Gf53
author: Bellarmino, Roberto

RP

TET rR

C

3

Z

**

J5

E

m

r

X

L

z

*

*:

z

-

x

1

E

e

.

;?'b»

d

*

Gu

À

;::

-:

Qf

g

H

I)

- R

s

£

s

w

b

L

j

[

&

uÀ

^

P

R l

d g

;.

m

N

u)

g h

A

E

L

"T

$.

EX

A

R

3

T

24

b

Ti ss

d

r

f

3

r

L

D

5

d

[5

p5

o

at

39

$

20

25

)

'Qä'»

rR NI

Vs

^b

L

N

u

2

$

"

b

p

P*

d

3

s

B.

M

*

Y

ä

3

AU

Y

g

M

:*,

ï

i

297

"

m

A

»

x

'ngä'*f' 5

v

1*

b

»

REU p

&*K

Ed

E

H

1

34

*

Es

k

;

C E

u

D

"

A.

Gd

48

)

Wt yi

[

*

5

zi

ii

43

*

d.

A

3

Ed

*

x

;

":

H

4

u

,

ï

a

u

Bs

,:i

D

"

n

$

us

d

: ABL AE o ais

-

L

gv

t

A

f'"

ä;

M

;6

N124511858080 021

2

MU

i

I

TU

il

r

dUL

.ï,

UB

d 55

2

I

- —À

E-1

EO —

-

— C r5

—KaÀ — —

El um

Ea —— C2

p

—— L

*— x —38

z

R

ex

——

ann-

EIO -G

— —— X

—

—

/

DE /ETERNA

FELICITATE

SANCTORUM

Libri Quinque

EX OPUSCULIS

Roberti, Cardinalis Bellar

mini, é Societate ] ESU,

Alme Congregattonz /Hd/orz

Academice

b. MARIAE

£NARGINIS.

ANGELO SALUTATAE,

IN XENIUA OBLATI,

Hetbipoli; M DCC XVII,

Typis Joannis Michaélis Kleyer,

Univerfitatis Typographi,

du EUS —— E —— —

Y—1

E C t I UN . — c—

c-——À m

— —

I

C —

——

E———

L—u o -

COOCF

—

— r—298—

m— A -

g—áa—] — —

J

E

lj

MH..

fwä»

REVERENDISSIAO

CELSISSIA(O

S.R.I. PRINCIPI

DOMINO

D. JOANNI

PHILIPPO,

DEI Gratiá

j EPISCOPO

HERBIPOLENSI,

FRANCIZE ORIENTALIS

DUCI,

Domino Nofiro, €8 Alme Con-

gregatmm! Ma;arz:

PRAFECTO

CLEMENTISSIMO

iiihikhikhikikihikiik

Wf

[b

iil

joiekieteseiiekfeiideteieieieseiese i&

W

jín

äl

TIURE

TRIUTP

TT

/]«1 ii

REV ERENDISSIAME

MW(]

UEL

ET

niil

CELSISSIME

h

At

PRINCEPS

/li

T

DOMINE, DOMINE

f

CLEMENTISSIME

Ü

"M

l A

al

)

W

(

w

Ansa Celi , & Porta Au-

N

rea fuperna leru[alem . eft

&

V(/

4 rj

DÀ

Amantisfima Domina €

Mil

Advocata uoffrra ,. Imma-

lit|

eulata femper Virgo Maria, quam fi-

f f

cutà Matrem elegit Deus , ut. ex ca-

Jf

i

M

flisfeo. Ejus utero in smundum pra-

MM

grediens , fefe im Carne Firginis mor-

i

"N

zalibus [pectandum daret , ita eandem

fpiritu Querba. famt. S. Augufini ) Pa-

ï

lj

il

rentem nofiram effe velutt , ut per

ïD

Mariana Charitatis vifcera frdeles ft-

lü & coheredes Chrifá in gaudium

M

Domini Cb «terham Sanclorum feli-

Vere igituf

ul

eitatem ingrederenmr.

beatus, qui vigilat ad fores tam fan-

f

D

édas quatidie , & olfervat ad pofles

uam ad Vite liminas

i

ofli Ejus , tanq

quam imveniet » c bauriet falutem À

Domino.

Non erubefcis celefes has

exculias , Reverendiffime & Cel-

fiffime Princeps, €? vigiles ocu-

los , quibus publica fubditorum tran-

n

quillitati [zpimtd]ïmä praflyicis ; 4Ad

vuinis

Matris Atría fixo obtutu intentos ba-

'/m?D"'n':'w

bes.

Hic requies Tua , hic diaua

]

n

Principali pietate bhabitatie , cui ju-

li

cundius efl inter erecias Mariana No-

nini

a j

nl f'":'

4(!!0 4110,(11

mini Bafilicas , quam inter avrieal

jurettá

Aule Ducal& Porticus & opulenta

TL

Palatiorum Caftrorumque Tuorum te-

éfa commoravi.

Certe , ftoculos agi-

'.i'lf )W' [

"E

m:imque vel in colles urbi Principali

m

proximos , vel in vallem Retzbacen-

"

feum floridam , vel in vitiferas Ma-

'.',-:,'?, L4

ni , quà Dettelbacum .alluit , ripas ;

ent

vel in auream Aeri Fehrbrückani ph-

« m

nitiem conpicimus , quot templa ibi

dhaumaturge Virginis Honore. incly-

[

U

Á

745 fot portas , Reverendiffimae

V du

ii

Celfitudinis Tuae veffigiz preffur,

ftjþm $s aures argenteisque. agathe-

yl L"

matis divites admiramur , quas , cea

TIUT

ramo aureo, Chriflianus neas ad Ce-

T

lefle Elyftuem , Tibi Tuisque €& Paffor

d

€ Dux in fybille Parthenie ac. Ma-

li

riana Patrocinio referaflz.

Quin c

Mil

i^

fqm: Turrium tc*äïwzlquæ apices l-

UET

[

uata ip aurum Celfitudinis Tuze

" H

vota tran[jerunt in fL'atuas Virginis, ut

*UW["

Pï ^

4

LU h

Ill r

epior emlo liberaltss : Amnor tam vi-

! ciza ad Matrem accederet, quam de-

L MM

relja im vallem. lachrymarum huma-

Cuth l

))'

ga fragilitas finit.. Quid de Mariano

ln

n

(

Cangregatzmz Academica — Qratoriío

! U

dicam , à cujus. acce[fu. mec. itineris

f

L

longinquitas , nec aeris inclementia,

(H

nec imbrium *vis, nec firià calentis ar-

nj

dot , sec zpþz CHYAYHA Prmrzpalzum

j!

/

moles retraxit unquam , quoties ad

cultum fatm Celfiffima prafentiá exar-

ln

AMNII

,,w

nandum Te Virgo invvitavtt,

Huc ,

[

| pofl exactas ad Aram Mariae argen-

TRUE

team in domeflhico Aula facrario matuti-

4 f

nitemparis baras , properas fub meri-

'f'[rl

diemyardentiffamorum affeifuum effus,

ipter Marianas laudes €& cantica, tem-

lil

(

peraturus j Im tAmen, ut 1n Arcem re-

dax , um frzw Te ad interiora Palam

nl i

Principalis adyta FeCHpias , quám ve-

fiudni

Perz mgmmm quietas umbras Lu-

Y

Cis Parmtz ad aram eandem cmþcm-

J

24

ris

vis : Imo Ceths Illius, qui Marz'k ob

t /"

ii

fequiis. fingulari vinculo . fe. adftrin-

xit,Prafecturam Clezeatiffime fuf-

eipere dignatus es ut , [f [ua quemque

UE

!

privata devotio ad Partbemies Con-

[

ventus non traheret , Tanti Princi-

T n

if i

540

j& Exemplo Mariam amare. difce-

rent , ( publicm offeirs venerari.

PT

"WA

f

Hac Pietas & beatum veddtt de, a€

l

feeundis gloriofiffimi Regiminss . fuc-

"TU

|

ceffibus fortumatum 3. Hac unrver[a

W

1

l

Francopis Portam felicitatus t opu-

n

n,ml

legte paci aperuit , hofiibus veràs

^mj

morbis , fami , egeflatà ac inuumu-

gwwixrln

meris calamitatibus, qua bipatentiäfw

l

valvis im cateras Europae prowim-

I271 plma Ccuneo irmmþentes [c'vie—

vunts feri c veltibus adamantints oc-

]

!-::l'

hi

elafit.

Fatentur boc uno orefelices,

Ml )j

D.

Z

Te Principe Mariano , fubdzti, &

T!

HM;

fecuturis poferis loqueztur , qua [upra

domorum Q palatierum . portas ac for-

af

L

ntces

if þ d

pices collocate funt. fantiiffma Vir-

] C[m:ü:ä 7,!,'

gini flatue , aura , marmore , & 5o-

&urnis [abbatbinarum lampadum 1gm -

LOT

k D

lr,4

bus illufres , quibus in ipfo edium

Lf

!

fearum ingre[fu profttentur, && terre-

nà , CF «terna beatitudimis januam

riämxm

Í

effe illam , quam domorum [uarum

DI

foribus perfixiffent.

de Dexttrá Prin-

Dienius prain

cdipali munus devotiffma Reveren-

u

diffima Celfitudini Tua Cozgre-

if

l

gatio offerre non potuit, quam libellum

prafentem , quem jure Atlantem . di-

g,j.".'u (

[

Xertá ,. in quo Purpumti pro Domo

):Ax.

TU

jnt

Dei Atblete calamus Regni Celorum;

N

1

l

1

!

Patria c$ Reipuölz'm beata. ampliti-

mm('(r,:a 131:,

TE

dinem defcripfit. — Leges ibi felicitas

Hs imaginem , ad quam 1e elegit

I I'!ff*

Deus , introducet Divina Matey, juà

u J favere && conflanti patrocinta aper-

qrn

fam. — Hujus felicitatis /['Jef, uti dul-

y

M

l

Mï-

ce laborem e folliitudinum Epifco-

palmm

")

l

palium fälatiäm eff , dta porro nu-

!

trire perget. affecfus Tuos , fi pragu-

ffatam anima , etiam oculis bauries

a /'M

/4

äeatitateïn , 4d quam pofl vita &

Regiminis annos quàm plurimos fero

demum , tranfeas , per Quem fletit

j

j

battenus ,. flabitque ,. dum vives,

J

4

imperturbata Francomia , (5 Soda-

N

Á

il

litatis. Noflra felicitas. — Differri Ca-

l,

j

D

ronam "Iuam petimm , Z8e Tecum

[ua Patrie incolumitas auferatur 5

j

D)

j

ü

garditatem pramii , & exfpeclatio-

Vl]

ais longsve moramReverendiflima

Celütudo Tua quoridiago merita-

Yum incremenito , Deus autem , per

AHAWHS Virgimk, amplioïþk g!ari.e cu-

zaulat i fplmdari!yw campm/abit. Fi-

ve igitur , e quam defiderits. Tuss

apertam. babes Celi in Mariano pe-

éfore januam , univer[o. [ubditorum ,

Sodaliusm Pmcipu? Tuorum , Gregi

offende » ut quem. Ecclefie €r Ln e-

Yií

i

|

T h

/

!

- 'ii Principem lunatao: poplite. colimus,

w

! Dacem quoque ad eteruam Jantforum

! r

u

;

7 felicitatem fequamur.

WIN

Ita vovet

)f(' j

d)

1

REVERENDISSIMO

DI

ET CELSISSIMO PRIN-

A. n

CIPI, DOMINO, DOMI-

W) J

NO, ET PRZEFECTO

lu uf

NOSTRO CLEMENTIS.

"

Ü m'f;n":

SIMO

nrend

TTE

y Jutfvmïx

r:rrilcg;!k?:»'

(l

ip n

j ii

Devotisfima

m Ls

d)

Sodalitas Major

[

Academica,

—— moo

|

,H

WORRORNRORRARAR

j

CJETERISQUE

(f

0 G

PLURLIMUM REVE-

:

J

RENDIS, PERILLUSTRIBUS,

igat

PR/ENOBILIBUS , GRAT IO-

AEVAM

SIS. MAGNIFICIS, EXLALIS,

droatg

CLARISSIALIS, CONSULT IS-

1081

SIALIS, PRUDENTISS L7418;

j

Vf

DOCTISSLIAMIS

]

I

U

J

MAGISTRA-

AT

TIBUS

lt

H

Alma Cöngregationis 'i

Majoris Herbipolenfis.

L

Dc ]O'

1]

D JOANNI

n

PHILIPPO

j

posmbcntn

l

FUCHS à DORNHEIM,

Ecclefte Catbedralis Herbipal.

llllCANO NICO CAPITULARI,

I

U

SCHOLASTICO, jUBILZEO,

l

J

Infignis Collcvraræ Ecclefiz. ad

äï

$, JoaNNEM ÉvANGELISTAM

1l

j

J

/íÁn N6vo Monaftetio

r

lï

PRAEPOSITO

ET

Reverendiffimi €à Celfiffimi

EPJ.S'COPI ET PRINCGIPIS

A

NOSTRI

CONSILIARIO INTIMO,

Camerz Herbipol. & Confilii Mlhtaus

J

PRJ4ESIDI,

Ü

D PRO PREFECTO

i

'

qé g W

m g

bfPOLCP

ib

]

D. JO-

'»JBQU

Joanni Gallo Jacob , ss

p

Cefarea Majeflatis in. bellicis , e

H[ P 7//0 P'

Camera Aulica Conf liario Acfua-

,.1[(;(/16

l, Reverendisfomi cb Celjis m

A I

Primcipis Noffri Confiliario Anti- .

JW f/u

móo , Camer& Her&zpalmf * Dire-

s fiunit

ori , d- Confi l:arm in Milita-

pl

7ibus.

funcl

U

D. Joanni Cafparo. Bernard

I,f» hi

J- U- Decforz , $. Canonum Pro-

vt

feffmi Ordinarie , Rewerendisfr- -

Adun m

mác Celfisfimi Prineipis. Noftri

um »M

Confiliario t2 Spiritualibus ,

Seminarii ad $. Chiliamum Re-

l'll

(l

gfütl.

(

(

DD. ASSISTEN-

16f

1J

j

n

TIBUS

'hJük

W DT

D. Phi-

M/,C

Y

A

"

d

l

nolcob D, Philippo Braun , $5. Tileolag:';

Ilj li

C 1.U. Dodlori, Comiti palatino

i

Cefareo , Proto-Notarie Apofaliw,f

d

infianis Ecelefte Collegiata in Hau-

i5 Decano , Reverendi[Irmi e& Cel-

! (Mf*" g.;

fiffzmi. Principis Noftri. Confiliario

Jntimo , Vicario Generali in Spiri-

LO

tualibus eg* Pradicatort.

7

D. Joanni Francifco Carolo ab

(j b

Oftein, Feclefe Imperialis Bam-

DT

bergenfis, Cathedrala Herbipolenfis

i, ln

& Equeftris Comburgenfis Canoni-

co Capitulari & refpecirue Schola-

j P/i;r(ifi! ,

Wmüïw;

ffico, Rwerend:jïmi e Celfiffimi

Principis Noffri confiliario lptimos

$077

& Confiflorii Offciad..

D.Ignatio 'TheobaldoHartmanno à

Reinach, £eeleffe Cathbedralis Her-

h

|

bipolenfis && Equeferis Comburgen-

js Canonico Capitulari , ve, ecdivé

Cuffodi & Jubilao , Reverendiffunt

e CeQïj]?mi Principis Noffri Con-

!

filiario 1ptimo, Cancellaria Prafidi,

(z.

é

C judicii Provincialis: Cafarea-

,

anmni:i Jucici.

D, Chriftophoro Henrico L. B. de

!

Greiffenclau in Vollraths , Ecc/e-

/

] .)1(517110"0

fíar. Metrapolitana Trevirenfis. ef

Cathedr alis Herbipolenfis Canomico

nc

Capitulari , ad $, Burcbardum Her-

Il

i

bipoli , cf- in Weflersuvinckel Pra-

n

pofíto , Reverendilfezni eb Celfiffimi

"1

Principis Noflri Confiliario Intino.

a

Mi

1

D, Wilhelmo Jacobo à Reinach,

Eccleffe Catbedralis. Herbipolenfis

1]

Canonico Capttulari.

/

D. Friderico Theodorico

Jofepho

lj

Fauft L. B. à Strom berg, Reveren-

A)W

1

difftani & Celffffrmmi Principis Noftri

Cozfiliario Intteo, Satrapa in Arn-

n

flein, c&: Pratori fupremo Herbipols,

/

N

D, Reinhardo Philippo Antonio à

N

Mauchenheim , dicto Bechrels-

i

heim, ReverendilTrmi et Celfeffrimi

"t

Principis Noffri Confeliario Intimo,

"W

]wdicii. Provincialis Ajä'järi , €&

3

Satrapa in Carlflait,

Nj

/

./'

!

D.Eber-

(1

M

ii

,

lt

i D Eberhardo Chri&opboro Dcmc;

rad , J. U. Decferi , Reverendi[fimi

ia

ii

hi

& Celfiffimi Principis Neffri Conft-

liarío Intimo , Equefris Ecclefta ad

ii

$. Burchardum Syndico,

'erw;a&g,,f;ggï

D. Rudolpho Cafparo Gantzhorn,

Bf j

!

j

Reverendi[frmi e. Celfiffimi Pria-

Ui)v,

cipis Noffri Confiliario Intima.

D.Joachimo Burchardo Demeradt,

l(w.avm

;n

J. U. Licentiatoy, Reverendi/Tmi ef»

U

|

hl

Celfiffrmi Principis Noffri Confflia-

1

rio in Spiritualibus && Scholaffico

ln

;.'

4p Haugm , Vicariaths & Coufiflo-

sitin J

71 ac Senatás faperioris Affeffori,

titin D,Joanni Martino Kettler, 55.7/7e2-

WIM!,;;'M

logie Dotfori , Reverendi(mi et»

)

i

n CelfiffemiPrincipis NoflriConfiliario

wltk — m fptritualibus,Ficariat.ec-Confrfla-

n

j

imu — 73 Mffeffori , & Sacellano Aulico,

ibiiiD. Francifco Ignatio Schildt , J. C,

utis « Revereudiffimi & Celfiffrmi Prin-

fl i

ecipis Noffri Con(tliario Aulico.

J/j/D. Joanni Georgio Catar , J. C. Re-

. werendiffrimi & Celfiffrmi Principis

bb

IN f/lf

X

. Noffri Confiliario Aulico, Camera

o

Cenfulenti, & Capituli Cathtafu-

!

i"-ïfïmä !

lis Syndim.

: Lt

ï

[

D. Joanni Georgio Fries ; T. U. Do-

!m',jfmit

&ori , Reverendiffmi & Celfrfimi

jf

Principis Noflri Confiliario Aulico.

[

D. Conrado Francifco Reibeldr,

]

J.U. Deczori, Reverendiffimi & Cel-

LU

Jiffimi Principis. Noffri. Confiliario

i

Aulico, & Comiti Palatimo Ce[areo,

ls

j :[E

i

j

D. Conrado Ignatio Weigand , J.U.

E

Dotlori , & Profeffori Ordinario.

D. Wilhelmo Antonio Mertloch,

m

Canonico Capitulari in Haugis.

D. Joanni Dominico Gant2horn,

&

Novi Menafferii Canonico Capittla-

::.:5-1; T

ri Scholaflieo & Sub- Prapofrto.

wiï*'lvklü, r

D, Joanni Bartholomzxo Wenzel,

'Juris Utriusque. Liceatiato , Ugi-

AH

verfitatts Herbipolenfis Receptari.

D. facobo Wernero Stadler, &eve-

u

rendiffmi c Celfiffmi Principis

Nofhri

/;I?Nia Mw,[— ;

Noflri Confiliario Camera, Satvapa

i öclf//lü(ü :

n Rimpert , Semtorz'Herbipalenj.

D. Joanni Leonardo Maulbeck ,

Ri

Mi

Rewrendzfmi & Celfiffimi Princi-

Wiitis,

pis Noffri Confiliario Camera , e

Vettigalium Prefetfa.

Fa

Ü

D, Georgio Wilhelmo Baumann,

1 lt

jl

Prepofrture [umme J£dis. fatrapas

j

"

m r

C* Senatori Hevbipolenff.

D. Joanni Melchiori Schentkel,

[ Y

Summi Templi Ficario & Thefau-

Mijetic:

YAYÍO.

n

n

AU J

hia

D. Joanni Chiliano Rüdel , Zicarie

D7 Haugis C Succentori.

yinig (

"D. Joanni Conrado Sibenlift, Nev;

Yij C

Monaflerii Vicario &* Succentori.

"RL

D. Jacobo Ikaum, a4 5. Burcbardum

thofomzokï"fj

Ficario , fub - Cuftodi c Succentori.

/ U((.F/l.'ïä.:

"

ü;ax'(

DD. CONSULTORIBUS.

g idi?

ij ':

»

D.Jo-

E

D. Joanni Chriftiano Fríes, J. U ng

Doctori , Reverendiffeni. e Ce!/' f

frimi. Principts Na offri Confr lmrta, ce

Confilii Aulici Secretarie.

ICJ

LT

D. SECRETARIO

V

M

!

J'F

»UI

J

D

N

(

Dicat , Dedicat , Confecrat

Alma Congregatio Ma-

jox Acadcmica,

Wi

DE

Á

«08 : S0»

Ml

hls ago d5 306 ogocftocte o o od edo of ec of

lpnNuþ;f,,/äf

DE /ETERNA

li m FELICITATE .

QU

SANCTORUM

SUB NOMINE

RrocwuIIDEELE

LIBER PRIMUS.

CArur I.

plitudime Regni DEL.

, e am

OcrRiNA de Regno celo-

EY

j

rum quanti momenti fit,

"

l

P

T5

vel ex eo cognofci poteft,

EY

quód Magiíler

czxleftis

Chriftus conciones fuas

À verbis illis inchoavit: Paewzteztiam

Agite, appropinquavit enim. Regnum cala-

FOM um .

Et omnes feré parabolas fuas

,, de Regno cxlorum compofuit, dicens:

r

( Simile fatium efü Regnum calorum. Et

n

4j Poft Refürrectionem fuam ; in illis ul-

timis quadraginta diebus ante Afcen-

fion:m, apparens diícipulis , loque-

| batur de Regno Dei , ut (an&tus Luc

J

u

?S

D)

2

Deaterna . felicitate,

Lit

in A&is Apoftolorum teftatur. Ita- um

J

que initium, & progreífio , & con-

Tf

ll

fummatio fermonum Chrifti, Regnum

cxlorum fuit. —Nos tamen hoc loco

j

,nen omhia, qux de Regno cxlorum

]

difputari poffunt, explicare aggredi-

mur;íed ea folüm, quae ad locum &

pl

fitum Beatorum pertinent ; atque il-

It f*fw

l

l

lud inprimis, cur locus & ftatus Beato-

rum, Regnum celorum in Sacris literis

nominetur,

d

Habitatio San&torum multis de cau-

[

fis Regnum czxlorum dicitur.

Pri-

n

müm, quiaregio eft ampliffima , &

UUT

LE

multó amplior, quàm humsnz cogi-

tationis anguftiz capere poflint.

Or-

1 VT

bisterrz, qui veluti pun&um eft, fi

comparetur ad füpremum celum, mul-

li

ta & magnaregna complectitur,ut vix,,

nujherari queant: quantom igitur erit

rcgnum illud , quod eft unicum , &

t d

per totam cxli cxlorum latitudinem

fpatiáque diffunditur ? Neque folüm

continet Regnum Dei füper-caleftem

fv

regionem, fed omnem hanc rerumu-

eftis

Ü

niverfitatem, Eftenim füper-cel

u

Ic-

i

L

7 ff!idm,l :

Liber primus.

r

" rcgio, que proprié Regnum cxlorum

du

XOntm

dicitur, prima quafi provincia Regni

in qua primarij Principes refident, qui

T

l, ]

funt omnes filij Dei, Secunda provincia

ii

It

dici potcft aetherea in quaftellze moran-

tur:quz ftellz, quamvis in fe animate

m

n

noníint, tamenficad nutum Creato-

l

ris obediunt, ut viventes & animatze

i

dicj poffint , juxta illud Ecclefiafticum:

&

"Regem,eutomuiavivunt, veutteadoremus,

Tertia provinciaefta&rea in qua ventá

!

MU

pubéíque difcurunt , & procellas,plu-

l

vias, nives, grandines, tonitrua, fulgu-

0

ra efficiunt, &in qua etiam volucres

Q

£enerum diverforum fpatiantur &

(

-volant,

Quarta yrovincia eft aquea,

J

quz maría, fontes, flumina , lacüfque

complectitur , in quibus pifces pro-

0

creantur , 247 per ambttlant femitas u-

vVLS,

Quinta eft terrea, qus quafi -

QUEDiLK

mula ezli , habitatores nobilifiimos ,

j

:[ jl

fed non beatiffimos habet :homines vi-

delicet ratione przditos, (ed mortales;

urf'

!

"

qui tamen dominantur beftiis terra,

m

ULs

l

"

volucribus cxli , & pifcibus maris. Po«

T

! ftremaeft provincia fubterranea, qua

P

qua-

W

Deaterna felicitate,

m* y gngulä

Arabia deferta nullos omnino

quafi

,j

fruétus bonos produci

t, fed fpinas fo-

m

làüm & tribulos ; in qua degunt fpiritus

j

T

j

T

reprobi quiíuperbiafua hoc merue-

y

runt , ut qui voluerunt effe primi , fie-

i

rent noviffimi ; & qui füper aftracali

J

Cfabl

exaltare fedem ífuam eonati funt, ad

Ínj

imos inferos detruderentur : atqj hic

,['E

locus expeé&tat omnes i]los homines,

!

uitamquam focii dzmoniorum in fla-

gitiis &

fceleribus volutati, (ine vera

:

poeniten

tia dehac vita diícedunt. Has

Pl

omnes provinciasimperio fuo Deus te-

2 V

net, cui canit Pfalmifta : Oa fervimmt

'

zbi, Atque hoc totum vaftiffimum

i

E

WU

& maximum Regnum communicabit

Deuscum diligen;ibus fe, ut paulö infrà

dicemus,

N

[

Ergo ,anima Chriftiana , dilaca cor

tuum, non tenearis anguftiis rerum

M

[

przfentium,quid tantum laboras & fu-

(

das, ut particulam mundi hujus obti-

neas, quatotum poflidere poteris , fi

[

il

j

volueris? Certé fi ad hoc Regnum ferió

mortales afpirarent, vel de illo attenté

[

h

Gogitarent , erubefcerent utique bella

(

. gerere:

l

h

MT

l

d

/

/7

Liber primus.

$.

(efe

!U gerere

pro anguftiffimis portiunculis

Jui4e tertz, Offerttibi Deus,Ó homo, focie-

ag

D

j

tatemimmenfi atque gterni Regni fui!

..

"

df

|

[

& tu prounius oppiduli defenfione vel

Qp

acquifitione bellum geris , ubi multe

wl

a&q

M h

committuntur raping & cedes, alia

HUR

peccata innumerabilia, quibus Rex

Regum juftiffimé provocatur ad iram.

fofUdïf?:gf,;

oj

;. n

Ubicftprudentia?ubi confilium tuum?

lm

Neque hxcdico , quod exiítimem non

licere Chriftianis pro defenfione oppi-

JUS Y

um

dorum fuorum bellagerere: fcio enim

I

hon folüm à fanctis Patribus , Augu-

m

j

J

flino przíertim , viro do&iffimo &

fan&iffimo , & fancte Thoma Scho-

r

lafticorum Theologorum principe; ju-

n Qu

t

fta bella defendi; fed etiam ab ipfoPre-

curfore Domini, quo inter natos mu-

vl

lierum major non furrexic, dictum effe

toilitibus, non ut militiam tamquam

(s

j

illicitiam deferant, fed ut ftipendiis (uis

n

Contenti neminem concutiant , & ne-

ib

mini injuriam faciant; & ego ipfe in

WOM

"

libris Controver(iarum jufta bella de-

Ihder

?

fendi, Nonigitur bella fimpliciterre-

v

!

rll

prehendo , fedad id quod . perfe&tius

m

3

I

€

De atevaa felicitate,

(

& fepé utilius eft, adhortor; ad eum

I

plané modum, quo fàn&us Paulus

Corinthiis dicit : De/izm eff in vobis

(

guöd judtcia babetis inter uos : quare nom

?

ndf

y»nagis anjuriam accipitis ? aquare uon mbmgis

fraudem patimini ? & [an&us Jacobus in

"

Epiftola füa : Uzde £ella &$ lites ip vobis ?

It

MÜHHE CX concupt[centizs veflyis ? concupif-

eitis , C nonbabetis: occiditis €4 zelatzs ,

m

J

l

& non poteffis adipifci x lutigatis C3 bellige-

zAtis €9 nonu babetzs.

Certéenim qui de

"

Regno cxlorum valde follicitus effet,

l

non facilé ad jacturam unius oppiduli

moveretur, fed qugreret mediatores;

qui ine difpendiis & periculis bellorum

[

litem componerent, Sed pergamus ad

l

eetera.

KI&

p

OCO

g

decge o odo 8

i

CarurT

L

1

De frequentia Regni DEI.

)

Icitur fecundó- habitatio illa fubli-

l

mis Regnum celorum, quoniam

mv

multitudinem & diver(iratem habitan-

N

tium tantam continet, duaotam nulla

domus autcivitas , fed lola regna ma-

jora

t h

"'ff!l'lt'mg,

Liber prizuut.

7

R,adhsrfcr;a.

orà continere folent.

Ibieft ut Apo-

Q

:

ftolus loquitur in Epiftola ad Hebraos;

'muitorum miliium Angelorum fre-

D

quentía , ibi quoque fpiritus juftorum

L

'perfectiorum, ad quorum numerum

pertinebunt , quotquot ab Abel juíto

uíque ad fzculi confummationem in

Domino morientur.

Necfolüm fpi-

E

ritus juftorum bomipum poft mundi

!

confümmationem ibi erunt, fed erunt

(

etiam corpora gloriofa, qua omnia

& fingula fulgebunt ficut fol in Re-

|r

tf

no Patris eorum, ut Dominus lo-

N

quitur apud Maátthzum. Et quidem

quod attinet ad Angelorum diver-

k

fitatem , vix aliud nobis peregrinan*

tibus in terra fcire licet preter no-

mina,

Scimus enim alios vocati Se-

gl

raphim , ex viíione Ifaiz prophetz,

alios Cherubim , ex prophetz Eze-

qgffiü[,,

chielis ; alios Thronos, alios Domi-

ii

n

nátiones , alios Principatus , alios

1

Poteftates, ex Apoftolo ad Coloffen-

fes ; item alios Virtutes , ex eodem

Apoftolo ad Ephefios ; alios Archan-

[

il

gelos,ex eodem Apoftolo, & ex Epi-

A 4

ot4

$

De aterna felieitate,

lin

ftola Apoftoli Judz ; alios denique «

enti

w

"

hi

Angelos, quorum frequentiffima meri-

tio fit in omnibus libris Sacris.

Ex

iUf

»

J

hi

bis novem vocabulis conftans eft Do-

Gorum fententía, colligi, novem effe

gt

Ordines Angelorum ; quorum finguli

d

Ordines multa millía Angelorum cor-

sfit; O

tineant , dicente Daniele : Adzla zzil-

) M [

lum minifirabant ei , €9. decies millies

(j F.';?Hïn'

l

centena millia affiflebant ei, Ec Jobcori-

mina !

cinente : Awmquid eff numerus militum

(/

a

"

ejus.

Et quamvís omnes Angeli fine du-

(

bio beatiffimi , & omnium virtutum

j, u

ac donorum divinorum decore tniri-

ficé fplendeant ; tamen illi dicuntur

l

Seraphim, qui charitatis atdore prae-

d)

minent ; illi Cherubim , qui fcientie

]

fplendore prelucent ; illi Throni five

Sedes, qui tranquillitate contemplas

n

tionis ineffabili gaudent ; illi Domina-

l

tiones , qui utfummi Impertatoris ad-

Wi

i

v

miniftri, mundo inferiori dominanturZ

illi Virtutes, qui omnipotentis Domini

thy d

t D

juffu figna & prodigia patrant ;illi Po-

Bu

00f

teftates, qui füper a&reas poteftates fpi-

Af

ritu-

" Mp |

l

MT f?l ;

Hl

,

xluæ

!

Liber primttr.

9

Ib rítaum immundorum imperíum ob-

Hwb. tinent; illi Principatus, qui Regibus

'Cifbuh's CQL[L;J

AC Priticipibus mundi pra'fünt ; illi Ar-

changeli, qui Pr&latis Ecclefie adhi-

u ) COEI',?L, :;;

)

| 0]' Um Q;:fs

biii fünt adjutores ; illi denique An-

Lttji

geli, qui fingulorum hominum, dum

!

l

It Dj

in terris vivunt , cuftodiam curamque

At e

fofcipiunt.

Nec folum ifta fignifican-

17

tur vatiis nominibus Angclorum; fed

M 077 [ :

M g,

pretereà nomina illa funt quafi infig-

nia, vel imagines aut fpecula tnagni-

M r

tudinis Dei :fiquidem Seraphim ardore

;U' [.

fuo, quafi vexillo quodám , imagine

& onj

Mul

I d

aut fpeculo , repraefentant infinitam

charitatem Dei, qui folo amoreimpul-

i

]

fus, Angelos ipfos & homines & reliqua

t

omnia condidit & confervat. Cheru-

(

bim fimili vexillo

,

imagine aut fpe-

EU

culo , referunt infinitam DEI fapien-

t t

tiam. qiaomniain numero , ponde-

teé, & menfíüra corflituit.

'Thront

Id?iïl A

"

,.

T

if

eodem modo , quafi in perfecta ima-

trind

gine demonflrant aluflimam illam

ns'potfniïsfïf

quieter , qua Deus fedens fruitur ,

cüm immotus omhfia movet, & cran-

i t

quillus ornia difponit & regit. Do-

'easpor:(ïz:ï:i-.

mina

A $

i

Xo

*De aterna felicitate,

VMW

minationes fimiliter omnibus oflten-

m

dunt, Deum effe, qui veréac proprié

u

folusrebus omnibus dominatur, cüm

J

ei foli liceat res omnes conífervare, vel

T

^il

ad nihilum redigere. Virtutes quoque

demonftrant omnibus , Deum folum

effe , qui facit mirabilia magna folus ;

"

quique fibi refervavit uni innovare

figna , & multiplicare prodigia,

Po-

teftates veró nomine lüo pcaferunt,

Deum effe folum potentem abfoluté

& vere , cui nihil fitimpoffibile , quip-

A

peinquo folo vera Potentialocum ha-

bet.

Principarus vexillo fuo fignifi-

ceant, Déum effe Principem Regum

terrz, Regem Regum, & Dominum

dominantium, Ar.hangeli Deum effe

demonfíltrant verum &fummum Eccle-

farum ommuum Praf(idem.

Angeli

denique Deum 'effe indicant verum

Patrem orphanorum ; & quilicet An-

gelos cuftodes fingulis hominibus de-

derit,tamen ipfum quoque (iugulis ad-

effe, (ingulos cuftodire,(ingulos prote-

gere. Namipfe quoque Propheta , qui

AL

dixerat , 4dzgelis faus. mandavit de te,

$, hn

ne

T

^iuf

fia'wr,

Lilerprimas,

fr

lt

CVIOmn;þ,;; f coüodiaäit te dn ómnibus viit tii1, ldem

3Wtin indroducit Deum dicentem : Cs 4pfe

i 1

!

] uïmm

fum dm tribulatione , eripiam. eum, & glo-

WHCS Q

n

lY

rificabaeum : & Dominus, qui dixerat;

tngeli eorum [emper vident faciem Patris

1

J

I!l

mei,qui in. calis efl yidem dixit v INonue

Y

iy

duo pa[feres affe vaneunt , $ unusex sls

"!

won cadet [uper terram fine Patre vefiro ?

j

ve[ftri autema. capillà- capitis omnos nume-

vati funtx nolite ergo timere , multus paf-

Atque hec

feribus. meliores efhis vos,

de Ang«lis pauca novimus: de quibus,

]u

fi placet, vide (anctum Bernardum in

libro ;, Deconfideratione , unde hxc

Lili

V/nn

pauca delibavimus.

l

LE

His verb novem Ángelorum Ordi-

dinibus , quafi ex altera parte, refpon-

det turba tanta fan&torum bominum,;

uteamnumerare nemo poffit, ut fu-

t

W

pràdocuimus ex Apocalypfi ; que tur-

M

banovem item Ordinibus continetur:

nam alii funt Patriarchz,alii Prophetee,

alij Apoftoli, alij Martsres, alij Confef-

fores, alij Paítores & Doctorcs, alij Sa-

J

cerdotes & Levitz;alij Monachi vel E-

tll

remitx denique , íandx Feminz,

aut

12

/,

De eterna felicitate,

aggnittt

aut Virgines aut etiam conjugatz,

Rogo te nunc, anima Chrifliana ,

IT

t

?

quanta felicitas erit , cum tantís & ta-

libusconverfari? Scribit fanctus Hiero-

&UX

"T

nymusin Epiftolaad Paulinum , mul-

-

fl

l

tos luftraffe provincias , novos adiiffe

populos, mariatranfinififfe,ut eos quos

u

TU

exlibris celebres noverant, coram vi-

derent,

Ad unum Salomonem ob (a-

feut

st

pientiz opinionem veniebat Regina Sa-

ba dcfinibus terrz ; & ad unum Anto-

T

nium Eremitam, propter famam fan-

K

£itatis, undique homines concurre-

Á hgt

bant; ipfi etiam Imperatores amiíciti-

l

am ejus ambiebant. Quid igiturerit,

M

tot Ángelos & tot Pralatos , homi-

1':

«

nes utiqgue fanctififimos

5

& fimul

t

— À -

amiciffimos , & felicitatis ejufdem

confortes videre &

alloqui ? U-

u

nus Angelus fi in decorefüo fpectan-

i qud

dum fe preberet in hoc exilio, quis

.ïcgm li

non libenter accurreret ^ quid ipitur

erit , uno intuitu Angelosomnescer-

"tdgn

Nret

nere? Et frunus aliquis ex Prophetis ,

aut Apoftolis, aut Ecclefie Doctori-

d

busnunc decxlo defcenderet, quan-

Vg

ta

Vb u

m ft.'itiw,/,

Ziäerprimuf.

15

AU t

'.ta fimul aviditate & attentione audis

IUHC, 3"1:?2&

asfl'l't,c :

d

retur? Atin Regno illo non unum ,

(

E

fed omnes & fingulos Prohetas , &

ia

tl

! Apoftolos, & Doctores videre & au«

dire, & curn eís affidué converfari If

Q

]iv

€ebit.

Unus fol quantum latificat u-

n

niverfam terram ? quid facient foles

innumerabiles, & foles vivi, intelligen-

m

Em

tes & jubilontesin Regno DEI ? Miht

quidem ita dulciter fapitiffaconfuetu-

TR

[

do cum Angelis & hominibus , quo-

l,p

ho

ram nullus eft in(ipiens aut malus, fed

omnes optimi & fapientiffimi, ut hoc

]l

folum magpefclicitatisipftar mihi effe

2

videatur; & propter quod fofum li-

ttIn]

"

benter carerem obleciamentis omni-

Ui

j

m t

feiit &

bus hujus vïre;,u

&v

l*r*i"""

d

CAPUT

]1I.

lr

M

dT

De forma vere monarchict

o

Regm DEI,

i a

l

"'rxris ratio eft,quoniamín eofofo To-

ppebutet

co invenitur perfcta forma regnádi.,

j

Siquidem hoc intereft inter regnum &

Eb

rempublicam,(ive optimatü,five popu-

sim? larisrefpublica fit, quod in regnofüm-

inaá

lh

x14

De atevna felicitate,

(q

j ,ïüïa

ma poteftas apud unum, in republi-

]i

ca apud multosinvenitur. Inregnis

f"

e

autem homioum nunquam eft fümma

poteftas apud unum veré & proprié:

fl

iUV

)

poterit enim fortaffe Rex (ine con-

M

l

filio v«l con'en'u aliorum jubere ut

9i

aliquid fiat, fed exequi non poterit,

nifi (ubditi velint.

t

Et fepé etiam nec

jubere poterit, aut certé non aude.

bit,

fi ^ multitudo

ubditorum illum

terreat, Quàm multi enim fuerunt

Mn

magni Reges aut Imperatores , quos

éxe:citus deflituit, aut etiam intere.

D

f

mit ? plenz funt hiftoriz exemplis,

Jnanis igitur eft fümma poteftas in

Regibus mortalibus, qui ni(i fübditi

377

Po-

velint, nihil umquam efliciunt.

iv

teítas autem DELI, qui Rex magnus

veré dicitur, & efíl, à nullo depen-

Yi

det , nifi à fua ipfius voluntate ; qua

VW

cum fitomnipotens,nullus eire(iftere

poteít , neque eget militibus, aut ar-

mis, autre aliqua extra fe.

Quod fi

utitur adminiflris Angelis vel. homi-

(tyr

Mi

pibus, aut etiam rebus fenfu carenti-

;'ïlïïoïm i

bus &inanimis, id facit quia vult,

Ms

Bonp

DL

il

It !Nl

lj

Liler primur.

I$

d Umm) 'n [

Inyon

IL[

non quia non poteil fine illis omnia

UUFU tl

" quxcumque voluerit facere. Namqui

! fine ullo comite vel adminiftro coe-

IUf

T

l

[t

(.i

lum & terram, & omnia quz in eis

1

funt.folo verbo condidit &fola volun-

u l)

tate confervat ; certé poffet etiam.o-

Iu

mnia folo imperio admini(ítrare, Nee

U E

iC

folàmDeus verifhiméregoat,quoniam

[

fumma poteftas apud eum refidet, fed

D f

etiam quoniam fumma regendi arsil-

IIUA| M

| n

lius folius eft :

coe

ov

t Deus ullo

neque €

n

fer*atu, aut confiliariis ullis.

m: in-

A

quit beatus Paulus, CO&düulfjtnft//: -De-

mini? Aut quis cmjz!mnm ejus fuit ? Et

Tf

ante eum Ifaias Propheta D Quis adim-

h

vit, inquit , Spiritum Domini? Zut quis

n

coufiliarits ejus fuit , €9 offendit uhi? Cnm

i r m

€$ de-

quo init confilium, €8 m/!rz.,x D7

T

euit eum femitam jufhuta, C8 erudz'wt eum

V0

Centiam , €9 viam. prudentia oftlendit

"

1j £ Ytaque Monarchia, qua optima

forma regiminis eft,

noníolüm apud

((

Deum invenitur , f«.d apud illum fo«

g m

lum vera atque perfecta reperitur, Is

lr

enim non folàm terribilis eft fuper

u v

nit

emnes Heges terrz , ut dicitur in

bíal-

16

hi

De aterbA felicitate,

ij

Pálmis, fed etiam cft Rex magnus fu-

peromnes deos,ut dicitur in alio Pfal-

i t

tno.Siquidemi alij funt dij falfi qui po-

u n

titis d&monia dici deberent , juxta il-

I

D

lud Prophete : DZj Gestium damania, :

u

Alij funt dij per patticipationem , ut

IT

Keges terre; & Angeli celorum,juxta

íllud : Ego dixi, Dij effze , €8 felii Éxcelfs

T

emuts, Sed iftos omnes deos imperio

fuo futjeCtos habet Deus ille, qui re«

£nat in c&lis; proinde folus ille Rex

eft verus & magnus: quod Nabucho«

Id fm

—

donofíor Rex Babylonís pofteaquam

"

fuperbiz fue graviffimas pocnas dedit,

agnovit, & verbis illis confeffus eft ;

11]

/

d

j

lgitur poff ffnem dierum ego Nabuchodono-

for oculos meos ad calum levavi , €$ Altif-

M.

il

Jfimo benedixi, €$ viventem in fempiteruum

laudavi €Ó glorificavi quia poteflas eju$

!N

dïh

Anji

j

poteffas fempiterna , €9 Regaum ejus iu ge-

t i

nerationem C$. generationem . €$ omnues

,mi"

babitateres terra apud etm im mbilum

TE

veputati [unt $ fuxta voluntatem enim

fham. faest tam in virtutibus cali , quam

$u babiratoribus terra, €8 non eff qui re-

fiffat manni ejus , C dicat eis Quare fe-

lt ]L.IE

en?

"'Wf!wrg,

Liüber promus.

17

ämtfl

M

^ eiflrà Nunc igitur ego Nabuchodosofor Íau-

JSutdys

M F]*

dit,

! do, &5 magnifico , Cä)g[anjïw Regem cali,

jMia ümhia opera ejus véra, €Ó dia ejuf

d.

"M Iudica , €8 &radienies in J/E/perþm poteft ba-

] l!/pm

XE DAf

m

mitiaré, Hac ille, qui omribus exem-

»w.,';l'

plo effe poteft ut humxlxentur fub po-

Largins

j

tenti manü Dei, ut fanctus Petrus

; Dd

admonet ; & magis delectentur Servi-

$0

te Regi Regum ut ejus beneficeritiarm

ab

mefeantur,; quàm ejus voluntati fu-

"

tj

NY

perbo corde tefiftere, unde manuni

tnü

ejus graviffimatn experiri cogaritur.

dj

J

il

I A

fif

CATV-I

IV.

Jl

Quod omnes. Beati frnt Reges.

L !w li

du

V ARTA fatio , cur locus

&

d

«flatus Beatorum Regum czlo«

(f

fum dicatur , eáque pouffima eft,

0 RNB

ni

quoniám omres$ Beati in exlo RKe-

conditió-

TU MM

ges fun

omfies regi

nés ap

t

"

mnée 1D

illos . cotivetiiunt.

N n

,u "d' 1]

Quamvis enim Sancti omnes in c&-

FA U

lo ferviant Deo , ut dicitur in Apo-

calypfi, tamen fimut etiam regnaht ;

TL

"TT

nam in eodem libro , capite 22,

ubi

i

r8

De eterna felicitate,

[

n

Áin

(l

ubi diciturt Serzi ejus fervient illi 5 pau-

",

Jó pöfï dicitur: Ez regnabunt- in. [acula

t À

feculorum.,

Nec folüm Beati omnes

fimul fervient & regnabunt, fed eciam

n,,:&'v,'lör

fimulfervi & filii dici poterunt.

Sic

enim loquitur Deus in Apocalypfi:

Qu vicerit , poffidebit bac , €8 ero. ii

Deus, €9 ille erit mibi filius.

Qiare fi-

ie)

cut poffunt iidem fervi effe & filii, fic

poffunt fervi effe & Reges: fervi enim

h

funt; quoniam à Deo creati funt, &

ilii debent obedientiam , à quo acci-

piunt effe, & vivcre, & omnia: neque

iil

aliud creatum excipit David, cüm ait,

Omnia fervinnt tibi ; Simul tamen pof-

E

funt effe filii Dei, qui ex Deo renati

[t)

funt per aquam & Spiritum fanctum,

& fimul Reges cffe poffunt , quibus

1d

regia dignitas ab ipfo Regum nege

x!

communicatur, qui proptereà in ea-

dem Apocalvpfi dicitur &e

.cgum, &

N

Dominus deminautium,

Dicet aliquis fortaffe, non elffe

Wi

dificile aliquem fimul effe Regem

terrz , & fcrvum Dei: ad quem mo-

aTA

dum dicitur in Píalmo :- £z »ssc Re-

j

gf.i'

L f: (l

f hi,

T

Liber primur,

r9

um

get ihtel'/r;gite » erudimini qtti indicatss ter-

vam: Servite Domino ia timore, €2 exal-

f

tate e£cum tremore, At Rcoem eífe Ke-

T

j

N

gui cxlorum, & fervum effe Regis

BU

cxlorum, quis capiataut credat ? Et

J

)u

i

tamen ita eft, & capit hoc & credit fi-

des. Juíti ergo in regno P.tris corum

erunt euam ipfi Reges regni celorum,

1f

405

qucniam participes erunt regiz illius

dignitatis, & poteftatis, & opum , ac

l

(

reliquorum benorum quz funt in Re-

gno celorum. Id quodin tribus praci-

M

E

ff

pué locisScripturarum fan&tarum Spi-

ritus fanclus manifeflé pronuntiat.

d

Uncs. locus eft in Evangelio lancti

HUK Vi

Matthzi:

'

Beatipatperes [Viritu, quoniam

apforum eft Regntm calorum. Alerin eo-

dem Evangelio: Fenite beneditli Patmis

'Uo

361, pa'äd:telpammm vobts Regutm A COA-

WO

Jl'itutune mundi.'Teriusin Apoc

qIypfi.:

U u

Qui vicerit , dabo ei federe me

CHng2 15

tbrono meos ficut € ego vici , €$ fedi

CEP Patre sseo im tbromo ejus.

üid:

j

manifeftius. dici poteft ? Habemus

du

Kegnum czlorum promiffum , ha-

; i

j

bemus in die judicii poffztlionem

Regni

li

áo

De áterza fï'licrit';ttef,'

jj, d

Regni ejusdem affignándam , habe:

n

16 r

inus feffionem in tbrono regio Filii

Dei, & Patris ejus,Regis xterni i quid

um

4 Q

j

hoc eft aliud;nifi párticipatio ejusdeni

Regfii calorüm, quod ab zternitate

p

AOf0n)

poflidet Deus ? Adde teílimoniutmi

beati Pauli i 5; faffinebimins, inqüit , &9

(

l0

tonregnabimis , C (ancti Joannis in

Ymtur

süV

]

principio Apocalvpfis: Ego foazues fva-

ter Ve[ler, €$ particeps i tribulatióne , &

T

my

egno. Et (àn&ti Jacobi in Epiftola fua:

Deus,inquit, elegze pasperes iz. boc smiti-

do , divite in fide, $ baredes vegni , quod

l

M

(l

qn

repromifit Deus diligentibtu fe,

Nequé

ininuitur

regnum

cxlorum . pro-

fr'ä;tür;QwJ:

ptereà, quód multis ac poené innue

Vil

inerabilibus Angelis &. hominibus

E

[

II

communicatur : Regnufn enim cze

n

lorum non eft fimile regnis terra-

(

&Y

Ij

rum , quz noh patiuntur confortetri

ia

N

^

& fi dividantur in partes , dividendo

WU

ll

!

ininuuntur, & tandem etiam confu«

j ï[l

muntur. Non, induam. ejusmodi e

A Ut

Regnum czlorum , fed totum ab

i

U

l

omnibus, & totum à fingulis inte-

Àl

T

gré poffidezur : Quomodo idem fol

d

totus;

D

Dos

ünjli

E

! i.

Liber primu,

2t

uT

f nj

totus à fingulis, & totus ab omnibus

Vs

cernitur ; & ipfe viciffim non minus

fingulos quàm omnes calefacit &

fifni

lfT Qu

lluminat. Quod ipfum facilius in-

telligetur, cüm explicata fuerint bo-

U

!l

77

It

na Regni czlorum.

Sed anteà expli-

v&l

canda funt conditiones five, qualita-

tes quz requiruntur in Regibus, ut

nj

(

nemo dubitet , Sanctos atque Beatos

in celo non fine caufa vocari Reges;

il

& Regni cxlorum Reges,

!

L

Duz fünt przcipué qualitates que

neceffarig funt Regibus , fapientia

l]

D

n

Y

& juítitia.

Sed cum fapientia con-

iU

jungit Scriptura prudentiam & con-

fillim , & omnia illa qux ad intel-

ligentiam pertinent.: Cum juftitia

conjungit mi(ericordiam , clemen-

l

It

tiam , & reliquas virtutes quz vo-

luntatem ornant & perficiunt.

Ita-

hn

que fapientia requiritur , ut Rex

J

j

fciat; juftitia , ut velit fubditos bené

(

regere.

Ideó Salomon admonitus à

"n

Deo initio regni, ut peteret quod

vellet , poftulavit fapientiam , quz

þgm;-jj l

princeps eft bonarum qualitatum,

quz

23

J

De .etc';;;m felicitate ,

m

quz requiruntur in Regibus: & pla-

jv

l

cuit Deo petitio ejus,ut perfpicuum eft

exlibro s.Regum,ac per hoc impetra-

vit quod petiit, ltinam & ju(titiam

ïf

poftulaffet, fortaffenonin tot fcelera

prolapíus effer. Rectius David inPfil-

m

uT

E

10, in quo precaturbona filio fuo Sa-

lomoni,dicit: Dens judicium tunm Regi

da: Et juflitiam tuam filio Regis, Ubi vi-

L

detur przvidiffe à Salomone poítulan-

dam fapientiam , & ideó poflulat ili

T

juítitiam & judicium, qua fine f;pien-

i

tia effe non poffunr; cüm fapientia fi-

ne juititia effe pothit, faltem aliqualis

& imperfecta, Liter quoque Sapien-.

tiz, qui proprié ad Reges inflituendos

fcriptus eft, fic inquit: Dzligite juflitiam

N

qui Jtdicatzs terram, Y incipit à jufti-

tia, quoniam non folàm eft per fe

T

neceffaria Regibus , fed etiam eít

N

difpofitio ad fapientiam : Subjungit

enim paulo poft t Quoniam in male-

volam aucnuam son introibit Japientia,

Denique , ut alia multa preteream,

Jeremias pr«dicens virtutes Chrifti

Kegis «terni. Zece , inquit , dies ve-

M ;::c.;:

n

ty ff!mf; ;

Libey primus.

13

Tij

!

siunt, dicit Dominus, €9 [ufirtabo Da-

RE

vid germen jnfium, C3 regnabit . Rex , €9

glll

faprens. erit , factet judicium €9 juflitiam

TU

;A tlerra,

Vereé igitur fipientia & ju-

ftitia dotes funt quz requiruntur in

A

Regibus.

!

Jam veró quód Beati omnes qui

^i

funt in cxlo, etiamíi fortaffe mulci illo-

!Hl

"

rum fuerint imperiti & rudesinterris,

m

polleant íapientia eximia, & infigni

virtute juflitie ; ut meritó Re

€

ges

V?

cu-

jufcumque regni fieri poffent., excra

controver(iam eft. . Nullusenim Bea-

torum eft incxlo , qui non videat ip-

ov

fam DElI effentiam , qux eft prima cauf-

,

faomnium rerum ; acper hoc de fonte

fapientiz increate hauriunt fapientiam

h L

tantam, quantam nec $alomon , nec

li

nl

W

ullus mortalishomo unquam habuit ,

d

U))

W

excepto Domino noftro JESU Chrifto,

qui etiam tempore mortalitatis füg

Deum videbat , & erapt in eo omnes

thefauri fapientie & Íícientie DEI.

Porró pro meníura fapientie daotur

Ti

etiam Beatis omnibus menlura ple-

$

na juflitiz , ut peccare deinceps ne-

[ li At Ul

que

De aterna felicitate,

lh

24.

gi;e velint neque poffint : fic enimlo-

; 1

1

;

a

l

quitur fanctus Auguíljnus in libro De

corruptione & gratia : Prima libertas

»

hi i

voluntatts erat , poffe non peccare 5 novifi-

z;a erit multo major , 40n poUZ' peccare,

st

m

Qui autem peccare non poteft, inju-

ftus quoque effe non poteít: Et cüm

jr n

charitas perfecta fit, perfecta ju(titia,

vl

ut idem fanétus Auguftinus affirmat

d

in extremolibro De natura & gratia;

ia

TO

qui non poteft Deum non fummo &

perfectiffimo amore diligere, is non

PT

poteft etiam non fummam perfectam-

rinuttl

que juftitiam poffidere, — Qui veró

nf

Deum fummum, & purum, &infini-

ts

tum bonum vident, certé non poffunt

(hr fj

D

f

ab eo averti, neque poffuntillum non

d

,

ardentiffimo amore femper diligere;

AT O

ï

4

"

Ex quo efficitur, ut San&ti omnes in

i

À

z-

r

Jf

cxlo perfecté fapientes , & perfect&

w

X

D

d

jufti, ac per hoc ad regnandum aptif-

Marfgp

t

fimi femper exi(tant.

t (

|

Exurge igitur anima Chriftiana,

MT

& mente, quantum potes , afcendes

& cogita, quale bonum fit regnare

: ï*"*'?*'ï"üt "

cum Deo, ac, ut nunc alia prateream

omnias

"Mffäfiwg

E Ia

Liber primm:,

2f -

. omnia , contemplationis alis czlos

UM

a

1

fos penetra, & thronum illum W&-

g[ä[lj iyj

F HMPH

MU

blimem intuere, de quo Salvator di-

H

"m

cit: Qu vicerit , dabo ei federe mécum i

It

li

j

tbrono meo , ficut. €$ ega vici , €$ fedicum

T

k M

Paátre meo ia thronoejus.

uanta enim

i

[

eritilla gloria, coraminfinita [multitu-

dine Angelorum collocari animam ju-

T.

W

flam in throno ipfo Chrifti & DEI ?

& ju(to DEI judicio przdicari animam

Ut

illam viCtricem mundi & mundi recto-

rum , atque omnium invifibilium pote-

ftatum ! Et quanta lztitia exultabit e-

ij

adem anima, cüm fe viderit defunctam

omni periculo & labore , de omnibus

h

vràw

hoftibus fuis fcliciffim& triumphare?

Etquid erit, quod ul

efideret, cüm

'c ïtm;tr i

particeps faCta erit omniumbonorum

(s Domini (uüi, ufque ad confortium thro-

M

ni &regni? O quàm alacriter pugnant

rcgnan»umljn

in terris; & quàm facilé tolerant ad-

veríaomnia propter Chriftum , qui

Qu

fide vivà & fpe certá tam fublimes

M

OU

honores - confpieiunt. oculo

! mentís

T

in calo.

Ti

B

Ca4-

i

26

Deaterna felicitate,

CV

vIit

1

n

[

C X4puTj)WyV.

fu]r

gtï

De bonis Reggi DEI.

qi

a El

UrNTA ratio illamihi effe videtur,

1

n t

uia bona San&torum in czlis

[OW(

degentium fimiliaquidem videntureffe

bonis regnantium füper terram ; fed

u

tantó majora & clariora funt , quantó

t

cxlumpraeeminetterris. Itaque Reg-

suu al

num Beatis praparatum non (implict-

bt

ter Regnum, fed Regnum cxlorum

vt

dicitur: ut intelligamus , illam effe

u

proportionem bonorum ad bona, qux

n

hi

eft terread cxlum, id eft, reianguítz,

L :'(,h

humilis , fordi

[

tempora'iz,ad am-

pliffimam, &ffelüiffimam , & nobilif-

? T

ifimam,' & quod eft omnium maxi-

mum , fempiteraam,

Bona Regni

J

!

H

)

terreni numerari folent, poteftas, ho

nor, divitiz, deliciz.

Poteft Rex

terrenus imperare fübditis, & nifi pa-

reant , poteft illos vinculis , carceribus,

^ !

exilio , pecuniis, flagellis morte mul-

Vr

&are. Hinc Reges tremendi populis.&

LIT

quafi Dii quidam effe cenfeutur. KR

U-I"

LO

u$ -

l

v'erml,

[

-

:h'cmu' !

Liber primmms,

27

7 füshonorari volunt Reges cultu quo-

| puï

" dam pzné füpra hominum naturam;

m';k(gz:üï& volunt enim de geniculis adorari, nec

dignantur fzpe, ni(iflexo poplite &

m

u

! fübmiffo in terram vultu loquentes

ij

!t audire ; & cüm forté per plateasince-

rhaqL ,

dunt, volunt obvios: quofque de via

n

1

! decedere,

Ad hecaerarium amplum

(di

& refertum auro. & argento requi-

f

M

runt , neque numerant reditus fuos

ïparmr.m*::; per centum aut mille nummos aureos,

ilimir fed per decies centena miillia ; & re&e,

ls; & €àüm aàon debeant decem & viginti fa-

Ws mulos alere, fed magnos exercitus in

mll

hoftes ducere.

Poftremó. non dig-

nantur coníuetis lufionibus animum

ft ymi

fÍum, A

recreare , fed ad majeftatis füx (plen-

doniimt

dorem pertinere ducunt , utin con-

p i

viviis,in venationibus,in theatris mul-

i s

!

tas auri atque argenti libras confu-

mant, Atque hzc funt feré bona Prin-

i d

[bd'dli, ï

cipum terrenorum , quzid in primis

€ommune habent , ut fint omnia bre-

at o

via & caduca, & cum natali Principum

d

u

incipiant , cum morte finiantur; nifi

ontrà accidat, ut

Qu

tïor'æ aliquando c

i

B2

diu-

]

28

De etevna felicitate,

ea

diuturnior fíit vita, quàm regnum.

J

Deinde noníünt pura bona , fed ad-

)

miítam habet poteftas infirmitatem,

j lt

honorignominiam , divitiz pauperta-

i

tem, & gaudialuctusac morrores. Po-

l

s t

teftas Rcgis illa eft,ut pendeat populus

ànutu Principis ; fed admifta eft pote-

2

n

71

h

ftati infirmnitas, quia pendet Princeps

Quid ef-

niudi

à brachiis & viribus populi.

ficiet nutus Príncipis in civitate capi-

i, ld

enda vel defendenda , fi populus ne-

lm

queat aut nolit manus conferere ? Nec

m g

folàm pendet nutus Principis à viribus

z

fübditorum, fed etiam à muris,à vallo,

ais 1

ab armis, à machinis bellicis , à pecunia;

AL m

ug nervus belli dicifolet. Itaque po-

i Wv

»n

[

u

lus pendet ab una re, nu:u videlicet

lial

j

rincipis, & uni homini fervit : Prin-

It i

ceps autem pendet à plurimis tum

vlv

hominibus , tum rebus aliis, & illis

ia

omnibus fervit.

Denique potel

iil

)IC[

Rex fübdicos vinculis, carcere, exi-

h

Wi

lio, flagris , morte muldare : fed

Ü

lol

poteft etiam Rex (de facto loquor,

»

Mi j

non de jure ) vinciri , carceri man-

5,

1

H

u'.l

i )

cipari , exilio , vulneribus , moïe:

l-r

lgïo

n

|

maf:!i:iu.'f,

Liber primus.

2,9.

DT

.mulé&ari.

Id verum effe probavit Ju-

U tl

lius Czfar , Cajus , Nero , Galba, Vi-

Rs

tellius, Domitianus , Commodus, He-

nïam] dmnz

n

liogabalus, alij (ine numero : nec fo-

ld

Wtj

i

làm ifti flagitiofi Principes, fed etiam

modeftiffimi, Alexander Mammzz ,

j

I

& Q

Gordianus junior, Pertinax, Tacitus,

nd

Numerianus, Probus , Gratianus , Va-

x

H

lentinianus fecundus: ut omittam fan-

hs

z

N

&os viros , fan&tum Eduatdum Re-

lr

gem Anglorum , fanc&tum V Vences-

Ts

Jaum Ducem Bohemorum , fan&tum

um

Sigifmundum Regem: Burgundiz ,

ii

fandum Kanutum Regem Daniz,

Mu

& alios,

Veniamus ad honorem :

Ri b

coluntur certé Reges dum prafíen-

11 00

tes & in confpe&tu aliorum funt :

Íed in abíentia plerumque convitiis

n f:rn':j?

m

lacerantur & irridentur ; & in przfea-

uI

tia quoque multi eis adulanturlingua,

g j

qui in corde fuo , eoídem contem-

js antt

nunt atque deípiciunt, & fi nume-

mul&zr; |

rus iniri poffet laudantium & vitu-

j

ld d

perantium , multo plüres inveniren-

j, t

tur vituperantes quàm laudatores.

Enfribü;f*

Veré igitur gloria Regum plerum-

[

3

que

r

!

30

De aterna felicitate,

, LL

que minor eft quàm ignominia : cüm

r

i

prxlentes qui honorant faftigium, (int

!

pauci; abíentes veró plurimi , quo-

[

l

rum aliqui fordes avaritio notant;,

r s

ji

alii crudelitatem , alii luxuriam , alii

"

alia vitia carpunt.

(j

Sed fortaffe divitig Regum pur

Ts

:l

funt, nec admifram habent paope- i

riem ;imo nulli omninó magis egeni,

(gpi m

ac pauperes Regibus inveniuntur ha-

il

'

j

Q

Mi

bent magnos reditus & magnos the-

j

D

fauros, fed habent zs alienum ali-

t

quando longé grandius

Et nontam

aïuþnc

j d

iepauper eft qui parum habet, quàm

t

ille qui multa defiderat , quia mul-

hi

tie indiget.

Et nónne magnum eft,

),üüï

paupertatis argumentum , quód ab

ipfis etiam pauperibus obolos quafi "

! gucd

n

mendicant , dum vectigalia exigunt

Wa

minuta ab ementibus , quz fünt a

A MAMS

victum neceffaria? Neque h«c dico;

Lin

quafi reprehendere audeam exactio-

! nxd' [u"m

nes ve&igalium : fcio enim . juftam

effe ut vectigalia & tributa pendan-

A Q

tur Regibus ,

dicente Apoftolo in "m

Epiftola ad Romanos ; $s6dui effote, . Vg

08

J

i

lf

Liber prz;mui.

^ !:

l amfgnmml

&án fä/?tm propter ivam , ftd etiam pro-

t

i

t

ptev. con[cientiam, — ddeo enim Ed tributa

Vab

IU!'W

præ/lati.r smaniftri enim Dei funt , 1n hoc

h

spfem. fervientes.. Reddite. ergo omnibus

m

debita , cus tributum ,tributum : eui. «t«

l

Sed oftendere volui

thigat, vetligal.

ffx'vf

I

«l

M'«

iniferam conditionem Regum morta-

l:

hMi

U

lium , qui. neceffe .habent. divitif$ a-

U

bundare , & coguntur etiam à pau-

hrtens

eribus & egenis earum parteni col-

hl

m

li

h

f

gere.

