes P
unmpeneran

fien, 4

i
eclit
Gihnis.
un. 1

—
humrick.
inti
Crei lei
Mone d
nnnentumn

e, N.

gioreni.
neer.
lm 1
nNeKIn
nl Nin⸗
Cen ine
indetiam
etdie⸗
iontoiti

Sinones
pereann

hnit⸗Ctute
gol ter⸗
gos perie⸗

nisſign⸗
lamiücan
itus. col⸗
0 peccante

peccatun
.

— —„— —

e (313.) 25.

inhærens, nam verbum iaαον, non poteſt
dici de peccato inharente, aut ad corru-
ptionem habituslem & inhærentem trahi,
ſed peccatum actuale notat, idque przte-
ritum eſt enim Aoriſtus ſecundus, qui ſæ-

pe de re præterita dicitur, ſæpe etiam in-

definitum tempus notat, non poteſt ergo
aliud peccatum denotari, quam illud quod
ab Adamo commiſſum eſt, quodque omni-
bus imputatur; nam de iis illud peccatum
dicitur, qui nondum fuerunt in rerum na-
tura, cum Adam peccavit, quod ſine impu-
tatione intell gi non poteſt.
Excipit quidem Placæus, illud ? & non
eſſe vertendum IN Qvo, ſed quia, vel qua-
tenns. Adhæc verba a&ctiva ſæpe paſſivè
ſumi in Scripturie, nec ſemper ar &αρααοα
ſed zaτ ειν intelligenda eſſe; idem hic d'-
cendum de voce αααναπι.
Verum, ſi Priſci inſpiciantur Interpre-
tes, omnes præter Pelagium & Theodere-
tum verterunt IN Quo. Sic vulgata ver-
ſio legit, ſic etiam in Concilio Milevitano,
Afticano, Arauſicano ea lectio approbata
fuit. ððDU
Accedit, quod frequentiſſimum ſit in
Scriptura S., ut æzccipiatur pro &. Sic
Matth. 13. V. 14. dicitur AvWπρρςπια *r a„²
U5 R

62 (314.) 8

in puppi. Luc. 1I. v. 43. W 706 Oeα, &c. Po-
ſito autem, quod illud à α, explicandum

ſit canſaliter, nondum tamen ſubſiſtit ſen-

tentia Placæi; redditur enim ratio ab Apo-
ſtolo, cur mors in omnes & ſingulos per-
vaſerit, quia ſcilicet omnes peccarunt, non
utique actualiter, nec perſonaliter in ſe,
quia nondum extiterant, ſed in Adamo
peecante peccato ſcil. illo primo, quod per
ipſum introiit in mundum, & in quo tan-
quam in capite non tantum naturali, ſed &
morali ac fœderali omnes fuerunt.
Tertiô, Paulus non tantuùm loquitur de
pecrato, ſed emphaticè de UNo Peccato,
& de UNIs offensà, cujus reatus in omnes
eſt diffuſus, verſ. 17. 18. 19. Ut per unum
peccatum reatus venit ad omnes ad con-
demnationem; ita & per unam juſtitiam
gratia tranſit in omnes ad juſtificationem
vitæ; & verſ. 19. Ut per unius inobedien-
tiam multi conſtituti ſunt peccatores; ita
& per unius obedientiam multi conſtitu-
untur juſti. Quæ verò ratio eſſet, ut toties
Apoſtolus mentionem faceret, nnius bomi-
nis peccantis, & unius offenſæ & inobedientiæ,
in ſingulari, cu jus reatus in omnes vener’
in condemnationem, non ſemel, ſed quin-
quies

giez in
ecientia
Ouali tra
Pnuatetut⸗
ire pere
um wtiok

opeccat

Geinom
Uhreentib
no
omanos
us vent

üppum

Wintey
En, ud
giiAdan
ni⸗ Iur
un Ut
Unen habe
onen h⸗
WWLANON
Auiitqu
kit mll
1 N, Kr
miere
Chiſtum
ere d:
mdlnl

—

Wlenn

Pbtigrte
idebe
e.
AiNRN
niieröt,
A
Ne
enghtn
rruc
II.
logunt
10 Peumh
nsinene
Dyetun
Merad c
n Mtin
Efeatoren
inchie
Ceitatt li
conkitn

n

,linthun
inobelieri.
ones elen
eſetgun
g

62 (315.)

quies in paucis verſibus, niſi hæc una ino-
bedientia, quæ non poteſt alia eſſe ab a-
Suali transgreſſione Adami, poſteris im-
putaretur; nam ſi rei ſumus, non imputa-
tione peccati Adamitici a Rualis, ſed tan-
tum vitioſitatis propagatione, nen jam ex
uno peccatio reatus & condemnatio poteſt

dici in omnes tranfire, ſed ex innumeris

inhærentibus.
Quartò in verſ. 14. ejusdem capitis 5. ad
Romanos dicitur, quod Adamus primus ſit
typus venturi, ea autem eſt inter typum &
antitypum ſive 1wrαασ convenientia, ut
quod in ſe per typum repræſentatum exhi-
betur, illud in typo præceſſiſſe oporteat;
atqui Adamus proponitur ut typus Chriſti,
in is quæ ad rationem juſtificationis per-
tinent, ut nempe ſimili modo condemna-
tionem habeamus in Adamo, quo juſtifi-
cationem habemus in Chriſto, ſcil. per Ix-
PUIATIONEM.
Excipit quidem etiam contra hoc Placæus.
& ait, ſimilitudinem Adami & Chriſti eſſe
IN Rx, & non in Mono RrI; Apoſtolum
quidem docere, Adamum in poſteros
transferre reattum & condemnationem.
Chriſtum verò juſtiſicationem. Sed non
docere id ab utroque fieri per imputatio=

uem: alias Pontificios gentra nos triumpha-

(316.) £

turos, in articulo palmario de juſtificatio-
ne, & agnoſcendum, juſtificationem no-
ſtram eſle ex imputatione juſtitiæ Chriſti, &
infuſiene juſtitiæz inhærentis, ut condemna-
tio noſwa oriatur, tum ex peccato propa-
gato, tum ex imputato, quod Bellarminus
urgeat lib. 2. de Juſtif. cap. 3.

——

.

Verum, in hoc diſcurſu gratis diſtingui-
tur INTER REM & rei MonpuM, quaſi ſimi-
litado tantum fit in re, ſed non in RäI mo-
do, cum Modus ipſe ingrediatur naturam
rei, de qua quæritur, quia in hoc loco ſco-
pus Apoſtoli eſt, ut ante obſervatum, age-
re de juſtificationis negotio, & declarare
quomodo aliena juſtiua poſſit fieri noſtra
per imputationem; hoc ergò probat exem-
plo Adamiticæ inobedientiæ, quæz licet a-
liena ſit, in quantum eſt actus aliquis A-
dami tamen imputetur ejus poſteritati;

—
Wifi
olteos
lx gu
i exine
in verba
rpollun
ventis c
nlelo, e⸗

anfem
Ro

nneici ne
aent
arumn &
hobkeros f

Rorcum en
3

opponuntur ergo ab Apoſtolo inobedien- Aann

tia Adami & obedientia Chriſti; obedientia
Chriſti eſt actualis illa, de quàâ Philipp. 2.
v. 8. & quæ per imputationem evadit no-
ſtra 1. Cor. I. v. ult. Quare etiam inobe-
dientia Adami actualis intelligenda, quæ
nobis ob rationem capitis moralis imputa-
tur. Videatur hoc argumentum eleganter
quoq; propoſitum à profundiſs. Theologo

D. MWölf-

Uinmnge
EEeniden
I nan i
ener
m ele de

nllennle,

660 eecat
Matur,

—.
iteii⸗
Ktionen to
iehiſ
tontenne
Ctnpehe⸗

Delecia

is Akin
1iſti⸗
niülum

tut Arut a

oe hoke⸗
tun, age⸗
Cederert
ſei wehn
detenen⸗
Ir lale⸗
ialglii
enil
onobeden
ebelleni
4Dhiipn
nevadt no⸗
femindh⸗
genda, gun
alis impu
Im klegante
Theooge

D. Wölſtino, qui in hac materia, jure inter
noſtros Thologos primas tenet p. 28. J. 14.
Ex quo ipſo porro colligitur, nihil ſub-
ſidii exinde Pontificiis accedere; Pauli e-
nim verba non ſunt ultra ſcopum ejus ex-
tendenda, non enim in illo capite Rom. 5.
propoſitum fſibi habet agere de juſtitiæ in-
hærentis communicatione, quæ fit per ſan-
Stficaionem, de qua capite VI. agit ex
profeſio, ſed tantum de juſtitia imputata.
Quintô, optimè laudatus ante D. E'ölftin
intentam noſtrum probat, ex ipſa lue &
corruptione habituali: non enim ſolida ta-

4

tio reddi poteſt, cur Deus luem illam hæ-

reditatiam & inhærentem volgerit trauſire
in poſteros, ſi negetur primi peccati impu-
tatio: cum enim dicta iues non tantum ra-
tionem habeat mali turpis five maculæ, ſed
etiam mali pœnα neceflario ſupponere de-
bet peccatum aliquod antecedens ob cujus
eatum irrogetur à Dei juſtitiz, pœna enim
eſſentialem importat reſpeétum ad pecca-
tum; nam id tantum puniri poteſt, quod
habet demeritum peccati; non poteſt au-
tem eſſe peccatum noſtrum proprium &
perſonale, quia nondum extitimus actu;
ergo peccatum eſt Adami, quod nobis im-
putatur.
Non

6* (318.)

Non poteſt, inquit, D. Wolfflin ſufſici-
ens ratio dari, cur labes innata propagetur
à parentibus in liberos, ſi non ſtatuatur,
peccante primo homine, totum genus hu-
manum inſtar capitis alicu jus Pavsicr non
tantum, ſed & MoRALIS repræſentante,

peccaſſe inſimul omnes & ſingulos; nulla

præterea eſſet differentia ratione hujus

tranſitionis inter peccatum primum, & ea

quæ committuntur à ſinguhs, & perſonalia
vocantur: Cur enim non tranſeat peccatum
proximi parentis in filium, nec ei impute-
tur reatus contractus, in cauſa eſt, quod
parens iſte proximus, in ſua perſona pec-
cans, non ſuſtinet una perſonam filii a ſe
deſcendentis. Hæc D. I öffinus.
Unde porro patet, non ſufficere ad ſal-

vandam veritatem & juſtitiam propaga-

tionis, ſolum naturæ curſum & ordinem,

fecundum quem homo leproſus generat

leproſum, & corruptus corruptum; quia
hic non tantum eſt ordo naturæ, ſed infi-
mul actus intercedit fuſtitiæ punitivæ ex par-
te DEl; hinc etiam fæpe Auguſtinus, qui
in hac materia plus vidit, quam müille alii,
peccatum inhærens, non tantum peccatum
vocat, ſed etiam pœnam peccati. Sic lib. 1.
retract. cap. 16. inquit; definitio peccati, quà

(timne,

gkeni⸗

alen aln
vie in⸗
1Prcc
ul gent
rlo ſeeſen
hleriune
Umcor
ine
Uutbent
PeDr,
NMtlere nor
1 loſher
i. bbi dor
Aer⸗ Tation-
uginet
illin

—
ſpopggen
ukmun,
npenuhr
Panuned
Ntlnnne
llr l
imne ir
Nun, Ae
dpetenle
Reretm
etiine⸗
eſt
etſcen ⸗
untiik
euil
1 opir.
Erdſren
lu geent
tun; C
ere
nmülead
n lerrim
delhn
Meend gli
A

H (319.) *

Nen e

diximus; Peccatum eſt voluntas retinendi vel
cognoſeendi, qnod juſtitia vetat, & unde libe-
rum eit abſtinere, Propterea verum ett, quia id
definitum eſt, quod TNTIMAMODO PrCCATEM
EST, ſed Nox, qnod etiam eſt Pœna peccati. Sic &
in lib. I. oper. impeaf. fol. 38. cum Julianus
Pelagii aſecla fortiſſimus aſſereret, ad ra-
tionem peccati requiri voluntarium ſive
liberum, reſpondet Auguſtinus; aliud eſſe
Peccatam, aliud pœnam peccati, aliud utrum-
que, i. e. ita peccatum, ut fimul etiam sir Pox-
N41PHOCCATI. Primum faiſſe in Adamo;
ſecundi generis exemplum eſt in eo; qui
pro ſuo ſcelere occiditur, aut cruciatus per-
fert, tertium eſſe in homine per peccatum
Primum corrupto; & in Ubro 2. poſt. reſp.
ait: Propter quod ergo affiguntur parvuli, ſi
wnlum habent peccatumi an omnipotens &
juſt DElIS injuſtas pœnas à tot innocentibis

prohibere non potuit.

