Gf2286a
author: Oetinger, Friedrich Christoph

—À

R

Ov o l n

u

ALAA

ä(xk)

u£ Migo

M

A&m dedauo^.

wu /M/S

|enie-

M

ul

M&mk&

4153

-

W

*

-

Wi

——

Gi

o

n

-

—— ——

M0

z

|

M

:

I

4

3

N

z

VAE TPH NU VENS

u

ii

Gsl du ao

168 ais

Md

as

vRLAIA

G.Tv...n,v.

I:]

.M

vorhanden

rchivfilm

[

um

i sue

——

—

i

i

m

TCCUW

—— MORT UT N a n RRR

Sylloge

Theologiz,

Ex Idea

V T-I k

deductz ,

In Sex Locos redactz ,

L

1. de Deo. 2. de homine. 3

de peccato. 4.de gratia. s.dc Ec-

clefia, 6, de novisfimis.

at

Quolibet Loco, per Quaftiones

*. L. fecundum Senfüm communern ,

2. fecundum Myfteria Scripturz, ,2£*2

$. fecandum Formulas T heticas ADE

U

Y

cum fale & pace ; pertFa&ato.

] . T

Auttore

od

M. Frid. Chriftophi, Octinger

: $

Superintendente in Weinsberg, Urbe Wüi-

tembergica ;

prope Heilbronnam.

"

MSEosoDet i totenoteteteo itatsqutetetototetatetegut

Heilbronnz ,

Typis Joh. Friderici Majerí, s "

BENEVOLE LECTOR'!

Cripfi anno fuperiore Libros tres : quorum

primus inquifitio infenfum cominunem & ra-

tionem Latine exaratus, jamque divulgatus eft:

Alter eftexplicatio ProverbiorumSalomonis,ea

brevitate & fenfus fcriptoris fan&i concentratione

tradita, qua jam in Lucem edidiJobum & Píalmos.

Przmifi Proverbiis tabellas, eri incifas, quztriplicem

methodum moralía docendi indicant & explanant,

quarum prima eft Methodus naturz, fecunda Salo-

monis, tertia JEfu Chrifti, Liber nondum typis ex-

tans, fed proxime edendus, Opus perutile iis qui in

formandis moribus puerorum & juvenum operam

cüm fru&u ponere allaborant pro temporis noftri

guftibus diverfis, Tertius Liber eft Theologia exidea

Vitz deducta, inqua idez Ícripturariz fex locorum

fe refolvunt in ideam primariam Vitz, per quam fpi-

rituales notiones Breithaupt, in Thefibus credendo-

rum & agendorum redintegrantur, Vita zL potenti- *

arum colligatio, atomis molis divinitus iíherfa, fic ut

continua naturz rotà,Jac.5, 6. pasfivum elevetur per

activü. Hac Lege DeusSpiraculum vitarum, h. e, Vi«

tz duplicis halitum, inferioris & fuperioris, Pfychicz

& altioris, ((ive fpiritualem (ivefupranaturalem dixe-

ris) Adamo infpiravit, & ex his & fimilibus ideis

Theologiam adornareaggreffus fum, Ttes illi Libri [7

unum habent fcopum, Vitam, Libellus hic eft tan-

tum breve Compendium tra&atus integri, ad para-

graphos illius fe referens : Quodfi Lectoribus bzc

faptent, opus integrum luci publicz committam,

Qui credit inJEfumChriftum, habet vitam eternam.

Intereft igitur noftra, noffe quid fit vita, Multum

huc facit Capitis primi Ezechielis meditatio in fine

annexa,

Vale & fave

AuG&ori Bibliophilo.

XS [3] S«

NENNNNXNMONPNNNNI

EE R 6 E at k O d dR R d d EE

De Theologia & facra Scriptura.

Ex S. r. & 2.

à

Uomodo 'l'heologia vera debet effe

Q

conftituta 2

B& Tta, ut Gloria Déi per illam me in fide adeo

ercellt, ut omnia mihi vilefcant refpedu. 3fys

Novi Teflamenti, 2.Cor, 4. £.

$. 3. Quid ergo eft 'T'heologia ?

g. Eft vmovézucic fcu expreffa forma Doctrinz

r:'

fecundum pietatem, quá per falubria verba JEfu

Chri(ti, gloria & vitá homini fub ordine pceniten-

tiz & fidei offertur.

&. 4. Noune igitur '"Theologia talis inte«

gram focietatem aliquam 24 officia cam-

mo-vere debet ?

&. Ominiüno ; Hinc dicitur religio, a reuligando

feu commovendo integrüm coetum.

$.5. Sed hzc religio non debet effe fida

ex cerebro humano ?

&. Minimej fed ex morma Sceripture refultare. 2.

4

Tim. 3, 16.17.

$. 6. Unde Scriprura «viu normatiuam

habet ?

A2

Refpon.

4

de "Theólogia & S. Scriptura,

Re. Ex variis sodis revelandi, qui tamen omnes in

una Orozveusdo conveniunt, Num. 12, 6, 8.

$.7. Igitur fublimes de S. Scriptura cence-

. ptus habere oportet ?

E&. Omnino ; Hinc opus eft diftin&e arzributa

ejus ponderare.

- Queznam?

3», Aucloritattt? canonicam , & Perfedtionem.

An per hec 4uo attributa fe diffinguit S.

Scriptura ab omnibus libris humanis?

3:, Omnino, Nullus enim Liber , vel nulla ora-

tio, quantumcunque perfe&a , duobus his gaudet

attributis,

6. 9. Intelligo hoc; fed nonkquilibet fenfum

£ofalem S. Scripturz his attributis pra:ditze

poteft eruere ; Quznam igitur adju-

menta dantur f

B. DoGores analogiam fidei brevi com

pen-

dio eruant & auditoribus proponant.

$. 9. Nilne nifi diferta verba Scripturz

valent 2,

&, Valent etiam confequentiz & ea omniao qux

per refpectus mutuos indigitantur,

S. 10. Quznam inde officia promanant?

x5 /Eftimandum eft, quanti hoc fit. Igitur evi-

tandz parhermeniz ; & myl(teria Scripturz co re-

vcrclmins habenda funt.,

I, Locus

L de Deo.

I. Locus de DEO.

L Quosd fefum communem.

&. 1. Quomodo quilibet ad Deum cogno-

fcendum fe parare debet ?

&. Quafi nullum unquam terminum audiviffet,

vel a Philofopho vela Theologo, Noli offendis

Eft ex mente Illuftris Dülffingeri di&um,

&. 2. Quomodo igitur is inftituet cognitio-

nem fine terminis ?

s. Deusnon folum per verba & terminos, fed &

per uniformes natur

x chara&eres docet emnes

Flinc ad fapientiam in plateis f

homines, Pf. 94; 10.

clamantem homo ante omnia attendat, Prov.I; 20,

S. 5. Qualis inde ufüs emerget ?

s. Intellc&á Dei loquelá per fapientiam in pla-

teis clamantem, Rom, r, 20, longe melius intelli-

getür S. Scriptura,xhomines ad Dei cognitionem

ulterius formans,

S. 4. ld fi negligatur , quid hinc detri-

menti venit ?

$: Deum non ut vivam ipf in fefc fentiupt, quia

vel nimis multum vel nimis parum terminis & $yl-

logismis affuefcunt.

dia ; uf

$

. 5. Quznam igitur datur via me

Deum vivo fenfu attingamus ?

RU TP NH E

x Paulus dicit, Deum pluvias & tempora f

ugi-

d fe

fera hominibus largiri, fcopo, illos alliciendi , a

tangcn-

,

6

I; de Deo.

tangendum & inveniendum. AC, 14,17. 17, f.

fqq. Tangitur & invenitur Deus, quamprimum

homines ex vita creaturarum ad vitam. Dei uftan-

dam & contemplandam erigi fe patiuntur per no»

tiones anticipantes.

$ 6. Quid in Deo ita cognito diftinguere

posfumus ?

&. Vitam abditam, incomprehenfibilem , fimpli-

cisfimam; & vitam fui ad extra manifeftativam &

communicativam ,' idque in una fimplici & indise

folubili unitate. Id in omüibus creaturis effe vide-

tur & intelligitur ; fcil. in(unt illis. vires explicitae

& figuratz, & abyffus. invi(ibilis j vita duplex na-

turalis & fpiritualis. Hinc collisitur, quod in crea-

turis eft duplex & folubile, in Deo effe

fimplex &

indisfolubile ,

& tamen ita (implex , ut rationem

contineat yitz duplicis creatz. Vita abdita Joh, z,

18. dicitur Sinus patris; vità manifeftativa fui. dici-

tür Exod, j,2, rubus arden, fefe non confumens,

Poteftne eousque progredi cognitio

naturalis ?

&. Poteft, ratione per fenfum re&ti procedente,

/Deumque ardenti zelo querente,/ Sed hac cogni-

tio nifi fupranaturaliter con5irmata , apud pluri-

mos non e(l nifii&us . oculi momentaneus; hinc

accedere debet co

gnitio permanens revclata, pra-

Gpue Ezech, e, r.

& Io,

ll. Quoad myfleria. Scripture,

S . Quid cognitio revelata fü

naturali ?

perz/xddi:

Cognitio

7

L. Ade Deo.-

&. Cognitio revelata iterum iterumque per

omnes pene paginas nobis centemplandam objicit

i viram-Dei, Pater elt, qui vitam habet in fe ipfo.

Filius eft, eni dedit Pater habere vitam in fe ipfo.

Spiritus $, ex Patre procedens eft «

uoque Spiritus

filii, Spiritus vitz, vitam patris & filii in fe habens

per chara&

erem procesfionis inexplicabilem. Pro-

ptcrea quoqu

e dicitur non a fe ipfo loqui ad nos,

fed id loqui,

quod audit a filio & patre. Joh. 16;

1

153.144i1 f.. Vit

a Dei uno nomine JZz & &Q3aecia

: appellatur in N. T. A

lio manifeftandi modo Filius,

ei ex fe fundit.

alio Spiritus S. Bd£ay & vitam D

&. 9. Vita Dei nonne variis modis ma-

nifeftatur ?

&. Omnino. Id enim tam multa nomina Dei in

lingua fancta indigitant, precipue Jebovab, ratione

vitz fpiritualis , & Elobim, ratione vitz naturalis,

Etf enim naturale in Deo fit etiam fpirituale; ta*

- men manifeftatio divería unius vite prz altera, re-

fpe&u noftri, per nomina illa innuitur,

6. 9. An vero diverfitas manifeftationis uni-

tati non eft contraria ?

& Nequaquam, Dantur in Deo diverfi fubfi-

ftendi modi, fatis $. 7. ex oraculis probati, & diverfi

modi manifeftationis , per voces Panim & Makow

indigitati; unde T'initas, Dantur alio refpcctu

modi diverfi manifc(tationis totius "Trinitatis ; unde

feptem Spiritus tanquam totidem lampades arden-

tes tum extra Agnum immediate a Throno Dei,

tum mediaté ex ipío Agno tanquam oculi & cor-

terras pc:vadcntcs.

nua fe exferentes , & omnes

A4

Quia

8

L de Deo,

UH AECRECTVAU

a —

Quia igitur totus Deus tam cum modis fubüiftendi

& egreífionibus inde profluis per particulas ex,

ptr,

in, fignatis, quam cum manifeflationibus ,

non 3

modis fubfiftendi profluis , reípectu cujus

opera

Trinitatis ad extra dicuntur indivifa,

dicitur unus?

(Devt. 6,4. ) Hinc indivifibilitati nil

per hoc de.

trahitur, Sed cum ne quidem hoc fci

amus , quo-

modo ex unitate Dei (inc replicatione

fui fiat uni-

tas creata; multo minus hoc com

prehendere licet,

quomodo: diver(i . fubfiftendi

modi cozquentute

cum unitate indivifibili,

Si Íciremus, quomodo

€reayerit unum unitas, &

in tria diftinxerit trinia

tas : typos loquendi fecundiores forta(fe habere-

mus,

fed adésr2. óyumre huic zoni füpt inexplica-

i

bilia ,

quantumcunque magis appropinquemus per

typos concinniores ex numeris & harmonia vi-

rium ipfarum,

$- 10. Nonne praftat pragmatica Tríadis

cognitio fpeculativz ?

B& Ütraque utilis eft Sapienti; fed hzc ultimi

$. 9, tradita promtius in ufum f;

piritnalem vertitur,

Jehováh ia

V. T. fibi tribuit indiftinde ,

qua in

e le i5

N, T, tribus perfonis diftin&ius competer

mus; per quz communionem cum Patre, Filio &

Spiritu San&o , in ordine filu

tis quiyis. experiri

poteft in fe ipfo,

H Quoad. formulas Tbeticas,

COSHSGURE Quid formule 'Theticz

profunt?

& Poffunt fenfum communem & [enfum ex

fcriptura

L. de Deo.

9

fcriptura hauftum ,/qui, flante fummo confenfu

Le&orum Saluti intentorum, varias Schefes habere

poteft, determinare ad unum communitatis pacifi-

cum fenfum in cogitando & loquendo , id quod

maguz eít utilitatis, Ita Schefin cuique propriam

retinere quiliber poteft , die judicii probandam,

*, Cor, 3, 11. & tamen. eadem mente & eadem

fententia firmari & .confpirare cum aliis, r, Gor,

3, 1O.

6. 12. Nonne divifio cognitionis natura-

lis in infitam & acquifitam fe probat

conícientiis?

&, Omnino. Ita enim ecclefia fenfüum commu-

nem fine multis ratiociniis dari probat, & eundem

quoque ratiociniis adjutum,

6. 15. Quomodo definitur Deus?

E. Deus eft Spiritus invifibilis, infinitus, a mun-

do & anima diftin&us, unus, fimplex, zternus, im-

menfus, intelligens, & in tribus perfonis fubfiftens,

&. 14. Quenam funt attributa Dei ?

& Unitas , implicitas , aternitas , immenfitas,

intelligentia ipfa ,, voluntas nullius mali capax.

G. 15. Nonne differt ordo attributorum

pro diverfo Philofophorum typo ?

