Gf495-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Commentarii Theologico-Historici De Sanctissimo Sacrificio Missae, 1 Benedikt XIV., Papst —— COMMENTARII THEOLOGIGO- HISTORICI SANCTISSIMO SACRIFICIO MISSE, OLIM Ab Eminentiſſimo & Reverendiſſimo 8S.K. E. CARDIN ALI PROSPERO DE LAMBERTINIS Archi-Epiſcopo Bononienſi & S. R. I. Principe, Modò SANCTISSIMO D. N. BNEDICTO XIV. P. M. ITALICE CONSCRIPTI, NONCG VERO LATINITATE DONATI à MICHAELE ANGELO Dfr GIACOMMELLIS, Ex Intimis Aucoris Cappellanis, ALM CoNuι.x,A4Hοπωà MAOK ACADEMICA. B. MARI Æ V. AB ANGELO SALUTAT IN STRENAM OBLATI; HERBIPOEI A. C MDCCXIIX. 2 SEC DH u Jr Chriierhet Kieyen, Vnir. 1, * S PLURIMUM REVERENDO, PERILLUSTRI, PERQUAM GRATIOSO DOMINO, D. JOANNI GODEFRIDO NANIAARRALNT. PRINCIPIS NOSTRI CONSILIARIO INTIMO, CANCELL ARIÆ, VICARIATUS & CONSISTORII PRESIDI, CONOREGATIONIS ACADENIICA MAJORIS MARIANG PREÆE F ECTO. PLURIMUM REVERENDE. PERILIUSTRIS, PER QUAM GRATIOSE DOMINE DOMINE. VUod unum ad ſupre- mium Congregationis noſtræ Mariancz de- cus & ornamentum facere plurimum poſſe videbatur, il- ud modo ſe geſtit non ſine Nu- mine conſecutam, oum Am- pliſſimis TIuis dicatum Hono- ribus, CGratioſöque inſigni- tutn —,. S=, = — — — — —, — — — tum Momine Xeniale hoc mu- nus Sucris Pl, URIMUM KEVERENDA, AC PERIILUSTRIS DOMI NATIONI8 TUA. Mani- bus demiſſimè inſerere itera- tòlicet: Fuit illa nimirim, 6o quo ante annos propemodum octo læta ſuum vidit, & Ve- nerabunda Te ſuſpexit Ma- riana noſtra Resſublica Præ- fectum, tam viva ommnigenæ conſümmatæque virtutisima- go, tam altè animis impreſſ noſtris, quæ oculis quotid! recens etiamnum ſpirüunsad! .( 3 6 obverſotur plurimis inſuper inerementis aucta, ut deſide- rari à ſe Congregatio noſtra nibhil ultrò poſſe ubens proft- teretur, qidin ut ſuſcepto vi- ce alterd Præſidio Ampliſſmma Tua in Cœtum hunc Parthe- ilimm ſtudia novis denuo au- ſpiciis trungerres, eumaqie vigili, qud ſridem, Curè, Fa- vore, d& Gratid complecti dig- narére; Audiſti PLUR . MUMI REVERENDDDLE, AW PEKIILEUSTIKIS DOMI. MWE vota omnium noſtrüm, &, quc agnata velut, ac pro- pria . . 4 B pria Tibi in re maximè tam Laudabili gratificandi volun- tas, non explere duntaxat cumulatè, ſed ſuperare etiam longis intervallis quädam quaſi piiſſimò contentione ha- Genus allabordſti: Hoc Gra- tioſa illa in Cæœtum noſtrum benevolentia, ac ſignificatio animi ſtudioſiſſimi, boc am- plificandi Hoperdulia cultüs glorioſiſimus ardor, boc ec- empli vis copioſa, quo elitio- re velut in loco poſitus facem ad ſüummas virtutes præfers, abunde declarant, adeò, üut mi- J. C 4 rari rari jam nemo poſſit, felicita- tem in eoſuam à Congregatio- nis hitjusce Eckiſumis mem- bris ſemper fuiſſe noſitam, Ad- Jue ad hoc deſideria anbeläſſe, quò Tuo ſeſe Patrocinio defen- Jſam, fotam Cratid, exempto illuſtratamrurſüs perſentiſee- ret. M quod dum adeptam ſe Sodalitas noſtra ex annuttt Tuo perqudtm Gratioſo ſentit, quantànm ſibi gratulatur, & gaudet, tantiumn in eo elabo- randuim ſibi jure exiſtimat, quò grates aliquando, ſüm- mis Iuis Meritis ac Favo- ri- ribus referat, mille jam titu- lis perſolvendas; Has verò cùm dignas pendere acceptis Gratiis nullatenus ſe poſſe probè agnoſeat, invenit ta- men aliquid dignum Lietate Tud, dignmum Excelſis illis dotum, ac Divinoruim Cha- rismatum Tuorum Præroga- tivis: Libellus is eſt pra ſens, quem in pertpetuui grati ani- mi mnemoſynon PL URI. MUM KREVERKENDDDA., AC PEKIIILCSTRI DO- MINAIIONI TUAE di- cat, dedicat, conſecrat Cn- * S re- gregatio Maior Academica, mole quidem ſud parvus, ſed maximus tilitate, Mawi- mo Ponrifice, Cbriſti hoc tem- pore in terris Vicario, quon- dam in lucem majori vollmi- ne elitus, hunc verò in ordi- nem à nobis digeſtus, At, quod ui conſulet Eximia Tuainrebus perſpiciendis Sa- pienria, materiam ſubmini- ſtrare idem in anunum pari- ter ſequentem ac tertium Xe- niali dono poſſit; Laudari orrò, atque extolli pluribits 2 nibil ànobiseget: ſuo ſe argii- men- —— — mento, quod ſämmum dedit fi- dei noſtræ WMyſterilm, Augu- ſtiſſimum Miſſæ Sacrificium; nec dignitate Authoris ſui minus, ſanctitatéque ipsd commendat; Quibus ſi illud acceſſerit, ut & Perilluſtri Nomine Tuo inſeribi, & Oommuniri Ampliſſimd Alu- thoritate, & ooulis mani- busque pervolvi, exemplo ſibi Vidawimè imitando, crtera Congregationis hijus mem- bra perſentiſoant, fructum inde plurimum, ac ſplendo- rem cœtüs noſtri per totum latè Iatèò orbem diffundendum no- bis haud dubiè pollicemur. Sd & hoc addet Deus O. M. & Virginea Mater vinci li- berali Tud pietate neſeid, ut, quos in devotam ſibi deſpon- Fmque Fumiliam radios im- miſeris, majori eos Muce 6 copid auétos reſtectat in Te Tuösque, & conſtantem cœlo benedictionem vitömque in annos quàòm plurimos feli- cem ac ter hbeatam beniguiſſt m manu elargiatur, quai & nos denuo, quant maximd licet obſervantiâ, PlURI- MUNM AC PERIILUSTRI D0O. 1 MIWNAI. IOMI 1UA. cum 4¹ ⸗ —— felieiſimis novi utjus anni au- Tpiciis etiam atque etiam ad- Pprecaumur REVERENDA pPpERILLUSTRI DOMINATIONI TUA Devotiſſima CoNGEEGATIO MAJOR ACADEMICA. WIRCLEBURGENS816. CETERISQUE Keverendiſſimis, Wuſtriſſi. mis, Religioſiſimis, Perilluſtribus, Praænobilibus, Admodim Reveren. dis, Magniſßicis, Eximiis, Clariſ. ſimis, Conſultiſſimis, Expertiſſimis, Prugdentiſſimis, Sectatiſſimis, Ornatiſimis, MAGISTRATIBUS ALME CONGREGATIONIS MAIJORIS ACADEMICEÆ, DD. AsSISTENTIBUS, DD. CONSULTORIBUGU UTRIUSQUE STATUS ECCLESIASTICI & SECULARIS OFFERT & CONSECRAT — — — — te baLITAS MARIANA — SHESHDHESSSe ee eeee e e e ee s 63 * d 6 S.6B36S9 9 O e 63 e e w eeee e e èðõ SECTIO I. In qua diſſeritur de Loco, in quo Miſſa eſt celebranda, de vaſis Sacrificii, de Sacerdotalibus veſtibus, de Miſſa ipſa ad canonem usque, ac de Sacris ritibus & Cæremoniis in ea ſervandis. De loco, in quo primis Eccleſiæ ſæ- culis, ac medii ævi temporibus Miſſa celebrabatur. Miſſa in templis ab Epiſcopo conſecratis, aut in privatis Sacellis Epiſcopi permiſſu 4 celebranda. (nerstim Miſſa in templis eſt celebranda, quæ Epiſcopus conſecraverit;, vel ipſe ſaltem, aut Sccreins aliquis mandato Epiſcopi benedixerit. Eorum enim benedictio man- dari poteſt ei, qui Epiſcopus non ſit; con- ſecratio verò non item, quæ ab ipſo Epiſco- po, vel ipſius mandato ab alio Epiſcopo eſt peragenda. Celebrari etiam poteſt in priva- A— tarum 2 Sectio I. tarum domorum ſacellis, impetratâ venià ab eo, qui hujusmodi dandæ facultatis poteſta- tem habeat. Interdum tamen p eculiare quid- dam intervenit, ut etiam extra templa, & privata ſacella ſacrificiurn peragi poſſit; quod multis auctôritatibus & ſacrorum Canonum penu deprompris in Séctione terfià confirma- bimus; in qua de iis, quæ in actione ver- ſantur, ſeu, quemadmodum vulgo dicitur, ad praxim pertinent, ſermonem habebimus, eâsque occaſiones exponemus, quibus extra templa & privata ſacella Miſſam celebrare li- cet, & quæſtiones aliquot, quæ ad eamn; juxta recentem diſciplinam, in privatis ſacel- lis eelebrandam attinent, enodabimus. Quam- obrem in præſentia de loco, in quo in Eccle- ſiæ primordiis, atque etiam medii ævi tem- poribus Miſſæ ſacrificium peragi conſueve- rat, diſſeremus. Auctoritates duæ ex novo Teſiamenio, Juæ ad locum pertinent, ubi temporibus Apoſto- licis Miſſa celebrabatur. Narrat in Actis Apoſtolorum cap. 20. S. Lucas, Fideles in tertiam domus contigna- tionem, ubi plures accenſæ erant lampades, ad frangendum panem, conveniſſe; in eo cœ- naculo cùm Paulus diſputaret, adoleſcentem quendam nomine Eutychum ſomno grava- tum & feneſtra, in qua aſſederat, decidiſſe, * — — id. 8 nnol num Ime. Vel⸗ tur, wus elti te l. Eain ſacel. nam. ccle⸗ lem. leve ued o⸗ giine Ple⸗ α⅓ enlten Nave. De Sacrificio Miſſæ. 3 & à Paulo vitæ reſtitutum; Apoſtolum poſt- ea, ſumpto Euchariſtico pane, cæterisque diſtriburo, illinc abiiſſe. Idem Paulus r. ad Corinth. cap. 11. ait, eam Corinthiorum fuiſſe conſuetudinem, ut, cùm ad Cœnam Domini convenirent, ſuam quisque cceenam ſecum af- ferret, ex quo fiebat, ut alius quidem ad ſa- tietatem comederet, alius eſüriret: eéôsque increpans monet, ut ſi eos comedendi cupi- ditas tenet, domi quisque ſuæ comedat: Nunquid domos non babetis ad manducandum && hbibendum? Addit, ejusmodi moremin Eé- cleſiæ Dei contemptum vergere, Eccleſtam Dei contemnitis; aut in pauperum confuſiô- nem; aut confunditis eos, gqui non habent. Expenditur Locus ex I. Ep. ad Corinth. Ex priore Actorum loco colligi poſſe videtur, Miſſam in tertia ædium contig- natione celebrari conſueviſſe; ex poſterio- re autem quispiam arguere poſſit, jam tum publica extitiſſe templa, in quibus pera- geretur Sacgificium Miſſæ, & panis Eucha- riſticus diſtribueretur. Verùm tutè id affirma- ri non poteſt: locum enim illum ex Epiſtola ad Corinthios ità interpretantur Viri graviſ- ſimi, ut Corinthii ſecuti exemplum Chriſti; qui Sacram Euchariſtiam, poſt coœnam in- ſtituit & diſtribuit, priùs dapibus veſceren- A 2 tur; 4 rcit 4. tur, ac deinde panem Euchariſticum ſume- rent, atque ita divites opiparè epularentur; contrà egeni & pauperes aut nihil, aut Pauxil- lum comederent; ex quo plurima orirentur incommoda & ſcandala, quæ Apoſtolum ad eos gravibus verbis caſtigandos impulerunt. Cæterùm ex Apoſtoli verbis non eſt explora- tum, id fieri conſueviſſe in templo. Nam verba illa, Eccleſiam Dei contemnitis, non ità ſunt accipienda, quaſi domum ſignificent, ud Fideles convenirent, ſed, ùt plures in- terpretantur, cœtum Fidelium, qui Eccleſia Dei appellatur, & quem ſe cibo vinéque in- gurgitantes dedecorabant. Vide Eſtium in Gommentar. ad cap. II. Epiſtolæ I. ad Co- rinth. Primis Eccleſiæ ſæculis etiam extra templum, ubi templi copia non eſſet, Miſſa celebra- batur. Quamobrem ut aliqua lux affulgeat locum inveſtigantibus, in quo primis Eccleſiæ ſæculis Miſſa celebrabatur, Eccleſiaſticæ Hiſtoriæ li- bri ſunt adeundi; quibus docemur, primis Ec- cleſiæ ſæculis aliquando in templis, aliquando etiam, cm in iis celebrandi copia non eſſet, extra templa Miſſæ ſacrificium eiſe peractum; conſtantem tamenac perpetuam fuiſſe diſcipli- nam, ut, cùm facultas daretur, ſemper in templis locisque Deo conſecratis Miſſa cele- braretur. In — me tur UNI W n runt lort Nan n fcen el⸗ Cleli ne in Im i 100 un a⸗ OcuN ecul Dliel⸗ nole⸗ nnde gele el l 1 Dé Sacrificio Miſſæ. In ipſis Eccleſiæ primordiis probatur Miſſam celebratam eſſe in templis. Varia templi nvomina. Vel à primis Chriſtianæ Religionis tem- poribus in templis Miſſæ Sacrificium fieri con- ſueviſſe dixgimus. Nam magnus Baronius ad annum Chr. 57. num. 98. Sanctorum Pii I. & Evariſti Romanorum Pontificum, tum Eu- ſebii & Optati, atque etiam ipſorum Ethni- corum teſtimoniis probat, in ipſis Eccleſiæ primordiis fuiſſe Romæ plura templa. Hæc modèò Dominicum, modò Domus Dei, mo- dè Baſelica, modò Memoria, modè Marty- rium, modè Titulus appellabantur. Primo Eccleſiæ ſæculo Ignatius Martyr Epiſcopus Antiochenus Epiſtolà ad Magneſios eos hor- tatur, ut in locum, quod Templum Dei no- minatur, conveniant; & in Epiſtola ad Phi- ladelphios, Una, inquit, eſt caro Domini noſtri Jeſu Chriſti, & unus Calix in unionem Sanguinis ipſius, unum altare & unus Epiſco- pus cum Preshyteris & Diaconis conſervis meis. Et vergente in finem ſecundo ſæculo ſcripſit Tertullianus lib. de Idololatria: Totd die ad hanc partem zelus Fidei peroravit ingemens, Chriſtianos ab Idolis ad Eccleſiam venire, de adverſaria ofpcina in domum Dei, attollere ad Deum Patrein manus matres Idolorum. A è3 Sæ- 6 Sectio I. Sæviente perſecutione nullus non erat locus, in quo Miſſa non celebraretur. Quid ſit Colle- dias facere, Collectas celebrare. Quid ſit Dominicum. Diximus itidem, vel ab initio Chriſtianæ Religionis, ſi celebrandi in templo non da- retur copia, Sacrificium Miſſæ extra tem- plum eſſe peractum. Conſtans enim Tra- ditio eſt, B. Petrum Apoſtolum à Pudente Senatore Romæ domi ſuæ eſſe exceptum; eò Chriſtianos ad ſacram Synaxin conveniſſe; Eam Pudentis domum eſſe, quæ nunc dici- tur templum S. Pudentianæ, ùt videre eſt in Notis ad Martyrologium Romanum Baronii ad diem 19. Maii. Nobiliſfimum fuit ineun- te quarto ſæculo S. Saturnini & Sociorum Mar- tyrium, cujus Acta refert Ruinartus. In his Proditum eſt, ſub Diocletiano & Maximiano templa fuiſſe everſa: vetitum, ne ſacri cele- brarentur ritus, néve divini Conventus age- rentur. Relatum eſt in eadem Acta, Satur- ninum Presbyterum cum Lectoribus Saturni- no & Felice filiis, aliisque ſeptem & quadra- ginta ſociis, fruſtra Diocletiani ecficto reclaman- te, Miſſam celebràſſe: Naämque in Civitate Abi- tinenſi in domo Octavii Felicis, cùm bellica ca- neret tuba, Dominica ſigna glorioſ: Martyres erexerunt, ibique celebrantes ex more Domi- ERicum Coloniæ Magiſtratibus, atque ab ipſo mili- ne eln Trr. enn ze nl⸗ cie⸗ eſti ronl eunt Ma. Iubi mlan 1 Pig⸗ un Aun. d aon h N i l De Sacrificio Miſſr. 7 milite ſtationario apprebenduntur Saturninus Preshyter cum filiis quatuor, id eſt Saturnino ju- niore, & Felice Lectovibus, Maria Sanctimonia- li, Hilarione infante. Oſtendit Ruinartus, celebrare Dominicum idem eſſe, ac Miſſam celebrare. In isdem Actis Thedica Martyr in tormentis confeſſa eſt, integrè ſe celebruſſe Collectam, quando cum ipſis etiam Preshyter fuerat. Dativus, cùm ab eo quæreretur, apud eadem Acta, utrùm in Collecta fuiſſet, reſpondit, cùm veniſfet jam cœptatn eſſe Collectam, ſed Dominicum cum fratribus con- grud devotione celebrdſſe. Et Saturninus re- ſpondit Proconſuli: Securi Dominicum cele- bravimus. Proconſul ait: Quares Reſpondit: Quia non poteſt intermitti Dominicum. Ver- ba illa ſunt notatu digniſſima, integrè Colle- GQas celebrare, quod idem eſt ac Miſſas cele- brare; collectæ enim nonniſi præſente Pres- bytero, qui conſecraret, integre poſſunt ce- lebrari. Adnotanda etiam illa: Collectas ce- lebrare, quæ adeſſe Miſſæ ſignificant, quod colligitur ex S. Gregorio Turonenſi de Glo- ria Martyrum lib. I. cap. 65. Huc quoque Pertinet, Miflas celebratas eſſe in carceribus, quod apparet ex Cypriani Epiſt. 5. ad Pres- byteros & Diaconos: quos monuit Sanctus Martyr, ut ad carceres, ubi in vincula Chri- ſti Confeſſores conjecti eſſent, clanculum, ne ab Ethnicis deprehienderentur, ad Miſſam A 4 ce- 8 Sectio I. celebrandam accederent. Cùm verèò teterri- mæ illæ in Chriſtianos perſecutiones ſœævirent, nullus fere non erat locus, ubi Miſſa celebra- retur. Locus eſt in Conſtitutionibus Apo- ſtolicis lib. 6. cap. 30. Acceptabilem Euchari- ſtiam offerte in Eccleſeis veſei, Win Cæme- teriis; & in Actis Martyrii S. Stephani Papæ: Komæ in Cæmeterio Calliæti in Perſecutione Va- leriani, dum Miſſæ Sacrificium perageret, ſu- pervenientibus militibus, ante Altare intrepi- dus & immobiliz, cæœpta myſteria perfiriens, in Sede ſua decollatus eſt. Ità Martyrologium Romanum ad diem 2. Auguſti. Qum in Chriſtianos itidem ſæviretur, tradit Diony- fius Alexandrinus apud Euſebium lib. 7. Ecch. Hiſt. vetitum, ne Ohriſtiani conventus age- rent, ac deinde ſubjicit cap. 22. Cümque ab omnibus fugaremur, atque opprimeremur, ni- bilominus tune quoque feſtos egimus diet: Qui- vis locus, in quo varias æarumnas ſengillatim per- zulimus, ager, inquam, ſolitudo, navis, ſta- bulum, carcer inſiar Templi ad Sacros con- ventus peragendos fuit. Conſtantem fuiſſe probatur diſciplinam cele- brandi Miſſam in templis, iisque conſecratis. Templorum conſecratio ex Apoſto- lica inſtitutione. Poſtremò diximus conſtantem ac perpe- tuam fuiſſe in Eccleſia diſciplinam, ut ſemper in Templis, ubi copia ſit, Miſſæ ſacrificium ce- rri. en bra. o. Neri. Anne. : a. r. hi⸗ 1 gin n n. Lecl. 4ge-⸗ eh ni. ui. 1 er⸗ ⸗ lll⸗ ti. De Sacrifrio Miſſe. 9 celebrerur. Locus eſt luculentiſſimus S. Ba- ſilii libro de Baptiſmmo cap. 8. Nobis periculum eſt malè obiti mandati, ſi loci dationem negle- xerimus, maximè ſi Sacerdotii myſteria in lo- cis profanis celebraverimus, propterea, quòd ea res indicium bhaberet contemptus in celebrante, offendiculum quoque generaret. Apertiſſimum etiam eſt Cyrilli Alexandrini teſtimonium li- bro adverſus Anthropomorphitas cap. 12. Donum ſive oblatio, quam myſticè celebramus, in ſotie Orthodoxorum Sanétis templis offerri debet, neque alibi omnino. Qui ſecus faciunt apertè Legem violant. Quin etiam conſtans diſeiplina ſemper fuit, ut non modè in tem- plis, ſi fieri poſſet, ſed in templis conſecra- tis Sacrificium Miſſæ perageretur. Quapro- pter tota Athanaſii Apologia ad Conſtantium in eo verſatur, ut fallum demonſtret rumo- rem illum qui percrebuerat, Sanctum Epi- ſcopum in templo non conſecrato Miſſam ce- lebraſſe: Cæteràm quia de magno templo ma- gnum crimen concinnant, quòd ili Synaxis babita ſit, priusqudm abſolutum eſſet: En cri- men; cui diluendo reſpondet Athanaſius, ſe in ſolemnibus Paſchæ Sacra peragentem myſteria in templo, quod populum univer- ſum non caperet, invitatum eſſe à Fideli- bus in novum, quod amplius eſſet, nondum tamen conſecratum, ut in eo Sacræ preca- tiones commodiùs fierent; ſe autem primùm A 5 re- 10 Sektio k. veluctante, nultos inde abiiſle, in agrum egreſ- ſos, ut ibi ſine turba & incommodo orarent: quod cùm minimè decere reputaſſet, ſe paſ- ſum eſſe, ut populus in templum recens ex- tructum necdum conſecratum ingrederetur, ut in eo Dominum Deum precaretur; id ve- rò nihil impedire, quominus ipſum conſecra- retur templum; idque ait futurum, ſi Con- ſtanti, cujus ſumptibus Templum excitatum fuerat, acceſſiſſet conſenſus. Hujus ergò De- dicationis te, Litterarum ſtudioſiſſime Imnpera- tor, auétorem eſſe oportet. Locus enim ille pre- cibus in eo fuſis antè expiatus praſentiam tus pietatis requirit: boc enim ſolum ei deeſt ad ple- num ornatum. Quodlſi de templorum con- ſecratione Pauca quædam velimus attingere, Profectò Sacrum illum Ritum è& veteri Teſta- mento in novum Apoſtolicà inſtitutione ex- iſtimamus eſſe traducéctum, quem ſtatim utra- que Eccleſia Orientalis & Occidentalis ſunt amplexatæ. Neque enim eam cæremoniam excogitavit S. Evariſtus Pontifex, quem ve- rè& poſſumus dicere quosdam Ritus tantum- modo addidiſſe, ùt oſtendit Cardinalis Bo- Bona Rerum Liturgic. lib. I. cap. 20. num. 3. Et Pagius in Vita S. Evariſti num. 3. Qua- propter Euſebius Cæœſarienſis Eccl. Hiſt. lib. 10. cap. 3. Conſtantino Sacris Religionis no- ſtræ initiato lætitiam commemorans, quam cx ea re Chriſtiani ceperant, tradit tùm tem- pla rel⸗ ent: Pel 8. etur⸗ e ſoore. Con. arum 8 De⸗ Npent. lpr. 1n e⸗ C. elte⸗ ne er nbn s inn nonid aomwor. lise Ruln, TtN D men. 8 De Sacrifcio Miſſæ. 11 pla extructa fuiſſe & conſecrata; eumque Ri- tum innuit jam fuiſſe anteà introductum, ſed Perſecutionum tempore intermiflum; tan- dem pace per Conſtantinum Eccleſiæ redditâà revocatum. Votivum nobis ac deſideratum ſpe- ctaculum prabebatur, Dedicationum ſcilicet Fe- ſtivitas per ſingulas Urbes, c Oratoriorum recens ſtructorum Conſecrationes. Et paulo poſt: Jam verò Antiſtitum abſolutiſſimæ cære- moniæ & sccurata facrificia Sacerdotum, 8g. Divini quidem auguſtique Kitus bine Pſalmos canentium, & reliquas nobis divinitus tradi- tas voces auſcultantium, illinc divina & arca- na obeuntium miniſterin. Proditum eſt in Le- ge, Moyſem tabernaculum conſecraſſe: Un- xit & ſanctificavit cum omnibus vaſis ſuis al- tare, && ſimilia, ùt eſt in Exodi cap. 40. & Numer. cap. 7. quod quidem Conſeécrationis noſtrorum templorum figura quædam fuit, ſi Petavio habenda fides ſit de Eccleſiaſt. Hierar- chia lib. 3. cap. 5. Salomon etiam ſolemnem Templi Dedicationem celebravit: Dedicavit Domum Dei KRex & unwverſus Populus, Para- lipomen. 2. mactavitque duo & viginti millia boum, & ſex & viginti millia arietum:; Ju- das Machabæus, poſtquam fœdis ſuperſtitio- nibus pollutum Templum expiavit, & altare lapideum poſuit, Encænia celebravit, ſeu quod idem eſt, Feſtum Dedicationis, teſte IHido- rO, qui lHib. r. De Eccleſiaſt. Officiis cap. 35. Eri⸗ 12 Sebtio I. ſcribit: Encænia Eeſtivitas erat Dedicationis Templi. Eam verò Feſtivitatem conſtat Ju- dæos celebraſſe etian Jeſu Chriſti tempore, qui eam præſentià ſuàâ illuſtravit joann. cap. 10. Temerè & impie Calvinus templi conſecrandi ritum irridet. Hæc verò ſfacrarum Scriprurarum loca non modòè evincunt à Judæis ad Chriſtianos templi conſecrationem manaſſe, ſed etiam lu- culenter oſtendunt, quantà injurià, quam- que temerè Calvinus Sacrum ejusmodi Ritum irriſerit Inſtit. lib. 3. cap. 20. Facilè enim ea diluitur ratio, cui potiſſimum ille innititur, parietes nimirum res eſſe inanimes, quæ ùt gratiæ, ità etiam confecrationis recipiendæ aptæ non ſunt; nam Eccleſtia materialis ideò conſecratur, ut ſanctificatio illa repræſente- tur, quam Eccleſia formalis ſen cætus Fide- lium per Paſſionem Chriſti conſecutus eſt, ùt docet D. Thomas 3. part. qu. 83. art. 3. ad ſecundum. De loco ubi celebranda eſt Miſſa. Exponitur medii ævi, ac noviſſima denique diſciplina. Bedæ locus ab Hildebrandi Hæretici calumniis vindicatus. Hactenus de primis Eccleſiæ ſœculis. Me- dii verò ævi temporibus eadem planè fuit, quæ vetuſtis illis ſæculis diſciplina. Eccleſiaſticis enim ſancéctionibus vetitum eſt, ne quisquam extra templum, niſi necefſſitate adactus, Miſſæ Sacri- nit Ju- dre, 10. Al loc d nlr. nan. un n luur, N icde deè⸗ te- ige⸗ eſt, nitu . Me⸗ e ſties e l⸗ Mrſjæ. 13 Sacrificium peragat; & fi quidem neceflariò coactus ſacerdos extra templum ſacrificet, ju- bent Eccleſiæ leges, id ſupra Petras fieri, quas Epiſcopus conſecraverit. Cujus rei ar- gumenta depromi poſſunt ex Dacherii Spici- legio tom. I. pag. 403. Sirmondo tom. 2. nu- Perrimæ edit. Pag. 668. & 669. Thomaſſino Par. I. lib. 2. cap. 25. num. 2. & ſequen. tom. 10. Hiſtor. Eccl. Fleury pag. 264. Tom. 5. Hiſtor. Eccl. Gallicanæ. Longueval pag. 318. & 364. Temporibus haud multùm ab ætate noſtra remotis actum de uſu tollendo ce- lebrandi Miſſas in privatis domibus, ſeu ea- rundem ſacellis, ùt conſtat ex Collationibus trium Cardinalium & quinque Prælatorum, quos Eccleſiæ reformationi Paulus III. præ- fecerat, & quorum conſultationes referun- tur tom. 18. Eccl. Hiſt. Fleury, ubi pag. 167. articulum reperias, qui ad rem pertinet, de qua agimus. Verùm, üt in ſecunda Parte ſuo loco dicemus, res eò deducta eſt, ut Epi- ſcopi nulli deinceps facultatem concederent in Oratoriis privatarum domorum celebrandi Miſſam, & ejusmodi concedendi facultatem ſoli Romano Pontifici poteſtas reſervaretur. Hoc modo ſublatus malus uſus, nec tamen, ùt ajunt, radix convulſa. Non enim apud ſeveriorem etiam antiquitatem novum eſt, Miſſiam in privatarum domorum Orartoriis celebrari; nam D. Paulinus in vita S. Ambro- ſii 14 Sectio I. ſii narrat, dum Romæ eſſet, ab illuſtri quà- dam matronà, quæ trans Tiberim habitabat, invitatum S. Ambroſium Miſſam in ejus do- mo celebrâſſe; quod animadvertit Pamelius Canonicus Burgenſis in Liturgia Latinorum tom. 1. bag. 291. & in Sacramentario Galli- cano, quod in tom. I. Muſæi Italici edidit Ma- billonus pag. 364. habetur Oratio dicenda in Miſſa, quæ celebraretur in domo cujuslibet. Illuſtre quoque exemplum educitur ex lib. 5. Epiſt. 43. S. Gregorii. Venantii cujusdam oblationem recuſaverat Epiſcopus Siracuſa- nus, nec ſinere voluerat, ut in ejus domo miſſa celebraretur; quamobrem illum hor- tatur S. Pontifex, ut oblationem accipiat, & Miſſam in ejus domo celebrari patiatur; imò ipſe Miſlam celebret, ut reconeiliatam inter eos gratiam omnibus palàm faceret: Et in domo ipſius Miſſarum peragt meyſteria permittaiis, aut ſtcut ſeripfimus, ſi fortaſse vo- luerit, per vos debeatis accedere, & celebran do apud eum Miſas priorem gratiam re- Formare. Quod etiam obſervavit Caſa- lius De veteribus ſacris Chriſtianorum Riti= bus cap. 9. Pag. 73. edit. Romanæ ann. 1647. De hujusmodi tamen privatis Oratoriis EKccle- ſiam novimus aliquid interdum decreviſſe: ex quo intelligi poteſt, eorum quidem malum uſum, non uſum ab ea improbari. Malus autem eorum uſus eſt, ſi quis in iis Orarorii 4⸗ gui⸗ bar do⸗ Nelu Orun M. hin Gte. lb Cenen ll⸗ Goo hor- ipirn tur, atart cerel Meri un Nehrn n ſ⸗ . 1 164 Eeck⸗ iſe: mahn M De Saerofcio Miſſæ. 15 Sacras illas Cæremonias peragi poſtuler, quæ in templis ſunt peragendæ, aut Miſſas iis di- ebus celebrari, quibus Miſſas in privaris Ora- toriis celebrare non licet. Concilium Trulla-. num can. 31. hœc ſtatuit. Clericos, qui in Ora- toriis, quæ ſunt intra domos, miniſtrant, vel baptizant, boc illius loci Epiſoopi ſententid fa- cere debere decernimus: & can. 29. In Aide Oratoria, quæ eſt intra domum, Baptiſigus neqjuaquam peragatur. In Agathenſi quadam Synodo ſexto ſœculo habità veritum legimus, ne quis in privatis ſacellis Miſſam celebret; cùm aguntur feſta maxima, cujusmodi ſunt ſolemnitates Paſchatis, Nativitatis Domini Noſtri Jeſu Chriſti, Epiphaniæ, Aſcenſio- nis, Pentecoſtes; Nativitatis S. oannis Ba- ptiſteæ. lis enim diebus quisque Miſſæ in Pa- rochiali Eccleſia adeſſe jubetur. Idem etiam ſtatuit Aurelianenſe Concilium ſexennio poſt habitum, cujus Decretum refert Gratianus in can. Nulli de Conſecrat. Diſtinct. 1. Quæ de privatis hujusmodi Oratoriis alia reſtant monumenta etiam remotioribus ab ætate no- ſtra temporibus, reperias apud Bocquillot Tra- Gatu Hiſtorico Liturgiæ ſacræ lib. 2. Cap. 7. Venerabilis Beda Hiſtoriæ ſuæ lib. 6 cap. 9. conqueritur, ſummates Vires eo tempore nonniſi orandi causâ & Concionem audiendi Eccleſiam/ frequentare conſueviſſe: Miſz oran- di & audiendi verbum causd veniunt: ae Re- Lem 1 Seéfio I. gem cum quinque aut ſex Miniſtrorum ſuo- Pum comitatu ad Eccleſiam venire, atque in- de, Concione audità, illicò abire. Ex quo Bedæ loco Joachimus Hildebrandus heæreti- carum partium homo Eccleſiam Catholicam perperam calumniandi occaſionem arripuit; Ait enim, Primores Viros ideò conſueviſſe poſt Concionem abire, ne Miſſæ adeſſent, quæ jam tum ineptiis & ſuperſtitionibus con- taminari cœperat. Neminem verè eſſe pu- tamus, quin venenatam hæretici hominis ca- lummiam non agnoſcat. Id enim Beda con- queritur, quòd, cùm orandi causà & Conci- onem audiendi ad Eccleſiam venirent, in Ec- cleſia itidem Miſſæ non adeſſent, ſed in pri- vatis quisque ſuis Oratoriis antè, vel poſtea Miflam audirent: Cûmque dubitari nullo modo poſſit, quin idem prorſus eſſet Miſſæ Ritus, quæ in Eccleſia, quàm ejus, quæ in privatis Oratoriis celebrabatur, amentem il- lum omnino eſſe oportet, qui Primores Vi- ros exiſtimet ideò Miſſæ in Eccleſia adeſſe no- luiſſe, quòd Miſſa ineptiarum, & ſfuperſti- tionum jam plena eſſet. Nam ſi vera hæc cauſa fuiſſet, quamobrem Miſſam in Eccle- ſia non audirent, ne in Oratorio quidem pri- vato Miſſam ſibi audiendam exiſtimaſſent. De templorum Conſecratione loquuntur The- ologi, cujus eam rationem afferunt, quòè locum miniſterio, cui deſtinatus ſit, accom- moda- o. in⸗ G ret⸗ can i len De Saæcrificio Miſſæ. 17 modatum eſſe oporteat; quamobrem templa, quæ Chriſtiani peragendo Miſſæ ſacrificio de- ſtinaverint, debere omnino eonſecrari. Vi- deatur Collatio 16. Lucionenſis Par. 5§. pag. 558. & ſequen. De Altari, & Ornamentis, qui- bus debet inſtrui, ut in eo Miſſæ Sacrificium rite fieri poſſit. Altare lapideum eſſe oportet & conſecratum, aut ſaltem ſacra petra inſtructum. KRe- cenſentur omnia, quibus ornari debet. A Ltare, ſuper quo Miſſæ Saerificium ſit .½à peragendum, lapideum eſſe oportet, & ab Epiſcopo conſecratum; & ſi quidem non ſit ex lapide, Sacra Petra ſaltem inſtrui debet, quam Epiſcopus conſecraverit, eaque tantaâ ſit magnitudine, quæ hoſtiam & majorem Calicis partem capiat. Tectum altare ſit ter- ¹ nis linteis mundis, benedictis ab Epiſcopo, vel quovis alio, cui poteſtas ſit ea benedicen- di. Longum efſſe oportet ſuperius linteum utrinque ad terram usque demiſſum; reliqua duo breviora: quin unum tantummodè lin- teum ſatis eſſe poteſt, ſi tamen duplicetur. Anterior Aræ facies amiculo ſeu pallio, ùt vocant, contegenda;, color ille ſit, i 2 18 Sectio I. Fefſtivitati ſeu Officio congruat. In medio Altari eſto Crux erecta, cujus ab utraque parte candelabra ſint cum candelis accenſis ſaltem duabus. Ad inferiorem Crucis partem po- natur ea, quæ Tabella dicitur Secretarum. In cornu Epiſtolæ pulvinus Miſſali ſupponen- dus, & ab eadem Epiſtolæ parte paretur Ce- reus ad elevationem Sacramenti accendendus; Parva campanula, binæ ambullæ vitreæ, qua- rum altera vini, altera aquæ plena ſit, cum pelvicula & manutergio mundo in feneſtella; ſeu parvà mensà ad hæc præparatà. Conſecratio templi & Altaris orta ex unctione, quà Jacob Altare perunxit. V'ertus con Jutatus. Hæc in Rubricis Miſſalis continentur; quæ nos, quoad poſſumus, illuſtrabimus. Et pri- mèò in lege naturæ Altaris, ejüsque conſecra- tionis mentionem fieri comperimus. Nam Geneſeos cap. 28. narrat Moyſes cœleſtem viſionem, quæ dormienti Jacob oblata eſt; qui experrectus tulit lapidem; quem ſuppoſué- rat capiti ſuo, & erexit in titulum funden? oleum deſuper. Vertus non conſecrandi cauſa, ſed idcircò Jacob unxiſſe lapidem putat, ut ſignum extaret, ibi eam ſibi viſionem eſſe oblatam, ut ad eundem locum redeunti visà petrà oOleo peruncte ſibi ſubiret memoria viſionis. Quam ſententiam jure Tournelius risu excepit tomn e — Part len nN Aun Ohen Ure en Cu eſeln ii n. 1 Erp Gleet De Sacrificio Miſſæ. 19 de Euchariſtia edit. Pariſien. pag. 396. Qui enim potuiſſet jacob, puta poſt viginti an- nos, ex oleo, quod ſüper lapidem fudiſſet; locum agnoſcere, ubi viſionem illam vidiſſet? Non enim fieri potuiſſet, quin, vel ſole; vVel ipſo aëre perflante, oleum omnino exſic- caretur. Quamobrem melior ea de re Cal- meto mens fuit, qui ad illud caput Gene- ſeos num. I8. obſervavit ex ea unctione, quâ Jacob oleo lapidem perunxit, Sacram Ortam eſſe adhibendi oleum in templorum Altari- umque conſecrationmibus cæremoniam. Altaris mentio pt, étiam in novo Teſtamento; && in omnibus liturgiis. Solvitur objectio petita ex veteruin Chriſtianorum apologiis. In novo etiam Teſtamento mentio fit Al-. faris; nam D. Paulus ad Hebræos cap. 13. Habemus, inquit; Altare; de quoò edere aon babent poteſtatem, qui Tubernaculo deſerviunt. Locum illum Apoſtoli in humc modum ex- plicant ſacri Interpretes; quos laudat & ſe- quitur à Lapide ad eüundem locum verſ. 10. Altare habemus, in quo Chriſti corpus & San- guinem jam in Cruce immolatum offerimus; cujus Sacrificii neque participes fiunt Levitæ; neque Judæi, ſed Sacerdotes Chriſtiani, cæ- terique Fideles, cùm Sacrâ Euchariſtià refici⸗ untur. Eſtius ſecutus D. Thomam voce illa B 2 Al-⸗ 20⁰ Seétio I. Altare putavit Chriſti Crucem, ſive etiam ipſum Chriſtum ſignificari: At verò S. Tho- mas Altare hoc interpretatur Crucem Chriſti, vel ipſum Chriſtum: de quo altari, inquit, edere eſt fructum Paſſionis Chriſti percipere, & ipſi tan- quam capiti incorporari. Nihil nos de utra- que interpretatione ſtaruimus: illud verò di- cimus, diſertiſſimè de Altari mentionem fieri in Matthæi Evangelio cap. 5. Si ergè offers munus tuum ad Altare, & ibi recordstus fue- ris, quia frater tuus habet aliquid adverfam te, relinque ibi munus tuum ante Altare, 8 vade prius reconciliari fratri tuo, d tunc ve- niens offeres munus tuum? qui locus nulla ſa- nè indiget interpretatione, ùr obſervârunt Walemburg. Controverſiar. tom. 2. cap 39. Quævis præterea Liturgia Menſam, ubi ſacri- ficetur, commemorat, eamque verum Alta- re appellat, quèd in ea verum Deo Sacrifici- um offeratur, idque uberrimà argumento- rum vi & copià eruditiſſimè oſtendit P. le Brun tom. 3. de Miſſa pag. 576. & ſeq. & altarium conſecrationem itidem, ùt templorum, vetu- ſtiſſimum eſſe ritum Apoſtolicum probat; quod etiam obſervavit Pouget Inſtitut. Catho- licar. tom. 2. edit. Pariſien. ann. 1725. pag. 906. Quamquam verò Origenes, Minutius, Fe- lix, Arnobius, & Lackarnius adversùs gen- tes, quæ Chriſtianis exprobrabant nulla iis eſſe Altaria, ejusmodi eriminationem non re- jece- etian Tlo. i, nn unn od lfi veſſen e, 5 Cne Ulal virun 5, 3 ſati nMI riki mebte leben luriut y enn rob Cd 4 e 5, E us e nu; Nont⸗ ſe De Sacrificio Miſſæ. 21 jecerunt, quin etiam id verum eſſe confeſſi ſunt; certiſſimum tamen eſt, eos de aris eſſe locutos, quæ erigebantur, ut ſuper iis ſimu- lacra fallorum Deorum colerentur, vel victi- mis mactandis cruenta fierent Sacrificia; quod ingenuè fatetur ipſe Binghamus licèt hæreti- carum partium homo Orig. Eccleſiaſtic. tom. 3, Pag. 224. & ſeq. In eandem explicationem conſentit Grancolas in Veteri Eccleſiæ Sacra- mentario tom. r1. pag. 35. Objicit nobis Cel- ſus, quòd non habeamus imagines, aut aras, aut templa. Sunt verba Origenis lib. 4. con- tra Celſum. Et apud Minutium in Octavio objicit Chriſtianis Cæœcilius: Cur nullas aras babent * templa nulla “ nulla nota ſimulacra! Et Arnobius adversùs Gentes lib. 6. Accuſa- tis nos, inquit, quòd nec Templa babeamus, nee Imagines, nec Sras. Quod quidem ve- riſſimum erat. Chriſtiani enim aras non ha- bebant, ùt ſuas Ethnici, firmas & ſtabiles, ſed mobiles, quas hùc atque illùc liceret trans- ferre, ùt explicat Bocquillot Tractatu Hiſto- rico ſacræ Liturgiæ lib. I. cap. 82. Ex eo au- tem, quèd veteres Chriſtiani conceſſerint, ſe carere altaribus, luculenter tamen oſtendi poteſt, indè non poſſe illud inferri, nulla eis fuiſſe altaria, in quibus Euchariſticum Deo Sacrificium offerrent. Nam illi idem Patres, qui Chriſtianis nullas eſſe aras confeſſi ſunt, cuùm de menlſa locuti ſunt, in qua Euchariſtiæ 3 Sagra- Sectio I. Sacramentum conficitur, mentionem de Al- taribus facere non prætermiſerunt, ut benè adwertit P. Lamy lib. 6. de Templo Hieroſo- lymitano cap. 3. ſect. I. & Fraſſen. tom. II. Theologiæ Romanæ edit. pag, 339. Lucianum Martyrem celebrandæ Miſſæ causa, dum in Altari proditum eſt; & Diaconorum manus Pro Altari ad Sacrificandum adhibuiſſe Theo- doretum legimus. Sed hæc ſanè ſunt digna exempla, quæ miremur magis, quàm imi- temur; ſempérque conſtans & perpetua fuit Eccleſiæ diſciplina, ut ſuper altare Miſſa ce- lebretur. Adversus Donatiſtas, quorum fu- rore Catholicorum altaria erant everſa, in- clamat Opftarus Milevitanus lib. 6. Quid eſt enim, inquit, Altare, niſe ſedes & Corporis * Sanguinis Chriſti? Haæc ommnia furor veſter aut raſit, aut fregit, aut removit &. Si livoris judicio nos vobis ſovdidi videbamur, quid vo- BZis fecerat Deus, qui illic invocari ſueverat? Quid vos offendiſtis etiam vos ipfi, ut illa Al- taria frangeretis, in quibus amte nos per lon ga tzemporum ſpatia ſancte, ut arbitramini, ob- tuliſtis ?* dum impie perſequimini manns no- Sras ille, uli Corpus Chriſti habitabat, feritis && veſtrat. Hoc modo gJudæos eſtis imitati. UIli injecerunt manus Chriſto in Cruce: vohis percuſſus in Altari. Si Catholicos illic inſecta- *: voluiſtis, vel veſtris illie antiquis oblationi- SZus barceretis. Pri- vinculis eſſet, proprio uſum pectore tanquam de A bert terol⸗ onI ciaann dumt Enqun Man eThen ndn An Iu etun fl 1 ruimf l, d Pri 4 ere 1livon ud levetn ileA uli ti 00d . init 0 en MMℳ De Sacrificio Miſſæ. 23 Primis Eceleſiæ Saculis Altaria erant lignea. Secundèò dicimus in Lege veteri Deum juſſiſſe, & terra fieri Altare, vel & lapide. Sic enim Exodi cap. 20. Altare de terra fa- cietis mibi, && offeretis ſuper eo bolocauſta, &α pacifica veſtra, oves veſtras, & boves in omni loco, in quo memoria ſuerit nominis mei: Ve- niam ad te, & benedicam tibi. Quod ſi Alta- re lapideum feceris mibi, non adifcabis illud de ſectis lapidibus; ſ enim levaveris cultrum ſuper eum, polluetur. Atque illud altare æneo tegumento operiebatur: Ert operies illud ære, At eſt in Exodi cap. 27. Itaque in veteri Te- ſtamento Altare vel terra oppletum erat, quod exiſtimavit Abulenſis in cap. 29. Exodi quæſt. 6. vel rudibus lapidibus, quod mavult Ribe- ra lib. 2. de Templo cap. 20. Et ſanè Mac- chabæus in Altare, quod Antiochus everte- rat, à ſe reſtitutum lapides injecit, juxta id;, quod in lege præſcribitur, ùt videre eſt in lib. 1. Macchabæorum cap. 4. Eneum fuiſſe alta- re, ſeu Altaris aram, ſeu menſam exiſtima- vit P. Lamy de Tabernaculo lib. 3. cap. 6. ſect. 2. illud verò, quo ea menſa ſuſtentabatur, fuiſſe lapideum: In hocce autem loco Exodi, ubi Altare præcipitur de terra ſaciendum, non de ſumma parte, quæ ænea, ſed de fundamen- to Altaeris, quod ut citèò pararetur, cum mu- tabantur caſtra, permittebat Deus, ut fteret ex B 4 Jor- 24 Sectio I. Fortuitis ceſpitibus tumultuario opere. Primis Eccleſiæ temporibus Alraria quidem certè li- gnea fuêre: Quamobrem Optatus Milevita- nus, quem ſupràâ protulimus, Donatiſtas, qui Catholicorum Altaria ſubverterant, in hunc modum objurgare pergit, Hoc igitur ineæpiabile nefas, ſi de aliqua ratione deſcen- dit, uno modo fieri debuit; ſed, at aſtimo, alio loco copia lignorum frangi juſſis, alio ut Altaria raderent, lignorum inopia imperavit, ui removerentur, ex parte verecundia juſſit, ubi⸗ que tamen nefas eſt, qum tantæ rei manus ſa- rilegaz & impias intuliſtis. Quid perditorum qonductam referam multitudinem, & vinum in mercedem ſeeleris datum? quod ut immundo ore ſacrilegis hauſtibus biberetur, calida de fragmentis Altarium facta eſt. Nec ita longè à vero abeſt, Sanctos Apoſtolos in ligneis Altaribus Mifſam celebraſle ad Jeſu Chriſti exemplum, qui legali Cœnà peractà ad men- ſam ligneam aſſidens ſemetipſum in Saerifici- um obtulit Deo Patri. B. Petrum, quem, ut jam diximus, Pudens Senator domi ſuz excepit, Traditione compertum eſt in Altari ligneo ſacrificafſe, quod etiam nunc aſſerva- tur Romæ in templo S. Pudentianæ, ſi fides habenda ſit Arringo, qui in RNoma ſubterra- sea tom. 2. lib. 4. cap. 43. Extat, inquit, in eandem Eccleſea ad dexteram intrantibus Al- zare ligneum ad modum Arcæ compactum, in 7u0 — — — Pn !. exitt Nll Nt,i ſhn ſn im Ni Cbit, , G nſt nou i nme longe igne Crit dmen wen, An eree 1N en ingui 4 De Sacrifircio Miſſæ. 25 quo B. Petrus, dum apud Pudentem boſpitio re- ceptus moraretur, ut pia fert Traditio, im- mortali Deo Sacrificium ofereba. Lignea au- zem Altavis Tabula præ vetuſtaie nimia con- Jumpta cernitur, & ſub Altari lapideo locata eſt, in quo Sancti Petri ſtatua cernitur. Hoc au- zem titulo notatum eſt: In hoc Altari S. Petrus pro vivis & defunctis, ad augendum Pidelium multitudinem, Corpus & Sanguinem Domini offerebat. Quèd autem in carceribus Miſſas celebraras eſſe novimus, cùm Perſecutioni- bus Ethnici in Chriſtianos ſœævirent, id no- bis palàm facit, Altaria tunc temporis lignea fuiſſe. An Chriſtiani primis ſæculis haberent Altaria etiam lapidea, incertume Vergente in finem ſeculo I! . Altaria certè erant lapidea: Argen- lea etiam, & aureis laminis ornata ſe- quentibus fæculis. Primis verò ſæculis, & perſecutionum temporibus utrùm præter lignea Chriſtiani haberent etiam Alaria lapidea, & num Pri- mus B. Siweſter ſœculo quarto juſſerit, non ampliùs in ligneis, ſed in lapideis Altaribus Miſſam celebrari, quærunt viri docçti; & qui- bus Juveninus de Sacramentis Diſſert. 5. de Euchariſtia quæſt. 8. cap. 3. hæc ſcribit: In- certum eſt, an Aliaria prioribus ſæculis lignea Juerint, aut lapidea. Veriſimile eſt, utraque, B 5 dum 26 Sectio I. dum ſæviret Perſecutio, indiſeriminatim adbi- bita fuiſſe, pront nempè rerum locorumque op- portunitas ferebat &. Multis abbince Sæcu- lis Eecleſia pracepit, ut Altaria ſolum lapidea ſint. Nonnulli eriptores illud Decretum Sil- veſtro Papæ adſeribunt: ſed aſſertum hujusmo- di nullo veterum teſtimonio nititur. Videan- tur etiam Card. Bona Rer. Liturgicar. lib. I. cap. 20. Martene de antiquis Ecoleſiæ Ritibus tom. I. lib. I. cap. 3. art. 6. Lapidea fuiſſe Altaria vergente in finem ſæculo IV. explo- ratiſſimum eſt ex S. Gregorii Nyſſeni Oratio- ne de Sandto Chriſti Baptiſmate Pag. 801. Altare boc Sancttum, inquit, cui aſſeſtimus, lapis eſt naturd communis, nibil differens al aliit eruſtis lapideig, ex quibus parietes noſtri exſtruuntur. Sed quoniaim Dei cultui conſecra- tum atque dedicatum eſt: ac benedictionem ac- cepit Menſa ſancta, Altare immaculatum eſt, quod non amplius ab omnibus, ſed d ſolis sa- cerdotibus iisque venerantibus contreltatur. Altaria, cùm Eccleſia ſecundioribus rebus cœpiſſet uti, legimus à Fidelibus facta ex ar- ento. Sanè Conſtantinus Imperator, ut eſt in libro Pontificali, ſeptem ex puriſſimo ar- gento exſtruxit Alraria in Conſtantiniana Ba- filica, quorum ſingula pondus habebant du- centarum & ſexaginta librarum. Xyſtum et- iam Tertium argenteum itidem Altare trecen- tarum pondo librarum in eodem libro prodi- tum len ſe nalbt gleſh. Sll. lopik umn G. uemn⸗ el⸗ Orano inun ur l ſnehtt Neelu Zenmn .. n N NCtatt rebun 1. ,Uel no . mnahe oth lume De Sacrifirio Miſſæ. 27 tum eſt Baſilicæ Liberianæ obtuliſſe: illud tamen incertum, & ſolidéne argento Altaria illa fuerint, an ex ligno vel lapide argenteis la- minis obducto: nam de ejusmodi laminis idem Pontificalis liber in vita Adriani I. hæc haber: In Baſelica S. Dei Genitricis, quæ eſt ad Præ- Jſepe, in Altari ipſtus Præſepis fecit Adrianus laminat ex auro puriſſimo Hiſtoriis depictis, penſantes ſimul libras centum quinque. Petrd ſaerdâ omnino eſt opus celebrandæ Miſſæ, niſi Altare conſecratam ſit. Tabula Altaris appellatur & Viaticum in Jure Canonico. Ori- entales elt non utuntur. Altarvis quondam men- ſa quaternis columellis ſuſtinebatur. Uni- cum ollm in Eccleſta Altare, Nunc de petra ſacra dicendum, quâà opus eſſe monuimus, ut Miſſa rit& celebretur, niſi ſi Altare conſecratum ſit. Ea in can. conce- dimus de conſecrat. Diſt. 1. Labula Altaris ap- pellatur, & Oiaticum in Decretali Quoniam Epiſcopi de Privilegiis in ſexto: Ut Altare poſſit habere Viaticum Hincmarus Rhemen- ſis ſæculo 9. de Petra ſacra loquitur in Capi- tulis, quæ anno Epiſcopats ſui duodecimo condidit: Nemo Preibyterorum in Altari ab Epiſcopo non conſecrato cantare præſumat. Quapropter ſe neceſſttas popoſcerit, donec Eccle- ſia vel Altaria conſecrentur, & in capellis es- iam, quæ conſecrationem non merentur, Ta- . bulam 28 Sectio I. bulam quiique Presbyter, cui neceſſarium Ffue- rit, de marmore vel nigra petra aut litio ho- neſtiſſemo ſecundum ſuam poſſybilitatem hboneſtè aſffectatam habeat, & nobis ad conſecrandum afferat, quam ſecum cum expedierit, deferat, in qua ſacra Myſteria ſecundum KRitum Eeccle- ſzaſticum agere valeat. In Orientali Eccleſia nullus hujus petræ ſacræ eſt uſus: nam ſi in Altari non conſecrato Miſſa ſit celebranda, pannos quosdam adhibent Sacerdotes eodem Ritu, quo conſecrantur Altaria, conſecratos, quos vocant Antimenſia, ùt videre eſt apud Card. Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap. 20. Bing- hamum tom. 3. Pag. 246. & apud Renaudo- tium in Collect. Liturgiarum Orientalium tom. I. Pag. 182. At, quemadmodum diximus in Occidentali Eccleſia, aut ſuper Altare la- Pideum conſecratum Miſſam celebrare opor- tet, aut, ſi conſecratum non ſit, ſaltem ſaper Petram conſecratam, ſive Altare ſit ligneum ſive lapideum. Altare Jeſum Chriſtum ſigni- ficat: Altare quidem Sanétaæ Eccleſiæ eſt Chri- tus teſte Joanne, qui in Apocalypſi ſua Altare aureum ſe vidiſſe perhibet ſtans ante Thronum, in quo & per quem oblationes Fidelium Deo Pa- tri conſecrantur: & de Chriſto ait Apoſtolus I. ad Corinth. Petra autem erat Chriſtus: ut obſervat D. Thomas 3. Par. Quæſt. 83. art. 3. ad 5. qui ad hunc modum convenientiam il- lam ſtatuit cum diſeiplina, ne alia erigantur Alta- 1 con An mi inn di n l⸗ ſtio N Pon⸗ eten Sfenn Lid. Decke anſit branct ellen ectil Aepr ehurc nton. lvimm e l . 0o. lupe ln⸗ 1A NrONun, Dobt fnn , tian . ignnu De Sacrificio Miſſæ. 29 Altaria, quàm lapidea, nec niſi ſuper petra Conſecratà Miſla celebretur. Antiquitus ſingula in ſingulis templis Altarià erant, edgue columellis ſuſtinebantur. Duo tantùm eorum, quæ attinent ad Al- taria ſuperſunt animadvertenda. Primum til- lud eſt, menſam Altaris unicâ, vel pluribus columellis ſuſtineri eonſueviſſe, vacuo men- ſam inter & pavimentum ſpatio interjecto. Cujus rei argumento ſunt ejusmodi Altaria, quæ in ſacris Romæ Cryptis videre licet. Et ſanè memoriæ proditum eſt, Vigilium Ro- manum Pontificem, quem ejus immici fugi- entem inſequebantur, in Eccleſiam S. Euphe- miæ ſe ſub Altare recepiſſe; ibi latitantem ab inimicis deprehenſum, ac pedibus abreptum manu columellam comprehendiſſe, ac in ejus caput fuiſſe futurum ut menſa rueret, niſi eamn Clerici manibus ſuſtinuiſſent; tum rur- ſus ab inimicis in Vaticana S. Petri Baſilica de- prehenſum ad eundem modum columnas, quæ Altare ſuſtinebant, arripuiſſe; quibus diſruptis menſam in ejus caput everſam, ùt rem hanc expendentes pulchrè obſervârunt Grancolas I. Par. Veteris Sacramentarii Ee- cleſiæ pag. 42. & 43. & Bocquillot Tractatu Sacræ Liturgiæ lib. I. cap. 5. num. 85. & 86. Alterum obſervatu dignum illud eſt, an- tiquitùs unicum fuiſſe in ſingulis templis Al- tare;, 30 Sectio I. M tare, ùt iidem duo, quos ſupra memoravi- mus, ſcriptores animadvertunt, pluribus ad id probandum monumentis & ſacra antiquita-= te depromptis. Ritum hunc Græci etiamnum retinent. Unicum tantùm, ùt obſervat Gran- colas in templo quolibet commemorant Al- tare Ignatius, Cyprianus, Irenæus; Ter- tullianus, Hieronymus. Neque adeò idem Grancolas monere prætermittit, etſi unum tantùm eſſet Altare in templo; Oratoria ta- men in templi ambitu fuiſſeé, ubi Miſſa cele- brabatur; cujusmodi more etiam nunc utun- tur Græci, qui, cùm unum in templo ha- beant Altare; Oratoria tamen circum tem- pli perimetrum habent, ubi Miſſam celebrant; idque tùm ex eorum colligitur Euchologio; tùm ex Leone Allacio in Epiſtola de Græco- rum Templis. Crux imponenda Altari, ubi celebranda eſt Miſſa. ' erti commentum, unde bac diſciplina orta ſit. Reliquum eſt, ut de ornatu Altaris dica- mus, ſine quo Miſſam celebrare non licet. Superiùs monuimus, opus eſſe Cruce. Ver- tus tom. 4. pag. 30. ait, ſatis quondam fuiſ- ſe Chriſti imaginem; quæ ponitur in Canone ad Paſſionis Dominicæ memorium in Sacer- dotis animo excitandam: cœpiſſe deinde in aliquibus Eccleſiis; dum recitaretur Canon Miſſæ rurt si Cui⸗ Dbun Ctn A Ir icen Ghbn rutr cd Cum o h 1en Draot ee De Sacrificio Miſſ. 31 Miſſæ, ac præſertim tempore Conſecratio- nis exponi Crucifixi imaginem in tela nigri vel violacei coloris depictam: remotioribus ab Eccleſiæ exordio temporibus Presbyteros devotionis gratia voluiſſé, ut toto Miſſæ tem- pore Crueifizi imagò ſibi obverſaretur ob oeu- los: Sacriſtas denique minuendi laboris cau- Ssaà; ne Miſsà peractà ea ſibi imago auferenda; ac dum alia celebraretur Miſſa, rursùs appo- nenda eſſet; ab ea ainovenda deſtitiſſe,; ut Crux jam fixus permahénsque cœperit eſſe Alraris ornatus. Ef Auctor nuperi Miſſalis Trecenſis, quo ſexcentæ continentur noôvi- tates (quas jam;, dum hæc ſeribimus; ab eô⸗ dem Auctore expuncétas eſſe ſummà volupta- te intelligimus) ſeribit optandum eſſe; ut Altaria Omnia planè ùt Altare Cathedralis Ba- ſilicæ inſtruantur, in quo non alia eſt Cru-⸗ cifixi imago, quam quæ fixa eſt magnæ Cru- ci in medlio erectæ, nec imago Crucifixi poô- nitur ſuper Altare niſi tempore Miſſæ, & tunc affertur, cùm recitatur Epiſtola; exce- ptò Quadrageſimæ tempore. Vertus confutatur. Vetuſtiſſmus Crucis uſus Juper Altare e Apoſtolica Ivaditione. Ap- ponenda eſt Crux etiam in Altari, ubi Santtiſſima Eucbhariſtia cuſtoditur. Sed, quod tradit Vertus, merum eſt com- mentum cerebro ejus procuſum. Nam ve- tuſtiſ- 32 Sebtlio I. tuſtiſſimus eſt Crucis uſus ſuper Altaria. In Concilio enim Turonenſi anno 567. habito Can. III. hæc habentur: Ut corpus Domini in Altari, non in armario, ſed ſub Crucis ti- zulo componatur: ac vera ſeêntentia eſt, ex Apoſtolica Traditione derivatum, ne quis ſine Cruce Miſſam celebret, cujus aſpectu Sacerdoti revocetur Paſſionis Chriſti memo- ria, ůùt benè advertit Cardinalis Bona Rerum Liturg. lib. 1. cap 25. num. 8. quo duorum hæreticorum error refellitur, Dallæi de Cul- tu Relig. lib. 5. pag. 773. & Binghami tom. 3. pag. 237. qui non ante trecenteſimum tri- ceſimum ſextum annum putant in Eccleſiis expoſitas eſſe Cruces. Juveninus de Sacramen- tis Diſſert. ö. de Euchariſtiæ Sacramento quæſt. 