Et Proſper. Collator. Pag. 20. patet, ait,
culpa ubi non latet pœna, E7 S1ττ
PSCCATI convincitur per communionem ſap-
plicii.
Videamus ergo nunc, quid reſponderi
debeat rationibus Placæzi; quod itaque lo-
cum attinet Ezech. 18. v. 20. Sanè ille abſo-
lutt intelligi nee debet, nec poiest; alias emm
re-

(320.) 35

repugnantia Deus dixiſſet Evod. 20. v. 5.
ubi proclamat Deus, ſe Deum eſſe fortem
& zelotem, qui peccata perentum viſitet
in fihis usque ad tertiam & quartam gene-

rationem. Ob Chami peccatum, filus Ca-

naan, & univerſa Chami poſteritas ſervi=
tuti à Deo addicta eſt Gen. 9. v. ?2 5. Ob ra-
ptum Sarz Abimelechi familia punitur,
in quà occluſi fuère uteri peægnantium.

Gen. 20. verſ. 17. & 18. quin ſi anima quæ

peccavit, ſimpliciter & zbſolutè mori de-
et, quomodo Placæus ſalvabitur, non e-
nim habebit ſubſtitutum; neque ad ipſum
pertinebit meritum, mors & paſſio Chriſti:
exponendus ergòô locus eſt primòô de filiis
adultis, qui recedunt à peccatis parentum,

atque illa non imitantur, ut paſet ex verſ.

19. ubi quærenti populo Judaico, cur filius
non fert iniquitatem Patris? reſpondet De-
us; quia juſt itiam & jndicium fecit, ideo vivendo
vivet. At tales non ſunt plii Adami, qui
ſunt transgreſſores ab utero, & quorum o-
mne figmentum cordis malum eſt ab in-
fantia. Gen. 6. Deinde intelligi debet de
pecçatis perſonalibus & particularibus, non
communibus & generalibus, quæ multos
peflunt involvere, uti ſunt peccata perſo-
narum publicarum, qui Remp. integram
pra⸗=

rlen
genereh
Adhe
guun ge
lan fua
Eniniſte
lex loe
Ein poft
nue ſeri
Nicblliſ
nſan.)
abꝛzonit
Undato
ige 4
iel
Cnceſone
elter ül⸗
Rbrrae
Anen
denione
Mmenin
Uuſocei,
Uherende
porbio,
Mbate
“ den
ee
emane

—
l
nele tore

tumn ide

n un.
Keinm bei
duz D⸗
hilagwui,
Namatnn
Ramge

ſ61e nN

Ptt, dont.

e ioſin

indben
praum,
atriel

lcn cit.

eſorder
neſt Ar

(321.) £

przſentant, uti fuit Adam, qui pro toto
genere humano tanquam ſponſor ſtetit.
Adhæc Deus non ponit ibi regulam ali-
quam generalem, juxta quam providen-
tiam ſuam & juſtitiam in omni caſu vellet
adminiſtrare, contrarium jam oſtenſum

eſt ex locis paulo ante citatis; & exempla

ſatis proſtant, ſic Achan, quia de anathe-
mate Jerichuntis aliquid ſurrpuerat, for-
midabili ſupplicio periit ipie cum tota do-
mo ſua. Joſ. 7. v. 14. Propter interfectos
Gabzonitas à Saule ſeptem ejus filii ex
mendato DEl fuere ſuſpenſi. 2. Sam. 21.
v. 19. Agitur ergò negotium peculiare
cum Judæis, quibus hoc Deus ex ſpeciali

conceſſione dedit, quod cum ipſwi»e» ‚gere non

velit ex illo juſtitiæ rigore, quem poſſet
obſervare, ut aliena peccata ipfis imputet,
ſed ut propria peccata in illis plectat, ut
hac ratione os illis omnino obſtruatur: car-
pebant enim ſub hoc prætextu judicia di-
vina Judæzi, quod immerentes propter pec-
cata parentum plecterentur, ut conſtat ex
proverbio, quod in ore frequenter habe-
bant, Patres omphacem comederunt & fi-
liorum dentes obſtapuerunt: Reſpondet

DEUS, ſe id non facturum, ſed unum-

quemque propter propria peccata punitu-
X xrum,

— —,

6⁶ (222.) 3

rum, ut habetur verſ. 30. Vult ergò in rem
præſentem ees deducçere, & ad eam con-
feſſionem adigere, ut agnoſcant Deum eſſe
in judiciis ſuis juſtam, nec opus eſſe, ut
qurrat in patr bus peccata ad filios plie
Stendoe; Satis eſſe in ipfis criminum et-
iam ſepoſita alieni peccati imputatione.
Non ergò hic fit ulla juris definitio, ſed
tantum ſpecialis benigaitatis declaratio,
quà Deus dicit, quid velit facere ad retun-
dendas etiam criminationes populiedae
ci; neon dicitur, quid ex abiolute JUsk
poſſit.
Unde denique aliud eſt ju: ſummum,
aliud eſt jus nazeg temperatum: ex i'lo
Deus poteſt vifitare peccata parentum in
fihos. Sed ex iſto non ulterius quam ad
peccatores ipios pœnam extendir.
Ad ſecindum dicimus, planè nihil repu-
ghans ralioni reperitur in illa impatatione,
ham in ipfo jure ſan Rtio Arcadi & Hono-
ri Impgp. habetur, contra reos criminis læ
ſa Majeſtatis, his vi rbis. Filii ejm, qnibus
Imperateria lenitate concedimus
(paterno enim perire deberent ſupplicio,
In quibus paterni h. e. hæreditarii Crimi-
ni exempla metuuntur) à materna vel a-
via omnium etiam proximorum hxtedi
tate

—
nntege
piu
Dns
gubun p
Abhciant
105,
Nnam
xrus,
atu
A gur
rputanch
unn heeg
Wrun ſe
lcin
lit
leni in
inlement

(mnio u

leheite
LCorum 6
mlet ed
deni iln
unn gun
lumerack
Le add

Mnummnmn
egdintn
leimen
1Deunete

ſdis ele,

Ai ſe
limimunet
inpuatore
eniio E
llenb,
eAnn.

lto ul

ſummmnn,
um: artt
pwemum 1
i.
Dinl pr⸗
ynatone

PAHer.

Gvnile
aleiiun
bpplar
tuii Cum
enm dir
In uel
ate

ugun 1

jeih

6 (323) ₰

tate ac ſucceſſione habeantur alieni. Exem-

pla plurima proſtant apud Græcos & Ro-
manos ſuppliciorum à filis ſumtorum,
quibus paterna culpa fuit imputata. Sed
ſufficiant ſupra allegata ex Scriptura, ubi
DEUS, qui utique fine ratione nihil agit,
pœnam ipſe dictavit. Quod verò putat
Placæus, fi inobedientia Adami nobis im-
putaretur, quod omnia quoque ejus pec-
cata, quæ poſt primum commiſit, eſſent
imputanda, in eo multum fallitur: Primo
enim peccçato commiſſo, fœdus primum
ruptum fuit, atque ita Adam perſonam

publicam generis humani non amplius

geſſit. Id certum eſt, ſi præcisè ab exi-
ſtentia in lumbis Adamiticis deſumeretur
fundamentum imputationis, tum qualis
eſt ratio unius actus, talis quoque eſſet
aliorum. At nos non exinde derivamus,
ſed ex eo formalter, quod Adam in fœ-
dere ſtetit cum Deo, & in eo repræſenta-
vit totum Genus Humanum. Unde ſi ob-
ſervaſſet conditiones fœderis, utique obe-
dientiæ illius fructus in nos quoque deri-
vati fuiſſent; At cum fœdus violavit, ma-
lorum quoque ex illo fœdifragio fluen-
tium evadimus participes: Quod de mor-
te addit D. Salmurienſis, eam ſtante no-
X 2 ſtra

7

( 24. 5
ſira ſententia quoque imputari debere id
non ſequitur, Mors enim Adami pœna
fuit perſonalis.
Ad tertium dicimus, nos in Adamo fu-
iſſe duphciter, ſeminaliter nempe tanquam
in capite naturalt, & moraliter, tanquam
in capite repræſentativo, qui pro ſe & poſte-
ris ſuis fœdus pepigerat, ut ſæpe dictum,
qui proinde, ut pro ſe & ſuis dona quæ ha-
ebat, acceperat, ita fibi ſuisque ea amiſit:
quanquam ergo actus primns Adamiticus
non fuerit voluntarius reſpeétu noſtri rea-
liter, quia voluntas noſtra realiter non-
dum extitit, poteſt dici voluntarius Mo-
RALITER, quatenus voluntas Adami cen-
ſetur noſtra, quia noſtri perſonam geſſit,
ut Syndici actiones dicuntur actiones Rei-
publ. Denique cum imputatio ad pœnam
ſit tantum actus moralis, mirum videri
non debet, ſi, ut primus actus peccandi
nobis imputatur, ita primus actus gene-

randi, qui merè eſt naturalis, pariter non

imputetur.
In quarto argumento mera eſt falſæ hy-
potheſeos ſuppoſitio: Supponitur enim,
quaſi poſteri Adami plaué eſſent alieni à
primo parente ſuo, & nulla ratione parti-
ciparent de eius culpa, ficque quaſi pec-
catum

uum!
Nehict

um con
Ginine
Kon
, gi
len ſ

Unentur.

Keun
Aponi
in poſt
Ines lan
Cemus:
ſer pot

eAdm

nocur
klls, ge
linn,
Amns
i, t
Lenkftit
n guot
ummum P—
Moch
bagymon
Honden
ſun Dat

ssen

debere it
lani Pen

Aumoſ.
Delndun

f,ungnn
ſe eke.

ve Ale
n ge .
e etinii.

ACunntcns
noktiter.
Alierron-
arl Mo⸗

an ,
Oimaber
Ahenan
Pun wee

1 Pculi

Ann gen⸗
uiuon

ſtflleh
runr enin,
ent deni
tone al⸗
quin e⸗
(Non

62 325.) 8

——

catum illud unicè Adami fuerit; quod ſæ
pe hactenus rejectum. Sicut ergô, ſi cen-
tum contra Regem conſpirarent, & illi in
crimine læſæ Majeſtatis deptehenderen-
tur, & omnes extremo ſupplicio afficeren-
tur, quilibet ex iis ſaſtineret pœnam æ-
qualem ſceleri, & tamen juſtè omnes pu-
nirentur.
Secundò, ſicut Adam vitæ conditionem-
& promi ſionem non ſibi tantum, ſed etiam
ſuis poſteris acceperat, ſi ſtaret; ſic ut o-

mnes tanta accepiſſent dona, quanta ipſe

Adamus: ita pœnam quoque tantam qui-
vis ex poſteris ſuſtinere debuit, quantam
ipſe Adam. Unde dicimur omnes in Ada-
mo & cum Adamo mortui. De diviſione
reatus, quod ſubtilirer propoſnit Placæus,
dicimus, nos pariter ita colligere poſſe. ſi
Adamus perſtitiſſet in ilo ſtatu perfeétio-
nis, aut imago prima va adæquate divi-
denda fuiſſet in omnes Adami poſteros, aut
tot, quot ſunt homines: Si prius, exigua
tantum portio nobis ſingulis fuiſſet colla-
ta. Si poſterius: Una obedientia innume-
ros produxiſſet effeétus, innumerarum i-
maginum cauſa fuiſſet: Quicquid hic re-
ſponderit Placæus, ſibi diétum & reſpon-
ſum putet. HW
X 3 De-

62 (326.)

—
.

Denique; pariter colligere poſſimus de
ſatisfactione Chriſti Por NALI, quam tan-

quam ſecundus Adam pro nobis ſuſtinuit:

aut una fuit ſatisfactionis ratio ADECOA-
TE PIVIDENDA inter omnes homines; aut
tota erat danda totidem, quot ſunt ho-
mines, ad minimum fideles. Si prius, exi-
gua duntaxat fidelibus fingulis particula
imputabitur per fidem. Si poſterius, ſatis-
factio illa non erat una, ſed innumera, quia
tota innumeris fidelibus applicatur. Hæ
ſanè ſunt otioſæ ſubtilitates, quæ ſicut ex-
tra Scripturam dicuntur & ex Pharetra ra-
tionis depromuntur, ita tam vim non ha-
bent, quam ratio noſtra non habet, quæ
in ſpiritualibus planè cœca eſt.
Ad ultimmum varia eſt apud Reformatos
reſponſio. Gisbertus Voetius part. I. Pro-
blem. Theol. tract. g. tit. 3. cenſet, ideo Chri-
ſtum immunem à peccato fuiſſe, quia in
Adamo non fuit fœderaliter, ſed tantum
naturaliter & originaliter, eosque omnes,
qui hoc modo in Adamo fuerint absque
labe originis fuiſſe naſcituros: ſed hanc ſen-
tentiam dudum refutavit beatus Hülſeman-
nis, in Vindic. B. Scherzer & B. Walther.

Zheologi Drentani in Synodo Dordracena

part. 2. Ax. ad artic. 32, cum Molinæo in anal.
Axrm.

ſeni 4da.

