Gf495-1
author: Benedikt XIV., Papst

——

COMMENTARII
THEOLOGIGO- HISTORICI

SANCTISSIMO
SACRIFICIO MISSE,

OLIM
Ab Eminentiſſimo & Reverendiſſimo
8S.K. E. CARDIN ALI
PROSPERO DE LAMBERTINIS
Archi-Epiſcopo Bononienſi & S. R. I. Principe,
Modò SANCTISSIMO D. N.

BNEDICTO XIV. P. M.
ITALICE CONSCRIPTI,
NONCG VERO LATINITATE DONATI
à MICHAELE ANGELO
Dfr GIACOMMELLIS,
Ex Intimis Aucoris Cappellanis,

ALM CoNuι.x,A4Hοπωà
MAOK ACADEMICA.

B. MARI Æ V.

AB ANGELO SALUTAT
IN STRENAM OBLATI;

HERBIPOEI A. C MDCCXIIX. 2
SEC DH

u Jr Chriierhet Kieyen, Vnir. 1, * S

PLURIMUM
REVERENDO,
PERILLUSTRI,
PERQUAM GRATIOSO
DOMINO,

D. JOANNI
GODEFRIDO
NANIAARRALNT.

PRINCIPIS NOSTRI

CONSILIARIO INTIMO,
CANCELL ARIÆ,
VICARIATUS & CONSISTORII
PRESIDI,
CONOREGATIONIS ACADENIICA
MAJORIS MARIANG

PREÆE F ECTO.

PLURIMUM

REVERENDE.
PERILIUSTRIS,

PER QUAM GRATIOSE

DOMINE DOMINE.

VUod unum ad ſupre-
mium Congregationis
noſtræ Mariancz de-
cus & ornamentum facere
plurimum poſſe videbatur, il-
ud modo ſe geſtit non ſine Nu-
mine conſecutam, oum Am-
pliſſimis TIuis dicatum Hono-
ribus, CGratioſöque inſigni-
tutn

—,.

S=, = — —

— — —,

— —

—

tum Momine Xeniale hoc mu-
nus Sucris Pl, URIMUM

KEVERENDA, AC

PERIILUSTRIS DOMI
NATIONI8 TUA. Mani-
bus demiſſimè inſerere itera-
tòlicet: Fuit illa nimirim, 6o
quo ante annos propemodum
octo læta ſuum vidit, & Ve-
nerabunda Te ſuſpexit Ma-
riana noſtra Resſublica Præ-

fectum, tam viva ommnigenæ

conſümmatæque virtutisima-
go, tam altè animis impreſſ
noſtris, quæ oculis quotid!
recens etiamnum ſpirüunsad!

.( 3 6

obverſotur plurimis inſuper
inerementis aucta, ut deſide-
rari à ſe Congregatio noſtra
nibhil ultrò poſſe ubens proft-
teretur, qidin ut ſuſcepto vi-
ce alterd Præſidio Ampliſſmma
Tua in Cœtum hunc Parthe-
ilimm ſtudia novis denuo au-
ſpiciis trungerres, eumaqie
vigili, qud ſridem, Curè, Fa-
vore, d& Gratid complecti dig-
narére; Audiſti PLUR .

MUMI REVERENDDDLE, AW

PEKIILEUSTIKIS DOMI.
MWE vota omnium noſtrüm,
&, quc agnata velut, ac pro-
pria

.
.

4

B

pria Tibi in re maximè tam
Laudabili gratificandi volun-
tas, non explere duntaxat
cumulatè, ſed ſuperare etiam
longis intervallis quädam
quaſi piiſſimò contentione ha-
Genus allabordſti: Hoc Gra-
tioſa illa in Cæœtum noſtrum
benevolentia, ac ſignificatio
animi ſtudioſiſſimi, boc am-
plificandi Hoperdulia cultüs
glorioſiſimus ardor, boc ec-
empli vis copioſa, quo elitio-
re velut in loco poſitus facem
ad ſüummas virtutes præfers,
abunde declarant, adeò, üut mi-

J. C 4 rari

rari jam nemo poſſit, felicita-
tem in eoſuam à Congregatio-
nis hitjusce Eckiſumis mem-
bris ſemper fuiſſe noſitam, Ad-
Jue ad hoc deſideria anbeläſſe,
quò Tuo ſeſe Patrocinio defen-
Jſam, fotam Cratid, exempto
illuſtratamrurſüs perſentiſee-
ret. M quod dum adeptam
ſe Sodalitas noſtra ex annuttt
Tuo perqudtm Gratioſo ſentit,
quantànm ſibi gratulatur, &
gaudet, tantiumn in eo elabo-
randuim ſibi jure exiſtimat,
quò grates aliquando, ſüm-
mis Iuis Meritis ac Favo-
ri-

ribus referat, mille jam titu-
lis perſolvendas; Has verò
cùm dignas pendere acceptis
Gratiis nullatenus ſe poſſe
probè agnoſeat, invenit ta-
men aliquid dignum Lietate
Tud, dignmum Excelſis illis
dotum, ac Divinoruim Cha-
rismatum Tuorum Præroga-
tivis: Libellus is eſt pra ſens,
quem in pertpetuui grati ani-
mi mnemoſynon PL URI.
MUM KREVERKENDDDA.,
AC PEKIIILCSTRI DO-
MINAIIONI TUAE di-

cat, dedicat, conſecrat Cn-

* S re-

gregatio Maior Academica,
mole quidem ſud parvus, ſed
maximus tilitate, Mawi-
mo Ponrifice, Cbriſti hoc tem-
pore in terris Vicario, quon-
dam in lucem majori vollmi-
ne elitus, hunc verò in ordi-
nem à nobis digeſtus, At,
quod ui conſulet Eximia
Tuainrebus perſpiciendis Sa-
pienria, materiam ſubmini-
ſtrare idem in anunum pari-
ter ſequentem ac tertium Xe-
niali dono poſſit; Laudari

orrò, atque extolli pluribits
2

nibil ànobiseget: ſuo ſe argii-
men-

—— —

mento, quod ſämmum dedit fi-
dei noſtræ WMyſterilm, Augu-
ſtiſſimum Miſſæ Sacrificium;
nec dignitate Authoris ſui
minus, ſanctitatéque ipsd
commendat; Quibus ſi illud
acceſſerit, ut & Perilluſtri
Nomine Tuo inſeribi, &
Oommuniri Ampliſſimd Alu-
thoritate, & ooulis mani-
busque pervolvi, exemplo ſibi

Vidawimè imitando, crtera

Congregationis hijus mem-
bra perſentiſoant, fructum

inde plurimum, ac ſplendo-

rem cœtüs noſtri per totum
latè

Iatèò orbem diffundendum no-
bis haud dubiè pollicemur.
Sd & hoc addet Deus O. M.
& Virginea Mater vinci li-
berali Tud pietate neſeid, ut,
quos in devotam ſibi deſpon-
Fmque Fumiliam radios im-
miſeris, majori eos Muce 6
copid auétos reſtectat in Te
Tuösque, & conſtantem
cœlo benedictionem vitömque
in annos quàòm plurimos feli-
cem ac ter hbeatam beniguiſſt
m manu elargiatur, quai
& nos denuo, quant maximd
licet obſervantiâ, PlURI-
MUNM

AC PERIILUSTRI D0O.
1 MIWNAI. IOMI 1UA. cum
4¹
⸗

——

felieiſimis novi utjus anni au-
Tpiciis etiam atque etiam ad-

Pprecaumur
REVERENDA
pPpERILLUSTRI

DOMINATIONI TUA

Devotiſſima

CoNGEEGATIO MAJOR ACADEMICA.
WIRCLEBURGENS816.

CETERISQUE
Keverendiſſimis, Wuſtriſſi.
mis, Religioſiſimis, Perilluſtribus,
Praænobilibus, Admodim Reveren.
dis, Magniſßicis, Eximiis, Clariſ.
ſimis, Conſultiſſimis, Expertiſſimis,
Prugdentiſſimis, Sectatiſſimis,
Ornatiſimis,

MAGISTRATIBUS
ALME CONGREGATIONIS
MAIJORIS ACADEMICEÆ,
DD. AsSISTENTIBUS,
DD. CONSULTORIBUGU

UTRIUSQUE STATUS
ECCLESIASTICI & SECULARIS
OFFERT & CONSECRAT

— — — —

te baLITAS MARIANA

—

SHESHDHESSSe ee
eeee e e e ee s
63 * d 6 S.6B36S9 9 O e
63 e e w eeee e e
èðõ

SECTIO I.

In qua diſſeritur de Loco, in quo
Miſſa eſt celebranda, de vaſis Sacrificii,

de Sacerdotalibus veſtibus, de Miſſa ipſa ad

canonem usque, ac de Sacris ritibus &
Cæremoniis in ea ſervandis.

De loco, in quo primis Eccleſiæ ſæ-
culis, ac medii ævi temporibus
Miſſa celebrabatur.

Miſſa in templis ab Epiſcopo conſecratis, aut
in privatis Sacellis Epiſcopi permiſſu
4 celebranda.

(nerstim Miſſa in templis eſt celebranda,
quæ Epiſcopus conſecraverit;, vel ipſe
ſaltem, aut Sccreins aliquis mandato Epiſcopi
benedixerit. Eorum enim benedictio man-
dari poteſt ei, qui Epiſcopus non ſit; con-
ſecratio verò non item, quæ ab ipſo Epiſco-
po, vel ipſius mandato ab alio Epiſcopo eſt
peragenda. Celebrari etiam poteſt in priva-
A— tarum

2 Sectio I.

tarum domorum ſacellis, impetratâ venià ab
eo, qui hujusmodi dandæ facultatis poteſta-
tem habeat. Interdum tamen p eculiare quid-
dam intervenit, ut etiam extra templa, &
privata ſacella ſacrificiurn peragi poſſit; quod
multis auctôritatibus & ſacrorum Canonum
penu deprompris in Séctione terfià confirma-
bimus; in qua de iis, quæ in actione ver-
ſantur, ſeu, quemadmodum vulgo dicitur,
ad praxim pertinent, ſermonem habebimus,
eâsque occaſiones exponemus, quibus extra
templa & privata ſacella Miſſam celebrare li-
cet, & quæſtiones aliquot, quæ ad eamn;
juxta recentem diſciplinam, in privatis ſacel-
lis eelebrandam attinent, enodabimus. Quam-
obrem in præſentia de loco, in quo in Eccle-
ſiæ primordiis, atque etiam medii ævi tem-
poribus Miſſæ ſacrificium peragi conſueve-
rat, diſſeremus.

Auctoritates duæ ex novo Teſiamenio, Juæ ad
locum pertinent, ubi temporibus Apoſto-
licis Miſſa celebrabatur.
Narrat in Actis Apoſtolorum cap. 20. S.
Lucas, Fideles in tertiam domus contigna-
tionem, ubi plures accenſæ erant lampades,
ad frangendum panem, conveniſſe; in eo cœ-
naculo cùm Paulus diſputaret, adoleſcentem
quendam nomine Eutychum ſomno grava-
tum & feneſtra, in qua aſſederat, decidiſſe,

*

— —

id.
8
nnol
num
Ime.
Vel⸗
tur,
wus
elti
te l.
Eain
ſacel.
nam.
ccle⸗
lem.
leve

ued
o⸗
giine
Ple⸗
α⅓
enlten
Nave.

De Sacrificio Miſſæ. 3

& à Paulo vitæ reſtitutum; Apoſtolum poſt-
ea, ſumpto Euchariſtico pane, cæterisque
diſtriburo, illinc abiiſſe. Idem Paulus r. ad
Corinth. cap. 11. ait, eam Corinthiorum fuiſſe
conſuetudinem, ut, cùm ad Cœnam Domini
convenirent, ſuam quisque cceenam ſecum af-
ferret, ex quo fiebat, ut alius quidem ad ſa-
tietatem comederet, alius eſüriret: eéôsque
increpans monet, ut ſi eos comedendi cupi-
ditas tenet, domi quisque ſuæ comedat:
Nunquid domos non babetis ad manducandum
&& hbibendum? Addit, ejusmodi moremin Eé-
cleſiæ Dei contemptum vergere, Eccleſtam
Dei contemnitis; aut in pauperum confuſiô-
nem; aut confunditis eos, gqui non habent.

Expenditur Locus ex I. Ep. ad Corinth.
Ex priore Actorum loco colligi poſſe
videtur, Miſſam in tertia ædium contig-
natione celebrari conſueviſſe; ex poſterio-
re autem quispiam arguere poſſit, jam tum
publica extitiſſe templa, in quibus pera-
geretur Sacgificium Miſſæ, & panis Eucha-
riſticus diſtribueretur. Verùm tutè id affirma-
ri non poteſt: locum enim illum ex Epiſtola
ad Corinthios ità interpretantur Viri graviſ-
ſimi, ut Corinthii ſecuti exemplum Chriſti;
qui Sacram Euchariſtiam, poſt coœnam in-
ſtituit & diſtribuit, priùs dapibus veſceren-
A 2 tur;

4 rcit 4.
tur, ac deinde panem Euchariſticum ſume-
rent, atque ita divites opiparè epularentur;
contrà egeni & pauperes aut nihil, aut Pauxil-
lum comederent; ex quo plurima orirentur
incommoda & ſcandala, quæ Apoſtolum ad
eos gravibus verbis caſtigandos impulerunt.
Cæterùm ex Apoſtoli verbis non eſt explora-
tum, id fieri conſueviſſe in templo. Nam
verba illa, Eccleſiam Dei contemnitis, non
ità ſunt accipienda, quaſi domum ſignificent,
ud Fideles convenirent, ſed, ùt plures in-
terpretantur, cœtum Fidelium, qui Eccleſia
Dei appellatur, & quem ſe cibo vinéque in-
gurgitantes dedecorabant. Vide Eſtium in
Gommentar. ad cap. II. Epiſtolæ I. ad Co-
rinth.
Primis Eccleſiæ ſæculis etiam extra templum,
ubi templi copia non eſſet, Miſſa celebra-
batur.
Quamobrem ut aliqua lux affulgeat locum
inveſtigantibus, in quo primis Eccleſiæ ſæculis
Miſſa celebrabatur, Eccleſiaſticæ Hiſtoriæ li-
bri ſunt adeundi; quibus docemur, primis Ec-
cleſiæ ſæculis aliquando in templis, aliquando
etiam, cm in iis celebrandi copia non eſſet,
extra templa Miſſæ ſacrificium eiſe peractum;
conſtantem tamenac perpetuam fuiſſe diſcipli-
nam, ut, cùm facultas daretur, ſemper in
templis locisque Deo conſecratis Miſſa cele-
braretur.
In

—

me
tur
UNI
W
n
runt
lort
Nan
n
fcen
el⸗
Cleli
ne in
Im i

100

un
a⸗

OcuN
ecul
Dliel⸗
nole⸗
nnde
gele

el
l

1

Dé Sacrificio Miſſæ.

In ipſis Eccleſiæ primordiis probatur Miſſam
celebratam eſſe in templis. Varia templi
nvomina.
Vel à primis Chriſtianæ Religionis tem-
poribus in templis Miſſæ Sacrificium fieri con-
ſueviſſe dixgimus. Nam magnus Baronius ad
annum Chr. 57. num. 98. Sanctorum Pii I.
& Evariſti Romanorum Pontificum, tum Eu-
ſebii & Optati, atque etiam ipſorum Ethni-
corum teſtimoniis probat, in ipſis Eccleſiæ
primordiis fuiſſe Romæ plura templa. Hæc
modèò Dominicum, modò Domus Dei, mo-
dè Baſelica, modò Memoria, modè Marty-
rium, modè Titulus appellabantur. Primo
Eccleſiæ ſæculo Ignatius Martyr Epiſcopus
Antiochenus Epiſtolà ad Magneſios eos hor-
tatur, ut in locum, quod Templum Dei no-
minatur, conveniant; & in Epiſtola ad Phi-
ladelphios, Una, inquit, eſt caro Domini
noſtri Jeſu Chriſti, & unus Calix in unionem
Sanguinis ipſius, unum altare & unus Epiſco-
pus cum Preshyteris & Diaconis conſervis meis.
Et vergente in finem ſecundo ſæculo ſcripſit
Tertullianus lib. de Idololatria: Totd die ad
hanc partem zelus Fidei peroravit ingemens,
Chriſtianos ab Idolis ad Eccleſiam venire, de
adverſaria ofpcina in domum Dei, attollere ad
Deum Patrein manus matres Idolorum.

A è3 Sæ-

6 Sectio I.
Sæviente perſecutione nullus non erat locus, in
quo Miſſa non celebraretur. Quid ſit Colle-
dias facere, Collectas celebrare. Quid
ſit Dominicum.

Diximus itidem, vel ab initio Chriſtianæ
Religionis, ſi celebrandi in templo non da-
retur copia, Sacrificium Miſſæ extra tem-
plum eſſe peractum. Conſtans enim Tra-
ditio eſt, B. Petrum Apoſtolum à Pudente
Senatore Romæ domi ſuæ eſſe exceptum; eò
Chriſtianos ad ſacram Synaxin conveniſſe;
Eam Pudentis domum eſſe, quæ nunc dici-
tur templum S. Pudentianæ, ùt videre eſt in
Notis ad Martyrologium Romanum Baronii
ad diem 19. Maii. Nobiliſfimum fuit ineun-
te quarto ſæculo S. Saturnini & Sociorum Mar-
tyrium, cujus Acta refert Ruinartus. In his
Proditum eſt, ſub Diocletiano & Maximiano
templa fuiſſe everſa: vetitum, ne ſacri cele-
brarentur ritus, néve divini Conventus age-
rentur. Relatum eſt in eadem Acta, Satur-
ninum Presbyterum cum Lectoribus Saturni-
no & Felice filiis, aliisque ſeptem & quadra-
ginta ſociis, fruſtra Diocletiani ecficto reclaman-
te, Miſſam celebràſſe: Naämque in Civitate Abi-
tinenſi in domo Octavii Felicis, cùm bellica ca-
neret tuba, Dominica ſigna glorioſ: Martyres
erexerunt, ibique celebrantes ex more Domi-
ERicum Coloniæ Magiſtratibus, atque ab ipſo

mili-

ne

eln
Trr.
enn
ze

nl⸗

cie⸗
eſti
ronl
eunt
Ma.
Iubi
mlan
1
Pig⸗
un
Aun.
d
aon
h
N
i
l

De Sacrificio Miſſr. 7

milite ſtationario apprebenduntur Saturninus
Preshyter cum filiis quatuor, id eſt Saturnino ju-
niore, & Felice Lectovibus, Maria Sanctimonia-
li, Hilarione infante. Oſtendit Ruinartus,
celebrare Dominicum idem eſſe, ac Miſſam
celebrare. In isdem Actis Thedica Martyr
in tormentis confeſſa eſt, integrè ſe celebruſſe
Collectam, quando cum ipſis etiam Preshyter
fuerat. Dativus, cùm ab eo quæreretur,
apud eadem Acta, utrùm in Collecta fuiſſet,
reſpondit, cùm veniſfet jam cœptatn eſſe
Collectam, ſed Dominicum cum fratribus con-
grud devotione celebrdſſe. Et Saturninus re-
ſpondit Proconſuli: Securi Dominicum cele-
bravimus. Proconſul ait: Quares Reſpondit:
Quia non poteſt intermitti Dominicum. Ver-
ba illa ſunt notatu digniſſima, integrè Colle-
GQas celebrare, quod idem eſt ac Miſſas cele-
brare; collectæ enim nonniſi præſente Pres-
bytero, qui conſecraret, integre poſſunt ce-
lebrari. Adnotanda etiam illa: Collectas ce-
lebrare, quæ adeſſe Miſſæ ſignificant, quod
colligitur ex S. Gregorio Turonenſi de Glo-
ria Martyrum lib. I. cap. 65. Huc quoque
Pertinet, Miflas celebratas eſſe in carceribus,
quod apparet ex Cypriani Epiſt. 5. ad Pres-
byteros & Diaconos: quos monuit Sanctus
Martyr, ut ad carceres, ubi in vincula Chri-
ſti Confeſſores conjecti eſſent, clanculum,
ne ab Ethnicis deprehienderentur, ad Miſſam
A 4 ce-

8 Sectio I.

celebrandam accederent. Cùm verèò teterri-
mæ illæ in Chriſtianos perſecutiones ſœævirent,
nullus fere non erat locus, ubi Miſſa celebra-
retur. Locus eſt in Conſtitutionibus Apo-
ſtolicis lib. 6. cap. 30. Acceptabilem Euchari-
ſtiam offerte in Eccleſeis veſei, Win Cæme-
teriis; & in Actis Martyrii S. Stephani Papæ:
Komæ in Cæmeterio Calliæti in Perſecutione Va-
leriani, dum Miſſæ Sacrificium perageret, ſu-
pervenientibus militibus, ante Altare intrepi-
dus & immobiliz, cæœpta myſteria perfiriens, in
Sede ſua decollatus eſt. Ità Martyrologium
Romanum ad diem 2. Auguſti. Qum in
Chriſtianos itidem ſæviretur, tradit Diony-
fius Alexandrinus apud Euſebium lib. 7. Ecch.
Hiſt. vetitum, ne Ohriſtiani conventus age-
rent, ac deinde ſubjicit cap. 22. Cümque ab
omnibus fugaremur, atque opprimeremur, ni-
bilominus tune quoque feſtos egimus diet: Qui-
vis locus, in quo varias æarumnas ſengillatim per-
zulimus, ager, inquam, ſolitudo, navis, ſta-
bulum, carcer inſiar Templi ad Sacros con-
ventus peragendos fuit.
Conſtantem fuiſſe probatur diſciplinam cele-
brandi Miſſam in templis, iisque conſecratis.
Templorum conſecratio ex Apoſto-
lica inſtitutione.
Poſtremò diximus conſtantem ac perpe-
tuam fuiſſe in Eccleſia diſciplinam, ut ſemper
in Templis, ubi copia ſit, Miſſæ ſacrificium
ce-

rri.

en

bra.
o.
Neri.
Anne.
:
a.
r.
hi⸗
1
gin
n
n.
Lecl.
4ge-⸗
eh
ni.
ui.
1 er⸗

⸗

lll⸗
ti.

De Sacrifrio Miſſe. 9

celebrerur. Locus eſt luculentiſſimus S. Ba-
ſilii libro de Baptiſmmo cap. 8. Nobis periculum
eſt malè obiti mandati, ſi loci dationem negle-
xerimus, maximè ſi Sacerdotii myſteria in lo-
cis profanis celebraverimus, propterea, quòd ea
res indicium bhaberet contemptus in celebrante,
offendiculum quoque generaret. Apertiſſimum
etiam eſt Cyrilli Alexandrini teſtimonium li-
bro adverſus Anthropomorphitas cap. 12.
Donum ſive oblatio, quam myſticè celebramus,
in ſotie Orthodoxorum Sanétis templis offerri
debet, neque alibi omnino. Qui ſecus faciunt
apertè Legem violant. Quin etiam conſtans
diſeiplina ſemper fuit, ut non modè in tem-
plis, ſi fieri poſſet, ſed in templis conſecra-
tis Sacrificium Miſſæ perageretur. Quapro-
pter tota Athanaſii Apologia ad Conſtantium
in eo verſatur, ut fallum demonſtret rumo-
rem illum qui percrebuerat, Sanctum Epi-
ſcopum in templo non conſecrato Miſſam ce-
lebraſſe: Cæteràm quia de magno templo ma-
gnum crimen concinnant, quòd ili Synaxis
babita ſit, priusqudm abſolutum eſſet: En cri-
men; cui diluendo reſpondet Athanaſius,
ſe in ſolemnibus Paſchæ Sacra peragentem
myſteria in templo, quod populum univer-
ſum non caperet, invitatum eſſe à Fideli-
bus in novum, quod amplius eſſet, nondum
tamen conſecratum, ut in eo Sacræ preca-
tiones commodiùs fierent; ſe autem primùm
A 5 re-

10 Sektio k.

veluctante, nultos inde abiiſle, in agrum egreſ-
ſos, ut ibi ſine turba & incommodo orarent:
quod cùm minimè decere reputaſſet, ſe paſ-
ſum eſſe, ut populus in templum recens ex-
tructum necdum conſecratum ingrederetur,
ut in eo Dominum Deum precaretur; id ve-
rò nihil impedire, quominus ipſum conſecra-
retur templum; idque ait futurum, ſi Con-
ſtanti, cujus ſumptibus Templum excitatum
fuerat, acceſſiſſet conſenſus. Hujus ergò De-

dicationis te, Litterarum ſtudioſiſſime Imnpera-
tor, auétorem eſſe oportet. Locus enim ille pre-

cibus in eo fuſis antè expiatus praſentiam tus
pietatis requirit: boc enim ſolum ei deeſt ad ple-
num ornatum. Quodlſi de templorum con-
ſecratione Pauca quædam velimus attingere,

Profectò Sacrum illum Ritum è& veteri Teſta-

mento in novum Apoſtolicà inſtitutione ex-
iſtimamus eſſe traducéctum, quem ſtatim utra-
que Eccleſia Orientalis & Occidentalis ſunt
amplexatæ. Neque enim eam cæremoniam
excogitavit S. Evariſtus Pontifex, quem ve-
rè& poſſumus dicere quosdam Ritus tantum-
modo addidiſſe, ùt oſtendit Cardinalis Bo-
Bona Rerum Liturgic. lib. I. cap. 20. num. 3.
Et Pagius in Vita S. Evariſti num. 3. Qua-
propter Euſebius Cæœſarienſis Eccl. Hiſt. lib.
10. cap. 3. Conſtantino Sacris Religionis no-
ſtræ initiato lætitiam commemorans, quam
cx ea re Chriſtiani ceperant, tradit tùm tem-

pla

rel⸗
ent:
Pel
8.
etur⸗
e
ſoore.
Con.
arum
8 De⸗
Npent.
lpr.
1n
e⸗
C.
elte⸗
ne er
nbn
s inn
nonid
aomwor.
lise
Ruln,
TtN
D
men.

8

De Sacrifcio Miſſæ. 11

pla extructa fuiſſe & conſecrata; eumque Ri-
tum innuit jam fuiſſe anteà introductum, ſed
Perſecutionum tempore intermiflum; tan-
dem pace per Conſtantinum Eccleſiæ redditâà
revocatum. Votivum nobis ac deſideratum ſpe-
ctaculum prabebatur, Dedicationum ſcilicet Fe-
ſtivitas per ſingulas Urbes, c Oratoriorum
recens ſtructorum Conſecrationes. Et paulo
poſt: Jam verò Antiſtitum abſolutiſſimæ cære-
moniæ & sccurata facrificia Sacerdotum, 8g.
Divini quidem auguſtique Kitus bine Pſalmos
canentium, & reliquas nobis divinitus tradi-
tas voces auſcultantium, illinc divina & arca-
na obeuntium miniſterin. Proditum eſt in Le-
ge, Moyſem tabernaculum conſecraſſe: Un-
xit & ſanctificavit cum omnibus vaſis ſuis al-
tare, && ſimilia, ùt eſt in Exodi cap. 40. &
Numer. cap. 7. quod quidem Conſeécrationis
noſtrorum templorum figura quædam fuit, ſi
Petavio habenda fides ſit de Eccleſiaſt. Hierar-
chia lib. 3. cap. 5. Salomon etiam ſolemnem
Templi Dedicationem celebravit: Dedicavit
Domum Dei KRex & unwverſus Populus, Para-
lipomen. 2. mactavitque duo & viginti millia
boum, & ſex & viginti millia arietum:; Ju-
das Machabæus, poſtquam fœdis ſuperſtitio-
nibus pollutum Templum expiavit, & altare
lapideum poſuit, Encænia celebravit, ſeu quod
idem eſt, Feſtum Dedicationis, teſte IHido-
rO, qui lHib. r. De Eccleſiaſt. Officiis cap. 35.
Eri⸗

12 Sebtio I.

ſcribit: Encænia Eeſtivitas erat Dedicationis
Templi. Eam verò Feſtivitatem conſtat Ju-
dæos celebraſſe etian Jeſu Chriſti tempore,
qui eam præſentià ſuàâ illuſtravit joann. cap. 10.
Temerè & impie Calvinus templi conſecrandi
ritum irridet.
Hæc verò ſfacrarum Scriprurarum loca
non modòè evincunt à Judæis ad Chriſtianos
templi conſecrationem manaſſe, ſed etiam lu-
culenter oſtendunt, quantà injurià, quam-
que temerè Calvinus Sacrum ejusmodi Ritum
irriſerit Inſtit. lib. 3. cap. 20. Facilè enim ea
diluitur ratio, cui potiſſimum ille innititur,
parietes nimirum res eſſe inanimes, quæ ùt
gratiæ, ità etiam confecrationis recipiendæ
aptæ non ſunt; nam Eccleſtia materialis ideò
conſecratur, ut ſanctificatio illa repræſente-
tur, quam Eccleſia formalis ſen cætus Fide-
lium per Paſſionem Chriſti conſecutus eſt,
ùt docet D. Thomas 3. part. qu. 83. art. 3. ad
ſecundum.
De loco ubi celebranda eſt Miſſa. Exponitur
medii ævi, ac noviſſima denique diſciplina.
Bedæ locus ab Hildebrandi Hæretici
calumniis vindicatus.
Hactenus de primis Eccleſiæ ſœculis. Me-
dii verò ævi temporibus eadem planè fuit, quæ
vetuſtis illis ſæculis diſciplina. Eccleſiaſticis
enim ſancéctionibus vetitum eſt, ne quisquam
extra templum, niſi necefſſitate adactus, Miſſæ
Sacri-

nit
Ju-
dre,
10.
Al

loc
d
nlr.
nan.
un
n
luur,
N
icde
deè⸗
te-
ige⸗
eſt,

nitu
.

Me⸗
e
ſties
e

l⸗

Mrſjæ. 13

Sacrificium peragat; & fi quidem neceflariò
coactus ſacerdos extra templum ſacrificet, ju-
bent Eccleſiæ leges, id ſupra Petras fieri,
quas Epiſcopus conſecraverit. Cujus rei ar-
gumenta depromi poſſunt ex Dacherii Spici-
legio tom. I. pag. 403. Sirmondo tom. 2. nu-
Perrimæ edit. Pag. 668. & 669. Thomaſſino
Par. I. lib. 2. cap. 25. num. 2. & ſequen. tom.
10. Hiſtor. Eccl. Fleury pag. 264. Tom.
5. Hiſtor. Eccl. Gallicanæ. Longueval pag.
318. & 364. Temporibus haud multùm ab
ætate noſtra remotis actum de uſu tollendo ce-
lebrandi Miſſas in privatis domibus, ſeu ea-
rundem ſacellis, ùt conſtat ex Collationibus
trium Cardinalium & quinque Prælatorum,
quos Eccleſiæ reformationi Paulus III. præ-
fecerat, & quorum conſultationes referun-
tur tom. 18. Eccl. Hiſt. Fleury, ubi pag. 167.
articulum reperias, qui ad rem pertinet, de
qua agimus. Verùm, üt in ſecunda Parte
ſuo loco dicemus, res eò deducta eſt, ut Epi-
ſcopi nulli deinceps facultatem concederent in
Oratoriis privatarum domorum celebrandi
Miſſam, & ejusmodi concedendi facultatem
ſoli Romano Pontifici poteſtas reſervaretur.
Hoc modo ſublatus malus uſus, nec tamen,
ùt ajunt, radix convulſa. Non enim apud
ſeveriorem etiam antiquitatem novum eſt,
Miſſiam in privatarum domorum Orartoriis
celebrari; nam D. Paulinus in vita S. Ambro-
ſii

14 Sectio I.

ſii narrat, dum Romæ eſſet, ab illuſtri quà-
dam matronà, quæ trans Tiberim habitabat,
invitatum S. Ambroſium Miſſam in ejus do-
mo celebrâſſe; quod animadvertit Pamelius
Canonicus Burgenſis in Liturgia Latinorum
tom. 1. bag. 291. & in Sacramentario Galli-
cano, quod in tom. I. Muſæi Italici edidit Ma-
billonus pag. 364. habetur Oratio dicenda in
Miſſa, quæ celebraretur in domo cujuslibet.
Illuſtre quoque exemplum educitur ex lib. 5.
Epiſt. 43. S. Gregorii. Venantii cujusdam
oblationem recuſaverat Epiſcopus Siracuſa-
nus, nec ſinere voluerat, ut in ejus domo
miſſa celebraretur; quamobrem illum hor-
tatur S. Pontifex, ut oblationem accipiat,
& Miſſam in ejus domo celebrari patiatur;
imò ipſe Miſlam celebret, ut reconeiliatam
inter eos gratiam omnibus palàm faceret:
Et in domo ipſius Miſſarum peragt meyſteria
permittaiis, aut ſtcut ſeripfimus, ſi fortaſse vo-
luerit, per vos debeatis accedere, & celebran
do apud eum Miſas priorem gratiam re-
Formare. Quod etiam obſervavit Caſa-
lius De veteribus ſacris Chriſtianorum Riti=
bus cap. 9. Pag. 73. edit. Romanæ ann. 1647.
De hujusmodi tamen privatis Oratoriis EKccle-
ſiam novimus aliquid interdum decreviſſe: ex
quo intelligi poteſt, eorum quidem malum
uſum, non uſum ab ea improbari. Malus
autem eorum uſus eſt, ſi quis in iis Orarorii
4⸗

gui⸗
bar
do⸗
Nelu
Orun
M.
hin
Gte.
lb
Cenen
ll⸗
Goo
hor-
ipirn
tur,
atart
cerel
Meri
un
Nehrn
n ſ⸗
.
1 164
Eeck⸗
iſe:
mahn
M

De Saerofcio Miſſæ. 15

Sacras illas Cæremonias peragi poſtuler, quæ
in templis ſunt peragendæ, aut Miſſas iis di-
ebus celebrari, quibus Miſſas in privaris Ora-
toriis celebrare non licet. Concilium Trulla-.
num can. 31. hœc ſtatuit. Clericos, qui in Ora-
toriis, quæ ſunt intra domos, miniſtrant, vel
baptizant, boc illius loci Epiſoopi ſententid fa-
cere debere decernimus: & can. 29. In Aide
Oratoria, quæ eſt intra domum, Baptiſigus
neqjuaquam peragatur. In Agathenſi quadam
Synodo ſexto ſœculo habità veritum legimus,
ne quis in privatis ſacellis Miſſam celebret;
cùm aguntur feſta maxima, cujusmodi ſunt
ſolemnitates Paſchatis, Nativitatis Domini
Noſtri Jeſu Chriſti, Epiphaniæ, Aſcenſio-
nis, Pentecoſtes; Nativitatis S. oannis Ba-
ptiſteæ. lis enim diebus quisque Miſſæ in Pa-
rochiali Eccleſia adeſſe jubetur. Idem etiam
ſtatuit Aurelianenſe Concilium ſexennio poſt
habitum, cujus Decretum refert Gratianus
in can. Nulli de Conſecrat. Diſtinct. 1. Quæ
de privatis hujusmodi Oratoriis alia reſtant
monumenta etiam remotioribus ab ætate no-
ſtra temporibus, reperias apud Bocquillot Tra-
Gatu Hiſtorico Liturgiæ ſacræ lib. 2. Cap. 7.

Venerabilis Beda Hiſtoriæ ſuæ lib. 6

cap. 9.

conqueritur, ſummates Vires eo tempore
nonniſi orandi causâ & Concionem audiendi
Eccleſiam/ frequentare conſueviſſe: Miſz oran-

di & audiendi

verbum causd veniunt: ae Re-
Lem

1 Seéfio I.

gem cum quinque aut ſex Miniſtrorum ſuo-
Pum comitatu ad Eccleſiam venire, atque in-
de, Concione audità, illicò abire. Ex quo
Bedæ loco Joachimus Hildebrandus heæreti-
carum partium homo Eccleſiam Catholicam
perperam calumniandi occaſionem arripuit;
Ait enim, Primores Viros ideò conſueviſſe
poſt Concionem abire, ne Miſſæ adeſſent,
quæ jam tum ineptiis & ſuperſtitionibus con-
taminari cœperat. Neminem verè eſſe pu-
tamus, quin venenatam hæretici hominis ca-
lummiam non agnoſcat. Id enim Beda con-
queritur, quòd, cùm orandi causà & Conci-
onem audiendi ad Eccleſiam venirent, in Ec-
cleſia itidem Miſſæ non adeſſent, ſed in pri-
vatis quisque ſuis Oratoriis antè, vel poſtea
Miflam audirent: Cûmque dubitari nullo
modo poſſit, quin idem prorſus eſſet Miſſæ
Ritus, quæ in Eccleſia, quàm ejus, quæ in
privatis Oratoriis celebrabatur, amentem il-
lum omnino eſſe oportet, qui Primores Vi-
ros exiſtimet ideò Miſſæ in Eccleſia adeſſe no-
luiſſe, quòd Miſſa ineptiarum, & ſfuperſti-
tionum jam plena eſſet. Nam ſi vera hæc
cauſa fuiſſet, quamobrem Miſſam in Eccle-
ſia non audirent, ne in Oratorio quidem pri-
vato Miſſam ſibi audiendam exiſtimaſſent.
De templorum Conſecratione loquuntur The-
ologi, cujus eam rationem afferunt, quòè

locum miniſterio, cui deſtinatus ſit, accom-
moda-

o.
in⸗
G
ret⸗
can
i
len

De Saæcrificio Miſſæ. 17

modatum eſſe oporteat; quamobrem templa,
quæ Chriſtiani peragendo Miſſæ ſacrificio de-
ſtinaverint, debere omnino eonſecrari. Vi-
deatur Collatio 16. Lucionenſis Par. 5§. pag.
558. & ſequen.

De Altari, & Ornamentis, qui-

bus debet inſtrui, ut in eo Miſſæ
Sacrificium rite fieri poſſit.

Altare lapideum eſſe oportet & conſecratum,
aut ſaltem ſacra petra inſtructum. KRe-
cenſentur omnia, quibus ornari
debet.
A Ltare, ſuper quo Miſſæ Saerificium ſit
.½à peragendum, lapideum eſſe oportet, &
ab Epiſcopo conſecratum; & ſi quidem non
ſit ex lapide, Sacra Petra ſaltem inſtrui debet,
quam Epiſcopus conſecraverit, eaque tantaâ
ſit magnitudine, quæ hoſtiam & majorem
Calicis partem capiat. Tectum altare ſit ter-

¹ nis linteis mundis, benedictis ab Epiſcopo,

vel quovis alio, cui poteſtas ſit ea benedicen-
di. Longum efſſe oportet ſuperius linteum
utrinque ad terram usque demiſſum; reliqua
duo breviora: quin unum tantummodè lin-
teum ſatis eſſe poteſt, ſi tamen duplicetur.
Anterior Aræ facies amiculo ſeu pallio, ùt
vocant, contegenda;, color ille ſit, i
2

18 Sectio I.

Fefſtivitati ſeu Officio congruat. In medio
Altari eſto Crux erecta, cujus ab utraque parte
candelabra ſint cum candelis accenſis ſaltem
duabus. Ad inferiorem Crucis partem po-
natur ea, quæ Tabella dicitur Secretarum.
In cornu Epiſtolæ pulvinus Miſſali ſupponen-
dus, & ab eadem Epiſtolæ parte paretur Ce-
reus ad elevationem Sacramenti accendendus;
Parva campanula, binæ ambullæ vitreæ, qua-
rum altera vini, altera aquæ plena ſit, cum
pelvicula & manutergio mundo in feneſtella;
ſeu parvà mensà ad hæc præparatà.

Conſecratio templi & Altaris orta ex unctione,
quà Jacob Altare perunxit. V'ertus con
Jutatus.
Hæc in Rubricis Miſſalis continentur; quæ
nos, quoad poſſumus, illuſtrabimus. Et pri-
mèò in lege naturæ Altaris, ejüsque conſecra-
tionis mentionem fieri comperimus. Nam
Geneſeos cap. 28. narrat Moyſes cœleſtem
viſionem, quæ dormienti Jacob oblata eſt;
qui experrectus tulit lapidem; quem ſuppoſué-
rat capiti ſuo, & erexit in titulum funden? oleum
deſuper. Vertus non conſecrandi cauſa, ſed
idcircò Jacob unxiſſe lapidem putat, ut ſignum
extaret, ibi eam ſibi viſionem eſſe oblatam,
ut ad eundem locum redeunti visà petrà oOleo
peruncte ſibi ſubiret memoria viſionis. Quam

ſententiam jure Tournelius risu excepit tomn
e

—
Part
len
nN
Aun
Ohen
Ure
en
Cu
eſeln

ii
n.

1
Erp
Gleet

De Sacrificio Miſſæ. 19
de Euchariſtia edit. Pariſien. pag. 396. Qui
enim potuiſſet jacob, puta poſt viginti an-
nos, ex oleo, quod ſüper lapidem fudiſſet;
locum agnoſcere, ubi viſionem illam vidiſſet?
Non enim fieri potuiſſet, quin, vel ſole;
vVel ipſo aëre perflante, oleum omnino exſic-
caretur. Quamobrem melior ea de re Cal-
meto mens fuit, qui ad illud caput Gene-
ſeos num. I8. obſervavit ex ea unctione, quâ
Jacob oleo lapidem perunxit, Sacram Ortam
eſſe adhibendi oleum in templorum Altari-
umque conſecrationmibus cæremoniam.

Altaris mentio pt, étiam in novo Teſtamento;
&& in omnibus liturgiis. Solvitur objectio
petita ex veteruin Chriſtianorum
apologiis.
In novo etiam Teſtamento mentio fit Al-.
faris; nam D. Paulus ad Hebræos cap. 13.
Habemus, inquit; Altare; de quoò edere aon
babent poteſtatem, qui Tubernaculo deſerviunt.
Locum illum Apoſtoli in humc modum ex-
plicant ſacri Interpretes; quos laudat & ſe-
quitur à Lapide ad eüundem locum verſ. 10.
Altare habemus, in quo Chriſti corpus & San-
guinem jam in Cruce immolatum offerimus;
cujus Sacrificii neque participes fiunt Levitæ;
neque Judæi, ſed Sacerdotes Chriſtiani, cæ-
terique Fideles, cùm Sacrâ Euchariſtià refici⸗
untur. Eſtius ſecutus D. Thomam voce illa
B 2 Al-⸗

20⁰ Seétio I.

Altare putavit Chriſti Crucem, ſive etiam
ipſum Chriſtum ſignificari: At verò S. Tho-
mas Altare hoc interpretatur Crucem Chriſti, vel
ipſum Chriſtum: de quo altari, inquit, edere eſt
fructum Paſſionis Chriſti percipere, & ipſi tan-
quam capiti incorporari. Nihil nos de utra-
que interpretatione ſtaruimus: illud verò di-
cimus, diſertiſſimè de Altari mentionem fieri
in Matthæi Evangelio cap. 5. Si ergè offers
munus tuum ad Altare, & ibi recordstus fue-
ris, quia frater tuus habet aliquid adverfam
te, relinque ibi munus tuum ante Altare, 8
vade prius reconciliari fratri tuo, d tunc ve-
niens offeres munus tuum? qui locus nulla ſa-

nè indiget interpretatione, ùr obſervârunt

Walemburg. Controverſiar. tom. 2. cap 39.
Quævis præterea Liturgia Menſam, ubi ſacri-
ficetur, commemorat, eamque verum Alta-
re appellat, quèd in ea verum Deo Sacrifici-
um offeratur, idque uberrimà argumento-
rum vi & copià eruditiſſimè oſtendit P. le Brun
tom. 3. de Miſſa pag. 576. & ſeq. & altarium
conſecrationem itidem, ùt templorum, vetu-
ſtiſſimum eſſe ritum Apoſtolicum probat;
quod etiam obſervavit Pouget Inſtitut. Catho-
licar. tom. 2. edit. Pariſien. ann. 1725. pag. 906.
Quamquam verò Origenes, Minutius, Fe-
lix, Arnobius, & Lackarnius adversùs gen-
tes, quæ Chriſtianis exprobrabant nulla iis
eſſe Altaria, ejusmodi eriminationem non re-
jece-

etian
Tlo.
i,
nn
unn
od
lfi
veſſen
e, 5
Cne
Ulal
virun
5, 3
ſati
nMI
riki
mebte
leben
luriut
y enn
rob
Cd
4
e
5, E
us e
nu;
Nont⸗
ſe

De Sacrificio Miſſæ. 21

jecerunt, quin etiam id verum eſſe confeſſi
ſunt; certiſſimum tamen eſt, eos de aris eſſe
locutos, quæ erigebantur, ut ſuper iis ſimu-
lacra fallorum Deorum colerentur, vel victi-
mis mactandis cruenta fierent Sacrificia; quod
ingenuè fatetur ipſe Binghamus licèt hæreti-
carum partium homo Orig. Eccleſiaſtic. tom.
3, Pag. 224. & ſeq. In eandem explicationem
conſentit Grancolas in Veteri Eccleſiæ Sacra-
mentario tom. r1. pag. 35. Objicit nobis Cel-
ſus, quòd non habeamus imagines, aut aras,
aut templa. Sunt verba Origenis lib. 4. con-
tra Celſum. Et apud Minutium in Octavio
objicit Chriſtianis Cæœcilius: Cur nullas aras
babent * templa nulla “ nulla nota ſimulacra!
Et Arnobius adversùs Gentes lib. 6. Accuſa-
tis nos, inquit, quòd nec Templa babeamus,
nee Imagines, nec Sras. Quod quidem ve-
riſſimum erat. Chriſtiani enim aras non ha-
bebant, ùt ſuas Ethnici, firmas & ſtabiles,
ſed mobiles, quas hùc atque illùc liceret trans-
ferre, ùt explicat Bocquillot Tractatu Hiſto-
rico ſacræ Liturgiæ lib. I. cap. 82. Ex eo au-
tem, quèd veteres Chriſtiani conceſſerint, ſe
carere altaribus, luculenter tamen oſtendi
poteſt, indè non poſſe illud inferri, nulla eis
fuiſſe altaria, in quibus Euchariſticum Deo
Sacrificium offerrent. Nam illi idem Patres,
qui Chriſtianis nullas eſſe aras confeſſi ſunt,
cuùm de menlſa locuti ſunt, in qua Euchariſtiæ
3 Sagra-

Sectio I.

Sacramentum conficitur, mentionem de Al-
taribus facere non prætermiſerunt, ut benè
adwertit P. Lamy lib. 6. de Templo Hieroſo-
lymitano cap. 3. ſect. I. & Fraſſen. tom. II.
Theologiæ Romanæ edit. pag, 339. Lucianum
Martyrem celebrandæ Miſſæ causa, dum in

Altari proditum eſt; & Diaconorum manus
Pro Altari ad Sacrificandum adhibuiſſe Theo-
doretum legimus. Sed hæc ſanè ſunt digna
exempla, quæ miremur magis, quàm imi-
temur; ſempérque conſtans & perpetua fuit
Eccleſiæ diſciplina, ut ſuper altare Miſſa ce-
lebretur. Adversus Donatiſtas, quorum fu-
rore Catholicorum altaria erant everſa, in-
clamat Opftarus Milevitanus lib. 6. Quid eſt
enim, inquit, Altare, niſe ſedes & Corporis *
Sanguinis Chriſti? Haæc ommnia furor veſter aut
raſit, aut fregit, aut removit &. Si livoris
judicio nos vobis ſovdidi videbamur, quid vo-
BZis fecerat Deus, qui illic invocari ſueverat?
Quid vos offendiſtis etiam vos ipfi, ut illa Al-
taria frangeretis, in quibus amte nos per lon ga
tzemporum ſpatia ſancte, ut arbitramini, ob-
tuliſtis ?* dum impie perſequimini manns no-

Sras ille, uli Corpus Chriſti habitabat, feritis

&& veſtrat. Hoc modo gJudæos eſtis imitati.
UIli injecerunt manus Chriſto in Cruce: vohis

percuſſus in Altari. Si Catholicos illic inſecta-

*: voluiſtis, vel veſtris illie antiquis oblationi-
SZus barceretis. Pri-

vinculis eſſet, proprio uſum pectore tanquam

de A
bert
terol⸗
onI
ciaann
dumt
Enqun
Man
eThen
ndn
An Iu
etun fl
1
ruimf
l,
d
Pri 4
ere
1livon
ud
levetn
ileA
uli
ti
00d
.
init
0
en
MMℳ

De Sacrificio Miſſæ. 23

Primis Eceleſiæ Saculis Altaria erant lignea.

Secundèò dicimus in Lege veteri Deum
juſſiſſe, & terra fieri Altare, vel & lapide.
Sic enim Exodi cap. 20. Altare de terra fa-
cietis mibi, && offeretis ſuper eo bolocauſta, &α
pacifica veſtra, oves veſtras, & boves in omni
loco, in quo memoria ſuerit nominis mei: Ve-
niam ad te, & benedicam tibi. Quod ſi Alta-
re lapideum feceris mibi, non adifcabis illud
de ſectis lapidibus; ſ enim levaveris cultrum
ſuper eum, polluetur. Atque illud altare æneo
tegumento operiebatur: Ert operies illud ære,
At eſt in Exodi cap. 27. Itaque in veteri Te-
ſtamento Altare vel terra oppletum erat, quod
exiſtimavit Abulenſis in cap. 29. Exodi quæſt.
6. vel rudibus lapidibus, quod mavult Ribe-
ra lib. 2. de Templo cap. 20. Et ſanè Mac-
chabæus in Altare, quod Antiochus everte-
rat, à ſe reſtitutum lapides injecit, juxta id;,
quod in lege præſcribitur, ùt videre eſt in lib.
1. Macchabæorum cap. 4. Eneum fuiſſe alta-
re, ſeu Altaris aram, ſeu menſam exiſtima-
vit P. Lamy de Tabernaculo lib. 3. cap. 6. ſect.
2. illud verò, quo ea menſa ſuſtentabatur,
fuiſſe lapideum: In hocce autem loco Exodi,
ubi Altare præcipitur de terra ſaciendum, non
de ſumma parte, quæ ænea, ſed de fundamen-
to Altaeris, quod ut citèò pararetur, cum mu-
tabantur caſtra, permittebat Deus, ut fteret ex
B 4 Jor-

24 Sectio I.

Fortuitis ceſpitibus tumultuario opere. Primis
Eccleſiæ temporibus Alraria quidem certè li-
gnea fuêre: Quamobrem Optatus Milevita-
nus, quem ſupràâ protulimus, Donatiſtas,
qui Catholicorum Altaria ſubverterant, in
hunc modum objurgare pergit, Hoc igitur
ineæpiabile nefas, ſi de aliqua ratione deſcen-
dit, uno modo fieri debuit; ſed, at aſtimo,
alio loco copia lignorum frangi juſſis, alio ut
Altaria raderent, lignorum inopia imperavit, ui
removerentur, ex parte verecundia juſſit, ubi⸗
que tamen nefas eſt, qum tantæ rei manus ſa-
rilegaz & impias intuliſtis. Quid perditorum
qonductam referam multitudinem, & vinum in
mercedem ſeeleris datum? quod ut immundo
ore ſacrilegis hauſtibus biberetur, calida de
fragmentis Altarium facta eſt. Nec ita longè
à vero abeſt, Sanctos Apoſtolos in ligneis
Altaribus Mifſam celebraſle ad Jeſu Chriſti
exemplum, qui legali Cœnà peractà ad men-
ſam ligneam aſſidens ſemetipſum in Saerifici-

um obtulit Deo Patri. B. Petrum, quem,
ut jam diximus, Pudens Senator domi ſuz

excepit, Traditione compertum eſt in Altari
ligneo ſacrificafſe, quod etiam nunc aſſerva-
tur Romæ in templo S. Pudentianæ, ſi fides
habenda ſit Arringo, qui in RNoma ſubterra-
sea tom. 2. lib. 4. cap. 43. Extat, inquit,
in eandem Eccleſea ad dexteram intrantibus Al-
zare ligneum ad modum Arcæ compactum, in
7u0

— —

—

Pn
!.
exitt
Nll
Nt,i
ſhn
ſn
im
Ni
Cbit,
, G
nſt
nou
i
nme
longe
igne
Crit
dmen
wen,
An
eree
1N
en
ingui
4

De Sacrifircio Miſſæ. 25

quo B. Petrus, dum apud Pudentem boſpitio re-
ceptus moraretur, ut pia fert Traditio, im-
mortali Deo Sacrificium ofereba. Lignea au-
zem Altavis Tabula præ vetuſtaie nimia con-
Jumpta cernitur, & ſub Altari lapideo locata eſt,
in quo Sancti Petri ſtatua cernitur. Hoc au-
zem titulo notatum eſt: In hoc Altari S. Petrus
pro vivis & defunctis, ad augendum Pidelium
multitudinem, Corpus & Sanguinem Domini
offerebat. Quèd autem in carceribus Miſſas
celebraras eſſe novimus, cùm Perſecutioni-
bus Ethnici in Chriſtianos ſœævirent, id no-
bis palàm facit, Altaria tunc temporis lignea
fuiſſe.

An Chriſtiani primis ſæculis haberent Altaria
etiam lapidea, incertume Vergente in finem
ſeculo I! . Altaria certè erant lapidea: Argen-
lea etiam, & aureis laminis ornata ſe-
quentibus fæculis.

Primis verò ſæculis, & perſecutionum
temporibus utrùm præter lignea Chriſtiani
haberent etiam Alaria lapidea, & num Pri-
mus B. Siweſter ſœculo quarto juſſerit, non
ampliùs in ligneis, ſed in lapideis Altaribus
Miſſam celebrari, quærunt viri docçti; & qui-
bus Juveninus de Sacramentis Diſſert. 5. de
Euchariſtia quæſt. 8. cap. 3. hæc ſcribit: In-
certum eſt, an Aliaria prioribus ſæculis lignea
Juerint, aut lapidea. Veriſimile eſt, utraque,
B 5 dum

26 Sectio I.

dum ſæviret Perſecutio, indiſeriminatim adbi-
bita fuiſſe, pront nempè rerum locorumque op-
portunitas ferebat &. Multis abbince Sæcu-
lis Eecleſia pracepit, ut Altaria ſolum lapidea
ſint. Nonnulli eriptores illud Decretum Sil-
veſtro Papæ adſeribunt: ſed aſſertum hujusmo-
di nullo veterum teſtimonio nititur. Videan-
tur etiam Card. Bona Rer. Liturgicar. lib. I.
cap. 20. Martene de antiquis Ecoleſiæ Ritibus
tom. I. lib. I. cap. 3. art. 6. Lapidea fuiſſe
Altaria vergente in finem ſæculo IV. explo-
ratiſſimum eſt ex S. Gregorii Nyſſeni Oratio-
ne de Sandto Chriſti Baptiſmate Pag. 801.
Altare boc Sancttum, inquit, cui aſſeſtimus,
lapis eſt naturd communis, nibil differens al
aliit eruſtis lapideig, ex quibus parietes noſtri
exſtruuntur. Sed quoniaim Dei cultui conſecra-
tum atque dedicatum eſt: ac benedictionem ac-
cepit Menſa ſancta, Altare immaculatum eſt,
quod non amplius ab omnibus, ſed d ſolis sa-
cerdotibus iisque venerantibus contreltatur.
Altaria, cùm Eccleſia ſecundioribus rebus
cœpiſſet uti, legimus à Fidelibus facta ex ar-
ento. Sanè Conſtantinus Imperator, ut eſt
in libro Pontificali, ſeptem ex puriſſimo ar-
gento exſtruxit Alraria in Conſtantiniana Ba-
filica, quorum ſingula pondus habebant du-
centarum & ſexaginta librarum. Xyſtum et-
iam Tertium argenteum itidem Altare trecen-
tarum pondo librarum in eodem libro prodi-
tum

len
ſe

nalbt
gleſh.
Sll.
lopik
umn G.
uemn⸗

el⸗

Orano

inun
ur l
ſnehtt
Neelu

Zenmn ..

n
N
NCtatt
rebun
1.

,Uel

no .

mnahe
oth
lume

De Sacrifirio Miſſæ. 27

tum eſt Baſilicæ Liberianæ obtuliſſe: illud
tamen incertum, & ſolidéne argento Altaria illa
fuerint, an ex ligno vel lapide argenteis la-
minis obducto: nam de ejusmodi laminis idem
Pontificalis liber in vita Adriani I. hæc haber:
In Baſelica S. Dei Genitricis, quæ eſt ad Præ-
Jſepe, in Altari ipſtus Præſepis fecit Adrianus
laminat ex auro puriſſimo Hiſtoriis depictis,
penſantes ſimul libras centum quinque.

Petrd ſaerdâ omnino eſt opus celebrandæ Miſſæ,
niſi Altare conſecratam ſit. Tabula Altaris

appellatur & Viaticum in Jure Canonico. Ori-

entales elt non utuntur. Altarvis quondam men-
ſa quaternis columellis ſuſtinebatur. Uni-
cum ollm in Eccleſta Altare,

Nunc de petra ſacra dicendum, quâà opus
eſſe monuimus, ut Miſſa rit& celebretur, niſi
ſi Altare conſecratum ſit. Ea in can. conce-
dimus de conſecrat. Diſt. 1. Labula Altaris ap-
pellatur, & Oiaticum in Decretali Quoniam
Epiſcopi de Privilegiis in ſexto: Ut Altare
poſſit habere Viaticum Hincmarus Rhemen-
ſis ſæculo 9. de Petra ſacra loquitur in Capi-
tulis, quæ anno Epiſcopats ſui duodecimo

condidit: Nemo Preibyterorum in Altari ab

Epiſcopo non conſecrato cantare præſumat.
Quapropter ſe neceſſttas popoſcerit, donec Eccle-
ſia vel Altaria conſecrentur, & in capellis es-
iam, quæ conſecrationem non merentur, Ta-
. bulam

28 Sectio I.

bulam quiique Presbyter, cui neceſſarium Ffue-
rit, de marmore vel nigra petra aut litio ho-
neſtiſſemo ſecundum ſuam poſſybilitatem hboneſtè
aſffectatam habeat, & nobis ad conſecrandum
afferat, quam ſecum cum expedierit, deferat,
in qua ſacra Myſteria ſecundum KRitum Eeccle-
ſzaſticum agere valeat. In Orientali Eccleſia
nullus hujus petræ ſacræ eſt uſus: nam ſi in
Altari non conſecrato Miſſa ſit celebranda,
pannos quosdam adhibent Sacerdotes eodem
Ritu, quo conſecrantur Altaria, conſecratos,
quos vocant Antimenſia, ùt videre eſt apud
Card. Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap. 20. Bing-
hamum tom. 3. Pag. 246. & apud Renaudo-
tium in Collect. Liturgiarum Orientalium tom.
I. Pag. 182. At, quemadmodum diximus
in Occidentali Eccleſia, aut ſuper Altare la-
Pideum conſecratum Miſſam celebrare opor-
tet, aut, ſi conſecratum non ſit, ſaltem ſaper
Petram conſecratam, ſive Altare ſit ligneum
ſive lapideum. Altare Jeſum Chriſtum ſigni-
ficat: Altare quidem Sanétaæ Eccleſiæ eſt Chri-
tus teſte Joanne, qui in Apocalypſi ſua Altare
aureum ſe vidiſſe perhibet ſtans ante Thronum,
in quo & per quem oblationes Fidelium Deo Pa-
tri conſecrantur: & de Chriſto ait Apoſtolus
I. ad Corinth. Petra autem erat Chriſtus: ut
obſervat D. Thomas 3. Par. Quæſt. 83. art. 3.
ad 5. qui ad hunc modum convenientiam il-
lam ſtatuit cum diſeiplina, ne alia erigantur

Alta-

1

con

An

mi
inn
di

n l⸗
ſtio N
Pon⸗
eten
Sfenn
Lid.
Decke
anſit
branct
ellen
ectil
Aepr
ehurc
nton.
lvimm
e l
. 0o.
lupe
ln⸗
1A
NrONun,
Dobt
fnn
,
tian .
ignnu

De Sacrificio Miſſæ. 29

Altaria, quàm lapidea, nec niſi ſuper petra
Conſecratà Miſla celebretur.

Antiquitus ſingula in ſingulis templis Altarià
erant, edgue columellis ſuſtinebantur.
Duo tantùm eorum, quæ attinent ad Al-
taria ſuperſunt animadvertenda. Primum til-
lud eſt, menſam Altaris unicâ, vel pluribus
columellis ſuſtineri eonſueviſſe, vacuo men-
ſam inter & pavimentum ſpatio interjecto.
Cujus rei argumento ſunt ejusmodi Altaria,
quæ in ſacris Romæ Cryptis videre licet. Et
ſanè memoriæ proditum eſt, Vigilium Ro-
manum Pontificem, quem ejus immici fugi-
entem inſequebantur, in Eccleſiam S. Euphe-
miæ ſe ſub Altare recepiſſe; ibi latitantem ab
inimicis deprehenſum, ac pedibus abreptum
manu columellam comprehendiſſe, ac in ejus
caput fuiſſe futurum ut menſa rueret, niſi
eamn Clerici manibus ſuſtinuiſſent; tum rur-
ſus ab inimicis in Vaticana S. Petri Baſilica de-
prehenſum ad eundem modum columnas,
quæ Altare ſuſtinebant, arripuiſſe; quibus
diſruptis menſam in ejus caput everſam, ùt
rem hanc expendentes pulchrè obſervârunt
Grancolas I. Par. Veteris Sacramentarii Ee-
cleſiæ pag. 42. & 43. & Bocquillot Tractatu
Sacræ Liturgiæ lib. I. cap. 5. num. 85. &
86. Alterum obſervatu dignum illud eſt, an-
tiquitùs unicum fuiſſe in ſingulis templis Al-
tare;,

30 Sectio I. M
tare, ùt iidem duo, quos ſupra memoravi-
mus, ſcriptores animadvertunt, pluribus ad
id probandum monumentis & ſacra antiquita-=
te depromptis. Ritum hunc Græci etiamnum
retinent. Unicum tantùm, ùt obſervat Gran-
colas in templo quolibet commemorant Al-
tare Ignatius, Cyprianus, Irenæus; Ter-
tullianus, Hieronymus. Neque adeò idem
Grancolas monere prætermittit, etſi unum
tantùm eſſet Altare in templo; Oratoria ta-
men in templi ambitu fuiſſeé, ubi Miſſa cele-
brabatur; cujusmodi more etiam nunc utun-
tur Græci, qui, cùm unum in templo ha-
beant Altare; Oratoria tamen circum tem-
pli perimetrum habent, ubi Miſſam celebrant;
idque tùm ex eorum colligitur Euchologio;
tùm ex Leone Allacio in Epiſtola de Græco-
rum Templis.

Crux imponenda Altari, ubi celebranda eſt
Miſſa. ' erti commentum, unde bac
diſciplina orta ſit.
Reliquum eſt, ut de ornatu Altaris dica-
mus, ſine quo Miſſam celebrare non licet.
Superiùs monuimus, opus eſſe Cruce. Ver-
tus tom. 4. pag. 30. ait, ſatis quondam fuiſ-
ſe Chriſti imaginem; quæ ponitur in Canone
ad Paſſionis Dominicæ memorium in Sacer-
dotis animo excitandam: cœpiſſe deinde in
aliquibus Eccleſiis; dum recitaretur Canon
Miſſæ

rurt
si
Cui⸗
Dbun
Ctn
A
Ir
icen
Ghbn
rutr
cd
Cum
o h
1en
Draot
ee

De Sacrificio Miſſ. 31

Miſſæ, ac præſertim tempore Conſecratio-
nis exponi Crucifixi imaginem in tela nigri
vel violacei coloris depictam: remotioribus
ab Eccleſiæ exordio temporibus Presbyteros
devotionis gratia voluiſſé, ut toto Miſſæ tem-
pore Crueifizi imagò ſibi obverſaretur ob oeu-
los: Sacriſtas denique minuendi laboris cau-

Ssaà; ne Miſsà peractà ea ſibi imago auferenda;

ac dum alia celebraretur Miſſa, rursùs appo-
nenda eſſet; ab ea ainovenda deſtitiſſe,; ut
Crux jam fixus permahénsque cœperit eſſe

Alraris ornatus. Ef Auctor nuperi Miſſalis

Trecenſis, quo ſexcentæ continentur noôvi-

tates (quas jam;, dum hæc ſeribimus; ab eô⸗

dem Auctore expuncétas eſſe ſummà volupta-
te intelligimus) ſeribit optandum eſſe; ut
Altaria Omnia planè ùt Altare Cathedralis Ba-
ſilicæ inſtruantur, in quo non alia eſt Cru-⸗
cifixi imago, quam quæ fixa eſt magnæ Cru-
ci in medlio erectæ, nec imago Crucifixi poô-
nitur ſuper Altare niſi tempore Miſſæ, &
tunc affertur, cùm recitatur Epiſtola; exce-
ptò Quadrageſimæ tempore.