8. num. A. art. 3. poſtquam laudavit Concilii Turonenſis Canonem, quem ſuprà attulimus addit: Sic fert Eccleſtaum omnium conſuetu- do: cujus quidem cùm in Conciliis, aut in Pa- gribus initium non reperiatur, ad ipſos Apo- Rolos juxta Auguſtini principia refundi debet. Decuit etiam, ut Kitus, de quo agitur, obtine- ret; par enim eſt, ut Chriſti Paſſzo Saerifican- zis oculis obverſetur, quam Miſſa ad vivum erxhibet. Vir doéctus Joſephus Vicecomes Obſervationum Eccleſiaſticarum tom. 4. lib. 7. cap. 24. locum affert ex Bedæ Hiſtoria, qui lib. 2. cap. 20. S. Paulini Eboracenſis Epiſco- Pi vitam ſcribens ait: Aetulit 4quoque e vaſa 60 m Can lake⸗ riun Alt. M Oce les dra in) gie Dh e Inun e) turb Omn Cer di⸗ tur in⸗ ere tl 0di ben n W Nin. I ubi Dommin Fucitt eſt, ne I Abetn melne Rerun duorun det mi ton nlun t Loceli Nramnel⸗ glel Conell olumn Onſneke tinl4 1 * oltie⸗ ſſcn 1Ni ecolt 1. 4 1 rii 1 Hl⸗ De Saerifixio Miſſæ. 23 vaſa pretioſa Equini Regis perplura, in quibus & Crucem auream magnam, & Calicem aureum ad miniſterium Altaris, quæ adbuc in Eccleſia Cantici conſervuta monſtrantur. Unde hæc infert Vicecomes: Quo loco verba, Miniſte- rium Altaris, Maſſe uſum ſignificant, cum in Altari nulla ves dignior ag Miſſa procuretur. Atque eadem eſt Orientalis Eccleſiæ, atque Occidentalis diſciplina; nam apud Orienta- les nonniſi Cruce ſuper Altare collocatà cele- Pratur Miſſa, ùr videre eſt apud Grancolas in Veteri Eccleſiæ Sacramentario Part. I. pag. 52. Adversùs autem Miſſale Trecenſeè egre- giè ſcripſit in ſua Paſtorali Inſtructione Joſe- Phus Langletus Epiſcopus Senonenſis, qui Pag. 35. num. 30. & ſeq. probat, vetuſtifſi- mam eſſe conſüetudinem, ut præſente Cru- Ce Miſſa celebretur, oſtenditque, quanta per- turbatio eſſet, & fidelium offenſiò, ſi, ut Oomnia Altaria ad exemplum Altaris Baſilicæ Cathedralis redigerentur, imagines Crucifixi ab iis populus amoveri videret. Ratum igi- tur eſto, Miſſam celebrare nemini licere niſi ſuper Altare Crucifixi imagoô, vel ſaltem Crux erecta ſit. Ut autem huic rei quantum po- teſt lucis affundamus, non abs re fortaſſe erit obſervare, non idem omnino eſſe, ſi dicas; remotioribus ab ætate noſtra temporibus mo=- rem fuiſſe, ut Crux ſuper Altare locaretur; quotiescunque Miſſa celebranda elſſet, d ſi licas 34 Seétio E dicas, Miſſam nonniſi præſente Cruce cele- brari conſueviſſe. De Cruce ſuper Altarium menſas collocatâà nulla profectèò mentio fit ne- que in vetuſtioribus Eccleſiæ Græcæ monu- mentis, nec in antiquioribus Romanis Ordi- nibus, quod obſervavit etiam Thiers in Diſ- ſert. de præcipuis Altaris ornamentis cap. 18. quin etiam teſtimonia proferre licet Leoms IV. Raterii Epiſcopi Veronenſis, & Rhemenſis cujusdam Synodi apud Burcardum, quibus oſtenditur nil quidquam licuiſſe, quàrm ſacra- rum capſam reliquiarum, aut Evangeliorum Codicem, aut ſacram Pyxidem, in qua Chri- ſti Corpus ſervaretur pro infirmis, ſuper Al- taria imponere. Sed certiſſima in Ecclefia tum Græca, tum Latinanon deſunt argumen- ta, Cruces impoſitas fuiſſe in ſummo Cibo- rii vertice ſuper Altare collocati; Paulus enim Silentiarius cùm Altare deſcribit in Conſtan- tinopolitano S. Sophiæ Templo erectum, ait: Medio in loco Ciborii fulgentem ex argento Cœli imaginem impoſiut ſupra Cælum Crux ſuperemi- nense conſpicitur: & Anaſtaſius in Vita Bene- dicti II. Fecit in Eccleſia B. Mariæ ad Marty- res ſuper Altare coopertorium borbplryreticumcum Cruce & gemmis: unde lux affulget ad illu- ſtrandnm Turonenſis Concilii Can. III. quem ſuprà memoravimus. Ex quibus omnis ſub- lata videtur controverſia, ſatisque oſtendi- tur vetus & nulli dubio obnoxia obſervantia, non- no br⸗ dan e eel oltariur oftn 180d in D I onsl emenl ,ubn, in en elon UaC per Eece guuven 0 Cbe wsennn Conlin kucn 1 no ſybe ti en M umn II. Gbel mmisit Olend rVhl o De Sacrifcio Miſſe. 3 ½ nonniſi ad Crucis conſpectum Miſſam cele- brandi, eorumque repellitur non ferenda au- dacia, qui, poſtquam Crucis locus tempo- rum, ùt fit, converſione mutatus eſt, eamque probavit Eccleſia conſuetudinem; ut & Cibo- rii vertice Crux ſuper Altaris Menſam po- neretur, pro ea, quàâ vexantur, omnia permi- ſcendi libidine poſtulant ab Altari Crucem amoveri, ac præſertim, quando Miſſa cele- bratur. Scribit Gavantus, Crucem ſuper Altare locatam eſſé oportere, etiamſi adſit ſtatua vel imagéò Crucifixi, quæ Gavanti ſen- tentia pluribus S. Rituum Congregationis Re- ſcriptis evertitur. In Cæremoniali Epiſco- porum lib. I. cap. 12. ſcriptum eſt; decere, ne in Altari, ubi Sanctiſſima cuſtoditur Eu- chariſtia,; Miſſæ privatæ celebrarentur: Ac ſi in eo Altari celebrentur, nonnemo arbitra- tus eſt, non oportere Crucem apponi, cùm nulla poſtulet ratio imaginem ibi eſſe, ubi ille adſit, qui eà imagine exhibetur. Verùm cùm oculis tantùm fidei ille obverſetur, non verò oculis corporis, propterea neceſfſe eſt, cùm Miſſa celebratur, ut Crucifixi imago, aut Crux ſuper Altare ſit expoſita. Videantur Clericatus de Sacrificio Miſſæ Deciſ. 43. num. 6. Meratus tom. I. ad Gavant. Part. I. Pag. 295. num. 6. & ſequen. præſertim cùm Eu- chariſtia in Tabernaculo cuſtodiatur ſemota- ab oculis populi, nec publicæ venerationi J C 2 ex- 36 Seétio I. expoſita ſit, ut obſervat Quartus ad Rubri- cas Miſſalis Par. 1. tit. 20. Dub. 10. §. Oppoſita ſententia. Joachim Hildebrandi bæretiti hominis & Verti vefellitur ſententia ſtatuentium, lumina adbili- ta tantiu ad depellendas tenebrat. De Luminibus quæ ſcripſit Vertus, nos alibi refutavimus. Cum Verto idem ſentire videtur oachimus Hildebrandus Heterodo- xus Auétor in ſuo Opere Lypis Amſteloda- menſibus edito anno 1702. cui titulus; Sacra Publica Veteris Eccleſiæ in Compendium redacta; pag. 21I. Locum expendit ex Actis Apoſto- lorum cap. 20. in quo ſeribit S. Lucças, mul- tas fuiſſe collucentes lampades, ubi D. Pau- lus in Fidelium conventu, qui ad Euchari- ſtiam ſuſcipiendam convenerant; verbum Dei prædicabat. Sed cùm Apoſtolus ad me- diam noctem ſermonem ſuum produxiſſet; lampadibus, ait Hildebrandus, collucenti- bus opus fuiſſe, ut tenebræ depellerentur. Addit, tribus primis Eccleſiæ ſæculis lumina uidem ad ſacrificium fuiſſe adhibita, ſed non aliunde id factum, quàm quòd Chriſtiani ſibi ab Echnicis perſecutoribus metuentes, an- telucano tempore Miſſam celebrarent. Fa- tetur item quarto ſæculo, partâ Eccleſiæ pa- ce, luminum uſum Chriſtianos retinuiſſe, ſed in Pervigiliis tantummodo, cùm proxi- mà ſee 1 Per dun e ell the ten 4 kun 1 N Mi Van 8) Eetie terode⸗ ſeloce Gni relin oſte unl. ).Pu- char⸗ erbun dme. Gilen neenn. renu. ucnim dvon 8) N D l. P 6 De Sakrificio Miſſæ. 37 m, quæ Feſtivitati præcederet, die per to- tam fere noctem vigilias in Eccleſiis agita- rent. Sub finem vero 4. ſæculi monumenta ſcribit extare, quibus evincitur, etiam cùmy jam illuxiſſet dies, lumina accendi conſue- viſſe, cùm cantaretur Evangelium, & con- ſecraretur Euchariſtia in ſignum lætitiæ & audii. Denique S. Gregorium exiſtimat Hujusmnod diſciplinam collucentium etiam per diem luminum propagâſſe; & Sabinia- num Auctorem fuiſie, ut in Templis etiam extra Sacrificii tempus perpetuus lampadum eſſet uſus: quamobrem concludit, etiam Lu- theranos, & quorum ipſe ſecta erat, Miſſæ tempore candelas accenſas adhibere. Ve- vùm cum paucis, quæ vera ſunt, multa, quæ ſunt falſa, permiſcuit. Veriſſimum quidem eſt, perſecutionis tempore nocturnos fuiſſe Chriſtianorum conventus; conſecuta verò fuiſſe tempora, cùm in Eccleſiis die, quæ Fe- ſtivitati proximè præiret, nocturna Pervigi- lia agitarent, lumina eſſe adhibita; is no- cturnas tenebras eſſe depulſas: hæc vera omnia. Hlud autem à vero abeſt, eà tan- tùm causâà lumina eſſe adhibita. Et ſanè, qui luminum uſum, etiam cùm ad clarè ôculis Proſpiciendum jam nihil opus eſſet lumini- bus, retinuerint, eos neceſſe eſt dicere, non eâ tantùm causaâ, ut viderent oculis, lumina ad- hibuiſſe, ſed iis ſymbolicam aliam fuiſſe ra- C 3 tio- 38 Sectio I. tionem, etiamſi, cùm per noctem lumina ac= cenderent, inde ſibi exiſteret clarè perſpi- ciendi commoditas; cùm præſertim ſymbo- lica cauſa non ſit commentitia, ſed ex Veteri & Novo Teſtamento deprompta, Juſſit Deus Exod. cap. 25. Candelabrum fieri, lucernas- que ſeptem in eo locandas; & cap. 27. oleum ex oliva afferri, quo lucerna uſque aleretur. In Pſalmis à Deo petimus, ut lucem ſuam ad nos transmittat. In Epiſtola ad Ephe- ſios D. Paulus, ut oſtenderet piè illis eſſe vi- vendum, ac vetera vitia eſſe abjicienda, ait, eos aliquando fuiſſe tenebras; factos autem fuiſſe lucem in Domino: quæ omnia ſatis de- clarant, terrenâ luce lumen ccœleſte ſignificari. Grancolas in Veteri Eccleſiæ Sacramentario, tom. I. pag. 717. & ſequen. veterem probat luminum in Eccleſia ulum, etiam interdiu, & cùm divina celebrantur officia. Legas & Caſalium de Veteribus Sacris Chriſtianorum Ritibus cap. 42. Inter eos qui de Ritibus ſcripsêre, Micrologus cap. II. ità de eo Ri- tu loquitur: Juata Romanum Ordinem nun- quam Miſſasmn absque lumine celelbramus, non utique ad depellendas tenebras (quod voluit ver- tus & velle videtur etiam Hildebrandus, de quo nunc loquimur) cum ſit clara dies, ſed potiùs in typum illius luminis, eujus ſacramenta ibi conficimus, ſine quo & in meriie palpamus Sicut in nocte. De hoc argumento legendi Bellar- jun dai ln denſe nde Vene teen elis Oeun eretut un Eor elent hi lle io enn ron elil noun Nih 6 Utſe 1s) D e1,, lr egen/ Helu De Sacrificio Miſæ. 39 Bellarminus lib. 2. de Miſſa cap. 14. Card. Bona lib. I. Rerum Liturgicar. cap. 25. n. 7. Natalis Alexander lib. 2. de Sacram. Euchar. cap. 7. art. 2. Merſelius in ſumma Chriſtiana Par. 3. qu. 41. J§. Cæterum cereorum uſum. Le Brun tom. I. pag. 66. & ſequen. Pouget Inſtitut. Catholicar. tom. 2. pag. 71I. & ſeq. Boucat Theologia Patrum tom. §. Par. 4. Diſſertat. 2. §. 4. & Collatio 16. Lucionenſis tom. 5. pag. 547. & ſequen. Duo autem candelabra ab utraque Crucis parte locata juxta Innocentium III. Chriſtianum & Ju- daicum populum ſignificant. De linteis ſuper Altare. Eorum uſus antiquiſſimus. Quid ſit ſubſtratorium. Vetuſtus itidem eſt linteorum uſus ſuper Altare; quamobrem Optatus Milevitanus citato lib. 6. hæc ſcripſit: Quis fidelium neſeit ,7 nor oen, J, in dis myſteriis ipfa ligna (ſcilicet Alta- ria 1 Atrica erant lignea) linteamine obeé ipa Sacramenta velamen potuit tergi, non lignnm. Et Victor Uticenſis de Perſecutione Africana lib. I. narrat, Procu- lum quemdam, ab impio Genſerico adverſus Catholicos miſſum, vaſtitatem rebus eorum omnibus attuliſſe; & & linteis Altaris ſubu- culas & femoralia ſibi confeciſſe. Statuit Concilium Rhemenſe ab Ivone relatum in C4 ear. 40 Sectio I. Par. II. Decreti cap. 132. Ut Menſa Chriſti, id eſt Altare, ubi Corpus Dominicum conſecratur, ubi Sanguis ejus hauritur, ubi Sankctorum reli- quiæ reconduntur, ubi preces & vota populi in conſpectu Dei à Sacerdote offeruntur, cum omni veneratione honoretur, d mundißfimis linteis * pallis diligentiſſimè cooperiatur, nübilque ſuper eo bonatur, niſi Capſæ cum Sanciorum reliquiis, uatuor Evangelia. Terna eſſe debent lintea, ut deducitur ex Canone, & per neglitentiam de Conſecrat. Diſt. 4. quo gravis ei pœna ir- Fogeͤrir qui ſanguinem Chriſti & Calice ef- fuderit, eaque præſcribuntur, quæ facere oportet, ſi ſanguis ad quartum linteum per- tigerit: nam inter ea lintea computatur cor- Porale, ſub quo alia tria lintea ſubſternuntur. Ea in Actis Eccleſiæ Mediolanenſis Sindones appellantur; & Subſtratorium dicitur linteum, ſuper quo explicatur Corporale. Stephanus Heduenſis Epiſcopus de Sacramento Altaris cap. 5§. ubi loquitur de Diaconis „hæc ſcribit: Horum eſt miniſterium Epiſtolam legere, Leviticis meniſtrare, Altaria componere, Subſtratoria, Pallas, Corporalia lavave. In quibusdam li⸗ bri Pontificalis Codicibus legitur de Hor- misda in ejus Vita, dono declifle hblamydem Imperialem & Subſutorium ſub confeſſione B. Pe- 7ri Apoſtoli: ubi du Cange in Gxloſſario ver- bo Sulſtratorium monet, non Suhſäutorium, ſed Sulſtratorium eſſe legendum. 2 6 lee Gß rotn n e Gei N an lhrrt ln Llune ein emi. lcee Wer ur unnne ons nteng phenn Aln nl M. e 9 5 o nmin De Sacrificio Miſſæ. 41 De Cereo in Hoſtiæ elevatione accendendo, Cam- banula, Pallio, Manutergio &. De Cereo in elevatione Hoſtiæ accen- dendo, & de Campanula, quæ ad eandem elevationem pulſanda eſt, alibi nobis erit ſer- mo. De Pallio & Manutergio nihil eſt, quod moneamus, præcipuum. Tabella introducta eſt commodo Sacerdotum, itidémque Ta- bella Evangelii S. oannis. Pulvinum ait In- nocentius III lib. 2. cap. 41. ſignificare, mi- niſtranda eſſe temporalia prædicanti verlum Dei; & in Pontificali formulam habes benedicendi lintea & reliqua Altaris ornamenta Tit. De Altaris Conſecratione. De Vaſis ſacris aliisque ad San- Rtum Miſſæ Sacrificium celebrandum neceſſariis Calice, Patena, Corporali, Pu- rificatorio, Palla, Velo, Burſa, Am- Pullis, Vino & Aqua. „ Calicem qu materid & cujusmodi eſſe, & qui- hbuus inſtrui oborteat. N Rubrica Miſſalis, quæ conſonat cum 1 Jure communi in Can. Nt Calix de Conſe- crat. Diſt. I. præſcribitur, Calix ut omnino Vel aureus ſit, vel ſaltem argenteus, cujus 5 tamen 42 Sectio I. tamen cuppa internè ſit auro illira, itidémque Patena vel aurea ſit, vel ex argento deaura- ta: ſuper Os Calicis ponatur Purificatorium, & ſuper illud Patena cum hoſtia, quæ Pall operiatur, deinde Calix cum his omnibus obducto tegatur velo, & huic Burſa ejus- dem coloris, quo ſunt cætera Paramen- ta, imponatur, in quam Corporale con- jectum ſit plicatum, è& lino ab omni vel ſerica, vel aurea fimbria nudum, omni orna- tu detracto. Calicem & Patenam, iis ante- quam utàre, Epiſcopus conſecraverit; Puri- ficatorium verò & Pallam vel Epiſcopus be- nedixerit, vel quilibet alius, cui ejusmodi ſit poteſtas talia benedicendi. Caliæ & Patena ab Epiſeopo conſecranda. De Calicis & Patenæ Conſecratione verba fecimus Edicto 20 tom. I. eôque conſecran- di facultatem Epiſcopo reſervatam eſſe docui- mus; nam in ils ſacrà unctone opus eſt: re- liqua verò, quæ ſacra unéctione conſecrata on Oportet, etiam Sacerdos vel de man- pi, vel ex delegatione S. Riruum tionis, ùt variæ ſunt Auctorum ſen- tentiæ, poteſt benedicere. De Calicis & Pa- tenæ conſecratione mentionem facit vetus Sa- cramentarium Gallicanum ante mille annos & amplius ſcriptum, quod edidit Mabillonus tom. I. Muſœi Italici pag. 389. Calice Ch inſt i tiag 1; i di Me De Sacriſicio Miſſæ. 43 ———— Calicem d profano ad uſum ſacrum Cbriſtus tra- duxit. FEekia V. majoris Heldomadæ d quibus- dam Patribus Natalis Calicis appellata. „ Itaque ad reliqua noſtra tranſiliat oratio. Ac de primo Calicis uſu paucula ſanè dicen- da ſuperſunt: illum enim in ultima Coœna Chriſtus adhibuit, cùm ſanétum Euchariſtiæ inſtituit Sacrificium: Quoniam Dominus YZeſus, in qua nocte tradebatur, accepit panem, & gra- tias agens fregit & dixit: accipite & manduca- te; Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis trade- tur. Similiter & calicem, poſtquam navit, dicene: Hic Cali novum Teſtamentum eſt in meo ſanguine: Verba ſunt D. Pauli Epiſt. ad Corinth. Quapropter Feria Quinta Majo- ris Hebdomadæ, cùm præcipuâ memoria in- ſtitutionem Euchariſtiæ recolimus, Natalis Calicis à Veteribus Patribus appellatur. Tunc enim Calicem à profano ad uſum ſacrum Chriſtus jeſus traduxit; & idem Calix, in quo Chriſtus Euchariſtiam conſecravit, Hie- roſolymæ aſſervabatur ætate Bedæ, ex cujus verbis illud etiam colligitur, argenteum fuiſſe, ùt videre eſt apud Baronium ad an. Chr. 34. 63. quod tamen non videtur probare Chry- ſoſtomus, qui Homilià 6o. ad Populum An- tiochenum hæc ait de Calice: Won erat illa menſa tunc ex argento, nec aureus Calix, ex 0 44 Seétio I. quo Sanguinem proprium Cbriſtus ſuis dedit Di- Nipulis. Pretioſa tamen erant illa omnia &tre- menda, & ſpiritu plena. Calicibus veteres ligneis utebantur. Si Eccleſiaſticas evolvamus hiſtorias, Ca- lices ex alia atque alia materia fuiſſe, & mul- tiplici formatos varietate inveniemus. Ho- norius Auguſtodunenſis lib. 1. cap. 89. Apo- Roli, inquit, & eorum Succeſſöres in quotidia- nis Voöſtibus && ligneis Calicibur Miſſas celebra- bant. Introductum verò putat à Zephyrino Pontifice & Martyre, ut Calices ex auro & argente adhiberentur: Zephyrinus autem Pa- ba & Woerryr in aureis vel argenteis Culicilus & Pannis oferri conſtituit. De Calicibus li- gneis percelebris vox illa eſt S. Bonifacii Epi- ſcopi Moguntini in Concilio Tiburienſi ſub Formoſo cap. 19. Vaſa, in quibus Sacroſankcta conſiciuniur Myſteria, Calices ſunt & Patenæ, de quibus Bonifacius Martyr & Epiſoopusinter- rogatus, ſi liceret in Vaſculis ligneis Sagramenta conficere, veſpondit: Quondam Sacerdotes aurei ligneis Calicilus utebantur; nunc &contrà lignei Sacerdotes aureis utuntur Calicibus. Non om- nes ſincerum eſſe putant illud Zephyrini De- cretum: tutò tamen aflirmari poteſt, diu quidem adhibitos eſſe etiam vitreos Calices; ſed tamen per id tempus, çùm cjusmoch Ca- ices lce ct es e0 ea Vid nun ( lull ktin fras ſti ſeo Du⸗ es — tin ui Ar⸗ an n Pr. ieihen busl. io⸗ nli ſi Pfent, Gile. en , 4 ſa M n Or. ivile⸗ 1, oes e De Saerifirio Miſſæ. 45 lices adhibebantur, etiam atrocioribus Perſe- cutionibus in Chriſtianos ſœvientibus, Cali- ces ex auro & argento non defuiſſe. Vitreos Calices adbibitos probatur ex Irenæo, Rpiphanio, Hieronymo, Gregorio. Joannis Dovghtei impudentia. Uſum vitreorum Cali- 2„ .3 . . . .. cum quidam ad Caroli Magni, alii ad re- gorii Zuronenſfis ætatem perdurdſſe Pputatt. Vitreos Calices à veteribus fuiſſe adhibitos conſtat ex eo, quod narrant S. Irenæus lib. T. cap. 9. & S. Epiphanius Hæreſi 34. Marcum videlicet hæreſiarcham magicis artibus vi- num ex albo colore in rubeum converteré conſueviſſe: ex quo intelligitur, Calices tum fuiſſe pellucidos, ideôque vitreos. Calix etiam ille fuiſſe videtur vitreus, quem con- fractum ab Ethnicis junctis fragminibus re- ſtituit fuſis ad Deum precibus S. Donatus Epi- ſcopus Aretinus, de quo S. Gregorius lib. I. Dialog. cap. 7. diuque vitrei ejusmodi Cali- ces mMultis in locis adhibiti. Nam D. Hiero- nymus Epiſt. ad Ruſticum de S. Exuperio Epiſcopo Tholoſano, MWihil, inquit, ilo di- ius, qui Corpus Domini Caniſiro I unineo, San- gitinem portat in vitro: & in Vita S. Cæſarii Arelatenſis, qui vergente in finem 5. & in- eunte 6. Sæculo floruit, ſcribit Cyprianus qui- 46 Sebctio I. quidam natione Gallus, Annon. inquit, in vitro habetur Sansuis Chriſti? Joannes quidam Dovgtheus Heterodoxus Tractatum edidir Bremæ an. 1696. De Calicibus Euchariſticis veterum Chriſtianorum, in quo narrat pag. 98. ſe, dum eſſet Romæ, quosdam vitreos Cali- ces vidiſſe: NRomæ quoque degentisinter reliqua antiquitatum ornamenta oblatos memini Cahces vitreos, qui Sacroſanctæ Euchariſtiæ uſit quon- dam ſacri venditabantur. An verò omnes fue- rint, continuò dulitare cœpi, & adbuc admo- Jum dubito. A nonnullis Cavdinalibus eam gquoque inivi gratiam, ut tales Calices vitreos in conſpectum meum producerent; commodum verò putabam, meum de bis Judicium tunc tem- foris ſuſpendere, & anmtiquitatem fiätam & ſi- mulatam admirari. Hoc ipſo eorum poſſeſſori- bus nihil prius, neque antiquius accidere poteſt. Homini huic qui demum Calices oblati fue- rint in conſpectum, planè neſicimus. Neque in nobis recipimus, vitreos omnes Calices, quos ille vidit, eosdem eſſe, qui ad Eucha- riſtiam ſunt adhibiti. Pravum tamen intelli- titur hominis ingenium, abutentis eorum be- nignitate, qui vitreos illos Calices ei viden- dos produxerunt, ſatisque apparet ambigua illius indoles & bilinguis oratio, quæ & ejus malam fidem oſtendunt, declaraântque, quàâm malè fuerit animatus; cùm prælſertim e quoque putet, in veteri Eccleſia vitreos Ca- lices lee cor eſle 101 len iu Bi⸗ ſi uni utt,1 Guidn n ed haßt 4,91 e ſe CN Nie nuer fh e en 1 Uer nncene Mur 1 ſſe N lar ki⸗ Nee Cils Lu niuk. hunbe e de⸗ nbign Um el o De Saerifcio Miſſæ. 47 lices eſſe adhibitos, & in quibusdam locis eorum uſum uſque ad Caroli Magni ætatem eſſe retentum, etfi oannes Baptiſta Caſalius nonniſi ad S. Gregorii Turonenſis tempora Chriſtianos ejusmodi Calicibus uſos eſſe con- tendat, De Veteribus bacris Chriſtianorum Ki- tibus cap. II. Etiam tum, oum vitrei Calices adbiberentur, &* Ncvirent perſecutiones, uſus tamen erat Cali- cuin ex auro & argento. Calices gemmis in- texti ex Chryſoſtomo; picturis ornati ex Tertulliano. Cùm verò vitreorum Calicum eſſet uſus, & perſecutiones graſlarentur, ſuos Eccleſiæ non defuiſſe Calices ex argento & auro, pro- bant cùm Acta Martyrii S. Laurentii, qui paſſus eſt ſub Valeriano, tum nefaria ejus vox, qui à Juliano Apoſtata juſſus Antio- chenam diripere Eccleſiam, deprehenſis ar- genteis & aureis Calicibus, quod narrat Theodoretus lib. 3. Hiſt. Eccleſ. cap. 8. ex- clamavit: En eJuſinoqi vaſis Filio Maric mini- Rratur. Ea de re adeundi Card. Bona Rer. Liturgicar. lib. I. c. 25. & Binghamus tom. 3. Antiquit. Eccleſiaſt. pag. 241. Gemmæ dein- ceps pretiosique lapilli Calicibus Euchariſti- cis intexti, quod non probabat D. Joannes Chryſoſtomus Homil. 60. ad’ Populum An- tioche- 48 Sectio I. tiochenum, ſi quis ejusmodi munera offer- ret, qui ex viduarum pupillorumque bonis ſe locupletàſſet: Non ſatis nobis eſſe exiſtima- mus ad ſalutem, ſi viduis & pupillis expilatis aureum Calicem &r gemmatum menſeæ offeramus. Prioribus autem temporibus tutèò affirmare poſſumus, etiam pictüras Calicibus Eucha- riſticis apponi conſueviſſe, quod ex Tertul- liano colligitur lib. de Pudicitia cap. 7. Pro- cedant ipſæ picturæ calicum veſtrorum, ſi vel in illis perlucebit interpretatio pecudis llius; utrimne Chriſtiano, an Ethnico peccatori colli- met. Et cap. 10. Si fortè patrocinabitur Pa- Ror, quem in Calice depingitis proſtitutorem &α ipſiien chriſtiani Sacramentit: quæ quidem ima- go ex Lucæ Evangelio cap. 15. deſumpta eſt, eâmque paſlim videre eſt in veteribus Sacris Cœmeteriis apud Boſium in Cœmetecr. c. 18. & Arringhium lib. 2. Romæ ſubterraneæ cap. 20. Plura Calicum genera. Cahces Baptiſini. Ci- lices miniſteriales. Quid Sopphus fuerit. Nn- gularis ſignificatus vocis Confirmatio. Calices miniſteriales anſati & Eiſtulä in- Rructi. Quod verò ad varia Calicum genera at- tinet, quidam, qui Baptiſini Calices dice- bantur, quibus ſaero Baptiſinate abluti poſt accep- gin faci ſon Cr. 6X Hin Mu on Ce Cun Nor les ech tem in ua tuon cont Uſe Un Gi⸗ er. bond⸗ Hinr. ilti Dnu rmae vch. ernu. Pr 14 iun; iali⸗ 1 5 1. ine neh dcris c. 19. ranet 0 N (MA en1. fie . De Sacrifcio Miſſe. 49 acceptam Euchariſtiam ſub ſpecie panis, ſan- guinem bibebant ſub ſpecie vini. Miniſte- riales erant Calices, qui communicandis ſub ſpecie vini Fidelibus adhibebantur: ejusmo- di Calices ſemoti, poſtquàm calicis commu- nio ad ſolos contracta Sacerdotes eſt. Geor- gius Caſſander in Opere Liturgico cap. 31. de hujusmodi miniſterialibus Calicibus verba facit, quos eo nomine appellatos eſſe ait, quia non ad offerendum, ſed ad miniſtrandum populo Cbriſti Sanguinem deſerviebant, idque probat ex eo, quod in S. Remigii vita legitur ab Hincmaro conſeripra. Mabillonus tom. 2. Muſæœi Italici in notis ad primum Ordinem Romanum putat, Calices Miniſteriales fuiſſe Scyphos appellatos; nam ad illud verbum Calicis hanc interpretationem addit: id Calices miniſterialeso qui alio nomine Sryphi ap- Pellantur; & in Notis ad tertium Ordinem Romanum ad ea verba in majorem Calicem ſi- ve So)phbum ait: Sopphus aut Calix miniſterialis. Sed aſiter ſenſit Juſtinianus Chiapponus Cæ- remoniarum Magiſter ſub Clemente XI. Nam in Difſſertatione de Oblationum Myſteriis, quam edidit cum Actis Canonizationis qua- tuor Sanctorum ſub eodem Pontifice p. 287. contendit, Scyphum non fuiſſe Calicem Mi- niſterialem, ſed Calicem illum omnium ma- Xximum, & quo ſanguis in miniſteriales cali- ces invergebatur Popul diſtribuendus, ur mMmox mox dicemus. Quod tamen putamus ab- eſſe à veritate; apertiſſimus enim eſt locus, qui mox producetur in III. Ordine Roma- no, ubi Scyphus pro Miniſteriali Calice ac- cipitur; atque de hac re cumMabillono con- ſentit Bocquillot in Sacra Miſſæ Liturgia lib. 1. Cap. 8. Pag. 183. Edit. Pariſien. ann. 1701. Jofephus Vicecomes lib. 6. de Miſſæ Appa- ratu cap. 12. quærit, an in miniſterjialibus Calicibus ſanguis conſecraretur; ac in iis etiam conſecratum eſſe putat. Negat id Georgius tom. I. de Liturgia Romani Pont. cap. 3. Sanguis enim in Calice offertorio con- ſecrabatur, cujus portio quædam in vinum Calice Miniſteriali contentum ingerebatur; & ad hunc modum Populo ſanguis ſub ſpe- cie vini exhibebatur; quod etiam animadver- tit Cardinalis Perronus in reſponſione ad ſecundam Magnæ Britanniæ Regis inſtantiam P. 265. & Cariinals Bellarminus de Sacrific. Miſſæ lib. 4. cap. 24. Quamobrem ex ſe- cundo Ordine Romano, quem exiſtimabat Panvinus eundem eſſe ac Gelaſianum Ordi- nem à S. Gregorio Magno emendatum, ty- Pisque primuùm à Caſſandro & Hittorpio vulgatum, quémque Mabillonus iterum edi- dit in muſœo Italico tom. 2. pag. 50. hanc fuiſſe diſciplinam intelligimus, ut Pontifex, dum in Miſſa communicabat, partem Ho- ſtiæ in Calicem inderet, ſemel, iterum, ac tertiò dicens: 2 g 3 Lpoen Non licer. N ne⸗ uI n ekilbe n! ege! nl Pur roc NVe tebann ſib⸗ ucte one? faotu elt⸗ D Hünnn 0 liroti Gndl hn Onte en elen Cn De Sacrifeio Miſſæ. Fr dicens: Fiat commixtio & conſecratio: ei de- inde Archidiaconus præberet Calicem, ex quo pars ſanguinis in Calicem miniſterialem invergebatur: quod luculentius etiam tradit tertius Ordo Romanus eodem tom 2. Mu- ſæi Italici pag. 59. Sed ipſe Pontifex confirma- tr ab Arelidiacono in Calice Sanécto, de quo parum refundit Archidiaconus in majorem Ca- licem, ſive in ſepphum, quem tenet Acolythus, ut ex eodem ſacro vaſe confirmetur Populus, quia vinum etiam non conſectatum, ſed Sangui- ne Domini commixtum ſanäctificatur per omnem modum. Ubi notandum, Euchariſtiæ diſtri- butionem ſub ſpeeie panis Communionem, ſub ſpecie vini Confirmationem appellari conſue- viſſe; quod ex quinto etiam Ordine Roma- no colligitur eodem tom. 2. Muſæi Italici Pag. 59. Clerus Communionem ab Epiſcopo ac- cipiat, & ab Archidiacono vonfirmetur. Ar- meni nune temporis binis in Miſſa Calieibus utuntur, quorum in altero, quemadmodum Latini in Patena, collocant panem, in alte- rum vinum infundunt, ut teſtatur Card. Bo- na cit. lib. I. cap. 25. num. 3. in fine. In Aca- demia Eccleſiaſtica,; quæ olim habebatur in Collegio propagandæ Fidei, quo nos viridi ætate ventitabamus, quâmque ab interitu vindicatam inſtauravimus, Perimezzius in Diſſertatione, quam edidit cum aliis, quas in iis Conventibus habuit par. II. pag. 158. D 2 egit 52 Sectio I. egit de Calicibus miniſterialibus, eéêsque an- ſatos fuiſſe docuit, ut facile eos manu Sacer- dotes tenere poſſent, cùm ſanguinem po- pulo diſpertiebant juxta Ordinem Romanum, ubi legitur: Levat Archidiaconus Calicem per anſas, & tenet exaltans illum juxta Pontificem; Quosdam etiam fuiſſe Calices miniſteriales, quorum fundo ferruminata eſſet fiſtula, = Phon appellata, unde Laici ſanguinem exſu- gebant, quod multo antea obſervavit Linda- nus lib. 4. Panopl. Evangelic. cap. 46. Qluia Janguinis effufio propter incultioris populi ruſiici- tatem meritò timebatur, Calicibus Canna o ferruminata, affabréque inſerta. Unde Popu- lus Sanguinem Chriſti non tam liberet, qum ſu- geret. Pergit deinde Lindamus, & in Ful- denſi Monaſterio duos ſe vidiſſe Calices te- ſtatur, quibus, dum viveret, S. Bonifacius uſus fuerit: eorum alterum admodum parvum ad Miſſam ait adhibitum, alterum prægrandem putät miniſterialem fuiſſe Calicem, in quo Populus ſanguinem biberet, quod ejus for- ma nihil in ejusmodi uſum ſit accommoda- tius. doneum enim eſt hoc Poculum, unde Po=⸗ pulus ſine periculo effuſionis bibere poſſit. Ha- bet enim duas anſas; eſtque nec rotundum, nec edke t ed inſiur pomi orliculatum. Ad- it, in ea fuiſſe plebem opinione, S. Boni- facium hoc poculum ad potum, cùm ad tamn menſam accumberet, adhibuiſſe; id autem ilſe n r. In/ n F es le⸗ ls vntt Alen n 1o to⸗ mmoc⸗ e . Nr um 4. Alen lll De Sacrificio Miſſæ. 53 tam falſum eſſe, quàm quod maximè, ſatis apparet ex duodecim Sacerdotum imaginibus in circumferentia inſculptis, quorum ſinguli planetâà induti, quemadmodum Sacerdotes, Calicem in manu habentes videntur popu- lum ad potum invitare. Et Rhenanus in ſcholiis ad Tertullianum ab erudito quodam Abbate illud ſe accepiſſe teſtatur, in veteri- bus Carthuſianorum Conſtitutionibus veti- tum fuiſſe, ne cui Monacho prerioſi quid- quam apud ſe habere liceret, præter argen- teum Calicem & fiſtulam, quà Laici ſangui- nem poſſent exſorbere. Præterea in vetuſto libro ante quadringentos annos ſcripto De veteribus theſauris Eccleſiæ Moguntinc legiſſe ſe ſcribit, in illius Eccleſiæ theſauro quon- dam fuiſſe aureos magni ponderis Calices an- ſatos cum ſenis argenteis fiſtulis, quæ in eosdem Calices immittebantur ad uſum eo- rum, qui communicarent. Patenæ uſus à temporibus Apoſtolorum. Pate- væ ex auro oblatæ à Romanit Epiſeopis. Pa- tenæ miniſteriales grandiores. Cur ætate noſtrd patena præ antiquis tan- tula ſit. Nune de Patena dicendum, quæ calicis eſt veluti operculum, ubi ſacra ponitur Ho- ſtia. Utrum Chriſtus in Patena conſecratum . D 3 panem 54 Sectio I. anem poſuerit, non declarant Evangeliſtæ: Eam tamen Apoſtolorum tempore adhibi- tam fuiſſe, colligitur ex Liturgia S. Jaco- bi, ubi de ea diſertè fit mentio.“ Patenam à patendo, quòd patula ſit, appellatam dicunt. In libro Pontificali de S. Silveſtro proditum eſt, eum obtuliſſe patenas aureas ſeptem, duc penſabant libras triginta; & in vita S. Nicolai Pontificis: Patenam ex auro puriſſimo miſit Michael Einnperator cum diverſts lapidibus pre- tioſigs. Plures etiam alias aureas & argenteas Parenas à Summis Pontificibus oblatas Baſili- cis, quæ Romæ ſunt, reperias apud Chiap- ponum loco cit. pag. 286. Miniſteriales etiam erant patenæ quædam multò capaciores, quæ ad ſacram Euchariſtiam ſub ſpecie panis populo diſpertiendam adhibebantur: ex his unam fuiſſe oportet, quâà Gregor. Turonenſis de Gloria Martyrum c. 45. lavandis ſibi pedi- bus uſum eſſe narrat Comitem quemdam Bri- tanniæ: quod amplam illam profundàmque fuiſſe indicat: & ejusdem generis illam quo- que eſſe oportet, quam teſtatur Vertus tom. 3. p. 167. & ſeq. aſſervari in Eccleſia S. Sal- vatoris Redonenſi Ordinis S. Benediéti in Diœceſi Redonenſi, eâmque lanci mediæ magnitudinis ſimilem deſcribit. Patenæ eâ- dem materiâ conflaræ, quâ Calices, erant. Græci patenam ſuam Diſcon appellant, quæ& magis concava eſt, quàm noſtra, ne Panis con⸗- No u gelel N Ci, gein⸗ cots ln henl Ande unge höluu 4 ch! Nen ene enn 1 ) , De Sacrificio Miſſæ. 55 conſecrati fragmenta inde decidant. In qui- busdam veteribus patenis ſacræ quædam ima- gines & Plieroglyplien inſculpta conſpiciun- rur, cujusmodi eſt Patena argentea S. Petri Chryſologi unciarum pondo quatuorde- cim, cujus diameter haud major eſt palmo Romano, craſſitudo mediocris: extant etiam- num partes ejus quædam inauratæ; ità verò affabrè elaborata eſt, & in lateribus compla- nata, ut colligendis hoſtiæ fragmentis nihil eâ eſſe poſſit accommodatius. Patenæ hu- jus figuras, hieroglyphica, & literas erudi- tiſſimé explanavit Joannes Paſtritius Theo- logiæ Polemicæ in Collegio de propaganda Fide Profeſſor in peculiari Opere Romæ edito anno 1706. Bocquillot in Tractatu Hi- ſtorico Liturgiæ lib. I. c. 8. poſtquam de Ca- licibus diſſeruir, ſatis eruditè ſcribit de Pa- tenis. Etymologiam probat, patenam eſſe & patendo; & patenas miniſteriales comme- morat, atque ex eadem, quâ Calices, ma- teria fuiſſe contendit. Quærit autem, qui Patenæ antea prægrandes ad hanc, quâ nunc (unt, parvitatem redactæ ſint; idque inde factum eſſe ait, quèd haud ità frequentes nunc temporis ſint ii, qui in Miſſa, cui ad- ſunt, Euchariſtiam ſuſeipiant. Olim autem, cùm plerumque, Miſſæ qui adeſſent, iis Eu- chariſtia præberetur, haud ità commodè id fieri poterat, niſi grandis fuiſſet patena, in D 4 qua 56 Sectio I. qua & frangendus erat panis, eâque Hoſtia- rum plenà, adſtantibus diſpertienda erat Eu- chariſtia. Corporale olim totam Altaris menſam tegebat. Ejus ſignificatus. Linteolum illud, in quo Corpus Chriſti Domini conſecratur, ab Eceleſiaſticis Scripto- ribus Corporale appellari ſolet, arque etiam Corporalis Palla. Corporale longius quon- dam erat & latius, & totam Altaris aream tegebat, ùt colligitur ex Ordine Romano, ubi duorum Diaconorum opera requiriturn ad illud explicandum. Hujusmodi Corpo- rali ità, ůùt diximus, amplo Calix etiam co- operiebatur, quem ritum etiam nunc ſer- vant Carthuſiani. Corporale autem è& lino effe oportet. Calix novum ſepulchrum, quo conditus eſt Chriſtus Dominus, Patena re- volutum lapidem ſignificat ſupra portam monumenti; Corporale Syndonem mun- dam exprimit, quà Joſeph ab Arimathæa Corpus Chriſti involvit, ùt bene advertunt Rabanus lib. I. de Inſtir. Clericorum cap. 33. & Ildebertus Archiepiſcopus Turonenſis in Carminibus de Miſſæ Sacrificio. De eo 12. Sæculi ſceriptore conſulendus Longueval Hiſt. Eccl. Gallicanæ tom. S8. I. 24 P. 530. & ſeq. Ara Crucis, tumulique calix, lapidlsqjue batena, Syndonis oficium candida yus haber. Cor⸗ tulbr Pet Chel Cior⸗ etin or Mnd ine Cor he ſe⸗ eln al ten nn⸗ nute etmi eo! I. en l De Sacrifitio Miſſæ. 57 Corporale Syndonem ſignificat ex Iſidoro Peleu- ſiota, qud Chriſti Corpus involutum d Jo- V ſepho al. Arimathaa. Quæ de Corporalis ſignificatu diximus confirmat S. Iſidorus Peleuſiota lib I. epiſt. 123. PFura illa Gndon, quæ ſub divinorum do- norum miniſterio expanta eſt, Zoſéphi Arima- thenſis oſ miniſterium. Ut enim iälle Domini Corpus yndone involutum Sepulkuræ mandavit, per quod uiverſum mortaliuin genus reſurretctio- nem pervepit, ecdem modo nos propoſitionis panem insndone ſacrifcamtes, Cbriſti Corpus ſine dqubita- tione reperimus illam nolis innnortalitatem fon- tis in modum proferens, quam Salvator Feſus Joſepbo funere elatus, poſteaquam d morte ad vitam redit, largitus et. Et ad eundem modum de Corporali loquitur D. Thornas 3. Par. quæſt. 83. art. 3. ad ſeptimum. Et Concilium Selineſtarenſe anno 1022. habi- tum apud Longueval tom. 7. pag. 179. vetat, ne ad extinguendum incendium Corporale (qui mos erat illorum temporum) illuc inji- ciatur; ac Corporale quoddam in Monaſte- rio Cluniacenſi diu aflervatum eſſe, idem Auctor teſtatur, cui nota quædam erat ap- Poſita, quò citiùs faciliusque, ſi ſedandi in- cendii extitiſſet occaſio, reperiretur. D 5 Puri Sectio I. Purificatorii uſus haud itd vetus. Inter multa, quibus opus eſt ſacrificio Miſſæ celebrando, recenſuimus Purificato- rium, Pallam, Velum, Burſam, & Ampul- las. De Purificatorio nulla eſt apud veteres mentio. Vicecomes lib. 3. de Miſſæ appara- tu cap. 5. Quid verò, inquit, ſentire oporteat de linteo, quod Puriſicatorium vulgò nuncupatur, planè ignoro, quòd apud nullum veterem Kori- ptorem mentio reperiatur. Diu tamen eſſe, cùm ut ſacrificium peragatur decentiùs, illud adhiberi cœptum eſt, docet Boucat Theol. tom. 5. Part. 4. Diſſert. 2. art. 2. ſect. 1. §. 6. in fine. In Cæremoniali Epiſcoporum de eo ſit mentio: Super ea ponuntur duo Candelabra cum Cereis allis, & in ipfius medio Calix oum Patena, Palla, Purificatorio, & Burſa Corpo- valia continente. Et poſt Suarez obſervavit Macrus in vocabulario eccleſiaſtico, Purifi- catorium, cujus haud ità vetus uſus ſit, non benedici. Eo Calix in Miſla abſtergitur, quod Græci faciunt ſpongià adhibità, quà idcirco in ſacrificio incruento utuntur, quòd ea fuerit pars quædam & inſtrumentum cru- enti Sacrificii. Videantur Goar in Eucho- log. Græcor. pag. 151. & du Cange verbo Purificatorium. Palla- ctſti fone Numn Vetes Nh ene bm N 1 d Thec n ir Cn⸗ erten Pd ltn . mer Lc⸗ ent N De Sacriſicio Miſſæ. 59 Palla diſtincta d Corporali ex Iunoc. III. Thea- tinis duplicis pallæ iſus conceſſus à Paulo IV. Eelum interdum appellatur Peplum & Sudarium. Zernis utuntun velis Græci. Burſa uck pera dicitur. le, quo Calix tegitur. Innocentius III. lib. 2. de Myſteriis Miſſæ cap. 56. pallam deſeri- bir tamquam rem à Corporali diſtinctam: Huplex eſt Palla, quæ dicitur Corporale, una, quam Diaconus ſuper Altare totam extendit, Oltera, quam ſuper Calicem plicatam imponit. Et Radulphus Tungrenſis Libro de Cano- num obſervantia propoſitione ultimà teſtatur, Jam tum apud Italos & Germanos parvam adhiberi pallam ad Calicem cooperiendum, Gallos tamen unico tantùm Corporali ad eam rem uti. Nunc quidam binas pallas adhi- bent, alteram Calici, alteram Hoſtiæ conte- gendæ. Duplicis Pallæ uſum conceſſit Pau- lus IV. Theatinis; unde oritur quæſtio, an Sæculares Regularésve Sacerdotes, qui in Theatinorum Eccleſia Miſſam celehrent, du- plici pallà uti poſſint: qua de re conſulendi Gavantus, Paſqualigus, Quartus, & Mera- tus. Velum, quo Calix tegifur, Peplumetiam, & Sudarium appellari ſolet. Verus eſt Veli uſus, quo Calix operitur; nam in Canone Apo- Palla parvum eſt quodammodo Corpora- 60 Sebctio V. Apoſtolorum 72. prohibetur, ne Velum ſanctificatum ad profanos uſus traducatur. Linteum olim Velum illud fuiſie oportet; præſcriptum enim comperimus, ut lavetur. Nunc verò ſericum eſſe oportet, ut præci- pit Rubrica, quod obſervant Gavantus & Meratus. Tria Vela Græci adhibent, quo- rüm altero Patenam, Calicem altero, tertio denique utrumque contegunt. Tertium il- lud Aërem vocant, quod veluti aer circum ſacra dona expanditur, ut videre eſt apud Card. Bona lib. I. Rerum Liturgic. cap. 25. num. II. qui docet, morem hunc ab Hiero- ſolymitana Eccleſia ad univerſum Orientem pPermanâſſe. Burſa dicitur etiam Pera; in quam Corporale conjicitur; & Gavantus ad Rubricam de Præparatione Sacerdotis celebra- turi narrat, S. Pium V. Hiſpanis privilegium conceſſiſſe, ut Corporale ferre poſſent extra Burſam. De Ampullis. Quid Amæ fuerint & Amulc. Colatorii uſus olim ad Miſſam. Ampullæ denique in Ordine Romano Amæ appellantur. De Amis argenteis men- tio fit in Libro Pontificali in Vitis Sanctorum Silveſtri, Marci, Innocentii, Cœleſtini, & ali- bi: & in Romanis Ordin Amnlæ dicun- tur, quod eſt diminutivum vocis Amæ, ut . non⸗ — VIN Gwonn ont rer prke uns, 1 , ki Ifiumt I 4 Heere bienten Utl llrt lepnum r enn A Ronu N De Saerificio Miſſæ. 61 nonnemo exiſtimaverit, Amas capaciora quædam vaſa fuiſſe vino & aquæ excipiendis, quæ ſacrificio deſtinata eſſent, ùt apud nos ſunt œnophora ſeu Baucalia; Amulas verò Parvula quædam fuiſſe vaſcula, quæ vino & aquæ in Miſſa miniſtrandis adhiberentur: at- que inde nonnulli putant, morem illum de- rivatum eſſe, ut, cùm Summus Pontifex, vel S. R. E. Cardinales Miſſam celebrant in Ponti- ficio Sacello, prægrandes quædam in menſa apponantur argenteæ atque etiam inauratæ trullæ ſen baucalia. Sunt qui diſputant, an quidpiam diſcriminis interſit inter amam ſeu amulam, & hamam & hamulam afpiratas. In hiſtoria Trevirenſi apud Dacherium in Spicilegio tom. 13. Pag. 22 I. ità proditum eſt de Sicone quodam: Cuptaio conſilio op- bportuno zriginnra hamas præparat, in quibils ſingulis ſingulos milites elelzos, loricatos, galeatos; enſibusque præcinkzos collocat, deinqe Jeraginta viros nibilominus electos, plebejä veſte aimicos, en- Eibus eorum in hamis reconditir, geſtantes conſti- uit, nullösque hominum hujus frauchis præter Prædictos viros onſcios fecit: quo in loco ha- inæ& non quidem trullam aut ampullam, ſed dolium videntur ſignificare. Verùm utcun- que ſit de hac quæſtione, nos ulteris pro- grediendo dicimus, ampullas vitreas eſſe obportere, ut vinum ab aqua diſcerni poſſit. Remotioribus ab hac ætate noſtra ſœculis in uſum 62 Sectio I. . uſum ſacrificii Fideles in poculis, ſive etiam lagenis offerebant: unde Diaconus tantum in Calicem vini ingerebat, quantum ſacrifi- canti Sacerdoti, & cæteris communicantibus ſatis eſſet; ad eàimque rem colatorium præ- longo manubrio inſtructum adhibebat, quò vinum magis defæcaretur. Defſiderius Antiſſiodorenſis Epiſcopus ſexto ſæculo Eccleſiæ ſuæ donavit Colatorium penſans un- cias duas. Ex his colatoriis quædam ſe vi- diſſe teſtatur in Muſæo Barberino Card. Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap. 25. num. 1I. Erudi- tiſſimus Blanchinus in Notis ad librum Pon- tificalem in Vita S. Urbani tom. 2. ſect. 18. pag. 179. duos affert ieoniſmos duorum cola- toriorum ex argento, quæ Marcus Antonius Sabbatinus egregius Civis noſter haud ità pri- dem Romæ & vivis ſublatus in Muſæo ſuo alſ- ſervabat. De azymo & fermentato alibi diſ- ſeruimus, cùm de Myſterio Feriæ Quintæ Majoris Hebdomadæ, & inſtitutione Sanctiſ- ſunæ Euchariſtiæ verba fecimus. Quam- obrem etſi quædam de Hoſtia nobis dicenda ſunt, de azymo & fermentato'dicere abftine- bimus. De aqua item & vino ſermonem ad alium locum remittimus; nam hic vinum & aquam memoravimus, non ut de iis ex pro- feſſo ageremus, ſed duntaxat, ne quid eo- rum omitteretur, quæ ſacrificio Peragen. rin dn I Ne ti tunn nſon leantde uum bat, O elcen ſeol nt nken d e . Eue umn e mN onn Ginpn ſot WWid nd orn inun elß⸗ De Sacrifecio Miſſe. 63 do opus ſunt. Itaque nunc ſolummodo de Hoſtiæ forma ſermonem habebimus. Panis conſecrandus d Eidelibus offerebatur: item Jarina, ex qua panis conficielatur à Clericis. Panis in Miſſa conſecrandus ad Altare olim à Fidelibus offerebatur, qui plerumque panis ab eodem ipſo, à quo offerebatur, ſub- actus erat; ſed cùm malus quidam uſus irre- pfſiſſet quemlibet panem oblatum conſecran- di nullo diſerimine adhibito, ut interdum ad Sacrificium Sacerdotes pane uterentur non ſatis mundo pro Sacrificii majeſtate, mos in- ductus eſt in aliquibus Eccleſiis, ut farina of- ferretur, ùt tradit Honorius Auguſtodunen- ſis 12. ſæœculi ſcriptor à nobis ſepenumero laudatus in Gemma animæ cap. 58. Olim Sa- cerdotes d ſingulis domibus & fumiliis farinam accipiebant, & inde Dominicum Panem facie- an, quem pro populo offerebant: qui mos etiam nunc in Armenorum Eccleſia retinetur, in qua quilibet & Parochia farinam conficien- dæ Hoſtiæ offert, ùt videre eſt apud le Brun tom. 3. Diſſert. 10. fol. I15. ex ea autem fa- rina ad eum modum oblata panis conſecran- dus conficitur; ſacrisque Virginibus, devo- tisque matronis in Oriente id muneris de- mandatur; quod docet Goar. in Euchologio fol. 116. in Occidente verèò Presbyteris eo- rüm- 64 Seétio T. rũmque Clericis: ſic enim in Theodulphi Aurelianenſis Epiſcopi Capitulari legitur; quod ſcriptum eſt anno 794. art. 5. Panes, quos Deo in Sacrificium offertis, aut d volis ipſis, aut à veſtris pueris coram vobis nitidò, & Ntudiosè fiant: quod etiam præſcribitur in illis Anonymi carminibus, quæ Martene ſe le- giſſe ait in manuſoripto Bibliothecæ S. Mar- tini Turonenſis, ediditque in lib. I. de Riti- bus Eccleſiaſtic. cap. 3. art. 7. num. 24. Pura ſit obluta. Nunquam ſine lumine cuntes. Hæc & triticea ſit: Presbyteri faciant hanc. Siquis verò intelligere cupiat, quà diligentiâ & pietate oporteret eos uti, quorum efſer pPanem ſubigere, qui conſecrandus eſſet in Miſſa, legat Regulas, quas Lanfrancus in uſum Ordinis S. Benedicti compoſuit, qui poſtquam præſcripſit cujusmodi frumentum eiſe oporteat, quôve Pacto farina ſit conſer- vanda, heæc de Hoſtiis à Sacriſta ejusque ſociis formandis præcipit: Interim dum iſeæ hoſtie fiunt, &g coquuntur, dicant iidem Pra- tres Pſalmor familiares Horarum, & Horas Canonicas & de Pſalterio ex ordine, quod tan- tundem vuleat; ſi ità potius voluerint. Et pau- 10 pſt. Slentium loquendi omnino teneant: ile tamen, qui ferra tenet, ſi neceſſe ſit, breviter, quod vult, indicure poteſt famulo, qui focum fa- cit & ligna portat, quæ debent eſſe valde ſicca, & ante multos dies de induſtria Præbparata. . ben 42) fri ſer loe /, — Golon PII n. eginn Pon, Dé Saerifcio Miſſe. 65 de Antonii Bellotte Tractatum ad Ritus Ec- cleſiæ Laudunenſis pag. 46 I. edit. Pariſienſis anno 1662. Hoſtiæ 11. Jæculo grandiores, qudm nunc ſunk. Sæculo 12. ad hanc, qud nunc ſunt, magnitu- dinem redacta. ' etuſtiſſima figura earum cir- rularis: Sacræ in iis etiam antiquitus figuræ impreſſæ del Chriſti Crucifixi, vel Keſurgentis &t. Quà magnitudine antiquitus, quave for- ma fuerint Hoſtiæ diſputant viri docti. Hum- bertus Cardinalis, qui anno 1054. ſeripſit pro aZymO; ac Michaéli Conſtantinopolitano re- ſpondet, Hoſtias oſtendit eà ætate hiſce no- ſtris fuiſſe grandiores. Atque ait, poſt Con- ſecrationem eas frangi, & ex ipſis præberi Euchariſtiam conſueviſſe: Nos zenues oblatas ex Jmila præparatas integras & ſanas ſacris Aliaribus ſuperponimus, & ex ipfis poſt Con- ſeerationem fractis cum Populo communicamus. Honorius Auguſtodunenſis in Gemma Ani- mæœ lib. I. cap. 66. ſcribit, Hloſtiarum for- mam ad denarii magnitudinem eſſe redactam Propter eorum paucitatem, qui in Miſſacom- municarent: Quia populo non communicame non erat neceſſe panem tam magnum fieri, eum in modum denarii formari, vel fteri. Cùm autem Honorius ſeripſerit anno 1130. conji- ci jure poteſt, 12. I culo uſum nvehun 0- 66 Sectio I. Hoſtiarum eâ magnitudine, quà ſunt Hoſtiæ, quas nunc ad Miſſæ ſacrificium adhibemus. Ad figuram quod attinet, quadrata Græci utuntur teſte Allatio de Conſenſu Occidental. & Orient. Eccl. cap. 15. num. 18. Graci cum panem ad ſaerificandum eſſiciunt, utplurimum non rotundant, ſed in quatuor ramos ad mo- dum Crucis extendunt; poſtea ſigillum jam di- ctum imprimunt in medio Crucis; & in ramo- rum extremitatibus; & quædam in eo ſigillo ſunt literæ, quæ ſignificant Jeſus Chriſtus vincit. Ejusmodi figuras, quæ in hoſtiis quadratis Græcorum imprimumur, reperias apud Martene loco citato. Armeni, relictà quadratà, formam nunc rotundam adhibent: ſed uſum fermentati retinuerunt, quod te- ſtatur Abrahamus Ecchellenſis Maronita & Monte Libano in Epiſtola ad Joannem Mori- num. Vetuſtiſſima apud nos eſt forma rotun- da: idque pluribus argumentis confirmatur, quæ affert P. Franciſcus Berlendus in erudito Tractatu de Oblationibus ad Altare pag. 2. & ſequen. ubi Decretum protulit S. Zephyrini, qui vixit 3. ſæculo, in quo S. Pontifex Ho- ſtiam appellat Coronam ſive oblata ſpbærica fe- guræ. Durandus in Rationali lib. 4. cap. 30. num. S. myſticum ſenſum explicat, qui in Ho- ſtiæ rotunditate ſubeſt: Hoſtia formatur ro- zunda, quia Domini eſt terra & glenitudo ejus: orbis terrarum & univerſi; qui = e0. cap. fui Uil D qu innt G, N De Sacrifcio Miſſe. 6 & cap. 4r. num. g. Honorium Auguſtodu- Henſem ſecutus addit: Panis formatur in mo- dum denavii; tum quia panis vitæ pro denariis traditus eſt; tum quia idem denarius in vinea laborantibus in præmium dandus eſt. Ideò Pau- lus dixit: Unusquisque proprium mercelem ac- cipie? ſecundum ſuum laborem. Idem Berlen- dus reperire ſtuduit, quo tempore Eccleſia Pane uti cœperit & ſubtili & leviſſima materia, qui non in furnò coquirur, ſed ferro ignito comprimitur, & à communi pane qum ma- Ximè differt; ac fatetur, ſè hujus rei origi- nem invenire non poruiſſe. In utraque Ec- cleſia tum Orientali tum Occidentali conſtans fuit ſemper conſetudo Crucem vel Crucifi- Xi imaginem in Hoſtis imprimendi, quod eruditiſſimè docuit Philippus Bonarrota Se- nator Florentinus in egregiis illis obſervatio- nibus ad quædam vaſorum veterum Ffragmenta. Pag. 56. De antiqua Græcorum diſciplina, quæ etiamnum viget; vide Goar ad Eucho- logium pag. 60. num. I. Pag. 6 I. Hutn. I. Ve- tus volumen de Ordinatioribus, quod fuit Cardinalis Caſanatæ „& antiqua Pictura in Ec⸗= cleſia D. Laurenti extra muros Probat, ùt obſervat idem Bonarrota „ morem impri- mendi ſignum ſalutis in Sacra Kucharilkia. Ante Bonarrotam Baronius ad annum Chri- ſti 58. num. 65. & 66. obſervaverat, morem fuiſſe veterum Chriſtianorum, Crucis ſignum im- 68 Seétio I. imprimendi in panibus ad uſum paratis; id- que probat pluribus vertuſtis picturis, figu- risque muſivo ſeu vermiculato opere expreſ- ſis, quæ vulgò Romæ conſpiciuntur; dein- de addit: Sed & llud liquet, non ſolum com- munes panes ad uſum paratos ejusmodi decuſ ſatione Crucis ſignum exprimentes majoribus conſignari conſueviſſe, ſed & eos ad Sacræ Eu- chariſtiæ uſum abique fermento confici ſolitos &e:. PFacdum verè poſtea eſt, ut in iidem myſtieit panibus non Crux tantum, Jed Chriſtus Cru- cifxus formis vedderetur expreſſus. Herero- doxus quidam nomine Philippus Julius Rert- mejer, Præſidente Joanne Andrea Schmidio itidem heterodoxo, argumentum propoſuit diſputandum: De Oblatis Euchariſticis, dus Hoſtiæ vocari ſolent, die 14. Januarii anni 1702. eaque Diſſertatio, deinde typis Amſte- lodamenſibus anno 1727. edita, extat in tom. 18. Miſcellaneorum Bibliothecæ Dominici §. R. E. Cardinalis Paſſionei. In ea Diſſertatio- ne Sacri exhibentur Iconiſini, quos in Ho- ſtüs impreſſos reperit, qui tamen omnes idem ferè exprimunt, vel Paſſionem Chriſti Do- mini, vel Reſurrectionem, vel Sanctiſſimum nomen jeſu. ſo⸗ con I D d 0O — 11 iszi , Mnd AN liſnii Gertlt De Sacrificio Miſſæe. 