Quid jam dicemus decome

a

modis & deliciis ? Habent certé Ke-

if

ges hortos, pomaria , menfas opi-

paras, venationes , theatra , & alia

m

u.

id genus multa ad animos recrean-

dos aptiffima : fed habent etiam ple-

n n

rumque podagras , ftomachi & ca-

m

itis dolores; & quod amarius eft,

follicitudines mencis graviffimas, quv

"

J

aliquando totas noctes infemnes du-

cere cogunt, füfpiciones , timores, an-

T

m t

gores : fi fores cubiculi noctu cre-

puerunt, proditionem füfpicantur: fi

nuntíatur multitudo armatorum vi-

en *'

fa, defectionem timent. Ita gaudia

5

!

if

!

[

mororibus admifcentur & quies fol-

B 4

li-

W 1

32

K.De ?tema felicitate,

|

n t

fu

licitadine interrumpitur : quz cauffa

Á

fuit , ut non pauci , reliéctis regnis,

"

/

Ü

"M

W

vitam privatam elegerint,

"T

Ti

Sed beatum Joannem Chryfofto-

m

mum audiamtus , qui in homilia qua-

x1.

n

5 M

!

dam ad populum Antiochenum de

m

:J','JIM

fui temporis Imperatoribus ita lo-

quitur : A* diadema refpicias , fed cu-

a

.

vAYAU tempellatem

*

neque purpuram . in-

/

1

!

puere , [ed animam spsá purpurá magis

wigre[centem,

INon ita coronacaput cir*

n P

eumdat , [icut animam follicitudo. . INec

stf

;r«'u,"m

f

r;/i

7n fatellitum catervam , fed in moleflia*

um

vum multitudinem fpettes.

ANec enim

m o

1

privata domus tot. curis plena reperiri po-

"TT

tfb , quot vegia funt s mieortes per. [igu-

los dies expeclata ;- im mollibus antem ,

.:xfm, A

J

nec dici quidem potefl , quoties anima pro-

:131]2»'[;131 k

filit , €$ exilire fe putat. Et bac quidem in

D] "

pace : fí veró bellum ingritat : quid bac vi-

D. !:;'r f'"'

"a mferabilius effe pofit 9. Quot. autem

uT

à familiaribus pericula irruunt &á. fubdi-

Wï/ï "m

/

At t

$i5 ? quippe con[anguineis cruovibus reginns

pavimentum . femper. eff plenum.

Er f

1j ]i

vsltis aliqua. narrem , forfitan - agnof-

[/] "WJ

€ttss

?

L.

maximc quidem , $ antiqua,

Vihn)

h

H'mu Mm]

Liber primus,

33

L

Q &2 noflris fatla temporibus.,

llle conja.

ln gem adnlterij fafpetlam. babens , nndam

L

in montibus alligavit , €À. feris tradidit ,

t t

jam fatlam [ibi multorum. Regum ma-

) qmmþ

trem,

Qzhalem iam vitam agere €re-

U i

diis ? nonerim , nfi magno fuifet. mor-

Tj

bo con[wmptus,im tantam erupi[fet wIttonem.

n i (/

H ipfe quidem (num jugnlavit filium. E-

M:WW

jus [ilorum. bic femetip[em mteremit à ty-

,fa r,:hm

YAn30 campra/acnþu;z/k* 'z(erö nepotemfuum

TM

[l

regni cenfortem , quod ip[e arripuerat,

hu

Ml T

Hic auteeza. dicitur C8 fratram [uum pere-

t i

miffe, . LAlter vuv[um pofl bac venenatis [n-

,Mffl &l

blatus cff medicamentis ; €3 calix. fuit. ei

i

Qd

Ts

mors ,non poculum :

ejus. filio, futurae

rum timore , eipm. nibil wmjiria patraffet ,

f:numl;w

j il

oculns evutus fait, AMius, moaue dicere de-

ii

cet , quam mi[erabiliter vitatn fintertt. Se-

Lblre

quentlum autem bie quidem combuflus fa-

it, tamquam mifer quidem €8. tufelix ,

Zrl:!:gw!.

ub

cum equis C curribus , €9 alis omm-

iil

bus: vire eutm arumnas nenmo [ermoue

ii

exprimere po[fet ,quas csma bic infurrexit,

pati compnlfus efl, — Hic veró , qui nunc

od

imperat , nónne poflgnam. diademate co-

Ludd

ronatus eff , in laboribus fuit , in peri-

W;äw

B ,.

eulis,

| Jl

34

De eterna felin'tnk,

, dl

culis , in trifliris, ia infidiis. 2 At nonta-

d

i

lis celivum Regia,

Hzc ille.qui quàm

!

j

m

NI

veré dixetit, »o» talzs eelorum Regía

3

*

;

quz nunc dicemus, oftendunt.

]

um

Si quidem Reges Regni cxlorum

t lu

qualesfünt omnes illi quicum DEO

beati vivunt , poteftatem habent fine

TT

gi g

infirmitate , honorem (ine ignomi-

w

nia , divitias fine paupertate, volup-

J

tatem fine dolore: de illis ením dici-

turin Píalmo :

ANon accedet ad tema-

J

n

(dl?*

dum , C flagellum non appropingnabit ta-

M

QU

bernaculo tmo,

Et in Apocalypfi: Ez

:'

abflerget DEUS omnem lacrymam ab o-

N

?

enlis eorums 169 wiors ultrà zon eyst , ne-

:

l

que latlus , neque clamor , neqne . dolor

erit sltra,

Itaque poteftas Regum

]

illorum celeftium maxima eft, in-

|

firmitas nulla.

Unus Angelus fine

exercitu, (ine bombardis , fine gla-

(

diis & haítis interfecít uro impetu

centum o&togínta millia Affyriorum;

Üj

neque timuit ipfe , ne forté zb ali-

quo milie vulneraretur,

Refert

'JH

M

fan&tus Gregorius in libro Dialogo-

U tggg

rum., virum quemdam (anctum, cuüm

P x

f.ia

immi-

K

d

,

Liler primtt,

3j

Wpy JN J

Ál

ímmineret ilii carnifex extenfo bra-

13

chio, nudo gladio , ut eum occide-

LT

Li

^l

ret , exclamafle , San&e Joannes tene

Mi d

lsj

illum ; & continuó manum carnificis

Q

diriguiffe , ut eam nec deponerenec

movere poffet. Itaque fan&tus Joan-

ul

nes de fümmo cxlo audivit vocem

ii

ld

clientuli (üi, & percufforern ejus tan-

ta celeritate percuffit ylagà aridita-

"J

tis, ut przvenerit ictum jam inchoa-

j

tumq,

Hzxc cft poteftas Regum cz-

dU

léftium , ut nec diftantia loci pané

t

infinita , nec folitudo pauperculi &

inermis jufti;nec multitudo hoftium

'7 ij !;1

MM I

armatorum impedire potuerit fan-

&um jloannem , quó minüs fuppli-

M, "i

[

cem füüm àmortis periculo libera-

ret,

Atque exempla ejusmodi fine

: at

numero poffent adferi,

Honor veró,

r

Regum illorum caleftium tan:us eft,

Tubos

ut non-folüm viri pii , fed etiamim-

(f

pii, & ipfi etiam damones illos ho-

norent. Multi funt enim, qui fan&tos

d di

p

homines, dumin terris viverent, de-

fpiciebant & . conculcabant ,

quos

"

pofteà in clum. translatos , przfer-

Bé

tum

lirl

26

De «terzaa felicitate ,

4

L

vjrünn

tim fi publico Ecclefic decreto inter

j

I

Sanctos relati fint, venerantur & co-

at

"

ln

"d

Junt : & ip(i etiam damones , qui vi-

ventes in carne (ané&tos . homines,

MW]U

«P[

yhrad

l

tentationibus fatigabant, (epé etiam

"

M

Qfd

DEO permittente flagris & verbe-

j

d

ribus afficiebant , regnantium poíteà

m

cum DEO in cxlis, (acras reliquias

ï,,;,ïroml

Q

NT

& imagines timent.

Quid dicam de

j

divitiis celeftium Regum ? magnz

eorum divitiz fünt, nulla re indige-

re cüm DEUS /& omnia i omuibus.

——

Neque enim dives e(t .qui multa

üNT

poflidet , fed qui nihil defiderat,

y/

,':;JM

cüm nulla re indigeat : animus enim

dives debet effe, non arca ; ut omit-

u;ägwnf(

tam , quód czlum & cerra ; & quid-

! as

uid in eis eft , ad Sanctorum divi-

"

h

tias pertinent; quid enim non pofli-

At ny

2

dent, quiíünt beredes DEI, coberedes

autem Chrifli , quem confhituit Pater ba-

2 tl

redem univer[orum ?

"ia

Reftat voluptas, quz omnino pu-

)

tj

ra & liquida eft in Regibus cali , fi

j

Qu

ne ulla admiftione doloris aut moe-

m

!

u

toris; jam enim audivimus ex Apo-

LT

caly-

Mf

h

[

Liber primus,

37

CPLHï (

j

bt

ealypfi, abfterfurum Deum omnema-

crymam ab oculis eorum;neque ullum

A

d)

futurum .ampliüs dolorem aut lu-

k hs

&um. Sed de voluptate plura dicenda

mgz tf

lii

erunt,cüm de Paradifo loquemur.Ha-

H(E m

jl

bemus igitur, bona regnantium talia

I

Mil

in cxlo futura effe Sanctis omnibus,

il

AU ] TA

i M

Beatisque communia, ut quz funt in

d)

terris, nullo modo cum illis compara-

n* ]

ri pcfle videantur, preíertim cümter-

J

!

[

rena temporaria

T x M

-fmt » cxleítia fempi-

terna.

CAPUT vVI

z

JQuanti flaut apud bomines regna ter-

at

raram ; € quanti fievi debevet Re-

m do

^

gnum celorum,

u

IMAULMIM V

vonn

Aw vero pauliíper attendamus,

]

tin w

quanto ardoce regua terrena con-

i DEI, U

cuüpifcantur ab hominibus , quan-

ul

temvis c.duca, exigua plena timo-

ribus & follicitudinibus ; ut inde

"d

coliigamus , quanto amore conct-

Vi

piícenda , & quanto ardore quz-

diri *

renda fint regna ezleítia. Regnandi

cupiditas fine dubitatione cupidita-

n

[

tes

n

3$

De aterna felibitdteQ

*

* ïn,a,-gggonmil

tes omnes humanss facilé fuperat

junf

nam regnum non eft unum fingulare

f

/

bonum, fed eft aggregatio bonorum

ij

I/ l

yan dl

omnium quz ab hominibus appetun-

tur, Ibifunt poteftas, honor, divitiz,

; ;g;'häiih (

MU

voluptas, ut pauló anté dicebamus;

'»'QEM

ibi eft libertas vivendi pro arbitrio,

um

n

quz riaturaliter ab omnibus appetitur

iAf

non folüm hominibus, fed etiam be-

Md

ftiis: ibi eft excellentia , & quaedam

m

«fadla

quafi divinitas, ob quam Rege: in

-

regno pares nullos habent , fed omni-

11

[

,UTiMiSt

bus przílant , omnes fuperant, ab

[ vp

omnibus adorantur. Hinc vidclicet

AC

Reges , cüm aliquid polliceri vo-

M o

lunt;, nihil majus inveniunt , quàm

UR

dimidium regni fui.

Sc Affue-

j

J

T

rus ad Efther : Qwi4d vir, inquit ;

(

que ef petitio tua ?. Etiamft dimidiam

d eli

a

partem . vegni petieris , dabituv ub Et

alion

Herodes ad filiam Herodiadis : Pete

4 me , inquit , qued vis , €$ dabo tibi?

$ RI

l

ii

€3 jurav:t iliz,

Quia qui!juid petieris ,

C [

dabo tibi , licer dimidiam regmi met.

"

Hinc fit , ut ad regna quaerenda

]

((

vel propaganda licere fibi exifti-

ment

Nutlg

MMf

i

Liler primus.

39

Ü

E-

|

I s

ment homines omnia jura perverte

res

ivl

neque aliquid tam fanctum effe, quod

non liceat regnandi causá violare.

1 Uminäügr—

»oteüxs,horr.;

Primus omnium, qui amicos & vici-

nos fine ulla jufta cauía bello lacetfi-

AU aj

vit: Ninus fuit; ut videlicet per fis

"Rn

*ibonp)

.,:

& nefas Imperium propagaret ; ut ex

Juftino fanctus Auguftinus refert in

Vs f

celenis

libro De civitate Dei. Julius Cafar

ut regnaret, primus patriam oppreflir,

! Ob qh"'

lrl

TA

MaximinusThrax Alexádrum Impera-

A NI

torem, àquo plurímis & maximis be-

OT g

neficiis affectus erat, per milites fuos

u d

[

occidit , ut illi fuccederet in Impe-

rium. Quod idem fecit Philippus A-

vt

"

[

)

rabs domino füo Gordíano Imperato-

j

p

^

i, fcelere prorfus inaudito, Nec fofüm

QKUJ lï,'! K

regnandi libido contra proximos &

! Dia

benemeritos , fed etiam contra fra-

j lii

tres , nepotes & ipfum patrem , ma-

Ti

nus fanguine conjunéctorum arma-

Wh',f/hfï

vit.

Romulus regnandi caufa Re-

( ^i

mum fratrem , & Caracalla Getam

Ti

fratrem occidit.

Athalia, nepotes

n

g

omnes ex filio Ochozia Rege fuftulit,

TE

j

utipfa regnarct, ut legimus 44 hbra

quarte

h

40

De aterna felieitate,

if FA!A

qharto Reaug.

Ita regnandi cupido

MU)

non (olos viros,fed etiam foeminas ac-

"

9

cendit ad horrenda patranda facino-

E

n

i

")

ra

Sinochus Perfa Chofdroam pa-

l

trem & Medarfem fratrem interi-

l

!

mendos curavit, ut fofus ipfe regna-

ret.

Quid ? quód Neronis mater,

j

cüm accepifferab Aftrologis, filium

X U

fs

füuum regnaáturum, fed matrem inte-

!

n

J

)

rempturum, dixiffe fertur: Zeterzmat,

r)em

dum imperet.

Itaque tanti fecit ambi-

hz

tiofa mulier regnum filii , ut vitam

A

h

ipífam füam poítpofüerit regno filii,

wigdir,

Neque folüm regnandi amor injufti-

Atl

tiam juftam facit , & amorem fratrum,

uml

nepotum, parentum füperat ; fed e-

g, V

tíam religionem jurisjurandi (qua a-

n

pud omnes gentcs fanctiffima(emper

T

eft habita, & hoftibus etiam crudelif-

M

lL

40

fimis ,licét cum vitz perieulo, fervan-

M

ü'Ox |

da vifieít) regnandi causá violandam

UA

1

€(fe decernit.

Si enim Ciceroni credi-

lod

mus 4 lbro tert:0 de offcus ,

Ju-

Ut

A

ii

!

lius Czfar verfus illos. Euripidis in

f'»:-"ilfml :

ore femper habebat : 5 jusjuraudam

viclandum cfl , regnandi causá. vielan-

"h

n

l ;luc's

mff,mfü(

iT

Liber primus,

41

pur

n

; dumef :in cateres pietatem colar, Proeter-

u P*W

, mitto exempla fine numero , qux

T

4j

J

W

L

omnibus fzculis demonítrarunt , ni-

Ti n

f

. hil omnino effe , quod ab hominibus

A

pluris. eftimetur, quàm. regnum : &

T

tamen non folüm Reges non diu re-

)

M

gnant , fed ipía etiam regna omnia

D

brevi funditus interibunt, & regnum

Sanctorum folum manebit jin zter-

om. Audi Danielem Prophetam c 2,

hm.

44. In diebus inquit, Regnorum illorum,

fufcitabit Deu:s eali Regnum, quod in eter-

f

hi

Il

num sos difipabitur , €4 Reguim ejus al-

peri populo 202 tYAdetuy : comminuet autens

m

€$ confumet univerfa Regna bac, €9 ip[um

m

flabit in aternum, — Naticinium hocim-

plendum eft in confümmatione mun-

di: tunc enim non folüm Monarchiz

n

136[113

f.'::

majores, fed etiam parva regna &

lP

magiftratus , & poteftlastemyoralium

(

J

Principum omnis evaneícet; & Reg-

Y

num Chritti & SanC&torum s;ternum

i

erit, juxta verbum Angeli Lucz 1. Ez

y Diret

Regniejus nonerit finis,

Á

p

Jam fi regnum breve, & cadu-

j

M.'i LU

cum, & quod paucis contingit , &

quod

[Jj

42

. De zcjter;m felicitate,

M

quod afperfum eft amaritudinibtis plü-

rimis, tam ardenter amatur , quari-

"

rfümcn

tur, rebus omnibus anteponitur, &

0

j

per vulnera & rzagnam fanguiniseffu-

*

fionem acquiritur

*

qux caufa eft,

«" Mf

n

cur czlefte Regnum tam pauci ament,

& tam negligenter querant ? & ta-

V"Hd

jf«

ld

men pro comperto habemus, fi Scri-

fan&is credimus , Regnum

n

;

enl*

pturis

illud

omnibus hominibus patere ;

ï;lonr"

,;:m,

y Mranln

& (ine vulneribus , & fànguinis effu-

fione poffe acquiri, & fiseulla compa-

[

ratione regnis terrenis omnibus prs-

ftare,

Si dicerem , Contemne Reg-

LU

(]

:

num , ut accipias parvum agellum aut

nl

Y

v

G

vineam ; meritó rideres aut mirare-

vt

!

ris : fed càm dicam, vel potius DEUS

m

qut

dicat: Contemne regnum vile & exi-

"

guum. , & quzre pretiofüum & mag-

n

num, quod fi velis, cum gratia DEL ,

il

qux non deerit , poteris obtinere; cur

ag 1

non affürgis ad illud defiderandum &

T.

procurandum ? Ego certé non capio ,

n

quid refponderi poffit , ni(i / gloriam

regni terreni oculis no(tris patere,

A0 t

tb i

, kegnum

»

&& quafi manibus tangi

m l fmö

e«le-

mfdwaü!! "

Liber primut,

43

nj

1

j

il

cxleftenon videri , nec tangi & vix

len;er t

T'm N

per fidem utcumque cogitari. Atque

[ ii

hoc quidem verumeft : fed (i quis ve-

CA

i M

V* m

lit attentéconfiderare , quantam vint

ll

l

h^

aF

MMf

habeat Scripturz (an&tz veritas ; anti-

:W

quitás , finceritas, gravitas; & quàm

u)

i dacparte eadem Scriptura fandia

pétípicué dilucidéque loquatur ; &

)

L

uanta teftium nubesillam multís jam

cculis confirmaverit , non folüm mi-

t

L«y;

!/raculis , fed etiam fànguine ; profectó

non poterit non clamare : 7effimozia

1l

05 (

u

tta , "Domine, cvedibilia fatia [nnt. mimis,

Mi

A

m

Af

1

A

Qg:ire non obfcuritas fidei caufa eft,

cur ad querendum Regnum illud cz-

Wt t

lefte ^non accendamur ; fed quód

p

occupati rebus exterioribus, & mo-

um

norn

le confuüetudinis pregravati ,

riin ts

captamus fpatium cogitándi & me-

a p

ditandi quid nobis expediat : & jux-

vritot:

ta confilium Domini non

intramus

fs

cubiculum cordis , & claufo oftio

n

nonattentiffimé Deum rogamus , ut

TIL

in tanto negotio nobis adfit.

Pro-

du

Jms

ii P

h

T

fedó *enim [íi fepofitis aliquando

minoribus curis, ferió cogitaremus

quid

MW

44

De aterna felicitate,

:

[

quid fit regnum cxlorum , & quim

ii

facilé.& certó poffit acquiri, & quanto

t

intervallo diftenrà ctemporalibus fem-

j

h

&f:ïmas

piterna,à minimis maxima, à levitfi-

mis graviffima, denique à regnis ter-

. hi

m

"n

J

renis regna cxleftia ; fine dubio tan-

tus contemptus temperalium fedium,

;9;,»;;:,','1,!" t

r

j

ln I

ii

f

Wt

& coronarum, & (ceptrorum ; & con-

trà tantusardor czleftium innobis ori-

g

(

reiur,ut nonfolüm non difficile,fed etià

vimeipt

il

(j

Il

facillimum nobisfieret, dare operam

totis viribus, in quzrendo & compa-

v D

s

jn

ÀN

a

parando Regno DEI ; ad quod tain-

quam ad verum & ultimum noftrum

i

ij

lr

finem, ab optimo Creatore conditi

umus.

il

2

H

DECA

Hl

d

[1

"D*

dub

GADPUT VIE

Qua fft prima [emita ad Regnum

)

A

vu,k ln

]

Llud igitur nunc quxramus, quid

1

fa&o opus fit , ut ad optatiífi-

mum & fel:ciffimnum regnum cxle-

l

Sed non multüm

fte perveniamus,

d

in hac parte laborandum erit : fiqui-

j"'ïïhülrlonc

dem

li ft!lhh.'e,

Liber p imus,

45

mlorum, l

dem Rex ipfíe cxlorum ad nos do-

!lïximq"m) &'

As

cendos deícendit in terras ; & Magi-

fier ac Dux nofter effectus, quatuor

D lr*

h

1

optimas & tutiffimas fernitas nobis

,IU[U* i

oítendit.

Primailla eft , Querite prz-

j

DT

W'

n

mum vegaum DEI, 69 uflitiam ejus , €$

R

hbac omnuta aditcientur vobis,

Doctrina

(;ü)!:mw,?m,'

moralis àfine inchoanda eft : finis no-

j

Li

u

"

fterregnum Dei eit ; quod idem reg-

Wv

Ó

num: noíirum erit, fi per femitas Ducis

* t

noftri ambulantes illuc perveniamus.

Vrl

Porró juflitia regni Dei quafiftopus

T dul

eft, ad quem collimare debemus , fi

Ti

proemium regni czleftis optamus. Ut

ami

enim recté docet Joannes Caffianus in

prima fua Collatione,aliud eft finis,ali-

ud eft (copus:ícopus eft fignum,ad quod

ul

diriguntur fagittz; finis eft prexmium

r Wi

quod accipiunt , qui fignum illud

il

j ul

H

certiüs attigerunt. Scopus actionum

|

noftrarum à Deo propofitus , juftitia

qummmgi

eít; premium fcopum attingentium ,

regnum czlorum eft.

T

*ed juftitia

[

Regni Dei noneft juftitia Scribarum

d

& Pharifcorum, quz in externa pr-

ln m':!i?

€eptorum obíervatione pofita erat :

nec

»

I ;rin

44

De aterna felicitate.

"

üec juftitia Philofophorum , quz lu-

TT

men rationis humanz per peccatum

l

]

*

|!

(

(

n d

corrupte non tranfcendebat : fed eft

[eiiat

juftitia Evangelica , qua« docet De-

li i

um diligere ex toto corde , «X tota

À

DI

anima , & ex totis viribuss & proxi-

m

inum quemcumque, eiiam inimicum,

j

j

J

diligere ficut feipfum. De hoccopo

& &ne dicit (anctus Paulus : Ha£etis fra-

um vt

um vefirum in. (antlificationem , finem

]

I r

erü vitam eteruam,

Hoc igitur eft,

sri

aäi:, i

quod Dux mefter nos admonet , ut

primüm omnium quzramus , Reg-

gl C

num DEI, & juftitiam ejus, id eft,ut

j " fj

primaria noftra cogitatio , fummüm-

W.

|

w o

que defiderium noftrum non feratur

d

ii

l

nili

in ulla temporalia bona , fed in adi-

pifrendum Regnum cxlorum , &

2

& hii |

in perfe&am mandati illius primi

i

ln

& maximi diligentiffimam obfervan-

)

tiam : quod quia pauciíTimi faciunt,

Ws

ideÓ st funt.vocati, pamci . verà

Wi

elecit,

Plerique enim ita vivunt ;

[

ita fe gerunt , ut poftrema eorum

cogitatio fit , quomodo perveniant

|

J

/

ad Regnum cxlorum , neque aliud

)——

w

fri*

bj

ij

€.

MH

Liber brimus,

47

M

ib

frigidias optent , quàm Regnum Dei,

U

Qf

Til

-& juftitiam ejus: quafi Dominus di-

1

l

xi(let ;

Primim quzrite Regnum

L

j

mundi , & ver(utias ejus, & Regnum

10 Wf:

Deiadjicietur vobis. At nontam vile

Qd

Iu

eft Regnum Dei, ut obtrudi debeatil-

lis, qui adeptionem ejus rebus omni-

irlü: U

bus poftponunt.

Si quis autem velit

d

l

facilem quamdam viam diícere ad ob-

j

Wtäf

T

tinendam juftitiam Regni Dei , quz

. lii

Gers

ad ipfüum Regnum reciiffimé

t t

J

[4

tiffiméque perducit, audiat eundem

p

ï

]j;

Magiftrum noflrum Chriftam : Zeat:

"um a

qui e[nviunt, CÀ fitinnt ju[flitiam , quoni-

am ipft [aturabuntur,

Itáne Domine,

u

J

M

tanta eft apud te facilitas inveniendi

hu

i

ï:

juftitiam , ut eam folüm efürire &

lt

mg

fitire füfficiat ? Beati profecto et-

Vi

J

j

^

fent pauperes omnes, fi folüm efu-

riendo & fitiendo pecunias , pecuniis

u

ita replerentur, ut faturari nihi] ul-

-

li

i,

trà requirerent,

Sed aliud eft efurire

n

aliud efurire &

& (itire pecunias ,

c!?.;

aü

fitire juftitiam, Qui enim efuriunt &

Il

yr

fitiunt juítitiam , id eft, quiic anxié

qui

m, ml(i

&avid& querunt juftitiam , ut ii

Vai-

hr

De aternafelicitate,

48

Js;d

valdé fitiunt aquas, vel efuriunt ci- ^"

«tf

bos , profectó de illa femper cog1 i

vll

tant, ad illam (ufpirant, & ,

d n]l

^

al

potiffimum eít, illam àDeo gem,m

qu n

bus inenarrabilibus poftulant.

Deus.

vt

autem talia petentes libenter exaudit,

atque juftitiz donisita illos replet,ut!

T

u

fatiati eructent verba & facta ju ftitie

Non autem tale bonum eft pecunia,

p

D

T

ut qui eam defiderat velpetit àDEO,

continuó exaudiatur : multi enim pe

jb

DN

a

cuniis abutuntur , juftitià veró nemo

MU

h

poteft raalé uti.

Denique juftitia fi

milis eft fapientize , de qua fanctus Ja-

]

inytt

cobus ait : $; qnis imdiget faptentia, pof!u-

54

let a Deo, quidat omnibus affiuenter, C non

improperat. Q ineifabilis clementia Do-

mini ! qui faciliüs libentiüfque tribuit

T

funt nobis maximé neceffa-

Iu

ea qu

ría, quàm nos poflulemus aut defi.

U

deremus.

Si duis'ergo indiget fa-

nlæ

pientià Sanctorum , & fi quis pariter

1

indiget dono Jufhuæ ; quz necef-

'm:

farie futnt ad regnum cxlorum adi- h

QW K

pifcendum ,

poilulet à Deo , ficut ;;

A[fm j

oportet, ex animo, ferió gemmbus«

Ri

inenar-

T

!rnafdf;,*wl

Liber primus,

49

UIS?

i inenarrabilibus ,

& fecurus accipiet 5

tl

ff

[

|

fIgy

!

[

1 quia Deus dat omnibus fic petentibus,

'; neque ullum repellit ; & non dat ava-

:

L

l

ré vel parcé, led affluenter; & non

l[mp!

lf

improperat, quafi moleflé ferens, fi

M

j

quis frequenter petat, Quidhíc dice-

mus ;5 quis in die judicij excufare po«

"

"

'

r

terit ignorantiam vel infirmitatem ?

b

Efurias tantüm — juftitiam & petas

M

eamà Deo , & fatiaberis ex ea ; ut

JPn

jamnonefurias carnis blanditias, nec

"

honorum lenocinia, neculla alia bona

J

terrena ; & fic juflé, fobrié, & pie vi-

æl dqull

ves in hoc fzculo, ut in futuro ad reg-

'rtä;a[g;mï::,

num pervenias fempiternum.

29

9^

ii

od

Y

*

QV QO

qeepaeodde

U

"

Secunda femita ad. Regnum

"

DEZL

C. A-P UT VIIE

J qu; [j

Y

AL

tera femita juflitie quam Dux

nl

nofter oflendit , illa eft : Bear

2

jiry qui

pauperes [piritu , quoniatmip[orum eft. Re-

Ua

gnum calorum,

uo loco non impe-

c.':j

i

ratur nobis, ut arcam vel marfüpi-

um omnium pecuniis inane redda-

i

mus,

þ;æ;pf)

De atevnafelicitate ,

$0

t )

mus , fed ut cor noftrum affe&tu &

" ( mg"?

cupiditate rer

um externarum penitus

il

13

Offert nobis Dominus

evacuemus.

fed non dabit,nificor-

NI

opesimmenfas,

& vacuum penitus

dis finum apertum

)

offeramus.

Radix omuium malorz

m eft

j

eupiditas,qug Gexce d

licitur e/Aagyvela,

f Gdl

id eft ; amer argenti

5

: radix omnium

li

duo fimul

bonorum eftcharitas, qux

li

Ideó nifi quis

manere non poffunt.

1 3&;4[

l

ver& & omnino pauper fpiritu etti-

ciatur ; ita ut,five magnas five exigu-

f

!

as opes habeat , illis non afficiatur,

k n

& facilé diftribuat indigentibus , ne-

j

convertat

?)

nifi

que in ufum füum

T

quantum neceífitas

exigit; non pote-

Kegni celorum,

i

rit implere juftitiam

Ü

ac per hoc nec ipfum

cxlorum Reg-

Hzc veraíe-

J ff:t

num adipifci poterit.

l!

mitaeftad v

itam eternam ; hancip-

ft Chriftus, qui

fe primus in

greffus e

factus eft, ut nos

propter nos egenus

inopiá fuà locupl

etaret

: & quamvis

Joculos haberet ,

tamen Judz illos

credidit, quem furem effe non ignora-

mus

n

lü

bat, ut intelligeremus, quàm ani

ejus

M]

L

Liber primus.

$1

Wi ejus liber effet ab amore pecun

lz.

]

U!TIVCII

lt

!

!

; Hanc femitam ingreffifunt Apoftoli,

1N

n

; quibus non difficile fuiffet augeri di-

Yolmm

/vitiis , & in immienfüm locupletari,

U

. quando fignis & prodigiis corufca-

^

imy bant, & liaguis omnium gentiumlo-

(

t

quebantur, & fapientià toti mundo

4rge,

admirabiles erant : fed qui femel dixe-

hi

, rant : Ecte nosreliquimus omnia ,€8 [ecuts

)

Jumus te 5 & guítaverant dulcedinem

)

libertatisà vifco & amore divitiarum;

I

victu & veftitu contenti, magnum

L

u

quaftum exiftimabant pietatem & ju-

ftitiam Regni Dei.

Hanc femitamin-

Jf ;a:i'e.u,

greffi funt non folàm Monachi & Ere-

, mitz , fed etiam Reges & Pontifices ,

t t

AUl

qui ad Regnum cxlorum pervene-

runt.

Certé fanctus Ludovicus Rex

u

li "

,

, Franco

rum dives erat 5 fed quia fi-

q, H

m

mulfpiritu pauper erat, vulgari vefti-

; a

)«.!*

EE

tu utebatur , jejunabat frequenter ,

i.

U Á

,j Pauperibuslargus, foli fibi parciffimus

erat: neclegitur in ludos & convivia

t

r)

"

pecuniasinfumpfiffe. Sanctus quoqs

Gregorius Pontifexmaximus erat, &

der

TQuita variis in locis patrimonia Ec-

nus, 1MW

C.a

cle-

! Wi-

$2

De ateraafelicitate,

PTLD)

clefiaftica fatis ampla & pinguiapof-

"

(s

fidebat: fed quia ipfe quoque fpiritu

"

pauper erat , tam fuit in ele&mofynas

dv

4

"

profufus,in proprium ufum parcus, ac

—

ii

"

s

zné avarus , ut metas liberalitatis in

;l

alios,& parcita

tisin fe acfuos excetfif-

?

ífe videretur, Sed hzc eft via , quz

u

jl

QUf]

ducitad vitam.

hr

gt

Ac ut par feminarum fpiritu paupe-

aol

rum adjungamus, fancta Paula Roma-

v

na, cujus Vitam fanctus Hieronymus

foripfit, non minüs dives opum,

"

J

t

zi

fpiritu fuit ; quippe fe-

Ü

[

1

MVl

tll

quàm pauper

du um

mina nobiliffi

ma copias fuas in exítru-

endis monafteriis , & pauperibus a-

,w-;w"

ARU

A

L

lendis tanto ardore confumpfit , ut in

votis haberet ad eam inopiamredigi,

uT

ut funus ejusaliená miícricordià c1«-

PT [

rari oporteret: quàm parcé autem ip-

at D

us

fa pro fe divitiis uteretur , illudarg

n

mento effe poteft, quód carnibus , &

t Liï.üï qm

ovis , & vinofibiipfa interdixit ; pro

*n jinj

lineo indufio cilicio utebatur , humi

ï»'»fms tUl

cubabat folo fubftrato cilicio; preci-

iil

bus & lachrymisaffiduis minuta etiam

gi-

ff?fdtrri,mü

h

peccata purgabat. Jam EdwigisKe

W

m d

n

]

'Wmmg

Liberprimus.

$3

T

i

llil[q

fià Polonie, dives opum, fed pauper-

injy

M

tate fpiritüs ditior, unicá eíáque vili

nndm

€ontenta tunica, etiam in fummis fri«

nummm

gönbus utebatur,le,unabat quotidie,

Ial

usm[w

Dominicis & magnisfeftis diebus ex-

ceptis ; flagellis., vigiliis, & omnige-

n f/?r,

nere afperitatis corpufculum afflige-

bat.

Éx his poteft intelligi, quibus

mw

in rebus opes regias infumeret , &

s;h ï P4 1('*5

quàm modico, vel nullo potiüsamo-

MW "

Ie profequeretur divitias.

Proinde

Winy q

mirum non efl, fi magnisitineribusad

Dl qiyel

regnum calorum mulier tam pauper

VET

fpiritu , & tamab omnibus aliis curis

&paupm

exped:ta pervenit,

TU

m

CAPUT-IX

TT

Tertía femita ad Regnum DEI.

i

Enr1A femita Ducis nofti illa

T

eft , Beati qui perfeeutionem patium-

YU

ugd CJ'W»

pnr propter jufistiam , quoniamn zpfärum eff

Regnum calorum, Admiranda plané fa-

| UMg[U

pientia Deéctoris noftri Chrifti, fed

occulta plané fapientibus hujus mun-

ptü JICI hh

m

di. Quiscrederet, nifi Magifter De-

us diceret, bonum effe , pauperem

;l 3"*

eiie

À

C 5

;

W f!l

2

De ateraa feliestate,

w

u-rgnm Cf

effe pecuniarü, divitem preffurarum?

M L

& tamen veré fic eft,

Nihil utilius

! 'QJ mm

ad veras divitias, comparandas, que

t

fünt merita Kegni celeftis, quàm ani-

ia

mum habere vacuum affectu pecunia-

l u

rum, & fimul plenum defiderio pa-

!

Audi Dominum

J

j

tiendi pro Chrifto,

m

ujl

apud Lucam : /a vobis divitihus , qui

ml

':

/

Fa vs-

"

babetis confolationem veflram.

M

gan

h

bis , qui faturati eff is.

Fa vobis , qui ri-

.

m

detis,

Et contrà in eodem ]loco

»

4 Ut

Beati pauperes $ beati qui nunc e[uri-

!

*

beati evttis ,

ti55 beati qui nunc fletis

3

J!

j

emm vor oderist bominmes , €9 cAm fe-

m

Wil

paraverint vos € exprobraverint, € eje-

l

^

!

ccrint momen wvelleum tanquam — wia-

M

lum propter Filium. bominis.

Gaude-

etl

W

t dndlla die , €9 exultate , ecce enim

"

Audi

j

suerces veftra multa efd ia calo,

beatum Jacobum , & quidde divitiis,

quid de tribulationibus dicat : Omne

emm inten-

gaudium exiflimate, fratres

?

tatioues vartas snetdéritis, [cientes quàd

MW

probatio fidei weflra patientiam . opera-

u

Iur

*

*

patientia autew) opus perfetimm

batet,

Ubi non dicit : Tolerate, fu-

fline-

'flf:ha'm,,

Liber primut.

Hl

l'!ïrfmp

M

ftinete , patientes eftote ; fed , Gau-

"u

dete , imó vero omze gamdinm exi-

: (

Md

fliimate , id. eft, füfcipite tribulatio-

dUrN

o

nem, non ut tribulationem,fed utma-

nr

f

teriam omnimodi gaudii,Contrà veró

de divitiis: Z4gite sunc divites , plorate

ulplantes ia miferis qua aduenient dobis,

4b

& capite fuperiore: Adifers effote ,€$ In-

L

n

gete , C plorate ; vi[us vefler in luctum con-

"

vertatur , € gaudiumin marorem,

aj

*7 AW

At undefit , ut perfecutio beatum

dILI)

hominem faciat , qua mi(erum potiüs

TLT

facere. videtur ? Multa hic dici pof-

4

L]

ij

4

V

j

fent

*

fed illo ero contentus uno,

titri, d

quód perfecutio fimilis eft fornaci

| WIW [

ignis ardentis ; ignis autem co-

m u

quit cibos, purgat argentum , probat

aurum : fic etiam perfecutio; fi patien-

Att, i

TM

ter toleretur, coquit peccatores, pur-

g

gat imperfectos, probatjuitos ; & fic

UO ln

omnibus mirificé prodeft. Peccator eft

t m

quafi caro cruda, quz nifi rit& coqua-

l

il

wl

tur, projicitur ad beftias, non comedi-

/

I!'

h

turab hominibus. Eftenim peccator

"u

D

*

concupit-

y p

malis humoribus plenus

centia carnis, qu& eft luxuria ; concu-

At

Ij

7]

4

pif-

l WW

SGP

WDVzPætcr;m felicitate,

concupifcentia oculorum , qus eft a-

5

varitia ; & fuperbia, quz eft ambitio,

p

(UUE

i

Sed fiaccedatfornax perfecutionis; il-

lo igne ficcatur & coquitur,ut fiat ido:

J

df

jj

neus, qui ad menfam Domini hono-

rificé deferatur. Ingruente fiquidem

f

perfecutione vel tribulatione gravi,

a

fUf

]i

oblivifcitur libidinum, lucrorutp, am-

bitionum, incipit omnino alius effe

u

1

quàmanté fuerat. Homo veró juftus,

fed imperfectus, quamvísnonlabatur

-

in horrenda flagitia, tamen amicus eft

carnis fuz, fequitur voluptates, amat

f

]ucra ;

non abhorret à vanitatibUs

l

mundi.

Itaque fimilis eft argento

fcoriam multam habenti admiítam.

iM

i

Sed fifornax magnz perfecutionis il«

2 00

lumcorripuerit, eámque patienter tu-.

lerit , incipiet paulatim ab argento

y

fÍcoría feparari j incipiet , inquam,

intrafe coliigi, meditari qux furfum

funt ; abftinere à carnalibus defideríis,

denique juíté, fobrié, & pié vivere in

hocfxeculo, & expectare beatam illam

Ípem , & adventum glorix magníi

jarí-

D

Dgi. Denique vir perfectus in cl

tate

i n

!

M.Mfiüj(, i

r

Liber primut,

$7

UM

tate aurum eft, fed probandus igrie

Mf

li

perfecutionis , ne putetur ab aliis , &

P!X;«fc:

ipfe etiam fuüfpicetur,aurichalcum effe,

ifoq

WMW;

non aurum : ubi enim ignem pérfecu-

li Ieij,

tionis patienter ferreconfpicitur, non

N

tt)

folüm ab aliis cognofcitur effe;qui eft,

WU"JID,

fed ipfe ouoque erigitur in fpem ma-

gnam , & fecurior mercedem illam

u

L

j

Regni celeftis expectat. 7zibulatio, in-

WW

quit Apoftolus patiestiam operatur,pati-

7!.'?0725;'

entia autem probatiemsprobatio vero [pemy,

(

:

fpes autem nonconfundit, Et ipfe DEUS

JUI[UFMKF,E;

probatum amicum fuum igne tri-

nj

M

i

bulationis, quotidie magis ac magis

h gü r

provehit & exaltat , donec ad con-

t

4" /

^

fortium Regni felicitatifque perdu-

x

cat,

Ecce quàm multa parit patien-

i fit

tia in' perfecutionibus.

Et quidem

n du

mirum eft, quàm paucifint , qui bo-

it m

nis iftis fruuntur, cüm bona ifta om-

ngil

l

J

nibus pateant : fi quidem perfecutio

Ubique inveniri poteft, ubique nobis

n

Occurrit ; in domo, in via, in foro,

1

in templo ; ubique enim mali oppu-

E

TA

£nant bonos : & certiffima eft Apo-

tlf [

Ítoli fententia , Oses, qui pié voluns

$

Vtvt^

De aterna felicitate,

p

$8

m

vivere in Chriflo TESU , perfecutionem

yehit

pd[lt'l?füf

Sed nos delicati milites

Uf

h

vel fugimus fornacem probantem ,

Md

vel acceptam injuriam refundimus in

DL

M

adverfarium ; & nori folüm perfecu-

J

tionem non patimur , fed facimus. Et

non dchnC IMZUdICI ;JWWZVMJ' aome/hct

D

if

m

ejas, qui laudanteum, quife injuria

J

(utipfi loquuntur) exonerat, & one-

ratadverfarium ; & tamen Chriftiani

ji

dici volunt, qui Chrifti przcepta con-

[ KM

Mu

temnunt.

;xvx";xlxþ,&/

-—(x

us

dbpgpqapdp

1

[j

.f&garm /ämlt;z ad Rc*gwm Dei,

"

^

d quoniam hzc .valde difficilia

Sh

funt;

& pauci val 'é hgc intelli-

cunt, & multó minüs experm vo-

l

tam femi-

funt;ideó Dux nofter

$R

tam,eámque angu [iuïnnam demon-

flravit , dicens : Rermum celorum vim

paritur , C9violenti mpwmt Hlud : ac fi

dicere voluiffet ,

Non ignorabam,

paradoxa vifum irihominibus , bea-

tos effe pauperes, miferos, divites ,

ij

'IA

& contrà; gaudendum in perfecu-

3 iw.m.

t19.

j

V

"

j

l

T

Aj

Liber primtte,

$15

'l W/.?»!t

tionibus, flendum in profperitatibus:

Ug

neque me latebat , raros fore qui

äfim

p.

01"1'*

Wt

vellent przfentia bona pro futuris ac-

quirendis dímittere , & pre(entiama-

OE

la pro futuris vitandis optate : fed

€g0, qui veritas íum , non potui nec

7 i

debui ni(i vera dicere ; ideó nunc ad-

didi , Regnum cxlorum non pofíe

nifíà vim magnam facientibus rapi, &

l]

folos violentos illud arripere.

Ideó

TA O

alibi dixi : Qvàm diffeile, qui pecunias

babent ,in "Kegnum Dei iitrabunt ! Fa-

Cihus. ef enim,camelum per foramenacts

tranfire , quam. divitem intrare in. Reg-

7

zum Der.

Etrurfum alibi: Qwém az-

Jl

du

£ufla porta , € avtla vtacfl, que ducit ad

d

Vitam , C9 pauci [unt, qui smveniunt eam|

y»)

& item alibi dixi : Regnumczlorum

fimile eft chefauro abfcondito in agro,

if

& margarite pretiofe, quz nifi ven-

H

*

ut

ditis omnibus emi non poffunt

fit omnino neceffe, privari homi-

1pot

nem omnibus, quz habet in terra, fi

c&leftem thefaurum , & margaritam

Il bU'r

m

pretiofam poffidere velit in caxlis,

I?fs ü

f

Et item alibi proteftatus fum aperté ,

&

E

€o

De aterna felicitate,

;r'*? ta

"

& fine ambagibus dixi: Qwi sos renun-

(os h

ciat ommibus qua po[fidet , uon poteft me-

"

,,

»s effe difeipulnus.

)uz renuntiatio

g

m

quamvis in preparauone animi in-

telligenda fit : tamen quoniam vera

r

il

animi preparatio ad omnia tempora-

[

lia dimittenda , (i falus animz — vel

jgti

DEI gloriaid requirat, non eftres fa-

J

cilis, & in paucis invenitur ; ideó fi-

n

militudines illas addidi, de eo,qui vult

UE

turrim zdificare, & non habet ad per-

M

qu!!

jl

Tl

ficiendum , & de Rege.qui cogitat bel-

T W

lum gerere adversüs alium Regem , &

TUNT

non habet pares vires, ut cum fpe

i

victoriz poffit illi occurrere,

Et fi

li

zdificatio turris abfque maximis pe-

cuniis , & bellum adversüs potentem

» i

"

!

Regem finemaximo exercitu ,res funt

diflicillimz;ac pzné impoflibiles;quan-

J

h

to difficilius erit fimul utrumque prz-

Em

W

l

ftare

[j

?

"st

litrumque autem przfítare

debet , qui Regnum czlorum expu-

AU

gnare velit: nam & turris «difican-

da eft, quz pertingat ad czlum ; id

Mi

m

eft , merita comparanda, quz vitam

HN

] ÀN

&ternam promereantur

*

*

. & fimul

u

Pug-

Wd&drm, 7

Liber primus.

261

Mdri "

"

ugnandum eít cum hoftibus pluri-

i llj jH kï

mis & fortiffimis , fpiritibus videlicet

| Qä f

immundis , qui totis viribus turris

UT

illius edificationem impedire moliun-

n

1

tur. Cujusreifigura , przceffit. infi-

F

liis I(rael , qui cüm Jerufalem à Chal-

Ilf

dxis dirutam atque everfam rezdifica-

Iuf

re vellent , & à gentibus vicinis bel-

]i

lantibus impedirentur, necefíe habe-

n

bant incredibili follicictudine & labore

lt

l

4

j

unà manu zdificare, alterá praliari,

ï

(

n

Ex quibus omnibus illud efficitur ,

N]

j

ia

Regnum cxlorum non fine magno

$ V n

labore & fudore obtineri poffe ab iis,

WUU i

qui rebus terrenis addi&ti funt , ne-

q'" tünis

que carnis concupifcentiom domare,

!pat

"

aut cum hoftibus invifibilibus pusna-

fs

re didicerunt.

M

j]

Si qui tamen velint ,

;'

"!

afpirante gratià DEI , fíerió perfe-

T

ï

€ioni Chriftianz ftudere ,

& non

G

w

?E'

E

"i

perfun&torié , fed attentiffimeé Chri-

al

Íti voces confiderare , & ejufdem ac

IUf

San&torum omnium exempla fecia-

qu 2

ri , paulatim ei üilatabitur via , ape-

l

"m

rientur portz , vires animi crefcent ,

l

hoftes diminuentur ,

& creícente

i

,

chari-

;!,f?fl

62

De aterna felicitate,

Q

charitate DEI in Chrifto JESU , taci-

"

n

^

piet onus viderileve, & jugum füave;

&illud Ifai& eomplebitur : Qu [perant

!

|

ia Domino , mutabunt fortitudinem , af-

füment peuuas ficut aquile, current. , €8

d

Bon laborabunt , amliulabunt €9. non de-

TUl

li

fícient ; & dicent cum Propheta Kegio.

Piam maudaterum tuovum cueurri, cum

!l

dilatalli cor zaeum.

Profe&ó non erat

|

fancto Antonio grave totas noctes in-

fomnes ducere, imó breviffima vide-

:

!

banturípatia noctis prae divinz con-

J

templationis dulcedine, quando de

fole ipfo querebatur , dicens: Qu me

impedis (0l, qui ad boc jam oreris , ut me

ab bujus veri luminis abflrabas claritate?

Neque durum erat eidem , atque aliis

l/!

ei fimilibus , per integras hebdomadas

Pal

continuare jejunia , quando verbi

divini

le&ione quafi cxléfti pane

n

AU

[m

reficiebantur,

m

Neque atnarum erat

fanco Augüftino carere fuavitati-

M il

m

bus nugarum .. quibus ab ineunte

adolefcentia affue:us erat , quando

i .AT

guítare

copit füavitatem

divini

amoris ,

& deliciarum contempla-

[

tionís «

! f'hlfi*lm

Liber primus.

63

"ipg !

tionis interno.

Quare nemo defpon-

M

dereanimum debet , quicumqueille

fit, fed fperare in adjutorio Altiffimi,

M

qui ficut nos fecit ad [e, ita etiam tra-

It

LJ)

het ad fe, & in Regno fuo per me-

rita Filii füi collocare dignabitur ,

quos pretiofo Sanguine ejuídem Uni-

Mng

geniti fui redimere dignatus eft.

Quare anima Chriftiana , non fo-

ll

Iüm non debes ob difficultatem vize

animum defpondere, fed fperarein

Domino , qui non invitaretad Reg-

num íüum in primis querendum ,

Ü

^j

nifi paratus effet auxilio füo poten-

tiffimo nosadjuvare,

Aggredereigi-

Nullus

tur magno animo iter vitz.,

eft híc deliberationi locus,

Nam fi

magnus fefe offertlabor, majus om-

nino (efe offert prsmium: & fi ma-

W

Alv

gnz funt vires hoftium,qui impediunt,

major eít potentiaejus , qui adjuvat,

DEI,

Et fitam multi omnium zta-

! dU

tum & omnis fexüs potuerunt per vi-

am hanc ad Regnum pervenire, curtu

non poteris per viam eamdetn perve-

iCO'*L

nire? Illi enim non íaxeiaut ferrei e-

]

tant,

-

(

64

De eterna felieitate,

p

rant, fed carnei , mortales , fragiles ; j

& ideó non in fe potuerunt , fed in

Domino DEO füo,

Cur igitur & tu,

(

qu;mvis debilis & infirmus, non po-

teris in Domino DEO tuo ? Projice te

TA

s5 eum , inquic S. Augufítinus, »we; se-

t] M.

tueres non fe [abtrabet ut cadas z projice

Tl

re fecurus , exctpiet te, C& adjmvabit. te,

Fidelis DEUS efít , fe ipfum negare

n

m

ünt

non poteft. Duo folüm à te requi-

At

runtur ; unum, ut firmiffimé ftatuas

gloriam DEI & zternam falutemtu-

nj d

am rebus omnibus anteponere: alte-

v D

rum, ut non in viribus tuis , nec in

M

laji

prudentiatua, fed in DEI omnipoten-

tia & infinita charitate confidas. Hxc

^m d

fT

duo íi veré przftiteris , efficientur tibi

)

s

[

prava in diretla , CÀ afpera in vias pla-

*

;»

ii

4A5

5

& fervies Domino in latitia &

AA

A OUY

exultatione, & cantabis i2 v;;s Do-

m

wz!]q

v

mini , quoniam magnaeft gloria

M^

(

Domuimi,

Ws

lg

«Q92) o ($t»

rt

[

ii

U

f.

i

DE

tflny,

—

3

M

«$5 6; 669

Türde

[

jl

li

DE ATERNA

! WE

il

Wmhw

!h

DEELICITATE.

M

lil

SANCTORUM

Al g

SUB NOMINE

Civitatis DEI,

LIBER SECUNDUS,

D

CaruTt l.

De pulchritudine Civitatis DEL

E

X

Z

"

-s

V'p

D

(C-»

P^ Loriofa 4d;ff4 fünt. de te Ci-

j

;

l* t

P(

N

(bd vita: DEI; proptereàcon-

tltn

2

k cupivi & ego decorem

/i

tuum, meditando ütcum-

que per fpeculum in enigmate vide-

ii

re.

Atque illud primum omnium

]U

confiderandum occurrit , cur San-

MMMD

&orum felicitas , quz Regnum cz-

ii

lerum ín Scripturis fan&is dicitur,

dicatur etíam Civitas DEI. Et illara-

tio mihi effe videtur, quoniar ficut

Regnum dicitur ob amplitudinem ,

fic etiam — Civitas dici meretur ob

venuftatem : potuiffet enim aliquis ,

cum

W

"

[

66

De aterna felicitate,

jl

cüm audit Regnum latiffimum atque :

vafliffimum , fufpicari in eo multa

1

loca deferta & fquallida , folis beftiis

1

joat

pervia, montesincultos, valles filve- |

ytli

ftres , rupes inaccefías , denique du-

!

l

l]

meta, prxcipitia , &alia id genus. ;

[

Sed quoniam ommnis hzc infelicitas

loneiliimé abeffe debet à felicitate

M

San&orum, ideó Spiritus fanctus in

$cripturis füos admonuit , Regnum

cxlorum fimile effe pulcherrimze &

l

ornatitlimz civitati ; & quamvis latif-

fime longiffiméque pateat , totum ta-

men ita nitere & fplendere, ut civitas

(

frequentiffima & opulentiffima folet.

In civitatibus enim,prafertim majori-

(l

bus , vifuntur templa ornatiffima , pa-

1

latia füperbiffima , horti amoniffimi ,

fora ampliffima , domus frequentiffi-

mz, fontes, columnz, pyramides, obe-

lifci , theatra, turres, officing om-

nium rerum adufüm humanum uti-

Jium.

Quz fpecies effet Italim , fi

"l

füblato fíterili Apeonino tota ful-

geret ut Roma , non qualis nunc

€ft , (ed qualis füb Augufto Czfare

*M

"

erat;

Mf

67

Liber fecundus,

erat, qui eam ex lateritia marmoreara

UY

reddidit ? Et quàm formofía fuiffet

,

WM ! VTFJP

olim Syria, fi tota fuiflet, qualiserat

Imlms,ujïä

Jerofolyma pauló anté quàm à Roma-

«Sqm;L

) i

nis everteretur ? Deícribit enim eam

L

N

u

Jofephuslib. VI. De bello Judaico, ue

omnino ftupori fit magnificentia Ur-

J

bis illius, de qua non fine caufa canit

Propheta, Gleriefa di&la [unt de te , cz-

vitas Dei ; & tamen nondum pervene-

rat ad eam eminentiam, ad quam poft

Davidem & Salomonem Herodes ma-

HOUI

nusillam evexit. Quàm autem pra-

]

clara fuiffet Chaldza, & omnis Affy-

m

Vil

ria & Mefopotamia, vel potiüs Oriens

MAUME

!

totus , fi Babylon civitas omnem

illam mundi partem moenibus fuis

t 400152

complexa effet ? Sic enim de ea

AA

fcribunt Plinius lib. VI. & Strabo

j

[

j

Wbs

lib. XX. ut incredibilis videatur ejus

i n

7

magnitudo & puichritude; EX quo,

Dum

feptem miraculis mundi Baby-

T

M

lon civitas unum effe memoratur.

TU

Quilis igitur erit Civitas illa czle-

v a

flis, fuperna Jerufalem, quz totum

d C

occupat Regnum cxlorum ? Id eft,

(-]Uæ

n

68

De dteyna felicitate,

qu facit, ut Regnum illud regnorüni

g J

!- m'!i"»'y: A

omnium fmaximum ita fplendeat ac

j

W(JWA

fulgeat , ac fi effet totum üna civitas

pulcherrima & ornatiflima, nusquam

PLIL

lil

k

inanis , nisquam deformis, nusquam

i.

N

vilis, nusquam inculta, nusquam

E

horrida.

Cerié talis eft Civitas fu-

J!f' M

(

perna, ut nemo de ea ferió cogitet,

quin in cupiditatem tzntz rei conti-

h,

huó exardefcat: Et nemo veré exar-

)v

deícat ; quin continuó reli&tis omni-

/

kmor

buseam requirat, &pnunquam quief.

gtl Q

i

€at, donec eam inveniat, Audi quid de

illa Civitate dicat Tobias fenior in

s

fpiritu exultans & canens: Lace fplen*

d

j

W

——

dida fulgebis , €$ omnes fines terra adora-

Puut te, Part« jemfalem ex fapphiro ej

aT

fmaragdo adificabuutur , €À ex lapide pre-

D7

[

tiofo omuts circuitus murorum ejus ; Ex la-

rd

,

piíde candido €$ mundo omnes platea ejus

flevnentur, €À per vicos ejus Allelnja canta-

*:»'Al:auh

W

bitur, Ex Tobig concinit fanctus Joan-

nes in Apocalypfidicens: Er erat fira-

u

&nura muri ejus ex lapide jafpide: Ipfavero

Tij

Civitas aurum mundum fimile vitromundas

(n

Et fundamenta muri Croitatis omni lapide

pren'a

T.

e

E

Liber [ecundus.

69

M

1

Wi D) f!

I

l]

[ pretiofo ornata:. Et fingula porta erant ex

,

(

j

um

ï /ïngulz)s margaritts : Et platea Civitatus

Atl

| Anrum mundam,

Neque yeró cleftis

10

N

^

ii

* Jerufalem ver& ex auro & lapidibus

| INf

pretiofis, quales habenturin terris,or-

nata cernetur: fed hgc ita dicuntur,

utintelligamus, czleftem Civitatem

IT

tantum przftare terrene, quantum

aurum przftat luto , & margaritz ía-

E«

xis, & ftelle ]ychnis, & íol facule , &

VN

gxlum terrx, & mortalibus archite-

€&tis immortalis opifex Deus,

Sed

W

quia de pulchritudine omnium par-

I)

h MV

tium Civitatis Dei pauló infrà dictu-

ul

ri fumus , nihil htc addemus ampliüs,

iil

—

iif ,j,ï//i;r;,?

GAPUT 4f

u

hn

L

li

De concordia (& pace Civita-

DT

£5 Dei,

7)

LrEnA caufa, cur Regnum DEI

)

A

dicatur etiam Civitas DEI,

[

illa effe videtur , quia regnum con-

j

i

tinere . folet. multitudinem . propé

[

M

infinitam gentium diverfarum , lin-

IT

mr;i ,

guis, moribus, legibus inter fe di-

]

ftincta

fin)

lr/(i

70

De aterna felicitate,

!

j

ftinctarum, ubi multi multos ejusdem /

(tit

Regni numquam viderunt, multó

ll

minüs cum eis amicitiá juncti fünt;

"

210 f0f

Civitas veró folos continet cives ejus-

4]

dem lingue, & morum eorumdem,

ii

& qui legibus iisdem & con(uetudi-

ijrt

j

nibus gubernantur. Idem igitur dici-

(

tur Regnum, & Civitas, quia Regni

I

cxleflis habitatores, quamvis plurimi

fint, & numerari vix poffint, &u:lo-

quitur fanctus Joannes , ex omnibus

|

lj

y

(

uuelt

gentibus, & tribubus , & populis, &

N

W

j

linguis fintcongregati; & rurfum ex

Angelis, Archangelis, Principatibus,

uT

Poteítatibus , Virtutibus , Domina-

tionibus, Thronis, Cherubim , &

!f

Seraphim conítent, qui multó plures

quàm homines funt , & non genti-

bus, & populis, & linguis, fed na-

T

l

turz diverfitate, ideft , fpecificá dif-

ferentiá finguli diftinguuntur :tamen

funt omnes veri cives, concordes;

unanimes, & unicá ac folá charitatis

lege reguntur. Itaquefuünt omnes cor

unum, &fípiritusunus. Et quia cha-

li,

ritas odio, invidentie, contentioni-

bus;

Q

7 f,]

1l

)

Liber fecundut.

7I

U]W hW

bus, & difcordiis, rixis, aliisquepec-

Bu

Tif

catis & vitiis contraria eft: Ideo ab

UY

/ fkw

illa (an&ta Civitate Jeru(alem procul

abfünt irz , rixz, contentiones, invi-

i

diz, & fimilia ; & fola chariras re-

f

gnat, & cum ea juítitia, pax, & gau-

dium in Spiritu fanéto.

Fa&um eft

Dd

quidem ab initio creationis rerum

prelium magnum in c«lo inter Mi-

chaélem Arcbangelum & draconem:

vI Bf

fed Archangelus Michaél & Angeli

pl

ejus , qui in veritate fteterunt, & Do-

j

mino fuo fidem & obediéntiam ferva-

[

4

QUf .ï

l

verunt, de dracone & Angelis ejus,

,

qui in fupcrbiam erecti ab ipfo com-

muni Do:ino defecerant, viCctoriam

reportárunt ; E projetlus eff draco ile

magnus , ferpens antiquus , qui vocatur

diabolus €9 fatanas , qui feducit unver-

Jfim orbem ,. €9 prajetlus. efl in terram.

Ab illo tempore Civitas fancta Jerufa-

lem cxleftis pofuit fines fuos racem;

nec audita eft in ea tuba bellica ; ne-

! queaudietur ultrà usiue in xternum,

* ^ Quid ergo dulcius , quid felicius

?

[]

Quibus nota funt

emem'f:fï hac Civitate

^

mala

jj

j

J

92

De aterua felicitate,

ll

,

mala bellorum, depradationes, cx- !

] &C]h

des, raping, incendia , facrilegia, ij

"t

|

facilé predicare poffunt , quanta fit

jucunditas & am«enitas pacis,

Sed

']D

25

omiffis publicis bellis, quis eft , qui

in civitate fua, imó etiam in domo

[l

fua, nonfitexpertus, quàm fit ama-

rum verfari cum iracundis vel afperis

hominibus , qui omnia in partem de-

!

teriorem interpretantur ? Difrede ab

$niquo , €$ deficieat mala abs te , inquit

Y

Üj

Ecclefiaflicus, Sed quó ibimus,ubinon

inveniamus iniquos? Et fi ubiquein

N

yeniuntur iniqui , cerct in omni lo-

co comitabuntur nos mala, dum fu-

t

mus in hocexilio. Audi quid idem Ec-

fu.

clefiafticus dicat de uxore rala: Com-

Ó

morarsi leoni $. draconi placebit , quam

M

babitare cum muliere nequam, Ex fi focia

J

vite propter nequitiam vertitur in

if

leonem & draconem, quantis ango-

UT

ribus expofiti funt plerique morta-

H

les? Ornes quipie volunt vvvere in Chriffo

Jefn , perfcentionem patientur , ait Apos

N

Ítolus.

Quàm infelix igitur eft civi-

Q

fs

tas mundi hujus, in qua neceffe eít

b i

adver-

a

L

"ls

!l

Z:-'äer Jfeeundas,

75

ldfp l

Yi

AR f

l

adverfarios pati , & bella gerere?

,

[

1

!

1 Nam fi pius effe velis , perfecutionera

Il

1

bominum patieris: fivolueris impius

i j

]

W l

]

effe,ut perfecutionem homínum fugias,

incides in iram Regis altiffimi atque

It

"I

omnipotentis , qui te períequetur ,

& vivum mortuümque maCabit , cu-

LY

jus irz refiftere nemo poteft,

Infe-

lix & funeftaregio; in qua nemo bel-

lum , nemo perfecutionem fugiet , ne-

Jl

l

mo pacem veram inveniet.

Quin

igitur toto corde diligimus & lauda-

n

mus civitatem czleftem , à qua fola

omnis perfecutio abeft, &in qua bel-

la nulla , nullz inimicitiz , nulle rixe

OCUA

lf

locum habere poffunt.

Pl

( APU

III.

415

l

Al

a lr

De libertate civitatis DEIL

MAT

Énr:A caufà, cur Regnum DEI

Civitas apelletur, illaeft , quia

ii

regnum formam habet monarchicam,

ar

quz libertati opponi videtur; & ta-

men cives.celi-.omnes liberi funt ,

j

[

T

& mater noítra;qux. für(um eft, Je-

;('..'n

|

rus

I

j/

li

De eterna felcitate,

]j

ruízlem , libéra eft , ut Apoftolus

! uf:qn:/

ïnUS

Paulus fcribit ad Galatas

Qui be-

fl

Jld

atus Apoftolus fcit, quid loquatur ,

f*

4QUAt

cüm raptus fuerit aliquando in ter-

tium czlum, & in Paradifum , & ex-

u

|

K

ploratos habeat mores & jura Civi-

tatis.

Ergo cüm Regnum videatur

hf

jl

includere fervitutem ,

& civitas li-

m u

JH

bertatem ; Regnum illud Civitas dici

poterit , ubi, qui Regi ferviunt , libe-

wl

DL

u

TU

rifünt,. Eftautem in (an&tis habitato-

ribus celi non una & fimplex , fed

Primüm enim li-

multiplex libertas.

" t

d

ii

beri funt cives illi omnesà fervitute

li

Mi

il

peccati ; quia libertas prima,que fuit

f

injParadifo terrefltri, erat. poffe non

,

peccare ; libertas fecunda longé ma-

^

r

jor eftin Paradifo cxlefti, non poffe

peccare, ut fanctus docet Auguftinus

u

)

1

lib, De corrept. & gratia.

d

Alteralibertas eft à fervitute mor-

.

tis, fimilis priori

,

liber enim fuit

Adam in Paradifo terreflri, ut. poffct

Msl

r

non mori ; liberi funsfilii Adam in

m

Paradifo celefti, ut non poffint mo-

r Neque miretur aliquis, quódli-

t

At t

ber-

j

Dl

*4f4h:;?4!,,

nUI

h?

l

Liber [ecnndus,

p2

:F;r:

!

.

f

i

bertatem ponamus in eo,quod eft

1 n

non poffe aliquid facere ; fiquidem

non poffe peccare, & non poffe mori ,

indicant eminentiam libertatis à fer-

vitute peccati, & à fervitutemortali-

tatis.

Qui enim nón poteft pecca-

re,non íolüm liber eft à peccato ,

M

fed etiam tam longé abeft ab ea fer-

vitute , ut certusfit ac fecurus, num-

quam in fe prevaliturum effe pecca-

tum : & qui non poteft mori, nonfo-

K

Mi

n

lüm liber eft à. morte, fed tam longé

abeít à morte, ut certusfit ac fecurus,

l

)

numquam ad fe mortem propinquatu-

T

ram : quá libertate folus DEUS na-

turaliter gaudet, dicente Apoftolo,

l

[

[

Qui [olus babet immortalitatem, Quam-

vis enim Angeli & animz ratione

LA

proditz dicantur naturaliter immor-

tales , quia non habent principium

corruptionis innatura fua; tamen po-

? 0

teft Deus, qui condidit , etiam occi-

m [

dere,

Sed certi funt ac fecuri ,ut di-

lu

T

ximus, Angeli & homines beati, fe ne-

que peccaturos, neque motituros, ac

sf

u

" L

per hoc liberrimos effe à fervitute

Da

pec-

A

.