(eln ele

(lbben
inh
oſt
ndo 4
hnati
Unatrim
e benen
hhere
one 1
un mlier
nelem
en te⸗
i nim

3

,

n) Atn
Meguo⸗
(eritate

—

—
oſut
Cuamter.
bnut
Nrd
Men i
ot hun o.
iſiner
limien

heng ſt .

nmn
cin N

12 ſon.

hateint.
im po.
aber dre

Neürmao
ull, r⸗
iteochi⸗
e gi i
ſed tartun
ueom,

lnt Ne

hane

8HMienn. Z

Palcher⸗
hotdtacent
8en inl

l

(327.) £

arm. adhuc longè crudiores ſunt, dum a-
juat,. CURISTGHM EA ALITER in maſa perdi-
tionis jacniſſe, ac reliquos homines, qnia filins
fuerit Adami æque ac nos, ex mera antem gra-
tis eum ele tum eſſe à Deo ſicuti nos.

Celeberrimi Witſii ſententia eſt in Exerc.
ſacr. in S)nb. Ap. pag. 142. quod Chriſtus
non poſſit conſiderari, ut in Adam exiſtens,
quando Adamus peccabat, non enim, in-
quit, natus eſt virtute illius verbi, quo De-
us matrimonio ante lapſum benedixit,
quæ benedictio antiqui fœderis annexum
eſt. Creſcite & multiplicamini, ſed vi promiſſio-
nis novæ lapſum inſecntæ, qua nunenpatim eſt
ſemen mnlieris, & conſtituts ſecnudus Adam-
novæ Lreature Nirps & capynt. Ubi inprimis
iiud mramur, Reformatus in hanc ſenten-
tiam jamjam ntplurimaum concedere, quæ
tamen antea Jacabt Arminii, & Corvini
fuit, primus enim Arminius Anno 1605.
am expoſuit, & per argutenta probavir,
id modica veſt gis apud Patres in-
veniantur; Sed in hoc merito laudamas
Witſium & Socios, quod maluerint à Mo
hnzo, Altingio & aliis ſecedere, & hoſtium
partes quoad hoc punétum tenere, quam
à veritate recedere.

X 4 Cum

62 (228) £

Cum Witſio paria habet B. Scherzeius,

fuiſſe, nec ordinaria lege ſeminaliter gene-
randi vi benediéctionis CRaserrk &c. Sed
extraordinaria DEl voluntate medicinal',
& VI SoLIUS PROMIS3IONIS ſemen mulieris
conteret caput ſerpentis natum eſſe
Idem decet B Calovius Syſt. Theol. 7. p.
440. ubi ait, Chriſtum, quâà hominem, ex
Protoplaſtis oriundum, non fuiſſe in ipſis
quoad rationem ſeminalem, ſed quoad pro-
miſſionem Paradifiacam. Gen. 3. v. 15. ab
ipfis ortum traxiſſe, ideoque etiam legi
non ſubjectum fuiſſe; quæ verba doctiſn-
mus quidam Theologu ita expreſſit. Cbri-
ſtus ex Adamo natis eſt, non Vi BENEDICTYIO-

NIS illin OENERALIS, quam DEIlS pronun-
ciavit ANTE PECCATIM hominis, adeoqque

antequam NECESSARIA eſſet REDEMTIO.
Sed VI PROMISSIONIS PARTICULARIS, qnA
homo poſt peccatum in ſpem Divinæ Miſericor-

diæ erectus eſt, ſemen mulieris conteret ca-
put ſerpentis Gen. 3. verſ. 15. vid. tract. de

Pecc. Orig. ejusque imput. p. 558.
Inprimis autem videatur diſputatio B.

Michaelis Waltheri de hac materia, qui

eam contra rigidiores quosdam Reforma-

ty peol
qui in Brev. Hülſem. enucleato p. 36 5. air,
Chriſtum in lumb's Adami peccatoris non

errr

i ak⸗

“ Triſi
et, At.

Mi ue
M 0n.
M inero
Mnun.
lrtillitn
nim/ͤ
A ute pr,

1
A bent

nit ee
lebreor
6 Si 4
6DI0 /
ſin nin
ſſfonet
iehnent
eleri
inn Nm
n nori⸗
fero nor

n de
n, 6

tos

en

Kbernn, D

Catoiso

Utergen⸗
In K. E
ehond,

ener lini

ele
⸗
niten,e
filkenif⸗
Guond
,1 1. 3
eliam k

da dodti⸗

Peliel.

DErrDiCTNL.
N Nt

is deocte

NbEH

IANIS, 4
Mſrin⸗
contelet en⸗
l tad
.

Daterio, dun
n Mn⸗

6,
iſputtiol

62 (329.) 83

tos prolixè tratavit. Quæ noſtra ſit mens,
in tract. de Fœdere Gratiæ dicemus.

Reflexio Practica.

Triſtis ea quondam Divini Vatis exclamatio
fuit; Aſcendit mors per feneſtras noſtras.
Quie nneſtam illam feneſtram adaperuit, per
qnam monſtroſa mors, in pulcher rimum mun-
dum introiit? Peccatum nut cernis, anima mea
prinum. Ante peccatum tutus erat ab omni
mortalitate, æternitatis ille Candidatus bomo:
Munitus favore optimi Creatoris: inſtrudtus i-
magine primæva. Stipatus Satellite Angelico.
Sed hen! quamprimum infelix in mundo cuput
ex intit peccatum, pone ſecuta eſt mors. Imo., te-
ſte Gregorio M. peccatum ipſum diriſſima mors
eſt, qui animam non a corpore tantum, ſed &&
à DEOVITg FoTE ſeparat. Zantam autem
ſtatim vim veneni mundo ea infundit, ut non-
ſufficeret Adami funus; Tota per omnes poſteros
infecta est natura, tota corrupta. Nulla peſtis
Generi Hnumano pluris ſtetit. Quicquid jam na-
ſcitur, cum ipſo ortin denaſcitur. Quicquid ori-
tur, moritur. Sicut in utero peccatores, ita in
utero mortales.
Jam perpende AxIMA MrA, ſi unum pecca-
tum, & unius pomi fatalis morſus, tantam ſtra-

5 gem

n

5

6 (330.)

gem dedit, && venenum ſuum continnata ſerie
per omnem poſterorum lineam transfudit quan-
ta ſit in peccato PgSris? Fi tota per ilnd na-

tura infecta eſt, ut amiſſa vita, per omnem ſam

vitam moriatur miſer homo, qnam dirum ſit il-
lin virus. Si mors ex illo infernali ſemine-
«terna generata, qnam infanda ſit eim atro-

Sed vide inſimul. Si venenmm, ſi peſtis eſt

peccotum, ut ab illo toto animo abhorreas. Fi
peſtem, nemo ſanus unquam adamavit, cur ama-
bie peccatum. Si amara eft mors, cur Tibi dul-
ceſcat eins radix? Ah! Si nondum times pecca-
tum, time illud, quo 71 ducit peccatum.
Sed 6° curvæ in terras animæ, & cœleſtinm
inanes. Ilud non modo non timet maxima mor-
talium pars, ſed velut aquam avita bhanurit, &&
tanquam NxCTAR fitibunda bibit. Ita ebria in
perniciem ſuam, ſine ſenſu, ruit. Sed quid mi-
rum, quod non ſentiat peccator, mortnus enim
eſt per peccatum ipſeque ſunm funus geſtat in-

pedore. Quod non dolet, ait, Homiliarum

Scriptor antiquus, non pro ſano habendum,
ſed pro mortuo compntandum. Quando aliquid
dolet && pungitur, aut ſanum eſt, aut eſt in ilo
ſpes aliqua ſanitati-. Ergo moritur, dum mal?
agit, quicunque tantz privationis rninam non-
ſentit, qua Deo ſumno Bono orbatur.
Lare

nmareen

Qunt,
ine 4)

e⸗ Mnt

Munn 1
ul lenp⸗
n ftilane,
nt, Libe
n,Ane
Temnumn vi
rur, fne
Ur mule

ſimen pe

in zern
nines mo
an, uttat
MANXNTI
AA.

————ð

fingate ei

ert Nr.
erililn

nten jn
lnſti⸗

lifnn.

har.

622 (331.)

Quare ANIMA MEA, ſi T½ & vitam amas,
abſtine à peccato, quod vitam Tibi eripit, im-
pende omnes vires; intende omnes nervos, ne
peccainm in 18 dominium exerceat. Non crede
Te vel tempus vel operam perdidiſſe, ſi pecca-
tum titillans, ne patraretur, obtinuiſti. Adver-
te & ſeriò pondera, quod Anuguſtinus inſu-

ſurrat. Laborat homo, ne moriatur, mori-

ifrA

hnts. 8
ur ſhi.
inis
ten.
celin
naximrr.
yhmmt,8
Iulhuit

Netgit 4

ltte erin
elctin⸗

Tonilirun.

,Werbee,
1
NIlncligil

Ntef ina.

,,Apnni

.
W

turus; & non lzborat, ne peccet homo in

zternum victurus: Cum laborat, ne mo-
ibtN .

riatur, fine cauſa laborat, id enim agit, ut
mors multum differatur, non ut evitetur.
Si autem peccare nolit, non laborabit & vi-

vet in æzternum. O ſi poſſemus excitare

homines mortuos & cum ipfis pariter ex-
citati, ut tales eſſemus amateres vitæ PER.
MANENTIS, QALES SUNT HOMINES
AMATORES V IE FuGIEN-

TIS.⸗

62 (332.) 8

QEST. XXX.

An Homo obligatus manſerit
ad ſervandam Legem, etiam antiquato
Fædere Legali Operum?

Summa.

1. Præmittitur ſententia Arminii negantis,
quod homo obligatus manſerit etiam poſt

fœdus violatum, ad obſervandam condi-

tionem ſeu ad obſervationem Legis.
2. Producuntur rationes Arminii.
32. Solvuntur & vera lententia adſtruitur.

X iſta quæſtione, quam etiam acutiſſi-
mée reſolvit B. Pufendorf. Jur. fec. p. 112.
clariora evadent ea, quæ in antecedentibus
dicta ſunt, ubi præzmittendum, Arminium
Celebrem ex Secta ſua in Epiſtola 70. ad
Uytenbogardum pag. 131. ſtatuiſſe Homi-
nem, cùm per lapſum pœnz obnoxius fa-
Sus eſt, non amplius obligatum eſſe ad
obedientiam legi pra ſtandam: Cu jus mens
ut eò melius habeatur perſpecta, ponamus
ejus verba: Obligatio, inquit, noſtra pri-
mæva quæ lege eſt expreſſa, ad obedien-
tiam Legi præſtandum eſt, vel ſi defueri-
mus officio, ad pœnam transgreſſioni po-
fitam perferendam. Ad utrumque fimul
OA

lonoblp⸗
lianugrel
nur; Ita
0r in ſtatl
an ila,
imn eſtil
INCü N
ti, per
Beckentian
Nt o,
orter
entur Ma
Hon mn
line Dh
hen cont
ut: Mn
lpeſioere⸗
linakl
mn imet,
In Gernun
lnibemteni
lte dird
nS
1 M n
leſiatiore
3 aelit

.

ſre

Nantu

63 (333.) &.

r, nn

non obligabamur, neque enim flieri poteſt;

Transgreſſione faéta ad pœnam obligaba-

mur; Itaque illa obligatio urget conſtitv-

tos in ſtatu peccati, & quidem SorA: Non

etiam illa, quæ eſt ad obedientiam. Vana
enim eſt illa conſideratio, quæ ſtatuit, De-

um cùm Homo cecidiſſet e ſtatu Integri-

Nili ſegnmnt,

let eun od

rhadum cnd⸗
1n eg
inii.
1truian

tiam and⸗
enrteribu
n Mmni
ktl pe⸗
aule Hon
Cnonimt
Aun ler
Cjuunet
pnam
,voſng

11 obelit

Aſ denn

geſßtniin

mguini

60

tatis, & pœnæ obnoxius factus erat, etiam

obedientiam poſtulaſſe ab Homine PRoO
Jung SOo, ufpote à quo Deus non excide-

iit propter inobedientlam Hominis. Vi-
dentfur illa habere veriſimlitudinem ali-
quam, ſed ſecus res habet reétè inſpeéta.