69 De Veſtibus Sacerdotalibus, Co- loribus, earumque veſtium ſigni- ficatu. Veſtes olim erant eæſbem Clericis, & Laicis Apoſtoli communi utebantur veſte. In Sacri- kcio ejusmodi veſtes, ſeq non easdem adbi- bebant, quibus in communi uſu utebantur. 1 vigeſimo noſtro Edicto tom. I. de Sacer- dotalibus indumentis valdè veriſimile eſſe docuimus omnium ferè Eruditorum hominum conſenſione, Apoſtolos non iis veſtibus com- munibus, quas quotidiano & continuo uſu abhibebant, ſed aliis quibusdam peculiaribus indutos Miſſam celebraſſe. Joannes Franciſ- cus Budæus hæreticarum partium homo in ea Diſſertationum ſuarum, quam de Miſſa compoſuit §. 25. mirari ſe ait, Cardinalem Bona, quem tamen videtur, ùt æquumeſt, Pplurimi facere, ſcripfiſſe, Apoſtolos non confſuetis, ſed certis quibusdam aliis veſtibus indutos Sacrificium Miſſæ pPeregiſſe. Ante Budæum Nicolaus Alemannus de Lateranen- Eibus Parietinis hanc opinionem veluti riſu dignam notaverat: Quod facit etiam Joan- nes Gottlieb Heineccius in Prima Exercita- tionum ſuarum de Habitu Apoſtolorum Sacer- gotali edit. Halæ Magdeburg. anno 1735. E 3 No- 70 Sectio I. Nobis ea, quæ uterque objecit Aucéctor, di- luere non eſt animus, qui ea ſatis refutata in eo edicto arbitramur. Hlud nunc duntaxat monere volumus, quamvis ſacra indumenta, quibus Sacerdotes utuntur, cùm ad Altare ac- cedunt, veſtes olim fuerint Clericorum Lai- corumque communes, quæ propriæ deinde Eccleſiaſticorum virorum factæ ſunt in ufum Sacrificii; id tamen ſententiam noſtram mi- nimè evertere, quà aſſerimus, Apoſtolos aliis in Miſſa celebranda veſtibus uſos, quàm quibus, dum per vias incederent, uterentur. Potuit enim exempli causà Sacerdos aliquis Albam & Planetam, cùm hæc indumenta omnibus erant communia, adhibere, cùm do- mi ſe continebat, vel per Civitatern ambu- labat; peculiari autem alià Planetà uti & Al- bà, cùm ad Altare accederet: id enim ſatis erat ad ſuam erga Sacrificium reverentiam, ſi non eandem adhiberet veſtem Miſſam cele- brando, quàm quà uteretur vias & compita perreptando. Quamobrem in Can. veſti- menta de conſecrat. diſt. 2. Veſtimenta Eccle- ſaſtica, quibus Domino miniſtrautur, G Ja- crata debent eſſe & honeſta, quibus aliis in uſi- bus non debent frui, qudm in Eccleſfiaſticis, & Deo diguis Offciis Atque hujus rei de- promi poteſt exemplum ex Eccleſiaſtica hi- ſtoria noſtrorum temporum. Certum e nonniſi nudo capite licere Miſſam celebrare. At At1 peri Mi cap eſſet facti K 4 cogit mudr keomnt De Sacriſicio Miſſæ. 71 At turpe & indecorum eſt in Sinarum Im- perio caput detegere: quamobrem Paulus V. Miſſionariis facultatem conceſſit, ut pileolo caput tegerent, modè pileolus ille non idem eſſet, quem communi uſu adhiberent: undè factum eſt, ut Neophyti novum quendam & à communi valdè diverſum pileolum ex- cogitaverint ad uſum Sacrificii. Vide Ray- naudum tom. 13. de Pileo & cæteris capitis tegminibus pag. 628. Ex Tbhomaſſno probatur, veſter communes, c' ad Sarificium adbibitas, non fuiſſe eas- dem, eiſe ejusdem formæ. Atque hæc non noſtra ſunt, ſed ex Tho- maſſino deprompta, qui tom. I. lib. 2. cap. 45. oſtendit Stolam, Manipulum & Albam pro- fanas antea fuiſſe veſtes, quæ deinde uſu Sa- crificii conſecratæ ſint. Et cap. 47. num. 4. Poſtquam plures attulit auctoritates, Quibus ex teſtimoniis, inquit, conſtat, Tunicam, Dalmaticam, Caſulam communes illus fuiſſe quondam Laicorum veſtes, multéque magis Cle- vicorum civili in uſu, ac tandem eò evaſiſſe, ut propriæ Clericorum eſſent, nec in civili tan- tùm uſu, ſed in ſacro, Laicis d patrio majo- vum habitu ad peregrinas veſtes deſciſcentibus. Inter cætera, quæ Thomaſſinus affert docu- menta illud eſt & S. Cæſarii Vita petitum cap. E 4 19. I 72 Sectio I. 19. in qua proditum eſt de Cæſario, qui poſt reditum in Gallias egeno mendicoôque homi- ni nihil quod daret haberet, Caſulam, qud in Proceſſionibus utebatur, & Albam Paſchalem profert, dätque egeno, jubétque, ut vendat uni ex Clero. Et in eadem Vita: Ambulans per plateam civitatis vidit contrd in foro hominem, qui à Dæmone agebatur. In quem cum atten- diſſet habens manus ſul Caſula, ut 4 ſuis non videretur, Crucem contra eum fecit. Planetà igitur, quam pauperculo illi Cæſarius dedit, utebatur, cùm ad Altare accederet; ea ve- rò, quà erat veſtitutus, dum ad expellendum ex Energumeno Diabolum Crucis ſignum fe- cit, Planeta erat communis uſus, quam, dum eſſet in foro, adhibebat: ex quo facilè intelli- gi poteſt, eandem fuiſſe veſtumm formam Sa- cerdotum, cùm ad Alrare accederent, & cùm per urbem inambularent; ſed non easdem fuiſſe veſtes, quas ad Altare, cum iis, quas in domeſtico civilique vitæ uſu adhiberent: quanquam ùt ait Thomaſſinus, bujus utriutdjae veſtimenti ſi fuit eadem forma, ut? & idem no- men, erat profectò ſaera civili & ſplendidior & pretioſtor. Aliud argumentum ad ea, quæ ex Thomaſſino attulimus, addi poteſt ex Re- ginone deſumptum de vita & conſervatione cap. 66. qui teſtatur, non licere Presbyteris in Alba, qua in ſus uſu utuntur, Miſſas cauta- re; ex quo intelligitur, duplices illis fuiſſeAlbas, dqua-⸗ l 5 w⸗ Gine Utitt ron M lügt hon. gli N Nlnn lnrt itiit r n Dvel ek eendn nunſ⸗ yC intel. ain Kch eden 6, beren tſ enr 4) er)e ani Hyket bten N 6 De Sacrificio Miſſæ. 73 quarum alteram ad communem uſum, alteram ad altare adhibebant, ùt bene advertit Tourne- ly tom. 2. de Euchariſtia edit. Pariſien. pag. 378. Oſtendit Vertus tom. 2. pag. 283. Pres- byteros etiam extra Miſſæ Sacrificium Albas adhibuiſſe; ſed vetitum eſſe, ne quis eàâ ute- retur Albà ad Altare, quam in communem uſum adhiberet: atque inde contendit deri- vatum uſum Rocchetti, quod pigeret Presby- teros Albam, quæ veſtis eſt ad talos demiſſa, cùm per civitatem incederent, adhibere. In Formulario apud Reginonem legitur: Si ſine Stola vel Orario in itinere incedat, ſive gbique Alba, aut cum illa Alba, qud in ſuos uſus cquotidie utitur, Miſſam cautare præſumat. In Synodalibus Epiſcoporum Conſtitutioni- bus ad Parochos in Baluzii appendice ad Re- ginonem: Ut nullus in Alba, qud in ſuos uſus utitur, cantare praſumat. Leo IV. apud Ba- ronium ad annum 855. ità decrevit: Nullus in Alba, qua in ſuo uſu utitur, præſumat Miſſas cantare. Quod autem Albæ ſubſtitu- tus fuerit uſus Superpellicei & Roccherti vide Perimezzium Diſlert. 4. tom. I. pag. I15. & De Amictu. EFjus etymon. Anaboladium. Ejus uſus Saculo 8. introduéctus. Ejus analegia cum V'eteris Teſtamenti Ephod. Olim ſupra Allam ponebatur, ùt nunc faciunt Ambroſtani. His præmiſſis ad ſacra Indumenta deve- E 5 ni- 74 Seétio I. niemus, quorum primus eſt Amictus, qui in ve- tuſtis libris liturgicis appellatur Anaboladium. Amalarius lib. 2. de Eccleſiaſticis officiis cap. 18. de Amictu ait: Amiétus eſt primum veſti- mentum noſtrum, quo collum undique ecingimus: Le Brun tom. I. pag. 42. contendit, vocem Amictus à verbo anliecire deduétam, quod operire ſignificat; & octavo ſæculo ad collum tegendum ejus uſum eſſe induétum: Eccle- ſiaſtici enim & Laici ad eam usque ætatem nu- dum collum habuerant, quod indecorum poſtea viſum eſt. Honorius Auguſtodunen- ſis in Gemma Animæ lib. I. Cap. 201I. vide- tur innuere, noſtrum Amictum eundem eſſe cum veteris legis Ephod: Hinc humerale, quod in lege Ephod, apud nos Amictus dicitur, ſibi imponit, & illo Caput & collum & bume- vos, unde co Humerale dicitur, cooperit, 97 in pectore copulatum duabus vittis ad mamillas cingit: quod etſi alii non probent, tamen eſt admodum veriſimile; nam in lege veteri Ephod veſtis erat Sacerdotalis. Quamobrem D. Hieronymus Epiſt. ad Marcellam ſcribit: Ilud breviter attende, quod nunquam niſi in Sacerdotio nominetur Ephod. Etenim Sacer- dotale Ephod linteum erat, & veluti cingu- lum, quod ad poſteriorem colli partem cir- cumduétum, & ab humeris ad pectus demiſ- ſum, in ipſo pectore decuſſabatur, ac tuni- cam præcingebat; & quanquam Socerdots 1S Darid uun Mo (NN mlür Neer And O mic ſco co Ulinne laduut is 4 ⸗ limm: CK , lcaln e tenn. econn dvnen deneh errl⸗ ieltutn unr. it, 6 numit wenel 3 Feten De Sacrificio Miſſo. 75 lis veſtis erat, ed tamen uñ ſunt etiam Laici. David enim, cùm ſolenni pompà Hieroſoly- mam deferretur Arca & domo Obededon, Ephod induit, ùt eſt in 2. lib. Reg. cap. 12. De Ephod adeas Calmeti Dictionarium Bibli- cum verbo Ephod; & de amictu ejusque ſi- militudine cum Ephod vide Sauſſay Panoplia Sacerdot. Par. I. Lib. I. cap. 2. Maronitæ & Ambroſiani amiéctum ponunt ſuper Albam; olim etiam Græci: munc verò nullo utuntur amictu teſte Macro in Vocabulario Fccleſia- ſtico verbo Amictus, & Clericato de Sacrifi- cio Miſſæ deciſ. 50. num. 22, In quinto ex Romanis Ordinibus, quos edidit Mabillonus tom. 2. Muſcæi Itralici, apparet Amictum tunc temporis ſupra Albam poni conſueviſſe. Profert Georgius tom. I. de Liturgia Roma- ni Pont. vetus Miſſale Vaticanum ante ſeptin- gentos annos ſcriptum, in quo præſcribitur, ut Amictus poſt Albam & Cingulum accipia- tur; quod nunc non Ambroſiati modè, ùt di- Ximus, faciunt, ſed Canonici quoque Lugdu- nenſes. In Eecleſia Romana nunc, & in tota ferè Catholica Eccleſia Amictus induitur ante Albam; & hujus Ritus veſtigium extat in Miſ- ſali quodam 1I. Sæculi teſte Merato Par. 2. cap. I. num. 20. tom. I. Par. x. Sunt qui Amictum ſericis aureisque fimbriis ornent, ſed Cardinalis Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap. 24. num. 3. ait recentem eſſe hanc conſuetu- dinem, 76 Seétio I. dinem, & Sacræ Antiquitati prorſus in- cognitam. Albæ varia nomina. Eam olim Eccleſtaſtici ad communem uſum udbibebant. Ea etiam uſi Laici, qui in magna eſſent digni- tate, . Altera ſaera veſtis eſt, quæ Alba, Cami- ſia, Camiſus, & Camiſile appellatur. Græ- ci Poderem, Itali vocant Cawice. In Ordine Romano mentio fit de Alba, Lineam Dal- maticam, quam dicimus Albam: & in Aé6cis Proconſularibus S. Cypriani Epiſcopi & Mar- tyris apud Ruinartum: Et cuùm ſe Dalmaticd exſpolidſſet & LDiaconilus tradidiſſet, in linea ſtetit, & cœbit ſpieulatorem ſuſtinere. Vocem illam linea etſi Baronius ad annum Chriſti 261. num. 40. Pputat ſignificare Roc- chettum, tamen plures ità accipiunt, ut in⸗ telligant Albam: nam neque tum temporis ul- lus erat uſus Rocchetti; & Eccleſiaſtici viri Albàâ ad quotidianum communémque uſum veſtiebantur: cùm præſertim Dalmatica etiam communis veſtis eſſet, quæ in Dalmatia, un- de nomen traxit, inventa fuerat. Eam Re- ges etiam adhibebant; nam Lampridius tra- dit, Commodum, & Julius Capitolinus Per- tinacem Dalmatic indutum in publicum prod- iiſſe, ùt obſervavit Baronius ipſe in Notis ad Martyrologium Romanum ad diem Z1, Nal. ma-⸗ 4b ult ſita iſee tnn bler Cabe I; 6h ulun An doe gen ler (en ſs 1 gPiit n . „C i n D. in yetl 1 9 4 en AMnbn re N orsl ſin caein anei⸗ Piabe divs Ne nnol De Sacrißrio Miſſæa. 77 Amalarius lib. 2. de Kcclefſiaſticis Officiis de Alba ità loquitur: Poſten Camiſtam induimus, quam Albam vocamus. In libro Pontificali in Vita Benedicti III. proditum, eſt fub eo Pon- tifice Regem Saxonum Eccleſiæ S. Perri Ro- mam dono miſiſſe Camiſias albas ſigillatas ho- loſericas cum chryſoclavo: & quanquam Ca- ſaubonus putat, veſtes fuiſſe ad ornatum Tem- pli, tamen Ferrarius lib. 3. de Re Veſtiaria cap. 5. abunde probat, eas in Sacerdotum uſum comparatas fuiſſe. Alcuinus, ſive quis alius Auctor; in libro de Divinis Officiis de Podere mentionem facit his verbis: Poderis, vulgò Alba dicitur. Ejus vocis etymo- ogiam ex voce podas trahit, quæ apud Græ- cos pedes ſignificat; eſt enim Alba ad pedes demiſſa veftis. Et Ferrarius in Linguæ Ita- licæ Originibus docet, hanc veſtem è& voce Camicia, exiguâà mutatione factaà, Camice eſſe appellatam. Albam lineam, non laneam eſſe oportet: quapropter D. Gregorius in Eze- chielem Hib. 1. Homil. 1I. ſeripſit: Groſzora quippe veſtimenta ſunt lanea: ſed cum Sacerdos ad Sacrum miniſterium accedit, id eſt, cum in- zus per compunétionem ingreditur, ſubtiliori intellectu neceſſe eſt, quòd ipſe quaſi lineo ve- Itimento veſtiatur. Albi etiam coloris eſſe de- bet Alba: quamobrem D. Hieronymus lib. I. adverſ. Pelagium decere ait in Dei hono- rem, ut Epiſcopus, Preilyter, Diaconus, re- 78 dectio I. = liquus Ordo Eccleſtaſticus in adminiſtratione Sacrifciorum cum candida veſte procedant. Fe- ria ſexta in Paraſceve antiquitus Sacerdotes eâ veſte utebantur, quæ nigri eſſet coloris. Quædam Albæ manicas habent acu pictas, be- Gus etiam, humeros & lacinias phrygio item opere variatas; quæ conſuetudo etiam nunè in quibusdam Regularium Eccleſiis, & in Pontificio Sacello retinetur, ùt obſervat Ma- crus verbô Alba, & Clericatus decis 50. num. 23. & ſeq. Duo recentiores viri docti Fleury de veterum Chriſtianorum moribus, & le Brun zom. I. pag. 45 oſtendunt, Albam pe- culiarem quendam Laicorum, qui magna eſ⸗ ſent dignitate, fuiſſe ornatum; tunicas enim albas Romanis donavit Aurelianus Imperator . deinde Alba proprium cœpit eſſe indumen- tum in Eccleſiaſticis æremoniis. Et ſi Fleu- ry fides habenda ſit Eecl. Hiſtoriæ lib. 20. num. 23. de Alba in Altaris uſum deſtinata prima mentio oôccurrit in Carthaginenſi Synodo, vergente in finem quarto ſæculo habita. Al- ba inferiorum etiam Ordinum veſtis fuit Oſti- ariorum, Lectorum, Exorciſtarum, Aco- lythorum; Fratrum Præœdicatorumn Acolythi etiam nunc Alba utuntur. Et Sauſſay in Pano- plia Clericali Par. I. lib. 5. cap. 5. §. Nec ritus ob- ſervat, in inferioribus miniſtris idcireò Albæ ſu- perpelliceum ſubſtitutum fuiſſe, ut ambulando, cæterisque muniis obeundis eſſent expeditig⸗ res. J e atte . N Corc clnd lis, oin m hut , N Hvet on en , bainpe eone enn eratot⸗ Gumer. Mer. 0. 0 1, NcoNe ue Gul Abel Pilzch ,neci' el 1 De Sacrifcio Miſſe. 79 De Cingulo. Non circa pectus, ſed circa renes cireumducendum. Tertia ſacra veſtis eſt Cingulum; quam obrem Stephanus Eduenſis Epiſcopus lib. I. de Sacram. Altaris cap. 10. Cingulum, in- quit, quod Albam conſtringendo renibus co- aptatur: interdum Baltheum, aliquando et- lam Zona appellatum eſt. Divus enim Hie- ronymus Epiſt. 128. ad Fabiolam: Tertium genus eſt veſtimenti, quod illi appellent Abner, nos Cingulum, vel Baltbeum, vel Zonam poſ- Jumus dicere. Olim, qui ampla & longaute- retur veſte, Cingulo ſe præcingebat, ne tuni- ca epſa diſftueret, & greſſum impediret; ver- ba ſunt Bedæ & Rabani. Qui diſeinctus eſ- ſet apud Judæos & Romanos, otio, luxu, & deliciis diffluens habebatur, ut oſtendit Vertus lib. 2. pag. 310. Sacerdotale cingulum non circa pectoris mammas, quod quidam Perperam faciunt, ſed cirça renes circumdu- ci debet. De cingendis renibus locus eſt in Exod. Cap. 12. Kenes veſtros accingetis; & Job cap. 12. Præcinge fune renes eorum; & Iiaiæ cap. II. Er erit juſtitia Cingulum luml'orum jus, ſdes cinétorium renum ejus. Vetus eſt cinguli uſus; Joannes enim Diaconus in Vita S. Gregorii narrat, Fideles ejus ſupel- lectilem venerari conſueviſſe 3 Jed & ejus Bal- ibeum conſuetudinaliter oſculatos eſſe. Mani. 80 Sebtio T. — Manipuli Etymon. Sacerdotes Aniſtro brachio olim ſudariolum alligatum babebant. De ma- nipulo controverſia inter Romanos & Raven- nates Clericos à Gregorio Magno dirempta. Quarta veſtis eſt Manipulus, de cujus etymologia Wilhelmus Britto in Vocabulario: Manipulus eſt ornamentum manus. Manipu- lus ſequiore ævo additus eſt; nulla enim de eo mentio fit à Veteribus Patribus, & Ritu- alibus libris. Sacerdotes primis Eccleſiæ ſæ- culis ſudariolum ad ſiniſtrum brachium ter- gendo ſudori, naribusque emungendis alliga⸗ tum habebant: voce etiam Saxonicâ Eanof appellabatur, quod idem valet ac ſudariolum ſeu mucinium, ùt docet Voſſius lib. 2. de Vi- tiis Sermonis cap. 7. Id ſudariolum haud ità Sacerdotibus peculiare fuit, ut Clericis etiam ad Altare eo uti non liceret. Sibi tantùm eo uti licere contendebant Eccleſiæ Romanæ Ole- rici: ortam inter eos & Ravennatis Eccleſiæ Clericos controverſiam S. Gregorius, ne qui Joanni Ravennatenſi Archiepiſcopo injucun- dum faceret, ità diremit, ut primis ejus Diaco- nis ex ſingulari privilegio liceret, ad ſiniſtrum brachium alligatum geſtare ſudariolum, dum celebranti Archiepiſcopo miniſtrarent, ut ap- paret ex Epiſtola ejus Pontificis 54. ad Joan- nem Epiſcopum Ravennatem lib. 2. Veinr oan- ſos run ſox del, run lun ͤ lee⸗ bie min nig kine 9 ſiii Uhiu , lin Diar uie re nd de al ro je. — Prnrti Dent Naun⸗ 1 le bolm Hone eltinn 8 N klet⸗ um 1 N rioe geni haudi Setu tdm anel ac elil ner 1s oln In, De Sacrificio Miſſæ. 8 Joannis Archiepiſcopi, jura tuentis Clerico- rum ſuorum, ea ſunt: Quia quoties ad Epi- ſcopatüs ordinationem, ſen reſponſi Sacerdotes vel Levitæ Eccleſtiæ Ravennatis Komam vene- runt, omnes in oculis Deceſſorum veſtrorum cum mappulis ſene reprehenſione aliqua proce- debant. Quare eo tempore, quo iſthie à Præ- deceſſore veſtro peccator ordinatus ſum, cuncti Preshj)teri, & Diaconi mei in obſequiuin Do- mini Papæ mecum procedentes ufe Junt. Be- nigna D. Gregorü concefſio his verbis con- tinetur: Mlud autem, quod pro utendis à Cle- ro veſtro mappulis ſoripfiſtis, 4 noſtris eſt Cle- ricis Fortiter obviatum, dqicentibus, nulli hoc unquam alii cuilibet Eccleſie conceſſum fuiſſe. Sed nos ſervantes honorem Fraternitatis Tuæ; licet contra voluntatem Cleri noſtri; primis Diaconibus veſtris in obſequio duntaxat tuo mappulis uti permittimus. Alio autem tem⸗= pore, vel alias perſonas boc agere vebementiſ- ſemè probibemus. Sudariolo ſulſtitutus manipulus Sæculo 10. vel; ut aliis, Sæculo &. Hujusmodi rerum utüs in- eroducti perdiſfcile eſt veras Epochus tonſtitue- re. CGræci dupliti utuntur manipulo. Cur Epiſcopi poſt Confiteor induant manipulum. Hujus ſudarioli uſus viguit, donec ſub- ſtirurus fuit manipulus veluti ornatus qui- dam, 82 Sectio I. dam, qui propterea ejusdem materiæ & operis eſt, cujus Planeta & Stola. Amala- rius, qui vixit nono ſæculo, de Sudariolo mentionem facit; unde infert Card. Bona Rer. Liturgicar. lib. I. cap. 24. uIn. 5. Sæ&- culo decimo manipulum in ſudarioli locum fuiſſe ſubſtitutum. Meratus tom. I. Par. I. pag. 321. num. 25. longè antea id factum eſſe exiſtimat, qui mamipul mentionem fieri re- pererit ſæculo octavo. Le Brun tom. I. pag. 47. & 48. & Vertus tom. 2. Pag. 311. & ſeq. Manipuli primum uſum referunt ad ſæcu- lum 14. Nam Ivo Carnutenſis, qui eo Vi- xit ſæculo, ſudarioli uſum etiamnum vigere innuit libro de ſignificat. Indumentor. Sacer- dotal. In ſiniſtra manu ponitur quædam map- pula; quæ Jæpè fluentem oculorum pituitam zergat, & oculorum lippitudinem removeat. De hac re ſua ſtet euique ſerterftia: perdiffi- cile eſt enim ejusmodi Epochas conſtituere: ac de hujusmodi rebus aliisque id genus, quæ Paulatim in morem invectæ ſunt, arbitra- mur omnium veras eſſe ſententias, non qui- dem quoad eorum tantùm locorum uſum, undè afferuntur documenta. Nunc Mani- pulum Sacerdotes induunt ante Stolam; Epi- ſcopi plerumque nonniſi ad Altare recitato Confiteer. Idem mos erat olim omnium Presbyterorum: Planeta enim illis tempo- ribus, àt alibi inferiùs docebimus, nondum era ere aP i i ſi tun Ta M. du II int Pos Net n Mo perl⸗ ſtine ; 1 VN Nonc 1 N MN. 4 6 De Sorrifrio Miſſe. 83 erat ſub brachiis usque ad extremam oram aperta veſtis, ſed à collo integra ad pedes Protendebatur, ac nonniſi ſub recitatum Con- ſiteor plicabatur; quo temporis articulo er- iam manipulus brachio alligabatur, quod, ſuper brachia ſublatâ plicataque Planetà, ab omni impedimento liberum erat & expedi- tum. Vide Vertum tom. 3. pag. 21. & Me- ratum loc. cit. num. 26. Quoniam verò de Manipuli Symbolo more ſuo malè loquitur Vertus, propterea quòd appareat, naturâ duce ejus uſum invectum eſſe, vir doctiſſi- mus idémque graviſſimus Auctor Langletus, antea Sueſſionenſis, nunc Senonenſis Epiſco- Pus in tractatu adversùs Vertum §. 34. mo- net diſtinguenda eſſe tempora. Fuit enim tempus, cùm manipulus inſtrumentum erat ipsà necefſitate introductum: deinde verò cùm inter ſacra indumenta locum obtinuit, in ſymbolum evaſit. Manipulus ferè idem eſt, quod apud Græcos Epimanicion, de quo CGoar in Notis ad LiturgiamS. Jo. Chry- ſoſtomi num. 12. Duobus verò Græci & Maronitæ uruntur manipulis, quorum ſin- gulos ad ſingula brachia alligant teſte Macro in Vocabulario verbo Manipulu ð F 2 Stolæ 94 Sectio I. Stola cujusmodi veſtis fuerit apud Romanos. Ejus nominis ratio. Stola quintum inter indumenta ſacra ob⸗ tinet locum. De Stola tanquam de integra veſte ſermo fit in Vereri Teſtamento Gene- ſeos cap. 41. V'eſtivitque eum Srols yWns; & cap. 45. Singulis quocſué Proferri Jußſt hi- nas Stolas; & Eſther cap. 6. Tulit rague Aman Stolam & equum. Idem probatur ex Parabola Evangelica Filii, qui facultates ſuas prodegerat. Apud profanos Seriptores Sto- la veſtis eſt mmuliebris. Locus eſt Ciceronis, qui perditos profligarsque M. Antonii mo-⸗ res exagitat in 2. Philippica; cap. 18. Jum- Phſti virilem Togam, quam ſtatim maliehbrem Stolam reddidiſia. Srola veſtis erat longa; quæ totum corpus tegebat; ac nomen illud traxit ex quadam faſeia ad ejus veſtis oram circumducta, quee Stola dicebatur. Stola Orarium etiam dicebatur. Apud Vo- piſcum orarium pro Sudariolo. Sacra Stola, de qua agimus, orarium et- iam appellabatur: quamobrer in Gemma animæ lib. I. cap. 204. legitur: Qeinde cir- cumdat collum ſuum otolä, quæ &α orarium dicitur; & Rabanus Maurus lib. I. Cap. 19. Quintum eſt quod orarium dicitur, licèt hoe n u e⸗ ld oto, 10 nen . 1 re Kor leslen eN eod i . . lner S Ol ,. Ae . ie⸗ Gennd 1 4 3 ro 6 ic De Sacrificio Miſſæ. 85 quidam Stolam vocent; & in libro Pontificali in vita Agathonis: Ed bord Sancta Synodus una cum Principe ejus Orarium auferri juſſe- runt d collo ejus, ſcilicet Macarii Antiocheni. Vox orarium occurrit etiam in Scriptoribus Ethnicis, & ſudariolum ad tergendam faciem ſignificat: nam Flavius Vopiſcus in vita Au- reliani tradit, illum dono dediſſe Oraria Populo KRomano, quibus uteretur Populus ad favorem, nimirum ut manibus ea ſuſtollerent jactarént- que, & lætis acclamationibus Principem pro- ſequerentur. Atque orarium longius apud eos, quàm latius fuiſſe oportet ad modum fa- ſciæ: Gregorius enim Turonenſis lib. 3. Hi- ſtoriar. cap. 5. narrat, Sigismundum Burgun- dorum Regem dormientem filium necari juſ- ſiſſe, eique necem in hunc modum fuiſſe il- latam refert: Dormienti Orarium ſub collo poſßitum, ac ſuh mento ligatum, trabhentibus ad ſe invicem duobus pueris, ſuſfocatus eſt. Stolæ cν Orarii Etyma. Stolam ſemper &* ubigue Epiſcopi & Presbyteri; Diaconi etiam, ſed primo tautum Ordinationis ſuæ anno adhibebant. Cardinalis Bona lib. r. Rer. Liturgicar. cap. 24. num. 6. ait, noſtram Stolam ab ea faſcia ita dictam, quæ circa oram illius ve- ſtis affuta erat, quàâ fœminæ ſibi totum cor- F 3 pus 86 Sebctio I. pus tegebant, quæ faſcia Stola appellabatur; Orarium etiam appellatam eſfe Stolam ab ora- rio, cujus apud Ethnicos diximus majorem fuiſſe longitudinem quàm latitudinem. Qui⸗ dam putant orarium dictum eſſe ab ora, quæ laciniam veſtis ſignificat. Ità ſentiunt le Brun tom. I. pag. 326. Sed hæc leviufcula contro- verſia eſt. Stolæ uſus vetuſtiſſimus eſt in Ec- cleſia, cujus documenta mille & trecentisan- nis antiquiora afferri poſſunt: eam ſemper & ubique geſtabant Epiſcopi, & Presbyteri; Di- aconi itidem ſemper & ubique, ſed primo tan- tum ordinationis ſuæ anno. S. Fulgentium, ne à monaſtica vita diſcederet, proditum eſt, nun- quam Stolà uſum eſſe, quemadmodum cæ- teri utebantur Epiſcopi. In vita S. Thomæ Cantuarienſis, quam Joannes Sarisberienſis conſcripſit, hœæc habentur: Stolam tamen ju- gum Chriſti ſuave circa collum diebus ac no- Ctibus habehbat. In Concilio Moguntino an- no 813. cap. 28. ita ſtatutum: Ut Presbyteri ſine intermiſſzone utantur orario propter diffe- ventiam Sacerdotii dignitatis. Hn vita S. Mauri: Stolam, cum qua eodem anno, jubente Beato Magiſtro ſuo, ordinatus ad Miniſterium fue- rat Leviticum, & quam juxta morem Sancti- zatis gratid primo indeſinenter ferebat anno, de collo ſuo prozulit, & ſuper caput infirmi Cru- cis ſignum faciens poſuit. Klem habetur in Vita ejusdem S. Mauri carmine ſeripta. Pj 0* 2 Dilor ginnn Hoe Ueter nore long , vern. Uy Cern dr. Donn Dn 1 Uar, ſul r! un bann dort ſcre r tleben CoNr Ktind. ennpt enbel tetud⸗ imot tiumhe elbe umn Thone erienn mhenit N ino er⸗ iunft 1 l nilr petu l N De Sacrificio Miſſæ. 87 Plorat & exorat, veniam dum precibus orat, Deponendo otolam, quam tototempore caram Anni portabat, quam Fec vehementer amabat, Quod ſublimatus, quod erat Levita ecreatus. Quæ quidem documenta fidem iis afferunt, quæ diximus, ùt benè animadvertunt Ma- billonus in Præfatione ad ſæcul. 1. Benedi- Ginum num. 109. & du Cange verbo Srola. Hoc verò tempore ſolus Romanus Pontifex veterem Epiſeoporum Presbyterorumque morem retinuit ſemper geſtandi Stolam. Longior erat antiquitus Stola, quàm quæ ſit ea, quà nunc utimur; nam in muſivo ſeu vermiculato opere in Eccleſia S. Mariæ trans Tyberim S. Calepodius Presbyter depictus cernitur cum Stola ad pedes usque demiſſa; àùr obſervat Georgius de Liturgia Romani Pontificis lib. I. cap. 20, num., 6, Flaneta, quæ && caſula dicitur. Quæ olins ejus forma. Ex antiqua ejus forma qui- dam ritus explicati. Sexta Sacra veſtis eſt Planeta. Caſula et- iam appellatur, ut apud S. Iſidorum lib. 19. cap. 24. Planeta Græcè & Latinè dicitur Ca- ſula, quæ totum bominis corpus tegit. Vete- ris Planetæ forma omnindò ei ſimilis erat, quàâ nunc utuntur Græci. Vetus itaque Planeta Veſtis erat, quæ à collo ad pedes usque Sa- F 4 Sex⸗ 88 Sectio I. cerdotem tegebat, & brachia manuũsque in- volvebat, ut ea qui adhibere vellet, eum oporteret Planetam utrinque ſuſtollere, vel fi- bula ſubligare. Quamobrem Iſidorus eodem loco: Oÿeſtis cueulata quaſi minor caſa, eo quod totum hominem tegat; & Rabanus Maurus de Inſtitntione Clericorum cap. 21, Caſula, in⸗ quit, dicitur vulgò Planeta Preslegteri, quia inſtar parvæ Caſæ totum tegit. Hæc ſupre- mum omnium indumentorum eſt, & catera omnia interius per ſuum muntmen tegit & Jervat. De veterum Planetarum forma opti- mè ſeripſerunt Rocca tom. 2. noviſſimæ Edit. Pag. 398. Georgius de Lifurgia Romani Pon- tificis tom. I. lib. I. Cap. 24. num. 8. Mera- tus tom. I. Par. I. pag. 32 I. num. 32. Et jo- annes Patritius in Diſiertatione de Patena ar- gentea S. Petri Chryſologi pag. 141. vVeterem ejus S. Epiſcopi antiquà Planetà induti ima- ginem affert. Macrus in vocabulario verbo Caſula Græcos multùm laudar, quèd vete- ris Planetæ formam retinuerint: & Linda- nus Panopl. Sacerdot. lib. 4. cap. 56. pag. 480. conqueritur, nimiùm decurtari fſuo tempore cœptam eſſe Planetam: Ità enim veciſa eſt & decurtata, atque aliam prapè in ſpeciem de- Jormata, ut ſicuti illa priſea, unds Ffuxit & degeneravit, cum ponatur, vix ſuum tuea zur nomen. Dudum diximus, donec Planetæ Vetus forma permanſit, manipulum à Sacer- 22 dote Core enim Phen Uat nay- lue 604 er⸗ R an ele eui — ==. ☛) — uaun cun a⸗ Un we Gtei , n ek GeNl ut Ansd finſi 1 SC m eE Anir Mer E lenn etelen nl im Velte d ree gte tenet 9 Cen , n il Phogen el De Sacrificio Miſſe. 89 dote poſt Confneor accipi conſueviſſe; tunc enim ſuper Sacerdotis brachia ſuſtollebatur Planeta. Nunc verò, etſi Planetæ forma mu- tata eſt, eundem morem Epifſcopi retinent. Ex antiqua Planetæ forma conſuetudo illa ma- navit, ut Miniſter Sacerdotis in Elevatione Euchariſtiæ Planetam extollat; quæ conſuetu- do etiamnum viget, ùt notat juveninus de Sacramentis Diſſert. 5. de Sacram. Euchar. Quæſt. 8. cap. 5. §. ſextum & ultimum, ubi hæc habet: Hinc ſequitur neceſſarid, Plane- tam ſeu Caſulum olim multò fuiſſe longiorem ac latiorem, quàm nunc ſet; nec enim alio- quin omnes corporis partes obtegere potuiſſet. Ejusmodi vero veteris Eguræ hoe apud nos ve- Itigium remanet, quöd, uhbi Hoſtia conſecrata à dacerdote elevatur, Miniſter Sarr’fcantis Caſulam complicet, aut extollat, ne Saçerdo- ti genua ſlectenti ſit impedimento Et conſo- nat Tournely tom. 2. de Euchariſt. Pag. 388. edit. Pariſien. Atque inde etiam morem il- lum ortum eſſe conſtat, ut in Quadrageſima & in diebus jejunii cum Diaconus & Subdia- conus Sacerdoti Miſſam ſolennem celebranti miniſtrantes Planetà utuntur, candem bPla- netamn habeant in anteriori parte plicatam: cum enim Planetæ olim eſſent ample, pli- Catas eas eſſe in anteriori parte oportuit, ut miniſtrando Diaconus & Subdiaconus eſſent expeditiores. Vide ſoſephum Catelanum in 6 5 Notis 90 Sectio I. Notis ad Pontificale Romanum in Prolego- menis cap. 18. num. 6. tom. I. Planeta profanum olim indumentum; ejus uſum exoletum apud Laicos viri Ecdleſiaſtici vetinuére, quorum propriam veſtem fuiſſè probatur 6 Nculo, Planetæ forma ex antiqua piädura Latera- nenfis Baſilicæ. Planetam, antequam ſacra veſtis eſſet; profanum fuiſſe indumentum, & Laicis com- mune, conſtat ex pluribus monumentis. Joannes Diaconus lib. 4. de vita S. Gregorii Magni cap. 83. ubi de Sancti Pontificis pa- rentibus Gordiano & Silvia loquitur, de Gordiani veſte ait?: Qujus Gordiani halitus caſtanei coloris Planeta eſt. Et. S. Iſidorus in- Regula cap. 13. iuter Laicorum veſtes Plane- tam recenſet: Porro linteo non licet Monacho inqui, Orarium, Birros, Planetas non eſt fas uti, neque illa indumenta, vel calceamenta, Juc generaliter cæœtera Monaſteria abutuntar; quod idem eſt ac non utuntur. Obſervant viri do- Qi, veteres veſte quadam eſſe uſos, quam Penulam appellabanr; eam, dum iter face- rent, adhibebant. In urbe etiam eà uti cœ- perunt pro veſte lugubri: tandem ejus fuit uſus generatim apud viros & fœminas; amn- pliorque facta & laxior, & ad pedes demiſſa, fortaſle etiam cum peniculamento ſeu ſyr- Mate fiplen ſaul ert. , mennn eon es 1, Nt rs in Place. un 1, noſi Vii c fer ic⸗ ot 61 1 De Sacrifcio Miſſe. 91 mate, cùm jam toga exoleviſſet, nobilium virorum deinde peculiaris veſtis fuit; atque ab hujusmodi primorum hominum penula, non vero ab ea, quæ itineris penula erat, Pputant Planetam noſtram traxiſſe originem, ùt videre eſt apud Bonarrotam in Obſerva- tionibus ad vaſa quædam vitrea Pag. 108. & ſeq. Planetam primis Eccleſiæ ſæculis Laico- rum quoque veſtem fuiſſe docent le Brun tom. I. Pag. 52. Vertus tom. 2. pag. 341. & ſeq. Atque eam ſeptem primis Eccleſiæ ſæ- culis ommium fuiſſe vulgarem veſtem, quot- quot longis veſtibus uterentur, exiſtimat idem le Brun; eam denique à populo dimiſ- ſam homines Deo ſacros retinuiſiſe & Ec- cleſiam Sacerdoribus Planetam, peculiarem Sacrificio offerendo veſtem, ante nongen- tos annos aſſignàaſſe. Id verò haud ità ex- Ploratum & cognitum; perdifficile eſt enim rerum initia tutô commonſtrare. Nam in Concilio Toletano 4. anno 597. habito, can. 27. ubi, quid agendum ſit, Ppræſeribitur, ſi Epiſcopus, Presbyter, vel Diaconus in ſuum cujusque gradum reſtituendus ſit, quasve illis veſtes reddi oporteat, hæc habentur: S Epiſeopns eſt, Orarium, Annulum, & Bacu- lum; ſi Presbgter, Orarium 8* Planetam; ſi Diaconus, Crarium &* Albam. Ex quo in- telligitur multò amè Sacerdotibus Planetam pro peculiari eorum veſte deſtinatam, ut ene 92 Seéctio I. bene obſervavit loco citato idem Bonarrota. Reliquum eſſet ad ulteriorem Sacrorum Ri- tuum notitiam diſquirere, quo tempore Pla- netæ forma mutata ſit, & ad eum modumre- dacta, ut non ampliùs eam complicatam ſuper brachia ſuſtollere oportear; quod quidem aliis examinandum relinquimus. Ilud tamen no- lumus præterire, picturam olim fuiſſe in La- teranenſi Baſilica, quæ decimo ſæculo facta eſt. In ea depictus erat Oannes XII. cui an- tequam ſacrificaturus ad Altare accederet, Planetam Miniſtri imponebant. Planeta utrinque ſüub brachiis erat aperta,; & ex an- tica poſticaque parte in angulum defſinebat, ità ut brachnis adhibendis nulla plicatura opus eſſet. Ea pictura non amplius extat in La- teranenſi Baſilica; ejus tamen Iconismum reperias in Tractatu, quem de ea Baſilica ſcripſit Cardinalis Raſponus lib. I. cap. 14. Kitus benedicendi Sacras veſtes. De ritu benedicendi ſacra indumenta, ejûsque veruſtate nihil opus eſt dicere; hæc enim in Edicto quodam noſtro ex iis, quæ tom. I. edidimus, fusè perſecuti ſumus. Ita- que ad Sacrarum veſtium colores ſermonem convertimus, ac de birreto, quem Sacerdo- tes geſtant, dum ad Altare accedunt, pauca quædam damus. De * De Sacrificio Miſſe. 93 De quinque ſacrarum veſtium coloris generibus. Eccleſiæ partâ pace veſtes albæ adlibebantur. Apud CGræcos non plures qudin duo colores, al- us, & rubeus Asqque ad 13. ſculum. Im Ec- leſia Occidentali ante 13. ſæculum quinijue colores adbibiti. Quinque colorum genera rubrica Miſſa- lis commemorat, album, rubeum, viride, violaceum, nigrum. Quarti ſæculi initio Pacatis Eccleſiæ rebus, non aliæ veſtes, quàm eAe Coloris albi adhibebantur. Gregorius Tu- ch ronenſis de Gloria Confeſſorum cap. 20. ubi 120. de Feſtivitate quadam loquitur, ait: Sel 89* n bi (Presbyteri & Diaconi) benè veſtilus albent. Sm Et Fortunius circa dimicdlium ſexti fæculi lib. BNII 2. Cap. 10. S. Germanum Parilienſem Epi- ſcopum cum ejus univerſo Clero in veſtibus albis deſcribit. Præterea S. Iſidorus in Ori- ginibus lib. 19. cap. 22. Sacerdotalem veſtem commemorat albam cum quibusdam inſti- tis rubei coloris. In lege veteri Sacerdotes non aliis, quàm lineis & albis veſtibus ſacrifi- cando utebantur; idcirco in Apocalypſi An- geli, qui Templi Miniſtros repræſentabant, albis veſtiti apparuerunt. Albaà itidem ple- rumque induebantur veſte Sacerdotes Ethni- ci, cm ad altare accederent: locus eſtin Si- 9F li Italici lib. 3. v. 694. 5 — - Anr 94 Sectio J. — --— Ante Aras ſtat veſte Sacerdos Ehfulgens nived --- -- Apud Græcos usque ad r3. ſæculum non plures quàm duo colores fuerunt, albus, & rubeus; ideirco Theodoretus tanquam no- vum quiddam & inuſitatum refert, Acacium Conſtantinopolitanum Patriarcham, ut do- lorem ſuum declararet, quem ex Impera- toris Baſilii edicto ceperat adverſus Calcedo- nenſem Synodum, veſte nigrà ſe, Altare, & Patriarchalem Cathedram contexiſſe. In Occidentali verò Eccleſia 12. ſæœculo Inno- centius III. lib. 1. Myſteriorum Mifſæ c. 65. quatuor ſcripſit fuiſſe tunc temporis colores, quibus Romana uteretur Eccleſia, album pro Confeſſoribus & Virginibus; rubeum inApoſtolorum & Martyrum ſolemnitatibus; nigrum diebus jejunii, in commemoratione mortuorum, toto Advents tempore, & à ſeptuageſima ad Sabbathum Sanctum; vi- ride demique diebus ferialibus. Violaceum non commemorat Innocentius; perinde enim ac niger color habebatur. In ordine Romano 15. Petri Ameli, qui Sacriſta fuit Urbani V. & Gregorii XI. apud Mabillonum Muſæi Italici tom. 2. pag. 462. Papa primô Quadrageſimæ reliquisque diebus paramnen- tis violaceis uritur. Et in 13. Ordine ſu Gregorio N. in Muſæo Italico tom. 2. Pag- 235 lumd Abig luan 6 1,un I en Nlle! nlol lee col „ A ,ubel itucbe druit pore 4 umn Fohr N nnot erlrt . lt unn ulte⸗ 9 De Saerificio Miſſæ. 95 235. legitur: A ſeptuageſima usque ad primam diem quadrageſimæ (Papa) utitur colore nigro, & facit Proceſſionem d Sanéta Anaſtaſia uscqe ad Sanbtam Sabinam; & in Ordine 14. Car- dinalis Cajetani creati à Bonifacio VIII eo- dem Muſæi Italici tom. 2. pag. 247. ubi agi- tur de Offieio Cinerum, & de Proceſſione à S. Anaſtaſia ad S. Sabinam ità legimus: Pa- pa poſt impoſitionem Cinerum debet ſe diſceal- ceare & inqui nigrd Caſull. Quæ omnia quinque Eccleſiaſticos eſſe colores oſten- dunt, album, rubeum, viridem, viola- ceum, nigrum. Bocquillot in Tractatu hi- ſtorico Sacræ Liturgiæ lib. I. cap. 5. ſcribit, jam introductos in Eccleſiam Romanam quin- que colores ante ſæculum 13. Durandum enim, qui obiit anno 1296. mentionem fa- cere de quinque Sacrorum Indumentorum coloribus, tamquam de re toto terrarum orbe uſurpatà & cognitůͤ. Gilbertus Gri- maud Liturgia Sacra Par. I. Cap. S5. teſtatur, haud ità pridem colorem Violaceum intro- ductum apud Gallos, diuque loco violacei nigrum colorem eſſe adhibitum. Bellotte in Obervationibus ad Ritus Eccleſiæ Laudunen- ſis pag. 767. & ſeq. colorum congruentias affert, diésque notat, quibus juxta Eccle- ſiaſticum ſtylum iidem colores adhibentur, & Pag. 76 I. num. 6. peculiarem Eccleſiæ ſuæ ri- tum exponit adhibendi Feria 6. in Paraſceve cro- 96 Sestio I. crocei ſive ſubflavi coloris indumenta, quod ſit ad perfidorum Tudæorum bilem alluſio: MWon immeritò per fiavim ſeu croceum colorem deſiqnantnur Judmkai, qui velut ilterici ird, bile; & obhſtinatäâ cwcitate æſtuantes convenerunt in unum ad inceſſendum nomen illud Chriſti glorio- ſum Angelicis etiam Poteſtatibus adorandum. Pirreti etymon. Antea caput tegebatur amictu; qud conſuetudine exoletd, fortaßse tum birretus adhileri cœpit. Verti commentum rejici- tur. Diſpenſatio celebrandi capite —R Sed Apoſtolicæ reſervata. Nunc de Birreto dicendum. A Birro de- rivata vox eſt. Birrum veſtis eſt, quà cor- pus, Birretum pars veſtis, quà caput tegi- tur, ùt notat du Cange verbo Birretum. Ro- mæ & in plerisque aliis Eccleſiis nono ſæculo Birreti nullus erat uſus. Amictu enim ca- ut obnubebant, & cum Miſſam inciperent, illum quemadmodum nunc Mendicantium Ordinum Religioſi in humeros rejiciebant. Ejus rei afferunt documenta le Brun tom. I. pag. 42. & Vertus tom. 2. Pag. 255. Jui illud etiam tradit, etiamſi nunc amictu Sæculares Presbyteri non ampliùs urantur; in Eccleſia tamen Pariſienſi eò ſibi per hyemem caput obnubere usque ad Secretas; & Andegavi & Rupellæ tum per hyemem, tùm per æſtatem usque Gue Neros here m Hie⸗ (ehr liey Unp N Rye 19,0 ul Gie Ordn une Kenn Gnt n nß Oden Nn lam it cucr rre⸗ an⸗ Pend r⸗ n ch. y l 1 nr n kitr rel Ninmi n o ll legt 0n. Ne 0 H enimn cene icNN9 n toN CUN n t legni De Sacrifcio Miſſæ. 97 usque ad Canonem; rejectumque tum ad hu- meros, poſt communionem ſuper caput re- trahere: quam conſuetudinem tamen nuper- rimè in Rupellenſi Eccleſia ait exoleviſſe. Huic addi poteſt, Pariſienſis Eccleſiæ morem celebrandi Miſſam per hyemem obnupto ca- Pite vehementer & magnaâ eruditionis copiaâ impugnàſſe onunnem du Thours Doctorem Pariſienſem & Archidiaconum Sueſſionenſem. Rupertus Abbas lib. I. de Divinis Officiis cap. 19. de Sacerdote ſeribit: In offcio Altaris ami- tu Caput ſuum obnubit. In Ordinatione Sub- diaconi etiam nunc Epiſcopus amictu caput Ordinando obnubit, quem ille deinde ſibi ad humeros rejicit. Quo autem tempore con- ſuetudo illa exoleverit, ur Sacerdotes amictu caput obnupti ad Altare accederent, incer- tum eſt. Illud facilè poſſumus ſuſpicari, nul- lum fuiſſe ufum Birreti, donec ea conſuetu- do viguerit. Vertus rom. 2. pag. 272. & ſeq. obfirmatè ſtudens quamlibet rem Sacram, ſeu Ritum, ſeu Cæremoniam, ſeu Veſtem ad ſo- lam naturæ neceſſitatem referre „ Birretum ait ſuam traxiſſe originem à Pileolo, qui ſub cucullo geſtabatur. Birreti enim cuſpides Ortas ex trium impreſſione digitorum, quůâ Paulatim in pileolo, qui frequenter detra- hendus erat, exiguæ cornuum cuſpides ex- titre: iis prominentibus cuculli uſum factum eſſe paulè incommodiorem, propterea in hume- Sebtio I. m eſt; atque inde ſuper caput cornutumn Pileolum remanſiſſe; qui demum idem eſt ac Birretum. Com- mentitia häc narratione refellendà nobis non eſt animus tempus conterere. Illud non eſt rætereundum, pileolis uſos eſſe antiquitus Eccleſiaſticos viros in modum Camauri, quorum figuras in pluribus templis Romæ obſervare licet. Progreſſuũ verò ætatis Pileo- lis ſubſui cœptum haud ità mollem panmun; quatuor, ùt nunc apud Hiſpanos, cuſpidibus vel tribus tantum excitatis, ut fit in Italorum Presbyterorum Birretis. Atque ea eſt ſen- tentia Macri in Lexico;, verbo Camelaucium. Si cui verò volupe ſit rem hanc videre ube- 98 humeros rejicere cœptu rids pertractatam & accuratids, adeat Theo- philum Raynaudum Tractatu de Pileolo, & cæœteris Capitis tegminibus. Non hic loqui- mur de pileolo, quo quispiam, privilegio munitus, utitur celebrando Miſſam, eõôque caput tegit usque ad Præfationem, nec niſi oſt Communionem illum iterum capiti im- ponit; nam pileolus inter ſacra indumenta non recenſetur. Miſſam verò fas non e tecto capite celebrare juxta Can. WNullus de Conſecr. Diſt. I. cujus ea ſunt verba: Nullus Epiſcopus, Preshyter, aut Diaconus ad ſolemnia Miſſäarum celebrandaspræſumat cumn baculo in- zroire, aut velato capite Altari Dei aſſiſtere, quoniam Abpoſtolus prohiblet viros velato capite orare: cyare priv⸗ Epi neg cere cele mers Pent Noltr carun Dn in Donn Chen Roln il tlarm Die dlir ſeei tern ſam Pile De Sacrificio Miſſe. 99 orare: E ſi temerè præſumpſerit, communione privetur. Locum D. Pauli reſpicit Canon ex Epiſtola prima ad Corinth. Cap. II. verſ. 3. & 4. Quo quidem textu abuteretur, qui negaret Eccleſiam diſpenſare poſſe, ut Sa- cerdos cum pileolo capiti impoſito Miſſam celebret. Nam præceptum Apoſtolicum eſt meræ diſciplinæ, quæ mutationibus & diſ- penſationibus eſt ohnoxia, ut benè ad rem noſtram oſtendit Gibertus Conſult. Canoni- carum Conſult. 4. de Sacrificio Miſſæ. Qui- dam exiſtimârunt, ejusmodi licentiam ab Epi- ſcopo poſſe concedi: ſed Rubricæ & Decreta fatls luculenter docent, ſolius eſſe Romani Pontificis, ejusmodi licentiam impertire, qui cùm diſpeniaàt ſuper hac re, ſemper jubet pi- leolum detrahi à Præfatione usque ad finem Communionis. Quamobrem Sylvius, erſi in prioribus operum ſuorum editionibus ſcripſit, poſſe etiam Epiſcopum eam licen- tiam concedere, tamen in Editione Antuer- Pienſi ann. 1714. ab ea ſententia receſſit, ac ſolius ſedis Apoſtolicæ docuit eſſe, ejusmodi facultatem concedere: eum tamen Sacerdo- tem, qui graviſſimo afflictus morbo Miſ- ſam celebrans caput usque ad Præfationem pileolo tegeret, detractumque iterum poſt Communionem capiti imponeret, à pecca- to immunem eſſe putat: neque enim Apo- ſtolica Sedes videtur ità ſibi eam licentiam G 2 reſer- v00.☛% Sebctio I. reſervaſſe, ut illicitum voluerit, declararé; quèòd quis in aliquo caſu extraordinario, qui ſupervenerit, vel propter morbum minimè diutinum fecerit. De diſpenſatione cele- Prandi Miſſam cum pileolo, ſoli Apoſtoli- Cæ auckoritati reſervata alibi quoque ſcripſi- mus edicto 14. tom. 2. §. 4. num. 14. De Symbolico Sacrarum veſtium ſignificatu. Jam verò de myſtico ſacrarum veſtium ſignificatu diſſerendum eſt. In ordinatione Subdiaconi Ordinandus prodit coram Epiſco- po cum amictu ſuper humeros, quo inde ſub- lato Epiſcopus ei caput obnubit dicens: Acci- pe amictum, per quem deſignatur caſtigatio vo- ris; & Sacerdos Miſſam celebraturus accipi- ens amictum ait: Impone Domiue capiti meo galeam ſalutis ad expugnandos diabolicos incur- us; & conſonat ea Oratio, quam recitat Epiſcopus, cùm induit armictum: Pone Do- mane Galeam ſalutis in capite meo adexpugnan- das omnes diabolicas fraudes, inimicorum ommnt- um verſutias ſuperando. fuxta eam orationem ex Eccleſiæ ſenſu Amictus deſignat normam ilam rectam, quâ Sacerdos uti debet in omni- Pus ſuis verbis, quæ ad Deum unicè tende- re debent; irémque robur illud ſignificat, quo diabolicas tentationes retundere debet & fran- gere. . Amy- de Mrins Anict 0iun Nx; lur. lin⸗ it ui uie Mno IsS le5 Rrn 1olh ſe in ſoni M Man unn 6ert ien d IE. : 4 8 dk cci iti Nilen ſedt btel⸗ Men ni⸗ nn⸗ 1 1. Deé Sacrificio Miſæ. 101 Amictus Symbolicæ ſignificationes. De primo illo ſignificatu loquitur Ama- larius lib. 2. de Ecoleſiaſtic. Offic. Cap. 17. Amiéctus eſt primum veſtimentum noſtrum, quo collum undique cingimus; in collo nämque eſt vo; ideébque per collum loquendi uſus exprimi- tur. Per amictum intelligimus cuſtodiam vo- cis, de qua Pſalmiſta dicebat: Dixi, Cuſtodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea? bpoſui ori meo cuſtodiam: Amictus ideò dieitur, quia circumjicitur. In iſto primo veſtimento admonetur caſtigatio vocis. S. Bruno Epiſco- pus Signienſis in libro de Sacramentis Eccle- ſiæ & Myſteriis, Amictus quidem, inquit, quo d& collum ſtringitur, & pectus tegitur, in- Zerioris hominis caſtitatem deſignat: tegit enim cor, ne vanitates cogitet; ſtringit etium collum, ne inde ad linguam tranfeat mendacium. De ſignificatu altero loquitur Innocentius III. de Myſteriis Miſſæ lib. I. Cap. I. Lotis itaque manibus (Papa) aſſumit amictum, qui ſuper bumeros circumquaque diffunditur, per quem operum fortitudo ſignificatur. Amictus aliæ morales ſignifcationes. Quia verò ſignificationes myſticæ ejus- dem rei Pplures eſſe poſſunt, quidam ajunt amiçtum velum illud ſignificare, quo Judæi 102 Sectio I. Chriſto Jeſu faciem velarunt, cùm illi cola- phos impegerunt, aut ſpineam coronam, quam ejus capiti impoſuerunt, vel etiam ex- rimi Chriſtum ſub humanitatis amictu ſuam ubſcondiſſe Divinitatem. Quod verò ad mo- ralem ſignificationem pertinet;, nonnulli pu- tant, amictu ſalutis galeam ſignificari, ſpém- que in Deum, quà hoſtes noſtros ſuperemus, & fortirudinem in divinis exequendis officiis. Dicunt etiam, ex eo, quod amiétu collum contegimus, de voce, quæ per Os & guttur emittitur, cuſtodienda; quèòd ſuper fume- ros extendatur, de ſuavi jugo Domini por- tando nos admoneri; denique quèd fupra pe- Sus alligetur, Sacerdotibus in memoriam il- lud revocari, nullis fas eſſe, quàm divinis co- gitationibus eorum animum patere. Ita D. Thomas in 4. Sentent. Diſt. 24. Quæſt. 3. art. 4. Titelmanus in Tractatu de expoſitione My⸗- eriorum Miſſæ Cap. 2. Soto in 4. Sentent. Diſt. 13. Quæſt. 2. art. 4. Natalis Alexander Theologiæ Dogmaticæ & Moralis tom. I. lib. 2. de Euchariſt. Cap. 7. art. 3. num. 2. Mer- beſius in 3. Par. Summæ Chriſtiane Queſt. 49. Concl. I. Tournely de Sacram. Euchariſt. Par. 2. pag. 374. & ſequen. Edit. Pariſien. Col- lationum Lucionenſium 16. Quæſt. 1. tom. 5. Pag. 539. Plu- Uen e Wer anep wor * cti mmn ſer Obb ſin Uuncd Eel N De Sacrifcio Miſſæ. 103 Plures Allæ ſignifcationes ſymbolicæ. Sacerdos, cùm Albam induit, ait: De- alba me Domine, & munda cor meum, ut in ſanguine Agni dealbatus gaudiis perfruar ſem- biternis, cum qua conſonat Oratio Epiſcopi, cùm Albà itidem ſe veſtit: Dealba me Domi- ne, & Cà delicto meo munda me, ut cum bis, qui ſtolas ſuas dealbaverunt in sanguine Agni, gaudiis perfruar ſempiternis. Ex his Oratio- nibus facile intelligi poteſt, Albam ſignifica- re Jeſu Chriſti converſationem in terris ex Titelmano eodem Tractatu cap. 2. Alba verò, quanm ſitperinduit Sacerdos, veſtimentum longum & lneum, ſtriétum & undique clauſum ſignificat Chriſti integerrimam & ſacratiſſimam, atque perfectiſſimam converſationem, quam ab initio Juaæ conceptionis usque in finem in carne duxit. Sacerdos Juoque, dum boc ſe indumento induit, acceptæ in Baptiſino novæ & candidæ Solæ me- mor ſe ipfum admoneat, quomodo in ſancta, & candida converſatione perſiſtad- Albam etiam ſignificare cordis puritatem, quam pe- timus per Agni immaculati merita, quem ſacrificamus, docet le Brun tom. I. pag. 45. Obſervat Merbeſius qu. 49. Concl. 2. Chri- ſtianis & Sacerdotibus licere munditiam & candorem in Sanguine Agni ſibi comparare per Baptismum, per Pœnitentiam, per cæ- tera Sacramenta, per orationem & cordis G 4 com⸗ 104 Setctio I. compunctionem, per opera miſericordiæ, per virturum omnium præſertim Charitatis & Patientiæ exercitium, ac denique per Mar- tyrium. Suarez in 3. Par. tom. 3. quæſt. 83. Biſput. 