76

De aterna felicitate ,

If

*

peccati & mortis

*

quz eft participa-

j P

4

tio honorificentiffima libertatis di-

M 5

» 00

vinz.

j

'Tertia libertas eft à neceffitate, eí-

ue multiplici.

Nunc enim neceffe

habcnt hominefmortales comedere,

M

bibere, dormire , laborare, nuncfta-

nv

re, nunc ambulare, nunc jacére, At

!

San&i inczlo nulli neceffitati funt ob-

"

,

noxii, fed ab omni neceffitate liberi,

(

quz eft libertas gloriz filiorum DET,

Apoftolus in Epiftola

de qua loquitur

dul

ad Romanos.

Quanta fit hzcliber-

tas , teftari poffunt primó viri paupe-

!

res , deinde viri fpirituales, tertió viri

divites, &amici hujus feculi, Homi-

nes pauperculi quantum laborant ,

ut

cibum & potum, veftes & lectum , &

alia neceffaria fibi & fuis provideant ?

Y

& quàm ingentes gratias haberent &

agerenteis, qui fe ab hac neceffi-

tatis fervitute liberarent ? Nec de-

funt, qui ad furta. & latrocinia, vel

alias malas artes pertrahi fe finunt ,

1]

ut neceffaria vite Ííubfidia fibi con-

CO illp

quirant : dicunt epim cum villi

T

iniqui-

!

F!]ftf!m':! !

Liber [ecundus, -

77

126

ia

iniquitatis in Evangelio : Fodere se»

ü

valeo , mendicare erube[co z [cío quid fa-

ciam , fraudabo dominum meum , id

uï.,'

eft furto vel rapinà liberabo meàfer-

vitute neceffitatis.

Sed hoceft inci-

1

4 (

dere in fervititem longé graviorem,

videlicet in fervitutem peccati, &

diaboli, hoftis generis humanilongé

teterrimi.

Viri fan£ti, qui rebus cz-

leftibus inhiant , grave onus exifti-

[

fU

mant fervitutem corpus

curandi ,

ii

l

quod multisindiget, &imagnamtem-

i

J

T

poris pàrtem rebus long& melioribus

furatur.

Scribit Eufebius in Hiftoria

"

Ecclefiaftica ex Philone , primos Chri-

1

j

flianos Alexandrie in ZEgypto füb

I

Ma:co Evangelifta degentes , adeó de-

le&ari folitos czleftibus meditationi-

inl

g

bus, ut cibum nunquam fumerent ,

s

nifi poftfolis occafum , ut fic totum

diem, & magnam noctis partem ftu-

hss

ll

diis cxleftibus darent , & vix no&tis

ree

n

particulam corpori reficiendo

linquerent , aliquos tamen per to-

tum triduum cibi corporalis obli-

vifci folitos

.

2

aliquos etiam per fex

3

inte-

p

F

78

*De «terna felicitate,

Jl

integros dies, ^ Atquehoc ipfüm mul-

)

T

tis fan&tis Eremitis pofteà commune

L

fuiffe. teftantur Joannes Caff;ianus in

Collationibus, & Theodoretus in Hi-

M

T

jt

ftoria religiofa.

Itaqueiftis omnibus

graviffim;a videbatur fervitus necel-

jl

lj

fitatis corporalis , & cum Apoftolo

gl

J

clamabant : Zefe//x ego bomo , quis me

if

liberabit de corpore. mortis bujus ? Porró

civibus hujus mundi prafertim divi-

i

Ài

h

r

Vf

tibus, non eft ingrata fervitus ifta ne-

f

T

ceffitatis : fed tamen fi fiperent, gra-

viflimam ipfi etiam judicarent. Sapicil-

n

lis cibus &potus, & dulciseft íomnus

TO

in molli culcitra : fed (imodumexce-

Aiau g

x

dunt, replent corpus fuum morbis ,

qil

..nw

]

ad quos repellendos amaras potiones

1

fümere, & dolores non levestole'are

l

TU

coguntur.

Deinde oportet eos, ve-

i!)xlll

J

lint nolint,vel camDeo inimicitias ge-

rere, & iram ejusgraviffimam (ütinere;

1

vel cum carnis concupifcentia pro tem-

AMun

j

perantia & fobrietatepugnare , quod

bellum fine dubitatione. laboriofiffi-

mum & periculofiffimum effe. fo-

14 QU

let, . Magná igitur & moleftiffim ne-

Àj

cei-

L

Mw:)

Liber [ecundus.

9

Wïhccip.üL

[

ceffitate liberantur & pauperes & di-

in

li (Qy

Qj

Jf

vites, & probi & improbi, cüm à fer-

Fz;

vitute miferz & multiplicis neceíli-

tatis liberantur.

"i W/f:

Quarta libertas eft à lege , & pre-

ceptis. . Juflis enim non efilex pofita;

L.]

fed injuftis , ut Apoftolus docet in

17

Jj

Ep. 1. ad Timotheum. Nulli funt au-

tem magis jufti quàm Beati , qui funt

in juftitia confirmati , neque injufti

fieri poffunt. Verum quidem eft, ju-

ftis in hoc mundo degentibus non effs

pofitam legem comminantem & pre-

mentem , quia fponte fuà & libenti

animo obediunt legi: 'l'amen negari

]

!

(

[)]

non poteft, quin fit eis pofita lex di-

rigens & obligans ad faciendum,quod

:

lex jubet, & fugiendum quod lex pro-

hibet. At jufti, qui fruuntur liberta-

[]

te gloriz filiorum Dei, nullá indi-

gentlege , cüm in Verbo videant

")

omnpem juftitiam , & confirmati in

charitate perfecta nequeant à Dei vo-

Iuntate declinare.

Magnum bonum

.E

L

efthzclibertas, quzx ab omni follici-

tudine liberat, & omnino contraria

D 4

eít

Wil

$o

De aterna felscitate,

.,

fh

eft captivitati & fervituti infelicium

P

illorum, qui ligatis manibus & pedi-

bus projicientur intenebras exterio-

3 1;;]'.76."'

)

res, & in caminum ignis , ut nec to:

Hm

lerare nec fugere tormenta illa pof-

fint.

Et tamen nemo hominum eft,

(

quem non oporteat alteram ex iliis

tam contrariis fortibus fübire, Sedita

plerique excecati funt fumo prafentis

"

honoris, vel pulvere terrenorum bo-

norum, ut ifta non videaunt, neque

confiderent , donec repentinus fuper-

veniat interitus , & oculos aperiat

poena , quos clauferat culpa.

j

T

*

CGAPVE-- BA

3

De fitu cf forma Civitatis Des,

Epb nos ad

Civitatem cxleftem

revertamur ; & fitum, formam ;

fundatmmentum , portas , muros ejus ,

& plateas «um attentione confidere-

Situs eft in montibus fanctis:

Inus.

N

fic enim legimus in Píalmo: Fzz-

damenta ejus in qnontilut fautlis.

Cui

confonat fanctus joannes ity Apoca-

[

]ypüs

i

| feiirfw,,

Liber [ecundus.

81

i

J Jm

jj

lypfi, cüm ait: £z fzflulit me in [piri-

l

tuin montem magnum € altum , €8 oflen-

[2

fä, fp

;*WJ [

dit saibi Crvitatem [antlam, | Situs au-

tem civitatisin monte , tum ad aéris

1

[

i

falubritatem , tum ad munitionem

í

utilis effe folet.

Qui funt autem

montes altiores cxlis? Et quis eít

il

mons fuper omnes montes exaltatus,

nifi celum czli , de quo cecinit Da-

vid: Ce/um celi Domino? Hic eftmons

ille, ad quem fufpirabat idem Pro-

fpt

pheta, cümdiceret: Qu afcendet 1a

:'los ii

montem Domini, aut quis flabit ín loto

j

—

Jantto ejus ? Et à quo auxilium implo-

rabat & exípectabat , dicens: Levavi

,

eculos gmeos 22 maontes , unde veniet auxi-

lium mihi, Ytaque fitus Civitatis Dei

W':];()

tam eft fublimis, ut omnino tranfcen-

t

dat omnia , quz ullo modo pacem &

Jf

l

quietem civitatis perturbare poffent.

Altior enim eft, quàm ut ad eum per-

veniat pulvis & lutum, fpinz & tri-

buli, morfíus ac venenum beftiarum

4

terrz, altior quoque, quàm ut vapo-

Q

res & caligines a&ris , grandines &

tenitrua , ignis & fulgura illam ex-

ter

j

Jir|

$2

De aterna felicitate,

(l

terreant , deniquealtior, quam ut vo-

four

lucres illa immundz & rapaces, quas

Yutm [O

Apoftolus ad Ephefios fPrrztualia nequi-

U

ql

tie 12 caleflibus appellat , ad eam ullo

modo pertingant.

Forma Civitatis Dei quadrata eft:

fic enim loquitur fanctus Joannes: £

ni

Civitas 1z quadro pofita eff , €3 lengitudo

&jus tanta efl, quanta CÀ latitudo. Hoc ve-

ró nihil aliud fignificat, nifi admira-

:

bilem perfectifhmámque juftitiam ,

quz in illa Civitate viget, ubi nihil

(j

eft iniquum, nihil diffonum, nihildi-

ftortum. Sic explicat fanctus Augu-

$d

ftinus illud P(almi, £Mirabile iz equitate,

l

id eft , in juftitia.

Et fané mirabile

proríus erit, videreincolas Civitatis

ilius plané innumerabiles , atque

lu

omnes liberrimo arbitrio praditos, &

K

tamen in nullo eorum per omnem

UW

1

sternitatem quidquam poffe notari

diftortum , neque ia opere, neque in

l«

verbo, rieque in cogitatione.

Ver&

E

(

igitur. Civitas illa in quadro pofita

eft, ut latitudo nec in modico exce-

T

J

dat longitudinem, neque latitudinem

';JC ('h

longi

l

l

At

Liber FCZ:M&&L

/

$3

:hü Qu

4 li)

H

Iongitudo.

Quamvis poffit ettam

quadrata ifta figura fignificare , latitu-

h

lj

u(, Á

dinem bonorum czleftium «qualen

df

effe longitudini; quia ficut bonorum

copia erit infinita, fic & duratio eo-

j

[

rum erit infinita.

Latitudo enim im

Scripturis ad multitudinem rerum,

longitudo ad durationem ejusdem rei

accommodari folet. Sic in libro tertio

Regum dicitur multiplex fapientia

d

Ti

$;lomonis, latitudo córdis, ficut are-

^

naquz eft in littore maris: Et in Pfal-

j

mo nonegefimo dicitur temporis du-

[Av u

V

Erit igi-

ratio , longitudo dierum.

tur in Civitate Dei noflri tanta lati-

tudo, quanta & longitudo ; quia ibi

Ti

l

dl

eritimmenfitasbonorum cum eorurmi-

dem bonorum azternitate conjunéta,

Addit pauló póft fanctus Joannes, al-

j

titudinem quoque Civitatis tantam

Tl

effe, quanta eft latitudo , ut omni

[

ex parte quadrata fit. Civitas , quia

] i:n

videlicet bona czléftis Jerufalem non

Jl

d

folàm erunt plutima -& fempiterna ,

Qu

fed etiam nobiliffima atque celfifli-

a. Neque mvltüm refert , quód

Vitru-

lir|

34.

De aterna felicitate;

«-Tpm

Vitruvius & .Vegetius non pro-

"

bent in civitatibus fitum quadra-

tum:; Nam illi de civitatibusloquun-

i

tur, qu& timent hoftes; Scriptura

w

veró fancta de Civitate loquitur, quz

pofüit fines füuos pacem ; & ad quam

r

propter fummam altitudinem , ma-

j

lum non poteft accedere , ut fanctus

Propheta cecinit.

CAPVT. V.

iv

De fundamentis c portis Civitatis

ï

DEIL

Onxo fundamentum Civitatis hu-

fj

P

T

jus, ejusmcdi eft, ut ipfa fola funda-

mentum habere meritó dici poffit. Sic

enim loquitur fanctus Apoftolus in

Epiftola ad Hebreos: Expetlabat enim

f

fundamenta babentem Civitatem ,. cnjus

artifex €3 conditer Dens, Keddit enim

E

Apoftolus rationem , cur Abraham

non zdificaverit in terra promitfionis

civitatem , aut domum, fed habitave-

ritin ea quafiperegrinus; Caufa enim

il

eft, quia intelligebat, terram illam

*hM»

promiffienis fuxife figuram quandam

li

AU

maja

l fdi(iuz(;

- Liber fecundns,

8j

n

]gtriu

m

"'y majoris terrz promiffionis; & ideo

nolebat domum velcivitatem peritu-

NU

ram zdificare , quia expectabat Civi-

X

j

tatem flabili fundamento innixam,

i

cujus artifex & conditor eft Deus. Ita-

que fola Civitas czleftis fundamen-

1:

tum veré & proprié habet, que à Deo

lj

«dificata in ternum durabit : Civi-

——

tates, quas edificaverunt homines;

Cain, Nembroth, Ninus, Nabuchodo-

J

nofor,Romulus, & alii,quód (zpé cor-

AL

ruerint, & quód in confümmatione

mundi funditüs delendx fint , fatis

N

oflendunt, fundamentum non habuif-

j

D)

fie

Íe. Hinciatelligere poffumus, quanto

l

vf

uf

fapientiores nobis fuerint illi Patriar-

hbl i

chz, qui cüm duplo ampliüs viverent

l JJI D

quàm nos vivamus , & per aliquot

4im, !t

annorum millia expectaturi effent;

antequam in Civitatem czxleftem in-

T

troirent:; Tamen neque civitates, ne-

que domos zdificare dignabantur ;

fed in tabernaculis, ut hofpites & pe-

AU

regrini , habitabant , certa & viva

n

fide & fpe tenentes , hábituros fe

nquan,üþ

ef[e Civitatem «ternam in calis ; &

bl

qua

y

$6

De aterna felicitate,

yi

quz in terris funt , brevi omnia rui-

(

tura, Nosautem, qui breviffimo tem-

f

iM

L

l

pore vivimus, & poffumus , fi volu-

l Mfs (

mus , ftatim à morte czlcftem illam

t

& beatifi mam . Civitateni intrare ;

n

fic laboramus in extruendis & ornan-

dis «dificiis in terris, quafi aut num-

If

quam morituri effemus , aut Civita-

l

tem cxleftem non expectaremus. Cer-

té in hac re non fideles Patriarcbas,

j

fed infideles ethnicos imitamur ; &

tamen Chriflizni fumus , & fcimus

:

1

il

Chriflum & Apoftolos nullam in ter-

ris neque civitatem , neque turrim,

m

ac ne domum quidem habere, nedum

l

zdificare voluiffe

Nectamen repre-

hendimus Principes fzculi , quamvis

Chriítianos, qui novas edificant ci-

M ä,Il !

vitates ; neque privatos homines,

qui domos fibi & fuis commodas

extruunf.

Scimus enim , Davidem

)

Regem pium amplificaffe civitatem

Jerufalem , & in ea fibi domum re-

giam extruxiffe , ut Scriptura fan-

j

Scimus

€ta docet. in libris Regum.

j

*

W

eiam fandtum Ludovicum Regem

L

Fran-

l4

Ts

Liber feeundus,

87

1 bm*j hj

Francorum in Paleftina fumptibus

9'143&1:5?»

fuis aliquot civitates Chriftianorum

reftituiffe ; nec ignoramus , zquum

(dr

u

effe, ut Principes commodiüs & ma-

[

gnificentiüs habitent quàm homines

privati , & patricij quàm plebeij ; fed

modum requirimus, & exceffum da-

rnnamus; praeíertim quando privati

Regum palatia volunt , & Reges pala?

tiis non contenti, immenfas moles ,

quz oppida magnitudine adxquent,

d d AT

fibi extruunt: Denique nimium ad

00«

:*

ifta temporalia affectum, quafi in his

i

'fummum bonum fit pofitum , repre-

UT

hendimus & mundi contemptum,

10

atque humilitatem Chrifti laudamus,

Jam veró porte Civitatis dicun-

AUA Q

turà beato Joanne, loco citato , ex

yh

margaritis conftare; Murorum veró

d

t

ftructura ex lapide jafpide : Ex pla-

tea Civitatis, atque adeó tota Civi-

j/iti

tas ex auro mundo.

Quz omnia fi-

MVU

ld

gnificant . fanctam illam. Civitatem

t u

totam effe pretiofam,fed candidam, &

l

N

i

perlucidam ; Nam effe margaritas pre-

m eít;

wm?»'

t;ofas., & candidas, notiffimu

^

jafpis

7

,

88

De aterna felicitate,

n

jefpis áutem alius eft viridis , alius

candidus.

Sed ideó fanctus Joannes

1

ait: Er Iwmen ejus fimile lapidi : pretiofo

4

tamquam lapidi jafpudis , feut eryftallum,

addidit enim , freur eryflallum , ut indie

caret loqui fe de jafpide non viridi,aut

[

alterius coloris, fed candido , & luci-

Á

do. Sic etiam cüm plateas dixit effe

ex auro mundo , addidit, ficut vitro

mundo, id eft, tranfparente, & albi-

(

cante inflar cryftalli, Itaque tota illa

Civitas, five portas, five muros, five

1

plateas intuearis, pretiofa eft; nihil

(

vile , nihil abjectum , nihil cadu-

cum admittit; Et fimul tota candida;

Es

tota:perfpicua eft; quia nihil ibi

teclum , nihil claufum invenitur,

omnes omnia vident ; nulla ibi fü-

fpicio, nullus dolus, Atque hzc for-

taffe eft caufa , cur in eodem loco fan-

€tus Joannes dicat: Erporze ejms non

claudentur , quia nullz ibi funt tene-

brz, nulli fures, nullihoftes, propter

quos de nocte clauduntur fores,. Ne-

que hoc repugnat verbis Pfalmifte ,

quiinlaudem caleftisjerufalem canit:

Lauda

i

[ Mlt*f, [

Liber fecundus.

I

I!

T

!

^

89

)

Lasda .

e

re/alem. Dominum , quoniam

Vi

caz'formw; fc;w; pertarum tuarum, Nam

^/ni

tam Propheta quàm Evangelifta id

unum figaificare voluit, nullum effe

periculum fupernz lerufalem ab ho-

ftibus vel furibus. ilie hoc fignificavit

per fores femper claufas, ifteper fores

femper apertas : Siquidem ille per fo-

res femper claufas fignificavit, divi-

nam protectionem non permiffuram

unquam , ut in Civitatem illam Deo

A

t

"

dilectam ullus ingrediatur hoftis; ifte

fld ui

per fores femper apertas fignificavit,

B

N

t

adeófecuram effe Civitatem ab omni

L

incurfu malo , ut non fit opus claude-

te portas , nedum cuftodias. adhibe-

r

re,

Sed quid portz, quid murus;

quid platez fignificant ? Porte, &

IU

quidem femper patentes , fignificant,

T0

dari aditum hominibus poít Chrifti

paffionem

intrandi

in Civitatem

n

Dei, & Angelorum: Ipfe enim Chri-

A

ftus devicto mortis aculeo aperuít

li

l

eredentibus Regna celorum, Neque

Wi

;

eft una porta, fed duodecim , per

quas introire poffunt fideles in illam

Laïcmffïl'

i

Civi-

*

lr

99

De aterna felicttare,

!

Civitatem,

Sic enim loquitur fan-

p

(r

étus Joannes: 44b Oriente porta tres ,

J

M

LUA

€$ 4b quilone porta tres , €3 ab I Auflra

jnd

l(

porta tres , €2 ab Occafu porta tres..Non

j*

li df

enim foli intrant Judzi , ut illi fibi

ml

|

lll gl

fingunt ; fed omnes gcntes ab omni

1j

pirte orbis terrarum ; imó tam pauci

Qu

intrant Judai, ut pxné nulli compa-

v

!

ratione aliorum dici poflint. Sic enim

illis Dominus przdixit, cüm ait de

Centurione: ZVez inveui tantam fidem

D

i2 l[rael ,. dico autem vobis y quód multi

ab Oriente €9. Occidente venient, C$ ve-

eumbent cum Abrabam , €9 lfaac , €9. fa.

cob im Regno calorum , filii autem. Regni

ejicientur un. tenebras extertores.,

Et in

i

*

TUTT

parabola vinez

*

4uferetur à / vobms

MU

Regnum Dei, €8 dabitur. genti factenti

j

feutius ejus.

Et clariffimé apud Lu-

cam : Czm viderttis Jdbrabam , €8 lfaac,

[] j'acaä €$ omnes Praophetas in. Regno

Et venient

Dez , vos autem expelli forás.

ab Oriente , ab Occidente , € eMquilone ,

€5. duflro, €$ accumbent i. Regno Des.

Dicuntur autem effe porte tres ab

ompi parte mundi , & fimul omnes

duo

LU

Liber fecundut.

93

- gl

(l

M

«duodecim :

quoniam aditus patebit

II

i

non folüm ab Oriente , Aquilone,

)d

Occafu, & Auftro; fed à principio

"

n

Orientis, à medio Oriente , &àfine

4

Orientis , & fic de aliis mundi par-

l

tibus,

Nifi magis placeat tres por-

tas fingulis pardibus Civita'is cxle-.

ftis affignari propter myfterium Tri-

nitatis, & tres virtutes. maximé ne-

Vi D

ceffarias : illi enim. omnesà quatuor

mundi partibus intrant , qui innomi-

[//

ne trium divinarum períonarum bap-

)

tizati fidem , fpem , charitatem in fi-

nem u:que tenuerunt.

,,llyawïäc

CAPUT VL

p 4 1

De muro C platea. Civitatis

L

IXE

In.

Onno murus Civitatis nihil figni-

w

ficat aliud , nifi divinam cuftodi-

L

M

am,quz una íufficit abfque aliis vi-

gilibus , vel armis, vel turribus Civi-

'l/r'h "n

tatem illam cuftodire.

Fgo (inquit

p

TU

Deus per Zachariam) ero ei murus ignis

(^

1ncirckith , €$ in gloria ero tn medi:cjus,

ii

n) u

Admirandaíané promiflio. Ego.in-

»|

quit,

De aterna felicitate,

lir,

92

(

quit, ero mutus ignis in circuitu, ut

r,(

hoítes prohibeam: & ego in gloriain

j

medio ejus , ut cives illuftrem. Quafi

f

dicat, Ignie urit, &lucet : egoigitur

uram hoftes, illuminabo cives; fic ero

murus ignis in circuitu, & lux gloriz

in medio.

Quod etiam pauló poftex-

plicatfanctus joannes, cüm dicit; E*

Civitas non eget. fole, neque lnná, ut. lu-

ceant i2 casnam claritas DEHllumina-

it eam, € Incerna ejus eft Agnur,

Cla-

Ij

ritas DE! quafi fol illuminat mentes $

Agnus DEI Chriftüs, quafi lucerna il-

luminat corpora. Dicitur autem Chri-

L

ftus lucerna. non quód in nocte ficne-

"vt

ceffaria, fed comparatione divinita-

n n

tis: alioquin fi facies Sanctorum lu-

V I

cebit (icut folin Regno DEI , ut ipfe

-1'

Dominus ait apud Matthzum , quan*

to magis facies Chrifti , non ut lu-

cerna, fed ut fol primarius illumina-

AUA

bit Civitatem DEI? ac propterea fub-

W

jungit àn&us Joannes, quód nox

w

lw

non erit ibi, Reftat platea Civitatis,

nf

que comprebendit totum fpatium,

quod eft intra ambitum murorum.

^

Hac

q;

U

Wi u

Liler fécundus,

93

T

Tl Il H[

lj

$]

Hec veró eft communis habitatio cz-

Jeftium civium , quz tota eft aurum

d

ls

mundum , id cft charitas ignita & lu-

cida, que omnes continebit, & per

quam alii in aliis degent per affe-

éum purg dilcctionis: nec folàm alii

W

in aliis , fed omnes in DEO , & Dzus

in omnibus ; nam qui manpet in cha-

^ritate in. D EO manet, & DEUS in

|eo. Quodut fieret , rogavit à Patre

' Chriftus Dominus in zlJa oratione ,

quam iturus ad paf&ionem , Apoftolis

omnibus audientibus fudit;dicens: /Vos

proeis autem rago tantmy/ed CÓ pro eis, qui

per verbum eorum cyedituri fuut in me 5 ut

omnes unum[int, [icut tu Pater án me ,

h

€$ ego in te , :ta CÀ ipfi im nobis unum

!

)

fet.

O bestiffima Civitas ,

qua in

monte altifimo fita , aurá puuffma.

i w

frucris ; quz füper petram fundata

n

es, ut «terna firmitate nitaris ;

Ccu-

jus porte ut margaritz fulgent ,

l

!

& fempcr introeuntibus patent , cu-

AL

j

u

jus murus DEUS eft , qui te pro-

teCione fua fempet circumdat , &

i] [Wv

ut lapis ;afpls pretiefus exornat :

H

cujus

J

94

De etevna felicitate,

N

|

cujus platea charitas efít omni auro

lucidior, & omni cryftallo candidior,

quz omnes in fe habitantes facit effe

cor unum, & animum unum, & gau-

dioinenarrabili replet, & in sterna

u

pace conftituit.

Concupifcit , €8 defrcit

anma a in plateas tuas.

Quid e-

nim optabilius laboranti & gementi

in medio nationis pravz, inter falfos

d

fratres, &in ipf) mundo , quitotus

in maligno pofitus eft, quàm evolare

* w

ad loc:um dulciffime pacis,ubi fola

charitas regnat ? Qwando veniam , €3

apparebo ante faciem DEI? Quid enim

dulcius animze diligenti Dominum ,

quàm videre dilectum, & videri à

dileto & per nexum intimum &

jucundifhmum inhabitare , & inha-

bitari ? Audacia quidem intolera-

bilis effe videtur , ut pulvis & cinis

ad atria tua fufpiret , Ó Civitas fan-

€&ta; & audacia major, ut animula vi-

lis ad complexum fummi Condito-

nis afpiret : (ed audaciam iftam ex-

li

!

cufabit, qui eam dedit cüm Patrem

rogavit, ut omnes unum fimus , &

D MR "

ficut

Wi f't"m

Liber feeundus.,

9

WM ficut Paterin filio , & Filius in Pa-

tre, fic & nos in utroque unum fi-

Tnu:.

o

Qs ääääää

C OAUPUT W

De tewp!a Cioitatis DEL

h

ft adhuc aliquid quod requi-

SEd s

ram

usin Civitate DEIncítri tem-

] m

plum videlicet ad laudandum DEUM

Cibum & potum ad comedencdum &

bibendum : nam de veftibus non eft

m

Y t

quóod folliciti (imus,

e€1 enim ÁAdam

j

& Eva in paradifo terreftri veftibus

if

. non indigebant , multó minüs ege-

! d

J W

i

,g bunt San&x in Paradifo celefti , ubi

il $

amicti erunt omnes lumme ficut ve-

M

4 flimento.

Cibo veró & potu non

A;

r'^' f0]um Adam & Eva carere non

j peterant , fed neque Anegeli ipfi ca-

u wf

i

rent; dicente Angelo Raphade 1 Ego ci-

bo invifibili , € potu. qui ab hominibus

videri mou potefb , mtor,

FEt quidem

g (

2 lat

quod attinet ad templum, fanctus Jo-

.

L

m?ll*

a»nes fic loquitur in. Apocalypfi

Et templum mon vidi in ea,

Dominus

€91m

n

D]

96

De aterna . felicitate,

mpw

enim. DEUS omnipotens tesoplum . sllius

)

eft, &9 Jdgnus,

Quód templum non

J

J

viderit Joannes in Civitate calefti ,

n dl

l

mirum fortafTe viderinon debet :tem-

L

pla enim eriguntur in Ecclefia militan-

]

teob quatuor fines ; ut in eis ver-

M

dgardm

bum DEi fidelibus predicetur , ut Sa-

cramenta & (acrificia celebrentur, ut

5 ia

l

oratie publica deferatur DEO , & ut

l

(

M

/

laudes debitz cum cantu & letitia

Domino períolvantur.

Pradicatio

1UÍ

veibi DEI ceffabit in celo,ubi Ver-

i ïaxzïmwl

"i

T

bum ipfum Increatum manife(lé lo-

queturad omnes, &juxta pradica-

tionem Jeremize Prophetz, JVez doce-

Al

bit ultra vir proximum [uum , €8 vir fra-

trem [uum , dicens 5 Cogno(ce Dominum:

1

omnues enim cogno[cent me ATBIRITIO COTHTIS

J

u[que ad maximum. . Sacramenta quo-

que & (acrificia non erunt illic necef-

Íaria, ubi neque peccata. expianda e-

runt, neque figna requiruntur , ubi res

;

Ora-

fignificatz manifefté pacebunt,

tic, &laudes DEI hic in terris fiunt

l

in templis DEO facris , quoniam ipfe

Il

Lj

pollicitus eft oculos füos apertos , &

ercctos

"W

ul

fs

Libor [eeundus.,

97

ng»'r:('m I:ml

/

erectas in templo futurus: fic enim

", locutus eft ad Salomonem in libro fe-

. cundo Paralipomenon : Ocsli mei erunt

aperti , C aures emca, erella. ad orationem

€Jus , quim loco iflo. oraverit,

Sed cüm

in civitate cxlefti DEUS palàm videa-

tur, & audiatur abomnibus, non vi-

detur certé templum in loco illo

neceffarium,

Proinde facilé intelli.

L

gimus quod fan&tus Joannes ait: Ez

i ln

templuz uon vidi ia ea.

Cur igitur fu.

r

k biunxitz Dozizus enim

Dens omatpotens

LUC gegup

lum illius eft , €9. Aeans? Sitem-

m gt

lum in Civitate illa non requiritur,

j

!^ cur dicitur Deus ipfe templum Civita-

IKIQM

[j

L

/

7 tis illius effe, nec folus Deus fed eti-

;I,/ «:/ üm

M

am Agnus ?autquis explicabit nobis

" quomodo Deus & Agnus in cxlo tem-

i Qu

M

; pla dicantur ? & quem ufum habeat

j ï'ühgn

* templum iftud in czlo? Scripturarum

$!* fan&arum con(üetudo eft, ut una fen-

'

l

155/^ tentia aliam explicet ; & locus obícu-

,* rus-exalio clarioreintelligatur. Dici-

l

Mi

Ti

I.

;* turin Pfalmo nonage(imo : Qu babztat

QU m adjutorio Altifimi , 4n proteclione Des

!

" eeli commorabitu

a

"

"

r : quorum verborum

hec

!

r

De aterna felicitate,

99

" W[ '

hzc fententia efl: Qui per certamffidu-

r

.

1

T

ciam conj

ungitur Deo , is quafi facit fi-

at

bi domumin Deo , in qua tutus ha-

ïS

mal

bitet , & protegatur ab omni malo.

W

M

iM

Quod idem dici poteft delaude , & o-

i

j

ratione: qui erim per reverentiam in-

j

W

'E

ï7

(t

timam conjungitur Deo , isquafi facit

fibi domum in Deo, ut inea degens,

T

o

ficut oportet, oret, & laudet Deum,

Sic igiturin cxlo Dominus Deus om-

r

i

m

niporens templum eft Civicxatis fan&t,

^ünl[j[

quoniam beati illi cives attenti(fimé

cogitantes omnipotentiam Dei, & fic

w

perintímam reverentíam illi conjun-

&i , in ipfo habitant, & dignas illi of-

f

l

ferunt laudes ; & cüm pro nobis orant,

facillim& audiuntur. Siceriam quod

[

c(

attenté cogitant merita Chrifti , qui

n d d

ficut Agnus innocens tradidit femetip-

h

fum oblationem , & hoftiam Deo in

lt

odorem íuavitatis , illi per amorem

"l

intimé uniuntur, & in co tamquam

UT

LU

s

Jl

ln templo habitantes, orationes pro

L

nobis fundunt, fine dubio inveniunt

T

oculos DEI apertos , & aures ere-

II h

élas, ut quidquid pro nobis petie-

TiBl »

"0

dT

Liber fecundus.

*ï(ä*imm

29

rirt, impetrent.

*ed fiinezlo ad lau-

wlln j

des Deo dicendas , & preces pro no-

u

bis fundendas, beati illi cives in Deo,

Wt

& in Chrifto tamquam in temploha-

M

;f;

birare folent : quid nobis faciendum

eífet, quineque Deum , neque Chri-

l

nl

ftum videmus ? O utínam contingeret

"

nobis , ex magno utique dono Dei,

W

ut ad Deumlaudandum & orandum fíic

]

D

M

accederemus , ut antéperhumilita-

tem veram , & reverentiam füummam

ex confideratione altiffima majeftatis,

"g

cum Deo conjuncti , in ipío Deo

MY

tamquam ín templo facrofan&tiffimo

habitaremus !

fic enim fieret , ut

N

laudes, & preces , non ofcitanter ,

j

neque alia copitanres perficeremus ;

i

Atl

q

fed attentitfimé, & devortiffimé gra-

(

T

tas laudes Deo , & utiles nobis ac

Wci

fratribus noítris preces Domino of-

J MH[W

feremus ; & impleretur illud : Sacrs;.

uES

"

j

ficium landis bonorificabit sme s. € illie

j

i

Ser , quo oflendam illi falutare DEL

"n

Namlaudes divinz in ara cordis per

J

ignem charitatis in holocauftum ob-

n

h

at$, in odorem mirz füavitatis aí-

l1]

E2

cen-

;(";l

160

. De aterna felicitate,

*

[

cendunt : & illud nobis & noflris im-

!

Jä.e.»

;

'

[

petrant , ut iter nobis aperiatur per

[

"

cordis illuftrationem , ad adipifcen-

ni»

moniq

"

jal

dam veram falutem , quam prepara-

E;';l J

i

I

vit Deus diligentibus fe.

Quz om-

^H

]

nia. beneficia illi miferi perdunt, qui

4

divinas laudes & preces cum mentis

evagatione, & voluntariacordis ari-

ditate perfolvunt; & laborem orandi

& pfallendi cum ceteris orantibus &

pfallentibus participant , fed coníola-

«l & W

"u

tionem divinam , & czlefiis beatitu-

inis preguftationem minimé partici-

M

lil

ant,

b qeototopesespseqedede

CAP UT VHL

Uf

De cibo & potu Civitatis DEI.

Àm veró decibo & potu czleftium

h

J

civium hzc habentur in Apocalyp-

fi : Et offendit mibi fimvium aqua . vite

fplendidum tamquam eriffallum , pracedm-

In mediío

tem. de f(ede DEI C . Mgni,

platea ejus , €$ex utraque parte fiuminis

lignum vwite , afferens frutlus duodecim,

|

per enenfes fingulos veddens frucium fwm.z,

T

7

Liber fecundus,

IOI

IT

[

€ folia liges ad [amstatem gentium,

Vereor ne qui ifta audiunt , admi-

442

rentur parfimoniam victus civium fu-

pernorum , & exiítiment plura & me-

liora in hac noftra peregrinatione ha-

beri : híic enim nihil audimus nifi po-

ma unius arboris ad cibum , & aquam

fluminis ad potum , fed meminerint

qui hzc dicunt , in Paradifo terreftri,

115 Q1

ubi fine dubio melior victus fuiffet ,

(

quàm in hoc exilio , non fuiffe Ada-

Il

mo conceffa ad cibum nifi poma &

[

AUE

herbas, & aquam ad potum: & tamen

ea poma , & ille herbz & aquz , me-

;

Ws

liora erant , quàm cibi omnes, & om-

D]

nia vina hujus vite , &longé aclon-

H

lj

g* deteriora ligno vitz , & aqua vi-

r

va celeítis Paradifi.

In. hae valle

m

" 'ym

miferiarum omnes homines zgroti

fünt & fenfüm guílandi amaritudi-

!]

ne quadam corruptum habent ; pro-

n

ptereà ad naufeam , tollendam cibos

warios invenerunt : fed varietas illa

Cciborum ita naufeam diminuit , ut

"m

ii

morbumaugeat, In Paradifo terreftri

omnes homines fani fuiffent 5 & po-

m

E3

IRno-

j

102

Be aterna felicitate,

ii

morum illorum , &aquz illius ea fa-

,

lubritas & fuavitas erat , ut eos per-

fe&? alere & fanos confervare cum

»

&po!

(-l*

(uum]

incredibili dele& atione potuiffet, ut

j i

addamus , quódfine labore & (udore

gt d

€«ibum & potum abundanter obvium

cgili

habuiffent. Sed quidquid (itterreftri

Paradifo; aqua viva, &lignum vitz ia

i t

;L?,,gxuilat

Civitate Dei , non fünt cibi & potus

sommunes hominibus cum beftiis, ut

o

m

.'gi

"T

funt aquz &poma hujus peregrina-

m

tionis : fed tam eximia , tam grandia,

i

Wid

L

J

tam divina fünt, ut Propheta canat:

Inebriabuntur 4b ubertate domus tua. , €9

nv

porremte veluptatis tue petabis eos, — Ne-

u

d

itintl

que fünt cibiifti & potus res cor-

AT

porales , fed fpirituales & divinz ,

Aqua viva fapieatiz de qua legi-

mus: 44gwa [apientie falutaris. potabit

nüu

slium.

Et lignum vitz eft panisille ,

U

de quo idem dicit : Cilabir sss pane

qw

quta , CÀ imtellecius,

Nam , ut fanctus

:v

Auguftinus docet , in rebus corpora-

libus aliud eft cibus, aliud eft potus:

l

fed in fpiritualibus res eadem eft ci-

Fl

&us & potus; id eít, fapientia ;

five

AC

l

n Mm

Liler fecundus,

103

LT

five intellectus, vel intelligentia , qux

'nlm W j

idem hoc loco fignificant , cibus eft

n 7 i

quia nutrit , & potus eft quia fitim

LT !

reftinguit.

Quamquem poffet etiam

MUU

per aquam vivam intelligi fapientia,

per lignum vitz charitas. Namex

y

eodem Joanne in Epiftola fua prima:

ïif:ï&ämr;!

Qui nen diligit , tanet in morte. Et, Nos

Mi

feimus quoniam. translati (mmus de smorte

zib

ad vitam , quoniam diligimus fratres, Et

dT

veré acliones vitales fant tam intelli-

ii d

gere quàm amare,

Ergo potus San-

i hn

1

étorum in Civitate Dei e

bibere de

"ii

flumine vívo , qucd oritur à fonte

J

iydn, )

vitz , qui Deus eft ; frui videlicet par-

dUUTCIU

ticipatione fapientizillius, qua Deus

i i,

fapiens eft, qux fumma, altiffima, &

inenarrabilis eft. Et cibus eorum-

dl

lm u

dem Sanctorum eft edere de ligno vi-

li

zbfn

nb

tz , id eft, frui participatione amoris

[

illius ineffabilis, quo diligi poteft bo-

?i

r

nitas ipfa claré vifa, & quo diligit

L (J&C"'

Deus fe ipfum, qui eft infinitum bo-

l

i

!

!]

QQTJS

num. & fons omnis bonitatis. Quid

uimar

ifta fint , fulpicari ut cumque poffu-

m

mus, intelligere non poffumus , nec

L?

]

E 4

pote

104

De æt&m ];'el/.'citm'e,

N

poterimus , donec ad Civitatem il-

yta

lam venerimus. Quod autem fanctus

I

|

Joannes dicit, lignum effe ab utra.

f

* .fjl:xfü('ts

que parte fluminis, & fingulis menfi:

10

bus fructum fuum facere, metapho-

i, !

ricé iatelligendum eft , ut aliquo mo«

l

do per fimilitudinem rerum corpora-

lum ípiritualia. capiamus.

Voluit

5

beatus Evangelifta demonftrare arbo-

|

rem fummza bonitatis & fecunditatis;

quod ut faceret, defcripfit arborem;

quz i ad ripam fluminis , & tum

|

ex bonitate füua, tum ex continua ir-

u

rigatione fingulis menfibus fructum

fuum producat, non fingulis annis;

ut aliz folent. Neque vult fignificare,

unam tantüm effe arborem , fed mul-

tas cjusdem generis, quz ab utraque

parte luminis per mediam Civitatem

fluentis fite (int, ita ut inter unam

atque alteram arborem non magnum

fpatium interfit; & eo modotota Ci-

vitas frui poffit & aqux decurfu, &

At

arboris fructu. Bonitas arboris figni-

h

Bw

lo

ficatur in voce ligni vitze : foecun-

D.

ditas oftenditur ex eo, quod fin-

J

T

gulis

ij

n*

L

Liber. fecundus.

104

neg 1

I!

;

"h eulis menfibus novos fructus pariat.

l

""* XgInde fit , ut cives illius Civitatis

"à femper habeant fru&tus recentes &

ma:uros: Recentes ex menfe przfenti,

)

maturos ex proximé przterito ; num-

lj

quam marcides , numquam aridos;

numquam infipidos.

Quz omnia fi-

gnificant cibum & potum Beatorum,

id eft, (apientiam qua Deum perfecté

intelligunt, &charitatem qua Deum

perfecté diligunt, optimum effe, &

n

M

Il

numquam deficere. Quod addit idem

l

beatus Evangelifta de foliis illius ar-

boris ad fanitatem Gentium , hoc fig-

Rificare videtur ad nos-in hec exilio

numquam mitti poma ipfa ligni vi-

tz; fed mitti tamen folia quedam :

AU

que quamvis non adferant ipfamn vi-

tam eternam , tamen utilia fint ad

fanandos morbos noftros , concupi-

Ícentiam

carnis . ,

concupifcentiam

oculorum , fuperbiam vitz , & alia

id genus vitia, ex quibus omnes five

graviter, five mediocriter, five levi-

sgs terzgrotamus. Hzc folia funt verba

"

T

(Il

li

divina per Prophetas & Apofítolos

$

e

6

ioG

De aterna feiicimte,

f

de cxlo, id eft, ex divinarevelatione

tUf

)

ad nos allata. O quàm bonum odorem

fni

folia ifta fpirant,, fi quis habeat Spiri-

".

tum Domini ! Lege Prophetas ; lege

ditini

Píalmiftam, lege Evángelia, Jege Apo-

lJl

V

ítolos, Petrum , Paulum , Joannem,

j

Jacobum, Judam; omnia ifta folia fpi-

fijf

l:

rant humilitatem , charitatem Dei,

i

virginitatem, de quibus apud Philofo-

phos nulla mentio.Sed non mirum vi-

deri debet; quia illa fünt folia de lignis

j

Paradifi, ifta de lignis montium terra.,

j

Ergo, anima Chriítiana , diligenter

collige ifta folia : Fac tibi quotidie in-

de medicinam ; & ex foliis conjectu-

ram facito de fructibus : Et contemptis

filiquis porcorum, ad ilia que furfüm

funt poma vitz 2ternz ardenter füfpi-

ra, de illis cogita ; maneat illic femper

D

memoria, donec differtur przfentia.

CQ APBUI

AL

De fundamento myflico Civitatis

DEI.

!

Onfideravimus iítructuram unam

fupernz Jerufalem 3. nunc alte-

li

1

|

wuam

fb/m

Liber fecundnus,

107

| dl(lm ht

ram conf(iderabinius.

Civitas enim

L

A

non folàm complectitur. fundamen-

sJ

tum, portas, muros, plateas s fed

etiam caetum civium , qui pro diver-

fitate functionum dicuntur etiam ipfi

J]

vel fundam«nta ; vel porta , vel mu-

ri , vel alia generis ejusdem. Et for-

i

taffe magis proprie dicitur civitas

congregatio civium fub iisdem legi-

bus , quàm congregatio domorum

fub iisdem moenibus

Sic enim Tul-

Jlsif

lius loquitur in Somnio Scipionis :

s

Concilta eatá[que. bominum juve. fociati,

Civitates appellantmr.

De hac Civitate

celefti, qua conftat ex civibus, non

folüm fan&us Joannes in Apocalypfi

loquitur; fed etiam fanctus Petrus

in Epiftola fua priore , & fanctus

Paulus in Epiftola ad Ephefios. In

Apocalypfi legimus , in portis duo-

decim vifos fuiffe Angelos duodecim,

!

& infcripta nomina duodecim tri-

(aidi

buum filiorum Iíraél ; in fundamen-

tis veró duodecim fcripta fuiffe no-

J Vïj

mina duodecim Apoftolorum Agni,

In priore Epiitola fanéti Petri legi-

DL

]

E6

mus;

Jjn

10$

Be aterna felicitate,

at

mus: 4d quem accedentes lapidem vi-

vum , Ab bonanibus quidem veprobatum,

jl

à Deo autem. eletlum €9 bonorificatum ,

IQ,

(

j

H

& :pfi tamquam lapides vivi. faperadifi-

camizi, ln Epiftola ad Ephefios fan-

;

"T

u

étus Paulus fcribit: Erngo jam nen effis

bofpites &9 aduena ; fed effis cives Santia-

qu

ii

vum , €9 domeflici Des , fuperadificats [u-

DL

per fuendamentum | Apoflolerum €3. Pro-

ij

betarum . ipfo [ummo angulari lapide

.:,'W;,'W [

Chriffo e[z,

Primüm igitur Civitas

Dei profandamentis habet Apoftolos

"rmgl«:i )

li

& Prophetas , quoniam doctrina

L

Nnai

Apoftolorum & Prophetarum to-

hi

Initzium

h

tàóm fabricam fuítentat.

i

enim falutis fides efít : Fides autem

[/

revelata eft per Prophetas & Apo-

Ij

ftolos , five fcribentes, five pradi-

«antes.

Myfteria Trinitatis , incar-

;

nationis, Refurrectionis mortuorum,

Am

glorix beatz , fuppliciorum zter-

At u

norum , & alia qux füperant huma-

"p

(

nam rationem , ex Prophetis atque

1"(ï

M

Apoítolis didicimus , quibus Deus

i

ea revelare dignatus eft, Quamvis

L

autem fides non habeat locum in

Beatis;

tl

Mdl

^ Liber fecundus,

109

Wexm(,.æ

T

, Beätis, q

ui quod crediderunt vident;

*Ki?

ly Wit

nl

& quod videtur , non creditur, fed

Mij

fcitur, & cernitur: Tamen dicuntue

T

n t

Apoftoli & Prophete fundamenta C:-

[

vitatis fupernz

?

*

quia fides initium

M»/

eft falutis, ac per hoc initium beati-

Pa

tudinis, Sed quoniam fanctus Petrus

dicit, nos ut lapides vivos fuperzdi-

m

n

i"

ficari fuper Chriftum , & ipfe Apofto-

]us Paulus in priore ad Corinthios di-

fl

cit : Fundamentum . alind nemo potefl po-

14

NUA

nere preter id quod pofrtum efl , quod eft

Chrifius Jefas..- Ydeó unum eft funda-

p

mentum,&duodecim funt fundamen-

l

j

n

't— ta, utfan&tus Auguftinus docet in ex-

df

n

'f

plicatione Píalmi octogefimi fexti,

quoniamin duodecim Apoftolis Chri-

T fr:ä'-

ftuserat. Ipfe enim, fiveSpiritus ejus

"m

Mi

per éos loquebatur, & docebat. Au-

013;.8

DïNODI'-

di Apoftolum Paulum ; 24» experimen-

m 4

tum, inquit, queritur ejus , quiin me lo-

va'jfa

quittr Chriflus ? Audi Chriftum ipfum;

(

1i

Qui vos andir, inquit, zze andit, Et alibis

:

ii

]

INon Vos effis qui loquimini, fed Spiritus

d N

Patris veffri, qui loquitur in vobit, Neque

(

"

dubium cft, unum & eundem effe Spi-

ritum

Ml

1IO

De æt?rmz , fclt?itdt:,

li

D

ritum patris & filii. Ex quo etiam in-

19

"t

tell;igimus in duodecim fundamentis

"

ï;

AU

non íolos Apoftolos duodecim intel-

ligi, fed omnes illos qui prími ean-

J

dem fidem przdicaverunt ; alioqui

Paulusipfe & Barnabas & feptu:sginta

mim

jl

difcipuli qui non erant ex duodecim,

p

non pertinerent ad fundamenta: imó

nec ipfi Prephetz ad fundament:a per-

tinerent, & Apoítolum mendacem

(quod abfit) faceremus, qui dixit nos

fuperzdificari fuper fundamentum

LU

iV

"

Apoftolorum & Prophetarum.

Sed occurrit non levis dubitatio,

li

quomodo Chriftus poílit veré dici

furdamentum zdificij, cüm fit fum-

mus lapis angularis, ut Apoftolus lo-

»n

m

quitur ; & fit exaltatus in caput an-

guli, ut canit Propheta.

Quomodo

w

MV

enim poteft idem lapis fimul effe

At

fummus & imus, in fundamento &

in faftigio ? Sed fi quis cogitet ifta

effe vocabula metaphorica , non dit-

Vij

ficulter intelliget ob diverfías*fun-

&iones poffe uni perfonx convenire

contraria nomina, Siquidem non ío-

D

lum

'Wr!uücz, |

^

'Liber feeundus,

T1II

À

Atj

ï

làm Chriftus, qui Deus eft & homo,

fed quilibet Pralatus in Ecclefia fua

;01015 D

eft fundamentum & faftigium , quia

debet ut fundamentum fuüftinere pon-

dus zdificij, tolerare infirmitates

omnium, ac per hoc füb:fle omnibus:

Et tamenipfe idem debet ut faftigium

H

preffe omnibus , omnibus imperare,

& ab omnibus fuftineri.

Multo igi-

tur magis Chriftus Dominus poterit

ut fundamentum Ecclefiz ,

omnes

portare ; omnesque auctoritate &

virtute fua füftinere; & fimulutpofi-

tus in caput anguli, conne&Gere duos

parietes, & ex Gentibus & Judais

m (

unum populum conftituere , omni-

bus przefidere omnibus imperare.

[

t

)

CAPIT X

De porta miffica Civitatis Dei,

EQuirumn ut portas cxleftis Jeru-

falem . con(ideremus,

Et quidem

communis eft Interpretum expofitio,

per portas intelligi eosdem Apofto.-

"

los; in qua expofitione fecuti funt

,a:m u

fanctum Auguftinum in expofitione

Pfal-

112

De ateraa felicitate,

yrii

Píalmi octogefimi fexti. Sed beatus

] Lb d

t lt

Joannes in Apocalvpfi, cüm de por-

tis locutus eft, mentionem fecit duo-

n a

m

decim. Angelorum , & duodecim tri-

buum filiorum lfraél , quorum no-

3-,',':35*51 qu

mina fcripta effe dixft in duodecim

ld

portis CivitatisDei; Apoftolos eolo-

um i

"

ca ne nominavit quidem. Nec tamen

TE A

"C:Cd"

falía eft fsntentia beaui Auguftini , &

eorum qui eum fecuti funt : Loqui-

li

LÜ

; o t

tur enim fanctus Joannes myfticé;

non ut litera fonat » ut Propheta, non

s du

ut hiftoricus ; & tora illa ejus defcrip-

ii

tio myfticis fignificationibus plenitfi-

at

ma eíl, Terra promiíbonis figura

fuitomnium confenfu , cxleítis Civi-

a (ipg(

(

tatis.

Cui primüm facta eft pro-

tt

miflio terrz ilius, Abraham fuitj

il

fic enim loquitur Deus ad Abraham

l

in libro Genefeos: Omnem. terram

d

quam con[picis , tibi dabo C femini t u[-

M

que in fempiternum,

Et Apoftolus ad

Galatas , Aérabe , inquit , dile funt

Ü 1(,AF

promiffiones , €9. femini ems.

Et Paulo

!

poft: Abrabe per repromiffionem dona-

IN

vit Deus;. Abraham hares fuit I(aac

Íolus,

m

/ dlfü"

f

Liber fecundus.

113

l g l

folus , Iímaéle exclufo , qui filius

nj

!

erat ancille dicente ScripturA : JVos

hbares erit. filius ancilla cum . filio libera,

JU*J"c

u

!

n

Ifaaci hzres fuit Jacob folus, exclufo

Eíau fatre ejus, qui vendidit primo-

l

genita. Unde Malachias dicit : Dlexz

lacob , E[au autem odio babus,

uam

fznteritiam repetit Apoftolus ad Ko-

manos. Jacobi heredes fuerunt omnes

ejus filii, qui erant duodecim, nullo

j

exclufo.

Atque ita terra promiífo-

D

nis

divifa eft .duodecim tribubus

Ifrae] , ut ex libro Jofue intel'igi po-

tefl... Hac eft igitur caufa , cur fan-

TU

üli

iM Ui

é&tus Joannes in Apocelypfi dixerit,

j

"

J

in duodecim portis ícripta fuiffe no-

nb

"m

mina. duodecim tribuum filiorum

lfraél: Quia videlicet porta ingre-

LE

4l

Ti

diendi terram promiflfionis fuerat jus

n m

hzreditatis , quod folis & omnibus

filiis ifra&l competebat. Sed, ut pau-

!

ló anté dicebamus, Apoftolus Joan-

nes myfticé loquitur, & per duode-

m

à

cim.tribus Ifraél intelliguntur veri

MW [

líraélitm , non fecundüm carnem, fed

"

fecundüm fpiritum & fidem , ac per

À

hoc

Wj

114

De aterna felicitate,

, Erpi

hoc Apoftoli düodecim, & eorur fpi-

rituales filii. Nam , ut fanctus Paulus

uiql?'flbll./*

LG;&W !

aperté dócet in Epiftola ad Rom«nos,

Non omnes qui ex Ifrael [unt , $j [unt Ifraé-

J

y

T

inm t

fr»

lite ; neque qui (emen funt Abraba, omnet

f

Qui etiam pauló infrà compa-

i

rat Iíraélem arbori, cujus multi rarni

" jv m

fra&i funt prepter incredulitatem, &

-iiïu p

N

Mi

alii inferti funt propter fidem.Sic enim

/n 1N

Gentiles converfi ad fidem caeperunt

ii b

effe filiiIfraél , & plurimi Judzi defie-

ml

runt effe veri Hraélitz,

Demonftrat

3 t

& explicat hzc omnia copiosé fanctus

ia n

Auguítinus in Epiftola ad Afellicum,

w ]xdw

in qua fic loquitur : N2use mirabilia

m d.

magna [unt ifla, profundimque myflerium,

al i

at multi ex l[vael non nati , [int Ifracl, 69

L fïll 4

multi son [it fili , ciemm. fint [emen Abra-

n

ha? Quomodo enim non funt ?. Quomodo

*fäju;!u:, |

funt ? NIf non. funt. filii promiffiomis ad

"t (

Chrifli gratiam pertinentes , [ed filui car-

*

"ll

"i5 , n0men inane gg/iamn

*

4de per

"altii

boc nec ii funt Mfrael , ficut fumns o55

'w, [

xec nos fumus lfrael , ficut. funt. il

stindf

INos enim [umus fecundum. [pirirnalem

n

vegenerationem ,. illi Jecundum. carnalem

T o

gem'ra

Ls

4l

Liber fecundus,

11f

"P' &:uh

" generationem, — Et paulo infrà : s. wepe-

mllllü&ä

Jl »byus ertiam zdbrabe

N

; filist Ifaac illis ge-

TMM

minis Efau , C$ acob , qui poflea voca-

/

L

ij

"h gus eff Ifrael , bocipfum magnum €3 pro-

^

M

(j

!I fundum: my[lerium. reperitur , de/ que

idem Mpoflolus loquitur , z per. lfaac

Mhns

4d

promiffonis — filios! commemore[fet

y

Chrifls gratiam pertimentes,

Hac certé

dotirina Adpoflolica atqne Cathelica fatis

evidenter indicat nobis , fecundum ori-

If

lm

D

"

inem earmis ad Saram fadaos , ad Agar

" U:mg::?r

veró Ifmaélitas. pertinere: [ecundzm am-

i MOSC

M

l

tem myflerinm [piritus, ad. Saram Chri-

j

flianos , ad -dgar fudaos.

Item [ecun-

TT

dum originem carnis ad Efan , qui di-

WM/W

us eff etiam Edom , gentem ldumaorums

inlu

«d Jacob autem , qui. ditlus efl. etiam

hm d

lfraél , gentem. "fudaorum: porró. fecun-

rj Q

düm myllerium fpiritus , ad Efau Tuda-

l

n

"!

05, ad ifraél pertinere Chriflianor, Wzec

nn,

ille : qui (atisaperté demonftrat Chri-

hr At

ftianos effe veros lfra&litas , non fe-

PTTA

cundüm

arnem

5

fed. fecundüm

:,';'m p j

fpiritum, ác per hoc effe veros here-

yit üm

des terrz promiffionis, qux in calis

e *

Ergo portz caleftis Jerufalem

m l":

ha-

]ir

1I6

*De aterna felicitate,

1

habent infcripta nomina.duodecim ^

il

tribuum Ifrael,quia porta, perquam

f

intratur illam celeftem promiffio-

eft

j

nis

terram

?

juis hereditatis

filiorum DEI , qui foli funt veri fin-

I

V

"

ceríque Chriftani, Apoftolorum fan*

Gorumfilii, qui per. veros Ifraélitas ,

id eft, Jacobi Patriirchz filios, figni-

ficantur,

Quód autem addit íàn-

&us Joannes; in portis illis fuiffe An-

|

gelos daodecim , fignificat Angelos

g

!X(

A

f

,

effe portarum cuftodes , quorum of*

ficium eft curare, ne ullus ingredia-

tur,qui non habeat.jus hereditatis. Et

1

fortaffe hac de caufa depingitur Ar-

w

changelus Michael cum ftatera in ma-

nibus , quia per Angelos fibi fubjectos

examinat merita eorumqui ad cxle-

ftem illam Civitatem afpirant. Hæ;:.

de portis.

CAPUT IX

De 'lapz'dläu

s myflicis Civituti;

DSEJ,.

Er11:0uA

edificatio conftat ex

lapidibus , qui fünt omnes fi-

deles,

: xd'&[d

crmf,

:

Lsber feeundus,

d

Ii

deles, qui fuperzdificantur, ut Apo-

"H

W

' ftoli Petrus & Paulusin Epiftolisfüis

l

perfpicué pofüerunt. Et quoniam hxc

pars edificationis ad omnes pertinet;

optimum factu erit, fi notemus con-

ditiones fivé qualitates, quas habere

debent qui fuperedificari curiunt fu-

per fundamentum Apoftolorum &

Prophetarum , füb ipfo fummo: an-

gularilapideChrifto Jefu; ut non folàm

fint in Civitate DEI, fed etiam fint

ipfi Civitas Dei celfiffima & felicif-

fillima,

Tria requirunturut quis füperzdi-

ficari petfit füper tam nobile funda-

mentum.

Primüm , Ut fit lapis ;

deinde, Ut fit vivus; denique, Ut fit

midtb -

quàm optimé politus atque quadra-

j

tus.

Primümigitur lapideseffe de-

bemus , non ligna: non fcenum, non

——

ftipula ut folidum parietem efficiamus,

id eft viri eraves & ftabiles, períeve-

h

rantes in fide , incharitate, in humili-

tate, in obedientia mandatorum ,. &

non circumferamur omni vento do-

jl D

ürinz , quemadmodum hzretici fo-

lent;

MU*

11$

De aterna felicitate,

.vv

y

Iu

h

.;

T

!

;

lent, neque rapiamur variis defideriis,

t

w

ut leves Catholicifacillim? rapi folent,

E

!l

]fli enim ab zdificatoribus Civitatis

a

"m

H

[

zternz nonadmittuniur, fed ad ufüm

MY

m

!

tuguriorum deferviunt, quze nullo ne-

J

gotio deftruuntur,

Deinde effe de-

h

bemus lapides vivi ut fanctus Petrus

admonet , íd eft , pleni charitate &

2]

fpiritu vitz , qualis eft Lapis angularis

r

Chriftus : qui etfí mortuus eft femel

fecundüm carnem , t:men fecundüm

E

fpiritum femper vixit, & fecundüm

J!

- m

carnem poft mortem deguftatam revi-

xit, & ultrajamnon morietur. Lapides

um

mortuí domos mortuas , id eft cor-

MU

porales, zedificant : at Domus fpiri-

" ;':71 mu.?

tualis , vel potius Civitas Regis ma-

/

ii

gni, quz fpiritualis & czleftis e(fe dig-

noícitur, lapides fpirituales, acper

il

i

hoc vivos requirit; Deniquelapides

T

quadratos & pelitos nos effe oportet,

non rudes & informes ; quoniam ita

decet edificationem Civitatis omnium

^i f

przftantiíhme,

Sic enim Arphaxat

':xu

[

l

Rex Ecbatanam civitatem zdificavit

€«x lapidibus quadratis & fc&tis , ut

lj

i

lt

It Mu

Liber fecmndus,

19

A Tl

eft inlibro Judith, FtfiRex Salomon

i

"

l

semplum Domini in hac noftra rerra

».(M'þw

d

de lapidibus dolatís atque . perfectis

T

il

extruxit , ut 5criptura lequiturin ter-

14 ä[

tiolibro Regum: quid par eft futurum

4l

u

in edifacatione Civitatiseterne, &

j

omnium aliarum longé przftatiffimz?

j

Sedifta quadratio & feCtio , & do-

j

latio hic in terrís faciendaeft, non

in cxlo,

Cujus rei figura przceffit

.Lf

L

in €dificatione templi Salomonis, Sic

,

um [&c:nhdu

enim legitur inlibro tertio Regum

»

ho

Domu:s antem eumm edificaretur, de lapids-

uUj

bus dolatis atque perfetlis . edificata eff s

tus, d d

malleus , C3. [ecmris €8. omne ferramen-

pum nom [unt audita im domo cum «di-

w]

1

caret&r, quia videlicet proculà domo

domini lapides fecabantur & tunde-

z*ctïs h

NT

u

bantur ; atqueíta perfecté quadraban-

gl

,

tur, ut cüm adferrentur ad templum,

fine ullo fonitu mallei in locis fuis cel-

iney

M

"

locarentur.

n

Itaque non audietur in

(

f

cxlefti Jerufalem, fonitus mallei per-

!

qu

cutientis quia ibi nulla erit perfecu-

Ü

J

tio, nulla tribulatio , nullus poeniten-

as

Ü

tix labor,aullus gemitus , nullus do-

lor,

-

i

120

De eterna felicitate,

il

l

lor, nulla triftitia.

Proindelapides

gt

[int

ele&i ad gloriam Domus calettis, in

1l

Tac valle lachrymarum tunfionibus &

[

preffuris expoliri debent. fic enim Ca-

,!

i

nit Ecclefia:

J

Tunfronibus, pre[furis

Expoliti lapydes ,

n

S$uis coaptantur locts ,

Per mauus Arttficis ,

[

Difponuutur perman[uri

vri

1

Sacrisadificiis,

H1c no

bis pocnitentie labor neceffa

TU

rius eft , quoniam /» -emulris offendi-

i

L

mus omues, ut íanctus - Jacobus affir-

mat

Hic domandz concupifcentiz

!Uän:.*jmäü*i:

Vif

carnales, híc vincendz proprie vo*

luntates, hic corpus caftigandum &

i

j

n

infervitutem redigendum, hic con-

Tifv n

tra ignita jacula fpirituum immundo-

rum

fcatum fidei indefeffo labore

femper objiciendum.

Alioquin fi

hg

tunfionem mallei ferre. non poflu-

i

Ü

mus, quomodo rudes & ímpoliti à

"Ui

cxlefti Archite&to ad cxleftem fa-

Nl

bricam admittemur ?. O. fi mortales

fj [h!iftu;wi,

intelligerent , quanto bono priven-

£Ur,

Ti

!

u

] 3

Liler Jecundus.

221

U D

N

n)

tur, dum malleum percutientem fu-

"t

li

Mu

n

giunt, & nihil incommodi, nihil afpe-

ri; nihil amari ferre poffunt ! propo-

CL[(M

fitum certé mutarent, & dimiflis co-

Lt

meffationibus jejunia frequentarent ;

& mollibus indumentis relictis cilicia

l

quzrerent; & confabulationibus ne-

glectis , vigiliis & orationibus ope-

ram darent ; Et fi quid moleftiz à l-

fis fratribus, velà manifeítis pateren-

tur inimicis, non de vindicta cogi-

tarent ; fed Deo gratias agerent, &

n

pro calumniantibus & perfequentibus

s du

exanimo Deum orarent, quia zez (ant

!u

"d

condigue pa[fiones bujus temporis adfutu-

vam gloriam,qua vevelabitur in nobis, &,

)l

Quod in prefenti eff momeutaneum & leve

um f

l

iribulationis noffra, [upra modum in [ubli-

Ym

MUA

ii

antate eteruum

gloria pand)w operatur in

Ls

a

V

aobis.

)d

- Et certà, fi refpiciamus lapides vi-

Lt

Vo5, qui nos ad czlefte edificium pra-

f

cefferunt , nullos videbimus non tun-

L

dl d

fionibus multis & preffuris variis ex-

politos,

;0 [at

Chriftus ipfe, lapis angula-

"

dola-

i

rif& pretiofiffimus, qui pro fe

tione

"

125

De aterna f?vlicimte,

ffd/cl

tione non indigebat , tamen paffus eft

f

pro nobis, ut relinqueret nobis exem-

i

plum ; Et cum malediceretur , non emale-

W Ml

j

Ti

dicebat 5 cium pateretur, non comminaba-

j

i. Apoftoli omnes cum beato Pau-

lo'dicere poterant ; Ufqpe v banc boram

d

[

€8 efurimus, À fitimns , 9 nudi [amns, &À

U

solupbis cadimmr , €8 inflabiles [umus , €à

]

daboramus operantes mauibus noflris : Ma

dedicimur , €8 beneditimus $ per(ecutionem

4

»

M

patimue, €8 Jfeflinemus ; blafpbemamur , R:]

J

eb(ecramss y tamquam purgamenta bujus

soundi fatli fumus , ommum perip[ema,

iil

!