Vertus confutatur. Vetuſtiſſmus Crucis uſus

Juper Altare e Apoſtolica Ivaditione. Ap-

ponenda eſt Crux etiam in Altari, ubi
Santtiſſima Eucbhariſtia cuſtoditur.
Sed, quod tradit Vertus, merum eſt com-
mentum cerebro ejus procuſum. Nam ve-

tuſtiſ-

32 Sebtlio I.

tuſtiſſimus eſt Crucis uſus ſuper Altaria. In
Concilio enim Turonenſi anno 567. habito
Can. III. hæc habentur: Ut corpus Domini
in Altari, non in armario, ſed ſub Crucis ti-
zulo componatur: ac vera ſeêntentia eſt, ex
Apoſtolica Traditione derivatum, ne quis
ſine Cruce Miſſam celebret, cujus aſpectu
Sacerdoti revocetur Paſſionis Chriſti memo-
ria, ůùt benè advertit Cardinalis Bona Rerum
Liturg. lib. 1. cap 25. num. 8. quo duorum
hæreticorum error refellitur, Dallæi de Cul-
tu Relig. lib. 5. pag. 773. & Binghami tom.
3. pag. 237. qui non ante trecenteſimum tri-
ceſimum ſextum annum putant in Eccleſiis
expoſitas eſſe Cruces. Juveninus de Sacramen-
tis Diſſert. ö. de Euchariſtiæ Sacramento quæſt.
8. num. A. art. 3. poſtquam laudavit Concilii
Turonenſis Canonem, quem ſuprà attulimus
addit: Sic fert Eccleſtaum omnium conſuetu-
do: cujus quidem cùm in Conciliis, aut in Pa-
gribus initium non reperiatur, ad ipſos Apo-
Rolos juxta Auguſtini principia refundi debet.
Decuit etiam, ut Kitus, de quo agitur, obtine-
ret; par enim eſt, ut Chriſti Paſſzo Saerifican-
zis oculis obverſetur, quam Miſſa ad vivum
erxhibet. Vir doéctus Joſephus Vicecomes
Obſervationum Eccleſiaſticarum tom. 4. lib.
7. cap. 24. locum affert ex Bedæ Hiſtoria, qui
lib. 2. cap. 20. S. Paulini Eboracenſis Epiſco-
Pi vitam ſcribens ait: Aetulit 4quoque e
vaſa

60
m
Can
lake⸗
riun
Alt.
M
Oce
les
dra
in)

gie
Dh
e
Inun
e)
turb
Omn
Cer
di⸗
tur
in⸗
ere
tl
0di
ben
n
W

Nin. I
ubi
Dommin
Fucitt
eſt,
ne I
Abetn
melne
Rerun
duorun
det
mi ton
nlun t
Loceli
Nramnel⸗
glel
Conell
olumn
Onſneke

tinl4

1 *
oltie⸗
ſſcn
1Ni
ecolt
1. 4 1
rii 1
Hl⸗

De Saerifixio Miſſæ. 23
vaſa pretioſa Equini Regis perplura, in quibus
& Crucem auream magnam, & Calicem aureum
ad miniſterium Altaris, quæ adbuc in Eccleſia

Cantici conſervuta monſtrantur. Unde hæc

infert Vicecomes: Quo loco verba, Miniſte-
rium Altaris, Maſſe uſum ſignificant, cum in
Altari nulla ves dignior ag Miſſa procuretur.
Atque eadem eſt Orientalis Eccleſiæ, atque

Occidentalis diſciplina; nam apud Orienta-

les nonniſi Cruce ſuper Altare collocatà cele-
Pratur Miſſa, ùr videre eſt apud Grancolas
in Veteri Eccleſiæ Sacramentario Part. I. pag.
52. Adversùs autem Miſſale Trecenſeè egre-

giè ſcripſit in ſua Paſtorali Inſtructione Joſe-

Phus Langletus Epiſcopus Senonenſis, qui
Pag. 35. num. 30. & ſeq. probat, vetuſtifſi-
mam eſſe conſüetudinem, ut præſente Cru-
Ce Miſſa celebretur, oſtenditque, quanta per-
turbatio eſſet, & fidelium offenſiò, ſi, ut
Oomnia Altaria ad exemplum Altaris Baſilicæ
Cathedralis redigerentur, imagines Crucifixi
ab iis populus amoveri videret. Ratum igi-
tur eſto, Miſſam celebrare nemini licere niſi
ſuper Altare Crucifixi imagoô, vel ſaltem Crux
erecta ſit. Ut autem huic rei quantum po-
teſt lucis affundamus, non abs re fortaſſe erit
obſervare, non idem omnino eſſe, ſi dicas;
remotioribus ab ætate noſtra temporibus mo=-
rem fuiſſe, ut Crux ſuper Altare locaretur;
quotiescunque Miſſa celebranda elſſet, d ſi
licas

34 Seétio E

dicas, Miſſam nonniſi præſente Cruce cele-
brari conſueviſſe. De Cruce ſuper Altarium
menſas collocatâà nulla profectèò mentio fit ne-
que in vetuſtioribus Eccleſiæ Græcæ monu-
mentis, nec in antiquioribus Romanis Ordi-
nibus, quod obſervavit etiam Thiers in Diſ-
ſert. de præcipuis Altaris ornamentis cap. 18.
quin etiam teſtimonia proferre licet Leoms IV.
Raterii Epiſcopi Veronenſis, & Rhemenſis
cujusdam Synodi apud Burcardum, quibus
oſtenditur nil quidquam licuiſſe, quàrm ſacra-
rum capſam reliquiarum, aut Evangeliorum
Codicem, aut ſacram Pyxidem, in qua Chri-
ſti Corpus ſervaretur pro infirmis, ſuper Al-
taria imponere. Sed certiſſima in Ecclefia
tum Græca, tum Latinanon deſunt argumen-
ta, Cruces impoſitas fuiſſe in ſummo Cibo-
rii vertice ſuper Altare collocati; Paulus enim
Silentiarius cùm Altare deſcribit in Conſtan-
tinopolitano S. Sophiæ Templo erectum, ait:
Medio in loco Ciborii fulgentem ex argento Cœli
imaginem impoſiut ſupra Cælum Crux ſuperemi-
nense conſpicitur: & Anaſtaſius in Vita Bene-
dicti II. Fecit in Eccleſia B. Mariæ ad Marty-
res ſuper Altare coopertorium borbplryreticumcum
Cruce & gemmis: unde lux affulget ad illu-
ſtrandnm Turonenſis Concilii Can. III. quem

ſuprà memoravimus. Ex quibus omnis ſub-

lata videtur controverſia, ſatisque oſtendi-
tur vetus & nulli dubio obnoxia obſervantia,
non-

no
br⸗
dan

e eel
oltariur
oftn
180d
in D
I
onsl
emenl
,ubn,
in en
elon
UaC
per
Eece
guuven
0 Cbe
wsennn
Conlin
kucn 1
no
ſybe
ti en
M
umn
II. Gbel
mmisit
Olend
rVhl
o

De Sacrifcio Miſſe. 3 ½
nonniſi ad Crucis conſpectum Miſſam cele-
brandi, eorumque repellitur non ferenda au-
dacia, qui, poſtquam Crucis locus tempo-
rum, ùt fit, converſione mutatus eſt, eamque
probavit Eccleſia conſuetudinem; ut & Cibo-
rii vertice Crux ſuper Altaris Menſam po-
neretur, pro ea, quàâ vexantur, omnia permi-
ſcendi libidine poſtulant ab Altari Crucem
amoveri, ac præſertim, quando Miſſa cele-
bratur. Scribit Gavantus, Crucem ſuper
Altare locatam eſſé oportere, etiamſi adſit
ſtatua vel imagéò Crucifixi, quæ Gavanti ſen-
tentia pluribus S. Rituum Congregationis Re-
ſcriptis evertitur. In Cæremoniali Epiſco-
porum lib. I. cap. 12. ſcriptum eſt; decere,
ne in Altari, ubi Sanctiſſima cuſtoditur Eu-
chariſtia,; Miſſæ privatæ celebrarentur: Ac
ſi in eo Altari celebrentur, nonnemo arbitra-
tus eſt, non oportere Crucem apponi, cùm
nulla poſtulet ratio imaginem ibi eſſe, ubi
ille adſit, qui eà imagine exhibetur. Verùm
cùm oculis tantùm fidei ille obverſetur, non
verò oculis corporis, propterea neceſfſe eſt,
cùm Miſſa celebratur, ut Crucifixi imago, aut
Crux ſuper Altare ſit expoſita. Videantur
Clericatus de Sacrificio Miſſæ Deciſ. 43. num.
6. Meratus tom. I. ad Gavant. Part. I. Pag.
295. num. 6. & ſequen. præſertim cùm Eu-
chariſtia in Tabernaculo cuſtodiatur ſemota-
ab oculis populi, nec publicæ venerationi
J C 2 ex-

36 Seétio I.

expoſita ſit, ut obſervat Quartus ad Rubri-
cas Miſſalis Par. 1. tit. 20. Dub. 10. §. Oppoſita
ſententia.

Joachim Hildebrandi bæretiti hominis & Verti
vefellitur ſententia ſtatuentium, lumina adbili-
ta tantiu ad depellendas tenebrat.
De Luminibus quæ ſcripſit Vertus, nos
alibi refutavimus. Cum Verto idem ſentire
videtur oachimus Hildebrandus Heterodo-

xus Auétor in ſuo Opere Lypis Amſteloda-

menſibus edito anno 1702. cui titulus; Sacra
Publica Veteris Eccleſiæ in Compendium redacta;
pag. 21I. Locum expendit ex Actis Apoſto-
lorum cap. 20. in quo ſeribit S. Lucças, mul-
tas fuiſſe collucentes lampades, ubi D. Pau-
lus in Fidelium conventu, qui ad Euchari-
ſtiam ſuſcipiendam convenerant; verbum
Dei prædicabat. Sed cùm Apoſtolus ad me-
diam noctem ſermonem ſuum produxiſſet;
lampadibus, ait Hildebrandus, collucenti-
bus opus fuiſſe, ut tenebræ depellerentur.
Addit, tribus primis Eccleſiæ ſæculis lumina
uidem ad ſacrificium fuiſſe adhibita, ſed non
aliunde id factum, quàm quòd Chriſtiani ſibi
ab Echnicis perſecutoribus metuentes, an-
telucano tempore Miſſam celebrarent. Fa-
tetur item quarto ſæculo, partâ Eccleſiæ pa-
ce, luminum uſum Chriſtianos retinuiſſe,
ſed in Pervigiliis tantummodo, cùm proxi-
mà

ſee
1
Per
dun
e
ell
the
ten

4

kun

1

N
Mi

Van

8)
Eetie
terode⸗
ſeloce
Gni
relin
oſte
unl.
).Pu-
char⸗
erbun
dme.
Gilen
neenn.
renu.
ucnim
dvon
8) N
D
l.
P 6

De Sakrificio Miſſæ. 37

m, quæ Feſtivitati præcederet, die per to-
tam fere noctem vigilias in Eccleſiis agita-
rent. Sub finem vero 4. ſæculi monumenta
ſcribit extare, quibus evincitur, etiam cùmy
jam illuxiſſet dies, lumina accendi conſue-
viſſe, cùm cantaretur Evangelium, & con-
ſecraretur Euchariſtia in ſignum lætitiæ &
audii. Denique S. Gregorium exiſtimat
Hujusmnod diſciplinam collucentium etiam
per diem luminum propagâſſe; & Sabinia-
num Auctorem fuiſie, ut in Templis etiam
extra Sacrificii tempus perpetuus lampadum
eſſet uſus: quamobrem concludit, etiam Lu-
theranos, & quorum ipſe ſecta erat, Miſſæ
tempore candelas accenſas adhibere. Ve-
vùm cum paucis, quæ vera ſunt, multa, quæ
ſunt falſa, permiſcuit. Veriſſimum quidem
eſt, perſecutionis tempore nocturnos fuiſſe
Chriſtianorum conventus; conſecuta verò
fuiſſe tempora, cùm in Eccleſiis die, quæ Fe-
ſtivitati proximè præiret, nocturna Pervigi-
lia agitarent, lumina eſſe adhibita; is no-
cturnas tenebras eſſe depulſas: hæc vera
omnia. Hlud autem à vero abeſt, eà tan-
tùm causâà lumina eſſe adhibita. Et ſanè, qui
luminum uſum, etiam cùm ad clarè ôculis
Proſpiciendum jam nihil opus eſſet lumini-
bus, retinuerint, eos neceſſe eſt dicere, non
eâ tantùm causaâ, ut viderent oculis, lumina ad-
hibuiſſe, ſed iis ſymbolicam aliam fuiſſe ra-
C 3 tio-

38 Sectio I.

tionem, etiamſi, cùm per noctem lumina ac=
cenderent, inde ſibi exiſteret clarè perſpi-
ciendi commoditas; cùm præſertim ſymbo-
lica cauſa non ſit commentitia, ſed ex Veteri
& Novo Teſtamento deprompta, Juſſit Deus
Exod. cap. 25. Candelabrum fieri, lucernas-
que ſeptem in eo locandas; & cap. 27. oleum
ex oliva afferri, quo lucerna uſque aleretur.
In Pſalmis à Deo petimus, ut lucem ſuam
ad nos transmittat. In Epiſtola ad Ephe-
ſios D. Paulus, ut oſtenderet piè illis eſſe vi-
vendum, ac vetera vitia eſſe abjicienda, ait,
eos aliquando fuiſſe tenebras; factos autem
fuiſſe lucem in Domino: quæ omnia ſatis de-
clarant, terrenâ luce lumen ccœleſte ſignificari.
Grancolas in Veteri Eccleſiæ Sacramentario,
tom. I. pag. 717. & ſequen. veterem probat
luminum in Eccleſia ulum, etiam interdiu,
& cùm divina celebrantur officia. Legas &
Caſalium de Veteribus Sacris Chriſtianorum
Ritibus cap. 42. Inter eos qui de Ritibus
ſcripsêre, Micrologus cap. II. ità de eo Ri-
tu loquitur: Juata Romanum Ordinem nun-
quam Miſſasmn absque lumine celelbramus, non
utique ad depellendas tenebras (quod voluit ver-
tus & velle videtur etiam Hildebrandus, de
quo nunc loquimur) cum ſit clara dies, ſed
potiùs in typum illius luminis, eujus ſacramenta
ibi conficimus, ſine quo & in meriie palpamus
Sicut in nocte. De hoc argumento legendi
Bellar-

jun
dai

ln
denſe
nde
Vene
teen
elis
Oeun
eretut
un
Eor
elent
hi
lle
io
enn
ron
elil
noun
Nih
6
Utſe
1s) D
e1,,
lr

egen/

Helu

De Sacrificio Miſæ. 39

Bellarminus lib. 2. de Miſſa cap. 14. Card.
Bona lib. I. Rerum Liturgicar. cap. 25. n. 7.
Natalis Alexander lib. 2. de Sacram. Euchar.
cap. 7. art. 2. Merſelius in ſumma Chriſtiana
Par. 3. qu. 41. J§. Cæterum cereorum uſum.
Le Brun tom. I. pag. 66. & ſequen. Pouget
Inſtitut. Catholicar. tom. 2. pag. 71I. & ſeq.
Boucat Theologia Patrum tom. §. Par. 4.
Diſſertat. 2. §. 4. & Collatio 16. Lucionenſis
tom. 5. pag. 547. & ſequen. Duo autem
candelabra ab utraque Crucis parte locata
juxta Innocentium III. Chriſtianum & Ju-
daicum populum ſignificant.

De linteis ſuper Altare. Eorum uſus antiquiſſimus.

Quid ſit ſubſtratorium.

Vetuſtus itidem eſt linteorum uſus ſuper
Altare; quamobrem Optatus Milevitanus
citato lib. 6. hæc ſcripſit: Quis fidelium neſeit
,7 nor oen, J,

in dis myſteriis ipfa ligna (ſcilicet Alta-
ria 1 Atrica erant lignea) linteamine
obeé ipa Sacramenta velamen potuit

tergi, non lignnm. Et Victor Uticenſis de
Perſecutione Africana lib. I. narrat, Procu-
lum quemdam, ab impio Genſerico adverſus
Catholicos miſſum, vaſtitatem rebus eorum
omnibus attuliſſe; & & linteis Altaris ſubu-
culas & femoralia ſibi confeciſſe. Statuit
Concilium Rhemenſe ab Ivone relatum in
C4 ear.

40 Sectio I.
Par. II. Decreti cap. 132. Ut Menſa Chriſti,

id eſt Altare, ubi Corpus Dominicum conſecratur,

ubi Sanguis ejus hauritur, ubi Sankctorum reli-
quiæ reconduntur, ubi preces & vota populi in
conſpectu Dei à Sacerdote offeruntur, cum omni
veneratione honoretur, d mundißfimis linteis *
pallis diligentiſſimè cooperiatur, nübilque ſuper eo
bonatur, niſi Capſæ cum Sanciorum reliquiis,
uatuor Evangelia. Terna eſſe debent lintea,
ut deducitur ex Canone, & per neglitentiam
de Conſecrat. Diſt. 4. quo gravis ei pœna ir-
Fogeͤrir qui ſanguinem Chriſti & Calice ef-
fuderit, eaque præſcribuntur, quæ facere
oportet, ſi ſanguis ad quartum linteum per-
tigerit: nam inter ea lintea computatur cor-
Porale, ſub quo alia tria lintea ſubſternuntur.

Ea in Actis Eccleſiæ Mediolanenſis Sindones

appellantur; & Subſtratorium dicitur linteum,
ſuper quo explicatur Corporale. Stephanus
Heduenſis Epiſcopus de Sacramento Altaris
cap. 5§. ubi loquitur de Diaconis „hæc ſcribit:
Horum eſt miniſterium Epiſtolam legere, Leviticis
meniſtrare, Altaria componere, Subſtratoria,
Pallas, Corporalia lavave. In quibusdam li⸗
bri Pontificalis Codicibus legitur de Hor-
misda in ejus Vita, dono declifle hblamydem
Imperialem & Subſutorium ſub confeſſione B. Pe-
7ri Apoſtoli: ubi du Cange in Gxloſſario ver-
bo Sulſtratorium monet, non Suhſäutorium,
ſed Sulſtratorium eſſe legendum. 2
6

lee

Gß
rotn
n e
Gei
N
an
lhrrt
ln
Llune
ein
emi.
lcee
Wer
ur
unnne
ons
nteng
phenn
Aln

nl

M.

e

9

5

o

nmin

De Sacrificio Miſſæ. 41

De Cereo in Hoſtiæ elevatione accendendo, Cam-
banula, Pallio, Manutergio &.

De Cereo in elevatione Hoſtiæ accen-
dendo, & de Campanula, quæ ad eandem
elevationem pulſanda eſt, alibi nobis erit ſer-
mo. De Pallio & Manutergio nihil eſt, quod
moneamus, præcipuum. Tabella introducta
eſt commodo Sacerdotum, itidémque Ta-
bella Evangelii S. oannis. Pulvinum ait In-
nocentius III lib. 2. cap. 41. ſignificare, mi-
niſtranda eſſe temporalia prædicanti verlum Dei;
& in Pontificali formulam habes benedicendi
lintea & reliqua Altaris ornamenta Tit. De
Altaris Conſecratione.

De Vaſis ſacris aliisque ad San-
Rtum Miſſæ Sacrificium celebrandum
neceſſariis Calice, Patena, Corporali, Pu-
rificatorio, Palla, Velo, Burſa, Am-
Pullis, Vino & Aqua. „

Calicem qu materid & cujusmodi eſſe, & qui-
hbuus inſtrui oborteat.

N Rubrica Miſſalis, quæ conſonat cum
1 Jure communi in Can. Nt Calix de Conſe-
crat. Diſt. I. præſcribitur, Calix ut omnino
Vel aureus ſit, vel ſaltem argenteus, cujus
5 tamen

42 Sectio I.

tamen cuppa internè ſit auro illira, itidémque
Patena vel aurea ſit, vel ex argento deaura-
ta: ſuper Os Calicis ponatur Purificatorium,
& ſuper illud Patena cum hoſtia, quæ Pall
operiatur, deinde Calix cum his omnibus
obducto tegatur velo, & huic Burſa ejus-
dem coloris, quo ſunt cætera Paramen-
ta, imponatur, in quam Corporale con-
jectum ſit plicatum, è& lino ab omni vel
ſerica, vel aurea fimbria nudum, omni orna-
tu detracto. Calicem & Patenam, iis ante-
quam utàre, Epiſcopus conſecraverit; Puri-
ficatorium verò & Pallam vel Epiſcopus be-
nedixerit, vel quilibet alius, cui ejusmodi
ſit poteſtas talia benedicendi.

Caliæ & Patena ab Epiſeopo conſecranda.
De Calicis & Patenæ Conſecratione verba
fecimus Edicto 20 tom. I. eôque conſecran-
di facultatem Epiſcopo reſervatam eſſe docui-
mus; nam in ils ſacrà unctone opus eſt: re-
liqua verò, quæ ſacra unéctione conſecrata
on Oportet, etiam Sacerdos vel de man-
pi, vel ex delegatione S. Riruum
tionis, ùt variæ ſunt Auctorum ſen-

tentiæ, poteſt benedicere. De Calicis & Pa-
tenæ conſecratione mentionem facit vetus Sa-
cramentarium Gallicanum ante mille annos &
amplius ſcriptum, quod edidit Mabillonus
tom. I. Muſœi Italici pag. 389.

Calice

Ch
inſt
i
tiag
1;
i
di

Me

De Sacriſicio Miſſæ. 43

————

Calicem d profano ad uſum ſacrum Cbriſtus tra-
duxit. FEekia V. majoris Heldomadæ d quibus-
dam Patribus Natalis Calicis appellata.
„
Itaque ad reliqua noſtra tranſiliat oratio.
Ac de primo Calicis uſu paucula ſanè dicen-
da ſuperſunt: illum enim in ultima Coœna
Chriſtus adhibuit, cùm ſanétum Euchariſtiæ
inſtituit Sacrificium: Quoniam Dominus YZeſus,
in qua nocte tradebatur, accepit panem, & gra-
tias agens fregit & dixit: accipite & manduca-
te; Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis trade-
tur. Similiter & calicem, poſtquam navit,
dicene: Hic Cali novum Teſtamentum eſt in
meo ſanguine: Verba ſunt D. Pauli Epiſt. ad
Corinth. Quapropter Feria Quinta Majo-
ris Hebdomadæ, cùm præcipuâ memoria in-
ſtitutionem Euchariſtiæ recolimus, Natalis
Calicis à Veteribus Patribus appellatur. Tunc
enim Calicem à profano ad uſum ſacrum
Chriſtus jeſus traduxit; & idem Calix, in
quo Chriſtus Euchariſtiam conſecravit, Hie-
roſolymæ aſſervabatur ætate Bedæ, ex cujus
verbis illud etiam colligitur, argenteum fuiſſe,
ùt videre eſt apud Baronium ad an. Chr. 34.
63. quod tamen non videtur probare Chry-
ſoſtomus, qui Homilià 6o. ad Populum An-
tiochenum hæc ait de Calice: Won erat illa
menſa tunc ex argento, nec aureus Calix, ex
0

44 Seétio I.

quo Sanguinem proprium Cbriſtus ſuis dedit Di-

Nipulis. Pretioſa tamen erant illa omnia &tre-
menda, & ſpiritu plena.

Calicibus veteres ligneis utebantur.

Si Eccleſiaſticas evolvamus hiſtorias, Ca-
lices ex alia atque alia materia fuiſſe, & mul-
tiplici formatos varietate inveniemus. Ho-
norius Auguſtodunenſis lib. 1. cap. 89. Apo-
Roli, inquit, & eorum Succeſſöres in quotidia-
nis Voöſtibus && ligneis Calicibur Miſſas celebra-
bant. Introductum verò putat à Zephyrino
Pontifice & Martyre, ut Calices ex auro &
argente adhiberentur: Zephyrinus autem Pa-

ba & Woerryr in aureis vel argenteis Culicilus

& Pannis oferri conſtituit. De Calicibus li-
gneis percelebris vox illa eſt S. Bonifacii Epi-
ſcopi Moguntini in Concilio Tiburienſi ſub
Formoſo cap. 19. Vaſa, in quibus Sacroſankcta
conſiciuniur Myſteria, Calices ſunt & Patenæ,
de quibus Bonifacius Martyr & Epiſoopusinter-
rogatus, ſi liceret in Vaſculis ligneis Sagramenta
conficere, veſpondit: Quondam Sacerdotes aurei
ligneis Calicilus utebantur; nunc &contrà lignei
Sacerdotes aureis utuntur Calicibus. Non om-
nes ſincerum eſſe putant illud Zephyrini De-
cretum: tutò tamen aflirmari poteſt, diu
quidem adhibitos eſſe etiam vitreos Calices;
ſed tamen per id tempus, çùm cjusmoch Ca-
ices

lce
ct
es

e0
ea
Vid
nun
(
lull
ktin
fras
ſti
ſeo

Du⸗
es
—

tin

ui
Ar⸗
an

n Pr.
ieihen
busl.
io⸗
nli ſi

Pfent,

Gile.
en
,
4 ſa
M
n Or.
ivile⸗
1,
oes

e

De Saerifirio Miſſæ. 45

lices adhibebantur, etiam atrocioribus Perſe-
cutionibus in Chriſtianos ſœvientibus, Cali-
ces ex auro & argento non defuiſſe.

Vitreos Calices adbibitos probatur ex Irenæo,
Rpiphanio, Hieronymo, Gregorio. Joannis
Dovghtei impudentia. Uſum vitreorum Cali-
2„ .3 . . . ..
cum quidam ad Caroli Magni, alii ad re-
gorii Zuronenſfis ætatem perdurdſſe
Pputatt.

Vitreos Calices à veteribus fuiſſe adhibitos
conſtat ex eo, quod narrant S. Irenæus lib. T.
cap. 9. & S. Epiphanius Hæreſi 34. Marcum
videlicet hæreſiarcham magicis artibus vi-
num ex albo colore in rubeum converteré
conſueviſſe: ex quo intelligitur, Calices tum
fuiſſe pellucidos, ideôque vitreos. Calix
etiam ille fuiſſe videtur vitreus, quem con-
fractum ab Ethnicis junctis fragminibus re-
ſtituit fuſis ad Deum precibus S. Donatus Epi-
ſcopus Aretinus, de quo S. Gregorius lib. I.
Dialog. cap. 7. diuque vitrei ejusmodi Cali-
ces mMultis in locis adhibiti. Nam D. Hiero-
nymus Epiſt. ad Ruſticum de S. Exuperio
Epiſcopo Tholoſano, MWihil, inquit, ilo di-
ius, qui Corpus Domini Caniſiro I unineo, San-
gitinem portat in vitro: & in Vita S. Cæſarii
Arelatenſis, qui vergente in finem 5. & in-
eunte 6. Sæculo floruit, ſcribit Cyprianus
qui-

46 Sebctio I.

quidam natione Gallus, Annon. inquit, in
vitro habetur Sansuis Chriſti? Joannes quidam
Dovgtheus Heterodoxus Tractatum edidir
Bremæ an. 1696. De Calicibus Euchariſticis
veterum Chriſtianorum, in quo narrat pag. 98.
ſe, dum eſſet Romæ, quosdam vitreos Cali-
ces vidiſſe: NRomæ quoque degentisinter reliqua
antiquitatum ornamenta oblatos memini Cahces
vitreos, qui Sacroſanctæ Euchariſtiæ uſit quon-
dam ſacri venditabantur. An verò omnes fue-
rint, continuò dulitare cœpi, & adbuc admo-
Jum dubito. A nonnullis Cavdinalibus eam
gquoque inivi gratiam, ut tales Calices vitreos
in conſpectum meum producerent; commodum
verò putabam, meum de bis Judicium tunc tem-
foris ſuſpendere, & anmtiquitatem fiätam & ſi-
mulatam admirari. Hoc ipſo eorum poſſeſſori-
bus nihil prius, neque antiquius accidere poteſt.
Homini huic qui demum Calices oblati fue-
rint in conſpectum, planè neſicimus. Neque
in nobis recipimus, vitreos omnes Calices,
quos ille vidit, eosdem eſſe, qui ad Eucha-
riſtiam ſunt adhibiti. Pravum tamen intelli-
titur hominis ingenium, abutentis eorum be-
nignitate, qui vitreos illos Calices ei viden-
dos produxerunt, ſatisque apparet ambigua
illius indoles & bilinguis oratio, quæ & ejus
malam fidem oſtendunt, declaraântque, quàâm
malè fuerit animatus; cùm prælſertim e
quoque putet, in veteri Eccleſia vitreos Ca-

lices

lee
cor
eſle

101

len
iu

Bi⸗
ſi
uni

utt,1
Guidn
n ed
haßt
4,91
e ſe
CN
Nie
nuer fh
e
en
1 Uer
nncene
Mur
1
ſſe
N
lar ki⸗
Nee
Cils
Lu
niuk.
hunbe
e de⸗
nbign
Um
el
o

De Saerifcio Miſſæ. 47

lices eſſe adhibitos, & in quibusdam locis
eorum uſum uſque ad Caroli Magni ætatem
eſſe retentum, etfi oannes Baptiſta Caſalius
nonniſi ad S. Gregorii Turonenſis tempora
Chriſtianos ejusmodi Calicibus uſos eſſe con-
tendat, De Veteribus bacris Chriſtianorum Ki-
tibus cap. II.

Etiam tum, oum vitrei Calices adbiberentur, &*
Ncvirent perſecutiones, uſus tamen erat Cali-
cuin ex auro & argento. Calices gemmis in-
texti ex Chryſoſtomo; picturis ornati ex
Tertulliano.

Cùm verò vitreorum Calicum eſſet uſus,
& perſecutiones graſlarentur, ſuos Eccleſiæ
non defuiſſe Calices ex argento & auro, pro-
bant cùm Acta Martyrii S. Laurentii, qui
paſſus eſt ſub Valeriano, tum nefaria ejus
vox, qui à Juliano Apoſtata juſſus Antio-
chenam diripere Eccleſiam, deprehenſis ar-
genteis & aureis Calicibus, quod narrat
Theodoretus lib. 3. Hiſt. Eccleſ. cap. 8. ex-
clamavit: En eJuſinoqi vaſis Filio Maric mini-
Rratur. Ea de re adeundi Card. Bona Rer.
Liturgicar. lib. I. c. 25. & Binghamus tom. 3.
Antiquit. Eccleſiaſt. pag. 241. Gemmæ dein-
ceps pretiosique lapilli Calicibus Euchariſti-
cis intexti, quod non probabat D. Joannes
Chryſoſtomus Homil. 60. ad’ Populum An-
tioche-

48 Sectio I.

tiochenum, ſi quis ejusmodi munera offer-
ret, qui ex viduarum pupillorumque bonis
ſe locupletàſſet: Non ſatis nobis eſſe exiſtima-
mus ad ſalutem, ſi viduis & pupillis expilatis
aureum Calicem &r gemmatum menſeæ offeramus.
Prioribus autem temporibus tutèò affirmare
poſſumus, etiam pictüras Calicibus Eucha-
riſticis apponi conſueviſſe, quod ex Tertul-
liano colligitur lib. de Pudicitia cap. 7. Pro-
cedant ipſæ picturæ calicum veſtrorum, ſi vel
in illis perlucebit interpretatio pecudis llius;
utrimne Chriſtiano, an Ethnico peccatori colli-
met. Et cap. 10. Si fortè patrocinabitur Pa-
Ror, quem in Calice depingitis proſtitutorem &α
ipſiien chriſtiani Sacramentit: quæ quidem ima-
go ex Lucæ Evangelio cap. 15. deſumpta eſt,
eâmque paſlim videre eſt in veteribus Sacris
Cœmeteriis apud Boſium in Cœmetecr. c. 18.
& Arringhium lib. 2. Romæ ſubterraneæ
cap. 20.

Plura Calicum genera. Cahces Baptiſini. Ci-
lices miniſteriales. Quid Sopphus fuerit. Nn-

gularis ſignificatus vocis Confirmatio. Calices

miniſteriales anſati & Eiſtulä in-
Rructi.

Quod verò ad varia Calicum genera at-
tinet, quidam, qui Baptiſini Calices dice-
bantur, quibus ſaero Baptiſinate abluti poſt
accep-

gin

faci
ſon
Cr.
6X
Hin
Mu
on
Ce
Cun
Nor
les
ech
tem
in
ua
tuon
cont
Uſe
Un
Gi⸗

er.
bond⸗
Hinr.
ilti
Dnu
rmae
vch.
ernu.
Pr
14
iun;
iali⸗
1 5 1.
ine
neh
dcris
c. 19.
ranet

0
N

(MA

en1.

fie

.

De Sacrifcio Miſſe. 49

acceptam Euchariſtiam ſub ſpecie panis, ſan-
guinem bibebant ſub ſpecie vini. Miniſte-
riales erant Calices, qui communicandis ſub
ſpecie vini Fidelibus adhibebantur: ejusmo-
di Calices ſemoti, poſtquàm calicis commu-
nio ad ſolos contracta Sacerdotes eſt. Geor-
gius Caſſander in Opere Liturgico cap. 31.
de hujusmodi miniſterialibus Calicibus verba
facit, quos eo nomine appellatos eſſe ait, quia
non ad offerendum, ſed ad miniſtrandum populo
Cbriſti Sanguinem deſerviebant, idque probat
ex eo, quod in S. Remigii vita legitur ab
Hincmaro conſeripra. Mabillonus tom. 2.
Muſæœi Italici in notis ad primum Ordinem
Romanum putat, Calices Miniſteriales fuiſſe
Scyphos appellatos; nam ad illud verbum
Calicis hanc interpretationem addit: id
Calices miniſterialeso qui alio nomine Sryphi ap-
Pellantur; & in Notis ad tertium Ordinem
Romanum ad ea verba in majorem Calicem ſi-
ve So)phbum ait: Sopphus aut Calix miniſterialis.
Sed aſiter ſenſit Juſtinianus Chiapponus Cæ-
remoniarum Magiſter ſub Clemente XI. Nam
in Difſſertatione de Oblationum Myſteriis,
quam edidit cum Actis Canonizationis qua-
tuor Sanctorum ſub eodem Pontifice p. 287.
contendit, Scyphum non fuiſſe Calicem Mi-
niſterialem, ſed Calicem illum omnium ma-
Xximum, & quo ſanguis in miniſteriales cali-

ces invergebatur Popul diſtribuendus, ur

mMmox

mox dicemus. Quod tamen putamus ab-
eſſe à veritate; apertiſſimus enim eſt locus,
qui mox producetur in III. Ordine Roma-
no, ubi Scyphus pro Miniſteriali Calice ac-
cipitur; atque de hac re cumMabillono con-
ſentit Bocquillot in Sacra Miſſæ Liturgia lib.
1. Cap. 8. Pag. 183. Edit. Pariſien. ann. 1701.
Jofephus Vicecomes lib. 6. de Miſſæ Appa-
ratu cap. 12. quærit, an in miniſterjialibus
Calicibus ſanguis conſecraretur; ac in iis
etiam conſecratum eſſe putat. Negat id
Georgius tom. I. de Liturgia Romani Pont.
cap. 3. Sanguis enim in Calice offertorio con-
ſecrabatur, cujus portio quædam in vinum
Calice Miniſteriali contentum ingerebatur;
& ad hunc modum Populo ſanguis ſub ſpe-
cie vini exhibebatur; quod etiam animadver-
tit Cardinalis Perronus in reſponſione ad
ſecundam Magnæ Britanniæ Regis inſtantiam
P. 265. & Cariinals Bellarminus de Sacrific.
Miſſæ lib. 4. cap. 24. Quamobrem ex ſe-
cundo Ordine Romano, quem exiſtimabat
Panvinus eundem eſſe ac Gelaſianum Ordi-
nem à S. Gregorio Magno emendatum, ty-
Pisque primuùm à Caſſandro & Hittorpio
vulgatum, quémque Mabillonus iterum edi-
dit in muſœo Italico tom. 2. pag. 50. hanc
fuiſſe diſciplinam intelligimus, ut Pontifex,
dum in Miſſa communicabat, partem Ho-
ſtiæ in Calicem inderet, ſemel, iterum, ac tertiò
dicens:

2

g 3
Lpoen
Non
licer.
N
ne⸗
uI
n
ekilbe
n!
ege!
nl Pur
roc
NVe
tebann
ſib⸗
ucte
one?
faotu
elt⸗
D
Hünnn
0
liroti
Gndl
hn
Onte
en
elen
Cn

De Sacrifeio Miſſæ. Fr

dicens: Fiat commixtio & conſecratio: ei de-
inde Archidiaconus præberet Calicem, ex
quo pars ſanguinis in Calicem miniſterialem
invergebatur: quod luculentius etiam tradit
tertius Ordo Romanus eodem tom 2. Mu-
ſæi Italici pag. 59. Sed ipſe Pontifex confirma-
tr ab Arelidiacono in Calice Sanécto, de quo
parum refundit Archidiaconus in majorem Ca-
licem, ſive in ſepphum, quem tenet Acolythus,
ut ex eodem ſacro vaſe confirmetur Populus,
quia vinum etiam non conſectatum, ſed Sangui-
ne Domini commixtum ſanäctificatur per omnem
modum. Ubi notandum, Euchariſtiæ diſtri-
butionem ſub ſpeeie panis Communionem, ſub
ſpecie vini Confirmationem appellari conſue-
viſſe; quod ex quinto etiam Ordine Roma-
no colligitur eodem tom. 2. Muſæi Italici
Pag. 59. Clerus Communionem ab Epiſcopo ac-
cipiat, & ab Archidiacono vonfirmetur. Ar-
meni nune temporis binis in Miſſa Calieibus
utuntur, quorum in altero, quemadmodum
Latini in Patena, collocant panem, in alte-
rum vinum infundunt, ut teſtatur Card. Bo-
na cit. lib. I. cap. 25. num. 3. in fine. In Aca-
demia Eccleſiaſtica,; quæ olim habebatur in
Collegio propagandæ Fidei, quo nos viridi
ætate ventitabamus, quâmque ab interitu
vindicatam inſtauravimus, Perimezzius in
Diſſertatione, quam edidit cum aliis, quas
in iis Conventibus habuit par. II. pag. 158.
D 2 egit

52 Sectio I.

egit de Calicibus miniſterialibus, eéêsque an-
ſatos fuiſſe docuit, ut facile eos manu Sacer-
dotes tenere poſſent, cùm ſanguinem po-
pulo diſpertiebant juxta Ordinem Romanum,
ubi legitur: Levat Archidiaconus Calicem per
anſas, & tenet exaltans illum juxta Pontificem;

Quosdam etiam fuiſſe Calices miniſteriales,

quorum fundo ferruminata eſſet fiſtula, =
Phon appellata, unde Laici ſanguinem exſu-
gebant, quod multo antea obſervavit Linda-
nus lib. 4. Panopl. Evangelic. cap. 46. Qluia
Janguinis effufio propter incultioris populi ruſiici-
tatem meritò timebatur, Calicibus Canna o
ferruminata, affabréque inſerta. Unde Popu-
lus Sanguinem Chriſti non tam liberet, qum ſu-
geret. Pergit deinde Lindamus, & in Ful-
denſi Monaſterio duos ſe vidiſſe Calices te-
ſtatur, quibus, dum viveret, S. Bonifacius uſus
fuerit: eorum alterum admodum parvum ad
Miſſam ait adhibitum, alterum prægrandem
putät miniſterialem fuiſſe Calicem, in quo
Populus ſanguinem biberet, quod ejus for-
ma nihil in ejusmodi uſum ſit accommoda-
tius. doneum enim eſt hoc Poculum, unde Po=⸗
pulus ſine periculo effuſionis bibere poſſit. Ha-
bet enim duas anſas; eſtque nec rotundum, nec
edke t ed inſiur pomi orliculatum. Ad-
it, in ea fuiſſe plebem opinione, S. Boni-
facium hoc poculum ad potum, cùm ad

tamn

menſam accumberet, adhibuiſſe; id autem

ilſe

n
r.
In/
n F
es le⸗
ls
vntt
Alen
n
1o to⸗
mmoc⸗
e
.
Nr

um 4.

Alen
lll

De Sacrificio Miſſæ. 53

tam falſum eſſe, quàm quod maximè, ſatis
apparet ex duodecim Sacerdotum imaginibus
in circumferentia inſculptis, quorum ſinguli
planetâà induti, quemadmodum Sacerdotes,
Calicem in manu habentes videntur popu-
lum ad potum invitare. Et Rhenanus in
ſcholiis ad Tertullianum ab erudito quodam
Abbate illud ſe accepiſſe teſtatur, in veteri-
bus Carthuſianorum Conſtitutionibus veti-
tum fuiſſe, ne cui Monacho prerioſi quid-
quam apud ſe habere liceret, præter argen-
teum Calicem & fiſtulam, quà Laici ſangui-
nem poſſent exſorbere. Præterea in vetuſto
libro ante quadringentos annos ſcripto De
veteribus theſauris Eccleſiæ Moguntinc legiſſe
ſe ſcribit, in illius Eccleſiæ theſauro quon-
dam fuiſſe aureos magni ponderis Calices an-
ſatos cum ſenis argenteis fiſtulis, quæ in
eosdem Calices immittebantur ad uſum eo-
rum, qui communicarent.

Patenæ uſus à temporibus Apoſtolorum. Pate-
væ ex auro oblatæ à Romanit Epiſeopis. Pa-
tenæ miniſteriales grandiores. Cur ætate
noſtrd patena præ antiquis tan-
tula ſit.

Nune de Patena dicendum, quæ calicis
eſt veluti operculum, ubi ſacra ponitur Ho-
ſtia. Utrum Chriſtus in Patena conſecratum
. D 3 panem

54 Sectio I.

anem poſuerit, non declarant Evangeliſtæ:
Eam tamen Apoſtolorum tempore adhibi-
tam fuiſſe, colligitur ex Liturgia S. Jaco-
bi, ubi de ea diſertè fit mentio.“ Patenam
à patendo, quòd patula ſit, appellatam dicunt.
In libro Pontificali de S. Silveſtro proditum
eſt, eum obtuliſſe patenas aureas ſeptem, duc
penſabant libras triginta; & in vita S. Nicolai
Pontificis: Patenam ex auro puriſſimo miſit
Michael Einnperator cum diverſts lapidibus pre-
tioſigs. Plures etiam alias aureas & argenteas
Parenas à Summis Pontificibus oblatas Baſili-
cis, quæ Romæ ſunt, reperias apud Chiap-

ponum loco cit. pag. 286. Miniſteriales etiam

erant patenæ quædam multò capaciores,
quæ ad ſacram Euchariſtiam ſub ſpecie panis
populo diſpertiendam adhibebantur: ex his
unam fuiſſe oportet, quâà Gregor. Turonenſis
de Gloria Martyrum c. 45. lavandis ſibi pedi-
bus uſum eſſe narrat Comitem quemdam Bri-
tanniæ: quod amplam illam profundàmque
fuiſſe indicat: & ejusdem generis illam quo-
que eſſe oportet, quam teſtatur Vertus tom.
3. p. 167. & ſeq. aſſervari in Eccleſia S. Sal-
vatoris Redonenſi Ordinis S. Benediéti in
Diœceſi Redonenſi, eâmque lanci mediæ
magnitudinis ſimilem deſcribit. Patenæ eâ-
dem materiâ conflaræ, quâ Calices, erant.
Græci patenam ſuam Diſcon appellant, quæ&
magis concava eſt, quàm noſtra, ne Panis
con⸗-

No
u
gelel
N
Ci,
gein⸗
cots
ln
henl
Ande
unge
höluu

4

ch!

Nen
ene
enn

1

)
,

De Sacrificio Miſſæ. 55

conſecrati fragmenta inde decidant. In qui-
busdam veteribus patenis ſacræ quædam ima-
gines & Plieroglyplien inſculpta conſpiciun-
rur, cujusmodi eſt Patena argentea S. Petri
Chryſologi unciarum pondo quatuorde-
cim, cujus diameter haud major eſt palmo
Romano, craſſitudo mediocris: extant etiam-
num partes ejus quædam inauratæ; ità verò
affabrè elaborata eſt, & in lateribus compla-
nata, ut colligendis hoſtiæ fragmentis nihil
eâ eſſe poſſit accommodatius. Patenæ hu-
jus figuras, hieroglyphica, & literas erudi-
tiſſimé explanavit Joannes Paſtritius Theo-
logiæ Polemicæ in Collegio de propaganda
Fide Profeſſor in peculiari Opere Romæ
edito anno 1706. Bocquillot in Tractatu Hi-
ſtorico Liturgiæ lib. I. c. 8. poſtquam de Ca-
licibus diſſeruir, ſatis eruditè ſcribit de Pa-
tenis. Etymologiam probat, patenam eſſe
& patendo; & patenas miniſteriales comme-
morat, atque ex eadem, quâ Calices, ma-
teria fuiſſe contendit. Quærit autem, qui
Patenæ antea prægrandes ad hanc, quâ nunc
(unt, parvitatem redactæ ſint; idque inde
factum eſſe ait, quèd haud ità frequentes
nunc temporis ſint ii, qui in Miſſa, cui ad-
ſunt, Euchariſtiam ſuſeipiant. Olim autem,
cùm plerumque, Miſſæ qui adeſſent, iis Eu-
chariſtia præberetur, haud ità commodè id
fieri poterat, niſi grandis fuiſſet patena, in
D 4 qua

56 Sectio I.

qua & frangendus erat panis, eâque Hoſtia-
rum plenà, adſtantibus diſpertienda erat Eu-
chariſtia.
Corporale olim totam Altaris menſam tegebat.
Ejus ſignificatus.
Linteolum illud, in quo Corpus Chriſti
Domini conſecratur, ab Eceleſiaſticis Scripto-
ribus Corporale appellari ſolet, arque etiam
Corporalis Palla. Corporale longius quon-
dam erat & latius, & totam Altaris aream
tegebat, ùt colligitur ex Ordine Romano,
ubi duorum Diaconorum opera requiriturn
ad illud explicandum. Hujusmodi Corpo-
rali ità, ůùt diximus, amplo Calix etiam co-
operiebatur, quem ritum etiam nunc ſer-
vant Carthuſiani. Corporale autem è& lino
effe oportet. Calix novum ſepulchrum, quo
conditus eſt Chriſtus Dominus, Patena re-
volutum lapidem ſignificat ſupra portam
monumenti; Corporale Syndonem mun-
dam exprimit, quà Joſeph ab Arimathæa
Corpus Chriſti involvit, ùt bene advertunt
Rabanus lib. I. de Inſtir. Clericorum cap. 33.
& Ildebertus Archiepiſcopus Turonenſis in
Carminibus de Miſſæ Sacrificio. De eo 12.
Sæculi ſceriptore conſulendus Longueval Hiſt.
Eccl. Gallicanæ tom. S8. I. 24 P. 530. & ſeq.
Ara Crucis, tumulique calix, lapidlsqjue
batena,
Syndonis oficium candida yus haber.

Cor⸗

tulbr

Pet

Chel
Cior⸗
etin
or
Mnd
ine
Cor
he ſe⸗
eln
al
ten
nn⸗
nute
etmi
eo!
I.
en
l

De Sacrifitio Miſſæ. 57

Corporale Syndonem ſignificat ex Iſidoro Peleu-
ſiota, qud Chriſti Corpus involutum d Jo-
V ſepho al. Arimathaa.

Quæ de Corporalis ſignificatu diximus
confirmat S. Iſidorus Peleuſiota lib I. epiſt.
123. PFura illa Gndon, quæ ſub divinorum do-
norum miniſterio expanta eſt, Zoſéphi Arima-
thenſis oſ miniſterium. Ut enim iälle Domini
Corpus yndone involutum Sepulkuræ mandavit,
per quod uiverſum mortaliuin genus reſurretctio-
nem pervepit, ecdem modo nos propoſitionis panem
insndone ſacrifcamtes, Cbriſti Corpus ſine dqubita-
tione reperimus illam nolis innnortalitatem fon-
tis in modum proferens, quam Salvator Feſus
Joſepbo funere elatus, poſteaquam d morte ad
vitam redit, largitus et. Et ad eundem
modum de Corporali loquitur D. Thornas
3. Par. quæſt. 83. art. 3. ad ſeptimum. Et
Concilium Selineſtarenſe anno 1022. habi-
tum apud Longueval tom. 7. pag. 179. vetat,
ne ad extinguendum incendium Corporale
(qui mos erat illorum temporum) illuc inji-
ciatur; ac Corporale quoddam in Monaſte-
rio Cluniacenſi diu aflervatum eſſe, idem
Auctor teſtatur, cui nota quædam erat ap-
Poſita, quò citiùs faciliusque, ſi ſedandi in-
cendii extitiſſet occaſio, reperiretur.

D 5 Puri

Sectio I.

Purificatorii uſus haud itd vetus.

Inter multa, quibus opus eſt ſacrificio
Miſſæ celebrando, recenſuimus Purificato-
rium, Pallam, Velum, Burſam, & Ampul-
las. De Purificatorio nulla eſt apud veteres
mentio. Vicecomes lib. 3. de Miſſæ appara-
tu cap. 5. Quid verò, inquit, ſentire oporteat
de linteo, quod Puriſicatorium vulgò nuncupatur,
planè ignoro, quòd apud nullum veterem Kori-
ptorem mentio reperiatur. Diu tamen eſſe,
cùm ut ſacrificium peragatur decentiùs, illud
adhiberi cœptum eſt, docet Boucat Theol.
tom. 5. Part. 4. Diſſert. 2. art. 2. ſect. 1. §. 6.
in fine. In Cæremoniali Epiſcoporum de eo
ſit mentio: Super ea ponuntur duo Candelabra
cum Cereis allis, & in ipfius medio Calix oum
Patena, Palla, Purificatorio, & Burſa Corpo-
valia continente. Et poſt Suarez obſervavit
Macrus in vocabulario eccleſiaſtico, Purifi-
catorium, cujus haud ità vetus uſus ſit, non
benedici. Eo Calix in Miſla abſtergitur,
quod Græci faciunt ſpongià adhibità, quà
idcirco in ſacrificio incruento utuntur, quòd
ea fuerit pars quædam & inſtrumentum cru-
enti Sacrificii. Videantur Goar in Eucho-
log. Græcor. pag. 151. & du Cange verbo
Purificatorium.

Palla-

ctſti
fone
Numn
Vetes
Nh
ene
bm
N
1 d
Thec
n
ir
Cn⸗
erten
Pd
ltn
.
mer
Lc⸗

ent

N

De Sacriſicio Miſſæ. 59

Palla diſtincta d Corporali ex Iunoc. III. Thea-
tinis duplicis pallæ iſus conceſſus à Paulo IV.
Eelum interdum appellatur Peplum & Sudarium.
Zernis utuntun velis Græci. Burſa uck
pera dicitur.

le, quo Calix tegitur. Innocentius III. lib.
2. de Myſteriis Miſſæ cap. 56. pallam deſeri-
bir tamquam rem à Corporali diſtinctam:
Huplex eſt Palla, quæ dicitur Corporale, una,
quam Diaconus ſuper Altare totam extendit,
Oltera, quam ſuper Calicem plicatam imponit.
Et Radulphus Tungrenſis Libro de Cano-
num obſervantia propoſitione ultimà teſtatur,
Jam tum apud Italos & Germanos parvam
adhiberi pallam ad Calicem cooperiendum,
Gallos tamen unico tantùm Corporali ad eam
rem uti. Nunc quidam binas pallas adhi-
bent, alteram Calici, alteram Hoſtiæ conte-
gendæ. Duplicis Pallæ uſum conceſſit Pau-
lus IV. Theatinis; unde oritur quæſtio, an
Sæculares Regularésve Sacerdotes, qui in
Theatinorum Eccleſia Miſſam celehrent, du-
plici pallà uti poſſint: qua de re conſulendi
Gavantus, Paſqualigus, Quartus, & Mera-
tus. Velum, quo Calix tegifur, Peplumetiam,
& Sudarium appellari ſolet. Verus eſt Veli
uſus, quo Calix operitur; nam in Canone
Apo-

Palla parvum eſt quodammodo Corpora-

60 Sebctio V.

Apoſtolorum 72. prohibetur, ne Velum
ſanctificatum ad profanos uſus traducatur.
Linteum olim Velum illud fuiſie oportet;
præſcriptum enim comperimus, ut lavetur.
Nunc verò ſericum eſſe oportet, ut præci-
pit Rubrica, quod obſervant Gavantus &
Meratus. Tria Vela Græci adhibent, quo-
rüm altero Patenam, Calicem altero, tertio
denique utrumque contegunt. Tertium il-
lud Aërem vocant, quod veluti aer circum
ſacra dona expanditur, ut videre eſt apud
Card. Bona lib. I. Rerum Liturgic. cap. 25.

num. II. qui docet, morem hunc ab Hiero-

ſolymitana Eccleſia ad univerſum Orientem
pPermanâſſe. Burſa dicitur etiam Pera; in
quam Corporale conjicitur; & Gavantus ad
Rubricam de Præparatione Sacerdotis celebra-
turi narrat, S. Pium V. Hiſpanis privilegium
conceſſiſſe, ut Corporale ferre poſſent extra
Burſam.

De Ampullis. Quid Amæ fuerint & Amulc.
Colatorii uſus olim ad Miſſam.

Ampullæ denique in Ordine Romano
Amæ appellantur. De Amis argenteis men-
tio fit in Libro Pontificali in Vitis Sanctorum
Silveſtri, Marci, Innocentii, Cœleſtini, & ali-
bi: & in Romanis Ordin Amnlæ dicun-
tur, quod eſt diminutivum vocis Amæ, ut
. non⸗

—

VIN

Gwonn
ont
rer
prke
uns,
1
, ki
Ifiumt
I
4
Heere
bienten
Utl
llrt
lepnum
r enn

A

Ronu
N

De Saerificio Miſſæ. 61

nonnemo exiſtimaverit, Amas capaciora
quædam vaſa fuiſſe vino & aquæ excipiendis,
quæ ſacrificio deſtinata eſſent, ùt apud nos
ſunt œnophora ſeu Baucalia; Amulas verò
Parvula quædam fuiſſe vaſcula, quæ vino &
aquæ in Miſſa miniſtrandis adhiberentur: at-
que inde nonnulli putant, morem illum de-
rivatum eſſe, ut, cùm Summus Pontifex, vel
S. R. E. Cardinales Miſſam celebrant in Ponti-
ficio Sacello, prægrandes quædam in menſa
apponantur argenteæ atque etiam inauratæ
trullæ ſen baucalia. Sunt qui diſputant, an
quidpiam diſcriminis interſit inter amam ſeu
amulam, & hamam & hamulam afpiratas.
In hiſtoria Trevirenſi apud Dacherium in
Spicilegio tom. 13. Pag. 22 I. ità proditum
eſt de Sicone quodam: Cuptaio conſilio op-
bportuno zriginnra hamas præparat, in quibils
ſingulis ſingulos milites elelzos, loricatos, galeatos;
enſibusque præcinkzos collocat, deinqe Jeraginta
viros nibilominus electos, plebejä veſte aimicos, en-
Eibus eorum in hamis reconditir, geſtantes conſti-
uit, nullösque hominum hujus frauchis præter
Prædictos viros onſcios fecit: quo in loco ha-
inæ& non quidem trullam aut ampullam, ſed
dolium videntur ſignificare. Verùm utcun-
que ſit de hac quæſtione, nos ulteris pro-
grediendo dicimus, ampullas vitreas eſſe
obportere, ut vinum ab aqua diſcerni poſſit.
Remotioribus ab hac ætate noſtra ſœculis in
uſum

62 Sectio I. .
uſum ſacrificii Fideles in poculis, ſive etiam
lagenis offerebant: unde Diaconus tantum
in Calicem vini ingerebat, quantum ſacrifi-
canti Sacerdoti, & cæteris communicantibus
ſatis eſſet; ad eàimque rem colatorium præ-
longo manubrio inſtructum adhibebat, quò
vinum magis defæcaretur. Defſiderius
Antiſſiodorenſis Epiſcopus ſexto ſæculo
Eccleſiæ ſuæ donavit Colatorium penſans un-
cias duas. Ex his colatoriis quædam ſe vi-
diſſe teſtatur in Muſæo Barberino Card. Bona
Rer. Liturgic. lib. I. cap. 25. num. 1I. Erudi-
tiſſimus Blanchinus in Notis ad librum Pon-
tificalem in Vita S. Urbani tom. 2. ſect. 18.
pag. 179. duos affert ieoniſmos duorum cola-
toriorum ex argento, quæ Marcus Antonius
Sabbatinus egregius Civis noſter haud ità pri-
dem Romæ & vivis ſublatus in Muſæo ſuo alſ-
ſervabat. De azymo & fermentato alibi diſ-
ſeruimus, cùm de Myſterio Feriæ Quintæ
Majoris Hebdomadæ, & inſtitutione Sanctiſ-
ſunæ Euchariſtiæ verba fecimus. Quam-
obrem etſi quædam de Hoſtia nobis dicenda
ſunt, de azymo & fermentato'dicere abftine-
bimus. De aqua item & vino ſermonem ad
alium locum remittimus; nam hic vinum &
aquam memoravimus, non ut de iis ex pro-
feſſo ageremus, ſed duntaxat, ne quid eo-
rum omitteretur, quæ ſacrificio Peragen.

rin
dn
I

Ne ti
tunn
nſon
leantde
uum

bat, O

elcen
ſeol
nt
nken
d e
. Eue
umn e
mN
onn
Ginpn
ſot
WWid

nd

orn
inun
elß⸗

De Sacrifecio Miſſe. 63
do opus ſunt. Itaque nunc ſolummodo de
Hoſtiæ forma ſermonem habebimus.

Panis conſecrandus d Eidelibus offerebatur: item
Jarina, ex qua panis conficielatur à Clericis.

Panis in Miſſa conſecrandus ad Altare
olim à Fidelibus offerebatur, qui plerumque
panis ab eodem ipſo, à quo offerebatur, ſub-
actus erat; ſed cùm malus quidam uſus irre-
pfſiſſet quemlibet panem oblatum conſecran-
di nullo diſerimine adhibito, ut interdum ad
Sacrificium Sacerdotes pane uterentur non
ſatis mundo pro Sacrificii majeſtate, mos in-
ductus eſt in aliquibus Eccleſiis, ut farina of-
ferretur, ùt tradit Honorius Auguſtodunen-
ſis 12. ſæœculi ſcriptor à nobis ſepenumero
laudatus in Gemma animæ cap. 58. Olim Sa-
cerdotes d ſingulis domibus & fumiliis farinam
accipiebant, & inde Dominicum Panem facie-
an, quem pro populo offerebant: qui mos
etiam nunc in Armenorum Eccleſia retinetur,
in qua quilibet & Parochia farinam conficien-
dæ Hoſtiæ offert, ùt videre eſt apud le Brun
tom. 3. Diſſert. 10. fol. I15. ex ea autem fa-
rina ad eum modum oblata panis conſecran-
dus conficitur; ſacrisque Virginibus, devo-
tisque matronis in Oriente id muneris de-
mandatur; quod docet Goar. in Euchologio
fol. 116. in Occidente verèò Presbyteris eo-
rüm-

64 Seétio T.

rũmque Clericis: ſic enim in Theodulphi
Aurelianenſis Epiſcopi Capitulari legitur;
quod ſcriptum eſt anno 794. art. 5. Panes,
quos Deo in Sacrificium offertis, aut d volis
ipſis, aut à veſtris pueris coram vobis nitidò, &
Ntudiosè fiant: quod etiam præſcribitur in illis
Anonymi carminibus, quæ Martene ſe le-
giſſe ait in manuſoripto Bibliothecæ S. Mar-
tini Turonenſis, ediditque in lib. I. de Riti-
bus Eccleſiaſtic. cap. 3. art. 7. num. 24.
Pura ſit obluta. Nunquam ſine lumine cuntes.
Hæc & triticea ſit: Presbyteri faciant hanc.
Siquis verò intelligere cupiat, quà diligentiâ
& pietate oporteret eos uti, quorum efſer
pPanem ſubigere, qui conſecrandus eſſet in
Miſſa, legat Regulas, quas Lanfrancus in
uſum Ordinis S. Benedicti compoſuit, qui
poſtquam præſcripſit cujusmodi frumentum
eiſe oporteat, quôve Pacto farina ſit conſer-
vanda, heæc de Hoſtiis à Sacriſta ejusque
ſociis formandis præcipit: Interim dum iſeæ
hoſtie fiunt, &g coquuntur, dicant iidem Pra-
tres Pſalmor familiares Horarum, & Horas
Canonicas & de Pſalterio ex ordine, quod tan-
tundem vuleat; ſi ità potius voluerint. Et pau-
10 pſt. Slentium loquendi omnino teneant: ile
tamen, qui ferra tenet, ſi neceſſe ſit, breviter,
quod vult, indicure poteſt famulo, qui focum fa-
cit & ligna portat, quæ debent eſſe valde ſicca,
& ante multos dies de induſtria Præbparata. .

ben
42)

fri

ſer
loe
/,

—

Golon

PII
n.
eginn

Pon,

Dé Saerifcio Miſſe. 65
de Antonii Bellotte Tractatum ad Ritus Ec-

cleſiæ Laudunenſis pag. 46 I. edit. Pariſienſis
anno 1662.

Hoſtiæ 11. Jæculo grandiores, qudm nunc ſunk.
Sæculo 12. ad hanc, qud nunc ſunt, magnitu-
dinem redacta. ' etuſtiſſima figura earum cir-
rularis: Sacræ in iis etiam antiquitus figuræ
impreſſæ del Chriſti Crucifixi, vel
Keſurgentis &t.
Quà magnitudine antiquitus, quave for-
ma fuerint Hoſtiæ diſputant viri docti. Hum-
bertus Cardinalis, qui anno 1054. ſeripſit pro
aZymO; ac Michaéli Conſtantinopolitano re-
ſpondet, Hoſtias oſtendit eà ætate hiſce no-
ſtris fuiſſe grandiores. Atque ait, poſt Con-
ſecrationem eas frangi, & ex ipſis præberi
Euchariſtiam conſueviſſe: Nos zenues oblatas
ex Jmila præparatas integras & ſanas ſacris
Aliaribus ſuperponimus, & ex ipfis poſt Con-
ſeerationem fractis cum Populo communicamus.
Honorius Auguſtodunenſis in Gemma Ani-
mæœ lib. I. cap. 66. ſcribit, Hloſtiarum for-
mam ad denarii magnitudinem eſſe redactam
Propter eorum paucitatem, qui in Miſſacom-
municarent: Quia populo non communicame
non erat neceſſe panem tam magnum fieri, eum
in modum denarii formari, vel fteri. Cùm
autem Honorius ſeripſerit anno 1130. conji-
ci jure poteſt, 12. I culo uſum nvehun
0-

66 Sectio I.
Hoſtiarum eâ magnitudine, quà ſunt Hoſtiæ,
quas nunc ad Miſſæ ſacrificium adhibemus.
Ad figuram quod attinet, quadrata Græci
utuntur teſte Allatio de Conſenſu Occidental.
& Orient. Eccl. cap. 15. num. 18. Graci cum
panem ad ſaerificandum eſſiciunt, utplurimum
non rotundant, ſed in quatuor ramos ad mo-
dum Crucis extendunt; poſtea ſigillum jam di-
ctum imprimunt in medio Crucis; & in ramo-
rum extremitatibus; & quædam in eo ſigillo
ſunt literæ, quæ ſignificant Jeſus Chriſtus
vincit. Ejusmodi figuras, quæ in hoſtiis
quadratis Græcorum imprimumur, reperias
apud Martene loco citato. Armeni, relictà
quadratà, formam nunc rotundam adhibent:
ſed uſum fermentati retinuerunt, quod te-
ſtatur Abrahamus Ecchellenſis Maronita &
Monte Libano in Epiſtola ad Joannem Mori-
num. Vetuſtiſſima apud nos eſt forma rotun-
da: idque pluribus argumentis confirmatur,
quæ affert P. Franciſcus Berlendus in erudito
Tractatu de Oblationibus ad Altare pag. 2. &
ſequen. ubi Decretum protulit S. Zephyrini,
qui vixit 3. ſæculo, in quo S. Pontifex Ho-
ſtiam appellat Coronam ſive oblata ſpbærica fe-
guræ. Durandus in Rationali lib. 4. cap. 30.
num. S. myſticum ſenſum explicat, qui in Ho-
ſtiæ rotunditate ſubeſt: Hoſtia formatur ro-
zunda, quia Domini eſt terra & glenitudo ejus:
orbis terrarum & univerſi; qui = e0.
cap.

fui

Uil
D
qu

innt
G,
N

De Sacrifcio Miſſe. 6

& cap. 4r. num. g. Honorium Auguſtodu-
Henſem ſecutus addit: Panis formatur in mo-
dum denavii; tum quia panis vitæ pro denariis
traditus eſt; tum quia idem denarius in vinea
laborantibus in præmium dandus eſt. Ideò Pau-
lus dixit: Unusquisque proprium mercelem ac-
cipie? ſecundum ſuum laborem. Idem Berlen-
dus reperire ſtuduit, quo tempore Eccleſia
Pane uti cœperit & ſubtili & leviſſima materia,
qui non in furnò coquirur, ſed ferro ignito
comprimitur, & à communi pane qum ma-
Ximè differt; ac fatetur, ſè hujus rei origi-
nem invenire non poruiſſe. In utraque Ec-
cleſia tum Orientali tum Occidentali conſtans
fuit ſemper conſetudo Crucem vel Crucifi-
Xi imaginem in Hoſtis imprimendi, quod
eruditiſſimè docuit Philippus Bonarrota Se-
nator Florentinus in egregiis illis obſervatio-
nibus ad quædam vaſorum veterum Ffragmenta.
Pag. 56. De antiqua Græcorum diſciplina,
quæ etiamnum viget; vide Goar ad Eucho-
logium pag. 60. num. I. Pag. 6 I. Hutn. I. Ve-
tus volumen de Ordinatioribus, quod fuit
Cardinalis Caſanatæ „& antiqua Pictura in Ec⸗=
cleſia D. Laurenti extra muros Probat, ùt
obſervat idem Bonarrota „ morem impri-
mendi ſignum ſalutis in Sacra Kucharilkia.
Ante Bonarrotam Baronius ad annum Chri-
ſti 58. num. 65. & 66. obſervaverat, morem
fuiſſe veterum Chriſtianorum, Crucis ſignum
im-

68 Seétio I.

imprimendi in panibus ad uſum paratis; id-
que probat pluribus vertuſtis picturis, figu-
risque muſivo ſeu vermiculato opere expreſ-
ſis, quæ vulgò Romæ conſpiciuntur; dein-
de addit: Sed & llud liquet, non ſolum com-
munes panes ad uſum paratos ejusmodi decuſ
ſatione Crucis ſignum exprimentes majoribus
conſignari conſueviſſe, ſed & eos ad Sacræ Eu-
chariſtiæ uſum abique fermento confici ſolitos &e:.
PFacdum verè poſtea eſt, ut in iidem myſtieit
panibus non Crux tantum, Jed Chriſtus Cru-
cifxus formis vedderetur expreſſus. Herero-
doxus quidam nomine Philippus Julius Rert-
mejer, Præſidente Joanne Andrea Schmidio
itidem heterodoxo, argumentum propoſuit
diſputandum: De Oblatis Euchariſticis, dus
Hoſtiæ vocari ſolent, die 14. Januarii anni
1702. eaque Diſſertatio, deinde typis Amſte-
lodamenſibus anno 1727. edita, extat in tom.
18. Miſcellaneorum Bibliothecæ Dominici §.
R. E. Cardinalis Paſſionei. In ea Diſſertatio-
ne Sacri exhibentur Iconiſini, quos in Ho-
ſtüs impreſſos reperit, qui tamen omnes idem
ferè exprimunt, vel Paſſionem Chriſti Do-
mini, vel Reſurrectionem, vel Sanctiſſimum
nomen jeſu.