Nam cum homo eſt in ſtatu peccati, non est
uœderatæ DEI; Itaque nullus inter Deum &5
Hominem comradtas, quo ille obedientiam po-
Iniat; Nam quo præmio ſanciet Pegem & qua
pœnd, cum Homo propter inobedientiam jam-
a præmio exciderit, & pœnæ ſit obnoxins: niſi
dicamæ DEI M illi poliicitum eſe, ſi obediret
porrò impetraturum temiſſionem pœnæ & vi-
tam æternam? Quo nil potest dici abſurdins;
Exciderat enim Adam à fœdere, & nos in illo⸗
Itaque aliud fſœdis fnit ineundum, antequam-
poſtulari & preſeribi potuerit nova obedien-
tia. Hoc autem fieri non potuit, niſi prins re-
conciliatione fadta.
Aecedit qnòd, cum DEUIS Homini propter
pec-

62 (334) 38

qi Legem, eo ipſo ſignifi averit. ſe nolle ejus præ-
ſtationem porrò as Homine poſtnlare, nik redin-
tegratis viribis illins. Addo neque jure po-
tuiſſe; neque obſtat ſimile, quod nonnulli nſur-
pant, ſi quis miles Imperatori ſervitium debens,
ud culpd fiat ſervitii præſtandi impotens, ni-
bilominm poſſe Imperatorem ab illo ſervitinm
Poſtulare: Nemo enim tam inſulſus erit, Impe-
ratorem ſi peccatum militis puniat abſeiſtone-
pedum aut manunum, velle anut poſſe adbnc ſer-
vitinm petere: Imò ne auditum est, quod un-
quam mperator aliqnis tale quid petierit, im
ne quidem ab illo, qui ſno fatto duello v g. bra-
chium amiſit. Sed inqniet aliquis, ergone po-
terit Creatura à jure Creatoris eximi, ut non-
teneatur obedire illi; Ita ſanè ſi Creatura ſit
male dicta, && Creator indignam æſtimet, à qua
petat obedientiam, quod hic velim conſiderari,
fſummæ enim pœnæ loco eſt, Creaturam quæ pec-
cavit, ita ſub peccato concludere, ut nolit ab
illa obedientiam ſibi præſtari. Hoc enim ſiguum
eſt iræ irreconciliabilis, ſeilicet pro illo ſtatn.
Zertiò addatur conſideratio ipſim Legis, quæ

præſtanda fuit, an illa talis ſit, ut deceat illam

Ppræſtari à peccatore extra gratiam D1 conſti-
tuto; nbetur Deum babere pro ſuo D EO, ülum
amare, honorare, revereri, in illo fiduciam col-
lo⸗

peccatum ademerat vires & potentiam præſtan.

—
hrure, i
ur inie
6eo .

ſilis

n ine
un ſen
auuinpl.
Celentimn
rtig
eciate
I le
lefe ſyn⸗

„

unntun
tin otenn
ſerüm
a lot f

=

Un ancis

— =

ſutonfec
l r
veren
n Diriten
S lonire
imner he

.

.

Sen

Eide
(tint, P
(Unrride
Uram, 4

—
Mimmnt
lleezs
eni
leſleitep
Iltir
Nitunkien
ilporenhi
, ſeruin

—

.

, im in
9.5.e
leßn eln⸗

(etenn ſt

Akine, 10

iin
ndeee J
,K nulr
uin igun
iln/e.
4 Lenin
gten in
1DtIA .
9010Ken

ſinco⸗
uen .

RL

(335) *

ee

locare, illins nomen reverenter uſurpare . An
veriſfimile eſt huinsmodi obedientiam poſtnlari
ab eo, qui eſt in maledictione DEI? Hadtenns
Arminins, quibus rationibus poſtea ſententiam
Imnam inæ diſicabit, quod Chriſtus non per atti-
ram ſed paſſivam tantum obedientiam pro no-
bis adimpleverit Sandtionem Legis: Activam-
obedientiam fniſe conditionem Mediatoris £
Sponſopis, non rationem PR O nobis: ait enim,
t Mediator noſter, non obedivit Legi, ergè
non vice noſtra. Verum ut pol'et Mediatoris
munere angi, juſtns ee debnit non modo juſti-
tia nati pa, G⁵ inha rente, ſed etiam abli va, Juæ
conſtat obedienta Legis perfelld.
Veruùm ſſta etſi ab Iingenio acri excogi-
tata ſint, falſa tamen ſunt: Falſitatis ratto-
nem pancis, ſed nervofis verbis oſtendit
Pufendorf. cit. p. I12. inquiens: Homo non-
ideò obligatione adverſus Deum exſoluins fuit,
quia per peccatum fœdus rupit; Sed ad Le-
em Divinam connatam exatcté ſervandam ad-
ricte⸗ manſit: quia hujns Legis obligatio è na-
tiva hominis conditione, & IAPFPERIO DEI in
ip ſum ex Creatione Qu½Sú promanavit.
Sed videamus rationes Arminii, paulò
curatius. Primò igitur quod ab eo præmit-
titur videlicet obligationem noſtram pri-
mævam, quæ lege fit expreſſa, eſſe a e.

„2 (336.) ⁹

bedientiam Legi præſtandam, vel ſi de-
fuerimus officio, ad pœnam. Non ad utrum-
que &SIMNL: Id verum eſt de Homine in
ſtatu Integro conſiderato; In illo enim ſta-
tu, & quamdiu ſtatus ille duravit, Lex for-
maliter obligavit tantùm ad obedientiam:
Et Santctio pœnalis ad jecta fuit, ut in caſu
non præſtitæz obedientiz vim ſuam adua-
lem haberet. Injuſtum enim fuiſſet, alin
obligare ad pœnam, qui contra Legem
non peccaſſet; Alia verò ratio eſt, cùm ho-
mo Legem violavit per peccatum: Nam
in iſio caſu obligatio illa ad poœnam evafit
ac‿Ünalis e& formalis, non extin cta tamen-
priore obiigatione Legis. Duplicem en m
ρa habuit Adam peccans, prima eſt Crea-
turz, quæ in æternum obedientiam debet
Deo, nec unquam ab ea poteſt eximi; pro-
ut præclarè hoc oſtendit B. Schmid. tract.
de Imag. Dei, item Quenſtedt. Altera eſt
peccatoris, ſub qua obligatur etiam ad pœ-
nam. Sic ut obligatio utraque ſit Siaur,
cum hac tamen differentia, ut prior obli-
gatio ſit PER SE talis, orta ex titulo Crea-
turæ & ſub jetionis, ad Deùm Creatorem
& Legislatorem ſuum. Altera eſt Acces-

ensαα.
ciden
Percitl
bade
lehence
Aaniri
It Keoxn
ad o)
n polt
ub lon
DDarian
tota eſt
uin in on
ſondi
Cuhro

Un Pima
Uhn ſeg
nenin
(liatione

ſoria, Secundaria, Eventualis, & per Acci- klte,
dens, Orta quidem ex peccato PER Sa, ſed mni

acci-

—
n, velt
tatzr
Homnen
loeuinke
leLerin
belenian:
t, une
ſoamch⸗

alce,kN

Dumeen
eſtcunho⸗
9tumm: Nn
Eam ti
Nlman
ehlee
Miuncti
id tud

Atend

tian Ar
e hednnl⸗
por
Aolo
1Cenenn
eſt Ats⸗
per al.
1

cl⸗

(337.) *

e

accidentalis, quia à caſu defectionis ſeun
percati ſuſpenia fuit.
Unde porzò ad ipſa argumenta Arminii
reſpondetur, & ad primum quidem, illud
falia niti hypotheſi quaſi Adamus tantum
ut FœoERATuS ſen in vi ſœderis fuerit obliga-
tus ad obſervantiam Legis. Hoc enim dici
non poſſe, ex iis quæ ſupra jam indicata
ſunt, liquidum eſt. UÜbi oſtendimus, pri-
mariam obligationem deſcendere à Po-
teſtate Legislativa Divina, cujus radix re-
mota eſt Maieſtas illa DEI Angnſta, domi-
nium in omnes Creaturaes, proximior Sandti-
tas & uſtitig. Hiuc recteè dixit Witſius:

Von eſſet Deus abſolutè primns, ſi Creatura ali-
. 9

qua rationalis extaret, quæ non obligaretur ab
ipſo actionum ſuarum regulam acceſſere, adeo-
que in regendis atctionibus ſuis non eſet à DEO

ſecunda. Non eéſſet DEUIS ſumma Majeſtas, ſi

Creatura aliqua rationalis extaret, non obli-
gata ad agnitionem Sandtitatis iſtins, ut imita-

tione ſua digniſimæ. Quod verò Deus præter
illam primariam obligationem adbhuc voluit per

modum fœderis cum Homine paciſei, & illum-

per præmia & minas aſtringere fortius ad eam
obligationem, & ſic quaſi no vam quandam ſu-
peraddere, id henignitatis Divinæ eſt argumen-
ium non indicium, quod ante tale œdus nihil
. .

4

:
„

₰ℛ△
245

4

38.) 3

greEerr r e. . —————— „— bennn.

debuerit. Sanè nukum dubium eft, quin
Deus peo Iure ſuoe obedientiam hemini à
ſe cendito potuerit præferibere, fine ulla
prom οε præmii alcujns, nedun tam
pulenti: Verüm ut dominium illud ſum-
mum., Bonitate ſua, quæ non minus ſwpima
eſt, temperaret, Fœdus ſuperaddidit, in

Pptenli

nolo,
lamen
Coubiti
ge eit⸗
ggreyie

quo expoſuit, quid ex mera liberalitate ho- ſr⸗

mini Gt daturus, ſi exastam Legi obedien-
tiam ſi praſtiturus. In hoc ergò foœdere
per nova Beneficia Deus fortius Rbi homi-
nem devincire voluit, ur eò alacrius ſtadlia
obedientiz decurreret: Ubi favor & beni-
ghitas Divina eoô luculentius reſplendent,
quod ipſe nullius Creaturz & rei indigus
Creaturam jam ex titolo CREATIONIS ñbi
ſubje tam, & ex naturali obligatione omnia

Mylnam.
Nieltinn
launn.
uno Ne
Diißn
hiuitne
Aihukutar.
Mnien
n poſen

debentem, inito fœdere, & iſto amoris & liuonh

mutuæ obligationis nexu eò potentiùs alli-
cere voluit.
Non itaque novo opus eſt Contractu, ſi
Deus ab homine lapſo exigit obedientiam;
Sed ex priſtino id exigit debito, fve ex
obligatione ante omne fœdus, fundata in
ipſa natura Creaturæ rationalis, vid. Rom.
C, 2. V. 14. .
Quod alteram rationem concernit, ea

quoque fundamento ſuperſtruéta eſt rui-

7

noſo,

2

urnn
Muͤne ſu⸗
lſtee en
azntn
i, lten
1 5 Rar
ſede
litig ext
nen conp

Nlit.

(339.) 58

nefo noſo, nempe quafi DEUS hamini vires &
nbem potentiam præſtandi iegem sdemerit: Cuùm
enh tamen ipium peccatum ejus ſit naturæ &
M m conditlonis, ut veluti venenum aliquod
nimiin ſpirituale, omnem vitam ſpiritualem, adeo-
Im que etiam vires extinguat. Expreſſit hoc
At egregie Dn. Cancell. Ofiand. quiin Colleg.
etällltte Syſt. pag. 298 ait: Dicimus 1. Imaginem

n Divinam, (adeoque etiam vires præſtandi obe-
olage dientiam Legi, quæ pars erant magna illins
Hitom Iwaginis) eſſe amiſſam meritoriè, quia primus
uHmn bomo adiu pecoaminoſo mernit, ut ila Imago
stel. Divina ab illo tolleretur. Non ſecus ac virgo
eden aliqua impudicè ſe gerens meretur, ut ili ſertum
leipten Aetrahatur: DEII S enim ab æterno conſtituit,
mmuti bominem ſi non laberetur, in Juſtitia Originali
oeemm cum poſteris ſuis confirmare, ita ut poſtea plane
anond labi non poſet, pront Angelos non lapſos confir-
nidsdi marit, poſito autem lapſu, eundem conſtitnit
privare Iuſtitia ſua originali, E& in eo ſtatu re-
ennck linquere, cum tota poſteritate.
bdenuan, Wec taustüm MrRITYORIE ſed & NATHRALI-
, be e TER, Hatenus vi ipſins peccati tota illaintegri-
ndan tas & Harmonia virium etiam PRrSsICE de-
Gl Nr RKruſka eſt, && corrupta in Homine, omnieque-
Iuſtitia exturbata, non aliter ac venenum ſani-
ncennin 4 tatem corporis naturaliter geſtruit atque e-
uan⸗ pellit. Qui, addit, dquo modi probè ſimul con-
Noe X 2 ſiſtere

5 10.) SD

——

Ppoſſunt: Neqne enim pugnant MoRArE mind

ſiſtere

eſe, & NATrnRALI mOdo concnrrere. Sicut duu- ma5
1 o naturaliter & moraliter amittit viam; mict

Moraliter qnidem ſen meritoriè, ut Deus ippdu[mn (bes
deſerat; Na turaliter verò admovendo cultrum. 1
Idem tradit Hülſem. Brev. de Creat. cap. 3.
th. 22. inquiens: Hæc Imago (& fic hæc
potentia obediendi DEO) per peccatum
Hominis amiſſa eſt, & NATCRALITER IT
MERITORIE, pariter atque lapforum An-
gelorum primæva Integritas.
Cæterùm ſententiam ſuam mutuatus
videtur Arminius ex Docteribus Pontifi-
ciis; Iſti enim tradunt, quod peccatum⸗
mortale non expellat habitum Charitatis
Divinæ naturaliter, ſed tantûùm demerite-
tie, uti videre eſt apud Duraudum in 1. diſp. 34
17. quæſt. 10. Henriquez quod l. 5. 4. 23. Al-
m.inum tratt. 2. Moral. c. 5§. Lorca, 2, 2. Setlt. ,eN

Waig

3. diſ. 22. Malderum 2. 2. qu æſt. 24. Artic. 12. zütnni
) 7 – 7 2* /7 , .
concl. 5, Conninck diſp. 22. Jub. 9. & 10. pag. enek
Quod portò addit Arminius, poſſe Crea- “
turam à Jure Creatoris eximi, ut non tenea- lele⸗ 5
tur obedire illi, ſi nempe ſit maledidta & Crea- anb
or indignam æſtimet, a qua petat obedientiam.
tor inaig ſt da qua p hang

In eo maxime decipitur; Jjus enim DEl in

4 . 2— . i
Creaturas abdicari à DEO non poteſt, mul- Gife
P to OMn

1
4
.
†
ſ

—
1Moau
. NRuta.
iktürign
ert. 13

(Stehe

n müIee

Denne.

peceatikh

(Cham

geie

1

1%
5 3, a.
64, 1,J

„2*

1t. li.