Aliter Schola Leibniziana, aliter Neeutoniana,

aliter Scriptura ordinem inflectit,

Leibniziani

efeitatem ex contingentia, Neutoniani libertatem

ex beneplacito rebus creatis impreffo , pro primo

attributo ponunt, . & fic in diverfa abeunt ; llli

Deum necesfario & mechanico quafi cognoscendi

A j

typo,

Io

L de Deo.

typo, hi libero & fupramechanico, illis contradi-

cente, fibi figurant, Scriptura pro lipertate deci-

dit , alioquin quoad ordinem attributorum nil

x

prafcribens,

G. 16. Quid promyfterio Trinitatis prz-

fupponendum ?

Bu 1. Leges interpretandi myfteria & formulis

firmandi, deberent diftinGius tradi. 2.]ta defi-

nienda primo cfl perfona, cui przter communia

divina idiomata competit peculiaris fubfiftentia. &

incommunicabilitas, . 5, Definienda generatio acti-

va patris;- generatio pasfiva filii;; procesfio Spiri-

tus SanGi, 4.Diftioguenda hzc períonalia a viri-

bus Dei vivis, inftcumentalibus, os , oculi, aures;

digiti, didis.

G. 17. 'T'rinitas quomodo demonftratur?

1, Per trium perfonarum deügnationem exprese

fam, Matth.2,16, 28, 19. Joh, t4, 16. 1.]oh. j,7.

2. per prædicawrum communitatem ; nam quod

de Jehovah dicitur, quod tentaverint eum. Num.

21,f. refertur 1. Cor, 10, c, ad Chri(tum, - Et fic

fzpe.

Ita conflat filium & Spititum San&um effe

Deum, 1n fpecie probatur cuoscio filii cum patre,

p exnominum identitate, Exod, 25, 21, 2. Identita-

[]

tis cum Deo affertione, Joh.16,30. . 3. attributis,

operibus & culta communibus,

Probatur óuoscía

Spir, S. 1 anominc, AG, , 3,. 2 iisdem attributis;

operibus & cultu.

Quid obfervandum in 'his ad lites

precavendas?

Stilo

De Creatione,

II

Stilo N, T, Trinitas vocatur myfterium Dei Pa.

tri$ & Chrifli, & hzc denominatio tantam Spiritus

plemtudmcm continet , ut fit fupra determina-

tiones formularum Theologicarum, | Hinc fan&e

& feraphice. myfterium hoc adoretur : neque de

jllo loqucndum fine recolle&ione & veneratione

intima: ita przcayentur lites & rixe hominum,

De Creatione.

l Quoad Senfum communem,

8. 18 I9. Quid Senfus communis afTequl-

tur de Creatione ?,

R. Prevenit vis diyina creatrix hominum fubti-

liffima ratiocinia, tt fentire & -animadvertere pos-

fint , omncs res exiflentes accepiffe aliquando ini-

tium a liberrimo Creatore,

Ratione vero his fen-

süs veltigiis infiftentes deprehendcnt certis demon-

ftrationibus, dari potentias , " queis Deus a&uat

materiam pasíivam , non pulfu tantum mechanico,

fed interna vi penetrativà, pulfum & ta&um vivif-

cantc.

II. Quoad $, Scripturam.

[]

S. 20. 21.22. Quid S, Scriptura de his Dcn

potentiis revelayit ?

Przfuppofito , quod Hiob, 12, 10, dicatur effe

in manu Dei anima omnis viventis ,

ubi manus

Dei potenuas primas indigitat, & quod Pfalmus

18. rite intelle&us fcateat fimilibus terminis, non

metaphorice fumendis , przcipuus lecus eft Hiob;

38,6, ubi quzfliones Deus Hiobo & omnibus

proponit,

12

de Creatione.

proponit, qui ex infufficientibus naturz. datis ni-

mium concludunt , ut Deo glotiam tribuant verz

Ícientiz, Alter locus eft. Gen, r.

Tertius. eft

Ezechielis Cap, 1, & 10,

An Creatio mundi in inftanti fa&a ex S.

Scriptura demonftrari poteft ?

Nequaquam, Totum enim Caput Genefcos

primum Creationem fuccesfivam demonflrat, Ex-

inde autem, quod e:tat Pfal, 35, 9. fi dicit, fit, & v«

€. cali verbo Dei fadi funt , non fequítur creae

tionem fuiffe inflantancam , alías fcquerctur etiam,

Lucemiin inftanti creatam,quia fcriptum cft; fiatLux,

& faGia cft Lux, Lux enim manifefto ex tenebris

€vocata dicitur. 2, Cor, 4, 6. id vero fuccesfive fa-

&um , nemo negat. Satius eftnil hic determinate,

Ad quznam officia ftimulant

65-' 23'

he confiderationes?

Ad laudem Dei, Pf, 148, . 6, (19, 89. 9o 9—1.

De Providentia.-

]. Quoad /fenfum. communem,

.S. 24. Quid fenfus communis de Pro-

videntià attingit?

- Bo Quia fentit, Deum effe, abdita quoque con-

clufione colligit, Deum providere omnibus rebus,

& dirigere omnia; fed quoniam providentia Dei

eft fimultaneum quid, facile per vicisitudines &

contrarictates. objectorum disfipatur & obruitur

ille fenfus,

1. Quoad

13

de Providentia.

If, Quoad Seripruram: Sacram.

.&. 25 - 31. Quomodo füccurit S, Scri-

prura fenfui huic infito?

1. Senfum dari clamat, ACt.28,5, 4.. 2, Defctibie

fenfus hujus depravationem dzmoniacam , & ortum

mali depingit. Exod, ,2. P. 10, 4 - 1 t, s,Even-

tus remunerantes & vindicantes delineat. 3. Chro-

nic. 16, Pvov, 15, 3. nec non cafusfortuitos I, Keg.

22. 4 Kes naturales determínatisfime diripi a Deo

afferit, Hiob. 37, y. $s. Omnia Chrifto a Deo tradita,

przcipue ut vindi&am contraferpentem antiquum

peripfum fuccesfive exequatur, Legenda eft intc-

gra Apocalypfis,

Ill, Quoad Formules Theticas,

6. 32. An verum eft, mundum quoad ex-

tenfionem & molem efle infinitum?

—

x. Philofophi attraZlionem negantes male ita fta-

tuere debent ; Imo Idealiftz omnes parum abfunt

a Spinofismo,

G. 33. 34. Creatio an eft a&io Dei cran-

K

fiens, an continua ?

&& Quoniam effectum extraponit, e[t tranfiens,

non intra Deitatem continuo peracta, ut genera-

cio filii & poten;iarum exertio,

- $. 55. "T'elluris initium quomodo pro- -

atur?

& Ab Adamo ad nos non funt ultra 125 gene-

Tationes,

14

De Providentia.

. $. 36. Unde probatur Providentia?

À conícientia interna , acreatorum ftatu de-

pendente, ab ordine mundi, a revolutionibus im-

Periorum, a terminis regionum, a judiciis,

z

6..37. Quid de termino vitz ftatuendum?

Pro ufü mediorum przvifum & ftatutum effe

:

e

terminum,

s. 38. Quibus

a&ibus peragitur Pro-

videntia 2

É

B« Confervatione & guberniatione,

G. 39. Quid dé voce conctürsüs ad cori-

D

fervatiónermi ftatueiidüm?

! - Novas eteari difficultates ex terminis novis, Igi-

tur fi vox Philofophica concursüs adhibetur, exi-

genda eft ad normami phrafium Biblicarum,

Concurrere Deuim ad materiale aGionis, non ad

formale bene dicitur, (i tantum exsteridatur ad for-

male peccati ,. fed fi hoc univerfalius fumatur, tum

totus Leibnizianismus temeritate facris literis e

diametro contraria in Tlieologiam invehitur ; Dis

re&io ad obje&ta & gradus inten(itatis virium pese

fime referuntur ad formale, Pf,65,8. Ebr, 6, 22

2, Sam. t7, 1. 2, Determinatisfime defcribitut con-

curíus fic di&us generalis vel largitio virium fub«

ftantialium, Pf. 139. non cum exclufione totali di-

re&ionis in objecta, non cum exclufione concur-

fus ad gradum intenfitatis virium , a materiali fic

-

dicto. Scio tamen, hic hiatum quendam fupere

effe in omni Philofophia citra revclationemi exca-

ul

gitatae

X

De Providentia.

IS

&. 4o. Quid eft gubernatio?

I

g. Directio ad finem nltimum per intermedios,

&. 41. An Deus , quz permittit, etiam

voluit ?

Malum non eft objeGum voluntatis Dei; hinc

noaomnia, quz permittit; etiam voluit,

uid profenfü communi Chriftiano ad ra-

cavendas lites hic obfervandum ?

&, Convenit intet omines, DeiPantopíiz prz-

fentia effe omnia, nof convenit, an Deus per fin»

gula momenta íciat, quot pulices nafzantur, quot

:

moriantur, quod Hieron

l

/mus in. Habacucum fa-

&

tuam Dei adulatioriem dixit.

Convenit inter omnes, tamen Deum difponere

membra culicis & pulicis, ut habeant vivere, mo-

veri, effe, Adeoque penderea Deo halitum omnis

viventis, & dum Deus vitam rerum confervat,

omnia confervaré , quoad vivunt, & (i moriun-

tur, confervare potentias vitales fub alia forma,

Convenit inter omnes, przícientiam rerum, vo*

luntatem- tebus 'profpiciendi & curam a&ualem

longe aliter apad Deum: quam apud nos peragi,

hinc ftulte litigari de his citra S, Scripturam,.

Convenit , coinfluere diverfa agendi principia;

ut in cruci&xione Chrifti, Deum,; Satanam & cru-

cifigentes, diverfo fcopo, at latere nos, quousque

hic & nunc quodlibet coinfluat.

Convenit, nos vencrari debere imperium Dei

univerfale occultqm, co.nüdcrc in Deum , ev

entus

Dea

M

16

de Przdeftinatione,

d

Deo committere, omuia ipfi accepta referre, cu-

ram in minimis przítare, munüs noftrum obire ad

exemplar Dei nunquam ab opere recedentis,

ä

De Pradeftinatione.

], Quoad fenfüm. communem.

8. 42. 43. Quid rufticum maxime juvat ad

conceptum de przdeftinatione?

Primo, Intuitus arboris frugifcrz vel quercus, cu«

jus glandes funt millenz, & tamen vix tres vel qua-

tuor iterum in arbores progenerantür. Id prafi-

gurat r, electionem hominum ad flatum exiftentiz,

24 przordinationem ad ftatum quendam Phyficum

terrz nobilioris, ubi fibi & aliis funt orbamento;

& adílatum quendam moralem nobiliorem , in

quem transplantari poffunt pro habitu nobiliori

ad civitatem Dei,

II. Le&io libii Hiob , ubi

lites de abfoluto decreto & lites de gratia congruá

jamjam fünt prafiguratz, — Liber Hiobi confide-

zandus eft ad fenfüm communem in quaftioribus

difficillimis fcriptus,

lL. Quoad frripturas.

$. 44. Quomodo Sacra Scriptura conce-

ptus de pradeftinatione exaltat?

Perquam id magnifice facit S, Scriptura , inftif

lando primum '"generaliter przordinationis — feu

fecpicus concindam denominationem, Rom, $,

3o, Nulla enim przordinationis ad mortem ibi

gentio fit etfi locus 1, Pet, 2, 8, obflare vidcatut,

Secundg

de Predeftinarione.

17

exm

Secundo fpecialiter 1) oracula de univerfalitate

grátiz feparatim oculis objiciendo, z. Tim. 4, 10,

255 6.

Ioh, 4, 17.

Gen, 22, 18.

r. Cor, 1f, 223

2) oracula de 72:3i6e, previfione & predeftina:

tione , infinuando, Eph. r, 1. Rom. 9.28. þ, IT.

2, Tim, I,9. r Petri 1, 20. ubi z223:e: non fine

rationibus objeGtivis, fed tamen non ad modulum

optimi humani penfitatis ; intellipenda.

Ita ta-

men , ut agnoscamus, e(le hic 9459* beneplaciti

*

divini nobis imperveftigabile, $ ) integra. capita

Epilt, ad Rom, 9. 1o, 11 in nexucum reliquis

toponendo, ut pateat, decreta feu 70/3:0» Dei

j

abere rationefn tum fingulorum , tum univetfos

rum , pro fide przvifa,

Tertio magnifice ofteri-

dendo ex Epi(t, ad Ephefios C, , 7. &c. & ad Col,

C, 1. 16. Íqq. qüod 7223:6:. divina integrum zo-

num cyclum complectatut in quo omnia, 7o zày,

excepto Deo, recapitulari. vel fub unum Caput

Chriftum poft irpleta tempora. revocari debeant,

D* quibus etiam r. Corinth, 15, infi

ekhibet,

gnïa( moment4

D

ll[.

Quoad Formulas Tbetizas.

9. $3.

Quid hic Formule 'Thetice

fubminiflrant ?

'Quoniam lites de przdeftinatione in immenfürü

EXcrevere , igit'ur Bnil attinet illas recenfere ; fufli-

cit breviter annotare , ele&tionem apud Noftrates

con(iderari dupliciter , fecundum voluntatem an-

tecedentem & confequentem , fed quousque hane

diflin&ionem applicare liceat ,. jam $, TE

EL

b

Jatur ordo electionis, in quó

gxpcn(um! -

B

T;pra-

I8

de Pradeftinatione.

y, przvifio lapsüs, 2, decretum falutis per Salvatos

rem mittendum, 5. difpofitio mediorum gratiz,

4» przvifio corum; qui ea accepturi funt, f. deni-

que przdeítinatio horum ad vitam aternam in-

cluditür,

Cztérum Reformati in diverfa abeunt; elii fu-

pralapíariorüm , alii infralapfariorum fententiam

arripiunt, at fine Ep. I.ad Cot, 15. Ep. ad l';phef.

& Colofi, nunquam ia hís fatisfiet confcientiis,

Quid obfervandüm in his ad lites pre-

i

cavendas?

&& Ahbte ompia tüoteütür ea de quibus inter

omnes facile convenit per fenfum quendam com-

LÀ

r Convenit inter omnes

munem Chrifttanam

*

etiam alias diffentientes , Dcum velle alia abfolute

alia conditionate, Deoque magis placere mifericor-

diam quam facrificium, Matth, 9, 13.. Hos, 6, 61

mágis refipiscentiam quam mortem, Ezech, 18, 23,

E. Tim. 2; 4.

2, Pétr. j;9.