ſo⸗
con
I
D
d

0O

—

11

iszi
,
Mnd
AN
liſnii
Gertlt

De Sacrificio Miſſæe. 69

De Veſtibus Sacerdotalibus, Co-

loribus, earumque veſtium ſigni-
ficatu.

Veſtes olim erant eæſbem Clericis, & Laicis
Apoſtoli communi utebantur veſte. In Sacri-
kcio ejusmodi veſtes, ſeq non easdem adbi-
bebant, quibus in communi uſu
utebantur.

1 vigeſimo noſtro Edicto tom. I. de Sacer-

dotalibus indumentis valdè veriſimile eſſe
docuimus omnium ferè Eruditorum hominum
conſenſione, Apoſtolos non iis veſtibus com-
munibus, quas quotidiano & continuo uſu
abhibebant, ſed aliis quibusdam peculiaribus
indutos Miſſam celebraſſe. Joannes Franciſ-
cus Budæus hæreticarum partium homo in
ea Diſſertationum ſuarum, quam de Miſſa
compoſuit §. 25. mirari ſe ait, Cardinalem
Bona, quem tamen videtur, ùt æquumeſt,
Pplurimi facere, ſcripfiſſe, Apoſtolos non
confſuetis, ſed certis quibusdam aliis veſtibus
indutos Sacrificium Miſſæ pPeregiſſe. Ante
Budæum Nicolaus Alemannus de Lateranen-
Eibus Parietinis hanc opinionem veluti riſu
dignam notaverat: Quod facit etiam Joan-
nes Gottlieb Heineccius in Prima Exercita-
tionum ſuarum de Habitu Apoſtolorum Sacer-
gotali edit. Halæ Magdeburg. anno 1735.
E 3 No-

70 Sectio I.

Nobis ea, quæ uterque objecit Aucéctor, di-
luere non eſt animus, qui ea ſatis refutata in
eo edicto arbitramur. Hlud nunc duntaxat
monere volumus, quamvis ſacra indumenta,
quibus Sacerdotes utuntur, cùm ad Altare ac-
cedunt, veſtes olim fuerint Clericorum Lai-
corumque communes, quæ propriæ deinde
Eccleſiaſticorum virorum factæ ſunt in ufum
Sacrificii; id tamen ſententiam noſtram mi-
nimè evertere, quà aſſerimus, Apoſtolos
aliis in Miſſa celebranda veſtibus uſos, quàm
quibus, dum per vias incederent, uterentur.
Potuit enim exempli causà Sacerdos aliquis
Albam & Planetam, cùm hæc indumenta
omnibus erant communia, adhibere, cùm do-
mi ſe continebat, vel per Civitatern ambu-
labat; peculiari autem alià Planetà uti & Al-
bà, cùm ad Altare accederet: id enim ſatis
erat ad ſuam erga Sacrificium reverentiam, ſi
non eandem adhiberet veſtem Miſſam cele-
brando, quàm quà uteretur vias & compita
perreptando. Quamobrem in Can. veſti-
menta de conſecrat. diſt. 2. Veſtimenta Eccle-
ſaſtica, quibus Domino miniſtrautur, G Ja-
crata debent eſſe & honeſta, quibus aliis in uſi-
bus non debent frui, qudm in Eccleſfiaſticis,
& Deo diguis Offciis Atque hujus rei de-
promi poteſt exemplum ex Eccleſiaſtica hi-
ſtoria noſtrorum temporum. Certum e
nonniſi nudo capite licere Miſſam celebrare.

At

At1

peri
Mi

cap
eſſet
facti
K 4
cogit
mudr
keomnt

De Sacriſicio Miſſæ. 71

At turpe & indecorum eſt in Sinarum Im-

perio caput detegere: quamobrem Paulus V.
Miſſionariis facultatem conceſſit, ut pileolo
caput tegerent, modè pileolus ille non idem
eſſet, quem communi uſu adhiberent: undè
factum eſt, ut Neophyti novum quendam
& à communi valdè diverſum pileolum ex-
cogitaverint ad uſum Sacrificii. Vide Ray-
naudum tom. 13. de Pileo & cæteris capitis
tegminibus pag. 628.

Ex Tbhomaſſno probatur, veſter communes,
c' ad Sarificium adbibitas, non fuiſſe eas-
dem, eiſe ejusdem formæ.

Atque hæc non noſtra ſunt, ſed ex Tho-
maſſino deprompta, qui tom. I. lib. 2. cap. 45.
oſtendit Stolam, Manipulum & Albam pro-
fanas antea fuiſſe veſtes, quæ deinde uſu Sa-
crificii conſecratæ ſint. Et cap. 47. num. 4.
Poſtquam plures attulit auctoritates, Quibus
ex teſtimoniis, inquit, conſtat, Tunicam,
Dalmaticam, Caſulam communes illus fuiſſe
quondam Laicorum veſtes, multéque magis Cle-
vicorum civili in uſu, ac tandem eò evaſiſſe,
ut propriæ Clericorum eſſent, nec in civili tan-
tùm uſu, ſed in ſacro, Laicis d patrio majo-
vum habitu ad peregrinas veſtes deſciſcentibus.
Inter cætera, quæ Thomaſſinus affert docu-

menta illud eſt & S. Cæſarii Vita petitum cap.

E 4 19. I

72 Sectio I.

19. in qua proditum eſt de Cæſario, qui poſt
reditum in Gallias egeno mendicoôque homi-
ni nihil quod daret haberet, Caſulam, qud in
Proceſſionibus utebatur, & Albam Paſchalem
profert, dätque egeno, jubétque, ut vendat uni
ex Clero. Et in eadem Vita: Ambulans per
plateam civitatis vidit contrd in foro hominem,
qui à Dæmone agebatur. In quem cum atten-
diſſet habens manus ſul Caſula, ut 4 ſuis non
videretur, Crucem contra eum fecit. Planetà
igitur, quam pauperculo illi Cæſarius dedit,
utebatur, cùm ad Altare accederet; ea ve-
rò, quà erat veſtitutus, dum ad expellendum
ex Energumeno Diabolum Crucis ſignum fe-
cit, Planeta erat communis uſus, quam, dum
eſſet in foro, adhibebat: ex quo facilè intelli-
gi poteſt, eandem fuiſſe veſtumm formam Sa-
cerdotum, cùm ad Alrare accederent, & cùm
per urbem inambularent; ſed non easdem
fuiſſe veſtes, quas ad Altare, cum iis, quas
in domeſtico civilique vitæ uſu adhiberent:
quanquam ùt ait Thomaſſinus, bujus utriutdjae
veſtimenti ſi fuit eadem forma, ut? & idem no-
men, erat profectò ſaera civili & ſplendidior
& pretioſtor. Aliud argumentum ad ea, quæ
ex Thomaſſino attulimus, addi poteſt ex Re-
ginone deſumptum de vita & conſervatione
cap. 66. qui teſtatur, non licere Presbyteris
in Alba, qua in ſus uſu utuntur, Miſſas cauta-
re; ex quo intelligitur, duplices illis fuiſſeAlbas,

dqua-⸗

l 5
w⸗
Gine
Utitt
ron

M

lügt
hon.
gli
N
Nlnn
lnrt
itiit
r
n
Dvel
ek
eendn
nunſ⸗
yC
intel.
ain
Kch
eden
6,
beren
tſ
enr
4)
er)e
ani

Hyket
bten

N

6

De Sacrificio Miſſæ. 73

quarum alteram ad communem uſum, alteram
ad altare adhibebant, ùt bene advertit Tourne-
ly tom. 2. de Euchariſtia edit. Pariſien. pag.
378. Oſtendit Vertus tom. 2. pag. 283. Pres-
byteros etiam extra Miſſæ Sacrificium Albas
adhibuiſſe; ſed vetitum eſſe, ne quis eàâ ute-
retur Albà ad Altare, quam in communem
uſum adhiberet: atque inde contendit deri-
vatum uſum Rocchetti, quod pigeret Presby-
teros Albam, quæ veſtis eſt ad talos demiſſa,
cùm per civitatem incederent, adhibere.
In Formulario apud Reginonem legitur: Si
ſine Stola vel Orario in itinere incedat, ſive
gbique Alba, aut cum illa Alba, qud in ſuos
uſus cquotidie utitur, Miſſam cautare præſumat.
In Synodalibus Epiſcoporum Conſtitutioni-
bus ad Parochos in Baluzii appendice ad Re-
ginonem: Ut nullus in Alba, qud in ſuos uſus
utitur, cantare praſumat. Leo IV. apud Ba-
ronium ad annum 855. ità decrevit: Nullus
in Alba, qua in ſuo uſu utitur, præſumat
Miſſas cantare. Quod autem Albæ ſubſtitu-
tus fuerit uſus Superpellicei & Roccherti vide
Perimezzium Diſlert. 4. tom. I. pag. I15. &
De Amictu. EFjus etymon. Anaboladium. Ejus
uſus Saculo 8. introduéctus. Ejus analegia cum
V'eteris Teſtamenti Ephod. Olim ſupra Allam
ponebatur, ùt nunc faciunt Ambroſtani.
His præmiſſis ad ſacra Indumenta deve-
E 5 ni-

74 Seétio I.

niemus, quorum primus eſt Amictus, qui in ve-
tuſtis libris liturgicis appellatur Anaboladium.
Amalarius lib. 2. de Eccleſiaſticis officiis cap.
18. de Amictu ait: Amiétus eſt primum veſti-
mentum noſtrum, quo collum undique ecingimus:
Le Brun tom. I. pag. 42. contendit, vocem
Amictus à verbo anliecire deduétam, quod
operire ſignificat; & octavo ſæculo ad collum
tegendum ejus uſum eſſe induétum: Eccle-
ſiaſtici enim & Laici ad eam usque ætatem nu-
dum collum habuerant, quod indecorum
poſtea viſum eſt. Honorius Auguſtodunen-
ſis in Gemma Animæ lib. I. Cap. 201I. vide-
tur innuere, noſtrum Amictum eundem eſſe
cum veteris legis Ephod: Hinc humerale,
quod in lege Ephod, apud nos Amictus dicitur,
ſibi imponit, & illo Caput & collum & bume-
vos, unde co Humerale dicitur, cooperit, 97
in pectore copulatum duabus vittis ad mamillas
cingit: quod etſi alii non probent, tamen eſt
admodum veriſimile; nam in lege veteri
Ephod veſtis erat Sacerdotalis. Quamobrem
D. Hieronymus Epiſt. ad Marcellam ſcribit:
Ilud breviter attende, quod nunquam niſi in
Sacerdotio nominetur Ephod. Etenim Sacer-
dotale Ephod linteum erat, & veluti cingu-
lum, quod ad poſteriorem colli partem cir-
cumduétum, & ab humeris ad pectus demiſ-
ſum, in ipſo pectore decuſſabatur, ac tuni-
cam præcingebat; & quanquam Socerdots
1S

Darid

uun
Mo
(NN
mlür
Neer
And
O
mic
ſco
co

Ulinne
laduut
is 4
⸗
limm:
CK
,
lcaln
e
tenn.
econn
dvnen
deneh
errl⸗
ieltutn
unr.
it, 6
numit
wenel
3 Feten

De Sacrificio Miſſo. 75

lis veſtis erat, ed tamen uñ ſunt etiam Laici.
David enim, cùm ſolenni pompà Hieroſoly-
mam deferretur Arca & domo Obededon,
Ephod induit, ùt eſt in 2. lib. Reg. cap. 12.
De Ephod adeas Calmeti Dictionarium Bibli-
cum verbo Ephod; & de amictu ejusque ſi-
militudine cum Ephod vide Sauſſay Panoplia
Sacerdot. Par. I. Lib. I. cap. 2. Maronitæ &
Ambroſiani amiéctum ponunt ſuper Albam;
olim etiam Græci: munc verò nullo utuntur
amictu teſte Macro in Vocabulario Fccleſia-
ſtico verbo Amictus, & Clericato de Sacrifi-
cio Miſſæ deciſ. 50. num. 22, In quinto ex
Romanis Ordinibus, quos edidit Mabillonus
tom. 2. Muſcæi Itralici, apparet Amictum
tunc temporis ſupra Albam poni conſueviſſe.
Profert Georgius tom. I. de Liturgia Roma-
ni Pont. vetus Miſſale Vaticanum ante ſeptin-
gentos annos ſcriptum, in quo præſcribitur,
ut Amictus poſt Albam & Cingulum accipia-
tur; quod nunc non Ambroſiati modè, ùt di-
Ximus, faciunt, ſed Canonici quoque Lugdu-
nenſes. In Eecleſia Romana nunc, & in tota
ferè Catholica Eccleſia Amictus induitur ante
Albam; & hujus Ritus veſtigium extat in Miſ-
ſali quodam 1I. Sæculi teſte Merato Par. 2.
cap. I. num. 20. tom. I. Par. x. Sunt qui
Amictum ſericis aureisque fimbriis ornent,
ſed Cardinalis Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap.
24. num. 3. ait recentem eſſe hanc conſuetu-
dinem,

76 Seétio I.

dinem, & Sacræ Antiquitati prorſus in-
cognitam.

Albæ varia nomina. Eam olim Eccleſtaſtici ad
communem uſum udbibebant. Ea etiam uſi
Laici, qui in magna eſſent digni-
tate, .

Altera ſaera veſtis eſt, quæ Alba, Cami-
ſia, Camiſus, & Camiſile appellatur. Græ-
ci Poderem, Itali vocant Cawice. In Ordine
Romano mentio fit de Alba, Lineam Dal-
maticam, quam dicimus Albam: & in Aé6cis
Proconſularibus S. Cypriani Epiſcopi & Mar-
tyris apud Ruinartum: Et cuùm ſe Dalmaticd
exſpolidſſet & LDiaconilus tradidiſſet, in
linea ſtetit, & cœbit ſpieulatorem ſuſtinere.
Vocem illam linea etſi Baronius ad annum
Chriſti 261. num. 40. Pputat ſignificare Roc-
chettum, tamen plures ità accipiunt, ut in⸗
telligant Albam: nam neque tum temporis ul-
lus erat uſus Rocchetti; & Eccleſiaſtici viri
Albàâ ad quotidianum communémque uſum
veſtiebantur: cùm præſertim Dalmatica etiam
communis veſtis eſſet, quæ in Dalmatia, un-
de nomen traxit, inventa fuerat. Eam Re-
ges etiam adhibebant; nam Lampridius tra-
dit, Commodum, & Julius Capitolinus Per-
tinacem Dalmatic indutum in publicum prod-
iiſſe, ùt obſervavit Baronius ipſe in Notis ad
Martyrologium Romanum ad diem Z1, Nal.
ma-⸗

4b

ult
ſita
iſee

tnn
bler
Cabe
I;
6h
ulun
An
doe
gen
ler
(en

ſs 1

gPiit
n
.

„C
i
n D.
in
yetl
1 9 4
en
AMnbn
re N
orsl
ſin
caein
anei⸗
Piabe
divs Ne
nnol

De Sacrißrio Miſſæa. 77

Amalarius lib. 2. de Kcclefſiaſticis Officiis de
Alba ità loquitur: Poſten Camiſtam induimus,
quam Albam vocamus. In libro Pontificali in
Vita Benedicti III. proditum, eſt fub eo Pon-
tifice Regem Saxonum Eccleſiæ S. Perri Ro-
mam dono miſiſſe Camiſias albas ſigillatas ho-
loſericas cum chryſoclavo: & quanquam Ca-
ſaubonus putat, veſtes fuiſſe ad ornatum Tem-
pli, tamen Ferrarius lib. 3. de Re Veſtiaria
cap. 5. abunde probat, eas in Sacerdotum
uſum comparatas fuiſſe. Alcuinus, ſive quis
alius Auctor; in libro de Divinis Officiis de
Podere mentionem facit his verbis: Poderis,
vulgò Alba dicitur. Ejus vocis etymo-
ogiam ex voce podas trahit, quæ apud Græ-
cos pedes ſignificat; eſt enim Alba ad pedes
demiſſa veftis. Et Ferrarius in Linguæ Ita-
licæ Originibus docet, hanc veſtem è& voce
Camicia, exiguâà mutatione factaà, Camice eſſe
appellatam. Albam lineam, non laneam eſſe
oportet: quapropter D. Gregorius in Eze-
chielem Hib. 1. Homil. 1I. ſeripſit: Groſzora
quippe veſtimenta ſunt lanea: ſed cum Sacerdos
ad Sacrum miniſterium accedit, id eſt, cum in-
zus per compunétionem ingreditur, ſubtiliori
intellectu neceſſe eſt, quòd ipſe quaſi lineo ve-
Itimento veſtiatur. Albi etiam coloris eſſe de-
bet Alba: quamobrem D. Hieronymus lib.
I. adverſ. Pelagium decere ait in Dei hono-
rem, ut Epiſcopus, Preilyter, Diaconus,

re-

78 dectio I. =
liquus Ordo Eccleſtaſticus in adminiſtratione
Sacrifciorum cum candida veſte procedant. Fe-
ria ſexta in Paraſceve antiquitus Sacerdotes eâ
veſte utebantur, quæ nigri eſſet coloris.
Quædam Albæ manicas habent acu pictas, be-
Gus etiam, humeros & lacinias phrygio item
opere variatas; quæ conſuetudo etiam nunè
in quibusdam Regularium Eccleſiis, & in
Pontificio Sacello retinetur, ùt obſervat Ma-
crus verbô Alba, & Clericatus decis 50. num.
23. & ſeq. Duo recentiores viri docti Fleury
de veterum Chriſtianorum moribus, & le
Brun zom. I. pag. 45 oſtendunt, Albam pe-
culiarem quendam Laicorum, qui magna eſ⸗
ſent dignitate, fuiſſe ornatum; tunicas enim
albas Romanis donavit Aurelianus Imperator .
deinde Alba proprium cœpit eſſe indumen-
tum in Eccleſiaſticis æremoniis. Et ſi Fleu-
ry fides habenda ſit Eecl. Hiſtoriæ lib. 20. num.
23. de Alba in Altaris uſum deſtinata prima
mentio oôccurrit in Carthaginenſi Synodo,
vergente in finem quarto ſæculo habita. Al-
ba inferiorum etiam Ordinum veſtis fuit Oſti-
ariorum, Lectorum, Exorciſtarum, Aco-
lythorum; Fratrum Præœdicatorumn Acolythi
etiam nunc Alba utuntur. Et Sauſſay in Pano-
plia Clericali Par. I. lib. 5. cap. 5. §. Nec ritus ob-
ſervat, in inferioribus miniſtris idcireò Albæ ſu-
perpelliceum ſubſtitutum fuiſſe, ut ambulando,
cæterisque muniis obeundis eſſent expeditig⸗
res. J e

atte
. N
Corc
clnd
lis,
oin
m hut
, N
Hvet
on
en
,
bainpe
eone
enn
eratot⸗
Gumer.
Mer.
0. 0

1,
NcoNe
ue
Gul
Abel
Pilzch
,neci'
el 1

De Sacrifcio Miſſe. 79

De Cingulo. Non circa pectus, ſed circa
renes cireumducendum.

Tertia ſacra veſtis eſt Cingulum; quam
obrem Stephanus Eduenſis Epiſcopus lib.
I. de Sacram. Altaris cap. 10. Cingulum, in-
quit, quod Albam conſtringendo renibus co-
aptatur: interdum Baltheum, aliquando et-
lam Zona appellatum eſt. Divus enim Hie-
ronymus Epiſt. 128. ad Fabiolam: Tertium
genus eſt veſtimenti, quod illi appellent Abner,
nos Cingulum, vel Baltbeum, vel Zonam poſ-
Jumus dicere. Olim, qui ampla & longaute-
retur veſte, Cingulo ſe præcingebat, ne tuni-
ca epſa diſftueret, & greſſum impediret; ver-
ba ſunt Bedæ & Rabani. Qui diſeinctus eſ-
ſet apud Judæos & Romanos, otio, luxu,
& deliciis diffluens habebatur, ut oſtendit
Vertus lib. 2. pag. 310. Sacerdotale cingulum
non circa pectoris mammas, quod quidam
Perperam faciunt, ſed cirça renes circumdu-
ci debet. De cingendis renibus locus eſt in
Exod. Cap. 12. Kenes veſtros accingetis; & Job
cap. 12. Præcinge fune renes eorum; & Iiaiæ
cap. II. Er erit juſtitia Cingulum luml'orum
jus, ſdes cinétorium renum ejus. Vetus
eſt cinguli uſus; Joannes enim Diaconus in
Vita S. Gregorii narrat, Fideles ejus ſupel-
lectilem venerari conſueviſſe 3 Jed & ejus Bal-
ibeum conſuetudinaliter oſculatos eſſe.

Mani.

80 Sebtio T.

—

Manipuli Etymon. Sacerdotes Aniſtro brachio
olim ſudariolum alligatum babebant. De ma-
nipulo controverſia inter Romanos & Raven-
nates Clericos à Gregorio Magno
dirempta.

Quarta veſtis eſt Manipulus, de cujus
etymologia Wilhelmus Britto in Vocabulario:
Manipulus eſt ornamentum manus. Manipu-
lus ſequiore ævo additus eſt; nulla enim de
eo mentio fit à Veteribus Patribus, & Ritu-
alibus libris. Sacerdotes primis Eccleſiæ ſæ-
culis ſudariolum ad ſiniſtrum brachium ter-
gendo ſudori, naribusque emungendis alliga⸗
tum habebant: voce etiam Saxonicâ Eanof
appellabatur, quod idem valet ac ſudariolum
ſeu mucinium, ùt docet Voſſius lib. 2. de Vi-
tiis Sermonis cap. 7. Id ſudariolum haud ità
Sacerdotibus peculiare fuit, ut Clericis etiam
ad Altare eo uti non liceret. Sibi tantùm eo
uti licere contendebant Eccleſiæ Romanæ Ole-
rici: ortam inter eos & Ravennatis Eccleſiæ
Clericos controverſiam S. Gregorius, ne qui
Joanni Ravennatenſi Archiepiſcopo injucun-
dum faceret, ità diremit, ut primis ejus Diaco-
nis ex ſingulari privilegio liceret, ad ſiniſtrum
brachium alligatum geſtare ſudariolum, dum
celebranti Archiepiſcopo miniſtrarent, ut ap-
paret ex Epiſtola ejus Pontificis 54. ad Joan-
nem Epiſcopum Ravennatem lib. 2. Veinr
oan-

ſos
run
ſox
del,
run
lun
ͤ
lee⸗
bie
min
nig
kine
9
ſiii
Uhiu
,
lin
Diar
uie
re
nd

de
al
ro
je.

—

Prnrti
Dent
Naun⸗
1

le
bolm
Hone
eltinn 8
N
klet⸗
um
1 N
rioe
geni
haudi
Setu
tdm
anel
ac
elil
ner
1s
oln

In,

De Sacrificio Miſſæ. 8

Joannis Archiepiſcopi, jura tuentis Clerico-
rum ſuorum, ea ſunt: Quia quoties ad Epi-
ſcopatüs ordinationem, ſen reſponſi Sacerdotes
vel Levitæ Eccleſtiæ Ravennatis Komam vene-
runt, omnes in oculis Deceſſorum veſtrorum
cum mappulis ſene reprehenſione aliqua proce-
debant. Quare eo tempore, quo iſthie à Præ-
deceſſore veſtro peccator ordinatus ſum, cuncti
Preshj)teri, & Diaconi mei in obſequiuin Do-
mini Papæ mecum procedentes ufe Junt. Be-
nigna D. Gregorü concefſio his verbis con-
tinetur: Mlud autem, quod pro utendis à Cle-
ro veſtro mappulis ſoripfiſtis, 4 noſtris eſt Cle-
ricis Fortiter obviatum, dqicentibus, nulli hoc
unquam alii cuilibet Eccleſie conceſſum fuiſſe.
Sed nos ſervantes honorem Fraternitatis Tuæ;
licet contra voluntatem Cleri noſtri; primis
Diaconibus veſtris in obſequio duntaxat tuo
mappulis uti permittimus. Alio autem tem⸗=
pore, vel alias perſonas boc agere vebementiſ-
ſemè probibemus.

Sudariolo ſulſtitutus manipulus Sæculo 10. vel;
ut aliis, Sæculo &. Hujusmodi rerum utüs in-
eroducti perdiſfcile eſt veras Epochus tonſtitue-
re. CGræci dupliti utuntur manipulo. Cur
Epiſcopi poſt Confiteor induant
manipulum.
Hujus ſudarioli uſus viguit, donec ſub-
ſtirurus fuit manipulus veluti ornatus qui-
dam,

82 Sectio I.

dam, qui propterea ejusdem materiæ &
operis eſt, cujus Planeta & Stola. Amala-
rius, qui vixit nono ſæculo, de Sudariolo
mentionem facit; unde infert Card. Bona
Rer. Liturgicar. lib. I. cap. 24. uIn. 5. Sæ&-
culo decimo manipulum in ſudarioli locum

fuiſſe ſubſtitutum. Meratus tom. I. Par. I.
pag. 321. num. 25. longè antea id factum eſſe
exiſtimat, qui mamipul mentionem fieri re-
pererit ſæculo octavo. Le Brun tom. I. pag.
47. & 48. & Vertus tom. 2. Pag. 311. & ſeq.
Manipuli primum uſum referunt ad ſæcu-
lum 14. Nam Ivo Carnutenſis, qui eo Vi-
xit ſæculo, ſudarioli uſum etiamnum vigere
innuit libro de ſignificat. Indumentor. Sacer-
dotal. In ſiniſtra manu ponitur quædam map-
pula; quæ Jæpè fluentem oculorum pituitam
zergat, & oculorum lippitudinem removeat.
De hac re ſua ſtet euique ſerterftia: perdiffi-
cile eſt enim ejusmodi Epochas conſtituere:
ac de hujusmodi rebus aliisque id genus, quæ
Paulatim in morem invectæ ſunt, arbitra-
mur omnium veras eſſe ſententias, non qui-
dem quoad eorum tantùm locorum uſum,
undè afferuntur documenta. Nunc Mani-
pulum Sacerdotes induunt ante Stolam; Epi-
ſcopi plerumque nonniſi ad Altare recitato
Confiteer. Idem mos erat olim omnium
Presbyterorum: Planeta enim illis tempo-
ribus, àt alibi inferiùs docebimus, nondum
era

ere
aP

i
i
ſi
tun
Ta
M.

du

II

int
Pos
Net
n

Mo
perl⸗
ſtine
; 1
VN
Nonc
1
N
MN.

4

6

De Sorrifrio Miſſe. 83

erat ſub brachiis usque ad extremam oram
aperta veſtis, ſed à collo integra ad pedes
Protendebatur, ac nonniſi ſub recitatum Con-
ſiteor plicabatur; quo temporis articulo er-
iam manipulus brachio alligabatur, quod,
ſuper brachia ſublatâ plicataque Planetà, ab
omni impedimento liberum erat & expedi-
tum. Vide Vertum tom. 3. pag. 21. & Me-
ratum loc. cit. num. 26. Quoniam verò de
Manipuli Symbolo more ſuo malè loquitur
Vertus, propterea quòd appareat, naturâ
duce ejus uſum invectum eſſe, vir doctiſſi-
mus idémque graviſſimus Auctor Langletus,
antea Sueſſionenſis, nunc Senonenſis Epiſco-
Pus in tractatu adversùs Vertum §. 34. mo-
net diſtinguenda eſſe tempora. Fuit enim
tempus, cùm manipulus inſtrumentum erat
ipsà necefſitate introductum: deinde verò
cùm inter ſacra indumenta locum obtinuit,
in ſymbolum evaſit. Manipulus ferè idem
eſt, quod apud Græcos Epimanicion, de
quo CGoar in Notis ad LiturgiamS. Jo. Chry-
ſoſtomi num. 12. Duobus verò Græci &
Maronitæ uruntur manipulis, quorum ſin-
gulos ad ſingula brachia alligant teſte Macro
in Vocabulario verbo Manipulu ð

F 2 Stolæ

94 Sectio I.
Stola cujusmodi veſtis fuerit apud Romanos.
Ejus nominis ratio.
Stola quintum inter indumenta ſacra ob⸗
tinet locum. De Stola tanquam de integra
veſte ſermo fit in Vereri Teſtamento Gene-
ſeos cap. 41. V'eſtivitque eum Srols yWns;
& cap. 45. Singulis quocſué Proferri Jußſt hi-
nas Stolas; & Eſther cap. 6. Tulit rague
Aman Stolam & equum. Idem probatur ex
Parabola Evangelica Filii, qui facultates ſuas
prodegerat. Apud profanos Seriptores Sto-
la veſtis eſt mmuliebris. Locus eſt Ciceronis,
qui perditos profligarsque M. Antonii mo-⸗
res exagitat in 2. Philippica; cap. 18. Jum-
Phſti virilem Togam, quam ſtatim maliehbrem
Stolam reddidiſia. Srola veſtis erat longa;
quæ totum corpus tegebat; ac nomen illud
traxit ex quadam faſeia ad ejus veſtis oram
circumducta, quee Stola dicebatur.

Stola Orarium etiam dicebatur. Apud Vo-
piſcum orarium pro Sudariolo.

Sacra Stola, de qua agimus, orarium et-

iam appellabatur: quamobrer in Gemma
animæ lib. I. cap. 204. legitur: Qeinde cir-
cumdat collum ſuum otolä, quæ &α orarium
dicitur; & Rabanus Maurus lib. I. Cap. 19.
Quintum eſt quod orarium dicitur, licèt hoe

n
u

e⸗
ld

oto,

10
nen

. 1

re
Kor

leslen
eN
eod
i .
.
lner
S
Ol

,.

Ae
.

ie⸗
Gennd
1 4 3
ro
6
ic

De Sacrificio Miſſæ. 85

quidam Stolam vocent; & in libro Pontificali
in vita Agathonis: Ed bord Sancta Synodus
una cum Principe ejus Orarium auferri juſſe-
runt d collo ejus, ſcilicet Macarii Antiocheni.
Vox orarium occurrit etiam in Scriptoribus
Ethnicis, & ſudariolum ad tergendam faciem
ſignificat: nam Flavius Vopiſcus in vita Au-
reliani tradit, illum dono dediſſe Oraria Populo
KRomano, quibus uteretur Populus ad favorem,
nimirum ut manibus ea ſuſtollerent jactarént-
que, & lætis acclamationibus Principem pro-
ſequerentur. Atque orarium longius apud
eos, quàm latius fuiſſe oportet ad modum fa-
ſciæ: Gregorius enim Turonenſis lib. 3. Hi-
ſtoriar. cap. 5. narrat, Sigismundum Burgun-
dorum Regem dormientem filium necari juſ-
ſiſſe, eique necem in hunc modum fuiſſe il-
latam refert: Dormienti Orarium ſub collo
poſßitum, ac ſuh mento ligatum, trabhentibus
ad ſe invicem duobus pueris, ſuſfocatus eſt.

Stolæ cν Orarii Etyma. Stolam ſemper &*
ubigue Epiſcopi & Presbyteri; Diaconi etiam,
ſed primo tautum Ordinationis ſuæ anno
adhibebant.

Cardinalis Bona lib. r. Rer. Liturgicar.
cap. 24. num. 6. ait, noſtram Stolam ab ea
faſcia ita dictam, quæ circa oram illius ve-
ſtis affuta erat, quàâ fœminæ ſibi totum cor-
F 3 pus

86 Sebctio I.

pus tegebant, quæ faſcia Stola appellabatur;
Orarium etiam appellatam eſfe Stolam ab ora-
rio, cujus apud Ethnicos diximus majorem
fuiſſe longitudinem quàm latitudinem. Qui⸗
dam putant orarium dictum eſſe ab ora, quæ
laciniam veſtis ſignificat. Ità ſentiunt le Brun
tom. I. pag. 326. Sed hæc leviufcula contro-
verſia eſt. Stolæ uſus vetuſtiſſimus eſt in Ec-
cleſia, cujus documenta mille & trecentisan-
nis antiquiora afferri poſſunt: eam ſemper &
ubique geſtabant Epiſcopi, & Presbyteri; Di-
aconi itidem ſemper & ubique, ſed primo tan-
tum ordinationis ſuæ anno. S. Fulgentium, ne
à monaſtica vita diſcederet, proditum eſt, nun-
quam Stolà uſum eſſe, quemadmodum cæ-
teri utebantur Epiſcopi. In vita S. Thomæ
Cantuarienſis, quam Joannes Sarisberienſis
conſcripſit, hœæc habentur: Stolam tamen ju-
gum Chriſti ſuave circa collum diebus ac no-
Ctibus habehbat. In Concilio Moguntino an-
no 813. cap. 28. ita ſtatutum: Ut Presbyteri
ſine intermiſſzone utantur orario propter diffe-
ventiam Sacerdotii dignitatis. Hn vita S. Mauri:
Stolam, cum qua eodem anno, jubente Beato
Magiſtro ſuo, ordinatus ad Miniſterium fue-
rat Leviticum, & quam juxta morem Sancti-
zatis gratid primo indeſinenter ferebat anno, de
collo ſuo prozulit, & ſuper caput infirmi Cru-
cis ſignum faciens poſuit. Klem habetur in
Vita ejusdem S. Mauri carmine ſeripta. Pj
0*

2
Dilor
ginnn
Hoe

Ueter
nore
long
,
vern.
Uy
Cern
dr.
Donn

Dn

1

Uar,
ſul
r!
un

bann
dort
ſcre
r
tleben
CoNr
Ktind.
ennpt
enbel
tetud⸗
imot
tiumhe
elbe
umn
Thone
erienn
mhenit
N
ino
er⸗
iunft
1
l
nilr
petu
l
N

De Sacrificio Miſſæ. 87

Plorat & exorat, veniam dum precibus orat,
Deponendo otolam, quam tototempore caram
Anni portabat, quam Fec vehementer amabat,
Quod ſublimatus, quod erat Levita ecreatus.
Quæ quidem documenta fidem iis afferunt,
quæ diximus, ùt benè animadvertunt Ma-
billonus in Præfatione ad ſæcul. 1. Benedi-
Ginum num. 109. & du Cange verbo Srola.
Hoc verò tempore ſolus Romanus Pontifex
veterem Epiſeoporum Presbyterorumque
morem retinuit ſemper geſtandi Stolam.
Longior erat antiquitus Stola, quàm quæ ſit
ea, quà nunc utimur; nam in muſivo ſeu
vermiculato opere in Eccleſia S. Mariæ trans
Tyberim S. Calepodius Presbyter depictus
cernitur cum Stola ad pedes usque demiſſa;
àùr obſervat Georgius de Liturgia Romani
Pontificis lib. I. cap. 20, num., 6,

Flaneta, quæ && caſula dicitur. Quæ olins
ejus forma. Ex antiqua ejus forma qui-
dam ritus explicati.

Sexta Sacra veſtis eſt Planeta. Caſula et-
iam appellatur, ut apud S. Iſidorum lib. 19.
cap. 24. Planeta Græcè & Latinè dicitur Ca-
ſula, quæ totum bominis corpus tegit. Vete-
ris Planetæ forma omnindò ei ſimilis erat, quàâ
nunc utuntur Græci. Vetus itaque Planeta
Veſtis erat, quæ à collo ad pedes usque Sa-
F 4 Sex⸗

88 Sectio I.

cerdotem tegebat, & brachia manuũsque in-
volvebat, ut ea qui adhibere vellet, eum
oporteret Planetam utrinque ſuſtollere, vel fi-
bula ſubligare. Quamobrem Iſidorus eodem
loco: Oÿeſtis cueulata quaſi minor caſa, eo quod
totum hominem tegat; & Rabanus Maurus de
Inſtitntione Clericorum cap. 21, Caſula, in⸗
quit, dicitur vulgò Planeta Preslegteri, quia
inſtar parvæ Caſæ totum tegit. Hæc ſupre-
mum omnium indumentorum eſt, & catera
omnia interius per ſuum muntmen tegit &
Jervat. De veterum Planetarum forma opti-
mè ſeripſerunt Rocca tom. 2. noviſſimæ Edit.
Pag. 398. Georgius de Lifurgia Romani Pon-
tificis tom. I. lib. I. Cap. 24. num. 8. Mera-
tus tom. I. Par. I. pag. 32 I. num. 32. Et jo-
annes Patritius in Diſiertatione de Patena ar-
gentea S. Petri Chryſologi pag. 141. vVeterem
ejus S. Epiſcopi antiquà Planetà induti ima-
ginem affert. Macrus in vocabulario verbo
Caſula Græcos multùm laudar, quèd vete-
ris Planetæ formam retinuerint: & Linda-
nus Panopl. Sacerdot. lib. 4. cap. 56. pag. 480.
conqueritur, nimiùm decurtari fſuo tempore
cœptam eſſe Planetam: Ità enim veciſa eſt &
decurtata, atque aliam prapè in ſpeciem de-
Jormata, ut ſicuti illa priſea, unds Ffuxit &
degeneravit, cum ponatur, vix ſuum tuea

zur nomen. Dudum diximus, donec Planetæ

Vetus forma permanſit, manipulum à Sacer-
22 dote

Core
enim
Phen
Uat
nay-
lue
604
er⸗
R
an
ele

eui

— ==.
☛) —

uaun

cun
a⸗
Un
we

Gtei
, n
ek
GeNl
ut
Ansd
finſi
1 SC
m
eE
Anir
Mer
E
lenn
etelen
nl im
Velte
d ree
gte
tenet
9
Cen ,
n il
Phogen
el

De Sacrificio Miſſe. 89

dote poſt Confneor accipi conſueviſſe; tunc
enim ſuper Sacerdotis brachia ſuſtollebatur
Planeta. Nunc verò, etſi Planetæ forma mu-
tata eſt, eundem morem Epifſcopi retinent.
Ex antiqua Planetæ forma conſuetudo illa ma-
navit, ut Miniſter Sacerdotis in Elevatione
Euchariſtiæ Planetam extollat; quæ conſuetu-
do etiamnum viget, ùt notat juveninus de
Sacramentis Diſſert. 5. de Sacram. Euchar.
Quæſt. 8. cap. 5. §. ſextum & ultimum, ubi
hæc habet: Hinc ſequitur neceſſarid, Plane-
tam ſeu Caſulum olim multò fuiſſe longiorem
ac latiorem, quàm nunc ſet; nec enim alio-
quin omnes corporis partes obtegere potuiſſet.
Ejusmodi vero veteris Eguræ hoe apud nos ve-
Itigium remanet, quöd, uhbi Hoſtia conſecrata
à dacerdote elevatur, Miniſter Sarr’fcantis
Caſulam complicet, aut extollat, ne Saçerdo-
ti genua ſlectenti ſit impedimento Et conſo-
nat Tournely tom. 2. de Euchariſt. Pag. 388.
edit. Pariſien. Atque inde etiam morem il-
lum ortum eſſe conſtat, ut in Quadrageſima
& in diebus jejunii cum Diaconus & Subdia-
conus Sacerdoti Miſſam ſolennem celebranti
miniſtrantes Planetà utuntur, candem bPla-
netamn habeant in anteriori parte plicatam:
cum enim Planetæ olim eſſent ample, pli-
Catas eas eſſe in anteriori parte oportuit, ut
miniſtrando Diaconus & Subdiaconus eſſent
expeditiores. Vide ſoſephum Catelanum in
6 5 Notis

90 Sectio I.
Notis ad Pontificale Romanum in Prolego-
menis cap. 18. num. 6. tom. I.

Planeta profanum olim indumentum; ejus uſum
exoletum apud Laicos viri Ecdleſiaſtici vetinuére,
quorum propriam veſtem fuiſſè probatur 6 Nculo,
Planetæ forma ex antiqua piädura Latera-
nenfis Baſilicæ.

Planetam, antequam ſacra veſtis eſſet;
profanum fuiſſe indumentum, & Laicis com-
mune, conſtat ex pluribus monumentis.
Joannes Diaconus lib. 4. de vita S. Gregorii
Magni cap. 83. ubi de Sancti Pontificis pa-
rentibus Gordiano & Silvia loquitur, de
Gordiani veſte ait?: Qujus Gordiani halitus
caſtanei coloris Planeta eſt. Et. S. Iſidorus in-
Regula cap. 13. iuter Laicorum veſtes Plane-
tam recenſet: Porro linteo non licet Monacho
inqui, Orarium, Birros, Planetas non eſt fas
uti, neque illa indumenta, vel calceamenta, Juc
generaliter cæœtera Monaſteria abutuntar; quod
idem eſt ac non utuntur. Obſervant viri do-
Qi, veteres veſte quadam eſſe uſos, quam
Penulam appellabanr; eam, dum iter face-
rent, adhibebant. In urbe etiam eà uti cœ-
perunt pro veſte lugubri: tandem ejus fuit
uſus generatim apud viros & fœminas; amn-
pliorque facta & laxior, & ad pedes demiſſa,

fortaſle etiam cum peniculamento ſeu ſyr-

Mate

fiplen
ſaul
ert.

,
mennn

eon

es
1,
Nt
rs in

Place.

un
1,
noſi
Vii
c
fer
ic⸗
ot
61
1

De Sacrifcio Miſſe. 91

mate, cùm jam toga exoleviſſet, nobilium
virorum deinde peculiaris veſtis fuit; atque
ab hujusmodi primorum hominum penula,
non vero ab ea, quæ itineris penula erat,
Pputant Planetam noſtram traxiſſe originem,
ùt videre eſt apud Bonarrotam in Obſerva-
tionibus ad vaſa quædam vitrea Pag. 108. &
ſeq. Planetam primis Eccleſiæ ſæculis Laico-
rum quoque veſtem fuiſſe docent le Brun
tom. I. Pag. 52. Vertus tom. 2. pag. 341. &
ſeq. Atque eam ſeptem primis Eccleſiæ ſæ-

culis ommium fuiſſe vulgarem veſtem, quot-

quot longis veſtibus uterentur, exiſtimat
idem le Brun; eam denique à populo dimiſ-
ſam homines Deo ſacros retinuiſiſe & Ec-

cleſiam Sacerdoribus Planetam, peculiarem

Sacrificio offerendo veſtem, ante nongen-
tos annos aſſignàaſſe. Id verò haud ità ex-
Ploratum & cognitum; perdifficile eſt enim
rerum initia tutô commonſtrare. Nam in
Concilio Toletano 4. anno 597. habito, can.
27. ubi, quid agendum ſit, Ppræſeribitur, ſi
Epiſcopus, Presbyter, vel Diaconus in ſuum
cujusque gradum reſtituendus ſit, quasve
illis veſtes reddi oporteat, hæc habentur: S
Epiſeopns eſt, Orarium, Annulum, & Bacu-
lum; ſi Presbgter, Orarium 8* Planetam; ſi
Diaconus, Crarium &* Albam. Ex quo in-
telligitur multò amè Sacerdotibus Planetam
pro peculiari eorum veſte deſtinatam, ut
ene

92 Seéctio I.

bene obſervavit loco citato idem Bonarrota.
Reliquum eſſet ad ulteriorem Sacrorum Ri-
tuum notitiam diſquirere, quo tempore Pla-
netæ forma mutata ſit, & ad eum modumre-
dacta, ut non ampliùs eam complicatam ſuper
brachia ſuſtollere oportear; quod quidem aliis
examinandum relinquimus. Ilud tamen no-
lumus præterire, picturam olim fuiſſe in La-
teranenſi Baſilica, quæ decimo ſæculo facta
eſt. In ea depictus erat Oannes XII. cui an-

tequam ſacrificaturus ad Altare accederet,

Planetam Miniſtri imponebant. Planeta
utrinque ſüub brachiis erat aperta,; & ex an-
tica poſticaque parte in angulum defſinebat,
ità ut brachnis adhibendis nulla plicatura opus
eſſet. Ea pictura non amplius extat in La-
teranenſi Baſilica; ejus tamen Iconismum
reperias in Tractatu, quem de ea Baſilica
ſcripſit Cardinalis Raſponus lib. I. cap. 14.

Kitus benedicendi Sacras veſtes.

De ritu benedicendi ſacra indumenta,
ejûsque veruſtate nihil opus eſt dicere; hæc
enim in Edicto quodam noſtro ex iis, quæ
tom. I. edidimus, fusè perſecuti ſumus. Ita-
que ad Sacrarum veſtium colores ſermonem
convertimus, ac de birreto, quem Sacerdo-
tes geſtant, dum ad Altare accedunt, pauca
quædam damus.
De

*

De Sacrificio Miſſe. 93

De quinque ſacrarum veſtium coloris generibus.
Eccleſiæ partâ pace veſtes albæ adlibebantur.
Apud CGræcos non plures qudin duo colores, al-
us, & rubeus Asqque ad 13. ſculum. Im Ec-
leſia Occidentali ante 13. ſæculum quinijue
colores adbibiti.

Quinque colorum genera rubrica Miſſa-
lis commemorat, album, rubeum, viride,
violaceum, nigrum. Quarti ſæculi initio
Pacatis Eccleſiæ rebus, non aliæ veſtes, quàm
eAe Coloris albi adhibebantur. Gregorius Tu-
ch ronenſis de Gloria Confeſſorum cap. 20. ubi
120. de Feſtivitate quadam loquitur, ait: Sel 89*
n bi (Presbyteri & Diaconi) benè veſtilus albent.
Sm Et Fortunius circa dimicdlium ſexti fæculi lib.
BNII 2. Cap. 10. S. Germanum Parilienſem Epi-
ſcopum cum ejus univerſo Clero in veſtibus
albis deſcribit. Præterea S. Iſidorus in Ori-
ginibus lib. 19. cap. 22. Sacerdotalem veſtem
commemorat albam cum quibusdam inſti-
tis rubei coloris. In lege veteri Sacerdotes
non aliis, quàm lineis & albis veſtibus ſacrifi-
cando utebantur; idcirco in Apocalypſi An-
geli, qui Templi Miniſtros repræſentabant,
albis veſtiti apparuerunt. Albaà itidem ple-
rumque induebantur veſte Sacerdotes Ethni-
ci, cm ad altare accederent: locus eſtin Si-
9F li Italici lib. 3. v. 694.
5 — - Anr

94 Sectio J.

— --— Ante Aras ſtat veſte Sacerdos
Ehfulgens nived --- --

Apud Græcos usque ad r3. ſæculum non
plures quàm duo colores fuerunt, albus, &
rubeus; ideirco Theodoretus tanquam no-
vum quiddam & inuſitatum refert, Acacium
Conſtantinopolitanum Patriarcham, ut do-
lorem ſuum declararet, quem ex Impera-
toris Baſilii edicto ceperat adverſus Calcedo-
nenſem Synodum, veſte nigrà ſe, Altare,
& Patriarchalem Cathedram contexiſſe. In
Occidentali verò Eccleſia 12. ſæœculo Inno-
centius III. lib. 1. Myſteriorum Mifſæ c. 65.
quatuor ſcripſit fuiſſe tunc temporis colores,
quibus Romana uteretur Eccleſia, album
pro Confeſſoribus & Virginibus; rubeum
inApoſtolorum & Martyrum ſolemnitatibus;
nigrum diebus jejunii, in commemoratione
mortuorum, toto Advents tempore, &
à ſeptuageſima ad Sabbathum Sanctum; vi-
ride demique diebus ferialibus. Violaceum
non commemorat Innocentius; perinde
enim ac niger color habebatur. In ordine
Romano 15. Petri Ameli, qui Sacriſta fuit
Urbani V. & Gregorii XI. apud Mabillonum
Muſæi Italici tom. 2. pag. 462. Papa primô
Quadrageſimæ reliquisque diebus paramnen-
tis violaceis uritur. Et in 13. Ordine ſu
Gregorio N. in Muſæo Italico tom. 2. Pag-
235

lumd
Abig
luan 6
1,un
I
en
Nlle!
nlol
lee
col
„ A
,ubel
itucbe
druit
pore 4
umn
Fohr
N
nnot
erlrt
.

lt
unn
ulte⸗

9

De Saerificio Miſſæ. 95

235. legitur: A ſeptuageſima usque ad primam
diem quadrageſimæ (Papa) utitur colore nigro,
& facit Proceſſionem d Sanéta Anaſtaſia uscqe
ad Sanbtam Sabinam; & in Ordine 14. Car-

dinalis Cajetani creati à Bonifacio VIII eo-

dem Muſæi Italici tom. 2. pag. 247. ubi agi-
tur de Offieio Cinerum, & de Proceſſione
à S. Anaſtaſia ad S. Sabinam ità legimus: Pa-
pa poſt impoſitionem Cinerum debet ſe diſceal-
ceare & inqui nigrd Caſull. Quæ omnia
quinque Eccleſiaſticos eſſe colores oſten-
dunt, album, rubeum, viridem, viola-
ceum, nigrum. Bocquillot in Tractatu hi-
ſtorico Sacræ Liturgiæ lib. I. cap. 5. ſcribit,
jam introductos in Eccleſiam Romanam quin-
que colores ante ſæculum 13. Durandum
enim, qui obiit anno 1296. mentionem fa-
cere de quinque Sacrorum Indumentorum
coloribus, tamquam de re toto terrarum
orbe uſurpatà & cognitůͤ. Gilbertus Gri-
maud Liturgia Sacra Par. I. Cap. S5. teſtatur,
haud ità pridem colorem Violaceum intro-
ductum apud Gallos, diuque loco violacei
nigrum colorem eſſe adhibitum. Bellotte in
Obervationibus ad Ritus Eccleſiæ Laudunen-
ſis pag. 767. & ſeq. colorum congruentias
affert, diésque notat, quibus juxta Eccle-
ſiaſticum ſtylum iidem colores adhibentur, &
Pag. 76 I. num. 6. peculiarem Eccleſiæ ſuæ ri-
tum exponit adhibendi Feria 6. in Paraſceve
cro-

96 Sestio I.

crocei ſive ſubflavi coloris indumenta, quod
ſit ad perfidorum Tudæorum bilem alluſio:
MWon immeritò per fiavim ſeu croceum colorem
deſiqnantnur Judmkai, qui velut ilterici ird, bile;
& obhſtinatäâ cwcitate æſtuantes convenerunt in
unum ad inceſſendum nomen illud Chriſti glorio-
ſum Angelicis etiam Poteſtatibus adorandum.

Pirreti etymon. Antea caput tegebatur amictu;
qud conſuetudine exoletd, fortaßse tum birretus
adhileri cœpit. Verti commentum rejici-
tur. Diſpenſatio celebrandi capite —R
Sed Apoſtolicæ reſervata.

Nunc de Birreto dicendum. A Birro de-
rivata vox eſt. Birrum veſtis eſt, quà cor-
pus, Birretum pars veſtis, quà caput tegi-

tur, ùt notat du Cange verbo Birretum. Ro-

mæ & in plerisque aliis Eccleſiis nono ſæculo
Birreti nullus erat uſus. Amictu enim ca-
ut obnubebant, & cum Miſſam inciperent,
illum quemadmodum nunc Mendicantium
Ordinum Religioſi in humeros rejiciebant.
Ejus rei afferunt documenta le Brun tom. I.
pag. 42. & Vertus tom. 2. Pag. 255. Jui illud
etiam tradit, etiamſi nunc amictu Sæculares
Presbyteri non ampliùs urantur; in Eccleſia
tamen Pariſienſi eò ſibi per hyemem caput
obnubere usque ad Secretas; & Andegavi &
Rupellæ tum per hyemem, tùm per æſtatem
usque

Gue
Neros
here
m
Hie⸗

(ehr

liey
Unp
N
Rye
19,0
ul
Gie
Ordn
une
Kenn
Gnt
n
nß
Oden
Nn
lam
it
cucr
rre⸗
an⸗
Pend
r⸗

n
ch.

y l
1 nr

n kitr

rel

Ninmi
n o
ll legt
0n. Ne
0 H
enimn
cene
icNN9
n toN
CUN
n t
legni

De Sacrifcio Miſſæ. 97

usque ad Canonem; rejectumque tum ad hu-
meros, poſt communionem ſuper caput re-
trahere: quam conſuetudinem tamen nuper-
rimè in Rupellenſi Eccleſia ait exoleviſſe.
Huic addi poteſt, Pariſienſis Eccleſiæ morem
celebrandi Miſſam per hyemem obnupto ca-
Pite vehementer & magnaâ eruditionis copiaâ
impugnàſſe onunnem du Thours Doctorem
Pariſienſem & Archidiaconum Sueſſionenſem.
Rupertus Abbas lib. I. de Divinis Officiis cap.
19. de Sacerdote ſeribit: In offcio Altaris ami-
tu Caput ſuum obnubit. In Ordinatione Sub-
diaconi etiam nunc Epiſcopus amictu caput
Ordinando obnubit, quem ille deinde ſibi ad
humeros rejicit. Quo autem tempore con-
ſuetudo illa exoleverit, ur Sacerdotes amictu
caput obnupti ad Altare accederent, incer-
tum eſt. Illud facilè poſſumus ſuſpicari, nul-
lum fuiſſe ufum Birreti, donec ea conſuetu-
do viguerit. Vertus rom. 2. pag. 272. & ſeq.
obfirmatè ſtudens quamlibet rem Sacram, ſeu
Ritum, ſeu Cæremoniam, ſeu Veſtem ad ſo-
lam naturæ neceſſitatem referre „ Birretum
ait ſuam traxiſſe originem à Pileolo, qui ſub
cucullo geſtabatur. Birreti enim cuſpides
Ortas ex trium impreſſione digitorum, quůâ
Paulatim in pileolo, qui frequenter detra-
hendus erat, exiguæ cornuum cuſpides ex-
titre: iis prominentibus cuculli uſum factum
eſſe paulè incommodiorem, propterea in
hume-

Sebtio I.
m eſt; atque inde
ſuper caput cornutumn Pileolum remanſiſſe;
qui demum idem eſt ac Birretum. Com-
mentitia häc narratione refellendà nobis non
eſt animus tempus conterere. Illud non eſt
rætereundum, pileolis uſos eſſe antiquitus
Eccleſiaſticos viros in modum Camauri,
quorum figuras in pluribus templis Romæ
obſervare licet. Progreſſuũ verò ætatis Pileo-
lis ſubſui cœptum haud ità mollem panmun;
quatuor, ùt nunc apud Hiſpanos, cuſpidibus
vel tribus tantum excitatis, ut fit in Italorum
Presbyterorum Birretis. Atque ea eſt ſen-
tentia Macri in Lexico;, verbo Camelaucium.
Si cui verò volupe ſit rem hanc videre ube-

98

humeros rejicere cœptu

rids pertractatam & accuratids, adeat Theo-

philum Raynaudum Tractatu de Pileolo, &
cæœteris Capitis tegminibus. Non hic loqui-
mur de pileolo, quo quispiam, privilegio
munitus, utitur celebrando Miſſam, eõôque
caput tegit usque ad Præfationem, nec niſi
oſt Communionem illum iterum capiti im-
ponit; nam pileolus inter ſacra indumenta
non recenſetur. Miſſam verò fas non e
tecto capite celebrare juxta Can. WNullus de
Conſecr. Diſt. I. cujus ea ſunt verba: Nullus
Epiſcopus, Preshyter, aut Diaconus ad ſolemnia
Miſſäarum celebrandaspræſumat cumn baculo in-
zroire, aut velato capite Altari Dei aſſiſtere,

quoniam Abpoſtolus prohiblet viros velato capite
orare:

cyare

priv⸗
Epi

neg
cere
cele
mers
Pent
Noltr
carun
Dn
in
Donn
Chen
Roln
il
tlarm
Die
dlir
ſeei
tern
ſam
Pile

De Sacrificio Miſſe. 99

orare: E ſi temerè præſumpſerit, communione
privetur. Locum D. Pauli reſpicit Canon ex
Epiſtola prima ad Corinth. Cap. II. verſ. 3.
& 4. Quo quidem textu abuteretur, qui
negaret Eccleſiam diſpenſare poſſe, ut Sa-
cerdos cum pileolo capiti impoſito Miſſam
celebret. Nam præceptum Apoſtolicum eſt
meræ diſciplinæ, quæ mutationibus & diſ-
penſationibus eſt ohnoxia, ut benè ad rem
noſtram oſtendit Gibertus Conſult. Canoni-
carum Conſult. 4. de Sacrificio Miſſæ. Qui-
dam exiſtimârunt, ejusmodi licentiam ab Epi-
ſcopo poſſe concedi: ſed Rubricæ & Decreta
fatls luculenter docent, ſolius eſſe Romani
Pontificis, ejusmodi licentiam impertire, qui
cùm diſpeniaàt ſuper hac re, ſemper jubet pi-
leolum detrahi à Præfatione usque ad finem
Communionis. Quamobrem Sylvius, erſi
in prioribus operum ſuorum editionibus
ſcripſit, poſſe etiam Epiſcopum eam licen-
tiam concedere, tamen in Editione Antuer-
Pienſi ann. 1714. ab ea ſententia receſſit, ac
ſolius ſedis Apoſtolicæ docuit eſſe, ejusmodi
facultatem concedere: eum tamen Sacerdo-
tem, qui graviſſimo afflictus morbo Miſ-
ſam celebrans caput usque ad Præfationem
pileolo tegeret, detractumque iterum poſt
Communionem capiti imponeret, à pecca-
to immunem eſſe putat: neque enim Apo-
ſtolica Sedes videtur ità ſibi eam licentiam
G 2 reſer-

v00.☛% Sebctio I.
reſervaſſe, ut illicitum voluerit, declararé;
quèòd quis in aliquo caſu extraordinario, qui
ſupervenerit, vel propter morbum minimè
diutinum fecerit. De diſpenſatione cele-
Prandi Miſſam cum pileolo, ſoli Apoſtoli-
Cæ auckoritati reſervata alibi quoque ſcripſi-
mus edicto 14. tom. 2. §. 4. num. 14.

De Symbolico Sacrarum veſtium ſignificatu.

Jam verò de myſtico ſacrarum veſtium
ſignificatu diſſerendum eſt. In ordinatione
Subdiaconi Ordinandus prodit coram Epiſco-
po cum amictu ſuper humeros, quo inde ſub-
lato Epiſcopus ei caput obnubit dicens: Acci-
pe amictum, per quem deſignatur caſtigatio vo-
ris; & Sacerdos Miſſam celebraturus accipi-
ens amictum ait: Impone Domiue capiti meo
galeam ſalutis ad expugnandos diabolicos incur-
us; & conſonat ea Oratio, quam recitat
Epiſcopus, cùm induit armictum: Pone Do-
mane Galeam ſalutis in capite meo adexpugnan-
das omnes diabolicas fraudes, inimicorum ommnt-
um verſutias ſuperando. fuxta eam orationem
ex Eccleſiæ ſenſu Amictus deſignat normam
ilam rectam, quâ Sacerdos uti debet in omni-
Pus ſuis verbis, quæ ad Deum unicè tende-
re debent; irémque robur illud ſignificat, quo
diabolicas tentationes retundere debet & fran-

gere. .
Amy-

de
Mrins
Anict
0iun
Nx;
lur.
lin⸗
it
ui
uie
Mno
IsS
le5
Rrn
1olh
ſe in
ſoni
M
Man
unn
6ert

ien
d

IE.

: 4 8
dk
cci
iti
Nilen
ſedt
btel⸗
Men
ni⸗
nn⸗
1

1.

Deé Sacrificio Miſæ. 101

Amictus Symbolicæ ſignificationes.

De primo illo ſignificatu loquitur Ama-
larius lib. 2. de Ecoleſiaſtic. Offic. Cap. 17.
Amiéctus eſt primum veſtimentum noſtrum, quo
collum undique cingimus; in collo nämque eſt
vo; ideébque per collum loquendi uſus exprimi-
tur. Per amictum intelligimus cuſtodiam vo-
cis, de qua Pſalmiſta dicebat: Dixi, Cuſtodiam
vias meas, ut non delinquam in lingua mea?
bpoſui ori meo cuſtodiam: Amictus ideò dieitur,
quia circumjicitur. In iſto primo veſtimento
admonetur caſtigatio vocis. S. Bruno Epiſco-
pus Signienſis in libro de Sacramentis Eccle-
ſiæ & Myſteriis, Amictus quidem, inquit,
quo d& collum ſtringitur, & pectus tegitur, in-
Zerioris hominis caſtitatem deſignat: tegit enim
cor, ne vanitates cogitet; ſtringit etium collum,
ne inde ad linguam tranfeat mendacium. De
ſignificatu altero loquitur Innocentius III. de
Myſteriis Miſſæ lib. I. Cap. I. Lotis itaque
manibus (Papa) aſſumit amictum, qui ſuper
bumeros circumquaque diffunditur, per quem
operum fortitudo ſignificatur.

Amictus aliæ morales ſignifcationes.

Quia verò ſignificationes myſticæ ejus-
dem rei Pplures eſſe poſſunt, quidam ajunt
amiçtum velum illud ſignificare, quo Judæi

102 Sectio I.

Chriſto Jeſu faciem velarunt, cùm illi cola-
phos impegerunt, aut ſpineam coronam,
quam ejus capiti impoſuerunt, vel etiam ex-
rimi Chriſtum ſub humanitatis amictu ſuam
ubſcondiſſe Divinitatem. Quod verò ad mo-
ralem ſignificationem pertinet;, nonnulli pu-
tant, amictu ſalutis galeam ſignificari, ſpém-
que in Deum, quà hoſtes noſtros ſuperemus,
& fortirudinem in divinis exequendis officiis.
Dicunt etiam, ex eo, quod amiétu collum
contegimus, de voce, quæ per Os & guttur
emittitur, cuſtodienda; quèòd ſuper fume-
ros extendatur, de ſuavi jugo Domini por-
tando nos admoneri; denique quèd fupra pe-
Sus alligetur, Sacerdotibus in memoriam il-
lud revocari, nullis fas eſſe, quàm divinis co-
gitationibus eorum animum patere. Ita D.
Thomas in 4. Sentent. Diſt. 24. Quæſt. 3. art.

4. Titelmanus in Tractatu de expoſitione My⸗-

eriorum Miſſæ Cap. 2. Soto in 4. Sentent.
Diſt. 13. Quæſt. 2. art. 4. Natalis Alexander
Theologiæ Dogmaticæ & Moralis tom. I. lib.
2. de Euchariſt. Cap. 7. art. 3. num. 2. Mer-
beſius in 3. Par. Summæ Chriſtiane Queſt.
49. Concl. I. Tournely de Sacram. Euchariſt.
Par. 2. pag. 374. & ſequen. Edit. Pariſien. Col-
lationum Lucionenſium 16. Quæſt. 1. tom. 5.

Pag. 539.

Plu-

Uen
e
Wer
anep
wor
*
cti
mmn
ſer
Obb
ſin
Uuncd
Eel

N

De Sacrifcio Miſſæ. 103

Plures Allæ ſignifcationes ſymbolicæ.

Sacerdos, cùm Albam induit, ait: De-
alba me Domine, & munda cor meum, ut in

ſanguine Agni dealbatus gaudiis perfruar ſem-

biternis, cum qua conſonat Oratio Epiſcopi,
cùm Albà itidem ſe veſtit: Dealba me Domi-
ne, & Cà delicto meo munda me, ut cum bis,
qui ſtolas ſuas dealbaverunt in sanguine Agni,
gaudiis perfruar ſempiternis. Ex his Oratio-
nibus facile intelligi poteſt, Albam ſignifica-
re Jeſu Chriſti converſationem in terris ex
Titelmano eodem Tractatu cap. 2. Alba verò,
quanm ſitperinduit Sacerdos, veſtimentum longum
& lneum, ſtriétum & undique clauſum ſignificat
Chriſti integerrimam & ſacratiſſimam, atque
perfectiſſimam converſationem, quam ab initio
Juaæ conceptionis usque in finem in carne duxit.
Sacerdos Juoque, dum boc ſe indumento induit,
acceptæ in Baptiſino novæ & candidæ Solæ me-
mor ſe ipfum admoneat, quomodo in ſancta,
& candida converſatione perſiſtad- Albam
etiam ſignificare cordis puritatem, quam pe-
timus per Agni immaculati merita, quem
ſacrificamus, docet le Brun tom. I. pag. 45.
Obſervat Merbeſius qu. 49. Concl. 2. Chri-
ſtianis & Sacerdotibus licere munditiam &
candorem in Sanguine Agni ſibi comparare
per Baptismum, per Pœnitentiam, per cæ-
tera Sacramenta, per orationem & cordis
G 4 com⸗

104 Setctio I.

compunctionem, per opera miſericordiæ,
per virturum omnium præſertim Charitatis
& Patientiæ exercitium, ac denique per Mar-
tyrium. Suarez in 3. Par. tom. 3. quæſt. 83.
Biſput. 82. ſect. 3. ea præſertim verba ex-
pendens, Dealba me Domine, ait, Albà cor-
dis munditiam ſignificari, & integram ho-
minis juſtitiam. Soto loco citato ait, per Al-
bam nobis ob oculos poni albam illam ve-
ſtem, quà indutum Chriſtum jeſum Hero-
des irriſit. Idem docet Natalis Alexander
loco cit. num. 3. atque illud addit, Alba de
cordis & linguæ puritate, ejusque longitu-
dine de perieverando nos admoneri, eam-
que denique eſſe beatæ ſymbolum æternita-
tis. Et Amalarius Bedam ſecurus hæc de
Arlba ſcribir: Manus & brachia debet ringere
Sacerdotis, ne quid niſi utile faciat; pectus, ne
quid inane cogitet, ventrem, ne delicias ultra
modum appetendo Deum ſe guloſum facere præ-
ſumat; ſubjecta ventri membra, ne laſcivtendo.
totam Sacerdotalis habitüs pulchritudinem cor-
rumpant; genua, ne ab orationis inſtantia tor-
peant; tilias & pedes, ne ad malum curraut.

Cingulo Sacerdotalis continentia ſignificatur.

Cùm ſe cingulo præcingit Sacerdos ait:
Praæcinge me Domine cingulo puritatis, & ex-
Zingue in lumbis meis umorem libidiuis, ut ma-
neat

eat

ſeof
Eio
Uin

ver

n
tel
ta
Due
lum
dene

N

fen
lrd
tur.
lr.