Quid de Martyribus dicam ? Nonne

omnes per multas tribulationes &

cruciatus, & mortes acerbiffimas fe-

&i & dolati ad cxleftis Jerufalem zdi-

ficium afcenderunt ? Omitto fancktos

Confeffores, Anachoretas , Virgines,

Viduas, & alios omnes qui Deo placu-

Z

erunt, quinon nifi carnem fuam cum

Ui

vitiis & concupifcentiis crucifigentes,

w

hii

& (ecum ipfi bellum gerentes, ad cz-

"105

UT

Jeftem zdificationem admifli funt,

N

L

Mny

Neque folàüm poft Chrifti adven-

tum iíta lapidum vivorum. dolatio

(A(["w

*

Ü m

"

neceiia

J

li,

Liber fectundus,

TM

'

123

ii

neceffaria fuit, fed etiam anteà, atque

' ab ipfo mundi principio.

Primus la-

WM','MG

^! pis vivus Abel fuit à fratre Cain cru-

W..':: W

! deliter cae(us, Sanctus Patriarcha Jo-

feph à fratribus venditus. Tobizdi-

L/]

xit Angelus Raphaél : Qwia acceptus

"N

tras Deo, nece[fe fuit, ut tentatio probaret

t. Non dixit ; Quia peccator eras,

& Dco invifus,necetle fuit, ut poenam

cecitatis & mendicitatis lueres: Sed,

J

" quia acceptus eras Deo , utpote ju-

Yi ftus & fanctus ,. ideó ut lapis vivus,

T TO

& cxlefti xdificio deftinatus , neceffe

N

fuitut malleum percutientem fuftine-

J

r. Quis Prophetarum non perfe-

EM

! cutionem impiorum paffus eft

Quz

;

tormenta non tolerárunt fancti pueri

i

Wi

Tl

Machabzi? Apoftolum audiamus de

a, I

Sanctis veteris teframenti concionan-

! tem in Epiftolaad Hebrzos ; 24/z veró,

l

i

,

" inquit, /wdibria €2 verbera experti , in-

& fuper € vincula €8 carceres , lapidati funt,

0 fecti funt , tentari fimt , in occifione gladis

d mortui funt : Ceurcuierunt in wmelotis, in

(dïï;Chnüï'aäfï pellibus caprinis , egentes, anguftiati, affi-

3, quibns diguus non erat mnndus, infa-

)u

j

T2

lita-

i

De aterna felicitate.

A t

124

ditudinibus errantes, in montibus, €À fpe-

j,fl 1I; 5'

dnncis , €9 in cavernis terra.

anima Chriftiana;

'ff:; Á

Quid hic dices ;

[

T

Si quibus dignus non erat mundus,ob r',,;g,ä(

l

li Ü

infignem illorum fan&itatem, iis mal-

!

leus zdificantis nom pepercit, ut con-

j

quadrati & expoliti cziefti dificio

llml

(

effent idonei : Quid de te; tuíque fi-

milibus fiet, quibus peccare libet, &

M

labor poenitentiz nimis gravis eft?

i

Unum & duobus neceffarium eft,ut vel

lM

in hác vita, aut in purgatorio percu-

UE

[

tiaris & poliaris, vel in zdificio illo

fublimi locum non habeas, & in vter*

1

num malleus te gehennz contundat,

Cur igitur non eligis (fi quid fapis )

in hác vita potiüs contundi & qua-

u

j4

drari tribulatione brevi & levi, quàm

i

in futurá reprobari, & ad eternamin-

!tj

tolerabilémque tunfionem amandari?

L

Neque defpicias purgatoriam tun-

jf

fionem in vitá futurá: Ea fiquidem,

K jj

quamvis zterna non fit, gravior ta-

d

men, & Ízpé diuturnior eft ,

quàm

i

Audi ".

posna quzlibet hujus vitg.

enim fanctum A

vguftinum explican- *j

tem

h

*

177

Liber fecundus,

124

iL

tem P(almum trigefimum feptimum :

n

Dicitur , inquit, Salvus eris, fic tamen

lf

7uaji per ignem, — Et quia dicitur , Saluus

hn

eris , contemnittr ille ignis , gravior ta-

men erit ille ignis , quam quidquid poteft

bemo pati in bac vita, Hzc ille: qui ad-

(

M

dit, graviores fore purgatorii paenas»

quàm fint latronum fupplicia,& quàm

fuerint Martyrum cruciatus : Proin-

f

!l

T

de ftultos effe,qui purgatorium igneta

contemnunt , & tribulationes vitz

frsdr

J

J

prafentis exhorrent. Etquia in ore

duorum vel trium teftium ftat omne

T

verbum , audi fanctum Gregorium

AM) M

in Pfalmum tertium Poenitentialem:

Illum , inquit, zranfitorium. ignem omni

,A

if

tribulatione prefenti exiftimo intolerabilio-

:

rem, Audi fan&tum Bernardum in fer-

v

mone de obitu Haumberti Monachi:

Ti

;s:im

N

Jll«d, inquit, fcitote, quia poff banc vitam

wl

án purgatorits locts centupliciter,qua fuerint

bic negle&la, redduntur. n[que ad novifi-

mum quadrantem, — . Audi denique fan-

s

é&tum Anfelmum ín explicatione capi-

J

M mxl»

tis tertii ex priore ad. Corinthios :

a U

quia gr;wiar*ejf ille

jund

Scimdgm, inquit, ef/,

tg"ii.

3

yr

126

Dé aiena felicitate,

4(il

u

3gnit, quam quidquid poteft bomo pati in

M»[

D

bác vitá,

Omnia enim tormenta, qua bic

n

j

fomnit , faciliora [unt , €8 tamen bomines ,

ue ea patiantur , quidquid ab bomine fue-

[

du hï

vit jul[nm , facinnt.. Quantó melizs eff fa-

cere, qua jubet Deus , ue illa £ravitera pa.

]

HAamur ?

»

;

CIAPUT XIL

"

n

De fhgimdzï civitate mundt.

[

Xplicatd zdificatione Civitatis

1

Dei , id folum reliquum eft, ut

')E."L'uï

U

1

paucis exponamus, quid potifimüm

)

requiratur, ut cives inillam felicifli-

w

mam Civitatem adícribantur, Id ve-

|j

rÓ uno verbo dici poteft ; ut videli-

cet mundi hujus civitati renuatiemus,

atque ut híc interim ut advenz & pe-

"

regrini vivamus.

Neque enim fieri

!

poteft, ut fimül cives mundi & cives

Sanctorum fimus : Et nemo civitati

fxculi hujas nuntium remittit , qui

D

ino

non íftatim in finum Civitatis Dei re-

2 h

cipiatur. Sed rem totam pauló fufiüs

li

W

€xponamus.

Duz

07

Liber fecundut,

127

uud ;

j

[

Duz funt eivitates in Scripturis

fj

(an&is nobis declaratz; civitas terre-

W

"Ml

l

na, qu& ccepit in Cain , qui primusin

"l !V

terra condidit eivitatem , utin Genefi

legimus ; & ci

vitas cxleftis , quz coe-

L ml/l

pit in Abel, & cujus, non Abel, fed

Deus eft conditor ut füprà diximus

exApoftolo, Illiusfiguram geffit Ba-

1

bylon magna ; quz eonfufionem figni-

1l

ficat ; hujus autem figuram geffit Je-

rufalem Civitas Regis magni, que di-

1771

citur v///o pacis,

Cives terrenz civi-

D

L

il

tatis illi(unt, qui neni folàüm corpore;

At

UM

fed etiam cordein terris habitant, ter-

ramcolunt; terrenis bonis inhiant ;

il

pro illis contendunt , pro illis liti-

ld

1

1

gant , pro illis tumultuantur. Hujus

UT

[

€ivitatis prínceps eft diabolus, qui de

n

n

Civitate cxlefti ejetus, civitatis terre-

j

z&X

nztyrannidem occupavit, - Quamvis

,

enim Domínus nofter imminente paf*

ha

fione fuá dixerit , /wuc jedictum e

Luru

mundi,nunc princeps hujus mundi ejtzitur

*

& veré foràs eum ejecerit ba-

foras

?

n

D

culocrucis fug, &per ipfam crucem

rit ; dicente Apo-

6:: illo triumphave

h

FA

ftolo

l

'128

De aterna felicitate,

W

ftolo in Epiftolà ad Coloffenfes: Ex-

QT'

i

df»l Jl

pelians principatus CÀ poteflates ,tradusit

[

H

xf

confidenter , palam triumphans. illos in

femetipfo: Hoc tamen non ita eft intel-

(

Ó

ligendum, quafi diabolus penitüs de

em(

tj

!

mundofit eje£us, aut mundi princi-

'

--

patum penitüs amiferit : fed quód eje-

[

€tus fit ab illisomnibus , & in illis om-

nibus principatum amiferit,qui feChri-

fto adjungunt,& de civitateterrena fuü-

n

1

gientes , in Civitatem cxleftem adfcri-

buntur,

i

Quód enim diabolus adhuc

incivitate terrena, quz & mundus di-

H

citur, imperium habeat , docet Apo-

ftolus inEpiftola ad Ephefios , càm ait:

4Non eft. mobis colluflatio adverfs carnem

€3 fanguinem , fed. adversias principes &

poteflates , adverfus mundi vellores tene.

M

brarum. barsm, Itaque adhuc fatanas

cum adminiílris fuis principacum ha-

i

bet in mundo , & rector eft mundi, id

eft hominum mundanorum, & terrenz

civitatis civium, Dequo mundo fan-

€tus Joannes dicit : /Auadus in malig-

»-[,L

zopofitus efl, ac fi dixiffet , Mundusca-

pitifüo adbaret, quiimalignus per an-

N

tono-

m',;z

HW;W,

Liber fecundus,

129

V,

tonomafiam dicitur: five, mundus in

m";]'V/W l

maligni deemonisimperio & poteftate

eft.

üïn/üfz,*r,rr

Porró cives Civitatis cxleftis illi

"

fant, quiin Regno cxlorum beati re-

gnant, &illi quoque,qui in corpore

h*

mortalipofiti terram in habitant, non

corde,fed corpore: corde enim.con-

i

verfatio eorum in clo eft, & cupiunt

[N

diffolvi, & effe cum Chrifto, qui Rex

L

eft Civitatiscaleftis, — Quia veró per-

Ü

miíti funtin terris cives cxli cum l-

jl

j

vibus terrz , ideó Scripture fancte di-

Qu

Qu

wl;

cunt, cives cxli effein mundo, fed non

;

effe de mundo, & in mundo effe non

jj m

ut cives, fed ut advenas & peregri-

VM

nos: fic enim loquitur fanctus Petrus:

T

Obfzcro vos tanquam advenas C peregri-

um

d

l

205 abflineve vos à carnalibas defideriis,

Ét contrà cives terrx dicunt Sacrz li-

ij

|

2/

tere, effe bofpites tefflamentorum, promif-

Y

Al

ffonis [pem non habentes , €$ [ine Deo in bec

miindo. His enim verbisutitur S Paulus

| 'M'g

Y

in Epiftolaad Ephefios. Que cóümita

fint, nemo fe ipfefallat, nemo exifti-

metíecivem mundi & civem cxli fi-

mu

F5

150

Jj

De aterza felicitate ,

"

j l!m

fimul effe poffe.

Cives mundi de A»':Eu

à

l

A

mundo funt ; cives celi non (unt de

yl

mundo.

?

ll

De mundo effe & de mundo

N

non effe,contradicentiafunt. proinde

fimul copulati non poffunt.Quare quos

m W'

adhue mundus & terrena delectanc, ij

non putent in Civitatecxlefti fe locü

E*.WWW

habere poffe; niti anteà de mundo exe-

ant,fzeculo abrenuntient, & terrena fa-

If

flidiant.

T

i [

Etquoniam hzc magna fünt,& apau-

um

cis intelliguntur, vel;ut oportet, cogi-

tantur : jdeó,ut nemo ignorantiam in

i

noviffima die pretendat,

nihil fzpiüs

Apoftoli & Evangelifte inc

ulcant & re-

petunt, Audi Deminum: : de gpundo

boc efHis,ego nom funs de boc sundo.]tem ad

cï

Apoftolos:$i de mundo fuiffetis , psnmdut

EM

tl

quod [uum erat diligeret: gtia verà de mun-

T]

do non efis.propterea odit vos soundus, A u-

dibeatum Paulum: $

Apieztiabujus mun-

|

i flultitiaeff

apud Desi, Ivem:Debsera-

t

tis de boc mundo exiffe. Item: Ut zog. cum

il

boc mundo damnemur, Aud

d

L

1 S. Jacobum:

|

ANefcitis, quia amicitia buju

5 HAdI Inimie

s

Cs

€4 cff Dei , qm'mfnguc ergo wl?grit um

.

x

^

effe

fh!l[,p

Liber fecundus,

I3I

W.g h'

ffl It

e[fe feculs buius, inimicus Dei eonfEitmitur.

,

h

Audi fanctum Petrum : Fagite ejus , que

r,/

Wif

$n muudoe[t, concupilcentia corruptiouem.

Audi S. Joannem:Jelize diligere mundz ,

neque ea,qua m miuudo [unt, Yvem : 57 quis

i

diligit mundum, wou eff charitas Patris in

eo, Item : Ert mundns totus i2 maligno po-

fitus eff, Denique audiDominum dicen-

lxu

tem in oratione füa ad Patrem : Egopro

eis rogo, non pro msudo rogo , fed pro hi,

quos dedifhi mibi, Et mundus eos odio ba-

buit,quia non [nnt de mundayficut C9 ego non

um de mundo.Hic habemus apertiflimé:

mundum fic effeà Deo quodammodó

D

excommunicatum & damnatum, ut

i

pro eo Chriítus nullo modo orandum

putaverit. At i Chriftus nonpro mun-

nl

do rogat, quomodo alibi dicit; 5c De-

u7

us dilexit goundum , ut Filium [num uni-

MU

!

enituxs daret ? num Pater diligit

t

mundum, & Filiusodit mundum ? aut

Uh

L

quomodo Filius mundum à füà oratio-

I M

ne excludit,quem Pater à fuà dile&io-

l

AU

ne non excludit? S, Auguftinus hunc

7177

locum pofteriorem exponens , dicit ,

n

mundum,pro quo Chriftus orare fe ne-

Ui

6

gat,

W fn

132

De eterna felicitate,

]i

gat , reprobostantüm fignificare; quo-

modo loquitur Apoftolus in priore ad

/!

Corinthios, cüm ait : Uz zox cum boc

suundo damuemur. Sed poffümus etiam

j

dicere, Chriftum non oraffe pro mun-

i

do, quia qux tunc petebat Apoftolis ,

1nuhdo minimé conveniebant, Pete-

7 ;;higü'l'

p

bat enim donum perfeverantiz: Serva,

inquit , eo; in nomine tuo, Et. fimulpe-

tebat eis gloriam fempiternam , cüm

tliceret : Folo, Pater, w* v£i fum ego , €9

slli fsat mecums mt videaut claritatem me-

am, At mundoiíta non conveniunt: ne«»

queenim mundusaptus eft Regno cz-

lorum,nifi prius mundetur ? quemodo

non deceret ingredi Regis cubiculum

hominem luto undique afperfum , &

fordidum,

Deus autem diligit mun-

i

dum, & pro eo Filium füum dedit, ut

Ti Ui

eum veré mundaret, &idoneum ad

DT

Regnum faceret,

ldeó & Chriftus

D

pro crucifixoribus oravit , non ut

N

er(everarent in ftatu, in quo erant ;

d

N

D

fed ut Pater illis ignofceret , & igno-

fendo purgaret, ut & ip(i demundo

D

exirent, Quod etiam Chriítus in illa

4«

AL

Ora

(lmw'

L;'ber feeundns.

133

il

;

oratione fervavir , inqua dixit , JNes

Ü

! LSI;) M !

rómundo roge:adjunxit enim nonlon-

L

:e infrà.

J

Ut credat mundus , quiatume

l

]

mififhs.

Summa igitur eft, Chriftum

pro fuis rogaffz,nonpre mundo ; quia

ni(i quis anté exeat de mundo quàm de

corpore, ad Regnum Dei nunquam

ii

A

perveniet,

u

Ergo quicumque Civitatem illam

jin)

[

fupernam diligit , feflinet exire de

m

I

mundo, nerepentinus dies pofiremus

ilhig g,

adveniat,& rapiat eam de vita,quando

ïenlcn;:nc.

nulla ei fpesconverfioniserit : &cüm

i

de mundoexierit, oblivifcatur mun-

"

rfgyg.

dum & concupiftentias ejus, ut folius

j

l

i

1]

Civitatis Domini affidué recordetur;

d

& cum Propheta fancto juret : $z o£/s-

45 fuerotui ?Ernfnlcm,oblwi'oni detur dexz-

^

D

tramea — áhareat lingna mea faucibus

geis, fi non mepainero tui $ fi nonpropo[uera

(ris

^ 1

ferufalem in principio letitiemee, YYec e-

il

W

nim eít vera nota civium Civitatis -

]

Jl,

ternz, fireverá & ex toto corde cupi-

vgm

ant deftitui potiüs linguà & manibus,

[umd

quàm aliquid dicere aut facere contra

o

j

dilectionem Dei Patris, & celeftis pa-

g

Ü

134 Deatern. felie. Lib. fecundus,

n

trie :& (i veré,non fi&&;principium le- "

!)

titiz ipforum fit Civitas illa, quz cives

fuos beatos facitfic, ut nulla eos felici-

i

li

tasmundana delecter,& fola;:d eos ex-

I

hilarandos in hoc exilio fufficiat fu-

xhC

turorum recordaiio atque expectatio

gaudiorum.

X(NO

Piacet concluderehunclibrum ver-

]

il

j

Jl

bisS. Auguflini, ut qui mihi forté non

credent, tanto virofidem habére non

It

dubitent. Is enim in explicatione Pfal-

unt

mi fexagefimi primi his verbis explicat,

gug fit vera nota civium civitatis

um

u

j

mundi, & civium Civitatis DEL *

Omnes, inquit,quiterrena f[apiuut, omnes

qui felicitatem terrenam Deo preferunt ,

i

omncsqui [ua quárumtuon qua Vefu Chriféi,

adunam illam civitatem pertinét, qua dici-

H

zur Babylonia myflice, €9 baberregem dia-

ii

bolum : omues autem , qui ea, qua far[umm

)l

Jent, fapinnt . quicalefhia meditantur , qui

eum (olicitudine in boc[aculo vivuatzse De-

ïx

um ofzadant, qui cavent peccare, quos pec-

hw

ARU

cantey non pudet confiteri, bumiles, sites,

ï"äw

fantiz juflipis,boni, omnues adunam Civita-

bt

j

mw

yem pertinent, qua Regem babet Chbrifium

;

DE

b

"

UM

€98 13; $f5

:

EY

LE 24

1

|

LE II I IIl

D* Qs 7* O*

ög)

h

y

DE JZETERNA

li

[

l

*Wj

/UNP!X

4

! FELICITATE

ul

SANCTORUM,

SUB NOMINE

Domus Domint,

)l

LEIBER TERTIUS

)

h

CaAPrur l.

1mlc':.*: l

£

JETATUS um in bis, que

)

]

l

(2

7

dicla funt mibis 1n Domum

,

L

Domini ibimus.

Veréma-

:'

od

ï:'

LVU*X

gna & ineffibilis eft caufa

lztandifervo bono & fide-

hu

li, quando vel folicité laboravit in

T

!

vinea, vel in negotiatione talenta mul-

us

$

tiplicavit, velin ftadio bravium primus

)

apprehendit , vel in bello aut agone

271

coronam promeruit, vel oves fibicre-

Jye

ditas diligenter pavit, & à lupis ftre-

t

nué fortiterdue defendit, & his om-

a

nibus laboribus perfunctus Domum

Domini (ui lzetus ingreditur,

Sed vi-

lj

deamus

j Wh

136

De aterna feiicitate,

^ k li

deamu:, cur Domus dicatur, quepauló

m

ante Civitas dicebatur.

Hujus enim

;gaiïïflff

lr

rei non eftilla caufa, quód angufta (it,

i«

!

& ideó civitatisnomen nonmereatur.

PT

DL

n

Siquidem tam eft ampla , ut nulli

d

civitati , aut etiam regno magpnitudi-

j

ne cedat,

Audi enim quid Baruch

u) p

!

Propheta clamet ; ^O Jfraé! , quam ma-

T

[

gna efl Domus Des , $ 1agens locus ba-

bitationis ejts V Magnus eft , €9 nou babet

lbt

finem.

Quid niigitur tam magna Do-

2 ln

mus Civitas dici poffit; Prima igitur

illacaufa eft, quia Beati, quamvisto-

:zyüms.

toerdm

to Regno coclorum diffufi, omnes funt

domeítici & familiares Domini. Do-

lr

Vs

tuiffet enim aliquis exiftimare , fi fo-

üten

lius Regni aut Civitatis mentio fie-

"h a

ret, multos fore in regno cxlorum,

itts m

& in Civitace Dei noftri, qui nun-

quam Deum . viderent, & nunquam

hy

«LHL

ad. eum alloquendum aditum habe-

tent, nifi per Sanctos aliquos majo-

rdgb

res admitterentur,

Quia veró non

:

itaíe res habet, fed omnes omninó

LU alig

j

Deum femper vident, & cum eo ver-

um

fantur , & colloquuntur facie ad. fa-

&|

ciem,

l

"h

Liber tevtiur,

137

At

ciem , five fünt eximii Sera

phini &

At lii

Cherubini ,

Ápoftoli & Prophetz ,

4 (j

Af

five minores Angeli & minores Sat-

Ti

&i. Nam de Angclis cuftodibus, qui

J

ad ultimum ordinem Angelorum per-

tinent , Dominus dicit : Zeeli eorsm

in celis [emper. vident faciem Patris mei,

qui incelisefi. . Et Apoftolus ad Ephe-

fios fcribens dicit, San&os omnes

efíe non folüm cives San&torum, féd

n

etiam domeflicos Dei,

Ideó habita--

tio eorum non folàm Civitas dici-

J

u

tur, fed etiam Domus. Sunt quidem

|

in czlo manfiones diverfz , majores

& minores ;

3

& fünt etiam . coronz

Tif

!

!

diveríe , illuftriores , & minüs illu-

flres , pro diverfitate meritorum :fed

n f

o

tamen cives illi füat omnes beati &

felices, & 'omnes mundi corde, &

u

charitate pleni, Proptereà nemo eft,

gt

Wi

i

qui non íit etiam. in. Domo illa , &

qui Deum non videat

3

& cum eo

qutip

!

m t

non ver(etur ut domefticus & ami-

cus ;

U?

quamvis in aliis regnis & ci-

vitatibus , multifunt, qui Regem

ov

qui

iac'v'ï

nunguam videant , & rariífimi

ad

"

r

138

De eterna fehettate,

tUt

jv

ad ejus colloquium & confüetudinem

MT

admittantur,

Altera ratio efle vide

tur, quiaincivitate multi Regem vi-

f

dent, & cum eoloquuntur , fed non

äf,o

k

omnes íünt filii & hevredes Regis,fed

T',;

j

ijtantüm qui in palatio degunt , &

[

ï

a Regepro filiis & heredibus agnofcun-

]

tur.

At in Regno czlorum & Civita-

te Dei noftri omnesSan&ti, five ma:

)

jores,five minores, veré funt filii Dei,

&fratresChrifti, & heredesDei , &

coharedes Chrifti:acper hocetiíam in-

J

1]

terífefratres , nequemajore: defpici-

unt minores, neque ullus eftinter eos

livoraut ínvidentia. Nam cümr Domí-

nus Orationem illam primariam &

quotidie recitandam doceret, Pater

sofler qui es incalis; neminem exclufit,

Et cümin judicio dicct, Zezzre &eneditli

M

Patris mei , poffidete paratum. vobis Re-

gnum à cox[Hitutione mhndi;neminem ju-

ftorüm excipiet Et cüm Apoftolus ad

Romanos dixit, Quicumque Spiritu Dei

1

agnntur, d [unt fils DEI 1

& pauló

f

ipfrh , spfe fpiritus teflimoniusa. veddit

Jfpiritus noffro , qud [umus filá DEI; ff

s

AHÍCS

N

h f(fm'm.', !

Liber tertinut,

139

IT

]

M

j

[

autem fili , €9 baredes ;. bavede: quiderm

d

UM

Dei, coberedes astesa Chrifi: Neque

l——

i

'

ipfe ullum exclufit, neque magnum,

w'w,

//

t

neque paruum , modó »piritum Dei

babeat, & ab eo duci fe finat, Quod

certé commune eft omnibus regene-

ratis in Chriflo , & in fide, fpe, &

charitate pceríeverantibus,

Beatus

quoqus Petrus in Epiftolà fua priore

omnibus regeneratis pollicetur hzre-

ditatem incorruptibilem , & inconta-

minatam , & immarcefcibilem , con-

fervatam in czelis.

Denique fanctus

Joannes in Epiftola prima omnibus

!

juftis fine exceptione dixit :^ Zdere

qualem cbaritatem dedit nobis Pater , ut

bv D

filii Déi nominemnar , €À femur.

yr at

Recté igitur dicitur Domus, &

Ü

"

T

non folüm Civitas & Regnum , habi-

"T i

tatio illa Sanfclorum, in qua omnes

funt filii & hzredes Regis magni, &

omnesà Deo diliguntur ut filii, & à

! Chrifto ut fratres ; & jure dicere pof-

Asl funt cum Propheta : Quám bonum €$

m quàm jucundum babitare fratves in unum,

&E|Nam que major jucunditas cogirari

L

j

i

poteít,

D

140

De aterua fclicitate, :

poteft, quàm verfari cum innumera-

bilibus Angelis, & hominibus majo-

ribus, zqualibus , minoribus, & ab

J

omnibus affectu finceriffimo diligi ut

fratrem , tractari ut fratrem , com-

D

[

plecti ut fratrem ?

CAPV I II

De magnitudine & pulchritudine

V

Domf&s Dei.

i

Lia ratio cur habitatio Sancto-

A

rum Domus dicatur , affignari

poteft, quia videlicet domus , prz-

fertim Regiz , plurima habent orna-

menta in aulis, in cubiculis , in tha-

lamis , quzreliquá civitas non habet.

j

Nam quis enumeret periftromata,

aulza , tapetia , veftes pretiofas, vafa

aurea & argentea , quibus fulgent pa-

latia Regum? Nec folüm ornamenta

intericra magno pretio conftant, fed

l

etiam ipfa zdificatio externa admira-

H

bilis effe folet ob marmora pretio(a ;

& columnas , atria deaurata vel de-

W

picta; hortos penfiles, & alia id ge-

f:

nus

x,aob

]

n

lily

Liber tertíur,

I4I

hh[l 1

U

nus, quz enumerare longum effet.

I

hf

Salomon Rex Jerufalem, potteaquam

edificavit templum Domino , cá ma-

gnificeniiá, quà par erat ; «dificavit

Wi

etiam domum füam tanto apparatu,

ut in zdificatione confümpferit an-

—

E

nos tredecim ; cüm tamen admini-

ftros & prafectos operum haberet

( fil*:!»",iw,:

plurimos, & matería lapidum pretio-

p

3

forum & lignorum cedrinorum effet

i

ad manus. Nec minore fumptu & in-

du

VW

"u

duitriá «dificavit palatium uxori fuz,

DI

gl

filie Regis ZEgypti, & domum faltüs

NI

MWS

Libani , cujus defcriptio habetur in

1

libro tertio Regum, ita fumptuofam

n

ut incredibile videatur.

Ergo Scri-

p

M

ptura facra cüm Domum Dei appel-

lat eam habitstionem, quam appella-

v

iW

verat Civitatem Dei, & Kegnum cz-

j

lorum ; id fignificare voluit, totam

Civitatem illam , & totum illud Re-

j

gnum ita nitere & fulgere , utdomus

Regia fulget ac nitet. Nam ut ex

Propheta Baruch audivimus , Domus

J

Dei tam ingens eft, ut totum Re-

I!

gnum czlorum occupare poflit.

Admi

lii

De aterna fehictitate ,

142

Admirabile omninó videbatur pau«

i

;:cmiq

]

ló ante , fitotum regnum aliquod eà

(l

pulchritudine fplenderet , quá fplen-

detejus primaria civitas, Quis ergo

00

non obítupefcat, fi cogitet totum cz-

l

lorom Regnum dici Domum Dei,

quia totum ornatum, totum pul-

!

chrum, totum pretiofum eft , ac ipfa

l

.'

Domus Uei ? Jüre clamat Propheta

;

f

David : Cozcupifcit , €9 deficit anuma mea

in atria Domini, Quis enim non toto

n

)

cordé concupifcat videre & poffidere

(

domum Regiam nobiliffimam , qux

totum regnum magnitudine fua ada-

rhw

Md

quet? Et contrà videre & poffidere

regnum ampliffimum , quod quam-

TUf

-

libet Regiam domum adazquet orna-

m

mentis, & decore , ac pretio? Nec

u

foiüm concupifceret apima noftra ta-

lem Domum & tale regnum , fi at-

tenté ifta cogiteret & fideliter cre-

l

deret; verüm etiam plané deficeret &

extra fe raperetur , ob incredibilem

LV

pulchritudinem & — magnitudinem

]v

tantz rei. Sed nos humi ftrati, rebuí-

Al

J «Hl

que terrenis intenti, magna effe puta»

inus

& mmm

/

m

— Liber tertins,

143

u

LUA

M

LP

miüs quz híc cernimus , & ideb de in-

"^i vifibilibus non cogitamus: Quemad-

IT Q

modum pueruli faciunt , quidomum

(

paternam nunquam egrefhi, domun-

M

culam fuam diligunt , de palatiís Re-

li

gum ne cogitant quidem,

Quomo-

do etiam ruftici folenr , quód civita-

has

tes nunquam viderint, de colendo

agello fuo folliciti funt , & de repa-

randa dom:uncula lignea vel lutea , fi

L

li

forté ruinam -minetur ; de palatiis,

' ^

dearcibus, de foro, de theatro , de

mow

honoribus, de dignitatibus, de augen-

TT

dis pecuniis , de fplendidis conviviis

lt

j

nulla cura eos remordet,

Et fortaffe

o

ruftici & pueruli beatiores funt civis

atim

bus locupletibus, & magais Principi-

T K

! bus : Quoniam ea quz videntur in

im ii

hoc mundo fublimia , plus afferunt

i

D

ll

moleftiz & periculi, quàm folidzuii-

' litatis vel dignitatis. Quz veró bona

It

fünt in domo illa cel«fti Patris noftri

j

Dei. & veré maxima fünt, & nullam

j aiä.*gäxaea

adferunt moleftiam nullümve pericu-

jds, lum; (ed ab omni moleftia & periculo

j

hf

I

iberant , non ad tempus , fed in fem-

o

| piterna faccula.

Ita-

yrtti

:'4;4'

De aterna felicstate,

4 0

Itaque beatus Paulus, qui nec par-

f

a

vulus, nec rufticuserat , & bona hu-

p

jus mundi noverat , quippe homo do-

dtr

étiffimus , & cum fapientibus vería-

K

l

tus, & fimul in Domo Dei fuerat, &

Jl)o

mi

Civitatem czleftem lufltraverat , ra-

ü

i

ptusin Paradifüm , & in tertium ce

cidulmi

lum ; de fe ipfe dicit; /os coztemplan-

ïf*jfl njü

V

$

!

tibus nobis , qua videntur , fed qua non

qidentur,

sitt,le

Que enim videntur , tempo-

d.

valia funt 5 quaä 105 videutur , eterua, E

tll

rurfüm : ZVoflra autem conver(atio in c&-

lis eff.

Et nos omnes exhortans dice- !u

bat: Qne fur[um [unt. quarite , ubi Chri- d

flus efl in dextera. Dei fedens $. qua fur- Vi

fuim [int fapite , non qua [nper terram.

$sl Q

RUT

CAPUT

1II.

"t if

De triclinio Domás Dei.

jizïqræcing

Rülie

Ccedit alia ratio cur. Domusiyi

Domini dicatur , qux dicta eftxj..

I

J

Civitas & Regnum: Ea veró ducitur/;

[

AMeQS

ab illis verbis Domini.

In domo, Pa* s

b

l

i

rris mei man[iones multa funt..—Si qui-

T

jnia ad'(

dgm in domibus funt tricl

PT

lt

| cibum

l

!

M

Liäer fertiss,

14f

Pwlus, l

cibum fuümendum , cubicula cum cu-

it j

bilibus ad f.mnum capiendum , aulz

l ï:qþxäa;.

r

velatria ad varias exercendasactiones,

DT

J n

quz extra domosfierinonfolent. Ac

d.

ut incipiamusà triclinio ; veré eft tri-

I

diniuminDomo Domini , ubiSancti

D

omnes non folim cibis Regiis vefcun-

tur , (edquod eftadmirandum valdé,

WW, Vd W

& non credibile, nifi Spiritus fan&tus

Vi .

ipfehocnos doceret , Rex ipfe przcin-

Wr,(t/,'m,',

&tus menf(is miniflrat. Sicenim loqui-

T

tur Dominüs apud Lucam : Zeat; funt

RTR

fervi illi , quos ctm venertt Dominus, in-

gtb

venerit vigilantes Lamen dico vobis , quód

TT

pracinget [ey &8 factet ulos difeumbere , €9

Ufrim,

tranfrens miniffrabit illis, Quale, quzíó,

——

eft hoc triclinium ? quis umquam audi-

l!

vit r.lia ? Dominus ftat, famulus re-

cumbit; Dominus przcingitur,ut fine

*

)

impedimento miniftret

*

famulus

D

U

,

difcingitur ,

ut liberius & commo-

L:J"

diüs recumbat.

Dominus tranfit dií-

)

à ;u!:ï,,lt

T

4

ERN

"

currens , & cibos adferens : famulus

m quieté comedit, & cibis Regiis frui-

ur.

O fi ifta cogitaremus , & cape-

;[um. 5':

remus , quàm citó vilefcerent ora-

" "wï,

n

ncs

De eterna þlicïfi:e;

li

146

nes terrene cupiditates! Pracinxit fe

n2 D

Á

[/

linteo aliquando Dominus , ut di(ci-

Petrus exhor-

n

pulis pedes lavaret,

ruit ,& ferre non poterat , à Domino

W»

Pl

g

j

fervis pedes lavari, Sed tuncPetrus

meritó exhorruit, quia vidit majeíta-

m

"

N

i

tem humiliatam, ut exemplum humi-

litatis fervulis füisdaret. Sed in Do-

l

mo illà cxlefti przcin&io & minifte-

ais D

rium Domini non eft humiliatio , fed

s u

dignatio: neque humilitatis exemplo

L/

indigebunt fervi Dei in czelo, ubi nulli

erunt füperbi, fed omnes in omni ge-

"t

nere virtutum confirmati atque per-

h

feGi,

Igitur precinélio illa Domini

fignificat , italiberé, ita expedite, ita

fine ullo impedimento adfuturum Do-

minumunicuique (ervorum & fratrum

N

füorum, bonis omnibus cumulando ac

recreádo, ac fi nihil haberet aliud,quod

o

ageret, &folus cum folo effet.

— O anima Chriftiana, quid eft hoc?

Utinam faperes & intelligeres , qua-

"

Éj

E

lihonore , & quali delectatione cu- ,.

mulabit Dominus in zternum fan-

;;

1

M

&os fervos füos ! Hacenim fi ad cor ,

[

|

tuum

d

n

Mf'!üi!d!f,

P

l (l

Liber tertiut,

147

"UR

)

i

L

)*5

tunm profundé defcenderent , certé

)

,

m

"

'"tuquo

l

)

li

ü

quefpiritu fervens, lumbófque

rj

j

recinctus , totum te in obfequium

/

u

ityj 10

tam dulcis Domini lztus impenderes:

& fi quando in pauperibusfratribus fu-

is tibi occurreret , non folàm non eum

u)

At

faftidires , aut torvé afpiceress fed

Al

charitatis vifceribus dilatatis illum re-

N

ficeres acfoveres, memor verborum

MY

1

i

)

illorum, 4$men dico vobis , quamdin fe-

j

eiffis uni ex fratribus meis minimis, mihi

ehqund

'aq;b; lüilnu!

vciflis. Quód autem faciet fervos fuos

? difcumbere, fignificat;eos jam in Do-

nE

?

N

*

j

| mum Patrisadmiffos, poffetutitfime fi-

foll ;

'ne ullo periculo aut folicitudine re-

/7!! cambere.& repleriac frui bonis omni-

f bus , quibus referta eft Domus Do-

zl mini,

Nullus enim deinceps erit ,

u qui vel per vim ,

vel per infidias

t^ poffit eos impedire, vel prohibere ,

bmfä!

!

ne omni bono liberrimé perfruan-

&^. tur.

Denique quód ipíe Domi-

L

nus

tranfiens miniflret ,

nihil eft

A C

aliud , nifi precipuas epulas San-

m

!

orum in ipfo Domino effe, ipfe

«

enim efl panis vitz , ipfe eft fons

"]

3

fapiens

p

Be eterna felicitate,

hn

14$

|

fapientiz : ipfe eft manna abfconditum,

uod nemo fcit,nifi quiaccipit, Itaque

»KEII

ipfe tranfit ad omnes , ipfe miniftrat

1

omnibus epulas ineffabiles, qu& (ine ?

"j

faftidio fatiant, & fine fatietate re-

i

plent.

nv

l

C ATUL VL

li

De cubiculis Domás Det,

[|

li

"T^oRaxsrAMUs nunc à triclinio ad *

f

cubiculum ve! cubilia.

.Exnlta-

[/

bunt ,inq

uit David , $aastl:in Gloria :

1

"

lIatabuntur in cubilibus fuis.

Hoc cubile

n

-;m !

n A

nihil eft aliud , nifi requies omnimoda

San£torum , &íomnus ille , de quo

s inn)

canit in alio loco idem David : C

" :'W.:

UI

dederit diletlis fuis fomnum, ecce baredi-

ras Domizi, De quarequie dicicin a-

x tl

uivdltia

lio loco: Z pace im sdspfam. dormiam

"W m (

€$ requiefcam. Denique hze eft illa re-

quies , de qua di&um eft fancto Joan-

l,/(,"l;;,: l'.L' l

ni: Beati mortui, qui 1 Domine moriun-

fur,

"Asmodo jam . dycit Spiritus , ut. re-

A

quiefcant À laboribus [uis: opera enim il-

Magnum eft

t

lorum fequuntur. illos,

D

hoc bonum , & proprium Beato-

b

?

rum.

!

m Mmr

VLiber tertiui,

149

M,"bh' torum. Siquidem in hac vita nemo

m

Wl

omninó libereft àlaore: & qui vi-

u

;'Ír dentur quiefcere , ut nobiles & divi-

i

5gi tes , illi majoribusurgentur anguftiis.

i

n

li

!

i

4 Non enim f(ine caufa Dominus nofter

divitias comparavit fpinis, in parabola

—-| de feminante.

l

Et Job, 44iiitiainquit,

LA

L

efl vita bominis fuper terram. Et unus ex

77

LA

ejus fociis, Hemo, inquit, na[citur ad la-

Sed omni-

Ial

NT

berem , €$ avis ad volatum.

ln

um clariffimé Ecclefia(ticus, Occwpatio

i nl

»agna , inquit, ereata eff omnibns bo-

r

H

J

fitel

:

winibus , €9 jugum grave fuper filos

"Mdam , ádie exitis de ventye matris eo-

Yi

TT

rum , u[que in diem fepulture in matrem

Jl

omnium. — Cogitationes eorum, €9 tizsores

cordis , adinventio expetlationis , €$. dies

T (Q/!a

M

Wa

finitionis , .à refidente fuper [edem. glorio-

n imi

Jam, ufque. ad bumiliatum in terrà €8 ei-

t

nere: abeo qui utitur byacintbo , €$ por -

u !lt lïl,i

il

tat coronam , w[que ad eum qui operituv

lino crudo.

Hzc Ecclefiafticus. ubi

W/W'

pulherrimé docet , nullum mor-*

i

talium ullo tempore quietis effe par-

?VIMM

lr

j

ticipem.

Exponam breviter hanc

fententiam , ut omnes intelligant:;

L

U

G 3

qua-

b

1y0

DDe . eterna felicitate,

[

;

quanti fieri debeat fomnus , id ef "

j

requies Beatorum, — Oecupatio "HAHA,

T uni

inquit , creatacfe omnibus bomiaibus , €d

p

j

jugum grave fnper filios Adam.

Occu-

]

!

1

hi

patio opponitur quieti : fed quia mul-

ti occupantur in rebus latis ,

in ve-

Tilid

((

"t

Ti

natione , in lufü , in cantu , in falta-

ynm

[] Ti

tione , addit, €7 jsgum grave , ut often-

dat , loqui fe de occupatione labo-

L

IU

j

riosà & molefià , quà nemo delecta-

uj

tur , & quam omnes refugiunt. Atq;

hanc moleftiffimam occupationem di-

cit effe creatam hominibus, id eft,

adjun&dam & deftinatam homini ab

ipía creatione tamquam comitem in-

dividuum & infeparabilem.

Id.quod

explicat, ne quis forté non intellige-

ret, dicens , 4 die exitis de ventre matris

eorum ,ufaue in diem [epultura in matrem

omnium. ltaquemitiüs aCtum eftcum

bobus, qui jugü grave ferunt interdiu,

& no&tu quiefcun; quàm cum homini-

bus, qui diebus & noctibus jugum gra-

ve ferre coguntur.

Deinde brevi-

i

ter attingit partem occupationum

inoleftarum , qua inftar gravitfimi

.

g

)

ugi

4 fflmfm,

Liber tertiut,

YjI

Ut

/

jugi colla mortalium premunt. Co-

' ('y;r

sationes , €À timaores cordis , adinuentio

! j 7Ij

expellattonis , €9 dies finitionis, Prima

ihri/q' (

pars moleftz occupationis eft cogita-

i

" W]T

L

tio rerum futurarum : Semper enim

lq*,, l

ii

fóllicitus eft de craftino , ac dicitintra

A

L

fe: Quid erit pofl bac ? Amittemisne id

TT

li

li

modicum boni quo fruimur ? Ex his nafci-

.

!

)

H

j

tur timor cordis continuus , qui rion

lin

2

"

1

finit hominem requiefcere.

Atque

[

l

b)lh

!

hzc cogitatio cum prole fuà, quz eft

ii

timor , duplex eft : altera, quam fibi

h i dj

ipfe animus fingit, altera , qua necef-

t iij

faria eft, & quam nemo fugere poteft.

1009

,

."l

De priore dicit , adizsentio expeclatio-

2

"

»i:: De pofleriore, dies finitionis, Ad-

hii

invenit homo , id eft, fingit fibi varias

AUH

expectationes rerum futurarum, quz

fU H

non minüscruciant, quàm fi certó

NU

j

venturz effent, Sed maximé torquet

TU

cogitatio , & timor mortis, quam vo-

n

cat diem finitioais ; quam omnes cum

nyw

timore tanto expectànt , ut Apoftolus

br

&i

ad Hebrzos eam vocet concinuam

fervitutem; Mortis enim expectatio

:cumg?

amarefcere facit omnes hujus vitz

[

n

G 4

jucun»

li

152

De eterna felicitate ,

M FH

jucunditates.

Denique addit Eccle-

(

fiafticus, hanc laboriofam occupatio-

[

nem ita effe communem omnibus fi-

M

liis Adz, ut pertineat ad omnes ho-

mines, à primo ufque ad ultimum ;

[!

ab illo, quifedet in throno fublimis,

)

& geftat corenam , & utitur hyacin-

tho , ufque ad eum, qui humi jacet,

n

& utitur lino crudo.

;(

Atque in his

omnibus funt homines poft Adz pec-

catum befltiis omnibus infeliciores :

beítiz fiquidem fine timore vivunt,

du

neque de craftino follicitz fuünt, &

nsque recordantur prezteriti laboris,

néque anguntur eXpeclatione futu-

rorum Et ideó fapiens Ecclefiafticus

dixit , hoc jugum effe fuper filios

Adam, tum ut excluderet beftias,quze

fir

liberz funr ab hoc jugo ; tum uc in-

dicaret, caufam hujus miferiz fuiffe

peccatum primum hominis primi,

Illud autem eft omnium miferri-

mum iis qui ad czleftem Domum

non afpirant , quód in hac vita jugum

grave ferunt, fed gravius multó apud

inferos invenient,

Siquidem in hac

|

vita

s

rdifi!m'

Liber tevtius,

143

hu

Ij

vitá nemo liber eftà labore , fed cum

If oa,f

!

aliquà confolatione conjuncto ; Poft

M (j

hanc vitam apud inferos labor & do-

dl

lor eft (iae confolatione & requie: In

Zf

if

folá beatá Domo, Dei requies eft fine

l

ullo*labore , & conífolatio fine ullo

!

J

dolore.

Re&é igitur canit Propheta,

uih*gmi [

d

Exultabunt Santli 22 gloria, letabuntur

I rl

$n cubilibus fuis,

Quoniam non re-

Hl

quiefcent &t dormientes , qui non

"

5137/&/1;05:::4

fendunt quietem fuam ; fed cum exul-

LU

tatione magná requieftent , fcierites

I

.'4

& cognoícentes cum zterná gratia*

rum actione bonum feliciffimz quíe-

n

!

Lt

tis, ab omni labore, dolore, timore,

li

a

moleilià, perturbatione liberrima.

Profectó fi nihil effst aliud in Domo

nt fs

Mi

Dominí , nifi ifta fempiterna requies,

W

nonne digna effet, qux omnibus hu-

li

])

jus vitz laboribus & doloribus eme-

retur? Et fi apud inferos tormen-

M

tum non effet aliud, nifi fempiterna

; um

& irrequieta vigilia , nonne digna

J

effet , que omnibus hujus vitz di-

(U

A

urnis no&urnisque orationibus &

A

Hetibus redimeretur ?. Certé. enim

mr' !

L]

Gs5

quàm

Jir

154

De aternafelicitate,

"

S)R'

uàm dulce SanGis erit, in exitu de

Jl

hoc fzculo videre finem laboris &

"

doloris, tam erít amarum iniquis in

exitufimili cernere, nüllam deinceps

u

j

fperandam efIe requiem laborum at-

n

Ultimum terribilium

ii

que dolorum.,

]

dicitur effe mors: & tamen quia mors

i

requiem aliquam habere videtur,ideó

miíerrimiilli , qui ad inferos defcen-

J

dent , quarent mortegz, C nom invenient

eam ; $ de[iderabunt mori, € fugiet mors

ab eis.

Itaque carentia omnis quie-

|

j

tis gravius judicabitur malum , quàm

fit ultimum terribilium.

Et tamen

l

tanta eft in hoc feculo mortalium

«zcitas , ut pro nihilo ducant , re-

l

quiem fempiternam amittere, & ad

locum illum defcendere , ubi fuppli-

L

€ia requiem nullam admittent,

S Àv -D*

307 02

N

W

i

CX PUT WX

l

!M

De aula Domts Dei.

STANT loca in domo negotiis

RE

I^

|

variis deputata.

Sed in Domo

i

illà beatà unum erit negotium, com-

«

:

mune

ii

Libev tertins.

1fy

smune omnibus , Kegis fuperni lauda-

p IJL'L

p

tioc.

Hic enim quidam negotiantur

ut lucrentur pecunias; alii ut dignita-

i

h

tes acquirant; alii dant operam ftudiis

1.

do&rinarum, ut difcant, vel doceant ;

*

alii mechanicis artibus , ut parent

j

quz funt ad vitam neceffaria. Sed in

illa regione viventium &immortali-

LT

Ms

n

um nullaerit inopia,nulla ignorantia,

nulla neceffitas, ambitio nulla; omnes

! V MIIM

erunt ftatu przfenti contenti, neque

TU

aliquid optabunt aut requirent am-

n t

pliüssproindetoti erunt in fuino bono

1

fruendo;diligédo,& laudando intenti.

bv

Sed videor mihi audire,qui dicant ,

Wmn

officium laudandi Deum in Pfíalmis

i ld

& hymnis, ac przcipué in Horis ca-

i

nonicisrecitandis, non carere labo-

V,

re & fatigatione ; nec deeffe qui gra-

mm

"

**w

"

ve onus impofitum fibi effe queran-

l

tur,

uodtot horascantando in Ec-

j

cdefís, & DEUM laudando coníu-

Jj

mere jubeantur.

Quibus refponde-

n

mus., laudationem Dei hoc tempore

d D

meritum effe , in vita xterna prz-

ID

mium; atque hincfieri , ut hic quidem

[

G6

fit

j

146

De eterna feheitate,

j

fit laboriofa mults & molefta , que

7

ibi erit omnibus jucunda & decora

Jaudatio,

Nunc multa leg mus vel

l

!

canimus , quz non intelligimus: prg-

tereà in abigendis vanis cogitationi-

bus , quafi mufiisimportuniflimis ,

1

Y

non mediocriter laboramus: denique

corpus quod corrumpitur, non poteft

[

diutiüs mentis funclionibus fine fati-

Tattd

"

gatione fervire, Atin beata illa patría

T

corpus erit immortale & imp:flibile,

aberunt mufce inamium cogitatio-

num, intelligemus omnia perfectif-

U

imé que canemus & quod eft po-

tiflggum , nihil erit aliud divina

laudatio , quàm felicitatis exerci-

n

tatio ; proinde fi non erit mole-

fla (empiterna felicitas , neque mo-

lefta efie poterit eeterna laudatio. Ef-

íe autem in czlo Dei

laudationem

beatitudinis exercitationem , docet

Propheta , qui ait: Zeat qus babitant

32 Domo tua, Domine , 12 feacula faculo-

rum lasdabuat te, Sicut enim ad beati-

^il

tudinem pertinet , femper videre &

'm"';'l'f,llh

Xxer-

:Kmare fummum bonum ; fic ade

citi-

//0. Wbl !?

l

H

Liber tertins,

157

&moluï

l

QU

citium beatitudinis pertinet, femper

T

li

admirari & laudare pulchritudinem

nj

fummiboni. Et quemadmodum ne-

n

meo fatigabitur Deum amando, fic e-

tiam nemo fatigabitur Deumlaudan-

do.

Adde quód non folüm non fati-

gabimur videndo & amando Deum,

fed. etiam non fatigabimur videndo

&laudando opera Dei, que omnia

M

"

Íin

femper in conípectu aderunt, & pul-

chritudinem fuam eximiam femper

(

ij

4l

oftendentneclaudare poterimus ope-

t d

[

ra Dei, pulchra, valdé, quin fimul lau-

ii dy

demus Auctorem operum illorü, quz

lul (

femper clamabunt , Jpfe fecit. nos, €3

f t

-

nentpíano:, Denique ficut nunquam

!t nb

obliviíci poterimus

bencficiorum,

um

quibus nosDzusobruit, & quafi no-

Tyn

disamoris infolubilibus adftrinxit; fic

ha

etiam non poterimus non femper ani*

T,

mis gratiffimis jubilarein laudibus op-

d.)g,f

[/4

timi Benefaéctoris.

Concludamus igitur cum S. Aug.

jl

atq;dicamus:Q»wid aliud ageretur , ubi ne-

Vi

que nllà defidia ce[fabitur , neqs unlla indi-

gentia laborabunr ? Ipfe Dens finis erit de-

K adc;" !

»

defi-

,

158

De aterna felicitate,

D

u m

fideriorum noflrorum , qui [ine. fine videbi-

"n

L

£ur , fine faflidio amabitur, frne fatigatione

T

laudabitur,

Hoc munus, bic ajfetius ,

l

bic alfus profetló erit omnibus , ficut ipfa

1

vitaaterna eommunis. Ibiergo vacabimus

f'

€ videbumus ,. videbimus & amabimus,

amabimns €8 landabinsus, - Ecce quod erit

1n fine frae frne,

INam quis alius nofler eff

V

finis mfi pervenire ad Regnum,cujus aullus

eff finis ?

CAP U—T VI.

Deprimaparte porta Domás Dei ,

:

qua eft fides.

s explicatis, unum illud reliqu-

HI

um effe videtur , ut videamus

"

quz fit porta , per quam in illam

Domum feliciffmam ingredi valea-

11

Tmus.

Sed ipfe Dominus in Evange-

3

lio non folàm portam oftendit , fed

etiam anguítam valdé effe pradixit ;

J

ac ut

intrare contendamus admo-

bl

nuit. Siquidem interrogatus , Deszine;

fpauci [aut , qui [alvantur ? efpondit ,

s/(z

Contendite. intrare per anguflam portam:

quia mulii,dico volbis , quarent intrave , C$

^|

M

sen

?!icf)g,l

ZLiber tertiis,

159

M

d

T

non poterunt, C Wm atttem intravertt pater

WJI(/;,,;(M

familias , €3 clauferit offium , incipietis

7 ;2: fü

foris lare ,. €9 pulfare offium. dicentes

Ng

Domine ,aperi mobis, | Et vefpondens di-

Ui

'"Af',

!l

cet. vobis : Ne[cio vos, unde fitis 5 difte-

!

Jbi

L

dite àgmeomnes operaru ir:igm'tati;.

E*.qzm.,;

erit fletus €9 flvidor dentium.

Hec Do-

LIT

minus : qui fatis aperté docet , por*

Ml(ïjlmz

tam Domüs DEI quz eft inczlis, an-

guftiffimam effe, quamvis ipía Do-

——

musíit amplitbma, & propter angu-

1

ftiam ejus multos nonintraturos, qui

n

alioqui libenter intrarent: & ideó

nonintraturos, quia cupient quidem

lil

intrare , fed non contendent , nec

Wz]

preffuram illam pati volent.

Explicemus, unde fit angufta por-

T 1

u |

tadomüs ampliffimz. Qnoatuor par-

nb

tes habet porta, limen, füperliminare;

ii

& latera duo, id eft, quatuorlapides;

| E'/ää)]'o

[

unum infrà, alterum fuprà, & duo

TU

adlatera, Quz in háàc noftrà portá,

)

!

J

quatuor funt virtutes omninó ne-

rt(müt,

ceffariz , ut quis cxleftem Domum

ingredi valeat, fides, fpes, charitas,

m?mw?

T

Fides & fpes lapidesfunt

[]

hqmilicas,

ate-

ln

160

De aterna felicitate ,

laterales, charitas eft fuperliminare ,

EAC

J

humilitas limen quod pedibus teritur,

Sed omnes ifti lapides, id eft, omnes

[ n

rl

Í

iítz virtutes tam exiguam habent in

"

íe longitudinem & latitudinem ,'ut &

U

ine angufte fint, & portam anguftif-

fimam faciant.

Ineipiamus à fide. Fides Chriitia-

v«,«;ï-,,.ifil

!

na& vera, ejufmodi patitur angu-

ï.jfjn-'wglm

ftias , ut nifi mens humana vim fibi

A0

f

faciat, & quafiin captivitatem íe

redigi patiatur , &ligari & trudi,

nemo per eam ingredi valeat. Atque

li

hoc eft, quod Apoftolus fcribit in po-

fteriore Epiftolà ad' Corinthios : x

Al

captivitatem rcdigente: omuem intelle-

&uim, in ob[equium. ChrifHi,

Proponit

D

enim fides Chriftiana multa creden-

da,quz ita fuperant omnem ratio-

nem, ut difficillimum fit illis affenti-

ri; & tamen fic certó , fic firmiter

; Mngi

credi jubet , ut homo paratus efle

debeat ,

millies vitam fanguinem-

Que profundere ,. quàm unam par-

tem fideiabnegare. Magna funt ifte

ü '-*mf?l:

anguítiz ; nec mirum , fi pauci illas fu-

pe

"i

'flfml

Liber tertisu,

161

nfupfrlit ,

g,

pcre'nt. Atqihzcratio eft,cur tam mul-

( i,

tiad Mahometancs vel hzreticos defi-

|

"iU

Ts

ciant, quoniam illi anguftias fidei (u-

ïW 1 1."2567[3;

ftulerunt , & portas laciffimas aperue-

LU

runt ; per quastamen non itur ad vi-

tlj

tam , fedad perditionem, juxta ver-

bum Domini apud Matthzum : Late

n

porta €8 fpatiofa via eff, qua ducit ad perdi-

tone C mnlti [unt qui intrant per cam: Si-

M

quidem omnis homo naturaliter fcire

]

defiderat , ut Philofophus fcripfit ad

IT

initium Metaphyfica : ideó non faoilé

Q

J

aflentitur, nifi demonflratio, vel ceité

t

robabilis ratio adferatur. Expertus

(

)Jf

eft hec Apoftolus Paulus: qui quam-

7173

vis exinfu:á & acquifità doctriná, &

Pt

[

ex dono linguarum mirabiliter loque-

i frtdfn-

retur; tamen cüm preaicaretrefurre-

n

n

M

Ctionem mortuorum, non deerant qui

ilum irriderent : & alii quicicerent ,

Quidvult feminiverbins bic dicere?& cüm

;:yl

Chriltum crucifixum annunciaret ,

agum:m- |

gentilibus ftultus effe videbatur, & Ju-

u

dei fcandalum patuiebantur,ut ip:e ce-

dul

ftitur in rriori ad Corinth os. Hince-^

angu-

xcii:hï:;:' |

tigm veteres heretici,urt portam

flam

|

1

l

162

De aterna felic:"mte,

ftam dilatarent,varios errores invene*

-m,:;i:zm

runt. Aliienim myfterium Trinitatis

fuftulerunt,ut Sabelliani & Ariani : alii

Viv

j

wrilll

myfteriumIncarnationis, ut Neftoria-

ni & Eutvchiani: alii Refurredionem

p

mortuorum, ut Origeniftz, & alii:Sed

W

ifte omnes porte, & aliz pené ducétz,

quia humanos architectos habebant ,

& lolido fundamento carebant, brevi

Í

tempore corruerunt,ut jam vix nomie

nateneamus ; & ne nomina quidem

fciremus, nifiin librisCatholicorü,qui

eas oppugnárunt,Irengi, Philaftrii, E-

piphanii, Auguftini, "Tbeodoreti, & fi-

milium,ealegeremus. Jam veró Ma-

hometani, qui tunc tam longé latéq;

fectam fuam dilataverunt, omníiaferé

quz difficiliora funt in fideChriftiana,

"

fuftulerunt, ut perfonarum divinarum

Trinitatem, ut Incarnationem Verbi

divini, ut mortem & refurrectionem

Filii Dei;ut SacramentaPoenitentize &

Euchariftiz;quibus fublatisomnes an-

guítiz füblatx funt, & porta dilatata

n

multitudinem iaumerabilem admittit.

Haretici veró temporis noftri per

j

aliam

At

Liber tertius;

163

M

i

aliam viam ingreífi füunt, & easangu-

:;,

o

f )

ftias potiffimum füftulerunt, que non

tam ad intelligentiam, quàm ad actio-

nem pertinebant Fides Chriftiana do-

cet, vitanda effe omnia peccata, ut eti-

amde verbo otioío reddenda fit ratio:

fi quis in peccatum lethale labatur,

confitenda effe peccata. Sacerdoti, &

AU. U

percontritionem feriam & fatisfactio-

nem effe diluenda: opera bona, quan-

tumvis laboriofa & difficilia, effe faci-

í

enda, fià Prepofitispre(cribantur: Re-

:

gnum co?lorum effe bonis operibus

promerendum , ut coronam juftitiz,

[

x»I

& mercedem loaboris: Ecclefiafticis fa-

cratisque hominibus czlibatum effe

colendum: vota Monachorum & San-

&imonialium effe fervanda.

Hxc &

his fimilia quz anguftias facere vide-

Lj

N

a

bantur, haretici hujus temporis ita

fuftulerunt , ut portam latiffimam a-

us

p:ruerint, Predicaveruntenim, folam

fidem effe neceffariam ad falutem, ita

uthomoChriftianus non pofíit perire;

quantumvis peccatis omnibus fit co-

*

operius;nifi nolit credere,Item non ef-

fe

I

164

De atevna felicitate,

J*V'Jf

1]

fe opus confiteri peccata Sacerdoti, fa-

tis eflefiquis confiteaur Deo: con-

t

tritionemnon requiri, fatis effe ter-

roresquofdam mentis : poenitentiz &

fatisfactionis opera non effe neceffa-

ria: liberum effe Sacerdotibus czli-

—

batum cum conjugio commutare: nec

^WI

minüslicereMonachis &S;n&imonia-

non

] ","'1! 'J J»J/ !

libusomnia vota contemnere :

- deit

poffe Prepofitos ad aliqua pia opera

fubditos populos obligare. His & (imi-

hi

Dutur

libus doctrinis, fublatis anguítiis fidei

xortam falutis ladiflimam fibi facere

D

j

vifi funt : (ed reverà portam, quz du-

citsd inferos,aperuerüt, & per eàtur-

l

bam ingentem levium hominum ad

il

pecditionem fecum duxerunt.

Nec veró Catholici omnes angu-

j

y

ftias fidei fuperant : nam tametíi om-

nia quz fides docet , credunt ; tamen

vl;

dumaliter vivunt , quàm fides jubet,

V

deillis probantur effe, de quibus A-

1

poftolus loquitur cüm.ait : Confiten-

tur fe nóffe Deum ,. fatlis autem negant.

ac per hoeipfi quoque anguftias fi-

i

dei refugiunt, & portam latam ingre-

A

diun-

^

iil

*f*flriw:, |

LiZer tertiur,

165

p |

diuntur , quz ducit ad perditionem,

mfl'üf DiU,'

Itaque fi de fide agatur, ad quaftio-

T.

nem Domino propofitam , $i pascs

T

T

funt, qui f[alvantur ? reípondendum erit,

H

paucos effe, & ideó contendendum

intrare per anguftam portam,

CAPVT VII.

De [pe qua eft altera pars porta

m

T

Doma&s Dei,

nl

/,

Am verb fpesquoque fuas habet

J

angullias , fivepremii magnitudi-

i

nem , fiveparvitatem noítram confi-

t

deres Siquis enim juberetrufticum

bndt

indoctum, & qui nullam habet expe-

l

i

rientiam rerum humanarum , fpera-

lil

re, brevi fe habiturum fapientiam

t 4f

[]

Salomonis, vel cer:é Platonis & Ari-

ftotelis, & fimulimperium Alexandri

lmen*.x&ü?

Magni, vel Augufti; quando quazío

perfuaderi poffet ejusmodi homini ,

,

.

At id

ut tantillus tanta fperaret

multo facilius eft , quàm ut homo

in rtg** |

mortalis fperet fapientiam & poten-

tiam Angelorum qui in calo funt ,

"E

& purz intelligentx funt,

Nam ille

urr!

p

rufti-

I

166

De aterua felicitate,

/l

jj

s

:

rufticus, & Alexander, atque Arifto-

(

ii

teles, ejufdem natura erant , omnes

p

homines mortales erant ; & fapientia

Mi

il

J

Ariftetelis fapientiam humanam non

w

tranfcendebat , & imperium Alexan-

dri ne tertiam quidem tecrz partem

1

Occupavit.

At fpes fidelium fperare

€os jubet equalitatemAngelorum,di-

(

cente Domino: Qu digni babebuntnr fa-

cnlo illo , 8 ve[urretliome ex: mortuis, neque

:f

azubent, neque ducent uxores 3 "eque enim

(

nltrà rori poterunt : aquales enim zángelis

fent , $ filii funt Dei. Et fi quis hominé

M

n

qui humi repit , fperarejuberet, brevl

futurum ut volet per aérem, aut ina-

4

quis longo. tempore fubfiftat ; &

n

curratatque difcurrat ; quando ad-

ii

"d

duci poffet,ut ifta fperarec? & tamen

aves etiammagnz , ut grues , utci-

conie ,ut aquilz , celerrim& . volant

l

er aérem : &naves gravimmæ &

!

onüfte fubfiftunt in aquis, vel cur-

runt & difcurruntper aquas , prout

x(gm

voluerint nautz.

At fpes Chriftia-

NT

norum fine ulla ambiguitate jubet ;

,

ut homo Chriílianus etiam cum cor-

^

M

pore

":He;l'!ml

Liber tertiut,

165

z

pore fperet fe fuper celosaftenfurum,

,

n

1

& àceload terram fine ullo periculo

11j

(

Íó

l

H

ruendideienfurum , & in curíu ab

j

;n.;/

ortuad occafum cum fole ipfocer-

Fl

fiä?iwlcal

taturum, eumque fine dubitatione vi-

lia

éurum. Deniquefiquis pauperculus

:

parentibus orbatus, fperare juberetur,

1

à Regemagno fibi non cognito fe in

W,ülmïlrf

filium adoptandum, certé multum ]a-

L/ "

boraret , utid poffe fieri aliquando

^ibl

!

fperaret: & tamenuterque homo eft,

L/]

& terr filius, ac morti obnoxius. Át

u ..tmlh

ípes Chriftiana decet ,

hominem

bvl

quemcunque , modo baptizetur in

mb

Chriíto, & Chrifti mandata cuftodiat,

'Wu]b.' ] l

j

fpiritum adoptionisà Deo habiturum,

TTI

& veréin filium cooptandum, & fore

fs

hgredem univerforum quaz ipfe Deus

w u

poffidet ; coheredem autem Chrifti ,

Ü

v

qui Filius eft naturalis& .proprius,&

n

quem Pater conftituithzredem uni-

T

n

tl

verforum.

yl

hi

Hzc fpes tam magna & tam excelfa,fi

ng" j

J

à Chriftianis, ut pareft, coleretur &

u

teneretur,certé faceret illos impavi-

nuy

dos utleones, ut nullis neq; periculis

i

ne«s

[ 1.

r68

De aterna ;f&li&iäd;e.