82. ſect. 3. ea præſertim verba ex- pendens, Dealba me Domine, ait, Albà cor- dis munditiam ſignificari, & integram ho- minis juſtitiam. Soto loco citato ait, per Al- bam nobis ob oculos poni albam illam ve- ſtem, quà indutum Chriſtum jeſum Hero- des irriſit. Idem docet Natalis Alexander loco cit. num. 3. atque illud addit, Alba de cordis & linguæ puritate, ejusque longitu- dine de perieverando nos admoneri, eam- que denique eſſe beatæ ſymbolum æternita- tis. Et Amalarius Bedam ſecurus hæc de Arlba ſcribir: Manus & brachia debet ringere Sacerdotis, ne quid niſi utile faciat; pectus, ne quid inane cogitet, ventrem, ne delicias ultra modum appetendo Deum ſe guloſum facere præ- ſumat; ſubjecta ventri membra, ne laſcivtendo. totam Sacerdotalis habitüs pulchritudinem cor- rumpant; genua, ne ab orationis inſtantia tor- peant; tilias & pedes, ne ad malum curraut. Cingulo Sacerdotalis continentia ſignificatur. Cùm ſe cingulo præcingit Sacerdos ait: Praæcinge me Domine cingulo puritatis, & ex- Zingue in lumbis meis umorem libidiuis, ut ma- neat eat ſeof Eio Uin ver n tel ta Due lum dene N fen lrd tur. lr. Di er⸗ de N lti⸗ rit, De Sacrificio Miſſæ. 105 neat in me virtus continentiæ & caſtitatis. Epi- ſcopus verò ait: Pracinge me Domine eingulo PFidei, & virtute caſtitatis lumbos meos „ .eNν⁸ tingue in eis humorem libidinis, ut Jugiter ma- neat in me vigor totius caſtitatis. Vertus, qui non alia de cauſa putat cingulum adhiberi, quàm quòèò impediatur veſtis, ne fluat, néve facerdoti offtendiculum præbeat, ait nihil il- lud ad Eccleſiæ Ritus pertinere. Verùm ſi verba perpendantur, quæ Sacerdos profert, cùm ſe cingulo præcingit, facilè quivis in- telliget, non deeſſe myſticum ſignificatum, ùt advertit Tornely citat. tom. 2. de Sacram. Euchariftiæ art. 13. pag. 379. Itaque Cingu- lum ſignificat Sacerdoftalem continentiam, ut bene id explicat Innocentius III. qui lib. I. Myſteriorum Miſſæ Cap. 52. Alba, inquit, cirea lumbos Zona præcingitur, ut caſtitas Sa- cerdotalis nullis incentivorum ſtizulis Iiſſolva- tur: unde ſint lumbi veſtri pracintti, G lucer- næ ardentes in manibus veſtris. Ix lumkbis enim uxuria dominatur. So Domimus loquens de Diabolo manifeſtat: Firtus ejus in lumlis ejus, 2* fortitudo in umbilico ventris ejus. Debent ergo lumbi pracingi per continentiam, ſuccingi per alſtinentiam: quoniam hoc genus dæmoni non ejlicitur niſi in oratione, Gejunio. Hine etiam Apoſtolus ait: Sate ſuccincii lumbos ve- ritatce. Conſonat Suarez loco cit. & Titel- manus, qui cap. 3. 1pſe quogue, inquit, Sa- C 5 cerdos 106 Sectio I. cerdos ex hoc intelligit, quomodo juxta Salvato- ris verbum lumbos debeat præcingere, atque ab omni carnis luxuria appetitum frænare. Qui⸗- dam piè putant cingulo funem ſignificari, quo Chriſtus Jeſus eſt alligatus in horto. Ità Soto loc. cit. Natalis Alexander lib. 2. de Sa- cram. Euch. art. 3. num. 4. Le Brun tom. I. pag. 45. Merbeſius in ſimmmæ Chriſtianæ quæſt. 49. §. Zertia Concluſio. Manipulis quid ſignificet. Epiſcopus dum ſiniſtro Subdiaconi bra- chio manipulum aptat, hæc profert verba: Accipe manipulum, per guem deſignatur. frultus bonorum operum; Et Sacerdos Miſſam cele- braturus, quando ſumit manipulum, ait: Merear Domine portare manipulum Netus &* doloris, ut cum exuliatione recipiam mercedem laboris. Epiſcopus autem, cum ei aptant Miniſtri Manipulum, Miſsà jam inceptaà, nullam Orationem dicit, ne Miſſæ curſus in- terrumpatur. Adeum, quem diximus, ſigni- ficatum alludit Honorius in Gemma Ani- mæœ lib. I. cap. 208. Sacerdos Phanonem in ſi- niſtrum brachium ponit, quli &&* mappula & ſu- darium vocatur, per quod olim ſudor, & na- rium ſordes extergebantur. Per boc paniten- tia intelligitur, qud quotidiani exceſsus labes ex- tergitur. Hoc in ſiniſtro brachio geſtatur, dAutd- 131 xpra ſidon Ut do Ciop Perum unn ori Pree lie 0 Kole S (on ln ſimn 1 G dyte fnit er Nul onu⸗ ait: gua F ſer, Ppi Nde er lin De Sacrificio Miſſæ. 107 in prœſenti tempore tantum vita noſtra pæniten- tid emendatur. Idem ait-Suarez loco citato. Et Soto uti ſupra docet, manipulum è bra- chio pendentem vincula ſignificare, quibus iterum Chriſtus alligatus eſt, cùm ad co- lumnam flagellandus eſſet. Quod ſpeétat ad moralem ſignificatum, ſiniſtrum brachium ræſentem vitam ſignificat, in qua pœniten- S tiæ opera rebus omnibus ſunt præferenda. Kola ſuave Cbriſti jugum ſignificat. Aliæ quæ- dam ſtolæ ſignificationes mitica. Epiſcopus in Ordinatione ſiniſtro Dia- coni humero ſtolam imponit dicens: Accipe Rolam candidam de manu Dei; adimple miniſte- Vium tuum; potens eſt enim Deus, ut augeat ti- bi gratiam tuam. Cùm verò Diacono Pres- byteratus Ordinem confert, ſtolæ, quæ ex ſiniſtro humero pendet, Partem alteram ſu- per dextrum humerum ponit dicens: Accipe Sugum Domini; jugiun enim ejus ſuave eſt, C5* onus ejus leve. Qùm ſtolam induit Sacerdos, ait: KRedde mihi Domine ſtolam imzmortalitatis, quam perdidi in prævaricatione primi parontis, c quamvis indignus accedo ad tuum ſacrum my- ſterium, merear tamen gaudium ſempiternum. Epiſcopus itidem cùm ſe ſacris veſtibus induit, ad ſtolam ait: Kedde mibi Domi- ne, olſecro, ſtolam immortalitatis, quam ter- didi 108 Secéfio I. Jidi in pravaricatione primi parentis; G uamvis indignus accedere præſümo ad tuum ſauerum mſterium ecum hoc ornamemo, præ- ſza, ut in eodem in perpetuum mereor læœtari. Itaque ſtola ſuave Chriſti jugum ſignificat; quia verò nonniſi per obedientiam ad eum ſtatum reſtituendi ſumus, unde per inobe- dientiam primi parentis decidimus, propte- rea Sacerdos Stolam ſibi imponens à Deo pe- tit ſtolam immortalitatis, quam in Adeæ præ- varicatione amiſit, ùt advertit Suarez loco- citato. Concilium Bracarenſe anno 675. ha- bitum myſterium explicat, quamobrem ſu⸗ per utrumque ſibi humerum Stolam Sacer- dos imponat: Me qui imperturbatus præcißi- tur conſiſtere inter proſpera., adverſa, vir- ztum ſemper ornaments utrobique lireumſeptus appareat. Conſonat Ivo Carnutenſis: Haæc. (Stola) collo per anteriora deſcendens, dextrum latus ornat && ſiniſtrum, ut doceut, Sacerdotem. per arma juſtitic d Jextris & d ſiniſtris, id eſt, in proſperis && adverſis debere eſſe munitum, quod ad Fortitudinenin pertinet, ſine qua Cœ- teræ virtutes facilè expugnantur, & minimè. coronantur. Idem Auctor docet myſte- rium, cur Stola cingulo alligetur: Inde eſt, quèòd tola cum zona Boderis quibusdaim nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus adjuvantur, ne aliquo tentationis impulſu moveantur. Sto- lam Sacerdotes ſibi aptant ſupra pectus in mo- De Sacrificio Miſſæ. 109 modum Crucis. Debet Sacerdos ſecundum De- cretum Bracarenſis Concilii de uno eodémque Ora- rio cervicem pariter & utrumque humerum pre- mens ſignum Crucis in peczore ſuo præparare; verba funt Innoc. III. lib. 1. Myſteriorum Miſſæ Cap. 34. Epiſcopi Stolam ſibi non ac- commodant in modum Crucis; nam pen- dentem è& collo crucem cum reliquiis defe- runt, ůût notat Macrus Vocabul. verbo ola. Soto loco ſæpiùs citato putat, Stolam, quan- tùm ad mores attinet, obedientiam ſignifi- care & jugum Domini, cui collum ſubjici- mus ejus ſectantes veſtigia; ſi verò ad Chri- ſtum referatur, tertia exiſtimat vincula ex- primere, quibus eſt alligatus, quando porta- vit Crucem. Ex quibus jure Macrusinfert, vehementer eos Sacerdotes errare, qui ſto- lam in humeros pendentem rejiciunt, nec eam collo circumducunt, ùt ſuprà monui- mus. Charitas per Planetam ſignificatur. Epiſcopus quando Diaconum ad Sacer- dotium promovet, & ſuper ejus humeros Planetam imponit, quæ ex anteriori pParte pendet demiſſa ad pedes, in poſteriori com- Plicatur, ait: Accipe veſtem Sacerdotalem, per quam charitas intelligitur; potens eſt enim Deus, ut augeat tili charitatem, & opus Recedn u 110 Sectio I. um verèò planetæ complicatam partem ex- plicat ac demittit, ait: Srold Jucunditatis in- duat te Dominus. Sacerdos Miſſam celebra- turus dum Planetam induit, ait: Domine, qui dixiſti, jugum meum ſuave eſt, & onus meum leve, fac, ut iſtud portare ſie valeam, ut Conſe- quar tuam gratiam. Similem orationem re- citat Epiſcopus ad Planetam. Charitatem igitur Planeta ſignificat, ùt bene explicat Ra- banus Maurus lib. 1I. Inſtit. Cleric. Cap. 22. Häanc ergò, inquit, veſtem, poſumus intelligere charitatem, quæ cunkctis virtutibus ſupereminet, c earum decorem ſuo tutamine protegit & illu- ſrat. Nec enim ullus virtutum eritſplendor, ſi non eas Charitatis irradiaverit fulgor, quod oſtendit Apoſtolus dicens: Si linguis hominum loquar & Angelorum ,„ charitatem autem non bhabuero, factus ſiun velut æs ſonans, aut Ogun- balum tinniens. Et Innocentius III. lib. I. de Myſteriis Miſſe Cap. 18. ſubdit, Planetam eſſe veſtem illam nuptialem, de qua loquitur Dominus in Evangelio: Amice quomodo hucin- zrſti non habens veſtem nuptialem? Ac veſtem quidem nuptialem eſſe charitatem Sancti Pa- tres intelligunt, quo ſenſu etiam accipit Eccle- ſia; nam cum Epiſcopus Presbyterum gradu de jicit, ait: Veſte Sacerdotali Cbaritatem ſignan- te te meritò exſpoliamus, quia ipſam & omnnem innocentiam exuiſti. Huic explicationi ſuffra- gantur etiam Theologi. Suarez cit. Dic 8 . ect. Aue C Kint es nru . ar, INeO Nemm aum Jen ri ne ecle ſeſtis Ibue tener ſatii Celein une, mnn r a Nem arliet lorl C0¹ ennt Pun , OMin en M t 0 b. 1.6 leneiu De Sacrificio Miſſæ. III Sect. 2. Orationem perpendens, quam Epiſco- pus & Sacerdos recitant ad Planetam, obſer- vat, eam jugum Domini appellari, & jugum leve, cujus ſuavitas & charitate proficiſcitur. Soto in 4. Sentent. Diſt. 13. quæſt. 2. art. 4. Poſtquam docuit Planetam ſignificare Chriſti tunicam inconſutilem, quam illi detraxerunt Judæi, quando Cruci affigendus erat, mo- ralem etiam innuens ſignificatum ait, chari- tate Chriſtum Jeſum impulſum Crucem ſub- iiſſe, & charitatem noſtrorum operire mul- titudinem peccatorum. Et Natalis Alexan- der in Theologia Dogmatica & Morali lib. 2. de Sacram. Euchariſt. art. 3. num. 7. pu- tat, Planetam itidem ſignificare charitatem; atque ex pectore & ex humeris demiſsà nos admoneri, ut Deum & proximum, amicum & inimicum diligamus; & idcircò ſuper re- liquas veſtes imponi, quòd Charitas cæteris virtutibus omnibus antecellat. Quibus omni- bus conſentientibus teſtimoniis quivis intelli- gat, quàm temerè Verrus tom. 2. pag. 341. ex eo, quòd demonſtraveritPlanetam commu- nem antiquitus veſtem fuiſſe, & collum cir- 4 cumundique totumque corpus ad pedes us- que contexiſſe, Planetà charitatem ſignifica- ri neger: neque enim intelligi PPreit ,; cur Eccleſia Planetæ, quæ peculiaris Sacerdotum veſtis facta fuerit, ſymbolum non potuerit tribuere charitatis. Pietate & eruditione vir clariſ- 212 Sebctio I. clariſſimus oſephus Langletus Epiſcopus olim Sueflionenſis, nunc Archiepiſcopus Seno- nenſis, in Tractatu de vero Eeccleſiæ ſenſu ſa- crarum Cæremoniarum affert Verti verba, qui- bus ille Planetam, quæ olim rotunda & ad pedes usque demiſſa ſignificabat charitatem, quam S. Betrus ait operire multitudinem pee- catorum, nunc mutatà formà negat ſymbo- lum eſſe poſſe Charitatis: quam quidem ra- tionem ſanè irreverentiæ notâ inurendam pius Archiepiſcopus jure inclamans ità diluit, ut oſtendat ſymbolum in forma veſtis non con- ſiſtere; edmque temeritatis inſimulandum, qui cum ſciat, ab Eccleſia huic veſti, etſi qua- dantenus immutatæ, hujusmodi ſymbolum tribui, tamen ejus ſententiæ audeat contra- dicere. Vide ejus Tractatus §. 33. De tota bac re in univerſum. Si quis fortè cupit de ſacris veſtibus ea- rũúmque ſignificatu uberius aliquid cognoſce- re, tametſi nes potiſſima quæque complexi ſumus adeat Brunum de Cæremoniis lib. 3. cap. 4. Torres in Inſtit. Sacerdotum Cap. 3. §. 2. & Collationem Lucionenſem 16. Par. 5. 39. Joſephus Vicecomes Obſervat. Ec- cleiialticar. volum. 4. fusè, ac multiplici eru- ditionis copia ſeripſit de Sacris veſtibus, ea- rumque ſignificatu. Egregiè de carunden acra- era GCrim Poec lb. I dori en d v cente ſe; Alaar leinia (HII bam, Adc Prest ſterio do, tare dum exilt decl Cede Cuin cun cone d. adi⸗ Uret Nnn 1ocl denr he ln tunn nge en- mp none hnen etlc mbog CO bu e N „ ſch 4 De Saerifcio Miſſe. 113 Sacrarum veſtium ſignificatu agit Gilbertus. Grimaud in Sacra Liturgia Par. I. cap. 6. Bocquillot Tractatu Hiſtorico Liturgiæ ſacræ lib. I. Cap. 7. oſtendere ſtudet, Apoſtolos, eorumque Diſcipulos in Sacris myſteriis per- agendis communes adhibuiſſe veſtes, quibus ad vulgarem uſum quoridie utebantur. Sex- centos annos eam conſuetudinem perduraſ- e; ætate tamen Hieronymi Sacerdotes ad Altare elegantioribus cœpiſſe uti, magisque lacinioſis veſtibus, quâm quibus vulgè ad communem uſum homines uterentur: Al- bam, Stolam, & Planetam 9. etiam Sæculo ad communem uſum adhibita; juſſos tamen Presbyteros ad Altare, ut Sanctorum My- ſteriorum decori conſuleretur, aliis uti Al- bis, Stolis, & Planetis ab iis, quas extra Al- tare ſanctümque Sacrificium induerent. Du- dum nos, quod ad veritatem Propenſius eſſe exiſtimamus, in re ſatis perplexa, & obſcura declaravimus. Nec ab iis, quæ ſcripſimus, re- cedendum nobis putamus; ac fontem ſtu- duimus commonſtrare, unde tam multiplex opinionum profluat copia, ubi de initio ali- cùjus conſuetudinis exiſtit inter viros doctôs concertatio. Eſt aliquis exempli causa, qui ad ſæculum 4. originem refert ejus conſue- tudinis, ut in Miſia Planeta pPeculiaris adhi- beretur; idque optimis confirmat monu- mentis. Contra ea teſtimonium ab alio pro- duci- 114 Sectio I. ducitur, Sacerdotem fuiſſe aliquem ſexto ſæ- culo, qui Planetam eandem in Miſſa adhi- beret, quà ad communem uſum utebatur. Id autem ſi quis ſatis eſſe poſtulet ad ſententiam contrariam evertendam, næ ille nimium po- ſtulat. Inde enim illud nobis tantummodo proclive videtur, fuiſſe aliquem, qui poſte- rioribus temporibus, etiamſi communis in- Valuerit confuetudo, ſeſe eximium populo Præbere voluit, ac fortaſſe etiam juſtis ac ravibiis cauſis a communi conſuetudine fi- E⸗ recedendum putavit. Atque ad eundem modum argumentando ſæpe peccare nobis videtur Bocquillotus, qui diffimulare qui- dem non poteſt Divi Hieronymi aucéto- ritatem, quem Ezechielis caput 44. enar- rantem aitinde inferre, nulli fas eſſe cum commumibus & profanis veſtibus ingredi Sanctuarium, puraque mente ſibi bene con- ſcios, ac peculiaribus, quæ deceant, veſti- mentis indutos oportere divina tractare my- ſteria; ex quo apparet peculiares 4. ſæculo adhibitas eſſe veſtes ad Miſſam. Sed cùm in vita S. Fulgentü, qui vixit poſt ducentos fere annos, legerit, Iz qua tunica dormiebat, in ipſa ſacrificabat, id ſibi ſatis eſſe videtur, ut ſacris peculiaribus veſtibus vetuſtatis plu- rium ſæculorum eripiat honorem, & multo recentiorem affirmet Sacerdortum conſuetu- dinem, detractis fibi communibus veſtibus acce⸗ Lccede menti mor. trac ſine here pient ment Uus u 8 coccit Toge m e in, e r e, ſen cCun US fernn Craun De bra Ante D ti De Sacrifcio Miſſæ. rIS accedendi ad Altare peculiaribus indu- mentis ornatos. Quæ quidem veritatis amore dicta ſunto, non quò quidquam de- tractum velimus eruditiſſimo viro, qui in fine illius capitis ad eos, qui nuperrime ab hæreſi receſſerunt, ſeſe convertens, eos ſa- pienter monet, cùm non abſurdam exiſti- ment Regum conſuetudinem, qui in ſolem- nibus quibusdam cæremoniis, eximiis veſti- bus & a communi uſu alienis utuntur, nec coccineam eorum, qui Regi ſunt à conſiliis, Togam, aut Parlamentariorum, qui in Au- lam conveniunt ad lites hominum dijudican- das, Peculiarem improbent veſtem, atque adeo paſſi etiam fuerint Miniſtros CGalvinia- nos veſtibus non communibus indutos bapti- Zare, concionémque habere, ne noſtros in- ſectentur Eccleſiaſticos, qui ad Altare acce- dunt, & Sacra faciunt myſticis induti veſti- bus, quæ longè quidem à communibus dif- ferunt, optime tamen cum Sanctuarii con- gruunt myſteriis. De Miniſtro qui Sacerdoti cele- branti inſervit: de ablutione manuum antequam Sacerdos ſacras veſtes induat; de Pſalmis & Orationibus in præpara- tione ad Miſſam à Sacerdote reci tandis. H 2 Olim 116 Sectio I. Olim Populus reſpondebat Sacerdoti celebranti. Mon licet Miſſam celebrare ſine Miniſtro. Miſſes ſolitariæ quondam vetitæa. Sunt qui eas non improbant. Cn inſtituti noſtri ratio ſit, quæcunque in Miſſa eelebranda dicit aut facit Sacer- dos, ſingillatim perſequi, optimum puta- mus de iis ſtatim verba facere, quæ modè propoſuimus; ne eorum, quæ à Sacerdote vel dicuntur in Miſſa vel fiunt, ſeries abrum- patur. Itaque à Miniſtro, qui Sacerdorti celebranti inſervit, initio ſumpto, dicimus, quondam Populum adſtantem Sacerdoti ce- lebranti reſpondere conſueviſſe, quod invi- ctis probat argumentis Vicecomes de Anti- quis Miſſæ ritibus lib. I. eap. 14. Qùm au- tem id munus reſpondendi in Miſſa privata unius tantummodo Miniſtri eſſe cœperit, ſi- ne eo Miniſtro, ſeu, quod idem eſt, niſi ſit qui Sacerdoti miniſtrer, non licet Miſſam ce- lebrari, ùt videre eſt in Decretali Propoſuit de Filiis Presbyterorum. Miniſter maſcu- lus eſto, non fœmina: quapropter Gelaſius I. epiſt. 9. ad Epiſcepos Lucaniæ cap. 26. acriter pravam illam reprehendit conſuetudi- nem, quaà fœminæ in Miſſa miniſtrabant: In- patienter audivimus tantum divinarum rerum Jubiiſſe daſpectum, ut fœminæ ſacris Altaribus miti⸗ n (in Don Inm ſen Donm lahen lante mu cele IX Pet iitn oll ir⸗ . — Alehmm li en Ecllgt tder n p no Acende 8abnn ceret Hcione Cotict d inn Aor. Am 4 Prie Ken⸗ Nt:G n 4 Deé Saerifcio Miſſe. 11I7 miniſtrare ferantur, && cunbéta, guag hon niſi vi- rorum famulatui deputata ſuut, ſexui, cut non competit, exhibentur. In pluribus Conciliis, ac præſertimn in 4. Mediolanenſi ſub S. Carolo Borromæe Ppræſcribitur, ut qui in Miſſa mi- niſtrat, Clericus ſit, & talari veſte, & ſuper- Pelliceo veſtitus. In ſecunda ſectione, in qua caſus practicos explicabimus, quæſtionem il- lam pertractabimus, num fieri poſſit, ut Sa- cerdeos celebret Miſſam ſine Miniſtro. Nunc illud monebimus, Miſſas ſolitarias in Mona- ſteriis quondam celebrari conſueviſſe nullo miniſtrante: id verò deinde vetitum eſſe, cùm nulla eſſet ratio, cur Sacerdos diceret: Dominus vobiscum, & ſurſum corda. Conci- lium Moguntinum ſub Leone III. cap. 43. ità ſtatuit: Wullus Presbyter, ut nobis videtur, ſolus iſſam cantare valet rectè: quomodo enim dicet: Dominus volisoeum, vel ſurfum corda admonebit babere, & alia multa his ſimilia, cinn alius ne- mo cum eo ſit? Atque hâc ratione quidam tantopere ſunt commoti, ut dubitaverint, num ſi nullus alius præter Miniſtrum adeſſet, celebrari Miſſa poſſet, ùt apparet ex Can. LXI. de conſecrat. diſt. I. Eſt quoddam B. Petri Damiani opuſculum ad Eronem, cui titulus, Dominus vobiscum, ubi probat dici poſſe hæc verba etiam nullo præſente; iis enim Eccleſiam ſalutari. Cardinalis Bona Rer. Liturgic. lib. I. cap. 13. num. 4. & feq. H 3 pu- 4118 Sebtio I. putat Sacerdotem, qui.- recitandis Horis Ca- nonicis poteſt dicere, Venite adoremus, Ve- nite exultemus, Oremus, Benedicamus Do- mino, poſſe etiam ſolum dicere Dominus vo- biscum, Orate fratres, Surſum corda; quin etiam ſolitarios celebrare poſſe Miſſam nullo miniſtrante, dummodo Apoſtolicæ Sedis in- dulto id eis conceſſum ſit; quod confirmat Natalis Alexander lib. 2. de Sacram. Euchar. art. 4. in Regula I. 2. & 3. quæ ad praxim Pertinent. 17 De manuum ablutione. Non olſervatur hic ri- tus tanquam Cœremoniale veteris legis, ſed ut præceptum ex convenientia. Nunc de manuum ablutione dicendum: Exodi cap. 30 ità Dominus locutus eſt ad Moyſen: Eacies & labrum æneum cum baſi ſua ad lavandum, ponesque illud inter Taberna- culum TZaſtimonii & Altare, & miſid aqud la- vabunt in ea Aaron & fzlii ejus manus ſuas & pedes, quando ingreſſuri ſunt 1 nbernaculum Te- Nimonii, & quando acceſſuri ſunt ad Altare, ut offerant in eo Thymiama Domino. Ac illud vas ex ſpeculis fœminarum, quæ ſtabant ad Tabernaculi portam, factum eſt, ut Exod. cap. 38. EFecit vas æneum de ſpeculis mulierum, quæ exeubabant in oſtio Tabernaculi. Ubi no- tandum, ſpecula tum fieri conſueviſſe ex e encun 8el umn , l De Sacrificio Miſſæ. 119 & ſtanni mixtura: Optima apud majores ſpe- cula fuerunt, &α blandiſſima & ſtanno & ere mix- tis, verba ſunt Plinii Hiſt. nat. lib. 33. cap. 9. quo in loco quidam legunt non blandiſſima, ſed brunduſina, quæ lectio probanda videtur; nam idem Plinius lib. 34. cap. 1I7. ſcribit: Specula quoque ex eo laudatiſſuma dt diximus Brundußi temperabantur, dones argenteis uti 5ρo†nâρ *α ancilæ«. De ablutione manuum & pedum in vetere lege, antequam Sacerdotes Altari miniſtrarent, ac de vaſis æneis ex ſpe- culis fœminarum conflatis eruditiſſimè ſcri- pſit Lamy in ſuo Opere de Tabernaculo Fœ- deris lib. 3. ſect. 7. & de Tabernaculo Mo- ſaico lib. 3. Eodem autem lib. 3. ſect. 7. agit de Thymiamate, quod ex pluribus fie- bat odoriferis rebus in pulverem ſolutis. Di- vus Thomas 3. part. quæſt. 83. art. 5. ipſe ſibi objicit videri minimè decere, ut Sacerdotes manus lavent, antequam ad Altare accedant, cùm ejusmodi Ritus ſit ex legalibus veteris Teſtamenti, qui jam exoleverit; ac reſpon- det hunc Ritum non obſervari ab Eccleſia tanquam cæremoniale legis veteris Ppræce- ptum, ſedùt præceptum novum ex ſola con- venientia introductum: Nec tamen Eccleſia boc ſervat tanquam Cæremoniale veteris legis præceptum, ſed quaſi ab Eccleſia inſtitutum, ſicut quiddam ſecundiun ſe conveniens: A idem non eodem modo olſervatur ſicut tunc; prætermitti- H 4 tur 120 Sebtio I. zur enim pedum ablutio, & ſervatur ablutio ma- nuum, quæ poteſt fieti magis in promptu, & quc ſufhcit ad ſignifcandam perfectam mundationem; cum enim manus ſit organum organorum, omnia opera attribuuntur manibus: imide in Pſalmo23. dicitur: Lavabo inter innocentes manus meas. . Vetuſtus rirus lavandi manus oſtenditur ex Cbry- ſoſtomo, & Paulino Nolæ Epiſcopo. Vetus conſuetudo eſt, ut Sacerdotes, ante- quam Miſſam celebrent manus lavent. San- Stus enim Chryſoſtomus Homil. 20. de ſimul- tate ad populum Antiochenum num. 7. ar- guit, Sacerdoti fas non eſſe immundà animâ Miſſam celebrare, quandoquidem illotis ma- nibus id facere non auderet. MWon audes illo- tis manibus ſacram victimam attretctare, etinnft mille neceſſitotilus premarig“ Ne igitur illoti accedas animũ: boc enim multò, qum illud, ℳ gravius, &acerlius ſupplicium importat. Pau- linus Tyri Epiſcopus apud Euſebium lib. 10. cap. 14. narrat, ſe templum ædificàſſe, & an- no 314. dedicàſſe; ex adverſo autem duo la- vacra in eorum commodum feciſſe, quitem- plum eſſent ingreſſuri. Et S Paulinus Epi- ſcopus Nolanus epiſt. 32. ad Severum ea la- vacra cantharos appellar. Ad Chriſtianorum conſuetudimem, qui non niſi lotis manibus Eccleſiam ingredi conſueverant, alludit S. — Chr Nonnt Cannn nani in Fm por lan A cGR Eebt ur i At e . — Uii Ginnn n i, Mivn en. 1r 1. A ehon anne EN. le il⸗ ginn ul, . N I dt⸗ Alt s N n 1 ou ns Iu . De Sacrificio Miſſæ. 121 Chryſoſtomus Homil. 52. in Matthæum: In nonnullis Eccleſtis hunc morem corroboratum vi- demus, ut diligenter multi ſtudeant, quomodo manibus lotis, mundis induti veſtimentis in Ec- cloſiam ingrediantur. Quomodo autem animam & mentem ſuam purum offerani Deo, nullam prorſus habent curam. Itaque ſi Laici Eccle- ſiam non introibant niſi lotis manibus, multè graviore ratione Eeccleſiaſtici viri neque ac- cedebant, nec accedunt ad Altare Miſſam ce- lebraturi ſordidis manibus. Eruditè totam hanc rem tractat Martene de antiquis Eccleſicæ ritibus in divin. eelebrand. offic. lib. I. cap. 4. art. 12. Pag. 484. Pag. 533. & pag. 536. vert. edit. & Gregor. Iib. I. cap. I0. De Pſalmis dicendis d Sacerdote antequam ſa- eras induat veſtes. Miſſa edita ab Ilyrico Catholicam fidem onfirmat. Reliquum eſt, ut pauca quædam attinga- mus de Pfalmis & Orationibus, quæ Sacer- doti ſunt recitandæ, antequam ſacras induat veſtes. In Pſalterii cujusdam initio, quod ex editione Romana & Gallicana in lucem ex- rulit Venerabilis Cardinalis Thomaſius, eſt quædam Pſalmorum diviſio juxta antiquiorem Eccleſiæ Romanæ uſum; & ad finem notan- tur Pſalmi, quos recitare debet Sacerdos, Ppriuſquàm ſe ſacris indumentis veſtiat; qui H S ſunt 122 Sectio I. Iunt ſeptem Pſalmipœnitentiales; interea ve- r& dum ſe ſacris veſtibus induit, Pſalmi ab eo dicendi ſunt 83. Qudm amabilia, 84. Benedi- xiſti, 85. Inclina Domine, II5. Credidi, & Cùm ad Altare pervenerit, Pſal. 42. Judica me Deus. In Miſſa, quam vulgavit Illyricus, mentio fit Pſalmorum à Sacerdote dicendo- rum, antequam ſe veſtiat. Ac de ea Miſſa ſciendum eſt Flaccum Illyricum nefarium Lu- theri ſectatorem, quique inter Centuriatores Magdeburgenſes primum obtinuit locum, anno 1557. Argentorati Miſſam edidiſſe, quam in vetuſto manuſcripto Codice repere- rat. Putavit impius homo, ſe poſſe Catho- licam fidem labefactare: qua in re valde de- ceptus eſt; nihilenim ad noſtræ fidei dogma- ta conſtabilienda eà Miſsaà accommodatius: nam per eam confirmantur articuli de invo- catione Sanctorum & B. Virginis, de vera ac reali Jeſu Chriſti præſentia in Euchariſtiæ Sa- cramento, de oratione pro vivis atque de- functis, ac de auriculari Confeſſione; quam ob rem Lutheranarum partium homines omni ſtudio curàârunt, ut omnia exemplaria ubi- cumque conquiſita igni cremarentur. Plura eâque magni momenti in ea Miſſa obſervaà- runt Carolus le Cointe tom. 2. ſuorum An- nalium ad annum 601. num. 20. &' Hugo Me- nardus ad Sacramentarium S. Gregorii pag- 380. Eandem Viennæ in Bibliotheca Cæ- ſaris ſar B0 R eci 400 ſto — „ ä— lee⸗ cden Bene cene,. 1 M anr litors Locne lepet C lled⸗ gn: Hiis ioo⸗ Veras le 1 i 0 . De Sacrificio Miſſæ. 123 ſaris repertam iterum typis edidit Cardinalis Bona ad caleem Operis Rerum Liturgicarum. Si cui, quæ de Illyrico, & de Miſia ab eo edita breviter narravimus, cupido ſit eorum accuratam magis notitiam habere, adeat Hi- ſtoriæ Fleury continuatorem tom. 31. p. 600 De Etymologia Miſſæ, & quâ lin- guà Miſſa recitanda ſit. Duo praterea præmittenda. Ab ea, quæ hactenus libuit præfari, an- tequam de iis, quæ in Miſſa dicit Sacer- dos aut facit, dicere aggrederemur, de Miſſæ etiam etymologia, & de lingua ſen idiomate, quo Miſla celebranda ſit, pauca quædam ad- dere opportunum exiſtimamus. De Miſſe Etymologia. Ex hebraica lingua nonnulli Miſſæ etymo- logiam trahunt. Deuteronomii cap. 16. fit mentio de ultronea quadam oblatione, quam Hebræi Deo faciebant in gratiarum actionem pro fructibus terræ, eamque in ipſo comede- bant Templo, in memoriam veteris, qua pPreſſi fuerant, ſervitutis, & libertatis, in quam fuerant vindicati. Ea oblatio Miſſach appel- labatur; è& quâà voce quidam putant ductam eſſe 124 Sebtio I. eſſe Miſſam, quod eſt novæ legis Sacrificium. Hæc Baronii ſententia eſt ad ann. Chr. 34. num. 59. quam ſequitur Pontas Diétionar. Caſuum Conſcient. verbo Miſſa. Albaſpinæi Aurelianenſis Epiſcopi ſingularis opinio eſt, in Tractatu veteris Politiæ Eccleſiæ circa ad- miniſtrationem Euchariſtiæ, & circumſtan- tias Miſſæ, qui lib. 2. cap. 3, Miſſam ex voce. Mes derivatam eſſe ait, quæ vox apud Septen- trionales Gentes etiam nunc Conventum, Fe- ſtivitatem, Sacrificium ſignificat. Sed erudi- torum vulgus putat, idque probabilius eſt, & Latino Miſſam derivatam, quæ vox idem va- let ac miſſio, ſeu abeundi venia. Locus eſt Ciceronis in Philippica 5. cap. ult. Legiones bello confecto miſſus fiexi; & Suetonius in Cajo cap. 25. Brvevi (Lolliam Paulinam uxorem) miſſam fecit. Quia verò in noſtra Sacrificii Liturgia binæ dimiſſiones erant, quarumn al- terà Diaconus Catechumenos & Infideles poſt Evangelium, alterà cæteros omnes, Miſsà Peractà, dimittebat illis verbis, Ee Miſſu eſt, quæ ſecunda dimiſſio etiamnum remanet; inde Sacrificio noſtro Miſſæ nomen inditum: quàâ in re conſentiunt viri docti, Bona Rerum Li- turgic. lib. I. cap. I. Bellarminus tom. 3. con- lib. I. c. 5. Georgius Caſſander in ſuo Opere Liturgic. c. 17. in fine, Du Cange verbo Miſſa; Van Eſpen Jur. Eccl. univ. part. 2. tit. 5. C. I. . num. trov. lib. 5. c. I. Vicecomes de Miſſæ ritibus I un Jal dar t0 F I. A Vin 15. Saere ſ⸗ Cih mo evi Pro o. en tuI EX Con moe u fuer non tere ln. e De Sacrificio Miſſe. 125 num. I. Verrus tom. I. pag. 3. Natalis Ale- Xander Theol. Dogmat. ac moral. lib. 2. de Sacram. Euchar. cap. 6. art. 4. in fine, & Diſſ. 13. Sæculi 13. & I4. Hiſtoriæ Eccleſiaſticæ tom, 7. edit. Pariſien. anni I714. Pag. 596. Fraſſen tom. II. Theologiæ edit. Romanæ in Appendice de Miſſæ Sacrificio pag. 327. Sil- vius in 3. part. D. Thomæ quæſt. 83. quæſit. 18. & eruditè Bocquillot Tract. Hiſtorico de Sacra Liturgia ſeu Miſſa lib, I., cap. I. num. 3. & ſeq. Boſſuetus in explicatione quarundam difficultatum de Miſſæ Sacrificio cap. 2. ubi monet vocem Miſſa eandem eſſe ac miſſio levi facta inflexione, quemadmodum Remiſſa Pro Remiſſio, Oblata pro Oblatio, Aſcenſa pro Aſcenſio Veteres dixerunt. Notat etiam idem Boſſuetus, cùm ad Oblationem deven- tum eſſet, Catechumenos, Pœnitentes, Ener- gumenos altà voce à Diacono, ac denique expletà Miſsaà populum univerſum dimitti conſueviſſe: ac Ppropterea Sacrificium non modè Miſſam, ſed etiam Miſias eſſe appella- tum; frequentiſſimè in libris occurrit Miſſas Jacere, Miſſarum ſolemnia; nam in Sacrificio non una, ſed binæ fiebant dimiſſiones. He- terodoxi quoque Miſſæ etymologiam aecu- ratè perveſtigarunt; atque eam, quam du- dum probavimus, ſummo conſenſu amplexi ſunt. Petrus Picherellus Diſſert. de Miſſa & annexis eidem etymologiæ ſubſcribit. Eſt etiant 126 Sebtio I. etiam inter erudita miſcellanea, quæ Domi- nicus Cardinalis Paſſionæus in eximia ſua Bibliotheca eollegit tom. 7. Diſſertatio quæ- dam Hiſtorico-Eccleſiaſtica de inſignioribus veterum Chriſtianorum formulis typis Amſte- lodamenſibus impreſla, quam præſidente Ioanne Andrea Schmidio die 20. Decembris anno 1696. propoſuit diſputandam Auguſti- nus Joannes Faſchius, atque in ea ubique Probat Miſſ etymologiam à dimiſſione deri- vatam. Er Joachimus Hildebrandus apud ſuos ſectarios homo magni nominis in Opere cui titulus, Sacra publica veteris Eccleſiæ in compendium redacta, Amſtelodami edito anno 1702. Pag. 6. eandem Miſſæ etymologiam ampleétitur. Miſſa non derivatur ab Hebraica voce. S. Avitus ex Senatore Romano Epiſcopus Viennenſis in CGallia Scriptor quimti ſæculi exeuntis, quem tami faciebat, etſi Arianus, Gondebaudus Rex, ut eum ſuper multis ad ſacrarum Scripturarum intelligentiam ſpe- Gantibus quæſtionibus conſuleret, Epiſt. I. quam Sirmondus edidit, hæc ſcribit: In Ee- cleſis, Palatiisque ſive Prætoriis Miſſa heri pronuntiatur, cuùm populus ab olſervatione di- znittitur; ad quæ verba notat Sirmondus, quantum à veritate aberret, qui Miſſam. ab Na Non Pr. n 30 1 La Cen⸗ ler. ſen⸗ mes He- Mon. e imni ule denn t hirt E S Oee t all in De Saerificio Miſſæ. 127 Hebraica voce derivatam putat; & addit: Haud ſeio, an dà quoquam bhactenus proditum non in Ecoleſtis modò, verùm etiam in Palatiis Prætoriiscque veſurpari nomen Miſſce confueviſſe, um populus dà Conventu dimittebatur; quod notavit etiam Fleury Hiſt. Eccl. rom. 7. lib. 30. Pag. 100. . Miſſee nomiße Saxrificinm ſignificotur ex Con- cilio Chalcedonenſi, Carthaginenſi 2. &3. Epheſino, & ex D. Ambroſio. Sunt qui Miſſam non ab Hebræo, ſed à Latino ſermone derivatam putant, quèd Sa- cerdotis miniſterio, qui partes mediatoris in- ter Deum & homines agit, Fidelium preces ad Deum deferantur. Hæc eſt D. Gregorii ſententia lib. 4. Dialogorum cap. 58. & cum eo ſentit D. Thomas in 3. part. quæſt. 83. art. 4. Prima etymologia verior videtur, altera ad pietatem Propenſior. Joſephus Viceco- mes de Miſſæ Riribus lib. I. cap. 3. Miſiæ no- men Sacrificio noſtro exiſtimat inditum ve- tuſtis Eccleſiæ ſæœculis; ſed nititur præſertim Epiſtolis Decreralibus ſummorum Pontificum ante Siricianis, quæ nemo neſeit quot labo- rent difficultatibus. Quamobrem ſatis eſt hic innuere, Sacrificium Miſſæ nomine figni- ficari in Concilio Chalcedonenſi, quò Latini Patzxes & Græci convenerunt; in 2. . 3. “ on- 128 Sebtio I. Gonciio Carthaginenſi, in quibus adfuit Sanctus Auguſtinus, & in Concilio Ephe- ſino, ùt videre eſt apud Wallemburgos tom. 2. Controverſ. Tract. 1. cap. 37. Narrat D. Ambroſius Epiſt. 20. Claſſ. I. numn. 4. edit. Benedictinæ, dum eſſet Mediolani, & Augu- ſta Arianis Eccleſiam concedere vellet, in qua ipſe celebrabat, ſibi nuntiatum eſſe, mitti jam & Palatio Sagittarios ad eam occupandam; idque contigiſſe poſt Lectiones & Sermonem, jam dimiſſis etiam Catechumenis; ſe verò nullo metu perculſum Cæremoniam conti- nuàſſe: Ego tamen, inquit, manſi in munere, Miham facere cœpi. Ad quæ verba notat Bocquillot Tract. Hiſtor. de ſacra Liturgia lib. I. cap. I. num. 3. jam inde ab eo tem- pore invectam eſſe conſuetudinem nomine Miſſæ ſacrificium, cui Fideles aderant, ap- Pellandi; quod etiam patet jam tum ab ea cæremonia fuiſſe diſtinctum, cui præſentes erant Catechumeni: ait enim S. Doctor, uͤt diximus, dimiſſis jam Catechumenis, Miſſam facere cœpi. Miſa in Eccleſia Oecigentali Latinè celebratur. Calumnia Hæreticorum. uod ad linguam pertinet, in Occidenta- li Eccleſia Latino ſermone Miſſa celebratur; eorumque impudentiſſima eſt calumnia, ui ideir- idei⸗ Drar poln che ſeſl. nen ſ dehe ſeſtis ejuld Hann Erpel npn eh⸗ el Larn e, Ani ine llio⸗ fon daen Dre De Saecrifcio Miſſe. 129 idcirco Latinà linguâ à nobis Miſſam cele- brari deblaterant, ut Sacrificii myſteria po- pulus omnino ignoret. Id fœdum eſſe men-= dacium, probatur ex Tridentina Synodo ſeſſ. 22. de Sacrificio Miſſæ cap. S. ubi mo- nent Patres, non expedire quidem Miſiam ſermone vernaculo celebrari, ſed tamen eos debere, quibus animarum cura incumbir; feſtis præſertim diebus Populum de Miſſa ejuſque myſteriis inſtruere. Etſz Miſſa mag- nam contineat Populi eruditionem, non tamen expedire viſum eſt Patribus, ut vulgari baſſmms lingud celebraretur Qunmobrem retento ub. qué cuuſque Eccleſiæ antiquo &σà &. Komana Ec- leßa omnium Eccleſtarum matre & magiſtra Probuto Ritu, ne oves Chriſti eſuriant, néve parvuli Panem petant, & non ſit qui Ffrangat eiy, mandat S. Synodus Paſtoribus 7 ſengulis Animarum curam Berenvibus ut frequenter inter Miſſarum celebrationem vel per ſe vel pr alios ex is, quæ in Mſſa leguntur, aliquidq ex- bonant, atque inter cætera Santtiſzmi bujus Sacrvificii Myſterium aliquod declarent, diebußs præſertim Dominicis & Eeſtis. Queſuelli Propoſitio de Miſſa vernaculo Jermone celebranda. Inter Propoſitiones Queſnelli, quas in Bulla Unigenitus damhuanit Clemens XI. 0. geſi⸗ 130 Sectio I. geſimaſexta eſt: Eripere ſemplici Populo oe Jolatium jungendi vocem ſuam voc! totius Ec- leſiæ eſt uſus contrarius praxi Apoſtolicæ &* intentioni Dei. Senſus hujus propoſitionis multiplex eſt, quos inter eſt etiam ille, ut Queſnellus ſignificare voluerit vu gari ſer- mone Miſſam celebrandam; quo ſenſu eam acceperunt ac reprobaverunt centum Gal- liarum Epiſcopi in eorum Paſtorali ocu- mento, & eodem ſenſu acceptam refutavit vir doctrinà & pietate præclarus Fontand Societatis Jusu cap. 5. ad Propoſ. 86. Quef- nelli pag. 816. & ſeq. & inſignis Ordinis Eremitarum S. Auguſtini Theologus B llel- lus in egregio opere, quo declarandum ſuſci- pit, qui ſenſus Auguſtini fuerit de humanæ naturæ reparatione poſt primi hominis lap- ſum. In Manuali ſuo ſcripſerat Epiſcopus Rothomagenſis, ſatis exploratum eſſe, vete- rem in Eccleſia morem celebrandi Miſſam vernaculà linguàâ, quam omnes vulgò intel- ligerent, omnium fuiſſe ccommodatiſſimum, ur ſuum quiſque animum ad ſacrificium præpararet. Quam propoſitionem quidam tanquam zudacem confixerunt. Fuit tamen, qui eam defendendam ſuſcepit; neque enim rect& inde infertur, hanc ab illo improba- tam fuiſſe Eccleſiæ praxim celebrandi Miſ- ſam linguâ, quam populus non intelligit; ut, ſi quis diceret, facilias quondam Qne B ianos ſtian iut nieb⸗ ſente im tis ſis e biſ⸗ ſa, Mim inet vern don ora lio ane, Dii⸗ ve eun tam que dul ane 1e dd ſtir oci dam ok fllebt⸗ Nlrd Stons ile,u gnike en 06 eunt Ponnt nlli men s h Ccoyu er Mr 5 k mo ſpeun De Sarrificio Miſſeæ. 121 ſtianos gravibus peccatis ſe abſtinuiſſe, cùm P diuturnâ & aſpera pœnitentià crimina pu- niebantur, is profeéto dici non poſſet præ- ſentem Eccleſiæ erga pœnitentes indulgen- tiam improbaſſe. Videatur Auctor Tracta- tũs de optimo Miſſam audiendi modo Pari- ſiis ediro anno 1681. cap. 6. pag. 23 1. & ſeq. ubi ſapienter monet, quemadmodum Eccle- ſia, quæ intelligeret utilius eſſe Fidelium animis ad Euchariſtiam præparandis, iiſque à nefaria vita & fœda revocandis, Miſſam vernaculo celebrari ſermone, gravêſque Pœnitentias infligere, potuit tamen juſtis & gravibus cauſis, ac optimo ſapientique con- ſilio ſinere, ut Miſſa in eadem lingua, quâ antea, celebraretur, licet populus non am- pliùs eam linguam intelligat, & multum de veteris pœnuentiæ rigore remittere; t4 eum, qui affirmer, linguam populo cogni- tam optimè fuiſſe accommodatam, quo quiſ- que Euchariſtiam dignè ſuſciperet, gravi- buſque pœnitentiis vehementer fideles pec- cando fuiſſe deterritos, utrumcue affirma- re poteſt, & in utraque re præſenti parere diſciplinæ, eamque ſanctam ac ſapienter in- ſtitutam ex iiſque cauſis exiſtimare, quæ Eocleſiam ad eam conſuetudinem inducen- dam perpulére. 1 2 L In — In qua quiſque Apoſtolorum provincia Evan- gelium prædicabat, eus provinciæ ſermo- ne Miſſam celebravit. Joannes Ekius, qui tantâ doctrinæ copiàâ ſeri ſit adverſus Lutheranos, exprobrantes NMiflam à nobis Latinâ linguâà celebrari, ut videre eſt in Homilia 3. tom. 2. cujus Ho- miliæ verba refert Raynaldus ad annum Chriſti 1523. num. 61. Apoſtolos arbitratus eſt uſque ad Adriani Imperatoris tempora Miſſam Hebraico ſermone celebrſſe; & ab eo rempore Græcam in rebus ſacris Linguam adhiberi coœptam. Quidam exiſtimant in Sacra Liturgia non alias linguas, quàm aut Latinam, aut Græcam, aut Hebraicam eſſe adhibitas, in trium linguarum memoriam, quibus ſcriptus fuit titulus Dominicæ Cru- ci impoſitus. Sed Hiſtoriæ Eceleſiaſticæ periti, qui rem penitiùs inſpexêre, ſatis oſtenderunt, Apoſtolos eormnque Succe ſores non modè prædicàſſe, ſed divina etiam officia vernacula ejus populi linguàâ celebrâſſe, apud quem Evangelium prædi- cabant; ideéôque in Occidentali Eecleſia La- tino ſermone uſos, qui tum temporis ver- naculus erat omnidmque communis. Vide Bona Rer. Liturgicar. lib. I. cap. 5. num. 4. Bocquillot Liturgiæ lib. I. Cap. 11. Le Brun 1O⸗ ton ce ii/ Lon f⸗ i Drung arie 1. Conun Plvtns elvet d gun Mor 1 m al 6 orinm 0U Ahe e/ dc⸗ din Uld ſet . De Sacrificio Miſſæ. 133 tom. 4. pag. 201. Martene de antiquis Ec- cleſiæ Ritibus lib. I. cap. 3. art. 2. Locus D. Auguſtini de re eâdem examinazur. Quanquam verò iis, quæ hactenus di- ximus, obſtare videtur D. Auguſtini Epi- ſtola 74. ad Novatum Epiſcopum, in qua ad eum fſcribit, ſe illius fratrem Lucillum Diaconum domi ſuæ retinere, quod Lati- nam linguam nôſſet, cujus periti qui eſſent, admodum paucos in illis regionibus repe- rire erat: Sed cum Latina lingua, cujass ino- pid in noſtris Regionibus Evangelica diſpenſa- Zio multàm laborat; tamen nemo eſt, quin videat, locum hunc nonnihil implexum: non enim eſt, quèò verba illa Latina lingua referri poſſint; idque eſt, quamobrem emendandus quibusdam locus ille ad hunc modum videatur: Sed cum Punicæ linguæ inopid in noſtris regionibus Evangelica diſpen- ſatio multùm laboret. Et ſanè idem D. Au- guſtinus ſermone de Verbis Apoſtoli 167. alias 24. cùm ad populum Hipponenſem ſermonem haberet, & Africano veller uti proverbio, ait: Latinè vobie dicam. quiq Punicè non omnes nöürunt. Complures etiam texrus apud S. Doctorem habemus, quos loc. cit. expendit Bocquillor, ex quibus apertè intelligitur, in Africa Latinas litteras 134 Sectio I. fuiſſe, eumque ſermonem omnium fuiſſe communem. An vertenda ſit Miſſa in ſermonem Vernaculum? Sed non in eo Controverſiæ cardo ver- titur. Ilud quæritur, an fi, quæ vernacula fuit, vulgari alio ſermone in populum in- vecto, doctorum duntaxat virorum facta fuerit lingua, divina officia & Miſſa in no- vum vulgi ſermonem convertenda ſint. Id verò eſt, à quo ſemper abhorruit & abhor- ret Catholica Eccleſia. Rationes quibus retinendus ſit in Miſſa Latinus ſermo. In Provincialium Rothomagenſis Provin- ciæ Conciliorum collectione apud Beſſy ex- tat Epiſtola Paſtoralis Jacobi Colberti Epi- ſcopi Rothomagenſis pag. 172. de hoc ar- umento. Et verò quis ſanæ mentis id Sonſilii dederit, quo Populus de Miſiæ My- ſteriis certior fiat, quod commodeè per Pa- rochos & Sacros Oratores obrineri poteſt, ut Miſſa & Latino exempli causà ſermone in vernaculam linguam convertatur, cùm tot ſint vulgares linguæ riſu plane dignæ & prorſus contemnendæ? Præterea non cur- vis Sin e 105 I lo . rluelt um K iac. . I bhr. De Sacrifßcio Miſie. 13 5 vis modè Genti, ſed cuique pene Civitati pPeculiaris eſt lingua; & labentibus annis quævis lingua mutatur, quod in Latina contigiſſe narrat Polybius lib. 3. qui primæ pacis Punicæ fœdus, Punico ſecundo bello confecto, ægrè intelleétum eſſe teſtatur. Huc accedit, quòd in qualibet mutatione ſexcentis aperiretur occaſio contentionibus & diſſidiis: populus autem Miſſæ in verna- culum ſermonem converſæ intelligeret qui- dem verba, ſenſum tamen minimè aſſeque- retur, quod infinitos errores pareret. Vid. Xyſti Senenſis Biblioth. Sanét. lib. y. cap. 172. & lib. 6. cap. 263. Hoſium Cardin. Tractatu de Miſſa non vulgari, Silvium 3. Par. quæſt. 83. art. 4. Merbeſium in ſumma Chriſtiana Par. 3. quæſt. 54. Boucat Theo- log. Patrum tom. 5. Diſſert. I. de Sacris Cæremoniüis art. 2. Juveninum de Sacramen- tis Diſſertat. 5, de Euchariſtia quæſt. 8. C. 7. Simile exemplum apud Hæbræos in Veteri Te- ſtamento, & in Eccleſa Orientali apud Græ- cos. Miſſale in Gallicum ſermonem conver- ſum proſeripſit Alexander VII. Gallica- nus Clerus, & Kex Galliarum. Etſi autem manifeſto expedit Miſſam in vernaculum ſermonem non converti, tamen ad magis id comprobandum nonnihil mo- I 4 menti 136 Sectio I. menti illud habet, quod ufque ad captivita- tem Babylonicam lingua Sancta erat com- munis, & Offic a eo ſermone, quem omnes intelligerent, celebrabantur. Tempore au- tem captivitatis populus paulatim Hebraici ſermonis oblitus, Syriacè ſeun Chaldaicè lo- qui aſſuevit. Eà ſervitute tandem populo perfunfto, & in ſuas ſedes reſtituto, tum in kectione legis, tum in reliquis publicis pre- cationibus Hebraicus ſermo eſt adhibitus, etſi Jam non amplius vulgo intelligeretur. Græ- cam linguam, nefno eſt qui neſciat, ab ea, qui vulgò nunc Græci loquuntur, multùm diſtare. Tamen Lirurgia in veteri Græco- rum lingua, quæ tunc omnibus communis erat; nunc verò duntaxat viris doctis eſt cognita; etiamnum retinetur. Id verò mani- feſtum indicium eſt, minimè expedire, ut; quæ Liturgia quondam linguàâ populo com- mäuni introducta ſit, exoleſcente paulatim eo ſermone, ut jam ſolis viris doctis cognitus ſit, eadem Liturgia in vernaculum conver- tatur rudibus æquè ac literatis viris com- munem. De periculo autem, ne in muta- tiones plurimi fœdique irrepant errores, ſa- tis eſt Miſſale in Gallicam linguam à P. Vois Ordinis Prædicatorum anno 1660. conver- ſam commemorare. Huic novitati Galli- cani Cleri zelus vehementer reſtitit, veri- tus ne offenſfiones orirentur & ſcandala, ds modo ſeen iico n pliin 1 . O Oen ebrnt bicth tuni luge ,0 6e ulin UrEd lis nd e, 5. tind Mon Gwer D 1es⸗ 4 ſo e⸗ . Eei⸗ ge De Sacrifcio Miſſæ. 137 modèòè innuimus; & apud Alexandrum VII. ea de re conqueſtus eſt, qui Pontifex anno inſequenti eam interpretationem condem- navit; nec Regia poteſtas vim auctoritatém- que ſuam deſiderari paſſa eſt, quo Ponti- ficis Decretum executioni mandaretur. To-⸗ tius rei narrationem cum documentis repe- rias tom. 4. Biblioth. Criticor. ſacror. pag. 583. & tom. 3. P. Fontana adverſus Queſ- nellianas Propoſitiones pag. 916. & tom. 2, citati Operis P. Bellelli. Latinus ſermo in vernaculum bodiernum cor- ruptione migravit, nec propterea ab Ec- leſta deſerendus. Ut ſummam huic argumento manum imponamus, liceat huc referre, quæ du- dum diximus, Apoſtolos eorumque Suc- ceſſores in Occidentali Eccleſia Latinè Miſ- ſam celebräſſe; ea enim lingua tunc tem- poris omnibus communis erat. Obſolevit autem paulatim in Italia ea lingua, atque invecta eſt, quæ vulgaris dicitur, ſeptimo & octavo ſeculo. Gethi enim in Italiam quidem pervasêre quinto ſeculo ineunte ſub Alarico, Hunni etiam ſtatim poſt medium ſeculum ſub Attila, & Vandali ſub Genſe- rico; ſed temporariis hiſce incurſionibus ſanè tribui non poteft in Italia Latineæ lin- I § guæ 138 Sebtio I. guæ amiſſio. Quod ſermo hic exoleſcere cœperit, Erulis tribuendum. Hi Odoacre Duce, quem Romani Regem ſalutarunt, Italiæ longè latêque ſunt dominati; tum Gothi ſub Theodorico, qui per idem tem- pus, pulſo Odoacre, à Zenone Imperato- re Italiæ Rex appellatus eſt. Subinde poſt annos ſexaginta Narſetes, Gorhis pulſis, Italiam juſtiniani imperio reſtiruit. Eru- êre tandem & Septentrione circa dimidium 6. ſeculi Longobardi, qui Italià potiti, du- centos & quinque annos per tres & vigin- ti Reges eam tenuére. Regnum illud tan- dem incœpta Patris ſui perficiens Carolus Magnus evertit, qui Longobardos in eam regionem, cui nomen nunc Lombardia ſe- migrare coëgit, eorùmque poſtremum Re- gem Deſiderium, pulſo fugatôque ejus ex- ercitu, captum in Gallias abduxit Hiſce rerum converſionibus, ac diutino Longo- bardorum dominatui origo Italæ linguæ tribuenda eſt, in quam Lalina degeneravit, doctorumque virorum concluſa hbris & diſ- putationibus, communis eſſe deſüt. Quod ſi ea linguæ mutatio contigit in Italia, ubi proprium illi quodammodo fuit domicili- um, quid illi evenerit per alias Occidentis Regiones, quo eam Romanorum Coloniæ invexerant, facilè quivis intelligit. Jam verò ne longiùs digrediamur, Canonem ro- du- ſarn e. lice go. . De Sacrificio Miſſæ. 139 ducimus 17. Concilii Turonenſis ineunte ſe- culo 9. habiti, in quo Eccleſiaſtici, qui ad- huc Latinè ad populum ſermonem habebant, Populari linguàâ jubentur conciones habere: Homilias quiſque transferre ſtudeat in ruſticam Romanam aut Teodiſcam, quò facilius cunéti poſſint intelligere, quæ dicuntur. Ruftica au- tem Komana lingua erat vernaculus Gallo- rum ſermo ex pluribus linguis conflatus; ac Teodiſca lingua Germanorum erat Francis bene cognita, qui Germaniæ tum tempo- ris imperitabant Ex hac hiſtorica narratio- ne quiſque facilè intelligit, plura ſecula præ- teriiſſe, ex quo in Oecidente ſermo Latinus deſiit eſſe vernaculus. Quamobrem ſi tot ſeculorum ſpatio Eccleſia nemine reclaman- te Latinam linguam in celebratione Miſſæ retinuit, nec unquam (ſi noviſſima tempo- ra excipias) quiſquam fuit, qui adverſus hanc diſeiplinam vocem tollerer, turbàſque excitaret, multum inde huic diſciplinæ au- ctoritatis accedit; idque etiam ſatis eſſe cau- ſæ arbitramur, quamobrem eos reprehen- damus, qui eo nomine Catholicam Eccle- ſiam auſi ſunt maledictis proſcindere. An 140 Sectio I. An Liturgia apud Gentem noviſſimè ad Chriſti Pidem converſam introducenda ſit vernaculo ejus Gentis ſermone? Liturgia clavonicè in- trodutcta in Moravia ſub Adriano II. Gravior eſt difficultas, ſi de alicujus Gen- tis agatur converſione ad Fidem, an videli- cet Liturgia vernaculo ſermone illi ſit pro- ponenda, quæ tamen ſemper retinenda ſit, etiamſi lingua mutaret, & in populo exole- ta viris doctis duntaxat fieret cognita. Sub Nicolao I. qui creatus eſt Pontifex anno 858. Orientales Monachi S. Cyrillus & S. Methodius, qui Moravos Chriſti Fidem do- cuerant, Romam accerſiti ſunt, ut ad Epi- ſcopatus gradum promoverentur. Ante- quam Romam perveniſſent, obiit Nicolaus Pontifex, cui ſuffectus cùm eſſet anno 867. Adrianus II. in judicium vocati fuêre, quèd Liturgiam Sclavonica linguâ introduxiſſent. Sed il ſtrenuè ſuam cauſam ità defenderunt, ut eorum factum laudem approbationém- que ſit conſecutum; ùt videre eſt in eo- rum vita ad diem 9. Martii apud Bollandi- ſtas. Mirum illud narrat in Hiſtoria Bo- hemica cap. 13. .neas Sylvius: Ferunt C- rillum cim Romæ ageret, Romano Pomifci ſupplicſſe, ut Sclavorum lingud ejus gentis hominibus, guos aptizaverat, rem divinam Jfaciens l len Enun Cleln. 1n . l1 . De Sacrißccio Miſſeæ. 