Di

er⸗
de
N
lti⸗
rit,

De Sacrificio Miſſæ. 105

neat in me virtus continentiæ & caſtitatis. Epi-
ſcopus verò ait: Pracinge me Domine eingulo
PFidei, & virtute caſtitatis lumbos meos „ .eNν⁸
tingue in eis humorem libidinis, ut Jugiter ma-

neat in me vigor totius caſtitatis. Vertus, qui

non alia de cauſa putat cingulum adhiberi,
quàm quòèò impediatur veſtis, ne fluat, néve
facerdoti offtendiculum præbeat, ait nihil il-
lud ad Eccleſiæ Ritus pertinere. Verùm ſi
verba perpendantur, quæ Sacerdos profert,
cùm ſe cingulo præcingit, facilè quivis in-
telliget, non deeſſe myſticum ſignificatum,
ùt advertit Tornely citat. tom. 2. de Sacram.
Euchariftiæ art. 13. pag. 379. Itaque Cingu-
lum ſignificat Sacerdoftalem continentiam, ut
bene id explicat Innocentius III. qui lib. I.
Myſteriorum Miſſæ Cap. 52. Alba, inquit,
cirea lumbos Zona præcingitur, ut caſtitas Sa-
cerdotalis nullis incentivorum ſtizulis Iiſſolva-
tur: unde ſint lumbi veſtri pracintti, G lucer-
næ ardentes in manibus veſtris. Ix lumkbis enim
uxuria dominatur. So Domimus loquens de
Diabolo manifeſtat: Firtus ejus in lumlis ejus,
2* fortitudo in umbilico ventris ejus. Debent
ergo lumbi pracingi per continentiam, ſuccingi
per alſtinentiam: quoniam hoc genus dæmoni
non ejlicitur niſi in oratione, Gejunio. Hine

etiam Apoſtolus ait: Sate ſuccincii lumbos ve-

ritatce. Conſonat Suarez loco cit. & Titel-
manus, qui cap. 3. 1pſe quogue, inquit, Sa-
C 5 cerdos

106 Sectio I.

cerdos ex hoc intelligit, quomodo juxta Salvato-
ris verbum lumbos debeat præcingere, atque ab
omni carnis luxuria appetitum frænare. Qui⸗-
dam piè putant cingulo funem ſignificari,
quo Chriſtus Jeſus eſt alligatus in horto. Ità
Soto loc. cit. Natalis Alexander lib. 2. de Sa-

cram. Euch. art. 3. num. 4. Le Brun tom. I.

pag. 45. Merbeſius in ſimmmæ Chriſtianæ
quæſt. 49. §. Zertia Concluſio.

Manipulis quid ſignificet.

Epiſcopus dum ſiniſtro Subdiaconi bra-
chio manipulum aptat, hæc profert verba:
Accipe manipulum, per guem deſignatur. frultus
bonorum operum; Et Sacerdos Miſſam cele-
braturus, quando ſumit manipulum, ait:
Merear Domine portare manipulum Netus &*
doloris, ut cum exuliatione recipiam mercedem
laboris. Epiſcopus autem, cum ei aptant
Miniſtri Manipulum, Miſsà jam inceptaà,
nullam Orationem dicit, ne Miſſæ curſus in-
terrumpatur. Adeum, quem diximus, ſigni-
ficatum alludit Honorius in Gemma Ani-
mæœ lib. I. cap. 208. Sacerdos Phanonem in ſi-
niſtrum brachium ponit, quli &&* mappula & ſu-
darium vocatur, per quod olim ſudor, & na-
rium ſordes extergebantur. Per boc paniten-
tia intelligitur, qud quotidiani exceſsus labes ex-
tergitur. Hoc in ſiniſtro brachio geſtatur, dAutd-
131

xpra
ſidon
Ut do

Ciop
Perum
unn
ori
Pree

lie 0

Kole

S
(on
ln
ſimn
1 G
dyte
fnit
er
Nul
onu⸗
ait:
gua
F
ſer,
Ppi
Nde
er

lin

De Sacrificio Miſſæ. 107

in prœſenti tempore tantum vita noſtra pæniten-
tid emendatur. Idem ait-Suarez loco citato.
Et Soto uti ſupra docet, manipulum è bra-
chio pendentem vincula ſignificare, quibus
iterum Chriſtus alligatus eſt, cùm ad co-
lumnam flagellandus eſſet. Quod ſpeétat ad
moralem ſignificatum, ſiniſtrum brachium

ræſentem vitam ſignificat, in qua pœniten-
S

tiæ opera rebus omnibus ſunt præferenda.

Kola ſuave Cbriſti jugum ſignificat. Aliæ quæ-
dam ſtolæ ſignificationes mitica.

Epiſcopus in Ordinatione ſiniſtro Dia-
coni humero ſtolam imponit dicens: Accipe
Rolam candidam de manu Dei; adimple miniſte-
Vium tuum; potens eſt enim Deus, ut augeat ti-
bi gratiam tuam. Cùm verò Diacono Pres-
byteratus Ordinem confert, ſtolæ, quæ ex
ſiniſtro humero pendet, Partem alteram ſu-
per dextrum humerum ponit dicens: Accipe
Sugum Domini; jugiun enim ejus ſuave eſt, C5*
onus ejus leve. Qùm ſtolam induit Sacerdos,
ait: KRedde mihi Domine ſtolam imzmortalitatis,
quam perdidi in prævaricatione primi parontis,
c quamvis indignus accedo ad tuum ſacrum my-
ſterium, merear tamen gaudium ſempiternum.
Epiſcopus itidem cùm ſe ſacris veſtibus
induit, ad ſtolam ait: Kedde mibi Domi-
ne, olſecro, ſtolam immortalitatis, quam ter-
didi

108 Secéfio I.

Jidi in pravaricatione primi parentis; G
uamvis indignus accedere præſümo ad tuum
ſauerum mſterium ecum hoc ornamemo, præ-
ſza, ut in eodem in perpetuum mereor læœtari.
Itaque ſtola ſuave Chriſti jugum ſignificat;
quia verò nonniſi per obedientiam ad eum
ſtatum reſtituendi ſumus, unde per inobe-
dientiam primi parentis decidimus, propte-
rea Sacerdos Stolam ſibi imponens à Deo pe-
tit ſtolam immortalitatis, quam in Adeæ præ-
varicatione amiſit, ùt advertit Suarez loco-
citato. Concilium Bracarenſe anno 675. ha-
bitum myſterium explicat, quamobrem ſu⸗
per utrumque ſibi humerum Stolam Sacer-
dos imponat: Me qui imperturbatus præcißi-
tur conſiſtere inter proſpera., adverſa, vir-
ztum ſemper ornaments utrobique lireumſeptus
appareat. Conſonat Ivo Carnutenſis: Haæc.
(Stola) collo per anteriora deſcendens, dextrum
latus ornat && ſiniſtrum, ut doceut, Sacerdotem.
per arma juſtitic d Jextris & d ſiniſtris, id eſt,
in proſperis && adverſis debere eſſe munitum,
quod ad Fortitudinenin pertinet, ſine qua Cœ-
teræ virtutes facilè expugnantur, & minimè.
coronantur. Idem Auctor docet myſte-
rium, cur Stola cingulo alligetur: Inde eſt,

quèòd tola cum zona Boderis quibusdaim nexibus

colligatur, quia virtutes virtutibus adjuvantur,
ne aliquo tentationis impulſu moveantur. Sto-
lam Sacerdotes ſibi aptant ſupra pectus in
mo-

De Sacrificio Miſſæ. 109

modum Crucis. Debet Sacerdos ſecundum De-
cretum Bracarenſis Concilii de uno eodémque Ora-
rio cervicem pariter & utrumque humerum pre-
mens ſignum Crucis in peczore ſuo præparare;
verba funt Innoc. III. lib. 1. Myſteriorum
Miſſæ Cap. 34. Epiſcopi Stolam ſibi non ac-
commodant in modum Crucis; nam pen-
dentem è& collo crucem cum reliquiis defe-
runt, ůût notat Macrus Vocabul. verbo ola.
Soto loco ſæpiùs citato putat, Stolam, quan-
tùm ad mores attinet, obedientiam ſignifi-
care & jugum Domini, cui collum ſubjici-
mus ejus ſectantes veſtigia; ſi verò ad Chri-
ſtum referatur, tertia exiſtimat vincula ex-
primere, quibus eſt alligatus, quando porta-
vit Crucem. Ex quibus jure Macrusinfert,
vehementer eos Sacerdotes errare, qui ſto-
lam in humeros pendentem rejiciunt, nec
eam collo circumducunt, ùt ſuprà monui-
mus.

Charitas per Planetam ſignificatur.

Epiſcopus quando Diaconum ad Sacer-
dotium promovet, & ſuper ejus humeros
Planetam imponit, quæ ex anteriori pParte
pendet demiſſa ad pedes, in poſteriori com-
Plicatur, ait: Accipe veſtem Sacerdotalem, per
quam charitas intelligitur; potens eſt enim Deus,
ut augeat tili charitatem, & opus Recedn
u

110 Sectio I.
um verèò planetæ complicatam partem ex-
plicat ac demittit, ait: Srold Jucunditatis in-
duat te Dominus. Sacerdos Miſſam celebra-
turus dum Planetam induit, ait: Domine, qui
dixiſti, jugum meum ſuave eſt, & onus meum
leve, fac, ut iſtud portare ſie valeam, ut Conſe-
quar tuam gratiam. Similem orationem re-
citat Epiſcopus ad Planetam. Charitatem
igitur Planeta ſignificat, ùt bene explicat Ra-
banus Maurus lib. 1I. Inſtit. Cleric. Cap. 22.
Häanc ergò, inquit, veſtem, poſumus intelligere
charitatem, quæ cunkctis virtutibus ſupereminet,
c earum decorem ſuo tutamine protegit & illu-
ſrat. Nec enim ullus virtutum eritſplendor, ſi
non eas Charitatis irradiaverit fulgor, quod
oſtendit Apoſtolus dicens: Si linguis hominum
loquar & Angelorum ,„ charitatem autem non
bhabuero, factus ſiun velut æs ſonans, aut Ogun-
balum tinniens. Et Innocentius III. lib. I. de
Myſteriis Miſſe Cap. 18. ſubdit, Planetam
eſſe veſtem illam nuptialem, de qua loquitur
Dominus in Evangelio: Amice quomodo hucin-
zrſti non habens veſtem nuptialem? Ac veſtem
quidem nuptialem eſſe charitatem Sancti Pa-
tres intelligunt, quo ſenſu etiam accipit Eccle-
ſia; nam cum Epiſcopus Presbyterum gradu
de jicit, ait: Veſte Sacerdotali Cbaritatem ſignan-
te te meritò exſpoliamus, quia ipſam & omnnem
innocentiam exuiſti. Huic explicationi ſuffra-
gantur etiam Theologi. Suarez cit. Dic 8 .
ect.

Aue
C
Kint
es
nru
.
ar,
INeO
Nemm
aum
Jen
ri ne
ecle
ſeſtis
Ibue

tener
ſatii
Celein
une,
mnn
r a
Nem
arliet
lorl
C0¹
ennt
Pun
,
OMin
en M
t 0
b. 1.6
leneiu

De Sacrificio Miſſæ. III

Sect. 2. Orationem perpendens, quam Epiſco-
pus & Sacerdos recitant ad Planetam, obſer-
vat, eam jugum Domini appellari, & jugum
leve, cujus ſuavitas & charitate proficiſcitur.
Soto in 4. Sentent. Diſt. 13. quæſt. 2. art. 4.
Poſtquam docuit Planetam ſignificare Chriſti
tunicam inconſutilem, quam illi detraxerunt
Judæi, quando Cruci affigendus erat, mo-
ralem etiam innuens ſignificatum ait, chari-
tate Chriſtum Jeſum impulſum Crucem ſub-
iiſſe, & charitatem noſtrorum operire mul-
titudinem peccatorum. Et Natalis Alexan-
der in Theologia Dogmatica & Morali lib.
2. de Sacram. Euchariſt. art. 3. num. 7. pu-
tat, Planetam itidem ſignificare charitatem;
atque ex pectore & ex humeris demiſsà nos
admoneri, ut Deum & proximum, amicum
& inimicum diligamus; & idcircò ſuper re-
liquas veſtes imponi, quòd Charitas cæteris
virtutibus omnibus antecellat. Quibus omni-
bus conſentientibus teſtimoniis quivis intelli-
gat, quàm temerè Verrus tom. 2. pag. 341.
ex eo, quòd demonſtraveritPlanetam commu-
nem antiquitus veſtem fuiſſe, & collum cir-

4 cumundique totumque corpus ad pedes us-

que contexiſſe, Planetà charitatem ſignifica-
ri neger: neque enim intelligi PPreit ,; cur
Eccleſia Planetæ, quæ peculiaris Sacerdotum
veſtis facta fuerit, ſymbolum non potuerit

tribuere charitatis. Pietate & eruditione vir
clariſ-

212 Sebctio I.

clariſſimus oſephus Langletus Epiſcopus olim
Sueflionenſis, nunc Archiepiſcopus Seno-
nenſis, in Tractatu de vero Eeccleſiæ ſenſu ſa-
crarum Cæremoniarum affert Verti verba, qui-
bus ille Planetam, quæ olim rotunda & ad
pedes usque demiſſa ſignificabat charitatem,
quam S. Betrus ait operire multitudinem pee-
catorum, nunc mutatà formà negat ſymbo-
lum eſſe poſſe Charitatis: quam quidem ra-
tionem ſanè irreverentiæ notâ inurendam pius
Archiepiſcopus jure inclamans ità diluit, ut
oſtendat ſymbolum in forma veſtis non con-
ſiſtere; edmque temeritatis inſimulandum,
qui cum ſciat, ab Eccleſia huic veſti, etſi qua-
dantenus immutatæ, hujusmodi ſymbolum
tribui, tamen ejus ſententiæ audeat contra-
dicere. Vide ejus Tractatus §. 33.

De tota bac re in univerſum.

Si quis fortè cupit de ſacris veſtibus ea-
rũúmque ſignificatu uberius aliquid cognoſce-
re, tametſi nes potiſſima quæque complexi
ſumus adeat Brunum de Cæremoniis lib. 3.
cap. 4. Torres in Inſtit. Sacerdotum Cap. 3.
§. 2. & Collationem Lucionenſem 16. Par. 5.
39. Joſephus Vicecomes Obſervat. Ec-
cleiialticar. volum. 4. fusè, ac multiplici eru-
ditionis copia ſeripſit de Sacris veſtibus, ea-
rumque ſignificatu. Egregiè de carunden
acra-

era
GCrim
Poec
lb. I

dori

en

d v
cente
ſe;
Alaar

leinia

(HII

bam,
Adc
Prest
ſterio
do,
tare
dum
exilt
decl
Cede
Cuin
cun
cone
d.
adi⸗
Uret
Nnn

1ocl
denr
he
ln
tunn
nge
en-
mp
none
hnen
etlc
mbog
CO

bu
e
N
„ ſch 4

De Saerifcio Miſſe. 113

Sacrarum veſtium ſignificatu agit Gilbertus.
Grimaud in Sacra Liturgia Par. I. cap. 6.
Bocquillot Tractatu Hiſtorico Liturgiæ ſacræ
lib. I. Cap. 7. oſtendere ſtudet, Apoſtolos,
eorumque Diſcipulos in Sacris myſteriis per-
agendis communes adhibuiſſe veſtes, quibus
ad vulgarem uſum quoridie utebantur. Sex-
centos annos eam conſuetudinem perduraſ-
e; ætate tamen Hieronymi Sacerdotes ad
Altare elegantioribus cœpiſſe uti, magisque
lacinioſis veſtibus, quâm quibus vulgè ad
communem uſum homines uterentur: Al-
bam, Stolam, & Planetam 9. etiam Sæculo
ad communem uſum adhibita; juſſos tamen
Presbyteros ad Altare, ut Sanctorum My-
ſteriorum decori conſuleretur, aliis uti Al-
bis, Stolis, & Planetis ab iis, quas extra Al-
tare ſanctümque Sacrificium induerent. Du-
dum nos, quod ad veritatem Propenſius eſſe
exiſtimamus, in re ſatis perplexa, & obſcura
declaravimus. Nec ab iis, quæ ſcripſimus, re-
cedendum nobis putamus; ac fontem ſtu-
duimus commonſtrare, unde tam multiplex
opinionum profluat copia, ubi de initio ali-
cùjus conſuetudinis exiſtit inter viros doctôs
concertatio. Eſt aliquis exempli causa, qui
ad ſæculum 4. originem refert ejus conſue-
tudinis, ut in Miſia Planeta pPeculiaris adhi-
beretur; idque optimis confirmat monu-
mentis. Contra ea teſtimonium ab alio pro-
duci-

114 Sectio I.

ducitur, Sacerdotem fuiſſe aliquem ſexto ſæ-
culo, qui Planetam eandem in Miſſa adhi-
beret, quà ad communem uſum utebatur. Id
autem ſi quis ſatis eſſe poſtulet ad ſententiam
contrariam evertendam, næ ille nimium po-
ſtulat. Inde enim illud nobis tantummodo
proclive videtur, fuiſſe aliquem, qui poſte-
rioribus temporibus, etiamſi communis in-
Valuerit confuetudo, ſeſe eximium populo
Præbere voluit, ac fortaſſe etiam juſtis ac
ravibiis cauſis a communi conſuetudine fi-
E⸗ recedendum putavit. Atque ad eundem
modum argumentando ſæpe peccare nobis
videtur Bocquillotus, qui diffimulare qui-
dem non poteſt Divi Hieronymi aucéto-
ritatem, quem Ezechielis caput 44. enar-
rantem aitinde inferre, nulli fas eſſe cum
commumibus & profanis veſtibus ingredi
Sanctuarium, puraque mente ſibi bene con-

ſcios, ac peculiaribus, quæ deceant, veſti-

mentis indutos oportere divina tractare my-
ſteria; ex quo apparet peculiares 4. ſæculo
adhibitas eſſe veſtes ad Miſſam. Sed cùm in
vita S. Fulgentü, qui vixit poſt ducentos
fere annos, legerit, Iz qua tunica dormiebat,
in ipſa ſacrificabat, id ſibi ſatis eſſe videtur,
ut ſacris peculiaribus veſtibus vetuſtatis plu-
rium ſæculorum eripiat honorem, & multo
recentiorem affirmet Sacerdortum conſuetu-

dinem, detractis fibi communibus veſtibus
acce⸗

Lccede
menti

mor.
trac
ſine
here
pient
ment
Uus
u 8
coccit
Toge
m e

in,

e
r
e,
ſen
cCun
US
fernn
Craun

De

bra

Ante
D
ti

De Sacrifcio Miſſæ. rIS

accedendi ad Altare peculiaribus indu-
mentis ornatos. Quæ quidem veritatis
amore dicta ſunto, non quò quidquam de-
tractum velimus eruditiſſimo viro, qui in
fine illius capitis ad eos, qui nuperrime ab
hæreſi receſſerunt, ſeſe convertens, eos ſa-
pienter monet, cùm non abſurdam exiſti-
ment Regum conſuetudinem, qui in ſolem-
nibus quibusdam cæremoniis, eximiis veſti-
bus & a communi uſu alienis utuntur, nec
coccineam eorum, qui Regi ſunt à conſiliis,
Togam, aut Parlamentariorum, qui in Au-
lam conveniunt ad lites hominum dijudican-
das, Peculiarem improbent veſtem, atque
adeo paſſi etiam fuerint Miniſtros CGalvinia-
nos veſtibus non communibus indutos bapti-
Zare, concionémque habere, ne noſtros in-
ſectentur Eccleſiaſticos, qui ad Altare acce-
dunt, & Sacra faciunt myſticis induti veſti-
bus, quæ longè quidem à communibus dif-
ferunt, optime tamen cum Sanctuarii con-
gruunt myſteriis.

De Miniſtro qui Sacerdoti cele-
branti inſervit: de ablutione manuum
antequam Sacerdos ſacras veſtes induat;
de Pſalmis & Orationibus in præpara-
tione ad Miſſam à Sacerdote reci

tandis.
H 2 Olim

116 Sectio I.

Olim Populus reſpondebat Sacerdoti celebranti.
Mon licet Miſſam celebrare ſine Miniſtro. Miſſes
ſolitariæ quondam vetitæa. Sunt qui eas
non improbant.

Cn inſtituti noſtri ratio ſit, quæcunque
in Miſſa eelebranda dicit aut facit Sacer-
dos, ſingillatim perſequi, optimum puta-
mus de iis ſtatim verba facere, quæ modè
propoſuimus; ne eorum, quæ à Sacerdote
vel dicuntur in Miſſa vel fiunt, ſeries abrum-
patur. Itaque à Miniſtro, qui Sacerdorti
celebranti inſervit, initio ſumpto, dicimus,
quondam Populum adſtantem Sacerdoti ce-
lebranti reſpondere conſueviſſe, quod invi-
ctis probat argumentis Vicecomes de Anti-
quis Miſſæ ritibus lib. I. eap. 14. Qùm au-
tem id munus reſpondendi in Miſſa privata
unius tantummodo Miniſtri eſſe cœperit, ſi-
ne eo Miniſtro, ſeu, quod idem eſt, niſi ſit
qui Sacerdoti miniſtrer, non licet Miſſam ce-
lebrari, ùt videre eſt in Decretali Propoſuit
de Filiis Presbyterorum. Miniſter maſcu-

lus eſto, non fœmina: quapropter Gelaſius

I. epiſt. 9. ad Epiſcepos Lucaniæ cap. 26.
acriter pravam illam reprehendit conſuetudi-
nem, quaà fœminæ in Miſſa miniſtrabant: In-
patienter audivimus tantum divinarum rerum
Jubiiſſe daſpectum, ut fœminæ ſacris Altaribus
miti⸗

n

(in

Don
Inm
ſen
Donm
lahen
lante
mu
cele
IX
Pet
iitn
oll
ir⸗
.

—

Alehmm
li en

Ecllgt
tder
n p
no
Acende
8abnn
ceret
Hcione
Cotict
d inn
Aor.
Am 4
Prie

Ken⸗
Nt:G
n

4

Deé Saerifcio Miſſe. 11I7

miniſtrare ferantur, && cunbéta, guag hon niſi vi-
rorum famulatui deputata ſuut, ſexui, cut non
competit, exhibentur. In pluribus Conciliis,
ac præſertimn in 4. Mediolanenſi ſub S. Carolo
Borromæe Ppræſcribitur, ut qui in Miſſa mi-
niſtrat, Clericus ſit, & talari veſte, & ſuper-
Pelliceo veſtitus. In ſecunda ſectione, in qua
caſus practicos explicabimus, quæſtionem il-
lam pertractabimus, num fieri poſſit, ut Sa-
cerdeos celebret Miſſam ſine Miniſtro. Nunc
illud monebimus, Miſſas ſolitarias in Mona-
ſteriis quondam celebrari conſueviſſe nullo
miniſtrante: id verò deinde vetitum eſſe,
cùm nulla eſſet ratio, cur Sacerdos diceret:
Dominus vobiscum, & ſurſum corda. Conci-
lium Moguntinum ſub Leone III. cap. 43. ità
ſtatuit: Wullus Presbyter, ut nobis videtur, ſolus
iſſam cantare valet rectè: quomodo enim dicet:
Dominus volisoeum, vel ſurfum corda admonebit
babere, & alia multa his ſimilia, cinn alius ne-
mo cum eo ſit? Atque hâc ratione quidam
tantopere ſunt commoti, ut dubitaverint,
num ſi nullus alius præter Miniſtrum adeſſet,
celebrari Miſſa poſſet, ùt apparet ex Can.
LXI. de conſecrat. diſt. I. Eſt quoddam B.
Petri Damiani opuſculum ad Eronem, cui
titulus, Dominus vobiscum, ubi probat dici
poſſe hæc verba etiam nullo præſente; iis
enim Eccleſiam ſalutari. Cardinalis Bona
Rer. Liturgic. lib. I. cap. 13. num. 4. & feq.
H 3 pu-

4118 Sebtio I.

putat Sacerdotem, qui.- recitandis Horis Ca-
nonicis poteſt dicere, Venite adoremus, Ve-
nite exultemus, Oremus, Benedicamus Do-
mino, poſſe etiam ſolum dicere Dominus vo-
biscum, Orate fratres, Surſum corda; quin
etiam ſolitarios celebrare poſſe Miſſam nullo
miniſtrante, dummodo Apoſtolicæ Sedis in-
dulto id eis conceſſum ſit; quod confirmat
Natalis Alexander lib. 2. de Sacram. Euchar.
art. 4. in Regula I. 2. & 3. quæ ad praxim
Pertinent.

17
De manuum ablutione. Non olſervatur hic ri-
tus tanquam Cœremoniale veteris legis, ſed
ut præceptum ex convenientia.

Nunc de manuum ablutione dicendum:

Exodi cap. 30 ità Dominus locutus eſt ad

Moyſen: Eacies & labrum æneum cum baſi
ſua ad lavandum, ponesque illud inter Taberna-
culum TZaſtimonii & Altare, & miſid aqud la-
vabunt in ea Aaron & fzlii ejus manus ſuas &
pedes, quando ingreſſuri ſunt 1 nbernaculum Te-
Nimonii, & quando acceſſuri ſunt ad Altare, ut
offerant in eo Thymiama Domino. Ac illud
vas ex ſpeculis fœminarum, quæ ſtabant ad
Tabernaculi portam, factum eſt, ut Exod.
cap. 38. EFecit vas æneum de ſpeculis mulierum,
quæ exeubabant in oſtio Tabernaculi. Ubi no-

tandum, ſpecula tum fieri conſueviſſe ex e

encun
8el

umn ,

l

De Sacrificio Miſſæ. 119

& ſtanni mixtura: Optima apud majores ſpe-
cula fuerunt, &α blandiſſima & ſtanno & ere mix-
tis, verba ſunt Plinii Hiſt. nat. lib. 33. cap.
9. quo in loco quidam legunt non blandiſſima,
ſed brunduſina, quæ lectio probanda videtur;
nam idem Plinius lib. 34. cap. 1I7. ſcribit:
Specula quoque ex eo laudatiſſuma dt diximus
Brundußi temperabantur, dones argenteis uti
5ρo†nâρ *α ancilæ«. De ablutione manuum &
pedum in vetere lege, antequam Sacerdotes
Altari miniſtrarent, ac de vaſis æneis ex ſpe-
culis fœminarum conflatis eruditiſſimè ſcri-
pſit Lamy in ſuo Opere de Tabernaculo Fœ-
deris lib. 3. ſect. 7. & de Tabernaculo Mo-
ſaico lib. 3. Eodem autem lib. 3. ſect. 7.
agit de Thymiamate, quod ex pluribus fie-
bat odoriferis rebus in pulverem ſolutis. Di-
vus Thomas 3. part. quæſt. 83. art. 5. ipſe ſibi
objicit videri minimè decere, ut Sacerdotes
manus lavent, antequam ad Altare accedant,
cùm ejusmodi Ritus ſit ex legalibus veteris
Teſtamenti, qui jam exoleverit; ac reſpon-
det hunc Ritum non obſervari ab Eccleſia
tanquam cæremoniale legis veteris Ppræce-
ptum, ſedùt præceptum novum ex ſola con-
venientia introductum: Nec tamen Eccleſia
boc ſervat tanquam Cæremoniale veteris legis
præceptum, ſed quaſi ab Eccleſia inſtitutum, ſicut
quiddam ſecundiun ſe conveniens: A idem non

eodem modo olſervatur ſicut tunc; prætermitti-

H 4 tur

120 Sebtio I.
zur enim pedum ablutio, & ſervatur ablutio ma-

nuum, quæ poteſt fieti magis in promptu, & quc
ſufhcit ad ſignifcandam perfectam mundationem;
cum enim manus ſit organum organorum, omnia
opera attribuuntur manibus: imide in Pſalmo23.
dicitur: Lavabo inter innocentes manus meas.

.
Vetuſtus rirus lavandi manus oſtenditur ex Cbry-
ſoſtomo, & Paulino Nolæ Epiſcopo.
Vetus conſuetudo eſt, ut Sacerdotes, ante-
quam Miſſam celebrent manus lavent. San-
Stus enim Chryſoſtomus Homil. 20. de ſimul-
tate ad populum Antiochenum num. 7. ar-
guit, Sacerdoti fas non eſſe immundà animâ
Miſſam celebrare, quandoquidem illotis ma-
nibus id facere non auderet. MWon audes illo-

tis manibus ſacram victimam attretctare, etinnft

mille neceſſitotilus premarig“ Ne igitur illoti
accedas animũ: boc enim multò, qum illud, ℳ
gravius, &acerlius ſupplicium importat. Pau-
linus Tyri Epiſcopus apud Euſebium lib. 10.
cap. 14. narrat, ſe templum ædificàſſe, & an-
no 314. dedicàſſe; ex adverſo autem duo la-

vacra in eorum commodum feciſſe, quitem-

plum eſſent ingreſſuri. Et S Paulinus Epi-

ſcopus Nolanus epiſt. 32. ad Severum ea la-

vacra cantharos appellar. Ad Chriſtianorum
conſuetudimem, qui non niſi lotis manibus
Eccleſiam ingredi conſueverant, alludit S.

—
Chr
Nonnt
Cannn
nani
in

Fm

por

lan
A
cGR
Eebt
ur

i

At

e
.

—
Uii
Ginnn
n i,
Mivn

en.

1r
1.

A
ehon
anne
EN.
le il⸗
ginn
ul,
. N
I
dt⸗
Alt
s N
n 1
ou
ns
Iu
.

De Sacrificio Miſſæ. 121

Chryſoſtomus Homil. 52. in Matthæum: In
nonnullis Eccleſtis hunc morem corroboratum vi-
demus, ut diligenter multi ſtudeant, quomodo
manibus lotis, mundis induti veſtimentis in Ec-
cloſiam ingrediantur. Quomodo autem animam
& mentem ſuam purum offerani Deo, nullam

prorſus habent curam. Itaque ſi Laici Eccle-

ſiam non introibant niſi lotis manibus, multè
graviore ratione Eeccleſiaſtici viri neque ac-
cedebant, nec accedunt ad Altare Miſſam ce-
lebraturi ſordidis manibus. Eruditè totam
hanc rem tractat Martene de antiquis Eccleſicæ
ritibus in divin. eelebrand. offic. lib. I. cap. 4.

art. 12. Pag. 484. Pag. 533. & pag. 536. vert.
edit. & Gregor. Iib. I. cap. I0.

De Pſalmis dicendis d Sacerdote antequam ſa-
eras induat veſtes. Miſſa edita ab Ilyrico
Catholicam fidem onfirmat.

Reliquum eſt, ut pauca quædam attinga-
mus de Pfalmis & Orationibus, quæ Sacer-
doti ſunt recitandæ, antequam ſacras induat
veſtes. In Pſalterii cujusdam initio, quod
ex editione Romana & Gallicana in lucem ex-
rulit Venerabilis Cardinalis Thomaſius, eſt
quædam Pſalmorum diviſio juxta antiquiorem
Eccleſiæ Romanæ uſum; & ad finem notan-
tur Pſalmi, quos recitare debet Sacerdos,
Ppriuſquàm ſe ſacris indumentis veſtiat; qui
H S ſunt

122 Sectio I.

Iunt ſeptem Pſalmipœnitentiales; interea ve-
r& dum ſe ſacris veſtibus induit, Pſalmi ab eo
dicendi ſunt 83. Qudm amabilia, 84. Benedi-
xiſti, 85. Inclina Domine, II5. Credidi, &
Cùm ad Altare pervenerit, Pſal. 42. Judica
me Deus. In Miſſa, quam vulgavit Illyricus,
mentio fit Pſalmorum à Sacerdote dicendo-
rum, antequam ſe veſtiat. Ac de ea Miſſa
ſciendum eſt Flaccum Illyricum nefarium Lu-
theri ſectatorem, quique inter Centuriatores
Magdeburgenſes primum obtinuit locum,
anno 1557. Argentorati Miſſam edidiſſe,
quam in vetuſto manuſcripto Codice repere-
rat. Putavit impius homo, ſe poſſe Catho-
licam fidem labefactare: qua in re valde de-
ceptus eſt; nihilenim ad noſtræ fidei dogma-
ta conſtabilienda eà Miſsaà accommodatius:
nam per eam confirmantur articuli de invo-
catione Sanctorum & B. Virginis, de vera ac
reali Jeſu Chriſti præſentia in Euchariſtiæ Sa-
cramento, de oratione pro vivis atque de-
functis, ac de auriculari Confeſſione; quam
ob rem Lutheranarum partium homines omni
ſtudio curàârunt, ut omnia exemplaria ubi-
cumque conquiſita igni cremarentur. Plura
eâque magni momenti in ea Miſſa obſervaà-
runt Carolus le Cointe tom. 2. ſuorum An-
nalium ad annum 601. num. 20. &' Hugo Me-
nardus ad Sacramentarium S. Gregorii pag-
380. Eandem Viennæ in Bibliotheca Cæ-

ſaris

ſar
B0
R
eci

400

ſto

—

„ ä—

lee⸗
cden

Bene

cene,.
1 M
anr
litors
Locne
lepet
C
lled⸗
gn:
Hiis
ioo⸗
Veras
le 1
i

0
.

De Sacrificio Miſſæ. 123

ſaris repertam iterum typis edidit Cardinalis
Bona ad caleem Operis Rerum Liturgicarum.
Si cui, quæ de Illyrico, & de Miſia ab eo
edita breviter narravimus, cupido ſit eorum
accuratam magis notitiam habere, adeat Hi-
ſtoriæ Fleury continuatorem tom. 31. p. 600

De Etymologia Miſſæ, & quâ lin-

guà Miſſa recitanda ſit.

Duo praterea præmittenda.
Ab ea, quæ hactenus libuit præfari, an-

tequam de iis, quæ in Miſſa dicit Sacer-
dos aut facit, dicere aggrederemur, de Miſſæ
etiam etymologia, & de lingua ſen idiomate,
quo Miſla celebranda ſit, pauca quædam ad-
dere opportunum exiſtimamus.

De Miſſe Etymologia.

Ex hebraica lingua nonnulli Miſſæ etymo-
logiam trahunt. Deuteronomii cap. 16. fit
mentio de ultronea quadam oblatione, quam
Hebræi Deo faciebant in gratiarum actionem
pro fructibus terræ, eamque in ipſo comede-
bant Templo, in memoriam veteris, qua

pPreſſi fuerant, ſervitutis, & libertatis, in quam

fuerant vindicati. Ea oblatio Miſſach appel-
labatur; è& quâà voce quidam putant ductam
eſſe

124 Sebtio I.

eſſe Miſſam, quod eſt novæ legis Sacrificium.
Hæc Baronii ſententia eſt ad ann. Chr. 34.
num. 59. quam ſequitur Pontas Diétionar.

Caſuum Conſcient. verbo Miſſa. Albaſpinæi

Aurelianenſis Epiſcopi ſingularis opinio eſt,
in Tractatu veteris Politiæ Eccleſiæ circa ad-
miniſtrationem Euchariſtiæ, & circumſtan-

tias Miſſæ, qui lib. 2. cap. 3, Miſſam ex voce.

Mes derivatam eſſe ait, quæ vox apud Septen-
trionales Gentes etiam nunc Conventum, Fe-
ſtivitatem, Sacrificium ſignificat. Sed erudi-
torum vulgus putat, idque probabilius eſt, &
Latino Miſſam derivatam, quæ vox idem va-
let ac miſſio, ſeu abeundi venia. Locus eſt
Ciceronis in Philippica 5. cap. ult. Legiones
bello confecto miſſus fiexi; & Suetonius in Cajo
cap. 25. Brvevi (Lolliam Paulinam uxorem)
miſſam fecit. Quia verò in noſtra Sacrificii
Liturgia binæ dimiſſiones erant, quarumn al-
terà Diaconus Catechumenos & Infideles poſt
Evangelium, alterà cæteros omnes, Miſsà
Peractà, dimittebat illis verbis, Ee Miſſu eſt,
quæ ſecunda dimiſſio etiamnum remanet; inde
Sacrificio noſtro Miſſæ nomen inditum: quàâ
in re conſentiunt viri docti, Bona Rerum Li-
turgic. lib. I. cap. I. Bellarminus tom. 3. con-
lib. I. c. 5. Georgius Caſſander in ſuo Opere
Liturgic. c. 17. in fine, Du Cange verbo Miſſa;
Van Eſpen Jur. Eccl. univ. part. 2. tit. 5. C. I.
. num.

trov. lib. 5. c. I. Vicecomes de Miſſæ ritibus

I

un
Jal
dar

t0
F I.
A
Vin
15.
Saere
ſ⸗
Cih
mo
evi
Pro
o.
en
tuI

EX
Con
moe
u
fuer
non
tere

ln.
e

De Sacrificio Miſſe. 125

num. I. Verrus tom. I. pag. 3. Natalis Ale-
Xander Theol. Dogmat. ac moral. lib. 2. de
Sacram. Euchar. cap. 6. art. 4. in fine, & Diſſ.
13. Sæculi 13. & I4. Hiſtoriæ Eccleſiaſticæ
tom, 7. edit. Pariſien. anni I714. Pag. 596.
Fraſſen tom. II. Theologiæ edit. Romanæ in
Appendice de Miſſæ Sacrificio pag. 327. Sil-
vius in 3. part. D. Thomæ quæſt. 83. quæſit.
18. & eruditè Bocquillot Tract. Hiſtorico de
Sacra Liturgia ſeu Miſſa lib, I., cap. I. num. 3.
& ſeq. Boſſuetus in explicatione quarundam
difficultatum de Miſſæ Sacrificio cap. 2. ubi
monet vocem Miſſa eandem eſſe ac miſſio
levi facta inflexione, quemadmodum Remiſſa
Pro Remiſſio, Oblata pro Oblatio, Aſcenſa
pro Aſcenſio Veteres dixerunt. Notat etiam
idem Boſſuetus, cùm ad Oblationem deven-
tum eſſet, Catechumenos, Pœnitentes, Ener-
gumenos altà voce à Diacono, ac denique
expletà Miſsaà populum univerſum dimitti
conſueviſſe: ac Ppropterea Sacrificium non
modè Miſſam, ſed etiam Miſias eſſe appella-
tum; frequentiſſimè in libris occurrit Miſſas
Jacere, Miſſarum ſolemnia; nam in Sacrificio
non una, ſed binæ fiebant dimiſſiones. He-
terodoxi quoque Miſſæ etymologiam aecu-
ratè perveſtigarunt; atque eam, quam du-
dum probavimus, ſummo conſenſu amplexi
ſunt. Petrus Picherellus Diſſert. de Miſſa &
annexis eidem etymologiæ ſubſcribit. Eſt
etiant

126 Sebtio I.

etiam inter erudita miſcellanea, quæ Domi-
nicus Cardinalis Paſſionæus in eximia ſua
Bibliotheca eollegit tom. 7. Diſſertatio quæ-
dam Hiſtorico-Eccleſiaſtica de inſignioribus
veterum Chriſtianorum formulis typis Amſte-
lodamenſibus impreſla, quam præſidente
Ioanne Andrea Schmidio die 20. Decembris
anno 1696. propoſuit diſputandam Auguſti-
nus Joannes Faſchius, atque in ea ubique
Probat Miſſ etymologiam à dimiſſione deri-
vatam. Er Joachimus Hildebrandus apud
ſuos ſectarios homo magni nominis in Opere
cui titulus, Sacra publica veteris Eccleſiæ in
compendium redacta, Amſtelodami edito anno
1702. Pag. 6. eandem Miſſæ etymologiam
ampleétitur.

Miſſa non derivatur ab Hebraica voce.

S. Avitus ex Senatore Romano Epiſcopus
Viennenſis in CGallia Scriptor quimti ſæculi
exeuntis, quem tami faciebat, etſi Arianus,
Gondebaudus Rex, ut eum ſuper multis ad
ſacrarum Scripturarum intelligentiam ſpe-
Gantibus quæſtionibus conſuleret, Epiſt. I.
quam Sirmondus edidit, hæc ſcribit: In Ee-
cleſis, Palatiisque ſive Prætoriis Miſſa heri
pronuntiatur, cuùm populus ab olſervatione di-
znittitur; ad quæ verba notat Sirmondus,
quantum à veritate aberret, qui Miſſam. ab

Na
Non
Pr.
n
30

1

La

Cen⸗

ler.

ſen⸗

mes

He-

Mon.

e

imni
ule
denn
t
hirt
E
S
Oee
t
all
in

De Saerificio Miſſæ. 127

Hebraica voce derivatam putat; & addit:
Haud ſeio, an dà quoquam bhactenus proditum
non in Ecoleſtis modò, verùm etiam in Palatiis
Prætoriiscque veſurpari nomen Miſſce confueviſſe,
um populus dà Conventu dimittebatur; quod
notavit etiam Fleury Hiſt. Eccl. rom. 7. lib.
30. Pag. 100. .

Miſſee nomiße Saxrificinm ſignificotur ex Con-
cilio Chalcedonenſi, Carthaginenſi 2. &3.
Epheſino, & ex D. Ambroſio.

Sunt qui Miſſam non ab Hebræo, ſed à
Latino ſermone derivatam putant, quèd Sa-
cerdotis miniſterio, qui partes mediatoris in-
ter Deum & homines agit, Fidelium preces
ad Deum deferantur. Hæc eſt D. Gregorii
ſententia lib. 4. Dialogorum cap. 58. & cum
eo ſentit D. Thomas in 3. part. quæſt. 83. art.
4. Prima etymologia verior videtur, altera
ad pietatem Propenſior. Joſephus Viceco-
mes de Miſſæ Riribus lib. I. cap. 3. Miſiæ no-
men Sacrificio noſtro exiſtimat inditum ve-
tuſtis Eccleſiæ ſæœculis; ſed nititur præſertim
Epiſtolis Decreralibus ſummorum Pontificum
ante Siricianis, quæ nemo neſeit quot labo-
rent difficultatibus. Quamobrem ſatis eſt
hic innuere, Sacrificium Miſſæ nomine figni-
ficari in Concilio Chalcedonenſi, quò Latini
Patzxes & Græci convenerunt; in 2. . 3.
“ on-

128 Sebtio I.
Gonciio Carthaginenſi, in quibus adfuit
Sanctus Auguſtinus, & in Concilio Ephe-
ſino, ùt videre eſt apud Wallemburgos tom.

2. Controverſ. Tract. 1. cap. 37. Narrat
D. Ambroſius Epiſt. 20. Claſſ. I. numn. 4. edit.
Benedictinæ, dum eſſet Mediolani, & Augu-
ſta Arianis Eccleſiam concedere vellet, in qua
ipſe celebrabat, ſibi nuntiatum eſſe, mitti jam
& Palatio Sagittarios ad eam occupandam;
idque contigiſſe poſt Lectiones & Sermonem,
jam dimiſſis etiam Catechumenis; ſe verò
nullo metu perculſum Cæremoniam conti-
nuàſſe: Ego tamen, inquit, manſi in munere,
Miham facere cœpi. Ad quæ verba notat
Bocquillot Tract. Hiſtor. de ſacra Liturgia

lib. I. cap. I. num. 3. jam inde ab eo tem-

pore invectam eſſe conſuetudinem nomine

Miſſæ ſacrificium, cui Fideles aderant, ap-

Pellandi; quod etiam patet jam tum ab ea
cæremonia fuiſſe diſtinctum, cui præſentes
erant Catechumeni: ait enim S. Doctor, uͤt
diximus, dimiſſis jam Catechumenis, Miſſam
facere cœpi.

Miſa in Eccleſia Oecigentali Latinè celebratur.
Calumnia Hæreticorum.

uod ad linguam pertinet, in Occidenta-
li Eccleſia Latino ſermone Miſſa celebratur;
eorumque impudentiſſima eſt calumnia, ui
ideir-

idei⸗
Drar
poln
che
ſeſl.
nen
ſ
dehe
ſeſtis
ejuld
Hann
Erpel

npn

eh⸗
el
Larn
e,
Ani
ine
llio⸗
fon
daen

Dre

De Saecrifcio Miſſe. 129
idcirco Latinà linguâ à nobis Miſſam cele-

brari deblaterant, ut Sacrificii myſteria po-

pulus omnino ignoret. Id fœdum eſſe men-=
dacium, probatur ex Tridentina Synodo
ſeſſ. 22. de Sacrificio Miſſæ cap. S. ubi mo-
nent Patres, non expedire quidem Miſiam
ſermone vernaculo celebrari, ſed tamen eos
debere, quibus animarum cura incumbir;
feſtis præſertim diebus Populum de Miſſa
ejuſque myſteriis inſtruere. Etſz Miſſa mag-
nam contineat Populi eruditionem, non tamen
expedire viſum eſt Patribus, ut vulgari baſſmms
lingud celebraretur Qunmobrem retento ub. qué
cuuſque Eccleſiæ antiquo &σà &. Komana Ec-
leßa omnium Eccleſtarum matre & magiſtra
Probuto Ritu, ne oves Chriſti eſuriant, néve
parvuli Panem petant, & non ſit qui Ffrangat
eiy, mandat S. Synodus Paſtoribus 7 ſengulis

Animarum curam Berenvibus ut frequenter

inter Miſſarum celebrationem vel per ſe vel pr

alios ex is, quæ in Mſſa leguntur, aliquidq ex-

bonant, atque inter cætera Santtiſzmi bujus
Sacrvificii Myſterium aliquod declarent, diebußs
præſertim Dominicis & Eeſtis.

Queſuelli Propoſitio de Miſſa vernaculo
Jermone celebranda.

Inter Propoſitiones Queſnelli, quas in
Bulla Unigenitus damhuanit Clemens XI. 0.
geſi⸗

130 Sectio I.

geſimaſexta eſt: Eripere ſemplici Populo oe

Jolatium jungendi vocem ſuam voc! totius Ec-
leſiæ eſt uſus contrarius praxi Apoſtolicæ &*
intentioni Dei. Senſus hujus propoſitionis
multiplex eſt, quos inter eſt etiam ille, ut
Queſnellus ſignificare voluerit vu gari ſer-
mone Miſſam celebrandam; quo ſenſu eam
acceperunt ac reprobaverunt centum Gal-
liarum Epiſcopi in eorum Paſtorali ocu-
mento, & eodem ſenſu acceptam refutavit
vir doctrinà & pietate præclarus Fontand
Societatis Jusu cap. 5. ad Propoſ. 86. Quef-
nelli pag. 816. & ſeq. & inſignis Ordinis
Eremitarum S. Auguſtini Theologus B llel-
lus in egregio opere, quo declarandum ſuſci-
pit, qui ſenſus Auguſtini fuerit de humanæ
naturæ reparatione poſt primi hominis lap-
ſum. In Manuali ſuo ſcripſerat Epiſcopus
Rothomagenſis, ſatis exploratum eſſe, vete-
rem in Eccleſia morem celebrandi Miſſam
vernaculà linguàâ, quam omnes vulgò intel-
ligerent, omnium fuiſſe ccommodatiſſimum,
ur ſuum quiſque animum ad ſacrificium
præpararet. Quam propoſitionem quidam
tanquam zudacem confixerunt. Fuit tamen,
qui eam defendendam ſuſcepit; neque enim
rect& inde infertur, hanc ab illo improba-
tam fuiſſe Eccleſiæ praxim celebrandi Miſ-
ſam linguâ, quam populus non intelligit;
ut, ſi quis diceret, facilias quondam Qne
B ianos

ſtian
iut
nieb⸗
ſente
im
tis
ſis e
biſ⸗
ſa,
Mim
inet
vern
don
ora
lio
ane,
Dii⸗
ve
eun
tam
que
dul
ane
1e
dd
ſtir
oci
dam

ok
fllebt⸗
Nlrd
Stons
ile,u
gnike
en
06
eunt
Ponnt

nlli
men
s h
Ccoyu
er
Mr
5 k
mo
ſpeun

De Sarrificio Miſſeæ. 121

ſtianos gravibus peccatis ſe abſtinuiſſe, cùm
P

diuturnâ & aſpera pœnitentià crimina pu-
niebantur, is profeéto dici non poſſet præ-
ſentem Eccleſiæ erga pœnitentes indulgen-
tiam improbaſſe. Videatur Auctor Tracta-
tũs de optimo Miſſam audiendi modo Pari-
ſiis ediro anno 1681. cap. 6. pag. 23 1. & ſeq.
ubi ſapienter monet, quemadmodum Eccle-
ſia, quæ intelligeret utilius eſſe Fidelium
animis ad Euchariſtiam præparandis, iiſque
à nefaria vita & fœda revocandis, Miſſam

vernaculo celebrari ſermone, gravêſque
Pœnitentias infligere, potuit tamen juſtis &

gravibus cauſis, ac optimo ſapientique con-
ſilio ſinere, ut Miſſa in eadem lingua, quâ
antea, celebraretur, licet populus non am-
pliùs eam linguam intelligat, & multum de
veteris pœnuentiæ rigore remittere; t4
eum, qui affirmer, linguam populo cogni-
tam optimè fuiſſe accommodatam, quo quiſ-
que Euchariſtiam dignè ſuſciperet, gravi-
buſque pœnitentiis vehementer fideles pec-
cando fuiſſe deterritos, utrumcue affirma-
re poteſt, & in utraque re præſenti parere
diſciplinæ, eamque ſanctam ac ſapienter in-
ſtitutam ex iiſque cauſis exiſtimare, quæ
Eocleſiam ad eam conſuetudinem inducen-
dam perpulére.

1 2 L In

—

In qua quiſque Apoſtolorum provincia Evan-
gelium prædicabat, eus provinciæ ſermo-
ne Miſſam celebravit.

Joannes Ekius, qui tantâ doctrinæ copiàâ
ſeri ſit adverſus Lutheranos, exprobrantes
NMiflam à nobis Latinâ linguâà celebrari, ut
videre eſt in Homilia 3. tom. 2. cujus Ho-
miliæ verba refert Raynaldus ad annum
Chriſti 1523. num. 61. Apoſtolos arbitratus
eſt uſque ad Adriani Imperatoris tempora
Miſſam Hebraico ſermone celebrſſe; & ab
eo rempore Græcam in rebus ſacris Linguam
adhiberi coœptam. Quidam exiſtimant in
Sacra Liturgia non alias linguas, quàm aut
Latinam, aut Græcam, aut Hebraicam eſſe
adhibitas, in trium linguarum memoriam,
quibus ſcriptus fuit titulus Dominicæ Cru-
ci impoſitus. Sed Hiſtoriæ Eceleſiaſticæ
periti, qui rem penitiùs inſpexêre, ſatis
oſtenderunt, Apoſtolos eormnque Succe
ſores non modè prædicàſſe, ſed divina
etiam officia vernacula ejus populi linguàâ
celebrâſſe, apud quem Evangelium prædi-
cabant; ideéôque in Occidentali Eecleſia La-
tino ſermone uſos, qui tum temporis ver-
naculus erat omnidmque communis. Vide
Bona Rer. Liturgicar. lib. I. cap. 5. num. 4.

Bocquillot Liturgiæ lib. I. Cap. 11. Le Brun
1O⸗

ton
ce

ii/

Lon
f⸗

i
Drung
arie
1.
Conun
Plvtns
elvet
d
gun
Mor 1
m al
6
orinm
0U
Ahe
e/
dc⸗
din

Uld

ſet
.

De Sacrificio Miſſæ. 133

tom. 4. pag. 201. Martene de antiquis Ec-
cleſiæ Ritibus lib. I. cap. 3. art. 2.

Locus D. Auguſtini de re eâdem examinazur.

Quanquam verò iis, quæ hactenus di-
ximus, obſtare videtur D. Auguſtini Epi-
ſtola 74. ad Novatum Epiſcopum, in qua
ad eum fſcribit, ſe illius fratrem Lucillum
Diaconum domi ſuæ retinere, quod Lati-
nam linguam nôſſet, cujus periti qui eſſent,
admodum paucos in illis regionibus repe-
rire erat: Sed cum Latina lingua, cujass ino-
pid in noſtris Regionibus Evangelica diſpenſa-
Zio multàm laborat; tamen nemo eſt, quin
videat, locum hunc nonnihil implexum:
non enim eſt, quèò verba illa Latina lingua
referri poſſint; idque eſt, quamobrem
emendandus quibusdam locus ille ad hunc
modum videatur: Sed cum Punicæ linguæ
inopid in noſtris regionibus Evangelica diſpen-
ſatio multùm laboret. Et ſanè idem D. Au-
guſtinus ſermone de Verbis Apoſtoli 167.
alias 24. cùm ad populum Hipponenſem
ſermonem haberet, & Africano veller uti
proverbio, ait: Latinè vobie dicam. quiq
Punicè non omnes nöürunt. Complures etiam
texrus apud S. Doctorem habemus, quos
loc. cit. expendit Bocquillor, ex quibus
apertè intelligitur, in Africa Latinas litteras

134 Sectio I.

fuiſſe, eumque ſermonem omnium fuiſſe
communem.

An vertenda ſit Miſſa in ſermonem
Vernaculum?

Sed non in eo Controverſiæ cardo ver-
titur. Ilud quæritur, an fi, quæ vernacula
fuit, vulgari alio ſermone in populum in-
vecto, doctorum duntaxat virorum facta
fuerit lingua, divina officia & Miſſa in no-
vum vulgi ſermonem convertenda ſint. Id
verò eſt, à quo ſemper abhorruit & abhor-
ret Catholica Eccleſia.

Rationes quibus retinendus ſit in Miſſa
Latinus ſermo.

In Provincialium Rothomagenſis Provin-
ciæ Conciliorum collectione apud Beſſy ex-
tat Epiſtola Paſtoralis Jacobi Colberti Epi-

ſcopi Rothomagenſis pag. 172. de hoc ar-

umento. Et verò quis ſanæ mentis id
Sonſilii dederit, quo Populus de Miſiæ My-
ſteriis certior fiat, quod commodeè per Pa-
rochos & Sacros Oratores obrineri poteſt,
ut Miſſa & Latino exempli causà ſermone in
vernaculam linguam convertatur, cùm tot
ſint vulgares linguæ riſu plane dignæ &

prorſus contemnendæ? Præterea non cur-
vis

Sin
e

105

I

lo .
rluelt
um
K
iac.
. I

bhr.

De Sacrifßcio Miſie. 13 5

vis modè Genti, ſed cuique pene Civitati
pPeculiaris eſt lingua; & labentibus annis
quævis lingua mutatur, quod in Latina
contigiſſe narrat Polybius lib. 3. qui primæ
pacis Punicæ fœdus, Punico ſecundo bello
confecto, ægrè intelleétum eſſe teſtatur.
Huc accedit, quòd in qualibet mutatione
ſexcentis aperiretur occaſio contentionibus
& diſſidiis: populus autem Miſſæ in verna-
culum ſermonem converſæ intelligeret qui-
dem verba, ſenſum tamen minimè aſſeque-
retur, quod infinitos errores pareret. Vid.
Xyſti Senenſis Biblioth. Sanét. lib. y. cap.
172. & lib. 6. cap. 263. Hoſium Cardin.
Tractatu de Miſſa non vulgari, Silvium 3.
Par. quæſt. 83. art. 4. Merbeſium in ſumma
Chriſtiana Par. 3. quæſt. 54. Boucat Theo-
log. Patrum tom. 5. Diſſert. I. de Sacris
Cæremoniüis art. 2. Juveninum de Sacramen-
tis Diſſertat. 5, de Euchariſtia quæſt. 8. C. 7.

Simile exemplum apud Hæbræos in Veteri Te-
ſtamento, & in Eccleſa Orientali apud Græ-
cos. Miſſale in Gallicum ſermonem conver-
ſum proſeripſit Alexander VII. Gallica-
nus Clerus, & Kex Galliarum.

Etſi autem manifeſto expedit Miſſam in
vernaculum ſermonem non converti, tamen
ad magis id comprobandum nonnihil mo-
I 4 menti

136 Sectio I.

menti illud habet, quod ufque ad captivita-
tem Babylonicam lingua Sancta erat com-
munis, & Offic a eo ſermone, quem omnes
intelligerent, celebrabantur. Tempore au-
tem captivitatis populus paulatim Hebraici
ſermonis oblitus, Syriacè ſeun Chaldaicè lo-
qui aſſuevit. Eà ſervitute tandem populo
perfunfto, & in ſuas ſedes reſtituto, tum in
kectione legis, tum in reliquis publicis pre-
cationibus Hebraicus ſermo eſt adhibitus, etſi
Jam non amplius vulgo intelligeretur. Græ-
cam linguam, nefno eſt qui neſciat, ab ea,
qui vulgò nunc Græci loquuntur, multùm
diſtare. Tamen Lirurgia in veteri Græco-
rum lingua, quæ tunc omnibus communis
erat; nunc verò duntaxat viris doctis eſt
cognita; etiamnum retinetur. Id verò mani-
feſtum indicium eſt, minimè expedire, ut;
quæ Liturgia quondam linguàâ populo com-
mäuni introducta ſit, exoleſcente paulatim eo
ſermone, ut jam ſolis viris doctis cognitus
ſit, eadem Liturgia in vernaculum conver-

tatur rudibus æquè ac literatis viris com-

munem. De periculo autem, ne in muta-
tiones plurimi fœdique irrepant errores, ſa-
tis eſt Miſſale in Gallicam linguam à P. Vois
Ordinis Prædicatorum anno 1660. conver-
ſam commemorare. Huic novitati Galli-
cani Cleri zelus vehementer reſtitit, veri-
tus ne offenſfiones orirentur & ſcandala, ds
modo

ſeen

iico

n

pliin
1 .
O
Oen
ebrnt
bicth
tuni
luge
,0
6e
ulin
UrEd
lis
nd
e,
5.
tind
Mon
Gwer
D
1es⸗ 4
ſo
e⸗
.
Eei⸗
ge

De Sacrifcio Miſſæ. 137

modèòè innuimus; & apud Alexandrum VII.
ea de re conqueſtus eſt, qui Pontifex anno
inſequenti eam interpretationem condem-
navit; nec Regia poteſtas vim auctoritatém-
que ſuam deſiderari paſſa eſt, quo Ponti-
ficis Decretum executioni mandaretur. To-⸗
tius rei narrationem cum documentis repe-
rias tom. 4. Biblioth. Criticor. ſacror. pag.
583. & tom. 3. P. Fontana adverſus Queſ-
nellianas Propoſitiones pag. 916. & tom.
2, citati Operis P. Bellelli.

Latinus ſermo in vernaculum bodiernum cor-
ruptione migravit, nec propterea ab Ec-
leſta deſerendus.

Ut ſummam huic argumento manum
imponamus, liceat huc referre, quæ du-
dum diximus, Apoſtolos eorumque Suc-
ceſſores in Occidentali Eccleſia Latinè Miſ-
ſam celebräſſe; ea enim lingua tunc tem-
poris omnibus communis erat. Obſolevit
autem paulatim in Italia ea lingua, atque
invecta eſt, quæ vulgaris dicitur, ſeptimo
& octavo ſeculo. Gethi enim in Italiam
quidem pervasêre quinto ſeculo ineunte ſub
Alarico, Hunni etiam ſtatim poſt medium
ſeculum ſub Attila, & Vandali ſub Genſe-
rico; ſed temporariis hiſce incurſionibus
ſanè tribui non poteft in Italia Latineæ lin-
I § guæ

138 Sebtio I.

guæ amiſſio. Quod ſermo hic exoleſcere
cœperit, Erulis tribuendum. Hi Odoacre
Duce, quem Romani Regem ſalutarunt,
Italiæ longè latêque ſunt dominati; tum
Gothi ſub Theodorico, qui per idem tem-
pus, pulſo Odoacre, à Zenone Imperato-
re Italiæ Rex appellatus eſt. Subinde poſt
annos ſexaginta Narſetes, Gorhis pulſis,
Italiam juſtiniani imperio reſtiruit. Eru-
êre tandem & Septentrione circa dimidium
6. ſeculi Longobardi, qui Italià potiti, du-
centos & quinque annos per tres & vigin-
ti Reges eam tenuére. Regnum illud tan-
dem incœpta Patris ſui perficiens Carolus
Magnus evertit, qui Longobardos in eam
regionem, cui nomen nunc Lombardia ſe-
migrare coëgit, eorùmque poſtremum Re-
gem Deſiderium, pulſo fugatôque ejus ex-
ercitu, captum in Gallias abduxit Hiſce
rerum converſionibus, ac diutino Longo-
bardorum dominatui origo Italæ linguæ
tribuenda eſt, in quam Lalina degeneravit,
doctorumque virorum concluſa hbris & diſ-
putationibus, communis eſſe deſüt. Quod
ſi ea linguæ mutatio contigit in Italia, ubi
proprium illi quodammodo fuit domicili-
um, quid illi evenerit per alias Occidentis
Regiones, quo eam Romanorum Coloniæ
invexerant, facilè quivis intelligit. Jam verò
ne longiùs digrediamur, Canonem ro-
du-

ſarn

e.
lice
go.
.

De Sacrificio Miſſæ. 139

ducimus 17. Concilii Turonenſis ineunte ſe-
culo 9. habiti, in quo Eccleſiaſtici, qui ad-
huc Latinè ad populum ſermonem habebant,
Populari linguàâ jubentur conciones habere:
Homilias quiſque transferre ſtudeat in ruſticam
Romanam aut Teodiſcam, quò facilius cunéti
poſſint intelligere, quæ dicuntur. Ruftica au-
tem Komana lingua erat vernaculus Gallo-
rum ſermo ex pluribus linguis conflatus; ac
Teodiſca lingua Germanorum erat Francis
bene cognita, qui Germaniæ tum tempo-
ris imperitabant Ex hac hiſtorica narratio-
ne quiſque facilè intelligit, plura ſecula præ-
teriiſſe, ex quo in Oecidente ſermo Latinus
deſiit eſſe vernaculus. Quamobrem ſi tot
ſeculorum ſpatio Eccleſia nemine reclaman-
te Latinam linguam in celebratione Miſſæ
retinuit, nec unquam (ſi noviſſima tempo-
ra excipias) quiſquam fuit, qui adverſus
hanc diſeiplinam vocem tollerer, turbàſque
excitaret, multum inde huic diſciplinæ au-
ctoritatis accedit; idque etiam ſatis eſſe cau-
ſæ arbitramur, quamobrem eos reprehen-
damus, qui eo nomine Catholicam Eccle-
ſiam auſi ſunt maledictis proſcindere.

An

140 Sectio I.

An Liturgia apud Gentem noviſſimè ad Chriſti
Pidem converſam introducenda ſit vernaculo
ejus Gentis ſermone? Liturgia clavonicè in-
trodutcta in Moravia ſub Adriano II.

Gravior eſt difficultas, ſi de alicujus Gen-
tis agatur converſione ad Fidem, an videli-
cet Liturgia vernaculo ſermone illi ſit pro-
ponenda, quæ tamen ſemper retinenda ſit,
etiamſi lingua mutaret, & in populo exole-
ta viris doctis duntaxat fieret cognita. Sub
Nicolao I. qui creatus eſt Pontifex anno
858. Orientales Monachi S. Cyrillus & S.
Methodius, qui Moravos Chriſti Fidem do-
cuerant, Romam accerſiti ſunt, ut ad Epi-
ſcopatus gradum promoverentur. Ante-
quam Romam perveniſſent, obiit Nicolaus
Pontifex, cui ſuffectus cùm eſſet anno 867.
Adrianus II. in judicium vocati fuêre, quèd
Liturgiam Sclavonica linguâ introduxiſſent.
Sed il ſtrenuè ſuam cauſam ità defenderunt,
ut eorum factum laudem approbationém-
que ſit conſecutum; ùt videre eſt in eo-
rum vita ad diem 9. Martii apud Bollandi-
ſtas. Mirum illud narrat in Hiſtoria Bo-
hemica cap. 13. .neas Sylvius: Ferunt C-

rillum cim Romæ ageret, Romano Pomifci

ſupplicſſe, ut Sclavorum lingud ejus gentis
hominibus, guos aptizaverat, rem divinam
Jfaciens

l
len
Enun
Cleln.
1n
.
l1

.

De Sacrißccio Miſſeæ. 141

faciens uti poſſet. Qua de re cùm in Sacro Se-
natu giſputaretur, eſſentque non pauci con-
tradittores, auditam vocem tanquan de Calo
in hæc verba miſſam. Owmis WPpiritus laudet
Dominum; c† omnis lingua confiteatur ei
indéque datum Cyrillo indultum.

Eadem Liturgia Ssclavonica d Joanne VIII.
vetita, & rurſus permiſſa. Romæ, Conſtan-

tinopoli, & alibi olim Evangelium, Prophe-

Ziæ, & Epiſtolæ Latind & Cracs lege-
bantur.

Joannes VIII. anno 872. creatus Pomti-
fex per Paulum Epiſeopum Anconitanum
S. Methodio vetuit, ne Sclavonum linguâ
Miſſam celebraret: Audivimus etiam, quòd

Miſſas cantas in barbara, boc eſt in Sclavina

lingua, unde jam litteris noſtris per Paulum
Epiſcopum Aneonitanum tibi direlttis prohilmi-
muz, ne in ea lingua ſacra Miſſarum ſolem-
nia elebrares, ſed vel in Latina, vel in OGræ-
ca lingua, Zcat Eccleſta Dei toto terrarumz
Orbe difuſa, & in omnibus Gentibus dilatata
cantat, pPrædicare verò aut ſermonem populo
facere tibi licet: à qua deinde querela deſti-
tit, emque paſſus eſt Miſſam Sclavonicè
celebrare, modò converſio fidelis eſſet, &
Evangelium Latinè primò, deinde Sclavo-
nicè legeretur; ſed tamen placere magis ſibi
innuit;

142 Setctio YI.
innuit, ſi in Miſſa celebranda Latinus ſer-

mo adhiberetur: Mec ſanè Pidei vel doctri-

næ aliquid obſtat ſive Miſſas in cadem Sclavo-
nica lingua canere, ſve Sacrum Evangelium,
vel Lectiones divinas Veteris & Novi Teſta-
menti bene translatas & interpretatas legere,
aut alia Horarum Officia omnia pſallere, quo-
niam qui fecit tres linguas principales, Hebrai-
cam ſcilicet Græcam & Latinam, ipſe crea-
vit & alias omnes ad laudem & gloriam ſuam.
Jubemus tamen, ut in omnibus Ecclefis terræ
veſtræ propter mojorem bonorificentiam Evan-
gelium latinè legatur, & poſtea Sclavonicd

lingud translatum in aures populi latina ver-

ba non intelligentis annuntietur, ſecuti in qui-
usdam Eccleſtis fieri videtur. Et ſi tibi &
judicibus tuis placet Miſſas latind lingud magis
audire, præcipimus ut Latinè Miſſarum ſolem-
nia celebrentur. Ait Pontifex, in aliquibus
Eccleſüs Evangelium latino primùm, dein-
de vernaculo ſermone legi conſueviſſe. Et
ſane dubitari non poteſt, morem olim fuiſ-
ſe, ut in Miſſa Evangelium, Prophetiæ
itidem & Epiſtolæ duabus legerentur lin-
guis. Certè in Eccleſia Romana quibusdam
diebus Prophetiæ, Epiſtolæ, & Evangelia
Græca & Latina legebantur, ut videre eſt
apud Martene loco cit. num. 6. & etiam
nunc, Romano Pontifice ſolemniter cele-

brante, recitatur Epiſtola primùm Latinè à
Latino,

Ma

Nani/

en

Lur.