]

Dui

ul

neq; terroribus cederent, & cum Pro-

TE

pheta dicerent:Dominus mibi adjutor, u9

timtbo qnid faciat mibi bomo.. G Siconfr-

Tl

gn

frautadver[um me. cafira, non timebit cor

i

meum.Ex cumApoftolo;Omaia po[fum in

f ;:'.'ïüdi D

zoqui me confortat, & ; $1 Deus pro mobis ,

" '!]A

f

quis contra ns5 ? Sed valdé pauci funt

]

quires tam arduas fperét ut oportet,

(

?

cüm plurimi inveniantur, quiresetia

Ilf

j/

temporales & parvasà Deo non Ípe-

f

rant, & magis confidunt in aftutia fuá,

i

Jl

in furtis, in mendaciis , quàm in ad-

jutorio Altiffimi. Dominusipfe apud

d

Mathzum & apud Lucam pulcherri-

f

!

i M

h

mis fimilitudinibus admonuit fideles,

0]

Jf P1

ne nimis folliciti effent de querendo

j

cibo & veftibus:quia Pater czleftis ,

H,x M

qui nutrit aviculas,que non ferunt ne-

f

que metunt;& veftit lilia agri, quz nó

laborant neg;nent: multó magis pro-

fpiciet filiis fuis, quibus fervat Regnü

&ternum: & tamé tam modica,& pené

h

nulla invenitur in plerifq; Chriftianis

confidentia in Deum , ut fepéin an-

guftiis fuis velad humanas fraudes ,

[

velad diabolicas artes potius confus

i

giant

Liber tertius,

*f'li(irm,

169

kmn giant,quam ad Deum. Ergo fi illanon

ij

perantà Deo, quz Deus tribuit volu-

Wff!W LT

tribus czli & liliis agri, queque fe da-

^L Mi

turum eífe promittit , fifpem fuam

"W

ponant ineo; magnum eft argümen-

;,"

tum , in eju(modi animis locum non

*v,l

habere fpem illam , quz propriaeft

fliorum Dei , qui regni lempiterni

i

confortium fperant àDeo, Etquoniam

fine fpe certa & viva, quz pars eft por-

Vi

tz Domáüs cxleftis , nemo ingreditur

n

ad (alutem , ideó non multi tunt qui

!

1

falvantur,

N

i

At

Sed funt etiam aliz majores angu-

M

ftix in virtute fpei: jubet enim Chri-

[

dul

ftiana fpes. contemni przfentia, quz

videntur, & íperari futura, quz non

.»':(æif'*')

UW

videntur,jubetdifpergere & dare pau«

peribus., utea multiplicata reftituan-

)d

Q

tur in czlis, ubi nemofuir,qui viderit,

ï

5th

W

ï

& nemo efl, qui cogitare vel füfpicari

:

7

poffit ; quz funt illa bona quz nobis

u

reddenturin cxlo,fi noftra (eminemus

;0

(

(it]h

:

in terra.Et quidem rufticus facilé per-

[

i

Id

fuadetur, uttriticum feminando fpar-

stl

gat in terram;quia ufus multorum an-

-'1

norum

i j

Á

De atern felicitate,

I

170

norum docuit , quod íeminatur cum

!

!

l

(

i

labore, cum exultatione meti: (ed ea, .

Jf

quz difperguntur in pauperes,colligi !

I

multiplicata in czlis , nulla experien-

!

I

tia docuit.Ideó difficilé videtur homi-

nibus , dimittere prefentia, quz vi-

l

dentur, & fperare futura, que non

viden:iur.

Deniq; magnum eftargumentum ,

anguftiffimam effe portatr , confiden-

g

i

tiam firmam in Deum , quód tanta

ubique inveniatur turbamiferorum,

lugentium , clamantium,blafpheman-

tium, deíperantium. Deus enim infe

A

confidentibusaut tollit miferias, aut

W

»

donat patientiam cum tam ingenti

confolatione conjunctam,ut dicant cü

Apoftolo : Repletus fum confolatione, [n»

pem/mnda gaudza i5 omzui tribulatione no-

ffra. 'Iurba igiturilla lugentium &

flentium in miferiisargumento eft, ut

fcribit S. Bafilius inPíalmum quadra-

gefimum quintum, mu!tos effe,qui in

ore habeant , Deus refugium noffrum C

virtus : pauciffimos, quiin corde, quí-

O.

que ve;ä& €x animo fperent in Dg

L

NI

m

—

;g&;r tevtinr,

17r

M

[ä[iüffmgg

C

APUT VIIL

De charitate ,. qua eff tertia. pars

Püïtæ.

Eniamus ad charitatem , qux eft

fuperliminare porta

celeftis.

l

Charitas Regina virtutum , quà. ab

i

J

una parte videtur latior, cüm feex-

I

tendat ad DEUM ,' ad Angelos , ad

omnes homines, etiam ignotos &

inimicos, €ó redditur anguftior. cüm

per eam tranfeundum eft , ob incre-

dibilem difficultatem, quam fecum

adfert , cüm non verbo & lingua, fed

opere & veritate prxceptaillius ad-

implenda funt.

Quid enim , quafo,

Regina ifta jubet? Primüm , ut diliga-

tur Deus ex toto corde ,

€ex tota

n

anima, exomnibus viribus,

In má-

gnas anguftias redigitur homo , cüm

ad ifta implenda fe accingit,

Quid

eft enim diligere Deum ex toto cor-

de , ex omnibus viribus, nifidiligere

!

m/?hm:v

amore vero & fummo ; Illud ex corde

ij

& exanima , fignificat amorem effe

:

M

debere verum, nonfimulatum , non

H 2

ver-

De eterna Ifälicitate,

l]

x'.73,

verbo & linguà, ut loquitur S,Toan-

«l

nes,ed opere & veritate, Iilud ex roto,

GLex omuibus viribus, ive ex omnivmtu-

j

[

£e,ut habet alius Evangeliüa,ügniüca;

amorem in Deum efte debere maxi-

1

murm, Vis igitur pracepti eft , ut dili-

lï

gatur Dcusamore vero & fummo, ut

nihil ei preponatur, nihil sdzquetur,

|

omnia poftponantur, fic ut paratuefit

i

homo Chriítianus cum Patriarcha À-

brahamo, fi opus fit adgloriam Dei,vi-

ix proprii & unigeniti & amantiflimi

W

Filii fuj non parcere,Nequeid folum ,

fed etiam,ut Dominus mandat in Evá-

Q

gelio,

cdiffe patrem & matrem, uxo-

D

rem & flios,

fratres & forores , ad-

hucautem & animam fuam , & re-

puntiare omnibus,quz potfidet , id

i

eft, paratum effe £á promptitudin

&

fanguineis ; &

privari omnibus con

[

,vità propriá, & facultatibus ac di-

j

gnitatibus omnibus , quà illis priva-

!

retur, fiea veré & ex animo odiffet.

& ad eas

;

"Magne angu(tiz funt ifte ,

m

9

*

Quantó

ii

penetrandas quis idoneus

^

H

.

facilius inveni

entur homines , & ii

non

Tl

hp

Xl

Liler tevtíus,

173

l!ffux

non pauci, quiparati fint Deo renun-

"j

tiare,& omnibus ejus promiffis,quàm

divitiis & honoribus temporalibus,ne

dicam vitz propriz velfiliorum ? Te-

Al

ftis eft fanctus Cyprianus in Tractatu

de lapfis, in ipía primitiva Ecclefia ,

AL

quando ardor charitatis erat multó

major,quàm nunc fit, pro paucis Mir-

E

tyribus plurimos fuiffe defertores,qui

patrimonia fuüa, redum vitas,charitati

Dei anteponebant ; quod ipfum tefta-

turetiam Eufebius in Hiftoria Ecclef,

jj

Quid jam dicemus de charitate

erga proxnmum7 Quid mandat chari-

tas,uterga proximos faciamus? nimi-

ju)

rum ut diligamus eos ficut nos ipfos;

il

& quod nobis fieri volumus , nos

quoque erga alios faciarnus,

Quis

veró eft,qui fimultümegeat, noncu-

iat fibidari àdivitibus , altem quod

illisfupereft? Neque accipiet excu-

fationem,fi dives refpondeat, xre alie-

nofepremi , quód emerit villam ma-

gni pretii, autfümptuofum palatium

edificaverit , aut certé periftromati-

J

bus pretiofis exornaverit : illa enim

J

H

for-

174

De aterna felicitate,

i

^

VM

fortáffe fupetvacanea funt ; & nen pa-

titur charitas,ut proximus pauper re-

"

'VA

bus neceffariiscareat, & proximus di-

ves fupervacaneis rebus abundet. De

A02

qua re con(íulat, quxío , lector fan-

étum Bafilium in Oratione ad divites,

& 5. Bernardum in declaratione fuper

ilaverba, Eece mes religuimus omma,

Videbitenim & horrebit periculum e-

Ü

T

erum ,qui noncogitant, fe de propriis

m n

opibusrationem Domino reddituros,

?

& qui fecundüm füam cupiditatem,

"

nonfecundüm Dómini voluntatem,&

erga proximos charitatem illis utun-

AR

N

tur. Nam fideverbootiofo rationem

reddemus, curnon magisde pecuniis

maléconfumptis ?

Sed Apoítolum Joannem audia-

mus, atque ab eo difcamus, quouíque

fe extendat debitum charitatis : /»

boc, inquit, cogsovimus charitatem Dei ,

guoniam ille animam [uam pro uobis po-

fuit : &À mos debemus pro fratribus animas

U

enere,

Deus Chriftus pro fervis fuis

animam pofuit: quid ergo magnum

i

erit, fi nos pro fratribus animam ,

l

i'e;

E.

fnti!m,

Liübey tertiug;

Yet

u

id eft, vitam ponamus ? Itaque nondi-

mu,mþ

cit Apoftolus, poffumus , fed Zebezens

lfj

profratribus animas ponere ; neqs dixit ,

»

arbitror , cenfeo, confilium do ; íed ab-

foluté pronunciavit, Ze£emus pro fratri-

bus animas ponere, Et (i animas,cur non

magis facultates ; Proinde fan&us

!

2l

Gregorius re&é concludit : Cs iz-

wlpmcä'"

l

1'-

comparabiliter longé fit melor anima,

At

WA vivimus, terrena. [ubflantià , quam

]i

VMV

exterizs po[fidemus s. qui non dat. fub-

]

1»

j

"dnfrc

Q

flantiam fuam , quando daturus efl. ani.

]

mam [uam ?. Quod idem de aliis re-

[

bus dicere poffumus, qui enim debet

h

D

pro fratribus animam ponere , cur

dfpf»uj |

non multó magis debet fratribus

injuriam five offenfionem condena-

14j

!

"Y

Md

re ? &qui debet pro fratribus ani-

j

n

mam ponere, cur non debet diligen-

ter cavere, ne fratrem verbo aut

WP y

facto 1xdat ? Quia veró preceptum

Wil

,

charitatis DEI .& proximi ejuímodi

J

Ti

anguílias habet , ut à paucis fupe-

rentur ; ideó querentià Domino, .5;

pauci funt , qui falvantur ? jure potuit

n

Dominus refpondere, paucos effe, &

"

l

H 4

pro-

Jj

376

De aterna felicitate,

j

M

preptereà totis viribus contendendum

j

effe, utcum illis paucis falutaris por- -

yl

p

tz anguftias füperemus.

Í

l

!

CAPUT IX.

ij

De humilitate , qua eff quarta

Pdi'.f Püï?dl.

Eftat hutnilitas; qug füas etiam

n

nec parvas habet anguflías, Quid

j4

precipit Magifter ille, qui defe verif-

fimé dizit ; Difcite à me,quia mitis fum

€9 bumilis corde ?* Vade , recumbe in uo-

:

viffimolece, 'Et quod dixit , fecit. Ve-

niens enim in hünc mundüm , recu-

buit nafcensin prefepi, & moriens in

cruce, Locum cetté humiliorem inve-

nire non potuit neque naícens, neque

i

l

moriens. Et dum vixit, pauperior fuit

non folüm hominibus, fed etiam ani-

mantibus brutis : nam vulpes foveam

habent , & volucres czli nidos ; ipfe

4

autem non babuit, ubi caput fuum

l!

reclinaret, Sedquid fibi vule , Recum-

RT

be in noviffimo loco ? illud . fignificat ,

i

TR

Quicumque tu fis; & quantufcumque

N

$,

dU

Lier tevtíius,

197

TM:

!t

fis, exiftimate femper ultimo loco di-

A

^il

M

gnum effe, Cujus rei rationem reddit

Apoftolus in Epiftola 3d Galatas, cüm

ait? Iam fi quis exiflimatfe aliquid effe,

um sibi fit, :pfe fe feducit. Et non dixit,

)

Qui fe exiftimat magnum effe, aut ma-

j

|

!

!

joremaliis, five fapientiá, five potentiá,

*

five virtutibus

*

neque dixic, Si quis

exiftimat, fe non magnum effe, neque

ceteris majorem ; fed tamen aliis pa-

MTAf

rem: fed dixit,Sz quis exiflizmat fe aliquid

effe. Et denique non dixit, Cüm pauper,

TM

vcl indo&tus, vel inglorius fit ; fed, czss

|

^

nibil [iz, Xtaq; non potuit Apoftolus ma-

!

gis defcendere, ut locum noviffimum

"wz)nl-av.:..:

defignaret , & verba Domini digno

fali

commentario explicaret, At;inguiunt;

oportet effe homines in altis gradi-

J

bus,Przlatos, Principes, Reges, Im-

r ï;

peratores, Pontifices : Itaeft , opor-

-

tet :fed unu(quifque federe debet in

i

noviffimo foco, &expectare, ut Do-

i

E

n

mínus dicat: .4fcende fupermzs. Cujus

, lu

rei exemplum infigne habemus in

M

fan&o Auguftino , quod ejus verbis

proponere libet.

Sic enim loquitur

in

H5

Jjn

»Dre aterna felicitate,

37$

4m(

in fermone de communi vita Cleri-

i

corum: 4b eis qui diliguut faculum, fe-

j

gregavi me 5 fed eis, qui prafuut populis ion

j

34€ co&QHAVI : nec inconvivie Domini fupe-

viorem locielegt, fed inferiorem €8 abjetif,

Ü

£t placuit 1lli dicere mihi, Mdfcende [uv[um.

U/que adeà autem timebam Epifcopatum, ut

(

quoniam e[fe caperat alicujus uominis sntev

bomines fama meayin quo loco fcwbam wuon

effe Epi[copum , non illó accederem. Cave-

bam boc , €8 agebam quantum poteram,

utinloco bumili falvarer , nonin altope-

viclitarer, Sed, ut. dixi , domino fervus

contradicere aom debet,

Uiinam hoc

exemplum omnes imitarentur ! habe-

remus enim multos-Praelatos benos,

D

multos bonos

Principes ,

multos

1

optimos Magiftratus,

Sed qui multi

feingerunt , neque vocationem Do-

mini expeCtare dignantur ; Deus ali-

quande iraícitur, & ad exemplum alio-

rum cogit nón paucos in noviflimo

n

loco federe, ut omnes intelligant, ho-

nores& c'ivitias , ut certa tempord-

lia & fpiritualia bona , à manu fíua

]

"u

pendére, Hinc enim fxpé videmus

hO:

*Mmu,»;,

Libey tevtius,

175

M^ homines ditiffimos brevi redigi ad

LU

"

//l,

extremam pauperiem, & magnos Prin-

cipes de fedibus fuis dejici,

Sedneque (atiseft expectareDei vo-

V'VHIM

cationem

*

.

fed oportet etiam in ipía

[

Ts

Pralátura vel Principatu non füperbé

L

fapere; fedjuxta Sapientis confilium ,

!t

uantó quis major eft, tantó feomni-

bus humiliare ; non corpore, fed cor-

Mi )

de;ut S. Gregorius in Paftorali fuo do-

W:'/l*/,j; J

cet, & apertius S. Auguftinus inEpifto -

la, qu: eft Regula Sanctimonialium :

"

Honore, inquit coram bominibus pralata fit

vobis ,coram Deo fabflvata fit. pedibus vue-

firis.

Debet enim unufquifque cxte-

1]j

ros omnes meliores, acper hoc majo-

T0Y

res fe credere.

Ille enim proprié &

Ut

fimpliciter major eft , qui major e(t

1:;

TU

T.

apud Deum, Apud Deum autem major

eít, qui melior eft ; & ille melior eft,

qui virtutibus preftat ; quidquid fit de

9)

TO

prafe&turis, de divitiis, de titulis, de

coronis, de infulis : virtutesenim bo-

Y

i

(

num hominem faciunt, non przfectu-

rz, divitiz ,'ituli, & aliaid genus: &

f

v

fi virtutes bonum hominem faciunt;

6

Taa*

W

438o

j

De eteria felicimæ ;

90!

;hajores virtutes faciunt meliorem ; W:a

& maximz optimum: & qui virtutes [

asl

jl

in excellentiore gradu po(Eident , illi

Ó kJOA

cateris przítant. Ecquód unaex ma-

gnis virtutibus fit humilitas ,. ex.eo

(i

cognofcitur , quód ipfe Dominus hu-

militati tribuitexaltationem , inilla

|

fententia ab eo (iepiüs repetita : Ozis,

qui[fe bumiliat ,| exaltabitur.

uam

|

j

fententiam fecuta eft Virgo beata in

Cantico : Depofzir potentes. de fede, €3

exaltavtt bumiles.,

Et beatus Petrus:

H8ymiliamini [ub potenti maun Dei, ut vos

exaliet in tempore vifitationts,

Et fan-

&us Jacobus : Ziwmiliaminiin con[petlu

Domzsni , €$ exaltabit vos,

Denique

beatus Paulus de Chrifto ipfo dicit:

l

Flumiliavit femetipfura : propter quod . €à

Denus exaltavit illum,

Quoniam igitur virtutesveré , ac

precipué charitas & humilitas, bo-

nos homines faciunt coram Deo , ut

[

etiam meliores & maximos : & quia

nemo certó novit, qualis fit coram

4 Mj

Deo, &quales fint, ve pauló poft fu-

]

4j )

wurifint alii; ideó periculofüm eft ,

Illh'!

/

E

*

]

-

lfdi,'i.'lf:,

h

Liber tevtins,

181

li

dUn[ m"

alicui fe preponere', & utiliffimum ,

omnibusfe poftponere: ideó Dominus

abfoluté pronuntiat, Recwmbe in novi[-

n

ftmo loso,

Quotufquiíqueautem eft ,

1

qui hoc preceptum Dominicum fer-

f

vct ? De quaremagis contenditur in-

m

ter homines , quàm deprxcedentia?

Quanti labores füfcipiendi fant ab iis,

qui litigantes de punctis honoris ad

l

At

concordiam redigere ftudent? Quàm

du

In

multos fepé audimus fententiamillam

dty l

ex Scripturis ufurpantes, Gloriam meanm

LL

alteri 405 dabo ?* & tamen ca fententia

, D

ipfius Altiffimi eft apudI'aiam , cui foli

i

juté convenit, Deus enim folus humi-

7 D

liseffe non debet ; quoniam humilitas

?0!

[

V Vi

T

ll

eft virtus, quz refrznat cupiditatem

Wil

hominis, ne velit aícendere fuper fe :

Deus autem cüm fit altitfimus , . nihil

ï;r:

habetfüpràfe. Itaque intoleranda íu-

perbia eft, quód vermiculus terra

W

dicere audeat : Glorzamrmeam alteri non

dqi

dabo; Ettamen iidem vermiculi, quos

( «t

füperbia ia inflat, ut dicant eum

iyd

Deo , Gleriam meam alteri aon dabas

|dium tt

ita fe abjiciunt, ut fervos -honoris ,

[1

H

-

iSz

De aterna felicitate,

i

id eft , inanis exiflimationis ,fe effe fa-

AU

wl

W

m

4

teantur; & (icfideliter domino füo;ho-

W

1

nori hümano,.ferviant, ut malint in

fingulari certamine crudeliter necari

l

atque ad inferna deícendere , & fic vi-

tam &ternam & temporalem fimul a-

"

Lt

&g:in

mittere , quàm idolo fuo honori detri-

ul

mentum aliquod adferatur, O vanitas

vanitatum ! ó quàm graviter excaca-

inii

vit oculos mentis ifte fümus honoris!

& tamen Chriftiani fümus, & fcimus

il

Chriftum ab inimicis audiviífe , £cce

I

Item : Sa-

bomo vorax , €9 potator vini,

qaritanus estu,C$ damonium babes.lcem:

InBeelz.ebub principe damonurum ejtcit de-

mozia, Ec tamen nemo audivitab ore

ejus verbum, 7dentirís, aut aliquid ejus-

modi: fed quia mitiserat , & humilís

corde , czm malediceretur , non maledice-

bat ciem pateretur , nen comminabatnr ,

ut f:ribit Apoftolus Petrus.

Ex his perfpicuum eft ,

portam

"n

viue xternz nonminüs ob bumilita-

.&U

tem, quàm ob 'Theologicas virtu-

"l

tes , fidem , & fpem, & charitatem ;

effz anguítam & à paucis penetrabi-

! i

em

1f

lii

Liber tertius.

J

li

183

h

Fl

lem ; aC per hoc interroganti, $pauci

j |

Junt. qui [alvantur ? re&ütfime refpon-

v!m/w

deri poffe, paucos effe:quia pauci, ut

H

lí

par eft, totis viribus contendunt per

anguflias portzillius intrare,

ä

d

C-APUT.X

URT

lterum . de fíde , qua eff prima

[

]Mï! Püïhz.

ZÉterümne videamur terroreni-

lmg

mio ab ingreflu portz illiusho

mines avocare , cüm nobis contrà

n

|

propofitum fit, toto hoc libro, mentes

fidelium ad patriam noftram dulciffi-

mam & fcliciffmam defiderandam

!

j

accendere ; oftendam paucis, por-

tam illam, quzx ab una parte ob illa-*

i,

rum viriuutum eminentiam & per-

j

fectionem anguftiffima eft, eamdem

ob Dei ipfius omhnipotentiam , &

u

veritatem , & miíericordiam , dici

4

M

W

poffe latiffimam & aditu facillimam,

at

fi

uis veré perillam ingredi cupiat.

?eneu;ä'

-

€ ut à fide incipiamus. Veré fides

tse

l

184

De eterna felieitate,

il

res difficillimas, & faprà fenfum &

.

rationem longé pofitas, & füprà ipfo-

rum Angelorum naturalem copacita-

jl

tem fubiimiter exaltatas , credendas

docet : fed cüm admonemur ab ipíà

jl

fidei do&trina , resillas credendas cíIe

h

Deo,;qui mentiri non poteft;)nonÁnge-

lis, non hominibus. jam anguftiz dila-

tari incipiunt.

Si fidesdiceret, Crede

Deum effetrinum fimul & unum,Cre-

deFilium Dei factum effe filium Virgi-

nis, Crede Chriftum à mortuis refur-

Itf

rexiffe poft tres dies virtute propriá

immortalem ; & hec omnia firmifíime

U

crede,quiaPetrus,& Paulus,& Joannes,

ï

,líaias, & Jeremias, & Ezechicl hac

dixerunt : bzfitarem utíque , neque

auderem res tam difficiles , & fupra

e.rationcem pofitas , hominibus mei

fimilibus credere. Scriptum eft enim:

Ornis bomo mendax, . Etideó tot jura-

menta , tot fidejuffores requirimus,

ut hominibus fidem habeamus. Sed

cüm fides dicit, Hzc omnia DFUS

revelavit , neque Petrus, & Paulus,

M

& Joannes, neque ceteri. Apoftoli &

UU*

À

Pro-

j !!mm

»

Liley t'e'r?im.

3$;

Vi

LU

MI[ TRATY

Wi

Prophetz ex mente fua hzc docue-

runt, fed ab ípfo Dec edo&i ; & ver-

T 7

büm Dei, non verba (ua prxdicave-

i

runt: continuó cor dilatatur, atque

d -7!0&',

ad credendum przparatur.

Quod

autem Deus fit;qui perApoftolos &Pro-

hetas locutus eft , idem Deus tot fig-

nis & prodigiis maniteftavit,ut ftultum

fit, nedum temerarium , non vellecre-

1j dU

dere. Sicenimloquitur Apoftolus ad

Hebrazos * Qfa eum inituum 4ccept-02-t £.

narrariper Dominum ab eis qui audterunt,

ín nos canfirmata efl, canteflante Deo fignis

€3 portentis, d varus virtmtibus, €9 Spiri-

ts fanlli duftribursnibus,

Quzautert

Deus loquitur , quisneget effe vera ,

um ]

Wi w

M

cüm Deus omnino mentirí non poflit ;

m I

& (imentiri poffet, Deusnon effet?

At que nobis proponuntur cCro-

denda, füperant rationem. lta eft j

fed non fuüperant potentíiam & ía-

pientíam D«ei, Ideó dicit beatus Joan-

nes, Deum effe miajorem corde no-

!

flro , quia poteft facere , qu& nos

I&:PI"»J).

non poffumus intelligere ; & effen-

tia atque exiftentía ejus. perfc&ior

äpoüäf

eit

j

i

"

De aterna felicitate,

1 f

i

eft, quàm men: noftra capere poffit,

i

li

j

Si facilé credit homo rudis Philofo-

h

phis atque Aftrologis multa de ma-

WL

gnitudine Solis & ftellarum; que vi-

dentur incredibilia ; cur non facilé

|

credat homo ipíi Deo , quidquid tan-

demille revelare voluerit, cüm infi-

f

nito intervallo diftet fapientia & po-

tentia ejus, ab igniculo rationis,quo

:

)

przditi funt homines? Ifta igitur qui

n

confiderant , non patiuntur anguftías

"

h

in credendis iis, quz nobis Ecclefia cre-

denda proponit,

7

CADPUT XI.-

n

lterüm de fhe , qua efl. fecunda

1747'5 Püïtd.

|

H

Oc idem de virtute fpei dicere

l

poffumus, Nam fiquz fperamus

l

in vita futura , ab hominibus fperan-

da effe diceremus, ut vani & impo-

;32 liy

ftores rejiciendi effen;us: fj quidem

Mtty.

homines & mentiri poflunt , & tam

eximia przmia nullo modo dare pof-

MO

I.;M,

f.nt.

"M |

At non ab homine fperanda

Al

i2*1-

4

!l

H

h

LiZer tertint,

187

Cflü [

d

1

iL

I

iU

J*

effe dicimus , fed à Deo, qui nec men-

!

tiri poteft , cüm fit. veritas ; nec falle-

1

re, cüm fit bonitas;nec aliquid impof-

d) g

fibileapudeum , cüm fitomnipotens,

Itaque meritó irrideri fe crederet ru-

fticus , fi quis illi fapientiamSalomo-

nis , aut potentiam Augufli pollicere.

tur ; quia qui illi premitteret , homo

effet mendax & inbecillus, Sed Chri-

ftianus cui Deus promifit vitam zter-

nam, Regnum czlorum , Paradifum

M

v

omnimodx voluptatis, cur fperare nó

debet? Fortaffe defunt nobis pignora

——

optimz voluntatis Dei?nónne in figu-

ll

ram rerum prgíentium eduxit Deus

M

populum fuum per marerubrum ficco

veitigio ? pluit illis manna de cxlo?

eduxitaquam de petra?introduxit eos

denique per Jofue in terram promif-

t

fionis ? nunquid inanis & vacua de-

j

bet effe tam infignis figura ? Deinde

fi fíc Deus . dilexit, mundum , ut Filium

Tf

fuum. unigenitum. daret ,| nónne cum

du

3llo omnia mobis domavit ? (Eld ma-

l

Id

ATUl

gnum fperamus à Deo nobis dónan-

u

dum , quod non fuperetur à dono,

Jl

quod

li

188

De ateyna felicitate,

Nv

(

J

quod nec fperantibus necpetentibus

J

jam dedit? Si dedit peccaroribus &

M

ibimicis mortem Filii füi, non dona«

p

bit jüftíficatis & amicis vítam Filii

n

u

fui? Neque his contentus, adjecit Spi-

ri:um fanctum tamquam pignus ha-

] ATT

reditatis,qui clamat in cordibus no-

W

ftris: Mbba Pater , €8 teflimonium ved-

4

dit fpiritui noffrro , quod fumus filii Dei,

$: autem . [ilii À haredes ; baredes quidem

Dei, cobiredes autem Chriffi,

Quare fi magnitudo rerum promif-

M

farum fpem noítram fuperare videri

poflit, nori poteft camen fuperare ma-

)

gnítudinem promittentisiquaz magni-

tudo cüm infinita fit, facilé poteft fpé

noftratn erig:re , ut ad illapromiffa

fine ttibulattone pertíngat, Quam pro*

M

n

miflionem,ut Apoftolus probat in Epi-

r

ftola ad Hebreos,Deus jutamento có-

rmavit, ut per duas resimrmobiles,

videlicet promiffionem ejus,qui men-

tiri non potefl , & adjunctum jufiurá-

dum,habeamus fpem,tanquam ancho-

7

M

ram tutam & firmam incedentem u^q;

VR

: .

ad interiora velaminis, ubi pro nobis

]

j

introi-

Mf b(f'[j(l

Liber tertigs,

189

jb?* W

introivit JESUS; fecundüm ordinem

Melchifedech Ponuüfex factus in c-

m

flu

ternum.

CAPU T XiL

Iterun de charitate, qua eff !crt()z

par: Pprt&

UL P

Uid jam de charitate dicemus ?

— Facerté ficut ob difficultatem

W

implendi przcepta ejus , angufítiffi-

ma , fic ob excellentiam divinz bo-

nitatis, quàm refpicit , latiffima dici

T

n

L

?

oteft. Cur enimdifficile videri de-

bet toto corde, & totá animà, & om-

nibus viribus Deum diligere , cüm fit

/

f& pulcherrimus; & optimus, & in-

il

4

j

n

ito amore digniffimus ? Non eft

Wi

5

difficile hic in terris amare pulchra

ii

& bona ; fed difficile eft non amare;

!

aut certé nimiüm non amare, Vide-

tur igitur Deus quodammodó nobis

injuriam facere, cüm tam feve;é ju-

bet, ut eumdiligamus , quafi fponte

n

xh':W

j

noftrá eum diligere non debeamus.

j

M

TT

At bona & pulchra, qua funtin ter-

p

Iis,

'|

lir

Y90

De atevnafelicitate ,

ris , ideo ardenter amartur, quia cla-

1

ré videntur;Dezm autem semo vidit ua-

quam, lta eft, non vidimus Deum ; fed

.vf

vidimus, & videmus quotidie opcra

i

ejus pulchra valdé, dequibusSapiens

dicit: Szfpecze Solis & Lunæ deletiari des

&

05 putaverunts [Giant quanto bis Domina-

£or eerum [peciofrov eff: [peciei enim genera-

tor bæcomnmcon/l:tmt Expenmur quo-

que dulcedinemejus in beneficiis ejus

qnuotidianis? habemus denique tefti-

i

T

monium ejus,qui vidic, & qui mentiri

u

nequit, videlicet S.Spiritus, quiper

Apoftolos & Prophetas in Scripturis

fanctis przdicat, Deum ufq; adeó bo-

J

[

num & pulchrum effe, ut meritó folus

bonus & folus pulcher dici mereatur.

Sed, inquiunt, durum eft valdé,

propter Deum cogi nos ad faculta-

1

n

!

tes, cognatos, & vitam propriam

V,

[)

aliquando perdendam. Fateor & ipfe

durum id«ffe non amantibus Deum;

fed amantibus

& eum adipifci cu-

iT

pientibus,facile &leve effe conten-

do: przfertim cüm ifta temporalia

propter Dei amorem contemnenti-

L

bus,

l

!lmlu

Liber tertitz,

191

(bus

; paratafint bcns finecomparatio-

D

h

ne & mclior . Quid enim ? amit:

j

tis divitias corrujtibiles ? acquires

[

Regnurn fempiternum

H

amitiis pa-

trém, & frastres, & micos ; acquires

h

Deum patrem, & Chriftum fratrem,

& omnes Angelos & Sanctosamicos

i

& focios:amittis vitam temporzlem

& miferam , acquires xternam & feli-

ciffimam.

Audi Canticum .amoris

divini : $Zdederet bomo omnem febflanti-

Vil

am domhs [ue pro diletlzone. quafi uibil de

W

fpicieteam, Et pauló anté 1 dqua multe

(ttibulationum & anguftiarum ) soz

patuerät extingwre charimzem,necflummn

obruent illam, ÀAudi unum ex diligen-

y,'r-e[y

7

tibus Deum : Qs ergo xos féparabit

| efï;i

'Lä.,

Aà.charitate Chrifis ? tribulatio ? am. an-

*

£ufLia: an fames ? am nuditas ?. an peri-

eulum ? anper[écutio ? an. eladius ?. »ed

thco.

iB bis omntbus [fperamus propter. eum

qui dilexit mos,

At proximum itadiligere , ut bo-

na mea cum eo communicare, etiam-

)

]

fi mihi fuerit inimicus, meque gra-

viterlaíerit , adhuc illi non folum

LOH'.RT;f;"

n

igno-

lo2

De Atcmä felicitate,

i

!

ignofcere, fed etiam benefacere d.be3,

»

9^

j

j

contra naturam pugnare mihi effe vi-

d'!ïfur.-

g

Id quidem contra naturam

per peccatum corruptam forzaffe dici

m

J

poterit, fed non contra naturam per

BO

Chrifli gratiamreparatam.

Àn non

r;mï:/,ul f(

Deus iple bonafua cum inimicis com-

municat? & quotidie inimicis fuis ig-

J

noícit, & reddit eis bona pro malis ,

]

dum falem fuum . erivi facit [uper bonos 68

x n

malos , €9 plum fuper juftos ö!n/uj?n;?

i

m

ur

Quód fi Deusítà fe gerit càm inimicis,

non eftcontra naturam Dei, neq ; ho-

minis,quiad imag;nemDei creatus eft,

Ó

diligere inimicos, eisdue benefacere:

fed contra naturam beftiarum, & eo-

[

rum,qui cim in bonore effent,non in-

^

tellexerunt , comparati funt jumentis

"

infipientibus, & fimiles facti funt iliis,

AT

CAP U——T XII.

!|

Iterbmm de bumilitate , qua eft

j

qtmrta pars portæ.

i

Enio ad humilitatem, que fimi-

Af

lis eft fororibusfuis ; ut magnas

L]

Atf

"l

.qui-

f

Kaiber tevtigr.

ln

193

Butnj

quidem anguftias (üperbis & arrogan-

^y

14

V

n

!

tibus pariat ; fed iis qui ad fcholam

m

Chrifli accedunt, & ab eo difcere vo-

li

lunt, non difficulter dilatari incipiat.

P

Primim enim humiliari debemus /u&

LT.

potenti manui Dci, ut Apoftolorum prin-

ceps admonuit ; Et ut Cospoftolus

ejus Jacobus confirmat, Qui& autem

difficultas fingi poteft in humiliatione

mortal;s hominis ad immortalem &

omnipotentem Deum? Deinde debe-

mus quoque novifimum locum eli-

gere apud homines , quia fuperiores

invicem arbitrari nos convenit , ut

jv

Apoftolus monet in Epiftola ad Phi-

lippenfes : Superzores , inquit , //2i »zvi-

cem arbitrantes, Qui veré fe ipfi nove-

runt , & con'cii fünt propriz infir-

RUALUR A

— —

mitatis, aliorum autem interiora non

jl

noverunt , nullas patiuntur anguftias,

ut omnes alios fibi fuperiores du-

1

]

cant, eófque honore preveniant ,

& locum altiorem iifdem concedant.

|

|

Quemadmodum enim fuperbia naí-

citur ex ignorantia fui, fic humilitas

U

«X cognitione fui. Cor fuperbi fa-

4

€i

l

i94

De «terna felicstate,

cilé videt vitia quz in f« non habet,

& que cxteri habent, quia fünt omnía

extra fe: vitia propria , quamvis fz-

(

pé maxima, & alíis omnibus nota, ip-

fe non vídet, quia funt intra fe;quo-

I 'V!V

modo oculus non videt, quz intraíe

Ini

habet, íed ea folüm, quz extraillum

funt Exemplo nobis effe poteft Pha-

K

!

riífzus ille qui gratias agebat Deo,

uód non effet ficut exteri bomines,

l

raptores, injufti, adulteri: ls enim

p

j

videbat in fe non effe vitium rapinz,

injuftitiz , adulterii : Sed non videbat

vitia graviora, quz intuslatebant, fu-

perbiam , mentis cecitatem, & impee-

nitentiam ; & ideb publicanoin eodem

templo oranti fe przponebat : Sed pu-

blicanus,quia meliores oculos habebat

i

videbat in fe vitia, & virtutes non vi:

debat ; ideó recumbebat in novitfimo

K

loco , ftans à longé, percutiens pectus

l

fuum , & mifericordiam Dei impio-

RU

rans: Ex quo fa&ctum eft , ut judicio

NU

Dei difcefferit hic ju(tificatus, illere-

f

probatus: Quare fiquis ferio dare velit

s

operam coguitioni propriz, n

on pa-

ueiuur

4 dllum

f

df(iw(l

ZLiber tertius.

391

[ f N

tietur angultias ín porta Domüs Do-

Dd

:

inini penetranda,

li, gf!;,)?l:

Ad hzc omnia: neceffe eft addere,

fjl

portam Domüs Domini, quz videtur

anguftiflima, ac pen& impenetrabilis

iis,qui onu(li accedunt , & obefo cor-

uem*m

:

[

porefunt, vel multis veflibus invo-

luti,& ere&to corpore ingredi tentant 5

i

eamdem videri latam & aditu facil-

limam iis, qui fine ullo onere, & nu-

di, ac macilenti, & curvi ingrediun-

tur. Itaque in nobis eft caufa, cur non

facilé ingredi poffimus per eam por-

tam, per quam multi Sanctorum fine

ulla difficultate vel moleftia traníie-

runt, incipiat ergo homo Chriftianus

j

deponere onera divitiarum : intelli-

gat opes fibi À Deo datas, ut cecono-

u

mo,non ut domino, ut eas diftribuat

|

jj

indigentibus , non ut eas fibi uni dili-

genter confervet: Sic enim fiet, ut

l

animus ab amore divitiarum liber ef-

fectus, quafi magno onere depofito,

hhk

Jl

ob anguftias portz nonlaboret. Nec

n

nur

minüs deponat pinguedinem nimiam

L

deliciarum carnalium , vel potiüs eji-

^

I3

ciat

lr

196

— De eterna felicitate,

ciat humores noxios cupiditatum va-

a

riarum, qux hydropem gignunt , &

"

corpus inflant.

Denique exuat opi-

:;ï.fïlf

u

nionem propriz exiflimationis,induat

h

bumilitatem Chrifti , inclinet cervi-

cem ad obedientiam mandatorum ; &

T

l

)

tunc queratur , fi non fatis facilé &

l

coihodé portam falutis ingredi potfit,

J

CAPVT XIV.

j

r

Neceffarium. effe. ingrefJum porte,

t

J

quantumpis axgufle , fs quis [aluus

effe uelit.

E» five porta illa lata fit, five an-

S

debe-

gufta, omnino contendere

mus, ut per eam ingrediamur. Nullus

"

enim alius locus eft poft hanc vitam,

1

qua fugit

velut umbra, ubi bené cífe

2

poffimus, nifi intra hanc portam,

IdeÓ enim Dominus hortatur , di-

|

cens: Contendite intrave per angu[lam por-

i

tam, Quoniam , ut ipfe in eodem !o-

]

co fübjungit : qui foris manebunt, ad

^j

ea loca detrudentur omnes, ubi fem-

At

piternus eft fletus , & affiduus den-

TAU

f

mog

tium ftridor: Quz dqlorcs maxi

Z .W

1gni

j

Ft!ff!vh'!g;

Liber. tertint,

197

d.

fignificant cum defperatione remedii ;

unde rabies oritur, qua impatienter

t

tolerat, quz tolerare non vellet, &

ä

femper tolerare cogetur, Quantó fà-

tius erat contendere intrare per angu-

ml L

ftam portam , ubi modico labore vel

dolore fuftentato , requies & jucun-

WU

ditas invenitur? Et fi quidem poffent

H

homines & anguítias portz , & dolo-

res gehennz fimul evadere , fortaífe

hr

excufari poffet eorum fragilitas vel

ii

imbecillitas, qui vim facere portz il-

lius anguftiis non auderent ; Sed cüm

l

N

t

neceífe fit, aut hicad tempus labora-

re, vim faciendo, autincidere in labo-

i

res doloresQue perpetuos; ubi eft ju-

1 u."iþ

dicium,;ubi ratio,quz diétet fugiendas

v

effe anguftias minores & breviores ;

yu

utad intolerabiles & graviffimas ve-

w,o

niatur ? Sed etiam fi nullz fequeren-

/

tur anguftig poft banc vitam , fed fo-

la privatio Domüs Dei , ubi fempiter-

jq,d

na fünt gaudia ; hoc ipfum deberetin

gt

nobis efficere, ut non folüm per angu-

ub

r

ftias portz, fed etiam per fpinas & tri-

Ti

bulos, nec non per fercum & ignem

ü

ala-

l5

j

198

De ;tterim felicitate,

j

"m

alacriter intràremus. Et quamvis fhioc

J

tempore non fentiamus, quid fit pri-

jj

vari beatitudine; Tamem poft animz

Ji

T

feparationem à corpore aperientur

oculi mentis , ut clariffimé videant,

quantum fit detrimentum, imó quàm

infinita jactura, non pervenire ad fi-

nem ultimum, ad quem creati fürnus,

L

Atque hoc defiderium fignificant ver-

J

bailla, que in Evangelto referuntur

repetita ab illis, qui exclufi foris ma-

!

nebunt: Domise Domine , ayperi nobis,

Siquidem defiderium ultimi finis fem-

per cruciabit miferos, & confcientiz

remoríus numquam quie'cet ; & im-

plebitur LTud : Fermis eorum non roerie-

£ur , CB ignir eorum. non extinguetur.

O fi poffemus nunc ferio cogitarey

quanto affectu dicent bomines illi,

Donine Daomine , aperi nobis, Acfi di-

H L.X

cant ; Sine ingrefíu in iftam domum

vivere non poffumus , nec tamen mo-

ri nobis datur, lItaque vivimus , noa

ut vivamus, fed ut femper miferrimi

fimus. Ergo aperi nobis, quia para-

ti fumus quaslibet anguítias tocmen-

tOruUni

fdi[m]

Lilev tertius,.

. 99

torum pati , modó ingrediamur, Sed

Tij CUL

refpondebitur. /Vefcíe vos. Ànnus ju-

limm ]

l:'h

l

bilzí finem accepit ; quando potuittis

n

ingredi , noluiftis; nunc ergo xquum

nl.'

eft, ut quando vultis ingredi ; non

"T

Ita illi fine ullo remedio

peffitis.

l

exdlufi , nunquam tamen ceffabunt

clamare naturalí defiderio ftimulan-

te : Domine , Domine, aperi uobis. Se

qui fürdi fuerunt in hac víta ad ex-

hortatiores Domíni clamantis & di-

[2

centís ; Contezdite intrare per angu[lan

portam ; 'Yanc furdis auribus Domini

clamabunt, Dorinze, Domine, aperi n9-

&l

bis. Quare fi.quid fapimus, nunc re-

L

bus.noftris confuülamus, quando tem-

pus habemus :.Faciamus nunc , dum

licet, quod tunc fine ulla dubitatione

toto corde facere, vel feciffe cu-,

E

piemus , & non licebit,.

Dd

ä

i

quiz y

I 4

DE

/

«$3( 200 )502

)

M

(':æ:,»ïx

f

DE JETERNA

j

FELEECITATE

l

l

SANCTORUM,

E

SUB NOMINE

Paradifi,

lj'!

1

"LIBER QUARTUS,

CAPUT L

In calo effe vera gaudia.

-

3

&

Aradifüs , nomen eft vo«.

eg

x

luptatis & deliciarum ;

ä

Bo

Significat enim hortum,

E';A

|e—ye

W:)

*

1

ES

—

five pomarium & virida-

rium fimul

amonifli-

LU

mum,& adrecrestionem & jucundita-

tem adferendam aptitlimum., In libro

Genefis Paradifus voluptatis non fe-

mel appellatur, ubi de Paradifo terre-

ftii fermo habetur.

Apud Ezechie-

lem veró de Paradifo cxlefti dicitur

Angelo primario, qui pofteà cecidit,

& diabolus fa€tus eit: Zz deliciis Para-

df Dei feifli, Quía veró in Scripturis.

fanctis

*tl

aIQ

20t

Liber quartut,

.

fan&tis nihil habemus de Paradifo, nifi

h

fuiffe in eo arbores multas, & funtem

aquax vitze; Ideó vifum eft mihii occa-

Ti

fione hujus nominis explicare volup-

j

tates & gaudia, quibus fruunturin cz-

f(

]

loBeati, Erit veró, nifi fallor, utilis

contemplatio ad excitandos animos,

ad ea, que furfum funt quxrenda &

i

AT

cogitanda; ac per hoc ad vitam fic in

ftituendam , ut cüm hinc migrandum

4

/A

erit, non ad luctum & tenebras, fed ad

lucem & letitiam femyiternam , Deo

2l )'/l

M

N

j

adjuvante,migremus. Solent enim ho-

II

mines, paucis exceptis , magis trahi

l

voluptate, quàm aliquo bono alio: Et

li Wf

Ecclefia in quadam Oratione dicit ; //i

noftra fixa [iat corda, ubi vera [(unt gaudia,

wafjtg.

W

Ac primüm confiderabimus , quid

A

I!

Scripturz fan&z de calefti Paradifo

hos doceant, unde probemus,veré effe

A

in Paradifo czxlefti gaudia : Deinde

tentabimusexplicare,quz fintilla gau-

;!'

dia: Poítremó variis rationibus , vel

VN

potiüs comparationibus demonftra-

(

bimus, gaudia illa effe long& majora,

1

quàm noscapere, velcogitare , vel

etiam füfpicari poffimus.

l

202

De aterna felicitate,

W])'

!

. Primüm igitur nomen ipfum Para-

(l

i

^j

difi , voluptatem ac delicias fenat, ut

ex libro Genefis pauló ante oftendi-

j

mus, Effe autem in c«lo paradifum,

teftatur Ezechtel, quide primo Ange-

lo fcripfit : Is delicsis Paradifi Dei futfls,

if

"Teftatur Dominus in Evangelio , cüm

latroni fecum rendentí dixit : Zodie

i

U

emecum eris in paradifo, Accepit enim

N

Paradifum pro regno Dei, & effentia-

libeatitudine. Dixeratenim latro: De-

y

eyine memento sei, dum veneris in re-

li LU

£num tumm, . Et Dominus promittens

illi confortium Regui fui refpondit :

Af

id

Hodwe mecum eris in Paradifo. 'Veftatur

"i d

beatus Paulus in pofteriore ad Corin-

p

f

1l

thios,cüm ait: Sezo bominem in Chri-

ffe , raptum ufgue ad tevtium calum , &

quia raptss eff in Paradifam. 'Teftatur

'*"Etl

D

beatus Joannes in Apocalypfi. ubi Do-

minum introducit loquentem ; Pzscen-

!

Hi dabo edere de ligno vita , quod cfl in Pa-

vadifo Deimei, Ex his locis perfpicuum

ij

eft, regionem Beatorum effe locum

1l

l

deliciarum & voluptatis. Deinde cüm

Dominus ait fervo bono & fideli ; »-

LI 1

irá

diy

Lilber ?tldrfü!.

203

D

j

tra in gattdium Demini tui : Nonne aper-

tillime declarat , domum Dei , five

Civitatem Dei , ad quam admittun-

tlj

tur fervi boni & fideles, cürm de hoc

mundo migrant , effe locum gaudii?

Etcum ídem Dominus multis inlocis

comparat Kegnum calorum coenz, ut

apud Lucam, cüm ait: Homo quidam

fecit cenam magnam, Et cüm alibi di-

IV&(

cit : Et ego difpono vobis , ficut. dipofruit

Md

mibi Pater mens Regnumy, ut edatis &9

W

I

bibatis fuper men[am meam in Regno mee,

M)

Denique cüm in Apocalypfi dicitur:

Beati , qui ad cauam muptiarum dgni vo-

cati fant.

Certé Scriptura per meta-

i |

phoram coeriz , delectationem volup-

T

tatémque fignificat, nifi quis negare

tl

velit, in fenfu guftandi ullam effe vo-

|

luptatem. Ad hzc in Evangeliis, GL in

W

Apocalypfi , Regnum Dei nuptiis re-

galibus comparatur, ut notum eftex

parabola Regis, qui fecit nuptias filio

(;'Kl)ux

iuo : Et ex parabola virginum fapien-

hm

tium & ftultarum ; quarum fapientes

p&mm

intrarunt cum fponfo ad nuptias, ftul-

W

X A PAO-

tz Vero foris fRanferunt: Et €

6

[

&

calyp-

-

564

De eteraa felieitate,

fir

:.'li ',W f U

calypfi, ubi multa dicuntur de nuptiis

"

Agni in Regno cxlorum cum appara-

p

l

tu maximo celebratis. Porró nuptiis

h. (l

regalibus comparatur beatitudo San-

"n

i

&orum , quoniam in nuptiis omnia

,uv

L.

f

feré genera voluptatum exhitentur,

& percipiuntur ? De qua re in libro

Íequenti dictuci fumus.

jj

Denique in Apocalypfi vidit fan-

!

&us Joannes chorum virginum, quí

u

fequebantur Agnum , quocumque

gt

iret; & cantabant canticum novum,

d

quod nemo alius cantare poterat.

':þ,::aw:rïf.u

Quem locum fanctus Auguftinus ex-

[U

ponit in libro de fancta virginitate,

de certis gaudiis, fanctifque volupta-

IU

tibus, quibus foli & fol virgines per-

ii

fruentur. Verba ejus liacc fant : /o:ad-

4

feretis ad nmptias AA CABIVICHII. 0 UHTH,

quod caztabitis in citbaris veffvis, boc eff,

l

3n cordiUus, dicatis laudibus 3 non utique

D

tale, quale camat siverfa terva , fed ta«

m

!l '3

)

Je, quate nemo poteriz dicere mift wos, Et

infrà: Qub ire putamn: bunc Mdantm $

] l/um

Qu nemo tum feqni valeat , Vél audeat,

4Y

Vi

P. vor? Qu putamus eum ire? n quos

W

]

/hlffl/y

Ilj

Liber quartus,

204

NT

dl

faltus , €8 prata ? Ubi credo [nnt grandia

Ij ,

Andia, non gaudta [aenlibujus vana, in-

fania mmendaces ; INec gaudia , qualia in

D]

n

ipjo Regmo Dei , cateris mom virgimibus

erunt, fed à catevorum omnium gaudiorum

forte diflintla, Ec infrà: Fidebit vos ca-

h l !l*iu

zera multitudo fidelsum, qua ad boc Agium

fequi non potefl , videbit , nec invidebit

Ti

€$ colletando vobis, quod in fe non habet,

n

babebit £m vobis.. INam €98 ilud canticum

[

uovum proprium veflrum dicere non pote-

AU

lh

vit , audire autem poteyim , €9. delettari

i

sH

ve[fíiro tam excellenti bono, — Sed vos, qui

l

t

€3 dicetis, €$ attdietis 5 quia &d bac , quod

H

dicetis , à vobis audietis , felicims exultae

"

bitis ,. jucundiu[qne vegnabitis.

Ex his

flhf ^

igitur manifeflà conftat, in calefti

Regno & Civitate, vel Domo; mul«

ï;.',l;h,

taeffe vera gaudia, veritfimasque &

LA

smaxitmnas voluptates.

! DW

0^ *0» «0^ « 0^

^ (OS U i

li

[

LL LL I ii

CAPVT li

LE

j

De gaudie inteü'igemiz.

i

,

lm ex Divinís literis probaturm

hi

-* jam fit , in Regno c&lorum vera

[3112

lii

206

De ætefna felicitate,

lr

m

M(Ct

effe gaudia; nunc exponemus , que-

nam illa fint gaudia.

Ac breviter

WPAU

explica1da erunt primó gaudia intel-

l

ligentiz, voluntatis, & memoriz;que

(,EHU

ad piritum pertinent ; Deinde gaudia

fenfuum fingulorum , quz pertinent

J

"T

i

ad corpus. Neque hoc loco affirmare

d

;

intendimus , inteiligentiam , & me-

moríam , & fenfus corporis proprias

C

ii

]

j

fedes effe gaudij 3cüm nonignoremus,

gaudium, ut etiam defiderium,proprié

(ff,;':ll,"rh"«lï

ad voluntatem in parte fuperiore, &

1

H

ad appetitum in parte inferiore per-

tinere. , Sed loquimur, ut vulgó ho.

mines loquuntur , qui non recufant

dicere , Oculus delectatur pulchritu-

dine colorum, & auris fuavitate fo-

Ul

norum, Intelligimus ergo per gau-

M

dium mentis, vel memorix, vel fen-

L

fuum externorum , dele&tationem;

quai percipit homo ex iis, quz intel-

ligit, vel quorum recerdatur, velque

[

fenfibus externis haurit.

i

Primum igitur Beatorum gaudium

4

érit, oculis mentis videre Deum facie

N

D

adfaciem , ut loquitur beatus Paulus

n

V

"

Tifulgl

o

Liber quartus,

207

"Wi

"

]b

[

"

inEpiftola prioread Corinthios,& vi-

dere eum, ficuti eft, ut loquitur bea-

)

[/ (m

|

tus Joannes in Epiftola prima, Quan-

tum autem hoc fit futurum gaudium;

offumus , ex €o conjicere , quód

It

lfaias Prepheta & Apoftolus Paulus

m

teftantur fuperare omnia gaudia, quz

hr

ullus hominum vidit aut audivit , aut

h

upivit, aut cogitavit, Oculns non vi-

dit nec auris audivit , nec in cor hominis

afcendit , qua praparavit. Deus it5,qni dils-

gunt illam.. Loquitur enim Scriptura

];

deprzcipua & effentiali. Beatitudine;

quzin ip(íius Dei vifione pofita eft.jux-

I

n

TE

ta verbum Domini: Beati zmundo corde,

4

í

|

quoniam tpfi Deumn videbunt, & , Hac eff

vita &terna , ut cogno[cant te folum Deum

!j

"7

verum , €$ quem mififi, Tefum Chrifium,

Et quidem magna amplificatio illa ef-

fe videtur , quód nemo viderit , aut

audierit , aut defideraverit, aut cogi-

u

taverit talebonum, quale ip Dei vifio-

ne percipitur: Tamen non eft ampli-

ficatio, fed fimplex veritas, quoniam

oculi, & aures,& corda hominum foli-

H

ta funt gaudia folüm terminata. men-

fura-

,

L

De ateraa felicitate,

furata, & finita percipere: vifio autem

h

ii

;W n

Deivifio eít lucisinaccetlibilis.& boni

[

,.,».ïtpüïi

proríus infiniti, quod in fecontineto-

P

o

M

at

mziebonum; juxta verbum Domini ad

Vr fr

Moyfem, Ezo offendam omne bonum tibi,

Cüm ille auteà petiiffet, Offesde mibi

g

«t

faeiem tuam, Àc ut per rationem hocip-

fum demonftremus , fciendum eft ex

du

i

fancto Thoma, deleCtationem , que

percipitur ex cognitione, tria require-

il

p

re , potentiam intelligentem five fen-

tientem, objectum conveniens illi po«

,:i»:;agïei.l

m

li v W

(

tentie, & unionem objecti cum po-

X

tentia: & quanto potencia efl aptiorad

cognofcendum, & obje&tum nobilius,

i

U

l

il

N

!t

& unio magis intima , tanto percipi

yw

delectationem majorem.Quódautem

ul

4l

n

intelligentia five mens fit purior, &

altior, & nobilior, & , ut fic loquar,

[

vivacior , ac per hoc multó aptior ad

j

C€ognofícendum quàm fenfus externus;

t

in dubium revocarinon poteft.

uód

|

veró Deus fit objectum altiffimum

::.

ul

.lq

M

& nobiliffimum , non folüm fupra

f

ïw

omnia objecta fenfuum , fed etiam

füpra omnia omnino objecta men-

N nh

fis

t

TE^j

fj

Liber quartut,

269

!l

lN

tis , quippeinfinitum bonum, & om-

Q

ne bonum, vel potiüs ipfa bonitas, ne-

lg

moarmbigerepoteft. Jami veró quód

J

unio intelligentie cum Deo peraper-

pj

tam vifionem fit unio fic intima , ut

effentia Dei totam mentem videntis

0,«?("2'71&1

perietret, & mens ipfain ipfum Deum,

dm[x

quaáfi in mare magnum tota mergatur

hu

4|

u

& transformetur, xquécertumatque

[

indubitatum eít. Quis igitur capere

Ji

Jl

J

!]

vel füfpicari poterit, quantum illud fit

Jj

gaudium ? quale iillud ofzulum fammi

iW

';

)

boni?qualis ille complexus fpon(i pul-

chritudinis infinitz ? Certe in conjun-

J

&tione pulchricoloris cum fenfü viden-

J

m,i

di, & dulciffimi foni cum fenfü audien-

At

di, & cxterorum fenfibilium cum fenfi-

I

V

bus fuis, magnam experimur volu-

j

Mi

H

ptatem , & fiepé tam magnam,ut non-

nulli propter illamferé inf(aniant. Et

tamen potentiz fentiendi materiales

|

funt , & cum beftiis nobis commu-

nes: & obje&a quoque res corpora-

Á

lesfunt, & nonminus fepe lIxdunt,

o

Mi

quàm oble&tent: & denique unio fu*

i

»"

n

."'E

perficialis eft, externa ; & iu pluri-

D

bu$

lnl

ilo

De ateysa felicitate,

Sfï:fr &f

bas fenfibus non fit unio ipfius obie-

n

€ti fed .ejus imaginis Cum potentia,

j,;w,un

Amin

Adde quód unio fpiritualis , & unio

(

Dei cum intelligentia per vifionem;eft

firmior; durabilior, & tota fimul;de-

fi&!fllflï

gt

lectationes enim corporales , & que

fenGbus percipiuntur , quia. mutatio-

g

nem - adferunt , tion poffunt effe diu-

-«uþndü

$

türne, & noB íunttotz.fimul, fed

quaáfi guttatim inftillantur.. Quare fi-

j

1

neulla dubítatione major eft dele&ta-

tio mentis, quàm fenfus.

i

"

Collige ergó te, homo, & appende

D H[

u u

NI

T

in juflatiuzina voluptatem, quam tibi

mundus offert, cumea , quam.Deus

p

i

ii

promittit, cüm vifionem fuam diligen-

m

tibus fe promittit : & elige quod vis,

u

[

Certé enim fi voluptatern amas, quam

i

à te amari negare non. potes, maxi-

)

mam potiüs, quam minimam, & fem-

per duraturam, quàm eam, que mo-

40

mentanea eft, eliges.Neq; fola vifioDei

fan&is hominibus in cxlo prornittitur,

fed etiam omnium rerum, quas fecit

-.Wmn

Deus. Hic quidé in terrís cernimus per

"^i

li

j

fenfü videndiSolem,&Luna;& (tellas &

du

4 t

(

tcr-

U('d!;g;y

Liber quartus,

tX

li ':H??;;

terrás, & maría, & flumina, & animari-

Sed meris

Qj

tía, & arbores; & metalla.

l

rio(tra nibil omnino cernit, id eft. nul-

lam fübftantiam creatam perfecté no-

vit, non differentías effentiales , nori

proprietates, non vires, ac neanímam

quidem füam homio videt, fed more

cxcorum palpando effecta ; & difcur-

M

"I

rendo per rationem aliquid cognitio-

nís acquirit;

Quale: ergo. gaudium

(1 Jvlwr

etít; cüm intelligeatia noftra, revelatà

facie , manifeft& videbit naturas orrní-

um rerumi , differentías , proprietates,

víres? Et cum quanta exultatione ob-

j

ftupefcet, cüm videbit exercitum Art-

l

eloruminnumerabilem, quorum nul-

W

[

us cum alioin fpecie convepit, & dif-

ferentias omnium & fingulorum per-

fpicué intuebitur? Pró qualetheatrum

erit illud, quàm defiderabile, quàm a-

mabile, cüm fanétoshomines: qui fue-

runt à principio mundi usque ad finem;

f

fimul cum ^ngelis omnibus congrega-

M

tos, & (ingulorum meríta,palmas, &

coronas intueri licebit? Nec fine Iz-

l

a&

L

titi;e voluptate videbimus fceler

tof-

It qx

2123

De «teraa felicitate,

f(

tormenta perditorum ; in quibus fatz.

N

.wmpll[

Gitas piorum, & juítitia Dei , mirifi.

j

d

cé collucebunt ; tunc enim jufti ma-

j

nus füas lavabunt in fanguine peccato-

rum; ut propheta tantó anté przdi-

4 Q

xit,

Quid enim eft manus lavare in

li

q!

fanguine peccatorum, nifi juftorum

opera clariüs emicaread comparatio-

'L:B

M

Y

TE

nem operum hominum iniquorum?

n

Splendebit certé magis virginitas ali-

quorum , quando cum adulteriis alio-

rum æqualium conferetur ; nec non

jejunia, & eleemofynz aliquorum,

;

quando cum comeffationibus, & ebrie-

tatibus , & crudelitate aliorum , fimi-

liter zqualium comparabitur: quando

n

videlicet erunt , qui dican : ille juve-

nis, & formofüs erat; & tamen virgini-

j

tatem aut caftitatem perpetuo coluit ;

ii

d

i

ifte autem juvenis quoque.& formo(üus

N

fuit , fed uxore fua non contentus, ad-

ulteriis & facrilegiis fzepé fepolluit, &

ille dives & nobilis fuit, & jejunavit,,

"i

;

"

& oravit frequenter, & eleemofynas

multas fecit ; Iftezqué dives & nobilis

PUA

5

fuit , f&d comeffationibus & ebrietati-

PO

bus

ld

Liler quartin.

215

n

'IUQW

bus addi&us, fíic omnia in volupta-

tes füas confümpfit, ut pauperibus

HIM]r

I

JLWJ:"WI

nihil umquam donaverit.

Atque

P

hinc fiet , ut crefcat. gaudium jufto-

(

4 A»ZA

^

rum ex notitia fcelerum iniquorum:

W

1

& fimul gaudium creícat ex. contem-

D U'Rl"nm

platione juflitiz , qux mirifice fplen-

dtü"h

C

d

hu

debit in premiis Beatorum , & in füp-

plïciismiferorum. Nunc enim in re-

bus humanis mzgna detormitas cerni-

tur ín eo , quod fpe eulpa conjun-

n n-og

'IF.

m

gitu

r cum premio , & virtus cum pce-

R

i

pa, unde juftitia DEI apud homines

m

nonnihil obícurari videtur : fed cunc

m

;

omnis poena cum culpa , & omne

l

ld

iV

]

;

j

1-

premium cum virtute jungetur , at-

ueita decorjuftitie in mentibus Bea-

torum incredibile gaudium excitabit-

i,

m

ï

CAPUI JIL

;

De eaudto voluntatts,

^ |

"Ut

Riafünt , quz prater volupta-

:

tem, quam capit voluntas ex bo-

&Wh

no intelligentie , maxima gaudia in

ipíà voluntate proprié gignent. Unum

d

riï [

e

L]

14

De aterna felicitate

T D

€ft amor Dei & proximi ardentiffimus,

& inextinguibilis: amor enim eft prz-

d

€ipuum condimentum omnium rerum

amabilium,

Qui amat, omnia, quz

amat , pulcherrima atque optima effe

d

judicat ; & ideó illorum. afpe&u &

confüetudine plurimüm gaudet , & ex

l

abfentia vel privationeinconfolabiliter

TR

dolet. Videmmus parentes qui natura-

liter fihos füos valde diligunt , eos in-

4

N

o

eniofiffimos , prüdentitlimos crede-

re, quamvis fepédeformes fint , &

u

ingenio ac judicio careant: & fidare-

tur optio , filios füos non mutarent

cum quibufcunque aliis , judicíoalio-

"

N

rum hominum melioribus & pulchrio-

ribus. Szpé etiam homines amore cipi

videmus, vel ex veneficio , vel cafü

aliquo, perfonarum defoórmium , cüm

m

quibus verfari jucundiffimum, & con-

1

trà ab eis avelli. infeliciffimum judi-

cant. Quod certé non facit nifi amor,

condimentum,ut diximus, omnium a-

i

mabilium, Quc cüm itafint, qualis &

quantaerit voluptas SanCtorum , cum

7-..,!

Dco & Beatis omnibus femper ver-

]

fari,

"4!9)"142;

Liber quartgs,

21$

W.

farí, quos.ardeniffimé. femper ama-

NT

bunt;& quinon falío judicio , fed ye-

n

[

riflimé pulcherrimi & optimi funt , &

ii (*

àquibus nunquam fe divellendos effe

j

noverunt ? Contrà veró, unumex ma-

Mi

H

ij

jioribus gehennz füppliciiserit, femper

W

verfari cumiis, quos maximé oderunt,

&à quibus circumyentos míilleartibus

fe £.iffe (ciunt,

Alterares,quz gaudium magnum ín

Hj

Lt

voluntate Bearorum gignet, eris quies

'vü].',

i

quedam incomparabilis,& fatietas fine

Ti

T

li.

faftidio, quzillos pacatos & contentos

modis omnibus, reddet. Hic certé in

terris nemo efít fuá forte contentus,

nemo qui non multa cupiat, quz ob-

tinere non poteft. Inde omnes fameli-

N

ci, omnes fitibundi,omnes inquieti vi-

T05

vunt, Neq; mirum id videri debet.cóm

!

Qu

(

animus nofler capax fit boni infiniti &

"

fempiterni , &res create parve fint

&fragiles , quz diu permanere non

valent.

Quale igitur gaudium erit

illi homini, quifein eoleco conttitu-

m

I

r a

rum cernet , ubi plané omni ex parte

contentus vivet2 ubi nihil defidera-

UM

!

bit,

li

216

De ætehm félicitate,

bit, nihil timebic, nihil requiret, nihil

us

TE

ambiet ampliüs ?O pax exuperansom-

TT

nem fenfum,quam mundus non poteft

h

!

dare, & quzin fola invenitur fuperna

[

Jerufalem,civitate R egis pacifici,& ma-

ll

gni. Ad te (afpirat peregrinatio noftra,

en m

aM

!

i

quz plena tentationibus & (ollicicudi-

nibus, in folatui memoria & expe&a-

" yi u

tione aliqvantulüm requiefcit,

Tertia res que voluntati beatz

magnum gaudium adfert , eftjufii-

tia, eique perfe&ta, & perfeclior,

j

quàm effet juftitia originalis in Ada-

(

mo. Illa fübjiciebat partem : inferio-

N

rem füperiori , donec füperior effet

fubje&a DEO : hec fubjicit partem

a

inferiorem fuperiori, & (üperiorem

DEO nexu firmiffimo & infolubili,

llla erat quafi veftis lanea , v«l linea;

hzc eft quafi veftis holoferica vel

aurea, quz voluntatem facit pul-

eherrimam , & amabilem DEO , &

fibi , & Angelis , ac beatis homini-

bus univerfis. Hec eft illa perfecta ju-

ftitia, qux nullam admittit maculam,

ima

:

Al

qe venialem quidem , ut de an

tali

Wmfm

Liber qeevtus;

21l

li

j

i

tali vefte induta dici poffit : Tetapulchra

Wi

£5 Amica mea. , $ maculauon ef. in te,

li J

A

Hzc in fe concludit omnes virtutes ,

J

quz imperfeCionem nullam admiftam

habent, Quantam autem hec juftitia

Á

i W(['a

jucunditatem & Iztitiam adfert, teftis

A

eft Sapiens in' Proverbiis , cüm ait:

'

!