141 faciens uti poſſet. Qua de re cùm in Sacro Se- natu giſputaretur, eſſentque non pauci con- tradittores, auditam vocem tanquan de Calo in hæc verba miſſam. Owmis WPpiritus laudet Dominum; c† omnis lingua confiteatur ei indéque datum Cyrillo indultum. Eadem Liturgia Ssclavonica d Joanne VIII. vetita, & rurſus permiſſa. Romæ, Conſtan- tinopoli, & alibi olim Evangelium, Prophe- Ziæ, & Epiſtolæ Latind & Cracs lege- bantur. Joannes VIII. anno 872. creatus Pomti- fex per Paulum Epiſeopum Anconitanum S. Methodio vetuit, ne Sclavonum linguâ Miſſam celebraret: Audivimus etiam, quòd Miſſas cantas in barbara, boc eſt in Sclavina lingua, unde jam litteris noſtris per Paulum Epiſcopum Aneonitanum tibi direlttis prohilmi- muz, ne in ea lingua ſacra Miſſarum ſolem- nia elebrares, ſed vel in Latina, vel in OGræ- ca lingua, Zcat Eccleſta Dei toto terrarumz Orbe difuſa, & in omnibus Gentibus dilatata cantat, pPrædicare verò aut ſermonem populo facere tibi licet: à qua deinde querela deſti- tit, emque paſſus eſt Miſſam Sclavonicè celebrare, modò converſio fidelis eſſet, & Evangelium Latinè primò, deinde Sclavo- nicè legeretur; ſed tamen placere magis ſibi innuit; 142 Setctio YI. innuit, ſi in Miſſa celebranda Latinus ſer- mo adhiberetur: Mec ſanè Pidei vel doctri- næ aliquid obſtat ſive Miſſas in cadem Sclavo- nica lingua canere, ſve Sacrum Evangelium, vel Lectiones divinas Veteris & Novi Teſta- menti bene translatas & interpretatas legere, aut alia Horarum Officia omnia pſallere, quo- niam qui fecit tres linguas principales, Hebrai- cam ſcilicet Græcam & Latinam, ipſe crea- vit & alias omnes ad laudem & gloriam ſuam. Jubemus tamen, ut in omnibus Ecclefis terræ veſtræ propter mojorem bonorificentiam Evan- gelium latinè legatur, & poſtea Sclavonicd lingud translatum in aures populi latina ver- ba non intelligentis annuntietur, ſecuti in qui- usdam Eccleſtis fieri videtur. Et ſi tibi & judicibus tuis placet Miſſas latind lingud magis audire, præcipimus ut Latinè Miſſarum ſolem- nia celebrentur. Ait Pontifex, in aliquibus Eccleſüs Evangelium latino primùm, dein- de vernaculo ſermone legi conſueviſſe. Et ſane dubitari non poteſt, morem olim fuiſ- ſe, ut in Miſſa Evangelium, Prophetiæ itidem & Epiſtolæ duabus legerentur lin- guis. Certè in Eccleſia Romana quibusdam diebus Prophetiæ, Epiſtolæ, & Evangelia Græca & Latina legebantur, ut videre eſt apud Martene loco cit. num. 6. & etiam nunc, Romano Pontifice ſolemniter cele- brante, recitatur Epiſtola primùm Latinè à Latino, Ma Nani/ en Lur. .1 tp 4 1 n en ub lein 1 l teit De Sacrifcio Miſſe. 143 Latino deinde Græcè à Græco Subdiaco- no; & Evangelium Latinè à Latino, ſubin- de Græcè à Græco Diacono cantatur. Vi- de Thomaſſinum tom. 1I. lib. 2. cap. 82. num 3. ubi oſtendit nono ſeculo in ſolem- nioribus Viſſis Epiſtolam & Evangelium Romæ primèò Græcè, deinde Latinè, Con- ſtantinopoli verò Primè Latinè, deinde Græ- cè legi conſueviſie, ut utriuſque Eccleſiœ unitas palam fieret. Sclavonicam Liturgiam prolibuit rurſus Ale- ander II Ejus uſum noluit concedere S&. Gre- gorius VII. Bobemorum Regi; conceſſit ta⸗ men cuidam Epiſcopo Innocentius Il. Sed ad Miſſæ Sclavonicæ uſum, unde ſu- mus digreſſi, ut revertamur, incommodum aliquod inde ortum eſſe videtur; nam Le- gatus Alexandri II. qui creatus eſt Pontifex anno 106 . Concilio Epiſcoporum & Dal- matia & Croatia habito ſtatuit, ne quis de- inceps niſi Latinè aur Græcè pulsà Sclavo- nicâà Liturgiâ Divina Myſteria celebrare au- deret, ut poſt Thomam Archi-Diaconum Spalatenſem monert Pagius in Vita Adriani II. num. 54. Et Gregorius VII. anno 1090. Epiſt. 1I. Iib. 6. Uladislaum Bohemiæ Re- gem reprehendit, quòd cum excommuni- catis communicaret, nec illi vult permitte- re, 144 Sebtio I. re, ut Divina Officia Sclavonicâ linguâ ce- lebrentur; quam tamen facultatem Epiſco- po cuidam in Sclavonia anno 1248. conceſ- ſit Innocentius IV. ut videre eſt apud Ray- naldum ad annum eundem num. 5I. Actum Romæ ſub Paulo V. & Innocentio XI. de Liturgia Sinicè introducenda in Sini- co Imperio. Initio ſeculi elapſi actum eſt de facultate celebrandi divina Officia vernaculo ſermo- ne in Sinarum Imperio. Eam poſtulàrunt facultatem Miſſionarii & Societate Irsv. Pau- lus V. Pontifex die a5. Januarii 1615. de- crevit, ut apud Sinas Miſſam & divina Of- ficia Sinicâ linguàâ celebrari liceret; Breve etiam expeditum fuit, quod tamen Miſſio- nariis, qui hoc poſtulaverant, nunquam tra- dirum eſt. Renovata iterum eſt eadem pe- titio de Miſſa idiomate Sinico celebranda, cùm Epiſeopi quidam ex Gallia ad Sinas transmiſiſſent. Qua de re Congregatio ha bita fuit, quò præter doctos aliquot Cardi= nales & Prælatos, magni nominis Etiam Theologi convenerunt, ex quorum nume- ro fuir P. Chriſtianus Lupus. Eorum vo- ta Cardinalis Albitius in Opere ſuo inſeruit de Inconſtantia in Fide Par. I. cap. 34. num. 43. uſque ad num. 50. In ea Congregatione nullum — = mat reye ſls ntio Pyle Poll Niee 1 ave 11 lere d i e ln. dnt N. oI . De Sacriſicio Miſſæ. 145 nullum pactum eſt Decretum. Innocen- tio XI. anno 168I. miſſum fuit Miſſale in Si- nicam linguam converſùm; cujus approba- tionem & adhibencdi facultatem ut à Ponti- fice obtinerer P. Philippus Coupletus Pro- curator Generalis Miſſionum apud Sinas Ro- mam ſe contulit; ſed re infectà in Galliam reverſus Diſſertationem ſcripſit de ejus Mis- ſalis utilitate, ſi eo uti licuiſſet. Ejus Diſſer- tationis præcipuas rationes & capita in Pro- pylæum Maji compegerunt Continuatores Bollandiani, in eo loco ubi loquuntur de Nicolao I. Adriano II. & Joanne VIII. Miſſæ idioma non mutandum, licet lingua mu- taverit. In prima gentium converſione ſeligan- tur, qui babiliore ſunt ingenio, & Latinis Literis erudiantur. Concludendum igitur, conſtantem fir- mämque diſciplinam eſſe, ne Miſſæ idioma mutetur, etſi mutet lingua vernacula; ſed eo ſermone Miſſa celebretur, quo celebrata eſt ab initio, etiamſi ea lingua exoleverit apud vulgus, ejusque peritiam viri docti duataxat habeant. Eſt autem Apoſtolicæ Sedis in recenti Populorum converſione ad Fidem, pro variis circumſtantiis vel permit- tere, vel prohibere vernaculæ linguæ uſum in divinis Officiis celebrandis. Sed verè af- K firmari 146 Sectio I. firmari poteſt, S. Sedem propenſiorem efſe in illam partem, ut ex recens converſis ad Fidem, habiliore qui ſint ingenio, ſeligantur, & latinis potiùs literis erudiantur, quàm ut facultas concedatur adhibendi in Miſſæ ce- lebratione vulgarem linguam; quemadmo. dum S. Ottonem Bambergenſem Epiſco- pum, Pomeraniæ Apoſtolum, qui obiit an- no II39. ad eos, quos noviſſimè ad Fidem converterat, dicere conſueviſſe tradit Surius ad diem 2. Julii: Adbortor vos & invito, quia cogere non debeo, ut de liberis veſtris ad Cleri- catum tradatis liberalibus ſtudiis prius inſtru- ctos, ut ipſi per eos, ſicut aliæ Gentes, de lin- ua veſtra Latinitatis conſcios poſſitis babere Clericos & Sacerdotes. Vindicatur Tridentina Gnodus d calummiis Suavis &α Courayeri. Concludendum itidem eſt, nullo fulciri fundamento, & à veritate eſſe prorſus aliena, quæ temere ſcripſit Petrus Suavis adverſus Tridentinum Decretum, quod ſuperis attu- limus, quaſi obſcurum ſit, Eccleſiæ unitatem lædat Fideliumque pietatem, pugnaque ſit manifeſta inter Joannem VIII. Gregori- um VII. & Tridentinam Synodum: quibus omnibus calculum ſuum addidit recentiſſi- mus Scriptor Courayer, qui ſuam miſerè con- con Cemm hen dan De doß l⸗ Ne Pffif Alenn heniu De Sacriticio Miſſæ. 147 conſumpſit operam in Hiſtoria Concilii ejus- dem Snavis ex Italico in Gallicum ſermo- nem convertenda, eâque venenatis quibus- dam Adnotationibus adſpergendàâ, ut appa- ret ex Præfatione pag. 24. & tom. 2. lib. 6. pag. 520. Nota 4. Quodnam eſſet Suavis & Courayeri inſtitutum, ſatis conſtat ex Bos- ſueti Meldenſis Epiſcopi Hiſtoria Variatio- num, & ex Paſtorali documento Archiepi- ſcopi Ebredunenſis, qui nuperrimè Cardina- lis creatus eſt. Sed non tam his Scriptori- bus fidem detrahit partium ſtudium, quàm validiſſimæ rationes ſuprà allatæ eorum di- cta evertunt. Nec verò ulla inter Tridenti- num Concilium & Joannem VIII. depre- henditur diſcrepantia. Illud enim duntaxat S. Synodus pronunciavit, Patribus viſum eſſe non expedire, ut vulgari paſſim lingud (Miſſa) celebraretur; nec alium quemquam condemnavit, niſi qui affirmare audeat: lin- gua tantum vulgari Miſſam celebrari debere. Id verò non adverſatur Indulto Joannis VIII. qui certæ cuidam Genti conceſſit in cele- branda Miſſa Sermone uti vernaculo. Ne- que pugnant inter ſe Gregorii & ſoannis Epiſtolæ: non eſt enim novum in diſciplina, ut, quod antea fieri permiſſum fuit, vetitum poſtea ſit propter incommoda, offenſiones, & ſcandala, quæ inde ſuborta fuerint, quæ- que is non proſpexerit, qui talia conceſſit. . K 2 Vi⸗ 148 Sectio I. Videatur Card. Pallavicinus Hiſtor. Conc. Trid. lib. &. Cap. 10. & Natalis Alexander Hiſt. Eccl. Sec. I5. & 16. Diſſert. 12. art. 12. Explicatur locus D. Pauli. Quidam Caput 4. epiſt. , ad Corinth. ob- jiciunt adverſus ea, quæ hactenus diximus; quo probare contendunt, Mifſſam populart eſſe ſermone celebrandam. Sed fruſtra D. enim Paulus locutus eſt tantùm de dono linguarum, nec quidquam aliud ſibi voluit, quâàm ut ii, qui donum linguarum obtinuis- ſent, ſermonem habentes ad populum, eâ lingua uterentur, quæ omnibus qui audirent, communis eſſet, non quæ auditoribus inco- gnita ad inanem oſtentationem adhiberetur. Videantur Grimaud Liturgia Sacra Par. I. Cap. 12. in fine; Bocquillot Tractatu Hiſto- rico Sacræ Liturgiæ lib. I. Cap. II. in fine. Denique Renaudotius Collect. Liturgiarum Orientalium tom. I. pag. 207. rectè monet; tanquam novum & inauditum quidpism à Proteſtantibus illud nobis exprobrari, quòèòd linguam plerisque incognitam in celebranda Miſſa adhibeamus, cùm ea, quà in Liturgiis Orientales utuntur, lingua multèò pluribus, quàm apud nos Latina, incognita ſit; paucos enim apud nos Sacerdotes reperies Latinæ inguæ imperitos; contra apud Ægyptios . lle De Sacrificio Miſſe. 149 pauciſſimi ſint, qui linguam Coprtam intelli- gant: nez tamen idciréo deſinunt Kgyptiacè Liturgias celebrare ſuas. De Miſſæ initio usque ad Intronum. Accedenti ad Altare nibil Antiphond Introibo accommodatius. Nems eſt qui neſciat, Sacerdotem ſtantem ante Altaris gradus in plano Eccleſiæ Crucis ſigno Miſſam incipere; unde ex Apoſtolica traditione ſünarum omnium actio- num Ohriſtiani ſumunt initium, quod tradit Tertullianus Libro de Corona Militis Cap. 3. Poſtquam ſe ſigno Crucis ſignaverit dicit Antiphonam Iutroibo: quâ nihil accommo- datius. Græcè enim Antiphona recipro- cum & alternum cantum ſignificat; & in utraque Eccleſia Latina & Græca mos ille à quarto üsque ſæculo iuvaluit, ut Pſalmi à duobus Choris recitarentur alternis, ſeu ca- nerentur, & pars quædam Pſalmi, quæ præ- ſenti actioni conveniret, præcineretur. Ita- que initio Miſſæ nihil aptius eà Antiphond reperiri potuit, ùt bene obſervavit le Brun tom. 1I. pag. 109. K 2 Poſi 17f0O Sectio I. Poſt Pſalmum Judica me Deus dicitur Gloria Patri &c. Au⸗ aubétor fuerit bujus bomni. Pſalmus eſt 42. Judica me Deus, quem David Rex cecinit, cùm Patriàâ abſens, ut Saulis iram vitaret, ſe ipſe ſolabatur ſpe Hieroſolymam tandem redeundi, quò ſibi liceret ad Altare Domini accedere & ſacrifi- cia offerre. Pſalmi hujus ſuum quisque ver- ſum alternis recitant ſacerdos & miniſter; communem enim oportet eſſe utriusque ad Altare accedentis fiduciam & gaudium in ſacrificii oblatione, ùt advertit Pouget Inſtit. Catholicar. tom. 2. pag. 125. Ad finem Pfſal- mi alternis pariter Sacerdos & Miniſter re- citant Cloria Patri; quem glorificationis hymnum appellàrunt veteres Patres; de quo verba fecimus, cùm de Sanctiſſimæ Trinitatis Feſto ageremus. Illum quidam Flaviano Antiocheno Monacho, nonnulli Nicænæ Synodo tribuunt. Sed ejus hymni vetuſtiora, quàm Nicæna Synodus, teſti- monia ſunt apud Athanaſium & Baſilium: quamobrem eorum probanda ſententia eſt, qui illum ex Apoſtolica Traditione profe- Gum exiſtimant; nam Fideles in Eccleſiæ primordiis, ſacro abluti Baptismate in nomi⸗ ne Patris, & Filii, & Spiritus Sancéti, bs ivi⸗ Cli 4 Cen l rho 1 R ſut. eſt Uler get UI Indt. n er e⸗ ioni lne idn vonli hſrni ſell⸗ Glam i 4 e⸗ ℳt nt⸗ Ibos e De Sacrifcio Miſſe. 151 Gdivinis perſonis glorificationis hymnum ca- nere cœperunt. Illud duntaxat Nicæno Concilo poteſt tribui, Sicut erat in princi- pio &. quod ad Arianorum hæreſim retun- dendam additum fuit. Vid. Baronius ad ann. Chr. 325. num. 173. Bona Rer. Litur- gicar. lib. 2. Cap. 3. num. 3. Concilium Va- ſenſe ſꝛcundum, ſeu, quod alii putant, terti- um anno 529. habitum Can. V. in Labbeana Collect. tom. 4. Pag. 1680. teſtatur, additio- nem illam jam tum à Sede Apoſtolica, & per Orientem, Africam, & Italiam uſurpari, ju- bétque etiam recitari in Gallia: Quia non Nolam in Sede Apoſtolica, ſed etiam per totum Orientem, & totam Africam, vel Iialiam pro- pter hæreticorum aſtutiam, qui Dei Filium non ſemper cum Patre fuiſſe, ſed d tempore cæpiſſe blasphemant, in omnibus clauſulis poſt SS Patri &. ſicut erat in principio dicitur, etiam nos in univerſis Eccleſiis noſtris hoc ità dicen- dum eſſe decernimus. Serius in Hiſpania ea additio eſt uſurpata. Canone enim XII. Concilii Toletani 4, anno 630. habiti Con- cil. tom. 5. Labbei pag. 1710. legitur: In fine omnium Pſalmorum dicimus, Gloria & ho- nor Patri, & Filio, & Spiritui Sancto, in ſæ- cula ſaæculorum, Amen; & ad eundem mo- dum dicitur Cloria Patri in Liturgia Moza- rabiea. K 4 PPo 152 DSestio I. Poſt Gloria Patri &c. Sacerdos dicit Adjutorium, Confiteor &τσ°. Disdo bſalmo Judica me Deus && Glorid Patri, Sacerdos ex 123. Plalmo dicit: Adja- torium noſtrum in nomine Domini, cui reſpon- det miniſter, qui fecit Cælum & Terram. Deinde Sacerdos dicit Confiteor. Miniſter poſtea Dei miſericordiam Sacerdoti appre- catur; qui reſpondet Amen. Miniſter & ipſe recitat Confteor. Et Sacerdos populo miſericordiam à Deo implorat illis verbis: Miſereatur veſtri, & Populo itidem, ſibique divinam indulgentiam petit illà oratione, In-= dulgentiam, abſolutionem &ρ. Ad ea verba Conteſſionis, mea eulpà, mea culpa, mea ma- imà culba, manu ter ſibi percutit peéctus tum Sacerdos, tum Miniſter, cùm ea profe- runt verba. Tina pectoris percuſſo ducta ab exemplo Publicani. Sacerdos & Miniſter dicunt, Confiteor, & Orationem Miſereatur, quia Sacerdos & Mi- niſter ſeu Populus, pro quo Miniſter loqui- tur, mutuàâ ejusmodi confeſſione & oratione aſſecuturos ſeſe confidunt levium peccato- rum remiſſionem, quò puriori mente led acri⸗ ſieri fece⸗ iji Ver⸗ tri 1 . eh gß 6 . ſe A⸗ ed ſetl⸗ De Sacrificio Miſſe. 153 ſacrificium offerant: Confitemini alterutrum peccata veſtra, & orate pro invicem, ut ſalve- mini; verba ſunt ex Epiſt. S. Jacobi Cap. 5. Verſ. 16. Trina illa percuſſio pectoris con- tritionem cordis ſignificat, ab exemplo du- Cta Publicani, qui pectus ſibi percutiens pec- cataà ſua confitendo veniam à Domino impe- travit: Et Publicanus d longsè ſtans nolebat nec oculos ad Cælum levare; ſed percutielat Pectus ſuum dicens: Deus probitius eſto mibi peccatori. Lucæ Cap. 18. verſ. 13. Dominus vobiscumn ex lib. Kuth. & cum Spiritu tuo e D. Paulo deſumpta. Stans adhuc ex adverſo Altaris extra gra- dus Sacerdos poſt confeſſionem, quasdam & Sacris psginis Orationes depromptas recitat, quibus peccatorum à Deo veniam petit, eam- que mentis poſtulat puritatem, quàâ opus eſt ſacrificio Miſſæ ſanéè celebrando; cui iti- dem reſpondet Miniſter. Intêr orationes ea eſt, quæ per totam Miſſam ſæpe dicitur; Dominus vobiscum, ex lib. Ruth. eduda C. 11. verſ. 4. Et ecce ipſe veniehbat de Bethlehem, di- xitque meſſoribus? Dominus vobiscum, qui re- ſondgerunt ei: Benedicat tibi Dominus. Mi- niſter verò Sacerdoti reſponder, Et cum Spi- ritu tuo; quæ ex D. Pauli verbis ad Galatas cap. 6. 18. deſlumpta videntur: Gratia Do- K 5 mini 154 Sectio I. mini noſiri JEſu Chriſti cum Spiritu veſtro Fratres, Amen. Cur Sacerdos oſculetur Altare. Reliquiæ San-= ctorum conditæ in petra ſacra. Locus de ea re D. Ambroſii. Denique Sacerdos poſtquam adſtantes ad preces Deo fundendas excitavit dicens Ore- mus;, gradus Altaris conſcendens recitat Orationes Aufer à nobis; & Oramus te Do- mine per merita Sanctorum tuorum; & tum primùm oſculatur Altare; quod aliquoties in Miſſæ curſu itidem oſculatur: nam oſ- culum ſalutatio quædam eſt, ut notat Pou- ger loc. cit. pag. 827. ubi propoſitam quæ- ſtionem, Cur Sacerdos accedens ad Altare, boc WMrler , idémque faciat, quoties ab eo vecedit? ità ſolvit: Hoc ſalutationis genus eſt. Oſeulatur Sacerdos Altare, qui Töpus G Ebriſti, ebque oſculo proftetur adberere Je Chriſto, cui, ſicut membra Capiti, connexi ſunt Sanéti, quorum reliquiæ ibi ſervantur. Ne- que enim Miſſam celebrare fas eſt in Alta- ri, quod vel conſecratum non fuerit, vel petrà ſacrà non ſit inſtructum: Altaris au- tem, & petræ conſecratio poſtulat, ut in iis condantur reliquiæ Sanctorum. Quam- obrem S. Ambroſius Epiſt. 54. ad Marcelli- am ſororem ſcribit: Cum Baſilicam dedica- Fe De Sacrificio Miſſæ. 155 ve vellem, mibi tanquam uno ore interpellare cæperunt dicentes: Sicut in onzereſi Baſi- licam dedices. KReſpondi: Faciam, ſi Marty- rum reliquias invenero; repertisque 88. Gervaſii & Protaſii corporibus, Romano ri- tu Baſilicam dedicavit. PEſalmus. Judica me Deus ad initium Miſſæ adbibitus uſque al S. ſæculo. Vertus confutatur. Quidam exiſtimant, non admodum anti- quam eſſe diſciplinam recitandi Pſalmum: Judica me Deus in principio Miſſæ. Ver- tus tom. 3. Par. I. cap. I. putat, Pſalmum non ampliùs quàm à ducentis annis initio Miſſæ ab Eccleſia Romana recitari cœptum- Sed audaculi Verti manifeſtus eſt error. Nam in veteri Miſſali Romano ante quin- gentos annos ſcripto in Bibliotheca Ange- lica Romæ hæc habentur: Cùm autem in- dutus fuerit (Sacerdos) accedat ad Altare, * dicat: Introibo ad altare Dei. Be. Ad Deum &. Pſalmum Judica me Deus. Tunce inclinet ſe ante Altare, & diecat Confiteor Deo. Præterea Micrologus Miſſæ Romanæ ordi- nem deſcribens cap. 23. Paratus, inquit, Sa- cerdos venit ad Altare dicens Antiphonam In- troibo ad Altare Dei, & Pſalmum Judica me Deus, poſt quem ſequitur Confeſſio; idque con- 156 dectio I. confirmat Innocentius III. lib. 2. de Myſté- rüs Miſſæ cap. 13. Et qui vetera monu-⸗ menta diligentiùs excuſſerunt, ea documen- ta proferunt, quibus luculenter oſtenditur; Pſalmum hunc in principio Miſſœ dici con- ſueviſſe ſæculo ſeptimo & avo. Quia vVerò nihilominùs quidam Antiphonam In- troibe cum Pſalmo Judica me Deuz recita- bant, quidam prætermittebant, idcirco S. Pius V. cum Miſſale recognovit, ſtatuit, ut à quolibet Sacerdote ad Ritùs uniformitatem illa Antiphona & Pſalmus recitaretur. Confeſſio in principio Miſſæ ex Aſoſtolica Tra- ditione. Incertum quis compoſuerit Confi⸗ teor. Ratio; cur confieamur peccata non ſolum Deo; ſed etiam Sanctis. Confiteor Pontiano Papæ quidam tribuunt; ſed falſò. Illud verè dici poteſt, Apoſtoli- Cæ Traditionis eſſe, generatim ut ingenua peccatorum Confeſſio præeat. Nam Sacer- dotes quoque Veteris Teſtamenti eam, an- tequam ſacrificarent; confeſſionis formu- lam adbibebant: peccavimas Domine, inju- ſtè egimus; iniquitatem fecimus. Formula verèò peculiaris hæc, quâ nos in Miſſeœ uti- mur ſacrificio, certè ab anno usque 1300. in uſu erat. In Liturgiis S. Jacobi & 8. Marci Evangeliſtæ Sacerdos ſua ipſius pec- cata 1 iun 171 CoNE bunn eni e⸗ n, on De acrificio Miſſæ. 157 Cata incipit accuſare, quorum deinde à Deo ſibi & populo veniam petit. In veteri Ritu Mozarabico nulla erat Confeſſio, ſed locum Con, teor aliæ orationes obtinebant, additæ à Gardinale Nimenio. Hæc qui uberius pertractata habere cupiat, adeat Cardina- lem Bona Rer. Liturgicar. lib. 2. cap. 2. le Brun tom. I. pag. 127. Grancolas de anti- quis Liturgiis pag. 447. Meratum ad Ga- vantum Par. I. tom. I. pag. 382. & ſeq. Illud obſervatu dignum putamus, ab Hæ- reticis nihil objecfum eſſe adverſus Pſal- mum Judica me Deus, neque adveriſus con- feſſionem, quatenus eam Sacerdos Deo & bominibus præſentibus facit. Quidam ta- men eam confeſſionem auſi ſunt improba- re, quod Sacerdos peccata ſua Sanctis con- fiteatur; ; quod ex ea hæreſi proſluit, San- Ctos nimirum, qui longè abſunt, ùt nullas orationes noſtras, ità ne confeſſiones qui- dem audire poſſe. De invocatione Sancto- rum egimus in noſtro Opere de Canoni- Zatione Sanctorum, & quomodo ad eos orationes noſtræ perveniant demonſtravi- mus. Itaque in præſentia dicimus, Sanctos quemadmodum orationes, ità & confeſſio- nes noſtras intelligere; ac Deo quidem con- feſſionem fieri peccatorum, quibus illi facta eſt injuria, ac per Poœnitentiam ab eo ve- niam impetrari; eandem verò confeſſio- nem 158 Sebétio I. nem coram Sanctis etiam fieri, qui cum Chriſto in fine ſeculorum ſedebunf huma- ni generis judices, juxta illud Matthæi cap. 19. Amen dico vobis, quòd vos, qui ſecuti eſiis me, in regeneratione, cùm ſoderit Filius hominis in ſede majeſtatis ſuæ, ſedebitis & vos uper ſedes duodecim judicantef duodecim tri- bus Ijrael; & juxta illud D. Pauli 1. ad Co- rinth. cap. 6. An neſcitis quoniam Sancti de boc mundo judicabunt? In 14 Ordine Ro- mano apud Mabillon. Muſii Italici tom. 2. pag 529. extat formula illa Confiteor Deo &. in qua addita ſunt paucula quædam verba: Quia peccavi nimis cogitatione, delectatione, conſenſu, verbo, & opere. Pſalmus quandoqué omittitur in Romana Ec- cloeſia, nec uſurpatur Carthuſanis & aliquot aliis Ordinibus, nec in KRitu Ambroſano. Pſalmus Judica me Deus omittitur in Miſſis Defunctorum, & Paſſionis tempore: ob eam rationem præœtermitti ait Tournely rom. 2. de Euchariſt. pag. 412. quèòd Pſal- mus ſit lætitiæ, ùt conſtat ex illis verbis, Quare triſtis es anima mea? Nullus autem in Miſſis Mortuorum, & quæ Paſſionis tem- pore celebrantur, lætitiæ locus. Pouget loco citato pag. 825. Putat, in iis Miſſis Pſalmum illum omitti ex continuatione ve- teris — — nn Ze ihie no⸗ De Sacrificio Miſſæ. 159 teris Ritùs primorum ſæculorum, cùm Plal- mus ille non recitabatur; nam ejus uſum paulo antè diximus ad 7. vel 8. ſæculum eſſe referendum. Carthuſiani, Fratres Præ- dicatores, Carmelitæ in principio Miſſas nunquam illum Pſalmum, ſed verſus quoſ- dam ex aliis Pſalmis ſumptos recitant. Con- tractior eſt Carthuſianorum & Fratrum Præ- dicatorum formula Confeſſionis, ſeu Confi- zeor; in utraque tamen coram Deo & San- tis fit confeſſio. Juxta Ritum Ambroſia- num non dicitur Pſalmus Judtea, ſed poſt Antiphonam Introibo ſtatim ſequitur Con- feſſio: & Carthuſiani, ùt etiam Fratres Præ- dicatores, non oſculantur Altare, ſed capite inclinato illud ſalutant. Qui verò Romano Ritu Altare oſculatur, nec Altare nec Cru- cem ſalutat; oſculum enim eſt quædam ſa- lutatio, ùt videre eſt apud Meratum loco Eit. Pag. 399. Liturgiæ S§. Jacobi ſinceritas. De Liturgiis S. Jjacobi Apoſtoli & S. Mar- ci Evangeliſtæ quædam ſuperiùs attigimus. Natalis Alexander Eccl. Hiſt. tom. 3. ſæœæculo I. Cap. 12. art. 3. oſtendere conatur ſpu- riam eſfe utramque Liturgiam. Verùm Al- latius in Symmictis Epiſtolà ad Bartoldum Nihuſiom, allatis veterum Auctoritatibus, oſten- 160 . Sebtio I. — — — ſtendir, eam Liturgiam Jacobi Apoſtoli enuinum eſſe ſœtum. Et ſané eam t ge- nuinam Eccleſia Græca ſemper agnovit, & Concilium Trullanum &an. 32. præcepit, in Miſſa vinum cum aqua mixtum eſſe of- ferendum, ad Apoſtoli Jacobi provocat Liturgiam: Nam && Jacobiis 6 hriſti Domi- ni noſtri ſecundum ournem PFrater, cui & Hie- roſolymitanaæ Eccleſtæ thronus primum eſt credi- tus, 897 Baſilius ( aſarienſzum Archiepiſcopis, cujiis gloria omnem terrarum orbem pervaſit, myſticé nolis in ſeriptis tradito ſacrificio itd conſecrandumn in divina Miſſa ex dqud Q vino zerum Galicem ediderunt: quæ quidem non conjecturæ ſunt, ſed validiſſima argumen- ta, quibus Liturgiæ S. Jacobi ſua ſinceritas vindicatur. Videatur Card Bona Rer. Li- turgicar. lib. I. cap. 8. ubi etſi de 8S. Marci dubirat Liturgia; eam tamen S. Jacobi ob- frmatè tuetur, & moltaà eruditionis copià à ſuppoſitionis nota vindicat. Ritus Mozarabicus unde appellatuß. IIum Hiſpani reliquerunt ſuh Gregorio V. I. Cardi- ehis Ximenius illum reſtituit in Sacello quodam Eccleſiæ Toletanæ. Ritum Mozarabicum ſupra memoravi- mus, qui etiam Gothicus appellatur. Hiſpaniæ Eccleſia urebatur, & id Eo eo Gothicus appel- ce Mn Coret⸗ norn. 1 er De Sacrifcio Miſſæ. 16 appellarus, quèd per id tempus adhibe- rerur, cùm Gothi Hiſpaniis imperitabant. Mozarabus etiam vocatus eſt, quèd eùm to- tam fere Hiſpaniam Arabes occupaſſent, Chriſtiani mixiarabes, ac deinde corruptâ voce Mozarabes ſint appellati, hoc eſt cum Arabibus mixti. De hoc Ritu verba fe- cimus lib. I. de Canonizat. Sanctor. Cap. 5. num. 6. Satis igitur hic erit innuere, ſub S. Gregorio VII. Hiſpanias, eo ritu relicto, Romanum eſſe amplexas; ejus tamen ne me- moria omnino interiret, Cardinalis Nime- nius Archiepiſcopus Toletanus Miſſale & Divina officia typis imprimi curavit, voluit- que ur Miſſa in quodam Sacello Metropoli- tanæ Eccleſiæ Toleti juxta eum ritum cele- braretur: quædam in ea Diœceſi ſunt Parœ- ciæ, quæ eo ritu etiam nunc utuntur „ Ur teſtatur Alvarus Gomezius lib. 2. de Geſtis Card. Ximenii. Apud Cardinalem de Aguir- re tom. 3. Concilior. Hiſpaniæ pag. 238: eſt Concilium quoddam llerdenſe a Candido Cardinale Alexandri 2. Legato habitum; ut Hiſpani à Mozarabica ad Romanam Litur- giam revocarentur. Eorum, quæ agit S. Gregorius VII. apud Alphonſum Hiſpaniæ Regem; ut Gens illa Romanum Ritum am- Plecteretur, eodem loco reperias documenta Pag. 256. Tota vero liturgia Mozarabica re- fertur pag. 258. & ſeq. De eadem Li- L. tur⸗ 162 Sectio I. turgia loquitur Fleury Hiſt. Eccl. tom. 7. Pag. 336. kitum Ambroſianum D. Ambroſius verids auxit, qudm inſtituit. Ad extremum quædam de Ambroſiano Ritu tetigimus, quem fusè explicat Viceco- mes de Miſſæ Ritibus lib. 2. C 12. & 13. ubi probat, illum ritum non fuiſſe à S. Ambroſio inſtitutum; in eo plures eſſe eæremonias Am- broſii ærate vetuſtiores, plures ab ejus Præ- deceſſoribus inſtitutas ipfum eſſe amplexum, plures etiam de ſuo addidiſſe, quasdam fe- ciſſe meliores; eundémque Ritum in Eccle- ſia Bononienſi, cùm Mediolanenſi Archi- epiſcopo eſſet ſubjecta, eſſe adhibitum. De Ambroſiana Liturgia loquitur le Brun tom. 2 Pag. 175. illudque animadvertit, S. Ambro- ſium ex illius Provinciæ Præſide, cùm ad- huc Catechumenus eſſer, creatum Epiſco- pum, qui octo dierum ſpatio Baptiſinum, ſacros Ordines, & Epiſcopatum ſuſcepit, principio nihil aliud facere potuiſſe, quàm probè diſcere, quod doceretur. Veriſimile tamen eſt progreſſu temporis quædam divi- nis officiis addidiſſe, quæ ad nutriendam Fi= delium pietatem utiliſſima judicata ſunt. De be⸗ n, ef Cien vole 8A. 8 . eNuN mnle Eece Arch D OI.? bre⸗ 4 Hlr mnan, ſent⸗ Gin i e Deé Sacrificio Miſſe. 463 De Introitu Miſſæ usque ad Evangelium. A vetuſtis temporibus ad ſæculum 15. derxtera & ſiniſtra Altaris erat, quæ eſt dextera & ſini- ſtra Sacerdotis ad iud cowerſi; nunc quæ eſt dextera & ſiniſtra Crucifixi. Gacerdos ,gradibus conſcenſis, oſculatur Al- 1J tare, ad cujus ſiniſtram partem ſe con- fert, quæ Corun Epiſtolæ dicitur. Le Brun citato tom. I. pag. 157. ſapienter monet, in veteribus Romanis Ordinibus & Auctoribus Eceleſiaſticis usque ad ſœculum 1I5. par- tem ſiniſtram Altaris dici conſueviſſe dexte- ram, ex manu dextera Sacerdotis ad Altare converſi, eorumque qui in Eccleſiam ingre- derentur. Sed cùm in Pontificali Romæ edito anno 1485. deinde propoſitum fuerit obſer- vandum, dexteram & ſiniſtram Altaris par- tem eam eſſe, quæ eſt dextera & ſiniſtra Crucifixi, qui in medio Altari collocatus eſt, inde factum, ut nunc ſiniſtra Altaris pars ha- beatur, in qua Epiſtola, dextera verò, in qua Evangelium recitatur. Setroitis varia nominn. Ejus aultor non & Cleſtinus I. ſed &. Gregorius Magnus. Sed de Introitu nunc dicendum, qui con- ſtat ex Antiphona, 1o⸗ & Gloria Patri. 2 In- 164 Sectio I. Introitus dicirur, ſeu quòd Miſſæ princi- jum eſt, ſeu quia à Choro canebatur, cùm Sacerdos ad Alrare accederet. In Miſſali , 9 17 Ambroſiano vocatur Iagreſſa, in Liturgia e Mozarabica, & in Miſſali Carthuſianorum, 27 2 In Fratrum Prædicatorum, & Carmelitarum 4 Oficium appellatur. Miſiæ Introitum S. Cœæ- pa leſtino I. tribuunt Valfridus & Micrologus; Er & cum his conſentiunt Martinus Polonus, Palatina, & alil apud Torres Inſtirut. Sacerd. Tit de Sacrificii oblatione pag. 61. „Sed hæc u opinio omni caret fundamento. Honorius ſe⸗ lib. I. in Gemma Amimæ cap. 87. Auctorem Intrôitus Miſſæ fuiſſe putat S. Gregorium; “ quod veriſimilius eſt. Nam Sancétus ille D Pontifex Antiphonarium compofuit ſelectis i & Pſalmorum libro Antiphonis, aliis quidem 1n ad Introitum, aliis ad Reſponſorium, aliis k etiam ad Offertorium: Introirûs Auctorem exiſtimat 8. Gregorium etiam Brunus de Cæ⸗ 1 10 lil . ¹ remonus HD. 2. Cap. I. Pag. 28. Ch Introitus omnes deprompti ex Pſahmis verſtonis kalicæ. Pauculi quidam irregulares aliunde deſumpti. Olim præcinebantur à Clero, nec e- 8 citabantur à Celebrànte. De Introitu Ko- . . . . mani Pontificis. . 1 In eo Antiphonario omnes Introitus ſunt & Pſalmis deprompfi, paucis quibusdam cx- ceptis, De Sacrifcio Miſſe. 165 ceptis, quos Durandus irregulares appellat, ùt qui dicitur i- Nativitate Dornini, Puer natus eſt nobis; & in Aſcenſione Domini, E iri Gali- Læi; & in die Pentecoſtes, Spiritus Domini; & in Feſto S. Petri Apoſtoli, Wunc ſcio verè. At- que hi omnes Introitus irregulares ſi non & Pſalmis, & ſacris tamen paginis deſumpti funt. Et pauculi nunc quidam ſunt, qui neque & Pſalmis, neque Sacrâ Scripturà petiti ſint, nec in Gregoriano Antiphonario reperian- tur, ùt ſunt, Salve ſancta parens; Gaudeamus omnes in Domino; & Benedicta ſit Sancta Tri- nitas; nec prætereundus Introitus Feriæ ter- tiæ Pentecoſtes, Accipite jucunditatem gloriæ veſtræ &αρσ. commendatum donum axcipite, &7 jucundamini, gratias agentes ei, qui vos ad cœ- leſtia regna vocavit; qui ſumptus eſt & lib. 4. Esdræ Cap. 2. verſ. 36. & 37. qui liber ab Hebræo quodam ad Chriſtianam Fidem con- verſo eo conſilio creditur ſcriptus, ut Judæi Chriſti Religionem ſuſciperent, qua de re vide Diſſertat. Calmerti in 4. librum Esdræ. Hlum ex Canone Sacrarum Scripturarum ex- cluſit Concilium Tridentinum Seſſ. 4. etiamſi quidam ex Patribus eum habuerint Canoni- cum. In Introitu Pſalmus integer cum Gloria Patri recitabatur. A mille fere annis non ampliùs totus dicitur, ſed pauci quidam verſus e Pſalmo; hique ſunt ex interpreta- tione, quæ ante Hieronymi ætatem adhibe- L. 3 batur, 166 Sectio I. batur, & à Patribus vocatur Italica; quàâ et- iam nunc utuntur Ambroſiani, iiqui pauci, qui Mozarabicum Ritum ſequuntur, & Cle- rus Baſilicæ Vaticanæ, qui juxta Breviarium ejusdem Baſilicæ Pſalmos legit interpretatio- nis Italicæ. Poſt Gloria Patri iterum dicitur Antiphona, a qua Miſſa eſt incœpta, ſed cam Ambroſiani non repetunt præterquam in Miſſis mortuorum; quædam Eccleſiæ, at- que etiam Carmelitæ in quibusdam ſolemnio- ribus Feſtis eam ſemel, iterum dicunt, && tertio. Introitum à Choro præcini conſue- viſſe ſuperius diximus, qui propterea à Sa- cerdote non recitabatur; nunc verò introi- tum legit Sacerdos tam in Miſſis privatis, ut id, quod à Choro dicendum eſſet, ſuppleat, quàm in ſolemnibus, quia fieri poteſt, ut, uæ Chorus canit, probè non intelligat. Vide Bellarm. tom. 3. Controverſ. lib. 6. cap. 16. de Miſſa; Bona Rerum Liturgicar. lib. 2. cap. 3. le Brun tom. 1. pag. 160. & ſeq. Tour- nely tom. 2. de Euchariſt. pag. 41 3. nec Corl- termnendæ Ivonis Carnotenſis, Ruperti, &£— Innocentü III. conſiderationes, qui animad- vertentes Introitum plerumque ex verbis ve- teris TLeſtamenti eſſe compoſitum, docent per eum nobis in memoriam revocari cla- mores & deſideria veterum Patrum Meſſiæ adventum expectantium. De Introitu ſcrip- ſerunt Macrus Vocabular. verbo Sutoftu Vete ac 6 Vete al ſacn ceſ dina in ſ⸗ anne Mg nien Aut gun M ejn⸗ min ten nn der — – — ⏑ — e Pun A0. re etnn⸗ Genr, 4 D eonn⸗ aty le. 14 inmd. lis,t len , 6. be I. cc md- bone⸗ en /. e ſu⸗ it⸗ 4 De Sacrifcio Miſſæ. 167 & Torres 1oco cit. qui eadem confirmant de veteri ritu, cùm integer dicebatur Pſalmus, ac de ſignificaru multarum precum, quibus veteres Patres Meſſiam efflagitabant. Ro- mano Pontifici ſolemniter celebranti, cùm ſacris indutus veſtibus è throno deſcendit ac- ceſſurus ad Altare, tres ultimi Presbyteri Qar- dinales illi occurrunt, eumque in pectore & in facie oſculantur; quam cæremoniam etſi quidam exiſtimant tres Marias exprimere, tamen vera ejus ſignificatio eſt trium Regum Magorum: Trves Sacerdotes, qui Pontifict ve- niemi ante Altare ocurrunt, & inclinantes os ejus oſeulantur & pectus, tres ilos Magos R- nant: verba ſunt Innocentii III. Lib. 2. de yſter. Miſſæ cap. I1. qui deinde profunda ejus cæremoniæ myſteria explicat: Per ge- minum oſeulum geminam Tordi naturam profi- tentur, divinam ſcilicet & bumanam, Divi- num quaſi latentem in pectore, hbumanam quaſt patentem in ore. Poſt introitum Sacerdos dicit Kyrie, Glo- ria in Excelſis cτρ. Sed ad privatam Miſſam regrediamur, unde divertimus, & ùt occaſio tulerit inter- dum, non tamen niſi obiter, digrediemur. Lecto Introitu Sacerdos venit ad medium Altare, & dicit Myrie Eleiſon, ac deinde Gloria in Excelſis, ſi quidem ex Rubrica dici L 4 opor- 168 Seétio 4. oporteat; quo hymno vel dicto, vel præ- termiſio, prout Rubrica jubet, ad populum converſus dicit, Dominus vobiſeum, aut ſi Epiſcopus ſit, Pax volis; ac poſtquam Mi- niſter reſpondit &i cum ſpiritu tuo, redit ad Cornu Epiſtoke, ubi dicit Oremus, & Col- lectam legit. Kyrie Eleiſon et in Liturgiis & Jacoli & Ve- terum Patrun. Ante S. Gregorium verba illa uſurpata. Olim non erat præfinitum quo- ties dicenda eſent. Græca verba ſunt Kyrie Eleiſon, quæ ſignificant Domine miſerere, qua precatione nihil ad ea, quæ nobis opus ſunt, accommo- datius, ut ea fugiamus pericula, quæ ſem- per noſtræ imminent animæ, m Deus noſtri miſereatur. Quapropter lſaias cap. 33. Do⸗ mine, inquit, miſerere noſtri; te enim expe- ctavimus; & Baruch c. 3. Audi Domine, &α miſorere. Hæc precatio adhibetur in Litur- giis S. Jacobi Apoſtoli & vererum Græcorum Patrum. Quis ab Oriente hæc verba in Oc- cidentem invexerit, Viri docti diſputant. Vulgaris olim opinio fuit S. Gregorium Ma- gnum ea Miſſæ addidiſſe; ſed falſitatis argui- tur, quòd conſtat, ſexaginta ante S. Grego- rium annis ea ab Apoſtolica Sede & ab Italiæ Provinciis eſſe uſurpata; nam Concilium plin l m1. Atd N lul N. e 1tio nmo⸗ ſeib nof 30 4 0 liur. Vrun ne tan. N. ⸗ neb. e umn genr De Sacrifcio Miyjæ. Vaſenſe anno 529. habitum tom. 4. Concil. Pag. I680. ait: Et quig tam in Sede Apoſtolick qudm etiam per totas Orientales & Ealicas Pro- vincias duleis & nimidim ſalutaris couſitetudo eſt intromiſſa, ut Kyrie eleiſon frequentius cum grandi affeltu, & compunktione ditatur, pla- uit etiam nobis, ut in omnilus Eccleſus noſtris Ita tam ſauncta oonſuetudo & ad Matutinum, 6* ad Miſſas, & ad Veſperas Deo propitio intro- mittatur. In Miſia Latina verba Græca ad- hibentur Ayrie Eleiſon, atque etiam quædam Hebraica Amen, Alleltja, Sabaoth, & Ho- ſanna; ut eadem ſignificetur eſſe Eccleſia, pri- Wmuúm ex Hebræis & Græcis, ac deinde 2 Latinis conflata. Auguſtinus Joannes Fa- ſchius Heterodoxus die 20. Decembris ann. 1696. Præſidente oanne Andrea Schmidt Diſſertationem examinandam propoſuit De inſignioribus Eeterum Chriſtianorum Formulis, tom. 398. Miſcellaneorum inſertam Biblio- thecæ Dominici Cardinalis Paſſionei. In ea Diſſertatione Auctor pag. 27. conſultius fore ait, ſi verba Græca Ayrie Eleiſon in alia ver- ba commutarentur, quæ Populus intellige- ret. Sed neminem quidem certè futurum arbitror, qui præ hujus Faſchii opinione poſthabeat veterem conſtantémque ſenſum Eccleſie. Poſt Introitum alternis à Sacer- dote & Miniſtro ter dicitur, yprie Eleiſon, ter Chriſte Eleiſon, & rurſus ter Ayrie Elei- L 5 ſon, 170 Sectio I. Jſon. S. Thomas in 3. Par. quæſt. 83. art. 4. Miſericordia;, inquit, petitur dicendo Myrie Eleiſon, ter quidem pro perſona Patris, ter au- tem pro Perſona Bilui, cum dicitur Cbriſte Elei- ſon; & ter pro Perſona Spiritis Sanécti, ciun ſubditur Kyrie Eleiſon, contra triplicem miſe- riam ignorantiæ, culpæ, & Pencæ; vel ad ſig- nificandum, quòd ommnes Perſonæ ſunt in ſe in- vicem. Olim non erat præfinitum, quoties dicendum eſſet Kyrie Eleiſon; & in iis Miſſis omittebatur, quæ poſt Litanias celebraren- tur, in quibus id jam antè dictum fuerat. Vide Bellarm. tom. 3. Controverſ. lib. 6. de Miſſa cap. 16. Tit. de Ayrie Eleiſon. Tour- nely de Sacram. Euchariſt. tom. 2. pag. 412. Le Brun. tom. I. Pag. 165. & ſequen. Pouget tom. 2. Inſtit. Catholicar. pag. 8330. Macrum in Vocabular. Eccleſiaſt. verbo Kyrie Eleiſon. Card. Bona Rerum Liturgicar. lib. 2. cap. I. Meratum Par. I. tom. I. Pag. 174. & ſequen. Boucat tom. 5. Theologiæ Patrum Par. 4. ag. 69. Numerum autem Ppræfinitum non fuiſſe repetitiomum Myrie Eletſon, ſed toties dici confueviſſe, quoties voluiſſet Sace qur Miſſam celebrabat, teſtatur Martene de antiquis Eccleſiæ Ritibus lib. I. Cap. 4. art. 3. num. 5. Interim cantato && repetito ſemel iterum pro ſolemnitatum varietate Introitu, Chorus ſubjungit: Myrie Eleiſon, Chriſte Elei- jon, quod tamdu olim repetebat, donec Sia en- rdos, — ſ etl De Sacrificio Miſſæ. 171 Ktendum Celebrans innuiſet; quod confirmat etiam Mabillonus in Commentariis in Ordi- nem Romanum art. 6. num. 3. qui & illud etiam quod ſupra diximus docet, Arie Elei- ſon dici non conſueviſie in Miſſis, quæ dictis antea Litaniis celebrarentur: In primis K'rie Eleiſon toties repetebatur, quoad Pontifer ali- quo nutu ſfinem deſignaret. Unde Paris de Graſ- ſis oblervat, Myrie in Miſſis Pontificiis tamdiu protrahbi, quamdiu reverentia Papæ a Cardina- libus facienda qurat. Leruùm in is Miſſis, quc Litanias ſequebantur, A'yrie Eleiſon omitti mot erat, ut ex libellis noſtris patet, ob eam videli- cet cauſam, quod in Litaniis jam cantatum fuiſ- ſet. Ambroſiani ter has voces Myrie Eleiſon adhibent, poſt Gloria in Excelſis, poſt Evan- gelium, & in fine Miſſæ. De hymuo Gloria in Excelſis. Græci eum vocant Doxologiam. D. Thomas loco citato loquitur de Hym- no Gloria in Excelſis: Tertia autem pars Com- memorat cœleſtem gloriam, ad quam tendimus poſt præſentem vitam & miſeriam dicendo Glo- ria in Excelſis Deo, qui cantatur in Feſtis, in quibus conunemoratur cœleſtis gloria. Intermit- titur autem in Omhciis luctuoſis, qaæ ad comme- morationem miſeriæ pertinent. De hoc Hymno dici poteſt ejus principium ortum eſſe ab An- gelis 2 172 Sectio I. gelis, qui Chriſto jeſu nato cecinerunt: Glo- ria in excelſis Deo, & in terra pax hominibus oncæ voluntatis, ut diximus cum de Chriſti Nativitate ſermonem habuimus; reliquum verò hymnum homines condiderunt, quod monent Concilii Toletani Patres: Keliqud quæ ibi ſequuntur Eccleſtaſtici Doctores compo- ſuerunt. Illum Græci Doxologiam vocant, ut eum diſtinguant ab hymno CGloria Patri 87. Pilio. Ejus bymni principium profebttum ab Angelis Keliqua ſunt incertt Auctorigs. Ab Oriente pro- fectum non continuò in Miſſam illatum. In Laudibus recitare cæbit &. Be- nedictus. Viri docti quærunt, quis Auctor reliqua addiderit. Innocentius IIlib. 2. Myſterio- rum Miſſæ cap. 20. ait, multos illumS. The- leſphoro Papæ, alios Hilario Pictavienſi Epi- ſcopo tribuere. Torres loco citato num. 64. p. 94. ait ab Apoſtolis conditum. Sed ſapien- ter Cardinalis Bona Rerum Liturgicar. Iib. 2. cap. 4. num. 4. Prima, inquit, bujus Mynni verba, Gloria in Excelſis Deo, 8 in terra Pax hominibus bon voluntatis, & Ceælo ad nos Angelorum voce derivata ſunt. Cætera quis ad- diderit, incertum eſt. Quidam putant ad La- tinos eum hymnum à Græcis Permnam de. S- — — - — — -- — De Sacrificio Miſſe. 173 Neque tamen in Miſſa dici cœptum, ſimul ac ab Oriente in Occidentem trenſierit; nam de eo hymno Concilium Toletanum 4. ann. 633. habitum veluti de oratione loquitur, in quam plures Doctores de ſuo quisque quid- Piam contulerint, quæque in Officiis recita- retur, nulla tamen Miſiæ factà mentione. Teſtaturque S. Gregorius Turonenſis lib. I. de Gloria Martyrum, in Gallis morem fu- iſſe hymnum illum poſt Miſſam recitare agen- darum Deo gratiarum causà propter rem, quæ Benè proſperéque acciderit. S. Benedi- Ctum jufſſiſſe ferunt in laudibus eundem hy- mnum recitari. In publicis autem acclama- tionibus cani conſueviſſe, conſtat ex Con- cilio VI. Generali, ex VIII. Concilio Tole- tano; & ex vita Leonis III. qui, cùm Pipi- no Caroli Magni filio obviam oceurreret, il- lum hymnum cecinit. Videatur Auctor Tra- catius de Miſſa divinitque Officiis ſecundæ edit. Pariſienſis ann. 1714. Pag. 19. & 20. qui et- liam innuit hymnum loria in excelſis 7. - culo in Miſſam fuiſſe invectum. Olim canebatur in Miſa tantüm Nativizatis. Iun Eecleſia Turonenſi in prima Miſſa gracè, in ſecunda latins. Poſted illum die Dominicd & F'eſtis ſolemnilus ſolus Epiſcopus recitalat, Preshyteri in die Paſchatis tantàm. Docet Anonymus liber, cui titulus Spe- culum Eccleſiæ, hymnum Oloria in Excelſis, 11 174 Sectio J. — in Miſſa tantùm Nativitatis Domini cani con= ſueviſſe; eo enim die audita eſt vox Ange- lorum canentium loria in Excelſis Deo: il- lud prætereà tradit; Græcè in prima Miſſa, in altera verò Latinè cani ſolitum. In bac Miſſa cantatur Gloria in Excelſis, quod an- ted tacebatur. Solus Sacerdos præcinit hdcno- Gte, mox cum eo totus Chorus: MNos (ſcilicet in Eecleſia Turonenſi) canimus illud Græcès Juxta morem antiquum Eceleſiæ Komanæ in pri- ma quidem Miſſa; ſed in ſecunda Latindè. De- inde verò ad alias quoque Miſſas propagatus fuit hymnus ille, ità tamen, ut ab Epiſco- po tantùm die Dominicà recitaretur & ſole- mnibus feſtis. Presbyteris verò Miſſam ce- lebrantibus illum præterquam in die Paſcha- ris non licebat recitare, quod evincitur & prin- cipio libri Sacramentorum S. Gregorü: Item dicitur Gloria in Excelſis Deo, ſe Epiſcopus fuerit, tantummodò in Die Dominico ſive die- bus Feſtis: A Preibyteris autem minimè dici- tur niſi in ſolo Paſeha. Hujus præſcripti me- minit etiam Walfridus Cap. 22. his verbis; Statutum eſt, ut ipſe hymnus in ſummis Feſti- vitatibus d ſolis Epiſcopis uſurparetur, quod etiam in Capite libri Sacramentorum deſigna- tum videtur. Paulo e N De⸗ 1 De Saerificio Miſſæ. 175 Paulo poſt 10. ſæculum licuit Preibyteris Glo- ria in Excelſis recitare in Miſſa per annum. Excipiuntur tamen quædam tempora, qui- bus omittitur. Berno quidam Abbas Richelii, qui poſt annum vivebat 1000. librum ſcripſit de re- bus ad M'ſſam ſpectantibus, in quo audacter ſanè dixit, ſe neſcire, quamobrem in Miſſa non liceret dicere Gloria in Excelſis Præter- quam in Paſcha, cùm decere videatur, ut etiam in Die Natali Jeſu Chriſti, & in Do- minicis & Feſtis diebus ille hymnus recitare- tur. Cur non liceat omni die Dominico vel Na- zalitiis Santctorum Preibyteros bymnum illum canere, quem nato in carue Domino Angeli ce- cinére? Quod ſi conceſſum eſt illum cantare in Paſeba ſecundum praætitulationem Miſſalis, non multò minas licitum puto in Nativitate Domini, quando primum cwpit audiri ab bo- minibus in terris, qualiter ab Angelis cane- batur in Cælis. Proferant Contradictores in medium, ubinam ſit à Sanctis Patribus, vel ab ipſo Sanctiſſimo Papa Gregorio interdictum?“ Et ſe ad bac reſpondere non valemus, meritò ma- nus damus. Parere profectò æquum erat Ber- nonem Abbatem, non diſceptare: luculen- ter enim S. Gregorius illud decreverat. Sed Paulo poſt Bernonis ætatem mos troduches e 176 Sebtio I. eſt, ut quivis Presbyter in Miſſa diceret Clo- ria in Excelſis. Hugo Menardus in Notis ad librum Sacramentorum S. Gregorii pag. 6, de Bernone ità ſeribit: Ei ſumcere debebat ſui Miſſalis Auctoritas inſtituti olim d Sanctis Pa- zribus, ab ipſo Sanékiſſimo Gregorio reco- gniti; ſed zandem iuſtitutio mutata. Nune hymnus ille in omnibus dicitur Miſſis, ex- ceptis Miſſis Mortuorum, & iis quæ in Fe- riis infra annum, extra Paſchale tamen tem- pus, in Dominicis Advents, Septuageſimæ; Sexageſimæ, Quinquageſimæ; Quadrage- ſimæ, & toto Paſfionis tempore dicuntur. Nam hymnus ille ad ſpiritualem lætitiam per- tinet, cui nullus eſt locus per eos dies luctui & pœnitentiæ præſtitutos. In Canone Hi duo de Conſecrat. Diſt. I. habetur: In Septu- ageſima intermittimus (Alleluja; & Gloria in Excelſis) quia peccato hominis veteris à con- ventu Angelicæ jubilationis expulſt. in bujus miſeræ vitæ Babylone ſuper flumina ejus ſede- mus & ſlemus, dum recordamur illius Sion, in qua Deum decet Hymnus. Et Canone qui ſequitur, ex Quadrageſima excipitur Feria 5. in Cœna Domini, in qua, ùt etiamnum fit, canitur Gloria in Excelſis. Canonis verba hæc ſunt: Porro Gloria in excelſis Deo ab Epi- ſcopis in Cæna Domini inter Miſſerum ſolemmnia more noſtro dicenda eſt. Et in Decretali Con- ſclium de Celebratione Miſſarum præſcribi- tur, tur Gl jan die run in ten Di atu me tetl No elgſi uke , eer N is, l einl⸗ eiͦten⸗ geſune tg⸗ cunnt Imper. lulh e Neptu⸗ Glori dc. u 4 . Ni, 1 Ne enß Vmt ſeht De Sucrificio Miſſæ. 177 tur, ne in Miſſis votivis B. Virginis dicatur Gloria in Excelſis. Verùm hoc exolevit et- iam juxta Rubricas Miſſalis Romani. Nam dicitur ille hymnus in Miſſis votivis Angelo- rum, & B. Mariæ in ſabbatho, non tamen in aliis ejusmodi Miſſis, niſi gravis cauſa in- terceſſerit. Vide Suarez in 3. Par. tom. 3. Diſput. 83. ſect. I. &, Quarto additur. Vide- atur etiam Grancolas I. Par. Veter. Sacra- mentarii Eccleſiæ pag. 436. & pag. 763. Hymnus ille vel ipſi Luthero probatus. Ex- plicantur illa? Gratias agimus tibi pro- pter magnam gloriam tuam. Tanta eſt hujus hymni devotio, tanta pul- eritudo, ut vel ipſi Luthero probatus fue- rit, ùt videre eſt in ejus libro de Formula Miſſæ, & teſtatur Bellarminus loco citato. Quidam quæerunt, quo ſenſu accipienda ſint illa verba Gratias agimus tibi propter ma- gnam gloriam tuam; eàque interpretatio vi- detur aptior, ſæpenumero in ſacris paginis Dei gloriam idem ſignificare ac ejus gratiam, & miſericordiam: Omnes enim peccaverunt, & egent glorid Dei; verba ſunt Apoſtoli ad Roman. Cap. 3. ideôque nos gratias illi agimus propter ejus miſericordiam erga nos, quæ illi vertit in gloriam. Vide le Brun tom. I. pag. 183. Poſt 178 Sebtio I. Poſt Gloria &c. Presbyter dicit: Dominus vobiscum: ſed Epiſcopus? Pax vobis: Un- de ea Epiſcopi formula profecta, & quan- do uſurpata’? Poſt Kyrie Eleiſon & Gloria in Excelſis; ſi quidem hymnus ille ex Rubrica dicendus ſit, Sacerdos dicir: Dominus vohiſcum, & ſi Epiſcopus ſit, Pax vobis in diebus quidem lætitiæ; nam in diebus pœnitentiæ ipſe quo⸗ que dicit Dominus vobiſeum,„Ot reliqui Sa- cerdotes. De hac formula Dominus vobiſeum ſupra quædam diximus. In Orientali Eccle- ſia formula, quà Sacerdotes Populum ſalu- tant, eſt Pax omnibus, ùr colligitur ex Baſi- lii & Chryſoſtomi Liturgiis. In Conecilio Bracarenſi Canon eſt 2a1. Placuit, ut nonali- ter Epiſcopi & aliter Presbyteri populum; Jed uno modo ſalutent dicentes: Dominus ſit vobiſeum; ſécut in Libro Kuth legitut; & ut reſpondeatur à populo: Et cum Spi- ritu tuo, ſicut & ab ipſis Apoſtolis tra- ditum omnis retinet Oriens, & non ſicut Pri- ſcilliana pravitas immutavit; ubi emunctio- ris naris Seriptores non Oriens legendum ex- iſtimant, ſed Occidens: ſalutatio enim erat in Oriente Pax vobis; quod obſervârunt Bo- na lib. 2. Rerum Liturgicar. Cap. 5. num. I. Martene de antiquis Eccleſiæ Ritibus . I. ap. Doniet iS. un⸗. Linh Gcenni in, A Plece Aia⸗ exN onel nond othn Denrin e G M: uln. Uuncte⸗ cumner⸗ n el nt o⸗ un. lb. I. 04 De Sacrificio Miſſæ. 