„

ol

OPettentian

imDln.

oteh,n.

10

1 eden

. h

eCee
1 Vltenege

*5 (341.)

tò minus peccatum efficere poteſt, ut Crea-
tura ab obedientia Creatori ſuo debita exi
mi poit, tam non, quàm non poteſt
à ſub jeétione. Domini enim Jus in ſer-
vum per peccatum non amittitur; multô

„*

minus Domini ilius abſoluti vid
in ſuam Creaturam, quz ineſſe & confer-
vari ab eo dependet. Unde abſaonum eſt di-
cere, Deum Creaturam peccatricem adeòô
indignam æſtimare poſſe, ut non petat ab
ea obedientiam: Nam, ſi non poſtulat ab
ea obedientiam, Creatura non debet obe-
dientiam. Quod ſi non debet obedien-
tiam, non male agit, non obediendo: Si
non obediendo non male agat, non poteſt
hoc illi ſummæ pœnæz loco eſſe.
Quid quod damnati & Diaboli ipſi in
loco maled ctionis conſtituti, agnoſcant
Majeſtatem Nominis IESU, & SUBJECTIO-
NEM Cohfiteantur, Phil. 2. v. 9. & 10. Ubi
autem eſt Confeſſio ſub jectionis, ibi tacita
eſt agnitio, quod obedientia debeatur, ſine
enim Subjectione non eſt Obedientia, nec O⸗
bedientia ſine Subjetione. Per infernum
autem Diabolos & damnatos intelligi Jo-
hannes Chry ſoſtomus explicat Tom. 4. p. m. 1170.
inquiens: Quid verò eſt cœleſtium, terreſtrium
& infernorum? Hoc eſt omnis Mundu, & An-
P- 3 geli,

—☛

(342.) £

geli, & Honzines, Dæmones. Quem ut ſo-
et, verbotenus ſequitur Zheophyladtus in h.
l. p. 65 8. Et ante hos longo intervallo Ori-
genes lib. 1. Periarch. cap. 6. pag. 68 :. ait:
Ommnes hi, qui in nomine JEo genn fledtenter,
per hoc ipſum ſubjeftionis ſuæ inſignia deoiara:
runt, qui ſunt cœ leſtium, terreſi tium & infer-
norum: In quibus tribus ſignificationibus
omnis Univerfitas ſignificatur. Et Baſilins
apud Oecumenium pag. 666. ρο α
νρναναο α àν αταα „9 dasαοννα,
Unde etiam B. Lucas Ofiander locum ita
exponit: Omnes, inquit, Creaturæ ipſins pote-
ſtati ſunt ſub jectæ, ut Angeli & homines ipſum
colant, Diaboli verò coram ipſo contremiſcant

Denique faſſitas aſſerti Arminiani patet

ex Lege natiræ inſcripta cordibus hominis,
quæz etiam inſeripta manfit poſt peccatum;
quamque ne ipſa quidem delere potuit iniqui-
tas. Nam ubt Lex eſt, ibi ab ejus Legis-
latore præcipitur obedientia, at in Homine

etiam gentili deſtituto viribus præſtandi

debitam obedientiam, Lex eſt, Rom. 2. v.
14. 15. Ergô etiam ab homine gentili po-
ſtulat Deus obedientiam. Gentes, inquit
Paulus, quæ Legem non habent ſcriptam
Moſis, ut judæi in fœdus recepti à Deo na-
turaliter facere quæ ſunt legis, & obedien-

tiam

iim di
nebus.
ferliun
Pepen pe
nieelle,
tunne, u
n in ilon
At nos
ninianu,
Piebm
uderdle⸗
dtotaai
larſepe
Gernd
Kmkl
(Cücenia
( hoe
on egeto
ſzheni⸗
tae. P.
(hune he
Dlex,un

en ur⸗
Nlnf

ennl0.
Ar Ad

inteen
In ae⸗
entuſre
Ebllis

4 1
1 launn. 8

Hocun i
ieg ien
feſriſcan
8s howinl,
Ueecatun.
hltat niſi.
ei⸗ Lepir⸗
PHomne
Neſtnli
Nom. ?.e
entii ho⸗
tes, ingun
t ſeniptam
iDeo ne⸗

obedlen.

tiam

*ſ½ (343.) 8

f h f———

tiam aliqualem exh bere utpote conſcien-
tia ipſaram conteſtante & cogitationibus
ipſoram ſe invicem accuſantibus & cxcu-
ſantibus.
Tertium Argumentum Arminii magnam

ſpeciem præ ſe fert, dum ait: Non veriſi-

miie eſſe, quod Deus poſtulet ab eo, qui
eſt ſub maledi ſtione & extra gratiam con-
ſtitutus, ut ipſum amet, honoret, reveiea-
tur, in illo fiduciam collocet. 7
At nos contrà dicimus, primô, hoc non
eſſe veriſimile, & multò minus quàm illud
Arminianum, Deum Creaturam rationalem

ſibi ſubjettam velle ſine lege relinquere. Sum-

ma verò Legis eſt, Deum amare toto cor-
de, tota anima, totis viribus, & proximum
ſicut ſeipſum.
Secundò etiam non efſt veroſimile quod
odium DkEl. blaſphemia, contemtus ejus,
dichdentia de ejus veracitate fint actus in-
d fferentes, & non peccaminofi: At mani-
feſtò hoc ſequitur ex doctrina Arminii:
Nam ſi aliquis extra gratiam conftitutus
non tenetur ad Legem, quæ odium DEI,
blaſphemiam, diffidentiam de ejus veraci-
tate &c. prohibet, & contra amorem DEI
ejusque honorem præſcribit, ſanè talis erit
Exlex, nullusque talium a tuum aliàs pro-

hibitorum erit peccatum, cùm peccatum
eſſentialem dicat ordinem ad Legem. teſte
Joh. 1. Ep. cap. 3. ubi peccatum definivit,
quod «αροιι ft aν+ονaα àat hoc omninò eſſe
abſonũ, nemo cui mentis oculi ſunt, igno-
rare poteſt: Sanè acutiſſimus Dn. Fechtius

multis argumentis probavit etiam in da-

mnatis hominibus & Diabolis adhuc efe
Legem nainræ; eosque adhuc in inferno
peccare. Videatur tracdt. de Statu dammator.
quod altiones illorum malas concernit per to-
tum. inprimis pag. 155. ubi inter alia fic lo-
quitur: Quomodo fieri poteſt, ut liberentur da-
mnati ab obligatione Deum amandi & colendi,
cui infinitum debent honorem & amorem? Is
enim honor, is amor, qui aliquando fſinem con-
ſequitur, non eſt infinitæ. Vid. etiam B. Quen-
ſtedt Tom. 2 p. 9.
Quemadmodum ergò damnati facere
non poſſunt, ne à Deo ſint creati, ita face-
re non poſſunt, quin agnoſcant, huic ſe
Domino ad honorem & affectum obſtringi,
& ſicut Legem naturæz excutere non pos-
ſunt, ita etiam non poſſunt extinguere ejus
dictamen.
Antequam hinc abeamus excutienda
nobis eſt paucis ſententia Hobbefii, qi in

Kb., de Cive c. 15. 4, 2. Leviath. c. 31. p. 167.

Po=

Dinno en
ſt eſt:
ecelent⸗

gaelnt Un

Dllanſena
lißn ferte
ſth ettere
Uelendhe.
4A Nuc,
mnegis
un /tnin
1,fein
Ungedun
enlunt,
Noun DEI
nlſcion⸗
IInmuntön

tnid le
(tißn,no
en eſe.

MMnhhon
boninesl
heuden,
decunds

is ſi ſn

s

Dpeccatn.
egemn teke
Eeknnt
Omnindete

luier

Mbaben
linior⸗
zadhreche
Neneo
lln natr.
Ernil l.
1 alufeb⸗
. , 1,
ihengerer⸗
. ,nen
1) (ll
oren? I
0 fier l⸗
z . Nr

nati faen
ii ita kect
t, buet⸗
ſenon por⸗
gbereen

erentient
heßi in
d

(34 5.)

potiſſmam hominum partem à Regimine
Divino eximere voluit, aſſerere enim au-
ſus eſi; Atheos non eſſe ſubditos in regno Dei,
quia Deum eſſe non credant: item, qui Deum
eſſe credenteæ, tamen hæc inferiora regere non
credunt. Unde concludit: Soli igitur in regno
D EI ccnſendi ſunt, qui ipſum && Redorem o-
mninm rerum eſſe, & præcepta hominibus de-
diſſe, & pœnas in transgreſſores ſtatuiſſe agno-
ſennt, cæteros, ait, non lubaitos, ſed boſtes ap-
pellandos.
At crudam eſſe hanc ſententiam & lon-
geè magis ab omni ſana ratione abſonam,
quàm Arminii, facilè oſtenditur. Nam pri-
mò, ſi Athei non eſſent in regno DEl, qui

non credunt Deum eſſe, nec Præcepta ejus
agnoſcunt, aut minas metuunt, tum re-

gnum DEl in homines Pendehet ab hominum
maleferiatorum placito arbitrio, & preca-
rium tantuùm erit Imperium ſummi Impe-
ratoris, de quo Alexander Magnas apud L2.
Curtium, mori præſtare qum precarid Impera. A⸗
torem eſee. Quid ergò indi ignius de regn
DEl in homines dici poteſt, quàm DEl in
homines Imperium ab eorum conſenſu de-
pendere.
Secundèò, ſiCtos & Politicos quæramus,
quis ſit ſubditus, tum dicent, illum vereè
V 5F5 & Pro

27 C(346.)

ẽ

& pPropriè eſſe ſubditum, qui in alicujus
territorio domicilium ſuum habet: At ter-
ra in qua domicilium ſuum habent Athei,
eſt territorium DEl, Regis ſupremi, jehbo-
ve, inquit, magnus Iraelitarum Kex, eſt terra,
& quod implet eam, Orbis habiiabilis & ha-
hitantes in eo, Pſalm. 24. v. I. Pulchrè Chry-
ſoſtomus in Pſ. 14. Dixit inſipiens in corde ſuo

non eſt Deus: Non eſt Fundamentum & quomo-

do ſtat ædificvium? Non eſt .=dificator, & quo-
modo damus facta eét? Non eſt Architectu, G
quis urhem, quis hunc orbem condidit? Non eſt
Statuaris, & quomodo bomines vivæ qu«z dam
ſtatuæ in mundo facti ſunt? Non eſt Anrifex, G
quiz veluti diſcnm anurenm in menſa, Solem in-
Cœ ο poſuit? Si non eſt Deus, ꝗquid facis Atheiſta
in iie, quæ Dei ſunt? In domo Dei vivi, & do-
mum Dei inſiciaris.
Tertiò juxta ipſum Hobbeſium Athei-
ſmus eſt Crimen læiæ Majeſtatis D vinz,
ut fatetur cap 15. dε Civ. art. 19. Crimen
verò læſæ Ma jeſtatis committi non
poteſt, niſi à ſubditis.

Mma.

4 ibuer,

. Diccul
uPredete
Eefteitn
, Ipanhe
Erelel
Burmal

Dn. D

Iher
Lnben
fun uni
onoto h
aelpſin
Enutoe n
1 ſonlo⸗
Kek, eot

Uin eptni
IIl Fata,

itatem
Indemer,

—

in den

den ee
nben le
Peni, ,r.
Ren etn.
llih.
UeC.

Meuer.

Ae⸗

chitce, 8

And
Hie ttn
Aiſer H
1 Geni
ſri At
rinS.

hum Ae.
n Dyim,
9 Cinen
vn

36 (347.) 25*

QEST. XXXI.

Quomodo Providentia Divina
ſe habuerit circa lapſum hominis, & vio-
lationem fæœderis primi?

Summa.

I. Difficultas puncti aperitur.
2. Prædeterminantium ſententia promitur.
3z. Kejſicitur ex Patrum mente, & ſana ratione.
4. Spanhemii modus explicandi examinatur,
& refellitur.
5. Burmannus citatur, & refutatur.
6. Dn. Picteti hypotheſes examinantur.

Andem etiam difficile & arduum illud
L puncéctum attingimus, quod in genere
etiam tangit Pufendorf. de ur. fec. pag. 239.
quomodo Providentia Divina ſe habuerit
circa lapſum primi Hominis. Difficile di-
cimus hoc punctum, quia inter duos no-
bis ſcopulos eſt navigandum, quorum al-
ter eſt, ne otioſum faciamus Deum pecta-
torem Certaminis, ex quo totius Generis Hu-
mani Fata, quin & Univerſæ Naturæ Ordo
fuere ſuſpenſa. Alter eſt, ne in jurüi fimus in
Sanétitatem ejus, Cauſam mali in eum re-

fundentes, qui ULTOR fſeverifkimus, non

veròô AUrTHOR ejus eſt.