2. Convenit inter omnes, promis(iorie$ & com-

minationcs univerfalisfime propofitas: effe , (ingu-

lis & univerfs , fub certis difpotitionibus Dei, per-

que has abfolute decreviffe Deum pramia piis, . 2.

Tim. 4,8. panas impiis, Rom. I, 32. falvatum iri

cum qui crediderit, condemnatum , qui non cre-

diderit, Marc. 16 14. qui bona fecerit in refurre-

&ionem vitz proditurum, qui mala in refurrectio-

nem condemnationis, loh, , 29, Cuivis eum pro

operibus tributurum Kom. 2, 6 - 10.. reportaturum

qucmyis v&s 4 tmpaLe , COom f, 10,

*

3. Con-

IIl. de Homine.

19

3. Convenit inter omnes, quod quicquid Deus

in tempore agat, decreviffe ab zterno..

4» Deum non refpicere ad perfonas AG. t0, 34,

$. In Deo non effe contradi&orias voluntates,

non potfe Deum, ut quod facere jubeat, nolit id ab

fis fieri,

D

1

&. Omnia Dcei decreta in Chrifto clï'eïftindata.*

Die igitur de quibus nondum conveniat?

llla funt nimis multa, quam ut recenfere brevi-

bus poffim, Sed fi quis beno & rectocredit animo

€a de quibus inter omnes convenit, ille facile rixas

Scholafticas przcavebit , przcipue fi 7249:c» Dei

ad totum zonum cyclum, prout fas eft credere ex

Ephef, & Coloff, epiftola, extenderit.

Il. Locus de Horaine.

L Quoad sSenfuui communem.

G. 1. 2, Quid homo plebejus fine ulla arte

novit de homine?

Primo quilibet ab alio tangitur & prxoccupatur

acie.oculorum ; & poftmodum reliquas quoque

corporis partes fecundum banc exigit & xíftimat,

Ipíe Salvator homines hac faciei obfervatione di-

ftinxit. Márc. 10, 21. Joh, 1, 48.. Indicio, quod

hoc humanitati communi apprime in(itum fit,

Nilne plus.per Senfum communem

diftinguitur ?

Provetbia Salomonis docent veram methodum

fe.ipfum nofcendi, fecundum typos omnibus no-

tos, Sed incipitur ibi ab oculis, pergitur ad lia-

i TNSEECRRN

B2

guam,

^

20

II. de Homine.

uam, ad manus, ad cor, pedes, Divifio fui a fe

ipfo , diftinctio boni & mali in fe, a Paulo dein

ulterius exhibetur.

Facultatum vera. divifio non

eft primum in coguitione, Cognofcimus, effe de-

fiderium in homine, effe potentias, effe cognitio-

ncs rcflexas, a fe ipfo quafi fpeculariter in fe ipfum

repercuffas, Hic S, Scriptura ftatim manus auxi-

liatrices porrigit, ne fibi imponat ipfe in onoma-

thefia. — JEfus Chriftus breviflimis dicit: a fru&ibus

illos dignofcetis. Eru&us funt motus oculorum;,

linguz, manus,

pedum, corQis ; inprimis ycrba &

doctrinz,

1l Quoad senfum Scripture,

G. 3. Quid S, Scriptura de homine tradit

:

Qiigines hominis illa unice defcribit , fenfui

communi penitus ignotas, Deinde hominis primi

pracellentiam tam fobrie delineat, ut fapientiffimi

Sophorum fateri co

feriora,

gantur, fu; cogitata effe his in-

&.4. Quid autem eft illud pracipuum ?

Hominem ex duplici conflatum effe in unum

co&unte, Spirituali & Naturali , invifibili & vifibili,

cum hac differentia, quod, cum reliqua animantia

acceperint vitam fimul cum materia, homo illam

acceperit poft formatam materiam per infufflatio-

nem ex ore Dei in fenforium narium,

Homo igi-

tür eft perfona in fine rerum fphzra telluris creata

corpore organico & Spiritu rationali conftans

pro

|

gubernandis inferioribus,

$. 5. Quid denominationes vitalitatis ani-

mantium indigitantin f, fcriptura?

Philo-

2lI

IL. de Homine.

Philofophos fine Deo revelante mifere philof;

hari,

j

* €&.6. An Scripturarium eft, hominem ap-

pellare. microcofmum?

Omnino, Legatur Cap. Ecclef, 12, 1-7.. Cc-

cus eft, qui hoc ibi non videt.

$.7-9. Quam hominum differentiam Scri-

ptura maxime urget?

Homo, ut nafcitur, eft naturalis, tvclþpfychïcus;

per fuperadditum quid divinum fit fpiritualis; nam

Zyita-hominis eft duplex, naturalis & fpiritualis, — Si

uis definitionem defiderat $ Naturalis & Pfychici,

f

c

iat, non opus effe, dari talem, quoniam quo mo-

do probamus trinitatem ex oracnlis, eo modo pro-

bamus quoque ex oraculis dari Phyficum & Pnev-

maticum, a fe invicem diftin&a, €lamat flylusN,

Teftamenti de hoc citra neceffitatem probzfndi id

ex natura rerum, Interim de fuperfluo tamen dabo

definitionem. . Naturale eft, quod a Dco creatum

eft, ut non fubfiftat fine perfe&ivo & integrativo

fui, Id'ex tota patet Natura, Spiritüale cft, quod

integrat & elevat Naturale, -In Naturali quzrendus

eft fons non purorum naturalium, utPontificii ar-

guunt,fed fons labilitatis remotz & proximez,quodfi

enim naturale eft fine fpirituali , tum ex labilitate

lapfus oritur non quaft peccaminofum effet. in fe

-

Naturzle, (ed quia ? Naturale in fc fubfiflere vult,

cum creatum fit, ur coordinetur fpirituali; Quando

Naturale & fpirituale actu coordinata fünt, tum alio

feufu hoc dicitur effe Imagini Dei naturale, propric

con-

b 3

U

D

22

]. de Homine.

connaturale, ' Manent poft lapfüm plurimi natura-

les, neque anhelantSptrituale; hinc loco Spiritua-

lis infinuat fe illis vita diabolica; Deum vero quz-

rentibus occurrit vita Spiritualis, hinc tanta homi-

num differentia,

Spiritus S. inhabitat bonos ; ma-

lus malos,

llle per corum fidem verbo vitz habi-

tam; hic per eorum ignorautiam &obdurationem

enfus communis,

IIl Quoad Fermulas Theticas,

G. 10. Quid fchola tradit de liomine ?

Lites ortz funt multz, an duabus, an vero tríi-

bus conftet homo partibus, Dicimus, duabus con-

Ítare.. Sed pro diverfo ad.auditores habitu utrume

que conciliari poteft. Ceeleftis autem . Philofophia

prius dcbet firmari ex verbo Dei, Ante hoc vanz

funt lites, Vanum eft, Philofophiam erigere, ut

fcriptura ad illam exigatur, Patres certe, ut Mar-

cus Éremita & Irenzus tripartitam fecere hypofta-

fin corporis, animz & fpiritus,

S. 11. 12. Quid fchola tradit deimmor-

talitate anima ?

Probant. Philofophi immortalitatem ex ideis

fuis , dein Scripturam ad illas torquent, — Scriptura

immunitatem a morte tradit, Matth. 10,28. & hoc

praftat ratiociniis monadologicis, Sufficit illam

probare ex mercede Abrahami, Gen, 6; 1, ex fan-

guine Abelis, Gen. 4,10,. ex fiducia Jacobi, Gen,

49. ex parabola Salvatoris, Luc, 16, 28, a clamore

animfrum.APoc.G; 10.

.$.15.

IL de Homine.

23

-; 13. Quid 'Theologia orthodoxa docet.

de traduce ?

- Optime illa ex Scriptura traducem contra Idea-

liftas modernos tuetur, Scilicetanima humana non

præcxiüit, fed propagatut per traducem cx anima

a&u exiftente in. formationem animz non exiften-

tis, Plasmat Deus Spiritum hominis in centro ejus,

Zach.12, 1. Adam genuit Sceth ad imaginem

fuam. Gen. 5, 3.

G. 14.- 17. Quid docet de ftatu integritatis?

Docet imaginem Dei conítitiffe in zquali na-

turalis & fpiritualis vitz temperamento. Gen. t,

20. 4. ld totum fyftema orthodoxum alte clamat,

[

Quod qui volunt i

o

morare , füam ipüi thefin non

intelligunt ; nam in lapfu fpiritualia amilimus , re. i

tinuimus naturalia, E, Conflitit imago Dei ex na-

turali & fpirituali, t, Cor. 15, 46.

G. 18.- 21. Quiddelibero arbitrio docet ?

Meisnerus, accuratisfimus Theologus, liberum

arbitrium con(iderat philofophice & Theologice,

Philofophice illud eft nifus indifferens ad hoc vel

illud, "Theologice eít fuperadditum huic indiffe-

renti potentiz, nempe perfedtio illius, donum gra-

tiofum, elevatio naturalis per Spirituale,

6.22. Quomodo difficultates in hac mate-

ria tam late patente przvenire poffümus, quomodo

enfum communem Chriftianum tueri?

—

x Quod verum eft in philofophia, falfum non

debet dici in T heologia, adeoque philofophandum

eft ita, ut vis confcquentiarum & refpectuum Scri-

BA

pmm

24

CNSSANONS

; ge, Homine, :

pturz f, inapricum ponatur. — Vita duplex homi-|

nis naturalis & fpiritualis multas difficultates tollit, :

De intelle&u & veluntate & facultatibus hominis

tum demum , quando hac excuffa funt "

figendi

funt conceptus,

Notandum igitür ante omnia, de quo , fi acu

non conveniat inter omnes, conípirari tamen po-

tell. excuffo fenfu interno:

Convenit, nullum majus effe znigma quam- ho-

minem fibi ipfi ; alias non tantopere difcordarent

homines inter f&

Voluntates in homine innumeras, tum ex carne

tum ez ratione, propullulare , tum ex ftatu corrue

to, tum ex primzva- re&itudine recurrentes , liu-

manitus haud fub unum imperium redigendas,

Ju&am & contrarictatem femper iterantes:

Diftingui tamen inter hzc. & fenfa interno per-

cipi poffe a quolibet homine bonz voluntatis, effe

fontem quendam EvS9vwgciov wdi ewoadv in homie

ne, Ebr, 4, 12. cordis vel fenfus communis nomi-

ne: EjDvwicas

pracedere evwoíae , volitiones ine

fin&unm pravertere notiones puras arithmeticas,

:

cometricas, ethicas.

Effe tamen in. homine vim *iriexplicabilem, pet

vetbum cordi & oti propinquum, qua dimittere voli-

tionesin(tin &uuni poteft,qua retrahere & fimplifica-

refeipfum poteft ad notiones illas fibi propinquas

puriores, qua vero ctiam excurrere poteftin ratioci-

nia & Sewwwre Juoüw , per qu£ agitantur voli-

tioncs carnis, inflindus complexionum , EySuzus,

ä: iln hac vi indifferente veram libcrta;is Dàtül«

ram

25

as

. de Homine,

MEKEEESD

ram effe pofitam , per quam quoque motus mo-

/

mentanee voluntatem fequitur.

Per verbum fpirituale fub exercitatione interna

fimplificationem illam confirmari, elevari & fic

multiplum rationis & volitionum fub dependene

N

tiam fpiritus rediegi,

X

Notiones has etfi propter vecordiam & obdura-

tionem fenfus interni & propter fcholafticam divi»

fionem facultatum anim2 in intelle&um & volun-

tatem fint parum familiares, quia funt tamen fcri-

purariz &.cordi propinquisfimz , tales effe, de

quibus facife convenire posfit inter omnes, & fic

finem imponi rixis de intelle&u & voluntate , an

converfio a voluntate , an ab intelle&u incipiat ?

an liberum arbitrium fuperfit, nec ne ? quomodo

differat libertas philofophica & theologica ?

Convenit tamen a&u inter omnes, effe in

homine defideria , volitiones , inftin&us, quibus

fertur in obje&a, quemadmodum Paulus dicit de

Atbeniení(ibus , quod ignorantes Deum colant,

Actor, 175,23.

Adeffe calitus asfiflentes. notiones antïcip:tas

theoreticas & practicas, quz in cujusvis discuría

femper probati funt; etfi a fyllogiftie committan-

tur contra illos innumerz; per quas quilibet alte-

rum judicat, per quas Deus hominem in c

tia abfolvit vel cendemnat:

pnfcicn-

Per has tendere homiuem ad calefte quoddam,

ad[immortalitatem, fuper qua Sap. 2, 25. auguratur

m effe, per has de

& quandoque fcntit Ícfc conditu

A f

uP-

26

de. Homine.

;

fuppliciis poft mortem fibi metuere, fi male egerit,

adeoque immortalitatem animz dari adtu experiri,

fi vel per ratiocinia neget dari,

Convenit iater omnes, hominem contrariis &in-

ter íc pugnantibus agendi principiis urgeri & im-

pelli, ut faciat, quod deteflatur,

Convenit, hominem aprimava deturbatum ex-

cellentia generare nunc fimilem ex fimili,

Convenit, refiduos effe primzvz excellentiz do-

minationis & liberratis nifus & recurfus, in ipfis

vitiis confpicuos ; quid enim effe diceres fuperbiam,

avaritiam , nif! ex generali nifü ad perfe&ionem

incurvatum & determinatum appetitum ad domi-

nationem & opum przpollentiam ?

Convenit , refiduam effe libertatem , qua non

tam coacus quam deceptus in mala rait; liberta-

tem differre pro flatu vel corrupto naturali vel

elevato Spirituali, proque circumftantiis, queis ob-

Jicitur: hinc certum elt , nos volentes orare, lo-

qui, operari , & tamen Deum operari omnia in

omnibus, Spiritum clamare Abba, Deum velle &

operari efficere ; operante Spiritu Dei juvari arbie

trium, noi auferri; fi non (it liberum arbitrium,

Deum non poffe mundum judicare ; fi non opc-

retur gratia, Deum non poffe mundum falvare,

Dc his convenit inter omnes ; quod vero in

uibusdam: non conveniat, inde eft, quod magnum

illud differentiale naturalis feu pfychici & Spiritua-

lis cum utriusque per alterum integratione non

petíe&e ha&enus penficulatum & ad quzftiones

dc !jbero arbitrio adplicatum fuerit;

: Ill: Locus

III. de Lege, Jufítitia & Pcccatö. 27

III. Locus de lege, juftitia &

eccato,

T, Quoad fen(um communem.