.1
tp

4
1
n
en
ub
lein
1
l
teit

De Sacrifcio Miſſe. 143
Latino deinde Græcè à Græco Subdiaco-
no; & Evangelium Latinè à Latino, ſubin-
de Græcè à Græco Diacono cantatur. Vi-
de Thomaſſinum tom. 1I. lib. 2. cap. 82.
num 3. ubi oſtendit nono ſeculo in ſolem-
nioribus Viſſis Epiſtolam & Evangelium
Romæ primèò Græcè, deinde Latinè, Con-
ſtantinopoli verò Primè Latinè, deinde Græ-
cè legi conſueviſie, ut utriuſque Eccleſiœ
unitas palam fieret.

Sclavonicam Liturgiam prolibuit rurſus Ale-
ander II Ejus uſum noluit concedere S&. Gre-
gorius VII. Bobemorum Regi; conceſſit ta⸗
men cuidam Epiſcopo Innocentius Il.

Sed ad Miſſæ Sclavonicæ uſum, unde ſu-
mus digreſſi, ut revertamur, incommodum
aliquod inde ortum eſſe videtur; nam Le-
gatus Alexandri II. qui creatus eſt Pontifex
anno 106 . Concilio Epiſcoporum & Dal-
matia & Croatia habito ſtatuit, ne quis de-
inceps niſi Latinè aur Græcè pulsà Sclavo-
nicâà Liturgiâ Divina Myſteria celebrare au-
deret, ut poſt Thomam Archi-Diaconum
Spalatenſem monert Pagius in Vita Adriani
II. num. 54. Et Gregorius VII. anno 1090.
Epiſt. 1I. Iib. 6. Uladislaum Bohemiæ Re-
gem reprehendit, quòd cum excommuni-
catis communicaret, nec illi vult permitte-
re,

144 Sebtio I.

re, ut Divina Officia Sclavonicâ linguâ ce-
lebrentur; quam tamen facultatem Epiſco-
po cuidam in Sclavonia anno 1248. conceſ-
ſit Innocentius IV. ut videre eſt apud Ray-
naldum ad annum eundem num. 5I.

Actum Romæ ſub Paulo V. & Innocentio XI.
de Liturgia Sinicè introducenda in Sini-
co Imperio.

Initio ſeculi elapſi actum eſt de facultate
celebrandi divina Officia vernaculo ſermo-
ne in Sinarum Imperio. Eam poſtulàrunt
facultatem Miſſionarii & Societate Irsv. Pau-
lus V. Pontifex die a5. Januarii 1615. de-
crevit, ut apud Sinas Miſſam & divina Of-
ficia Sinicâ linguàâ celebrari liceret; Breve
etiam expeditum fuit, quod tamen Miſſio-
nariis, qui hoc poſtulaverant, nunquam tra-
dirum eſt. Renovata iterum eſt eadem pe-
titio de Miſſa idiomate Sinico celebranda,
cùm Epiſeopi quidam ex Gallia ad Sinas
transmiſiſſent. Qua de re Congregatio ha
bita fuit, quò præter doctos aliquot Cardi=
nales & Prælatos, magni nominis Etiam
Theologi convenerunt, ex quorum nume-
ro fuir P. Chriſtianus Lupus. Eorum vo-
ta Cardinalis Albitius in Opere ſuo inſeruit
de Inconſtantia in Fide Par. I. cap. 34. num.

43. uſque ad num. 50. In ea Congregatione
nullum

—
=

mat
reye
ſls
ntio
Pyle
Poll
Niee

1
ave
11

lere

d

i e
ln.
dnt
N.

oI
.

De Sacriſicio Miſſæ. 145

nullum pactum eſt Decretum. Innocen-
tio XI. anno 168I. miſſum fuit Miſſale in Si-
nicam linguam converſùm; cujus approba-
tionem & adhibencdi facultatem ut à Ponti-
fice obtinerer P. Philippus Coupletus Pro-
curator Generalis Miſſionum apud Sinas Ro-
mam ſe contulit; ſed re infectà in Galliam
reverſus Diſſertationem ſcripſit de ejus Mis-
ſalis utilitate, ſi eo uti licuiſſet. Ejus Diſſer-
tationis præcipuas rationes & capita in Pro-
pylæum Maji compegerunt Continuatores
Bollandiani, in eo loco ubi loquuntur de
Nicolao I. Adriano II. & Joanne VIII.

Miſſæ idioma non mutandum, licet lingua mu-
taverit. In prima gentium converſione ſeligan-
tur, qui babiliore ſunt ingenio, & Latinis
Literis erudiantur.

Concludendum igitur, conſtantem fir-
mämque diſciplinam eſſe, ne Miſſæ idioma
mutetur, etſi mutet lingua vernacula; ſed
eo ſermone Miſſa celebretur, quo celebrata
eſt ab initio, etiamſi ea lingua exoleverit
apud vulgus, ejusque peritiam viri docti
duataxat habeant. Eſt autem Apoſtolicæ
Sedis in recenti Populorum converſione ad
Fidem, pro variis circumſtantiis vel permit-
tere, vel prohibere vernaculæ linguæ uſum
in divinis Officiis celebrandis. Sed verè af-
K firmari

146 Sectio I.

firmari poteſt, S. Sedem propenſiorem efſe
in illam partem, ut ex recens converſis ad
Fidem, habiliore qui ſint ingenio, ſeligantur,
& latinis potiùs literis erudiantur, quàm ut
facultas concedatur adhibendi in Miſſæ ce-
lebratione vulgarem linguam; quemadmo.
dum S. Ottonem Bambergenſem Epiſco-
pum, Pomeraniæ Apoſtolum, qui obiit an-
no II39. ad eos, quos noviſſimè ad Fidem
converterat, dicere conſueviſſe tradit Surius
ad diem 2. Julii: Adbortor vos & invito, quia
cogere non debeo, ut de liberis veſtris ad Cleri-
catum tradatis liberalibus ſtudiis prius inſtru-
ctos, ut ipſi per eos, ſicut aliæ Gentes, de lin-
ua veſtra Latinitatis conſcios poſſitis babere
Clericos & Sacerdotes.

Vindicatur Tridentina Gnodus d calummiis
Suavis &α Courayeri.

Concludendum itidem eſt, nullo fulciri
fundamento, & à veritate eſſe prorſus aliena,
quæ temere ſcripſit Petrus Suavis adverſus
Tridentinum Decretum, quod ſuperis attu-
limus, quaſi obſcurum ſit, Eccleſiæ unitatem
lædat Fideliumque pietatem, pugnaque ſit
manifeſta inter Joannem VIII. Gregori-
um VII. & Tridentinam Synodum: quibus
omnibus calculum ſuum addidit recentiſſi-

mus Scriptor Courayer, qui ſuam miſerè
con-

con
Cemm
hen
dan

De

doß
l⸗
Ne

Pffif

Alenn
heniu

De Sacriticio Miſſæ. 147

conſumpſit operam in Hiſtoria Concilii ejus-
dem Snavis ex Italico in Gallicum ſermo-
nem convertenda, eâque venenatis quibus-
dam Adnotationibus adſpergendàâ, ut appa-
ret ex Præfatione pag. 24. & tom. 2. lib. 6.
pag. 520. Nota 4. Quodnam eſſet Suavis &
Courayeri inſtitutum, ſatis conſtat ex Bos-
ſueti Meldenſis Epiſcopi Hiſtoria Variatio-
num, & ex Paſtorali documento Archiepi-
ſcopi Ebredunenſis, qui nuperrimè Cardina-
lis creatus eſt. Sed non tam his Scriptori-
bus fidem detrahit partium ſtudium, quàm
validiſſimæ rationes ſuprà allatæ eorum di-
cta evertunt. Nec verò ulla inter Tridenti-
num Concilium & Joannem VIII. depre-
henditur diſcrepantia. Illud enim duntaxat
S. Synodus pronunciavit, Patribus viſum
eſſe non expedire, ut vulgari paſſim lingud
(Miſſa) celebraretur; nec alium quemquam
condemnavit, niſi qui affirmare audeat: lin-
gua tantum vulgari Miſſam celebrari debere.
Id verò non adverſatur Indulto Joannis VIII.
qui certæ cuidam Genti conceſſit in cele-
branda Miſſa Sermone uti vernaculo. Ne-
que pugnant inter ſe Gregorii & ſoannis
Epiſtolæ: non eſt enim novum in diſciplina,
ut, quod antea fieri permiſſum fuit, vetitum
poſtea ſit propter incommoda, offenſiones,
& ſcandala, quæ inde ſuborta fuerint, quæ-
que is non proſpexerit, qui talia conceſſit.
. K 2 Vi⸗

148 Sectio I.
Videatur Card. Pallavicinus Hiſtor. Conc.
Trid. lib. &. Cap. 10. & Natalis Alexander
Hiſt. Eccl. Sec. I5. & 16. Diſſert. 12. art. 12.

Explicatur locus D. Pauli.

Quidam Caput 4. epiſt. , ad Corinth. ob-
jiciunt adverſus ea, quæ hactenus diximus;
quo probare contendunt, Mifſſam populart
eſſe ſermone celebrandam. Sed fruſtra D.
enim Paulus locutus eſt tantùm de dono
linguarum, nec quidquam aliud ſibi voluit,
quâàm ut ii, qui donum linguarum obtinuis-
ſent, ſermonem habentes ad populum, eâ
lingua uterentur, quæ omnibus qui audirent,
communis eſſet, non quæ auditoribus inco-
gnita ad inanem oſtentationem adhiberetur.
Videantur Grimaud Liturgia Sacra Par. I.
Cap. 12. in fine; Bocquillot Tractatu Hiſto-
rico Sacræ Liturgiæ lib. I. Cap. II. in fine.
Denique Renaudotius Collect. Liturgiarum
Orientalium tom. I. pag. 207. rectè monet;
tanquam novum & inauditum quidpism à
Proteſtantibus illud nobis exprobrari, quòèòd
linguam plerisque incognitam in celebranda
Miſſa adhibeamus, cùm ea, quà in Liturgiis
Orientales utuntur, lingua multèò pluribus,
quàm apud nos Latina, incognita ſit; paucos
enim apud nos Sacerdotes reperies Latinæ
inguæ imperitos; contra apud Ægyptios

.
lle

De Sacrificio Miſſe. 149
pauciſſimi ſint, qui linguam Coprtam intelli-
gant: nez tamen idciréo deſinunt Kgyptiacè
Liturgias celebrare ſuas.

De Miſſæ initio usque ad
Intronum.

Accedenti ad Altare nibil Antiphond
Introibo accommodatius.

Nems eſt qui neſciat, Sacerdotem ſtantem
ante Altaris gradus in plano Eccleſiæ
Crucis ſigno Miſſam incipere; unde ex
Apoſtolica traditione ſünarum omnium actio-
num Ohriſtiani ſumunt initium, quod tradit
Tertullianus Libro de Corona Militis Cap. 3.
Poſtquam ſe ſigno Crucis ſignaverit dicit
Antiphonam Iutroibo: quâ nihil accommo-
datius. Græcè enim Antiphona recipro-
cum & alternum cantum ſignificat; & in
utraque Eccleſia Latina & Græca mos ille à
quarto üsque ſæculo iuvaluit, ut Pſalmi à
duobus Choris recitarentur alternis, ſeu ca-
nerentur, & pars quædam Pſalmi, quæ præ-
ſenti actioni conveniret, præcineretur. Ita-
que initio Miſſæ nihil aptius eà Antiphond
reperiri potuit, ùt bene obſervavit le Brun
tom. 1I. pag. 109.

K 2 Poſi

17f0O Sectio I.

Poſt Pſalmum Judica me Deus dicitur Gloria
Patri &c. Au⸗ aubétor fuerit bujus
bomni.

Pſalmus eſt 42. Judica me Deus, quem
David Rex cecinit, cùm Patriàâ abſens, ut
Saulis iram vitaret, ſe ipſe ſolabatur ſpe
Hieroſolymam tandem redeundi, quò ſibi
liceret ad Altare Domini accedere & ſacrifi-
cia offerre. Pſalmi hujus ſuum quisque ver-
ſum alternis recitant ſacerdos & miniſter;
communem enim oportet eſſe utriusque ad
Altare accedentis fiduciam & gaudium in
ſacrificii oblatione, ùt advertit Pouget Inſtit.
Catholicar. tom. 2. pag. 125. Ad finem Pfſal-
mi alternis pariter Sacerdos & Miniſter re-
citant Cloria Patri; quem glorificationis
hymnum appellàrunt veteres Patres; de
quo verba fecimus, cùm de Sanctiſſimæ
Trinitatis Feſto ageremus. Illum quidam
Flaviano Antiocheno Monacho, nonnulli
Nicænæ Synodo tribuunt. Sed ejus hymni
vetuſtiora, quàm Nicæna Synodus, teſti-
monia ſunt apud Athanaſium & Baſilium:
quamobrem eorum probanda ſententia eſt,
qui illum ex Apoſtolica Traditione profe-
Gum exiſtimant; nam Fideles in Eccleſiæ
primordiis, ſacro abluti Baptismate in nomi⸗
ne Patris, & Filii, & Spiritus Sancéti, bs
ivi⸗

Cli
4

Cen
l
rho
1 R
ſut.
eſt
Uler
get
UI
Indt.
n
er e⸗
ioni
lne
idn
vonli
hſrni
ſell⸗
Glam
i 4
e⸗
ℳt
nt⸗
Ibos
e

De Sacrifcio Miſſe. 151
Gdivinis perſonis glorificationis hymnum ca-
nere cœperunt. Illud duntaxat Nicæno
Concilo poteſt tribui, Sicut erat in princi-
pio &. quod ad Arianorum hæreſim retun-
dendam additum fuit. Vid. Baronius ad
ann. Chr. 325. num. 173. Bona Rer. Litur-
gicar. lib. 2. Cap. 3. num. 3. Concilium Va-
ſenſe ſꝛcundum, ſeu, quod alii putant, terti-
um anno 529. habitum Can. V. in Labbeana
Collect. tom. 4. Pag. 1680. teſtatur, additio-
nem illam jam tum à Sede Apoſtolica, & per
Orientem, Africam, & Italiam uſurpari, ju-
bétque etiam recitari in Gallia: Quia non
Nolam in Sede Apoſtolica, ſed etiam per totum
Orientem, & totam Africam, vel Iialiam pro-
pter hæreticorum aſtutiam, qui Dei Filium non
ſemper cum Patre fuiſſe, ſed d tempore cæpiſſe
blasphemant, in omnibus clauſulis poſt SS
Patri &. ſicut erat in principio dicitur, etiam
nos in univerſis Eccleſiis noſtris hoc ità dicen-
dum eſſe decernimus. Serius in Hiſpania ea
additio eſt uſurpata. Canone enim XII.
Concilii Toletani 4, anno 630. habiti Con-
cil. tom. 5. Labbei pag. 1710. legitur: In
fine omnium Pſalmorum dicimus, Gloria & ho-
nor Patri, & Filio, & Spiritui Sancto, in ſæ-
cula ſaæculorum, Amen; & ad eundem mo-
dum dicitur Cloria Patri in Liturgia Moza-
rabiea.

K 4 PPo

152 DSestio I.

Poſt Gloria Patri &c. Sacerdos dicit
Adjutorium, Confiteor &τσ°.

Disdo bſalmo Judica me Deus && Glorid
Patri, Sacerdos ex 123. Plalmo dicit: Adja-
torium noſtrum in nomine Domini, cui reſpon-
det miniſter, qui fecit Cælum & Terram.
Deinde Sacerdos dicit Confiteor. Miniſter
poſtea Dei miſericordiam Sacerdoti appre-
catur; qui reſpondet Amen. Miniſter &
ipſe recitat Confteor. Et Sacerdos populo
miſericordiam à Deo implorat illis verbis:
Miſereatur veſtri, & Populo itidem, ſibique
divinam indulgentiam petit illà oratione, In-=
dulgentiam, abſolutionem &ρ. Ad ea verba
Conteſſionis, mea eulpà, mea culpa, mea ma-
imà culba, manu ter ſibi percutit peéctus
tum Sacerdos, tum Miniſter, cùm ea profe-
runt verba.

Tina pectoris percuſſo ducta ab exemplo
Publicani.

Sacerdos & Miniſter dicunt, Confiteor, &
Orationem Miſereatur, quia Sacerdos & Mi-
niſter ſeu Populus, pro quo Miniſter loqui-
tur, mutuàâ ejusmodi confeſſione & oratione
aſſecuturos ſeſe confidunt levium peccato-
rum remiſſionem, quò puriori mente led
acri⸗

ſieri
fece⸗
iji
Ver⸗
tri

1 .
eh
gß

6
.
ſe
A⸗
ed
ſetl⸗

De Sacrificio Miſſe. 153

ſacrificium offerant: Confitemini alterutrum
peccata veſtra, & orate pro invicem, ut ſalve-
mini; verba ſunt ex Epiſt. S. Jacobi Cap. 5.
Verſ. 16. Trina illa percuſſio pectoris con-
tritionem cordis ſignificat, ab exemplo du-
Cta Publicani, qui pectus ſibi percutiens pec-
cataà ſua confitendo veniam à Domino impe-
travit: Et Publicanus d longsè ſtans nolebat
nec oculos ad Cælum levare; ſed percutielat
Pectus ſuum dicens: Deus probitius eſto mibi
peccatori. Lucæ Cap. 18. verſ. 13.

Dominus vobiscumn ex lib. Kuth. & cum
Spiritu tuo e D. Paulo deſumpta.

Stans adhuc ex adverſo Altaris extra gra-
dus Sacerdos poſt confeſſionem, quasdam &
Sacris psginis Orationes depromptas recitat,
quibus peccatorum à Deo veniam petit, eam-
que mentis poſtulat puritatem, quàâ opus eſt

ſacrificio Miſſæ ſanéè celebrando; cui iti-

dem reſpondet Miniſter. Intêr orationes ea
eſt, quæ per totam Miſſam ſæpe dicitur;
Dominus vobiscum, ex lib. Ruth. eduda C. 11.
verſ. 4. Et ecce ipſe veniehbat de Bethlehem, di-
xitque meſſoribus? Dominus vobiscum, qui re-
ſondgerunt ei: Benedicat tibi Dominus. Mi-
niſter verò Sacerdoti reſponder, Et cum Spi-
ritu tuo; quæ ex D. Pauli verbis ad Galatas
cap. 6. 18. deſlumpta videntur: Gratia Do-
K 5 mini

154 Sectio I.
mini noſiri JEſu Chriſti cum Spiritu veſtro
Fratres, Amen.

Cur Sacerdos oſculetur Altare. Reliquiæ San-=
ctorum conditæ in petra ſacra. Locus
de ea re D. Ambroſii.

Denique Sacerdos poſtquam adſtantes ad
preces Deo fundendas excitavit dicens Ore-
mus;, gradus Altaris conſcendens recitat
Orationes Aufer à nobis; & Oramus te Do-
mine per merita Sanctorum tuorum; & tum
primùm oſculatur Altare; quod aliquoties
in Miſſæ curſu itidem oſculatur: nam oſ-
culum ſalutatio quædam eſt, ut notat Pou-
ger loc. cit. pag. 827. ubi propoſitam quæ-
ſtionem, Cur Sacerdos accedens ad Altare,
boc WMrler , idémque faciat, quoties ab eo
vecedit? ità ſolvit: Hoc ſalutationis genus eſt.
Oſeulatur Sacerdos Altare, qui Töpus G
Ebriſti, ebque oſculo proftetur adberere Je
Chriſto, cui, ſicut membra Capiti, connexi ſunt
Sanéti, quorum reliquiæ ibi ſervantur. Ne-
que enim Miſſam celebrare fas eſt in Alta-
ri, quod vel conſecratum non fuerit, vel
petrà ſacrà non ſit inſtructum: Altaris au-
tem, & petræ conſecratio poſtulat, ut in iis
condantur reliquiæ Sanctorum. Quam-
obrem S. Ambroſius Epiſt. 54. ad Marcelli-
am ſororem ſcribit: Cum Baſilicam dedica-
Fe

De Sacrificio Miſſæ. 155
ve vellem, mibi tanquam uno ore interpellare
cæperunt dicentes: Sicut in onzereſi Baſi-
licam dedices. KReſpondi: Faciam, ſi Marty-
rum reliquias invenero; repertisque 88.
Gervaſii & Protaſii corporibus, Romano ri-
tu Baſilicam dedicavit.

PEſalmus. Judica me Deus ad initium Miſſæ
adbibitus uſque al S. ſæculo.
Vertus confutatur.

Quidam exiſtimant, non admodum anti-
quam eſſe diſciplinam recitandi Pſalmum:
Judica me Deus in principio Miſſæ. Ver-
tus tom. 3. Par. I. cap. I. putat, Pſalmum
non ampliùs quàm à ducentis annis initio
Miſſæ ab Eccleſia Romana recitari cœptum-
Sed audaculi Verti manifeſtus eſt error.
Nam in veteri Miſſali Romano ante quin-
gentos annos ſcripto in Bibliotheca Ange-
lica Romæ hæc habentur: Cùm autem in-
dutus fuerit (Sacerdos) accedat ad Altare,
* dicat: Introibo ad altare Dei. Be. Ad
Deum &. Pſalmum Judica me Deus. Tunce
inclinet ſe ante Altare, & diecat Confiteor Deo.
Præterea Micrologus Miſſæ Romanæ ordi-
nem deſcribens cap. 23. Paratus, inquit, Sa-
cerdos venit ad Altare dicens Antiphonam In-
troibo ad Altare Dei, & Pſalmum Judica me
Deus, poſt quem ſequitur Confeſſio; idque
con-

156 dectio I.

confirmat Innocentius III. lib. 2. de Myſté-
rüs Miſſæ cap. 13. Et qui vetera monu-⸗
menta diligentiùs excuſſerunt, ea documen-
ta proferunt, quibus luculenter oſtenditur;
Pſalmum hunc in principio Miſſœ dici con-
ſueviſſe ſæculo ſeptimo & avo. Quia
vVerò nihilominùs quidam Antiphonam In-
troibe cum Pſalmo Judica me Deuz recita-
bant, quidam prætermittebant, idcirco S.
Pius V. cum Miſſale recognovit, ſtatuit, ut
à quolibet Sacerdote ad Ritùs uniformitatem
illa Antiphona & Pſalmus recitaretur.

Confeſſio in principio Miſſæ ex Aſoſtolica Tra-
ditione. Incertum quis compoſuerit Confi⸗
teor. Ratio; cur confieamur peccata
non ſolum Deo; ſed etiam Sanctis.

Confiteor Pontiano Papæ quidam tribuunt;
ſed falſò. Illud verè dici poteſt, Apoſtoli-
Cæ Traditionis eſſe, generatim ut ingenua
peccatorum Confeſſio præeat. Nam Sacer-
dotes quoque Veteris Teſtamenti eam, an-
tequam ſacrificarent; confeſſionis formu-
lam adbibebant: peccavimas Domine, inju-
ſtè egimus; iniquitatem fecimus. Formula
verèò peculiaris hæc, quâ nos in Miſſeœ uti-
mur ſacrificio, certè ab anno usque 1300.
in uſu erat. In Liturgiis S. Jacobi & 8.

Marci Evangeliſtæ Sacerdos ſua ipſius pec-
cata

1

iun

171

CoNE

bunn
eni
e⸗
n,
on

De acrificio Miſſæ. 157

Cata incipit accuſare, quorum deinde à Deo
ſibi & populo veniam petit. In veteri Ritu
Mozarabico nulla erat Confeſſio, ſed locum
Con, teor aliæ orationes obtinebant, additæ
à Gardinale Nimenio. Hæc qui uberius
pertractata habere cupiat, adeat Cardina-
lem Bona Rer. Liturgicar. lib. 2. cap. 2. le
Brun tom. I. pag. 127. Grancolas de anti-
quis Liturgiis pag. 447. Meratum ad Ga-
vantum Par. I. tom. I. pag. 382. & ſeq.
Illud obſervatu dignum putamus, ab Hæ-
reticis nihil objecfum eſſe adverſus Pſal-
mum Judica me Deus, neque adveriſus con-

feſſionem, quatenus eam Sacerdos Deo &

bominibus præſentibus facit. Quidam ta-
men eam confeſſionem auſi ſunt improba-
re, quod Sacerdos peccata ſua Sanctis con-
fiteatur; ; quod ex ea hæreſi proſluit, San-
Ctos nimirum, qui longè abſunt, ùt nullas
orationes noſtras, ità ne confeſſiones qui-
dem audire poſſe. De invocatione Sancto-
rum egimus in noſtro Opere de Canoni-
Zatione Sanctorum, & quomodo ad eos
orationes noſtræ perveniant demonſtravi-
mus. Itaque in præſentia dicimus, Sanctos
quemadmodum orationes, ità & confeſſio-
nes noſtras intelligere; ac Deo quidem con-
feſſionem fieri peccatorum, quibus illi facta
eſt injuria, ac per Poœnitentiam ab eo ve-
niam impetrari; eandem verò confeſſio-
nem

158 Sebétio I.

nem coram Sanctis etiam fieri, qui cum
Chriſto in fine ſeculorum ſedebunf huma-
ni generis judices, juxta illud Matthæi cap.
19. Amen dico vobis, quòd vos, qui ſecuti
eſiis me, in regeneratione, cùm ſoderit Filius
hominis in ſede majeſtatis ſuæ, ſedebitis & vos
uper ſedes duodecim judicantef duodecim tri-
bus Ijrael; & juxta illud D. Pauli 1. ad Co-
rinth. cap. 6. An neſcitis quoniam Sancti de
boc mundo judicabunt? In 14 Ordine Ro-
mano apud Mabillon. Muſii Italici tom. 2.
pag 529. extat formula illa Confiteor Deo &.
in qua addita ſunt paucula quædam verba:
Quia peccavi nimis cogitatione, delectatione,
conſenſu, verbo, & opere.

Pſalmus quandoqué omittitur in Romana Ec-
cloeſia, nec uſurpatur Carthuſanis & aliquot
aliis Ordinibus, nec in KRitu Ambroſano.

Pſalmus Judica me Deus omittitur in
Miſſis Defunctorum, & Paſſionis tempore:
ob eam rationem præœtermitti ait Tournely
rom. 2. de Euchariſt. pag. 412. quèòd Pſal-
mus ſit lætitiæ, ùt conſtat ex illis verbis,
Quare triſtis es anima mea? Nullus autem
in Miſſis Mortuorum, & quæ Paſſionis tem-
pore celebrantur, lætitiæ locus. Pouget
loco citato pag. 825. Putat, in iis Miſſis

Pſalmum illum omitti ex continuatione ve-
teris

—
—

nn

Ze
ihie
no⸗

De Sacrificio Miſſæ. 159

teris Ritùs primorum ſæculorum, cùm Plal-
mus ille non recitabatur; nam ejus uſum
paulo antè diximus ad 7. vel 8. ſæculum

eſſe referendum. Carthuſiani, Fratres Præ-

dicatores, Carmelitæ in principio Miſſas
nunquam illum Pſalmum, ſed verſus quoſ-
dam ex aliis Pſalmis ſumptos recitant. Con-
tractior eſt Carthuſianorum & Fratrum Præ-
dicatorum formula Confeſſionis, ſeu Confi-
zeor; in utraque tamen coram Deo & San-
tis fit confeſſio. Juxta Ritum Ambroſia-
num non dicitur Pſalmus Judtea, ſed poſt
Antiphonam Introibo ſtatim ſequitur Con-
feſſio: & Carthuſiani, ùt etiam Fratres Præ-
dicatores, non oſculantur Altare, ſed capite
inclinato illud ſalutant. Qui verò Romano
Ritu Altare oſculatur, nec Altare nec Cru-
cem ſalutat; oſculum enim eſt quædam ſa-
lutatio, ùt videre eſt apud Meratum loco
Eit. Pag. 399.

Liturgiæ S§. Jacobi ſinceritas.

De Liturgiis S. Jjacobi Apoſtoli & S. Mar-
ci Evangeliſtæ quædam ſuperiùs attigimus.
Natalis Alexander Eccl. Hiſt. tom. 3. ſæœæculo
I. Cap. 12. art. 3. oſtendere conatur ſpu-
riam eſfe utramque Liturgiam. Verùm Al-
latius in Symmictis Epiſtolà ad Bartoldum
Nihuſiom, allatis veterum Auctoritatibus,
oſten-

160 . Sebtio I.

— — —

ſtendir, eam Liturgiam Jacobi Apoſtoli
enuinum eſſe ſœtum. Et ſané eam t ge-
nuinam Eccleſia Græca ſemper agnovit, &
Concilium Trullanum &an. 32. præcepit,
in Miſſa vinum cum aqua mixtum eſſe of-
ferendum, ad Apoſtoli Jacobi provocat
Liturgiam: Nam && Jacobiis 6 hriſti Domi-
ni noſtri ſecundum ournem PFrater, cui & Hie-
roſolymitanaæ Eccleſtæ thronus primum eſt credi-
tus, 897 Baſilius ( aſarienſzum Archiepiſcopis,
cujiis gloria omnem terrarum orbem pervaſit,
myſticé nolis in ſeriptis tradito ſacrificio itd
conſecrandumn in divina Miſſa ex dqud Q vino
zerum Galicem ediderunt: quæ quidem non
conjecturæ ſunt, ſed validiſſima argumen-
ta, quibus Liturgiæ S. Jacobi ſua ſinceritas
vindicatur. Videatur Card Bona Rer. Li-
turgicar. lib. I. cap. 8. ubi etſi de 8S. Marci
dubirat Liturgia; eam tamen S. Jacobi ob-
frmatè tuetur, & moltaà eruditionis copià
à ſuppoſitionis nota vindicat.

Ritus Mozarabicus unde appellatuß. IIum
Hiſpani reliquerunt ſuh Gregorio V. I. Cardi-
ehis Ximenius illum reſtituit in Sacello
quodam Eccleſiæ Toletanæ.

Ritum Mozarabicum ſupra memoravi-
mus, qui etiam Gothicus appellatur.
Hiſpaniæ Eccleſia urebatur, & id

Eo
eo Gothicus
appel-

ce

Mn
Coret⸗

norn.

1

er

De Sacrifcio Miſſæ. 16

appellarus, quèd per id tempus adhibe-
rerur, cùm Gothi Hiſpaniis imperitabant.
Mozarabus etiam vocatus eſt, quèd eùm to-
tam fere Hiſpaniam Arabes occupaſſent,
Chriſtiani mixiarabes, ac deinde corruptâ
voce Mozarabes ſint appellati, hoc eſt cum
Arabibus mixti. De hoc Ritu verba fe-
cimus lib. I. de Canonizat. Sanctor. Cap. 5.
num. 6. Satis igitur hic erit innuere, ſub S.
Gregorio VII. Hiſpanias, eo ritu relicto,
Romanum eſſe amplexas; ejus tamen ne me-
moria omnino interiret, Cardinalis Nime-
nius Archiepiſcopus Toletanus Miſſale &
Divina officia typis imprimi curavit, voluit-
que ur Miſſa in quodam Sacello Metropoli-
tanæ Eccleſiæ Toleti juxta eum ritum cele-
braretur: quædam in ea Diœceſi ſunt Parœ-
ciæ, quæ eo ritu etiam nunc utuntur „ Ur
teſtatur Alvarus Gomezius lib. 2. de Geſtis
Card. Ximenii. Apud Cardinalem de Aguir-
re tom. 3. Concilior. Hiſpaniæ pag. 238: eſt
Concilium quoddam llerdenſe a Candido
Cardinale Alexandri 2. Legato habitum; ut
Hiſpani à Mozarabica ad Romanam Litur-
giam revocarentur. Eorum, quæ agit S.
Gregorius VII. apud Alphonſum Hiſpaniæ
Regem; ut Gens illa Romanum Ritum am-
Plecteretur, eodem loco reperias documenta
Pag. 256. Tota vero liturgia Mozarabica re-
fertur pag. 258. & ſeq. De eadem Li-
L. tur⸗

162 Sectio I.
turgia loquitur Fleury Hiſt. Eccl. tom. 7.
Pag. 336.

kitum Ambroſianum D. Ambroſius verids
auxit, qudm inſtituit.

Ad extremum quædam de Ambroſiano
Ritu tetigimus, quem fusè explicat Viceco-
mes de Miſſæ Ritibus lib. 2. C 12. & 13. ubi
probat, illum ritum non fuiſſe à S. Ambroſio
inſtitutum; in eo plures eſſe eæremonias Am-
broſii ærate vetuſtiores, plures ab ejus Præ-
deceſſoribus inſtitutas ipfum eſſe amplexum,
plures etiam de ſuo addidiſſe, quasdam fe-
ciſſe meliores; eundémque Ritum in Eccle-
ſia Bononienſi, cùm Mediolanenſi Archi-
epiſcopo eſſet ſubjecta, eſſe adhibitum. De
Ambroſiana Liturgia loquitur le Brun tom. 2
Pag. 175. illudque animadvertit, S. Ambro-
ſium ex illius Provinciæ Præſide, cùm ad-
huc Catechumenus eſſer, creatum Epiſco-
pum, qui octo dierum ſpatio Baptiſinum,
ſacros Ordines, & Epiſcopatum ſuſcepit,
principio nihil aliud facere potuiſſe, quàm
probè diſcere, quod doceretur. Veriſimile
tamen eſt progreſſu temporis quædam divi-
nis officiis addidiſſe, quæ ad nutriendam Fi=
delium pietatem utiliſſima judicata ſunt.

De

be⸗

n,
ef

Cien
vole
8A.
8 .
eNuN
mnle
Eece
Arch
D
OI.?
bre⸗
4
Hlr
mnan,
ſent⸗
Gin
i

e

Deé Sacrificio Miſſe. 463

De Introitu Miſſæ usque ad
Evangelium.

A vetuſtis temporibus ad ſæculum 15. derxtera
& ſiniſtra Altaris erat, quæ eſt dextera & ſini-
ſtra Sacerdotis ad iud cowerſi; nunc quæ

eſt dextera & ſiniſtra Crucifixi.

Gacerdos ,gradibus conſcenſis, oſculatur Al-
1J tare, ad cujus ſiniſtram partem ſe con-
fert, quæ Corun Epiſtolæ dicitur. Le Brun
citato tom. I. pag. 157. ſapienter monet, in
veteribus Romanis Ordinibus & Auctoribus
Eceleſiaſticis usque ad ſœculum 1I5. par-
tem ſiniſtram Altaris dici conſueviſſe dexte-
ram, ex manu dextera Sacerdotis ad Altare
converſi, eorumque qui in Eccleſiam ingre-
derentur. Sed cùm in Pontificali Romæ edito
anno 1485. deinde propoſitum fuerit obſer-
vandum, dexteram & ſiniſtram Altaris par-
tem eam eſſe, quæ eſt dextera & ſiniſtra
Crucifixi, qui in medio Altari collocatus eſt,
inde factum, ut nunc ſiniſtra Altaris pars ha-
beatur, in qua Epiſtola, dextera verò, in
qua Evangelium recitatur.

Setroitis varia nominn. Ejus aultor non &
Cleſtinus I. ſed &. Gregorius Magnus.
Sed de Introitu nunc dicendum, qui con-
ſtat ex Antiphona, 1o⸗ & Gloria Patri.
2 In-

164 Sectio I.

Introitus dicirur, ſeu quòd Miſſæ princi-
jum eſt, ſeu quia à Choro canebatur, cùm

Sacerdos ad Alrare accederet. In Miſſali ,
9 17

Ambroſiano vocatur Iagreſſa, in Liturgia e
Mozarabica, & in Miſſali Carthuſianorum,
27 2 In
Fratrum Prædicatorum, & Carmelitarum 4

Oficium appellatur. Miſiæ Introitum S. Cœæ- pa
leſtino I. tribuunt Valfridus & Micrologus; Er
& cum his conſentiunt Martinus Polonus,
Palatina, & alil apud Torres Inſtirut. Sacerd.
Tit de Sacrificii oblatione pag. 61. „Sed hæc u
opinio omni caret fundamento. Honorius ſe⸗
lib. I. in Gemma Amimæ cap. 87. Auctorem
Intrôitus Miſſæ fuiſſe putat S. Gregorium; “
quod veriſimilius eſt. Nam Sancétus ille D
Pontifex Antiphonarium compofuit ſelectis i
& Pſalmorum libro Antiphonis, aliis quidem 1n
ad Introitum, aliis ad Reſponſorium, aliis k
etiam ad Offertorium: Introirûs Auctorem
exiſtimat 8. Gregorium etiam Brunus de Cæ⸗ 1
10 lil . ¹
remonus HD. 2. Cap. I. Pag. 28. Ch
Introitus omnes deprompti ex Pſahmis verſtonis
kalicæ. Pauculi quidam irregulares aliunde
deſumpti. Olim præcinebantur à Clero, nec e- 8

citabantur à Celebrànte. De Introitu Ko-
. . . .
mani Pontificis. .
1

In eo Antiphonario omnes Introitus ſunt

& Pſalmis deprompfi, paucis quibusdam cx-
ceptis,

De Sacrifcio Miſſe. 165

ceptis, quos Durandus irregulares appellat,
ùt qui dicitur i- Nativitate Dornini, Puer natus
eſt nobis; & in Aſcenſione Domini, E iri Gali-
Læi; & in die Pentecoſtes, Spiritus Domini; &
in Feſto S. Petri Apoſtoli, Wunc ſcio verè. At-
que hi omnes Introitus irregulares ſi non &
Pſalmis, & ſacris tamen paginis deſumpti funt.
Et pauculi nunc quidam ſunt, qui neque &
Pſalmis, neque Sacrâ Scripturà petiti ſint,
nec in Gregoriano Antiphonario reperian-
tur, ùt ſunt, Salve ſancta parens; Gaudeamus

omnes in Domino; & Benedicta ſit Sancta Tri-

nitas; nec prætereundus Introitus Feriæ ter-
tiæ Pentecoſtes, Accipite jucunditatem gloriæ
veſtræ &αρσ. commendatum donum axcipite, &7
jucundamini, gratias agentes ei, qui vos ad cœ-
leſtia regna vocavit; qui ſumptus eſt & lib. 4.
Esdræ Cap. 2. verſ. 36. & 37. qui liber ab
Hebræo quodam ad Chriſtianam Fidem con-
verſo eo conſilio creditur ſcriptus, ut Judæi
Chriſti Religionem ſuſciperent, qua de re
vide Diſſertat. Calmerti in 4. librum Esdræ.
Hlum ex Canone Sacrarum Scripturarum ex-
cluſit Concilium Tridentinum Seſſ. 4. etiamſi
quidam ex Patribus eum habuerint Canoni-
cum. In Introitu Pſalmus integer cum
Gloria Patri recitabatur. A mille fere annis
non ampliùs totus dicitur, ſed pauci quidam
verſus e Pſalmo; hique ſunt ex interpreta-
tione, quæ ante Hieronymi ætatem adhibe-
L. 3 batur,

166 Sectio I.

batur, & à Patribus vocatur Italica; quàâ et-
iam nunc utuntur Ambroſiani, iiqui pauci,
qui Mozarabicum Ritum ſequuntur, & Cle-
rus Baſilicæ Vaticanæ, qui juxta Breviarium
ejusdem Baſilicæ Pſalmos legit interpretatio-
nis Italicæ. Poſt Gloria Patri iterum dicitur
Antiphona, a qua Miſſa eſt incœpta, ſed
cam Ambroſiani non repetunt præterquam
in Miſſis mortuorum; quædam Eccleſiæ, at-
que etiam Carmelitæ in quibusdam ſolemnio-
ribus Feſtis eam ſemel, iterum dicunt, &&
tertio. Introitum à Choro præcini conſue-
viſſe ſuperius diximus, qui propterea à Sa-
cerdote non recitabatur; nunc verò introi-
tum legit Sacerdos tam in Miſſis privatis, ut
id, quod à Choro dicendum eſſet, ſuppleat,
quàm in ſolemnibus, quia fieri poteſt, ut,
uæ Chorus canit, probè non intelligat.
Vide Bellarm. tom. 3. Controverſ. lib. 6. cap.
16. de Miſſa; Bona Rerum Liturgicar. lib. 2.
cap. 3. le Brun tom. 1. pag. 160. & ſeq. Tour-
nely tom. 2. de Euchariſt. pag. 41 3. nec Corl-
termnendæ Ivonis Carnotenſis, Ruperti, &£—
Innocentü III. conſiderationes, qui animad-
vertentes Introitum plerumque ex verbis ve-
teris TLeſtamenti eſſe compoſitum, docent
per eum nobis in memoriam revocari cla-
mores & deſideria veterum Patrum Meſſiæ
adventum expectantium. De Introitu ſcrip-
ſerunt Macrus Vocabular. verbo Sutoftu

Vete
ac 6
Vete
al
ſacn
ceſ
dina
in ſ⸗

anne
Mg

nien
Aut
gun

M

ejn⸗
min
ten
nn

der

— – — ⏑ —

e
Pun
A0.
re
etnn⸗
Genr,
4

D
eonn⸗
aty
le.
14
inmd.
lis,t
len
,
6.
be
I.
cc
md-
bone⸗
en
/.
e
ſu⸗
it⸗
4

De Sacrifcio Miſſæ. 167

& Torres 1oco cit. qui eadem confirmant de
veteri ritu, cùm integer dicebatur Pſalmus,
ac de ſignificaru multarum precum, quibus
veteres Patres Meſſiam efflagitabant. Ro-
mano Pontifici ſolemniter celebranti, cùm
ſacris indutus veſtibus è throno deſcendit ac-
ceſſurus ad Altare, tres ultimi Presbyteri Qar-
dinales illi occurrunt, eumque in pectore &
in facie oſculantur; quam cæremoniam etſi
quidam exiſtimant tres Marias exprimere,
tamen vera ejus ſignificatio eſt trium Regum
Magorum: Trves Sacerdotes, qui Pontifict ve-
niemi ante Altare ocurrunt, & inclinantes os
ejus oſeulantur & pectus, tres ilos Magos R-
nant: verba ſunt Innocentii III. Lib. 2. de
yſter. Miſſæ cap. I1. qui deinde profunda
ejus cæremoniæ myſteria explicat: Per ge-
minum oſeulum geminam Tordi naturam profi-
tentur, divinam ſcilicet & bumanam, Divi-
num quaſi latentem in pectore, hbumanam quaſt
patentem in ore.

Poſt introitum Sacerdos dicit Kyrie, Glo-
ria in Excelſis cτρ.
Sed ad privatam Miſſam regrediamur,
unde divertimus, & ùt occaſio tulerit inter-
dum, non tamen niſi obiter, digrediemur.
Lecto Introitu Sacerdos venit ad medium
Altare, & dicit Myrie Eleiſon, ac deinde
Gloria in Excelſis, ſi quidem ex Rubrica dici
L 4 opor-

168 Seétio 4.

oporteat; quo hymno vel dicto, vel præ-
termiſio, prout Rubrica jubet, ad populum
converſus dicit, Dominus vobiſeum, aut ſi
Epiſcopus ſit, Pax volis; ac poſtquam Mi-
niſter reſpondit &i cum ſpiritu tuo, redit ad
Cornu Epiſtoke, ubi dicit Oremus, & Col-

lectam legit.

Kyrie Eleiſon et in Liturgiis & Jacoli & Ve-
terum Patrun. Ante S. Gregorium verba illa
uſurpata. Olim non erat præfinitum quo-
ties dicenda eſent.

Græca verba ſunt Kyrie Eleiſon, quæ
ſignificant Domine miſerere, qua precatione
nihil ad ea, quæ nobis opus ſunt, accommo-
datius, ut ea fugiamus pericula, quæ ſem-
per noſtræ imminent animæ, m Deus noſtri
miſereatur. Quapropter lſaias cap. 33. Do⸗
mine, inquit, miſerere noſtri; te enim expe-
ctavimus; & Baruch c. 3. Audi Domine, &α
miſorere. Hæc precatio adhibetur in Litur-
giis S. Jacobi Apoſtoli & vererum Græcorum
Patrum. Quis ab Oriente hæc verba in Oc-
cidentem invexerit, Viri docti diſputant.
Vulgaris olim opinio fuit S. Gregorium Ma-
gnum ea Miſſæ addidiſſe; ſed falſitatis argui-
tur, quòd conſtat, ſexaginta ante S. Grego-
rium annis ea ab Apoſtolica Sede & ab Italiæ
Provinciis eſſe uſurpata; nam Concilium

plin
l
m1.

Atd

N

lul
N.

e
1tio
nmo⸗
ſeib
nof
30
4 0
liur.
Vrun
ne
tan.
N.
⸗
neb.
e
umn

genr

De Sacrifcio Miyjæ.

Vaſenſe anno 529. habitum tom. 4. Concil.
Pag. I680. ait: Et quig tam in Sede Apoſtolick
qudm etiam per totas Orientales & Ealicas Pro-
vincias duleis & nimidim ſalutaris couſitetudo eſt
intromiſſa, ut Kyrie eleiſon frequentius cum
grandi affeltu, & compunktione ditatur, pla-
uit etiam nobis, ut in omnilus Eccleſus noſtris
Ita tam ſauncta oonſuetudo & ad Matutinum, 6*
ad Miſſas, & ad Veſperas Deo propitio intro-
mittatur. In Miſia Latina verba Græca ad-
hibentur Ayrie Eleiſon, atque etiam quædam
Hebraica Amen, Alleltja, Sabaoth, & Ho-
ſanna; ut eadem ſignificetur eſſe Eccleſia, pri-
Wmuúm ex Hebræis & Græcis, ac deinde 2
Latinis conflata. Auguſtinus Joannes Fa-
ſchius Heterodoxus die 20. Decembris ann.
1696. Præſidente oanne Andrea Schmidt
Diſſertationem examinandam propoſuit De
inſignioribus Eeterum Chriſtianorum Formulis,
tom. 398. Miſcellaneorum inſertam Biblio-
thecæ Dominici Cardinalis Paſſionei. In ea
Diſſertatione Auctor pag. 27. conſultius fore
ait, ſi verba Græca Ayrie Eleiſon in alia ver-
ba commutarentur, quæ Populus intellige-
ret. Sed neminem quidem certè futurum

arbitror, qui præ hujus Faſchii opinione

poſthabeat veterem conſtantémque ſenſum
Eccleſie. Poſt Introitum alternis à Sacer-
dote & Miniſtro ter dicitur, yprie Eleiſon,
ter Chriſte Eleiſon, & rurſus ter Ayrie Elei-
L 5 ſon,

170 Sectio I.

Jſon. S. Thomas in 3. Par. quæſt. 83. art. 4.
Miſericordia;, inquit, petitur dicendo Myrie
Eleiſon, ter quidem pro perſona Patris, ter au-
tem pro Perſona Bilui, cum dicitur Cbriſte Elei-
ſon; & ter pro Perſona Spiritis Sanécti, ciun
ſubditur Kyrie Eleiſon, contra triplicem miſe-
riam ignorantiæ, culpæ, & Pencæ; vel ad ſig-
nificandum, quòd ommnes Perſonæ ſunt in ſe in-
vicem. Olim non erat præfinitum, quoties
dicendum eſſet Kyrie Eleiſon; & in iis Miſſis
omittebatur, quæ poſt Litanias celebraren-
tur, in quibus id jam antè dictum fuerat.
Vide Bellarm. tom. 3. Controverſ. lib. 6. de
Miſſa cap. 16. Tit. de Ayrie Eleiſon. Tour-
nely de Sacram. Euchariſt. tom. 2. pag. 412.
Le Brun. tom. I. Pag. 165. & ſequen. Pouget
tom. 2. Inſtit. Catholicar. pag. 8330. Macrum
in Vocabular. Eccleſiaſt. verbo Kyrie Eleiſon.
Card. Bona Rerum Liturgicar. lib. 2. cap. I.
Meratum Par. I. tom. I. Pag. 174. & ſequen.

Boucat tom. 5. Theologiæ Patrum Par. 4.

ag. 69. Numerum autem Ppræfinitum non
fuiſſe repetitiomum Myrie Eletſon, ſed toties
dici confueviſſe, quoties voluiſſet Sace
qur Miſſam celebrabat, teſtatur Martene de
antiquis Eccleſiæ Ritibus lib. I. Cap. 4. art. 3.
num. 5. Interim cantato && repetito ſemel
iterum pro ſolemnitatum varietate Introitu,
Chorus ſubjungit: Myrie Eleiſon, Chriſte Elei-

jon, quod tamdu olim repetebat, donec Sia
en-

rdos,

—
ſ
etl

De Sacrificio Miſſæ. 171

Ktendum Celebrans innuiſet; quod confirmat
etiam Mabillonus in Commentariis in Ordi-
nem Romanum art. 6. num. 3. qui & illud
etiam quod ſupra diximus docet, Arie Elei-
ſon dici non conſueviſie in Miſſis, quæ dictis
antea Litaniis celebrarentur: In primis K'rie
Eleiſon toties repetebatur, quoad Pontifer ali-
quo nutu ſfinem deſignaret. Unde Paris de Graſ-
ſis oblervat, Myrie in Miſſis Pontificiis tamdiu
protrahbi, quamdiu reverentia Papæ a Cardina-
libus facienda qurat. Leruùm in is Miſſis, quc
Litanias ſequebantur, A'yrie Eleiſon omitti mot
erat, ut ex libellis noſtris patet, ob eam videli-
cet cauſam, quod in Litaniis jam cantatum fuiſ-
ſet. Ambroſiani ter has voces Myrie Eleiſon
adhibent, poſt Gloria in Excelſis, poſt Evan-
gelium, & in fine Miſſæ.

De hymuo Gloria in Excelſis. Græci eum
vocant Doxologiam.

D. Thomas loco citato loquitur de Hym-
no Gloria in Excelſis: Tertia autem pars Com-
memorat cœleſtem gloriam, ad quam tendimus
poſt præſentem vitam & miſeriam dicendo Glo-
ria in Excelſis Deo, qui cantatur in Feſtis, in
quibus conunemoratur cœleſtis gloria. Intermit-
titur autem in Omhciis luctuoſis, qaæ ad comme-
morationem miſeriæ pertinent. De hoc Hymno
dici poteſt ejus principium ortum eſſe ab An-

gelis 2

172 Sectio I.

gelis, qui Chriſto jeſu nato cecinerunt: Glo-
ria in excelſis Deo, & in terra pax hominibus
oncæ voluntatis, ut diximus cum de Chriſti
Nativitate ſermonem habuimus; reliquum
verò hymnum homines condiderunt, quod
monent Concilii Toletani Patres: Keliqud
quæ ibi ſequuntur Eccleſtaſtici Doctores compo-
ſuerunt. Illum Græci Doxologiam vocant,
ut eum diſtinguant ab hymno CGloria Patri

87. Pilio.

Ejus bymni principium profebttum ab Angelis
Keliqua ſunt incertt Auctorigs. Ab Oriente pro-
fectum non continuò in Miſſam illatum. In
Laudibus recitare cæbit &. Be-

nedictus.

Viri docti quærunt, quis Auctor reliqua
addiderit. Innocentius IIlib. 2. Myſterio-
rum Miſſæ cap. 20. ait, multos illumS. The-
leſphoro Papæ, alios Hilario Pictavienſi Epi-
ſcopo tribuere. Torres loco citato num. 64.
p. 94. ait ab Apoſtolis conditum. Sed ſapien-
ter Cardinalis Bona Rerum Liturgicar. Iib. 2.
cap. 4. num. 4. Prima, inquit, bujus Mynni
verba, Gloria in Excelſis Deo, 8 in terra Pax
hominibus bon voluntatis, & Ceælo ad nos
Angelorum voce derivata ſunt. Cætera quis ad-
diderit, incertum eſt. Quidam putant ad La-
tinos eum hymnum à Græcis Permnam de.
S-

— — - — — -- —

De Sacrificio Miſſe. 173

Neque tamen in Miſſa dici cœptum, ſimul ac
ab Oriente in Occidentem trenſierit; nam
de eo hymno Concilium Toletanum 4. ann.
633. habitum veluti de oratione loquitur, in
quam plures Doctores de ſuo quisque quid-
Piam contulerint, quæque in Officiis recita-
retur, nulla tamen Miſiæ factà mentione.
Teſtaturque S. Gregorius Turonenſis lib. I.
de Gloria Martyrum, in Gallis morem fu-
iſſe hymnum illum poſt Miſſam recitare agen-
darum Deo gratiarum causà propter rem,
quæ Benè proſperéque acciderit. S. Benedi-
Ctum jufſſiſſe ferunt in laudibus eundem hy-
mnum recitari. In publicis autem acclama-
tionibus cani conſueviſſe, conſtat ex Con-
cilio VI. Generali, ex VIII. Concilio Tole-
tano; & ex vita Leonis III. qui, cùm Pipi-
no Caroli Magni filio obviam oceurreret, il-
lum hymnum cecinit. Videatur Auctor Tra-
catius de Miſſa divinitque Officiis ſecundæ edit.
Pariſienſis ann. 1714. Pag. 19. & 20. qui et-
liam innuit hymnum loria in excelſis 7. -
culo in Miſſam fuiſſe invectum.
Olim canebatur in Miſa tantüm Nativizatis.
Iun Eecleſia Turonenſi in prima Miſſa gracè,
in ſecunda latins. Poſted illum die Dominicd
& F'eſtis ſolemnilus ſolus Epiſcopus recitalat,
Preshyteri in die Paſchatis tantàm.
Docet Anonymus liber, cui titulus Spe-
culum Eccleſiæ, hymnum Oloria in Excelſis,
11

174 Sectio J.

—

in Miſſa tantùm Nativitatis Domini cani con=
ſueviſſe; eo enim die audita eſt vox Ange-
lorum canentium loria in Excelſis Deo: il-
lud prætereà tradit; Græcè in prima Miſſa,
in altera verò Latinè cani ſolitum. In bac
Miſſa cantatur Gloria in Excelſis, quod an-
ted tacebatur. Solus Sacerdos præcinit hdcno-
Gte, mox cum eo totus Chorus: MNos (ſcilicet
in Eecleſia Turonenſi) canimus illud Græcès

Juxta morem antiquum Eceleſiæ Komanæ in pri-

ma quidem Miſſa; ſed in ſecunda Latindè. De-
inde verò ad alias quoque Miſſas propagatus
fuit hymnus ille, ità tamen, ut ab Epiſco-
po tantùm die Dominicà recitaretur & ſole-
mnibus feſtis. Presbyteris verò Miſſam ce-
lebrantibus illum præterquam in die Paſcha-
ris non licebat recitare, quod evincitur & prin-
cipio libri Sacramentorum S. Gregorü: Item
dicitur Gloria in Excelſis Deo, ſe Epiſcopus
fuerit, tantummodò in Die Dominico ſive die-
bus Feſtis: A Preibyteris autem minimè dici-
tur niſi in ſolo Paſeha. Hujus præſcripti me-
minit etiam Walfridus Cap. 22. his verbis;
Statutum eſt, ut ipſe hymnus in ſummis Feſti-
vitatibus d ſolis Epiſcopis uſurparetur, quod
etiam in Capite libri Sacramentorum deſigna-
tum videtur.

Paulo

e
N
De⸗

1

De Saerificio Miſſæ. 175

Paulo poſt 10. ſæculum licuit Preibyteris Glo-
ria in Excelſis recitare in Miſſa per annum.
Excipiuntur tamen quædam tempora, qui-
bus omittitur.

Berno quidam Abbas Richelii, qui poſt
annum vivebat 1000. librum ſcripſit de re-
bus ad M'ſſam ſpectantibus, in quo audacter
ſanè dixit, ſe neſcire, quamobrem in Miſſa
non liceret dicere Gloria in Excelſis Præter-
quam in Paſcha, cùm decere videatur, ut
etiam in Die Natali Jeſu Chriſti, & in Do-
minicis & Feſtis diebus ille hymnus recitare-
tur. Cur non liceat omni die Dominico vel Na-
zalitiis Santctorum Preibyteros bymnum illum
canere, quem nato in carue Domino Angeli ce-
cinére? Quod ſi conceſſum eſt illum cantare in
Paſeba ſecundum praætitulationem Miſſalis,
non multò minas licitum puto in Nativitate
Domini, quando primum cwpit audiri ab bo-
minibus in terris, qualiter ab Angelis cane-
batur in Cælis. Proferant Contradictores in
medium, ubinam ſit à Sanctis Patribus, vel ab
ipſo Sanctiſſimo Papa Gregorio interdictum?“ Et
ſe ad bac reſpondere non valemus, meritò ma-
nus damus. Parere profectò æquum erat Ber-
nonem Abbatem, non diſceptare: luculen-
ter enim S. Gregorius illud decreverat. Sed
Paulo poſt Bernonis ætatem mos troduches
e

176 Sebtio I.
eſt, ut quivis Presbyter in Miſſa diceret Clo-
ria in Excelſis. Hugo Menardus in Notis
ad librum Sacramentorum S. Gregorii pag. 6,
de Bernone ità ſeribit: Ei ſumcere debebat ſui
Miſſalis Auctoritas inſtituti olim d Sanctis Pa-
zribus, ab ipſo Sanékiſſimo Gregorio reco-
gniti; ſed zandem iuſtitutio mutata. Nune
hymnus ille in omnibus dicitur Miſſis, ex-
ceptis Miſſis Mortuorum, & iis quæ in Fe-
riis infra annum, extra Paſchale tamen tem-
pus, in Dominicis Advents, Septuageſimæ;
Sexageſimæ, Quinquageſimæ; Quadrage-
ſimæ, & toto Paſfionis tempore dicuntur.
Nam hymnus ille ad ſpiritualem lætitiam per-
tinet, cui nullus eſt locus per eos dies luctui
& pœnitentiæ præſtitutos. In Canone Hi
duo de Conſecrat. Diſt. I. habetur: In Septu-
ageſima intermittimus (Alleluja; & Gloria
in Excelſis) quia peccato hominis veteris à con-
ventu Angelicæ jubilationis expulſt. in bujus
miſeræ vitæ Babylone ſuper flumina ejus ſede-
mus & ſlemus, dum recordamur illius Sion, in
qua Deum decet Hymnus. Et Canone qui
ſequitur, ex Quadrageſima excipitur Feria 5.
in Cœna Domini, in qua, ùt etiamnum fit,
canitur Gloria in Excelſis. Canonis verba
hæc ſunt: Porro Gloria in excelſis Deo ab Epi-
ſcopis in Cæna Domini inter Miſſerum ſolemmnia
more noſtro dicenda eſt. Et in Decretali Con-
ſclium de Celebratione Miſſarum præſcribi-
tur,

tur
Gl
jan
die
run
in
ten
Di
atu
me

tetl
No
elgſi
uke
, eer
N
is, l
einl⸗
eiͦten⸗
geſune
tg⸗
cunnt
Imper.
lulh
e
Neptu⸗
Glori
dc.
u
4 .
Ni, 1
Ne
enß
Vmt
ſeht

De Sucrificio Miſſæ. 177
tur, ne in Miſſis votivis B. Virginis dicatur
Gloria in Excelſis. Verùm hoc exolevit et-
iam juxta Rubricas Miſſalis Romani. Nam
dicitur ille hymnus in Miſſis votivis Angelo-
rum, & B. Mariæ in ſabbatho, non tamen
in aliis ejusmodi Miſſis, niſi gravis cauſa in-
terceſſerit. Vide Suarez in 3. Par. tom. 3.
Diſput. 83. ſect. I. &, Quarto additur. Vide-
atur etiam Grancolas I. Par. Veter. Sacra-
mentarii Eccleſiæ pag. 436. & pag. 763.

Hymnus ille vel ipſi Luthero probatus. Ex-
plicantur illa? Gratias agimus tibi pro-
pter magnam gloriam tuam.

Tanta eſt hujus hymni devotio, tanta pul-
eritudo, ut vel ipſi Luthero probatus fue-
rit, ùt videre eſt in ejus libro de Formula
Miſſæ, & teſtatur Bellarminus loco citato.
Quidam quæerunt, quo ſenſu accipienda ſint
illa verba Gratias agimus tibi propter ma-
gnam gloriam tuam; eàque interpretatio vi-
detur aptior, ſæpenumero in ſacris paginis
Dei gloriam idem ſignificare ac ejus gratiam,
& miſericordiam: Omnes enim peccaverunt,
& egent glorid Dei; verba ſunt Apoſtoli
ad Roman. Cap. 3. ideôque nos gratias illi
agimus propter ejus miſericordiam erga
nos, quæ illi vertit in gloriam. Vide le Brun

tom. I. pag. 183.
Poſt

178 Sebtio I.

Poſt Gloria &c. Presbyter dicit: Dominus
vobiscum: ſed Epiſcopus? Pax vobis: Un-
de ea Epiſcopi formula profecta, & quan-
do uſurpata’?

Poſt Kyrie Eleiſon & Gloria in Excelſis;
ſi quidem hymnus ille ex Rubrica dicendus
ſit, Sacerdos dicir: Dominus vohiſcum, & ſi
Epiſcopus ſit, Pax vobis in diebus quidem
lætitiæ; nam in diebus pœnitentiæ ipſe quo⸗
que dicit Dominus vobiſeum,„Ot reliqui Sa-
cerdotes. De hac formula Dominus vobiſeum
ſupra quædam diximus. In Orientali Eccle-

ſia formula, quà Sacerdotes Populum ſalu-

tant, eſt Pax omnibus, ùr colligitur ex Baſi-
lii & Chryſoſtomi Liturgiis. In Conecilio
Bracarenſi Canon eſt 2a1. Placuit, ut nonali-
ter Epiſcopi & aliter Presbyteri populum;
Jed uno modo ſalutent dicentes: Dominus
ſit vobiſeum; ſécut in Libro Kuth legitut;
& ut reſpondeatur à populo: Et cum Spi-
ritu tuo, ſicut & ab ipſis Apoſtolis tra-
ditum omnis retinet Oriens, & non ſicut Pri-
ſcilliana pravitas immutavit; ubi emunctio-
ris naris Seriptores non Oriens legendum ex-

iſtimant, ſed Occidens: ſalutatio enim erat

in Oriente Pax vobis; quod obſervârunt Bo-
na lib. 2. Rerum Liturgicar. Cap. 5. num. I.
Martene de antiquis Eccleſiæ Ritibus . I.
ap.

Doniet
iS.
un⸗.