Circa

Circa primum ſeopulum haſifie com-
muniter dicuntur Pelagiani, ſed majjor eſt
numerus eorum, qui cica alterum impege-
ve: Veteres Simonianos, Floriqnos, Priſeilzia-
niſtas non producemus; Tota Schola Tho-
miſtarum & Dominicanorum nauf agium
veritatis hic patitur, dum aſſerit, DEUM
prædeterminaſe Hominem ad lapſum: de
quo vid. Alvarez, Archiepiſ-opus Tranenfis,
Romz cum magna approbatione editus
1610. qui expreſſis verbis diſp. 22. n. 15. p.
m. 198. ait: Peccati allum, ſecundum omnem-
Entitatem ſuam Poſitivam eſe eficienter à Deo,
ut à primo Movente & Prædeterminaute, idem
habet Soto libr. 1. de Nat. & Gr. Bannez 1.
part. q. 19. art. 10. dub. 1. Medina part. 2.
quæſt. 2 9. Johannes à S. Thoma, Ledeſma, Go-
net, & alii. In horum ergè ſententia Deus
Prædeterminavit primos noſtzos Parentes
ad lapſum; motione non ſaltem MoRALI
ſed Efficiente, effeaciter agente in Volun-
tatem primi Hominis: Quz locutio cum
apertè inferat, Deum fore Authorem pec-
cati, ĩideoque colorem quærunt & dicunt,
Deum prædeterminare ad Entitatem a ctus
peccati, non vero ad ejus deformitatem.
tinam verò hæc ſententia intra Clau-
ſtra Monachorum delituiſſet, aut in Schola
tan⸗

untün
cpud Re⸗
Mnhr
Metor
gel
Vn läle
uanrd
UImn perie
in lid
imtonen
Abgeretit
Oejndem
ntrins
uentete
1 tamen
lufunih

Daukann

ie Print

Pehmunt,
tine ln

4

1
MoNCNe⸗

ee

s Latente
Mondl
e in Volon⸗
Pcetiocum
toren pee⸗
& Cicont
ttemadn
mitaten
intra Car
atingchel,
tan

(349.)

— ein 4

tantum Eccleſiæz Romanæ ſonaret, etiam

rd apud Reformatos paria leguntur: Nam

Calvinns Inſtit. lib. I. c. 17. ait, Deum operari
in mentibis impiorum & per eos, tanquam per
Wa Inſt raumesta agere; Ipſum ut Canſam Primam,
facere omnia, quæ reſpectn hominum ſint & di-
cantur vera peccatd.
Martqr in Rom. 1. c. dicit: Deum quo-
damimnodo voluiſſe peccatum Adæ, & ejus qua-

R nnpoaor a ſ,
dantenus Authorem eſſe.

Rhetorfortis de Prov. pag. 52 0. inquit:
Dens prædeterminat voluntates hominnn, &
adas Entitativos peccati: Deus est verè Canuſa
S quidem prima & Principalis Altunm Phaſi-
cornm, qnibas inſebarabiliter annexa ett mali-
tia & deordigatio.
Franciſc. Tarret. in TIuſtit. Theol. Loc. VI. de
Prov. pariter prædeterminationem Dei et-
iam ad actus malos, & fic etiem prædeter-
minationem Adami ad comeſtionem ab
.

. „ 7 . .. — .— 3 .
arbore vetita, ſtatuit. Sed follicitè diſtin-

—

guit ſubſtantiam actus in genere ENTIS,
ab ejusdem bonitate vel malitia in genere
Moris, prius vocat Materiale, poſteriuns Fo-

male. Atque fic putat ſalvari Sanctitatem
DEl, nam licet prædeterminaverit primos
Parentes ad ſubſtantiam altus ſen ad materia-
le, tamen non prædeterminaiſe ad morale-
ſeu formale.

(
88
1

86 (350.)

Cæterùm, quia actus mali in duplici

ſunt differentia, nam in quibusdam mali-
tia eſt extrinſeca, & ſeparabilis, ut in primo
actu peccaminoſo, in comeſtione ab arbo-
re vetita; Illa enim tantùm ex lege pofiti-
va malitiam habuit, quæ ſublata lege ſta-
tim ceſſavit, in quibus dam verò eſt intrin-
ſeca & inſeparabilis, verb. gr. In blaſphemia,
in odio DEl, atque adeò duriſſimum, ſi non
blaſphemum videtur, ſi aſſeratur, DEUM
etiam ad tales actus, ad jui odinm, blaſphe-
miam determinsre. Nibilomins adhuc cen-
ſetr Turretinus, Prædeterminationem iſtam ſta-
tuendam eſſe: nam inquit, quamv odinm DEl,
RHDIFPLICATIVE formaliter & qua tale, &.
quoad circumſtantiam ad tale Objiedtum ſit in-
trinſecè malum, nec poſſit non eſſe peccaminoſum;
Tamen ſi ſpectetur ſimpliciter, ut doIO PHTSI-
CA, abſtratcta ub hoc Oljecto poteſt habere Bo-
nitatem Eutis Metaphicam, G& eſſe moratliter
indifferens, G& eatenus poteſt eſſe à Deo. Hæzc
Turretin. —
Ingenioſus e jus diſcipulus Dn. Pi ſtetus,
atque in Profemone Theologica Succeſſor
Genevæ, ad eam duritiem progreſſus non
videtur, neque audet ſtatuere, Deum eſſe
Authorem & Prædeterminatorem a Rus alicu-
jus, Cdii verb. gr. DEl, ubi malitia Intrinſe-
”

ea ele
mlte n
n certl
lr eg
1ie ſunt,
ubeun,
oenne,
Eun.
Migre
ineti
r Areie
negzrunt,
Kus malo⸗
lonos⸗
Nkrum Pr

M.

Ntvice
Monem ’
I Deum
Peccai aci
Frelleren,
edtia
auſa, cuj

4
Bn
ilin ii
Pusdam nd.
uinpn
Kinerdae

etlſeſefi

Phubytr.
eſoek nr.
rlokgghe
Cnn Knn
tn DEN
edien Dl

esder grt.
Oete

rtmiſn

1AIOTIik.
,Even

i toro

i0en 1

D. Aetus
Gedltch

elusn müt
e greſſorem. Nam quomodo ſtante hac ſen-

,Deumel

1 ider

ica ⸗
.

de (351.) §*

—— * ——-—

ea ef, ſed inquit, in talibus actionibus De-

um efle Authorem meorum motuum, qui

eas przcedunt, v. gr. motnum, qui præce-
dunt, odium DElI, non verò Authorem eſſe
ilus alla odii.
Nam pergit, ut odium DkEl excitetur in
mente mea neceſſe eſſe, ut prius exciten-
tur certi motus, in corpore, & in anima
certa cogitationes, quz ex SE neutiquam
malæ ſunt, ſed determinatio illarum adver-
fus Denm, quæ ſequitur & quæ fit à noſtra
voluntate, eſt oramum peccatorum gra-
viſmum. M
Denique joh. Strangius in Academia Scotica
Glaſgacenſi Profeſſor, & Robertis Baroniu, Do-
Gor Abredonenſis, uterque Keformatus, planè
negarunt, prædeferminationem Dei ad a-
Rus malos, quamvis admiſerint ad actus
bonos &c. De quibus amnibus ſententiis
noſtrum promemus judicium ſine odio &
affe tu.
Et quidem quod primam Præadetermi-

nationem attinet, illa procul dubio in juria
In]

eſt in Deum, eumque longè magis reum
peccati facit, quàm Adamum primü trans-

tentià, non dicitur DEUS prima peccati

Cauſa, cujus non tantuùm eſt Cooperatoer,
ſed

e (352.) 8.

.

led Præoperator & Præadeterminator? Quo-
modo non malitiæ ac bonitatis Au-

thor dicendus erit ad utrumque actum
bonum & malum, non minori, nec minus
intenſa motione inclinans? Que modo ter-
tiò juſtè punire poterit zquimimus Judex
ea patrantes opera, ad quæ inſuperabili, in-
declinabili, & ineln Ctabili præmotione ſunt
adacti homines, & ubi Deus totius actus,
quoad totam Entitatem ſuam eſt author.
Unde portô conchadimus, aut potuitim-
pedize Adam iſtum motum & impulſum
Divinum, quo pradeterminatus fuit ad
comeſtionem, illique reſiſtere, aut non po-
tuit? Si non potuit, lùm ſanè Adamo nihil
imputari poteſt, neque quod exiſtat actus
ille Phyſicus & ſecundum Entitatem fuam
phyſicam, neque quoad Eſe morale, quia
Deus per præmotionem Cauſa eſt, ut atus
exiſtat phyſicè, & per Legem ſuam effecit,
ut Entitati tali phyſicæ cohæreat MALITIA
MokRALIS, fHcque vocatus ad tribunal Di-
vinum, Adam, facilè ſe excuſare potuis-
ſet, dicendo: Tu Domine, & Creator,
exprobras quidem mihi, quod comederim
ab arbore vetita, at non fuit in poteſtate
mea omittere actum, Tu enim determi-
nàſti me ad actum illum peccaminsſun,
8S&SR̈ non

ru

Knonfu
nere, C
bitrio,
ndetern
Aiinpr
erdWun
Urminatti.
füle.
Caris
rDyin.
Ulin, uo
vef, umn
lulemn li

Eheece⸗
enorea
Penie afe

Fiuſtri
munt inte
nqvoc
Detal mte
eſ al nal
ucin agen
Gnndien
Imphtata
lonem a
Prelse vul
nnia ne

—
inton
Cltris
ngue n
ri dee runn
üimm cht
lerhl
Docinelnr
totinzdn,

1 Amnehee
I Ralilll.

—

1
15

aus Mi l

,autN.

AMm uhll
lenet atn
Ninen funn
le, gli
Het uren
lumelell
en Mu
uinnd
ae otuir⸗
4 (Ctentd,
cowedein
in porelt
im ceten⸗
caninoſn

Am

2 (333.)) .

& non fuit in poteſtate mea illum non po-
nere. Cùm ergéè ille actus non ex meo
arbitrio, ſed ex tua voluntate, decreto &
prædeterminatione profluxerit, nullo jure
mihi imputas ad culpam & pœnam, quod
ego aétum elicui, ad quem Tu me præde-
terminaſti. Sanè hæc excuſatio juſtiſſima
fuiſſet.
Gravis in hac re eſt ſententia Hpp. Epiſe.
in Pſalm. 9 1. non poteſt ſieri, inquit, ut Dem
puniat, quod fecit; Quin Seneca ait. Quid in-
tereſt, utrum Deos neges, an infames? Infamat
autem, qui eum prædeterminare actus ma-
los & peccaminoſos ait: Zertullianus plenus
fervore appellat hanc ſententiam ſpuronm bla-
ſphemiæ affatum de hæretico ore fœtentem.

Fruſtrà autem Turretinus & alii diſtin-
guunt inter MATERIALE actionis & FoR-
MALE, quod ſcil. Deus tantùm prædetermi-
net ad materiale, non verò ad formale, hoc

ℳ₰

eſt, ad malitiam: Fruſtrà inquam hac di-

ſtinctio affertur, quia illa præcipua eſt Cauſa
actus alicu jus moralis, cuique potiſſmum
imputatur effe Rus, quæ per liberam voli-
tionem atque intentionem diretè & ex-
preſsè vult aliquem actum, & adhibet o-=
mnia media, quæ ad ipſum requiruntur.
2 At

2 (354.) 8

At in ſententia Turretini & Sociorum
Deus hæc omnia exercuit circa materialem
attionem Comeſtionis ab arbore vetita; aut ut
maneamus in exemplo Turretini, circa
actionem odii DI; nam efficaciter & di-
re Rè intendit illam atctionem; Medinm adhi-
bet effcaciſſimim, præmovendo & produ-
cendo actionem, in Cauſa ſecunda, quæ ipſi
veſiſtere non poteſt: Item Deus prænofcit
totam oppoſitionem talis actus cum Le-
ge ſua, novit in odio ſui turpitudinem &
monſtroſitatem totam, longè & infinities
clarius, quam homo. Ergô longè magis
ipſi formale talis actus ejusque moralitas
imputari debet, quam homini, qui ſe me-
rè habet paſſivè, qui in oppofitum flecte-
re ſe non poteſt, cui Vis tota libertatis ad-
emta.
Porròô illud decretum determinans ad
materiale Peccati magis & fortius inclinat &
trahit hominem ad peccatum, quàm appe-
titus ſenkliva ſeu concupiſcentia. Nam & ap-
petitus ſenſitivus non inclinat ad pecca-
tum formaliter, ſed ſolùm ad materiale,
nempe ad bonum ſenſibile ſeu dele ctabi-
le; Stante ergò ſententia Tusretini plùs im-
pellimur à Deo ad peccata, quàm per Con-
cupiſcentiam, quæ à Jacobo Mater pec-
catt