G. 1.2, 3. Quid (ine arte docet homines

Deus de lege?

t Delege,

& juftitia inftruuntur homines per vi-

tam focialem, — Àn dici posfit, D

eum docere ho«

mines de lege naturz, ambigo. Natura enim, fe-

*

cundum Hippocratem, legi contrari

a, quia lex eít

tantum fimulacrum Natürz,

Homo fine Deo ori-

ginem legis nefcit; per revelationem adjutus videt

oriri legem, quando modus prafcribitur compofi-

tioni virium diverfarum ne divergant ab unitate

fimplificationis, Sufficit fenfui communi , noffe,

legem effe regulam vitz,

1l, Quoad Seripturam. Sacram. —

G. 4. QuomodoS. Scriptura docet de lege?

& Hifforiam ftatus inftitutionis & deftitutionis

integram tradit , ficque inftituta Dei Adamo lata

clare oftendit,

6. 5. At vero nil dicit de lege, a "Theologis

—

fcedus operum di&a?

B; Lex non femper confiflit in regula mona-

dica, fed in inftitutione ftatus cujusdum ad fcopum

vitz perficiendz , in quà ftatus conformatione a

externa figna voluntatis divinz' foedus quoddam

Dei includebatur,

S.6. Cur lex vitz poftlapfum dicitur

Lex mortis & peccati ?

!

Adamus

28

III. de Peccato.

Adamus in imagine Dei conflitutus potuit in«

crementa cáperé vitz naturalis & fpiritualis , poít

lapfum vero privatus eft vitz fpiritaalis vegetativa

virtute , hinc externa lex nullam amplius effica-

Ciam ad vitam fed ad mortem habere potuit, Inde

eft quod f. fcriptura legem non amplius defcribat

fccundum eam partem; quz ad juftitiam obligat;

fed fecundum eam, quz condemnationem & iram

operatur, | Homini femel a vita Dei alienato per

fractionem legis internz, 'h. e, per disfolutionem

vitz naturalis & fpiritualis plane aliz difpofitiones

opus fuerunt, ac prius habuit,

$. 7. Quznam funt illz difpofitiones? -

E. Difpofitiones gratioíz, vitam reducentes,non

Wibl s E.. B LOAU . du 4 - MA a, n

pet vires infitas fed per vires acceptas, — Fecit ita-

que Deus unam difpofitionem multis articuliscon-

ftantem, in qua, quod fedus operum ab Adamo

e«xegit, Chriftus in fe reciperet przítandum, ut nos

per Chriftum ejusque gratiofe fübminiftratas vires,

Dco iterum placere posfimus , Chriíto inferti.

$. 8. Anlex Sinaitica etiam comprehende-

baturfüb una illa difpofitione gratiosá?

5 Fuittum claufulaquzdam, quz propter pecca-

tum addebatur, tum figura foederis gratiz, Faedus

CM C2 "LTWU OR TY a oO PUR

Sinaiticum pro Chrifto crat feedus operum ab ipfo

explenduu ; pro [sraele foedus gratiz , cujus con-

ditio legalis ab alio praflita cesfit in bonum Israe-

lis. Conditio legalis tum ratione culpz tum-ratióne

peoz con(idcranda eft.

Quomodo probatur feedusSinaiticum Chri--

fto

III.. de Peccato.

29

'fto fuisfe fædu; operum, nobis fcedus gratiz ?

, Feedus Sínaiticum injungebat actus , qui jus

darent ad vitam. Gal.3; 10, - 12, & maledicionem

indixit transgrefforibus, — Cum vero perhominem

non fteterit, neque a&us illos elicete, nec maledi-

&ionem tollere, igitur in fcedere Sinaitico intende-

batur perfe&ta Chrifti pro nobis obedientia, & fa-

tisfadio pro peenis exigendis, Feedus Sinaiticum

vero fuiffe Israeli fcedus gratiz, id prater alia exeo

patet, quod quando israelitz non peccabant contra

fundamentum facerdotale , in cateris facili remis-

fione & gratiofa prafentia Dei frui potuerint,

S$.9. Re&e hzc dicuntur & íunt funda-

mcntum intelligendi epiftolas Pauli ad Rom, Gal,

& Ebrzos, fed unde tanta (tili diverfitas in

Paulo & Johanne?

Paulus ad tenorem difpofitionum antiquarum &

novarum fcripfit, Iohannes vero ftilum habet ma-

gis abftrahentem a difpofitionibus antiquis , quia

fideles N, T. non amplius ducuxtur occultà fub

legc fcederis gratiz, fed aperta regni clorum di-

fpofitione, linc tanta diverfitas methodi moralia

tradendi in V, & N. Teftamento,

G. 10- 12. Adeoque nofcendz funt res fpi-

rituales jam ex imis fundamentis Phyfico- mo-

ralibus, invifibilibus?

Omnino, Hinc opus cít habere notiones Apo-

ftolicas non tantum philofophicas, nimitum de vi-

ta, de anima; de viribus animz , de peccato; de

corruptione anima, de reflitutionc anima, de re-

-

gxm

30

IIL de Peccato.

gno peccati & diaboli, omparandz funt igitur

duz methodi , methodus anthropopathica cecono-

mica, & methodus theoprepica plane Spiritualis, in

Apocalypfi revelata,| Inquirendum in rationes de-

nominationum Scripturz & ín Philofophiam cce-

leftem,

CM

^ &.13. Propter ufum porismaticum velim

revocati dicta fub unum?

Id jam fa&um cft in ipfo Libro $. 13, Prolixum

nimis effet hic repetere. . Vitam fub debitis difpo-

fitionibus & jufto regni coclorum ordine quazre,

idque moraliter & phyfice,

HL Quoad Formulas Tbeticas,

$. 14. Unde theologia noftra probat,

dari fcedus operum?

Ex oppofitione inter Adamum & Chriftum,Rom.

$. ut períonas publicas,

Adamo peccante omni-

bus imputatur peccatum : Chtifto juftificato omni-

bus imputatur juflitia, qui in Chrifto funt,

&. 15. An igitur imputatio peccati Adami-

ci fit nobis ex refpe&u capitis fcederalis ?

Culpa peccati non imputata nobis eft ex refpc-

t folo naturali ; Ergo magis ex refpectu capitis

fcederalis, Deus fcit profunda Phyíica: nos hacte-

nus non peccamus ita flatuentes,

Imputatio im«

mediata non concipi poteft fine mediata,

$. 16.. Quid de pofitivo peccati originalis

docet Theologia?

. [ & Optime fecundum S, Scripturam illa fatuit

peccatum

IIL. de Peccato.

51

peccatum originale non in negativo folum fed in

pofitivo, — Scilicet. vita naturalis, deficiente fpiri«

)9 » P. *

tuali , non manfit vacua , fed ob defe&ctum Spiri-

tualis. evafit progerminotiva mali pofitivi,

Id

Theolagi urgere debent contra idealismum mo-

POR RR

dernum.

rhad

Quomodo de obligatione Chriftianoru

lesem Mofis ftatuendum?

Di&ïnguendum inter legem , ut mandatum p&.

renne, & inter legem; ut inftitutum temporarium,

Ad illam femper obligamur ex ratione dependen-

tiz, ad hanc non item, — Hinc abrogatis veteribus

inflitutis lex per fidem in Chriftum erigitur & e!e-

vatur in difpotitiones meliores.

Quid pro fenfa communi Chriftiano ad di-

rtimendas controveríias hic notari meretur?

Multa cum Antinomis modernis controverfia

hodie füborta eft, quz tamen facile conciliatur a-

pud cos , qui contradictoria etiam olia per id, de

quo inter omnes convenit, combinare fciunt,

Convenit Legem in $. Scriptura vario fenfu

fumi,

t Pro tota Doctrina & Scriptura Dei, Jef. 25

"

3. Pf. 119.

2. Pro veteri Teflamento; namIob.15, 25.

di-

citur in Lege fcriptum effe, quod Pf 5, 19.. extat;

1. Cor, 14 , z1, Jef, 28; t

3. Pro libris Mofis; ut Luc, 24; 44.

4. Pro regula & vi quacunque, ut

Lex peccatí,

mortis, fpiritus, mentis; lex in mcmbxis,

Rom. 7..

!

$. Pro

523

III. de Peccato.

y. Pro decal

eft charitas,

ogo vel lege morali , cujus fx-:-mma

6, Pro t

I, Tim. 1, f.8- 11

ypo & figura per gratiam. & veritatem

JEfa imple

nda. Ioh.t, 17,

Convenit inter omnes, controver(ias de Lege &

Evangelio noftris feculis motas effe valde arduas;

quia methadum fpiritus, methodüm pradicandj

regnum - calorum concernunt, & quia Lex & E-

vangelium, etfi theoretice dillinguantur, pra&ice

tamen pun&to mathematico conjunciiora fünt,

Convenit, oriri controver(ias de Lege & Evan«

gelio, quia non co fenfu, ca exten(ione eaque me-

thodo difseritur de illis , quz a Spiritu S, adhibita

eft. Quando Paulusz, ad Cor, de litera & fpiritu

differit , moderni reftringunt extenfionem ad le-

gem & Évangelium , cum tarnen litera & fpiritu

snulto. latius pateat,

Rece Tertullianus ín initiis Libri contra Jud2os;

ante legem Mofis in tabulis lapideis fcriptam , le.

gem fuiffe non Ícriptam, quz naturaliter intelliges

batur & a Patribus cuftodiebatur, Dicit, hancLe«

gem primordialem Adamo & Evz in Paradifo fuifle

datam, & legem illam primzvam (de fru&u arbos

ris interdictz non comedendo] fuiffe omnium

przceptorum in lege morali quafi matricem. — Paz

tet hinc, quous

Evangelio, fi contraci&oria debeant uniri,

que refolvi fas fit ideas de Lege &

Antinomorum & Libertino

rum opinioaes, quod

Legis nullus amplius fit ufus,

ex dictis Rom, 6; 14«

Gial, 5, 18. facile

per praxin JEfu Matth £, 17, &

pe: Pauli diétum Rom,5; 31, cozquantur, Quam-

yi$

IIE. de Peccato.

33

vis renati quoad rigorem non fint fub lcge, quam-

vis gratia efficiat, ut Lex non amplius fit vis pecca-

ti aut in(trumentum , tamen Chriftus & Paulus le-

gem in ufus vocarunt fübinde extantes,

Qui negant peccatum originale; adeant librum

Jobi & pudebit contradicentes, Sufficit, (ine Spi-

ritu $, majorem in infantibus ignorantiam effe,

quam in brutis cernitur:

F

Senfüs communis hebetudinem , fine facra fcri-

prura effe maximam ; effe quidem animz centrum

Lucernam Domini, fed corporis diftemperamento

offutcatam :

Natura nos filios effe irz , cffe fub

Dzmonis poteftate , cífe conclufos fub peccato:

Omne plasma cogitationum cordis , nonnifi ma-

lum effe toto die , per expreffum Dei oraculum,

Gen. 6, . Voluntatem hominis effe mixturam,

ex fpontaneo & precurtentibus rationem appetiti-

bus, ex 3vpo oriundis,

lias fedes fit fenfus

Ex corde, quantumcunque a

interni, tamen prodire malas cogitationes, &c. &

ex toto homine oriri carnis & fpiritusinquinamcn-

tà, cxdes , furta, adulteria, Matth, 1f, 19. Defint-

tiotem brevem peccati, uifi per avopazv ; dari non

poffe; quoniám vero regula non tantum eft exter-

fia fed & interna, hinc peccatum tum in negativo

titti in- pofitivo fimul con(tans fummam irregula-

titàtem & cordis & rationis & actionis dicere,

De (tipendio peccati five reatu ad poenam defi-

gitiones non dari poffe fatis focundas ; fenfum

irati Numinis Cainum dixiffe intolerabilem , Gen.

licen-

4; 13. itám Dei non cfíc tantum mcram difp

C

tiam,

34

IV. de Gratia,

tiam , fed per varias fcripturz denominationes effe

ealicem excandefcentiz diving, hinc fequi ejectio-

:

nem in tenebras extimas , lacum igais & fulphuris,

ejulatum & ftridorem dentium,

Quibus fpatiis determinetur fatisfa&io irz, jufli-

tiz & legis ; feripturam variare; mox duplici, mox

feptemplici menfura, mox indeterminata & ewvas

auavay deferibi. Adeoque convenire deberent morta-

les inhisperfal&pacem,; non in vanumlitigare,

f e9 ^ " D

IV. Locus de Gratia. A,

L. Quoad sen(um communem,

M —Ha

6. 1.2. 3. Quomodo quilibet indoCtus ex

afpectu univerfi inftruitur de gratia?

E. I, Videt boni & mali, lucis & tenebrarum

lu&tam in omnibus,

Videt, uno verbo, vanitatem

rerum fub fole pofitarum , quod fruftrentur plu-

rimz fcopo, ad quem creatz funt, | Unum fub ma-/

gna inconflantia deprehendit ftabile ,. defiderium

infitum infiniti;

Sed & hoc difficillime implen-

dum. Hinc Deo duce ad concludendum inftiga-

tur, illum naturz gementi falutem providiffe, pro-

vidiffe ea via , quz toti profit humanitati. Hinc

providentiz adjumentis directus, ut Magi Orientis,

facile in exquirenda falute hiftorie de Redemtore

A. E. a ae 4 — hs B9 —Qbeá D& a —G""5 am) O. P4da 04

fcu de Rege veritatis affenfum przbebit, 2. Vi-

det emblematra irz. in fulguribus , tonitrubus &

grandinibus ; videt emblemata gratiz in pluviis &

frugiferis tempeflatibus, unde re&ta ad Deum tan-

gendam & in Chrifto inveniendum ducitur.

l. Quoad

IV. de Gratia,-

ii

35

lï. Quoad Seripturam: Sacram.

$. 4. Quid in facra fcriptura avide legenti

oculos maxime perftringit?

& Nomina omniumi , quz bora fünt , chrifto

tribui inveniet : Chriftam igitur a Pátre datam cum

fumma exultatione agüofcet, przcipue fuis ipfe

peccatis vulneratus de medico tam omhni-fufficien-

te fibi gratulabitur;

$.5. 6. Quznam vero methodus Chriftum

manifeftandi in S, paginis eft extantiffima?