Linh
Gcenni
in, A
Plece
Aia⸗
exN
onel
nond
othn
Denrin
e
G

M:

uln.
Uuncte⸗
cumner⸗
n el
nt o⸗
un.
lb. I.
04

De Sacrificio Miſſæ. 179
Cap. 4. art. 3. num. 7. Meratus tom. I. Par.
1. pag. 168. Moner Garzias Loaiſa in No-
tis ad illum Canonem, cum quo conſentit
etiam Tournely cit. Tom. 2. de Euchariſtia
pag. 418. improbari in eo Conone conſuetu-
dinem, quam Priſcillianus conabatur inve-
here, ut Epiſcoôpus non ſemel tantùm in ſa-
lutatione populi diceret Pax vobis, ſed etiam
in omnibus ſalutationibus cæœteris, in quibus
dicit Dominus vobiſcumn. Nunc Epiſcopus
in hac Miſſæ parte; de qua nunc agimus,
dicit Pax vobis, quibus verbis Chriſtus Do-
minus poſt Reſurrectionem ſuam Diſcipulos
ſalutavit, ùt eſt apud Joann. Cap. 20. Epi-
ſcopus enim Chriſti figura eſt. In reliquis
verò ſalutationibus dicit ùt Presbyteri Do-
minus vobiſcum, ut declaret, ſe eſſe ex mu-
mero Sacerdotum juxta animadverſionem In-
nocentii 3. de Myſteriis Miſſœ lib. 2. Cap. 42.
Leo 7. Pontifex ſæculo 10. in Epiſt. ad Gal-
los & Germanos ità ſcribit: Conſultum eſt et-
iam, utruùm Epiſcopi Pax vobis, an Dominus
vobiſeum pronunciave debeant. Sed non aliter
per omnem veſtram Provinciam tenendum eſt,
qum in Sanéta Komana Eccleſia. In Domi-
nicis enim diebut & in præcipuis Feſtivitatibus
atque Sanctorum Natalitiis Gloria in Excelſis
Deo, & Pax vobis pronuntiamus. Iu diebus
verò Quadrageſimæ, d& in Quatuor temporibus,
ſve in Vigiliis Sanctorum, & in reltiquis je-
M 2 JZunio⸗

180 Sectio J.

juniorum diebus Dominus vohiſcum tantummo-
Jo dicimus: ex quibus colligitur, vetuſtum
admodum eſſe morem, ut in aliquibus die-
bus Epiſcopus ſalutet Populum dicens Pax
vobis, in quibusdam Domanus vobiscum; ac in
ea ſalutatione Pax vobis Feſtivitas quæ-
dam & lætitia ineſſe videtur, cui non eſt
locus in diebus pœnitentiæ; quæ qui-
dem ratio longè melior videtur, quàm
quæ affertur à Pouget Inſtitut. Catholic. Par.
2. pag. 83 I. qui totam hanc rem ad arbitrium
refert. Formulam Pax vobis, cui reſpon-
det Populus: Ert cum Spiritu tuo, olim ad-
hibebat Epiſcopus, & Diaconus in quibus-
dam Eccleſiaſticis cæremoniis etiam extra
Miſſam; & Epiſcopus quidem eàâ utebatur,
cùm in Eccleſiam introiret, t colligitur ex
D. Chryſoſtomo Homil. 33. in Matthæum:
Ingreſſ Eccleſiam, ſtatim ſecundum legem
iſtam dicimus: Pax vobiſecum; 905 reſpon-
detis: & cum Spiritu tuo. Et Homil. 36.
in I. Epiſt. ad Corinthios: Epiſeopus ſub in-
zroitu in Eccleſiam pacem precatur omnibus,
at qui in domum ingreditur paternam. Et
Homil. 3. in Ep. ad Coloſſen. Cùm ingreſſus
fuerit is, qui præeſt Eccleſiæ, Matim dicit:
Pax omnibus: quando ſermonem facit, ac con-
cionatur: Pax omnibus. Et locus eſt in Ep.
30. aliàs 38. D. Cypriani ad Clerum Cartha-

ginenſem: Auſpicatus eſt pacem dum dedicat
Lectio-

Ve
ſal

Elte

dei

tünmun.
etultme
busde⸗
ens bu
nzerr
Don
ne d⸗
n
ler.
Thinmn
eſon
OlNN
gube
n e
eballl
gitard
theum
4 N
nr⸗
nl
i.
gnlle
8
gen
,
g
u
dhe.
he
ir

De Sacrificio Miſſæ. 181

Lectionem; unde colligit eruditus Albaſpinæ-
us in notis ad Concil. Carthaginenſe 3. Cap. 4.
Lectorem, antequam Evangelium legeret,
Pax vobis dicere conſueviſſe: Antequam - van-
elii pronunciandi initium faceret olim Lector
elatâ voce proferebat? Pax vobis, perinde at-
que hodierno die Diaconus dicit: Dominus vo-
biſcum.
Orationes apud Eccleſtaſticos seriptores dicun-
tur Collecta. Quid ſit Collectas agere,
congregari ad Collectam, ad-
eſſe ad Collectam.
Poſtquam Epiſcopus, dicto Pax vohbis,
Vel Sacerdos Dominus vobiſcum, Populum
ſalutaverit in ſignuum mutuæ communionis
& pacis, quà Fideles invicem in Fide & Cha-
ritate Chriſti conjunguntur, aſtantes exci-
tat, ut Deum deprecentur dicens Oremus;
deinde recitat Orationes, quæ in Miſſali Mo-
zZarabico & in vetuſtis Sacramentariis à Ve-
nerabili Cardinali Thomaſio editis vocantur
Collectio, & frequentiùs Collectæ. Collectæ
nomen plures habet ſignificatus. In Ep. I.
ad Corinth. Cap. 16. eleemoſynas ſignificat,
quæ ſuſtentandis pauperibus à Fidelium cœ-
tu colligebantur. De Cohlectis, quæ ſiunt in
ſanctos, ſicut ordinavi Eccleſtis Galatiæ, ita
σvos facite, ut non, cum venero, tunc col-
lectæ ſtant. Apud Eccleſiaſticos Scripto-
res Collelte fignificat cœtum Fidelium
in unum locum convenientium ad
M 3 oran-

182 Sectio I.

orandum; quo ſenſu ſunt eæ loquendi for-
mæ: Collectas agere, congregari ad Collectam,
adeſſe ad Collectam. Oratio denique, quæ
in Miſſa dicitur, Collelta etiam appellatur,
vel quia brevis eſt Oratio, quam Sacerdos
recitat ſuper populum congregatum, vcl quia
omnes collectis in ſe animis cogitationes &
affectus ſuos ad Deum elevant. Videatur
Claudius Eſpencæus Tractatu de Collectis
Eccleſiaſticis.

Collectas compoſuit §. Gelaſius, vel §. Grego-
riut. Reçenſentur plures Orationes à pluribus
Romanis Pontificibus compoſitæ. In Eccleſta
Lateranenſ, olim nulla Collecta, ſed Paler no-
ſer recitabatur. Una tantùm quondam Col-
lecig, nunce plures dicuntur, quarum pra-
. nitus numeruf.
Colle ctæ vis & natura ad Apoſtolicam Tra⸗
ditionem eſt referenda; nam apud Juſtinum ſe⸗
eunda Apologia, & Tertullianum in Apologe-
tico e. 39. apparet veteres Chriſtianos conve-
nire in Inum locum conſueviſſe, ut Dominum
adorarent, eique ſacrificium offerrent. Colle-
Stas, quibus nunc in Miſſis utimur, compo-

ſuit aut S. Gelaſius, aut S. Gregorius; ſunt

tamen inter eas quædam poſterioris ævi. Le-
II. ca tribuiter Oratio Deus cujus dQexter
Hea Petrum, qui eam compoluiſſe dici⸗

eat
tur Neapolitanis pro defenſione Eccleſiæ di-

mican-

mic
lgen
heũ
Civ

herxre

15.
44.
leran

Ornt

adike
Uliher
e
elen
Gcat
Va
tione
VCe

NC
Pnt
, Lalfl
Poyatr
n0
nre⸗

mn
pun
Nho
CeCe
Honnu
1
gd
2l 1
unn
ehe
Ged

De Sacrifcio Miſſæ. 183

micantibus navali prœlio cum Saracenis.
Idem Pontifex compoſuit & illam, Deus qui
Beato Petro collatis eclavibus, cùm, condirà
Civitate Leoninà, ad ejus portas ſeras appo-
neret, quod teſtatur Durandus lib. 7. Cap.
15. & Innocentius III. auctor fuit Orationis,
A cunctis. Idem Durandus teſtatur, in La-
teranenſi quondam Eceleſia nullam earum
Orationum, quæ in aliis dicerentur Eccle-
ſiis, ſed in earum locum ſolummodo Pater
noſter recitari conſueviſſe, quæ prima eſt
Oratio nobis in novo Teſtamento propoſita.
Una tantüm olim in hac Miſſæ parte Colle-
Cta ſeu Oratio dicebatur, ùt oſtendlit Menar-
dus in Notis ad Sacramentarium S. Gregorii
Pag. 6. lin. 17. Sanctum quondam Columba-
num accuſavit Agreſtinus, quòd contra Ee-
cleſiæ morem plures in Miſſa Orationes reci-
tarer; quem egregiè defendit Euſtaſius ejus
diſcipulus, qui, ut narrat Jonas in ipfſius
LEuſtaſii vita, docet, Deum, quèò ſœpiùs
quæritur, eò citiùs inveniri; nihilque ma-
gis eſſe ſalutare & utile, quàm multiplicita-
tem precum & aſſiduitatem orationis. Ne
tamen Collectarum numerus ultrà, quàm
æquum eſſet, augeretur, definitum eſt, ut
non plures, quàm ſeptem recitentur, ùt
poſt Belletum & Durandum obſervavit Mar-
tene de Antiquis Eccleſiæ Ritibus lib. 1. Cap.
4. art. 3. num. 1I. Qui ſeptem Collectarum
4 nume-

184 Sectio J.

numerum prætergrediatur, eum errare di-
cit Honorius in Gemma Animæ lib. I. Cap.
116. LQui hungnumerum ſupergreſſus fuerit, ut
cœcus errabit; Et Macrus vocabul. Eceleſiaſt.
verbo Collecta poſt Innocentium III. docet
Collectarum numerum imparem eſſe ſemper
oportere, ùt præſcribunft Rubricæ; Eccle-
ſia enim unitatem & conjunctionem vehe-
menter deſiderat, quæ per imparem nume-
rum exprimitur, qui, cùm in æquas partes
ſecari non poſſit, integritatem fuam tuetur.
In Romana, & in quibusdam aliis Ecelefiis re-
citatà Collectà aliæ quædam olim Orationes
in ſolemnioribus feſtivitatibus dicebantur pro
ſummo Pontifice, pro Imperatore, Rege,
& Epiſoopo, quæ Orationes Laudes tùm vo-
cabantur. In libro Pontificali in Vita Adria-
ni I. locus eſt, qui ac hujusmodi conſuetu-
dinem referri poſſe videtur: Alid verò die
ſecundd Ferid ſimiti modo in Eccleſia B. Petri
more ſolito ipſe conſpicuus Pater & egregius
Pontifex Miſſarum ſolemnia celebranz, Oeo
omnipotenti, & prafato Carolo excellentiſſmo-
Regi Francorum & Patritio Romanorum lau-
des reddere fecit. Harum formulas laudum
vide apud Cardinalem Bona lib. 2. Cap. F5.
num. 8. apud Martene lib. rI. de antiquis Eccl.
Ritibus Cap. 4. art. 3. num. 13. Mabillonum
tom. 2. Muſæi Italici, Pouget tom. 2. Inſtit.
Catholicar. pag. 833.
3. 833 De

— — — —

= —

red
I.09
erit,
Celeltl
l. Coe
ſenpt
Eae
m ere
nüuce.
s
1ven-
ſehiote
Patiore
turpn
Rege
iumvo
Adri⸗
Aluen⸗
rd

N.N

ore
.
dun
C,
Dee
Mon
r.

De Sacrificio Miſſæ. 185

De vereri Ritu, & noviſſimo cum dicitur Fle-
ctamus genua &νρ. .

Interdum ex Rubricæ præſeèripte poſt
Oremus Sacerdos dicir Flectamus genua, & re-
ſpondetur Levate. In Miſſis quæ cantantur,
Diaconus olim Flectamus genua, idémque
poſt aliquantum temporis dicebat Levate.
Nunc verò Diaconus dicit Flectamus genua;
& nullà mora injectà reſpondet Subdiaconus
Levate. Alia enim conſuetudo invecta eſt:
nam quondam ad Flectamus genua populus in
genua procidebat, & aliquantisper orabat;
nunc verò neque genua flectit; nec orando
immoratur; neque Diaconus fubdit Levate,
ſed poſtquam ipfe dixit Flectamus genua, ſta-
tim reſpondet Subdiaconus Levate, ùͤt bene
explicat Bona Rerum Liturgicar. lib. 2. cap. 5.

Cur ad FPatrem dirigitur Cohecta *“ Nonnullæ
etiam ad ilium, & quamobrem?

Oratio ſeu Collecta ad Patrem dirigitur,
& deſinit in obſeerationem & obteſtationem Per
Chriſtum ejus Filium; qui Mediator, & Re-
demptor noſter. Idcirco autem ad æternum
Patrem, non verò ad Trinitatem dirigitur,
quia Dominus Jeſus ad illum modum orare
nos docuit Matthæi cap. 6. Pater noſter, qui
M 5 es

186 Sectio I.

es in Cælis; & Joannis 6. Quicquid petieritis
Patrem in nomine meo. In ea deſinit verba
per Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum kilium
tuum, tum quia nullum aliud nomen datum ho-
minibus, in quo oporteat nos ſalvos feri, tum
quèòd unus mediotor Dei & bhominum Deus &α
bomo Chriſtus Jeſus, tum denique quòd per
eum ſolum halemus aceſſum ad Patrem, juxta
id quèòd legitur in Actis Apoſtol. cap. 4. in
Epiſt. ad Timotheum cap. 2. & Epiſt. ad Ro-
manos cap. 5. Quoniam verè ſi ad T rinita-
tem dirigeretur Oratio, & concluderetur
Per filium tuum, videri poſſemus putare nos
Chriſtum Trinitatis eſie Filium, aut ſi vox
Filii prætermitteretur, ac tantùm diceretur
Per Chriſtum Dominum noſtrum, Chriſti per-
ſonz dividi viderentur, quarum una in Tri⸗
nitate, quam invocamus, contineretur, al-
tera ſeclufſa, per quam invocaremus Trini-
tatem, idcirco ad unam tantùm Perſonam
Oratio dirigitur, omniaque in hunc modum
incommoda ſummoventur. Cùm autem
prima ſit Perſona Patris, aliæ autem ab ea pro-
cedant, optimum viſum eſt, ut, cùm ad unam
Perſonam dirigenda ſit Oratio, ad Perſonam
Patris dirigatur juxta Carthaginenſe Conci-
lium III. cap. 13. Neque verô Oratione di-
rectà ad Patrem cæteræ inde Perſonæ Fi-
lius & Spiritus Sanctus excluduntur; monet
enim Tertullianus libro de Oratione, Prohie
en-

— —

fntt
ſin
nkr.
1, W
Deu
de
u
i
nione
deent
NeN
N
eret
Uper
nTI
, 1
Trin.
fſonn
nodun
Aen
e .
Cuman
omm
Cer
orl
et

ir.

De Saerificio Miſſæ. 187

Eſſentiæ unitatem in Patre Filium & Spiri-
tum Sanctum intelligi; cumque in fine Col-
lectæ Filius & Spiritus Sanfctus vivere cum
Patre & per omnia ſæcula ſæculorum regna-
re dicuntur, ſatis declaratur, nos cum Patre
Filium etiam & Spiritum Sanctum invocare.
Vide Bellarm. Controverſ. tom. 3. lib. 5. de
Miſſa cap. I6. §. De Colletta. De illa Colle-
Ctarum ſeu Orationum clauſula Per Dominum
noſtrum Jeſum Chriſtum Filium tuum loquun-
tur Tertullianus & Optatus Milevitanus, quo-
rum alter in Apologetico cap. 21. Dicimus,
inquit, & palam dicimus, & vobis torquenti-
us lacerati & eruentati vociferamur, Deum co-
limus per CObriſtum: per eum & in eo ſe cognoſci

vult Deus d coli; alter autem lib. 3. ſeribit:

Paganum vocas eum, qui Deum Patrem per Fi-
lium ejus ante Aram rogaverit. Ex quo in-
telligitur, eam clauſulam ab Apoſtolis eſſe
derivatam, eamque Apoſtolos à Chriſto Do-
mino accepiſſe. Modèò diximus, dirigi ora-
tionem ad Patrem; Miſſa enim repræſenta-
tio quædam eſt illius oblationis, quà Chri-
ſtus ſeſe obtulit Patri. Non tamen eam ſem-
Per, ſed plerumque dirigi intelligendum eſt:
quædam enim Collectæ, quæ tamen per-
aucæ ſunt & recentes, diriguntur ad Filium
cum clauſula, Qui vivis & regnas Rc. Sunt
tamen (inquit Bellarminus loco cit.) quædam
Collettæ, gucæ diriguntur ad Eilium, 8 fonele.
dun-

188 Sectio I.

duntur, Qui vivis & regnas &c. Sed eæ paucæ
Junt, & fortaſſe non tem amiqu quàm aliæ.
Addit, ideo fortaſſe has Collectas eſſe com-
poſitas, ne cui fortaſſe in mentem caderet,
non aliam quàm Perftonam Patris poſſe invo-
cari: Fortaſe deditâ operd voluit Eccleſia ali-
quas Colleltat dirigi ad Pilium, ne homines cre-
derent, non poſſe diſertis verbis invocari niſi Pa-
ir m. Et Cardinalis Bona loco cit. num. S. hæc
ſcribit: Ad ſolum igitur Patrem ommes Jere
Colledtæ drectæ ſunt, pauck ad Eilium, nulla
ad Spiritum Sanctum: non quia 1s donum eſt,
e a Jono donum non petitur, ut nonnulli cum

Durando in ſuo KRationa i philoſophantur; ſed

gquia Miſſa repræſentatio eſt ejus oblationis, qud

Phriſtus ſe Patri obtulit, ac propterea ad ipfum
Patrem Lüturgicæ precationes diriguntur.

De voce Amen. Plures ejus ſignificationes.

Poſt Collectam Miniſter Populi nomine
reſpondet Amen; de cujus vocis uſu poſt ora-
tionem loquitur Apoſtolus r. Epiſt. ad Co-
rinth. cap. 14. Qui ſupplet locum Miotæ, quo-
modo refpondelit Amen?!? De eadem voce ejus-
que uſu in fine Orationum loquuntur uckt⸗
nus Martyr, & Hieronymus. Juſtinus
Martyr Apologia ſecunda: Abſolutis, inquit,
precibus, & gratiarum actione, quilibet de po-
pulo, qui adeſt, fauſtis vocibus acclamat, Aie⸗
ie-

— △⏑ ==mr = S= — — — — =—

—

fulet
nle
N
ere
eime
t
er
r
5
n et
Nim
5

n

4,
e .

4 1

16

4

De Sacrißicio Miſſæ. 189

Hieronymus lib. 2. in Epiſt. ad Galatas nar-
rat, in omnibus Romæ templis auditam po-
puli vocem clamantis Amen. Hæc vox He-
braica eſt, & interdum eſt affirmantis; quan-
doque eſt deſiderantis, aliquando etiam eſt
aſſentientis. Cùm poſt aliquod Fidei dogma
adhibetur, exempli causâ poſt Symbolum ſeu
Credo in Deum &c. tunc rem ità eſſe affirmat.
Si verò poſt aliquam Orationem, quà alieui
opem à Deo imploramus, puta, cùm Sacer-
dos orat lro alicujus peccatoris converſione,
tunc deſiderium ſignificat conſequendi finis,
in quem intendit Oratio. Denique ſi Sacer-
dotis oratio rem alquam reſpicit, quam no-
ſtrum eſt exequi & perficere, ùt cùm Sacer-
dos orat, ut laudes Deo conferantur, & illi,
ùr æquum eſt, gratiæ agantur, tum vox Amen
noſtrum conſenſum ſignificat; idémque eſt
ejus vocis ſignificatus in fine Orationis Do-
minicalis; in qua cùm Deum deprecemur,
nobis ut debita noſtra dimittat, quemadmo-
dum nos dimittimus debitoribus noſtris,
Amen ſignificat, nos cupere veniam nobis à
Deo dari injuriarum, quas illi fecimus,
quemadmodum nos itidem ei remittimus,
à quo in nos injuriæ ortæ ſunt.
De Epiſtola, Reſponſorio, Graduali, Alleluja,
Tractu &⁰.
Ad eam Miſſæ partem, de qua nunc agi-
mus, pertinent Epiſtola, l
ra-

190 Sectio I. HS
Graduale, Alleluja, Tractus, Sequentia, ſeu
Proſa: & D. Thomas 3. Par. quæſt. 83. art. 4.
ait, ad Euchariſtiæ Sacramentum, quod eſt
myſterium Fidei, populum diſponi per do-
&rtinam Prophetarum & Apoſtolorum, quæ le-
itur in Epiſtola; quà lectà in Choro cani
raduale, quod ſignificat profectum vitæ; ca-
ni itidem Alleluja, quæ vox indicat ſiritua-
lem exultationem, aut cani Tractum in Oficiis
luctuoſis, qui ſignificat ſpiritualem gemitum:
Hæc enim omnia (ſubjicit S. Doctor) conſequi
debent in Populo ex prædicta doctrina.

—

Cur, quod legitur poſt Collectas, appelletur Epiſtola.
Lectio &. &ripturæ in Miſſa eſt è tradi-
tione Apoſtolica.

In vetuſtis Codicibus Epiſtola dicitur Le-
tio ex Apoſtolo, quæ etſi interdum ex aliis
quoque veteris novique Teſtamenti libris,
lerumque tamen ex Epiſtolis D. Pauli de-

umitur; atque inde lectioni poſt Collectam

Epiſtoleæ nomen eſt inditum. Judæi die Sab-
bathi à Lectione librorum Moyſis & Prophe-
tarum conventuum ſuorum ſumebant exor-

dium, ut colligitur ex cap. 12. & 15. Actuum

Apoſtolorum .In novo Teſtamentos. Paulus
Epiſt. I. ad Corinthios c. 14. Cum conveneritis
inquit, unusquisque veſtrüm Pſalmum babet,
doctrinam labet; quo in loco quidam intelli-
gunt

iin ll
,4
node⸗
e 4
o
itec
htu.
miuen
e

Niſnt

tarl-
E
ͤlte⸗
⸗
ONekn
gec
Doe

t e⸗

De Sacrificio Miſſæ. 191
gunt Pſalmos & Lectiones ante Sacrificium.
Luculentior eſt locus ad Coloôſſenſes cap. 4.
Cum lelcta fuerit apud vos epiſtola hœæc, facite;
ut & in Laodicenſium Eccleſiu legatur, && eam,
quæ Laodicenfium eſt, vos legatis. & I. epiſt. ad
Thèſſalonicen. in fine ait Apoſtolus: Adjuro
vos per Dominum, ut legatur Epiſtola hæc omni-
bus Sanbtis PFratribus. Quibus in locis etſi
diſertè non dicat Apoſtolus, ut earum Epi-
ſtolarum lectio fiat in Miſſa, veriſimile tamen
fit, tempore Miſſæ lectas eſſe eas Epiſtolas;
nullos enim alios conventus novimus chri-
ſtianorum, quàm qui ad Saeram Synaxim
agebantur. Quamobrem ſtatui poſle vide-
tur, Divinarum Scripturarum & Epiſtolæ
lectionem in Miſſa ab Apoſtolis eſſe introdu-
ctam, quod monuére etiam Cardinalis Bona
lib. 2. cap. 6. num. I. Bellotte in ſuis obſer“
vationibus pag. 296. Grancolas Tractatu Miſ-
ſæ pag. 36. & de Antiquis Liturgiis p. 504.
le Brün tom. I. pag. 202. Torres Inſtruct.
Sacerdot. de Sacrificii Oblatione p. 95. n. 67.

Primis Eccleſiæ ſculis legebantur Epiſtole Epi-
Ncoporum, & ſummorum Pontiſicum. Series
Epiſtolarum & Evangeliorum per totum annum
digeſta d D. Hieronymo. In Ambroſiano ritu
duæ Lectiones, altera ex veteri, ex novo
Teſtamento altera.
Primis Eccleſiæ ſæculis non Propheta-
rum

192 Sectio I.

rum mod & Apoſtolorum ſcripta, ſed in=
terdum Epiſcoporum etiam ſummorumque
Pontificum literæ in Eccleſia legi conſueve-
rant, præſertim quæ Pacifice, ſeu commu-
nicatoriæ dicebantur; quarum commerecio in-
ter Romanum Pontificem cæterésque Epi-
ſcopos pax & unitas ſervabatur, & quis or-
thodoxus, qui shæreticus eſſet, omnibus pa-
lam erat. Euſebius Hiſt. Eccl. lib. 3. cap. 16.
loquens de Epiſtola Clementis Papæ ad Co-
rinthios teſtatur, eam in multis Eccleſiis legi
conſueviſſe. De qua diſciplina videatur Mar-
tene de antiquis Eccl. Ritibus lib. I. Cap. 4.
art. 4. num. 2. Cardinalis Bona citato cap. 6.
num. 2. & Franciſcus Bencinus in præclare
Opere de Literis Encyclicis, Series & or-

do Epiſtolarum & Evangeliorum, quæ to-

tius anni curſu leguntur in Miſſa, vulgò D.
Hieronymo tribuitur, qui librum compo-
ſuir, appellavitque Comitem, quem typis
edidit Pamelius in voluminibus de Rebus Li-
turgicis. In Miſſalibus Ambroſiano & Mo-
Zarabico duæ leguntur Lectiones ante Evan-=
gelium, quarum altera & veteri, altera no-
vo Teſtamento deſumpta eſt. Mabillonus de
Liturgia Gallicana lib. I. cap. 3. n. 10. Gre-
gorii Turonenſis auctoritate probat, tres in
Gallia Lectiones legi conſueviſſe, primam
ex Prophetis, alteram ex Apoſtolo, tertiam

ex Evangeliſtis. Una tantum lectio plerumque
egl-

—

legin
dame.
Nr.
rChr
1lKen
ſuctio
ſue
in E
Verbe
Ur 4
eeri
Dyil
lepra
ſo
Del
Er
kon
⸗

15

git
Inte⸗
oc⸗

M

ſedin
Prüungn
Onſbee
nco
ercon⸗
de
u
nibrßr
,C 1
tur Mr
1.
oc
prechn
quce t⸗
u 1

De Saecrificio Miſſæ. 193

—

legitur juxta præſentem diſciplinam, quibus-
dam diebus exceptis, quibus plures legun-
tur. Lectio autem in eum finem inſtituta eſt,
ùt Chriſtianus populus erudiatur, & per eam
ad Sacrificium præparetur. Præmittitur in-
ſtructio Fidelis populi, quia hoc Sacramentum
eſt myſterium Fidei; ut ſuprd babitum eſt:
quæ quidem inſtructio dicpoſetivè quidem ſit per
doctrinam Prophetarum & Apoſtolorum, quæ
in Eccleſta legitur per Lectores &α Subdiaconos3
verba ſunt S. Thomæ loco ſuperiùs citato
art. 4. Qui verò myſticè traétant de Miſſæ
Sacrificio, docent ideo ante Evangelium
Epiſtolam legi, non quèd huic illud dignita-
te præſtet, ſed quòd Apoſtoli præibant Chri-
ſto, qui eos mittebat binos ante faciem ſuam.
Et Innocçentius III. lib. 2. Myſteriorum Mis-
ſæ cap. 29. air, Epiſtolam ante Evangelium
legi, ùt ſignificetur munus Præcurforis Chri-

ſti, qui venit parare vias ejus.

Epiſtolam ſeæculo 5. cantare cœpit Subdiaconus.

In veteri Ordinatione Subdiaconi nihil re-
peritur de Lectione Epiſtolæ.

In Miſſis privatis Epiſtola à Sacerdote le-
gitur; in cantatis à Subdiacono cantatur,
interea dum à Sacerdote legitur ſubmiſſà
voce; quæ tamen diſciplina non eadem ſem-
Per fuit. In veteri ordinatione Subdiaconi

N nihil

*

194 Sectio J.

nihil invenitur, quod ad Lectionem Epiſtolæ
quoquo modo referri poſſit, ùt apertiſſimè
oſtendunt Hallier de materia & forma Ordi-
nationis §. 16. num. 46. Morinus de Sacris
Ordinationibus Par. 3. Exercitat. 12. cap. 2.
Id munus erat Lectorum. Sanè Amalarius,
qui nono vixit ſæculo, lib. 2. cCap. 11. miratur
tam ſæpe à Subdiacono in Miſſa Epiſtolam
legi: Miror, qua de re ſumptus uſus in Eccleſia
noſtra, ut Subdiaconus frequentiſſimè legat Le-
tionem ad Miſſam, cum hoc non reperiatur ex
miniſterio ſili dato in Conſecratione commiſſunn
neque ex literis Canonicis, neque ex nomine ſuo.
Idem mirari ſe ait Micrologus. Er Duran-
dus Scriptor ſæculi 13. lib. 2. Ration. cap. 8.
anxiè quærit, quamobrem Epiſtolam legat
Subdiaconus: Quare Subdiaconus legit Lectio-
nem ad Miſſam, cùm non reperiatur hoc ili
competere vel ex nomine, vel ex miniſterio ſRibi
conceſſo ? Martene loco citato num. 6. Sub-
diaconos putat in Eccleſiis legere cœpiſſe

Epiſtolam ſæculo 8. Nunc verò in Ordina-

tione Subdiaconi cum Epiſcopus dicat:
Aecipe librum Epiſtolarum, && abe poteſtatem
legendi eas in Eccleſia ſancta Dei, jam firmum
& 'deſinitum eſſe apparet, in Miſſa ſolemni
munus eſſe Subdiaconi Lectionem caneré,
quam, ſi abſit Subdiaconus, quivis poteſt
canere Clericus in Minoribus Ordinibus

junxt
quæ
InM.
qui!
lm!
tom,
den
Gtach
in
e,
te V
ile
it 1

E
ſuis

Ih

conſtitutus, non tamen adhibito manipulo

juxta

periln

mOe

(de N
nc
Nndlun
I., Winn
Epler
in
6 r
detimn
Conne
onure
UrDus
on in
im le
Gile,
ly hoe,/
nifern,
le el⸗
in On
n Con
Seee
ePefe
nm
n
nis el
odu
P

1

De Sacrifcio Miſſe. 195

juxta S. Rituum Congregationis reſcripta,
quæ indicat Meratus tom. I. Par. I. p. 202.
In Miſſis ſolemnibus, ùt modò dixi, Sacerdos,
qui Miſſam celebrat, ſubmiſsà voce Epiſto-
lam legit. Vertus autem more negat ſuo
tom. 4. pag. 131. Rubricam, quæ præſcri-
bat, ut Sacerdos ſubmiſsã voce Epiſtolam,
Graduale, & Evangelium legat, reperiri aut
in Miſtfali S. Pii V. anno 1570. edito, aut in
eo, quod typis vulgatum fuit ſub Clemen-
te VIII. anno 1604. qua in re vel deceptus
ipſe fuit, vel alios voluit decipere, ùt oſten-
dit le Brun tom. I. pag. 20 1.

Vetuſtiſſema formula: Deo gratias probatur ex
D. Auguſtino &σ D. Benedicto.

Lectà Epiſtolà in Miſſis privatis Miniſter,
& Chorus in Miſſis ſolennibus reſpondet,
Deo gratias; quam vocem vetuſtiſſimam es-
ſe inde oſtenditur, quèòd S. Benedictus c. 66.
Regulæ ſuæ eam commemoret tanquam à
ſuis Monachis ſæpe adhibitam; & S. Augu-
ſtinus exprobrat Donatiſtis, quòd illam Ca-
tholicorum vocem irriderent, Deo gratias.

N 2 EGra-

196 Sectio I.

Gradualis Etymon d gradibus ſive Altaris, ſu-
per quibus canebutur, ſeve ſuggeſtiis, quo aſcen-

debat Diaconus lecturus Evangelium, cuùm in-

terea canebatur Graduale. Dicitur
etiam Reſponſorium.

De Gradualis Etymologia, ſeu Antipho-
næ, quæ poſt Epiſtolam dicitur, aliæ alio-
rum ſunt opiniones. Quidam putant, eam
Antiphonam ex eo Graduale eſſe appellatam,
quèd in Altaris gradibus caneretur: Gradua-
le d gradibus dicitur, quia in gradibus canitur;
verba ſunt Honorii Auguſtodunenſis in
Gemma Animæ lib. I. cap. 96. Alii verèò

conſiderantes, Evangelium à Diacono in

Suggeſtu, qui Ambon appellatur, cani con-
ſueviſſe, ideo Graduale dictum putant, quèd
caneretur, cùm Diaconus gradus conſcende-
ret Suggeſtus, ubi dicturus erat Evangeli-
um; morémque canendi Graduale ideo in-
troductum, ne tempus, quo Diaconus rece-
dens ab Altari in Ambonem aſcendebat, ſine
aliquo cantu laberetur. Ità Beatus Rhenanus
in Notis ad Tertullianum de Corona Militis;
& cum eo conſentit Venerab. Card. Bellar-
minus tom 3. Controverſ. lIib. 6. de Miſſa
Cap. 16. Tit. de Graduali. Reſponſorium
etiam hæc vocatur Antiphona, vel quia Le-
Ctioni convenire & quodammodo reſponde-
re

*

oni;
lo
(UNt
Hur

gth⸗
le d
nb e
pelenn
CNte
els.

i ve

ni co

ſeet⸗
deol.
15 lele⸗
l
tentos

Nlr
oum
ode⸗

1

Ono !

De Sacrificio Miſſe. 197
re debet, vel quèd cantaretur alternis, ut al-
tera Chori pars alteri reſponderet, ùt innuit
Rabanus lib. I. cap. 33.

Gradualis auctor vel S. Cæleſtinus, vel F. Gre-
gorius. Canon. Iz. Concili Toletani Il.
explicatus.

Gradualis quidam S. Cœleſtinum, quidam
S. Gregorium auctorem fuiſſe exiſtimant.
Locus eſt in librô Pontificali in vita Cœle-
ſtini I. Conſtituit Graduale poſt Oſfcium ad
Miſſam, ſive, ut àlii legunt, ad Miſſas cantari.
S. Gregorium omnia, quæ in Miſſis canenda
ſunt, ordinâſſe, compertum eſt. Venerabilis
Cardinalis Thomaſius Præfat. ad veteres
Miſſarum libros pag. 21. usque ad pag. 29.
& in Præfatione ad librum, cui titulus Ke-
Nonſorialia & Antiphonaria Romanæ Eccleſic,
Pag. 4. magnâ doctrina & eruditionis copiâ
Icripſit de Graduali, quem propterea meri-
to magnis effert laudibus le Brun tom. I.
Pag. 205. ſed magnam difficultatem creat
Canon I2. Toletani Concilii IV. anno 693.
habiti ſub Honorio Papa. Etſi enim S. Gre-
gorius Reſponſorium poſt Epiſtolam dici
Juſſit, tamen Canone illo diſertè præſcribi-
tur, poſt Epiſtolam, nullo Reſponſorio in-
terjecto, ut legatur Evangelium. Sed hand
difhcultatem ſolvit Cardinalis Bona lib. 2.
N 3 Re⸗

198 Sectio I.

Rerum Liturgicar. cap. 6. num. 4. eo enim
tempore conditum eſſe Canonem illum ob-
ſervat, cùm in Hiſpania Mozarabus Ritus
vigeret, juxta quem poſt primam lectionem
ex veteri Teſtamento dicebatur Reſponſori-
um, deinde legebatur Epiſtola, ad cujus fi-
nem reſpondente Choro, Amen, ſtatim ca-
nebatur Evangelium; quamobrem bPatres in
eo Concilio, S. Iſidoro Hiſpalenſi Præſiden-
te, convocati Ritum, quo per id tempus ute-
bantur, retineri voluerunt.

Alleluja quid ſignifcet. Sozomenes dà Baronio
Tetrahenſur de uſu Alleluja in Romana Eccle-
ſia. Cardinalis Ibomaſius utrumque compo-
nit. Uſus ejus vocis in exequiis Chriſtia-
norum ex Hieronymo.

Alleluja, quæ dicitur poſt Graduale, He-
braica vox eſt, & ſignifcat Laudate Donu-
num. Ejus vocis auétorem fuiſſe David Re-
gem Plalmis colligitur, ùt notat Caſſiodo-
rus in Pſalm. 104. Hoc verbi decus d præſen-
ti Pſalmo fecit initium, nec ante à quoquam re-
peritur pofitum, quamvis multi Scriptores fue-
rint primitus Hebræorum. Ea vox eſt etiam
Tobiæ cap. 13. nec usquam alibi reperitur
in Veteri Teſtamento. In nova autem lege
S. oannes in Apocalipſis cap. 19. narrat, ſe

udiviſſe choros Angelorum in Coœlo canen-
tium

tium
rimur
dede
lb. 9
in an
leluj
logt
miIS
nun
ad⸗
Zon
ady
B
prol
Pro
limn,
leni
nun
ſein
tan,
Et
d
tian
Doh

ulin
le
Sum
n
N

e
umd
1 M
on
Ponn
e
hrint
Duns
Nelt⸗
pplen

nukli⸗
n
ie

Clle⸗
Ntee
Dnin
(Mo
l
tunt
.
dten
lecl,
n
o
l

De Sacrificio Miſſe. 199

tium Alleluja, unde licet conjicere, pulcher-
rimum illud Canticum & Cœlo in Eccleſiam
deductum. Sozomenus Hiſt. Tripartitæ
lib. 9. cap. 39. tradit, Romæ quondam ſemel
in anno in die Paſchæ cantari conſueviſſe Al-
leluja: ſed Baronius in Notis ad Martyro-
logium Romanum ad diem y. Aprilis pluri-
mis Hieronymi allatis teſtimoniis Sozome-
num refellit, idémque repetit in Annalibus
ad ann. Chr. 384. num. 23. Valeſius in So-
zZomenum lib. 7. cap. 19. Scriptorem illum
adverſus Baronium defendit: Reprebendit
Baronius σ. ₰ꝗAVerùm argumenta, quibus id
probare nititur, parum prma mihbi videntur.
Proinde auctoritatem Sozomeni bic ſequi ma-
lim, maximè cùm Caſſzodorus ejus verba retu-
lerit in Hiſtoria Tripartita. Qui profelétò id
nunquam feciſſet, niſi hune morem vetuſtuns
ſciviſſet fuiſſe Eccleſiæ Romanæ, ut in ea ſemel
tantum Alleluja caneretur: die ſcilicet Paſehæ.
Et Venerabilis Cardinalis Thomaſius Præfat.
ad veteres Miſſarum libros utramque ſenten-
tiam nititur ità componere, ut in die Paſchæ
publico caneretur Ritu Alleluja, cæteris ve-
rò diebus ad libitum eam quisque vocem
uſurparet, ùt innuit Hieronymus. In prio-
re parte de Feſtivitatibus num. 40 1. polliciti
ſumus nos in hoc loco de Alleluja quidpiam
amplius ſcripturos. S. Iſidorus de Origini-
bus lib. 6, cap. de Officiis ait, duas voces
N 4 Amen

200 Sectio I.

Amen & Alleluja in alias linguas propter ea=
rum Sanctitatem non eſſe converſas: Tunto
enim ſaeëra ſunt nomina, ut etiäm Joannes in
Apocalypſi referat, ſe ſpiritu revelante vidiſſe
97 audiviſſe vocem aquarum multarum, && to-
nitruum validorum dicentium Amen, &j Allelu-
Jja; ac per hoc ſic oportet in terris utrumque di-
ci, ſicut in Cælo reſonant. In eodem primæ
pPartis numero D. Hieronymi auctoritatem
produximus qui teſtatur etiam in exequiis
Chriſtianorum Alleluja cani conſuevilſſe.
Nunc ex eodem Hieronymo huc afferimus
illud, quod in cunis inſtituebantur pueri, ut
Alleluja, utcunque poſſent, pronunceiarent;
Sic enim ſcribit in Epitaphio Paulæ: Audie-
rat (Paula nepotem ſuam in cunis & crepi-
taculis balbutiente lingua Alleluja cantare:
Aratores etiam devotionis gratiã cantare Al-
leluja ſeripſit in Epiſtola ad Marcellam, quam
Bethlehemum ut ſe confcrat, hortatur: In
Chriſti villa tota ruſticitas eſt. Extra Pſal-
mos ſilentium eſt. Quocunque te verteris, ara⸗
zor ſtivam tenens Alleluja decantat.

Tractus. Ejus Etymon.

Quidam & Scriptura verſiculi, qui poſt
Epiſtolam recitantur, appellantur Tractus;
cujus etymologia vocis eſt à trubendo; nam
tractim & cum aſperitate voeum & prolixi-
tate

P.
voremn
Droſa
ass.
le
dlent
Drum
camn
ltam
Keun
Koſte

lel

Veri
iaren
Aude⸗
crepi
ntare:
e N
Gun
t:,
ir

ül
1,
1 un
e

De Saecrifccio Miſſæ. 201

tate verborum canitur, ùt videre eſt apud
Durandum, Bellarminum loco cit. Gavan-
tum, Card. Bona ubi ſupra num. y. & Tour-
nely tom. 2. de Saeram. Euchariſt. p. 423.

De equentiis. Quatuor bequentias adhibet Rô-
mana Eccleſia; qui earum aucteres fuerint

Denique Sequentia Rhytmus eſt, qui poſt
Epiſtolam canitur; & appellatur Jubilatio;
atque etiam Proſa, quòèòd in eàâ nulla carminis
lex aut menſura ſervetur. Sequentiæ autem
nomen illi inditum, quia Graduale conſequi-
tur. In libro, qui Alcuino tribuitur de Di-
vinis Oſſicis hæc habentur: Sequitur Jubi-
latio, quam Sequentiam vovant; & Udalricus
in Conſaetudinibus Cluniacenſibys lib. I.
cap. II. Proſa;, inquit; quod alii Sequentiam
vocçant, non cantatur niſi in quinque leſtis prin-
cipalibus. Hæc ur cantaretur Sequentia ſeu
Proſa, auctor fuiſſe dicitur B. Notkerus Ab-
bas S. Calli, & quasdam à ſe compoſitas mi-
ſiſſe ad ſummum Pontificem. Quatuor Se-
quentiis utitur Romana Eccleſia; quarum
Prima eſt Victimæ Paſehali in die Paſchæ:
eam Durandus lib. 4. cap. 22., tradit compo-
ſitam ſæculo 1I. à Roberto Francorum Rege:
ſecunda eſt Veni Sancte Spiritus in die Pen-
tecoſtes, cujvs B. Hermannus Contractus
ſæculo item II. Aucor fuiſſe creditur:
N 5 tertia

202 Sectio I.

tertia eſt lauda Sion in Feſto Corporis Chri-
ſti, quæ D. Thomæ Aquinati tribuitur:
quarta denique eſt Dies iræ dies illa in Miſſis
Mortuorum, quam ſcripfſiſſe exiſtimatur La-
tinus Cardinalis Urſinus ſeu Frangipanis Or-
dinis Prædicatorum, qui mortuus eſt anno
1294. Videantur le Brun tom. I. pag. 210.
& Macrus in Vocabular. verbo Proſæ; qui
nullam mentionem faciunt Sequentiæ: Laa-
Ja Sion Salvatoris Jſus nomen σamoris,
quæ in Feſto nominis ) Elu dicitur; peculia-
ris eſt enim à Sequentia Fratrum Minorum,
t obſervat Meratus tom. I. Par. 2. pag. 867.
De Sequentia ſeu Proſa agit Perimezzius
Diſſertat. 2. pag. 57. hujũsque ritús aucto-
rem fuiſſe putat B. Notkerum, qui integrum
volumen ejusmodi Proſarum à ſe compoſi-
tum Lituardo Vercellenſi Epiſcopo dedicavit
tefte Eccherardo Monacho in ejus vita p. 16.

o tempore pro Tractu in Miſſä
2 dicatur Alleluja.

Neque tamen in omni Miſsâ, quæ vel
Privata ſit, vel cantetur, dicuntur Graduale,
Alleluja, Lractus, & Sequentia. Graduale,
quod doloris laborisque ſignum ſit, tempo-
re Paſchali omittitur, cùm lætitiæ tempus
illud ſit, ùt obſervat Gavantus. A Septuage-

ſima ad Sabbathum Sanctum Prætermiikiur
6⸗

Aleln

vennn
indi
ſalis
Ppias
Pen
rum
ot e
ligi
quo
non
Vati
Pag
then

i⸗
tem
citan
ohr
Thoa

e
reli

tor
col
ol⸗
105
Am
W

lioone
bf
men
5 aud
tegtun
omnpe⸗
ecienn
upel⸗

6

le N
Sis
Gnndn
4 nn
e en
Een
etninn.

De Sacrificio Miſſæ. 203

Alleluja, in Miſſis etiam de Feria per Ad-
ventum & in Vigiliis, in quibus jejunium
indictum eſt, ùt præſcribunt Rubricæ Miſ-
ſalis Romani. Duo tamen Sabbatha exci-
pias, quorum alterum Paſchatis, alterum
PentecoſtesPrivilegium eſt: horum enim die-
rum Miſſæ per noctem olim celebrabantur,
ùt ex ipſis, quas legimus, Collectis intel-
ligitur; eædémque illorum dierum Miſſæ
quondam erant ipſarum Feſtivitatum Miſſæ,
non Vigiliarum. Vide Bellotte in Obſer-
vationibus ad Ritus Eecleſiæ Laudunenſis
Pag. 407. num. 10. duobũúſque ſequen. Lu-
therus & Miſſa non explodit Alleluja, ſed
eam dici vellet etiam per Quadrageſimam
& in Majori Hebdomada, cujus temerita-
tem & audaciam retundit Bellarminus loco
citato. Qui rationes ſcire cupiat, quam-
obrem per id tempus omittatur Alleluja,
Theophilum Raynaudum adeat, tom. 2. in
Tractatu de Attributis Chriſti pag. 129. &
ſequen. Sapienter monet Albaſpinæus Au-
relianenſis Epiſcopus Tractatu de veteris
Eccleſiæ Politia in Euchariſtiæ adminiſtra-
tione lib. 2. cap. 13. inter Paſcha & Pente-
coſten cani Alleluja ad ſpem Chriſtianorum
ſolemniter celebrandam, & ad oſtendendum,
nos aliquando ad vitam redituros, quem-
admodum Chriſtus revixit, ac denique in
omne ævum ab omnibus laboribus Veos
an-

204 Sectio I-.

Canticum æternæ vitæ, quod eſt Alleluja;
ſeu Dei laudem cantaturos: contrà verò
per Quadragefimam, quod eſt triſtitiæ tem-
pus, omitti, ſeu veriùs quèd temporariam
hanc vitam exprimat noſtram, cùm Bea-
torum Alleluja canere nobis non licet. De-
nique in Feſto Ss. Innocentium Alleluja o-
mittitur, quòd Eccleſiam miſerarum ma-
trum commiſereſcat, quæ ante ora ſua la-⸗
Sentes filios viderint trueidari, ùr bene
advertit Amalarius de Eccleſiaſtic. Officiis
lib. I. cap. 41. In hac verô die Eccleſiam
jure conqueri animadvertit Hugo de S. Vi-
Rore de Officiis Eccleſiaſtic. cap. 8. quòèd
miſerorum animas puerorum ſciat non in
Paradiſum continuò convolàſſe: In die hac
à vocibus lætitiæ abſtinemus, quia Innocentium
animæ ad Inferos deſcenderunt, ſicut & omni-
um, qui ante Paſſionem Chriſti obiérunt. Ex
quo factum eſt, ut in ejus Feſtivitatis Octa-
va dicamus Alleluja, itidémque in ipſa Fe-
ſtivitate, ſi in Dominicam incidat: Si iMo-
rum Peſtivitas in Dominica venerit, omnia de
IMis, ut de aliis Sanctis, agimus, quia in Reſur-
rectione Domini eos Sanctis ſſoctatos credimus.
In Octava quoque illorum Alleluja, & alia ca-
nimus, quia factä Chriſti reſurrectione eos in
gaudio receptos ſcimus: Verba ſunt Honori
in Gemma Animæ lib. 3. cap, 14.

Tra-

luja

bas

autton
long
tium
cum
nitun
travi
4
Legnn
Ibi
ſider

tior
gur
Alt
Eerr
Cemn
N

leee
à w
eltr
Orarte
ln Re
e.D
kenne
Un N
lu
r ber
cel
e
noñf
de
Centiun
Gem
Ut. 11
506
ioc 1
Sl
Ntu
,lr.
eln
etr
1 ℳ1

Hon

De Sacrißitio Miſſe. 205

Tractus dicitur 4 Septuageſima ad
diem Paſehæ.

A ſeptuageſima ad diem Paſchæ pro Alle-
luja dicitur Tractus, ùt ſcribit Rupertus Ab-
bas lib. 5. de Divinis Officiis cap. 14. Quèd
autem Tracips lugentium ſit, magiſque lultui
congruat, quàm Graduale, quod eſt pæœniten-
tium lamentum, illud comprobat, quòd non
qum Alleluja, it Graduale, ſed pro Alleluja ca-
nitur his diebus, quibus mortem, quæ ſubin-
zravit in mundum per invidiam Diaboli, id eſt
à Septuogeſima afque ad Paſeha, lugemus.
Sequentis verò ſua cuique conſtituta dies
eſt, quâ debent recitari. De Graduali, Al-
leluja, & Tractu qui ulteriorem videre de-
ſideret tractationem, legat Titelmanum cap.
21. 22. & 23.

De reliquis actionibus quæ ſiunt d Sa-
cerdote in Miſſa.

Ad abſolutam hujus partis Miſſæ explica-
tionem reliquum eſt actiones proſequi, quæ
fiunt à Sacerdote; quarum præcipuæ ſunt
Altaris oſculum, ad cornu Epiſtolæ ſe con-
ferre, ſigno Crucis ſe ſignare, caput ad Cru-
cem ſœpè inclinare, caput itidem, verba

quædam proferendo, inclinare, non tamen

ad

206 Sectio I.

ad Crucem converſum, in medio Alaris
recitare Kyrie eleiſon, & Gloria in Excelſis;
ad Cornu Epiſtolæ redire, manus uſque ad
humeros, orationes ſeu Collectas recitando,
ſublatas tenere.

Olim Sacerdos ubi voluiſſet, vel in medio Al-
tari, vel in Cornu Epiſtolæ poterat dicere
Gloria in Excellſis.

Atque hæ ſunt adiones præœcipuæ, quas
ſingillatim videas in Rubricis Miſſalis, &
apud earum Commentatores. De ofculo
Altaris, & de ſigno Crucis ſuperiùs locuti
reliqua perſequemur. Primùm igitur mo⸗
nendum, olim Sacerdotem arbitratu ſuo di-
cere potuiſſe Gloria in Excelſis vel in me-
dio Altari, vel in Cornu Epiſtolæ, quod
nunc faciunt Carthuſiani & Fratres Prædi-
catores. Hoc verò tempore hymnus ille
in medio Alari dicendus juxta Ritum Ro-
manum, qui à ſæculo uſque 13. invaluit;
nam Durandus Ration, lib. 4. cap. 13. Mum,
inquit, inchoando ſtat ante medium Altaris,
hymnum intelligit Gloria in Excelfis: idque
optimo conſilio conſtitutum eſt; nihil enim

eſt, cur Sacerdos ad Miſſale retineatur, ideo-

que convenientius eſt ſtare illum in medio
Altari in conſpectu Crucis.

Kyrie

ſee

0 Al
Clgdet
ccienn

De Sacrifcio Miſſe. 207

Kyrie eleiſon, & Dominus vobiſcum quon-
dam dicebantur in Cornu Epiſtolæ.

Secundò Dominus vobiſcum poſt Kyrie
vel loria in Excelſis olim non in medio Al-
tari dicebatur, nec à medio Altari Sacerdos
ſe ad populum ſalutandum convertebat, ſed
ùt nunc fit à Carthuſianis, Carmelitis, &
Prædicatoribus Fratribus, dicebatur Domi-
nus vobiſcum ad Cornu Epiſtolæ. Jam ve-
rò quingenti ſunt anni, eôque paulè am-
pliùs, cùm à medio Altari Sacerdos ad po-
pulum converſus dicit Dominus vobiſcum.
Vide le Brun tom. I. pag. 175. & pag. 189.

Septies dicit Sacerdos Dominus vobiſcum:
guater ad populum, ter verò non item.

Tertiò Septies Dominus vobiſcum dicitur
in Miſſa, ut ſeptem exploſis capitalibus vi-
tiis Populus ſeptiformem à Deo gratiam con-
ſequatur, ùt notat Innocentius III. lib. 2.
Cap. 24. Ter verò ſe ad populum Sacer-
dos non convertit; primò poſt Confiteor,
ùtpote qui totus ſit in anima ſua expianda;
ſecundèò ante Evangelium, qui verbo Dei
annunciando intentus ſit; tertiò ad Præfa-
tionem, cùm ſublatum ad Deum animum
pro-

208 . Seslio I.

proximéque ſacrificio defixum habeat, ùt
animadvertit Gavantus.
Veteres paſſs ſublatisque brachiis orabant. Sa-
Cerdos ad Altare nunc orat manibus ad
bumeros elevati.

Quartò ad humeros elevatas manus tenet,
qui eſt uſitatus orandi modus tum in Veteri,
tum in novo Teſtamento. In veteri Teſta-
mento cecinit David: Cum extollo manus
meas ad Templum ſanctum tuum. In nomine
tuo levabo manus meas. Expandi manus meas
ad te. Et in Novo D. Paulus ad Timotfhe-
um: Volo, inquit, viros orare in ommi loco
levantes puras manus. Paſſis quondam ſub-
latisque brachiis orabant, ùt ſtatum, quo
Chriſtus oravit in Cruce, imitarentur. Vi-
de Bonarrotam in Obſervationibus ad ve-
tera quædam vaſa vitrea pag. 120. & 121.
Plures imagines in Romæ Coœmeteriis de-
pictas Chriſtianorum ad id exemplum oran-
tium videas apud Boſſium in Roma ſubtrer-
ranea; atque eundem morem etiamnum Re-
ligioſi quidam Ordines retinent, cùm in
Miſſa Collectas recitant. Conſultius verò
exiſtimavit Eccleſia, ſi ad eum modum, quo
nunc utimur, Collectæ recitarentur, ne ve-
teri retenta conſuetudine orandi paſſis ex-

tensisque brachiis, inconcinnis & ridiculis
ſigu-
ligu⸗

—

bent i

ot 6
1

usten
in e
i
0o muu
In M
Mlusſe
linot
nmi
NnA
, G
tur. 1
4 N
„& 1
erist
Un 0
Pbe
wunk
CNN!
ius ſen
lun,
le 7
Nls
in
9.

De Sacrifcio Miſſe. 209
figuris aperiretur locus. Etiam Tertullia-
nus lib de Oratione cap. 13. morem impro-
bat orandi elevatis inconditè manibus: Cum
modeſtia & Cumilitate &. ne ipſis quidem ma-
nibus ſublimids elatis, ſed temperatè ac probè
elatis. Et in quodam Diptycho domeſtici
Muſæi Bonarrotæ SS. Sylveſtri, Gregorii,
& Flaviani cernuntur imagines, quorum pri-
mus orans depictus eſt, non ad veterem mo-
dum Prachiis in Crucis formam expanſis,
ſed ad recentiorem modum, quo Sacerdo-
tes Miſſam celebrantes uruntur; quod quaſi
indicium eſt & principium extenſionis bra-
chiorum juxta veterem conſuetudinem, ùt
idem Auctor obſervavit pag. 270.

Quid in quaque Altaris parte dicat Sacerdos.
Eæx neceſſtate amovendi Miſſale, ilugque ad
aliam Altaris purtem transferendi ortum, ut
duadam in Cornu Epiſtolæ dicantur, quæ-
dam in Cornu Evangelii.

Denique de itu & reditu ab una ad alte-
ram Altaris partem, déque mora in medio
ejusdem notum cuiliher eſt, Introitum cum
reliquis usque ad Evangelium in Cornu Epi-
ſtolæ recitari; & Kyrie, Gloria in Excelſis,
& Credo, cæteraque omnia, quæ ad ſübſtan-
tiam pertinent Sacrificii, in medio dici Al-
taris. Sacrificio peracto, Sacerdos redit ad
2 S Cor-
.
N

210 Sestio I.

Gornu Epiſtolæ, ibique Orationem reciat,
quæ appellatur Poſt-Communio; faclaque
ex medio Altari ſuper populum Benedictio-
ne, redit ad Cornu Evangelii, ubi recitat
Initium Evangelii S. Joannis. Micrologus
cap. 9. quòd Sacerdos à Cornu Epiſtolæ ad
Cornu tranſeat Evangelii, indè derivatum
eſſe ſcribit, quòd, cùm Offerrorii tempore
Fideles, ùt infrà docebimus, oblationes ad
Altare ſoliti eſſent deferre, non licuiſſet Sa-
cerdoti celebranti eas oblationes commodè
accipere, & legere Evangelium, niſi Miſſa-
le à Cornu Epiſtolæ amotum ad Cornu E-
vangelii aſportaretur: Ad ſzniſtrum verd
Cornu (ſiniſtram partem intelligit, non quæ
Crucifixi, ſed Sacerdotis manui reſpondet)
babent librum, cum legunt Evangelium, vel cuùm
Jſacrificunt, ut in dextera parte ſint expeditio-
res ad ſuſcipiendas oblationes, ſive ad confci.
enda Altaris Sacramenta. Hanc Micrologi
obſervationem pulchrè illuſtrat Pouget Inſti-
tut. Catholicar. tom. 2. pag. 828. ubi loqui-
tur de Miſſa ſolemni, contenditque ejus ri-
tum in Miſſam privatam eſſe illarum. Ac
Sacerdos quidem, ùt ipſe putat; ad Altare
non aſcendebat niſi ad Sacrificium peragen-
dum; Extra Altare Epiſtolam à Subdiaco-
no, Evangelium à Diacono audiebat; con-
ſcenſis verò gradibus Altaris, ea, quæ opus

eſſent, legebat, aut eanebat Poſito fibk⸗ in
Cor-

Corn-
terat
erat
Pidel
gir b
tur
extre
tur,
ſtola
legeu
uͤr in
Altal
lemr
Cor⸗
Lion
nul
calie
ſale
iden
bor⸗
cur
Dyan
nis:
r ſi
laris
geli
kher
ſt,
led
Wͦ

enn
Penel
VbiN
Mlic
Epiku
(eri
ri en
blaton
leult
8CN
nliht
Co
yn
inon
leſpol⸗
expe⸗
N
ann
, obihe

1
jebriſd

ohn

De Sabrificio Miſſeæ. 211
Cornu Evangelii, cui nullus alius eſſe po-

terat locus; nam in medio Altari poſitus

erat Calix, & Cornu Epiſtolæ oblationibus
Fidelium impediebatur. His præmiſſis, per-

git Pouger; ut in Miſſis privatis ſecerneren-

tur ea, quæ in Miſſis ſolemnibus leguntur
extra Altare, ab iis quæ ad Altare recitan-
tur, ſic inſtitutum eſſe, ut in Cornu Epi-
ſtolæ legerentur, quæ in Miſſis ſolemnibus
leguntur extra Alrare, cætera verò omnia
ut in ſolemnibus, ità & in privatis in medio
Altari dicerentur. Quia verò in Miſſis ſo-
lemnibus poſt Communionem pars Altaris ad
Cornu Epiſtolæ, ſummotis indè jam obla-
tionibus, expedita eſſet, pars verò ad Cor-
nu Evangelii à Subdiaconno occupatur, qui
calicem tergit & componit, propterea Miſ-
ſale ad Cornu Epiſtolæ refertur; atque indè
idem ritus in Miſſas privatas eſt derivatus.
Porrò ulteriùs anxiè quærere nihil eſt opus,
cur non in Cornu Epiſtolæ, ſed in Cornu
Evangelii legatur initium Evangelii S. Joan-

deet⸗ nis: nova enim ejus Evangelii additio eſt,
hun ut ſuo loco dicemus, & in eadem parte Al-

N
pen

taris decere viſum eſt, ur ſecundum Evan-
gelium legatur, ubi antea primùm recitatum
fuerat. Arque hoc naturale fundamentum
eſt, cur modò in hoc, modèò in illo Altaris

ef loco in diverſis Miſſæ partibus Sacerdos has
1

vel illas preces dicat & orationes. Quan-
2 quam

212 Sectio I.

——

quam neque hic deeſt myſticus ſenſus: qui.-
dam enim dicunt, Cornu Epiſtolæ popu-
lum Hebræorum, qui primi vocati ſunt ad
Evangelium, Cornu autem Evangelii Eth-
nicos ſignificari, qui Evangelium ab Judæis
aſpernatum acceperunt; reditum verò ad
Cornu Epiſtolæ futuram Hebræorum ex-
primere converſionem.

De ea Miſſæ Parte, quæ Evange-
lium inter & Offertorium in-

terjicitur-
De Oratione, Munda cor meum.

Ectà Epiſtolà iiſque quæ eam conſequun-
tur, Sacerdos ad medium Altare re-
dit, ubi, ut Evangelio legendo ſeſe paret;
recitat Orationem Munda cor meüum, quâ
Deum deprecatur; ut cor & labia ſibi pu-
rificet, quò dignè ſanctum annunciare pol-
ſit Evangelium, quemadmodum labia Iſaiæ
calculo mundavit ignito: ſacræ enim pagi-
næ tradunt, Iſaiam vidiſſe Dominum in ſub
limi ſolio ſedentem; quem Cherubim cir-
cumſtabant, terram verò ſub ejus pedibus;
tum exclamäſſe labia ſibi eſſe immunda; ſub-
inde quendam ex iis Seraphim, qui coram
Domino aſtabant, petram igne camaͤcr egt
orfi⸗

—

forfice
Ve;
Peccat

De

(u
le Don
conus,
core be
ine,
Verd in
Domme
quod
milli
Dineo

On
Dom,
Danmn
ſ
num,
Uanis
Nul
ni

li
iſun
gelike
65 Ne
h en
olun

n
n

neum

Onlei
Alrare!
ele
ein,6
u ſbi⸗
Neinene
. Abir
eninpe
ubin
6 lelt⸗

De Sacrifcio Miſſæ. 213
forfice ex Altari ſumptam ad ejus labia admo-
viſſe; atque ità ſignificaſſe ejus expiata eſſe
peccata.

De altera Oratione Jube Domine &.

Quod ſpectat ad alteram Orationem Ju-
be Domne benedicere, admonendus eſt Dia-
conus, qui Evangelium cantaturus à Sacer-
dote benedictionem petit, ne dicat Jube Do-
mine, ſed ube Domne benedicere: contrà
verò in Mifſa privata Sacerdos non Juke
Domne, ſed dicat Jube Domine benedicere,
quod etiam dicit in Miſſa ſolemni, cùm ſub-
miſſà voce dicit Munda cor meum, antequam
Diaconus Evangelium cantet.

Ratio cur Sacerdos dicat jube Domine,
& Diaconus Jube Domne.

Cujus rei apertiſſima ratio eſt: nam vox
TDominus Propriè Deo tantùm convenit;
Domnus verò, quæ trunca & deminuta vox
eſt, tribuitur hominibus: eleſtem Domi-
num, terreſtrem dicito Domnum. Et in Li-
taniis ſummus Pontifex dicitur Domnus A-

6 toſtolicus. Videantur du Cange & Marcus
in ſuis quiſque vocabularis. Quamobrem
Diaconus non à Deo, ſed à Sacerdote bene-

dictionem petens dicit, Jube Domne bene-
6 3 dice

214 Sectio I.

dicere; Sacerdos verò, qui eam petit à Deo,
dicit Jube Domine &c. Illud etiam diſcrimen
eſt inter Benedictionem, quæ à Deo, & il⸗
lam, quæ ab homine peritur „quòd à Deo
gratias, quibus nobis opus eſt, poſtulamus;
àab homine autem petimus, Deum ur pro
nobis oret, qui ſuper nos benedictionem

ſuam effundat: locus eſt in Exodi cap. 12.
Abeuntes benedicite mihi.

Evangelium olim legebant Lectores, ut etiam-
num apud Græcos. Ob reverentiam Bvan-

gelii munus illud Diacoui demandatum.

Poſt eas orationes Sacerdos ad, dexteram
Altaris partem ſe confert, quæ eadem eſt, ut
diximus, cum dextera Crucifixi, & ibi legit
Evangelium, ſive privatam celebret Miſſam,
fve ſolemnem, in qua Evangelium cantat
Diaconus; qui tamen mos non fuit antiquo-
rum temporum; tunc enim Evangelium à
Lectore legebatur, ůt colligitur ex Epiſtolis
33. & 34. S. Cypriani, & ex Concilio To-
letano I, cap. 2? Id verò munus in Evan-
gelii honorem Diaconis poſtea demandatum
fuit; quamobrem Hieronymus Epiſtola ad
Sabinianum, Evangelium, inquit, Chriſti qua-
ſe Diaconus lectitabas; & S. Bonifacius Epi-
ſcopus Moguntinus Epiſtolà ad Zachari-

conos;=

am Pontificem conqueritur, quosdam Dia-

cnos,
tumen
numn
lium
Smuith
& ſt

Eu

Ev
Ceeptt
mus
Corin
lbi co
Ter om
1 ca
anuid
(m!
liſer
rum
lit e
(le
teſtin
lita,
leſta
po
Uin

fribe
Cllunm
eo,A
dd l
ſtolre
n U
dich!

De Sacrifcio Miſſæ. 215

conos, quamvis plures concubir as haberent,
tamen Evangelium legere. Græci etiam-
num vetuſtum retinent morem, ut Evange-
lium publicè legatur à Lectoribus, teſte
Smithio Epiſtolà de præſenti Eccleſiæ Græ-
cæ ſtatu pag. 145.

Evangelii Lectio in Miſſa eſt ex Apoſto-
lica Traditione.

Evangelium in Eccleſiæ primorcdiis legi
cœptum eſt, ſi fidem, ùt æquum eſt, habea-
mus iis, qui de Miſſa eruditione & doctri-
nà clari viri ſcripſerunt. Apoſtolus 2. ad
Corinth. cap. 8. de Luca in ſuis itineribus
ſibi comite ait: cujus laus eſt in Evangelio-
per omnes Eccleſtas. Euſebius Hiſt. Eccl. lib.
2. cap. I5. Darrat, Marcum Romanis flagi-
tantibus ſuum ſcripſiſſe Evangelium: Quod
cùm Petrus per revelationem S. Spiritüs cogno-
viſſet, deleciatus ardenti hominum ſtudio, li-
brum illum auctoritate Jſud comprobuüſſe dicitur,
ut deinceps in Eccleſiis legeretur. Keſertur id
4 Clemente in ſexto Inſtitutionum libro, cui
teſtis etiamn accedit Papias Epiſeofuss Hierapo-
litauus. Et S. Juſtinus Apologiâ ſecundâ
teſtatur, Evangelii lectionem ex Fradit ione
Apoſtolica eſſe profeéëtam: nec verò ulla
Liturgia vetus eſt, quæ Evangelii lectionem
non præcipiar, ut oblervavit le Brun tom. I.
04 Ppag.

216 Sectio I.

Pag. 214. Ex Epiſtola Gregorii Magni
ad Joannem Epiſcopum Syracuſanum, ubi
S. Pontifex ait, Apoſtolorum fuiſſe conſue-
tudinem, ut, dictà ſolùm Oratione Domi-
nicali, hoſtiam conſecrarent, arguit Mori-
nus in P. 3. exercit. 9. cap. 1. num., 12. per
multos annos in Miſſa Evangelium lectum
non fuiſſe. Verùm Cardinalis Bona Rerum
Liturgic. lib. 2. cap. 7. pulchrè S. Gregorii
verba interpretatur, ut S. Pontifex tempus
illud intelligere voluerit, cuùm Evangelium
nondum erat literis commendatum: Id
enim omzeino de illis annis intelligi debet, cum
Evangelium nondum erat ſeriptun alioquin
mendacii arguerentur Clemens & F'apias Apo-
Nolorum ſæculo proximi, qui, At diximus, re-
ferente Eieſebio teſiati ſunt Evangelium Marci
à Principe Apoſtolorum approbatum publicè in
Eccleſia lettum futſſe, quod de aliis quoque d
Matthao, Luca, & Joanne ſeriptis contigiſſe
non dubito; & P. Lupus tom. y. ad Concr-
lia Generalia & Provincialia pag. 376. pri-
mæ editionis poſtquam veteres primorum
Patrum attulit auctoritates de Miſlſa, in hæc
verba concludit: Item liquet eos, qui d Do.
minicum Corpus conſecrantibus Apoſtolis exi-
ſtimant fuiſſe adhibitam ſolam Dominicam
orationem, inſfigniter labi.