Seeura mens., quafi Juge comvivium.. la

autem fola eft mens fecura, quam con-

fcientia nunquam remordet , quód per

d p

d

juftitiam perfeCtam ita fit in bono fta-

du

bilita. ue nead momentum quidem la-

Mi

bi poffit, teftis quoque eft Apoftolus

t

M

1 t

|

Paulus, qui dicit : Regesm DEI non

1

ef efca C$ potus , [ed juflitia , pax , €8

gaudinm ia Spiritu [anilo,

LIbi fanctus

(/

M

inh

ic

Mi

Apoftolus manifefté docet , Regnum

exlorum voluptatem quidem — ma-

[!

If

gnam in fe comprehendere , fed eam

G

UE

fitam non effe in deleGatione gulz,

j

& repletione ventiis ,

ut homines

l

carnales & animales forté vellent ;

Yufi*

fed in juftitia, quz parit in anima

»crïc&a'w*;

folidam pacem, & verum gaudium.

m

Qui enim perfecté juftus eff , is non

TT

habet quidquam in corde füo quod

Ál

ceum

|

218

De aterna felicitate,

lir

eum reprehendat; neque in à&ionibus

gt

"

u

?

fi

uis , quod ab aliis reprehendi poffit,

ij

"

Inde oritur folidiffima. & dulciffima

ax cum Deo, & fecum , & cum om-

q

nibus aliis.

Inde veró na(citur gau-

V

dium ineffabilein Spiritu fancto , cui

M

bt

gaudio nulla terrena vel tem

poralivs

ï(ffïqum

latitia poterit comparari.

snril

dupdepdopidedepoteqoqegee

ij "

CAPUT-Y

':E:;fditzbih

'th

M

"n

&T

De gaudio mnemorie.

^s ni

Am verb memoría ex recordatio-

2 Cf

J

ne rerum przteritarü, non exiguam

a n

materiam gaudiorum reprafentabir.

d

Primüm enim recordatio beneficiorum

u fa&»

Deiin omni vita/fpiritualium & corpos

j

'.,'xf«'(

hiil

ralium,naturalium & fupernaturalium,

temporalium & gternorum,incredibi-

kräe (

lemlztítiam adfert, cüm juftus recogi-

tat, fetammultis modis przventumin

"pf

" gj

benedic&tionibus dulcedinis.

Deinde

m

"r

recordatio periculorum , à quibus

nos Deus miris modis eripuit in om-

"g,

U

ni etate , in omni officio. in omni fta-

NT

tu, quantam ltitiam ádfert ? inter

SüR

C« tcera

'bl

li

l

il

t

ii

Liber quavtus,

219

T

cxtera veró pericula illud in primis

W&Mk

pono, quód íepé peccato lethali , ac

W llj

perhoc gehennz proximus aliquis füe-

rit, & Deus folà benignitate fuá motus,

l

ij

peccatum impediverit. Hzc certà mi-

]

| ï)'l m&z&

fericordia Deitanta & tam fingularis,

M

€ledtis füis frequenterimpenfía, cium

ad memoriam in illa tutiflima & paca-

!

4

n

[]

ï

tiffima regione veniet , lztitiam ma-

ximam füppeditabit. Qu recordatio

Wi

fi Sanctis deeffetin cxlo, quomodo fi-

cuütaicPfalmus, mifericordias Domini

Lt

j

j

in eternum cantarent ? Q»o cantico ,

n

j

inquit fanctus Auguftinusin Libro po-

M

j

n

ftremo de Civitate Dei, /»g/oriam gra-

tía Chrifli, cujus fangmine hberati fumns,

H

mibil erit profetló illi jucundims Civi-

tAti,

Quid dicsm de curíü temporum

ii

& fieculorum à principio ufque ad fi-

urzmre;»nil

nem? quantam voluptatem adferet

j

recordatie tot viciífirudiaum rerum,

i

& tantz varietatis , quas tam fapien-

j

u

ter gubernavit & rexit, & ad- fines

debites perduxit inimitabilis provi

db

dentia Dei ? Hic fortáffe eft ille im-

í

K 2

petus

l

D

J

220

De atern felicitate,

i

petus fluminis ,

.quitam mirifice lati-

Mp

"h

ficat Civitatem DEL. . Quid enim eft

"

ordo fzculorum magná vclocitate la-

bentium,; & curfüm nunquam inter-

L

mittentium , ni(r luminisimpetus fine

(l

9

ceffatione aquas füas rapientis & de-

)

volventis , donec in oceanum demer-

rcant ? Et nunc

gantur , atque difpa

M

l

quidem dum flumen fluit , &tempora

1

um

labuntur , multi de providentia DEI

H m

difputant , & non defünt etiam eX

[

Dei ervis , qui turbati ifto impetu flu-

minis , quod mul:a detrimenta fxp

adfert bonis , multa commoda malis,

NT

dum terram bonam à campis juftorum

L

ablatam ad campos impiorum defert,

ul

J

graves tentationes pa(li, de providen-

À

tia Dei queri vififunt. Audi Prophe-

tam Regium ; Mei autego pane moti fnnt

pedes, pené effafi funt greJus mei quiá

zelavi fuper siquos , pacem peccatorum

videns. Et infrà: Ecce spfi peccatores , G

AU

abundantes im [aculo obtinuerunt. divi-

! D:L

as , €Ó dixi

Ergo fine. cau[fa juftt-

ON

ficavi cor. meum , C$ lavi 1nter innocen-

qes manus meas , C fui flagellatus to-

tá ,

i

Liler gnavtus,

221

Ut nj

LA

?0 die

Audi Jeremiam : 7«f/us quidem

IQM

tjb

tu es Domíne , fí difpukem tecum t verum-

j

VT

tamen j!f!fl(d loguar ad te.

Quare via im-

D

piorum profperatur * bme eff omnibus , qui

ravaricantur , €9 inique agunt ? Planm/h

l

eos ,€9 mdtæm miferumt : proficiunt , €3

facmnt frutlum Y propé es tu ori eorum,

i

D

:;

j

€4 longé 4 renibus eorum, Audi Habacuc:

J

Quarc inquit,refpicis [aper iuiqua agentes,

TOU

€9 taces devorante impio jfliorem fe ? Et

! p

[

u

j

facies bomines quaft pifces maris , €$ qua-

l

fi reptile non babens principem.

Sed poft

j

curfum temporum evolutum , &

flumen in: mare demerfum , cüm

t

n

T

San&di in codlo totum

illum cur-

Íum ad memoriam revocabunt,

&

rationes

omnium

illarum . vicifli-

tudinum in libro divins providentiz

!t

perípicué legent , incredibile dictu eft,

y) i

quàm' vehementer fluminis illius im-

petus per memoriam repræfcntatus

Ibi vide«

Il

latificabit Civitatem DEI.

bunt, cur DEUS permiferit primum

n

Angelum & primum hominem labi :

&cur mifericordia DEI hominem li-

i !

W

beravcrtt,Angelum non li5eraverit. Ibi

L

K3

vi-

522

De eterna felicitate ,

videbunt , cur DEUS elegerit. i po-

((

(

T

pulum peculiarem filios Abrahamí ,

n

quos tamen przvidebat duri(Iimz cer-

u

vicis futuros: & quanta bona ex illo-

|:

j PU[L

M

li

rum pervicacia paraturus eflet Genti-

bus.

Acutuniveríalem providentiam

pratermittam , ibi videbunt , cur per-

T

miferit plurímos Juftorum , ac pzné

omnes in mundo preffüram pati , ut

i

videlicet eos gloriofiffimé coronoret.

Mi

Atque ex hacrecordatione benedicent

cum ingenti letítía omnes cruces, quas

paíli funt ia mundo , càm in coronas

l

fempiternas videant effe converías ,

ac dicent cum Propheta: Secssdzm

Quj

amagnitudineus dolorum sneorum in. corde

L

seo, corfelationes tua letificaverunt ani-

-

24972 "mCATP,

ia

CUA T U.T M.

N

[

De gaudia oculorumn.

:

VI

DEAMUS Dunc gaudiía corporis

8

glorificati.

Ac primüm (e of-

M

fert gaudium — fensüs videndi. qui

m

inter corporales fenfüs nobiliffimus

"I

€

Z

Liler 7:44;-:;::. C

223

n

U d

1

eft, & éujus officium latiffimé & lon-:

giffimé patet. Isincelefti patria gau-

V]&

]

debit primüm de proprii corporis

fplendore & pulchritudine.

Videbit

(s

enim Corpus fuum reformatum à

Chrifto, & corifiguratum corpori cla-

P

titatis fuz, ut dicít Apoftolus in Epi-

ftola ad Philippenfes. Neque claritas

ejas minor erit claritate Solis: Chri-

T

]

ftum enim, ad cujus fplendorem con-

)j

1

formandi fumus , idem Apoftolus fu-

TU

pra (plendorem Selisà fe vifum fuiffe

o

teflaturin A&tis Apoftolorum ; & ipfe

Onreti,

; Md

Dominus in Evangelio loquitur, &

dicit ; Twnc Tufli fulgebunt. ficut Sol in

191 (

TR

Regno. Patris eorum, — Quale igitur &

quàm gratum fpectaculum videbunt

—

oculi Beatorum , quatido manus fuas,

& pedes , & membra omnia cernent

radios lucis ex fe proferre , ut non

egéant ampliiis. Jumine Solis, neque

Lunz ,.& multó minüs lucernz aut

Qd

candelzad omnes tenebras undíqüe

l: eïji

diffipandas ? Sed non folürh corpus

uY

proprium . inftar Solis fulgere vide-

f

bunt,fed corporaSanctorum omnium;

ac

K 4

224

De aterna felicitate,

li

"m

ac in primis Chrifti ipfius, & fanétiffi-

.....

W

«(

m Matris ejus,

Quantum lztificat

Sol unus exortu fuo univeríam ter-

u

(

ram? Quid igitur erit videre fimul

inumerabiles Soles, non folà iuce illu-

y V

[

ftres, fed membrorum varietate, &:

venuftate pulcherrimos? Neque ineo:

N

loco claudendi erunt oculi, ne forté

à nimio fplendore Izdantur : Nam &

ipfi oculi beati erunt , ac per hoc im-

paffibiles & immortales; qui enim lu-

mine gloriz confortabit oculos men-

tis, ne videntes Deum facie ad facierm

j

opprimantur à gloria, idem etiam do-

n

te impaftlibilitatis confortabit oculos

corporis, ut finelzfione cerpant non

Solem unum, fed innumetabiles. .

W(

Illad etiam accedet ad gaudium ocu-

lorum, quód fanctus Auguftinus do-

cet in libro.de Civitate Dei , Marty-

res beatillimos in ea corporis parte

in qua fupplicia pertulerunt ; figna:

virtutis pulcherrima &, venuítitfima.

przlaturos. Quid igítur erit, videre

fanctum Stephanum tot gemmis pre-

LI

tiofis infignem, quot lapidum í&usin

L

l

W

corpos

i

"

1

Liler quArttut,

asj

dl»&f.

u

Ml

|

corpore füo pertulit? Quid Joannem

12

ll

;

Bapuftam , & Jacobum majorem ac

Paulum Apoftolos, & alios propé in-

!

!

i

finitos , quibus collum pro Chriíto

/Ml

przcifum fuit, videre torque nobilit-

W.""

'W»& '

fimo , omníque auro pretiofiore, in-

W)

credibili decore fulgére ? Quid fan-

D]

&um Bartholomzum ,cui pellisà toto

corpore detracta fuit , cernere coto

fl

corpore ita illuftrem , ut omnem pur-

[n.

puram, quantumvis pretiofam , fu-

(

dü:

perare videatur? Quid erit, ut cate-

ra pretermittam, videre Petrum , &

N

Andream, & alios plurimos, qui cru»

cis fupplicium pertulerunt, quaf(i ftel-

Jas lucidiffimas in manibus & pedibus

cum infinito decore ge(tare ? Nam de

l

H

Chritto Rege Martyrum, qui ad glo-

riam füam & folatium noftrum figna

Y

)

clavorum & lancez confervare vo-

1

F.

luit, nulla lingua promere poteft;

quantá luce figna illa facrofancta mi-

cabunt: Cüm omnis Sanétorum glo-

"

M

W

",

ria ad Chrifti gloriam comparata mi-

J

Wt

nor fit, quam fi palchritudo ftellarum

tur.

ad Solis pulchrit

rudinem confera

4

K 5

Quid

226

yr

De aterna felicitate,

j

" wnffc

Quid jam dicam de voluptate,quam

f

16

capient oculi Beatorum ex conípectu

trili

totius illius ampliffimx — Civitatis,

duam Tobias & Joannes, ut fupra de-

ï

i

if

Nb

u

sonftravimus, non habentes fitis

m

digna vocabula, quibus ejus d. corem

exprimerent , totam auream, & gem-

Il

mis ac margatitis & lapidibus pretio-

fis ornatam effe dixerunt ? ( )uid de-

nique de Czlo novo, & Terra nova,

DUN

quam Scripturz fancte nobis promit-

tunt poft ultimi judicii diem, & de

renovatione,& in ftatum meliorem

E/

commutatione totius rerum univer-

4

fitatis? Hta enim ficut nobis incognita

14

ï

funt , ita novo & admirabili gaudio

Beatorum oculos oblectabunt , cüm

A

ü

«orum pulchritudo confpici ceperit.

j

CAPUT VI.

De eaudie aumrium.

E8sum audiendi & inftrumenta lo-

quendi futura effe ia Regno czlo-

Y

rum; duPitari non poteft : Erunt

J

enim corpora Beatorum vera & viva,

[

!

& ab omni parte perfecta,quale Chri-

Aj

Atf

fti

K

227

Tl

u

j

Liler. quartus,

fti corpus fuiffe poft refurreclicnermo

q D

Apofteli omnes , & multi pr&tercà

i (u

dilcipuli , & mulieres non pauce ma-

ii

nifeft& viderunt,

Nam & ipfüm lo-

[j

U', |

AU

j!

quentem audiebant, & ipfe illis inter-

M

rogantibus refpondebat ; ipfe etiam

lr

beatus Paulus Chriftum de c«lo fibi

Ht [

loquentem audivit, & Chrifto ipfe

j

audienti refpondit,

Futura quoque

Uhin

incglo cantica ; ac prefertim illius

vocis , Zlleluja , teftantur 'Tobias &

"

fanctus Joannes. Ex his fatis aperté

l:

AUMT

oteft intelligi . non defutura in Ci-

UI

vitate illà cantica plurima & dulciffi-

il

P^|

ma , quibus Deus laudetur, & aures

$

J

l

beatz fanctorum hominum mirificé

/

10

oblectentar. Etíi omnia debent effe

D

[

N

J

commenfurata, dubium quoque non

erit , quin illa cantica tantó fuaviora

& nobiliora effe debeant , quantó

funt ipfi cantores doctiores ; & qui

VH*

(]h

laudatur fublimior, & locus in quo

dl

cantatur,excelfior, & audie ntium coc-

t |

tus intelligentior atque frequentior,

[j

VM

Quid igitur erit in altiffirna ilfa pace,

lj

& animarut concordía,& in illo cha-

6

rita-

[/7

428

De eterna felicitate ,

ln

ritatis ardore erga fümmum Benefa-

€torem , audire liquidiffimas voces

t

i

canentium 4/e/vja ? $i beatus Fran-

)n!

cifcus , ut fcriptum reliquit fanctus

Bonaventura, ad brevitlimum foni-

1

tum citharz ab angelo pulíatz, ita

]

commotus eft , ut aliud fe putaret fx-

culum commutáff: : Quibus deliciis

aures noftrz fruentur; quando millia

n

€antorum & citharosdorum concor-

li

diffimis & füaviffimis vocibus Deum

m

collaudabunt 5 & alia millia concen-

j

tu pari , & ardore non diffimili laudes

easdem iterüm atque iterüm repe.

jl

tent? Et fortaffe non folius Dei lau-

desinCivitate illacanentur ; fed etiam

u

triumphi fané&torum Martyrum , &

: ".z:.[:wm l

Confeflorum preconia, & Virginum

gloria, & SanCtorum omnium con-

tra diabolum victoriz cantibus ex-

tollentur : Hzc enim omnia in Dei

Tl

audes & gloriam redundabunt,

Qued

ergo dicitur ab Ecclefiaftico,

QL pro-

batns eff in illo, €2 perfetlns eff

, erat il

r

gloria ateraa ; qui potait Iranseredi,e$ wom

frr i

eft transgre[[/ns , facere mala , €3 non fe-

lii

IU

6s

fl

Liber quartus,

229

h

cit : Ideà flabilita funt bonatlius in Domi-

ïljäz

A

50, €89 eleemo[ynas. illius enarrabit omuis

n

Ecclefía Santlorum ; Quamvis delaudi-

bus mortalium in Ecclefia, quz pere-

grinatur in terris , intelligi poffit ; ta-

men nihil prohibet, quó minüs intel-

ligatur de civibus immortalibus ,' &

de Ecclefia, qus triumphat in czlis;

Ibi enim habebunt veré Sancti glo-

riam eternam , &illa veré & proprié

ATA U

Jl

eft Ecclefia San&orum, Et ciim in E-

td QU

EU

vangelio Domíinus dicat laudandos

effe à Deo in Regno cxlefti fideles &

UT I

prudentes fervos ; illis verbis.

Euge

aol

ferve bone €8 fidelis , quia faper pauca fui-

VHf

fl fidelis [aper mnulta te conflituam, intra

, d

en ganaium Domini tui : Quid prohibet,

I

j

!f

quia exiftimare poffimus, verba illa

lil

n p

Domini, cantu totius caleftis Curiz

,.

v

excipienda, & iterüm atque iterüm

abi

dulciffimé repetenda ? Certé de fancto

IQL'üd

Martino Ecclefia Catholica dicere nori

gt

"

dubitavit: AMartinps bic pauper & modi-

T

€45 , dives calum iagreditur, bymnis cale-

)

Wih

Jlibus bonovatur.. Denique fan&tus Au-

m

guftinus in extremo libró de Civitate

h

Dei,

—

J

jj

230

De aterna felicitate,

lle, [m

jl

Dei, hoc ipfum difertis verbis affir-

jl

mat, cüm ait; Jera i£i gloria erit , ubi

0

laudantis iec errore quifquam, nec adula.

)

tione laudabitur , uerus bonor , qui nnulls

l

negabitur diguo , nulli deferetur indignos

nj

$ed nec ad eum ambiet ullus indignus , ubi

1

nullus permittitur effe, nifi diguns, O igi-

tur térque quatérque beati, qui inlo-

rl

i

(

D

co illo, unde exulat adulatio , & ubi

non invenitur mendacium , audient

MV

L.

decantari laudes fuas fine periculo fu-

i Y

perbiz, fed non fineincreméto latitix,

cidit

C APILT VH.

T

: De gaudz'a BHAYÍHTH.

::;wi]ägi n

z

*

u

i

E ceteris fenfibus pauca

dicenda

l

erunt, non quód fuis & magnis

veluptatibus careant , fed quód illas

voluptates, quales futurz fint , »cri-

!

ptura fancta non aperuerit. Illud no-

d

bis fatis conftat , multa corpora San-

€&orum ftatim à morte odorem fua-

i

vifhmum fpirare copiffe , qualem

I

T

alium nemo anteà feníerat,

Hoc de

VLW&]

corpore $. Hilarionis; teílatur S. Hie-

decem

h

H

ronymus : Affirmat enim, poít

ljü

meníes

DT

[l'(i!;au,

1L£6er gquartis,

231

lg

menfes à fepultura inventum corpus

MT

integrum , quafi adhuc viveret , &

ATA

tantis fragrans odoribus, ut delibu-

mf L

j

1

tum unguentis putaretur. Hoc idem

de corpore S.Servuli paralytici tefta-

i

^l

il

tur $. Gregorius in Dialogis; Cujus

hzc funt verba : Z4nimá exennte , tanta

fragrantia odoris affer[a efl, ut omnesyqui

li

tlic aderant, inaflmabili fnavitate reple-

k

rentur. Et pauló poft : Qwos[aue corpus

Mibf

ejus þpulmrc traderent , ab eorum gsari-

ARA

—

bus , odoris illins fragrantia won rece[fit.

Nec defünt alia non pauca exempla

|

fimilia, tum vetera, tumrecentia, Ex

j

quibus colligi poteft, fi corpora de-

^

]

J

f

functorum Sanétorum pofít animz

d"(f;

J

glorificationem füavem fpirant odo-

rem , multó magis corpora viva &

glorificata Sanctorum odorem fuavif-

!

[

D)

fimum fpiratura. Accedit, quod refert

(

i

idem S, Gregorius de corpore Domi-

ni noftri vivente & gloriofiffimo, cu-

um

jus hec funt verba in libro quarto

h

Dialogorum, & in Homiliá quádam

n

fuper Evangelia : uze prfum refpieiens

d

( Tarfilla virgo) Jefwum venientem vi-

g

dit ;

252

De aterna felicitate,

"

dit : Tantáque fubità fmgmmiä miri oda-

vis afpería efl , ut spa quóque [navitas

cuntlis oflenderet , iluc. Autlorem [uavi-

£atis veniffe. Quod fi corpus Redemp-

toris glorificatum odorem tantz fua-

"

vitatis fpirat, omnino credibile eft,

omniacorporaSanctorum in coclo fpi-

W

ratura miram odoris fuavitatem : De-

"

cet enim,ut membra capiti fuo confor-

mia finr, non folüm in claritate, fed

! ;;f r

T

etiam in odoris fuavitate. Qui igitur

odoribus dele&tantur, cogitent quali

fuavitate replendifint, quando inhor-

to illo divino tot millia florum czle-

t,ï;;iu,(lw]

ftium undique fpirantium odores va-

L

rios & fuaviífimos glorificatis nari-

l,

bus haurient.

n

CAPUT. VIiL

De gaudio fenfus euflandi &

!

tangendi,

E fenfu guílandi (cribunt Theo-

logi, non ufuros beatos cibis mor-

d

L/

talibus, fed habituros tamen obleécta-

*

tionem aliquam in €o [en(u, ne fuper-

Váta-

Vl

m

Liber quartir;

25

Atj

vacaneus efle videatur: Futuram ta-

! 13;;"',1 l

"

tnen oblectationem illam loco & fta-

/,:

^

tui Beatorum & immortalium con-

gruentem. De fen(u tangendi conue-

Riunt omnes, ufum ejus non defutu-

rum in cxlo , ciümcorpora Beatorum

fine dubio tangi poffint, utpote vera

& viva corpora , dicente Domino:;

Palpate €9. videte , quia fpiritus carnem

fi

lil

[

€4 offa non babet , ficut me videtis babere,

r

Aberit tamen contactus omnis impu-

rus à corporibus illis, qux concupif-

centiam generandi nullam habebunt,

Et ut ipfe Dominus loquitur ; Zz re-

t ltj-'

farretlione neque nubent neque nubentur,

( 1

Jed erunt ficut Angeli Dei in calo, Sed nos

in hís, quz difputantur infcholis, im-

morari non. volumus.

Unum . illud

affirmamus , fenfum tangendi non

p

modicam voluptatem percepturum

]

ex perpetua & optima corporis ha«

bitudine ob dotes: corporis gloriofi,

W

de quibus Apoftolus in prioread Co-

rinthios2 Seminatur , inquit, zz corrup-

")

tHone , jilrgc't IH incorruüpttone 3 Semina-

u

hr in Ignobilitate, [nrget in gloría; Semina

Y

!

434

De aterna felieitate,

M

ï!

j

tur dn infirmitate, [Gtrget i virtute 1 -Se-

qui

h atl

minatuf córpus amimale , [urget corpus

J

fpiritale, . Ex quibus quatuor dotibus

five privilegiis corpotum . gloriofo-

rum, unailla de.

o

[o]

loria five fplendore

uyrl

!

corporis gloriofi, ad fenfum videndi

I

pertinet , ut fuó loco diximus: Keli-

H

[l

quz tres videntur ad fenfum tangeri-

di proprié pertinere

j

Nam quemad-

"i

modum , cüm corpus gravatur nior.

n

TM

"i

ä(

bis , plagis, volneribus, quz ad mor-

tem ducunt, fenfus tangendi eft, quí

A

patitur, & dolet : Sic etiam quande

stl

corpus bené valet, & fanum acrobu«

ERE

ftum eíft, (en(üs tangendi gaudet. Ma-

Vatlst

fio igitur gaud

AW At

in fe

nfus tangendi af-

La

:

cictur in exle, cürn poít refürrectio-

nem corpora Beatorum imniortalita-

w

te & impaffbilitate, atque adeó op-

timá valetudine in xternum fruentur,

"

Quid non libenter darent viri, prefer-

j

tím Principes, fi pertotam vitam à po-

)j

dagta, capitis, ftomachíive, aut renunt

L

f

doloribus liberarentur ? Qualeigitur

i

ilv

gaudium erit in czlo,1 quolongitflimé

in

u

non folüm mors,; fed omnis morbus

'ï!

|

i

.itifm)

Liley quavtne,

25$

l

lj

L

"! & omnis dolor aberit ? Proinde do-

T

tes illz , per quas corpus corruptibile

fürgit incorruptibile, & corpus infir-

mum fürgit impaffibile , ad gaudiutt

fenfüs tangendi pertinent.

Sic etianmi

dotes agilitatis & fübtilitatis, per quas

corpus anímale furget fpirituale , ad

eundem íenfüm tangendi pertinere

vídentur.

Siquidem fpirituale dice-

p

tur & erit corpus gloriofünnon quód

non veré habeat carnem & offa,

if

fed quód ita fubje&tum fit fpiritut, ut

l

il

ad nutumfpiritás (ine difficultate , &

i

nf

.....

Ll

labore ttioveatur velociffimé, aícen-

;j

|

dat &ideícendat,eat & redeat, & qu&-

libet loca penetret, ac finon corpus;fed

fpiritus effet, Quemadmodum igitur

i

fenfüs tangendi malé habet & dolet,

T

(l

w |

quando corpus grave cogitur furfüm

t

A

aícendere , aut velociterde loco adlo

Ti

cum inoveri ficécontrario gaudet &

u

xtatur, cüm corpusfine laffitudine &

labore vel furfüm afcendit, vel de loco

ad locum velociffimé tranfit. En igitur,

j

]u

"

lr

à quantà fervitute corruptionis libera-

T

buntur Beati , cüm non amplius ege-

bunt

D

à46

De aterna felicitate, .

i

bunt equis , nsque curribus , neque

st

j C?l

ftipatoribus, neque armis, neque ul-

]À re alià; fed ipía per fe corpora bea-

"1

ta difcurrent velociffimé , quocunque

[

voluerint , & ubique tutiffima erunt,

etiam inter medias armatorum acies.

Utinam , qui delicias fpirituales gu-

ftare non poffunt , quód palatum

infec&tum habeant, faltem hec maxi-

ma & perpetua bona corporalia con-

fiderarent , atque ad illa afficerentur,

& ea quarerent! fic enim . fieret, ut

paulatim ad altiora confcenderent ,

)

& perhosgradus ad fempiterna gau-

dia tandem aliquando, Deo prz'ftante,

venirent,

—

CAPUT IX

H

De comparatione gaudiamm terra

Vg

Cum gzw&iiis cali.

Xpofüimus pro noftra tenuitae,

E

quz fintgaudia preparatain coe-

l

lo iis, qui ciligunt DEUM : nunc

Itj

quanta fint ,. erguimentis quibus-

ils,.l / '-ü

dam

] ff!l( M,

Liber quartu.

237

j W'Fbug

! dam externis demonítrare conabimur;

tj

H

H

Acprimüm ex comparatione gaudio-

rum, queDeus inimicisfuis & reprc-

bis in.hac vita ízpenumeró tribuit,

Et quidem tanta funt gaudia ia divi-

tiis, in honoribus, in poteftate , in

voluptatibus variis, quge Deustribuit

peccatoribus , inimicis. fuis, eum vel

h

blafphemantibus , vel in eum non cre-

]u

dentibus , ut. beati feré ab omnibus

judicentur. Beats7 , inquit Propheta,

"n f

a

dixerunt populum , cui hac funt, Quisex

iv wil

amatoribus hujus fzeculi non invideat

N

V

Salomoni, qui quadraginta annis reg-

ARA

navit, &divitiis & deliciis omnibus

abund;vit, & feptingentas uxores &

d

concubinas trecentas habuit ? qui ta-

men , ex fententià $, Auguflini repro-

busfuiffe videtur. Sicenimloquitur S.

TRU

Auguftinus in Pfalmos : 4pfe Salemon

mulierum. amator fuit , 99 veprobatus eft

à Deo. Et inlibris De Civitate D EI,

1

de Salomone dicit, quod Salluítius

n

Hic bomts imitiis malos

de Catilina :

Y

exit4s. babust. íanctum. Auguftinum

fecutus eft Sanctus Gregorius libro fz-

. fecundo

r

238

De aterna felicitate,

m

fecando Moralium : H eff ,inquit,

quàd Salomon , qui [apientiam non. per[e-

veraturus Accepit , in fomnis banc €d de

no&le accepiffe deferibitur. Nec diffimiles

l

Salomoni funt hoc tempore Reges

'Turcarum, & Perfarum , & Sinarum,&

artarorum , qui regna ampliffima

poffident , & voluptatibuscarnis'addi-

&i nihil negant cordi, vel oculis , vel

h

auribus ,vel gule, aut libidini, quod

f

omninoó defiderent,

Ac ut omittamusifta, qu:x pauco-

l

:

rum íunt, quanta gaudía tribuit

Deus in commune mortalibus, quo-

J

a

lj

l

rum pars maxima Deum,aut non no-

FTTT

vit , aut ficut par eft non diligit, nec

V

timet ? Nónne terras cum omniíibus

fuis divitiis & deliciis, animantibus ,

q

fructibus, floribus, metallis, in com-

mune omnibus tribuit ? Nónne ma-

ria, fontes , flumina , lacus cum tot

generibus pifcium, in commune om-

J

nibus tribuit. ? Nónne caxlum , quafi

j

tectum hujus magnz domus, tot ftel-

(ür

lis ornatum , in commune omnibus

tribuit ? Nónne Solem fuum oriri ,

M

1 f(h'riw:,

Liber quartut,

23*

!

| & nubes füas pluere füper bono

Ht

[

alos ipfe Dominus optimus & libe-

LI

raliffimusjuffit? Quod fi tanta gaudia

peccatoribus reprobis , mancipiis fuis

?

ingratis , & omni fuüpplicio digris in

;

'hac vita tribuit, nónnezguum eff, nt

|

I

amicis & filiis füis gaudía fine ulla

h)

.i.;

€omparatione majora cenfervet ? Audi

1 AAV]

S. Auguftinum in P(almos : Percatori-

ii

i

2f

19 , inquit biafphemantibus cum quotidie

dat cainm €À terram , dat fontes,

fmä?m',.

m

A

Janttaten , filios, copias , ubertatem, Qui

h

"

tfalia peccatoribus dat, quid putas eum [er-

gamüï h

q

vare fidelibus f)is ? De S. Fulgentio cri-

bitur in ejus Vita, eum vidiffe ali-

?

f » |

quando Romz gloriam Senatüs &

exclamaffe :

Quàm fpeciofa poteft

] cm:ïbus |

Y I

effe Jeru(alem caleftis . fi (ic fulget

j

"

-Koma terreftris? & fi inhoc fxculo

]

'datur tanti honoris dignitas dili-

Ái

t

Q

gentibus vanitatem , qualis honor

d

& gloria preítabitur. Sanclis con-

a, i

templantibus verítatem ? Certé S.

Auguftinus ,

fi quis alius prudens

t

uqus

rerum zftimator ,

tanto intervallo

diftare cenfüit terrena quacümque

1[uum"£y

gaudia

n

240

De Acterka feliestate,

!

'

u

"m

li

gaudiaà celeftibus , ut affirmate non ^

j

2X

dubitaverit;, optabilius effead unam

h

folam diem frui cxleftibus gaudiis; :

j.

quàm omnibus mundi gaudiis frui

u

ii

per multa millia fieculorum ; atque

n

hzc funt ejus verba : Tanta eff. jucun-

2l

ditas lncis eterna, ut etiamfi non liceret atm-

*

/

pltes im easnanere, quam unius diei rnord;

propter. boc folizsa innumerabiles um bue- t

i

jus vita . plezi delicis €8. eircumfluentià

(

tempomlmm Lonorum , rctle meritäqu:;,n

*

contemnerentur s non enimfalfo ac parva !

j

i

E

effetln ditlum ef 5 Melor. efl dies una i s

r

atrits tuss [aper nzillia.Quid hic dicemus? 4

Si ifta vera funt, ut funt omninó verit- ——

u

I

fimz, nónne equum effet, ut aliquan-

!

dolapere inciperemus? Hucufque di- ,,,

cere foliti fümus,contemnenda effe bo-

LT

/

na terrena, quia momentanea fünt; ,

& amanda cxleftia, quia fempiterna

N

fuünt : nunc 2udimus Auguftinum , jj

DocGorem

fapientiffimum affirman-

tem , etiamíi terrena effent xter-

m

^

E

na, & cxleftia momentanea , ad- i,

ll

1

huc recto judicio anteponenda cffef g

bt

terrenis celeftia, INÓnne igitur fürdi i,

at

LG

L

Liber quartus,

24t

UÉt Sremci, &

ftupidi , & ftulti füumus , fi

d

ii propter terrena bona non folüm vi-

| :ïuä

l

lia féd etíam caduca & brevia , con-

temnimus celeflia, quz pretiofiffima

"

& empiterna funt ? Rumpe tu ; Do-

j

ï

!

mine mifericors & miferator , fürdi-

; tatem noftram , illumina czcitatem,

LT

'excita ftupiditatem , fàána dementiam,

"i Ut quid enim fignafti fuper nos lu-

!mi! men vultüstui, Domine, i hzc tam

")m| magna & tam neceffaria non difcer-

;! nimu$? & quare dedifti nobis judici-

; umrationis, fi hzcc tam evidentia non

I

videmus ?2

CAPUT X

M l De comparatione Pavadifi terreffris

n

cum celeffr.

M

Omparavimus gaudia mundi hu-

C

jus cum gaudiis Regni cxlorum:

' comparemus nunc breviter gaudia Pa-

!

«1w radifi terreftris cum | gaudiis Paradifi

i

gülgl cxleftis. Quanta fuerint gaudia Para-

wf difiterreftris, vel ex eo cognofci po-

lgll

iL

teft, quód ille erat quafi hortus de-

licia

r

[

De eterna felicitate,

24*

liciarum datus hominibus, qui creati

j] WW)

.

erant ad imsginem & fimilitucinem

U I

Dei , cüm reliqua terra data effet ani-

j M

mantibus brucis.Unde etiam quado A-

lp

j

!

)

t

dam peccando amifit honorem,inquo

cm;ml[äïl

à Deo conítitutus fuerat, & fimilis fa-

tus eft jumentis in(ipien!ibus, de loco

gt

m

illo eje&us, ad locum iftum amanda-

E

tusfuit. Deícribunt Paradifüm terre-

ftrem fan&tus Alchimus Avitus in car-

;:q;g';:;x.w

[

minibus füper Gene(im , & alii, regio-

nem amoeniífimam & maximé tempe-

iil

T.

ratam, ubi non ureret calor zfítatis,

301 4

neclederethiemis frigus: fed ver per-

w

petuum floribus exhilararet & autum-

nus fructibus omnium generum. re-

m

N t

dundaret.

Sed verba ejusaudiamus:

Hic ver a[fiduum cali clementia feruat.

st

Turbidus Aufler abeft , fempérque fub aere

P nj

udo

"«J hn

!

Nabila diffagiunt , jugi ceffara [ereno.

Nec pofcit natura lo , quos won babet

[/

imbres 5

LA hh

Sed coutenta fuo dotantur. geymima . vore,

] hgu |

l

Siccim defit biems, nec. torrida. ferveat

; *Eïde

effat ,

"N

n

Fratis

r

z.

fllk;fa!(,

[

!

Libey guartst,

243

flnihus, [

ii

w Eruflibut, autumnus , ver floribus occupae

I

Annum.,

Wtd

!

'San&us Bafíiius in librb De Paradi:

L

^l

?

fo. //ic, inquit, plantavit Deus Paradi-

fum , ubi nou. eff ventorum. violentia , nom

Q

temporum immodefha , non gramdo , mom

w

W

falmina, non turbines , uon biberna con-

u

M

qelatio , non veris bumiditas , non effivus

l

1

calor , non autumnalis ficcitas $. ed tena-

J 4nt d

perata ac pacifica concordia temporum in-

(

ter fe.

Tempora euim circa wlum locum

Ti

1

tripidzant , imb fsmul etiam cum bonis fuis

ïüän;

1

/

v;fis,

f'ipatiem. concurrunt. veris jucunditates :

y

ii

|

ellatis alimenta, autumnalis latitsa , hi-

m"&:u.u..

|

berna quies. — Tenues €3 pellucide funt. a-

p

li

qua, multam in a[pesiu qucunditatem ba-

d

bentes , majovem vero utilitatem quans

1

jucunditatem exbibentes,

Prizs wgitur

m[we fmu

«:

s[um. lecum creavit DEUS , diguum

excipieudis DEI plantis, / Deinde planta-

!

|

p

D

w i ipfo omnigenas arberum pulchri-

"L) ii

tudimes , €9 . gratiffmum. a[petium. €$

jucundifimam fruitionem per ip[ns largi-

g(i'!älM LU

?4:, SanCtus Auguftinus in libris De

Civitate DEI fic de Paradifo terreftri

m »'""*'g

loquitur : Quid timere vel dolere pote-

Áil

z

Tant

li

244

De aterna felicítate ,

jb

vant illi bomines in tantorum | tantà. af-

uentiA bonorum ,ubi nec emors metucba-

M

p

"l

$i

tur, Hec nlla corperis mala valetndo, nec

h

aberat quidquam quod bona voluntas 4di-

!

r

pifceresar, nec inevat quodcarnem animám.

ve ominis. felieiter viventis offenderet ?

j

ZAmor. evat imperturbatus in DFUM,at-

il

que inter fe conjugum fida €$ [incera focie-

"

tate viventium , €8 ex bocamere grande

D

"

gaudium , non defiflente. quod amabatur

Is

A

ad fruendum. Erat deyttatio / trauqnilla

peccati , quà manente nullum. omnimó. ali-

uþ;;vigh

; Ml

unde malum , quad contriflaret , irruebat,

erinitn

Et infrà: Quám igitur feliees. erant primi

W Vi

"m

homines , qui C nullis agitabantur pertur-

f':'ï'ü'jï

)

il

bationbus: animorum , 69 nullis corpo-

rum . ledebantur. incommodis , tam fe-

u t

wily d

li

lix umivería [ocietas e[fet. bumana , f

[

nec ilimalum, quod etiam in pe[leros tra-

l

jicerent , uec quisquam. ex eorum. fHrpe

sniquitatem commiteret , que damna-

]l

tonem vecperet,

Hec $, Augufti-

il

l

nus.

Onmitto quz fcribunt de in-

credibili amosnitate & foecunditate

]

Paradi(i terreftris, Claudius Martius

T

Vi&or, libro primo Uarmipnum in

V,.Llæ

Gene-

)]

MWJI!

Liber quartus,

245

LU

Genefim, San&tus Joannes Damafcenus

H"M/M

libro fecondo De fide ort nodo» 355

! MM l/n 7 r

cap, tr. fanctus Iidorus lib. 14. E

y-o

th [/7 lj

mologiarum , c, 3. & Rupertus Tum«

Wl

enfis lib. 1. in Genefm, eap. 37.

i

h

Sed quidquid fit de his particulari-

bus, certé ex ipfaScriptura colligimus,

dU

fine dubío beatiorum eum locum fuif-

A N N

fe, quàm noftra hec habitatio fit ; quo-

11 MMf ij

niam in poenam peccati Adamo dici-

[/

,

tur : Quia audifli vocem. uxoris tue €8

)

comedi[Ht de ligno , ex quo pracepera tibi

m

ue comederes , maleditla terra. i. opere

tuo t in laboribus comedes exeá cuntiis die-

H s )

if

Lbus vitetua : [pinas Cd tribulos germinabit

tibi, Et mulieri dicítur : A4witiplicabo

[

«yumnas tuas , €d conceptus tuos: indo-

hm )

lere paríes filios , €$ [b viri poteffate eris,

L

t

€$ spfe dominabitur tuí, In Paradifoigi-

vl

tur non fuiffet ftrerilitas terrz , ne-

p m

t U

que laborandum ineá colendá fuiffet,

j

J

neque fpinas & tríbulos germiniffet:

dun

& mulieres non. concepiffent um-

(

t

quam fruftrà ; fedomnes cónceptus

i

Wi

partus fuos,eó(que feIices habuiffent :

um

& quamvis fübjedz vires fuiffent ,

"|

4|

3

Dnon

i

245

De aterza felicitate

Tj :zï.'ü

non tamen defpotico imperio , fed

civili & moderato.

Itaque felicem

ii

vitam homines illifine timore & de-

il

lore finelabore &anguftiis duxiff:nt.

" 'f;'ri l]fjhus

Et fi Paradifus terreftris omni ma-

lo earuiffet, & multis magniíque bo-

:

nis abundáffet : quid de cxlcfti Para-

difo fentiendum erit , qui rantó effe

d

debet felicior, quantó eft altior ; &

ul

tantó melior, quantó pro melioribus

T

I

inftitutus

Altitudo cxli Beatorum

fine

uHá

»n

comparatione fiblimior

eít Paradifo Adami : & homines in

a

czlo beati , qui peceare & mori non

J

offunt ; longé ac longé meliores

l:

funt incolis Paradifi terreftris , qui

peceare & mori poterant.

!Hud igi-

tur efficitur, ut Paradifus ccleftis non

folüm omni malo careat , fed bonis

omnibus redundet, (ine comparatio-

ne ulláà pluribus & majoribus , quàm

€a effent, quibus Paradifus terreftris

redundabat, Quis càm ità fint , aga-

1 I[

mus Deogratias , quód per Fiii füi

redemptionem pro Paradifo terreftri

ij

Para-

Y|

[ N,

ani-diä. diaboli nobis erepto ,

diíum

u f 'E»'m |

Liber tevtint,

247

"s difum czleftem longà beatiorem

: l; fimus adepti: & tum ne fimus ingra-

Lltre

i»; ti tanto liberatori , tum ne nos ipfi

l

/"&, pobis hoftes videamur , contenda-

mus totis viribus ad caleftem Para-

difum aditum invenire , eümqueno-

bis fide integrá, fpe fincerà, charitate

perfeöïä,& bonis operibus aperire.,

il

OAIJU-T XL

De cemparatione bonorum mundi,

& bonorum . Paradift terrefiris fimul,

cum bons Paradifi celeflis

folius.

Ed jam progrediamur ulteriüs , &

S

u

comparemus omnia bona mundi

hojus , & bona terreftris Paradifi

fimul pofita , cum bonis folius ccele-

f,(

h.

ftis Paradifi ; & videamus, an forté il-

lafimul juncta

reponderant. Id veró

efficiemus ,fi

:

ngamus , divitias,im-

peria , voluptates, & omnem gloriam

Salomonis, & alicrum fimilium feli-

cifimorum homiaum, poffe fine la-

bore acquiri , & fine timore retine-

s

NJ

4

tl

-

ln

248

De ateraa felicitate,

1

ri; & poffe etiam ejufmodi fceliciffi-

1

j.m'.

guiaw

mos homines nunquam peccare, &

Mi

lr

nunquam mori, ic tamen , ut pof-

fint etiam peccare & mori. Hocigitur

O

(

pofito , fecurus affirmo, bona Paradifi

"m :F[f

coeleftis folius longé przeponderare

bonis omnibus mundi & Paradifi ter-

reftrisfimul pofitis. Id veró indecol-

ligo ; quód bona illa fimul juncta

N

numquam poffint humanum animum

replere , neque defiderium ejus fati-

i

are , quia cor humanum boni infiniti

capax eft, illa veró omnia finita fünt.

J;;

Itaque femper verumerit, quod Sanc-

b

ilul

tus Auguítinus in principio Confef-

n

;UI

Wi

fionum fuarum dicit : Feciffi nos, Domi-

ze , ad te , C9 inquietum eff cor noflrum',

j

donec requic[cat n te, & verum efl quo-

A

que quod San&us Propheta canitz

y

Satiabor , cim apparuerit gloviatua. DOo-

t

nec autem inquietum cor erit , mif-

4

erum erit ; & fi miferumerit , heatum

u

non erit. Paradifus autem coeleftis id

f

habet potiffimum , ut fatiet animam,

d

& omnem iuquietudinem | auferat.

d

Quid enim defiderare poterit qui fimi-

"^R

! lis

T

fl

249

tlj

Liber onavtus.

M

Jis eríit Deo , quia videbit eum, ficuti

]HUM

in)

C ltv

u

eít? quid defiderare poterít , quem

? ]

]

M M,,)

Deusconf(tituet fuperomnia bona fua?

h

quid defiderare poterit,quicum Dea

il

A

nl

regnabit,& colixres Chri(ti erít, quenit

Pater conftituit heredem univerío-

|

AW

rum ? nifiquis Deum ipfum inquie-

tum cor gerere , & miferum effe dice-

re audeat. Deinde bona illa mundi, &

J

Paradift etiam terreftris, quantacüm-

k

2l

d

Ü

que & qualiacámque fuerint ,hoc ipfo

4

d

quód amitti poterant, perfecta boria

Df

non erant, nec fatiare poterant, néque

Vi

o C

quietum anímum reddere valebant, ac

per hoc veré beatum & felicem homi-

ts

nem non faciebant : at bona ccaeleftis

ini

Paradifi undequáque perfecta & ftabi-

a

lia fint, neque amitti neque diminui

Mi an

ullo modo poffunt. Sancti enim in illis

i D

feliciflimis fedibus conítituti, nec xo-

T

ri poffunt , nec peccare poffunt, & de

!

Ti

hn

m

fempiterná felicitate certiffimi fünt.

sidiod

Aperiant ergó mortales oculos

ia

mentis,& ferió recogitent,quanti mo-

p u

menti fit , cceleftem Paradifum non

amittere, Ágitur enim hlc veré de

i:ritquiizï

fum-,

L3;

Jir

256

De eterna felicitate,

l

T

fummá rei , non de rebus minutis, aut

!

' fugacibus.

Pro:fus enim divino ju-

« MM

dicio Sapientia Dei dixit :

T A

À

Quid prodeff ;

;*W:

bomini , & mundum unsverfum lucretar ,

anima vero (na detrimentium pattatur,

as

ss D

CAPUT XIL

27] MZW

P

De comparatione pretii; Paradifi cum

ii

1pfo Paradifo,

stidi t

P

Oftrema comparatio erit de pretio;

t5

.quo emptus eft Parad fuüsà Chrifto»

du i

&quo à nobis etiam emi debet , cum

Mi

ipfius Paradifi magnitudine atque prz-

ftantia. Chriftuspretio fanguinis fai

«.":',?3 K

d«mitll

emit nobis Paradifum co:leftem, quem

T

invidia diaboli nobis eripuerat , non

—

W

ut ipfe haberet , (ed ut nos etiam illo

l

'

i

(

j

privaremur: ad hoc enim feduxit. E-

t rf

vam, & per illam Adamum impulit

»,l.ï

u

"iif

in prevar cationem;ut peenz fug con-

Íortes haberet. Chriflus igitur eít

prudens illeMercator, qui dedit om-

"

,

nia fua ut compararet pretiofam mar-

NT

garitam, perquam Regnumcoelorum

g

lg

fignificari, fatis aperté ipfe docuit.Ipfe

irs

eft

|

Fftä:mf,)

I

Liber quavtus,

ayY

[

"jmf;,

eft,de quo Apoftolus loquitur,cüm di-

ll

|

]

cit: Empti efhis prerio mapnm.,Et Apofto-

J

d

lus Petrus : /Voz corraptibilibus auro vel

r Wi

argento redenpti eflis 5 fed pretiofo [anguine

Mpy, r

quafi Agni immaculati Chrifli, &9 inconta-

TIA"mtinatt,

Et ruifüm : £»wm,qui emit

1]

eos, Dominnm negant,

Chriftus. enim

"ffljmä; )

eodem tempore & nobis emit Para-

IMN

difüm , & nosipfos emit. Nam & nos

1

Itj

lj

Jj

captivifacdti eramus. , & Paradifum

j

I

amiferamus per peccatum : Chriftus

veró redimens nos à pecaiis, & à ca-

!

I

M

M

ptivitate diaboli, fimul filios & hzre-

des Dei conftituit , & perhoc Paradi-

D

L

füum nobis reftituit,, Hincigitut ape-

T

riiur magnitudo czleflis Paradifi ,

quód infinito pretio dignus fit vifus

E

.;

Sapientiz Dei.

Si nunc inter homi-

) Al

|

nes prudens ditiffimusdue mercator

margari'am pretiofam emeret, omni-

;MI r

bus facultatibus fuis libenter diftra-

Gis, certé nemo dubitaret , marpari-

tam illam tam effe eximiam & (ingula-

at

rem ut dignum pretium vix inveniret.,

atl

Quanti ergo facienda effet, fj judicio

dul

ullo prxdiü eflemus , poífefio Re-

v

6

gni

iir

De aterna felicitate,

2;2

læm

U

gni cxleftis , quam Sapientia DEI, *

ATA

Werbum incarnatum omnibus labori-

J

"

bus, & fudoribus, & doloribus fuis

g !

per triginta trium annorum fpatium,

»pnt

ac demum fíanguine fuo & morte

n

fuü& pretiofiffimà comparavit ? Nimis

(U

omninóo ftulti fumus ,

fi rem illam

pretio viliffimo temporalium quorum-

p

€umque bonorum veprdimus , quam

Chriftus Dominus. infinito pretio di-

W x 1 'fäïïl'-

"

nam duxit.

D

Quid ? quód non folus Chriftus

A

z hn

:

fanguiue füo Paradifnm emendum

nobis exiftimavit ? fed Sancti omnes

p

um

abillo,edocti , quidquid habebant ;

uidquid valebant, quidquid erant ,

r

"I

D

libentiffimé exponebant , ut Paradi-

fumeundem emerent,

1

Quin etiam

beatus Paulus clamat : 7Vos fuat con-

digna palfiones bhujus temporis ad fu-

fHram gloriam qua revelabitur im uo-

UP

bisn Et fiquis à fanétis Martyribus

IT

'??."M:x:,

omnibus peteret , an libenter tot fuis

acerbiffimis tormentis Paradifüm e-

& à fanctis

Confe fforibus

n

meríint ,

an libenter tot fuis vigiliis, jejuniis ,

; """;ï'-är,

Ora-

llhhriw,», |

Liber quartts,

1,5

L

erationibus,eleemofynis,& períecutio-

lmmgiw L,

nibus Paradifum emerint ; certé cla-

I l:

marent omnes cum Apoftolo : Noz fest

| Wu:;

|

candigna pa[fiones bujus temporis ad fu-

T

f

turam . gloriam qua revelabitur ia nobis.

u)

Quamquam enim Chrifti fanguis pre-

tium Paradifi pro nobis fueritnon 1o-

m n

lüm dignum, fed etiam (ut ficloquar)

j

hx) qu

plus quàm dignum, nempe fuperemi-

Myni

nens & excedens dignitatem rei, quz

emitur:tamen voluit etiam ut nos e*

(ds (h

h

meremus, quó nos honoraret & exal-

lm ml

taret.

Magna enim eft homini: glo-

Ef

ria , quód Paradilum obtineat nom fo-

ul i

lüm ex merito Chri(ti , fedetiam ex

|

tl

merito (uo, quod tamen à Chrifti me-

Et fi

uis nolit ,

hd

rito vim acceperit.

cüm poffit, bona agere &mala pati, u6

n

(yntmm

M

ln tb|

Paradifüm emat, expeliiturà merca-

r

turá Chrifti tamquam fervus malus

r !1 l

& piger ,

ut Chriftusipfe monet in

L]

*

j

parabolà de talentis

& Apofítolus

wl

graviter monet cüm dicit : $£ f//ii , e

A

baredes ; baredes quidem Dei , coberedes

antem. Chrif: f tamen compatimur , ut

G conglorificemnr.

"m

li

Á€

[)

yir

254

De atern felicitate,

g

Acne quis forté queratur , fe non

yil "

habere dignum pretium , fciat non po-

ftulari à nobis , nifi id quod babemus.

,f

m

Sicenim loquitur f:n&tus Auguftipus :

nn

Kegnum Des tantum valet , quantum ba-

, 01

bueris, — Et probat exemplis Scriptugz

diving: Qvuid tam vile , quidtam terre-

num ; quam frangere panem efurientis

"

Janti valet Reguum celorum,

Scriptum

wl

a?mäz

eff enim 1 Pejfidete. paratum vobis Reg-

num , efurivi enim Cá dediflis mibipanem.

Emit vidua duobus minutis, Emi Petrus

Emit Zacheus dando di-

feliquens retia,

midium patrimonii, Hxc fanCus Augu-

magdt]

MII

Wm

ftinus, cui coníonat. venerabilis:. Be-

da, cüm di.it , eum qui nihil babet

preter íe, dando fe , illud. emere.

(n

Kes illa , inquit , :4 eff. Regnum calefte,

^

alind non. quarit pretium , quam te ipfams

*

tastum valet ,

AAWIHTA C5 u

$

te d4 ,

V

€9 babebis illud.

Certé enim Lazarus

1

mendicus nihil habebat, quod daret ;

l

nifi patientiam indoloribus , & por-

'.1.', WW l

tatus eít ab Angclis in fiaum Abra-

" j L

he: & bonus latro nihil habuit in

ll

"(

T

bocmundo, quod fuum effcc, preter

^W h

,I06-

Al

Liber quartus.

245

löq»

Jf

!j

BU

J

N

liberam vocem quà clamavit : 24e-

TuHEHIO "Hel , CÀbwR "UEueris in regnum tt-

| rdg

d

sm. Et audivitcontinuó? Hod:e mecum

erisin Paradifo,

O veré magnam Dei

!t

liberalitateim !

[3]

^

ineffabilem hominis

N

telicitatem, qui cum Domino fuo de

! Ul**r-(

u

pretio. reifuper omnes pretiofiffima

n )n hh ]

tam facilé tranfigere poteft ! Optas ho-

g j

moà Deo Paradifum omnium volupta-

lr

tum ? da teipfum , & habebis illud.

BI

Quid eft, Date ipfum ? Ama Deum ex

*l' [m;km

toto corde tuo, humiliare füb potenti

ia

manu ejus, lauda illum in omnitem-

m

A

'LE'

pore. acquiefce libenter voluntati e-

ha

jus.fivedivitem , five pauperem, five

V

Ti

j

gloriofum, five fanumfive cgrotum te

j

If

effe velit.

Omnis enim voluntas ejus

" il

bonaeft, & omnía judicia ejus jufta

iij

funt. DicasDeo , Tuus fum ego , fac

ii

de me fecundüm beneplacitum tuum:

u

nonrefifto , non reclamo , non detre-

(i

&o imperium : Pararmm o meum s

Denms, paratum cor menum

5

: ANoa mes

voluntas , fed tua fiat,

Hoc holocau-

ftum füper omne pretium eft apud

BEUM , qui bonorum noftrorum

"

Ron

(

!

2;6

De.?terna felic. Lib, IP.

p

H

rum non eget.

Nunquidvult Dominus,

inquit Szlmue! , Polecaufta €$ vitlimas, C

[E

zon potins ut obediatur voct Domini ? Hoc

holocauftum obdientix offerebat quo-

i

[C

tidie Chriftus Pa:ri, quod ipfe teíta-

|

T

tur cüm ait : Qze placita fumt e$ , facia

IU

l

femper.

Et Apoftolus, Chrifti verus

imitator t Cozrendimus frve ab[entes, [yue

|

l»

prafentes, placere t1lir.

Hzc perfecta re-

nuntiatio omnium,qux homo'poffidet,

u 4

:

|

j

v«l poffidere cupit : hzc abnegatio fui

(

ipfius, ut Deo foli ferviat, eft verum

]

j

UT

pretium — Paradifi.

Neque qui hiác

L]

ratione dat fe ipfüm , ut Paradifum

d

emat , amittit fe ipfum , fed veriffi-

mé feliciffimedue invenit fe ipfum ,

a

dicente Domino : Qw perdiderit a-

j

ni

nimam (uam propter me , imveniet eami

0;4

DA

.

i

€9,9ni odit amimam: [itam in. boc ggunda

VY

iu vitamatersam cuflodit. eam.

Sed

"

H

"

uoniam bxc fapientia abícond:ta

:I

M

eít à fapientibus & prudentibus hu-

i

h

jus mundi, qui veré ftulti funt apud

Deum, & ftultorum infinitus eft nu-

j

f

merus ; ídeó multi funt vocati, pàuci

Á

|

veró electi.

"Q

DE

"

Wlt lj Il

-06( il 50-

u

L ul

h.

DE JETERNA

CO

l

FELICTTATE

n

"

SANCTORUM,

AU

SUB NOMINIBUS

Haï

Parabolicis,

LIBER QUIN TUS

Wiþ

CAPUT- I

r:w

]

K

"i

&

i.

1 t

De The[auro abfcondito in

un

j

15 4270.

|

l

:

d s

E Sanctorum felicitate fub

::.Q

nominibus locorum ,in

MUAT

quibus habitant ij,qui ve-

TU H

ré felices funt & beati , id

Y

eft, de Regno cxlorum ,

u

M

deCivitate DEI, deDomo Domini ,

|

& de Paradifo deliciarum ; hucufque

Ícripfi quod meditanti Deus fuggere-

sl

re dignatuseft.. Addam nuncaliquid

defelicitate eádem fub nomine rerum,

Wa

quibus Dominus fclicitatem San&to-

, tumin parabolis comparavit, lnitio

vero

p

j

258

De aterna flelz'cl:'?ate,

veró fciendum eft, verba illa Domini,

n

f

1

Simile ef Regnum calorum , quibus in

—

al

parabolis füis Dominus paffim utitur,

non referri femper ad verba proximé

*ïs;q

'JEIBU[

sl

fequentia, quafi cum Dominus dicit,

'

Mi

À fi

Simile efl Kegnum calorum bomini negotiae

1eri fenfüs fit Regnum celorum effe fi-

n

Y

j

mile homini negotiatori: fed referri ad

totam narrationem , in qua perf(imili-

tudinem demonflratur via adRegnum

cxlorum:& aliquando ipfum Regnum

"

celorum,fivecxletlis Regni Beatitudi-

E

E

nem defcribi obfcuriüs, aliquando cla-

SM

rius,aliquando nullo modo attingi. Ex-

)

plicabo fingula membra divifionis.

]A VM

j

Cum Dominus apud Matthaum

Tf

roponit parabolam de feminante ,

al

deícribit fructum quem parit Evan-

gelica predicatio juxta varias terrg

difpofitiones , & hoc vocat myfte-

rium Regni Dei : fed de beatitudine

[

Sanctorum nihil dicit.

Cüm veró

idem Dominus in eodem loco addit

U

parabolam de zizaniis, attingit bre-

viter felicitatem Sanctorum , cüm

'dicit , triticum congregandum , in

I

j

^ df

hor

l fffltf!u('

Liber quintus.

259

j

[.4 "w ) GUJJV

horreum Domini, zizania veró alli-

"J

j

As

!

li

m

ganda in faíciculos ad comburendum,

J

n

l

$«d cüm in eodem loco narrat para-

4

(

bolas de querente bonas margaritas ,

& deinveniente thefaurum in cam-

MM

po abfconditum;jam claribscomparat

!]

Regnum coelorum margarite & the-

fauro, Atque hujus tertii generisinve-

Huq

I!rü

;

nio fex tantüm inter parabolasDomini:

l

unam de thefsuro abfconditoin agro,

7)

l

alteram de margarità pretiosá certiam

dul

de d-nariodiurno, quartam de domino

ii

diftribuente talenta, quintam de coe-

Ti

nÀ magná.fextam denuptiis, Quibus

addemus duas fimilitudines ex Apo-

flolo, unam de currentibus ad bra-

! IALN ]

vium , & alteram decurrentibusin a-

i

h

gone. Ita erunt octo confiderationes

D

L

de vità beatáà Sanctorum ex nomini-

:

Lv

bus parabolicis,

1

l]

;

Primaigitur parabola qug habetur

(

:

apud fan&tum Mattheum , fizie fa-

j d

cit Regnum cvlorum tbefauro. ab[condito

mrg& hïf*;

in 4gro ; & breviter docet, quomodo

in, V

potlit acquiri , cüm ait : Qwem 4ui

cg;nduï

l]

invenit homo ab[tondit , CÀ pra. gaudio

L]

sllins

y

26o

De eterna felicitate,

gol

sllins vadit , €9 vendit unvoer(a, que ba-

Ó

"n

bet, €À emit agrum illum.

'Thefaurus

ii li

fighificat copiam ingentem auri ; ar-

j

DT

n

genti , & lapidum pretioforum : &,

l

ut monet Paulus Jureconfultus , de-

P

bet effe tam antiquus, ut ejus non

j

extet memoria :

& ideó non habet

H

L

proprium dominum, fed jure perti-

J

mil

net ad invenienté, Hic thefaurus eft ip-

j

fa Divinitas, que abfcondita eft in a-

(

£ro humanitatis Chrifli,ut recté expo-

nunt S, Hilarius & S.Hieronymus in

AL

i

j

commentario ad caput Matthzi ter-

tiumdecimum. In Chrifto enim , ut ait

Apoftolus; abíconditi fant omnes the-

[u

TT

!

W d

j

fauri fcientiz & fapientiz Dei. Divini-

tasautem eft verí(Iimus thefaurus om-

i M),

nium bonorum, & veré tam antiquus,

(

ut nulla ejus,extare poíffit memoria;

)

cüm fit zternus, & fzcula omnia prz-

MA Dl

cefferit: néq; dominum habuit umquá

u Í

hicingés thefaurus, cüm ipfefit Domi-.

F at

nus omnium, Sed tamen ad jusinve-

L

nientium accedere dicitur , quia ipfe

Xider]

lib:nteríe donat iis, qui venditis om-

]

MLT

fin)

nibus eum acquirere fatagunt, | Dici-

Vg

tUr

fiy

I

- Liber quintus,

261

üif Mpl

tur autem abíconditus , tamquam in

*l"ïnr,, )

Itj

bv

tay

agro defoffus, in bumanitate Chritti:

/

quia quamvis divinitas fit ubique, ta-

:

j

mennu(quam magis proprié, quàm in

Cheifti hbumanitate, cui (iceft unita, ut

l

una períona fit Deus & homo. Quare

Apoftolus dicit, Dezs erat in Chriflo mun-

dum reconcilians fibi, Ex quam vis nufquá

fit magis, quàm in Chrifti humanitare,

L

tamen ficin eà videbatur abícondita,

H

ut opus fuerit lucerná accendere, quz

D!

Deumin Chrifto demonfiraret, Ealu-

cernaS, Joannes Baptifta fuit ; qui , ut

I

fcribit/S. Joannes, erat Jucerna ardens

€&4 [acens; & de quo predixir David

in perfona Dei patris, Paravi /ucer-

(

1j

A

pam Chrillo meo,

Joannes enim Be-

tifta Chriftum manifeftavit, ac veré

A ii

W

DEUM DEI Filium unigenitum often-

.

t

dit, cüm ait

.

Deum nemo vidit un-

quam : unigenitus. Filius qui eft in. finn

J

Patris, ipfe euarravit.

Et rurfüm :

A0

Qui de calo venit , [aper omues eff.. . Et

T

n T

pauló póft: Parer diligit Filum , €9 om-

v

!

nia dedit im manu ejus.

in* eredit in

auten

,gïl M

HD'

]

BEilium , /mbef vitam aternam qui

U5ere-

D

i

2623

De eterna felicitate,

T g

spcrednius eff Filio , mon videbit vitam ,

!

Jed ira Dei manet faper eum,. Sed quam-

J

vis hzc lucerna ardens & lucens tam

aperté Chriftum Dei Filium manifefta-

ret: tamen ludei excecati divinitatem

in Chrifto abíconditam cognofcere

non potuerunt, aut noluerunt : nam

fé cognoviffent , ut Apoftolus loquitur,

l

nuuquam Dominumgloria crucifixiffent.

Hunc ergo thefaurum qui divini-

tüs illuftratus invenit , afcosdir , &3

pre gaudso ilius vadit , / C$ vendit uni-

vería que hbabet , 59 emit. agrum illum,

Abícondere Thefaurum

invenctum

n

nihil eft aliud , ni(i fub humilitatis

velo tegere acceptam gratiam : non

fe efferre ob lumen divinitüs acce-

"

prum, neqgue jactare confolationes

& revelationes divinas

?

ne inanis

L'

gloria gloriam veram eorrumpat.

4 (

]

Itaque lfaias dicere folitus erat: 5e-

AL

eretum meum mibi.

Ec Apoftolus ; 5*

[

* Mf

gloriari oportet. ( non expedit quidem?) ve-

j

niam autem ad vifiones C2 revelationes

ii

Domint.