Oinnia dium ünum Geh, $, 15, eplicant, — O-

mnia ad id infinuandum compofita funt, ut agno-

fcatur ; JEfuin femel i Carne hurriana ádparenteni

fub N. T. effe illum ia V. T. promiffum regem feu

Unctum gloriz, |Hoc femel agnito, unum & ve-

fum fundamentum ef pofitum, —AEdificet igitur

quilibet fe ipfam tàm ex le&ione; tüm exauditione

&d pleroplioriam intelligentiz ubius myfterii Dei

Patrís & Chrifli, ut fupra jam dicum, | Pleroplio-

ria intellisentiz incipit a vita & gloria Dei in Chri-

Íto revelata, & per zonas angelis & liominibus res

velanda, Hzc eft una & confítans voluntas & di»

fpofitio Dei, fub hac indies fapientiore

2

s ad falgtcni

reddamur,

6.7- 11. Quomodo Chriftus ut inediator ini-

ter Deum & homines indies agnofcitur penitius?

Incipiat quivis a íe ipío, a tra&u PatrisadChrie

ftum , & fentiat füb le&ione f; fcripturz, quo ma-

£ime feratur in agnoscendo Chrifto, Interim ubi-

€unque incipiat, cum ycneratio

ne imá vitam Dei in

C 3

Chfifto

56

IV. de Gratia.

zi

:f

Chri&o patefa&am fibique in fide communica

ne

6am mirabitur,

Ratio füumma, cur Chriftus offi-

cium mediatorium folus fuftinere potuerit, eft,quod

49 « $ 7 m

Chriftus accepit a*patre vitam habere in femet

ipfo , & quodut princeps vitz mortem morte

vincere potuerit, ut nos participes vitzfaciat, Hoe

fine Zacharias Cap. 1. - 4. hoc finc Apocalypfeos,

C.4.& f. hoc fine Paulus ad Ebr. 2, to. legendus,

Sic períona Chrifti feu unio verbi & carnis confi-

deranda: fic ftatus, fic officia Chrifti meditanda

funt, Quoad ftatus, dum Chriftus omnes humani-

ficatus,

tatis gradus emetiendo confummatus eft & glori-

-Quoad officia, dum vitam hominis &

omnium exaltare, & propterea mortem pro omni

u2 ^ 37 DI CM CMET TU It n m

rerum univerfitate, Deo excepto,

uflare ipfi , fe-

cundum decentias divinas, deman

4

datum fuit , ut

pacem in ceelis & terris faciat per fanguinem crucis,

l1.

Quoad Fermulas Theticas,.-

$. 12. Quomodo Theologia idemdocet ? Dum

fordus gratiz. pro objecto Evangelii ponit , ut illud

tanquam difpofitio & voluntas Dei zterna ea uniz

verflitate prazdicetur, quz lapfus univerfalitatem

uperct,

$. 13. Quomodo characteres. adventüs €hrifti

defignat ? & Dum clara& definita figna in V, T,

przdica, in novo impleta diftinéte tradit ; qualia

fuere natales Johannis, ]

S

ef, 40, s. defe&tus ffcp;ri

Judzorum. Gen. 45, 16,

$. 14. Quid de ejus incarnatione docet? Dum

duarum naturarum perichorifticam conjun&tionem

terminis

IV. de Gratia.

57

Gio-

terminis fecuris pronunciat, ita ut poft conjun

fub-

nem quadruplex communio obfervanda fit, 1.

fiftentiz. 2.naturarum, j,idiomatum, 4. operae

tionum.

$. 17. 16, Quid de ftatibus afferi

t? Quod fint

qupd ille

atus duo ; exinanitionis & exaltationis:

eonfiftat 1. in reali evacuatione ufus reflexi maje-

ftatis divinz. 2,in donorum habitualium abdicatioe

4. in occulta-

ne, 3.in formz fervilis affumtione,

tione ufus dire&i majeffatis ad creaturas, f. ln

quod

przftatione. obediéntie aGivz & pasfivz 5

ftatus exaltationis pofitus fit t. in ipfa vivificatione

& hanc excipien

te defcenfu ad inferos. 2,in refur-

rcGione. ' 3. in adfcenfione,

4 in fesfione ad. dex«

tram Patris,

fficiis Chrifti ? 1 Comnuniter

$.17. Quid deo

docet, effe triplex o

ffücium ; fed cum propheticum

dum fit , dichotomia ex Le-

ad facerdotale reducen

Officium

gibus dividendi praftat trichotomiz.

facerdotale peragitur in caelo, benedi&ione & inter-

cesfione , fatisfa&ione vicariá prius in terris prz i*

tá. Satisfaionis vero hic notanda necesfitas, veri-

tas & univerfalitas,

iano.notandum ?

Quid hic pro fenfü communi Chrift

Myfterium Deii

n homine tam

ftupenda res eft,

ut pudere deberet P

hilofophos more humano ob-

dicendo : aut aliquid eft

je&iones hic oggerere ,

finitum aut infinitum ; jam

fecundum N eftorianos

Ergo, Deus homi-

f£nitum non cft capax in£niti,

nem non affumfit,

Porro.: ad

effentia fubftantia

ad (ubftantiam non recipit majus aut minus, cum

tamcn

j

38

IV. de Gratia,—

cÓNIS V*

tamen nbn repugnet,

gradus dari omni/præfentiæ in

Natura gratia & glori

thematicos in confe

à, quemadmodum apud ma-

fTo eft , dari gradus infinito-

rum, Mancamus igi

facile conveniet int

tur in tertninis Ícripturz, tum

et omnes,

1, Chriftaum, un-

&um Dei, com

ple&i omnes appellationes, tum ex

natura diyina,

tum ex humana, tum ex officiis de-

fumtas :

Refpeu divinz,

Chriftum dici Jehovah,.

yerbum Patris; refpe&u bu

manz, dici virum dolo-

rum, filium Abrahaz,

David, femen mulieris ; re-

fpectu officiorum,

falvatorem, expectationem gen-

tium, regem, face

rdotem,

Adamum pofteriorem.

2, Quanquam de perfeis de

finitionibus dc fubftan-

tia & modo nondum inter

eruditos conveniat, nos

famen cogi verbis fcripturz, Jer.23;

$6- 33 Is

2 Cor. 5, £9, ut dicamus,

hypoftafin effe fubftane

tiam individuam, intellige

ntem, refþe&ive incofnu«.

picabilem, nec

partem. nec füftentatam aut depen-

dentem ab alte

rQ, fed centrum fübfiftentiz haben-

tem in fe ipfo, ita ut centrum univerfale hoc cen-

tris particularibus adimat condominationem » Ut

divina bypoftafis humanz ademit hypoflafeos pari«

fatem

» illam enim hanc redigere in fubjectionem

fui:

ticul

ervzosaToy ipitut effe , quando centrum par-

ate non amplius exi(li per fe , fed per aliud

Evvztosamev. effe , quando cum alio

fecundum cen-

trum fubflantiz differente, compofitam hypoftain

unam perficit , centro particulari quovis per fpiri-

tum univer(alis in unitatem reda&to, fic tamen ut

unio nec fit effentialis, nec accidentalis, nec inte-

gralis ,. nec quibusyis aliis: terminis exhaurienda,

brevi;

IV. de Gratia,

39

brevi, fui fimilem non habens ; folo hoc fub fole

novo, paffivo mutabili tamen per activum immue

tabile elevando : Communicationem propricta-

qua ob humanz &

tem igitur in Chrifto eam effe,

divinz naturz unionem hypoflaticam ,

perfonz &

naturarum idiomata alterutri naturz five utrique

viciffim attribuuntur ; divinz humana, 2 Tim 25 8«

humanz divina, Col.5, 9. toti utraque. Gal. 3 *

A. 20,28, 3. Harefes adverfus DominumS

319

vatorem ad tria capita reduci, Haretici enim, f«

vel naturam divinam violarunt;

ut Paulus Samofa-

tenus & Socinus & Arius,

2. vel humanam , ut

Marcionitz, qui corpus Chrifti Phznomenon dice-

bant, 3. vel unionem , ut Eutychiani, qui natu-

rasconfuderunt , & Neftoriani , qui nimis fepa-

rando , duas perfonas flatuerunt, — 4;

Convenia»

mus igitur ita, ut absque confuftone, converfione,

divifione & Ícparatione unionem naturorum in

una perfonaintelligamus, nectamen demonítratio -

nibus nimis hic tribuamus,

Ad Locum IV. de Gratia. B.

De Operationibus Gratie,

€. 18. Quis eft fcopus Dei cum homine poft

glotificationem JEfu Chrifti ? — g, Ut Chriftus fit

vita ejus. Coloff. 2, 4.

hriftus vita hominis fit?

$. 19. Quonam ordine C

3. Homo clevare debet defiderium & cogitationes

fuasad annuntiationem falutis in Chrifto : meditan-

do, quomodo vita hzc in Chrifto inde ab incarna-

tione per exinanitionem ad exaltationem traducta

fuerit, & quomodo poft refi

dentiam Chrifti, in

taber-

C4

40

de Operationibus Gratiz.

tabernaculo coelefti captam , omnia vivere & op&-

rati debeant ex Chrifto,

Sic Spiritus Chrifli cum

anima hominis unitur, & Spiritus ille commercium

inter animam & Chriftum ipfe teftatum reddit; fic

operationes gratiz fuccedunt, Ordo regeneratio-

nis , converfionis , peenitentig, juftificationis , fan«

Gificationis, adoptionis , celeri progreffu apud fim-

plices & rectos corde hic peragitur, Juvat autem

quam maxime, fi verbum Dei cum adniiniftratio-

ne fpiritus a docente przdicatur, / Impedimento

eft, f1 vocatio Dei in mera litera (ine vivo offertut

ordine,

Edidi propterea Proverbia Salomonis

!

cum triplici methodo morali, nempe methodo z

$

€

Naturz, 2.Salomonis & *. JEfa Chrifti, ut uno

quaíi obtutu differenzia difpalefcat , & excellentia

methodi chri(li oculos ftringat,

$. 20 - 23, Sed quis methodum illam fimplicis-

firaiam ! facile capiet hodie? — & Verum eft: multz

hoc feculo viz , fimplicitati adverfz, fe. exferunt,

An-fractuofi ambitus | fub optima intentione eti-

guntur ; Ipfæ accommodationes nimie ad flatum

corruptum funt periculofz, Igitur cuivis vigilane

dum eft , & ab ovo quafi incipiendum, Oran-

dum, confidentiam fuam in Deum inexhauflis mos

dis excitando , quarendum, ad regulam N, T. fcfe

— À

ynice attemperando, & ex collifionibus fe fimplifi-

cando, pulfandum, non cedendo malis, moris &

difficultatibus , dabit fe via fimplicitatis divina.

Quantumcunque aliquis, ut Arndius, contradictio-

nes patiatur in via re&ta , tamen fide & patientia

trium phabitix;dinvxdmmrdisg ;

$. 24. Quid

de Operationibus Gratiz.

41

d $. 24. Quid igitur. formulz Theticz profunt?

&«. Profunt admodum ad coércendam luxuriem iü-

genii humani, Sapiens Chriftianus ex omnibus

ufum trahit, Providentia partes infignes habet in

falutis ordine publico tramiti accommodando.

Quomodo igitur Theologia orthodoxa falutis

ordinem fuis fignat limitibus? — & Scripturz ad-

modum conformiter in defcribendis gratiz opera-

tionibus primum agit de vocatione , per quam in

przdicatione Evangelii gratia hominibus offertur,

Vocationi refpondet fides, Hac, quia gratiam pro

obje&o habet , Deum non quafi opere quodam

allicere & obligare nitatur, fed femper mifericor-

diam expe&tare debet, quantumcunque viribus vie

tz przpolleat. Ex fide fit regeneratio, feu vitzfpi-

ritualis radices generantur. Ulade homo fitmacon.

verfione erigitur ad Deum , fub gratia ut oliny

preveniente & przparante, fic nunc operante &

cohabitante,

Converfionis effc&us efít peeniten-

tia feu intima humiliatio coram mifericordia &

ratia Dei, per novas cogitationes prioribus prz«

j

1imtuofis contrarias, In hoc ftatu capax eft homo

juftificationis; feu juftitiam Chrifli pro fua judiea-

d

re & firma conclufione tueri poteft. — Nam fides,

ut femper facit humiles, fic femper eft juftifica, in

pasfivitate ad gratiam demiffa; unde fanGificatio.

nis realis(ima genesis exfurgit, nempe conforma-

tut homo per fpiritus paupertatem in intelle&u &

omnibus animz viribus ad legem Dei in Chrifto,

Ex fan£tificatione ferenitas confcientiz & teftimo-

nium adoptionis & communio hareditatis divinz

Cf

cuni

42

de Operationibus Gratiz,-

cum Chrifto ftabilitur , cui quoque rcfpond*ct'in

intimo fui unio myftica feu flatus. confirmatus

communionis vitz Chrifti in fide, in quo imple-

tur operibus juflitiz per vitam & operationem

Chrifti ad gloriam Dei. Et hzc eft anima ortho-

doxe fidei,

Huc nos concentrare debemus. per

formulas theticas; non vero pet illas nos disfipare

in lites & controverfias , turgefcentiz. fpiritualis

altrices, Fugit illas vera cordis humilitas. Certane

dum cum principe tenebrarum , cum carne , cum

feipfo, Erigendum cor ad Deum Patrem inex-

hauftis confidentiz nifibus ex Chrifti intuitu re-

novandis,

Quid pro fenfu communi Chriftiano, pro fale &

ace , queis fectarismus difputantium abícinditur,

ic notandum ? Ante omnia notandum , nemi«

nem noffe filium nifi patrem , neminem noffe pa-

trem nifi filium , & cui filius vult revelare; reves

lari vero id non fapientiz & inteliigemia& fuz infi-

ftentibus, fed parvulis; adeoque nifi quis animo

infantili & demiffo de his colloquatur & differat

cum aliis , vanas effe difceptationes:

Gratiam &

veritatem ccelos & nubes annunciare : Gratiam &

veritatem per JEfüm Chriftum oriri in cordibus

humilium, ad verbum uné&ionis cum expectatione

& patientia attendentium, donecPhosphorus illu-

€efcat: — llis qui fünt ex contentione, nec fecun-

dum patientiam boni laboris, nunquam fatisfieri

er methodum Scholafticam, femper dubios mane-

re vanos fidei demonftratores,

Ante omnia cone

veniendum effe in hoc, quod , Scriptura non una

defini-

de Operationibus Gratiz.