*

Poſt

Do
vobiſ⸗
lnifn
guar
uen

ken
epitl

üm
Connn
koren
Dn

(ceni

redhe
401
Lal
Per
h
us
gel
We
tiu

TI

4
Den

Celre
Ounce

De Sacrificio Miſſæ. 217

Poſt Evangelium alim Miniſter dicebat:
M Deo gratias.

Poſt ſalutationem ad populum Dominus
vobiſcum, incipit Evangelium per verbum
Initium, ſi Principium legatur alicujus ex
quatuor Evangeliis, auf per verba illa Se-
quentia . Evangelii, ſi, quod legendum eſt,
ſumptum ſit & corpore quadammodo Evan-
gelii. In diebus Majoris Hebdomadæ cùm
Roinur hiſteria Paſſionis Domini, unicàâà tan-
tùm formulà fubjecto Religionis noſtræ ac-
commodatiſſim nunciatur populo, legi hi-
ſtoriam de Paſhione Chriſti Domini, Paſſo
Domini noſtri glſu Chriſti. Sacerdoti di-
cemti, Initium ſive Sequentia §. Evangelii,
reſpondet Miniſter, Gloria tibi Domine, &
ad finem Evangelii idem Miniſter dicit,
Laus tibi Chriſte; quæ verba omittuntur
Feria 6. in Paraſceve; tempus enim illud
eſt, cùm Chriſtus Eſus improperiis ſatura-
tus eſt & opprobriis. Olim ad finem Evan-
gelü dicebatur Amen; qu'd ſervatur in ritu
Mozarabo. Fuit, cum dicebatur, Deo gra-
tius. Nunc verò dicitur, Laus tibt Chriſte,
At videre eſt in 4. Parte ſummæ Alenſis
Tractatu de Miſſa: Perlecto Evangelio dicunt
Aſſiſtentes, Amen; quaſi dicant, faciat nos

Deus perſeverare in doctrina Evangelii. Alii

◻ 5 di-

21⁸ Settio F

dicunt, Deo gratias in gratiarum actionem
pro beneſficio tantæ doctrinæ && tam Jalutaris.
Nunc dicimus, Laus tibi Chriſte. Deindè
ſubjicit Sacerdos: Per Evangelica dicta de-
leantur noſtra delitta; ad quæ verba notat
le Brun tom. I. pag. 240. etſi generatim de-
littum peccatum ſignificet, tamen cùm Ec-
cleſia non proponit Pœnitentiæ Sacramen-
tum, tum vocem illam ità eſſe recipiendam,
ur levem & venialem ſolùm culpam ſigni-
icet.

Poſt Evangelii Lectionem in diebus Eeſtis Sermo

ſeu Homilia halebatur ad populum; idque
derivatum ex more Hebraorum.

In more poſitum erat apud Hebræos, ut
poſt Lectionem Legis & Prophetarum ſer⸗
mo haberetur ad Populum; quamobrem
narrat S. Lucas Cap. 4. Chriſtum JEſum
Sabbatho quodam in Synagogam ingreſſum
legiſſe Iſaiam & ſermonem habuiſſe. Et in
Actis Apoſtolorum Cap. 13. Paulus & Bar-
nabas poſt lectionem à Synagogeæ Principi=
bus ſunt invitati, ur ad Populum verba fa-

cerent. In juſtini Martyris Apologia ſecun-

da, & lib. 8. Conſtitut. Apoſtolicarum appa-
rer, Homiham ſeu Sermonem ad Populum
poſt lectum Evangelium haberi conſueviſſe.
Et S. Cyprianus in Vira S. Cæſarii Arelaten=

ſis

ſo ea⸗
porta
kermea
Cioni
bus
Præt
Popn
Conci
Deere
Rie
hohin
4
pro
minn
Becl
guin
lefu
O
lere
lne

hel

De

ſue
cirt
riv⸗

de

—
Clienn

Ultm

Deit
lhe
tba me
rutint
can ke
Actamr
pienet
nli

N
iſhe.

1

1EC1
Gn ſt
nobre⸗
WMe
volthi
5 11

De Sacrificio Miſſe. 219

ſis cap. 14. narrat, ſe jubere ſolitum Eccleſiæ
portas occludi, ne quisquam ab audiendo
ſermone ſe ſubduceret. Duo de ſacris Con-
cionibus compoſuit volumina Ferrarius, qui-
bus totam rem eruditiſſimè pertractavit.
Præter ſermonem monita quædam etiam
Populo exhibebantur, de quibus loquitur
Concilium Aurelianenſe apud Ivonem Par. 2.
Decreti cap. 120. Urt in diebus Dominicis vel
PFeſtis poſt ſermonem intra Miſſarum ſolemnia
habitum Blebem Sacerdos admoneat, ut juxta
Apoſtolicam Inſtitutionem omnes in commune
pro diverſis neceſſitatibus preces fundant ad Do-
minum pro Kege & Epiſcopis & Kectoribus
Eccleſtarum, pro pace, pro peſte, pro infirmis,
qui in ipſa Purochia lecto decumbunt, pro nupen
defunctis, in quibus ſingulatim precibus Piebs
Orationem Dominicam ſub ſilentio dicot, Sa-
cerdos verò Orationes ad boc pertinentes per
Jengulas admonitiones ſolemniter expleat: poſt
haæc ſacra celebretur oblati.

Ea conſuetudo etiamnum viget in Galliis, eam-
que retinent Parochi in Iialiag.

Viget etiamnum in Gallia hujusmodi con-
ſuetudo: atque hæc admonitio Gallicè di-
citur Prone, quæ vox è& Græco Pronaos de-
rivata eſt, hoc eſt ab illa templi parte, quæ
ab ejus limine ad Chorum protenta Laicos
con-

220 Sectio I.

continebat, cùm Clerici in Choro ſeu Pres-
byterio continerentur. Vid. Pouget Inſtit.
Gatholicar. Tom. 2. pag. 836. In Italia quo-
que mos eſt, ut Parochi, qui munus ſuum
exequi volunt, in Miſſa Parochiali poſt Ev-
angelium ſermonem habeant feſtis diebus
ad populum, eâque eum doceant, quæ co-
gnitu opus eſt ad æternam conſequendam ſa-
utem, quæ virtutes ſint, quæ vitia, quid
expetendum fugiendumve, ut cœleſtem glo-
riam adipiſlcamur. Videatur Caput 2. Ses-
ſion. 5. Concilii Tridentini de Reformatio-
ne, quêdque nos Edicto 10. tom. I. hac de
re uberiùs perſecuti ſumus.

De Miſà Catechumenorum. Luorum Claſſes
pu licorum Panitentium.

Lecto Evaogelio & Sermone habito, Ca⸗
techumenorum Miſſa peraécta erat. Ad cu-
jus rei intelligentiam ſciendum, in quatuor
Glaſſes à Gregorio Neo-Cæſarienſi & Baſi-
lio in ſuis Canonibus publicos Pœnitentes
diſtribui Ahi Flentes, alii Audientes, alii
Conſiſtentes, alii Proſtrati dicebantur. PFlen-
tes ſiabant extra templi januam, ubi ſua pec-
cata defiebant. Audiemes & Proſtrati in ea

templi parte, quæ Narthex appellabatur,

ubi etiam Catechumeni morabantur; atque
hi omnes, ſermone habito, extra templum
pelle-

lcetr
Miſe

iamnen
0us C

NRent,
nVin

Mul a

—

en Ds.

et ladi

14, Il

Ormir
., hee

De Sacrifßcio Miſe. 221

pellebantur; quarta Pœnitentium elaſſis, ſci-
licet Conſeſtentes, una cum cærteris Fidelibus,
Miſſæ integræ aderant uſque ad finem; non
tamen Euchariſtiæ participes erant. Diaco-
nus Catechumenis aliſque edicebat, ut abi-
rent, quod ex Jacobo Diacone colligitur
in Vita S. Pelagiæ; ubi hæc habentur: Si-
miul atque proclamavit Diaconus ad Catecbu-
menos, Procedite, vel Abſcodite, nuſquam illa
comparuit. Porro poſt Miſſam Pidelem, & per-
actum Sacrificium cum dimiſſa eſſet Eccleſia,
me extra domus Dei limen prodeunte, rurſus
advenit Columba. Et quamvis veruſtioribus
temporibus dimiſſio Evangelii lectionem
Præcederet; tamen in Concilio Arauſicano
I. ſub eone I. Can. I8. tom. 32. Conciliorum
Pag. 450. ſtatutum fuit, ut Evangelium poſt
Epiſtolam, & ante Catechumenorum dimilſ-
ſionem legeretur; quod confirmavit Con-
cilium Valentinum in Hiſpania Can. 1. tom.
4. Concilior. pag. 612. Ur ſacroſantia Fvan.
gelia ante munerum illationem in Miſſa Cate-
chumenorum in ordine lectionum poſt Apoſto-
lum legantur, quatenus ſalutaria pracebtu Do-
mini noſtri Jkſu Chriſti, vel ſermones Sacer-
dot's non ſolum Piqeles, ſid etiam Catechume-
ni, && Peænitentes, & omnes, qui ex diverſo

Junt, audire licitun habeant. Eruditi duo

viri veterumque Eccleſiæ Riruum peritiſſi-
mi Albaſpinæus lib. I. de veteri Eccleſiæ
Politia

222 Sectio I.
Politia in adminiſtratione Euchariſtiæ, &
Bocquillot lib. I. Tract. Hiſtorici de Litur-
ia cap. I. & veteribus monumentis totam
Fanc eruerunt diſciplinam de Miſſa Cate-
chumenorum; eos videlicer, itidemque Pœ-
nitentes, & Energumenos dimitti conſue-
viſſe. Quiſquis autem veterem hujusmodi
ritum probè coguitum habere cupiat, ip-
ſorum Auctorum opera evolvat.

Quæ ſit Catechumenorum, qitæ Pidqelium,
quæ Sacramentorum Miſſa.

Ex iis, quæ hactenus diximus; ſatis pa-
tet, quænam eſſet Miſſa Catechumenorum;
quænam Miſſa Fidelium, quæ etiam Miſſa
Sacramentorum dicebatur; qui Miſſæ Cate-
chumenorum terminus eſſet. Miſſam verò
Fidelium appellatam eſſe Miſſam Sacramen-
torum, colligitur ex Ivone Carnotenſi Epiſt.
75. ad Paſchalem Pontificem, ubi ſuorum
Canonicorum pravam deſcribens diſcipli-
nam ait: Qui adibat Miſſam Catecbumenorum
ſubterfugiebat Miſſam Sacramen?orum. Ap-
poſitè ad hanc rem facit S. Cæſarii Arela-
tenſis Homilia II. qui rem adeo abſonam in-
crepitans ait, ſuæ cuique domi licere Pro-
phetas, Apoſtolorum ſcripta, & Evangelium

legere; nemini autem præterquam in Do-
meô

e Lin-.
is tn
la C.
lelt⸗
corli
pfugni
Ppiat 1

Nehun

enor
M
le C.
cknhet
ai
i on

InI

N. N

De Sacrifrio Miſſe. 223

—,— ——..DWG,
mo Dei adeſſe licére conſecrationi Corporis
& Sanguinis Eſu Chriſti; nec ut quis Mis-
ſæ dicatur adfuiſſe, ſatis eſſe, ſi ſanctam Le-
cCtionem audierir, ſed oportere eum in Ec-
cleſia conſiſtere, donec Dominicalis Oratio
dicta ſit, & benedictionem Sacerdos populo
impertierit. Si quis verò quærat, cur Miſſa
Catechumenorum diceretur ea Miſſlæ pars,
cui non ſolùm Catechumeni aderant, ſed
Pœnitentes etiam, & Fnergumeni, reſpon-
det Joſephus Vicecomes lib 5. de Miſſæ Ri-
tibus Cap. I. Cur auten Catectumenorum
Miſſæ id nominis attributum ſet, cum etiam Pæ-
nitentes, & Catechbumeni intereſſent, non aliam
Fuiſſe cauſam puto, qudm quòd eorum numerus
major eſſet; ut d copioſiori parte denominatio
Jumpta ſit: cum quo conſentit Morinus de
Sacram. Pœniten. lib. 6. Cap. 10. num. 2.
Quæ faciat Sacerdos in lectione
Evangelii.

Atque hæc, quæ ad antiquam diſcipli=
nam pertinent, breviter attingere voluimus.
Nunc verò de iis, quæ Sacerdos facit in Le-
ctione Evangelii, dicendum eſt. Dicto Do-
minus vobiscum, reſpondet Miniſter: Et cum

piritu tuo; tum dexteræ manus pollice, ſi-

gnat Crucem ſuper libro in principio Ran-
L gelii,

224 Sectio I.
elii, deinde ſignat ſibi frontem, os, & pe-
Rtus dicens Sequentia, ſeu Mitium S. Evange-
lii, ac manibus junétis legit Evangelium;
cujus lectione peractà reſpondet Miniſter,
Laus tibi Chriſte: & Sacerdos oſculatur
principium Evangelii ſubmiſsà voce dicens:
Per Evangelica di'la deleantur noſtra delicta;
quod tamen non facit in Miſſis Mortuorum,
neque cùm celebrat coram Papa, vel Cardi-
nali, vel Archiepiſcopo etiam & Epiſcopo in
loeis, ubi jurisdictionem habent, quibus;
Evangelium ut oſculentur, ipſum Miſſale

defertur.

Sacerdos cur librum & ſe ipſe Crucis
ſigno ſignet.

Innocentius III. & poſt eum Gavantus di-
cunt, Sacerdotem ſigno Crucis Evangelio-
rum librum ſignare, quaſi dicat: Hic Cruci-
fixi liber eſt. Se ipſe verèò ſignat in fronte
juxta id, quod ait Auguſtinus in Pſalm. 141.
Usque adeo de Cruce non erubesco,; ut non in
occialio habeam Crucem Chriſti, ſed in fronte
portem; tum in ore & pectore juxta illu
Apoſtoli ad Romanos Cap. 10. Corde ere-

ditur ad uſtitiam, ore autem confeſſto ſit ad
Jalutem.

De

—

1,0
tig uin
lum

. 1
ſ0 u
ſ
ſunt y
llle)
Gione
ſueri
Pelii
venen
ul 1.
geli

eX

dur

lelu
ib4

Beng
ngelun
OlNen
e iet
rtG
vel
diſcont
g
n M

uij

Cynge

De Saerifcio Miſſæ. 225

De Oſeulo in Evangelium imprimendo. An-
tiquitus Evangelium ad Cleri & Populi oſeu-
lum cireumferebatur. Nunc certis quibus-
dam perſonis offertur ad oſculum.

* . . 5 .
loquitur Jonas Epiſcopus Aurelianenſis Præ-

fat. in lib. 2. de Cultu Imaginum, cujus ea
ſunt verba: Sacræ Keligionis uſus adhbuc in Ec-
cleſia ſervatur, ut prælectů ſacri Ebangelii le-
ione ab Epiſcopo vel Preibyteris, cæterirqgue
Jacri Ordinis Keligioſes, Codex in quo Evan-
gelii leétio vecitata eſt, multiplicibus oſculis
veneretur: ſed hoc cujus causd, niſi illius, cu-
Jus verha eſſe ereduntur, agimus? Nec Sacer-
dos ſolàùm, qui Miſſam celebrabat, Evan-
geliorum librum antiquitus oſculabatur, ſed
ipfe liber ad oſculum totius Cleri & populi
circumferebatur. Verùm Honorius III. ſub
Excommunicationis pœna veruit, ne ad cu-
jusquam ſæcularis Principis oſculum, qui ſa-
cro oleo non eſſet perunctus, Evangeliorum
liber offerrerur, àt oſtendit Meratus tom. T.
Par. I. ag⸗ Set & ſeq. idque etiam conſtat
ex ejusdem Pontificis Epiſtola apud Raynal=
dum ad ann. Chr. 1221. num. 28. ubi con-
firmat Legati ſui Decretum: Et ue lecto Evan-
gelio Liber ad oſculandum aliis, quàm perſo-
nis deferretur inunctis; P verlus eos qui pa-
rere

De oſculo in Evangelium imprimendo

226 Sectio I.

rere detrectaverint excommunicationis pæna.
Perimezzius Diſſert. 8. Ppag. 237. quæ hacte-
nus diximus confirmat; & de recentiore Ri-
tu addit, Evangelium Papæ, Cardinalibus,
Sedis Apoſtolicæ Legatis ad oſculum ubique
locorum offerri; Patriarchis verò, Archi-
epiſcopis, & Epiſcopis in ſua cuique Dicœceſi;
Principibus verò ex-tolerantia,; nunquam fa-
men Laicis inferiorum ordinum.

Populus ſtans audit Evangelium. Religioſi
Equeſirium Ordinumgladium diſtringunt.

Vetuſtifſima conſuetudo eſt, ut, cùm
Evangelium legitur, populus ſtet, ut ſigni⸗
ficet paratum ſe eſſe ad ea Domini perficien-
da mandata, quæ leguntur in Evangelio. Si
quis baculum haberet, cuùm legeretur Evan-=
gelium, illum deponebat ob eandem ratio-
nem, quâ Evangelium ſtando audimus: Us:
que ad iſtud Officium baculis ſuſtentabamur:
modò, ut oportet ſervos ante Dominum are;
bumiliter ſtamus deponentes baculos è manibus?
verba ſunt Amalarü; & Religioſi Equeſtri-
um Ordinum, cùm in Miſſa legitur Evan-
gelium, vel manum gladio admovent, vel
etiam ipſum è vagina educunt, ut ſe pro Chri-
ſti Fide paratos eſſe declarent ipſum profun-
dere ſanguinem. Vide Card. Bona Rerum
Liturgicarum lib. 2. Cap. 7. num. 3. PaſB

—

Pt En
Hung
Poll
dolan,
e ehi
. A
Aekun
kecbune
Perock⸗
lihit
ſiplin
lue ci
mun
Nnlb
Donk
Cr⸗
rend
prin
mus
qud
ici
tur
tur,
Sace⸗
ex

ndonn

Hitve.
,
u
Petfe⸗
elio⸗
utN
len
Uml
Mtobne-
itmn 6
ee
inn
Cen,1
nc,
. ro.
n

5 1

De Saeriftrio Miſſe. 227

Poſt Evungelium dimiſzs Catechumenis dicitur
Symbolum, quo incipit Miſſa Fidelium.
Peoſt Evangelium Sacerdos recitat Sym-
bolum;, ſi quidem ex Rubrica dicendum ſit;
nec enim in qualibet Miſla locus eſt Symbo-
lo. Ab eo incipit Miſſa Fidelium, ſeu Miſſa
Sacramentorum: Ejectis extra Ercleſtam Ca-
tecbumenis, Pænitentibus, & aliis, quibus
peracto ſermone nefas erat in ea permanere, in-
cipit Miſa Fideliun, quæ, cum ſeverior di-
Jciplina vigebat, clauſis januis agebatur, eas-
que cuſtodiebant Miniſtri, ne quis intraret im-
mundus, vel indignus: verba ſunt Card. Bo-
na lib. 2. cap. 8. num. I. cum quoô coônſentit
Pouget Inſtit. Catholicar. tom. 2. pag. 838.
Cùm autem hoc loco de ſymbolo nobis diſſe-
rendum ſit, ut recto ordine progrediamur,
Primèò Symbolum quid ſignificer, diſquire-
mus; ſecundèò quodnam illud Symboôlum fit,
quod in Miſſa recitatur; tertiò quo tempore
dici cœptum ſit in Miſſa, quartò cur dica-
tur; quintò cur in quibusdam verò omitta-
tur, poſtremò ea ſermone perſequemur, quæ
Sacerdos facit, ſive Symbolum dicat, ſive
ex præſcripto Rubricæ prætermittat.

Symblolum quid ſegnifeet.
Symbolum alibi monuimus ſignum quod-=
dam ſeu teſſeram Baniſaarc „ quàâ F ideles d
2 i⸗

228 Sebtio I.

Inſidelibus ſecernuntur, duétà ſimilitudine
ex militari ſigno, quo milites à transfugis diſ-
tinguebantur, ùt conſiderat Ruffinus in libro
de expoſitione Symboli; ſeu ex Syngrapha con-
tracküs, quâ quispiam alteri obligatur, ſiqui-
dem paciſeitur cum Deo Chriſtianus homo
in Baptiſmate, ůt explicat S. Petrus Chryſo-
logus ſerm. 63. de Symbolo Apoſtolorum.
Neque enim vera eſt eorum opinio, qui pu-
tant Symbolum ſignificare quarundam rerum
complexum, quo ſuam quisque partem con-
tulerit, puta Cænam, quæ communi multo-
rum ſumptu paratur, aut ad quam convivæ
ſuam quisque lancem conferunt. Nam ejus-
modi cœnam non Symbolum, ſed Symbolam
Grammatici appellant, ut animadvertit Voſſius
lib. 3. de Tribus Symbolis Diſſert. I. Cap. 17.

Qudiuor Symbola, Apoſtolicum, Nicænum,
Conſtantinopolitanum, Athanaſianum.

Quatuor ſunt Symbola, Apoſtolicum;
quod Apoſtoli condidere. Nicænum in Con-
cilio Nicæno compoſitum anno 325. Con-
ſtantinopolitanum in Conſtantinopolitauò
Concilio anno 381. edirum; & Athanaſia-
num, quod S. Athanaſio tribuitur. Cùm
enim Arius ſuam hæreſim ab inferis extulit-
ſet, quædam Concilium Nicænum Symbo-

lo Apoſtolico addidit; & Conſtantinopoli-
num

Huaurnh
cEnos
cobler

Pareat

num
datur
Arian
Oſtench
prol
un Eee
ue⸗
Aanign
o⸗.

Juh

didi
talis
Ie P
m,
keris
lnbe
Ge
Per
uo⸗
iher
lali
len!

miltodte
lage
Gsialn
taphuge
tur e
uns hee
usC
Oſtolen
lo, Gir
lamen
Artenn
uniond
CoCNE
Nnes
tmpon
1,Ca.l

Nieeut
otun

ocie⸗
umul

1.

De Sacrifcio Miſſæ. 229

tanum exorta Macedonii hæreſi alia etiam Ni-
cæno Symbolo inſeèruit; ità, ut ſi ea Symbola
conferamus, nullum inter ea diſerimen ap-
Pareat, ſed Nicænum & Conſtantinopolita-
num Concilium uberiùs explicaàſie deprehen-
datur ea, quæ in Symbolo Apoſtolico ab
Arianis & Macedonianis oppugnabantur, ùt
oſtendit etiam Fleury Hiſt. Eccl. lib. 18. num.
6. probarûntque multò antea Bellorte ad Ri-
tus Eccleſiæ Laudunenſis pag. 436. num. 12.
usque ad integrum num. 16. & Grancolas in
Antiquis Liturgiis tom. I. edit. Pariſien. ann.

1704. Pag. 532.

Symbolum Apoſtolorum primè voce traditum,
non literis proditum.

Diximus, Apoſtolos Apoſtolicum con-
didiſſe; quod apertiſſimè demonſtravit Na-
talis Alexander Diſſert. 12. ſæculi I. qua in
re probè obſervandum eſt cum D. Hierony-
mo, Symbolum Apoſtolorum non fuiſſe li-
teris -commendatum, ne in manus caderet
Infidelium, ſed voce traditum Fidelibus, atr-
que ità quaſi per manus ex uno ad alterum
pertranſiſſe: In svmbolo Pidei & Spei noſtræ,
quod ab Apoſtolis traditum, non ſeribitur in
chbarta && atramento, ſedin tabulis cordis car-
nalibus poſt confeſſionem Trinitatis, & unita-
Zem Ecclæſiæ, onine Cbriſtiani dogmatis Sacra-
P 3 men

330 Sectio I.

mentum curnis reſurvectione concluditur; ver-
ba ſunt S. Doctoris Epiſt. 61. ad Pammachi=
um Cap. 9. Quamohbrem Tertulliano exce-
pto, qui libro de !/ elandis Virginibus, & lib.
de Præſeriptionibus cap. 37. nonnihil attigit de
Symbolo Apoſtolico, nullus Scriptor ante
Gonſtantinum Magnum in ſua ſcripta Apo-
ſtolicum Symbolum inſeruit, primique in

19

ſuos libros illud edidére Athanaſius, Baſilius,
& Leo iis temporibus, cùm Eccleſia à Judæis

& Gentibus nihil ſibi metuebat.

Symholum Nicænum d Concilio Nicæno con-
ditum.
Diximus etiam, Symbolum Nicænum à
Concilio Nicæno conditum; in ejus enim
Actis relatum eſt, Epiſcopos eo recitato Sym-
bolo exclamàſſe: Haæc eſt Catbolicorum ides:
buie omnes credimus: in hanc baptizati ſumus:
in hac haptizamusß. D. Athanaſius Epiſt. ad
Jovin. de Fide teſtatur, magnum illum Oſi-
um Epiſcopum Cordubenſem, cujus in eo

Concilio tanta fuit auctoritas, à Patribus juſ-

ſum, illud Symbolum condidiſſe.

Quod legitur in Miſſa eſt Symbolum Con-

ſtantinopolitanum.

Denique Conſtantinopolitanum Symbo-
lum à Conſtantinopolitano Concilio, qi

it

fuit en
icd enim
Itsque
IS Nanr
Prolati
Titatibe
yinbe
lud ene
Schol
ru
eſle,
it eti
quoc
Gbioqn
Plcite
Welri
Hitu
qud
accot
hanc
luds
recit
enti
Orta-
tur.
lu!
Ung.

——

ur;N
hnet
nden
),
lant
ore
pt

inige

,

A

zun.
gl en
latod
Nun
Mi
8Lok
RUun-
Ciſsn
Ptu⸗

De Sacrifcio Miſſe. 231

fuit Generale ſecundum, conditum diximus;
id enim colligitur ex ejus prima ſeſſione, il-
liusque auctor fuiſſe exiſtimatur S. Gregori-
us Nazianzenus, quod Marcus Ephelinus
prolatis omnium Græcorum Patrum aucto-
ritatibus teſtatus eſt in Concilio Florentino.
Symbolum autem Conſtantinopolitanum il-
lud eſt, quod in Miſſa recitatur. Quidam
Scholaſtici Theologi Magiſtrum Sententia-
rum ſecuti ſeripſerunt, Miſſæ Symbolum
eſſe, quod in Nicæno Concilio conditum eſt,
t etiam obſervat Vertus tom. 3. pag. 122.
quod quidem tueri poſſunt eâ ratione, quòd,
quicquid Concilium addit Symbolo, jam im-
plicit in Nicæno Symbolo continebatur.
Walfridus Strabo ſcribit, ideo ad Miſſam ad-
hibitum Conſtantinopolitanum Symbolum,
quèd muſicis canendo modis eſſet omnium
accommodatiſſimum. Sed Cardinalis Bona
hanc opinionem refellit, nec alia de cauſa il-
lud Symbolum Eccleſiam malvuiſſe ait in Miſſa
recitari, quàm quèd in eo diſertiùs & lucu-
lentiùs Orthodoxi articuli explicantur, & ex-
ortæ usque ad ea tempora hæreſes profligan-
tur.
In Romana Eccleſia per annos mille, quòdnulla
unquam hæreſeos labes eam infecerit, non reci-
tatum eſt Symbolum in Miſſa ex Ber-
none Abbate.
Sunt quibus videtur negari non poſſe Ro-
P 4 manam

232 Sectio I.

manam Eccleſiam ineunte ſœculo 1I. cœpiſſe
Symbolum in Miſſa recitare; diſertis enim
verbis id teſtatur Abbas Berno libro de rebus
ad Miſſam ſpectantibus Cap. 2. Komani us-
que ad hac tempora divæ memoriæ Henrici Im-
eratoris nullo modo (Symbolum) cecinerunt.
Sed ab eodem interrogati, cur ità agerent, me.
coram aſſſtente, audivi eos ejusmodi veſponſum
reddere, videlicet quòd Komana Eccleſta non
fuiſſet aliquando ullâ hæreſeos face infelcta, ſed
Jecundum S F'etri doctrinam in ſoliditate Ca-
tholicæ Eidei permaneret inconcuſſa. Et ideo.
magis his neceſſarium eſſe illud mbolum ſæ-
hius cautando vequentare, qui aliquandoulli⸗
hæreſi potuerunt maculari. At Dominus Im-
erator non autea deſtit, qudm omnium con-
ſenſu id Domno Blnedicto Apoſtolico perſuaſit,
ut ad publicam Miſſam illud decantarent. Hæc.
Baronius in Annalibus ſuis inſeruit ad annum,

IIOO. ac deinde gravibus illis verbis conclu-

dit: Placent iſta,, ſed nobis gratius, ſe vene⸗

vande antiquitati anuorum melle delatum fuiſ-
Jſet, qum novitati. Teſtatur Berno ſe præ-
ſentem adfuiſſe, cùm Henricus Imperator-
id à Benedicto VIII. poſtulavit; quamobrem
negari non poſſe videtur, tum primum Ro-

manam Eccleſiam cœpiſſe Symbolum in Miſſa.

recitare; cùm præſertimm ſuperioribus tem-
poribus nullum reperiatur monumentumeſus

diſciplinæ in ea Eccleſia, etſi in Hiſpania,

Fallia

GCalla,
lecitabe
fine l
Calalins
Riibrs
Auctor
Drriis

Aute
ſahatur
inGer

dl⸗

nia
Cor
Care
mn
lie
ſem
Ag
d .
Con⸗
gin

ur.

—
Ce
ts ein
Ge is
Nvon
nriir
eiſemnt
binnt
gn
ece 7
ſitl
l
olir⸗
encht!
ial
n
eſi
t. H
dapon
onh⸗
tunſe⸗
olee
pen
Awodren
nin
Ntunes

De Sacrifirio. Miſſæ. 233

Gallia, & Germania Symbolum in Miſſa jam
recitabatur. Vid. Bona loco cit. num. 2. in
fine. Eadem prorſus veſtigia perſequuntur
Caſalius de Veteribus ſacris Chriſtianorum
Ritibus pag. 79. Edit. Romanæ anni 1647. &
Auctor Tractatůús Miſſæ Parochialis iterum
Pariſiis editi ann. 1714. Part. 2. Cap. I. art. 3.

Ante Benedicti VIII. tempora Symbolum reci-
tabatur in Miſſa apud Hiſpanos. In Gallia, &
in Germania etiam ante ſæulum 9, Petrus Cna-⸗
phaus in Orientali Eccleſia ritum bunc
introduxit, unde in Occidentalem

pertranſtit.

Ante illud tempus Symbolum in Hiſpa-
nia recitari conſueviſſe colligitur è Canonez.
Concilii III. Toletani anno 589. habiti ſub Re-
Caredo Rege: Sancta conſtituit pnodus, ut per
omnes Eccleſias Hiſpaniæ & Gallæciæ (ſeu Gal-
liæ, ùt legit Martene, Cralliam Narbonen-
ſem intelligens, ſeu Galliciæ, üt apud Card.
Aguirre tom. 2. Concilior. Hiſpaniæ) ſecun-
dum ſormam Orientalium Eccleſtarum Concilii
Conſtantinopolitani, hoc eſt centum quinqua-
ginta Epiſcoporum, Symbolum Pidei recite-
tur, & priusquam Dominica dicatur Oratio;
voce clara d Populo decantetur, ſeu, quod
eſt in aliquibus manuſcriptis Codicibus apud
Card. de Aguirre cit. tom. 2 pag. 345. Dræ-
DP 5 dic e-

234 Sectio I.

dicetur In Gallia verò ante Benedicti VIII.
tempora, & in Germania morem fuiſſe re-

citandi Symbolum in Miſſa, colligitur ex Col-

latione, quam ſub Carolo Magno ſæculo 9.
Leo III. Pontifex cum quibusdam Epiſcopis
habuit, quam Baronius refert ad annum Chr.
804. num. 60. quamobrem Walfridus Stra-
bo lib. 2. de Rebus Eccleſiaſticis cap. 22. ità
ſeribit: Apud Gallos & Germanos poſt geje-
Gtionem EFelicis hæretici ſub glorioſiſſmno Fran-
corum KRectore damnatt, idem Symbolum la-
tiès & crebrius in Miſſarum cœpit Oſheiis re-
citari; quæ verba illud ampliùs ſignificant,
vel ante ſœæculum 9. morem fuiſſe in Gallia
& Germania Symbolum in Miſſa, quanquam
non ità crebrô, recitandi. Neque Præter-
mittendum eſt in Ecoleſiis Orientis multò an-

lum in Miſſa recitari cœptum. Theodorus
Lector auctorem hujus Ritũs in Oriente fuiſſe
ait Timotheum Epiſcopum Conſtantinopo-
litanum anno 510. ut refſiſteret Macedonia-
norum erroribus. Petrum Cnaphæum ad-
ulterinum Antiochenæ E
pritnum in Sacram Liturgiam anno 471. con-
ſuetudinem invexiſſe, ut Symbolum recita-

retur, auctor eſt Nicephorus Callixtus;

quod à vero non abeſſe exiſtimat Renaudot
tom- I. Oriental. Liturgiarum fol. 221. Pro-

bat Fleury Hiſt. Eccl. tom. 10. Pag. 406. hanc
diſci-

tè, quàm in Occidentali Eccleſia, Symbo⸗

ccleſiæ Epiſcopum

Eiccipli,
geſtam
Kolam
Cnnphe
1svib
iin Ole

Railtge

untg
46

de
n
ſont,
fce⸗
Ui
Ec
bil
n
me
an
ſue
ſe
ſer
cit
co
Ro
Pr.
us

Tello⸗
lagi
wumc
is
no Y
lunk
ſiin 1
gbiſen
1164
n
1eete
ulrd
Soe
edton

aniche

Renmd
21. N

ſ

.

De Sacrifcio Miſæ. 23 §

diſciplinam ab Orientali in Occidentalem Ec-
cleſiam permanàſſe; & Sirmondus ad Epi-
ſtolam 3. Aviti multa ſeribit de pravo Petri
Cnaphæi conſilio, quo Symbolum venena-
tis quibusdam, quæ Theopaſchitarum hære-
ſim olebant, additionibus auctum in Miſſa
recitandum curavit.

Sunt qui putant etiam in Romana Eccleſia an-
te Benedicti O III. tempora recitatum eſſe
Symbholum in Miſſa.

Sed nonin eo, quod hactenus attulimus,
difficultatis cardo vertitur. Neque enim de-
ſunt, qui nihil Bernonis teſtimonio commo-
ti contendunt, nec infirmis ſanè innixi ratio-
nibus, ante Benedictum VIII. in Romana
Eccleſia recitari Symbolum conſueviſſe. Ma-
billonus in Commentar. in Ordinem Roma-
num art. 6. num. 3. ex Ordine ſecundo Ro-
mano argumentum depromit, quo probatur
ante Benedictum in Miſſa Papæ cantari con-
ſueviſſe Symbolum, & in libris 5. & 6. Miſ-
ſæ Epiſcopalis juxta Romanum Ritum præ-
ſoribitur, ut poſt Evangelium Symbolumre-
citetur. Id verò evincit, ante 9. ſæculum
conſueviſſe Symbolum recitari in Miſſa juxta
Romanæ Eccleſiæ diſciplinam; propterea le
Brun tom. I. pag 245. qui epocham intro-
ducti hujus Ritũs in Eceleſia Romana Berno-
nis

1.

236 Sectio I.
nis Abbatis teſtimonio permotus ad Benedi-
Eti VIII. tempora conſtituerat, tomo 2. ea
affert documenta, quibus oſtenditur, jam à

9. usque Sæculo in Eccleſia Romana morem

fuiſſe in Miſſa Symbolum recitandi.

Martene commodè conciliat locum Bernonis
Abbhatis cum aliis monumentis, quæ illi viden-
zur adverſari, Qui ritus ſit apud Moza-
vabas recitandi Symbolum.

Mabillonus, qui eam excitavit diffieulta-
tem, conniſus eſt etiam diluere. aque ob-
ſervat, Symbolum, etſi ſæculo 9. Romæ in
Miſſa recitari ſolitum, intermediis tamen ſæ-
culis usque ad 1I. intermiſſum, tandem ſub
Benedicto VIII. rogatu Henrici Imperatoris

eſſe revocatum. Sed commodior eſſe vide-

tur reſponſio Martene de antiquis Eccleſiæ
Ritibus lib. I. Cap. 4. art. 5. num. 1I1. qui no-
tat, Bernonem non negare, Romæ Symbo-
lum recitari conſueviſſe, ſed cantari. Cùm
igitur recitaretur quidem, ſed non cantare-
tur, Imperatorem à Pontifice, illud opor-
tet impetraſſe, non ut recitaretur, ſed ut,
quemadmodum in cæteris Eccleſiis, canta-
retur. Ac rem ità ſe habere probat Marte-
ne ipſis Leonis III. verbis in Collatione, quam
ſuprà citavimus: Quod verò aſſeritis, ided vos
itdà cantare symbolum, quoniam alios in iſtis
par-

dartih
40 no
lgin
gut ⸗
eren⸗
annple
216.
Litur
537.
lum
tur?
negt
nem
lecr
yet,
Nitar
bi,
Pral
ſli
. a. I
Mor
lerpan

.

Ne
cum

Cur
1

ee

De Sacrificio Miſſæ. 237
Rem Partibus vobis Priores audiſtis cantöſſe, quid
oze 2d nos“ Mos enim id ipſum non cantamuf, ſed
legimus, & legendo docere, neec tamen legendo,

ane aut docendo addere quippiam eidem Symloloin-
Jerendo præſumimus ; quam reſponſionem
amplectitur etiam Meratus tom. I. Par. I. pag.
Beu 216. Et ante eum Grancolas de Antiquis
Hiui Liturgiis tom. I. edit. Pariſien. an. 1704. Pag.
M. S537. In. Mifla Mozarabica legitur Symbo-

lum Conſtantinopolitamim; quinimo cani-
tur à Sacerdote & univerſo Clero & Pôpulo;
er neque id poſt Evangelium, ſed poſt Cano-
Dneyim; interea verò Sacerdos Hoſtiam con-

Pir ſecratam ſuper Calicem tenert, quaſi decla-
e Yet, eàdem fide, quàâ Unitatem Dei, Tri=
e 6 nitatem Perſonarum, & Incarnationem Ver-
K i bi, etiam realem ſeſe credere in Kuchariſtia
RÿR Ppræſentiam Corporis & Sanguinis jeſu Chri-
ali ſti. Vide Mabillon. lib. I. Liturgiæ Gallicanæ
ie . Lap. I. num. 2. & cap. 2. num. I1. De hoc
, Mozarabum Riru ſcribit ctiam Bellotte in Ob-
ſervationibus ad Ritus Eccleſiæ Laudunenfis
8 Ppag. 438. num. 15. ubi ait: Eſt autem locus
nn admodum proprius ad Fidem proftendam
1 cum adoratione veri Covporis Domint noſtri.
el ,
I Cur legatur Symbolum in Miſſa, & quando
M omittatur, ex D. Thoma.
n Divus Thomas 3. Par. quæſt. 83. art. 4.
e docet, cur in Miſſa legatur Symbolum, &
„ quam-

.

238 Seéctio I.
quamobrem in quibusdam Miſſis dicatur, in
quibusdam veròô omittatur: Perfeéte autem
Populus inſtruitur per doctrinam Chriſti in
Evangelio contentam, quæ d ſummis Miniſtris
legitur, ſcilicet à Diaconibui. Et quia Cbri-
o credimus tanquam divinæ veritati, ſecun-
dum illud goann. 8. Si veritatem dico vobis;
quare non creditis mibi? lecto Evangelio;
Symbolum cantatär, in quo Populus oſtendit;
ſe per fidem Chriſti doctrinæ aſſentiri. Camta-
zur autem hoc ymbolum in Eeſtis, de quibus
fit aliqua mentio in Symbolo, ſicut in PEeſtis
Chriſt, B. Virginis, & Apoſtolorum, dui
hancz Fidem ſundaverunt, && aliis hujusmodi.
Secundàùm hanc D. Thomæ doctrinam Quar⸗
tus in Rubricis ad Miſſale Romanum Par. I:
Tit. de Symbolo: & Titelmannus Tractatu
de Myſteriis Miſſæ cap. 31, idem docet ac
D. Thomas de Ritu recitandi Symbolum poſt
Evangelium: Quod ſtatim poſt decantatum
Evangelium incboante Sacerdote, cteritque
ad finem usque proſequentibus (de Miſſis can-
tatis loquitur) canitur Fidei Symbolum, fru-
ctum, qui ex Chriſti & Apoſtolorum prædica-
tione eſt in Eccleſia conlecutus, manifeſtat.
Verè enim bæc ſantta Dei confeſzo, quæ in
Symbolo plenè continetur, fructus eſt labiorum
noſtrorum confitentium nomini ejus, & boſtia
laudis multò receptiſſima Deo in odorem Jua-
vitatis. .
Quid

—

uid
RKu

O
40
liung
lem ele
lendan
um,
uo e
nibus
(Cam
inaj
140 E
(üm
tlinet
proln
From
Sym
be Pe
ſono
ſi
ſebe⸗
)
Ein
nn

nt
N
u
Uune

.

Catur,
aunt
Chin
Mift
ie
i, n
o N
ler
. (ℳR£
iu
fun; 6
ient
Q
n U.!
Tradn
Cocete
0bnpe
runtnu
Cenniß
i
on f⸗

er⸗

De Sacrificio Miſſæ. 239

Quid præſerilat Rubrica in recitando Symbolo:
Ratio ecur Sacerdos ſe Crucis ſigno ſignet
ad ultima verba.
„Quod attinet ad actiones Sacerdotis cùm
dicit Credo, Rubricæ hæc Præſeribunt: Dicto
Evangelio ſtans in medio Altaris verſus Cru-
cem elevans & extendens manus, incipit, (S di-
cendum ſit) Credo. Cham dicit, in unum De-
um, jungit manus, & caput Cruci inelinat,
quo erecto, ſtaus ibidem janctis ante pectus ma-
nibus, ut prius, proſequitur ucque ad nem.
Cùm dicit; Jeſum Chriſtum, capit Cruci in-
elinat. Cam dicit; Et incarnatus eſt, usqué
ad Et homo factus eſt inclußivè genuflectit.
Cùm dicit, ſimul adoratur, Caput (vuci in-
elinat. Cùm dicit, Et vitam venturi ſæculi
broducit ſibi manu dexterä ſegnum Crucis 4
Fronte ad pectus. Ruffinus in expoſitione
Symboli teſtatur Chriſtianos, cùm ad ea ver-
ba perveniſſent, Carnis reſurrelctionem, ſe
figno Crucis ſignare conſueviſſe: & Gavan-
tus ſignum illud Crucis ait traductum ad ea
verba, Et vitam venturi ſæculi, ut totius Fi-
dei profeſſio ſigillo Crucis quodammodo ob-
ſignetur. Et Bauldri Par. 3. cap. 3. num. 3.
monet Sacerdotem, lentè ut illa proferat ver-
ba, & vitam venturi ſæculi, ut ſpatium tem-
Poris ſuppetat ſigno Crucis producendo;

frontem enim & pectus Sacerdos ſibi debet

tan-

240

tangere cùm dicit Et vitam; dextrum hume-
rum, cùm dicit venturi, & ſiniſtrum, cùm dicit

Alia ratio ex Ruſſno.

Alia etiam adduci poſſet ratio, quam-
obrem juxta id quod ſeribit Ruffinus, vete-
res Fideles Crucis ſibi ſignum in fronte face-
rent, cùm dicebant carnis Reſurrectiöonem.
Nam in Symbolo, de quo loquitur Ruffinus,
quõdque in Romana recitabatur Eccleſia, nul-

la continebantur verba vitæ æternæ, ſed Sym-

bolum in ea deſinebat, carnis Reſurrectionem
eodem Ruflino teſte: Sed ultimus iſte ſermo;
qui Reſurrectionem prænuntiat, ſummam totius
perfectionis ſuccinctà lrevitare concludit. Con-

ſonat D. Hieronymus Epiſt. 6. Ben-

bolo Fidei & Spei noſtræ (quod al Apoſtolis tra-
ditum non ſoribitur in cbarta & atrameno, 7d
in tabulis cordis carnalibus) poſt confeſſionem
Trinitatis, && unitatem Eccleſiæ, omne Cbri-
ſtiani dogmatis ſacramemum carnis reſuxrrectione
coneluditur: quamobrem nemo inferre po-
teſt, Symbolum Apoſtolicum vitæ æEternæ
articulum non complecti, qui in Reſurre-
QGionis articulo continetur; nam Ruffinus in
expoſitione Symboli proſequitur: Dabitur
etiam peccatoribus incorruptionis & immortali-
tatis ex Reſurrectione conditio, ut ſicut uſtis
Deus miniſirat ad perpetuitatem gloriæ, ta pec-
cato-

lutoril
G hen
Ge q
Purt re
tione
(kitur
propr,

lrnis
Dege
E

ubern
lanmat
no faß
e C
ai 4
Nexio
lib.
uo
mini
Ac
luns
Gere
que
num
Ope
At:
Uelimn
ale:

—

m hume
Chndi

5)
l
onek
rrechir
r Rufn
clelae
,ſelt
Uneche
n M
1. (
N

Me
nlenk
tenm
Aen
D
innn,
n 9

j,
6

De Saerifieio Miſſe. 241

tatoribus ad prolixitatem confuſionis miniſtret
c& pæœnc. Et D. Thomas in Secunda Secun-
dæ quæſt. I. art. 8. ad unum tantummodo ca-
put refert articulum gloriæ, qui Reſurre-
Ctionem carnis, & vitam æternam comple-
Ctitur: TZertium pertinet ad eſſe gloriæ, && ſio
proponitur nobis alius articulus de Keſurreltione
carnis, &‿ vita eterna.

De geniftexione in GBeboli recitatione facienda.

Eoorum, quæ Sacerdos à Rubrica facere
jubetur; eſt genuflexio ad ea verba, Et in-
carnatus eſt, usque ad illa incluſive, Et ho-
mo factus eſt. Ea minime videtur Radulpho
de Canon. Obſervantia Prop. 23. quia (ut
ait) apud Romanos nulla erat ejusmämodi genu-
NRexio. Honorius tamen in Gemma Animæ
lib. I. cap. 118. eum ritum magnifice probat;
quo indicatur, quæ Chriſto pro Nobis ho-
mini facto Crucique affixo debetur adoratio.
Ac Romanum bPontificem ſcribit Petrus Ame-
lius in Ordine Romano ann. 1398. genua fle-
ctere dum cantatur, Et incarvnatus eſt, ei-
que Mitram detrahi, quæ conſuetudo etiam-
num viget. Et Bellotte in ejus ſæpe citatô
Opere pag. 442. num. 20. ad rem noſtram
ait: Mud quoque religioſo cultu ſemper olſervari
velim, ut dum in imbolo pronunciatur parti-
cula illa, qua dicitur, Deus homo factus ſt.
6 i;

242 Sectio I.

commendanda illa, ac Chriſtiano digna ſtudiosè
ſervetur humilis genuum flexio , atque inclina-
tio ad terram, ex Kitu Eccleſiaſtico religiosè in-
Rituta in repræſentationem, ac venerationem
ilius eximiæ bumilitatis, qua bumiliavit, C7
exinanivit ſe ipfum Filius Dei; formam Jſervi
accipiens, pahitu inventis ut honib. Narrat
idem Auctor, Laudunenſes Canonicos in Cho-
ro Miſſæ præſentes non flectere genua; ſed
Pedibus ſtare vultü ad Orientem converſo;
Sacerdotem verò, qui celebrat, ſuper Alta-
ris gradus genua flectere, quaſi populum ad
genuflectendum, ſecmque Chriſtum Do-
minum hominem factum adorandüm ihvitet

De Miſia ab Offertorio usque ad

manuum ablutionem.

De Offertorio.
LD'o Symbolo; ſi quidem juxta Rubri⸗
cam recitandum ſit, aut lecto Evange-
lio, ſi Symbolum non dicatur; Sacer 05
oſculatur Altare, ſalutat Populum dicens
Dominus vobiscum, & excitato ad orandum
verbo illo Oremus, dicit Ofertorium.

Offertorii nomine quid intelligatur.

Offertorii nomine ea omnia continentur;

quæ fiunt à Sacerdote & Miniſtris, duæ-
. que

iirnrn

Gne re
mn,
cum 8
erla ſe

na lb.

iſe

Ira

Ve
Pulus
resd
e
Perl
F
Por
cor⸗
tare
qua
xiſſe
Kv.
Vam
qua
lai
tur
guß
ſuit⸗
Dlal
lie

le inhe
lein
Neretnet
lient,
nin /
osinl
ennu,,
conGet
pel 5
pohr⸗
ſtumt.
UmH

gbe

Nr N
bolie
n
aud
n.

Deé Sacrificio Miſſeæ. 243
que recitantur ab illis verhis Dominus vobis-
cum, usque ad clauſulam ſecretæ Orationis,
cùm Sacerdos elatàâ voce dicit Per ommia ſee-
cula ſcœulorum, ùt videre eſt apud Card. Bo-
na lib. 2. Rer. Liturgicar. cap. 8. num. 3.

Miſſæ pars, gux dicitur Offertorium, nomen
traxit ex eo, quòd Pideles panem & vinum
offerebant in uſum ſacrificii.

Verùm nos de veteri diſciplina, quàâ Po-
pulus ad uſum ſacrificii panem & vinum;
résque alias majoris pretii ſuſtentandis alen-
disque Miniſtris offerebat, verba facere ſu-
perſedemus, quèòd rem hanc diligentiflimè
ertractarint Le Brun tom. I. Martenéè lib. T.
Pouget tom. 2. & noviſſimè Berlendus in ac-
curatiſſimo Tractatu de Oblationibus ad Al-
tare. Id modè dicimus; eam Miſſæ partem;
quæ Offertorium vocatur, ex eo nomen tra-
xiſſe, quòèòd Fideles veteri conſuetudine panem
& vinum in ſacrifieii uſum offerrent, ut obſer-
vant Walfridus c. 22. & Micrologus c. 10. &
quamquam usque ad 4. ſœæculum ejusmodi ob-
lationis tempore nihil recitabatur aut catieba-
tur; tamen in Eccleſia Carthaginenſi à S. Au-
guſtini usquè temporibus mos introductus
fuit, ut interea verſieuli aliquot canerentur ex
Pſalmis; quam conſüetudinem etſi maledicus
quidam nomine Hilarus reprehenderit, S. Au-
Q2 guſti⸗

guſtinus tamen retinendam exiſtimavit, ut
videre eſt lib. 2. Retract. cap. 1I. Incertum
verò eſt, quis hujus conſuetudinis Auctor
fuerit canendi Antiphonam, quee in Miſſali
dicitur Offertorium; diſſentiunt enim inter
ſe Scriptores, quorum quidam S. Gregorium
Magnum, alii S. Cœleſtinum, quidam etiam
S. Eutychianum Romanos Pontifices putant
eum morem induxiſſe, ut videre eſt apud
Meratum tom. I. Par. I. pag. 225. & Torres
oc. cit. de Sacrificii Oblatione n. 74. pP. 97.

De Offertorio, quod legitur in Miſſa Defunéo-
rum. Eccleſia non orat pro detruſis animabus
in lifernum. Locus ex 2. Macchabaorum
eoplicatus ex D. Thoma.

In Miſſa Defunctorum habetur Offerto-
rium in Reſponſorii modum compoſitum
cum ſuis verſibus; ubi ſunt quædam verba
digna, quæ conſiderentur: Domine libera
animas omnium idelium Defunkctorum de pœnis
Inferni, de profundo lacu, de ore leonis, e
abſorbeat eas Turtarus, ne cadant in obſeurum;
quibus verbis non pro iis rogat Eccleſia, qui

perpetuis Inferorum pœnis addicti ſunt; ne-

que ignorat, nunquam futurum, ut animæ in
Purgatorio detentæ ad Inferos dejiciantur.
Nam quod 2. Machabæorum, cap. 12. ſcrip-

tum reperitur; fuſas ad Deum preces rs
illis

—
Uls H
henſi
ila,
pecca
ca.
uam.

Divu

art. 2
Naria
ligion
gquamm
eüm
dit
Orare
Recxe/

herpet
Expl

AAnn

legi
eſſet
tant
wort
Nnde
os

narit,t

Incennm-

is Auhr
in M
enuini
Megonn
Gamen
es
TE

umn
Nuunm

0e
pol
dann i

1

inehe
l,e
nA .

*

,4

cei⸗
m
tanme.
ejc,
al
lecs
5

De Saerificio Miſſæ. 245

illis Hebræis, qui prælio interfecti, depre-
henſi ſunt ſub tunica quædam habere dona-
ria, quæ Idolis oblata fuerint, quod lethale
peccatum erat, ùt habetur Deuteronomii
cap. 7. Me inferas quippiam ex Iolis in domum
zuam, ne fias anathema; id tamen nihil obſtat:
Divus enim Thomas in 4. ſentent. quæſt. 2.
art. 2. quæſt. 2. ad primum reſpondet, ea do-
naria apud eos inventa eſſe, qui non falsâre-
ligione permoti, ſed victores jure belli tan-
quam prædam à victis abſtulerant: qua in re
cùm venialem tantùm avaritiæ culpam in ſe
admiſerint, licuiſſe pro iis mortuis Deum
orare, nec exinde propterea inferri poſſe,
Eccleſiam orare pro iis, qui in Inferorum
perpetuum carcerem ſunt detruſi.

Ewplicatio illius Offertorii, quod olimlegebatur,
cum æger jam extremum ſpiritum exhalabat, ut
Iit prolepfis quædam ab Eccleſia alibi

etiam uſurpata.

Quidam conſiderant, eam Antiphonam
legi conſueviſſe, cùm ægrotus aliquis in eo
eſſet, ut jam jam amitteret animam; ac pu-
tant deinde Eccleſiam in Miſſis & funeribus
mortuorum eam adhibere eœpiſſe, retrotra-
hende preces ad punctum illud temporis,
quo animæ & corporibus ſunt egreſſæ; eo-
dem planè modo, quo Adventus tempore

QC3 Uis

246 SFectio I.
ilis utitur verbis: Rorate Cæli deſuper, 77
nubes pluunt Juſtum &e. O Adonat veni ad
redimendum nos. Emitte Agnumn DBomine Do-
minatorem terræ. Orietur' ſicut ſol Salvator
Mundi, & deſtendet in uterum irginis. Etſi
enim multa præteriêre ſæcula, ex quo Ver-
bum divinum carnem aſfumpfit, Eccleſia ta-
men retrahit ejusmodi preces ad tempora
Prophetarum Chriſti Incarnationem acri de-
ſiderio expeétantium. Vide Grancolas in
Antiquo Sacramentar. Eccleſiæ Par. I. de Milſ-⸗
ſis Defunctorum p. 536. quem ſequitur Me-
ratus Par. I. tom. I. Pag. 226.

Medinæ explicatio rejicitur ex Azorio.

Alii verò aliter hanc evolvunt difhiculta-
tem, ac ſatis fidenter dicunt haud ità ſubrili
ter Eccleſiæ Orationes examinandas; in qui-
busdam enim ex iis multa contineri mins
vera, ſed quæ idcirco tolerantur, quèd pie-
tatem nutriant Fidelium. Atque ea eſt re-
ſponſio Medinæ de Oratione quæſt. 6. quæ
tamen omnino eſt rejicienda: Sed certè non eſt,
quòd dicamus aliquid in Eccleſia hiè ſoliun & non
verè dici; neque enim Eccleſia falſt aliquid per
errorem decepta cantat, aut tradit. Aliſit æt
ab ea, quam Apoſtolus appellat Columnam, 6*
Firmamentum veritatis; verba ſunt Azorii
tom. I. Inſtit. Moral. lib. 10. Cap. 22. gqueeſl. .
1

mæ
u,
jutt
ſiam

nec⸗
drie
clun
lm
lenti
Gind
torh
ſec⸗
tio⸗
eni
inte
dolt

dn

Nufer,

n itt
Mune
1 Gu
lin. 1
oſe
Eaclit
tn
enI
ancoe
guirn!

Aani.

De Saerificio Miſſæ. 247

In eo Offertorio Eccleſia pœnas Purgatorii inel-
ligit. Petri Præpoßtivi expleſa ſententia
de ſuffragiis damnatorum.

Inter Epiſtolas Sarnelli eſt 62. lib. 3. quæ
tota de hoc argumento omnino legenda eſt,
quèòd multa ſeitu digna contineat. Sed ut ali-
quid ſtatuamus, dicendum videtur, Eccle-
ſiam ea Antiphona ſeu Offertorio in Miſſis
Defunctorum Purgatorii peœnas intelligere;
& Purgatorium igen Infernum appellare,
quòèd idem utrobique ſit ignis: orare ut ani-
mæ liberentur de profundo lacu, & de ore leo-
nis, hoc eſt de carcere illo ſubterraneo, ubi
juſtorum animæ expiantur: denique Eccle-
liam à Deo petere, ne abſorbeat eas tartarus,
ne cadant in obſcurum, id eſt ne in illo tene-
bricoſo carcere tot cruciatibus confliétatæ
diutiàs detineantur; atque ità orationem il-
lam intelligendam poſt Agorium probant Va-
lentia tom. 3. Diſput. 6. art. 2. punct. 8. Car-
dinalis Capiſucchius Controverſ. 5. Thiers
tom. I. de Superſtitione cap. 10. num. 15. &
ſeq. ubi cæteris omnibus exploſis interpreta-
tionibus poſtremam hanc amplectitur: neque
enim ea verba de Inferorum pœnis poſſunt
intelligi ſalvâ Fide Catholicä. Petrus Præ-
poſitivus Theologus Pariſienſis, qui floruit
anno 1225. Summam Theologicam ſeripfit,

Q4 quæ

248 Seckio E.

quæ ſæpe citata à Divo Thoma adhuc inedi-
ta in Bibliothecis deliteſcit. Docet igitur
Auctor ille, damnatorum animas ſufſtragiis
juvari, ut ab omni pœna immunes ſint, non
quidem in omne ævum, ſed usque ad uni-
verſale de humano genere judicium: quæ
ſententia ex Origenianis profecta erroribus
improbatur à D. Thoma in 4. ſententiar. Diſt.
45. quæſt. 2. art. 2. qui negat damnatorum
animas quidquam ſolatii capere ex noſtris ora-
tionibus. Vide Sermonem I. Secundi Tri-⸗
ceſimi Benedicti XIII. Quidam Theologus
Ordinis Servorum B. Mariæ Bononiæ anno
1579. parvum quemdam Tractatum edidit
de ſtatu animæ cum charitate decedentis, il-
ludque Offertorium Miſſæ Defunctorum ex-
plicat; atque in eo abunde probat ea verba
de Purgatorio efe intelligenda.

De quinque Orationibus, quxæ Ohertorium
conſequuntur.

Poſt Antiphonam illam, quæ Offerto-
rium dicitur, quinque Orationes ſequuntur;
quarum prima incipit, Suſcipe Sancte Pater,
altera Offerimus tili Domine, tertia In ſpiritu
bamilitatis, quarta Veni Santtificator; poſtre-
ma Suſeipe Sancta Trinitas, de quibus ita
ſeribit Bellarminus Controverſ. tom. 3. lib. 6.
de Saeriſicio Miſſæ cap. 7. Meque ihuc
0-=⸗

—

Anodl
ſuine,
Uibiſ
ommnih
Vetuſt
Amal
Ober

git,

Mar

eler
dicj
Ora
Vum
leme
vivej
imm
Mu
D

quen

Fen⸗
Iho
Ete
D.

deb

AWc itd
et ign
ſuſhu
ſint Nn
e Ad
n
errorts
nter
nnmo
oſtron
Mndi
Iheoe
UN e
kents,
Okumme
een

min

Oer
gonm
eli
Ei

.

De Sacrificio Miſſæ. 249

admedum ſunt, neque in Romana Eoclefia ante
quingentos annos legebantur &e. Quia tamen
nibil continent, quod offendat, paullatim ab
omnibus ſunt receptæ; eas verò non admodum
vetuſtas eſſe evincit ex ſilentio Walfridi,
Amalarii, Ruperti, & Innocentii III. qui poſt
Offertorium ſtatim loquuntur de ſecretis.

Prima exrplicatur Oratio.

Dicto Offertorio Sacerdos Calicem dete-
git, Patenam capit cum hoſtia, & utrisque
manibus ſublatam usque ad pectus fuſtinens,
elevatis ad Cœlum oculis & ſtatim demiſſis
dicit Orationem: Shsſeipe Sancte Pater. In ea
Oratione æternum Patrem, quem Deum vi-
vum & verum appellat, ùr eſt apud Danie-
lem cap. 14. MWon colo Iäola manu fatta, ſed
viventem Deum, qui creavit Cælum, orat, ut
immaculatam hoſtiam ſuſcipiat pro ſuis in-
numeris peccatis in multis enim offendimus
omneg, ait S. Jacobus Epiſt. 3.) Peccatis, in-
quam, tum commiſſionis, tum omiſſionis,
offenſionibus & negligentis; non ſe ſolum, ſed
quotquot adſtant, & Fideles ornnes vivos
mortuésque Deo commendans, ut ſalutem
æternam conſequantur, juxta præceptum
D. Pauli, qui ad Hebræos cap. 7. Sacerdotem
debere ait prius pro delictis ſuis Hoſtias offerre,
deinde pro populi. In hac oratione hoſtiam,
Q5 quæ

quæ eſt ſuper patenam, etli nondum conſe-
mmaculatam: Suſcipe ſancte
Pater hanc immaculatam hoſtiam: quod qui-
dem nemo miretur; neque enim ea verba ad
panem referenda, ſed ad Corpus Chriſti,
quod futuræ Conſecrationis vi ſub ipſius ſpe-
ciem panis ſubibit; ità ut ea ſit Orationis ſen-
tentia: Suſcipe Sancte Pater, omnipotens,
æterne Deus immaculatam Hoſtiam, in quam
panis hic quamprimum eſt convertendus, ut
animadvertunt Card. Bona Rerum Liturgi-
carum lib. 2. cap. 9. num. 3. Pouget tom. 2.
Inſtit. Catholic. pag. 842. & in fine oratio-
nis faciens Crucem cum eadem Patena de-
ponit Hoſtiam ſuper Corporale, & ad dex-
teram collocat Patenam, ita ut ejusdem quæ-
dam pars ſub Corporali tecta ſit.
tem ſignum Crucis ſignificat
Crucem poni, ubi Chriſtus Jeſus æterno Pa-
tri ipſe ſe obtulit, ut nos à peccatis redime-
ret, quod advertit Honorius in Gemma
Animæ lib. I. cap. 96. & Durandus lib. 4. cap.
30. num. 17. .

cratam vocat 1

Hoſtiam ſuper

De vino in Calicem fundendo.

Pergit Sacerdos, & in Cornu Epiſtolæ
Calicem apprehendir, Purificatorio extergit,
& finiſtrà illius nodum tenens, acceptà de
Miniſtri manu ampulla vini, ingerit vinum

—
in C
Calie
Pulan
uumn
Alic⸗
Pro
ders
Cicen

lio⸗
l⸗
tern
Eri
d
nur
Pre⸗
nu

1
Mi

i

De Sacrificio Miſſæ. 251

in Calicem. Deinde eodem modo tenens
Calicem producit ſignum Crucis ſuper am-
pullam aquæ dicens Orationem: Deus qui
umanæ ſubktanttiæ, & indens paululum aquæ
in Calicem proſequitur: da nobis per bujus
gquæ vint mſieriunum. Quodſi celebret
pro defunctis, non facit ſignum Crucis ſu-
per aquam, ſed infundit absque benedictione
dicens Orationem ùt ſuprà.

De ritu commiſcendæ aquæ cum vino.

Nunc verò de Ritu aquæ cum vino com-
miſcendæ, de ea benedictione, & de Ora-
tione Deus qui humanæ ſüulſtantiæ dicendum
eſt; nam de pane ſeu hoſtia dicere ideo præ-
termiſimus, quòd fusè de hoc argumento
ſcripſfimus, cùm de Euchariſtiæ inititutione
tractaremus. Neque etiam de vino quid-
quam nobis reſtat dicendum, qui eodem lo-
co de hac re ſatis locuti ſumus. Illud non
Prætereundum tamen putamus, quod mo-
nuit Theodulphus Aurelianenſis Epiſcopus
ſub Carolo Magno in Capitulari, quod Sir-
mundus tom. 2. Operum ſuorum edidit: Di-
ligenter obſervetur, ut panis, & vinum, d
aqua, ſine quibus Miſſæ nequeunt velebrori;
mundiſſimè al ſtudiosè tractentur, & in ipfis ni-

bil vile, nihil non mundatum inveniatur.

Ex

252 Secdtio I.

Ex Patrum traditione infunditur etiam aqua.

In Conſecratione Calicis nulla præter-
quam vini mentio fit in Sacris paginis; ſed
Patrum Traditione proditum eſt, in vino
cum aqua mixto Euchariſtiæ Sacramentum à
Chriſto Domino eſſe inſtitutum, quamobrem
Florentinum in Decreto ſeu Inſtructione Ar-
menorum ait: Quia juxta Sanétorum Patrum
teſtimonia oreditur ipfum Dominum vino aqud
permixto Sacramentum inſtituiſſe; & conſentit
Tridentina Synodus ſeſl. 22. Cap. 7. Monet
S§. Gnodus, præceptum eſſe ab Eccdleßia sacer-
dotibus, ut aquam vino in Calice offerendo miſ-
cerent, tum quòd Chriſtum Dominum itd feciſe
eredatur &c. Quamobrem in Orientalibus
novimus Liturgis vini & aquæ commixtio-
nem præſcribi, quod obſervavit etiam Re-
naudotius tom. I. Collect. Liturgiar. Orien-
talium p. 194. ubi hæc ſcribit: Supereſt aquc
mitio, quai omnes Eccleſiaſticæ Orientalium
leges præſeribunt; quä etiam ratione in Eitur-
gic oratione, per quam invocatur Spiritus &s
quod Calice continetur, non vinum ſod miſtum
appellatur in plerisque Syriacis Jacobitarum ILi-
turgiis, && in ea Oratione apud Coptitas, guc
paulò poſt in Liturgia ſequitur.