179 Cap. 4. art. 3. num. 7. Meratus tom. I. Par. 1. pag. 168. Moner Garzias Loaiſa in No- tis ad illum Canonem, cum quo conſentit etiam Tournely cit. Tom. 2. de Euchariſtia pag. 418. improbari in eo Conone conſuetu- dinem, quam Priſcillianus conabatur inve- here, ut Epiſcoôpus non ſemel tantùm in ſa- lutatione populi diceret Pax vobis, ſed etiam in omnibus ſalutationibus cæœteris, in quibus dicit Dominus vobiſcumn. Nunc Epiſcopus in hac Miſſæ parte; de qua nunc agimus, dicit Pax vobis, quibus verbis Chriſtus Do- minus poſt Reſurrectionem ſuam Diſcipulos ſalutavit, ùt eſt apud Joann. Cap. 20. Epi- ſcopus enim Chriſti figura eſt. In reliquis verò ſalutationibus dicit ùt Presbyteri Do- minus vobiſcum, ut declaret, ſe eſſe ex mu- mero Sacerdotum juxta animadverſionem In- nocentii 3. de Myſteriis Miſſœ lib. 2. Cap. 42. Leo 7. Pontifex ſæculo 10. in Epiſt. ad Gal- los & Germanos ità ſcribit: Conſultum eſt et- iam, utruùm Epiſcopi Pax vobis, an Dominus vobiſeum pronunciave debeant. Sed non aliter per omnem veſtram Provinciam tenendum eſt, qum in Sanéta Komana Eccleſia. In Domi- nicis enim diebut & in præcipuis Feſtivitatibus atque Sanctorum Natalitiis Gloria in Excelſis Deo, & Pax vobis pronuntiamus. Iu diebus verò Quadrageſimæ, d& in Quatuor temporibus, ſve in Vigiliis Sanctorum, & in reltiquis je- M 2 JZunio⸗ 180 Sectio J. juniorum diebus Dominus vohiſcum tantummo- Jo dicimus: ex quibus colligitur, vetuſtum admodum eſſe morem, ut in aliquibus die- bus Epiſcopus ſalutet Populum dicens Pax vobis, in quibusdam Domanus vobiscum; ac in ea ſalutatione Pax vobis Feſtivitas quæ- dam & lætitia ineſſe videtur, cui non eſt locus in diebus pœnitentiæ; quæ qui- dem ratio longè melior videtur, quàm quæ affertur à Pouget Inſtitut. Catholic. Par. 2. pag. 83 I. qui totam hanc rem ad arbitrium refert. Formulam Pax vobis, cui reſpon- det Populus: Ert cum Spiritu tuo, olim ad- hibebat Epiſcopus, & Diaconus in quibus- dam Eccleſiaſticis cæremoniis etiam extra Miſſam; & Epiſcopus quidem eàâ utebatur, cùm in Eccleſiam introiret, t colligitur ex D. Chryſoſtomo Homil. 33. in Matthæum: Ingreſſ Eccleſiam, ſtatim ſecundum legem iſtam dicimus: Pax vobiſecum; 905 reſpon- detis: & cum Spiritu tuo. Et Homil. 36. in I. Epiſt. ad Corinthios: Epiſeopus ſub in- zroitu in Eccleſiam pacem precatur omnibus, at qui in domum ingreditur paternam. Et Homil. 3. in Ep. ad Coloſſen. Cùm ingreſſus fuerit is, qui præeſt Eccleſiæ, Matim dicit: Pax omnibus: quando ſermonem facit, ac con- cionatur: Pax omnibus. Et locus eſt in Ep. 30. aliàs 38. D. Cypriani ad Clerum Cartha- ginenſem: Auſpicatus eſt pacem dum dedicat Lectio- Ve ſal Elte dei tünmun. etultme busde⸗ ens bu nzerr Don ne d⸗ n ler. Thinmn eſon OlNN gube n e eballl gitard theum 4 N nr⸗ nl i. gnlle 8 gen , g u dhe. he ir De Sacrificio Miſſæ. 181 Lectionem; unde colligit eruditus Albaſpinæ- us in notis ad Concil. Carthaginenſe 3. Cap. 4. Lectorem, antequam Evangelium legeret, Pax vobis dicere conſueviſſe: Antequam - van- elii pronunciandi initium faceret olim Lector elatâ voce proferebat? Pax vobis, perinde at- que hodierno die Diaconus dicit: Dominus vo- biſcum. Orationes apud Eccleſtaſticos seriptores dicun- tur Collecta. Quid ſit Collectas agere, congregari ad Collectam, ad- eſſe ad Collectam. Poſtquam Epiſcopus, dicto Pax vohbis, Vel Sacerdos Dominus vobiſcum, Populum ſalutaverit in ſignuum mutuæ communionis & pacis, quà Fideles invicem in Fide & Cha- ritate Chriſti conjunguntur, aſtantes exci- tat, ut Deum deprecentur dicens Oremus; deinde recitat Orationes, quæ in Miſſali Mo- zZarabico & in vetuſtis Sacramentariis à Ve- nerabili Cardinali Thomaſio editis vocantur Collectio, & frequentiùs Collectæ. Collectæ nomen plures habet ſignificatus. In Ep. I. ad Corinth. Cap. 16. eleemoſynas ſignificat, quæ ſuſtentandis pauperibus à Fidelium cœ- tu colligebantur. De Cohlectis, quæ ſiunt in ſanctos, ſicut ordinavi Eccleſtis Galatiæ, ita σvos facite, ut non, cum venero, tunc col- lectæ ſtant. Apud Eccleſiaſticos Scripto- res Collelte fignificat cœtum Fidelium in unum locum convenientium ad M 3 oran- 182 Sectio I. orandum; quo ſenſu ſunt eæ loquendi for- mæ: Collectas agere, congregari ad Collectam, adeſſe ad Collectam. Oratio denique, quæ in Miſſa dicitur, Collelta etiam appellatur, vel quia brevis eſt Oratio, quam Sacerdos recitat ſuper populum congregatum, vcl quia omnes collectis in ſe animis cogitationes & affectus ſuos ad Deum elevant. Videatur Claudius Eſpencæus Tractatu de Collectis Eccleſiaſticis. Collectas compoſuit §. Gelaſius, vel §. Grego- riut. Reçenſentur plures Orationes à pluribus Romanis Pontificibus compoſitæ. In Eccleſta Lateranenſ, olim nulla Collecta, ſed Paler no- ſer recitabatur. Una tantùm quondam Col- lecig, nunce plures dicuntur, quarum pra- . nitus numeruf. Colle ctæ vis & natura ad Apoſtolicam Tra⸗ ditionem eſt referenda; nam apud Juſtinum ſe⸗ eunda Apologia, & Tertullianum in Apologe- tico e. 39. apparet veteres Chriſtianos conve- nire in Inum locum conſueviſſe, ut Dominum adorarent, eique ſacrificium offerrent. Colle- Stas, quibus nunc in Miſſis utimur, compo- ſuit aut S. Gelaſius, aut S. Gregorius; ſunt tamen inter eas quædam poſterioris ævi. Le- II. ca tribuiter Oratio Deus cujus dQexter Hea Petrum, qui eam compoluiſſe dici⸗ eat tur Neapolitanis pro defenſione Eccleſiæ di- mican- mic lgen heũ Civ herxre 15. 44. leran Ornt adike Uliher e elen Gcat Va tione VCe NC Pnt , Lalfl Poyatr n0 nre⸗ mn pun Nho CeCe Honnu 1 gd 2l 1 unn ehe Ged De Sacrifcio Miſſæ. 183 micantibus navali prœlio cum Saracenis. Idem Pontifex compoſuit & illam, Deus qui Beato Petro collatis eclavibus, cùm, condirà Civitate Leoninà, ad ejus portas ſeras appo- neret, quod teſtatur Durandus lib. 7. Cap. 15. & Innocentius III. auctor fuit Orationis, A cunctis. Idem Durandus teſtatur, in La- teranenſi quondam Eceleſia nullam earum Orationum, quæ in aliis dicerentur Eccle- ſiis, ſed in earum locum ſolummodo Pater noſter recitari conſueviſſe, quæ prima eſt Oratio nobis in novo Teſtamento propoſita. Una tantüm olim in hac Miſſæ parte Colle- Cta ſeu Oratio dicebatur, ùt oſtendlit Menar- dus in Notis ad Sacramentarium S. Gregorii Pag. 6. lin. 17. Sanctum quondam Columba- num accuſavit Agreſtinus, quòd contra Ee- cleſiæ morem plures in Miſſa Orationes reci- tarer; quem egregiè defendit Euſtaſius ejus diſcipulus, qui, ut narrat Jonas in ipfſius LEuſtaſii vita, docet, Deum, quèò ſœpiùs quæritur, eò citiùs inveniri; nihilque ma- gis eſſe ſalutare & utile, quàm multiplicita- tem precum & aſſiduitatem orationis. Ne tamen Collectarum numerus ultrà, quàm æquum eſſet, augeretur, definitum eſt, ut non plures, quàm ſeptem recitentur, ùt poſt Belletum & Durandum obſervavit Mar- tene de Antiquis Eccleſiæ Ritibus lib. 1. Cap. 4. art. 3. num. 1I. Qui ſeptem Collectarum 4 nume- 184 Sectio J. numerum prætergrediatur, eum errare di- cit Honorius in Gemma Animæ lib. I. Cap. 116. LQui hungnumerum ſupergreſſus fuerit, ut cœcus errabit; Et Macrus vocabul. Eceleſiaſt. verbo Collecta poſt Innocentium III. docet Collectarum numerum imparem eſſe ſemper oportere, ùt præſcribunft Rubricæ; Eccle- ſia enim unitatem & conjunctionem vehe- menter deſiderat, quæ per imparem nume- rum exprimitur, qui, cùm in æquas partes ſecari non poſſit, integritatem fuam tuetur. In Romana, & in quibusdam aliis Ecelefiis re- citatà Collectà aliæ quædam olim Orationes in ſolemnioribus feſtivitatibus dicebantur pro ſummo Pontifice, pro Imperatore, Rege, & Epiſoopo, quæ Orationes Laudes tùm vo- cabantur. In libro Pontificali in Vita Adria- ni I. locus eſt, qui ac hujusmodi conſuetu- dinem referri poſſe videtur: Alid verò die ſecundd Ferid ſimiti modo in Eccleſia B. Petri more ſolito ipſe conſpicuus Pater & egregius Pontifex Miſſarum ſolemnia celebranz, Oeo omnipotenti, & prafato Carolo excellentiſſmo- Regi Francorum & Patritio Romanorum lau- des reddere fecit. Harum formulas laudum vide apud Cardinalem Bona lib. 2. Cap. F5. num. 8. apud Martene lib. rI. de antiquis Eccl. Ritibus Cap. 4. art. 3. num. 13. Mabillonum tom. 2. Muſæi Italici, Pouget tom. 2. Inſtit. Catholicar. pag. 833. 3. 833 De — — — — = — red I.09 erit, Celeltl l. Coe ſenpt Eae m ere nüuce. s 1ven- ſehiote Patiore turpn Rege iumvo Adri⸗ Aluen⸗ rd N.N ore . dun C, Dee Mon r. De Sacrificio Miſſæ. 185 De vereri Ritu, & noviſſimo cum dicitur Fle- ctamus genua &νρ. . Interdum ex Rubricæ præſeèripte poſt Oremus Sacerdos dicir Flectamus genua, & re- ſpondetur Levate. In Miſſis quæ cantantur, Diaconus olim Flectamus genua, idémque poſt aliquantum temporis dicebat Levate. Nunc verò Diaconus dicit Flectamus genua; & nullà mora injectà reſpondet Subdiaconus Levate. Alia enim conſuetudo invecta eſt: nam quondam ad Flectamus genua populus in genua procidebat, & aliquantisper orabat; nunc verò neque genua flectit; nec orando immoratur; neque Diaconus fubdit Levate, ſed poſtquam ipfe dixit Flectamus genua, ſta- tim reſpondet Subdiaconus Levate, ùͤt bene explicat Bona Rerum Liturgicar. lib. 2. cap. 5. Cur ad FPatrem dirigitur Cohecta *“ Nonnullæ etiam ad ilium, & quamobrem? Oratio ſeu Collecta ad Patrem dirigitur, & deſinit in obſeerationem & obteſtationem Per Chriſtum ejus Filium; qui Mediator, & Re- demptor noſter. Idcirco autem ad æternum Patrem, non verò ad Trinitatem dirigitur, quia Dominus Jeſus ad illum modum orare nos docuit Matthæi cap. 6. Pater noſter, qui M 5 es 186 Sectio I. es in Cælis; & Joannis 6. Quicquid petieritis Patrem in nomine meo. In ea deſinit verba per Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum kilium tuum, tum quia nullum aliud nomen datum ho- minibus, in quo oporteat nos ſalvos feri, tum quèòd unus mediotor Dei & bhominum Deus &α bomo Chriſtus Jeſus, tum denique quòd per eum ſolum halemus aceſſum ad Patrem, juxta id quèòd legitur in Actis Apoſtol. cap. 4. in Epiſt. ad Timotheum cap. 2. & Epiſt. ad Ro- manos cap. 5. Quoniam verè ſi ad T rinita- tem dirigeretur Oratio, & concluderetur Per filium tuum, videri poſſemus putare nos Chriſtum Trinitatis eſie Filium, aut ſi vox Filii prætermitteretur, ac tantùm diceretur Per Chriſtum Dominum noſtrum, Chriſti per- ſonz dividi viderentur, quarum una in Tri⸗ nitate, quam invocamus, contineretur, al- tera ſeclufſa, per quam invocaremus Trini- tatem, idcirco ad unam tantùm Perſonam Oratio dirigitur, omniaque in hunc modum incommoda ſummoventur. Cùm autem prima ſit Perſona Patris, aliæ autem ab ea pro- cedant, optimum viſum eſt, ut, cùm ad unam Perſonam dirigenda ſit Oratio, ad Perſonam Patris dirigatur juxta Carthaginenſe Conci- lium III. cap. 13. Neque verô Oratione di- rectà ad Patrem cæteræ inde Perſonæ Fi- lius & Spiritus Sanctus excluduntur; monet enim Tertullianus libro de Oratione, Prohie en- — — fntt ſin nkr. 1, W Deu de u i nione deent NeN N eret Uper nTI , 1 Trin. fſonn nodun Aen e . Cuman omm Cer orl et ir. De Saerificio Miſſæ. 187 Eſſentiæ unitatem in Patre Filium & Spiri- tum Sanctum intelligi; cumque in fine Col- lectæ Filius & Spiritus Sanfctus vivere cum Patre & per omnia ſæcula ſæculorum regna- re dicuntur, ſatis declaratur, nos cum Patre Filium etiam & Spiritum Sanctum invocare. Vide Bellarm. Controverſ. tom. 3. lib. 5. de Miſſa cap. I6. §. De Colletta. De illa Colle- Ctarum ſeu Orationum clauſula Per Dominum noſtrum Jeſum Chriſtum Filium tuum loquun- tur Tertullianus & Optatus Milevitanus, quo- rum alter in Apologetico cap. 21. Dicimus, inquit, & palam dicimus, & vobis torquenti- us lacerati & eruentati vociferamur, Deum co- limus per CObriſtum: per eum & in eo ſe cognoſci vult Deus d coli; alter autem lib. 3. ſeribit: Paganum vocas eum, qui Deum Patrem per Fi- lium ejus ante Aram rogaverit. Ex quo in- telligitur, eam clauſulam ab Apoſtolis eſſe derivatam, eamque Apoſtolos à Chriſto Do- mino accepiſſe. Modèò diximus, dirigi ora- tionem ad Patrem; Miſſa enim repræſenta- tio quædam eſt illius oblationis, quà Chri- ſtus ſeſe obtulit Patri. Non tamen eam ſem- Per, ſed plerumque dirigi intelligendum eſt: quædam enim Collectæ, quæ tamen per- aucæ ſunt & recentes, diriguntur ad Filium cum clauſula, Qui vivis & regnas Rc. Sunt tamen (inquit Bellarminus loco cit.) quædam Collettæ, gucæ diriguntur ad Eilium, 8 fonele. dun- 188 Sectio I. duntur, Qui vivis & regnas &c. Sed eæ paucæ Junt, & fortaſſe non tem amiqu quàm aliæ. Addit, ideo fortaſſe has Collectas eſſe com- poſitas, ne cui fortaſſe in mentem caderet, non aliam quàm Perftonam Patris poſſe invo- cari: Fortaſe deditâ operd voluit Eccleſia ali- quas Colleltat dirigi ad Pilium, ne homines cre- derent, non poſſe diſertis verbis invocari niſi Pa- ir m. Et Cardinalis Bona loco cit. num. S. hæc ſcribit: Ad ſolum igitur Patrem ommes Jere Colledtæ drectæ ſunt, pauck ad Eilium, nulla ad Spiritum Sanctum: non quia 1s donum eſt, e a Jono donum non petitur, ut nonnulli cum Durando in ſuo KRationa i philoſophantur; ſed gquia Miſſa repræſentatio eſt ejus oblationis, qud Phriſtus ſe Patri obtulit, ac propterea ad ipfum Patrem Lüturgicæ precationes diriguntur. De voce Amen. Plures ejus ſignificationes. Poſt Collectam Miniſter Populi nomine reſpondet Amen; de cujus vocis uſu poſt ora- tionem loquitur Apoſtolus r. Epiſt. ad Co- rinth. cap. 14. Qui ſupplet locum Miotæ, quo- modo refpondelit Amen?!? De eadem voce ejus- que uſu in fine Orationum loquuntur uckt⸗ nus Martyr, & Hieronymus. Juſtinus Martyr Apologia ſecunda: Abſolutis, inquit, precibus, & gratiarum actione, quilibet de po- pulo, qui adeſt, fauſtis vocibus acclamat, Aie⸗ ie- — △⏑ ==mr = S= — — — — =— — fulet nle N ere eime t er r 5 n et Nim 5 n 4, e . 4 1 16 4 De Sacrißicio Miſſæ. 189 Hieronymus lib. 2. in Epiſt. ad Galatas nar- rat, in omnibus Romæ templis auditam po- puli vocem clamantis Amen. Hæc vox He- braica eſt, & interdum eſt affirmantis; quan- doque eſt deſiderantis, aliquando etiam eſt aſſentientis. Cùm poſt aliquod Fidei dogma adhibetur, exempli causâ poſt Symbolum ſeu Credo in Deum &c. tunc rem ità eſſe affirmat. Si verò poſt aliquam Orationem, quà alieui opem à Deo imploramus, puta, cùm Sacer- dos orat lro alicujus peccatoris converſione, tunc deſiderium ſignificat conſequendi finis, in quem intendit Oratio. Denique ſi Sacer- dotis oratio rem alquam reſpicit, quam no- ſtrum eſt exequi & perficere, ùt cùm Sacer- dos orat, ut laudes Deo conferantur, & illi, ùr æquum eſt, gratiæ agantur, tum vox Amen noſtrum conſenſum ſignificat; idémque eſt ejus vocis ſignificatus in fine Orationis Do- minicalis; in qua cùm Deum deprecemur, nobis ut debita noſtra dimittat, quemadmo- dum nos dimittimus debitoribus noſtris, Amen ſignificat, nos cupere veniam nobis à Deo dari injuriarum, quas illi fecimus, quemadmodum nos itidem ei remittimus, à quo in nos injuriæ ortæ ſunt. De Epiſtola, Reſponſorio, Graduali, Alleluja, Tractu &⁰. Ad eam Miſſæ partem, de qua nunc agi- mus, pertinent Epiſtola, l ra- 190 Sectio I. HS Graduale, Alleluja, Tractus, Sequentia, ſeu Proſa: & D. Thomas 3. Par. quæſt. 83. art. 4. ait, ad Euchariſtiæ Sacramentum, quod eſt myſterium Fidei, populum diſponi per do- &rtinam Prophetarum & Apoſtolorum, quæ le- itur in Epiſtola; quà lectà in Choro cani raduale, quod ſignificat profectum vitæ; ca- ni itidem Alleluja, quæ vox indicat ſiritua- lem exultationem, aut cani Tractum in Oficiis luctuoſis, qui ſignificat ſpiritualem gemitum: Hæc enim omnia (ſubjicit S. Doctor) conſequi debent in Populo ex prædicta doctrina. — Cur, quod legitur poſt Collectas, appelletur Epiſtola. Lectio &. &ripturæ in Miſſa eſt è tradi- tione Apoſtolica. In vetuſtis Codicibus Epiſtola dicitur Le- tio ex Apoſtolo, quæ etſi interdum ex aliis quoque veteris novique Teſtamenti libris, lerumque tamen ex Epiſtolis D. Pauli de- umitur; atque inde lectioni poſt Collectam Epiſtoleæ nomen eſt inditum. Judæi die Sab- bathi à Lectione librorum Moyſis & Prophe- tarum conventuum ſuorum ſumebant exor- dium, ut colligitur ex cap. 12. & 15. Actuum Apoſtolorum .In novo Teſtamentos. Paulus Epiſt. I. ad Corinthios c. 14. Cum conveneritis inquit, unusquisque veſtrüm Pſalmum babet, doctrinam labet; quo in loco quidam intelli- gunt iin ll ,4 node⸗ e 4 o itec htu. miuen e Niſnt tarl- E ͤlte⸗ ⸗ ONekn gec Doe t e⸗ De Sacrificio Miſſæ. 191 gunt Pſalmos & Lectiones ante Sacrificium. Luculentior eſt locus ad Coloôſſenſes cap. 4. Cum lelcta fuerit apud vos epiſtola hœæc, facite; ut & in Laodicenſium Eccleſiu legatur, && eam, quæ Laodicenfium eſt, vos legatis. & I. epiſt. ad Thèſſalonicen. in fine ait Apoſtolus: Adjuro vos per Dominum, ut legatur Epiſtola hæc omni- bus Sanbtis PFratribus. Quibus in locis etſi diſertè non dicat Apoſtolus, ut earum Epi- ſtolarum lectio fiat in Miſſa, veriſimile tamen fit, tempore Miſſæ lectas eſſe eas Epiſtolas; nullos enim alios conventus novimus chri- ſtianorum, quàm qui ad Saeram Synaxim agebantur. Quamobrem ſtatui poſle vide- tur, Divinarum Scripturarum & Epiſtolæ lectionem in Miſſa ab Apoſtolis eſſe introdu- ctam, quod monuére etiam Cardinalis Bona lib. 2. cap. 6. num. I. Bellotte in ſuis obſer“ vationibus pag. 296. Grancolas Tractatu Miſ- ſæ pag. 36. & de Antiquis Liturgiis p. 504. le Brün tom. I. pag. 202. Torres Inſtruct. Sacerdot. de Sacrificii Oblatione p. 95. n. 67. Primis Eccleſiæ ſculis legebantur Epiſtole Epi- Ncoporum, & ſummorum Pontiſicum. Series Epiſtolarum & Evangeliorum per totum annum digeſta d D. Hieronymo. In Ambroſiano ritu duæ Lectiones, altera ex veteri, ex novo Teſtamento altera. Primis Eccleſiæ ſæculis non Propheta- rum 192 Sectio I. rum mod & Apoſtolorum ſcripta, ſed in= terdum Epiſcoporum etiam ſummorumque Pontificum literæ in Eccleſia legi conſueve- rant, præſertim quæ Pacifice, ſeu commu- nicatoriæ dicebantur; quarum commerecio in- ter Romanum Pontificem cæterésque Epi- ſcopos pax & unitas ſervabatur, & quis or- thodoxus, qui shæreticus eſſet, omnibus pa- lam erat. Euſebius Hiſt. Eccl. lib. 3. cap. 16. loquens de Epiſtola Clementis Papæ ad Co- rinthios teſtatur, eam in multis Eccleſiis legi conſueviſſe. De qua diſciplina videatur Mar- tene de antiquis Eccl. Ritibus lib. I. Cap. 4. art. 4. num. 2. Cardinalis Bona citato cap. 6. num. 2. & Franciſcus Bencinus in præclare Opere de Literis Encyclicis, Series & or- do Epiſtolarum & Evangeliorum, quæ to- tius anni curſu leguntur in Miſſa, vulgò D. Hieronymo tribuitur, qui librum compo- ſuir, appellavitque Comitem, quem typis edidit Pamelius in voluminibus de Rebus Li- turgicis. In Miſſalibus Ambroſiano & Mo- Zarabico duæ leguntur Lectiones ante Evan-= gelium, quarum altera & veteri, altera no- vo Teſtamento deſumpta eſt. Mabillonus de Liturgia Gallicana lib. I. cap. 3. n. 10. Gre- gorii Turonenſis auctoritate probat, tres in Gallia Lectiones legi conſueviſſe, primam ex Prophetis, alteram ex Apoſtolo, tertiam ex Evangeliſtis. Una tantum lectio plerumque egl- — legin dame. Nr. rChr 1lKen ſuctio ſue in E Verbe Ur 4 eeri Dyil lepra ſo Del Er kon ⸗ 15 git Inte⸗ oc⸗ M ſedin Prüungn Onſbee nco ercon⸗ de u nibrßr ,C 1 tur Mr 1. oc prechn quce t⸗ u 1 De Saecrificio Miſſæ. 193 — legitur juxta præſentem diſciplinam, quibus- dam diebus exceptis, quibus plures legun- tur. Lectio autem in eum finem inſtituta eſt, ùt Chriſtianus populus erudiatur, & per eam ad Sacrificium præparetur. Præmittitur in- ſtructio Fidelis populi, quia hoc Sacramentum eſt myſterium Fidei; ut ſuprd babitum eſt: quæ quidem inſtructio dicpoſetivè quidem ſit per doctrinam Prophetarum & Apoſtolorum, quæ in Eccleſta legitur per Lectores &α Subdiaconos3 verba ſunt S. Thomæ loco ſuperiùs citato art. 4. Qui verò myſticè traétant de Miſſæ Sacrificio, docent ideo ante Evangelium Epiſtolam legi, non quèd huic illud dignita- te præſtet, ſed quòd Apoſtoli præibant Chri- ſto, qui eos mittebat binos ante faciem ſuam. Et Innocçentius III. lib. 2. Myſteriorum Mis- ſæ cap. 29. air, Epiſtolam ante Evangelium legi, ùt ſignificetur munus Præcurforis Chri- ſti, qui venit parare vias ejus. Epiſtolam ſeæculo 5. cantare cœpit Subdiaconus. In veteri Ordinatione Subdiaconi nihil re- peritur de Lectione Epiſtolæ. In Miſſis privatis Epiſtola à Sacerdote le- gitur; in cantatis à Subdiacono cantatur, interea dum à Sacerdote legitur ſubmiſſà voce; quæ tamen diſciplina non eadem ſem- Per fuit. In veteri ordinatione Subdiaconi N nihil * 194 Sectio J. nihil invenitur, quod ad Lectionem Epiſtolæ quoquo modo referri poſſit, ùt apertiſſimè oſtendunt Hallier de materia & forma Ordi- nationis §. 16. num. 46. Morinus de Sacris Ordinationibus Par. 3. Exercitat. 12. cap. 2. Id munus erat Lectorum. Sanè Amalarius, qui nono vixit ſæculo, lib. 2. cCap. 11. miratur tam ſæpe à Subdiacono in Miſſa Epiſtolam legi: Miror, qua de re ſumptus uſus in Eccleſia noſtra, ut Subdiaconus frequentiſſimè legat Le- tionem ad Miſſam, cum hoc non reperiatur ex miniſterio ſili dato in Conſecratione commiſſunn neque ex literis Canonicis, neque ex nomine ſuo. Idem mirari ſe ait Micrologus. Er Duran- dus Scriptor ſæculi 13. lib. 2. Ration. cap. 8. anxiè quærit, quamobrem Epiſtolam legat Subdiaconus: Quare Subdiaconus legit Lectio- nem ad Miſſam, cùm non reperiatur hoc ili competere vel ex nomine, vel ex miniſterio ſRibi conceſſo ? Martene loco citato num. 6. Sub- diaconos putat in Eccleſiis legere cœpiſſe Epiſtolam ſæculo 8. Nunc verò in Ordina- tione Subdiaconi cum Epiſcopus dicat: Aecipe librum Epiſtolarum, && abe poteſtatem legendi eas in Eccleſia ſancta Dei, jam firmum & 'deſinitum eſſe apparet, in Miſſa ſolemni munus eſſe Subdiaconi Lectionem caneré, quam, ſi abſit Subdiaconus, quivis poteſt canere Clericus in Minoribus Ordinibus junxt quæ InM. qui! lm! tom, den Gtach in e, te V ile it 1 E ſuis Ih conſtitutus, non tamen adhibito manipulo juxta periln mOe (de N nc Nndlun I., Winn Epler in 6 r detimn Conne onure UrDus on in im le Gile, ly hoe,/ nifern, le el⸗ in On n Con Seee ePefe nm n nis el odu P 1 De Sacrifcio Miſſe. 195 juxta S. Rituum Congregationis reſcripta, quæ indicat Meratus tom. I. Par. I. p. 202. In Miſſis ſolemnibus, ùt modò dixi, Sacerdos, qui Miſſam celebrat, ſubmiſsà voce Epiſto- lam legit. Vertus autem more negat ſuo tom. 4. pag. 131. Rubricam, quæ præſcri- bat, ut Sacerdos ſubmiſsã voce Epiſtolam, Graduale, & Evangelium legat, reperiri aut in Miſtfali S. Pii V. anno 1570. edito, aut in eo, quod typis vulgatum fuit ſub Clemen- te VIII. anno 1604. qua in re vel deceptus ipſe fuit, vel alios voluit decipere, ùt oſten- dit le Brun tom. I. pag. 20 1. Vetuſtiſſema formula: Deo gratias probatur ex D. Auguſtino &σ D. Benedicto. Lectà Epiſtolà in Miſſis privatis Miniſter, & Chorus in Miſſis ſolennibus reſpondet, Deo gratias; quam vocem vetuſtiſſimam es- ſe inde oſtenditur, quèòd S. Benedictus c. 66. Regulæ ſuæ eam commemoret tanquam à ſuis Monachis ſæpe adhibitam; & S. Augu- ſtinus exprobrat Donatiſtis, quòd illam Ca- tholicorum vocem irriderent, Deo gratias. N 2 EGra- 196 Sectio I. Gradualis Etymon d gradibus ſive Altaris, ſu- per quibus canebutur, ſeve ſuggeſtiis, quo aſcen- debat Diaconus lecturus Evangelium, cuùm in- terea canebatur Graduale. Dicitur etiam Reſponſorium. De Gradualis Etymologia, ſeu Antipho- næ, quæ poſt Epiſtolam dicitur, aliæ alio- rum ſunt opiniones. Quidam putant, eam Antiphonam ex eo Graduale eſſe appellatam, quèd in Altaris gradibus caneretur: Gradua- le d gradibus dicitur, quia in gradibus canitur; verba ſunt Honorii Auguſtodunenſis in Gemma Animæ lib. I. cap. 96. Alii verèò conſiderantes, Evangelium à Diacono in Suggeſtu, qui Ambon appellatur, cani con- ſueviſſe, ideo Graduale dictum putant, quèd caneretur, cùm Diaconus gradus conſcende- ret Suggeſtus, ubi dicturus erat Evangeli- um; morémque canendi Graduale ideo in- troductum, ne tempus, quo Diaconus rece- dens ab Altari in Ambonem aſcendebat, ſine aliquo cantu laberetur. Ità Beatus Rhenanus in Notis ad Tertullianum de Corona Militis; & cum eo conſentit Venerab. Card. Bellar- minus tom 3. Controverſ. lIib. 6. de Miſſa Cap. 16. Tit. de Graduali. Reſponſorium etiam hæc vocatur Antiphona, vel quia Le- Ctioni convenire & quodammodo reſponde- re * oni; lo (UNt Hur gth⸗ le d nb e pelenn CNte els. i ve ni co ſeet⸗ deol. 15 lele⸗ l tentos Nlr oum ode⸗ 1 Ono ! De Sacrificio Miſſe. 197 re debet, vel quèd cantaretur alternis, ut al- tera Chori pars alteri reſponderet, ùt innuit Rabanus lib. I. cap. 33. Gradualis auctor vel S. Cæleſtinus, vel F. Gre- gorius. Canon. Iz. Concili Toletani Il. explicatus. Gradualis quidam S. Cœleſtinum, quidam S. Gregorium auctorem fuiſſe exiſtimant. Locus eſt in librô Pontificali in vita Cœle- ſtini I. Conſtituit Graduale poſt Oſfcium ad Miſſam, ſive, ut àlii legunt, ad Miſſas cantari. S. Gregorium omnia, quæ in Miſſis canenda ſunt, ordinâſſe, compertum eſt. Venerabilis Cardinalis Thomaſius Præfat. ad veteres Miſſarum libros pag. 21. usque ad pag. 29. & in Præfatione ad librum, cui titulus Ke- Nonſorialia & Antiphonaria Romanæ Eccleſic, Pag. 4. magnâ doctrina & eruditionis copiâ Icripſit de Graduali, quem propterea meri- to magnis effert laudibus le Brun tom. I. Pag. 205. ſed magnam difficultatem creat Canon I2. Toletani Concilii IV. anno 693. habiti ſub Honorio Papa. Etſi enim S. Gre- gorius Reſponſorium poſt Epiſtolam dici Juſſit, tamen Canone illo diſertè præſcribi- tur, poſt Epiſtolam, nullo Reſponſorio in- terjecto, ut legatur Evangelium. Sed hand difhcultatem ſolvit Cardinalis Bona lib. 2. N 3 Re⸗ 198 Sectio I. Rerum Liturgicar. cap. 6. num. 4. eo enim tempore conditum eſſe Canonem illum ob- ſervat, cùm in Hiſpania Mozarabus Ritus vigeret, juxta quem poſt primam lectionem ex veteri Teſtamento dicebatur Reſponſori- um, deinde legebatur Epiſtola, ad cujus fi- nem reſpondente Choro, Amen, ſtatim ca- nebatur Evangelium; quamobrem bPatres in eo Concilio, S. Iſidoro Hiſpalenſi Præſiden- te, convocati Ritum, quo per id tempus ute- bantur, retineri voluerunt. Alleluja quid ſignifcet. Sozomenes dà Baronio Tetrahenſur de uſu Alleluja in Romana Eccle- ſia. Cardinalis Ibomaſius utrumque compo- nit. Uſus ejus vocis in exequiis Chriſtia- norum ex Hieronymo. Alleluja, quæ dicitur poſt Graduale, He- braica vox eſt, & ſignifcat Laudate Donu- num. Ejus vocis auétorem fuiſſe David Re- gem Plalmis colligitur, ùt notat Caſſiodo- rus in Pſalm. 104. Hoc verbi decus d præſen- ti Pſalmo fecit initium, nec ante à quoquam re- peritur pofitum, quamvis multi Scriptores fue- rint primitus Hebræorum. Ea vox eſt etiam Tobiæ cap. 13. nec usquam alibi reperitur in Veteri Teſtamento. In nova autem lege S. oannes in Apocalipſis cap. 19. narrat, ſe udiviſſe choros Angelorum in Coœlo canen- tium tium rimur dede lb. 9 in an leluj logt miIS nun ad⸗ Zon ady B prol Pro limn, leni nun ſein tan, Et d tian Doh ulin le Sum n N e umd 1 M on Ponn e hrint Duns Nelt⸗ pplen nukli⸗ n ie Clle⸗ Ntee Dnin (Mo l tunt . dten lecl, n o l De Sacrificio Miſſe. 199 tium Alleluja, unde licet conjicere, pulcher- rimum illud Canticum & Cœlo in Eccleſiam deductum. Sozomenus Hiſt. Tripartitæ lib. 9. cap. 39. tradit, Romæ quondam ſemel in anno in die Paſchæ cantari conſueviſſe Al- leluja: ſed Baronius in Notis ad Martyro- logium Romanum ad diem y. Aprilis pluri- mis Hieronymi allatis teſtimoniis Sozome- num refellit, idémque repetit in Annalibus ad ann. Chr. 384. num. 23. Valeſius in So- zZomenum lib. 7. cap. 19. Scriptorem illum adverſus Baronium defendit: Reprebendit Baronius σ. ₰ꝗAVerùm argumenta, quibus id probare nititur, parum prma mihbi videntur. Proinde auctoritatem Sozomeni bic ſequi ma- lim, maximè cùm Caſſzodorus ejus verba retu- lerit in Hiſtoria Tripartita. Qui profelétò id nunquam feciſſet, niſi hune morem vetuſtuns ſciviſſet fuiſſe Eccleſiæ Romanæ, ut in ea ſemel tantum Alleluja caneretur: die ſcilicet Paſehæ. Et Venerabilis Cardinalis Thomaſius Præfat. ad veteres Miſſarum libros utramque ſenten- tiam nititur ità componere, ut in die Paſchæ publico caneretur Ritu Alleluja, cæteris ve- rò diebus ad libitum eam quisque vocem uſurparet, ùt innuit Hieronymus. In prio- re parte de Feſtivitatibus num. 40 1. polliciti ſumus nos in hoc loco de Alleluja quidpiam amplius ſcripturos. S. Iſidorus de Origini- bus lib. 6, cap. de Officiis ait, duas voces N 4 Amen 200 Sectio I. Amen & Alleluja in alias linguas propter ea= rum Sanctitatem non eſſe converſas: Tunto enim ſaeëra ſunt nomina, ut etiäm Joannes in Apocalypſi referat, ſe ſpiritu revelante vidiſſe 97 audiviſſe vocem aquarum multarum, && to- nitruum validorum dicentium Amen, &j Allelu- Jja; ac per hoc ſic oportet in terris utrumque di- ci, ſicut in Cælo reſonant. In eodem primæ pPartis numero D. Hieronymi auctoritatem produximus qui teſtatur etiam in exequiis Chriſtianorum Alleluja cani conſuevilſſe. Nunc ex eodem Hieronymo huc afferimus illud, quod in cunis inſtituebantur pueri, ut Alleluja, utcunque poſſent, pronunceiarent; Sic enim ſcribit in Epitaphio Paulæ: Audie- rat (Paula nepotem ſuam in cunis & crepi- taculis balbutiente lingua Alleluja cantare: Aratores etiam devotionis gratiã cantare Al- leluja ſeripſit in Epiſtola ad Marcellam, quam Bethlehemum ut ſe confcrat, hortatur: In Chriſti villa tota ruſticitas eſt. Extra Pſal- mos ſilentium eſt. Quocunque te verteris, ara⸗ zor ſtivam tenens Alleluja decantat. Tractus. Ejus Etymon. Quidam & Scriptura verſiculi, qui poſt Epiſtolam recitantur, appellantur Tractus; cujus etymologia vocis eſt à trubendo; nam tractim & cum aſperitate voeum & prolixi- tate P. voremn Droſa ass. le dlent Drum camn ltam Keun Koſte lel Veri iaren Aude⸗ crepi ntare: e N Gun t:, ir ül 1, 1 un e De Saecrifccio Miſſæ. 201 tate verborum canitur, ùt videre eſt apud Durandum, Bellarminum loco cit. Gavan- tum, Card. Bona ubi ſupra num. y. & Tour- nely tom. 2. de Saeram. Euchariſt. p. 423. De equentiis. Quatuor bequentias adhibet Rô- mana Eccleſia; qui earum aucteres fuerint Denique Sequentia Rhytmus eſt, qui poſt Epiſtolam canitur; & appellatur Jubilatio; atque etiam Proſa, quòèòd in eàâ nulla carminis lex aut menſura ſervetur. Sequentiæ autem nomen illi inditum, quia Graduale conſequi- tur. In libro, qui Alcuino tribuitur de Di- vinis Oſſicis hæc habentur: Sequitur Jubi- latio, quam Sequentiam vovant; & Udalricus in Conſaetudinibus Cluniacenſibys lib. I. cap. II. Proſa;, inquit; quod alii Sequentiam vocçant, non cantatur niſi in quinque leſtis prin- cipalibus. Hæc ur cantaretur Sequentia ſeu Proſa, auctor fuiſſe dicitur B. Notkerus Ab- bas S. Calli, & quasdam à ſe compoſitas mi- ſiſſe ad ſummum Pontificem. Quatuor Se- quentiis utitur Romana Eccleſia; quarum Prima eſt Victimæ Paſehali in die Paſchæ: eam Durandus lib. 4. cap. 22., tradit compo- ſitam ſæculo 1I. à Roberto Francorum Rege: ſecunda eſt Veni Sancte Spiritus in die Pen- tecoſtes, cujvs B. Hermannus Contractus ſæculo item II. Aucor fuiſſe creditur: N 5 tertia 202 Sectio I. tertia eſt lauda Sion in Feſto Corporis Chri- ſti, quæ D. Thomæ Aquinati tribuitur: quarta denique eſt Dies iræ dies illa in Miſſis Mortuorum, quam ſcripfſiſſe exiſtimatur La- tinus Cardinalis Urſinus ſeu Frangipanis Or- dinis Prædicatorum, qui mortuus eſt anno 1294. Videantur le Brun tom. I. pag. 210. & Macrus in Vocabular. verbo Proſæ; qui nullam mentionem faciunt Sequentiæ: Laa- Ja Sion Salvatoris Jſus nomen σamoris, quæ in Feſto nominis ) Elu dicitur; peculia- ris eſt enim à Sequentia Fratrum Minorum, t obſervat Meratus tom. I. Par. 2. pag. 867. De Sequentia ſeu Proſa agit Perimezzius Diſſertat. 2. pag. 57. hujũsque ritús aucto- rem fuiſſe putat B. Notkerum, qui integrum volumen ejusmodi Proſarum à ſe compoſi- tum Lituardo Vercellenſi Epiſcopo dedicavit tefte Eccherardo Monacho in ejus vita p. 16. o tempore pro Tractu in Miſſä 2 dicatur Alleluja. Neque tamen in omni Miſsâ, quæ vel Privata ſit, vel cantetur, dicuntur Graduale, Alleluja, Lractus, & Sequentia. Graduale, quod doloris laborisque ſignum ſit, tempo- re Paſchali omittitur, cùm lætitiæ tempus illud ſit, ùt obſervat Gavantus. A Septuage- ſima ad Sabbathum Sanctum Prætermiikiur 6⸗ Aleln vennn indi ſalis Ppias Pen rum ot e ligi quo non Vati Pag then i⸗ tem citan ohr Thoa e reli tor col ol⸗ 105 Am W lioone bf men 5 aud tegtun omnpe⸗ ecienn upel⸗ 6 le N Sis Gnndn 4 nn e en Een etninn. De Sacrificio Miſſæ. 203 Alleluja, in Miſſis etiam de Feria per Ad- ventum & in Vigiliis, in quibus jejunium indictum eſt, ùt præſcribunt Rubricæ Miſ- ſalis Romani. Duo tamen Sabbatha exci- pias, quorum alterum Paſchatis, alterum PentecoſtesPrivilegium eſt: horum enim die- rum Miſſæ per noctem olim celebrabantur, ùt ex ipſis, quas legimus, Collectis intel- ligitur; eædémque illorum dierum Miſſæ quondam erant ipſarum Feſtivitatum Miſſæ, non Vigiliarum. Vide Bellotte in Obſer- vationibus ad Ritus Eecleſiæ Laudunenſis Pag. 407. num. 10. duobũúſque ſequen. Lu- therus & Miſſa non explodit Alleluja, ſed eam dici vellet etiam per Quadrageſimam & in Majori Hebdomada, cujus temerita- tem & audaciam retundit Bellarminus loco citato. Qui rationes ſcire cupiat, quam- obrem per id tempus omittatur Alleluja, Theophilum Raynaudum adeat, tom. 2. in Tractatu de Attributis Chriſti pag. 129. & ſequen. Sapienter monet Albaſpinæus Au- relianenſis Epiſcopus Tractatu de veteris Eccleſiæ Politia in Euchariſtiæ adminiſtra- tione lib. 2. cap. 13. inter Paſcha & Pente- coſten cani Alleluja ad ſpem Chriſtianorum ſolemniter celebrandam, & ad oſtendendum, nos aliquando ad vitam redituros, quem- admodum Chriſtus revixit, ac denique in omne ævum ab omnibus laboribus Veos an- 204 Sectio I-. Canticum æternæ vitæ, quod eſt Alleluja; ſeu Dei laudem cantaturos: contrà verò per Quadragefimam, quod eſt triſtitiæ tem- pus, omitti, ſeu veriùs quèd temporariam hanc vitam exprimat noſtram, cùm Bea- torum Alleluja canere nobis non licet. De- nique in Feſto Ss. Innocentium Alleluja o- mittitur, quòd Eccleſiam miſerarum ma- trum commiſereſcat, quæ ante ora ſua la-⸗ Sentes filios viderint trueidari, ùr bene advertit Amalarius de Eccleſiaſtic. Officiis lib. I. cap. 41. In hac verô die Eccleſiam jure conqueri animadvertit Hugo de S. Vi- Rore de Officiis Eccleſiaſtic. cap. 8. quòèd miſerorum animas puerorum ſciat non in Paradiſum continuò convolàſſe: In die hac à vocibus lætitiæ abſtinemus, quia Innocentium animæ ad Inferos deſcenderunt, ſicut & omni- um, qui ante Paſſionem Chriſti obiérunt. Ex quo factum eſt, ut in ejus Feſtivitatis Octa- va dicamus Alleluja, itidémque in ipſa Fe- ſtivitate, ſi in Dominicam incidat: Si iMo- rum Peſtivitas in Dominica venerit, omnia de IMis, ut de aliis Sanctis, agimus, quia in Reſur- rectione Domini eos Sanctis ſſoctatos credimus. In Octava quoque illorum Alleluja, & alia ca- nimus, quia factä Chriſti reſurrectione eos in gaudio receptos ſcimus: Verba ſunt Honori in Gemma Animæ lib. 3. cap, 14. Tra- luja bas autton long tium cum nitun travi 4 Legnn Ibi ſider tior gur Alt Eerr Cemn N leee à w eltr Orarte ln Re e.D kenne Un N lu r ber cel e noñf de Centiun Gem Ut. 11 506 ioc 1 Sl Ntu ,lr. eln etr 1 ℳ1 Hon De Sacrißitio Miſſe. 205 Tractus dicitur 4 Septuageſima ad diem Paſehæ. A ſeptuageſima ad diem Paſchæ pro Alle- luja dicitur Tractus, ùt ſcribit Rupertus Ab- bas lib. 5. de Divinis Officiis cap. 14. Quèd autem Tracips lugentium ſit, magiſque lultui congruat, quàm Graduale, quod eſt pæœniten- tium lamentum, illud comprobat, quòd non qum Alleluja, it Graduale, ſed pro Alleluja ca- nitur his diebus, quibus mortem, quæ ſubin- zravit in mundum per invidiam Diaboli, id eſt à Septuogeſima afque ad Paſeha, lugemus. Sequentis verò ſua cuique conſtituta dies eſt, quâ debent recitari. De Graduali, Al- leluja, & Tractu qui ulteriorem videre de- ſideret tractationem, legat Titelmanum cap. 21. 22. & 23. De reliquis actionibus quæ ſiunt d Sa- cerdote in Miſſa. Ad abſolutam hujus partis Miſſæ explica- tionem reliquum eſt actiones proſequi, quæ fiunt à Sacerdote; quarum præcipuæ ſunt Altaris oſculum, ad cornu Epiſtolæ ſe con- ferre, ſigno Crucis ſe ſignare, caput ad Cru- cem ſœpè inclinare, caput itidem, verba quædam proferendo, inclinare, non tamen ad 206 Sectio I. ad Crucem converſum, in medio Alaris recitare Kyrie eleiſon, & Gloria in Excelſis; ad Cornu Epiſtolæ redire, manus uſque ad humeros, orationes ſeu Collectas recitando, ſublatas tenere. Olim Sacerdos ubi voluiſſet, vel in medio Al- tari, vel in Cornu Epiſtolæ poterat dicere Gloria in Excellſis. Atque hæ ſunt adiones præœcipuæ, quas ſingillatim videas in Rubricis Miſſalis, & apud earum Commentatores. De ofculo Altaris, & de ſigno Crucis ſuperiùs locuti reliqua perſequemur. Primùm igitur mo⸗ nendum, olim Sacerdotem arbitratu ſuo di- cere potuiſſe Gloria in Excelſis vel in me- dio Altari, vel in Cornu Epiſtolæ, quod nunc faciunt Carthuſiani & Fratres Prædi- catores. Hoc verò tempore hymnus ille in medio Alari dicendus juxta Ritum Ro- manum, qui à ſæculo uſque 13. invaluit; nam Durandus Ration, lib. 4. cap. 13. Mum, inquit, inchoando ſtat ante medium Altaris, hymnum intelligit Gloria in Excelfis: idque optimo conſilio conſtitutum eſt; nihil enim eſt, cur Sacerdos ad Miſſale retineatur, ideo- que convenientius eſt ſtare illum in medio Altari in conſpectu Crucis. Kyrie ſee 0 Al Clgdet ccienn De Sacrifcio Miſſe. 207 Kyrie eleiſon, & Dominus vobiſcum quon- dam dicebantur in Cornu Epiſtolæ. Secundò Dominus vobiſcum poſt Kyrie vel loria in Excelſis olim non in medio Al- tari dicebatur, nec à medio Altari Sacerdos ſe ad populum ſalutandum convertebat, ſed ùt nunc fit à Carthuſianis, Carmelitis, & Prædicatoribus Fratribus, dicebatur Domi- nus vobiſcum ad Cornu Epiſtolæ. Jam ve- rò quingenti ſunt anni, eôque paulè am- pliùs, cùm à medio Altari Sacerdos ad po- pulum converſus dicit Dominus vobiſcum. Vide le Brun tom. I. pag. 175. & pag. 189. Septies dicit Sacerdos Dominus vobiſcum: guater ad populum, ter verò non item. Tertiò Septies Dominus vobiſcum dicitur in Miſſa, ut ſeptem exploſis capitalibus vi- tiis Populus ſeptiformem à Deo gratiam con- ſequatur, ùt notat Innocentius III. lib. 2. Cap. 24. Ter verò ſe ad populum Sacer- dos non convertit; primò poſt Confiteor, ùtpote qui totus ſit in anima ſua expianda; ſecundèò ante Evangelium, qui verbo Dei annunciando intentus ſit; tertiò ad Præfa- tionem, cùm ſublatum ad Deum animum pro- 208 . Seslio I. proximéque ſacrificio defixum habeat, ùt animadvertit Gavantus. Veteres paſſs ſublatisque brachiis orabant. Sa- Cerdos ad Altare nunc orat manibus ad bumeros elevati. Quartò ad humeros elevatas manus tenet, qui eſt uſitatus orandi modus tum in Veteri, tum in novo Teſtamento. In veteri Teſta- mento cecinit David: Cum extollo manus meas ad Templum ſanctum tuum. In nomine tuo levabo manus meas. Expandi manus meas ad te. Et in Novo D. Paulus ad Timotfhe- um: Volo, inquit, viros orare in ommi loco levantes puras manus. Paſſis quondam ſub- latisque brachiis orabant, ùt ſtatum, quo Chriſtus oravit in Cruce, imitarentur. Vi- de Bonarrotam in Obſervationibus ad ve- tera quædam vaſa vitrea pag. 120. & 121. Plures imagines in Romæ Coœmeteriis de- pictas Chriſtianorum ad id exemplum oran- tium videas apud Boſſium in Roma ſubtrer- ranea; atque eundem morem etiamnum Re- ligioſi quidam Ordines retinent, cùm in Miſſa Collectas recitant. Conſultius verò exiſtimavit Eccleſia, ſi ad eum modum, quo nunc utimur, Collectæ recitarentur, ne ve- teri retenta conſuetudine orandi paſſis ex- tensisque brachiis, inconcinnis & ridiculis ſigu- ligu⸗ — bent i ot 6 1 usten in e i 0o muu In M Mlusſe linot nmi NnA , G tur. 1 4 N „& 1 erist Un 0 Pbe wunk CNN! ius ſen lun, le 7 Nls in 9. De Sacrifcio Miſſe. 209 figuris aperiretur locus. Etiam Tertullia- nus lib de Oratione cap. 13. morem impro- bat orandi elevatis inconditè manibus: Cum modeſtia & Cumilitate &. ne ipſis quidem ma- nibus ſublimids elatis, ſed temperatè ac probè elatis. Et in quodam Diptycho domeſtici Muſæi Bonarrotæ SS. Sylveſtri, Gregorii, & Flaviani cernuntur imagines, quorum pri- mus orans depictus eſt, non ad veterem mo- dum Prachiis in Crucis formam expanſis, ſed ad recentiorem modum, quo Sacerdo- tes Miſſam celebrantes uruntur; quod quaſi indicium eſt & principium extenſionis bra- chiorum juxta veterem conſuetudinem, ùt idem Auctor obſervavit pag. 270. Quid in quaque Altaris parte dicat Sacerdos. Eæx neceſſtate amovendi Miſſale, ilugque ad aliam Altaris purtem transferendi ortum, ut duadam in Cornu Epiſtolæ dicantur, quæ- dam in Cornu Evangelii. Denique de itu & reditu ab una ad alte- ram Altaris partem, déque mora in medio ejusdem notum cuiliher eſt, Introitum cum reliquis usque ad Evangelium in Cornu Epi- ſtolæ recitari; & Kyrie, Gloria in Excelſis, & Credo, cæteraque omnia, quæ ad ſübſtan- tiam pertinent Sacrificii, in medio dici Al- taris. Sacrificio peracto, Sacerdos redit ad 2 S Cor- . N 210 Sestio I. Gornu Epiſtolæ, ibique Orationem reciat, quæ appellatur Poſt-Communio; faclaque ex medio Altari ſuper populum Benedictio- ne, redit ad Cornu Evangelii, ubi recitat Initium Evangelii S. Joannis. Micrologus cap. 9. quòd Sacerdos à Cornu Epiſtolæ ad Cornu tranſeat Evangelii, indè derivatum eſſe ſcribit, quòd, cùm Offerrorii tempore Fideles, ùt infrà docebimus, oblationes ad Altare ſoliti eſſent deferre, non licuiſſet Sa- cerdoti celebranti eas oblationes commodè accipere, & legere Evangelium, niſi Miſſa- le à Cornu Epiſtolæ amotum ad Cornu E- vangelii aſportaretur: Ad ſzniſtrum verd Cornu (ſiniſtram partem intelligit, non quæ Crucifixi, ſed Sacerdotis manui reſpondet) babent librum, cum legunt Evangelium, vel cuùm Jſacrificunt, ut in dextera parte ſint expeditio- res ad ſuſcipiendas oblationes, ſive ad confci. enda Altaris Sacramenta. Hanc Micrologi obſervationem pulchrè illuſtrat Pouget Inſti- tut. Catholicar. tom. 2. pag. 828. ubi loqui- tur de Miſſa ſolemni, contenditque ejus ri- tum in Miſſam privatam eſſe illarum. Ac Sacerdos quidem, ùt ipſe putat; ad Altare non aſcendebat niſi ad Sacrificium peragen- dum; Extra Altare Epiſtolam à Subdiaco- no, Evangelium à Diacono audiebat; con- ſcenſis verò gradibus Altaris, ea, quæ opus eſſent, legebat, aut eanebat Poſito fibk⸗ in Cor- Corn- terat erat Pidel gir b tur extre tur, ſtola legeu uͤr in Altal lemr Cor⸗ Lion nul calie ſale iden bor⸗ cur Dyan nis: r ſi laris geli kher ſt, led Wͦ enn Penel VbiN Mlic Epiku (eri ri en blaton leult 8CN nliht Co yn inon leſpol⸗ expe⸗ N ann , obihe 1 jebriſd ohn De Sabrificio Miſſeæ. 211 Cornu Evangelii, cui nullus alius eſſe po- terat locus; nam in medio Altari poſitus erat Calix, & Cornu Epiſtolæ oblationibus Fidelium impediebatur. His præmiſſis, per- git Pouger; ut in Miſſis privatis ſecerneren- tur ea, quæ in Miſſis ſolemnibus leguntur extra Altare, ab iis quæ ad Altare recitan- tur, ſic inſtitutum eſſe, ut in Cornu Epi- ſtolæ legerentur, quæ in Miſſis ſolemnibus leguntur extra Alrare, cætera verò omnia ut in ſolemnibus, ità & in privatis in medio Altari dicerentur. Quia verò in Miſſis ſo- lemnibus poſt Communionem pars Altaris ad Cornu Epiſtolæ, ſummotis indè jam obla- tionibus, expedita eſſet, pars verò ad Cor- nu Evangelii à Subdiaconno occupatur, qui calicem tergit & componit, propterea Miſ- ſale ad Cornu Epiſtolæ refertur; atque indè idem ritus in Miſſas privatas eſt derivatus. Porrò ulteriùs anxiè quærere nihil eſt opus, cur non in Cornu Epiſtolæ, ſed in Cornu Evangelii legatur initium Evangelii S. Joan- deet⸗ nis: nova enim ejus Evangelii additio eſt, hun ut ſuo loco dicemus, & in eadem parte Al- N pen taris decere viſum eſt, ur ſecundum Evan- gelium legatur, ubi antea primùm recitatum fuerat. Arque hoc naturale fundamentum eſt, cur modò in hoc, modèò in illo Altaris ef loco in diverſis Miſſæ partibus Sacerdos has 1 vel illas preces dicat & orationes. Quan- 2 quam 212 Sectio I. —— quam neque hic deeſt myſticus ſenſus: qui.- dam enim dicunt, Cornu Epiſtolæ popu- lum Hebræorum, qui primi vocati ſunt ad Evangelium, Cornu autem Evangelii Eth- nicos ſignificari, qui Evangelium ab Judæis aſpernatum acceperunt; reditum verò ad Cornu Epiſtolæ futuram Hebræorum ex- primere converſionem. De ea Miſſæ Parte, quæ Evange- lium inter & Offertorium in- terjicitur- De Oratione, Munda cor meum. Ectà Epiſtolà iiſque quæ eam conſequun- tur, Sacerdos ad medium Altare re- dit, ubi, ut Evangelio legendo ſeſe paret; recitat Orationem Munda cor meüum, quâ Deum deprecatur; ut cor & labia ſibi pu- rificet, quò dignè ſanctum annunciare pol- ſit Evangelium, quemadmodum labia Iſaiæ calculo mundavit ignito: ſacræ enim pagi- næ tradunt, Iſaiam vidiſſe Dominum in ſub limi ſolio ſedentem; quem Cherubim cir- cumſtabant, terram verò ſub ejus pedibus; tum exclamäſſe labia ſibi eſſe immunda; ſub- inde quendam ex iis Seraphim, qui coram Domino aſtabant, petram igne camaͤcr egt orfi⸗ — forfice Ve; Peccat De (u le Don conus, core be ine, Verd in Domme quod milli Dineo On Dom, Danmn ſ num, Uanis Nul ni li iſun gelike 65 Ne h en olun n n neum Onlei Alrare! ele ein,6 u ſbi⸗ Neinene . Abir eninpe ubin 6 lelt⸗ De Sacrifcio Miſſæ. 213 forfice ex Altari ſumptam ad ejus labia admo- viſſe; atque ità ſignificaſſe ejus expiata eſſe peccata. De altera Oratione Jube Domine &. Quod ſpectat ad alteram Orationem Ju- be Domne benedicere, admonendus eſt Dia- conus, qui Evangelium cantaturus à Sacer- dote benedictionem petit, ne dicat Jube Do- mine, ſed ube Domne benedicere: contrà verò in Mifſa privata Sacerdos non Juke Domne, ſed dicat Jube Domine benedicere, quod etiam dicit in Miſſa ſolemni, cùm ſub- miſſà voce dicit Munda cor meum, antequam Diaconus Evangelium cantet. Ratio cur Sacerdos dicat jube Domine, & Diaconus Jube Domne. Cujus rei apertiſſima ratio eſt: nam vox TDominus Propriè Deo tantùm convenit; Domnus verò, quæ trunca & deminuta vox eſt, tribuitur hominibus: eleſtem Domi- num, terreſtrem dicito Domnum. Et in Li- taniis ſummus Pontifex dicitur Domnus A- 6 toſtolicus. Videantur du Cange & Marcus in ſuis quiſque vocabularis. Quamobrem Diaconus non à Deo, ſed à Sacerdote bene- dictionem petens dicit, Jube Domne bene- 6 3 dice 214 Sectio I. dicere; Sacerdos verò, qui eam petit à Deo, dicit Jube Domine &c. Illud etiam diſcrimen eſt inter Benedictionem, quæ à Deo, & il⸗ lam, quæ ab homine peritur „quòd à Deo gratias, quibus nobis opus eſt, poſtulamus; àab homine autem petimus, Deum ur pro nobis oret, qui ſuper nos benedictionem ſuam effundat: locus eſt in Exodi cap. 12. Abeuntes benedicite mihi. Evangelium olim legebant Lectores, ut etiam- num apud Græcos. Ob reverentiam Bvan- gelii munus illud Diacoui demandatum. Poſt eas orationes Sacerdos ad, dexteram Altaris partem ſe confert, quæ eadem eſt, ut diximus, cum dextera Crucifixi, & ibi legit Evangelium, ſive privatam celebret Miſſam, fve ſolemnem, in qua Evangelium cantat Diaconus; qui tamen mos non fuit antiquo- rum temporum; tunc enim Evangelium à Lectore legebatur, ůt colligitur ex Epiſtolis 33. & 34. S. Cypriani, & ex Concilio To- letano I, cap. 2? Id verò munus in Evan- gelii honorem Diaconis poſtea demandatum fuit; quamobrem Hieronymus Epiſtola ad Sabinianum, Evangelium, inquit, Chriſti qua- ſe Diaconus lectitabas; & S. Bonifacius Epi- ſcopus Moguntinus Epiſtolà ad Zachari- conos;= am Pontificem conqueritur, quosdam Dia- cnos, tumen numn lium Smuith & ſt Eu Ev Ceeptt mus Corin lbi co Ter om 1 ca anuid (m! liſer rum lit e (le teſtin lita, leſta po Uin fribe Cllunm eo,A dd l ſtolre n U dich! De Sacrifcio Miſſæ. 215 conos, quamvis plures concubir as haberent, tamen Evangelium legere. Græci etiam- num vetuſtum retinent morem, ut Evange- lium publicè legatur à Lectoribus, teſte Smithio Epiſtolà de præſenti Eccleſiæ Græ- cæ ſtatu pag. 145. Evangelii Lectio in Miſſa eſt ex Apoſto- lica Traditione. Evangelium in Eccleſiæ primorcdiis legi cœptum eſt, ſi fidem, ùt æquum eſt, habea- mus iis, qui de Miſſa eruditione & doctri- nà clari viri ſcripſerunt. Apoſtolus 2. ad Corinth. cap. 8. de Luca in ſuis itineribus ſibi comite ait: cujus laus eſt in Evangelio- per omnes Eccleſtas. Euſebius Hiſt. Eccl. lib. 2. cap. I5. Darrat, Marcum Romanis flagi- tantibus ſuum ſcripſiſſe Evangelium: Quod cùm Petrus per revelationem S. Spiritüs cogno- viſſet, deleciatus ardenti hominum ſtudio, li- brum illum auctoritate Jſud comprobuüſſe dicitur, ut deinceps in Eccleſiis legeretur. Keſertur id 4 Clemente in ſexto Inſtitutionum libro, cui teſtis etiamn accedit Papias Epiſeofuss Hierapo- litauus. Et S. Juſtinus Apologiâ ſecundâ teſtatur, Evangelii lectionem ex Fradit ione Apoſtolica eſſe profeéëtam: nec verò ulla Liturgia vetus eſt, quæ Evangelii lectionem non præcipiar, ut oblervavit le Brun tom. I. 04 Ppag. 216 Sectio I. Pag. 214. Ex Epiſtola Gregorii Magni ad Joannem Epiſcopum Syracuſanum, ubi S. Pontifex ait, Apoſtolorum fuiſſe conſue- tudinem, ut, dictà ſolùm Oratione Domi- nicali, hoſtiam conſecrarent, arguit Mori- nus in P. 3. exercit. 