————
cti dieit
Eucete
ſeih.
liyheere
(id nos
Uetandex⸗
le0
beneop⸗
tloeni
Clens vol
Iatetenn
unu
ler acen
lertio,
l ſeee
(rellet
oler keri
Clerilt,
Ulene nee
lulmren
Delia,
Avancoet
metin
glee do
Eeecii
Il; Hoee
Umpotlt
lkeet n⸗

ne
Socicnr
l futeren

eltizaut
eini, Ce

alter

Helencr⸗
, AP
in gurft
Usenti
n anle
odinen
Kirhnti
ongt auln
e odi
, guiene⸗
Fuunkee.
enatsa⸗

Anivensdl
Binchnzts
amn⸗
Nam⸗
2d ſecca⸗
tebreb⸗
iiglurin⸗
D per Col⸗
Miater per⸗
xti

2 (355.) 3

cati dicitur, ſicque Deus Cauſa eſſet vera,
ut faceremus opus pravum, & perditio no-

ſtra à DEO principalius eſſet, quàm à no-

bis: Decreto enim & intentione ſua efficaci
ad id nos deſtinaret, quoed eſſentialiter ha-
bet annexam malitiam, plusque poſſemus
de DEO conqueri, quàm de Diabolo ſua-
dente opus malum, quia eſt deleéctabile.
Suaſio enim ejus eſt tantùm externa, relin-
quens voluntatem in ſua poteſtate, at ubi
prædeterminatio Divina eſt, ibi voluntas
ad unum ab extrinſeco movetur, ſfic ut ne
aliter facere aut velle poſũt.
Tertiô, ſi Deus prædeterminaret ad ma-
teriale peccati, tum efficaciter illud vellet:
At ſi vellet efficaciter materiale peccati, non
poſſet ſeriò & fincerè ſuadere homini, ne
cauſaret illud materiale, nec poſſet Deus ap-
plicare media eo fine, ut non cauſaretur
illud materiale: Quia nemo applicat ſincerè
media, ut conſequatur finem aliquem,

quando efficacius vult, ut finis ille non ob-

tineatur, ſed oppoſitus. At neque DEUS
ſuadere poſiet, ut ex ſuppoſitione materia-
lis peccati, non ſequeretur formale pecca-
ti; Hoc enim apertè eſſet ſuadere aliquid
impoſſibile; nam ex ſuppoſitione quod exi-
ſteret materiale actus pravi, v. gr. adulte-
2 2 i,

5 (356.) 3

rii, odii DEl, per jurii &c. chimericum eſſet
non ſequi malitiam. Nihil ergò eſſet, quod
Deus prohibere poſſet aut perſuadere ne
fieret: Igitur omninò repugnat, Deum præ-
definire materiale peccati.
Spanheinius aliter explicat Providentiam
DEl circa primum peccatum, dicit enim
in Diſp. de Lapſu S. 17. Deum vel negaſſe, vel
ſnſpendiſſe, gratiam actnalem eſſicaciter volun-
tatem Adami determinantem, ad ſtandum, ſi ve
exoutiendam tentationem, & ſic confiderari
poſſe per mocum duntaxat NoN DANTISZ
PROHIBENS.
Sed hæe ſententia licet mitior priore vi-
deatur, tonen Deum non abſolvit à parti⸗
cipatione peccati. Nam ſi DEUS negavit
vei ſuſgendit Gratiam actualem efficaciter
voluntatem determinantem ad ſtandum
ſive excutiendam tentationem, tum aut
pofübile fuit, ut ſine ea Adam ſtare po-
tuerit, & ſuperare tentationem, aut ſine ea
ſtare non potuir. Si prius aſſumit Span-
hemius, contzadicit Sociis, qui Gratiam il-
lam actualem prædeterminantem abſolutè
Leceffaziam faciunt ad ſtandum, vid. Rhe-
torfort. de Prov. pag. 520. At ſi poſterius
concedit, nempe ſine ea Gratia aétuali ſta-
re primum hominem non potuiſſe, in De-
um

n necel
atione 0
anloid,
ue, ſter⸗
ſteum ¹
Nyigmt
noncn
tulta vi
ai, The
Monid D
liereat,
n hegt
Uüiron it⸗
l weci
Nee jon
1 Deneg⸗
nonel
leme Ef
lon dinte
Arrib
lehereto
Iuecilpe
1 Utam 4
aNden nu
enegi.
N
enti
Uayls Do

—
nercunde
Belenge
erlucket
,onen

Diorlentrn
, Gier ain
ſolen in
ſe Conite
Nox bon

Orort⸗
ohnripane
Deprit
eneßhule
1d Kmmdnmn
n, tum 1
n ſtate e
,zun öetn
lunt In.
Cnatami
en le
v, Vd N
Kpoſtens
,eiter
ile 1 De⸗
un

um neceſſatiò redundabit culpa: Quia hac
ratione DEUS defecit in neceſſariis, non
dando id, ſine Quo Creatura, cui præcepit
ſtate, ſtare non potuit, atque adeòô obliga-
vit eum ad impoſſibile; Quod manifeſtòͤ
repugnat Juſtitiæ, quin & Bonitati Divinæ.
Tyrannicum enim eſt præcipere id, qued
eſt ultra vires. Hinc re Rtiſſimè B. D. Ni-
colai, Theologus profundiſſimus diſp. de
rovid DEl ait: Non peccat verè, niſi qui

0

ita peccat, ut poſſit ex conditione non pec-

care: neque præcipi ei quiequam poteſt,
qui non ita conditus & factus eſt, ut poſſit,
quod præcipitur, implere.
Nec juvat Spanhemium fubtilitas, cùm
ait: Denegationem Gratiz Prædeterminan-
tis, non eſſe Effe tionem, ſed non Effectio-
nem; Et fic ſe tantùm habere DEUM., ut
non dantem PRonIBENS; quo ipſo putat,
ſalvari DEUM, ut nihil ipſi imputari poſſit
de peccato primo. Sed fruſtrà. Sanè enim
jure culpa refertut in denegantem media,
ad vitam conſervandam & ad mortem evi-
tandam neceſſaria, fi moriatur, cui ſunt
denegata.
Auguſtini ea fuit conſtans ſententia, di-
centis, ii non paviſti, occidiſti. Submerſio
navis procul dubio jure imputatur Guber-
2Z 2 natori,

5 (358.) £

natori, etiamſi per directam a cRionem, aut
influxum non ſubmergar navem, ſed ea
pereat, vel per incuriam, vel per abſentiam.
Aliter ſe extricare ex hoc labyrintho co-
natur Burmannus lib. 2. cap. 6. p. m. 426.
Prætendens Deum anxilium ſi ve ſnavem illum
inſinxum, qno Homo primus allu perſeveraſſet,
ſuſpendiſſe; tùm quia Deus non fuerit ob-

ligatus ad illud dandum, tum quia Adamus

viribus ſuis ſidens illum non expetierit; Un-
de concludit Adamum in culpa fuiſſe, qui
licet Divina præmotione caruerit, tamen
ipſe quoque liberrimè actum obedientiæ
ſuſpenderitt. “
Verùm nec hic color ſufficit ad liberan-
dum Deum à participatione peccati, nam
auxilium illud & ſuavis influxus DEl, in
ſententia Burmanni ita fuit comparatus, ut
CUM EO actu perſeveraſſet Adam in ſtatu
integro, & ſine eo actu perſeverare non-

potuit, & ita ad actum perſeverandum

fuit neceſſarius. Atqui auxilium aliquod
neceſſanium, ex cujus defectu Legis Divi-
næ prævaricatio & æzterna damnatio ſe-
quuntur, Creaturæ intellectuali antequam
RA evaſit, deeſſe non potuit; juxta enim
certiſſimam Auguſtini, in materia de Au-
xiliis acutiſſmi doctrinam, à DEO ſmme
ONO

æmamrre

Ponoſu
tm. C

netvoſiil

6 es e
Gd let
xecepi
gentem.
Ner!⸗
Ktna:
Alnn ſil

, tame
lin hæc

Ahero

Mn

üOnn
maſ
Uhleor
nneret
endunn
MNI.
N ipen
id
nre
Miun 1
un
mnenn
Neelan

—

nene
n, kein
Mentin
fntoer
Menr len
ſtan
lileitch

fti,Un
ule,u
it,tanen
bbelene

Albenn⸗
i, nan
DNl,in
rarue,r
nin kue
e no
erandun
naicvot
i Diri⸗
naio⸗
mtegum
utzenin
ii de A
Oſone
ong

2 (359.) £

Bono ſummèque juſto deſeri Creatura non
poteſt., prinsquam id per peccatum merea-
tur. Quia ut lib. 3. de libr. arbitr. cap. 16.
nervoſiiimè ait: Ex eo quod non accepit, nul-
lus reus e’t. Ex eo verô quod non facit,
quod debet juſtè, reus eſt. Debet autem,
ſi accepit & voluntatem liberam & ſuffi-

☚

cientem facultatem.

Nec ſatisfacit Reſponſio Albedæ diſp. 52.

ſeſt. 2. & aliorum, dicentium: Non gefniſſe

Adamo ſuffcientem ad perſe verandum facnlia-
tem, tametſi gratia PER &1 eicaci carnerint:;
quia hæc non ad r% poſſe perſeverare, ſed
ad Acru perſeverare pertineat.
Non ſatisfacit, inquam, Reſponſio, tum
quia omnia ad agendum ucllia ſufficien-
tidſima ſolus ille habere dicendus eſt, cui

nihil eorum deeſt quæz ad agendum omni-

nò neceſſariò ſunt: Hæc enim AuxIIII ad
agendum SOFFICIENTIScommuniſſima
NOTIO, & Idea omnibus conſtans. Nam,
ut ingeniose ait Montaltius in EKpiſt. Pro-
vinc. id demum SuFFICIT, à quo nihil ab-
eſt neceſſarium. Hæc germana vis & pro-
prium fignificatum eſt illius vocis. Ver-
bum enim SurrICIENs ita omnes interpre-
tantur, ubi nihil deeſt, & ubi omnia adſunt
neceſſaria ad effetum ſeu a Rum.
2 4 Tùm

& (360.) £

Tùm etiam, quia, ſi Adam caruit Gratia
PER Sk efficaci, ad benè agendum & per-
ſeverandum neceſſaria, & inſimul cùm ma-
lè agendo peccavit, ad actum malum, per
efficaciſſmam DEl præmotionem applica-
tus fuit, ut Burmannus quoque aſſerit,
tum ſanè impoſſibile fuit, ut Adam non
peccatet, quod direétè eſt contra Auguſti⸗
num, qui libr. I. Retract. cap. 15. docet,

primum hominem habuiſſe ab opere malo

abſtinendi ſummam poteſtatem. Item in
lb. 14. de Civit. Dei cap. 12. dicit: Præce-
Ptum DEl tantò majore Injuſtitia violatum eſt,
quantò faciliori potniſſet obſerventia cuſtodiri.
Jam, quomodo ſumma poteſtas, aut ſum-
ma facilitas perſeverandi in Bono & abſti⸗
nendi à malo in Adamo dici poteſt, ſi ca-
ruit gratia Per Se efficaci ad perſeverandum;
Et ſi ille defecit ante omnem culpam, ſi
denique ad aétum poſitivum peccati vo-
luntas e jus actualiter fuit applicata & pra-
determinata.
Vidit procul dubio iſta inconvenientia
Burmannus, & poſt eum Braunius Tradt. de
Dofgt. Fœd 376. unde culpam aliquam in

Adamo invenerunt, de qua tamen Scriptu-

ra prorſus tacet, dicunt enim Adamum vi⸗
ribus ſuis fidentem non petiiſſe auxilium,

reſri
m il
MuoNIG
amipee
w ſetie
erun
conmnadet
kgin g
(un e
Inlamr
Ppobert
moxrI
l seri
Cmniler
nos
cen hi
Ui neri
NI. 0).
nlßint
untmm
N ol
Dinde
un
lumtie
N
Dinzion
I Nn

—
niti
un’ 1

Wlcinn.

Nin
nale.
Nee lit,
Cina
aet.
Cet,
(ae nio
n lennn
lcl Me
Nulent,
i, ufi
, Ar⸗
nokali
olelzſcr
Penumdun
enpen,
uti do⸗

K⸗

weneni
ſt
liquammn
ngctir⸗
Amonn 1⸗
urilun,
e

(361.)

præſertim in tentatione Diaboli; Proin De-
um id juſtè ei denegaſſe. Et in hoc ait,
BRAUNIUsS videtur conſtitiſſe primum A-
dami peccatum; quod tale auxilium à Deo

non petierit.