Kitus

runt

dept
tent
ſtie⸗
dan
ipl
fed
dbca
biſel
eſ,
IN
ur
Ceo
nude

OA

pun
dun
amm

I u

Drrt.
18, K
in W
eunnn
nobr
Ole
Pum
“

mralb

Migte⸗
ake

Oin

De Sacrißcio Miſſe. 253.

“R

Kitus hic non eſt ex divino, ſed Eccleſiaſtico præ-
cepto. Joachimus Haldebrandus reprehenſus.
Hæreſßi Aquariorum. Keſponſa Congregationis
de Propaganda Fide, oun Je hoc ritu con-
Juleretur in unione Armenorum.

Ex veteribus Theologis quidam affirmaâ-
runt, aquam cum vino miſcendam ex præ-
cepto divino; nunc tamen communis ſen-
tentia eſt, non ex divino, ſed ex Eecleſia-
ſtico præcepto aquam in Calicem infunden-
dam; quod quidem Eecleſiæ præceptum ex
ipſius Chriſti Domini facto & exemplo pro-
fectum eſt: nam ùt in Hiſtoria ſacræ Cœnæ
obſervat Buxtorfius num. 10. in Ritualibus
Judæorum libris unicuique permittitur in
Paſchali Cœna vinum aquà diluere; id verèòͤ
eſt, quamobrem credamus, Chriſtum Je-
ſum, ut temperantiæ & ſobrietatis exem-
plum ederet, aquam in vinum infudiſſe.
Georgius Caſſander in ſuo opere Liturgico
Liturgiam Armenorum refert, in qua hæc
habentur: Won admiſcent aquam vino: quod
cùm minimè congruat cum Chriſti exemplo,
Joannes XXII. ea de re monuit Archiepiſco-
pum Armenorum in Epiſtola apud Raynal-
dum ad ann. Chr. 1308. num. 13. Hunc
namque ſorvando Kitum, hoc Sacramentum ce-
lebrans Cbriſto ipſum ſtatuenti rerctar/ ſe con-
ormat.

254 Sectio I.

. —
format. Non enim credendus eſt Chriſtus ipſeʒ
qui temperantiæ ſummæ cunctis ſe præbuit exem-
blum, in die Cæœnæ, did boc Sacramentum in-
ſtituit, vino puro, ſed Iymphato potius uſus eſſe,
Salomone prædicenie in Ckriſti perſona diſcipuli
pro hac die: Venite, comedite panem meum, &
bibite vinum, quod miſeui vobis. Et Gaufre⸗
dus Monachus in Epiſtola ad Cardinalem Epi-
ſcopum Albanenſem ad ann. 1188. num. 34.
addit, in judæa vinum, quod robuſtius eſſet;
aquà dilurum bibi conſueviſſe; ea verò Evan-
gelü verba, Hic t Calix, rationem ſuppe-
ditant, cur Dominum Jeſum aquam cum vi⸗
no miſeuiſſe credamus: Vox Calix apud orien-
tales ſignificat non qualecunque vini vas, ſed in
quo ſoleat vinum ad potum temperari e miſceri;
verba ſunt P. Lupi ad Can. 23. Concilii Trul-
lani. Præceptum itidem eſt; ut paululum
aquæ cum vino miſceatur: Vino aute conſe-
erationem aqua modiciſſima admiſcer: ſolet; ver-
ba ſunt ejusdem Vecreti ſeu Inſtructionis
Armenorum. Multò verèò antea ſcripſerat
Honorius III. in Decretali Pernicioſus de Cele-
bratione Miſſerum: Perniciofus inolevit abuſits,
videlicet, quòd in majori quantitate de aqua
bonitur in ſacrificio, qudm 4 vino, cuin ſecun-
Jum rätionabilem conſuetudinem Ecolefiæ gene-
ralis plus in ipſo ſit de vino, qudm de adua po-
nendum. Toachimus Hildebrandus in eo
Opere, quod alibi etiam citavimus, Sae i⸗
ica

——
Alnſt
que
re ex
Nit
Inhci
klit
Propt
tunge
lis
Joa

Qdar

ſa
Pan
co
ind
ſol
ſen
ad
an
tr⸗

ur i

t ennr

Ntuni
ini
Mennl
C
Nenh.
nva;
linseh
o
mk
ncut
ult
1,
jſen
üT
helldr
ite
Nenze
kuce
ſohen
l

De Sacriſicio Miſſæ. 255

blica veteris Ecclefiæ in compendium redacta,
Amſtelodami ann. 1702. ubi agit de vini &
aquæ commixtione pag. I13. fatelur ea de
re exfare Chriſti exemplum: Videtur igitur
Cbriſtus ad morem Orientalium vim vini affusd
aqud temperäſſes. Paginà verò ſequenti non
inficiatur; in utraque Eecleſia tum Occiden-
tali tum Orientali ſemper id uſurpatum, nec

propferea eam vini & aquæ commixtionem

tanquam malum uſum improbari poſſe. Ex
his ommibus quivis exiſtimaſſet, eundem
Joachimumn ſeripturum fuiſſe, aut apud Se-
Ctarios ſuos idem in more poſitum eſſe, aut
ſi aquam vino non affunderent; id eſſe cul-
Pandumi. Sed longè aliter rem omnem
concludit: ait enim apud ſuos Sectarios ejus-
mnodi cominixtionem minimè fieri, eamque
ſublatam veluti quidpiam ddοααοαιορειοο Ppræ-
ſertim cùm in Septentionalibus regionibus
admodum temperata vina eſſe ſoleant. Paulèò
antè allatus Chriſtianus Lupus eodem loco
tractat erüditiſſimè de veteri hæreſi Aqua-
riorum, qui aquam duntaxat ad Miſſam ad-
hibebant, juxta ea quæ tradit S. Epiphanius
Hæreſi 46. Zutiaunus cum ſuis Diſeipulis in Sa-
eramento ſolum aquam adlibet; ſed à vino prorſus
alſtinet, dicens vinum diabolicum eſſe, & im-
pios qui vinum bibunt. Idem Lupus ibidem
agit de Armenorum hæreſi, qui vinum tan-
tummodo ad Miſſam adhibebant; ac in eo-
, rum

256 Seétio I.

rum ſententiam propenſior eſſe videtur; qui
putant, niſi aqua cum vino miſceatur, non
confici Saeramentum, erroris notam inurens
eorum opinioni, qui docent ex Eccleſiaſtico
præcepto aquam in vinum eſſe infundendam.
Nos verèò à Divi Thomæ doctrina minimè
recedimus, qui 3. Par. quæſt. 74. art. 7. do-
cet per eam mixtionem ſignificari populum
Chriſto adunatum, & aquam, queæe de ejus
latere profiuxit: hæc verèô omnia ad uſum
quidem Fidelium, & ad effectum Sacramenti
pertinere, non tamen ad ipſius eſſentiam;
ex quo intelligitur, non eſſe eam mixtionem,
ùt loquuntur Theologi; de neceſſitate Sacta-
menti. Nam quèòd Chriſtus aquam cum vi⸗
no miſeuerit, non inde tamen poteſt inferri
ejusmodi mixtionem eſſe de præcepto divi-
no; non enim ad præceptum divinum con-
ſtituendum ſatis eſt, Chriſtum aquam cum
vino miſcuiſſe, ſed id fieri etiam juſſiſſe opor⸗
tuit. Et ſanè Chriſtus Jeſus conſecravit in
azymo; numquid ergo Eccleſiæ Græcæ con-
ſecrationem in fermentato nullius roboris
eſſe dicemus? Chriſtus conſecravit exactà
Cœna; quis tamen negare auſit neminem je-
junum debere ad Euchariſtiam accedere? Vi-
de 3. Collationem Lucionenſem quæſt. 3. Par. 4
ubi hoc argumentum uberrimè pertractatum
reperies. Sed ut ad rem noſtram redeamus,

in hac Miſſæ parte, ſive ea Privata,. ſive
ſolem⸗

ſolem
cum
criint
Vini
ſiltri
Calice
Sumpe
alice
erit
cele
Eer,
lt r⸗
imert
lum
Pon
apos
ſo0
rat,
dos
adh
iie
*„

cer

Ur, M
Ninnn
Heſale
bende
Mn
It,70
Poptn
r Eei⸗
Ad
crane
ſemr
Ntion
e N
UNI
Kinken
o
in
damc.
e
Lermmtt
hn
Eel
eic
n, N

De Saxrificio Miſſa. 2 57

ſolemnis ſit, aqua in Calicem infunditur &
cum vino commiſcetur; idque tantùm diſ-
criminis eſt, quòd in Miſſa privata Sacerdos
vini & aquæ ampullas accipit de manu Mi-
niſtri; in Miſſa verò ſolemni Subdiaconus
Calicem Purificatorio extergit,; & Diaconus
ſumptâà de manu Subdiaconi ampullà vini in
Calicem vinum immittit; tum Subdiaconus
interim ampullam aquæ oſtendens Sacerdo-
ti celebranti dicit: Benedicite Keverende Pa-
ter, qui, facto verſus eum Crucis ſigno, di-
cit orationem Deus qui bumanæ ſubſtantiæ, &
interim idem Subdiaconus infundit paulu-
lum aquæ in Calicem. In Miſſa Romani
Pont ficis juxta Ordinem I15. Romanum
apud Mabillonum tom. 2. Muſæi Italiei pag.
500. Sacriſta Calicem cum ternis hoſtiis pa-
rat, quarum altera ad Sacrificium, reliquæ
duæ ad ſummovendam veneni ſuſpicionem
adhibebantur: Parat Calicem cum tribus ho-
Niis, unam pro Sacramento, & duas pro pro-
ba, G in Papæ præſeutia facit proham de vino
& pane. Deindè vinum infundit in Cali-
cem: Et fundit vinum in Calicem tantum,
quantum dJurat cretulus hoſtie: aquæ verò
poſt benedictionem ponit cum cochleari tres gut-
tas; quem locum ex Ordine Romano I5.
monet Mabillonus cum iis conjungendum
eſſe, quæ ſeripſit in Commentarjis ad Or-
dinem Romanum Pag. 46.

Arme-

278 Sectio I.

Armenis venientibus in ſinum Romanæ Ec-
cleſiæ non conceditur celebratio Sacrifcii
cum ſolo vino.

Scitu dignum eſt etiam, quod cenſuit Sa-
cra Congregatio de Propaganda Fide 30.
die januarii habita anno 1635. de eo, quod
quærebatur, an Armenis, quibuſcum age-
batur de eorum cum S. Romana Eccleſia
unione, indulgeri poſſet, ne aquam vino
affunderent: In Congregatione particvulari ſu-
per unione Armenorum Poloniæ propoſit quæ-
Mione circa Liturgiam, an ſcilicet in Calicem
conſecrandum poſſt non udmiſceri aqua, Con-
gregatio cenſuit, non eſſe permittendum Arme-
nie ad unionem cum S Romana Eccleſta veni-
entibus, ut cum ſolo vino Sacrifcium Miſſe
peragant, ob plures rationes. Prima eſt, quia,
licèt hiusmodi mixtio aquæ cum vino non ſis
de neceſſtate Sucramenti, ſed tamen ex præ-
cepto Eccleſiæ, ſuper quo deſpenſare poteſt Pa-
ra; mihbilominus quia aqua in vino conſecran-
do miſcetur ex traditione Apoſtolica, ahe
Chriſtum feciſſe ex teſtimoniis Sanctorum a-
rum ereditur, nulo modo debet bujuſmodi
Ritus ſacrifcandi tolerari, aut Armenis Per-
mitti. Secunda eſt, quia Kitus bujuſmodi
Armenorum aut involvit hæreſim Monophyſi-
rutam, aut ſaltem de illa eſt ſuſpectiſſimus.

Nam Nicephorus Hiſtor. lib. 15. cap. 12. eie⸗
1

4
1 he
ciliun

uuur

cnirt
iefun
ei e
uitn
Loe
Luge
Hore
denn
chie

lm

ne
nfi

enlir
Ficet
eo,
un
lamn 1
bulm
Ni 1
l
0,.
Ni
h

nl/.
e
le
9 4

De Sacrifcio Miſſæ. 259

rè dicit, Armenos ſolum vinum conſecrare,
ut per hoc oſtendant unam tantùm eſſe in Chri-
ſto naturam. Tertia eſt, quia Sacrum Con-
cilium Hlorentinum in Inſtructione ad Arme-
nos per verbum, decernimus, Armenis unitis
Jubet, ut parum aquæ in vino miſceant in ſa-
crificid. Quarta eſt, quia ſemper Armeni pe-
tierunt à Sede Apoſtolica, ut Ritus hujuſmodi
eis permitteretur; && nibilominus id ſemper eis
Juit negatum. Nam Gregorius VII. ut in ejus
Epiſtola lib. . Aléxander III. Callixtus III.
Eugenius III. Eugentus IV. indicto Concilio
Florentino, Joannes XXII. Benedictus XI. 8o*
demium Paulus V. in Apoſtolicis literis ad Mel-
chiſedech Patriarcham nuncupatum Catholi-
cum. Bujuſmodi ritum permittere expreſſs re-
nuerunt. Quinta &W poſtrema, quia Lutherus
hujuſmodi KRitum probavit, & Calviniſtæ eum-

dem obſervant in ſe⸗ Cæna; && ſt Armenis

permitteretur prædictus Ritus in Regno Polo-
niæ, Calviniſtæ, qui in eo non pauci reperiun-
tur, Komanam Eceleſiam calumniarentur, quòd
ſeilicet mutaverit ſententiam, & cum eis Jen-
tiat. Et cum hac reſolutione concordat Ca-
non 24. Concilii Carthaginenſis III. ſub Si-
ricio Papa, & cap. 1I. 2. & 3. de Conſecra-
tione Diſtinét 2.
Græcorum Ritus de commiſcenda calida
in Calicem conſecratum.
Apud Græcos diverſus eſt Kitus, qui jux-
K 2 ta

260 Sectio I.

ta Sanctorum Baſilii & Chryſoſtomi Litur=
gias apud Goar in Notis ad Miſſam S. Joan-
nis Chryſoſtomi num. 167. & Arcudium
lib. 3. Concordiæ cap. 39. bis aquam in-
fundunt in Calicem, ſemel ante Miſſam;
cùm ſeorſim in menſa parant, quæ ad Mil-
ſam opus ſunt, & Sacerdos lanceolâ panem
transfigit dicens, Unus militum lanced latus
ejus aperuit, ſtatimque exivit ſanguss && aqua,
interea dum Diaconus frigidam infundit in
Calicem; iterum verò cùm conſecratione
factäà Diaconus ante Communionem petit
à Sacerdote, ut calidam aquam benedicat,
quam Sacerdos benedicit illis verbis, Bene-
dictus fervor Sanctorum jugiter nunc & ſem-
per & in ſæcula ſæculorum Amen; cui Dia-
conus aquam interim calidam infundens in
Calicem reſpondet, Pervor fdei plenus Spi-
ritu Sancto, Amen. Quidam ex Theologis
fuêre, qui aut non crediderunt hunc Ritum
à Græcis adhiberi, & ſi quidem adhibetur,
Græcos erroris inſimulàrunt; ſed vir doctiſ-
ſimus Cardinalis Bona Rerum Liturgicarum
lib. 2. cap. 9. §. 4. Oſtendit, hanc eſſe Eccle-
ſiæ Græcæ diſciplinam, nec eſſe eam impro-
bandam; nec unquam fuiſſe im probatam.
Vicecomes de Antiquis Miſſæ Ritibus lib. 2.
cap. 20. vix credit hunc eſſe Eccleſiæ Græ-
cæ ritum; ſed cùm de eo teſtari videat Ni-

colaum Cabaſilam, & Germanum Patriar-
cham,

cham
verdè
hune
foms
minut

dp.
inar
Giene
ſuern
Ante
cem
Gdamm
cin
ſamn
pors
curre
pe
CO

ſinn
dirn
De

1

8
for
tur
eni
Ca
Vich

Din

II.

rewdn

fundt!
eelumn
ein
DH
G
niD
odens!

De Sacrificio Miſſæ. 261

cham, manus denique victas dat: myſticam
verò quærit ſignifcationem, & ait morem
hunc eſſe induclum, ut ſignificetur, Spiri-
tum Sanctum, qui igni comparatur, in ho-
minum corda & mentem delabi. Et lib. 2.
cap. I. num. 7. idem Cardinalis addit, etiam
in Latina Eccleſia Carthuſianos, Fratres Præ-
dicatores, Ciſtercienſes juxta veterem con-
ſuetudinem, ſimul ac ad Altare acceſſerint,
antequam Miſſam incipiant, vinum in Cali-
cem infundere, & aquem miſcere brevi quà-
dam oratione adhibit. Quod quidem fa-
ciunt, vel quòd ad eas res tempus ante Miſ-
ſam putent accommodatius, vel ut plus tem-
Poris à commixtione ad eonſecrationem de-
currat, quo aqua in vinum convertatur,
& poſtea ſimul cum eo in ſanguinem; quod
contendit Cardinalis Capiſuccus Controver-
ſia I. §. 32. qua de re fortſſe alibi diſputa-
bimus.
De benedictione aquæ, antequam infundatur
in Calicem. Ritus antiquus paululum ab
, quo nunc utimur, diverſus.
Sacerdos aquam benedicit antequam in-
fundat in Calicem. Idem olim uſurpaba-
tur, ſed diverſo quodam modo. Neque
enitn aquam Sacerdos benedicebat, ſed in
Calicem ad modum Crucis infundebat, uùt
videre eſt in Ordine Romano apud Hittor-
Pium, & in 3. Ordine Romano juxta mo-
R 2 nu

262 Sectio I.

numenta, quæ affert Juſtinianus Chiappo-
nus in Diſſertatione edita poſt acta Canoni-
zationis quatuor Sanctorum ſub Clemente
XI. pag. 278. Nunc verò Sacerdos non
vinum, ſed aquam, ſigno Crucis ſuper eam
producto, benedicit: non vinum, quod
Chriſtum ſignificat, cui nulla opus eſt Be-
nedictio; aquam verò benedicit, quæ ſigni-
ficat populum, qui in hac vita, cùm non
ſit ab omni peccato purus, benedictione in-
diget, ùt advertit Durandus. Nulla verò
fit aquæ Benedictio in Miſſis Defunctorum
propter alterutram earum rationum, quas
affert Gavantus in Comment. ad Rubric.
Miſſalis: Sicuti in ſine Miſſæ Defunéctorum
non benedicitur Populus, ità nec agua, 4ilæ
eundem populum ſignificat, àt diximus: vel
aqua boc loco ſigniſicat populum Purgatorüi,
qui jam eſt in gratia.
Oratio in lhenedictione &° commixtione aduæ.
Oratio verò, Deus qui humanæ ſubſtantiæ,
quam, ùt modo dicebamus, recitat Sacer-
dos, cùm aquam infundit in Calicem, ea
continet verba, notatu ſanè digniſſima, da
nobis per bujus aquæ &* vini myſterium ejus
divinitatis eſſe conſortes, qui bumanitatis no-
ſiræ feri dignatus eſt particeps JEſus Pilius
zuus Dominus noſter. .
Myſterium ejus commixtionis ex D. Opriano.

In ea vini & aquæ commixtione quod-
nam

—

num N
priann
com i

Vigden,

Mond

Calice

Ollnat.
helilit
Pllgio
in Col
eb ind
Pllen
llod e
Potuit
4

N
Alteng
gne
nation
Nlture
Guarn
Orari

Der

a e
tere

Am

ſani
dan,
klone

ſopre⸗
l⸗
enent
09 0
et en

De Sacrihtcio Miſſæ. 26 3

nam Myſterium contineatur explicat D. Cy-
prianus Epiſtolà ad Cæcilium, cujus verba
cum iis, quæ diximus, planè conſentiunt.
Videmus in aqua Populum intelligi, in vino
oſtendi ſanguinem Chriſti. Quando autem in
Calice aqua vino miſcetur, Chriſto Populus
adunatur, & Credentium Plebs ei, in quem
eredidit, copulatur & conjungitur. LQux co-
pulatio & conjunctio aquæ & vini ſic miſcetur
in Calice Domini, ut commixtio illa non poſſt
ab invicem ſeparari. VUnde Eccleſtam, id eſt
Plelem in Eccleſia conſtitutam, fideliter in eo,
quod eredidit perſeverantem nulla res ſeparare
potuit à Chriſto.
Aliæ ejusdem commixtionis myſticæ
ſignificationes.
Et quoniam myſticarum explicationum
altera alteram non excludit, quidam per eam
aquæ & vini commixtionem putant, Incar-
nationis oſtendi myſterium, in quo humana
natura cum divina hypoſtaticè juncta eſt;
quam explicationem tueri videntur ipſius
Orationis verba, quæ ſuprà attulimus. Alii
per eam commixtionem putant intelligi
aquam & ſanguinem, quæ defluxerunt à la-
tere Chriſti; & ſanè Sacerdos juxta Ritum
Ambroſianum celebrans Miſſam, & Carthu-
ſiani cùᷣm aquam infundunt in Calicem, non
eam, quam attulimus, ſed hanc recitant Ora-
tionem: De latere Chriſti exivit ſanguis Eg
R 4 aquæ

264 Sebtio I.
aqua. In nomine Patris, & Fälii, & Spiritüis
Sancti, Anlen. Ea verò verba, quibus Sacer-
dos poſtulat, nos fieri divinæ confortes na-
turæ, Hjus divinitatis eſſe conſortes, qui bumani-
zatis noſtræ fieri dignatus eſt particeps, ex ſe-
cunda D. Betri epiſtola ſunt deſumpta, ubi
de Chriſto B. Apoſtolus: Per quem, inquit,
maxima & pretioſa nobis pronziſſa donavit, ut
per bac efficiamini divinæ conſortes naturæ.
De oblatione Calicis.
Aquàâ in Calicem indità, atque Oratione
diétà, Sacerdos Calicem dexteraâ apprehendit
manu, eumque ſublatum tenens, ſtans in me-
dio Altari, elevatis in Cœlum oculis, eam
dicit Orationem, Offerimus tibi Domine:
quà dictà facit ſignum Crucis cum Calice
ſuper Corporale, & ipfum in medio ità poſt
hoſtiam collocat, ut hoſtia media ſit inter Sa-
cerdotem & Calicem, quem palla tegit.
Deinde ſe inclinans ſubmiſsà voce ait: In
Wiritu bumilitatis &c. Poſtea erectus,
elevans oculos, manusque expandens,
& ſtatim jungens ante peétus air: Zeni Jan-
Stiſicator &c. & cùm dicit Beuedic, dexterà
manu ſuper hoſtiam & Calicem ſimul ſig-
num Crucis producit. .
Duæ quaſtiunculæ ſuper Oratione Offerimus.
De Oratione Offerimus tibi Domine duo
quæri ſolent: primum quid ſit, quòd Sacer-
dos in Hoſtiæ oblatione dicit Offero, G i

gui
lee⸗
die
cd
eſ
4d
tot
ie,

unr
e

mum
1CA
Ui
els
⸗
ie
cleln
ug
Nek
enetl
n t

De Sacriſicio Miſſeæ. 265

Oblatione Calicis dicit Offerunus: deinde,
quid ea verba ſignificent Calicem ſalutaris,
cùm in Calice nihil aliud quàm vinum con-
tineatur.
Cur in oblatione Calicis Sacerdos dicat Offeri-
mus, &σ non Offero, ut in oblatione Hoſtiæ.
Primam iolvit quæſtionem Card. Bona
Rer. Liturgicar. lib. 2. cap. 9. num. 5. ubi ait,
in oblatione Calicis idcirco dici, offerimus,
quèd juxta Romanum Ritum olim in Miſla
ſolemni Sacerdos ſimul eam Orationem re-
citabat cum Diacono, qui vinum in Calicem
infuderat, & fanguinem Populo olim mini-
ſtrabat; eundem verò ritum, qui ad Miſſam
ſolemnem pertineret, in Miſſa privata re-
tentum; quam ſolutionem amplectitur etiam
Pouget tom. 2. Inſtit. Catholicar. p. 944.
Explicantur verba illa, Calicem ſalutaris.
Alteram difficultatem diluit Bellarminus
tom 3. Controverſiar. lib. 6. de Miſſa c. 17.
qui animadvertit, non dici Calicem ſalutarem,
ſed Calicem ſalutaris, id eſt Calicem Chriſti,
qui inſtituit, ut Calix ille offerretur & con-
ſecraretur. Ulud etiam addit, quòd, etiamſi
diceretur Calicem ſalutarem, tamen vera eſſet
eorum verborum ſententia, quæ referenda
eſſent non ad præſentem Calicis ſtatum, ſed
ad eum, quo redigendus eſt per Conſecra-
tionem. Uno verbo quo ſenſu in Oratio-
ne, ſuſcipe sanlte Raet; dicit Sacerdos, banc
5 im-

266 Sectio I.

immaculatam boſtiam, eodem ſenſu in Ora-
tione Offerimus dicit Calicem ſalutaris, ut et-
jam obiervavit Pouget loco cit.
Uli nunc locetur Hoſtia & Calix. Antiquitus
Hoſtia ad ſiniſtram, Calix ad dexteram
Sacerdotis locabatur.
Quòd Calix Pallà cooperiatur, id omni
caret rayſterio: ea enim cautio eſt, ne quid
extrinſecus in Calicem decidat, ùt poſt Mi-
crologum obſervat Gavantus in Comment.
ad Rubric. Miſſalis. Quod autem ad illud
artinet, quòd Sacerdos inter ſe & Calicem
rectà hoſtiam collocat, ſcire oportet Græcos
Panem & Vinum, ſeu hoſtiam & Calicem
ità locare, ut lineam rectam à latere ad latus
efficiant; quod diu etiam retinuit Romana
Eccleſia. Scribit enim Micrologus cap. 10.
Ità juxta Romanum Ordinem in Aliari com-
poneènda ſunt, ut oblatä in Corporali poſit,
Calix ad' derxterum latus oblatæ ponatur, quaſß
Janguinem Domini ſuſcepturus, quem de latere
Dominico profluxiſſe credimus. In Annalibus
Wadingi extat Epiſtola B. Joannis Parmenſis
Ordinis Minorum 7. Generalis, qui obiit
anno 1289. ideôque multos poſt Microlo-
gum annos, in qua jubet Fratres Provinciæ
Etruriæ juxta Ritum Romanæ Eccleſiæ lo-
care Hoſtiam ad ſiniſtram Sacerdotis me-
num, & Calicem ad ipſius dexteram. Et le

Brun tom. I. pag. 318. Putat Ritum collo-
candi

110
u6

rign
ern

id on
eſ
Mmm
0
CAle
Cren
(Acn
hue
Romu
CNN

n Ais

1:

A
Alen.
Nll
men
1
lore⸗
Cin
cle⸗
i
6

De Saecrificio Miſſæ. 267

candi hoſtiam rectà inter Sacerdotem & Ca-
licem uſurpari cœpiſſe anno 1485.
De reliquis Orationibus quæ dicuntur
poſt Offertorium.
Denique earum, de quibus dicendum re-
ſtat, Orationum, In ſpirunu humilitatis, & Ve-
ni Sanctificator, prima eſt in Miſſali Mozara-
bico, & in omnibus Miſſalibus tum veruſtis
tum recentioribus; altera itidem vetuſtiffi-
ma eſt. Prima deſumpta eſt ex Oratione
trium Puerorum, qui Babylone in ignem
conjecti ſunt Danielis cap. 3. In animo con-
trito & ſpiritu humilitats ſuſcipiamur: ſicut
in holocauſto arietum & taurorum, & ſecut in
millibus agnorum pinguium, ſic fiat Sacrifcium
noſtrum in conſpectu tuo hodie, ut placeat tibi,
quonianm non eſt confuſio confidentibus in te:
& nunc ſequimur te in toto corde, & timemas
te, & qukxrimus faciem tuaum. Me confundas
nos, ſed fuc nobiſecum juxta manſuetudinem
tuam &α ſecundum muliitudinem miſericordiæ
tuc. Quod verò attinet ad alteram illam
Orationem, Veni ſantctificator, ſupervaca-
neum eſt monere, propter ea verba, Omni-
potens aterne Deiss, directam illam videri ad
Patrem, ſeu indiſcriminatim ad tres Perſo-
nas, quæ ſunt unus Deus; revera autem
ad Spiritum Sanctum dirigi: quapropter in
aliquibus Eccleſiis Galliæ olim recitabarur
hymnus Veni Creator Spiritus, vel Veni ſan-
Ete

268 Sectio I.

cte Spiritus, reple; & in Miſſa Mozarabica
dicitur Veni ſancte Spiritus ſanäctißcator. Con-
ſonant veteres Liturgiæ Eccleiiæ Græcæ &
Latinæ: in iis enim petitur;, ut ignis Spiri-
ts Sancti delabatur, abſumatque panem &
vinum, & in Corpus & Sanguinem Chriſti
convertat: quo quidem nobis declaratur,
quemadmodum Chriſti Corpus Spiritũs San=
Cti operâ in Virginali B. Mariæ utero for-
matum fuit, ità per eundem Spiritum San-
Rtum confici ſuper Altare. Hoc argumen-
tum egregiè tractavit Boſſuetus in Explwat.
quarumdam diſcultatum, quæ in Miſſæ Ora-
tionibus occurrunt. cap. 5, & 6.
Filium tantum & Spiritum Sanctum Ec-
cleſia invitat, ut 6 Cælo delabantur.
Id verò etiam apertiùs intelligitur ex illo
verbo Veni, nam juxta ſacrarum Scriptura-
rum idiotiſmum duas tantùm Perſonas, Fi=
lium ſc licet & Spiritum Sanctum invitat Ec-
cleſia, ut delabantur & Cœlo. Cùm verò
ſuam dirigit orationem ad Patrem, non di⸗
cit Veni, ſed Mitte Spiritum tuum, vel Mit-
te nobis Redemptorem, Mitte aguum qui tol-
lit peccata mundi. Quamobrem cùm Ora-
tio Veni Sanctificator, non poſſit intelligi de
Filio, pro quo fit deprecatio, ſequitur in-
telligendam eſſe de Spiritu Sancto, etiamſi
in Oratione ſit verbum illud Omnipotens.

Spiritus enim Sanctus Deus eſt, & æternus
item

item
lom

de⸗

D
Epil
manm
cis
inno⸗
verſe
Nicd
m
lus
tur
us
Alt
dro⸗
Ne⸗
Tit
ill
10
Nen
at⸗

NLortie
N,1
rkce!
nsN
Aent
CN
elner
title
telot
tund
Nonne
ſe

n E
uf.
rretl
ctipnn
ds,
Vink
dn

NN⸗

l
,

inOe

eliii
in,
, eiul
Eenm

Dej Sarrifcio Miſſæ. 269
item ùt Pater & Filius. Videatur le Brun
tom, I. pag. 329. & ſeq.

De Miſſa ab ablutione manuum
uſque ad Canonem.

De ablutione manuum ex S. Cyrillo &o
D. Tboma.

lctà Oratione Veni Sanctificator, Sacer-
dos à medio Altari ſe confert ad Cornu
Epiſtolæ, & Miniſtro aquam fundente, lavat
manus, id eſt extremitates digitorum polli-
cis & indicis dicens Pſalmum Lavabo inter
innocentes, cum Gloria Patri, qui tamen
verſus in Miſſis Defunclorum, & à Domi-
nica Paſſionis uſque ad Sabbathum Sanctum
omittitur. De hoc ritu loquitur S. Cyril-
lus in Catech. Myſtag. cap. 5. LVidiſtis igi-
tur, inquit, Diaconum aquam lavandis mani-
us porrigentem Sacerdoti, & illis, qui circum
Altare Bei ſtabant Preibyteris. Num ideò
prorſus dabat, ut ſordes corporis abluerenturé
Nequaquam. Nec enim adeo ſordibus corpo-
ris fadati in Eccleſiam ingredi ſolemus. Sed
illa manuum ablutio Symbolum eſt, oportere
vot d peccatis omnibus, & iniquitatibus mun-
dari. Cùm enim per manus deſignentur actio-
nes, lavare certè easdem, munditiem & puri-
tatem operum ſignificat. Nönne audiſtis Re;
vi

270 Sectio I.

vid myſteria tractantem iſta, & dicentem: La-
vaho inter innocentes manus meas, & circum-
dJabo Altare tuum Domine * Itägue manus ab-
luere eſt Symbolum, non obnoxium eſſe peccatis.
D. Thomas 3. Part. quæſt. 83. art. 5 ad pri-
mum binas hujus ablutionis rationes affert;
quarum altera ab ipfſa rei natura proficiſci-
tur, & ad munditiam pertinet; altera mo-
ralis, quæ eadem eſt, quam dudum ex San-
Go Cyrillo attulimus. Verba 8 Doctoris,
quibus reſponder ad eam quæſtionem, cur
Sacerdos in Miſſa manus lavet, ſunt quæ
ſequuntur: Primò quidem quia aliqua pre-
tioſa tractare non conſuevimus niſt manibus
ablutis; unde indecens videtur, quòd ad tan-
tum Sacramentum aliquis accedat manibus eti-
am corporaliter inquinatis. Secundò propter
ſignificationem, quia àt Dionyſius dicit, extre-
mitatum ablutio ſignificat emundationem etiam
à minimis peccatis ſeëundum illud Joonnis cap.
13. Qui lotus eſt non indiget niſi ut pedes la-
vet: G& talis emundatio requiritur ab eo, qui
nccedit ad hoc Sacramentum. Ladem ſeribit
Titelmanus Expoſit. Myſter. Miſſæ cap. 34.
Manus, inquit, abluit (Sacerdos) quanquam
nlioqui in principio ante Altaris acceſſum mun-
datum ſe fuiſſe optunè ſciat, ut ſe fortè inte-
rim ullam undecunque maculam contrax!et,
abluatur hac ablutione, priuſquam ad Jacroſan-

ta in manibus tenenda myſter ia accedat, ſigni-
ſicans

lenel.
fte
nutt
ehuns
es in
rokt
terlnn
ne
Doc
hein, 4
unt
gf
uiit
dn
iluut
ſt 1 N
Uemn

nn

)
enſ
1
l
n 4
rufe
/

n

De Sacrißcio Miſſæ. 271

kſicans boc ipſo, ſiqukx ferſnan per bumanæ
Ffragilitatis miſeriam huc uſque vanuatum tbhan-
taſmata mentem maculaverint, ut vel nunc
omni cum attentione abjiciantur, & quaſi novann
cordis aſſumamus munditiam. De duplici ma-
nuum antiqua ablutione, altera ante Offer-
torium, altera poſt incenſum, quarum nune
in Miſſis cantatis retinetur ſecunda, poſtquam
Sacerdos incenſavit Altare, & incenſatus eſt
à Diacono, fusè agit Vertus tom. 4. pag.
174. & ſeq.
Solvitur quædam dißffcultas ſuper
Pſalmo, I. avabo.
Pſalmus lavabo huic actioni aptiſſimè con-
venit: & quanquam in quibusdam Eccleſiis
quidam ejus verſiculi duntaxat recitentur,
tamen in Miſſali Romano Pfſalmus ille inte-
ger exhibetur; quod congruit cum Litur-
giis S. Chryſoſtomi & S. Baſilii. Excitârunt
nonnulli de uſu hujus Pialmi difficultatem,
quomodo ſcilicet Sacerdos recitet verſicu-
lum illum, Ego autem in innocentia mea in-
greſſus ſum; quod ſanè abſonum eſſe vide-
tur à Chriſtiana humilitate, quæ noſtris ocu-
lis noſmetipſos deſpiciendos proponit, nos-
que metu & pudore perfundit. Difficulra-
tem hanc movet le Brun tom 1. pag. 351.
& ſeq qui probè obſervat, eodem tempore
Sacerdotem, quo innocentiam ſuam ex ani-
mi ſui conſcientia verbis illis declarat, fate-
ri;

ri, ſibi opus eſſe Redemptoris manu & mi-
ſericordia: Ego autem in innocentia mea in-
greſſus ſum; redime me, &α miſerere mei; nec
peccandi timore caret, niſi Deus præſto ſit:
Ne perdas cum impiis Deus animam meam, E
cum viris ſanguinum vitam meam: quibus
ſenſibus Chriſtiana continetur humilitas, de
qua ad hoc exemplum fusè egimus lib. 3.
de Canonizat. Sanctorum cap. 40. Deſinit
Pſalmus ex more in Gloria Patri, qui ver-
ſus in Miſſis, quas innuimus, ideo omitti-
tur, quòd indieium faciat læœtitiæ, quæ abeſt
ab iis Miſſis, quibus luctuoſæ continentur
Cæremoniæ; ùt obſervat Meratus tom. 1I;
Par. I. pag. 489.
Adnotationes ad Orationem, Suſcipe
Sancta Trinitas.
Sacerdos extergit manus, iiſque ante pe-
Qus junctis ad medium Altare redit; ubi;
elevatis ad Deum oculis, ſtatimque demiſſis,
paululum ſe inclinans dicit orationem: Suſ-
cipe ſancta Trinitai. Ne longiis, quàm par
eſt, à propoſito digrediamur, in hane oratio-
nem, ſuſeipe ſancia Trinitas, quædam ad-
notabimus. Innuiſſe ramen juvat manus
junctas & corporis inelinationes, de quibus

272 Sectio I.

hie & alibi mentionem faciemus, humilita-

tem Sacerdofis exprimere, & Chriſti obe-
dientiam ſignificare juxta doctrinam D. Tho-

mæ loc eit. in reſponſione ad quintum: Qu0
au-

dcce

Dix
e⸗
ani
blat
Don

ree
eor
in

dita
tore

n
tegir
etene:
oſt
ennet
lunse
olg
Jif
0 OM
ve
Mioent
toli,

leipe

Aneſ
Erz
en

De Sacrificio Miſſæ. 273

autem manus interdum jungit, & ſe inclinat,
eſt ſuppliciter & bumiliter orantis, && deſig-
nat bumilitatem & obhedientiam Chriſti, ex
qua paſſus eſt. .
Ea oratio incert um cujus ſit antiquitatis.
Scribit Cardinalis Bona lib. 2. Rerum Li-
turgic. cap. 9, num. 6. ſe neſcire, quàm ve-
tus ſit oratio ſuſcipe ſancta Trinitas. Micro-
logus qui vivebat II. ſæculo cap. 11. ait,
hanc orationem neque in Ordine Romano,
neque in Liturgiis Gallicanis ſeriptam, re-
citari tantùm à Presbyteris ex confnetudine:
BDeinde inclinatus ante Altare dicet hane ora-
tionem, non ex aliquo Ordine, Jed ex Eccle-
ſiaſtica conſuetudine. Hujus ramen oratio-
nis ſubſtantia reperitur in Græcis Liturgiis,
in Miſſali Ambroſiano, & in pluribus aliis
Miſſalibus & Sacramentariis, quæ Microlo-
go ſunt antiquiora. Carthuſiani eam non
recitant; quod indicium facit, ſæculo 11. cùm
eorum Ordo ſumpſit exordium, nondum
in Eccleſia Gratianopolitana, unde Miſſale
acceperunt, eam orationem in Miſſa adhi-
bitam. Eam verò recitant Fratres Prædica-
tores, ſed in breviorem formam redactam.
Diximus, Sacerdotem ante orationem, ſuſ-
cipe ſanéta Trinitas, jam feciſſe oblationem
panis cum oratione ſuſcipe ſantte Pater, &
oblationem vini cum oratione offerimus tibi
Domine Calicem, ac deinde offerre iterum
8 panem

274 Seétio I.

anem & vinum conjunctim cum oratione
ſuſcipe ſancta Trinitas. Olim Gallicana Ec-
cleſia non offerebat disjunctim panem & vi-
num, ſed utrumque ſimul cum oratione
ſuſcipe ſancta Trinitas; atque hunc adhibent
Ritum etiam nunc Carmelitæ, & Fratres
Prædicatores. Verùm Ritus’, quo utitur
Romana Eccleſia, offerendi primùm ſepa-
ratim panem & vinum, ac deinde utrum-
que ſimul, omnino conſentit cum Ritu Am-
broſiano: quidam verò exiſtimant, quam
nunc Sacerdos offerendo pane recitat ora-
tionem ſuſcipe ſancte Pater, eam olim non
ipſum Sacerdotem, ſed populum recitare
conſoeviſſe, cùm Sacerdoti panem conſe-
crandum offerebat: poſtquam autem mos
ille exolevit apud populum offerendi pa-
nem, Sacerdotem ſubinde cœpiſſe eam di-
cere nomine populi. Vide Pouget Inſtit.
Catholicar. 10 m. 2. pag. 846.
Cur mentio fiat in ea oratione Paſſonis, Re-
ſurrectionis, & Aſcenſionis Eſu Chriſti.
In eadem oratione mentio fit de Paſſione,
Reſurrectione, & Aſcenſione Domini no-
ſtri Eſu Chriſti: Suſcipe ſancta Trinitas
bhanc oblationem, quam tibi offerimus oh me-
moriam Paſſionis, Reſurrectionis, Aſcenſio-
nis JrEſu Cbriſti Domini noſtri⸗ idque ut to-
tum exprimatur Chriſti Sacrificium. In ſa-

crificiis Judaicis mactanda victima eligeba-
turz;

—

o un
Fiute
1,0
tu
lnen
Idnt
n CN
ein 1
end
eu

De Saerifcio Miſo. 275

tur; atque per ejuſmodi electionem quaſi
ſanctificata cenſebatur, & à profano uſu ſe-
mota: in Incarnatione itidem victima ſele-
ta fuit & ſanétificata; humana enim electa
fuit Chriſti natura, eâque cum natura di-
vina hypoſtaticè conjuncta, ac per eam
unionem conflata fuit victima digna, quæ
Deo ſacrificaretur. In iiſdem Judæorum ſa-
criſiciis victimam Sacerdos offerebat, ante-
quam mactaret: primam itidem victimæ
oblationem ante ejus immolationem fecit
Chriſtus in momento nativitatis ſuæ - In-
grediens enim mundum dicit: Holocautomataæ
pro peccato non tibi placuerunt. Tune dixi:
Ecce venio, ut faciam, Deus?! voluntatem tuam
Verba ſunt Apoſtoli ad Hebræos cap. 10.
In Sacrificiis Judaicis ſacrificabatur victima,
ejuſque Sanguis circum Altare ſpargebatur:
in lege nova noſtra fuit victima maétata in
Cruce, ubi ſe ipſe Chriſtus obtulit Patri in
noſtrorum expiationem peccatorum, ſuum-
que ſanguinem fudit circum altare, cùm fa-
crum ejus latus lanceâ transfixum eſt. In
Sacrificiis judaicis victima incendebatur ſu-
Per Altare holocauſtorum, ut, quicquid in
ea vitii eſſet, flammis abſumeretur, & fu-
mus ad Cœlum tolleretur in odorem ſuavi-
tatis, ùt ſacra Scriptura loquitur. In no-
va lege conſumpra fuit viétima in Chriſti
Reſurrectione & Aſcenſione. Nam in Re-
S 2 ſur⸗

276 Sectio I.

ſurrectione abſorptum fuit in Chriſto, quod
mortale eſt d vita, ùt ait Apoſtolus 2. Epiſt.
ad Corinthios, abſumptumque fuit, quicquid
ineſſe poterat corruptibile; & in Aſcenſio-
ne victima à Deo accepta in odorem ſuavi-
tatis, & ad ejus dexteram fuit collocata.
Denique in Sacrificiis Judaicis Populus par-
tem victimæ comedebat; & in die Pente-
coſtes populus communicavit vitctimæ, ut
Seriptores loquuntur, nam Diſcipuli Chri-
ſti Domini tunc cum eo ſunt concorporati,
eique tanquam membra capiti juxta verba
Apoſtoli adhæſerunt.

Cur Romana Eccleſia tria illa tantùm myſte-
ria commemorat, & non plura, ùt Ec-
cleſia Graca.

Quapropter in hac Oratione Eccleſia
Græca de Incarnatione, de Nativitate, de
Paſſione, de Reſurrectione, de Aſcenſione,
déque Spiritus Sancti adventu mentionem
facit. Quodſi nunc Romana Eccleſia in
eadem Oratione Paſſionem, Reſurrectio-
nem, & Aſcenſionem ſolùm commemorat,
in cauſa illud eſt, quèòd in tribus hiſce my-
ſterüs, quæ ſunt præcipuæ ſacrificii partes,
optimè repræſentantur immolatio victimæ
& eonſumptio.

Cur

E

N
Nnit
iogil
cerſ⸗
ſani⸗
loen.
onn
Den⸗
1e,1
.
bort,
Net

n⸗

le⸗

ce
le,
glor
oen
nlr
Nolc,
en⸗
es
e

De Saxrifcio Miſſeæ. 277

Cur primis quatuor ſæculis non ad Trinitatem,
Jed ad Patrem Orationes dirigerentur. Cur
dicatur in bonorem B. Mariæ Virginis Cgc.
Explicantur illa: Ut illis proficiat
ad honorem &c.
Oratio Suſcipe Sancta Trinitas ad Sanctis-
ſimam Trinitatem dirigitur. Quatuor primis
Eccleſiæ ſæculis omnes Orationes ad Deum
Patrem dirigebantur: Ut in Altari ſemper
ad Patrem dirigatur Oratio; verba ſunt Con-
cilii Carthaginenſis III. cap. 23. Noverant
Profectò Fideles, Patrem non adorari, quin
Filius item adoretur & Spiritus Sanctus;
ſed gravi quidem causâ à Sanctiſſima Trini-
tate nominanda abſtinebant, veriti ne, quam
Chriſtiani reprobabant, Deorum multitudi-
nem ſibi exprobrarent ii, qui trium Perſo-
narum Myſterium ignorabant, üt bene ad-
Vertit Florus Lugdunenſis Tractatu de actio-
ne Miſſæ. IIlo autem ſublato metu, nihil ve-
rita eſt Eccleſia tum Latina, tum Græca, in
offerendo Sacrificio dicere Suſcipe Sancta
Trinitas. In eadem Oratione Sacerdos San-
tiſſimam Trinitatem deprecatur, oblationem
ut accipiat in honorem B. Mariæ Virginis,
Sancti joannis Baptiſtæ, Sanctorum Apoſto⸗
lorum Petri & Pauli, Sanctorum quorum re-
liquiæ conditæ ſunt in Altari, & omnium
aliorum Sanctorum, ut illis profciat ad hono-
vem, nobis autem ad ſalutem: quicquid enim
8 3 hono-

278 Sebtio I.
honoris & gloriæ adepti ſunt Sancti, id omne
Vi Sacrificii Chriſti ſunt conſecuti, & Chri-
ſti honor & gloria diffunditur in Sanctos,
qui ſunt membra viventia cum eo veluti
cum capite conjuncta; nec quisquam Ca⸗
tholicus negaverit, Sacrificium Miſſæ maxi-
mam Eſu Chriſto parere gloriam, ùt abun-
de noſtri oſtendunt Theologi, quorum do-
Rrinam à nobis hic in compendium collatam
fusè explicavit Pouget Inſtit. Catholicar. loc.
cit. pag. 846. & ſequ. & le Brun tom. I.
pag. 15 8. & ſequ.
De Oratione, Orate Fratres.

Pofſt Orationem ſuſcipe Sancéta Trinitas,
Sacerdos oſculatur Alkare, & ad populum
converſus dicit Orate Fratres, & ſubmiſsà vo-
ce proſequitur, ut meum ac veſtrum Sacrife-
cium acceptabile fiat apud Deum Patrem Omii-

potentem. Non abſimili Oratione reſpondet

Miniſter Deum deprecans, ut Sacrificium
ſuſeipiat ad laudem & honerem nominis
ſui, & ad noſtram & Eccleſiæ univerſæ utili-
tatem. Deinde Sacerdos in gyrum vertitur
ad eam partem, ubi eſt Miſſale, ità ut circu-
lum deſcribat, & in medio Altari remaneat;
ac ſubmiſsâ voce dicit Amen, ſubinde dicit
Oremus, & Orationes proſequitur, quæ di-
cuntur Secretæ.

ã(᷑Nnn — — „ —

— —

De Sacrifcio Miſſæ. 279

Chriſtiani veteres Fratres ſe appellabant. Ora-
tio illa, ſaltem ejus ſubſtantia, eſt
S§. Leonis I.
Ad illa verba, Orate Fratres, notandum,
Chriſtianos olim invicerm ſe fratres appella-
re conſueviſſe. Quia verò Ethnici, ùt mo-
rum ſuorum tegerent fœditatem, ſacris his-
ce nominibus abutebantur, idcirco Cæcilius

apud Minucium Felicem Chriſtianis ea no-

mina fratris & ſororis exprobravit, quaſi ar-
gumenta eſſent proſtratæ apud Chriſtianos
pudicitiæ, cui ad hunc modum reſpondit
Octavius: ſie nos, quod invidetis, Fratres vo-
camus, ut unius Dei parentis homines, ùt con-
ſortes Fidei, ut ſpei cohæredes. Legendus
Kortholtus in Tractatu de Calumniis Paga-
norum in veteres Chriſtianos ſparſis p. 168.
ubi eruditè hoc tractat argumentum. Eam
Orationem, Orate Fratres, Radulphus Pro-
Poſit. 23. S. Leoni I. tribuit; quod admitti
Poteſt, ſi de verborum loquitur forma; nam
totius ſententiæ ſubſtantia reperitur in Li-
turgiis Sanctorum Marci & jacobi, ùt ad-
Vertit Meratus tom. I. Par. I. p. 500. n. 3 1.
De Orationibus quæ dicuntur ſecretæ.
Rutio ejus nominis.
Orationes ſeeretæ in quibusdam Miſſali-
bus appellantur Orationes ſuper Oblata. Diu
tamen eſt, cùm vocantur Secretæ, ut à cœ-
teris Orationibus diſtinguantur, quæ dicen-
8 4 dæ

2280 Sectio I.

dæ ſunt claràâ voce ità audientibus accommo-
datã, ut, quæ legantur, intelligant. Secretæ
enim ſubmiſsà voce à Sacerdote ſunt reci-
tandæ: Quæ ſecretò dicenda ſunt, itd pronun-
tiet, ut & ibſemet ſe audiat, & circumſtami-
bus non audiatur; verba ſunt Rubricæ in
Miſſali Romano. Boſſutus in explicat. qua-
rundam Orationum Miſſæ cap. 2. magis ut
quid ſuſpicaretur aperiret, quàm quèd ità
exiſtimaret, ſcripſit vocem Secreta idem eſſe
ac Secretio. Satis id fuit Novatoribus, quo
triumpharent, & adverſus apertiſſimum Tri-
dentini Concilii Decretum ſtatuerent, Se-
cretas & Canonem Miſſæ elatà eſſe voce re-
citanda. Sed hac de re inferiùs ſermonem
habebimus.
Ment Eccleſiæ in Orationibus ſecretis.
Quæ ſit Eccleſiæ mens in his Orationibus
pulchrè declaratur in ſecreta Miſſæ in Domi-
nica quinta poſt Pentecoſtem: Propitiare
Domine fuptlicationibus noſtris, & bas obla-
tiones famulorum tuorum benignus aſume, ut
gquod ſinguli obtulerunt ad honorem nominuis tui,
cunétis proſficiat ad ſalutem.
De clauſula, Per omnia ſæcula ſæculorum
&&. cur poſt ſecretas dicatur elatd voce.
Sacerdos ubi ad poſtremæ Orationis ſe-
cretæ finem pervenit, vocem tollit, & dicit:
Per omnia ſæcula ſæculorum, quæ verba ad
Orationes pertinent, quæ jam recitatœ ſunt;
atque

li
er
tor

—

lonn.
Eehte
nn .
ffen
rel

1,
n
r
1cek
oN

i
ontt
on
tue
1
D

ut

Uccn
n
LNo

et

l
e

De Sacrifcio Miſſee. 281

atque ea clauſula, Per omnia ſæcula ſæculorum,
idcirco dicitur ſublatâ voce, ut populus re-
ſpondeat Amen, & Orationes à Sacerdote re-
citatas confirmet, ùt poſt Micrologum c. 7.
obſervat Cardinalis Bellarminus tom. 3.
Controverſ. lib. 6. de Miſſa cap. 17. §. de

Prafatione. Sequitur deinde Præfatio, ad

quam plura adnotabimus.

De Præfatione. In aliquibus Liturgiis dicitur
Inlatio, in quibusdam aliis eitam
Conteſtatio.

Primò, Præfatio ex eo etymologiam tra-
hit, quòd ſacro præeat Canoni, ac Præpara-
tio quædam ſit ad ſacrificium, ùt probè ob-
ſervat Durandus lib. 4. cap. 33. atque id ip-
ſum confirmat Hugo Menardus in Notis ad
Sacramentsrium S. Gregorii pag. 25. Præ-
fatio eſt Oratio, ſeu gratiarum actio, qulæ Ca-
nont prætnittitur, quâ diſponitur Sacerdos C*
populus ad tremendorum niſteriorum confectio-
nem. In Miſlali Mozarabico appellatur In-
latio; nam ex Fidelium verbis Sacerdos in-
fert, dignum & juſtum eſle Deo gratias age-
re, illum collaudare, & magnificare, ut ad-
vertit Cardinalis Bona lib. 2. Rerum Litur-
gicarum cap. 10. num. 2. ac ob eandem ra-
tionem præfatio appellatur Conteſtatio in Sa-
cramentario Gallicano edito à Mabillono
tom. I. Itiner. Italici. .

d 8 4 Præ-

282 Sectio I.

Præfatio in Miſſa eſt poſtolicorum temporum.
Quasdam Præfationes compoſuit
§. Gelaſius.
Secundò, Walfridus Strabo cap. 22. ſe
neſcire ait, quis Præfationis fuerit auctor;
Præfationem actionis, qud populi affectus ad
gratiarum actiones incitatur, ac deinde huma-
neæ vocis ſupplicatio cœleſtium virtutum laudi-
bus admitti depoſcitur, quis primus ordinave-
rit, nobis ignotum elt. In libro Pontificali
tribuitur hæc Oratio S. Gelaſio I. Zecit Sa-
eramentorum Prafationes & Orationes cauto
ſermone. Quod tamen Gavantus, Cardina-
lis Bona, Meratus, aliique melioris notæ Vi-
ri docti ità intelligunt, ut quasdam quidem
earum compoſuerit, non tamen primus hanc
Orationem in Miſſam introduxerit; ejus
enim mentio fit in Liturgia S. Jacobi, & in
operibus S. Cypriani, & S. Cyrilli, qui §.
Gelaſio ſunt antiquiores; quamobrem do-
cent Præfationis inſtitutionem vel Sanctis
Apoſtolis, vel Apoſtolicorum temporum vi⸗
ris eſſe rribuendam.
Cur in Præfatione Sacerdos non dioat, Domi-
nus vobiscum, converſus ad Populum.
Tertièò, incipit Præfatio ex ſalutatione ad
Populum Dominus vobiscum; neque tamen
Sacerdos ſe convertit ad Populum; vel quia
cũúm dixit Orate fratres, quodammodo po-
pulum dimiſerit; vel quia ante Præfationeimn
juxta

—— —— — – — — — —

Pnn

De Sacrificio Miſſæ. 283

juxta Liturgias Sanctorum Jacobi, Baſilii, &
Chryſoſtomi Sanétuarium claudebatur, &
circum altare velum oppandebatur; ideô-
que nihil in illa ſalutatione opus erat, ut ſe
Sacerdos converteret ad Populum, quem
videre non poterat, ùt obſervat le Brun
tom. I. pag. 386.
Novei ſunt Præfationes. Addita Præfatio
communmis, quæ eſt del S. Gelaſti, vel Gregorii
Magni. Addita eſt etiam Præfatio de B. Vir-
gine, Multò plures habent Ambroſiani,
Mozarabes.
Quartò, Novem ſunt Præfationes juxta
ea, quæ Pelagius II. Pontifex ſeripſit ad Epi-
ſcopos Germaniæ & Galliæ, prima de Na-
tivitate Domini, ſecunda de Epiphania, ter-
tia de Quadrageſima, quarta de Cruce, quin-
ta de Paſchate, ſexta de Aſcenſione, ſeptima
de Pentecoſte, octava de Sanctiffima Trini-
tate, nona de Apoſtolis, ùt videre eſt in Ca-
none Sanétorum §. finali Diſtinct. 70. De
hac Pelagii 2. Epiſtola, genuinane illa ſit an
ſpuria, vehementer dubitat Pagius in vita
Pelagii II. num. 17. & ante eum dubitaverat
etiam Card. Bona lib. 2. Rerum Liturgica-
rum cap. 10. num. 3. Cauſas dubitandi ſi
quis ſcire cupiat, adeat illos Auctores loc.
cit. & Meratum tom. I. par. I. pag. 230. n. 6.
Illud certiſſimum eſt, in Miſſalibus poſt an-
num 1200. editis novem illas duntaatræ.
atl0-

284 Soctkio T.

fationes reperiri, quas recenſer Decretum
Pelagii, quibus deinde addita eſt Præfatio
communis, quæ vetuſtiſſima eſt, & Gelaſio
vel Gregorio Magno tribuitur, & Præfatio
de B Virgine; ità ut undecim ſint Præfatio-
nes omnes, quibus utitur Romana Eccleſia.
Græci unam tantùm Præfationem in omni-
bus Miſſis adhibent. Mozarabes Præfatio-
nes habent proprias, in quibus vel Feſtivita-
tis, quæ celebratur, Myſterium, vel cujus
Sanéti in honorem ſolemnitas agitur, merita
commemorantur. Plurimæ Præfationes
ſunt in Ritu Ambroſiano, ſuæ quibusque Fe-
ſtivitatibus, temporibus, & Sancétis primi or-
dinis propriæ. Has recognoſci & emendari
juſſit S. Carolus Borromæus Cardinalis &
Epiſcopus Mediolanenſis, qui ad eam rem
Galeſinii aliorumque doctorum virorum
operam adhibuit. Easdem emendavit etiam
Fridericus Cardinalis Borromæus S. Caroli
agnatus, Archiepiſcopus itidem Mediola-
nenſis, ůt videre eſt apud Septalam Epiſco-
pum Dertonenfem de Mifſſa pag. 169.
Initium Præfationis, Surſum corda, vetuſtiſſe-
mum. Refelluntur calumniæ
Hæreticorum.
Quintèò, Præfationes omnes incipiunt per
hæc verba, Surſum corda; quibus reſpondet
Miniſter Habemus ad Dominum. Vetuſtiſſi-

mum eſt ejusmodi initium. Ea enim verba
haben-

☛
5

Cten
Mſin
Clt
raſit
Nefie
e
ekit
Inei
lins
gutſ⸗
rinit
Nenet
lss!
n 1
torm
tein
,C
ed
llin

ſe.

De Sacrificio Miſſæ. 28 5

habentur in Liturgiis Sanctorum Jacobi, Ba-
ſili, & Chryſoſtomi. De iis loquitur 0.
Auguſtinus ſerm. 217. edit. Benedictinæ:
Tenetis Sacramenta ordine ſuo. Primè poſt
Orationem admonemini ſurſum bhabere cor.
IWeo enim cum dicitur, Surſum cor, reſpondetis:
Habemus ad Dominum. Sequitur Epiſcopus
vel Preshyyter qui offert, & dicit, Gratias «ga-
mus Domino Deo noſtro; &0 vos atteſtamint,
Dignum & juſtum eſt. Et S. Cyprianus de
Dominica Oratione pulchrè eorum verbo-
rum ſignificationem explicat: Sacerdos ante
Orationem Præfatione præmißu parat Fratrum
mentes dicendo, Surſum corda; ut, dum reſpon-
det Plels, Habemus ad Dominum, admoneatur,
nihil aliud qudm Dominum cogitare debere.
Qum iis conſonat S. Cyrillus Catech. y.
Myſtagog. Diſſertatio quædam Lipſiæ edita
fuit, cui titulus: Formula veteris Eccleſiæ ex-
citatoria ad devotionem: Surſum corda; quam
die 28. Octobr. ann. 1704. in Lipſienſi Aca-
demia propugnavit quidam Zurnerus Præſi-
dente Adamo Rechembergio, qui duo ſunt
hæreticarum partium homines. Ea diſſer-
tatio tom. 318. Miſcellaneorum continetur
in Bibliotheca Dominici Cardinalis Paſſionei.
Atque in §. 26. more ſuo putidam fœdàmque
Romanæ Eccleſiæ calumniam affingunt, qui
dicunt mentis elevationem apud nos muta-
tam in Hoſtiæ & Calicis elevationem: Oe-
1 cur-

286 Sectio I.

currunt hic nobis Pontificii, qui in veteri Ec-
cleſia Catholica requiſitam in Euchariſtia eleva-
tiönem mentis transmutärunt in elevationem
Symbolorum Euchariſticorum, hoc eſt Panis &
Vini conſecrati, ut certo quodam Ritu 4 popu-
lo Panis conſecratus adoretur. Hic nos de
Hoſtiæ & Galicis elevatione non loquimur,
qui de ea ſuo disputabimus loco. Dicimus
verò ſimul cum eo Ritu & cum adoratione,
quæ Pani & Vino conſecratis præſertim in
eorum elevatione debetur, adhuc apud nos
in uſu eſſe formulam Surſum corda; Fideli-
búsque item ùt antea inculcatur, ut iis ver-
bis excitati ſuum ad Deum mentem ſuſtol-
lant. Videatur Auctor de optima audiendæ
Miſſæ ratione ſecundæ edit. Pariſien. ann.-
1681. pag. 300. Auctor Tractat. de Miſſa
Divinisque Officiis edit. Pariſien. ann. 1714.
pag. 95. & ſeq. Baldaſſarrus Soc. Jeſu in Li-
turgia illuſtrata Par. 2. cap. 2. cæterique om-
nes Catholici, qui de Miſſa ſcripſerunt.
De Hymno Sanctus, Sanctus &c.
Sextò, Præfationes omnes in illum deſi-
nunt Hymnum, quem Græci triumphalem,
nos Angelicum appellamus Sanctus, San-
Gus &ν«. Iſaias enim cap. 6. vidiſſe ſe ait Do-
minum ſedentem ſuper ſolium excelſum, & Se-
raphim audiſſe canentes Sancétus, Sanclus,
Dominus Deus exercituum. Plena eſt omnis
terra gloria ejus. Ea etiam ſunt in Præfa
tioni⸗

— 8Eéõ⸗

— — —

—
fil⸗
Aeur
finen
Gi

De Sarrificio Miſſe. 297

tionibus: Beneditctus qui venit in nomine Do-
mini, Hoſanua in Excelſis, quæ turbæ cecine-
runt, cùm Chriſtus Eſus ante Paſſionem ſu-
am ſolemniter ingreſſus eſt Hieroſolymam,
ut apud Matthæum c. 21. Nos alibi ſermo-
nem habuimus de Triſagio Sanctus Deus,
Sanctus fortis, Sanctus inmortalis, quod idem
non eſt cum hymno triumphali ſeu Angeli-
co, de quo modò locuti ſumus, ùt bene ob-
ſervat Hugo Menardus in Notis ad Sacra-
mentarium S. Gregorii pag. 10. & Juveni-
nus de Sacramentis Diſſert. y. Quæſt. 8. de
Euchariſtiæ Sacrificio cap. 7. §. 3. ait, hym-
num Sanctus, Sanctus, Santtus Dominus Deus
Sabaoth in omnibus haberi Liturgiis tum
Latinis tum Græcis; & Triſagium Sanctus
Deus, anäétus fortis, Santctus immortalis quo-
tidie Græcos cancre in principio Liturgiæ,
Latinos verò illud adhibere Feriã tantum
ſextà in Paraſceve.
De pulſanda campanula ad illa verba, Sanctus,
Sancéctus, Sanctus Dominus.
Poſtremò, Sacerdos eùm ad illa Præfatio-
nis verba pervenit Sanctus, Sanctus . ma-
nus hactenus ſublatas & extenſas jungit an-
te peéëtus, & reliqua Præfationis verba voce
non ità elatà proſequitur, cùm interea Mi-
niſter Campanulam pulſat; denique Sacer-
dos cùm dicit, Beneditctus qui venit in nomine
Domini &cτ. ſe erigit, ſibique à fronte ad
pectus

288 Sectio I.

pectus Crucis ſignum producit. Hæc om-
nia ex Rubrica Miflalis. De pulſanda cam-
panula ſermonem habebimus, cùm de Ele-
vatione Hoſtiæ diſſeremus. Quèd autem
pulſatur, cùm dicitur Sanctus, Santctus, Ma-
crus verbo Campana ait id per abuſum fieri;
non enim pulſari in privato Palatii Apoſtoli-
ci ſacello, cùm Papa privatam Miſſam cele-
brat, vel privatæ Miſſæ adeſt. Quod ſi ve-
rum eſſet, per abuſum etiam dicendum eſſet
pulſari campanulam ad elevationem Hoſtiæ;
nam in ſacello Pontificio ne ad elevationem
quidem Hoſtiæ pulſatur. Quamobrem
concludendum, Ritum pulſandi Campanu-
lam ad elevationem Sacramenti adhiberi cœ-
ptum etiam ad ea verba, Sanctus, Sanctus &0.
ad excitandos adſtantium animos ad devo-
tionem; hujus conſuetudinis originem no-
bis eſſe adhuc incompertam; ac retinendum
hunc ritum, ubi jam viget; in ſacris enim
Ritibus variatione nihil pernicioſius.
Ne præſens opuſculum juſto longiùs ex-
creſceret, hic materiam de Sacrificio Miſſæ
abrumpendam cenſuimus, quod reſiduum
eſt anno proximo, per Sectionem
alteram datari.

— K

Ar

3

—
„

e

O Salance

N Focus

K 1.

J

H

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/1999 VXyMaster Gmbhi wwWWVXymaster. com

.

HISTORICI

1MO

everendiſſimo
NALI
MBERTINIS
& S. K. I. Principe,
M0 D. N.

CRIPT'I,
ATE DONATI
ANGELO
PLLIS,.
Cappellanis,

EGATHON
MI CA

. V.