43

definitione Evangelii & fidei utatur, fed quod mox

latiore mox ftri&iorc fignificatu utrumque fumat:

Conveniendum cít : Evangelium effe lztum nun-

cium, z. De co, quod annunciet hoftes per Chri-

ftum fugatos, pacem reftitutam effe parta victoriae

Luc. t, 74. Col.z, 5 2. De co quod confola-

tionem antunciet peenitentibus , qui per peccata

dupliciter punitos fefe. agnofcunt, fefai. 40, 1. 2«

3. De co, quod attributa Chrifti; Jef. 9, 6. enu-

merentur ad filiationem noflram, ad liberationem

ex carcere infernali, Zach, 9, t r. ex poteflate Sa-

tanz ad mortem morti inferendam , ad peftilen-

tiam gehennz, Of 15, 14. neque poffe Evangelii

latitudinem exhaurtiri nifi ea methodo, qua Chri«

ftus utebatur, Luc. 24 2/- 27. Matth. , 17- 19,

Tot definitiones effe, quot defcriptiones, Matth4

3, 20.21, Matth,o, 13, Matth, 1 1, 28. Marc t6,

16. Ioh. 1, 12. C. ,24. C.6,40, AC 10,34 - 361

"Tantam cífe plenitudinem Spiritus ut geometticos

definitionum limites exundet, Evangelium mox ad-

miniftratio Spiritus ev Jo£s, minifterium Novi Te-

ftamenti & juflitiz, dicitur; mox fermo reconcilia-

tionis, quem legati Apoftolici annunciant Chrifli

nomine; mox doótrina in qua juftitia Dei absque

lege manifeftatur teftimonio Legis & Prophetarum

comprobata ; mox revelatio myfterii , ab avis fi-

lentio retenti, nunc manifeftati & omnibus genti-

bus . declarati ; mox teftimonium Chrifli, s Cor,

1, 6. mox fermo de cruce, ftultitia iis qui pereunt,

potentiafalvandis, — Sunt qui definitioni Evangelii

Íolam remiffionem peccatorum objiciunt pro fot-

malita

44

de Operationibus Gratiz.,

mali; funt qui conditionem operum addunt, Sed

femper his definitionibus lites augentur, fcanda-

la cumulantur,

Convenit, omnibus; etfi Chriftus

novus Legislator non fit; per novam tamen difpo-

fitionem antiquaffe difpofitionem veterem. — Hinc

Chriitus dicitur locutus effe ut poteftatem habens,

conformiter tamen flilo curiz coeleftis.

Convee-

niendum igitur quoque, quod fidei definitio non

una refpondeat plenitudini definitionum Evange-

licarum,

Occurrunt octo fidei acceptiones in S,

literis, Sumitur, 1. Pro credendorum complexu,

Ebr. 6 1. 2. & fumma doctrinz, Kom. t, s.

5»

17

2, Pro cognitione Dei in Chri(lo & metro

agnitionis myfleriorum, Rom,12,3. 3. Pro Evan-

gelii profeffione, Rom. r,8. pez mundum annun-

ciata,

4. Pro vi miraculofa, 1 Cor, 13;2.

y, Pro

gaudio & acquicfcentia interna ex Evangelio. 2

Cor, 1; 24.

6. Pro nudo rerum divinarum affen-

7

fu, quem diaboli trementes habent. Jac.2.19.

Pro affeníu inchoato Evangelio. recens exhibito,

A&. 13 8. a quo Mapus Elymas abfterrere fideles

conatus eft, & Pro fide cordis plena, feu z25eo-

€ogio qua totum Chriflum, qua regem & facerdo-

tem integro corde agnofcimus & amplexamur, qua

fides fola juftificat. — Sic in confeffo eít apud o-

mnes,nusquam legi in S, literis, nos fola fide jufti-

ficari, abftra&tive & metaphyfice, fine reliquis fidei

inftrumentis, quale eft Evangelium ipfum, Sacra-

mentum baptismi, ipfe Chriftus & ejus fubdelega-

ti, Joh. 20, 23. quorum cft feipfum fervare & eos

qui illos audiunt, 1 Tim, 4,16. preces & fupplica-

tiones

de Operationibus Gratiz.

45

tiones quotidianæ $

t Tim, 2, 5 etfi folus oculus

videat ; tamen ocu

lus non videt fine capite fine

trunco ; fides etíi fola juftificet , tamen (emper in-

ftitutis Chrifti circumfufa eft, — In confeffo eft apud

cha-

ormnes per oraculum

Pauli. 1 Cor, 13, 2-13.

ritatem effe majorem

fpe & fide , charitatem effe

ligamentum per

fe&tionis, legem regiam, viam mae

xime ftratam . a

bsque diverticulis & errandi peri«

cnlo: Nihilominus neminem dicturum , nos chae

fitate juftificari, — Hinc fides, qua fola juftificamur

nunquam eft fola & abftraGiva , quemadmodum

oculus nunquam feparatus e(t a capite , etfi fclus

videat, Facile igi

tur controvetfiz componi pof-

funt ab iis qui fale & pace dele&tantur , nunquam

finiuntur a rixatoribus, & iis, qui abftraGionibus

fuis monopoliftarum more tripudiant, In confcffo

e(t igitur apud omncs , remiffionem peccatorum

effe favorem Dei gratuitum; juftificationis termino

venientem ; ubi forenfia vocabula ex abundanti

concurrunt, Judex, judicium; tribunal, reus , ace

cufator, teftis, chirographum, debitum, advocatus,

abfolutio , condemnatio, Quid plura? An fola

fides debita nobis remittit? An non Dominus, am

non Deus folus juftificat? Sit ita, folipfismum exe

primi, Rom.5,25, Eph.2,8. Gal. 2:16, Kom, 4;

6, 7. 8. tamen lizc omnia in toto nexu fumends

ífunw Sola gratia juftificamur, Hoc omnes cone

cedunt. Fides fine po:nitcntia, Melanchtonis vere

bo, eftinane fomnium, gitur verborum formue

lis difcrepantes concordes fumus quoad rem;fi mo»

do in his conyeniamus , in quibus omnes convee

nDientg

46

V. de Ecclefia,

nient, . [uflificationem effe a&um forenfem,

quo peccata remittuntur ; effe fimul a&t&m Maje-

ftaticum, quo juftítia Dei feu refplendefcentia at«

tributorum ex fonte bonitatis in nos fideles fpar-

gitur, cujus nos per fidem recipimus & re

ercuti«

mus radios. Rom. t, i, 2, Dei ipitur fo

j

ius effe

julliücare , Dei hoc effe axioma, — $.. Juftificatos

effe tales , qui manifeftationem juftitiz divine re-

ceperunt in fe per fidem , fuperantem manifefta-

tionem irz Deiex calo, R om, r, 18, 4, Fidem igitur

etiam continere potentialiter juflitiam, hinc fidem

pro juftitia reputari, $, Sub hoc vifus pun&tototam

epiftolam ad Romanos intellisi debere ; fub hoe

omnces confpiraturos, rixatores folum difcrepaturos,

V. Locus de Ecclefia,

I, Quoad fenfum. communen,

$, t, 2. Quid fenfui plebis de ecclefía && munde

Occurrit? 5, Quum per fapientiam in plateis lo-

quentem hadenus ipflru&us fuit ,. atque firma

perfuafione fidei illam in carne apparniffe & iu

ccelum rediiffe tenet , acquiescit unice in óptima

jEfa Chrifli inflitutione, perverfitatem. mundi

perhorrcícit , focietatemque quzrit cum iis , qui

eundem habent fíenfum, fed quum impeditam

mundano fchemate inveniat, fub multis angoribus

& gemitibus facit id; quod fapientia femper fecit

Ut enim illa non erubuit in foris, fcholis , opifi-

ciis intereffe , fic in medio generationis cürvg &

perverfz degit, fenfum autem fervat intemeratum,

quousque poteft, genuinz ab antiquo dorinz,

um veris chriftianis communem,

$. 3y

—«dc Ecïeüai—

47

fus ut communis inter. omnes

$.3. Daturne .fcn

homines, fic inter fideles & vere Chriftianos?

& Datur omnino, inter veros Israelitas fpirituales,

& cum his unum fenfum, unam fententiam habere

communem gaudet , fi vel nullo poffet alio frui

commercio;

KSacmm.

1I, Quoad Seripturam

Cum facra fcriptura bujus fenfus unica fit nor-

ama, dic in compendio , quid illa dicat de ecclefia ?

R Ecclefia eft ceetus e mundo evocatus, Mundus

hujus zonis, malisex przviione Dei multis, grava-

tur: fequentes zones puritatem promittunt, Hiné

adfatura przparant fe fideles in hoc zone malo,

Nil vero magis in votis habent, quam cum reges

neratis unitatem fpiritus habere & confervare per

unicum vitz fontem, Ut enim a vita Dei pendes

tum refuscitatio Chrifti, tum fidelium vitafpiritua-

lis; ita etiam unitas fpiritus, Hinc defiderium

communionis immenfum quafi 'eft propter. unita-

tem fpiritus in Deo Patre , in Chrifto & in fidcli-

bus, Atquam hochodie de(iderium fufflaminatur !

Mirum pauciores inter nos Eremitas dari, ac teme

pore patrum , Hieronymi , Macarii.

$. 7 Vidco in fingulis Theologiz locis ad vitara

l

Dei re&erecurri ; At ante hanc informationem

non putaffem locum de eeclefia, tantam luceta ac-

eipere ex vita Dei? — && Non poffumus contra ve-

ritatem, fed pro veritate, Dextra Dei eft tanquam

Ílella polaris , circa quam rotantut omnes Loci

Theologici , omnesque ecclefie phafes, Dextra

Dsi eft fons vitz , quem Chriftus in humanitate

— ——

"t

gseus

l

48

de Ecclcfïa

—

Ua ROT A

occupavit, unde omnis Chriftianorum virtus & ju«

ftitia ; unde omnis ecclefiz colligatio per banc,

Ex hac fane Paulus Eph, 1, 16 - 23. nexum ducit

totius epiftolz , & qui hoc non videt, fpiritum &

nexum epiftole non videt,

$.8. 9. 10. Nonne hinc mutua quoque fubmi-

niftratio vitz Dei in ecclefia deducitur? E. Facile

ATRR 35 t TE OLT

hoc cuivis patet, Nam cum in id omnis vis N,

T tendat, ut Chriítus fit vita fidelium; quid infti-

tuta Chrifti per verbum & facramenta aliter ínten-

dere poffunt, quam varios communicandz invicem

vitz Dei modos ? Imo vultfpiritus Chrifti, ut fub-

miniftratio vitz Dei per quotidiana rnutua officia

& aGiones conimunes péragatur,

$« 11. 32 15.. Video jam penitius, id ab illofun-

amento pendere, quod unio Chriíti perfonalis &

myftica fidelium ab una vita Dei prodeat? M&.Vera

Ecclefiz definitio hoc omne comple&itur, 1. fon-

tem unum vitz Chrifti & fidelium ex Deo, 2.inde

fenfum communem membrorum ex una vita,

3s

A&Giones mutuas membroram ad vitam (ibi invi-

ial

«em fubminiftrandam. Hinc ne impediatur reatu

peccati, confesfio & abfolutio in Ecclefia obtinet.

. S.14. Video jam quoque originem facramen-

torum & difpofitionum V, & N. T. id íi placet enu«

cleabis paulo amplius, && Deus cum fpiraculo vis

tarum inflato dedit homini defiderium aterníitatis,

€njus plus habet fenfüs quam reflexz coguitionis,

Igitur fübvenire Deus volens litic de(iderio, etiam

cultum & mcedia falutis dedit, Sc. primam difpofitio-

mPOfd

nem cercmoniglcm veterem; ' Impleto te

pa:c-

dé Ecclefiá.

49

patefactz vite TE(u Chrifti dedit difþc')'ütiuncm non

tam ceremoniis quam principiis infitis vitz concine

nam, Duo tantum inftituta principalia in ea in-

junguntur, fecundum düos a&us fidei , baptismus

& facra ceena, . Per illum abolitio veteris, per hanc

induitio novi hominis magis innuitur, Certe bapti-

smus magis initiationem , .S, ccena magis confir-

mationem intendit.

$. 1. 19. Quid f, fcriptura docet de ecclefía vifi-

bili & invifibili ? g, Fizc diftinétio noi occurrit:

fed (i ecclefia in fingulori indefinite nominatur, fi

unurm Corpus, una Sponfa appellatür Eph. 4. Cant,

6, idem quandoque eft ac invifibilis, ut Mattli,

16,18, Supet hanc Petram adificabo ecclefiam

mceam,

Si in plürsli, tüm intelliguntur ecclefig

particulares, uti Apoc. HI, III.

Ber

Cistil

o fummarü

Vellem jam vt fpecialius de bap

rei dicas? Baptismus primum perJohannem, turh

per Apoftolos ex inftituto Chrifti perigebatur, &

omnibus ecclefiz miniftris commiffus cít.

Bapti-

Ímus Johannis & Apoftolorum gradu cffafionis Spi-

titus diftinguitur,

Nam effüuditur in Baptismó

Spiritüs S, ut cáufa materialis & efficiens regenera-

tionis fimul, Tit.3, . 6. & cum baptismo gillum

juftificationis conferebatur in eccleia primitiva.

Dic etiam de $, Ccna?

B& Ante Chrifti mot-

tem difcipuli cariíem Chrifli accepere minus fub.

flantialiter ; quam poft mortem & refürrectio»

Beni, Nam tam vita JEfa Clirifti füb pone & vi-

ho (ingalaritcr — exhibebatur,

Lites hic nil pro*

1fun'*t.' Suæcif, vità Dei cor

poraliter ia Chrifto la*

D

bitanté

5o

de : Ecclefia,

bitante, in S, Coena frui, & in communionem o«

mnium Sanc&orum firmari, in unum corpus eiba-

ri, in unum Spiritum potari, Dummodo cum re-

verentia accedamus cum hoc fenfu, nemo litem

nobis movere poteft.