Verùm hæc dicuntur ine eνιεαι imoô
contra Scripturam S. nam in ea planè non
legitur, quod in citatione ad Tribunal Di-
vinum, cùm Deus Adamum citaret ad red-
dendam rationem peccato commiſſio, ex-
probarit ipſi judex omniſcius PRASUM-
PTIONEM nimiam de SE, quodque viribus
ſuis fiderit, & ſic in eo primum peccatum
commiſerit. Sanè talis præſumptio elati in
Adamo & ſuperbi animi ſignum fuiſſet,
quem habuiſſet ante tentationem Satanæ,
ubi meritò exclamamus cum Auguſtino
lib. 1. Op. Imperf. contra Jul. Ergone S in Pa-
radiſo ante maleſuadi venena ſerpentis, ante
corruptam ſermone ſacrilego voluntatem, mala
jam & ſuperba voluntas fnit. De quo jam ſu-
pra prolixè.
Deinde fruſtrà dicitur à Burmanno & Dn.
Braunio, quod Adam debuerit petere auxi=
lium tale à DEO; nam Adamus illud petere
non potuit, fine præmotione & prædeter-
minatione Divina, aut ut novo ſtylo loqui-
tur Braunis ſine RPRODUCTIONE nevz
27 5 VO=

(362.) ☚

volitionis, cùm Deus hominem ad omnes
a Qus ſuos tum ſpiritnales, tum corporales
prazmoveat. St ergo Adam non præmotus
fuit ad defiderandum auxilium efficax Di-
vinum, ergòô deſiderare & petere non po-
tnit. Nam inquit citatus Braunius vol. 1I.
part. 2. c. 122. Cùm omnis operatio ſit actio
realis, & omnis res à DEO ſolo poſſit pro-
duci, certiſſmum eſt, DEUM etiam eſſe
Cauſam primam omnium operationum
ſpiritualium, ut dicendum ſit, quicquid
realitatis in cogitationibus, & ſic etiam
volitionibus, reperitur, ililud ab ipſo DEO

produci, adeoque mentem noſtram ad o-

mnes cogitationes & volitiones ab ipſo
DEO determinar.
Qud ultimò ſpeëtat ſententiam Cele-

berr. Picteti, in ea laudamus verecundiam,

quod veritus eſt ſtatuere, DEUM eſſe Au-
thorem aut Pradeterminatorem actus ali-
cujus, qui intrinſecè malus eſt, v. gr. Odii
DEI. Verùm ſi hoc ſtat, opus eſt, ut retra-
ctet illud, quod dicit lib. 6. cap. 3. pag. 411.
DEII M prævenire voluntatem noſtram in atli-
bias ſu is, D EIl Menim decreviſſe ab æterno, quid
feret in tempore, voluntatem noſtram indiffe-

rentem eſſe, n Pauk- atque adeò ejus indif-

ferentiam tollendam eſſe, eamque aduandam à

Vo-

ohttn

onmnian
bee i
(um ta
Meq
gril
Ioſromn
n eſe ⸗
ne .
N uva
n, na
nerali
nl pe
(ht d
illiee
gingre
lipini⸗
Uh mn
inn ſcun/
Ge,
lunne .
10biet
Kice
Juin iu
iſceu
cn 0
cine0
Uünin

—

. ONI
lende
Menot
tea.

tun -
en
oltn
lrno⸗

un e

Miomm
igil
ſee ein
loN
n

Dit

in e⸗
ution
eleA
Cus ⸗
g. 0

urletr.

. M ll.
Ac.
⸗
elnc,

inlfe

inh⸗

Munkend
„

6 (363.)

Voluntate Divina, ein que pramotione. Quæ
omnia manifeſtò docent, illum quoque in-
cidere in ſententiam Prædeterminantium,
quam tamen evitare conatur.
Neque juvat ipſum, quod ait: In an v.
gr. Odii DEI, excitari quidem à DO in mente
noſt ra motwm, ſed illos motis prout ſunt à DEO,
non eſe Maros, ſed prout daetetminentur à vo-
Iuntate noſtra adverſus DEIM., non inquam,
hoc juvat, ſed potiùs ſe magis implicat Pi-
Hetus, nam hac ratione motus Divinus erit
generalis & indifferens, quique à Cauſa ſe-
cunda poſtmodum determinationem ac-
cipit, ſed talem motum & concurſum DEI
indifferentem Pictetus re jicere conatur per
quinque argumenta. Vid. cit. loc. pag. 411.
Inprimis ait, ſi Creatura determinat concurſum
DEh tum Cauſa prima dependeret à ſeeunda,
non ſecunda à prima &. Porrò abſonum eſt
dicere, DEUM excitare motus odii in vo-
luntate hominis, ſed ſine determinatione
ad Ob jectum: Nimis vaga: eſſet talis motus
& affectus à DEO productus, imò vanns,
quia fine fine; Obje tum enim eſt finis in-
trinſecus atuum, & eſſet motus fine ſpecie,
cum Objeda ſpecificent Acus: Et ſine Yer-
mino; Ob jecta enim terminant actus ne in
infinitum abeant. .

In⸗

(364.) £

Interim laudamus in eo, qued in Expli'-
catione Quæſtionis, quomodo concurrerit
DEUsS in hoc lapſu, aut quid præſtiterit,
ait: G
1. DEII M non impuliſſe hominem ad pec-
candum, nec Satanam ad tentandum, abſfit, ut
hoc de DEO Santto cogitemus: ad dimus, Abſit

etiam, ut dicamus D Ell M prædeterminaſe Ala-

mum ad illum actum. Przdeterminatione e-
nim illa nullus fortior eſt impulſus, quod
contra cæteros Reformatos advertendum.
Secundò inquit, Dzua non ſubtraxiſſe Ada-
mo GRATIAM DATAM, tum quia talir ſubtradlio
pœna fuiſſet, at pœnæ locus non eſt, ubi nulla
præceſſit culpa: tum quia ſi DEllS ſubtraxiſſet
gratiam datam, videretur oompuliſſe hominem-
ad peccandum, nt quàm ſubduttis columnis do-
mus neceſſariò corruit; Sana hæc ſunt & con-
tra Spanhemium aliosque Reformatos mi-
litant.

Tertiò DEUM præſciviſſe hunc lapſum, alids

infinita ejus Scientia dici non poteſt. Optimè.
Si verba ſpectentur, ut jacent: Verum bic
orrò id notandum, Scientiam Divinam non fun-
dari in Decrcto DEI, ut commnniter Domini
Reformati & Pidletus quoqne ſtatuit, ſed ante-
cedenter ſe habere, maximè in operibus malis,
alids enim ſtatim ſequeretur, quod DEUS vi-

deng

eni

emmit
onpot
ntcit
ion.
Hi
upro
guodh.
peimit
MIoey
inclitken⸗

Mhoe
iſckune
me &!

famen
gere vol
emninar

Eun⸗

Nalari⸗

Mon im

kominen
Moitad
ARu
dolobe
ga i
dex

N
nenneit
lrllten,

r.
,Alſtt
ng
ne⸗
n
D
bi i
yniun⸗
nisdh⸗
cd⸗
Ntos m⸗

ndli,

run ki⸗
nonfi⸗

Doſii

ſl te⸗
a noli,
Iu⸗
eut

(365.)

gens peccatum, videat illud, ut à ſe Decretum,
quo ipſo D ElIS erit author, erit peccati.
Qiartô ait, DEII M decrevil'e bunc lapſam
permittere, nam ſi non decreviſſet permittere,
non potuiſſet certò præſciri, quia natnra hominis
mutabilis non potnit fundare certam praſcien-
tiam.
Hic jam iterum ceſpitare incipit, nam
illa propoſitio vera non eſt, in eo puncto
quod DEUS præviderit lapſum in decreto
permittente. Nam decretum illud PER-
MISSTVU inferret lapſum vel per medium
indifferens, vel per determinans, ſi primum
non poteſt fundare ſcientiam infallibilem:

Si ſecundum tum deſtruitur libertas Crea-

turæ, & Pictetus iterum incidit in ſenten-
tiam, cujus horrorem & abſurditates effu-
gere voluit, videlicet in ſententiam Præde-
terminantium. B
Quintò ait: Dru Satanæ habenas laxaſſe,
ut adoriretur hominem: Mallem dicere Deum
non impediviſſe Satanam, ne adoriretur
hominem. Loqui enim de DEO Sanétifſi-
mo ita debemus, ne ulla cooperatio ad pec-
catum in illum redundet. At laxare Dia-
bolo habenas, vix poteſt ſine influxu ali-
quo intelligi.
Sextò ait: Dxua occaſionem præbuiſſe Dia-
9.02

(366.) D£

bolo, aggrediendi, probibendo eſum arboris pul-
chræ quæ tamen addit, prohibitio PER SE
Cauſa non fuit ſeduèétionis Diaboli.
Neque hac ſapiunt wνννονα niwb-
7 Aα. DEUS enim non poteſt line,
blaſphemia dici occaſionem Præbuiſſe ad
Peccandum, ſed ad exercendam obedien-
tiam. Deinde Diabolus rapuit occaſionem
ad tentaudum, ex lege illa, non data ipfſi
fuit. Tertiòô, ſi Adam tentationem ſupe-
raſſet & viciſſet, victoria ea gradus proxi-
mus fuiſſet ad accipiendam à DEO Coro-
nam, z. Tim. 4. v. 7.
Sentimo. a non addidiſſe Gratiam no-
vam maſorem Gratiæ datæ: Rectè: Nam ut
bene ſubjungit Pctetus, absque illa ra.
tia poterat ſubſiſtere, & ad majorem dan-
dam nulla lege tenebatur DEUS.

Claudimus iſta verbis Zertulliani contra

Marcion. lib. 1. Cap. 9. Quod malum adſeribes
Creatori, ſi delittum eſt hominit? non erit PEl,
quod eſt hominis: nec idem est babendus de-
lidi Aurkgok, qni invenitur IXTERDI=
CTYOR, imb & CONDEAMNA-=

10R.

Re-

41

Un ſe0

hie hi
DIIM, e
AAA

ucni ſ

Mn, lee
tatt o
Danmmatus
ely ſet
min int
/ o
Nveron nor
nlſyere
NNMAr D
Bonfotis
dona wvi
titenn, INe
Vingtamne
Leyeriora
ſitethren
Conleſene
oret fomn
ennt
(fideret
1004 ro

—
nlond
toln
hol
uh.
Cekſicen
U
nchecen
ecthonen
NCin i

hen ine.

.

lusfrol⸗.

10000.

Gtle te-

Nmt
a Cta⸗
Nenn an⸗

micovtn

Nolerihe

eit DEl

ens Ae⸗
npl-

nova prodit, & theſauros ſuos explicat. Ah

62 (367.)
Reflexio Practica.
Ad T1 nunc ſœderis primi Sarok & SrA-
TOR Zer Optime & Ter Maxime, in fine libelli
hujus, qui rerum omnium finis æ & EXOR-
PIUIM, me verto. Miſera ſum Agami proles,
ſed ad Cτ ô v ö A4 M Tnam ſupplex appello.
Peccator ſum ab ntero, nec tamen à 7T1X abeo;
nam, leſte Anguſtino, qui ZT1 dimittit, quo
it, aut quo fngit niſi à T; placido, ad 21 iratum.
Damnatus fni ante quam natus ex Iuſtitiæ Tuæ
zelo, ſed miſericordia in Fe PERE Nov gratis-
ſimum invenit temperamenium.
Cur ergo viſceribus me iis non committerem?
quæ non moventur, niſi ut exundent in ſummum
amors erga me affettum. Cur non ad illam, 6
SuaME DEII S, appellarem perfectionem, Jquæ
Bonitatis Tuæ germana Soror delictis ignoſcere
SorA novit. Cur non ad eam reſpicerem vir-
tutem, quæ licet poſtrema ſe oſtenderit in opere;
prima tamen eſt, quæ miſeris ſolatia propinavit.
Se verior contra peccatum eſſet vindi Ta niſi illa
ſciret Rx EDIUIM. Terrililior Majeſtas, niſi illa
condeſcenderet. Ardentior zelus, niſi illa miti-
garet ſammasz. Non poſſet ingratum mortalium
genus ſubſiſtere, niſi illa quotidie divitias ſuas
effunderet. Quæ denique novo Oriente Sole,

Do-=

(368.)

n t

Do&rz, in hujns amplexus patere, ut plena
fide abeam. Nibil accidere poteſt mali, qui quie-
ſeit in O?IAM0.
Providentiæ me porrò Tuæ Snaviſimæ com-
mendo. quæ MxNusS Taa est, ſed Oc 41Hα.
Illa me airigat, ne à T1s aberrem. Fulciat ne-
cadam. Protegat, ſi ab hoſtibus petar. Solatia
præbeat, ſi premar. Cuſtodiat, ne opprimar.
Informet, ſi aſequi neſciam, cur in hoc orbe,
tam diſſonus rerum circulus volvatur; ut Ma-
1ISs ommnia BNE' GS feliciter. Bonis pleraque
MALE & ſiniſirè cedant.

Fac, ut cum Hipponenſ. Præſule Provi-
dentiæ Tuæ ARCANAmagis mirer, quàm ri=
mer: ut in fide exclamem: MIRA PROFUN-
DITAS DEUS meus: Mira Profunditas.
HoRROKR eſt intendere in eam, HoRROR
HoNokRISs & TREMOR AMO-

1

1
Pro

ſeyen

RD.

1

◻
—

5 CONSILIARIO,
& ABBATE
NDORFII.

2 = S 5

uiooesSeXKHXX Hðeeen — 666 BLAd‚=᷑OO
8 1. 9 E v 8 E.

D.

198 Eeeoa- es 10loejesqee

2 A

aoueſeg snooꝗ N

X
—
—
—