Scio hominem in. Chriflo ante

Revelatio-

dnnos quatuordecim , &c.

l:

nem

l

m

Liber quintus,

265

Ll Wäv': W

K

nem enim eximiam, quamaccepit ra-

M

ii

"

t

ptus in Paradi(um, totos annos qua-

4

FI

tuordecim filentio texit ; & femper

texiffec, ni(i eam manifeftandi necef-

fitas cocgiffzt

Et aperté dicit; non

Y

li

d

expedire ejufmodi dona patefacere ;

[

& füb alieno nomine patefecit , uto-

w

ftenderet quàm xgré id faceret. Tale

(/'rih

aliquid accidit S, Franciíco, quando

facra ftigmata divinitüs illi fuerunt

ä

impreffa : nam ut S. Bonaventura in

D177

ejus Vità rcfert , aliàs folituserat di-

m i,

vinas revelationesfilentio tegere. &

i

i

cum Ifíaia dicere , Secretum meuta mibi:

MV HMUUJMU

tunc tamen cüm videtret rem abícondi

n

non poffe , cum magno timore peten-

Q1 4

tibus Fratribus feriem retulit vifionis,

vt

Porró cum gaudio, venditis omni

12

bus agrum illum emere,ubi theíau-

| um

rus latebat, nihil eft aliud, nifi eum,

"T

qui vult. Deo & Chrifto frui in Re-

hii

gno ccelorum, oportere omninó à fe

ipn

rerum omnium temporalium affeétum

j n.e,»dfn:u;

abdicare, & omniafua & fe ipfum DEI

"IU

obfequio mancipare, iddj; nonex trifti-

ds

tià aut neceffitate, fed cum gaudio ma-

Ü

gno ;

i

l

264.

De aterza felicitate,

m

gno 5 bslarem enim datorem diligit Dens,

à

Sed qui veré cognovit , quàm ingens

l

i

«wffff]'m

Qu

thefaurusfit Chrifto in eterna patria

frui , videreoculis mentis ejus divini-

N

tatem , & oculis corporis ejus huma-

j

nitatem & omnium bonorum Dei &

[

jj

C hrifti participem fieri, & de tantibo-

ni poffeffione in eternum effe fecurum,

u t

non multum nec magnum illi effe vi-

debitur , temporalia omnia & vitam

Ái

7

ipfam pro. Dei amore & fzmpiternà fe-

m

licitate contemnere. Teftis nobis fit S.

(

Ignatius Martyr, qui in Epiftola ad Ro-

ii

manos fcribit : Jgass,erux, befliarum con-

"T

]

flantia, ad[ciffio , [éparatio, confratlio, di[-

Jipatioque membrerum totius corporis inte-

ritus , €$ omnia flagella diaboli in me ve-

f;

niant , ut. fefum Chriflum. merear. adi-

pifci. Qui ficloquitur, certé multó mi*

n vl p;

il

nus timeret inopiam , ignominiam ,

exilium, carceres , ut thefaurum illum

i

incomparabilem non amitteret. Qui-

li

cumque igitur ferio cupit Thefaurum

xterng vit comparare , ferió etiam

cogitet ac recogitet , an paratus fit

i

omnia alia bona contemnere : alioqui

4l

T

the-

!

M

l

^l

I;iäer quintus,

"äung 4

265

thefaurum illum, fine quo miferri-

IN

n

'Omzm

mus.& pauperrimus in xternum erit,

ïsmtm; "n

TA

numquam neque vivus neque mor-

TA

tüus obtinebit.

j

m

Sed unde fieri, dicemus, ut thefau-

z

ij

ros auri & argenti tam multi anxié

BI

fcrutentur ; & non contenti humapá

hj

)

s

diligentiá, d«monum adjumenta per

l

t

n

L

nefarias artes adhibeant, cum ingen-

l

ARA

NU

ti periculo exiftimationis & vitz? Et

f

' thef:urum tuum, Domine Deus meus,

l

N

"i

(

qui folus poteft hominem ditiffimum

w

"

facere,& quem finelabore;fine fumpti-

bus,fine periculo invenire poffunt,tam

g» pauci quzrant ? Ego nullam aliam in-

, Venio caufam, nifi vel modicam fidem

ii Populitui, vel nimiam occupationem

n

y

N

j in rebus temporalibus conquirendis;

qux fpatium cogitandi & confideran-

j

lul i

di divina promitfa tua hominibus non

]

! relinquit. Ergo, boneDomine, adau-

iminmp*

T

ge nobis fidem erga promiffa tua, &

d

extingue fitim habendi divitias tem-

V

]

1 panpä-i

porales: Sic enim fiet , ut majore ftu-

"J

dio inveftigemus thefaurum tuum,

ncru

M

Et

Ev de

266

. De . eterna felicitate,

Ecinventum , vendids omnibus, tuo

400

4l

lL

"i

L

]

potiffimüm auxilio comparemus.

] lxu&

CAPVT

l.

nerof

De Margarita pretia]lz.

1

Ltera parabola, quz eftde marga-

l

À

l

rita pretiofa , fimillima eft przce-

denti, qu& etiam apud fanctum Mat-

thazum proximé fequitur, In illa enim

"

erat thefíaurus ; in ifta eft margarita,

nl

W

quz inftar thefauri haberi poteft, In

li

illa oportebat agrum , in quo thefau-

rus latet,venditis bonis omnibus com-

1

M

parare ; Et hic pariter oportet marga-

m

ritam pretiofam , omnibus diftractis,

NI

(

l

quz quis poffidet, emere, L'aque ne-

ceffe erit, folum , in quibus bz para-

bolx difcrepent , explicare. Dilcre-

pant autem. in duobus , quid videli-

cet in illa nominetur thefaurus, in hac

j

margarita pretiofa: Et quód thefau-

rus cafu fitinventus, margarita à ne-

i

gotiatore diligenter quxfita, Et qui-

dem hoc loco beatitudo caleftis, five

Chriftus ipfe margarita nominatur, ut

h

fan&li Patres docent , Ambrofius in

Sermos

']'*-':S]Mä

l;

"'f'üfimf,

De aterza felicitate

26*

qd'nis ttj

Sermone fexto , & Gregorius Nazian-

joj,a

zenus Oratione 49, quz eft de fide

T

"ractatus,Ruffino interprete. Dicitur

4!.*!:1;,;,*

j

autem margarita in hac parabola id,

quod infuperiore parabola thefaurus

dicebatur, ut intelligamus , divinita-

tem Chrifti (quz eft eternz felicitatis

[

objectum, & cujus vifio eftipía forma-

lis, utcum Theologis loquamur , bea-

L

l

& u

ul

titudo atque felicitas) effe quidem

thefaurum, fed non divifümin multas

l

n

/

EH

Ípecies auri, argenti , & lapidum pre-

n

tiolorum , fed effe rem unam, quxin

fe contineat pretium thefauri infiniti.

AUl

if

Margarita enim una res eft ; fed , au-

Gore Plinio, culmen omnium rerum

pretiofarum tenet. Pratereh theíau-

i:ug

rus conftare poteft ex folis pecuniis,

fed in maximo numero: Qui théfau-

rus ad utilitatem folàm, non ad vo-

T

luptatem & decorem pertiner. Quore

r

f

ne quis ex parabola fuperiore collige-

hl

ret.czleftem beatitudinem folüm effe

utilem, non decoram neque honori-

ficam ; addidit Dominus hanc alteram

'n'nmlmï«.».

As

parabolam, inqua divinitatem Chrifti

v

Jl

M a

&

lW

268

De aternua felicitate,

& felicitatem noftram fimilem «ffe do-

«'j:i"ö .'m(g!l

cuit margaritz pretiofz, quz propter

, ii

Jl

utilitatem thefauri habet etiam pul-

;zr-iz

^

!

f

chritudinem & fplendorem, qui exor.

nat & oblectat.

Qu

Addequód margarita fymbolum eft

Chriili, tum ut Filii Dei, tum ut filii

i

]

Virginis. Sicut enim margarita gigni-

il

tur ex lumine folis & ex rore czli, ut

sprand

Pliniusloco notato , & alii docent :

ku(vi

Sic etiam filius Dei fzcunduüm Deita-

tem , gignitur à Patreluminum, qui

i

eft fol increatus ; & ideó dicitur in

Ü

Symbolo , /umen de Iumine , Dens verus

de Deo vero, Et idem Chriftus fecun-

^H

düm humanitatem genitus eft ex rore

2

j

ccli, quippe conceptus de Spiritu fan-

€to, non ex femine viri,

Denique

NI

margarita candida , lucida, folida, pu-

ra , levis, rotunda eft: Et humanitas

j

Chrifti, & multó magisfine ulla com-

paratione divinitas candida eft ob in-

nocentiam , lucida ob fapientiam, fo-

lida ob conftan&iam , pura quia fine

l

X

culpa.lzvis quia füavis & mitis,rotun-

m

da quia ex omni parte perfecta,

am

[

h

| fdüi!qf:»

Liber quintut,

169

him*.im;ägmg

am veró margarita non cafü inve-

CUU[Z, U?r:

i,

nitur, (ed à prudente nogotiatore dili-

vl,

!

j

jvl JG.. n

genterquzritur, Neque tamen con-

traria eft hec parabola fuperiori , in

tl

qua the(aurus fortuitó inveniri dici-

tur; nam utrumque verum eft , fed in

diverfis perfonis: EtideóbDominus,Di-

vinà prudentiá,parabolam hancpofte-

riorem fuperioriadjunxit, nequis exi-

m

ftimaret omnibus id contingere, ut de

improvifoin thefaurum incidant. Ali-

g

os enim Deus fingulari gratià ftatimil-

LUNI

luminat, ut neque quzrentes, neque

cupientes, neque cogitantes , ad fidei

(

W Mj

veritatem, & ardenti(fimam charita-

tem, atque adeó certam fpem vitz

&ternx obtinendz perveniant: atque

ifti thefaurum, quod ad feattiner,ca-

fuinveniunt ; quamvisDeus non cafu,

fed zternáà providentià fua ad hanc

gratiam & futuram gloriam illos prz-

inwn'

ordinaverit, Alios vero Deus przve-

nit quidem gratià fuá , fed non conti-

nuó thefaurum illis oftendit, fed infpie

:,ämms,:o:;f!

rat defiderium inquirendz veritatis,

eófque facit follicitos negotiatores,at-

:;czit:ïa:,

M 3

que

!]

2706

De aterna felicitate,

j Clï(lwm

que adiuvat & dirígit, donec invent-

ümm;"l L

ant pretiofam margaritam. Exemplo

W

T

il

nobis erunt fanctus Paulus & finctus

fiti

Auguftinus, Sanctus Paulus non quz-

M

(UiÀ

rebat thefaurum verum, qui eft Chri-

:.gffï

du

ftus.fed perfequebaturChriftum ut fe-

a

ductorem, & Chriftianos ut (eductos :

jl

Et cüm effet in itinere /prrans minarum

:»::ïi:v, t

€9 cadis in difcipulos Dominz, Chriftus il-

edietumdt

li apparuit, & fimulexczcavit oculos

vilonst

corporis, & illuminavit oculos cordis

TT)

tam ingenti lumine , ut continuó fa-

"

u

€tus fit prz2dicator ex perfecutore, Et

M

N

quamrvis id felici ca(u hoc illi accide-

rit, tamen quod illi cafus fuit, inDeo

(Lï'wï"&äb

ü

providentia fuit.Sicenim ipfe loquitur

Y

1 (f!?ïil

n n

i

in Epiftola ad Galatas: 4sd;fLis,inquit,

9s at

tonverfationem meam aliquaudo in Tuda-

.Q &1.'.

!

JEJ

l

sfmo: Quoniam [upra modum per[equebar

W

Ecclefiam Dei,£8 expugnabam sllam,&$ pro-

ficiebam in fudaifmo [apra multos coeta-

f

2605 9y€05,1n genere meo abundantius emu-

l

lator exiffens paternarum mearum tvadi-

tiontm, Cum autem placust ei, qui me fegres

i

gaw't ex utero matris aea , €$ vocauit per

f

gratiam [uam, ut reuclaret Filium [uum in

V

i

me,

!

L

7

L

Liber quiatus,

271

H

$!

i

n

[

me,ut eyangelizarem illum inGentibus,con-

lg'f

L

,Pn

u

tinuo non acquievi carn & [anguini.Ex quae

j)

fequuntur. , Itaque beatus Paulus ab

utero matris fuz fegregatus fuit à di-

*

vina providentia , ut Evangelium

Chrifti przdicaret: Tamen non quz-

|

fivit iple bonam margaritam vel the-

n

faurum in agro , fed forte thefaurus fe

Dö'r;;v f

"HU

j

illi oftendit, & fecit, ut amaretur ab

j

ii;ïlï

t

!

eo charitate tam ardenti, ut nullis pe-

perceritlaboribus : Quin etiam omni-

wi' 7

bus periculis fe objecerit , & omnia

arbitratus fit ut flercora, ut Chri-

ftum lucrifaceret.

Contrà veró fan-

ä

&tus Auguftinus ab ipfa adolefcentia

flagrare ceepit defiderio inveniendi

pretiofam magaritam , id eft veram

uv

[]

fapientiam atque g&termam fdicita-

tem.

Sed cüm incidiffet in fectam

,gï,v;e;z!l'n

"T

V^

[

Manichzorum, diu multumque labo-

m

!

ràvit; & fecum ipfe quxrendo, & cum

aliis difputando , ut inveniret Evan-

ii

gelicam veritatem : Et cüm in ea fecta

;ijrylli-

"TTLIUU

nihil reperiffet nifi narrationes fabu-

lofas atque mendaces , jam pené de-

!;'fli'w;.""'

fperabat de veritate invenienda, cüm

h

M 4

piu-

i

272

De eterza felie;:ate,

plurímos annos inquirendo confump-

ob

fiffet. Sic enim ipfe loquitur libro

PT

!

fexto Confeifionum : Feseram, inquit,

f:g(ævdin?'

sn profundum maris , €8 diffidebam €$ de-

od

Placuit

fferabam de inventione veri,

m

tamen Deo , ut aliquando inveniret

eiptt

pretiofam margaritam : Et tum fine

"T

ulla mora, venditis omnibus , hoc eít,

aj

rejecto defiderio conjugii , quo maxi-

A ga

mé tenebatur , & ípretis lucris & ho-

gt

noribus , quibus, ut ipfe fatetur inli-

u inptu

bro eodem, vehementer inhiabat, fe

vt ag

tocum folius Dei obfequio perpetuó

«t

mancipavit:

Hac igitur caufa eft,

m

m

cur Dominus in parabola priore com-

1f

paraverit Regnum czlorum thefauro

aigaren

fine labore & cafu reperto , & in po-

^dtttino

fteriore fimile effe dixerit margaritz

du

à negotiatore magno labore & itudio

TT

conquifitz.

änima Chri-

:fwgDeUs,l

lllud nunc füpereft, ut

ftiana fecum ipfa, & coram Deo, fe-

JIS.,dix

il m

motis ad tempus occupationibus

aliis, ferió reputet , qualis fit hec ne-

i

Jl

b

gotiatio , quàm utilis & quàm faci-

"."üm [|

lis hoc tempore ; & quàm diflicilis,

::;:Idei

vel

"t

lj

!fA'Ii'llllff,

iUimldm

Liber. quintus,

275

Ml

|

vel potiüs finpoffibilis, ( prefentium

M

nundinarum amitctatur occafio. Certé

)W

)M

(

filii hujus (zculi non pretermitterent

knm B

occafionem emendi margaritam , qu

AA

J

A w

L

imnultis millibus nummorum aureo-

rum vendi poterit, & nunc in prafen-

-

tibus nundinis centum nutnrmíis af-

s

Pju'sit;quu

L

It

ET x

genteis emi poteft, etiamfi opus illis

effet ad u(uram gravifimam , centum

tl

iil

illos nummos argenteos accipere: Et

filii lucistam imprudentes erunt , ut

::.';;m, [

!

nolint emere margarítam , quz illos

AW

in eternum divites & beatos efficiet,

W A

l

éüm neque pecunias ad ufüram acci-

l

lil

Í

i

l)

|

pere eogantur, reque huc aut illuc di-

fcurrere ad querendum pretium nrie-

l

ceffe fit ; fed omnino füufficiat dare Ji-

benter id quod habent, etíamfi duo fo-

E

|

]àm minuta in facultatibus habeant ?

EÉrgo, Domine Deus,luceat lux tuain

a

M

cordibus noftris , da cognofcere pre-

WY

tium impretiabile margaritz tuz , &

fimul vilitatem pretii, quod à nobis

Ó

exigitur, ut illam obtinere poífimus.

!

Adde, Domíne; ad miíerationest

EJ

;

ni

"

üt non fruílrà tam pretiofam marga-

$

ritam

274

De )ternn felicitate,

ii

ritam nobis oftenderis: Et tu qui di-

Wf,ïd mfl

xifti. /Ve mittatis margaritas veftras an-

JSTWRQ?H

te porcos , fac per gratiam tuam , ut fi

TT

porcis fimilesaliquando fuimus;igno-

T rumm[

i

ii

rantes dignitatem margaritz tux , &

eam glandibus & filiquis peftponen-

tes, nunc à te illuminati & eruditi

j

margaritam tuam cognoícamus &

[

ambiamus; & rebus omnibus diven-

ditis cum gaudio comparemus.

GAPUT. i,

De Denario diurno.

!

S

Equitur parabola tertia de denario

;wmfnmdw

P

diurno promiffoà Patre familias la-

u lh

borantibus in vinea; quz parabola ha-

ib

betur apud fanctum Matthzum. Et

UMT

videtur prima facie valdé extenuari in

NOEIH

hac parabola przmium azternz vitz ,

n,uDE"(

cüm comparetur denario diurno, qua

um

anteà comparata eftthefauro & mar-

Y

garite pretiofz. Sediíta extenuatio

adhibita efl,ut merces congrueret cum

ï*jzm?ms.

opere & labore : Inepta enim videtur

a r

fimilitudo , fi laborantibus per unam

TT

diem in vinea promitteretur ingens

--

m

E

li

dþ&ifl'.',

mil E[ hf

- Liber quistus,

275

"i,

thefaurus,vel margarita;aut fceptrum,

fi

vel coronaRegalis.Quód autem dena-

lnj

rius iíte non fit denarius paucorum

azreorum nummorum , íed denarius

7H

cxleftis, & qui fatis abundé fufficiat

i

ad victum & veftesper omnem a«ter-

nitatem, facilé demonflrari poteü. Si-

[

quidem merces labori refpondere de-

bet: Labor aütem operantium in vi-

t

P

nea Chrifti non debet eftimari ex fola

op

eris (ubftantia : Sic enim dicere de-

bemus omnes cum

Apoftolo : ANc» funt

Ifl

|

MM

condigna pajfiones bujus temporis ad futu-

ll [!f l

ram gloriam qua revelabitur in nobis, Sed

oportét eum laborem azflimare ex

Hbl

l

u h

gratia Dei inhabitante corda jufto-

rum , quz eft fonsaqux vive

liea-

DA

tis in vitam atternam. Item ex virtu-

m

te charitatis, que nobis infufa eft per

Spiritum fanétum qui datus eft nobis :

W

Corona autem vitg eternx prapara-

ta eftà Deo diligentibus eum, ut fcri-

bitfanétus Jacobus. Item ex conjun-

&ione cum Chrifto, qui tribuit valo-

j

rem & pretíum maximum fructibus

ra; &

f 1

palinitum vivorum , ut vitis ve

6

operi.

DÀ

276

De aterna felicitate,

rl

4'u1d

i

operibus vivorum membrorum cor-

I

poris fui myftici , cujus ipfe eft caput:

n

li

Et quibus dixit: Gawdete €9 exultate,

quoniam merces veflra copie[a e[t in calis,

donfi

Denique nonne in judicio , quando

qasit

reddetur merces laborantibus in vi-

As i

nea,Dominus dicet : zzite beneditli Pa- — «

v at

tris mei, po[Tidete paratum vobis Regnum à

eon[Hitutione mundi; Efurivi enim , €$ de-

r !

i 'WDM

diffis mibi manducare ? Siquidem opera

charitatis pertinent maximé ad labo-

f

&mUS

rem,quo defudamus in vinea Domini.

En igitur quàm pretiofus fit ille

d

denarius, qui ab ipfo Domino nomi-

Vr 1

natur Regnum, Neque immeriító de-

lia i

narius ifte Regnum appellari poteft,

7 777

cim"Chriftum ipfum

repre(entet

ahsin

non minüs, quàm thefaurus vel mar-

vufito

garitz, Siquidem indenario impref-

z

fa cernitur imago Principis , & verba

ttiof

infcripta,& figura rotunda. Chriftus

T

autem eft imago Dei invifibilis , ex

Tem

Apoftolo ad Coloffenfes; & Verbum

VN

zterni Patris, ex Joanne Evangeli-

"Mp

fta ; & non habet initium dierum, nec

* n

finem vitz ; ex Apoftolo ad Hebrzos,

"bt

quod

lf(üg'wfl 4

Liber quintus.

277

| "'i?mm'u;'

M

quod per rotundam figuram fignifica-

tur, Et denique pecusie obedinnt omnuia,

1

ul

Vi

flä,';-

ut dicit fapientiflimus Salomon; &

,rtrcg;f,;

lj

Chriítus eft omnium Dominus, ut te-

ul

ftatur S. Petrus in actis Apoftolorum.

Ergo denarius qui datur laborantibus

in vinea, Chriftuse(t, Deus verus, ac

ï*?i&'& Elj()m

per hoc vita zterna , dicente fancto

LA

Joanne in priore Epiftola fua : U: co-

M,

gnojcamus verumDenm C fmus in veró Fi»

lts

lio ejms. Hic eff verns Deus , €$ vita aterna.

M,ü T

Sed videamus quibus dandus fit

kf

l

pretiofus ifte denarius : Quem qui fe-

I

[

i

melobtinuerint, nulla re ampliüs in-

j

1

digebunt. 7zcz, inquit Dominus. epe-

rartos , €$ redde illis mercedem.

Itaque

laborantibus in vinea fine intermif*

r:;ræl;&nr:i

fione, fine ceffatione, fine negligen-

tia dabitur: Non dabitur autem ftan-

tibus in foro otiofis, vel aucupio, aut

venationi , aut ludis & jocis vacanti-

j

bus : Merces enim tneritis redditur,

4V

N]

non gratis datur, & multó minüsim-

meritis donatur:

Quod enim Apo-

d

fj

ftolus dicit, Seipemdia peccati mors , gra-

Mebtafi

tia autem Dei vita «terna s Ideo dicit,

q

quia

J

278

De eterna felieitate,

"

quia fine gratia Dei przcedente nullus

g Iiit

poteft bené operari, fic ut debeatur

jeunià

ii merces eeternz vitz: Sed accepta

df (

gratia, quz gratis & non ex operibus

erdm

datur, utique ftipendium bonorum

(U?le !

operum vita zternaerit, Sicenimlo-

'ninf

quitur fanctus Auguftinus in Epifto-

TT

la Sixtum Romanum presbyterum :

spiin

Sycut merito peccati tamquam flipendimm

vedditur. pors :

7

; mertto juflitie tam-

, M

E

quam [Ipendium vita aterna,

Neque proptereà quód omnibus

gim

mig d

operariis detur idem denarius, exifti-

mandum eft in Regno czlorum pra-

tidi g

U

mia effe omnibus paria: Denarius

enim vitam eternam , five Deumfive

; )fx,Abral'

d

Chriítum fignificat ; & omnibus vi-

u

n f

ta eterna, & Deus atque Chriftus

communis erit. Sed quemadmodum

'*"M,h'

1

idem fol clariüs conípicitur ab aqui-

a quàm ab aliis avibus , & idem

J

^

m

ignis magis calefacit proximos quàm

mquo'

remotos; fic in eadem zterna vita

*l

inter videntes Deum & Chriítum,

&'

clarius videbit & jucundiüs gaude-

RUR

bit unus quàm alius ; & ficut diverfa

erunt

'"';'*w'mcr,

*)(fl'll(ifg(,

Liber quintnt,

2779

Mi

j

erunt merita, fic etiam diverfa erunt

n

premia. lllud magis movere poffet ,

M

cur Dominus in dittributione merce-

dis ordinem commutaverit , dicens:

Redde iis mercedem incipens à noviffimis

n[que ad przmos,

$2c erunt novi[[omi pri-

mi, C primiuovilfimi. Multi exim [unt

w

Vocati , paucs veró ele&li. Sed hoc perti-

L

M

hN

j

A

net ad gratiam Teítamenti nóvi , ut

17

intelligamus , nos feliciores effe Pa-

n

tribus Teítamenti veteris; ac per hoc

Deo grati fimus, & in vinea ipfiusdi-

ligentiüs atque alacriüs laboremus.

Patres fancti qui ante Chrifti afcen-

AUA

fionem vineam Domini coluerunt ,

Adam, No£, Abrabam, Mofes, & ce-

teri Patriarchx & Prophetz, qui ho-

M

ü

A |

ra prima, tertia, fexta, nona vocati

N

funt, non [olüm longo tempore labo-

t

raverunt, quia diutiüs vivebant ; fed

eiam poft obitum mukis annorum

centuriis,G aliquot etiam millenariis,

iT

vu

mercedem, id eít denarium expecta.

W

verunt. Apoftoli, & Martyres, & reli-

)

qui operarii qui undecima , id eft, no-

villima hora, interprete fancto Joan-

[

ne,

l

250

De aterna felicitate,

':'j.

"i

ne, venerunt ad vineam excolendam;

u

paucis annis laboraverunt, & ftatim

acnirt

a morteRegnum coelorum ingreffi de-

narium acceperunt. Quanta eft hzc

vl lmm(

W

f«l

i

gratia, quàm magna, quàm folida,

n

quéd poffit, fi velit hemo Chriftia-

w

u

(

nus, breviffimo tolerato labore contie

li

(

nuó ad eum locum afícendere , ad

AU

quem Íancliffimi patriarchz atque

u

Prophetzlongiffimo tempore füfpira-

zi

runt ? Nonfine cau(a veteres illi Pa

at

tres cum quodam veluti murmure,

"

!

u

quod admirationem potiüs quàm

W

li

m

AT

!

(l

V.

j

querimoniam fignificare videtur, di-

H

cebant : ZZ seviffimi uaa bora fecerunt,

ioort

A

€$ pares illos nobis fecifli , qui portavimus

"

pondus diei €$ effus, Sed Dominus pro

nobis refpondit: J4mzce , son facio tibi

Ti

T

injnriatn , nonne ex denaria convenifti me-

cum ? "Tolle quod tnum efl, €9 vade: vole

0i

autem €3 buic noviffimo dare ficut €3 tibi.

Qu refponfionon fignificat; homines

J

novi Teítamenti ex gratia, & nonex

m

juftitia parem cum illis mercedem

accipere ; Sed habuiffe gratiam ube-

ö??ïj"

riorem, perquam brevi tempore non

"t

Ininüs,

!

^l

Liber quiatus.

281

li

Mi

minüs, veletiam magis laboraverint

M

in vinea, quàm longo illi tempore ;ac

h.

H

per hoc mercedem parem, vel etiam

majorem juftéacceperint. Certé Apo-

f

ftoli tempore quidem brevi, fed fru-

fí

Dl,l

&um longé maximum D omino vinex

attulerunt,. Quando unquam Patriar-

Ifv

f

Mi

che vel Prophetz , reli&tís omnibus

(f

t

temporalibus curis.totum pené orbem

terrarum peragrantes, integras Ethni-

V(.'&mm.

corum provincias ad verum Dei cultü

jj

pertraxerunt ? Quando antiquis illis

] Em

temporibus tam copiofus exercitus

Martyrum profide veri Dei tormenta

ny

omnia & mortes acerbiífimas pertulic?

i

1l

Quando in veteri Teftamento tot cho-

ri (an&tarum Virginum inventi fünt ,

':

n

qui Agnum immaculatum fequen-

J

n

tes, integritatem animi & corporis

Deo voverent & redderent ? Et ubi

fuerunt antiquo illo tempore tot Pa-

ftores & Doctores , qui fuper gregem

]

fuum vigilantes, fcriptis eruditiflimis

id eft hzreticos. &

[*

AW

con:ra lupos ,

Ethnicos, depugnarent ? lbi deni-

1

"

que tantus numerus Eremitarum &

PUK

Mona

IM

282

De atevna felicitate,

nmy»

«t hüflm

Monachorum, atque aliorum Religio-

forum; qui vitam Àngelorum zmulan-

m

res in folis Dei laudibus & orationibus

quit

ein

dies noctesQue confümerent ? H«c &

alia id genuseminentiffimz virtutis e-

,gWS mdif

M

m u

xempla ad gratiam novi Teftamenti

pertinent: propter quam gratiam re-

W

ii

&e Dominus parabolam concludit illis

g,

jevfr: B

verbis: Sre ernat novilfirni primi , €$ primi

novilfimi. Multienim fuat vocatt,pauci ve-

u W)G

r elet£li,

TT

Id eft, multi vocati ad vi-

/

^

neam excolendam omnibus ztatibus

-,cï,«"u "T

!

mundi perhoras undecim , fed pauci

1

B

electi, id eft, non numero pauci ,

t Wdi'!

fed uniustantüm , ejufjue noviffime

M luptnj

horz homines, electi funt ad gratiam

Li'm)mm

novi teftamenti , per quam & maxi-

xunjtut

murm fruétum laborando fecerunt , &

tsj [

maxima premia breviffimo tempo-

d. w

re acceperunt,

lg

Neque veró exiftimandum eft ,

a l

omnes, qui horà undecimà vocati

DUUM

funt , denarium accepturos, fed eos

Vr

folos , qui breviffimo i!lo

tempore

2 a

!

totis viribus in vinea Domini labo-

KT

raverunt : plurimi enin funt , qui

"ii

. Ícien-

li

i'fü!,

283

"

Liber quintiz.

fcientes hanc horam effe noviífimam ,

T

i

& modicum naos tempus babere,non di-

ï

J*

cunt , ut par effet, Brevis eft vita no-

ftra; ergo firenué laboremus ut in fpa-

tio temporis modico fructum pluri-

mumadferamus ; fed cum infipienti-

bus dicunt, id quod legitur in fine fa-

l

,pientie : Dixerast, inquit , ceguantes

N

v

apud fe mon retle : Exiguum , &9 cum ta-

dio eff tempus vite noflra; €$ non efl vefri-

j

gerium in fine bomnis,CS non efl qui agni-

1us fit veveríus ab inferis, Et pauló póftt

i

Venite ergo, 3 fraasauv bonis qua [unt ; G8

I

Ma(

utamnMr creatura tamquam in juventute ce-

leriter. — Fino pretioo C ungvento nos im-

pleamus: €$ non pratereat nos flos temporis,

Coronenus nos ofisyantequam marcefcantz

nnllum pratum fit , quod non. pertran[eat

luxurte noftra, INemo nofirám exors fit n«

xuria noffras ubique reclinquamns, fgna

li

h

latitie : quoniam bac pars noftra,

Hec

fünt eorum verba , qui vel Deum non

Uo]

noverunt, veldicentes fe noffe Deum,

M

factis atque operibus negaverunt.

Qui quidem tam multi funt, ut etiam

NI

*

*

ad eos referri poffic illa. concluio

AMults

p

234

De aterna felicitate,

! L!M]J]

Multi funt . vocati

5

p4ucs vero eiett:

p

Multi enim funt vocati hora novifli-

ii 1

j!

ma, fedpauci ele&i , quia pauci fic la-

jj

boraverunt , ut denatium percipere

mererentur.

Vzigiturnobis, quihora noviffima

]

J

vocati, magnam partem illius horulz -

:

ludende & dormiendo confümimus .*

5

IT

cüm deberemus de momentis fingulis -

770

ita folliciti effa , ut ne unum quidem

040

momentum otiosé nobis elaberetur:

T

pendetenim ab his momentis zterni-

m f

tas przmierum aut pcenarum. Et fine

vt Mtpt)

dubitatione quo major. eft gratia Te-

200

il

ftamenti novi Chriftianis coneefla,tan-

1;

;

rU

d

to gravius punientur, qui gratiam il-

j

am in vanum recipiunt; & ficut erunt .

j

kl

noviffimipritni in accipienda mercede ,

V

ld

qui ftcenuélaboraverint hora noviífi- -

n

ul

ma ; ficerunt noviffimi primiinfuppli- .

€iis perferendis , qui hora noviílima

l;aimo W

ftrenué laborare neglexerint.

"g

qopbdpdubdepdpgeppqup

V

/

QG APUX IV

TU

D

!

d

De Taleatis , t Gaudio Domini.

"g

Quarta

WJ

f/m((

Liber quintus

285

'v!,n

Uarta parabolailla eft. inqua Do-

Pt

minus apud Matthzum de prz-

N

mio beatitudinis ita loqmtur Euge

dw

ferve bone. CÀ fidelis , quia fuper pauca

fuifli fidelis, [uper. multa te conflituam s

intra in gaadmm Domini tui

Quo

J

!loco duz res

promittuntur fide-

M

1

libus fervis, poteftas amph(fma, &

1

gaudxum maximum.

Super mtita,

nes

quit , tecozfLirsam, Et qua fi ('ntlllamul-

d WU 7

l

J d

ta explicat alio Ioco, cüm dicit: Zearzs

| elle fervtas . quem , cum venerit "Deminus

Lt |y

POT

ejus , invenertt fic factentem : quomam [u-

bf

peromnisa Lona [ua con/htu:t eHum,

Quid

€ft autem fuper omnia bona Domini

i

—

conftitui, nifi poteftatem accipere in

omnesres inferiores, & confortem hen

Mi nuu-

;| imperii, quodhabet Deus in mundum

j

univerfum ? Quis capiat,quanta fit hzc

poteftas ? Quis Rex aut imperator in

hi

terris cum minimo Sanctorum compa-

rari poteft?

Sed quoniam tanta poteftas in ho-

,

m

mine non videtur haberi poffe fine

|

j

magna íollicitudine & perturbatio-

ne animi, ideó adjungit Dominus :

ii

Dnit

4n-

K ]

r

286

De etevna felicitate,

o

Intrain gaudium. Domini tui,

Quafi di--

,

-M*[äi [Pi

cere velit, Quemadmodum te confor-

temfaeio fummz poteftatis, fic etiam

j

I

j

facio fumma quietis & voluptatis,

n

)

Til

quam nulla follicitudo impedire vel

MF

ht

diminuere poterit.

Quan:um fit hoc

um

gaudium quod promittitur juftisin cz-

imquo

lo , inexpli.abile prorfüs eft, neque an-

W

VOnqu

1

teà (ciemus quàm experimento didice-

rimus,

Interim tamen ex tribus voca-

AUL OR

li

bulis hujusipfiusfententig aliquo mo-

T

i

if

do füfpicari poterimus, g:udium i;lud

foremaximum. . Primum vocabulum

ur, &il

eft, »stra: nam quód non dicatur; in-

f'izïmmcdo |

»

tretin tegaudium Domini tui; íed con-

X

!

£rà, sztratu £v gaudium Domini tui; argu-

ll

I

mentum eft, quód majus fit illud gaudi-

)H

um , quam ut nostotum capere pofli-

VDIS,

mus, Ítaque intrabimus nos quafi in

A N

mare magnü fempiterni & divini pau-

t Mi j

dii, quod nosintus & extrà totos re-

A05 IT

Quis

Ádi

N

plebit , & undique rcdundabit,

M

TT

ergo in tanta gaudii affluentia locus

penn

H

?

Alterum ver-

poterit efle triftitiz

L

ET.

bum eft, £» gaudium

.

ubinon pro-

j ^ni f

mittitur nobis gaudium hoc autillud ,

de

"Wt

1fdi:i!m) |

Lihr quintia.

287

LU LU |

de hoc vel illo bono ; fed ipfum gau-

x

lr

i

!ï[:';

dium abfoluté, ipfa voluptas dulcé-

nE

do, ipfà fuavitas, Ec quomodo non to-

b

taliquefcat anima,tanta füavitate per-

fufa? Sed tertium verbum eft, quod in

r

immenfum rem hancexageerat, vide-

J

i

licet illad, Doszni tz;. Intrabimus enim

nonin gaudium quo gaudent homir :s

T

vel Angeli quicumque, fed quogaudet

Deus, in quo füunt omniainfinita. Quis

DN

cogitare poterit , quale fit gaudium

li

L

Dei, qui perfecté cognofcit infinitam

M

bonitatem fuam , &illa fruitur , deilla

!N

J

gaudet infinito modo ? & tamen , O

Chriftiane , quod nuncnon vales cogi-

tare , poteris experiri &guftare, atque

illoin eternum frui , fi fervus bonus &

ii

fidelis effe volueris,

Videamus igitur nunc , ad quem

vel ad quos tanta promifífa perti-

;

:

neant,

At illos nimirum pertinent,

M

qui talenta fibi à Deo tradita multipli-

ü

care cum fide curaverint,

Similitudo

!t

enim petita eft ab homine divite ,

T

qui bona íüa fervis fuüis cradidit, &

uni dedit quinque talenta;alteri duo &

mf&ü*ïïf

[

tertio

j

288

De aterna felicitate,

d

tertio unum ; eífque mandavit , ut fol-

C;':u;äuf fl(l

licité prudenterQue negotiando talen-

n fure

ta multiplicare procurent. Et quidem

; m [Oni

variz fünt facrorum Interpretum fen-

yipo:

tentiz de fignificatione talentorum,

a

Alii per talenta intelligunt gratias da-

A WA

"

tas, alii Scripturas fanctas: alii fcien-

]

t;mrerum exteriorum quz per fenfus

acquiritur, efTe volunt auinque talen*

TO

at I

ta5; & intellectum atque operationem

m t

effe duo talenta; & intelle&tum folüm,

upicum effe talentum : alii denique

lii i

simiod

bona naturaliaut ingenitum judicium;

t

& fpiritualia, ut donum fidei, fpei,cha-

n*-u(-

m

UM

ritatis.

Sedomnesineo conveniunt;

f

fU.

multiplicaretalenta, effebené opera*

riin falutem fuam & aliorum.

Mihi

&Ul

H

f

duy r*

occurrit alia expofito que non repu*

^"

xl

gnat ceterís , & videtur per omnia

L

li

r

l

accomodari ad ea quz Dominus de

à d

talentis dicit.

t

Ac primüm talenta

hoc loco appellantur bona Domini :

d (j

Tradidit , inquit , $//s £onafua. Dein-

n p

de talen:a jubentur multiplicari .ne-

.

h

l *Ep.'w

gotiando in eadem fpecie

.

Qu'nquc

li

talenta. radidifH gibi , ecce. alia quin-

Vrj

"

qgue

|

lfrr'mm(,

Liber quintus,

298

r

que [uperlueratus fam.. 'Tertió dicuntur

?flEg

dari unicuique fecundüm propriam

virtutem,

Poftremó, à fervo malo &

pigro talentum tollitur.

Ego igitur

pertalenta accipio animas fidelium ac

piorum hominum, quz committuntur

Ifta

fiddi & di'igentie Pralatorum.

enim fünt verébona Domini , quz no-

bis non donat, fed curanda & multipli-

canda committit,

Ideó non dixit Do-

minus Petro, Paíce ovestuas, fed oves

ineas,

Reliqua funt bona noftra ,

quamvisà Domino data, utingenium,

judiciü, Seripturz, gratiz gratis datz ,

& reliqua omnia.Sed animas fideles &

plasvocat bonafua, vineam fuam ,

H

familiam füam, fponfam fuam : pro his

venitinmundum, pro his redimendis

fanguinem fudit, ad has lucrandas mifit

Apoftolos , quibus dixit, Faceram vos

fieri pifcatores beminum,

Deinde animz fideles multiplican-

tur in eadem fpecie, quando Prz-

i

latus verbo & exemplo convertit pec-

7-

catores : quod fecit fanctus Petrus ,

quando adcentum viginti fideles,quos

r

ul

l

290

De aterna felicitate,

l

n

illi Chriftus initio commifit, quando ait j9iili

Pafce oves meas, in die Pentecoftes in

ipfà prima concioneconvertit ad tria

ycti d

millia hominum , deinde ad q.inque

:,gfgpj?nl-fl (

millia, poíteà ad multamillia : & fan

f

n

&us Gregorius Thaumaturgus , qui

1

j

]

m

quando fa&tus eft Epifcopus Neoczfa-

rienfis, fideles invenit feptemdecim ;

A conend

fed eositamultiplicavit, ut cüm effet

irnptur

morti proximus, intam ampla civita-

du

]

; "

te foli feptemdecim reliqui effent infi-

YO

deles ; quam rem fanctus Gregorius

TU

Nyffenus refertin Vita ejufdem (ancti

dbtolt

Gregorii Thaumaturgi, quam copiosé

iif

diligentérque confcripfit.

&t

l

,

Adhzc ifta calenta committuntur

,qu

unicuique fecundüm propriam virtu-

z:ie;

Tf

tem,

Deus enífn, qui novit vires, id

"n f

eft, prudentiam , fcientiam, charita-

fortitudinem omunium , non

à (

tem ,

t fion

commendat. animas ni(íi illis , quos

novit idoneos ad onus illud feren-

"u lr

dum.

Et ideó nemo deberet feinge-

'::cum]qu[(

"tl

reread curam animarum , ad Epiíco-

patum przcipue, nifi vocatus ab eo;

Vabl

qui diflribuit talenta fecundüm pro-

priarg

titre

W

! fläm.

Liber quhrrur.

29I

Id

priamuniufcujuíque virtutem. — Alio-

AC

qui mirum non erit, fimulti cadant

fübonere: neque excufationem apud

Deum invenient, fi dixerint , fe hume-

lm

ros non babuiffe tanto oneri pares: re-

fpondebicur enim:

uis te co&git onus

Wil

fupra vires fübire? nónne tu voluifti,

& rogáfti, & contendifti , ut illud ac-

MT

ciperes ? nuncigiturpatere , ut ligatis

i

manibus & pedibus projiciaris in tene-

bras exteriores.

Denique talentum commiffum fer-

pIf

vo pigro.abillotollitur. Et hoc quoqs

rectitlimé quadrat, fi dicamus, talenta

effe animas fidelium, Qui enim unum

talentum accepit, id eft , curam folius

Yi

animz fus , fi eam nonrectécuravit,

perdet animam fuam: fiet enim diaboli

mancipium.

Quemadmodum enim

iv

Beati libertatem filiorum. Dei acqui-

runt, per quam liberrimé manent;ubi,

volunt , & faciunt, quidquid volunt :

fie etiam contrà reprobi amittunt om-

um

nemlibertatem , &ligatis manibus &

al

h

J

j

pedibus , neque ambulare poflunt, ubi

€, quod cupiunt,

an»" volunt, neque facer

2

ed

ln

292

De aterna felicitate,

Vs

fed manerecoguntur,ubi non volunt ,

"

& nihilagere eorum,quz volunt ; atqs

hoc eft perdere animam fuam.

Ita-

qu

tion

que fententia hzc,in qua per talenta

ü

intelliguntur animz fideles,omnino ac*

commodatur parabole. Quomodo au-

um

tem alix fententiz apté accommoden-

tur , difficile admodum eft docere; (ed

Jl

d

gfnrdligi (

nonideó falfe , wel/rejiciendz funt;

l

i

l

,.':.h.

r;tibug(:

quianeeeffe non eft ut accommoden-

t

tur omnia, ut reCté monet fan&us

LMJ

Joannes Chryfoftomus , fed fatis eft

ut id accommodetur , quod eft przci-

m.x:agm]?ng

E

puum ín parabola, Nos tamen explica-

TL

tionem noftram perfequemur , alias.,

ut dixi, non repudiantes,

£t (f

Igitur Domipnus tribus generibus

d

hominum talenta commifit : iis qui

Hiftm,

perfe&i funt , quales effe debent E-

I CH

pifcopi, quinque talenta dedit, id eft,

u

integros populos curandos : aliis mi-

f d

nüs perfectis, quales Parochi effe fo-

VT

1

lent, duo talenta , id eft, paucio-

n

TT

resanimas, qu&e unà Parocecià coa-

tinentur : aliis adhuc magis rudibus

V*ï:zmenio

& infirmis ; quale eft vulgus fingu-

I$

Vïfifiïmet

;

E

x

dU

Liber quintus.

293

WORUR

lis (ingulatalenta, id eft, curam fug

T

J

folius animz.,

li

Quamvis & ipfi de-

bent eo modo, quo poffunt , verbo

il

Vil

privatz exhortationis & exemplo in-

nocentis vitzalios convertereà pecca-

hi

tís ad viam juftitiz, & eo modo talcn-

D

fs

Et

lj

?l

tum fibi credicum multiplicare.

quod diétum eft de Epi(copis & Paro-

üh

Mfl'[/ !

li

chis , idem intelligi debet de principi-

A

bus & Magiftratibus feculi, & de patri-

í]

M

bus familiarum.

Sic enimfícribit fan-

hM

/

ld

&us Auguftinus:Unssquiaue pater fami-

d

lias boc nomine agno[cat paternum affcttum

!

L

lj

tht

féea familia fe debere.

Pro Chriflo , €9 pro

vita aterna [uos omues admoneat , do-

]

:'um:, 1

ceat , bortetur, corripiat, umpendat bene-

9 ;

volentiam,exerceat di[ciplinam, ità 1n do-

V

mo fua Ecclefraflueum , €9 quodam modo

Epifcopale implebit offcium.

Atque in

huncfenfüm Magnus Conftantinus di-

€ebat fe Epifcopum effe extra Eccle-

]

fiam, quia curabat, quantum poterat,

! t NU

| ) m

ut Ecclefíia confervaretur & propa-

lt t

garetur, nec tamen Ecclefiaftica mu-

g

nia ufurpabat.

Ac nc quis exi(timet, unum folum

"p L '

ho-

N 3

ln

294

De eterna felicitate,

r

hominem , aut unum folum genus ho-

minum in hac parabola reprehendi,

jj u

ag

quiaille (olus.qui unumtalentum acce-

perat, repreheníus & punitus legitur:

hqu

Íciendum eft, voluiffe Dominum, ut

s,quids

"

Ti gndüs

ex illo intelligeremus pericula ma-

jorum. Quemadmodum enim ex eo,

;

"T

quódinjudicio noviffimo premia da-

um l

m b t

bit facientibus eleémofynas corpora-

les, & poenas non facientibus , intelli-

gricin

gimus majora przmia danda effe faci-

s p

entibus eleémofynas fpirituales,& ma-

nl Dut

xima fanctis Apoftolis , & Martyribus,

uditnit

& Virginibus heroicas virtutes exer-

hwj 1

centibus; & contrà majoribus fuppliciis

iij fà

afficiendosfures , &latrones, & per-

u ij

^

juros, & facrilegos, quàm eos qui ele-

[

'üfl Á

€mefypnas paupeiibus non erogave-

'

"

m

runt : fic etiam hocloco.ex eo,quód is,

f;si:ml:urur:

Qui unum talentum acceperat , quod

UT

tacilé multiplicare poterat, tamen non

u

multiplicavit, graviffimé punitur; in-

Autedon f

telligere debemus,tanto facilius effe,ut

At

Epiícopi & Paftores & Principes &

Trry.

Magiftratus in bae re delinquant ,

* t

quanto gravius & periculofius mu-

nus

ii!i;',!,rquc

h

um

Liber Quintus,

204

«

u fod»'n

i

& mgusexercent ; & tanto etiam gravius

1

Mp

j

)

j

in jadicio puniendos,quanto major eft

i

Al

n

jactura multarum animarum, quam

i

unius.

"

m

i

Audiamus,quid San&usAuguftinus

Tl Wklü*

de periculo gradüs Ecclefiaftici dicat

AU v«

li

in Epiftola ad Valerium Epiícopum

h

fuum: 24ate omnia peto, ut cogitet reli-

T 0v

at

giofa prudentia tua , nibil effe in hac vita,

)

€$ maxime boc tempore , faeilius €5 letius

d

€4 bominibus acceptabihus, Epifcopi aut

[j

)&k

l

Presbyteri aut. Diaconi officio , [ perfen-

&orié aut adulatorie res agatur : Sed nibil

WR

apud. Deum triftins , miferius €À damua-

bilias. Item nibil effe in bac vita , €$ ma-

xime boc tempore , diffcilius , labortofittsy

periculofius Epifcopi aut Presbyters Aut

Diaconi officios Sed apud Deum nibil bea-

tins,fi eo modo militetur, quo nofler Impera-

"

tor jubet.Hzc ille, qui hoc ipfum argu*

mentum in reliqua Epiftola fic tra-

&tat, ut optandum fit , ut omnes Ec-

J

clcfiaftici eam attenté legant, atque ii

potiffimüm , qui ad Epitcopatum ve

Presbyteratum temeré afpirant: Et

J !

cüm obtinuerint, qucd petebant, &

inveg

NA4

irt

296

De aterna felicitate,

invenerint, quod quzrebant, aut gre-

f(.jüifnf» j

[

gem fuum deferunt, aut aliis rebus in-

qp

:

,wM'O, l'y

tenti nihil minüs quàm de curando

p

& propagando numero fidelium &

MV

D

piorum cogitant. Paftores certé in no-

€te Natalis Domini paftorum emnium

ïasribcs [

Principis, cuftodiebant vigilias noctis

naxrfc:ff,"

fuper gregem fuum: Et fi hoc fiebat

i N

—

i

j

V

"

d

fuper gregem rationis expertem , ab

ilis qui figuram gerebant paftorum

n

ne ni

Ecclefiz; quanto magis fieri deberet

2

lvl

wl

od

à paftoribusovium rationabilium,pro

quibus Chriftus ipfe dum in terris ver-

faretur, pernoctabat in oratione, non

u u

ATT W-

utique pro fe, fed pro ovibus excu-

ymd

bando ? Et fi patriarcha Jacob proovi-

n

bus foceri fui Laban tanto laborecon-

«.?vaabin )

ficiebatur, utdiceret, Die notluqne ff

ET

urcbar €$ geln , fugiebátque [omnus ab

AUE

oculis meis: Quid facere oporteret pa-

1l

fterem ovium Chrifti,pro quibus ille

1217

fanguinem fudit? Et fi diabolus tam-

at

quam leo rugiens circuit quxrens

ï'vïü lnl

quem devoret: An nonetiam aquum

L

effet, ut bonus paftor affidué circuiret

t

gregem fuum, quarens quem liberet ?

Vi

Scd,

1j

] Mt lm;,

Liber quintus,

297

g

Sed, inquieht, negotia ejusdem Ec-

L

clefi cogunt ut gregem deferamus,

;Wemg

Non contradico, fi negotium fitgra-

T f&fä Í

ve& tempus breve in eo expediendo

M

j

i.

|

confümi debeat : Alioqui majora ne-

—

gotia minoribus anteponenda funt ;

lt

—

!

"

& majora per fe , míaera peralios ex-

'

M

"

pedire deberent. Nam fi negotia co-

bt

1

E.Q

guntà grege difcedere. majora nego-

1f

l

m

"RI

!

tia, imó & bella graviffima cogunt à

Ü

1j

gregis defenfione non difcedere, Into-

pat enim Apoftolica tuba : /en eff no-

d)

bis collatlatio adver[us. carnem 9 [angni-

gm[*

nem , fed adver[us principes €À. poteflates,

m

-adver(us mundi vellores tenebrarim. ba-

J

-yum , contra fpiritualza nequiti in. caleffi-

Ti

" bus, Ext fiduxabeft , quis docebit mi-

wiquht

lites, quomodo debeant tela nequiffi-

|

um r

[

mi ignea extinguere? certé Dominus

Petrodixit, & in eo Paftoribus omni-

u

bus, Pafce eves meas: Catera tacuit, ut

j qvujï.:s 1

intelligeremus hoc munus effe praci-

um

puurn. Et in Epifcopali confecratiene

m

dicitur: Pade , predica populo tibi com-

ii

mi[fo; Etde temporslibus negotiis ni-

hil additur, ut Epiícopus admonea-

iusmliit;fï

L

$

tur,

E

]

l,'f' !

298

P DA u felicitate,

tur , non effe equanda temporalia fpi-

i mn&m

ii

ritualibus, multo veró minüs antepo-

nenda, Deniquein Confilio Cartha-

«iitiut

ginenfi quarto ferió mandatur Epifto-

j d

pis, ut gubernationem viduarum &

Q

^

pupillorum ac peregrinorum non per

$ lU

fe, fed per Archipresbyterum aut Ar-

ss

chidiaconum agant , & ut tuitionem

qidin

teftamentorum non fufcipiant , & ut

at $

pro rebus tranfitoriis non litigent

T

provocati ; Etut nullam rei familiaris

" Mf [ Vf?

curam ad fe revocent 5 fed ut lectio-

TET

ni, orationi, & verbo przedicationis

U

tantummodo vacent, Itaque Cezci-

lium Epiftoporum ducentorum qua-

r

tuordecim, id eft Africz totiusiin quo

etiam Sanctus Auguftinus interfuit,

Wla

voluit omnino Epifcopos omnia tem-

)

n

I

ld

poralia negotia, etiam pia & neceffa-

At

ria; per alios tractare, ut ipfi liberiüs

a

tuendo gregi & multiplicando va-

iid

«arent.

n

W

iil)

Hac igitur parabola, ficut eftendit

tnd

felicitatem zternam effe rem przci-

31 t

pué exoptandam,cüm contineat pote-

Raf

ftatem maximam,cum maxima volup-

Rüng

tate

l

']Wflp

Liler quintus.

299

t

tate conjun&am : Sic etiam demon-

Ut

W

Al

ftra; viam ad eam felicitatem effe la-

J

borem atfiduum , in falute animz fuz

D)

li

[

& aliorum quzrendá & procurandá

M

Á

pofitum, Quem laborem qui fubire

recüíant, non foiüm felicitate illa, &

J

) l

illa eximia poteftate & voluptate pri-

vantur ; fed ad inferos damnati poenas

«ternas lount. Sic enim loquitut Do-

» Df t

1

minus: Iputilem fervum eiicite in tenebras

exteriores ; Iltc erít fletus , €$ firidor den-

(j

tium. Ubi & illud diligenter eft atten-

dendum, fervum, qui tanto fupplicio

1

addicitur,non impium, non facinoro-

WA

(dl

i

jl

füm , non fceleratum, fed dumtaxat

inutilem appellari; Nom etiamfi ali-

fl

Vil

quis Epiftopus autParochus;five Prin-

omnimg-

ceps aut Magiftratus, five paterfami-

iM

RU

lias, five quicunque alius criminibus

aliis vacet ; cb hoc folüm quód inuti-

H» M

"

Jie fuerit , id eft, falutem fubditorum

& iuam pro viribus non procuraverit,

"T.

eiicietur in tenebras exteriores, ubi

T

erit letus , & ftridor deniium, qui

wv

numquam finientur. Et fi (ervus inuti-

lis hzc patietur;quid fiet de ferv

oma-

us

i

igno,

lir:

300

De ateraa felicitate,

g

ligno ; cupido, fuperbo, luxurtofo, &

yitiis plurimis cooperto? Si fervusin-

j

sfüneront

utilis reprobatur , impius & przvari-

€ator quam rationem de talentis fibi

E

3 oblcä

creditis Domino reddet? Certé qui

?

ifta confiderant , non ambiunt prafe-

ajeguo

Guras ; & fi cogantur eas fufcipere,

lo "

xfiotrun

cum timore & tremore femper vigi-

lant,tamquam rationem exactiffimam

autisque

draare.

pro animabus fibi creditis reddituri,

abhodierc

CAPUT- V.

us

De ce2a4 2HASHA.

wütoon)

U:NTA parabola, quz eft apud fan-

TLNRDL

l

C&tuum Lucam , felicitatem Sancto-

:äau(qpe [

rum ccnz magnz fimilem facit,

E6

PT

i

eerté non fine mgna ratione : Siqui-

Q

1i

dem in coena magna, nuptiali vel Re-

;

già, inveniuntur omnia qoc fenfus

(

humanos oblectare poffunt, & qux

fl

IIl f

?

potentiam, & divitias,& gloriam hu-

i

ij

j

jus mundi demonfítrent. I:aque Rex

^

y

Iu

Affuerus cüm centum viginti feptem

provinciis imperaret , ac vellet often-

"at índ

iq:qulhlþi

tare divitias glorie Regni fui, & ma-

3 (me

gnitudinem atque jactantiam poten-

"Vg

E

fmmuf |

h

jl

li

Liber quintus.

301

tiz fux, neninvenit rationem com-

Mu hn

IQ

mod orem atque aptiorem , quàm ut

li

)

convivium ex omni parte magnificen-

tiffimum exhiberet. Primüm enim in

u

!

caena magna oblectantur oculi in ap-

paratu fumptuofo totius aulz;in ordi-

ä

ne miniftrorum vellibus decoris &

n

VMIRTY)

Mf

pretiofis indutorum, in vafis aureisat-

W

que argenteis.quibus inferuntur cibi

(

AU

i,

I

——

oblectanturaures variis muficis inftru-

mentis & vocibus cantorum & canta-

Y

tricum audiendis: Oblectantur fenfus

NgM.

olfaciendi in odoribus florum & rofa-

ld

rum , in unguentis pretiofis & aquis

*kiurrp&nig

"F

odoratis;alii(que rcebus edorem fuavif-

l

!

fimum fpirantibus: Obleétatur fcnfus

ul

WT

fuu

guftandi in condimentis ciborum

li

M

omnis generis , & vinis preriofis un-

hi

dique allatis: Oblectantur denique

y.

)

MM

""

j

l

fenfus tangendi in recubitu five accu-

r:

bitu in lectis moliiffimis atque gratif-

ii

fimis. Itaque in ceena regia ac nuptia-

li conveniunt fimul omuia feré cor-

]:

T«

poralia bona, quz hic in terris inveniri

lt

QU

poffunt : Ut non fine caufa Dominus

j p

reprzíentare volens felicitatem quax

3

h

j o2

De eterna felicitate,

E:rrr'dcbemus'

in febonaomnia comprehendit,coenz

magnz illam comparare voluerit: De

uin

sg CU

qua etiam legitur in Apocalvpfi ; Eea-

13 qui ad c&am nuptiarum. AAgni vocati

goin t

ag

font.. Deinde quàm fit magza iila coe-

na Domini , ex eo cogno(ci potefít,

g ntq

enden

quód omnis gloria corporum glorio-

ag

forum, erít quafi poftrema menía, in

l

quábellaria apponuntur. Tantaautem

,' Qrham

:

1r0r) C0

eít bellariorum iítorum fuavitas, ut

UM

fan&tus Petrus videns aliquando cor-

Jy

k;:jarailwon

pusDomini fplendereinftarSolis;dixe-

rit: Bozum eff nos bic effe. Ec fi talia funt

d

tawlrs c

bellaria, quid erit fubftantia coenz,

quz in fruitione divinitatis pofita c£?

at

Dénique bona omnia mundi hujus

iT qui

pihil funt aliud, nifi quafi cortices &

T

putamina fructuum Paradifi. Et fi ta-

pf

lia funt putamina & cor:ices ut homi-

t d

nes iliorüm amore & defiderio infa-

V. tl

U

N

niant ; quid erunt fructus ipfi & poma

ib

Paradifi ? Et (i talia funt poma & fru-

ümjt i

&us , quid erunt cibi reliqui folidio-

b n

res & przftantiores? Certé tales erunt,

tur't

vt fine faftidio femper edantur, &

nrï qmd(] m

femper defidereptur, Neque tamen

"i

fufpi-

fdkiwll

Liber quintgs.

303

"odny,

"

| fuüfpicari debemus , in ceclo futu

ram

älrarev

p

effe coenam , qualem bic habent ma-

'"APORI';S;Q

gni Principes, cüm nuptias celebrant:

n J

n

Siquidem in caelo erimus ficut Ange-

l

Mp

1j

li Dei, qui neque nubunt, neque du-

cunt uxores,neque vefcuntur cibis ad

vitam mortalem fuftentandam necef-

fariis, Erit ergo czzna plena divitiis,&

deliciis, & ornamentis , & gloria fta-

tui Beatorum conveniens. Haec enim

W

dicuntur nobis hoctempore, quia me-

liora & majora non vidimus. - Sed ab

i

his difcere debemus , tantó fore cc-«

w

nam illam noftris cenis quamvis lau-

tiffimis meliorem, quantó coelum di-

flit àterra: Et quantó Deus quiillam

parabit.potentia & divitiis mortak-

bus Regibus praftat.

Àc cur, dicet aliquis, felicitas Bea-

torum comnz potiüs quàm prandio

comparatur? Hujus rei illa eft ratio,

!

quia prandium fit in meridie, & poft

prandium negotia traétari folent uf-

que ad vefperam : coena veró fit ad fi-

nem diei, quando negotiis omnibus

ii

peractis fequitur coena,& poft ccenam

M

W

quies

jet

De aterna fehettate,

304

,5 lml

quies ac fomnus. Itaque in alia para-

fv

bola quz eft apud Matthaeum, ubi agi-

;WWIM,

tur de Incarnatione Domini . pran-

ais

dium introducitur,ob nuptíasquas fe-

"

cit Rex filio fuo. Siquidem Incarna-

alii MT

tio Domini , & nupie cum Ecclefia

vt

fponía inchoatz,funt in meridie, id eft

animd

fatis diu ante finem mundi, Poft quod

al lcttet

prandium multa gravia negotia , ac

FTET

potillimum redemptio mundi & re-

conciliatio hominum cum Deo cele-

dpeiciln

m Ui

brata funt, Sed traductio fponíz ad

tl qio

domum fponfi & coena nuptialis,poft-

quam ceffabunt omnia negotia, & fo-

Md

Manmo 1

mnus dulcitfimus confequetur, id eft,

requies eterna ad velperam diei & fi-

t

nem fzculifiet, Hzxc igitur caufa eft,

"i i

cur confummata & perfecta gloria

tptíom

Beatorum coena potius quam pran-

& um

dium appelletur.

Tï?mu,pidjm

Sed operz pretium erit videre, quid

n

fa&to opus fit , ut ad coenam illam ad-

[

mittamur.

Id veró Dominus ipfe in

uw,

l]

(l

parabola fua fatis aperté docuit; ait

L

DT

enim:Z1omo quidam fecit conam magnam,

AT rm ,m 0

€$ vocavit multos, Sed Mi ceperznst fymul

9mes

A

UE

"fr/m",

* Liber quintus.

39$

liv hü

emnes exctrare, Primus dixit: Villam emis

«H'.'

nece[fe babeo exire €9 vtdere illam,rogo te,

E—

babe me excu[atum. Et alter dixit: Tu-

l

]

a beum emi quinque , €3 ea probare ila :

J

Rogo te,habe me excn[atwm, Et alius dixit:

Uxorem duxi €$ ideó non po[[un uenire. Mi-

M

!

ra res! invitantur homines à Deo ad

coenam nuptialem & Regiam, & recu-

fant : Quid facerent fi vocarentur ad

laborem militiz, aut ad iter longin-

[:

quum & periculofum ? Hacnimirum

eft cecitas humana, quz vix adduci

|

N

oteft,ut credat,quod non videt. Sed

w

p

quid eft illud tandem.quod coenz di-

vinz,ideft fümmo atque eterno bo-

no, mortalespreponunt? Tria domi-

ï

nus proponit impedimenta falutis,

quz ex genere fuo mala non funt, &

UT

ib l

tàmen ex affectu minüs ordinato falu-

vil

* RAR

am eme-

tem zternam impediunt.

re, boves probare, & uxorem ducere,

g

peccata non funt; fed illa Regno ex-

lorum przponere. incredibilis cecitas

QU

eft: Ectamen multi ubique reperiun-

;x,smm;i

tur Chriftianiquitanto ftudiotempo-

g»^ raliaifta confectantur; honorem five

[

digni

ln

306

De aterna féicitate,

f;ïäï[faïüii

dignitatem fivepotentiam,quz inem-

j t

pione ville notatur; lucra, five utili-

tatem , quz fignificatur in agricultu-

L';ïll Quæ b»

qi d ,8

ra & exercitiobeum; & delectationem

ac voluptatem , qua ex novis nup-

jgdsum

tiis capitur; ut totos dies & noCtes in

t nl

-

iis comparandis, fruendisdue confu-

mant, obliti penitüs premiornm cter-

s Dommis n

norum & maximorum , qus promifit

trigili

Deus diligentibus fe. Neque contenti

a mpwm

jhum

funt plerique mortalium villas eme-

p

TT

re,juga boum probare, & uxores duce-

re ; fed utlongiffimà recedant à falute,

;uimjfmz:!u

villas alienas invadunt,furantur boves

aj d

& concubinas vel meretrices alunt:ne-

UMT

queumquam cogitant, multodue mi-

* (undi

Lb

nüs confiderant, quale difpendium fit,

propter ejufmodi quifquilias, coene

((

Dominijacturam facere.Certé quidem

"rttülrun

fiDeus nobis vermiculis terrze non coe-

tUl

nam infinite fuavitatis in cxlo pro-

N nitos

mitteret,led micas deilla menfa caden-

"t (j ]

tes aut ciborum reliquias pollicere-

& M

'ot

tur, adhuc util: nobis effet temporalia

Ecw l

bonaunivería cótemnere,ut micis illis

M) HCqU

atque reliquiis frui poffemus. Quanta

"NU (

igitur

MLIM,

Liber quintus,

307

M

igitur amentia eft, jucunditates modi- -

Ü lm l

cas & fugaces anteponere ipfi coenz

UT

Dominice , que bonis omnibus &

b

M?L

l

fempiternis affluit, & in qua cum An-

T

1j

ij

Tl

gelis fanctis & cum ipfo Domino An-

gelorum in regnis cxleftibus accum-

bemus ?

Porró Dominus nofter , poftquam

Ilj

isprzmic.«-g

demonftravit,quid impediat ingreffum

At

ad coenam magnarm, addit etiam reme-

dia, quibusillaimpedimenta tolli pof-

w

fint : pergitenim in parabolafua , & ait:

(f

Tunc iratus Paterfamilias dixit. fevvo fuo ;

i

Exi citó in plateas €$ vicot ciumatis 5 pan-

peres , ac debiles , €3 cacos , &$ claudos in-

troduc buc.

Quia divites occupati in

villis & bobus emendis, & in uxori-

bus ducendis, ad coenam magniPatris-

wn)*,ïï

VN

familiasire recufárunt,advocat paupe-

li

res quineque pecunias habent ad vil-

Ü

T

las & boves emendos, nec facilé uxo-

i

res inveniunt, cüm non habeant, un-

u

de illas alant.