Scriptura $, fane nil meta-

phorici in $, Coena intelle&um vult,

Quod non

videre velle , miferum. eft & per Philofoghiam

coecum.,

^^$ z0.21. Jam in fummam velim reduci, quz ex

formulis Theologicis ad hunc locum faciunt?

&. Quoniam fatis concifus fui in ipfa tra&atione

. lib

ri de his, non opus eft ulterius illa contrahere.

Unum de facramentis dicam , ut numerus nonnift

duorum exa&e demonftrari queat. Externum fi-

goum interng gratig non eft bona definitio , per

hanc enim fequeretur, dari innumera, O&o etiam

conditiones Dellarmini de/Sacram, in genere, L.I,

c. 9. non fufficiunt. utpote quz funt etiam in im-

pofitione manuum, eleemofyna, oratione, recon-

ciliatione. E. gr. K econciliatio eum ftatre injuriz-

que remisfio efL. 1. fignum. . 2 fenfibile quid,

3*

non naturaliter fignificans fed voluntarie, 4. habet

analogiam tamen, $ res facra,

6, habens effc-

Gum, 7. in ipía adu Deus concurrit ex altera

parte, remittendo quz frater remittit, $. eft fta-

tum quid femper in ecclefia obtinens, Sed ob has

odo conditriones non eft facramentum proprie (ic

didum. Nam Sacramentum eft actio, per inftru-

mentum divinitus inftitutum fignificativa & exhibi-

tiva, feederis divini renovativa, ordinem folennem

gra-

innuens, quo Deus,per cccleüam in vocatis

tiam

51

de Ecclefia.

tiam & vitam vel producit vel productam confir-

mat cum figillo totius difpofitionis divinz, Caret

reconciliatio reriovatione feederis divini , & figillo

totius difpofitionis divinz, caret inftittitione ad fi-

Quo

nificandum & exhibendum folennitet.

tamen ad pacificum fenfuüm communem chriftias

hum facit, velim non abrupte fed prolixiusï exponi,

dic igitur in quo convenire poffent litigantes ?

Conveniunt, quod fides ut organüm internum in-

ftrumentis opus hiabeat externis; nempe facramen-

tis & minifteriis , qua' utraque Chriftus irifituit,

Lites de facramentis & de fenfu verborum inftitu-

tioni$ multz fünt enatz, Sed fi fines inftitutorum

Chrifti , fc, informandi , figniticandi ; exhibendi,

applicandi , obfignandi , disciplinam confervandi,

obligandi , foedusque confirmandi, nec non discti-

fhinandi, uno complexu colligatos compre en-

diffent litigantes , non amplius contendiffent.

In unum colligaré multa, medetur discordiz , ab-

[traliere nimium, parit discordiam,

Sic facrameni-

fi cum verá defi-

torum numerus facile apparcbit,

nitione comparentur, in qua primitus divina infti-

ftutig requiritür, — Sic baptismum parvülorüdi fa-

.tihaberi a Domino; fic prefentiam corporis Chri-

fti realem & fubftantialem in facra «

cena exhiberi,

Ipfe Calvinus

Hemo pacis ftadiofus negaverit.

Inftit, L. 4. c, 17. fymbolum inane proporíi, idem

De minifterio

dicit, ac fallacem vocare Deum,

écclefiaflico conftat, Chriffam folos Apoftolos &

discipulos inflituiffe & utrorumque fucceffores,

Diaconorum infli-

c?'ifcopos atque prcsbytcros.

tue

D2

52

de ECciefïa.

dns

tutio clare traditur, A& 6.. Quidquid autem prz-

rogative confertur miniftris ad normam JEfu

Chrifli, tenendum, qui dixit : Ego fuminter vos,

tanquam qui miniftrat, Toh. 15, 1s. 16,. Luc. 22;

26,27. fic facile retundetur. contendendi de pri-

matu pruritus,

De ipfa ecclefia valet & ufui eft

hodie diflin&io in ecclefíam vocatorum & electo-

rum ex Salvatoris fententia bis inculcata,

Matth.

20.16, 22, 144 De ecclefie au&oritate facile con-

venit inter omnes, illam effe teftem & cuítodem

veritatis debere, Fides inchoanda minifterio eccle-

fiz opus habet, Fides confolidata fcriptura demum

utitur, fui ipíius interprete; Solus Chriftas eft in-

fallibile caput ecclefiz, Solius Chrifti ecclefia cor-

pus cít myfticum, Chiriftus folus corporis fui Sal-

vatoraudit, Romano- Catholici Chrifte zqualem

facientes Pontificem, invitiex eo faciunt Antichri-

ftum. Contendunt ecclefiz Hifpanicz & Ítalicz,

Pepam effe fupremum & infallibilem judicem,

Gallicanz. Papam pro hzretico declarandum cla-

mant, qui concilii generalis fententiz recufet fub-

effe, Et tamen adhuc convenit inter las ecclefias,

Poffent multo magis adhuc vinculo externo coha-

reie , (i vel deciderent ex oraculis Apocalypticis,

Papam reapfe Antichriftum indigitari; Domini

autem adventus externis papatus munimentis finem

faciet; noftrum elt agnuoscere & pro certo habere,

quz Apocalypfis demonftrat, Utinam S, Rev, D.

Bengelius eousque vixiffet, ut fcribere adhuc po-

tuiffet hbrum mente jam conceptum , in quo cex

Pontificiorum commentariis ipfis demonttraffet

fOli!

53

de Eccle(ïa.g

p

"

foliditatem exp

licationis fuz A pocaly-pticæ. Scdnunc

in eywic fruitur eisquz fide przvidit, Quantus

quamque iff.

enfus rerum creditarum ufus in gloria!

Pauca hic a

ddam pro fale & pace in materia de

multg controverfie ma-

conjugio & magiftratu :

trimouiales de gradibus prohibitis prater rem ena-

tzfunt, r.) quia univerfalitatem verfus & Lev

12. refirinxerunt. auctores quidam, cum tamen

exptesfis ve

tbis extet : Mch 1fch quilibet xl : col

ro Lo tikrebu, ad omne refiduum

fcheer befa

non appropinquate, Ego

(propinquum) carnis

o

fum Jehovah, ( & hzc.eft regula

2

eneralis, quem-

I generalcs

admodurmi Lev, 11, 2* 4. 9. funt regu

VREUR DEMEEM

ro dijudicandis puris & impuris cib

is, reliqua

funt exempla , fecund

um. quem canonem totus

) z,) quia fan-

catalogus exemplorum judicandus,

&ionem pznalem v« 24, ad precedent

es cafus be-

-

ftialitatis reftrinxerunt tantum., Sed qui tam temee

rarii funt in expreffa Dei oracula, illos fibi relin-

uo: vix convincentur :

tales etiam. concludent

|

ex v.18. poffe

duci uxorisfororem: i

dque per tech-

dum ex difficultate textus argue

nas interpretandi,

menta quzrunt p

ro fuis rebus. Qui vero fimpli-

cem regulam re&

o corde ad allegata exempla ap-

(us omiffos & tamen fub ex«

licant , illi etiam ca

tenfione fcheer befaro comprehe

nfos facile per-

ctiam in v. 18. 1

dinnui ; ne ducas

fpicient, perfpicient

fororem nec fucces

five nec fimultanee; non enim

ibi eft explicatio. ejusdem

rationis, fed duplicatio

liceat duobus fratribus

rationum, Caterum & fi

odofii

nubere duabus fororibus ; tamen cum The

con-

E

54

.de Ecclefia.

i5l

conflitutio confobrinorum & patruelium conjugia

vetuerit; inde patet, fa&um licitum apud pios hor-

reri etiam propter vicinitatem illiciti ,

quanto magis

factumv.ig. 1. De magiftratu Anabaptiftelites fcru»

pulofas moverunt, At Paulus longe aliter decidit, di-

*

ftinguendo inter perfonas magiftratu tyrannice abu-

tentes, & interofficium, Officium manétin falvo, etfi

Hos,8, 4. extet: regnárunt, fed non ex me, Viz Dei

publick fimpliciratem & bonitatem Dei referunt;

qucis'proviü!m eft ufni generis humani, ut myriades

inunius obfcq

uiotetineantur, Hinc Paulus dicit: ad

Tribunal Czfaris fto , ubi oportet mie judicari,

&. 25 to, ab impio Cafare fancum Apoftolum,

Inde vero non fequitur, delicatas confcientias ex

Verbo Sérvátoris : Vos vero nonita, non depre-

cari poffe munus magiftratus , nam ut eft extrez

mitas vitiofa, dicere: fi rex degeneret in tyrannum,

tum a fidelitatis facramento liberari fübditos, cle-

ricos non effe regum fubditos, ac proinde, rebel.

lionem corum in regem non effe. czimen lf ma-

jeftatis ; fic etiam altera talis eft, ubi dicitur:

mundani regni natüram commifceri poffe cum

natura regni [Efu Chrifti, Manct enim : Re

gnum

icum non eft de hoc mundo,

- VI. Locus

*

asss

^

-

T piff

cil:lim;ls, favttea-r','tcxïtuks ita latine reddi debet

tx mente celeberr., Dni, Kochii, feu Elevtheri Taximenis,

i» Libro $0m naben Jepratben. p. 24

Uxoreti faccesfive in relatu d ejus fororem we (apids,

Zelotypie, quoad ïï'e:egere nuditatem ejus , Simultanee

contra

l

[

55

d.c Novisfimis.

VI. Locus de Invi(ibilibus &

Novis(imis.

l Quoad Senfum communem,

fus communis exere

6. T. Per quid tandem Sen

citatus fe ipfum cognofcit? && Quando ad Deum,

ad feipfum, ad legem, ad g

ratiam, ad ecclefiam

bilibus, dum di-

fe vertendo affuefcit obje&is invifi

ftinguit in fe lucida & t

enebrofa intervalla : Illa

uibus fenfus fe exferit, hzc,

ubi nullus fe exfe»

per opetatw—'

rit: illa, ubi preces exaudiri fentit

nes gratiz, hac, ubi Deus filet, hom

incmqüc fibi

relinquit, lta potentias Dei , 3vvauu

t

y Gcg, quam

it, & fcripturis

Sadduczi ignorarunt

, cognosc

amen dicit,

l

$. 2. Poteftne fenfu

s ille magis ac fnagisxelevari?

eo feníu,

& Poteít, & in tali gradu dicitur Magia ;

fit fapien-

uo Salomo Ptov, 3, 13. eam defcribit, ut

tiz occultz, quam Deus in creatione mundi exe-

ruit, cognitio & poffesfio analogica, & quam Pau-

lus in N, T. etiam exparte defcribit, t, Cor, 2» 7-

$. 3. Agnosco primum hoc effe inter invifibilia,

ut fenfüs fine hzfitatione (ibi ipfe confcius fiat, fed

nonne plura dantur objeda invifibilia? — 5 Dan-

D4

tur;

contva illam , illa adbug vivente. — Sunt duo cafus: quod

conzermit to mubere forori conjugis, id pugnat contra pro-

atém s binc probibitum eff. Quod atriuet to nubert

pinquic

forori,

adbuc altera forore vivente, id fimul pugnat contra

«morem , (r cedit in. Zelotypiam s

bine probibitum efe.

56

de. Novisfiiis.

tur, Nimirum 2. celum & orcus, lux & tenebrz,

3. beni & mali genij, 4. mors & flatus poft mor-

tem, f.flatus meliorum temporum in terra, &. re-

fürredio. , judicium, g, infernus, 9. zones.

Quid f. c, obvium eft de ceslo & orco ?

&, Id

valde clatum eft, íi nemo quzftiones moveat;

quam primum autem fubtilius quzritur , quid hoc

4

£ei fit , confülendus eft Hippocrates,

Quid de bonis & malis geniis ? , Antiquis(i-

mis populis , qui propius abfuerunt a traditione

patriarcharam clarum fuit, illos tum elementis.

rerum tum ordini univerfi a Deo prafectos fuiffe;

hos fub

illis.

priacipe tenebrarüm ut rebelles obfiftere

TT67 g, Agunt ne genii feu intelligentie bonz fem-

per naturz conformiter ? Omnino. flli e

xaCisfime

fationes Mufico-

harmonicas univetfi fequuntur,

Quznam per fenfüm communem porro diftin-

guuntur objecta ab invifibilibus denominanda ?

Xt. 4. Mors ipfa, ctfi quoad externum fit viibi-

lis, quoad internum tamen eft invifibile quid, prz-

cipue fi flatus poft mortem bene perpendatar,

$,8 - 1j4, An flatus meliorum temporum quo-

que hac referri debet ?

Quoniam ille flatus eft

demum futurus, adecque nunc invifibilis, foli fa«

pientes illum profpicere poffunt, adeoque heic nu-

mero fto locamus.

6to autem: numero refürre-

Gio ex emblematis Naturz perfpicua, 7timo ju«

dicium extremum ex tot 'impnnitis facinoribus col-

ligendum,

$vo. Infernus, malorum in unum fe-

. 9nó

paratio, . unde quitatis & beatitudinis initia

JEones

Y

de Novisfimis.

pl

$.

57

circulo zonum,

JEones zonum & confummatio quædam fcculi in

II, Quoad Seripiuram. Sacram,

Quid S, Scriptura revelat de his, ut fenfüs natu-

Ya hz(tans ad fixam certitudinem ducatur? B

Apocalypfis lucem fpargit retro in omnes Scriptu-

r Libros,

Defcribit vero illa,

Imo, Res invifi-

biles; 1l Res noviffimas, — Ad res invifibiles per-

tinent, 1 Cch. 2, Terra, 3. Abyffus, 4.Spa-

tía inter ccelum, terram, abyffum, intermedia; Ad

xes novi(fimas referenda funt,

I, Mors prima &

fecunda,

2. Status poft mortem,

3. Fata tem-

poribus inclufa,

4. Status regni Chrifti in terra;

j« Refurre&io prima & reliquorum univerfalis, 6;

Conflagratio tellucis cum judicio, 7, Nova]eru-

falem & lacus igneus.

.

s? CæH

Dic jam ideas Scripturarias de coeli

funt extenfum quoddam, C. r; Gen, ex aquis fu-

pra- coeleftibus & expanfo, quod Pf 156 1. expan-

fum roboris Dei dicitur , conítans.

Habent coali

certas Spharas, hinc dicitur : coeli ceelorum non ca-

piunt Deum, 2 Chron. 2.

$.15 Dic fummam de terra?