9. cap. 1. num., 12. per multos annos in Miſſa Evangelium lectum non fuiſſe. Verùm Cardinalis Bona Rerum Liturgic. lib. 2. cap. 7. pulchrè S. Gregorii verba interpretatur, ut S. Pontifex tempus illud intelligere voluerit, cuùm Evangelium nondum erat literis commendatum: Id enim omzeino de illis annis intelligi debet, cum Evangelium nondum erat ſeriptun alioquin mendacii arguerentur Clemens & F'apias Apo- Nolorum ſæculo proximi, qui, At diximus, re- ferente Eieſebio teſiati ſunt Evangelium Marci à Principe Apoſtolorum approbatum publicè in Eccleſia lettum futſſe, quod de aliis quoque d Matthao, Luca, & Joanne ſeriptis contigiſſe non dubito; & P. Lupus tom. y. ad Concr- lia Generalia & Provincialia pag. 376. pri- mæ editionis poſtquam veteres primorum Patrum attulit auctoritates de Miſlſa, in hæc verba concludit: Item liquet eos, qui d Do. minicum Corpus conſecrantibus Apoſtolis exi- ſtimant fuiſſe adhibitam ſolam Dominicam orationem, inſfigniter labi. * Poſt Do vobiſ⸗ lnifn guar uen ken epitl üm Connn koren Dn (ceni redhe 401 Lal Per h us gel We tiu TI 4 Den Celre Ounce De Sacrificio Miſſæ. 217 Poſt Evangelium alim Miniſter dicebat: M Deo gratias. Poſt ſalutationem ad populum Dominus vobiſcum, incipit Evangelium per verbum Initium, ſi Principium legatur alicujus ex quatuor Evangeliis, auf per verba illa Se- quentia . Evangelii, ſi, quod legendum eſt, ſumptum ſit & corpore quadammodo Evan- gelii. In diebus Majoris Hebdomadæ cùm Roinur hiſteria Paſſionis Domini, unicàâà tan- tùm formulà fubjecto Religionis noſtræ ac- commodatiſſim nunciatur populo, legi hi- ſtoriam de Paſhione Chriſti Domini, Paſſo Domini noſtri glſu Chriſti. Sacerdoti di- cemti, Initium ſive Sequentia §. Evangelii, reſpondet Miniſter, Gloria tibi Domine, & ad finem Evangelii idem Miniſter dicit, Laus tibi Chriſte; quæ verba omittuntur Feria 6. in Paraſceve; tempus enim illud eſt, cùm Chriſtus Eſus improperiis ſatura- tus eſt & opprobriis. Olim ad finem Evan- gelü dicebatur Amen; qu'd ſervatur in ritu Mozarabo. Fuit, cum dicebatur, Deo gra- tius. Nunc verò dicitur, Laus tibt Chriſte, At videre eſt in 4. Parte ſummæ Alenſis Tractatu de Miſſa: Perlecto Evangelio dicunt Aſſiſtentes, Amen; quaſi dicant, faciat nos Deus perſeverare in doctrina Evangelii. Alii ◻ 5 di- 21⁸ Settio F dicunt, Deo gratias in gratiarum actionem pro beneſficio tantæ doctrinæ && tam Jalutaris. Nunc dicimus, Laus tibi Chriſte. Deindè ſubjicit Sacerdos: Per Evangelica dicta de- leantur noſtra delitta; ad quæ verba notat le Brun tom. I. pag. 240. etſi generatim de- littum peccatum ſignificet, tamen cùm Ec- cleſia non proponit Pœnitentiæ Sacramen- tum, tum vocem illam ità eſſe recipiendam, ur levem & venialem ſolùm culpam ſigni- icet. Poſt Evangelii Lectionem in diebus Eeſtis Sermo ſeu Homilia halebatur ad populum; idque derivatum ex more Hebraorum. In more poſitum erat apud Hebræos, ut poſt Lectionem Legis & Prophetarum ſer⸗ mo haberetur ad Populum; quamobrem narrat S. Lucas Cap. 4. Chriſtum JEſum Sabbatho quodam in Synagogam ingreſſum legiſſe Iſaiam & ſermonem habuiſſe. Et in Actis Apoſtolorum Cap. 13. Paulus & Bar- nabas poſt lectionem à Synagogeæ Principi= bus ſunt invitati, ur ad Populum verba fa- cerent. In juſtini Martyris Apologia ſecun- da, & lib. 8. Conſtitut. Apoſtolicarum appa- rer, Homiham ſeu Sermonem ad Populum poſt lectum Evangelium haberi conſueviſſe. Et S. Cyprianus in Vira S. Cæſarii Arelaten= ſis ſo ea⸗ porta kermea Cioni bus Præt Popn Conci Deere Rie hohin 4 pro minn Becl guin lefu O lere lne hel De ſue cirt riv⸗ de — Clienn Ultm Deit lhe tba me rutint can ke Actamr pienet nli N iſhe. 1 1EC1 Gn ſt nobre⸗ WMe volthi 5 11 De Sacrificio Miſſe. 219 ſis cap. 14. narrat, ſe jubere ſolitum Eccleſiæ portas occludi, ne quisquam ab audiendo ſermone ſe ſubduceret. Duo de ſacris Con- cionibus compoſuit volumina Ferrarius, qui- bus totam rem eruditiſſimè pertractavit. Præter ſermonem monita quædam etiam Populo exhibebantur, de quibus loquitur Concilium Aurelianenſe apud Ivonem Par. 2. Decreti cap. 120. Urt in diebus Dominicis vel PFeſtis poſt ſermonem intra Miſſarum ſolemnia habitum Blebem Sacerdos admoneat, ut juxta Apoſtolicam Inſtitutionem omnes in commune pro diverſis neceſſitatibus preces fundant ad Do- minum pro Kege & Epiſcopis & Kectoribus Eccleſtarum, pro pace, pro peſte, pro infirmis, qui in ipſa Purochia lecto decumbunt, pro nupen defunctis, in quibus ſingulatim precibus Piebs Orationem Dominicam ſub ſilentio dicot, Sa- cerdos verò Orationes ad boc pertinentes per Jengulas admonitiones ſolemniter expleat: poſt haæc ſacra celebretur oblati. Ea conſuetudo etiamnum viget in Galliis, eam- que retinent Parochi in Iialiag. Viget etiamnum in Gallia hujusmodi con- ſuetudo: atque hæc admonitio Gallicè di- citur Prone, quæ vox è& Græco Pronaos de- rivata eſt, hoc eſt ab illa templi parte, quæ ab ejus limine ad Chorum protenta Laicos con- 220 Sectio I. continebat, cùm Clerici in Choro ſeu Pres- byterio continerentur. Vid. Pouget Inſtit. Gatholicar. Tom. 2. pag. 836. In Italia quo- que mos eſt, ut Parochi, qui munus ſuum exequi volunt, in Miſſa Parochiali poſt Ev- angelium ſermonem habeant feſtis diebus ad populum, eâque eum doceant, quæ co- gnitu opus eſt ad æternam conſequendam ſa- utem, quæ virtutes ſint, quæ vitia, quid expetendum fugiendumve, ut cœleſtem glo- riam adipiſlcamur. Videatur Caput 2. Ses- ſion. 5. Concilii Tridentini de Reformatio- ne, quêdque nos Edicto 10. tom. I. hac de re uberiùs perſecuti ſumus. De Miſà Catechumenorum. Luorum Claſſes pu licorum Panitentium. Lecto Evaogelio & Sermone habito, Ca⸗ techumenorum Miſſa peraécta erat. Ad cu- jus rei intelligentiam ſciendum, in quatuor Glaſſes à Gregorio Neo-Cæſarienſi & Baſi- lio in ſuis Canonibus publicos Pœnitentes diſtribui Ahi Flentes, alii Audientes, alii Conſiſtentes, alii Proſtrati dicebantur. PFlen- tes ſiabant extra templi januam, ubi ſua pec- cata defiebant. Audiemes & Proſtrati in ea templi parte, quæ Narthex appellabatur, ubi etiam Catechumeni morabantur; atque hi omnes, ſermone habito, extra templum pelle- lcetr Miſe iamnen 0us C NRent, nVin Mul a — en Ds. et ladi 14, Il Ormir ., hee De Sacrifßcio Miſe. 221 pellebantur; quarta Pœnitentium elaſſis, ſci- licet Conſeſtentes, una cum cærteris Fidelibus, Miſſæ integræ aderant uſque ad finem; non tamen Euchariſtiæ participes erant. Diaco- nus Catechumenis aliſque edicebat, ut abi- rent, quod ex Jacobo Diacone colligitur in Vita S. Pelagiæ; ubi hæc habentur: Si- miul atque proclamavit Diaconus ad Catecbu- menos, Procedite, vel Abſcodite, nuſquam illa comparuit. Porro poſt Miſſam Pidelem, & per- actum Sacrificium cum dimiſſa eſſet Eccleſia, me extra domus Dei limen prodeunte, rurſus advenit Columba. Et quamvis veruſtioribus temporibus dimiſſio Evangelii lectionem Præcederet; tamen in Concilio Arauſicano I. ſub eone I. Can. I8. tom. 32. Conciliorum Pag. 450. ſtatutum fuit, ut Evangelium poſt Epiſtolam, & ante Catechumenorum dimilſ- ſionem legeretur; quod confirmavit Con- cilium Valentinum in Hiſpania Can. 1. tom. 4. Concilior. pag. 612. Ur ſacroſantia Fvan. gelia ante munerum illationem in Miſſa Cate- chumenorum in ordine lectionum poſt Apoſto- lum legantur, quatenus ſalutaria pracebtu Do- mini noſtri Jkſu Chriſti, vel ſermones Sacer- dot's non ſolum Piqeles, ſid etiam Catechume- ni, && Peænitentes, & omnes, qui ex diverſo Junt, audire licitun habeant. Eruditi duo viri veterumque Eccleſiæ Riruum peritiſſi- mi Albaſpinæus lib. I. de veteri Eccleſiæ Politia 222 Sectio I. Politia in adminiſtratione Euchariſtiæ, & Bocquillot lib. I. Tract. Hiſtorici de Litur- ia cap. I. & veteribus monumentis totam Fanc eruerunt diſciplinam de Miſſa Cate- chumenorum; eos videlicer, itidemque Pœ- nitentes, & Energumenos dimitti conſue- viſſe. Quiſquis autem veterem hujusmodi ritum probè coguitum habere cupiat, ip- ſorum Auctorum opera evolvat. Quæ ſit Catechumenorum, qitæ Pidqelium, quæ Sacramentorum Miſſa. Ex iis, quæ hactenus diximus; ſatis pa- tet, quænam eſſet Miſſa Catechumenorum; quænam Miſſa Fidelium, quæ etiam Miſſa Sacramentorum dicebatur; qui Miſſæ Cate- chumenorum terminus eſſet. Miſſam verò Fidelium appellatam eſſe Miſſam Sacramen- torum, colligitur ex Ivone Carnotenſi Epiſt. 75. ad Paſchalem Pontificem, ubi ſuorum Canonicorum pravam deſcribens diſcipli- nam ait: Qui adibat Miſſam Catecbumenorum ſubterfugiebat Miſſam Sacramen?orum. Ap- poſitè ad hanc rem facit S. Cæſarii Arela- tenſis Homilia II. qui rem adeo abſonam in- crepitans ait, ſuæ cuique domi licere Pro- phetas, Apoſtolorum ſcripta, & Evangelium legere; nemini autem præterquam in Do- meô e Lin-. is tn la C. lelt⸗ corli pfugni Ppiat 1 Nehun enor M le C. cknhet ai i on InI N. N De Sacrifrio Miſſe. 223 —,— ——..DWG, mo Dei adeſſe licére conſecrationi Corporis & Sanguinis Eſu Chriſti; nec ut quis Mis- ſæ dicatur adfuiſſe, ſatis eſſe, ſi ſanctam Le- cCtionem audierir, ſed oportere eum in Ec- cleſia conſiſtere, donec Dominicalis Oratio dicta ſit, & benedictionem Sacerdos populo impertierit. Si quis verò quærat, cur Miſſa Catechumenorum diceretur ea Miſſlæ pars, cui non ſolùm Catechumeni aderant, ſed Pœnitentes etiam, & Fnergumeni, reſpon- det Joſephus Vicecomes lib 5. de Miſſæ Ri- tibus Cap. I. Cur auten Catectumenorum Miſſæ id nominis attributum ſet, cum etiam Pæ- nitentes, & Catechbumeni intereſſent, non aliam Fuiſſe cauſam puto, qudm quòd eorum numerus major eſſet; ut d copioſiori parte denominatio Jumpta ſit: cum quo conſentit Morinus de Sacram. Pœniten. lib. 6. Cap. 10. num. 2. Quæ faciat Sacerdos in lectione Evangelii. Atque hæc, quæ ad antiquam diſcipli= nam pertinent, breviter attingere voluimus. Nunc verò de iis, quæ Sacerdos facit in Le- ctione Evangelii, dicendum eſt. Dicto Do- minus vobiscum, reſpondet Miniſter: Et cum piritu tuo; tum dexteræ manus pollice, ſi- gnat Crucem ſuper libro in principio Ran- L gelii, 224 Sectio I. elii, deinde ſignat ſibi frontem, os, & pe- Rtus dicens Sequentia, ſeu Mitium S. Evange- lii, ac manibus junétis legit Evangelium; cujus lectione peractà reſpondet Miniſter, Laus tibi Chriſte: & Sacerdos oſculatur principium Evangelii ſubmiſsà voce dicens: Per Evangelica di'la deleantur noſtra delicta; quod tamen non facit in Miſſis Mortuorum, neque cùm celebrat coram Papa, vel Cardi- nali, vel Archiepiſcopo etiam & Epiſcopo in loeis, ubi jurisdictionem habent, quibus; Evangelium ut oſculentur, ipſum Miſſale defertur. Sacerdos cur librum & ſe ipſe Crucis ſigno ſignet. Innocentius III. & poſt eum Gavantus di- cunt, Sacerdotem ſigno Crucis Evangelio- rum librum ſignare, quaſi dicat: Hic Cruci- fixi liber eſt. Se ipſe verèò ſignat in fronte juxta id, quod ait Auguſtinus in Pſalm. 141. Usque adeo de Cruce non erubesco,; ut non in occialio habeam Crucem Chriſti, ſed in fronte portem; tum in ore & pectore juxta illu Apoſtoli ad Romanos Cap. 10. Corde ere- ditur ad uſtitiam, ore autem confeſſto ſit ad Jalutem. De — 1,0 tig uin lum . 1 ſ0 u ſ ſunt y llle) Gione ſueri Pelii venen ul 1. geli eX dur lelu ib4 Beng ngelun OlNen e iet rtG vel diſcont g n M uij Cynge De Saerifcio Miſſæ. 225 De Oſeulo in Evangelium imprimendo. An- tiquitus Evangelium ad Cleri & Populi oſeu- lum cireumferebatur. Nunc certis quibus- dam perſonis offertur ad oſculum. * . . 5 . loquitur Jonas Epiſcopus Aurelianenſis Præ- fat. in lib. 2. de Cultu Imaginum, cujus ea ſunt verba: Sacræ Keligionis uſus adhbuc in Ec- cleſia ſervatur, ut prælectů ſacri Ebangelii le- ione ab Epiſcopo vel Preibyteris, cæterirqgue Jacri Ordinis Keligioſes, Codex in quo Evan- gelii leétio vecitata eſt, multiplicibus oſculis veneretur: ſed hoc cujus causd, niſi illius, cu- Jus verha eſſe ereduntur, agimus? Nec Sacer- dos ſolàùm, qui Miſſam celebrabat, Evan- geliorum librum antiquitus oſculabatur, ſed ipfe liber ad oſculum totius Cleri & populi circumferebatur. Verùm Honorius III. ſub Excommunicationis pœna veruit, ne ad cu- jusquam ſæcularis Principis oſculum, qui ſa- cro oleo non eſſet perunctus, Evangeliorum liber offerrerur, àt oſtendit Meratus tom. T. Par. I. ag⸗ Set & ſeq. idque etiam conſtat ex ejusdem Pontificis Epiſtola apud Raynal= dum ad ann. Chr. 1221. num. 28. ubi con- firmat Legati ſui Decretum: Et ue lecto Evan- gelio Liber ad oſculandum aliis, quàm perſo- nis deferretur inunctis; P verlus eos qui pa- rere De oſculo in Evangelium imprimendo 226 Sectio I. rere detrectaverint excommunicationis pæna. Perimezzius Diſſert. 8. Ppag. 237. quæ hacte- nus diximus confirmat; & de recentiore Ri- tu addit, Evangelium Papæ, Cardinalibus, Sedis Apoſtolicæ Legatis ad oſculum ubique locorum offerri; Patriarchis verò, Archi- epiſcopis, & Epiſcopis in ſua cuique Dicœceſi; Principibus verò ex-tolerantia,; nunquam fa- men Laicis inferiorum ordinum. Populus ſtans audit Evangelium. Religioſi Equeſirium Ordinumgladium diſtringunt. Vetuſtifſima conſuetudo eſt, ut, cùm Evangelium legitur, populus ſtet, ut ſigni⸗ ficet paratum ſe eſſe ad ea Domini perficien- da mandata, quæ leguntur in Evangelio. Si quis baculum haberet, cuùm legeretur Evan-= gelium, illum deponebat ob eandem ratio- nem, quâ Evangelium ſtando audimus: Us: que ad iſtud Officium baculis ſuſtentabamur: modò, ut oportet ſervos ante Dominum are; bumiliter ſtamus deponentes baculos è manibus? verba ſunt Amalarü; & Religioſi Equeſtri- um Ordinum, cùm in Miſſa legitur Evan- gelium, vel manum gladio admovent, vel etiam ipſum è vagina educunt, ut ſe pro Chri- ſti Fide paratos eſſe declarent ipſum profun- dere ſanguinem. Vide Card. Bona Rerum Liturgicarum lib. 2. Cap. 7. num. 3. PaſB — Pt En Hung Poll dolan, e ehi . A Aekun kecbune Perock⸗ lihit ſiplin lue ci mun Nnlb Donk Cr⸗ rend prin mus qud ici tur tur, Sace⸗ ex ndonn Hitve. , u Petfe⸗ elio⸗ utN len Uml Mtobne- itmn 6 ee inn Cen,1 nc, . ro. n 5 1 De Saeriftrio Miſſe. 227 Poſt Evungelium dimiſzs Catechumenis dicitur Symbolum, quo incipit Miſſa Fidelium. Peoſt Evangelium Sacerdos recitat Sym- bolum;, ſi quidem ex Rubrica dicendum ſit; nec enim in qualibet Miſla locus eſt Symbo- lo. Ab eo incipit Miſſa Fidelium, ſeu Miſſa Sacramentorum: Ejectis extra Ercleſtam Ca- tecbumenis, Pænitentibus, & aliis, quibus peracto ſermone nefas erat in ea permanere, in- cipit Miſa Fideliun, quæ, cum ſeverior di- Jciplina vigebat, clauſis januis agebatur, eas- que cuſtodiebant Miniſtri, ne quis intraret im- mundus, vel indignus: verba ſunt Card. Bo- na lib. 2. cap. 8. num. I. cum quoô coônſentit Pouget Inſtit. Catholicar. tom. 2. pag. 838. Cùm autem hoc loco de ſymbolo nobis diſſe- rendum ſit, ut recto ordine progrediamur, Primèò Symbolum quid ſignificer, diſquire- mus; ſecundèò quodnam illud Symboôlum fit, quod in Miſſa recitatur; tertiò quo tempore dici cœptum ſit in Miſſa, quartò cur dica- tur; quintò cur in quibusdam verò omitta- tur, poſtremò ea ſermone perſequemur, quæ Sacerdos facit, ſive Symbolum dicat, ſive ex præſcripto Rubricæ prætermittat. Symblolum quid ſegnifeet. Symbolum alibi monuimus ſignum quod-= dam ſeu teſſeram Baniſaarc „ quàâ F ideles d 2 i⸗ 228 Sebtio I. Inſidelibus ſecernuntur, duétà ſimilitudine ex militari ſigno, quo milites à transfugis diſ- tinguebantur, ùt conſiderat Ruffinus in libro de expoſitione Symboli; ſeu ex Syngrapha con- tracküs, quâ quispiam alteri obligatur, ſiqui- dem paciſeitur cum Deo Chriſtianus homo in Baptiſmate, ůt explicat S. Petrus Chryſo- logus ſerm. 63. de Symbolo Apoſtolorum. Neque enim vera eſt eorum opinio, qui pu- tant Symbolum ſignificare quarundam rerum complexum, quo ſuam quisque partem con- tulerit, puta Cænam, quæ communi multo- rum ſumptu paratur, aut ad quam convivæ ſuam quisque lancem conferunt. Nam ejus- modi cœnam non Symbolum, ſed Symbolam Grammatici appellant, ut animadvertit Voſſius lib. 3. de Tribus Symbolis Diſſert. I. Cap. 17. Qudiuor Symbola, Apoſtolicum, Nicænum, Conſtantinopolitanum, Athanaſianum. Quatuor ſunt Symbola, Apoſtolicum; quod Apoſtoli condidere. Nicænum in Con- cilio Nicæno compoſitum anno 325. Con- ſtantinopolitanum in Conſtantinopolitauò Concilio anno 381. edirum; & Athanaſia- num, quod S. Athanaſio tribuitur. Cùm enim Arius ſuam hæreſim ab inferis extulit- ſet, quædam Concilium Nicænum Symbo- lo Apoſtolico addidit; & Conſtantinopoli- num Huaurnh cEnos cobler Pareat num datur Arian Oſtench prol un Eee ue⸗ Aanign o⸗. Juh didi talis Ie P m, keris lnbe Ge Per uo⸗ iher lali len! miltodte lage Gsialn taphuge tur e uns hee usC Oſtolen lo, Gir lamen Artenn uniond CoCNE Nnes tmpon 1,Ca.l Nieeut otun ocie⸗ umul 1. De Sacrifcio Miſſæ. 229 tanum exorta Macedonii hæreſi alia etiam Ni- cæno Symbolo inſeèruit; ità, ut ſi ea Symbola conferamus, nullum inter ea diſerimen ap- Pareat, ſed Nicænum & Conſtantinopolita- num Concilium uberiùs explicaàſie deprehen- datur ea, quæ in Symbolo Apoſtolico ab Arianis & Macedonianis oppugnabantur, ùt oſtendit etiam Fleury Hiſt. Eccl. lib. 18. num. 6. probarûntque multò antea Bellorte ad Ri- tus Eccleſiæ Laudunenſis pag. 436. num. 12. usque ad integrum num. 16. & Grancolas in Antiquis Liturgiis tom. I. edit. Pariſien. ann. 1704. Pag. 532. Symbolum Apoſtolorum primè voce traditum, non literis proditum. Diximus, Apoſtolos Apoſtolicum con- didiſſe; quod apertiſſimè demonſtravit Na- talis Alexander Diſſert. 12. ſæculi I. qua in re probè obſervandum eſt cum D. Hierony- mo, Symbolum Apoſtolorum non fuiſſe li- teris -commendatum, ne in manus caderet Infidelium, ſed voce traditum Fidelibus, atr- que ità quaſi per manus ex uno ad alterum pertranſiſſe: In svmbolo Pidei & Spei noſtræ, quod ab Apoſtolis traditum, non ſeribitur in chbarta && atramento, ſedin tabulis cordis car- nalibus poſt confeſſionem Trinitatis, & unita- Zem Ecclæſiæ, onine Cbriſtiani dogmatis Sacra- P 3 men 330 Sectio I. mentum curnis reſurvectione concluditur; ver- ba ſunt S. Doctoris Epiſt. 61. ad Pammachi= um Cap. 9. Quamohbrem Tertulliano exce- pto, qui libro de !/ elandis Virginibus, & lib. de Præſeriptionibus cap. 37. nonnihil attigit de Symbolo Apoſtolico, nullus Scriptor ante Gonſtantinum Magnum in ſua ſcripta Apo- ſtolicum Symbolum inſeruit, primique in 19 ſuos libros illud edidére Athanaſius, Baſilius, & Leo iis temporibus, cùm Eccleſia à Judæis & Gentibus nihil ſibi metuebat. Symholum Nicænum d Concilio Nicæno con- ditum. Diximus etiam, Symbolum Nicænum à Concilio Nicæno conditum; in ejus enim Actis relatum eſt, Epiſcopos eo recitato Sym- bolo exclamàſſe: Haæc eſt Catbolicorum ides: buie omnes credimus: in hanc baptizati ſumus: in hac haptizamusß. D. Athanaſius Epiſt. ad Jovin. de Fide teſtatur, magnum illum Oſi- um Epiſcopum Cordubenſem, cujus in eo Concilio tanta fuit auctoritas, à Patribus juſ- ſum, illud Symbolum condidiſſe. Quod legitur in Miſſa eſt Symbolum Con- ſtantinopolitanum. Denique Conſtantinopolitanum Symbo- lum à Conſtantinopolitano Concilio, qi it fuit en icd enim Itsque IS Nanr Prolati Titatibe yinbe lud ene Schol ru eſle, it eti quoc Gbioqn Plcite Welri Hitu qud accot hanc luds recit enti Orta- tur. lu! Ung. —— ur;N hnet nden ), lant ore pt inige , A zun. gl en latod Nun Mi 8Lok RUun- Ciſsn Ptu⸗ De Sacrifcio Miſſe. 231 fuit Generale ſecundum, conditum diximus; id enim colligitur ex ejus prima ſeſſione, il- liusque auctor fuiſſe exiſtimatur S. Gregori- us Nazianzenus, quod Marcus Ephelinus prolatis omnium Græcorum Patrum aucto- ritatibus teſtatus eſt in Concilio Florentino. Symbolum autem Conſtantinopolitanum il- lud eſt, quod in Miſſa recitatur. Quidam Scholaſtici Theologi Magiſtrum Sententia- rum ſecuti ſeripſerunt, Miſſæ Symbolum eſſe, quod in Nicæno Concilio conditum eſt, t etiam obſervat Vertus tom. 3. pag. 122. quod quidem tueri poſſunt eâ ratione, quòd, quicquid Concilium addit Symbolo, jam im- plicit in Nicæno Symbolo continebatur. Walfridus Strabo ſcribit, ideo ad Miſſam ad- hibitum Conſtantinopolitanum Symbolum, quèd muſicis canendo modis eſſet omnium accommodatiſſimum. Sed Cardinalis Bona hanc opinionem refellit, nec alia de cauſa il- lud Symbolum Eccleſiam malvuiſſe ait in Miſſa recitari, quàm quèd in eo diſertiùs & lucu- lentiùs Orthodoxi articuli explicantur, & ex- ortæ usque ad ea tempora hæreſes profligan- tur. In Romana Eccleſia per annos mille, quòdnulla unquam hæreſeos labes eam infecerit, non reci- tatum eſt Symbolum in Miſſa ex Ber- none Abbate. Sunt quibus videtur negari non poſſe Ro- P 4 manam 232 Sectio I. manam Eccleſiam ineunte ſœculo 1I. cœpiſſe Symbolum in Miſſa recitare; diſertis enim verbis id teſtatur Abbas Berno libro de rebus ad Miſſam ſpectantibus Cap. 2. Komani us- que ad hac tempora divæ memoriæ Henrici Im- eratoris nullo modo (Symbolum) cecinerunt. Sed ab eodem interrogati, cur ità agerent, me. coram aſſſtente, audivi eos ejusmodi veſponſum reddere, videlicet quòd Komana Eccleſta non fuiſſet aliquando ullâ hæreſeos face infelcta, ſed Jecundum S F'etri doctrinam in ſoliditate Ca- tholicæ Eidei permaneret inconcuſſa. Et ideo. magis his neceſſarium eſſe illud mbolum ſæ- hius cautando vequentare, qui aliquandoulli⸗ hæreſi potuerunt maculari. At Dominus Im- erator non autea deſtit, qudm omnium con- ſenſu id Domno Blnedicto Apoſtolico perſuaſit, ut ad publicam Miſſam illud decantarent. Hæc. Baronius in Annalibus ſuis inſeruit ad annum, IIOO. ac deinde gravibus illis verbis conclu- dit: Placent iſta,, ſed nobis gratius, ſe vene⸗ vande antiquitati anuorum melle delatum fuiſ- Jſet, qum novitati. Teſtatur Berno ſe præ- ſentem adfuiſſe, cùm Henricus Imperator- id à Benedicto VIII. poſtulavit; quamobrem negari non poſſe videtur, tum primum Ro- manam Eccleſiam cœpiſſe Symbolum in Miſſa. recitare; cùm præſertimm ſuperioribus tem- poribus nullum reperiatur monumentumeſus diſciplinæ in ea Eccleſia, etſi in Hiſpania, Fallia GCalla, lecitabe fine l Calalins Riibrs Auctor Drriis Aute ſahatur inGer dl⸗ nia Cor Care mn lie ſem Ag d . Con⸗ gin ur. — Ce ts ein Ge is Nvon nriir eiſemnt binnt gn ece 7 ſitl l olir⸗ encht! ial n eſi t. H dapon onh⸗ tunſe⸗ olee pen Awodren nin Ntunes De Sacrifirio. Miſſæ. 233 Gallia, & Germania Symbolum in Miſſa jam recitabatur. Vid. Bona loco cit. num. 2. in fine. Eadem prorſus veſtigia perſequuntur Caſalius de Veteribus ſacris Chriſtianorum Ritibus pag. 79. Edit. Romanæ anni 1647. & Auctor Tractatůús Miſſæ Parochialis iterum Pariſiis editi ann. 1714. Part. 2. Cap. I. art. 3. Ante Benedicti VIII. tempora Symbolum reci- tabatur in Miſſa apud Hiſpanos. In Gallia, & in Germania etiam ante ſæulum 9, Petrus Cna-⸗ phaus in Orientali Eccleſia ritum bunc introduxit, unde in Occidentalem pertranſtit. Ante illud tempus Symbolum in Hiſpa- nia recitari conſueviſſe colligitur è Canonez. Concilii III. Toletani anno 589. habiti ſub Re- Caredo Rege: Sancta conſtituit pnodus, ut per omnes Eccleſias Hiſpaniæ & Gallæciæ (ſeu Gal- liæ, ùt legit Martene, Cralliam Narbonen- ſem intelligens, ſeu Galliciæ, üt apud Card. Aguirre tom. 2. Concilior. Hiſpaniæ) ſecun- dum ſormam Orientalium Eccleſtarum Concilii Conſtantinopolitani, hoc eſt centum quinqua- ginta Epiſcoporum, Symbolum Pidei recite- tur, & priusquam Dominica dicatur Oratio; voce clara d Populo decantetur, ſeu, quod eſt in aliquibus manuſcriptis Codicibus apud Card. de Aguirre cit. tom. 2 pag. 345. Dræ- DP 5 dic e- 234 Sectio I. dicetur In Gallia verò ante Benedicti VIII. tempora, & in Germania morem fuiſſe re- citandi Symbolum in Miſſa, colligitur ex Col- latione, quam ſub Carolo Magno ſæculo 9. Leo III. Pontifex cum quibusdam Epiſcopis habuit, quam Baronius refert ad annum Chr. 804. num. 60. quamobrem Walfridus Stra- bo lib. 2. de Rebus Eccleſiaſticis cap. 22. ità ſeribit: Apud Gallos & Germanos poſt geje- Gtionem EFelicis hæretici ſub glorioſiſſmno Fran- corum KRectore damnatt, idem Symbolum la- tiès & crebrius in Miſſarum cœpit Oſheiis re- citari; quæ verba illud ampliùs ſignificant, vel ante ſœæculum 9. morem fuiſſe in Gallia & Germania Symbolum in Miſſa, quanquam non ità crebrô, recitandi. Neque Præter- mittendum eſt in Ecoleſiis Orientis multò an- lum in Miſſa recitari cœptum. Theodorus Lector auctorem hujus Ritũs in Oriente fuiſſe ait Timotheum Epiſcopum Conſtantinopo- litanum anno 510. ut refſiſteret Macedonia- norum erroribus. Petrum Cnaphæum ad- ulterinum Antiochenæ E pritnum in Sacram Liturgiam anno 471. con- ſuetudinem invexiſſe, ut Symbolum recita- retur, auctor eſt Nicephorus Callixtus; quod à vero non abeſſe exiſtimat Renaudot tom- I. Oriental. Liturgiarum fol. 221. Pro- bat Fleury Hiſt. Eccl. tom. 10. Pag. 406. hanc diſci- tè, quàm in Occidentali Eccleſia, Symbo⸗ ccleſiæ Epiſcopum Eiccipli, geſtam Kolam Cnnphe 1svib iin Ole Railtge untg 46 de n ſont, fce⸗ Ui Ec bil n me an ſue ſe ſer cit co Ro Pr. us Tello⸗ lagi wumc is no Y lunk ſiin 1 gbiſen 1164 n 1eete ulrd Soe edton aniche Renmd 21. N ſ . De Sacrifcio Miſæ. 23 § diſciplinam ab Orientali in Occidentalem Ec- cleſiam permanàſſe; & Sirmondus ad Epi- ſtolam 3. Aviti multa ſeribit de pravo Petri Cnaphæi conſilio, quo Symbolum venena- tis quibusdam, quæ Theopaſchitarum hære- ſim olebant, additionibus auctum in Miſſa recitandum curavit. Sunt qui putant etiam in Romana Eccleſia an- te Benedicti O III. tempora recitatum eſſe Symbholum in Miſſa. Sed nonin eo, quod hactenus attulimus, difficultatis cardo vertitur. Neque enim de- ſunt, qui nihil Bernonis teſtimonio commo- ti contendunt, nec infirmis ſanè innixi ratio- nibus, ante Benedictum VIII. in Romana Eccleſia recitari Symbolum conſueviſſe. Ma- billonus in Commentar. in Ordinem Roma- num art. 6. num. 3. ex Ordine ſecundo Ro- mano argumentum depromit, quo probatur ante Benedictum in Miſſa Papæ cantari con- ſueviſſe Symbolum, & in libris 5. & 6. Miſ- ſæ Epiſcopalis juxta Romanum Ritum præ- ſoribitur, ut poſt Evangelium Symbolumre- citetur. Id verò evincit, ante 9. ſæculum conſueviſſe Symbolum recitari in Miſſa juxta Romanæ Eccleſiæ diſciplinam; propterea le Brun tom. I. pag 245. qui epocham intro- ducti hujus Ritũs in Eceleſia Romana Berno- nis 1. 236 Sectio I. nis Abbatis teſtimonio permotus ad Benedi- Eti VIII. tempora conſtituerat, tomo 2. ea affert documenta, quibus oſtenditur, jam à 9. usque Sæculo in Eccleſia Romana morem fuiſſe in Miſſa Symbolum recitandi. Martene commodè conciliat locum Bernonis Abbhatis cum aliis monumentis, quæ illi viden- zur adverſari, Qui ritus ſit apud Moza- vabas recitandi Symbolum. Mabillonus, qui eam excitavit diffieulta- tem, conniſus eſt etiam diluere. aque ob- ſervat, Symbolum, etſi ſæculo 9. Romæ in Miſſa recitari ſolitum, intermediis tamen ſæ- culis usque ad 1I. intermiſſum, tandem ſub Benedicto VIII. rogatu Henrici Imperatoris eſſe revocatum. Sed commodior eſſe vide- tur reſponſio Martene de antiquis Eccleſiæ Ritibus lib. I. Cap. 4. art. 5. num. 1I1. qui no- tat, Bernonem non negare, Romæ Symbo- lum recitari conſueviſſe, ſed cantari. Cùm igitur recitaretur quidem, ſed non cantare- tur, Imperatorem à Pontifice, illud opor- tet impetraſſe, non ut recitaretur, ſed ut, quemadmodum in cæteris Eccleſiis, canta- retur. Ac rem ità ſe habere probat Marte- ne ipſis Leonis III. verbis in Collatione, quam ſuprà citavimus: Quod verò aſſeritis, ided vos itdà cantare symbolum, quoniam alios in iſtis par- dartih 40 no lgin gut ⸗ eren⸗ annple 216. Litur 537. lum tur? negt nem lecr yet, Nitar bi, Pral ſli . a. I Mor lerpan . Ne cum Cur 1 ee De Sacrificio Miſſæ. 237 Rem Partibus vobis Priores audiſtis cantöſſe, quid oze 2d nos“ Mos enim id ipſum non cantamuf, ſed legimus, & legendo docere, neec tamen legendo, ane aut docendo addere quippiam eidem Symloloin- Jerendo præſumimus ; quam reſponſionem amplectitur etiam Meratus tom. I. Par. I. pag. Beu 216. Et ante eum Grancolas de Antiquis Hiui Liturgiis tom. I. edit. Pariſien. an. 1704. Pag. M. S537. In. Mifla Mozarabica legitur Symbo- lum Conſtantinopolitamim; quinimo cani- tur à Sacerdote & univerſo Clero & Pôpulo; er neque id poſt Evangelium, ſed poſt Cano- Dneyim; interea verò Sacerdos Hoſtiam con- Pir ſecratam ſuper Calicem tenert, quaſi decla- e Yet, eàdem fide, quàâ Unitatem Dei, Tri= e 6 nitatem Perſonarum, & Incarnationem Ver- K i bi, etiam realem ſeſe credere in Kuchariſtia RÿR Ppræſentiam Corporis & Sanguinis jeſu Chri- ali ſti. Vide Mabillon. lib. I. Liturgiæ Gallicanæ ie . Lap. I. num. 2. & cap. 2. num. I1. De hoc , Mozarabum Riru ſcribit ctiam Bellotte in Ob- ſervationibus ad Ritus Eccleſiæ Laudunenfis 8 Ppag. 438. num. 15. ubi ait: Eſt autem locus nn admodum proprius ad Fidem proftendam 1 cum adoratione veri Covporis Domint noſtri. el , I Cur legatur Symbolum in Miſſa, & quando M omittatur, ex D. Thoma. n Divus Thomas 3. Par. quæſt. 83. art. 4. e docet, cur in Miſſa legatur Symbolum, & „ quam- . 238 Seéctio I. quamobrem in quibusdam Miſſis dicatur, in quibusdam veròô omittatur: Perfeéte autem Populus inſtruitur per doctrinam Chriſti in Evangelio contentam, quæ d ſummis Miniſtris legitur, ſcilicet à Diaconibui. Et quia Cbri- o credimus tanquam divinæ veritati, ſecun- dum illud goann. 8. Si veritatem dico vobis; quare non creditis mibi? lecto Evangelio; Symbolum cantatär, in quo Populus oſtendit; ſe per fidem Chriſti doctrinæ aſſentiri. Camta- zur autem hoc ymbolum in Eeſtis, de quibus fit aliqua mentio in Symbolo, ſicut in PEeſtis Chriſt, B. Virginis, & Apoſtolorum, dui hancz Fidem ſundaverunt, && aliis hujusmodi. Secundàùm hanc D. Thomæ doctrinam Quar⸗ tus in Rubricis ad Miſſale Romanum Par. I: Tit. de Symbolo: & Titelmannus Tractatu de Myſteriis Miſſæ cap. 31, idem docet ac D. Thomas de Ritu recitandi Symbolum poſt Evangelium: Quod ſtatim poſt decantatum Evangelium incboante Sacerdote, cteritque ad finem usque proſequentibus (de Miſſis can- tatis loquitur) canitur Fidei Symbolum, fru- ctum, qui ex Chriſti & Apoſtolorum prædica- tione eſt in Eccleſia conlecutus, manifeſtat. Verè enim bæc ſantta Dei confeſzo, quæ in Symbolo plenè continetur, fructus eſt labiorum noſtrorum confitentium nomini ejus, & boſtia laudis multò receptiſſima Deo in odorem Jua- vitatis. . Quid — uid RKu O 40 liung lem ele lendan um, uo e nibus (Cam inaj 140 E (üm tlinet proln From Sym be Pe ſono ſi ſebe⸗ ) Ein nn nt N u Uune . Catur, aunt Chin Mift ie i, n o N ler . (ℳR£ iu fun; 6 ient Q n U.! Tradn Cocete 0bnpe runtnu Cenniß i on f⸗ er⸗ De Sacrificio Miſſæ. 239 Quid præſerilat Rubrica in recitando Symbolo: Ratio ecur Sacerdos ſe Crucis ſigno ſignet ad ultima verba. „Quod attinet ad actiones Sacerdotis cùm dicit Credo, Rubricæ hæc Præſeribunt: Dicto Evangelio ſtans in medio Altaris verſus Cru- cem elevans & extendens manus, incipit, (S di- cendum ſit) Credo. Cham dicit, in unum De- um, jungit manus, & caput Cruci inelinat, quo erecto, ſtaus ibidem janctis ante pectus ma- nibus, ut prius, proſequitur ucque ad nem. Cùm dicit; Jeſum Chriſtum, capit Cruci in- elinat. Cam dicit; Et incarnatus eſt, usqué ad Et homo factus eſt inclußivè genuflectit. Cùm dicit, ſimul adoratur, Caput (vuci in- elinat. Cùm dicit, Et vitam venturi ſæculi broducit ſibi manu dexterä ſegnum Crucis 4 Fronte ad pectus. Ruffinus in expoſitione Symboli teſtatur Chriſtianos, cùm ad ea ver- ba perveniſſent, Carnis reſurrelctionem, ſe figno Crucis ſignare conſueviſſe: & Gavan- tus ſignum illud Crucis ait traductum ad ea verba, Et vitam venturi ſæculi, ut totius Fi- dei profeſſio ſigillo Crucis quodammodo ob- ſignetur. Et Bauldri Par. 3. cap. 3. num. 3. monet Sacerdotem, lentè ut illa proferat ver- ba, & vitam venturi ſæculi, ut ſpatium tem- Poris ſuppetat ſigno Crucis producendo; frontem enim & pectus Sacerdos ſibi debet tan- 240 tangere cùm dicit Et vitam; dextrum hume- rum, cùm dicit venturi, & ſiniſtrum, cùm dicit Alia ratio ex Ruſſno. Alia etiam adduci poſſet ratio, quam- obrem juxta id quod ſeribit Ruffinus, vete- res Fideles Crucis ſibi ſignum in fronte face- rent, cùm dicebant carnis Reſurrectiöonem. Nam in Symbolo, de quo loquitur Ruffinus, quõdque in Romana recitabatur Eccleſia, nul- la continebantur verba vitæ æternæ, ſed Sym- bolum in ea deſinebat, carnis Reſurrectionem eodem Ruflino teſte: Sed ultimus iſte ſermo; qui Reſurrectionem prænuntiat, ſummam totius perfectionis ſuccinctà lrevitare concludit. Con- ſonat D. Hieronymus Epiſt. 6. Ben- bolo Fidei & Spei noſtræ (quod al Apoſtolis tra- ditum non ſoribitur in cbarta & atrameno, 7d in tabulis cordis carnalibus) poſt confeſſionem Trinitatis, && unitatem Eccleſiæ, omne Cbri- ſtiani dogmatis ſacramemum carnis reſuxrrectione coneluditur: quamobrem nemo inferre po- teſt, Symbolum Apoſtolicum vitæ æEternæ articulum non complecti, qui in Reſurre- QGionis articulo continetur; nam Ruffinus in expoſitione Symboli proſequitur: Dabitur etiam peccatoribus incorruptionis & immortali- tatis ex Reſurrectione conditio, ut ſicut uſtis Deus miniſirat ad perpetuitatem gloriæ, ta pec- cato- lutoril G hen Ge q Purt re tione (kitur propr, lrnis Dege E ubern lanmat no faß e C ai 4 Nexio lib. uo mini Ac luns Gere que num Ope At: Uelimn ale: — m hume Chndi 5) l onek rrechir r Rufn clelae ,ſelt Uneche n M 1. ( N Me nlenk tenm Aen D innn, n 9 j, 6 De Saerifieio Miſſe. 241 tatoribus ad prolixitatem confuſionis miniſtret c& pæœnc. Et D. Thomas in Secunda Secun- dæ quæſt. I. art. 8. ad unum tantummodo ca- put refert articulum gloriæ, qui Reſurre- Ctionem carnis, & vitam æternam comple- Ctitur: TZertium pertinet ad eſſe gloriæ, && ſio proponitur nobis alius articulus de Keſurreltione carnis, &‿ vita eterna. De geniftexione in GBeboli recitatione facienda. Eoorum, quæ Sacerdos à Rubrica facere jubetur; eſt genuflexio ad ea verba, Et in- carnatus eſt, usque ad illa incluſive, Et ho- mo factus eſt. Ea minime videtur Radulpho de Canon. Obſervantia Prop. 23. quia (ut ait) apud Romanos nulla erat ejusmämodi genu- NRexio. Honorius tamen in Gemma Animæ lib. I. cap. 118. eum ritum magnifice probat; quo indicatur, quæ Chriſto pro Nobis ho- mini facto Crucique affixo debetur adoratio. Ac Romanum bPontificem ſcribit Petrus Ame- lius in Ordine Romano ann. 1398. genua fle- ctere dum cantatur, Et incarvnatus eſt, ei- que Mitram detrahi, quæ conſuetudo etiam- num viget. Et Bellotte in ejus ſæpe citatô Opere pag. 442. num. 20. ad rem noſtram ait: Mud quoque religioſo cultu ſemper olſervari velim, ut dum in imbolo pronunciatur parti- cula illa, qua dicitur, Deus homo factus ſt. 6 i; 242 Sectio I. commendanda illa, ac Chriſtiano digna ſtudiosè ſervetur humilis genuum flexio , atque inclina- tio ad terram, ex Kitu Eccleſiaſtico religiosè in- Rituta in repræſentationem, ac venerationem ilius eximiæ bumilitatis, qua bumiliavit, C7 exinanivit ſe ipfum Filius Dei; formam Jſervi accipiens, pahitu inventis ut honib. Narrat idem Auctor, Laudunenſes Canonicos in Cho- ro Miſſæ præſentes non flectere genua; ſed Pedibus ſtare vultü ad Orientem converſo; Sacerdotem verò, qui celebrat, ſuper Alta- ris gradus genua flectere, quaſi populum ad genuflectendum, ſecmque Chriſtum Do- minum hominem factum adorandüm ihvitet De Miſia ab Offertorio usque ad manuum ablutionem. De Offertorio. LD'o Symbolo; ſi quidem juxta Rubri⸗ cam recitandum ſit, aut lecto Evange- lio, ſi Symbolum non dicatur; Sacer 05 oſculatur Altare, ſalutat Populum dicens Dominus vobiscum, & excitato ad orandum verbo illo Oremus, dicit Ofertorium. Offertorii nomine quid intelligatur. Offertorii nomine ea omnia continentur; quæ fiunt à Sacerdote & Miniſtris, duæ- . que iirnrn Gne re mn, cum 8 erla ſe na lb. iſe Ira Ve Pulus resd e Perl F Por cor⸗ tare qua xiſſe Kv. Vam qua lai tur guß ſuit⸗ Dlal lie le inhe lein Neretnet lient, nin / osinl ennu,, conGet pel 5 pohr⸗ ſtumt. UmH gbe Nr N bolie n aud n. Deé Sacrificio Miſſeæ. 243 que recitantur ab illis verhis Dominus vobis- cum, usque ad clauſulam ſecretæ Orationis, cùm Sacerdos elatàâ voce dicit Per ommia ſee- cula ſcœulorum, ùt videre eſt apud Card. Bo- na lib. 2. Rer. Liturgicar. cap. 8. num. 3. Miſſæ pars, gux dicitur Offertorium, nomen traxit ex eo, quòd Pideles panem & vinum offerebant in uſum ſacrificii. Verùm nos de veteri diſciplina, quàâ Po- pulus ad uſum ſacrificii panem & vinum; résque alias majoris pretii ſuſtentandis alen- disque Miniſtris offerebat, verba facere ſu- perſedemus, quèòd rem hanc diligentiflimè ertractarint Le Brun tom. I. Martenéè lib. T. Pouget tom. 2. & noviſſimè Berlendus in ac- curatiſſimo Tractatu de Oblationibus ad Al- tare. Id modè dicimus; eam Miſſæ partem; quæ Offertorium vocatur, ex eo nomen tra- xiſſe, quòèòd Fideles veteri conſuetudine panem & vinum in ſacrifieii uſum offerrent, ut obſer- vant Walfridus c. 22. & Micrologus c. 10. & quamquam usque ad 4. ſœæculum ejusmodi ob- lationis tempore nihil recitabatur aut catieba- tur; tamen in Eccleſia Carthaginenſi à S. Au- guſtini usquè temporibus mos introductus fuit, ut interea verſieuli aliquot canerentur ex Pſalmis; quam conſüetudinem etſi maledicus quidam nomine Hilarus reprehenderit, S. Au- Q2 guſti⸗ guſtinus tamen retinendam exiſtimavit, ut videre eſt lib. 2. Retract. cap. 1I. Incertum verò eſt, quis hujus conſuetudinis Auctor fuerit canendi Antiphonam, quee in Miſſali dicitur Offertorium; diſſentiunt enim inter ſe Scriptores, quorum quidam S. Gregorium Magnum, alii S. Cœleſtinum, quidam etiam S. Eutychianum Romanos Pontifices putant eum morem induxiſſe, ut videre eſt apud Meratum tom. I. Par. I. pag. 225. & Torres oc. cit. de Sacrificii Oblatione n. 74. pP. 97. De Offertorio, quod legitur in Miſſa Defunéo- rum. Eccleſia non orat pro detruſis animabus in lifernum. Locus ex 2. Macchabaorum eoplicatus ex D. Thoma. In Miſſa Defunctorum habetur Offerto- rium in Reſponſorii modum compoſitum cum ſuis verſibus; ubi ſunt quædam verba digna, quæ conſiderentur: Domine libera animas omnium idelium Defunkctorum de pœnis Inferni, de profundo lacu, de ore leonis, e abſorbeat eas Turtarus, ne cadant in obſeurum; quibus verbis non pro iis rogat Eccleſia, qui perpetuis Inferorum pœnis addicti ſunt; ne- que ignorat, nunquam futurum, ut animæ in Purgatorio detentæ ad Inferos dejiciantur. Nam quod 2. Machabæorum, cap. 12. ſcrip- tum reperitur; fuſas ad Deum preces rs illis — Uls H henſi ila, pecca ca. uam. Divu art. 2 Naria ligion gquamm eüm dit Orare Recxe/ herpet Expl AAnn legi eſſet tant wort Nnde os narit,t Incennm- is Auhr in M enuini Megonn Gamen es TE umn Nuunm 0e pol dann i 1 inehe l,e nA . * ,4 cei⸗ m tanme. ejc, al lecs 5 De Saerificio Miſſæ. 245 illis Hebræis, qui prælio interfecti, depre- henſi ſunt ſub tunica quædam habere dona- ria, quæ Idolis oblata fuerint, quod lethale peccatum erat, ùt habetur Deuteronomii cap. 7. Me inferas quippiam ex Iolis in domum zuam, ne fias anathema; id tamen nihil obſtat: Divus enim Thomas in 4. ſentent. quæſt. 2. art. 2. quæſt. 2. ad primum reſpondet, ea do- naria apud eos inventa eſſe, qui non falsâre- ligione permoti, ſed victores jure belli tan- quam prædam à victis abſtulerant: qua in re cùm venialem tantùm avaritiæ culpam in ſe admiſerint, licuiſſe pro iis mortuis Deum orare, nec exinde propterea inferri poſſe, Eccleſiam orare pro iis, qui in Inferorum perpetuum carcerem ſunt detruſi. Ewplicatio illius Offertorii, quod olimlegebatur, cum æger jam extremum ſpiritum exhalabat, ut Iit prolepfis quædam ab Eccleſia alibi etiam uſurpata. Quidam conſiderant, eam Antiphonam legi conſueviſſe, cùm ægrotus aliquis in eo eſſet, ut jam jam amitteret animam; ac pu- tant deinde Eccleſiam in Miſſis & funeribus mortuorum eam adhibere eœpiſſe, retrotra- hende preces ad punctum illud temporis, quo animæ & corporibus ſunt egreſſæ; eo- dem planè modo, quo Adventus tempore QC3 Uis 246 SFectio I. ilis utitur verbis: Rorate Cæli deſuper, 77 nubes pluunt Juſtum &e. O Adonat veni ad redimendum nos. Emitte Agnumn DBomine Do- minatorem terræ. Orietur' ſicut ſol Salvator Mundi, & deſtendet in uterum irginis. Etſi enim multa præteriêre ſæcula, ex quo Ver- bum divinum carnem aſfumpfit, Eccleſia ta- men retrahit ejusmodi preces ad tempora Prophetarum Chriſti Incarnationem acri de- ſiderio expeétantium. Vide Grancolas in Antiquo Sacramentar. Eccleſiæ Par. I. de Milſ-⸗ ſis Defunctorum p. 536. quem ſequitur Me- ratus Par. I. tom. I. Pag. 226. Medinæ explicatio rejicitur ex Azorio. Alii verò aliter hanc evolvunt difhiculta- tem, ac ſatis fidenter dicunt haud ità ſubrili ter Eccleſiæ Orationes examinandas; in qui- busdam enim ex iis multa contineri mins vera, ſed quæ idcirco tolerantur, quèd pie- tatem nutriant Fidelium. Atque ea eſt re- ſponſio Medinæ de Oratione quæſt. 6. quæ tamen omnino eſt rejicienda: Sed certè non eſt, quòd dicamus aliquid in Eccleſia hiè ſoliun & non verè dici; neque enim Eccleſia falſt aliquid per errorem decepta cantat, aut tradit. Aliſit æt ab ea, quam Apoſtolus appellat Columnam, 6* Firmamentum veritatis; verba ſunt Azorii tom. I. Inſtit. Moral. lib. 10. Cap. 22. gqueeſl. . 1 mæ u, jutt ſiam nec⸗ drie clun lm lenti Gind torh ſec⸗ tio⸗ eni inte dolt dn Nufer, n itt Mune 1 Gu lin. 1 oſe Eaclit tn enI ancoe guirn! Aani. De Saerificio Miſſæ. 247 In eo Offertorio Eccleſia pœnas Purgatorii inel- ligit. Petri Præpoßtivi expleſa ſententia de ſuffragiis damnatorum. Inter Epiſtolas Sarnelli eſt 62. lib. 3. quæ tota de hoc argumento omnino legenda eſt, quèòd multa ſeitu digna contineat. Sed ut ali- quid ſtatuamus, dicendum videtur, Eccle- ſiam ea Antiphona ſeu Offertorio in Miſſis Defunctorum Purgatorii peœnas intelligere; & Purgatorium igen Infernum appellare, quòèd idem utrobique ſit ignis: orare ut ani- mæ liberentur de profundo lacu, & de ore leo- nis, hoc eſt de carcere illo ſubterraneo, ubi juſtorum animæ expiantur: denique Eccle- liam à Deo petere, ne abſorbeat eas tartarus, ne cadant in obſcurum, id eſt ne in illo tene- bricoſo carcere tot cruciatibus confliétatæ diutiàs detineantur; atque ità orationem il- lam intelligendam poſt Agorium probant Va- lentia tom. 3. Diſput. 6. art. 2. punct. 8. Car- dinalis Capiſucchius Controverſ. 5. Thiers tom. I. de Superſtitione cap. 10. num. 15. & ſeq. ubi cæteris omnibus exploſis interpreta- tionibus poſtremam hanc amplectitur: neque enim ea verba de Inferorum pœnis poſſunt intelligi ſalvâ Fide Catholicä. Petrus Præ- poſitivus Theologus Pariſienſis, qui floruit anno 1225. Summam Theologicam ſeripfit, Q4 quæ 248 Seckio E. quæ ſæpe citata à Divo Thoma adhuc inedi- ta in Bibliothecis deliteſcit. Docet igitur Auctor ille, damnatorum animas ſufſtragiis juvari, ut ab omni pœna immunes ſint, non quidem in omne ævum, ſed usque ad uni- verſale de humano genere judicium: quæ ſententia ex Origenianis profecta erroribus improbatur à D. Thoma in 4. ſententiar. Diſt. 45. quæſt. 2. art. 2. qui negat damnatorum animas quidquam ſolatii capere ex noſtris ora- tionibus. Vide Sermonem I. Secundi Tri-⸗ ceſimi Benedicti XIII. Quidam Theologus Ordinis Servorum B. Mariæ Bononiæ anno 1579. parvum quemdam Tractatum edidit de ſtatu animæ cum charitate decedentis, il- ludque Offertorium Miſſæ Defunctorum ex- plicat; atque in eo abunde probat ea verba de Purgatorio efe intelligenda. De quinque Orationibus, quxæ Ohertorium conſequuntur. Poſt Antiphonam illam, quæ Offerto- rium dicitur, quinque Orationes ſequuntur; quarum prima incipit, Suſcipe Sancte Pater, altera Offerimus tili Domine, tertia In ſpiritu bamilitatis, quarta Veni Santtificator; poſtre- ma Suſeipe Sancta Trinitas, de quibus ita ſeribit Bellarminus Controverſ. tom. 3. lib. 6. de Saeriſicio Miſſæ cap. 7. Meque ihuc 0-=⸗ — Anodl ſuine, Uibiſ ommnih Vetuſt Amal Ober git, Mar eler dicj Ora Vum leme vivej imm Mu D quen Fen⸗ Iho Ete D. deb AWc itd et ign ſuſhu ſint Nn e Ad n errorts nter nnmo oſtron Mndi Iheoe UN e kents, Okumme een min Oer gonm eli Ei . De Sacrificio Miſſæ. 249 admedum ſunt, neque in Romana Eoclefia ante quingentos annos legebantur &e. Quia tamen nibil continent, quod offendat, paullatim ab omnibus ſunt receptæ; eas verò non admodum vetuſtas eſſe evincit ex ſilentio Walfridi, Amalarii, Ruperti, & Innocentii III. qui poſt Offertorium ſtatim loquuntur de ſecretis. Prima exrplicatur Oratio. Dicto Offertorio Sacerdos Calicem dete- git, Patenam capit cum hoſtia, & utrisque manibus ſublatam usque ad pectus fuſtinens, elevatis ad Cœlum oculis & ſtatim demiſſis dicit Orationem: Shsſeipe Sancte Pater. In ea Oratione æternum Patrem, quem Deum vi- vum & verum appellat, ùr eſt apud Danie- lem cap. 14. MWon colo Iäola manu fatta, ſed viventem Deum, qui creavit Cælum, orat, ut immaculatam hoſtiam ſuſcipiat pro ſuis in- numeris peccatis in multis enim offendimus omneg, ait S. Jacobus Epiſt. 3.) Peccatis, in- quam, tum commiſſionis, tum omiſſionis, offenſionibus & negligentis; non ſe ſolum, ſed quotquot adſtant, & Fideles ornnes vivos mortuésque Deo commendans, ut ſalutem æternam conſequantur, juxta præceptum D. Pauli, qui ad Hebræos cap. 7. Sacerdotem debere ait prius pro delictis ſuis Hoſtias offerre, deinde pro populi. In hac oratione hoſtiam, Q5 quæ quæ eſt ſuper patenam, etli nondum conſe- mmaculatam: Suſcipe ſancte Pater hanc immaculatam hoſtiam: quod qui- dem nemo miretur; neque enim ea verba ad panem referenda, ſed ad Corpus Chriſti, quod futuræ Conſecrationis vi ſub ipſius ſpe- ciem panis ſubibit; ità ut ea ſit Orationis ſen- tentia: Suſcipe Sancte Pater, omnipotens, æterne Deus immaculatam Hoſtiam, in quam panis hic quamprimum eſt convertendus, ut animadvertunt Card. Bona Rerum Liturgi- carum lib. 2. cap. 9. num. 3. Pouget tom. 2. Inſtit. Catholic. pag. 842. & in fine oratio- nis faciens Crucem cum eadem Patena de- ponit Hoſtiam ſuper Corporale, & ad dex- teram collocat Patenam, ita ut ejusdem quæ- dam pars ſub Corporali tecta ſit. tem ſignum Crucis ſignificat Crucem poni, ubi Chriſtus Jeſus æterno Pa- tri ipſe ſe obtulit, ut nos à peccatis redime- ret, quod advertit Honorius in Gemma Animæ lib. I. cap. 96. & Durandus lib. 4. cap. 30. num. 17. . cratam vocat 1 Hoſtiam ſuper De vino in Calicem fundendo. Pergit Sacerdos, & in Cornu Epiſtolæ Calicem apprehendir, Purificatorio extergit, & finiſtrà illius nodum tenens, acceptà de Miniſtri manu ampulla vini, ingerit vinum — in C Calie Pulan uumn Alic⸗ Pro ders Cicen lio⸗ l⸗ tern Eri d nur Pre⸗ nu 1 Mi i De Sacrificio Miſſæ. 251 in Calicem. Deinde eodem modo tenens Calicem producit ſignum Crucis ſuper am- pullam aquæ dicens Orationem: Deus qui umanæ ſubktanttiæ, & indens paululum aquæ in Calicem proſequitur: da nobis per bujus gquæ vint mſieriunum. Quodſi celebret pro defunctis, non facit ſignum Crucis ſu- per aquam, ſed infundit absque benedictione dicens Orationem ùt ſuprà. De ritu commiſcendæ aquæ cum vino. Nunc verò de Ritu aquæ cum vino com- miſcendæ, de ea benedictione, & de Ora- tione Deus qui humanæ ſüulſtantiæ dicendum eſt; nam de pane ſeu hoſtia dicere ideo præ- termiſimus, quòd fusè de hoc argumento ſcripſfimus, cùm de Euchariſtiæ inititutione tractaremus. Neque etiam de vino quid- quam nobis reſtat dicendum, qui eodem lo- co de hac re ſatis locuti ſumus. Illud non Prætereundum tamen putamus, quod mo- nuit Theodulphus Aurelianenſis Epiſcopus ſub Carolo Magno in Capitulari, quod Sir- mundus tom. 2. Operum ſuorum edidit: Di- ligenter obſervetur, ut panis, & vinum, d aqua, ſine quibus Miſſæ nequeunt velebrori; mundiſſimè al ſtudiosè tractentur, & in ipfis ni- bil vile, nihil non mundatum inveniatur. Ex 252 Secdtio I. Ex Patrum traditione infunditur etiam aqua. In Conſecratione Calicis nulla præter- quam vini mentio fit in Sacris paginis; ſed Patrum Traditione proditum eſt, in vino cum aqua mixto Euchariſtiæ Sacramentum à Chriſto Domino eſſe inſtitutum, quamobrem Florentinum in Decreto ſeu Inſtructione Ar- menorum ait: Quia juxta Sanétorum Patrum teſtimonia oreditur ipfum Dominum vino aqud permixto Sacramentum inſtituiſſe; & conſentit Tridentina Synodus ſeſl. 22. Cap. 7. Monet S§. Gnodus, præceptum eſſe ab Eccdleßia sacer- dotibus, ut aquam vino in Calice offerendo miſ- cerent, tum quòd Chriſtum Dominum itd feciſe eredatur &c. Quamobrem in Orientalibus novimus Liturgis vini & aquæ commixtio- nem præſcribi, quod obſervavit etiam Re- naudotius tom. I. Collect. Liturgiar. Orien- talium p. 194. ubi hæc ſcribit: Supereſt aquc mitio, quai omnes Eccleſiaſticæ Orientalium leges præſeribunt; quä etiam ratione in Eitur- gic oratione, per quam invocatur Spiritus &s quod Calice continetur, non vinum ſod miſtum appellatur in plerisque Syriacis Jacobitarum ILi- turgiis, && in ea Oratione apud Coptitas, guc paulò poſt in Liturgia ſequitur. Kitus runt dept tent ſtie⸗ dan ipl fed dbca biſel eſ, IN ur Ceo nude OA pun dun amm I u Drrt. 18, K in W eunnn nobr Ole Pum “ mralb Migte⸗ ake Oin De Sacrißcio Miſſe. 