Advocat debiles, qui

r4/(.

T

nec ad villam proficiíci, nec boves ex-

ercendo probare, neque uxores duce-

:re,ut,rmxa:g

te poffunt. Advocat cxces , qui nec

m

villam

!]

so8

De aterna felieitate,

&t

j

villam videre , neque beves ditigere,'

H:;&

nec facile üxorem invenire queunt. ;

SCLU!

Advocat claudos, qui ad villam per-:

as

gere, boves exercere , & in nuptiis ^

l æ*am |

tripudiare non nifi difficillimé queunt. ;

irqid)

Ifli igitur tamquam liberi ab impedi- ^

ais

$

mentis omnibus , quibus priores te- '

li

d

neb:ntur, ad coenam magnam admiffi "^

VT

meritó fibi ipfi gratulari poffunt, quód '

od

eos Deus pauperes, debiles, cecos, &^

u

m

claudos efle voluerit.

Muli querun- *

j

tur ia haé vita,quód nati fint pauperes,

vel f«piüs egrotent , aut capti ocuhs,

st

BU

vel pedibus impediti infeliciffimi effe "

n

videantur ; & nefciunt quid boni pre- !

paret illis Deus in feculo futuro , ob

Ti

&T

hancipfam,quam homines vocant mfc-

licitatem: quod fi fcirent , gauderen

m

utique & exultarent

Proinde nemo :

30 W

debet de providentia Dei queri, fed in

ul in

emnibus gratias agere Patri optimo

i mqunn

Deo, cui eft curadenobis , & femper :

Bu lm

in ejus acquiefcere voluntate.

u Thgl

Sed quamquam hzc ita fe habent ,

*" Um ü

hoc tamen loco proprié pauperes in-

tl

telliguntur,qui fünt pauperes fpiritu,

i 44 53U d]a,

1

p

Atl

Liber quintus,

399

Nl

non opibus; & debiles,non viribus,fed

TT

uTl

fiducià in (e ipfis ; & cxci, non oculis,

Jf

T

u

fed auftutia; & claudi non pedibus.fed

mr*'l&l

affectibus. Dicam hoc planiüs, Paupe-

hij

res qui ad caenam Domini admittun-

ii

l

tur , illi funt, qui Apoftelum audientes

[

non volunt divitesfieri; & (i pecunias

habent, non habent ad coacervandas,

Fn)ï,:gmcai-

Ü

vel in vanitatibus coníumendas, fed

lia

adfacicndum,quod Spiritus (an&us di-

Mi

cit per 9s David: Difper/it , dedit paupe-

ribus ; juflitia ejus vaane in [eculum [az uli.

Et debiles intelliguntur illi, qui non

confidunt in virtute fua , nec in viri-

busfuisgloriantur. (Cxci veró funt il-

L]

li, qui veré credunt,quod nen vident,

"

h

prefertim de premiis juftorum, & füp-

d

"

U

pliciis impiorum.

Qui enim certó

fibi perfuadent , pramia juftorum ve-

N

W

ré effe maxima & fempiterna, & poe-

J

nas fimiliter iniquorum acerbiffimas,

p

& nullum. unguam finem habituras;

j |

n

profectó non manent terra affixi ,

nec maeg

j

lr

fo)

ni faciunt ea,quz funt infra

lunam, fed ibi eorum fixa fünt corda,

f

ubi vera fünt gaudia.

Denique be-

!

né

l

if

jto

De «eierua felicitate,

l iyüufmp

H

né ac feliciter claudiilli funt, & ad

TP

j

eoenam Domini meritó afpirare pof-

zimosct

funt, quorum pes dexter multolon-

, &ifm

gior eft (iniftro, ideft, affectus in De-

j t

um, & in bona fempiterna, longé ac

^

longé major e(t pede finiftro , id eft , a-

ïï]';äss.anim

more in carnem fuam, & in bonater-

um

rená ac temporalia.

actif

Sed audiamus fententiam magni Pa-

st

trisfamilias in eos, qui coenam fuam

inconfideraté ac ftultiffimécontempfe-

ettfrgi

pilont

AVM

QuX

runt : Dico vobis , inquit, quàd nemovire-

W

vim illorum,quivocati fuut,guflabunt ca-

gl

r

nam meam., S«it enim Dominus, brevl

idnm p

futurum , ut illi qui vocatifuerant, &

I

"

prefentibus inhzrentes bona futura

tmi

lbt

tamquam inania contempferant , de-

m

pofito corpore & f:nfibus carnis extin-

élis, & terrenis bonisinterra dimiffis;

EC

incredibili defiderio cenam illam efü-

"ia w

riant. Nam ut loquitur Propheta Da-

MT

vid, Convertentur adve[peram , €8 famem

M

1

patientur ut canes ,. €$ carcuibunt eivita-

zz-

W

tem,

Plsn& ad vefperam, finito die

Ms

prafentis vite , convertentur ac refi-

—

ten-

Pïfcent, quando inutilis erit poeni

tia j

74 ,»'f!«&m,

Liber quintur,

d

DT

tia ; & famem patientur ut canes rabi-

di, & circuibunt Civitatem Domini ;

Mio.

Jun

t

fiforté micascoenzillius obtinere va-

d

leant.

Sed firma ftat fententia Domi-

ni: Nemo eorum gufítabit coenam

meam,

ij

Ofi fcires , anima, quidfit , Nongu-

ftabis caenam mei ! O fi capere poffes,

Mtürmg)

quanta erit illa fames miferorum, &

Wt

quàm dulcis efca, quá in zternum pri-

il

Jf

l 'n-';

vabuntür! Et quidtuncdarent, figu-

ftare poffent, quod ardentiffime cupi-

ent? Sed nihil obtinebupbt, etiamfi

mundum univerfüm in poteftate habe-

rent, & torum promptiffimé renuntia-

rent Qs cum ita fint, convertamur

dum tempus habemus, dum dies eft,&

dum fructuofa pocnitentiaeft. "Nunc

n

,

e(uriamus coenam illam dulciffimam ,

nunc famem patiamur, non ut canes

immundi & rabidi, quiincibo capicn-

do nihil cogitant ni(i bonum oris &

n v

venttis : (ed uthomines rationis pzr-

ticipes , efuriamus cibum zternz vi-

tx,& panem Angelorum , vel etiam

manna iliud abfconditum , 4wod semo

Tf

fét,

lr t

312

De aterza feliaitate,

j

fcit , mifí qui accipit , & quo Deusipfe

abzterno & in zternum fruitur: & fic

vivamusin hoc exilio , ut non diliga-

s

musexilium, íed ad patriam füfpire-

4 n

yido n

mus,ad quam cum pervenerimus, non

fitnobis nec«ffe civitatem circumire ;

;M M "

fed per portam /laté patentem ingredi-

,fuki ;ra;m [

amur ;atque ad cazmam Donmini liben-

ine n

d

ter admiili , pane vitz & aque (api-

entiz, id eft, cibo potudue gratiffimo

ewetm:

& fuaviffimo (atiemur.

ij

d Dj

d bt

CAPUI VL

ts Jun

$s n di

De Nuptiis, e Virginiäus prudent»'-

bus e fatuis.

x fimujh

m!m,ü' r

Liíma parabola illaeft, que fimi-

n u

lem£. cit felicitatem San&orumRe-

ia

galibus nuptiis, ad quas invitatz funt

u g

virgines decem, quing; fatuz & quing;

ttin i

prudentes, Ubi primüm breviter ex-

&i

plicandum eft, quis fit fponfus, & quz

:7:' ) i'l 3

fponía : deinde,quàm excellens bonum

ET

fignificetur nomine nuptiarum : po-

w'*"'ïim li

ftremó, quid requiratur, utad bonum

Wi!m'

tam eximium pervenire valeamus.

AC

'!:w bm !

(

m

Liber quintus,

1 &QUO Dïl

313

Àc primüm nemo dubitare poteft,

u fs

A

uin Sponfüs fit Chriftus,

Id fan-

&us Joannes Baptifta difertis verbis

l

li

expreffit , cüm de Chrifto loquens

M

f

ait: Qu babet [pom[am , [pon[us eft , ami-

eus autem. [ponfi qui flat. $ audét eum,

Idem

nj

gaudza gaudet propter vocen [ponfe,

"

ipfe Dominus innuit in parabela de

d

l

Rege; quifecit nuptiasfilio fuo. Idem

" Apoftolus apertiffimeé confirmat , cüm

u

ait Corinthiis , Defpondi vos uni viro vir-

— gmem caflam , exbibere Chriffe,

Idem

|

!

denique fan&tus Joannes in Apocaly-

dini pfi Gignificat, cüm ait : Gaudeamws €$

l

| exultemus , Ó demus gloriam ei, quia ve-

| merunt nuptia AAgni,Có wxor ejus preparavit

|fe-.. Et rurfum: Beats, quí ad cenam nn-

|

ptiarum. Agni vocati funt.

De fponfa

*qué certum eít, quód fit Eccle(ia,

! Apoftolus enim in Epiftola ad Ephe-

fios manifefté dicit ; Szcwr Ecclefra fubje-

! Ka efl Chriflo , sta f9. mulieres. viris

fitis in omnibus, — Viri diligite uxores ve-

"L ffvar . fiut Chriffus dilexit. Ecclefiam ,

j

m

f

:

$ fe ipfum tradidit preea, — Exinfrà: Pro-

t T

?s?KE-

-ij bec relinques: bomo. patrem. &

D

ITen

l

314

De aterna felicitate ,

trem [uam , £5 adbayebit uxori [ua ,

e ynB

eyunt duo ia carme una, ^ GSacrameutum

m

hm

boc magnum efl : ego atttem dico in Chri-

l

n l

fí , €$ in Ecclefia.

st

Sed

uamvis Ecclefia fponfa Chri-

AUs

füi fit, & fideles filii dicantur Eccle-

Le*ïzïuxum [

fie , quia ipfa per lavacrum Baptifmi

.

il us

eos quodammodo parit Chrifto

.

ta-

d n

men quoniam Ecclefia nihil eft aliud,

nifi coetus fidelium,ideó animz fide-

du

fin .

les omnes funt fponf& particulares ;

sdon

1

uomodo Ecclefia fponía eft univer-

í

a

lis.

Non enim fal(ó canit Eccle(ia

voydro.

RT OOOR,

de fanGtis Virginibus: /eai fponfa Chri-

ffi , accipe coronam , quam tibi Dominus

tigi

pmpamwt 14 lernum,

Quamquam

,;.fïcvicqu:hc

m

autem Virgines fan&e fpeciali ra-

tione dicaptur fponfe Chrifti ; quia

|

Mul

carnale conpubium refpuerunt, ut fo«

fl

li Chrifto fpiritualiter nuberent ; ta-

men relique etiam anime Chriftia-

[j

i

U

nz, (poniz fünt Chrifli, cüm ei per

l

fidem deípon(& (int , & per charita-

Mu

tem unitz , & ad coónfüummationem

L

fpiritualis con

jugi an cælgrum Rggno

*

*

fufpirent.

At

: Jam

(

[

Liber quintur,

315

U j

J

jam veró quale bonum fit, huma-

' nam animam cum Cnnfto,etlam quà

"^; Deus eft, connubio jungi, fi quis ca-

| pere aut digné cogitare poffet, fortaf-

!tl fe nihil magis honorificum, nihil utili-

us, nihil dulcnus neque in hoc fzculo,

NT

neque in futuro reperire poffet. Magna

eft gloria, utilitas , fuavitas , fervire

Regi Regum; major, interamicos &

domeflicos ejus connumerari ; maxi-

ma, Filium DEI & Chrifti fratrem

nominari : fed fponfam dici poffe Dei,

conforte.n throni, confortem thalami,

confortem coronz, confortem titulo-

D.

rum omnium, plufquam maximum bo-

"MI

num, fi fic loquilicet, mihieffe vide-

tur.

Hoc enim eft, quod apud Ifaiam

[

w

Dominus dicit de fpiritualibus eunu-

chis: 9Da£o eis in domo mea nomen ime-

hus à feliis &9 filzabus.

Id eft, nomen

conjuyis dabo eis.

Quis capiat, quàm

excelfum ,. & quàm honorificum, &

quantz obleclaiionis fit, non folüm

Ü

d

Deum videre, & cum Deo colloqui &

" convivere ; fed unum [piritum cum

/ Deo fieri, &in Deum, id eft; infurhnum

[

O:2

bo-

int

De aterna felicitate,

"

(

$16

j d

bonum transformari ? Apoftoli verba

;.

l

ylt

ï

lj

fünt: Qæt adberet meretrict , umum cor-

;.

d

f

ï

A

l

:

Yi

* erunt enim duo im carmé

"

pus effeuur

þzaldium (

un4,

Ourautem adbaeret Domino, unus

Á

(nrit

"

fpirittts cff. . Ex rurfüm : /os vero omnes

AU

"

mj

revelata facie glariam Domin: fpecnlantes, '

stif [

$n eandem imaginem transformamur á cla- '

)

vitate in clavitatem, taumquam 4 Domini

s m

p n

$piritu,

Quis erit fenfus voluptatis ,

"

TT

à claritate vultüs ^

quando uniti Deo,

a m a

ejus irraditati transformabimur in cla-

1

l

:,iïqJZMmUS

ritatem Dei, ut quàm (imillimi efficia-

mur Deo? Similes,inquit Sanctus Joan-

d

nes , eierimus , quia videbimus eum, frcuti t V

eff. Non erimus fimiles tantüm, ut/ i

J QX

imagines ad ejus fimilitudinem creati ;!

f

datum

fed (imiles in gloriá, in beátitudine "

1

in felicitace,

Apoftolus Paulus inititis

QtHicin

illa mnagna extafi, quam paffus eft, i

cüm raptus in Paradifum audivitiriü

arcana verba , quz non licet homi-ati

niloqui , nondum erat beatus; &ta- üirfr

men ita abforptus erat in Deum , ut'anjij,

non adverteret , an effet in corpore yuij,

an extra corpus.

Quanta igitur eritijn

illa feliciffüma unio animw cum Deo,

(j

'4,,(()1(1:123'

Liber quintus.

317

ij ll

& quàm erit abforpta & immerfà in

Mj

mari totius füavitatis anima illa, qua

A T [

unus fpiritus eritcum Deo ? Tale uti-

t

que hoc gaudium erit , ut $, Bernardo

teíte, illi comparata omnis alia jucundi-

r

14s maror [it, omnis [uavitas doler , omne

hM

M

[/

i

duice amarum , omne decorum fxdum, om-

d

i

ne. pofirem, quodcumque aliud. deletiare

polfit , moleffum effe meritó judicetur,

ii

Sed quando ifte complexus Sponfi

pulcherrimi cum anima beata inef-

fabilis eft, queramus nos potiüs, &

ä

ex parabola propofita intelligamus ,

quid requiratur, ut ad nuptias illas

omni ex parte feliciffimas admitta-

mur. ld totum ex qualitatibus vir-

inum prudentium cognofcemus ,

cüm illzíolz, fatuisexclufis , ad nu-

piías Sponfi czelcftis intraverint. Quin-

que funt conditiones five qualitates,

T.

T

qux requiruntur: prima, ut anima fit

virgo , deinde utfit prudens, tum

u

)

ut habeat lumen in lampade . przte-

reà oleumin vafe , denique ut vigi-

[ 0

"

lando fponfi adventum diligenter ob-

fervet,

b

n

O 3

Quod

I

i

De aterna felicitate,

"

?f

uod attinet ad. primum , fpon(a

li

(i

Chrifli debent omnes effe virgines ,

dd

non neceffarió virginitate carnis , fed

Q

H

virginitate fidei & morum , ut San&us

(

Auguftinusrecté exponit in Sermoni-

m ut

bus de verbis Domini, juxtaillud Apo-

ftt

ftoli : Defpeudi vos uni viro virgsnem ca-

"

if

flam exhibere Chriflo, ubi per virgisen

'IJG,fim

caftamintellizit totam Ecclefiam Co-

a

rinthiorum , in qua fàtis conftat non

dr i

omnes fuiffe virgines carne, cüm ipfe

MM

idem in Epiftola priore admonueritfi-

o

deles conjugatos officiifui. lli igitur

& ille fünt virgines in hac parabola,

NOPT

qui & quz noncorrumpuntur circa fi-

eni lu

dem & mores, & recedentes ob omni

fatefow

malo , noninquinant animas fuas,

qanho

Sed quia non fátis eft ad perfectam

st

juftitiam, declirareà malo, fed epor-

ET

tet etiam facere bonum , juxta Pro-

gugm

ium, Declina à malo , €$ fae

a,

phetamRe

bonumiide

;

additur fecunda conditio ;

stl

nf

ut virgofitpruden: , non fatua , nec

l)

Vil

putet fibi fufficere , finulli noceat ,

Mb

ncn occidat , nonfüretur, non falíüm

r

2

.

fed inielligat

tcftimonium d--icac

V d

OpOr-

(

5'liftfidwfl W

Liber quintus.

319

hg

j

oportere confiderare finem ultimum

uT

'

M

, [

! & ordinare media ad finem.

M

, Et quia finis eft &terna vita, & me-,

mmmm'

| dia funt merita operum bonorum ;

ideo additur conditio tercia,ut habeat

——

r

vll

! Jumen in lampade , five lampadem lu-

m

eentem, qua funt operabona, ut idem

/

u

Sanétus Auguftinus docet loco nota-

to: Quod ipfum Dominus anteà do-

cuit,cüm ait: $ic Iuceat lux vefftra coram

bominibus , t uideant opera veflra boua,

€8 glovificentPatrem veftrum,quiin celis eff,

. Sed quaniam opera bona à charita-

te, tamquam à radice prodeunt , ne-

que confervari poffunt , nifi ab eà-

1

dem charitate foveantur & nutrian-

tur, quomodo lumen lampadis ne-

ceffarió extinguitur, fi defit alimen-

tunrolei ; ideó requiritur quarta con-

ditio , ut virgo prudens habeat fem-

M

per oleum in vafe,. Significari autem

w

charitatem per oleum , docet eodem

loco San&us Auguftinus ex eo, quoód

oleum. fupereminet omnibus humo-

ribus ; & charitas fupereminet om-

olo -

L '

nibus virtutibus , dicente Apoft

Em

4

320

De aterna felicitate,

lr

Eminentierem , vel , ut.noslegimus,

4 !

excellentiorem viam vobis demonflro Et

gj

paulo poft: /wsc autem manent. fides,

!

«gnesdic:

UP

"r

fpes,charitas s tria bacs Major antem bo-

jv

rum eft charitas, Ytaque fi quis in corde

1 p

(

fuo aliquid vel anteponat,veladzquet

ii ok

charitati, illa continuó abfcedit, & vel

h

ii

primum debet locum habere, & do-

«l u

minari ac regnarein corde nof(tro,vel

]l

abire; quia oleum eft humor videli-

iij f

cet fübtiliffimus, aéreus & igrieus, qui

:pu a

&

fuper omnes aícendit: Et tanta vis eft

extfità

olei charitatis in afcendendo fürfum;

Ij

ut fi ponatur anima publicani vel me-

retricis , illam continuó fürfum tra-

r ol

n

hat , & de peccatricefanctam , de car-

Q

nali fpirituzlem efficiat. Quin etiam

audeo dicere, fi hocoleum in animas

ts Q

bjv

damnatorum hominum , five in ipfos

st du

damones ftillare poffet , videremus

*üitatiris

continuó damnatos omnes,five homi-

nes five demones furfüm afcendere,

Ld Á

URT

Et fi é contrario defereret hoc oleum

us Rclig

|

animas fanctorum Angelorum, Apo-

ftolorum, Martyrum , Virginum,con-

3-*51:-1 Mi [j

"g

tinuó graves eflicerentur , & ad ima

deícen-

Atl

l

f'!ifl'.'ll:]

Liber quimtut,

521

tj

MU QM;

defcenderent.

En igitur quanta fit

excellentia hujus olei, & quàm jufté

n mm':;

" M'i'»' [

ftultz virgines dicantur,quz hocoleo

caruerunt, Sed eít etiam alia ratio,

?ïïfïquisæ;::f

cur charitas per oleum fignificetur j

IT

M

J

quia videlicet oleum omnia dura &

n

afpera lenít & emollit, ut ex duris &

[]k

[rd7

afperis mollia füaviáque reddantur.

Hoc oleum facit jugum fuave, de quo

c!?hmnif:

WUM

lM

Dominus dixit; Zugam meum [nave eft :

quoniam gratid charitatis inunctum

lj

M H)

dl

quafi computrefit à facie olei, ut lo-

quitur Ifaias. Quid enim fuave fecit in

A

Apoftolis jugum obedientia eundi i

mundum univeríum , & prazdicandi

v

Evangelium ^rmni creaturz ,

nifi

oleum charitatis? Quid fuave fecit in

Martyribus jagum patientiz in tole-

m

randis fuppliciis plurimis, & anteil-

]ud tempus inauditis, nifi oleum cha-

ritatis ? Quid fuave fecit jugum pau-

p

pertatis, & continentig, & obedien-

tix tot millibus Keligioforum & San-

&imonialium , nifi oleum charitatis ?

u

Nihil enim dulciusamanti,quàm amo.

uh&"

j

remfuum amato demonftrare;proilló

M

0;

magna

Ti

De ateraá felicitate,

322

magna & difficilia operando veltole-

") f

A;Efl,'l Il |

rando : Quomodo etiam Chriftus

t

fï[

amorem fuum erga genus humanum

ml jïM

nullà re magis oftendit, quàm patien-

umf

do pro nobis.

at a

Differui pauló fu(ibs de oleo, quia

non facilé poterat intelligi, unde cha-

;,:;5';,';1. li

n Dumit

xitatem fignificaret.

Reítat quinta

db

conditio , quz potiffima eft , & à Do-

PU

mino in hác parabolá przcipué inten-

mundeà

ta, videlicet, vigilantia:Sic enim con-

ag U

cluditur parabola : Pigilate itaque, quia

i

dl

sne[citis dzem , neque boram, Quam fen-

) MW

[!

n

tentíam , ut ea cordibus fidelium pe-

a f

nitus in&gatur , paffim Dominusrepe-

tit : Zzgilate , inquit rurfum apud Mat-

s g

du

thzum , quia ne[citis, qua hora Dominns

vefler venturas fit, Et apud Marcum :

a d

Figilate ergo , ne[citis enima quando domi-

vt

ts RtmY

us dommss veniat , feró, am mediá notle,

an galli cantm, an manés ne cim veserit

NV AT

repenté , inveniat vos dormientes,

Quod

ibr

antem vobu dico, omnibus dico: Figua-

Vi n

4e, Et apud Lucam : Zeati ferui il quos

-':'mm'tmm

eAm venerit Domuns , itnuenerit vigilan-

Atl

EL Ec alibi; Pgiate itaque omna tem-

af

P ore

Ü

| feh'zirm,

Libev quintut.

323

üFtlgndunl;ä

pere orantei, Ex per. Apoftolum Pe-

! C')m (

srum : E/fote prudentes, C$ vigtlate inore-

!*g ll

l

tiopibus... Et per Apoftolum Paulum;

Aj

URU

JNon dormiamus ficut £5 ceters , fed vigi-

lemius , € fobris fanus... Exper Apofto-

)

lum joannem : Ecce venio ficut fur. Bea-

tu5 qui vigilat, Hxc omnia fignificant,

"d

adventum Domini ad judicium , five

110?;

]i

vniveríale, in con(ummatione fzculi ,

NITTM

Mul

five pariiculare,in untuícuiufque obi-

"

tu,incertum effe, & proptereà Deum a

nobis requirere, ut femper vigilemus,

55'1,1:/1:4;:,',?;;

A

f n

animo fufpenfi ad expectationem ad-

ventus ejus , ut nos paratos inveniat,

& non cum fatuis virginibus nos à

nuptiis fuis cogatur excludere. Ita-

que nihil eft aliud dormire, quàm ob-

J

liviti mortem & judicium , vel fic

vivere , ac fi dere tam magná, unde

pendet falus aterna, numquam cogi-

taremus, aut curaremus.

Non enim

prohibetur fidelibus fomnus corpo-

ralis; alioqui non diceretur in para-

bola, Dormitaverunt omnes , €$ dormie-

rant ; Sed prohibetur oblivio, incogi-

tantia, inconfideratio,

if :z*; r

6

- Debet

24

i

De aterna felicitate,

Debet igitur omnis fid-lis, cui eue i

r& eft falus animz fuz , fingulis die-

)

f ä,ütiim N

bus, & mané & vefpere, clauío oflio

cordis fui ad negotia cxtera, attenté

u Dot

sy lt

€ogitare , fibique certó perfuadere,

diem illam vel noctem illam facilé pof-

m m

z hm

fe fibi effe poftremam : Ac perhocferió

providere , ne fic imparatus invenia-

«t

tur, ut animz fux & omnium fimul

| Quascmr

bonorum detrimentum patiatur.Hor-

yytat,

renat omnino mortales omnes mor-

dl

tem cogitare, & libenter avertunt

,,,,,

at

animum ad alia cogitanda, fed hor-

:Sf.ï

ii

!

ret etiam egrotus pharmacum ama-

ijtcum

rum , & tamen propter amorem vitz

t

Jibenter illud fumit: Ethorrentoculi

Á

plagam horrendam in corpore fuo vi-

3b

dere, fed tamen attenté refpiciunt, ut

iqusa

medicinam illi faciant. Sic igitur ne-

OY

QU

l

!

l

D

ceffe eft, ut homo prudens [turis fa-

&

ciat jacturam animz , quàm mortis

N

!

.f:

l

vt

horrorem: Et ideó fzpé acfxpiüscogi-

"t

ïd

tet , nullam effelatatem , nullámque

t tj

effehoram,in quà morinon poffit.Hxe

A It

enim cogitatio quando profundé ad

ul

cordis intima defcendit , facilé totum

ts

homif

h,

Liber. quintus,

).is ML* l

324

hominem immutare folet, &de car-

mæl äne

'uïf

nali fpiritualem, de peccatore fanctum

WFW!) [E'Jf,

TM

facere,ut jam non formidet, fed diligat

L

adventum Domini.

Non (ine caufá

(miö

m

Dominus nofter tam fzpé hortatur ut

vigilemus

?

L

nec fruftrà Ecclefiafticus

monet, Zv omnibus operibus tuis memas-

rare novi/[rma tta, €$ in aternum non pece

cabis. Quisenim cogitans fe ad judi-

cem properare , & brevi ad tribunal

ejus effe fiftendum, & in ipfum Judi-

cem ptccare audeat ? Et tamen nos

omnes per fingula momenta propera-

mus ad judicium : Et tanta eft bumana

czcitas, ut inipfo itineread judicium,

judicéipfuminjuriá afficiamus, & iram

ipfius adversis nos iuftiffimé provo-

cemus, Et quis jam damnatus ad mor-

tem, dum ad ipfam ducitur , rideret &

jocaretur , & de fcortatione, veladul-

terio, vel dignitate adipifcendá , vel

pecuniis per mercaturam augendis lo-

queretur , nifi j lané defiperet? Et nos

tamen ad moertem veré damnati fü-

mus , neque ullus ex Adami filiis fen-

l Iu

tentiam mortis evadit: Et noflra mor«

talis

n

426

De eterna felicitate,

talis vita nihil eft aliud nifi curfus ad

H

mortem : Et tsmen in hoc itinere,

(u

quod longiim effe non poteft, quid fa-

l]

ciunt plerique hominum etiam Chri-

ftianorum? Quid cogitant , quid lo-

Jj o

quuntur, quid tractant, nifi de lucris,

ln

de honoribus, de voluptatibus, ne di-

a

cam de íceleribus & flagitiis, quafivia

m

sal Co

ad mortem numquam finienda effet?

Et quid eft hoc aliud nifi dormire ad

av mn

feria, & vigilore ad ludicra ? Vel dor-

qhus 3

mire, & dormiendo fomniarc.

ULL Wï

Jure igitur Dominus clamat : Zzgia-

sntm r

te, Vigilate,Et beati, qui ad banc vocem

, byiltm

excitantur & recogitant ubi fint, &

um

quó eant , & interim dant operam, ut

ts doet i

Jampas eorum luceat, & oleum in va-

*iston dj

fe redundet ; ut;, cüàm clamor ille au-

tutna

dietur ; Ecce (ponjus venityexite obviam eí,

W.Md:ji

continuo lzti currant obviam fponfo,

?ymuut

& ingrediantur cum eo ad nuptias.

V2 autem illis, qui tam magnz rei

1[;

» ii

[]

Ms Y

obliti, atque ad voces »cripturzrum

furdi, & lampadibus extinétis, dor-

Q

IN

mientes inventi , à nuptiis dulcifimis

Mlte

exclufi fruftrà clamabunt & Dozise,

Demine, aperi nobis,

CA-

itlen

"difiw:,

Liber. quintus,

327

lil

Y

l

l

i

J

!j p

A

i

C APUT-VIL

TM

De Bravio,

ii

E

Xplicatis nominibus parabolicis,

que habentur in Evangelio , re-

ftat folüm,ut explicemus nomina,quz

habentur apud Apeftolum in Epitto-

lÀ priere ad' Ccrinthios , quz funt

Braviam €$ Corona, De bravio fic lo-,

quitur beatus Paulus: Qwi £s ffadie

M

eurrunt , omnes quudem currust. fed unus

accipit bravium, Sic currite ut comprehen-

datis, Etquidem fignificari per bra-

vium czleftem beatitudinem , idem.

Apoftolus docet in Epiftolà ad Phi-

lippenfes, càm ait: Qw« rerrà funr obli-

vifcens, 4d ea veró, qua [unt priora exten-

dens me ip[um, ad deflinatum per[equor , ad.

bravium fiperna vocationis Dei, in Chrifle

Jefs. Itaque bravium eftin cxlo, at«

que ad illud nos vocat Deus per ]e-

i

fum Chriftum. Quamvis autem bra-

vium , quod Principes mundi propo-

nunt, non fit res adeo magna, tamery

J

uet

bravium czlefte non poteít non effe

emni

n

328

De eterna felicitate,

j n

omni exparte fplendidiífimum , five

n

confideres Deum,qui bravium propo-

dfido s d

nit, qui eft Princeps infinit« poten-

a

tix & magrificentiz, de quo canit

ERE

Propheta; Elevara cff magnmificentia tna.

g

fiper calos : Sive cogites atbletas, qui-

iolola

bus proponitur , qui funt filii ipfius;

TITUA qM

& fratres Chrifti ; quos certé Kex Pa-

fadium

ter ipforum non invitaret ad curren-

wnptul

dum, fi bravium non effet restanta, ut

AX w

etiam à filiis Dei digné appeti poffet.

"t

A Let (

lliud ad nos magis pertinet, ut vi-

deamus, quid fit currere ad bravium,

il HF/

T

&, qu arte poterimus ita currere, ut

comprehendamus. Cerrere ed bravinm,

110 CURT

Aort

nihil eft aliud , nifi Domini Dei no-

flri integré mandata fervare.

Sta-

kmfen

sinm enim legem Domíni effe, David

ttns o

teflatur, cüm ait : Bearz immaculáti i

T.

via, qui ambnulant in lege Dominz, Et :

Q

T tll

Fiam mandatortm tuorum cucurri , cum

dilatáfli cor meum. Ergo, qui per viam

ADlN

mandatorum currunt, illi in ftadio

Af qugm |

ad bravium currunt

Porró ars ita

« Fmagls [

currendi, ut perveniamus & bravium

Vf Qul

apprehendamus, triadocumenta com-

wl quim p

plecti-

'fmm,'

Liber quintus,

329

D

plectitur, Primum illud eft, ut à fta-

dio non recedamus: Qui enim rece-

Ti

dunt à ftadio , quantumvis celeriter

*

currant, bravium numquam attin-

gent, quia non ad bravium fed in in-

certum currunt. Quod fe diligenter

Y

evitaffe Apoftolus teítatur, cüm ait :

Ege fic curro non quaft in incertum, Quid

eit extra ftadium currere? Per. viam

mandatorum non currere, fed declina-

re ad dexteram vel finifttam. Exem-

pli gratia , Lex dicit ; Diiges proxi-

mum tuum [icut teipfum. Qui diligit pro-

ximum ficut fe ipfum, in ftadio currit,

i

ad bravium currit, Qui diligit proxi-

mum tanto ardore,; ut propter proxi-

[

mum Deum offendere non vereatur;

U N

& ex homine idolum fibi conftituit;

declinat ad dexteram , & extra fta-

m-:w,g:x»'i!

dium currit , & nonad bravium , fed

in incertum currit; Et quó celeriüs

miun, ,

currit multiplicando beneficia in per-

fonam illam quam fibi in idolum ere-

hn

xit, tantó magis errat, & longiüs à

p

bravio difcedit. Qui veró minus diligit

proximum quàm pareft; & cüm eum

Ab

videt

/

330

De atevaa felicitate,

videt neceffitatem pati, vifzera fua ab

4num

)

eo claudit , ut loquitur S;n&tus Joan-

nes, is declinat ad finiftram, & neque

t

in ftadio currit,neque ad br»vium cur-

z

j

rit, etiamfi alioqui multa bona opera

facere videatur; oportet ivitur dili-

arpat

gere proximum, ut fe ipfurn, non ma-

gaedet

«t

gis nec minüs quàm fe ipfum: Id eft,

debet erga proximum ita fe gerere , ut

ial

proximis faciat,quod fibi vult à proxi-

,Ffi(i u,'m

mis fieri. Sic enim explicat hoc man-

datum , qui mandatum dedit Magi-

1737

fter nofter Deus. Et quod dixi de. di-

gt t

Jeclione proximi, quod eft mandatum

t uh

affirmans , pofiumus etiam dicere de

Ja

Qxl /w

mandatisnegantibus. Quienim fura-

vl

turres alienas, declinat ad. dexteram

"t

mandati: ZVez fwrabezs ; & à fladio

totmlter

recedit : Qui veró non furatur aliena,

i i

"

LJ(I

fed ; rofundit & prodigit fua , is de-

f

clinat ad finiftram , & pariter exit.à

1te

fiadio. - Juftus enim qui folus in fta:

a

j

Jb

dio manet, non minüs à ftadio dif-

"

j

cedit, fi furetur aliena, quàm fi prodi-

M LR

gat fua; quia virtus liberalitatis, quge

"lf

D

Ti

ad juftitiam pertinet, duo habet,ex-

" MUPI

Erema

felitirtrf, |

Lifer quintur,

331

H i

trema vitia oppofita, avaritiam, & ef-

mzmS-,ng;

fufionem. Summa eft, Qui vultc infta-

It

Vr

dio permanere, debet peccato le:hali

omninó carere,

Itihihs

Alterum documentum eft;ut currat

velociter & períeveranter, quibravi-

um apprehendere deíiderat.

Ille ve-

lociter, currit , qui ardenti voluntate

mandata cuftodit, juxta illud Pfalmiz

"h

Beatus vir qui tiaet Dominum ; in mandaes

tis ejus volet nimis.Et illud Apoftoli: 5pz-

ritaferventes,Domino [érvientes, llepere

feveranter currit , quinumquam fati-

gatur, neque ceffat currere; (ciens fcri-

ptum effe : Qu perfeveraverit n(que in

finem ,. bic falvus. erit.

Et quidem ifta

duo , velociter currere, & non fatigas

rinecintermittere curfüum, videntur

feré contraría aut certé difficilia valdé.

Qui enim velociter currit, citófatiga-

Cfur,& ceífat currere: & quifatigarinon

vultjlenté feftinat, & moderato greffu

perfeveratin curfu, Verafunt hzc, &

ideó pauci perveniunt ad bravium;

Omnino enim nec«ffe eft, qui bravium

er

ii

?pprehendere c.:upic ; üt & velocit

&

li

;

332

De eterna felicitate,

fv

r

n [

& períeveranter currat , quia tempus

brcve eft, iterlongum.

Sed (i velint

T

homines Chriftiani imitari currentes

ul v

711

gt [

ad bravium corruptibile & modicum;

facilépoterunt & velociter, fineinrer-

i

'

mitlione currere ad bravium incorru-

n

Mha

[

i

ptibile& maximum. Quid illi faciunt,

2

107

qui currunt ad bravium corruptibile &

gt

hi

modicum ? deponunt onera , exuunt

veftes , expeditijliberi currunt.

Hoc

s i

at

igitur Chriftiani faciant , deporant

onera curarum hujus mundi, exuant

fa.

veftes carnalium cupiditatum , aut

i.

certé deponant. & exuant inordina-

mj n

tum affe&tum ad bona terrena 5 &

terlonont

cüm hzc fecerint , non de füis viri-

a x

bus glorientur, fed in Domino fpe-

h fl

rent: & tunc querantur , fi celeriter

d m

currendo fatigantur in curfü. Do&ri-

i u

nahzc lfaiz & Pauli eft , non mea.

16 hu

lfiias cap. 40. fic ait : Qwi fperant in

hr dl

Domino , current. , €4 non laborabuns,

:M*ïiibmfvl/j

Apoftolus verb, Hec, inquit , Zice ,

fratres : Tempus breve efl , reliquum eft,

" hl

MULT.

ut C2,qui babent uxores , tamquam nen

A004 g

babentes fint : €9 qui jiemf, tAmquam non

V

fentes :

wi(i'if(,

Liber quintus,

333

mf, qml fff

fientes: €9. qui. gaudent , tamquam non

"

l "

andentes , €$ qui emunt , tamquam non

poffideustes ; 69 qui utuntur boc - munde ,

ulbus- verbis

tamquAm . non Hutaniur.

non prohibet Apoftolus, ne Chriítia-

h

niconjuges habeant , & non lugeantin

adverfis , & non gaudeant in profperis,

um;&m;n:»;

& non emantres neceífarias, & non

L li

utantur bonis hujus mundi: fedad-

monet , utin his omnibus eum mo-

hi

dum adhibeant, & tam modicoaffectu

Pl

u

illis adhzreant, ac fiad illos ea non

WW

pertinerent,

r

Exemplo nobis fit San&a Melania

matrona Romana nobiliffima, de qua

fic loquitur Sanctus Hieronymus in

.

.

Santia. Mela-

Epitaphio Blofillz

nia noffri temperis inter. Chriflianos veva

;

nobilitas, calente adbuc mariti corpu[cule,

L

€3 necdum. bumato , duos fimul perdidit

filíos. Rem fum diBturus incredibilem , fed,

(

reffe Chriffo ,nen falam, Quis illam non

J

"]

putaret more. lymphatico y fparfis crinibus,

u J

veflecon[ciffà , lacerum petlus invadere ?

[

1 ;'FJ'

lachryma gutta. non flnxit , fletit immobi-

ji, if

n

As , C$ ad pedes advolmta Chrifl, quafi :p-

n

,

334

De aterna fc:lmimt(,

fWm teneret , arrift

Expeditis, iu-

agj

jci 2

quit , tibi feyuitura fum, Domine , qnia

zauto -2 oneve liberAlit,

li I(f?ond'lf

Hec ille; qui

hoc exemplo, tamquam egregio com-

qus d

qiptm,

mentszrio declaravit , quid fit , qui ha-

bent uxores, & filios, & cxtera mundi

sf

bona, tamquam non habentes (int, ut

d f

vb !

liberi & expediti currant ad bravium.

Sed majus adhuc exemplum habemus

VEU

in Job, -qui uná die perdidit filios &

(dnlb i

z MY

filias omnes, totamdue fub(tantiam fu-

am, &plenus ulceribusin fterquilinio

Lt f

jacuit, qui ; avló anté fcliciffimus erat

vin, lt

inter omnes Orientales ; & tamen ac

i

IP

o C

fi ifta ad eum nonpertinerent, emifit

4 n

vocem illam fapientiá pleniffimam:/Vz-

j

das egreffus [fum de ntero matris mea, €

TT

nudus revertar illuc ; Dominus dedit, Do-

MTM

minus abflulit: ficut Domino placuit , 1tà

EUY

feclum efl x fit nomen Domini beneditium.

m

Denique $an&us Petrus cüm cete-

ts f

ris Apoftolis , qui Chriftum ad bra-

"n

1

f(v

vium currentem primi fecuti funt ,

kftc nit

ut nos docerent , quid requiratur ad

eurren-

1 '»mev) q

celeriter & períeveranter

IK f

düm , ajunt ; Ecee nos reliquimus omnia,

b Wadw

f'z Al

Liber quintu

335

E, Wdl»'l

& feenti fumus te ; quid ergo evit nobis ?

UMT

j

& Dominus approbans confilium eo-

z

rum ; refpondit, bravium illis aperté

! promittens: 4fosen dico vobis, quod vos

qui [ecuti efHis me, in regeneratione, czma

féderit Filius bominis mjrdt ma;c/latz:þu

fedebitis €&vos . fuper [edes duodecim, jadi-

(f

l

cantes duodecim tribus l[raél

Reftat tertium documentum. , ut

fl

€um Chrifto jungatur, qui bravium

exoptat.

Nam ut Apoítolus dicit :

u

[

fed. unus acci-

c RE

Omues quidem currant

pit éravium

lllé autem unus fine ul«

la dubitatione Chriftes, qui exz/ta«

Et de

Vit ut gigas ad currendam viam,

| quo dicitur' apud Sanctum ïoan-

I

| nem : Aemo afcendit ia calum ,. mufi

qm

deftendit de celo

Elius bominis , qui eft

|

I

$2 celo.

Sed Chriftus non aícendit

folus , fed cum illis omnibus, qui

eum ipío ànum fünt, id eft, quifunt,

membra viva & vera ejus corporis ,

cujus ipfe eft ciput;

itaque fruftrà

laborant omnes, qui currunt, etiamfi

erogent omnes faculiates íuas pau-

j perzbus ; &uadant corpus füum ita;

ut

lii

336

De «terna felicitate,

ut ardeat , nifi Chrifto jungantur per

ul

Ü

[

Vont

fidem & charitatem, & unum curil-

lo fiant, ut ipfe loquitur , cüm ait :

ii ,iA[ üve

m

'

[

Sicut t Pater in me , €$ ego in te, u 3

spfs in nobis unum [rat.

un, E

Sed eft etiam alius. modus conjun-

u:lf*(j j i

Gionis cum Chrito , qui mirum in

TU

modum juvat ad currendum velocitet

4 f

Is mo-

íit a.

& perfeveranter ad bravium.

dus eít unionis oculi interioris cum

At &R

stf

ipfo Chrifto , quatenus ipfe eftbravi-

um, Chriftus enim, üt homo, cucurrit

, u

ad bravium ; & üt Deus, ipfe eít bra-

t dl

vium, lpfeenim eff veru: Deus ,€$ vi-

x D

ta eter24 , telte S. Joaune; quod ipfe

At

af

quoque fignificavit, cüm ait: Ege um

ViA , C veritas , CÀ vita,

Ipíe enim t

bbl

veritas nos ducit , üt via per fe ad-

M

ducit

,

üt

vita ad fe perducit.

"s

Nihil igitur utilius ad bravium. ob-

u

tinendum eft , quàm ab ipfo bravio

UT

ocules numquam defledtere, & cum

Propheta dicere: Ocwli mei femper 44

EL

Dominum.

Qui enim unitum habet

Vr jf

oculum cordis

cum bravio , non

videt gec .audit, quid circumftantes

17

dicanc

l

h

lmmg

!

T

Wi

Liber quintur,

337

ï)&una

';.

j dicant aut faciant , five rideant five

irrideant: Non curat aliorum judicia,

W

W (

five laudentfive vituperent; Et cum

TET

Propheta dicit: Fa&Hws fwm fcut bome

sen 4udiens, Ex cum Apoftolo : A£ibi

TM

pro minimo eft , ut à vobis judicer , aut ab

UM

himano die, Et prztereà quó magis

propinquat, eó meliàs magnitudinem

n

cognoícit bravii : Qus maguitude

vires addit, & facitut homo, quam*

vis fatigatus & laffus, curfum non ine

4

termittat.

Quicumque ergo ad ca-

lefte bravium afpirat, à ftadio man-

viu f

datotum Domini non recedat : Cur-

rat ardenter & perfeveranter, & Chri-

fto per veram fidem & charitatem uni-

tus , ab ipfo bravio, cordis oculum

numquam avertat,

A

CAPUT VIIL

De corona.

]A

p m

Oftremum nomen felicitatis eeter-

P

nz Corona juítitiz eft; de qua co-

d

zona fic loquitur Apoftolus in eodem

TUb

loco , ubi de bravio locutus eft:

| c"cunlf"

y

P

^

Qmnté

n

855

De aterna felicitate,

diin d

Omnis qui in agone. contendit , ab omti-

bus [e abflinet , €3 illi quidem t corrap-

,f

v

fibilem coronam accipiant , nos autem in-

torruptam, Neque dubium effe po-

«

eminí

teft, an hocloco per agonem intelli-

um

gatur curíus in ftádio , ut fit eadem

hixc fimilitudo cum fuperiore, an po-

à,qu a

tiüs pugna & certamen , ut fit hzc

am hono

st d

fimilitudo à priore divería,

Siqui-

dem inteliigi per agonem , certamen

dnt g!mu

& pugnam, & effe hanc fimilitudi-

vintlig

nem diverfam à priore , demonftrant

l

Y Padüs

illà verba pauló inferiüs pofita: Ere

l

m fic

M

j

égitur fic eurra non quafi incertu

pugue non quafi aérem verberans, Et il-

:j:mD:usi

,

)

|

Xdn Of

]a in pofteriore ad Timotheum: Be-

mum certamen certavi , curfum con[um

ii

mavi , fidem fervavis In reliquo vepofita

Nnnd Y

eff mibi cerona jufiitis, Nam in utro-

lr

ue loco beatus Paulus diftinguit cur-

tirk n

fum à pugna , & in una fimilitudine

z. fjl

WW

utitur nomine bravii;in altera nomine

WH

b

u

coronz ; qu£ fant nomina fatis aper-

Vtihnmi

té diftincta.

IT

Porró coronx nomine fignificatut

d

J

du

eterüafelicitas , quz apud Apofto-

At

uim

d

]

:

[

J

i

ht

Liber quintut,

LT

339

lum Paulum ad Timotheum dicitur

[

Mi

r

"! Corona juflitis, quia redditur tamquam

.. merces operibus juflis,

Apud San-

!dii

A

&um Jacobum dicitur Coreza vite,quia

M

[

w

vti J?'

continet vitam fempiternam, Apud

"fncum Petrum Coroza gloria immare

(

!l eefcibilis , quia compleCtitur decus &

?

fpl:ndorem honoris zterni,

Deni-

i

l

-

;

que apud Ifaiam dicitur Deus ipfe fu-

l

(

j

ä

[

l

)/ turus Corena glorie refiduo populi fui. Ex

W'ML&

quo loco intelligimus , coronam, de

qua beatus Paulus loquitur , & quz

datur victoribus in certamine, rem

"4.effe honorificentiffimam & altiffi-

"7li

^

|mam, cüm Deus ipfe veliteffe corona

circumdans, ornans & glorificans ca«

(* pita refidui populi fui, id eft, pauco-

i

!| rum illorum de populo fuo , qui for-

tes in bello victoriam reportaverint,

Nam, ut fzpe diximus ex teftimoniis

Scripturarum , Afelrs funt vecati , pau-

& vero elefli : Et tantó erit illuflrior

corona Sanctorum in die judicii,quan.

tó paucioribus illa continget.

gtl

äl

Videamus nunc in quo agone cer-

:

u

E.

tandum nobis fit, & quid nos facere

2

opor-

i

349

De aterna felicitate,

ao

ictoriam obtineamus.

oporteat , ut V

Et fané atrociffima pugna eft, & pe-

.Q;

j

, [0[?»01'

riculofiffima coilu&tatio quam inituri

gt

fumus ; prefertim fi comparetur ad

gt

certamen , in quo contendunt in ter-

u

ris homines in agone , pro corrupti-

TT

bilicorona, Loquitur enim hoc lo-

T

co Apoítolus de ludicro certamine ;

20 d |

uo in theatro pugnabant fpectante

a

populo;

vel collu&atione, vel cefti-

bus.

Itt

iigitur agonifta pugnabant

T

stl

cum hominibus fibi fimilibus, & ar-

OOU

mis paribus,

& pro corona viliflima,

& (üb periculo i

rrifionis vel ignomie

T

At Chriftiani homi-

3 u

niz popularis.

r

nes pugnare

debent cum hoftibus,

"

04

Mitum.

quos non vident, &àq

uibus ípfi vi-

dentur : Ex qui plurimi , & fordiffimi,

dontum

& aftutiffimi , funt; & armis impari-

!t

bus coram Deo & Angelis ejus, & pro

^s tond

corona vitz zternz, & íub periculo

At

ütmit

mortis perpetux ; denique pralio non

ludicro, fed veriffimo & atrocitfimo.

d

ttiry )

Antagenifte enim noftri dzmones

Yi d

funt,quos Scriptura nunc leones, nunc

du [

dracones, mnunc b;Elifcos appellat,

l

7

34t

Liber quintws.

fit dj

res in domibus noftris,

& qui prodito

d

concupifcenti .s videlicet carnis, quz

lQu

funt in corporibus noftris & militant

]r Y

^ MM

A

ET

contra animas noítras pro adverfariis,

Qotadyt

ut Sanctus Petrus docet cüm ait: Ob-

IN

€$ peregrinos,

feero vos tamquam advenas

abflnere vos à carnalibus de[ideriis , que

militant adver[us animam, Adde, quod

F

miferrimum eít, pugnam iftam eodem

1

fieritempore, quo & curfus in ftadio,

Ideu enim Apoftolus hzc duo con-

W

iunxit, ut inte)ligeremus » currentes

ad bravium toto curfu impediri ab an*

tagoaiftis

& oportere €os fimul &

te , & manibus depu-

pedibus curre

" n

gnare.

O fi

Chriftiani ifta cogita-

& ftatum fuum intelligerent ,

rent,

profe&tó non tam facilé tempus tere-

rent in nugis temporalibus , in jocis;

in ludis, incomeffationibus.in augen-

dis p«cuniis, in aucupandis honoribus,

quafi fumma rei effet in tuto; fed au-

.

dirent Apoftolutm clamantem

.

c-

sipite armaturam Dei, ut po[fitis vefiftere

$n die malo: Induti loricam juflitia:In m«

st

wibus fumentes feutum fidei , $m quo I"J':'

j :Lïj

3

J

342

De etevna felicitate,

UE

14 0mnia tela nequiffimi ignea extingueve ,

pO

,

l

J Sdu

Et galeam [alutis a[famite €9 gladium $pi-

ritt , quod cff. verbum Deí s Per. omnem

ii l

Y

"DTVA&OI

erattonen €$ obfecrationem , erautes omni !

gurt

gempore in Spiritu , €9 inspfo vigilantes in

omsi inflastia, Deus bone, qualis eft

j

j

s

hzc exhortatio! quàm plena terroris!

quàm vehemens ! prxfertim fi quis

as

j

lu

ponderet illa, per omen orationem , in

enmni tempore , in omni 1n[lantia, Et ta-

ha ira

men plerique noftrüm ita fe gerunt,

ht

acfi neque currendum nobis effet in i

ftadio, neque pugnandum in agone,

^xtoutum

vl m

Atquid, queío , nobis agendum

»

Ü

€

; utin hozc terribili agone victos

r

j

sj

&4pUD

ziam de hoftibus referamus ? Pavcis

1

verbis hoc ipfum declarat Apoftolus,

spnm

«üm ait ; Omnis qui in agone contendit, ab

TU

emnibus [e abflnet ; Et il quidem,ut cor-

!

ruptibilens ceronans accipiant , nos autem

.,wu,.wmullr

éncorruptam. Quorüm verborum hac

tulünty

fententia eft : Athletze illi, ut corrupti-

TU

bilem coronam accipiant, ab iis omni-

T

bus fe abftinent , quz corpus debi-

du

litare, & ineptum ad pugnam illam

d w

1

judicram reddere poffunt , à nimio

WM H

cibo

ff' M

Liber quintüs,

343

" UT

cibo & potu, à congreffu cum uxori-

LURT

VA

hu

h

bus;à negotiis dornefticis , ab aliis re-

busomnibus alióqui jucundis vel uti-

hly f

i

libus, quz vi&oriam in pugnaimpedi-

wl,'pu

re velretardare poffunt.

Nos igitur,

qui pro corona incorruptibili , in vero

certamine defüdamus,multó magisab-

ftinere debemus ab omnibus, quz ani-

fi.l.'wmkq-

mam debilitare , atque ineptam ad pu-

'f "jfwtl l

gnam iftam feriam, & (imul ad curfum

i

AA N

inftadio facerepoffunt. Et quz funt,

104

001

quz animam debilitant ? illa ipfa quz

wNn

W

corpus robuftum reddunt , multus ci-

bus, multus fomnus;crebra deambula-

tio,hilaritas, jucunditas, cantus, fonus;

lufas,aucupium, venatio, non mulcum

legere, parum orare;nihil meditari,non

lugerepeccata, non facere fru&us dig-

nos peenitentig. Ab his abflineredebet,

a LU

qui animam vult eíferobuftam &ido»

neam ad currendumin ftadio, & pug»

nandumin agone. Zirendite vobrs, Do-

minus ait, ze forte graventur cordaveftra

$n crapula 5$ ebrietate €9 curis bnjus vita,

€$ fuperveniat tn. voi repentina dies sl«

i

la.

Cont;à veró cibus antmz qui

li

illam

PA

bb

344

De aterna felicitate,

p o

illam robuftam reddit , jejunium eft;

refectio & refocillatio animz , oratio

aytnic

«:()M ilii |

eft ; (omnus animz, falutaris contem-

f M

platio eft : purgatioab humoribus no-

xiis, confeífio peccatorum eft ; gaudi-

dotatis

du d

um & deliciz animz , lachrymz fünt ;

triumphus animz, crucifixio carnis &

if

v

J

concupifcentiarum elt, Qs enim fz?

fiunno

N

H

li

viatià

Chrifi; , inquit Apoftolus , carzess f[uam

l

erucifixerunt cum vitiis C$ concupifcentirs,

z a

Et hoc loco, Ero, inquit,//c pugno ,. son

xoyfeni

quafi aérem verberanss [éd cafligo corpus

settiln

z

i

meura,eó infervitutem redigo ,ueforté cim

j

E

füntt

nliis. pradicaverim, tpfe reprobus. effciar.

8

Ecce veram explicationem illorü ver-

Iw

"

borum, a& omnibus fz abflinet, Fgo, in-

AT 8

guit, fic pugno inagone , ut abftineam

æDm

abomnibus;que placent corpori,in quo

TU

T

fünt , qui pugnant pro hoflibus meis,

M

concupifcentiz carniles vicelicet ; &

caftigando corpus meum jejuniis & vi-

IK

:.3!6

h

4

giliis , aliífque carnis macerationibus

j

n

l

li

& mortificationibus , in fervitut.m

4

redigo corpus meum ,

ut rebellare

N

nen poffit ab imperio animz , nec mi-

ET.

litare hoftibus meis.

fmf:argw

Sed

|

P-IF:M[!

Liber quintus,

34

h TA

Sed quem non timere, ac toto cor-

TM

pore contremi(cere faciant illa verba,

D

j d

nc forté cim aliis pradicaverim , ipfe re-

probus efficiar ? Si vas ele&tionis, & à

(

Deo ipfocreatus Apoftolus , &raptus

in tertium cxlum , timuit reprobus

fieii, fi corpus fuum non caftigaffet, &

in fervitutem non redegiffet: quis no-

ftrum reprobationem non timebit, ni-

fi carnem fuam crucifigat cum vitiis

& concupifcentiis ? Hoc certé Apofto-

licum exemplum deberet omnes ho-

mines admonere, ut non audeant fpe-

rare viCtoriam & coronam, nifi ferió

ad cor redeant, & dignos poenitentiz

fructus faciant, & fpiritui carnem fub-

jicere modis omnibus fatagant, Et ad-

miranda pror(us eft multorum ftulti-

tia & cordisczcitas, qui , cüm nihil

horum faciant, fed contrà potiüs non

folàm àrebuslicitis, fed etiam abil-

licitis non abítineant , tamen fic lzti

ac fecuri vivunt , ac fi de falute & co-

$ N

rona gloriz , promiffionem à Deo cer-

m

i

tiffimam & apertiffimam haberent,

Sed hoc eft argumentum, ut fiep? di-

P;

ximus,

l

346

De aterua felicitate,

«

ximus, quód pauci fint qui faluentur,

& muld fint vocati , pauci veró electi,

r tf

gqunt

Adte igitur confugio, bone Domi-

ne, egofervus tuus, & filius ancillae

gl

tuz: concupiíco toto defiderio animz

d

mez bravium illud cxlefte, & lucidiifi-

g m

mam coronam, quam przpáraíti &

g

promififti diligentibus te, Cognofco

d

aafanguilï

magnitudinem agonis, & ftadii longi-

tudinem ,

experior imbecillitatem

(4

l

/

meam,& confiteor coram te, qui (cru-

Dj

l

c

taris renes & corda, modicamac pené

i

Trtso

nuilam virtutem meam : Nec ignoro

^ndca

vires magnas,& rabiem crudelem invi-

s ldu

fibilium hoftium meorum, qui conco-

n hn

quere nonpoffünt, quód nos homun-

if

culi vecati fimus ad gloriam illam ma-

4 n

gná,unde füperbia illos dejecit Illumi-

ii

na oculos meos,ne àmquam obdormi-

vl

am in morte;Adauge vires,ne deficiam

Mi

in via:Pugnet pro me gratià tua;ne ali-

;7:ioüf£my

quando dicat inimicus meus, Prevalui

tht

adverífus eum. Quod autem pro me

UT

poftulo, id ipfum poitulo pro fratribus

N

M

meis omnibus ; fed potiffimüm pro iis,

Pt

qui funtà te in fublimitate confítituti,

five

"tl

!l

t

Liber quintus,

347

u [

five Ecclefiafticis , five fecularibus:

Wiw

11

Quorum tanto grandius eft pericu-

hh

lum ; quanto functio excellentior; &

j

tanto illuftrior erit corona gloriz , fi

j

recté fungantur munere fuo , quanto

gravior damnatio , fi culpá ipforum

animz pereant, quas redemiíli pre-

tiofo fanguine tuo.

n

CAPUT JX

lr

".

Epilagw totius operis.

L

Xplicatis confiderationibus duode-

cim de zterna felicitate Sancto-

rum , illam conclufionem colligi pof-

fe video, Sanctorum felicitatem rem

€ffe tum in femaximam & eminentif-

fimam , tum ab omnibus hominibus

in: primis

dam & procuran-

N!

H

dam: Sed

illam inveniendam

& obtinen

4

effe anguftiffimam &

laboriofiffimam, ut nifi quis apud fe

firniter ftatuat omnibus viribus fuis

conniti & contendere , rebus aliis

omnibus prztermiffis, numquam per

€eam penetraré , & multo minüs ad

T

"1

optata gaudia pervenire poflit. Ac

ut

l

349

De eterna felicitate,

P

)]0

ut breviter hoc totum fub oculos füb-

(

ï

yni

jiciamus, placet omnes illas confide-

ii

4

dP

rationes , & eorum przcipuas difli-

cultates per modum epilogi breviter

jggoit

recenfere,

sDin:

Primüm igitur confideravimus fe-

n thï'c

2 U;m

licitatem eternam fub nomine Regni

calorum : Sed annexam illi videmus

fuant o

difficultatem maximam ex libro Dei,

iïginxö (

gutm f

quia fcriptum eft:; Aegswm calorum

vim patitur , €8 violenti rapiuut illud,

siüitgr

"Beinde confideravimus eamdem

wilto

felicitatem fub nomine Civitatis Dei,

fz.,niüven

five cxleftis Jerufalem : Et ibi quo-

que animadvertimus | difficultatem

nin

non modicam, quia non poffunt effe

il

cives Sanctorum, qui funt cives mun-

1 (

di hujus : Et diflici

eft in mun-

al

do vivere, & de

on effe,

tl

'Tertió confideravi

eamdem fe-

init) d

licitatem fub nomine Domüs Dei, in

n

qua manfiones multz funt: Et ani-

fi::boun:ib

madvertimus, portam ejus domüs ef-

A*l

feanguftiffimam, ut non fine magno

ln Q

labo:e penetrari poffit,

"trae (

Quartó confideravimus eumdem

«,iäCægi

beati

M'(l!ml

Lier quintus.

349

n

W

beatitudinis locum fub nomine Para-

TOj

T

difi : Sed confideravimus fimul, quàm

n WUFLI

magno pretio non auri vel argenti,

p

L:

fed lacrymarum vel fanguinis einerit

illum Dominus, & Martyres; Confef-

fores, atque adeó Sandti & Sanctz

[

j

L

omnes.

Opertuit enim pati Chriffam,

mcx;niüiw,;-/»,

€3 ita intrare in gloríam [nam.

It nj

Quintó confideravimus eamdem

j anæq;,

felicitatem fub nomíne Thefauri ab-

;hlr,'vm,;ä

fconditi in agro: & (imul advertimus,.

!

non potuiffe obtineri ab eo, qui inve-

nerat , nifi venditis omnibus, quz ha-

L

fin

9I

bebato

TU Cb

Sextóo confideravimus eamdem fub

nomine Margarite pretiofz; proqua

etiam . comparanda debuit emptor

f

jU

TT

omnia bona (üa diftrahere, ut eam

[

A

emere poffet. v

r

(ideravimus eamdem

- Septimó con

d

füb. nomine Denarii diurni; qui non

nifi laborantibus in vinea diligenter

ii

& affidué datus eft,

O&tavóo con(ideravimus eamdem

mi.in:u;äj

fub nomine Coen£ magnz: Et vidi-

mus, eà Coená digaos non fuifle habi-

tos,

u

350

De eterna felicitate,

'.FOHC) l

tos, qui rebus temporalibus addi&i

—,:nimi

erant,

Nonó confideravimus eamdem füb

j hni

al

nomine Gaudii Domini ; ad quod ii fo-

m

li admiffi fünt, qui msgno labore &

"I)

follicitudine calenta (ibi tradita mul-

if

tiplicaverant, reliquis in exteriores

tenebras amandatis.

:

j o p

"0

Undecimó confideravimus eamdem

füb nomine Nuptiarum Regiarum, à

m

AC f

quibus exclufi fünt omnes, qui fomno

dediti & inertiz , in operibus bonis &

TT

expectatione czleflis Sponfi non affi-

i Qu

dué vigilarunt,

;

lr M

Decimó confideravimus eamdem

(."M'M L

gnu

fub nomine Pravii, quod illi foli ap-

prehenderunt, qui velociter & perfe-

veranter non fine labore & fudore ad

H

bravium in ftadio cucurrerunt.

Duodecimó con(ideravimus eam-

dem füb nomine Coronz , quam illi

foli meruerunc, qui fortiffimé pugnan:

do adverfarium dejecerunt,

Itaque quocumque te vertas, &

fub quocumque nómine caleftem fe-

licitatem confideres, invenies obtineri

non

H

Liber quintus.

3ft

d

non poffe, ni(i totis viribus atque

Ttiys

omni animi & cerporis contentione

M

kj

deíudes.

Proinde qui vult beatus

l

dl

effe, quod nemo nifi amens, non vel-

[

lepoteft , torporem omnem excutiat,

T

atque ad ferió laborandum , & bona

l

lt

omnia facienda, & mala omnia tole-

randa, toto propofito przemio (e ac-

hr

]

cingat: Et nulla omnino temporalia

i

u

negotia huic magno & veré foli nego-

tio anteponat : Ec (emper in mentere-

tineat verba illa San&orum Pauli &

Barnabz , quibus Chriftianos exhor-

tabantur : Per multas tribulationes

eportet nos intrare $a. Re.

1

Ü

guum Dei,

PINIS.

gdc

m

d

z(y9.

zi

V

UA

j

i

y

á

SÉÁNSS

(

Z ERN

a N

f

E?

G

g

——X

as

m

o

D

i

w

4

ET

35

TA

-

f*

——

P Ed i ER

QT Es

p

a

PX

d

T

"

E

[

$

-

»

—

217

.

ao

2

5

/

i

TE

-

.;

2

D

[

f

d

À

[5

7

d

j

M

EOW

r

E

p

r d

AL

r

^ad

:

ï,

^

E

X

*

H

A

l

H

BA

MT

;ä

F3

u

Hs

'

Es

i

Y

A

T

o^

1

Íh

7R

^dÁ,

I^

f

à

jj

Q

m

3

E

J

12

d

h-

4

D

É

R

|

j

p

2

4f

I^

h

"d

j

^

-

4

P

g

/j

!fäf

u

u

J

s

M.

íE

C5

p

$

u

f

fæg

j

"

rl

2

VN

L

EE

":

ss

Ya

És

;

-

A

/

h-

(r-

det

hu

o

a

.

d.

d

E

Aj

(X

z

2

VE

?

Ti

f

Ed

P vSsd

"

RA

hs

$

20

p

j

;

&

h*

Y

*

2

dv

r

H

»

Bu

D ä?'

i^

:

"

a

A

D

D

R

d N

L UC

i

u

X

"

N-

?l')&

)æ:

a

2

AE

B

C

2

u

.

Es

p

*

;

j

:

s

^

h-

GR

2

'h—

t

À

i.

u

Em

Z

Y

X

EL

W

R

19

Q

18

VierFarbSelector Standard* - Ei kala Offset

17

Bal

ä

O

16

l——

[

ESEHHHIEHH

..........

...........

15

|

TEEREHREHEHS

EW

REFERENDISSIAE

12 13 14 15 15 47 18 19 20 2

ET

CELSISSIAtO

!Hlilllll

11

S, R. T. PRINCIP—

N

DOMINO

10

z

D. JOANN-

Hälï

PHILIPPO,-

DEI Gratiá

HWHW

8

EPISCOPQ«»

7

HERBIPOLENSI&E ,

6

FRANCIZE ORIENTAL-

DUCI,

E——

ä

5

Domino Noftro, & Alme GE

4

gregatwm: Maj ]om'

Eu5

PRAFECTOE

3

2

llHII!HHIIIII')HIHHIWHIIIIWHHIII'HHHIII'IIZHIHIIIH

d ) Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

ll

3

4

5

1

m

us