253. “R Kitus hic non eſt ex divino, ſed Eccleſiaſtico præ- cepto. Joachimus Haldebrandus reprehenſus. Hæreſßi Aquariorum. Keſponſa Congregationis de Propaganda Fide, oun Je hoc ritu con- Juleretur in unione Armenorum. Ex veteribus Theologis quidam affirmaâ- runt, aquam cum vino miſcendam ex præ- cepto divino; nunc tamen communis ſen- tentia eſt, non ex divino, ſed ex Eecleſia- ſtico præcepto aquam in Calicem infunden- dam; quod quidem Eecleſiæ præceptum ex ipſius Chriſti Domini facto & exemplo pro- fectum eſt: nam ùt in Hiſtoria ſacræ Cœnæ obſervat Buxtorfius num. 10. in Ritualibus Judæorum libris unicuique permittitur in Paſchali Cœna vinum aquà diluere; id verèòͤ eſt, quamobrem credamus, Chriſtum Je- ſum, ut temperantiæ & ſobrietatis exem- plum ederet, aquam in vinum infudiſſe. Georgius Caſſander in ſuo opere Liturgico Liturgiam Armenorum refert, in qua hæc habentur: Won admiſcent aquam vino: quod cùm minimè congruat cum Chriſti exemplo, Joannes XXII. ea de re monuit Archiepiſco- pum Armenorum in Epiſtola apud Raynal- dum ad ann. Chr. 1308. num. 13. Hunc namque ſorvando Kitum, hoc Sacramentum ce- lebrans Cbriſto ipſum ſtatuenti rerctar/ ſe con- ormat. 254 Sectio I. . — format. Non enim credendus eſt Chriſtus ipſeʒ qui temperantiæ ſummæ cunctis ſe præbuit exem- blum, in die Cæœnæ, did boc Sacramentum in- ſtituit, vino puro, ſed Iymphato potius uſus eſſe, Salomone prædicenie in Ckriſti perſona diſcipuli pro hac die: Venite, comedite panem meum, & bibite vinum, quod miſeui vobis. Et Gaufre⸗ dus Monachus in Epiſtola ad Cardinalem Epi- ſcopum Albanenſem ad ann. 1188. num. 34. addit, in judæa vinum, quod robuſtius eſſet; aquà dilurum bibi conſueviſſe; ea verò Evan- gelü verba, Hic t Calix, rationem ſuppe- ditant, cur Dominum Jeſum aquam cum vi⸗ no miſeuiſſe credamus: Vox Calix apud orien- tales ſignificat non qualecunque vini vas, ſed in quo ſoleat vinum ad potum temperari e miſceri; verba ſunt P. Lupi ad Can. 23. Concilii Trul- lani. Præceptum itidem eſt; ut paululum aquæ cum vino miſceatur: Vino aute conſe- erationem aqua modiciſſima admiſcer: ſolet; ver- ba ſunt ejusdem Vecreti ſeu Inſtructionis Armenorum. Multò verèò antea ſcripſerat Honorius III. in Decretali Pernicioſus de Cele- bratione Miſſerum: Perniciofus inolevit abuſits, videlicet, quòd in majori quantitate de aqua bonitur in ſacrificio, qudm 4 vino, cuin ſecun- Jum rätionabilem conſuetudinem Ecolefiæ gene- ralis plus in ipſo ſit de vino, qudm de adua po- nendum. Toachimus Hildebrandus in eo Opere, quod alibi etiam citavimus, Sae i⸗ ica —— Alnſt que re ex Nit Inhci klit Propt tunge lis Joa Qdar ſa Pan co ind ſol ſen ad an tr⸗ ur i t ennr Ntuni ini Mennl C Nenh. nva; linseh o mk ncut ult 1, jſen üT helldr ite Nenze kuce ſohen l De Sacriſicio Miſſæ. 255 blica veteris Ecclefiæ in compendium redacta, Amſtelodami ann. 1702. ubi agit de vini & aquæ commixtione pag. I13. fatelur ea de re exfare Chriſti exemplum: Videtur igitur Cbriſtus ad morem Orientalium vim vini affusd aqud temperäſſes. Paginà verò ſequenti non inficiatur; in utraque Eecleſia tum Occiden- tali tum Orientali ſemper id uſurpatum, nec propferea eam vini & aquæ commixtionem tanquam malum uſum improbari poſſe. Ex his ommibus quivis exiſtimaſſet, eundem Joachimumn ſeripturum fuiſſe, aut apud Se- Ctarios ſuos idem in more poſitum eſſe, aut ſi aquam vino non affunderent; id eſſe cul- Pandumi. Sed longè aliter rem omnem concludit: ait enim apud ſuos Sectarios ejus- mnodi cominixtionem minimè fieri, eamque ſublatam veluti quidpiam ddοααοαιορειοο Ppræ- ſertim cùm in Septentionalibus regionibus admodum temperata vina eſſe ſoleant. Paulèò antè allatus Chriſtianus Lupus eodem loco tractat erüditiſſimè de veteri hæreſi Aqua- riorum, qui aquam duntaxat ad Miſſam ad- hibebant, juxta ea quæ tradit S. Epiphanius Hæreſi 46. Zutiaunus cum ſuis Diſeipulis in Sa- eramento ſolum aquam adlibet; ſed à vino prorſus alſtinet, dicens vinum diabolicum eſſe, & im- pios qui vinum bibunt. Idem Lupus ibidem agit de Armenorum hæreſi, qui vinum tan- tummodo ad Miſſam adhibebant; ac in eo- , rum 256 Seétio I. rum ſententiam propenſior eſſe videtur; qui putant, niſi aqua cum vino miſceatur, non confici Saeramentum, erroris notam inurens eorum opinioni, qui docent ex Eccleſiaſtico præcepto aquam in vinum eſſe infundendam. Nos verèò à Divi Thomæ doctrina minimè recedimus, qui 3. Par. quæſt. 74. art. 7. do- cet per eam mixtionem ſignificari populum Chriſto adunatum, & aquam, queæe de ejus latere profiuxit: hæc verèô omnia ad uſum quidem Fidelium, & ad effectum Sacramenti pertinere, non tamen ad ipſius eſſentiam; ex quo intelligitur, non eſſe eam mixtionem, ùt loquuntur Theologi; de neceſſitate Sacta- menti. Nam quèòd Chriſtus aquam cum vi⸗ no miſeuerit, non inde tamen poteſt inferri ejusmodi mixtionem eſſe de præcepto divi- no; non enim ad præceptum divinum con- ſtituendum ſatis eſt, Chriſtum aquam cum vino miſcuiſſe, ſed id fieri etiam juſſiſſe opor⸗ tuit. Et ſanè Chriſtus Jeſus conſecravit in azymo; numquid ergo Eccleſiæ Græcæ con- ſecrationem in fermentato nullius roboris eſſe dicemus? Chriſtus conſecravit exactà Cœna; quis tamen negare auſit neminem je- junum debere ad Euchariſtiam accedere? Vi- de 3. Collationem Lucionenſem quæſt. 3. Par. 4 ubi hoc argumentum uberrimè pertractatum reperies. Sed ut ad rem noſtram redeamus, in hac Miſſæ parte, ſive ea Privata,. ſive ſolem⸗ ſolem cum criint Vini ſiltri Calice Sumpe alice erit cele Eer, lt r⸗ imert lum Pon apos ſo0 rat, dos adh iie *„ cer Ur, M Ninnn Heſale bende Mn It,70 Poptn r Eei⸗ Ad crane ſemr Ntion e N UNI Kinken o in damc. e Lermmtt hn Eel eic n, N De Saxrificio Miſſa. 2 57 ſolemnis ſit, aqua in Calicem infunditur & cum vino commiſcetur; idque tantùm diſ- criminis eſt, quòd in Miſſa privata Sacerdos vini & aquæ ampullas accipit de manu Mi- niſtri; in Miſſa verò ſolemni Subdiaconus Calicem Purificatorio extergit,; & Diaconus ſumptâà de manu Subdiaconi ampullà vini in Calicem vinum immittit; tum Subdiaconus interim ampullam aquæ oſtendens Sacerdo- ti celebranti dicit: Benedicite Keverende Pa- ter, qui, facto verſus eum Crucis ſigno, di- cit orationem Deus qui bumanæ ſubſtantiæ, & interim idem Subdiaconus infundit paulu- lum aquæ in Calicem. In Miſſa Romani Pont ficis juxta Ordinem I15. Romanum apud Mabillonum tom. 2. Muſæi Italiei pag. 500. Sacriſta Calicem cum ternis hoſtiis pa- rat, quarum altera ad Sacrificium, reliquæ duæ ad ſummovendam veneni ſuſpicionem adhibebantur: Parat Calicem cum tribus ho- Niis, unam pro Sacramento, & duas pro pro- ba, G in Papæ præſeutia facit proham de vino & pane. Deindè vinum infundit in Cali- cem: Et fundit vinum in Calicem tantum, quantum dJurat cretulus hoſtie: aquæ verò poſt benedictionem ponit cum cochleari tres gut- tas; quem locum ex Ordine Romano I5. monet Mabillonus cum iis conjungendum eſſe, quæ ſeripſit in Commentarjis ad Or- dinem Romanum Pag. 46. Arme- 278 Sectio I. Armenis venientibus in ſinum Romanæ Ec- cleſiæ non conceditur celebratio Sacrifcii cum ſolo vino. Scitu dignum eſt etiam, quod cenſuit Sa- cra Congregatio de Propaganda Fide 30. die januarii habita anno 1635. de eo, quod quærebatur, an Armenis, quibuſcum age- batur de eorum cum S. Romana Eccleſia unione, indulgeri poſſet, ne aquam vino affunderent: In Congregatione particvulari ſu- per unione Armenorum Poloniæ propoſit quæ- Mione circa Liturgiam, an ſcilicet in Calicem conſecrandum poſſt non udmiſceri aqua, Con- gregatio cenſuit, non eſſe permittendum Arme- nie ad unionem cum S Romana Eccleſta veni- entibus, ut cum ſolo vino Sacrifcium Miſſe peragant, ob plures rationes. Prima eſt, quia, licèt hiusmodi mixtio aquæ cum vino non ſis de neceſſtate Sucramenti, ſed tamen ex præ- cepto Eccleſiæ, ſuper quo deſpenſare poteſt Pa- ra; mihbilominus quia aqua in vino conſecran- do miſcetur ex traditione Apoſtolica, ahe Chriſtum feciſſe ex teſtimoniis Sanctorum a- rum ereditur, nulo modo debet bujuſmodi Ritus ſacrifcandi tolerari, aut Armenis Per- mitti. Secunda eſt, quia Kitus bujuſmodi Armenorum aut involvit hæreſim Monophyſi- rutam, aut ſaltem de illa eſt ſuſpectiſſimus. Nam Nicephorus Hiſtor. lib. 15. cap. 12. eie⸗ 1 4 1 he ciliun uuur cnirt iefun ei e uitn Loe Luge Hore denn chie lm ne nfi enlir Ficet eo, un lamn 1 bulm Ni 1 l 0,. Ni h nl/. e le 9 4 De Sacrifcio Miſſæ. 259 rè dicit, Armenos ſolum vinum conſecrare, ut per hoc oſtendant unam tantùm eſſe in Chri- ſto naturam. Tertia eſt, quia Sacrum Con- cilium Hlorentinum in Inſtructione ad Arme- nos per verbum, decernimus, Armenis unitis Jubet, ut parum aquæ in vino miſceant in ſa- crificid. Quarta eſt, quia ſemper Armeni pe- tierunt à Sede Apoſtolica, ut Ritus hujuſmodi eis permitteretur; && nibilominus id ſemper eis Juit negatum. Nam Gregorius VII. ut in ejus Epiſtola lib. . Aléxander III. Callixtus III. Eugenius III. Eugentus IV. indicto Concilio Florentino, Joannes XXII. Benedictus XI. 8o* demium Paulus V. in Apoſtolicis literis ad Mel- chiſedech Patriarcham nuncupatum Catholi- cum. Bujuſmodi ritum permittere expreſſs re- nuerunt. Quinta &W poſtrema, quia Lutherus hujuſmodi KRitum probavit, & Calviniſtæ eum- dem obſervant in ſe⸗ Cæna; && ſt Armenis permitteretur prædictus Ritus in Regno Polo- niæ, Calviniſtæ, qui in eo non pauci reperiun- tur, Komanam Eceleſiam calumniarentur, quòd ſeilicet mutaverit ſententiam, & cum eis Jen- tiat. Et cum hac reſolutione concordat Ca- non 24. Concilii Carthaginenſis III. ſub Si- ricio Papa, & cap. 1I. 2. & 3. de Conſecra- tione Diſtinét 2. Græcorum Ritus de commiſcenda calida in Calicem conſecratum. Apud Græcos diverſus eſt Kitus, qui jux- K 2 ta 260 Sectio I. ta Sanctorum Baſilii & Chryſoſtomi Litur= gias apud Goar in Notis ad Miſſam S. Joan- nis Chryſoſtomi num. 167. & Arcudium lib. 3. Concordiæ cap. 39. bis aquam in- fundunt in Calicem, ſemel ante Miſſam; cùm ſeorſim in menſa parant, quæ ad Mil- ſam opus ſunt, & Sacerdos lanceolâ panem transfigit dicens, Unus militum lanced latus ejus aperuit, ſtatimque exivit ſanguss && aqua, interea dum Diaconus frigidam infundit in Calicem; iterum verò cùm conſecratione factäà Diaconus ante Communionem petit à Sacerdote, ut calidam aquam benedicat, quam Sacerdos benedicit illis verbis, Bene- dictus fervor Sanctorum jugiter nunc & ſem- per & in ſæcula ſæculorum Amen; cui Dia- conus aquam interim calidam infundens in Calicem reſpondet, Pervor fdei plenus Spi- ritu Sancto, Amen. Quidam ex Theologis fuêre, qui aut non crediderunt hunc Ritum à Græcis adhiberi, & ſi quidem adhibetur, Græcos erroris inſimulàrunt; ſed vir doctiſ- ſimus Cardinalis Bona Rerum Liturgicarum lib. 2. cap. 9. §. 4. Oſtendit, hanc eſſe Eccle- ſiæ Græcæ diſciplinam, nec eſſe eam impro- bandam; nec unquam fuiſſe im probatam. Vicecomes de Antiquis Miſſæ Ritibus lib. 2. cap. 20. vix credit hunc eſſe Eccleſiæ Græ- cæ ritum; ſed cùm de eo teſtari videat Ni- colaum Cabaſilam, & Germanum Patriar- cham, cham verdè hune foms minut dp. inar Giene ſuern Ante cem Gdamm cin ſamn pors curre pe CO ſinn dirn De 1 8 for tur eni Ca Vich Din II. rewdn fundt! eelumn ein DH G niD odens! De Sacrificio Miſſæ. 261 cham, manus denique victas dat: myſticam verò quærit ſignifcationem, & ait morem hunc eſſe induclum, ut ſignificetur, Spiri- tum Sanctum, qui igni comparatur, in ho- minum corda & mentem delabi. Et lib. 2. cap. I. num. 7. idem Cardinalis addit, etiam in Latina Eccleſia Carthuſianos, Fratres Præ- dicatores, Ciſtercienſes juxta veterem con- ſuetudinem, ſimul ac ad Altare acceſſerint, antequam Miſſam incipiant, vinum in Cali- cem infundere, & aquem miſcere brevi quà- dam oratione adhibit. Quod quidem fa- ciunt, vel quòd ad eas res tempus ante Miſ- ſam putent accommodatius, vel ut plus tem- Poris à commixtione ad eonſecrationem de- currat, quo aqua in vinum convertatur, & poſtea ſimul cum eo in ſanguinem; quod contendit Cardinalis Capiſuccus Controver- ſia I. §. 32. qua de re fortſſe alibi diſputa- bimus. De benedictione aquæ, antequam infundatur in Calicem. Ritus antiquus paululum ab , quo nunc utimur, diverſus. Sacerdos aquam benedicit antequam in- fundat in Calicem. Idem olim uſurpaba- tur, ſed diverſo quodam modo. Neque enitn aquam Sacerdos benedicebat, ſed in Calicem ad modum Crucis infundebat, uùt videre eſt in Ordine Romano apud Hittor- Pium, & in 3. Ordine Romano juxta mo- R 2 nu 262 Sectio I. numenta, quæ affert Juſtinianus Chiappo- nus in Diſſertatione edita poſt acta Canoni- zationis quatuor Sanctorum ſub Clemente XI. pag. 278. Nunc verò Sacerdos non vinum, ſed aquam, ſigno Crucis ſuper eam producto, benedicit: non vinum, quod Chriſtum ſignificat, cui nulla opus eſt Be- nedictio; aquam verò benedicit, quæ ſigni- ficat populum, qui in hac vita, cùm non ſit ab omni peccato purus, benedictione in- diget, ùt advertit Durandus. Nulla verò fit aquæ Benedictio in Miſſis Defunctorum propter alterutram earum rationum, quas affert Gavantus in Comment. ad Rubric. Miſſalis: Sicuti in ſine Miſſæ Defunéctorum non benedicitur Populus, ità nec agua, 4ilæ eundem populum ſignificat, àt diximus: vel aqua boc loco ſigniſicat populum Purgatorüi, qui jam eſt in gratia. Oratio in lhenedictione &° commixtione aduæ. Oratio verò, Deus qui humanæ ſubſtantiæ, quam, ùt modo dicebamus, recitat Sacer- dos, cùm aquam infundit in Calicem, ea continet verba, notatu ſanè digniſſima, da nobis per bujus aquæ &* vini myſterium ejus divinitatis eſſe conſortes, qui bumanitatis no- ſiræ feri dignatus eſt particeps JEſus Pilius zuus Dominus noſter. . Myſterium ejus commixtionis ex D. Opriano. In ea vini & aquæ commixtione quod- nam — num N priann com i Vigden, Mond Calice Ollnat. helilit Pllgio in Col eb ind Pllen llod e Potuit 4 N Alteng gne nation Nlture Guarn Orari Der a e tere Am ſani dan, klone ſopre⸗ l⸗ enent 09 0 et en De Sacrihtcio Miſſæ. 26 3 nam Myſterium contineatur explicat D. Cy- prianus Epiſtolà ad Cæcilium, cujus verba cum iis, quæ diximus, planè conſentiunt. Videmus in aqua Populum intelligi, in vino oſtendi ſanguinem Chriſti. Quando autem in Calice aqua vino miſcetur, Chriſto Populus adunatur, & Credentium Plebs ei, in quem eredidit, copulatur & conjungitur. LQux co- pulatio & conjunctio aquæ & vini ſic miſcetur in Calice Domini, ut commixtio illa non poſſt ab invicem ſeparari. VUnde Eccleſtam, id eſt Plelem in Eccleſia conſtitutam, fideliter in eo, quod eredidit perſeverantem nulla res ſeparare potuit à Chriſto. Aliæ ejusdem commixtionis myſticæ ſignificationes. Et quoniam myſticarum explicationum altera alteram non excludit, quidam per eam aquæ & vini commixtionem putant, Incar- nationis oſtendi myſterium, in quo humana natura cum divina hypoſtaticè juncta eſt; quam explicationem tueri videntur ipſius Orationis verba, quæ ſuprà attulimus. Alii per eam commixtionem putant intelligi aquam & ſanguinem, quæ defluxerunt à la- tere Chriſti; & ſanè Sacerdos juxta Ritum Ambroſianum celebrans Miſſam, & Carthu- ſiani cùᷣm aquam infundunt in Calicem, non eam, quam attulimus, ſed hanc recitant Ora- tionem: De latere Chriſti exivit ſanguis Eg R 4 aquæ 264 Sebtio I. aqua. In nomine Patris, & Fälii, & Spiritüis Sancti, Anlen. Ea verò verba, quibus Sacer- dos poſtulat, nos fieri divinæ confortes na- turæ, Hjus divinitatis eſſe conſortes, qui bumani- zatis noſtræ fieri dignatus eſt particeps, ex ſe- cunda D. Betri epiſtola ſunt deſumpta, ubi de Chriſto B. Apoſtolus: Per quem, inquit, maxima & pretioſa nobis pronziſſa donavit, ut per bac efficiamini divinæ conſortes naturæ. De oblatione Calicis. Aquàâ in Calicem indità, atque Oratione diétà, Sacerdos Calicem dexteraâ apprehendit manu, eumque ſublatum tenens, ſtans in me- dio Altari, elevatis in Cœlum oculis, eam dicit Orationem, Offerimus tibi Domine: quà dictà facit ſignum Crucis cum Calice ſuper Corporale, & ipfum in medio ità poſt hoſtiam collocat, ut hoſtia media ſit inter Sa- cerdotem & Calicem, quem palla tegit. Deinde ſe inclinans ſubmiſsà voce ait: In Wiritu bumilitatis &c. Poſtea erectus, elevans oculos, manusque expandens, & ſtatim jungens ante peétus air: Zeni Jan- Stiſicator &c. & cùm dicit Beuedic, dexterà manu ſuper hoſtiam & Calicem ſimul ſig- num Crucis producit. . Duæ quaſtiunculæ ſuper Oratione Offerimus. De Oratione Offerimus tibi Domine duo quæri ſolent: primum quid ſit, quòd Sacer- dos in Hoſtiæ oblatione dicit Offero, G i gui lee⸗ die cd eſ 4d tot ie, unr e mum 1CA Ui els ⸗ ie cleln ug Nek enetl n t De Sacriſicio Miſſeæ. 265 Oblatione Calicis dicit Offerunus: deinde, quid ea verba ſignificent Calicem ſalutaris, cùm in Calice nihil aliud quàm vinum con- tineatur. Cur in oblatione Calicis Sacerdos dicat Offeri- mus, &σ non Offero, ut in oblatione Hoſtiæ. Primam iolvit quæſtionem Card. Bona Rer. Liturgicar. lib. 2. cap. 9. num. 5. ubi ait, in oblatione Calicis idcirco dici, offerimus, quèd juxta Romanum Ritum olim in Miſla ſolemni Sacerdos ſimul eam Orationem re- citabat cum Diacono, qui vinum in Calicem infuderat, & fanguinem Populo olim mini- ſtrabat; eundem verò ritum, qui ad Miſſam ſolemnem pertineret, in Miſſa privata re- tentum; quam ſolutionem amplectitur etiam Pouget tom. 2. Inſtit. Catholicar. p. 944. Explicantur verba illa, Calicem ſalutaris. Alteram difficultatem diluit Bellarminus tom 3. Controverſiar. lib. 6. de Miſſa c. 17. qui animadvertit, non dici Calicem ſalutarem, ſed Calicem ſalutaris, id eſt Calicem Chriſti, qui inſtituit, ut Calix ille offerretur & con- ſecraretur. Ulud etiam addit, quòd, etiamſi diceretur Calicem ſalutarem, tamen vera eſſet eorum verborum ſententia, quæ referenda eſſent non ad præſentem Calicis ſtatum, ſed ad eum, quo redigendus eſt per Conſecra- tionem. Uno verbo quo ſenſu in Oratio- ne, ſuſcipe sanlte Raet; dicit Sacerdos, banc 5 im- 266 Sectio I. immaculatam boſtiam, eodem ſenſu in Ora- tione Offerimus dicit Calicem ſalutaris, ut et- jam obiervavit Pouget loco cit. Uli nunc locetur Hoſtia & Calix. Antiquitus Hoſtia ad ſiniſtram, Calix ad dexteram Sacerdotis locabatur. Quòd Calix Pallà cooperiatur, id omni caret rayſterio: ea enim cautio eſt, ne quid extrinſecus in Calicem decidat, ùt poſt Mi- crologum obſervat Gavantus in Comment. ad Rubric. Miſſalis. Quod autem ad illud artinet, quòd Sacerdos inter ſe & Calicem rectà hoſtiam collocat, ſcire oportet Græcos Panem & Vinum, ſeu hoſtiam & Calicem ità locare, ut lineam rectam à latere ad latus efficiant; quod diu etiam retinuit Romana Eccleſia. Scribit enim Micrologus cap. 10. Ità juxta Romanum Ordinem in Aliari com- poneènda ſunt, ut oblatä in Corporali poſit, Calix ad' derxterum latus oblatæ ponatur, quaſß Janguinem Domini ſuſcepturus, quem de latere Dominico profluxiſſe credimus. In Annalibus Wadingi extat Epiſtola B. Joannis Parmenſis Ordinis Minorum 7. Generalis, qui obiit anno 1289. ideôque multos poſt Microlo- gum annos, in qua jubet Fratres Provinciæ Etruriæ juxta Ritum Romanæ Eccleſiæ lo- care Hoſtiam ad ſiniſtram Sacerdotis me- num, & Calicem ad ipſius dexteram. Et le Brun tom. I. pag. 318. Putat Ritum collo- candi 110 u6 rign ern id on eſ Mmm 0 CAle Cren (Acn hue Romu CNN n Ais 1: A Alen. Nll men 1 lore⸗ Cin cle⸗ i 6 De Saecrificio Miſſæ. 267 candi hoſtiam rectà inter Sacerdotem & Ca- licem uſurpari cœpiſſe anno 1485. De reliquis Orationibus quæ dicuntur poſt Offertorium. Denique earum, de quibus dicendum re- ſtat, Orationum, In ſpirunu humilitatis, & Ve- ni Sanctificator, prima eſt in Miſſali Mozara- bico, & in omnibus Miſſalibus tum veruſtis tum recentioribus; altera itidem vetuſtiffi- ma eſt. Prima deſumpta eſt ex Oratione trium Puerorum, qui Babylone in ignem conjecti ſunt Danielis cap. 3. In animo con- trito & ſpiritu humilitats ſuſcipiamur: ſicut in holocauſto arietum & taurorum, & ſecut in millibus agnorum pinguium, ſic fiat Sacrifcium noſtrum in conſpectu tuo hodie, ut placeat tibi, quonianm non eſt confuſio confidentibus in te: & nunc ſequimur te in toto corde, & timemas te, & qukxrimus faciem tuaum. Me confundas nos, ſed fuc nobiſecum juxta manſuetudinem tuam &α ſecundum muliitudinem miſericordiæ tuc. Quod verò attinet ad alteram illam Orationem, Veni ſantctificator, ſupervaca- neum eſt monere, propter ea verba, Omni- potens aterne Deiss, directam illam videri ad Patrem, ſeu indiſcriminatim ad tres Perſo- nas, quæ ſunt unus Deus; revera autem ad Spiritum Sanctum dirigi: quapropter in aliquibus Eccleſiis Galliæ olim recitabarur hymnus Veni Creator Spiritus, vel Veni ſan- Ete 268 Sectio I. cte Spiritus, reple; & in Miſſa Mozarabica dicitur Veni ſancte Spiritus ſanäctißcator. Con- ſonant veteres Liturgiæ Eccleiiæ Græcæ & Latinæ: in iis enim petitur;, ut ignis Spiri- ts Sancti delabatur, abſumatque panem & vinum, & in Corpus & Sanguinem Chriſti convertat: quo quidem nobis declaratur, quemadmodum Chriſti Corpus Spiritũs San= Cti operâ in Virginali B. Mariæ utero for- matum fuit, ità per eundem Spiritum San- Rtum confici ſuper Altare. Hoc argumen- tum egregiè tractavit Boſſuetus in Explwat. quarumdam diſcultatum, quæ in Miſſæ Ora- tionibus occurrunt. cap. 5, & 6. Filium tantum & Spiritum Sanctum Ec- cleſia invitat, ut 6 Cælo delabantur. Id verò etiam apertiùs intelligitur ex illo verbo Veni, nam juxta ſacrarum Scriptura- rum idiotiſmum duas tantùm Perſonas, Fi= lium ſc licet & Spiritum Sanctum invitat Ec- cleſia, ut delabantur & Cœlo. Cùm verò ſuam dirigit orationem ad Patrem, non di⸗ cit Veni, ſed Mitte Spiritum tuum, vel Mit- te nobis Redemptorem, Mitte aguum qui tol- lit peccata mundi. Quamobrem cùm Ora- tio Veni Sanctificator, non poſſit intelligi de Filio, pro quo fit deprecatio, ſequitur in- telligendam eſſe de Spiritu Sancto, etiamſi in Oratione ſit verbum illud Omnipotens. Spiritus enim Sanctus Deus eſt, & æternus item item lom de⸗ D Epil manm cis inno⸗ verſe Nicd m lus tur us Alt dro⸗ Ne⸗ Tit ill 10 Nen at⸗ NLortie N,1 rkce! nsN Aent CN elner title telot tund Nonne ſe n E uf. rretl ctipnn ds, Vink dn NN⸗ l , inOe eliii in, , eiul Eenm Dej Sarrifcio Miſſæ. 269 item ùt Pater & Filius. Videatur le Brun tom, I. pag. 329. & ſeq. De Miſſa ab ablutione manuum uſque ad Canonem. De ablutione manuum ex S. Cyrillo &o D. Tboma. lctà Oratione Veni Sanctificator, Sacer- dos à medio Altari ſe confert ad Cornu Epiſtolæ, & Miniſtro aquam fundente, lavat manus, id eſt extremitates digitorum polli- cis & indicis dicens Pſalmum Lavabo inter innocentes, cum Gloria Patri, qui tamen verſus in Miſſis Defunclorum, & à Domi- nica Paſſionis uſque ad Sabbathum Sanctum omittitur. De hoc ritu loquitur S. Cyril- lus in Catech. Myſtag. cap. 5. LVidiſtis igi- tur, inquit, Diaconum aquam lavandis mani- us porrigentem Sacerdoti, & illis, qui circum Altare Bei ſtabant Preibyteris. Num ideò prorſus dabat, ut ſordes corporis abluerenturé Nequaquam. Nec enim adeo ſordibus corpo- ris fadati in Eccleſiam ingredi ſolemus. Sed illa manuum ablutio Symbolum eſt, oportere vot d peccatis omnibus, & iniquitatibus mun- dari. Cùm enim per manus deſignentur actio- nes, lavare certè easdem, munditiem & puri- tatem operum ſignificat. Nönne audiſtis Re; vi 270 Sectio I. vid myſteria tractantem iſta, & dicentem: La- vaho inter innocentes manus meas, & circum- dJabo Altare tuum Domine * Itägue manus ab- luere eſt Symbolum, non obnoxium eſſe peccatis. D. Thomas 3. Part. quæſt. 83. art. 5 ad pri- mum binas hujus ablutionis rationes affert; quarum altera ab ipfſa rei natura proficiſci- tur, & ad munditiam pertinet; altera mo- ralis, quæ eadem eſt, quam dudum ex San- Go Cyrillo attulimus. Verba 8 Doctoris, quibus reſponder ad eam quæſtionem, cur Sacerdos in Miſſa manus lavet, ſunt quæ ſequuntur: Primò quidem quia aliqua pre- tioſa tractare non conſuevimus niſt manibus ablutis; unde indecens videtur, quòd ad tan- tum Sacramentum aliquis accedat manibus eti- am corporaliter inquinatis. Secundò propter ſignificationem, quia àt Dionyſius dicit, extre- mitatum ablutio ſignificat emundationem etiam à minimis peccatis ſeëundum illud Joonnis cap. 13. Qui lotus eſt non indiget niſi ut pedes la- vet: G& talis emundatio requiritur ab eo, qui nccedit ad hoc Sacramentum. Ladem ſeribit Titelmanus Expoſit. Myſter. Miſſæ cap. 34. Manus, inquit, abluit (Sacerdos) quanquam nlioqui in principio ante Altaris acceſſum mun- datum ſe fuiſſe optunè ſciat, ut ſe fortè inte- rim ullam undecunque maculam contrax!et, abluatur hac ablutione, priuſquam ad Jacroſan- ta in manibus tenenda myſter ia accedat, ſigni- ſicans lenel. fte nutt ehuns es in rokt terlnn ne Doc hein, 4 unt gf uiit dn iluut ſt 1 N Uemn nn ) enſ 1 l n 4 rufe / n De Sacrißcio Miſſæ. 271 kſicans boc ipſo, ſiqukx ferſnan per bumanæ Ffragilitatis miſeriam huc uſque vanuatum tbhan- taſmata mentem maculaverint, ut vel nunc omni cum attentione abjiciantur, & quaſi novann cordis aſſumamus munditiam. De duplici ma- nuum antiqua ablutione, altera ante Offer- torium, altera poſt incenſum, quarum nune in Miſſis cantatis retinetur ſecunda, poſtquam Sacerdos incenſavit Altare, & incenſatus eſt à Diacono, fusè agit Vertus tom. 4. pag. 174. & ſeq. Solvitur quædam dißffcultas ſuper Pſalmo, I. avabo. Pſalmus lavabo huic actioni aptiſſimè con- venit: & quanquam in quibusdam Eccleſiis quidam ejus verſiculi duntaxat recitentur, tamen in Miſſali Romano Pfſalmus ille inte- ger exhibetur; quod congruit cum Litur- giis S. Chryſoſtomi & S. Baſilii. Excitârunt nonnulli de uſu hujus Pialmi difficultatem, quomodo ſcilicet Sacerdos recitet verſicu- lum illum, Ego autem in innocentia mea in- greſſus ſum; quod ſanè abſonum eſſe vide- tur à Chriſtiana humilitate, quæ noſtris ocu- lis noſmetipſos deſpiciendos proponit, nos- que metu & pudore perfundit. Difficulra- tem hanc movet le Brun tom 1. pag. 351. & ſeq qui probè obſervat, eodem tempore Sacerdotem, quo innocentiam ſuam ex ani- mi ſui conſcientia verbis illis declarat, fate- ri; ri, ſibi opus eſſe Redemptoris manu & mi- ſericordia: Ego autem in innocentia mea in- greſſus ſum; redime me, &α miſerere mei; nec peccandi timore caret, niſi Deus præſto ſit: Ne perdas cum impiis Deus animam meam, E cum viris ſanguinum vitam meam: quibus ſenſibus Chriſtiana continetur humilitas, de qua ad hoc exemplum fusè egimus lib. 3. de Canonizat. Sanctorum cap. 40. Deſinit Pſalmus ex more in Gloria Patri, qui ver- ſus in Miſſis, quas innuimus, ideo omitti- tur, quòd indieium faciat læœtitiæ, quæ abeſt ab iis Miſſis, quibus luctuoſæ continentur Cæremoniæ; ùt obſervat Meratus tom. 1I; Par. I. pag. 489. Adnotationes ad Orationem, Suſcipe Sancta Trinitas. Sacerdos extergit manus, iiſque ante pe- Qus junctis ad medium Altare redit; ubi; elevatis ad Deum oculis, ſtatimque demiſſis, paululum ſe inclinans dicit orationem: Suſ- cipe ſancta Trinitai. Ne longiis, quàm par eſt, à propoſito digrediamur, in hane oratio- nem, ſuſeipe ſancia Trinitas, quædam ad- notabimus. Innuiſſe ramen juvat manus junctas & corporis inelinationes, de quibus 272 Sectio I. hie & alibi mentionem faciemus, humilita- tem Sacerdofis exprimere, & Chriſti obe- dientiam ſignificare juxta doctrinam D. Tho- mæ loc eit. in reſponſione ad quintum: Qu0 au- dcce Dix e⸗ ani blat Don ree eor in dita tore n tegir etene: oſt ennet lunse olg Jif 0 OM ve Mioent toli, leipe Aneſ Erz en De Sacrificio Miſſæ. 273 autem manus interdum jungit, & ſe inclinat, eſt ſuppliciter & bumiliter orantis, && deſig- nat bumilitatem & obhedientiam Chriſti, ex qua paſſus eſt. . Ea oratio incert um cujus ſit antiquitatis. Scribit Cardinalis Bona lib. 2. Rerum Li- turgic. cap. 9, num. 6. ſe neſcire, quàm ve- tus ſit oratio ſuſcipe ſancta Trinitas. Micro- logus qui vivebat II. ſæculo cap. 11. ait, hanc orationem neque in Ordine Romano, neque in Liturgiis Gallicanis ſeriptam, re- citari tantùm à Presbyteris ex confnetudine: BDeinde inclinatus ante Altare dicet hane ora- tionem, non ex aliquo Ordine, Jed ex Eccle- ſiaſtica conſuetudine. Hujus ramen oratio- nis ſubſtantia reperitur in Græcis Liturgiis, in Miſſali Ambroſiano, & in pluribus aliis Miſſalibus & Sacramentariis, quæ Microlo- go ſunt antiquiora. Carthuſiani eam non recitant; quod indicium facit, ſæculo 11. cùm eorum Ordo ſumpſit exordium, nondum in Eccleſia Gratianopolitana, unde Miſſale acceperunt, eam orationem in Miſſa adhi- bitam. Eam verò recitant Fratres Prædica- tores, ſed in breviorem formam redactam. Diximus, Sacerdotem ante orationem, ſuſ- cipe ſanéta Trinitas, jam feciſſe oblationem panis cum oratione ſuſcipe ſantte Pater, & oblationem vini cum oratione offerimus tibi Domine Calicem, ac deinde offerre iterum 8 panem 274 Seétio I. anem & vinum conjunctim cum oratione ſuſcipe ſancta Trinitas. Olim Gallicana Ec- cleſia non offerebat disjunctim panem & vi- num, ſed utrumque ſimul cum oratione ſuſcipe ſancta Trinitas; atque hunc adhibent Ritum etiam nunc Carmelitæ, & Fratres Prædicatores. Verùm Ritus’, quo utitur Romana Eccleſia, offerendi primùm ſepa- ratim panem & vinum, ac deinde utrum- que ſimul, omnino conſentit cum Ritu Am- broſiano: quidam verò exiſtimant, quam nunc Sacerdos offerendo pane recitat ora- tionem ſuſcipe ſancte Pater, eam olim non ipſum Sacerdotem, ſed populum recitare conſoeviſſe, cùm Sacerdoti panem conſe- crandum offerebat: poſtquam autem mos ille exolevit apud populum offerendi pa- nem, Sacerdotem ſubinde cœpiſſe eam di- cere nomine populi. Vide Pouget Inſtit. Catholicar. 10 m. 2. pag. 846. Cur mentio fiat in ea oratione Paſſonis, Re- ſurrectionis, & Aſcenſionis Eſu Chriſti. In eadem oratione mentio fit de Paſſione, Reſurrectione, & Aſcenſione Domini no- ſtri Eſu Chriſti: Suſcipe ſancta Trinitas bhanc oblationem, quam tibi offerimus oh me- moriam Paſſionis, Reſurrectionis, Aſcenſio- nis JrEſu Cbriſti Domini noſtri⸗ idque ut to- tum exprimatur Chriſti Sacrificium. In ſa- crificiis Judaicis mactanda victima eligeba- turz; — o un Fiute 1,0 tu lnen Idnt n CN ein 1 end eu De Saerifcio Miſo. 275 tur; atque per ejuſmodi electionem quaſi ſanctificata cenſebatur, & à profano uſu ſe- mota: in Incarnatione itidem victima ſele- ta fuit & ſanétificata; humana enim electa fuit Chriſti natura, eâque cum natura di- vina hypoſtaticè conjuncta, ac per eam unionem conflata fuit victima digna, quæ Deo ſacrificaretur. In iiſdem Judæorum ſa- criſiciis victimam Sacerdos offerebat, ante- quam mactaret: primam itidem victimæ oblationem ante ejus immolationem fecit Chriſtus in momento nativitatis ſuæ - In- grediens enim mundum dicit: Holocautomataæ pro peccato non tibi placuerunt. Tune dixi: Ecce venio, ut faciam, Deus?! voluntatem tuam Verba ſunt Apoſtoli ad Hebræos cap. 10. In Sacrificiis Judaicis ſacrificabatur victima, ejuſque Sanguis circum Altare ſpargebatur: in lege nova noſtra fuit victima maétata in Cruce, ubi ſe ipſe Chriſtus obtulit Patri in noſtrorum expiationem peccatorum, ſuum- que ſanguinem fudit circum altare, cùm fa- crum ejus latus lanceâ transfixum eſt. In Sacrificiis judaicis victima incendebatur ſu- Per Altare holocauſtorum, ut, quicquid in ea vitii eſſet, flammis abſumeretur, & fu- mus ad Cœlum tolleretur in odorem ſuavi- tatis, ùt ſacra Scriptura loquitur. In no- va lege conſumpra fuit viétima in Chriſti Reſurrectione & Aſcenſione. Nam in Re- S 2 ſur⸗ 276 Sectio I. ſurrectione abſorptum fuit in Chriſto, quod mortale eſt d vita, ùt ait Apoſtolus 2. Epiſt. ad Corinthios, abſumptumque fuit, quicquid ineſſe poterat corruptibile; & in Aſcenſio- ne victima à Deo accepta in odorem ſuavi- tatis, & ad ejus dexteram fuit collocata. Denique in Sacrificiis Judaicis Populus par- tem victimæ comedebat; & in die Pente- coſtes populus communicavit vitctimæ, ut Seriptores loquuntur, nam Diſcipuli Chri- ſti Domini tunc cum eo ſunt concorporati, eique tanquam membra capiti juxta verba Apoſtoli adhæſerunt. Cur Romana Eccleſia tria illa tantùm myſte- ria commemorat, & non plura, ùt Ec- cleſia Graca. Quapropter in hac Oratione Eccleſia Græca de Incarnatione, de Nativitate, de Paſſione, de Reſurrectione, de Aſcenſione, déque Spiritus Sancti adventu mentionem facit. Quodſi nunc Romana Eccleſia in eadem Oratione Paſſionem, Reſurrectio- nem, & Aſcenſionem ſolùm commemorat, in cauſa illud eſt, quèòd in tribus hiſce my- ſterüs, quæ ſunt præcipuæ ſacrificii partes, optimè repræſentantur immolatio victimæ & eonſumptio. Cur E N Nnit iogil cerſ⸗ ſani⸗ loen. onn Den⸗ 1e,1 . bort, Net n⸗ le⸗ ce le, glor oen nlr Nolc, en⸗ es e De Saxrifcio Miſſeæ. 277 Cur primis quatuor ſæculis non ad Trinitatem, Jed ad Patrem Orationes dirigerentur. Cur dicatur in bonorem B. Mariæ Virginis Cgc. Explicantur illa: Ut illis proficiat ad honorem &c. Oratio Suſcipe Sancta Trinitas ad Sanctis- ſimam Trinitatem dirigitur. Quatuor primis Eccleſiæ ſæculis omnes Orationes ad Deum Patrem dirigebantur: Ut in Altari ſemper ad Patrem dirigatur Oratio; verba ſunt Con- cilii Carthaginenſis III. cap. 23. Noverant Profectò Fideles, Patrem non adorari, quin Filius item adoretur & Spiritus Sanctus; ſed gravi quidem causâ à Sanctiſſima Trini- tate nominanda abſtinebant, veriti ne, quam Chriſtiani reprobabant, Deorum multitudi- nem ſibi exprobrarent ii, qui trium Perſo- narum Myſterium ignorabant, üt bene ad- Vertit Florus Lugdunenſis Tractatu de actio- ne Miſſæ. IIlo autem ſublato metu, nihil ve- rita eſt Eccleſia tum Latina, tum Græca, in offerendo Sacrificio dicere Suſcipe Sancta Trinitas. In eadem Oratione Sacerdos San- tiſſimam Trinitatem deprecatur, oblationem ut accipiat in honorem B. Mariæ Virginis, Sancti joannis Baptiſtæ, Sanctorum Apoſto⸗ lorum Petri & Pauli, Sanctorum quorum re- liquiæ conditæ ſunt in Altari, & omnium aliorum Sanctorum, ut illis profciat ad hono- vem, nobis autem ad ſalutem: quicquid enim 8 3 hono- 278 Sebtio I. honoris & gloriæ adepti ſunt Sancti, id omne Vi Sacrificii Chriſti ſunt conſecuti, & Chri- ſti honor & gloria diffunditur in Sanctos, qui ſunt membra viventia cum eo veluti cum capite conjuncta; nec quisquam Ca⸗ tholicus negaverit, Sacrificium Miſſæ maxi- mam Eſu Chriſto parere gloriam, ùt abun- de noſtri oſtendunt Theologi, quorum do- Rrinam à nobis hic in compendium collatam fusè explicavit Pouget Inſtit. Catholicar. loc. cit. pag. 846. & ſequ. & le Brun tom. I. pag. 15 8. & ſequ. De Oratione, Orate Fratres. Pofſt Orationem ſuſcipe Sancéta Trinitas, Sacerdos oſculatur Alkare, & ad populum converſus dicit Orate Fratres, & ſubmiſsà vo- ce proſequitur, ut meum ac veſtrum Sacrife- cium acceptabile fiat apud Deum Patrem Omii- potentem. Non abſimili Oratione reſpondet Miniſter Deum deprecans, ut Sacrificium ſuſeipiat ad laudem & honerem nominis ſui, & ad noſtram & Eccleſiæ univerſæ utili- tatem. Deinde Sacerdos in gyrum vertitur ad eam partem, ubi eſt Miſſale, ità ut circu- lum deſcribat, & in medio Altari remaneat; ac ſubmiſsâ voce dicit Amen, ſubinde dicit Oremus, & Orationes proſequitur, quæ di- cuntur Secretæ. ã(᷑Nnn — — „ — — — De Sacrifcio Miſſæ. 279 Chriſtiani veteres Fratres ſe appellabant. Ora- tio illa, ſaltem ejus ſubſtantia, eſt S§. Leonis I. Ad illa verba, Orate Fratres, notandum, Chriſtianos olim invicerm ſe fratres appella- re conſueviſſe. Quia verò Ethnici, ùt mo- rum ſuorum tegerent fœditatem, ſacris his- ce nominibus abutebantur, idcirco Cæcilius apud Minucium Felicem Chriſtianis ea no- mina fratris & ſororis exprobravit, quaſi ar- gumenta eſſent proſtratæ apud Chriſtianos pudicitiæ, cui ad hunc modum reſpondit Octavius: ſie nos, quod invidetis, Fratres vo- camus, ut unius Dei parentis homines, ùt con- ſortes Fidei, ut ſpei cohæredes. Legendus Kortholtus in Tractatu de Calumniis Paga- norum in veteres Chriſtianos ſparſis p. 168. ubi eruditè hoc tractat argumentum. Eam Orationem, Orate Fratres, Radulphus Pro- Poſit. 23. S. Leoni I. tribuit; quod admitti Poteſt, ſi de verborum loquitur forma; nam totius ſententiæ ſubſtantia reperitur in Li- turgiis Sanctorum Marci & jacobi, ùt ad- Vertit Meratus tom. I. Par. I. p. 500. n. 3 1. De Orationibus quæ dicuntur ſecretæ. Rutio ejus nominis. Orationes ſeeretæ in quibusdam Miſſali- bus appellantur Orationes ſuper Oblata. Diu tamen eſt, cùm vocantur Secretæ, ut à cœ- teris Orationibus diſtinguantur, quæ dicen- 8 4 dæ 2280 Sectio I. dæ ſunt claràâ voce ità audientibus accommo- datã, ut, quæ legantur, intelligant. Secretæ enim ſubmiſsà voce à Sacerdote ſunt reci- tandæ: Quæ ſecretò dicenda ſunt, itd pronun- tiet, ut & ibſemet ſe audiat, & circumſtami- bus non audiatur; verba ſunt Rubricæ in Miſſali Romano. Boſſutus in explicat. qua- rundam Orationum Miſſæ cap. 2. magis ut quid ſuſpicaretur aperiret, quàm quèd ità exiſtimaret, ſcripſit vocem Secreta idem eſſe ac Secretio. Satis id fuit Novatoribus, quo triumpharent, & adverſus apertiſſimum Tri- dentini Concilii Decretum ſtatuerent, Se- cretas & Canonem Miſſæ elatà eſſe voce re- citanda. Sed hac de re inferiùs ſermonem habebimus. Ment Eccleſiæ in Orationibus ſecretis. Quæ ſit Eccleſiæ mens in his Orationibus pulchrè declaratur in ſecreta Miſſæ in Domi- nica quinta poſt Pentecoſtem: Propitiare Domine fuptlicationibus noſtris, & bas obla- tiones famulorum tuorum benignus aſume, ut gquod ſinguli obtulerunt ad honorem nominuis tui, cunétis proſficiat ad ſalutem. De clauſula, Per omnia ſæcula ſæculorum &&. cur poſt ſecretas dicatur elatd voce. Sacerdos ubi ad poſtremæ Orationis ſe- cretæ finem pervenit, vocem tollit, & dicit: Per omnia ſæcula ſæculorum, quæ verba ad Orationes pertinent, quæ jam recitatœ ſunt; atque li er tor — lonn. Eehte nn . ffen rel 1, n r 1cek oN i ontt on tue 1 D ut Uccn n LNo et l e De Sacrifcio Miſſee. 281 atque ea clauſula, Per omnia ſæcula ſæculorum, idcirco dicitur ſublatâ voce, ut populus re- ſpondeat Amen, & Orationes à Sacerdote re- citatas confirmet, ùt poſt Micrologum c. 7. obſervat Cardinalis Bellarminus tom. 3. Controverſ. lib. 6. de Miſſa cap. 17. §. de Prafatione. Sequitur deinde Præfatio, ad quam plura adnotabimus. De Præfatione. In aliquibus Liturgiis dicitur Inlatio, in quibusdam aliis eitam Conteſtatio. Primò, Præfatio ex eo etymologiam tra- hit, quòd ſacro præeat Canoni, ac Præpara- tio quædam ſit ad ſacrificium, ùt probè ob- ſervat Durandus lib. 4. cap. 33. atque id ip- ſum confirmat Hugo Menardus in Notis ad Sacramentsrium S. Gregorii pag. 25. Præ- fatio eſt Oratio, ſeu gratiarum actio, qulæ Ca- nont prætnittitur, quâ diſponitur Sacerdos C* populus ad tremendorum niſteriorum confectio- nem. In Miſlali Mozarabico appellatur In- latio; nam ex Fidelium verbis Sacerdos in- fert, dignum & juſtum eſle Deo gratias age- re, illum collaudare, & magnificare, ut ad- vertit Cardinalis Bona lib. 2. Rerum Litur- gicarum cap. 10. num. 2. ac ob eandem ra- tionem præfatio appellatur Conteſtatio in Sa- cramentario Gallicano edito à Mabillono tom. I. Itiner. Italici. . d 8 4 Præ- 282 Sectio I. Præfatio in Miſſa eſt poſtolicorum temporum. Quasdam Præfationes compoſuit §. Gelaſius. Secundò, Walfridus Strabo cap. 22. ſe neſcire ait, quis Præfationis fuerit auctor; Præfationem actionis, qud populi affectus ad gratiarum actiones incitatur, ac deinde huma- neæ vocis ſupplicatio cœleſtium virtutum laudi- bus admitti depoſcitur, quis primus ordinave- rit, nobis ignotum elt. In libro Pontificali tribuitur hæc Oratio S. Gelaſio I. Zecit Sa- eramentorum Prafationes & Orationes cauto ſermone. Quod tamen Gavantus, Cardina- lis Bona, Meratus, aliique melioris notæ Vi- ri docti ità intelligunt, ut quasdam quidem earum compoſuerit, non tamen primus hanc Orationem in Miſſam introduxerit; ejus enim mentio fit in Liturgia S. Jacobi, & in operibus S. Cypriani, & S. Cyrilli, qui §. Gelaſio ſunt antiquiores; quamobrem do- cent Præfationis inſtitutionem vel Sanctis Apoſtolis, vel Apoſtolicorum temporum vi⸗ ris eſſe rribuendam. Cur in Præfatione Sacerdos non dioat, Domi- nus vobiscum, converſus ad Populum. Tertièò, incipit Præfatio ex ſalutatione ad Populum Dominus vobiscum; neque tamen Sacerdos ſe convertit ad Populum; vel quia cũúm dixit Orate fratres, quodammodo po- pulum dimiſerit; vel quia ante Præfationeimn juxta —— —— — – — — — — Pnn De Sacrificio Miſſæ. 283 juxta Liturgias Sanctorum Jacobi, Baſilii, & Chryſoſtomi Sanétuarium claudebatur, & circum altare velum oppandebatur; ideô- que nihil in illa ſalutatione opus erat, ut ſe Sacerdos converteret ad Populum, quem videre non poterat, ùt obſervat le Brun tom. I. pag. 386. Novei ſunt Præfationes. Addita Præfatio communmis, quæ eſt del S. Gelaſti, vel Gregorii Magni. Addita eſt etiam Præfatio de B. Vir- gine, Multò plures habent Ambroſiani, Mozarabes. Quartò, Novem ſunt Præfationes juxta ea, quæ Pelagius II. Pontifex ſeripſit ad Epi- ſcopos Germaniæ & Galliæ, prima de Na- tivitate Domini, ſecunda de Epiphania, ter- tia de Quadrageſima, quarta de Cruce, quin- ta de Paſchate, ſexta de Aſcenſione, ſeptima de Pentecoſte, octava de Sanctiffima Trini- tate, nona de Apoſtolis, ùt videre eſt in Ca- none Sanétorum §. finali Diſtinct. 70. De hac Pelagii 2. Epiſtola, genuinane illa ſit an ſpuria, vehementer dubitat Pagius in vita Pelagii II. num. 17. & ante eum dubitaverat etiam Card. Bona lib. 2. Rerum Liturgica- rum cap. 10. num. 3. Cauſas dubitandi ſi quis ſcire cupiat, adeat illos Auctores loc. cit. & Meratum tom. I. par. I. pag. 230. n. 6. Illud certiſſimum eſt, in Miſſalibus poſt an- num 1200. editis novem illas duntaatræ. atl0- 284 Soctkio T. fationes reperiri, quas recenſer Decretum Pelagii, quibus deinde addita eſt Præfatio communis, quæ vetuſtiſſima eſt, & Gelaſio vel Gregorio Magno tribuitur, & Præfatio de B Virgine; ità ut undecim ſint Præfatio- nes omnes, quibus utitur Romana Eccleſia. Græci unam tantùm Præfationem in omni- bus Miſſis adhibent. Mozarabes Præfatio- nes habent proprias, in quibus vel Feſtivita- tis, quæ celebratur, Myſterium, vel cujus Sanéti in honorem ſolemnitas agitur, merita commemorantur. Plurimæ Præfationes ſunt in Ritu Ambroſiano, ſuæ quibusque Fe- ſtivitatibus, temporibus, & Sancétis primi or- dinis propriæ. Has recognoſci & emendari juſſit S. Carolus Borromæus Cardinalis & Epiſcopus Mediolanenſis, qui ad eam rem Galeſinii aliorumque doctorum virorum operam adhibuit. Easdem emendavit etiam Fridericus Cardinalis Borromæus S. Caroli agnatus, Archiepiſcopus itidem Mediola- nenſis, ůt videre eſt apud Septalam Epiſco- pum Dertonenfem de Mifſſa pag. 169. Initium Præfationis, Surſum corda, vetuſtiſſe- mum. Refelluntur calumniæ Hæreticorum. Quintèò, Præfationes omnes incipiunt per hæc verba, Surſum corda; quibus reſpondet Miniſter Habemus ad Dominum. Vetuſtiſſi- mum eſt ejusmodi initium. Ea enim verba haben- ☛ 5 Cten Mſin Clt raſit Nefie e ekit Inei lins gutſ⸗ rinit Nenet lss! n 1 torm tein ,C ed llin ſe. De Sacrificio Miſſæ. 28 5 habentur in Liturgiis Sanctorum Jacobi, Ba- ſili, & Chryſoſtomi. De iis loquitur 0. Auguſtinus ſerm. 217. edit. Benedictinæ: Tenetis Sacramenta ordine ſuo. Primè poſt Orationem admonemini ſurſum bhabere cor. IWeo enim cum dicitur, Surſum cor, reſpondetis: Habemus ad Dominum. Sequitur Epiſcopus vel Preshyyter qui offert, & dicit, Gratias «ga- mus Domino Deo noſtro; &0 vos atteſtamint, Dignum & juſtum eſt. Et S. Cyprianus de Dominica Oratione pulchrè eorum verbo- rum ſignificationem explicat: Sacerdos ante Orationem Præfatione præmißu parat Fratrum mentes dicendo, Surſum corda; ut, dum reſpon- det Plels, Habemus ad Dominum, admoneatur, nihil aliud qudm Dominum cogitare debere. Qum iis conſonat S. Cyrillus Catech. y. Myſtagog. Diſſertatio quædam Lipſiæ edita fuit, cui titulus: Formula veteris Eccleſiæ ex- citatoria ad devotionem: Surſum corda; quam die 28. Octobr. ann. 1704. in Lipſienſi Aca- demia propugnavit quidam Zurnerus Præſi- dente Adamo Rechembergio, qui duo ſunt hæreticarum partium homines. Ea diſſer- tatio tom. 318. Miſcellaneorum continetur in Bibliotheca Dominici Cardinalis Paſſionei. Atque in §. 26. more ſuo putidam fœdàmque Romanæ Eccleſiæ calumniam affingunt, qui dicunt mentis elevationem apud nos muta- tam in Hoſtiæ & Calicis elevationem: Oe- 1 cur- 286 Sectio I. currunt hic nobis Pontificii, qui in veteri Ec- cleſia Catholica requiſitam in Euchariſtia eleva- tiönem mentis transmutärunt in elevationem Symbolorum Euchariſticorum, hoc eſt Panis & Vini conſecrati, ut certo quodam Ritu 4 popu- lo Panis conſecratus adoretur. Hic nos de Hoſtiæ & Galicis elevatione non loquimur, qui de ea ſuo disputabimus loco. Dicimus verò ſimul cum eo Ritu & cum adoratione, quæ Pani & Vino conſecratis præſertim in eorum elevatione debetur, adhuc apud nos in uſu eſſe formulam Surſum corda; Fideli- búsque item ùt antea inculcatur, ut iis ver- bis excitati ſuum ad Deum mentem ſuſtol- lant. Videatur Auctor de optima audiendæ Miſſæ ratione ſecundæ edit. Pariſien. ann.- 1681. pag. 300. Auctor Tractat. de Miſſa Divinisque Officiis edit. Pariſien. ann. 1714. pag. 95. & ſeq. Baldaſſarrus Soc. Jeſu in Li- turgia illuſtrata Par. 2. cap. 2. cæterique om- nes Catholici, qui de Miſſa ſcripſerunt. De Hymno Sanctus, Sanctus &c. Sextò, Præfationes omnes in illum deſi- nunt Hymnum, quem Græci triumphalem, nos Angelicum appellamus Sanctus, San- Gus &ν«. Iſaias enim cap. 6. vidiſſe ſe ait Do- minum ſedentem ſuper ſolium excelſum, & Se- raphim audiſſe canentes Sancétus, Sanclus, Dominus Deus exercituum. Plena eſt omnis terra gloria ejus. Ea etiam ſunt in Præfa tioni⸗ — 8Eéõ⸗ — — — — fil⸗ Aeur finen Gi De Sarrificio Miſſe. 297 tionibus: Beneditctus qui venit in nomine Do- mini, Hoſanua in Excelſis, quæ turbæ cecine- runt, cùm Chriſtus Eſus ante Paſſionem ſu- am ſolemniter ingreſſus eſt Hieroſolymam, ut apud Matthæum c. 21. Nos alibi ſermo- nem habuimus de Triſagio Sanctus Deus, Sanctus fortis, Sanctus inmortalis, quod idem non eſt cum hymno triumphali ſeu Angeli- co, de quo modò locuti ſumus, ùt bene ob- ſervat Hugo Menardus in Notis ad Sacra- mentarium S. Gregorii pag. 10. & Juveni- nus de Sacramentis Diſſert. y. Quæſt. 8. de Euchariſtiæ Sacrificio cap. 7. §. 3. ait, hym- num Sanctus, Sanctus, Santtus Dominus Deus Sabaoth in omnibus haberi Liturgiis tum Latinis tum Græcis; & Triſagium Sanctus Deus, anäétus fortis, Santctus immortalis quo- tidie Græcos cancre in principio Liturgiæ, Latinos verò illud adhibere Feriã tantum ſextà in Paraſceve. De pulſanda campanula ad illa verba, Sanctus, Sancéctus, Sanctus Dominus. Poſtremò, Sacerdos eùm ad illa Præfatio- nis verba pervenit Sanctus, Sanctus . ma- nus hactenus ſublatas & extenſas jungit an- te peéëtus, & reliqua Præfationis verba voce non ità elatà proſequitur, cùm interea Mi- niſter Campanulam pulſat; denique Sacer- dos cùm dicit, Beneditctus qui venit in nomine Domini &cτ. ſe erigit, ſibique à fronte ad pectus 288 Sectio I. pectus Crucis ſignum producit. Hæc om- nia ex Rubrica Miflalis. De pulſanda cam- panula ſermonem habebimus, cùm de Ele- vatione Hoſtiæ diſſeremus. Quèd autem pulſatur, cùm dicitur Sanctus, Santctus, Ma- crus verbo Campana ait id per abuſum fieri; non enim pulſari in privato Palatii Apoſtoli- ci ſacello, cùm Papa privatam Miſſam cele- brat, vel privatæ Miſſæ adeſt. Quod ſi ve- rum eſſet, per abuſum etiam dicendum eſſet pulſari campanulam ad elevationem Hoſtiæ; nam in ſacello Pontificio ne ad elevationem quidem Hoſtiæ pulſatur. Quamobrem concludendum, Ritum pulſandi Campanu- lam ad elevationem Sacramenti adhiberi cœ- ptum etiam ad ea verba, Sanctus, Sanctus &0. ad excitandos adſtantium animos ad devo- tionem; hujus conſuetudinis originem no- bis eſſe adhuc incompertam; ac retinendum hunc ritum, ubi jam viget; in ſacris enim Ritibus variatione nihil pernicioſius. Ne præſens opuſculum juſto longiùs ex- creſceret, hic materiam de Sacrificio Miſſæ abrumpendam cenſuimus, quod reſiduum eſt anno proximo, per Sectionem alteram datari. — K Ar 3 — „ e O Salance N Focus K 1. J H VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset Copyright 4/1999 VXyMaster Gmbhi wwWWVXymaster. com . HISTORICI 1MO everendiſſimo NALI MBERTINIS & S. K. I. Principe, M0 D. N. CRIPT'I, ATE DONATI ANGELO PLLIS,. Cappellanis, EGATHON MI CA . V.