Terra, Pc&o te-

fic , ex aquis & per aquas conflat verbo Dei. 2

Petr..5, ;;

$. 16. Dic de abyffo? — Multa mentio abyffi ia

Apocalyp(i; eftque regio tenebrarum invifibilis in

terra & mari,

Dicitur infimi loci terrz , Eph. 4

9. quo Chriftus defcendit in Spiritu, ubi ipfi mali

genii catenis tenebrarum detineri horrent, Matc

$» !2 13,

$ !Z'.

D;A

58

- de Novisfimis.

.. $.17.18. Quid de Spatiis intermediis dicit Scri-

ptura? De his per confequentias faltem colligi

poteft. ex Apocalypticis, Nam variz mutationes

mox ex tetra, mox ex ccelo , mox ex abyffo pro-

deunt, & ubi manifeftantur ille mutationes , ibi

funt illa Spatia.,

Certe. ubi przlium inter angelos

& draconem accidit, illud certum fuit Spatium,

Apoc, 12. & quod ex harmonia flellarum ad tet-

ram rcíultat, huc quoque referri debet, nec non

dextra & (iniftra Dei, Hiob, 25, 9.

Etiam fcala Ja-

cobza inter celum & terram interjacens , fuper

quam' angeli Dei afcendunt & defcendunt,

Quid de noviffimus tradit Scriptura? Primo

occurrit mors prima & fecunda.

Quid (it mors

prima, fciunt omnes notione communi,

Morsfe-

cunda eft illud, cui tribuuntur adjuncta aculei,la-

quei, torrentis, Pf, 18,6. & fe exerit diver(imode

poft mortem primam apud eos, qui Chrifti vi&os

riam haud in ufus vocarunt, 2do Status poft more

tem, de quo vide denominationes Ícripturarias, a,

filentium, Pf ti$, 17. £. terra oblivionis, y, térra

rephaim, 3, umbra mortis, s, puteus corruptionis,

7, abbadon, z. fcheol,

3tio. Pertinent ad novis-

fima, fata ultima; temporibus inclufa,

De quibus

videatur Apocalypfis. — 4to Status regni millenna-

rii in terris, qui dicitur in A&is tempus refocilla-

tionis, A. 3, I9 - 23. ad quod omnes prophete

reípexerunt,

$to Refurrectios quz fecundum,

1 Cor, 1 $. confequens eft refurreG onis Chrifli,

adeoque vita Dci per Chriftum in refurredione fe

manifeftabit, quemadmodum per totum hunc lo-

cum

de Novisfimis,

59

cum fe quam maxime diffundit ratione locorum &

temporum; . éto Dies magnus judicii, LlIbi no-

tandum , quod dies magnus judicii a Zacharia de-

Ícribatur ita, ut quemadmodum in Sextiduó pri-

mum fuerit lux , ita primum in judicii die fit fri-

gus & congelatio, & poftremum lux. Zachar, 14,

6.7. Czterum fonabit illo die magna tuba ar-

changeli ; colligent angeli ele&os, fiet immutatio

rerum , ignis refolvet omnia, libri cflentiarum a«

perientur, apparebit judex, a cujus facie fugiet

calum & terra , & quodlibet fententiam accipiet

pro participatiofte vitz Chrifli,

7timo Nova tere

ra & nova Jerufalem, in qua plena vite Dei erunt

omnia, quz vitz Dei contraria funt, in lacu igneo

fortem habebunt 3 Eritcirculus gonum ; tandem

Deus erit omnia in omnibus,

I1I.

Quead Formulas Tbeticas,

Quis hic formulis theticis locus? &, Theoloe

£ià, quatenus ad do&trinam publicam pertinet,

non agit prolixe de arcanis invifibilium, & novis-

fimorum. Hinc ut fupra brevis fui, ita & hic;

quz concife dixi, repetere nil attinet.

Quid pro fenfu communi Chriftiano hic obfer-

vandüm? &. Myflterium pietatis 1 Tim, 3, 161

anyfterium voluntatis Dei Eph, t, 9.. HeoOeric To»

eueway v Xeiso , Eph, 3 11, — Mylfterium Chrifti

V. 4 omnisqs thefaurus plerophorías intelligentie

ad agnofcendum myfílerium Dei & Patris & 7&

xe5s Col 2, 2, nonniíi unicum eft myfterium ;

uod qui agnofcit, ille etiam nofcet ea quz de

invifibilibus & novisfimis fcripta extant, Pracipue

fi fume

6o

de Novisfimis.

fïfur'ne Rev. D, D, Be;g:,elii Apocalyptica bene tru-

tinaverit, Qui vero divitias illas plerophorias intel-

ligentiz infuperhabet , pretextu quod talia non fint

articuli fundamentales, ille etiam ipfum articulum

fundamentalem, fi Chrifli tempore vixiffet, quod

JEtus fit Chriftus, cum Pharifzis non fuiffet agni-

turus, Math.23,20. fed tum fide hiftorica Diabolo-

rum contentus videbit, quando mors oculos ape-

ruerit, quid fit carere oleo virginum provida-

rum,

Fides eft demon(tratio invifibilium, Ehr, 5,

Hotrrent difputare de his; horrent o/culos cordis

aperire, horrent convenire,

Si quis vult ignora-

re , igaoret, I, Cor, 14; 37. 38. 2. Petr. 3, $.. Hoc

unum hic fübjungam , quod Beatus S, R. D. Ben-

elius Theologiz mez fubícripfit poft cenfuram,

» Dafis hujus compendii vita Dei.

Vita homi-

» nis eft duplex; naturalis & fpiritualis, Sed vita

25

Dei, cui utraque illa refpondet, eft una & fim-

» plex.

Propterea ex robore virtutis Dei & refu-

)

Ícitatio Chrifli ex mortuis & Spiritualis vita fide-

lium deducitur Eph. 1, 2 Omnia o

pera P;ï

35

naturalia funt etiam fpiritualia,

Nonne potes totam banc fyllogen per unam

ideam vitz concentratam fiflere in uno quodam

pundo? Omnino; Et fi quis remotis variis deno-

minationibus percipit, totam Theologiam rem non

effe nifi unam, eamque unam rem in imo fui Spi-

ritus omni tempore & loco cum voluptate fumma

geítat, ita ut omnia vilefcant ei refpe&u hujus;

NNz ille tum in Spiritu Theologus eft, Deum ado--

rans in Chiifto cultu cgntinu,o.

Ecce

P ^"vo€ (5 C ( t oOMSQ " f5 (WO6€ pe C eDgf(5 - p (xo44 — 9 (V " — — FA o oU — t

de Novisfimis,

61

Ecce igitur quam facilis hzc fit''Theologia!

x.) Deus eft ipfis(ima vita & «o9agcro, folvi nefeia;

Vita

Creaturz vitam. non habent folvi nefciam.

eft duplex, Phyfica & Spiritualis, naturalis & fu-

pranaturalis. in Deo utraque vita eft una & in-

diffolubilis, fed prout fe vita Dei exerit ad obje-

&a gratiz, dicitur Jehovah, 2.) Homo conflat fpira-

culo vitz duplicis, & imzgo Dei fita fait in vitae

duplicis, Phyfice & Spiritualis, temperamento z«

quabili, fc, Nifchmat chajim, s. ) Lex non habet lo-

cum ubi üriurn tantum eft, hinc folus Dcus eft fi-

nelege, Unum eft & manet ünum, nec eft de-

viationis capax, Ubi les eft, ibi vita ad minimum

duplex folutionis & aberrationis posfibilitatem ha-

bens, eíle debet, 4.) Peccatum eft ipfa aberratio

vitz duplicis a primzva colligatione, adeoque a le-

ge, quz folutioni mortem przfagit ! « Vides qua-

tuor has ideas una. vitz idea contineri & refpedi-

bus tantam differre, re una, j.) Gratia elt illud

beneplacitum Dei, quo reducendi vitam fpirituas

lem ad vitam naturalem certum ordinem conftituit,

€. ) Ecclefia eft coeus, ii quo eft unitas Spiritus,

una prafentia Dei in vita, omnibus membris com«

ifnuni, Ínitas Spiritus fundatur iü unitate fideiz

Adeoque vita fpiritualis per verbum ruríus vitae

naturali eft coadunata , per fingula membra, etfa

donis & charismatis inzqualia, 7. ) Novisfima funt,

übi vita interiot tüm naturalis tum fpiritualis eft

extrapofita; ubi occultum fit manifeftum , ut in

refurrectione , morte fecunda, nova Jerufalem ,

noya terra, praeunte judicio extremo, donee

Deus poft zonas zonum grit' omnia in ominibus,.

62

Meditatio.

Vides igitur tres has ideas pofteriores fub di-

verfis tantum refpectibus etiam effe unam.

Fac ut in fpiritu & in vdj fis vérus Dei adorator,

1:

Unum eít neceffarium, Theologia difputatoria nil

facit ad unum ; ad aternitatem,

Facit ad hoc?

feculum;

ä:

2

Meditatio in primum Caput'Ez;qcfliais

pro demonftranda vitz idea,

Gut eft in Prafatione, , vitam effe colliga-

Di

D

tioném feu complexum potentiarum ex Deo

ä

libere eriiffatum , atomis molis divinitus immerfa-

rum , fic ut primitus imprefsá rotatione continuá

pasfivum elevetur peractivum, Hzc idea folisphi-

lofophis, fcientiam vitz posGdentibüs, qualis fuit

Arabs Alipuli, ex natura rerum. eft demonttrabilis,

Nos Theologiam profesfi abtrahimus ab illis folum

€o tendentes, ut ex oraculis talia probemus. Subvenit

Deus imbecillitati intelle&us noftri pet. caput pri-

mum Ezechielis , ubi nil nifi rotz & motus cir-

culares innuuntur ,

t

rzcipuz,

vitz divinitüs exortz Phafcs,

Vidit Ezechiel, 1. Turbinem e£ Aquilone, &

-:

in medio turbinis igríem concentratum,

pI EM

medio hujus ignis vidit exiftere quatuor entium

vividiffimorum five anirialium ípecics, 3, Vidit

curfum animalium re&a proceffiffe , et(i. intrins

fccus décuffatione fülguratoria diftin&um, | q. Vi«

dit in terra rotam unam prope dnimalia in qua-

tuorlatera fpedantia. — Ex his ca tantum hicpres-

fisfime obíervanda dabo , qua dcfinitionem vitz

luci-

Meditatio.

63

lucidiorem fiftunt,

Primum ejus momentum eft,

vitam effe colligationem potentiarum a Deo libere

emiffarum : id ut intelligatur , etfi cum ideis ha-

&enus adfuctis non conveniat, notandum primo

"

"w -—-—S, -.

ex comparatione Apocalypfcos Johannis & rotarum

Ezechiclis, rotas in Apocalyp(i non fuiffe vifas, fed

non nifi animalia, at ea tum interne tum externe

lena oculis; oculos vero apud Ezechielem infitos

fuiffe rotis, fequitur, cum oculi roteque fint inte-

rius animalium Apocalypticorum ; hinc animalia

denotare exteriüs vitz, retasinterius s fequiturpor-

ro , animalia & roras , etíi feparatim & optice ut

-—9

divería fuerint depicta, tamen idem denotare,

Notandum fecundo, rotas Ezecliieli apparuiffe

juidem, ut rotam unam, fed fuiffe quatuor rotas

iníe invicem innexas, ficut animal in animali?

.

hinc clarescit ; vitam in animalibus effe intenfum

quid, ubi potentia cít in potentia, adeoque com-

plexüs potentiarum per fpiritum Dei in unum cole

ligatus, Turbinis enim & animalium & rotarum

S

unus fuit fpiritus , diftin&us a potentiis, queis illa

conflant —Quod vero potentiz a Deo libere fint

emiffz, patet tumi ex illa ipía diftin&ione fpiritus

Dci a potentiis rotarum , tum ex ipfof miotu gyra-

ï

torio ; qui nifibus contrariis centripeto centrifugos

r

t

que , divinitus & libere in contrarias plagas coore

dinstis, perfici debet,

-

"

le

Objiciet ali

is, nondum effe certum,, ea, quz

Ezechicli repra

Y

;

entata funt;

denotare res fpiritua-

|-

les: at refpondetur , certisfimum effe , ortum

j

rbine

quatuor entium vitalium defcribi ex tu

aquie

le

64

Meditatio.

aquilonari emicantem , quid jam hzc fun: niti fpi:

ritualia ?

Potentias vitales haberc initium ex eo,

quod ipfz non funt, nimirum cx aquilone, qui in-

ti

digitat chaoticum quid ex parte ihvifibile, abyffum

el

quandam ; quid vero abyffus hzc eít aliud , nift

li:

fpiritualis atque potentialis origo, Deo liberrime

1e

acturo, foli cognita, — Illuftratür autem hocex bafi

5

.

Mufica 1 99, 25, 32, j1, 79

ubi unitas, ex qua

potentiz 2, 3 & j exeunt, eft punctum, & fepte-

le

narius , finc quo in fingulis OGavis innumeri da-

T.

fentur Toni, quia bafis non effez fatis limitata

pet $» eft quoque pun&um feu circalus concen-

- —

tratus;. ubi nec pan&um r nec circulus 7. poteft

cum potentiis 2, 5 & ; cornparatiohi fea homoge-

hieitati fabjici, nam unitas, cum qua 199 & 79 co-

[ 05 — 9]

incidunt. non eftin ferie numerorurn primoruni

2,3» : 5 10 &c, fed illam ex fefe generat modo

omnem regulaí? transcendente :

ütrümque igi-

tüurpun&um conílitui abyffum , quz mec eft

merum pun&um

chaoticum — potentiale , nec

nibilum abfolutum differentialiftarum , fed po-

fitivum quid, cum quaternario & feaario idealiter

& plaftice agens ; uti enim unitas infe ipfa diftin-

€tioneim facit per duplicem expresfionem 19? & 79,

totius harmoniz Mafice fundamentum, ita eadem

quoque omnes numeros ab 1 ad 7 in fuo fundo

1'? 7? realiter diftinguit a fe invicem : & fica&i-

vitatis Mufice non unus eft terminus, centruat

,fed etiam alteradhuc in ipfisprincipiis diverfusab

ifto circulus7 concentratione pun&um efficiens, ut

ddeo t ?? — 79 fit abyffus ifta; 2, 3 & ; poténtizj

"-u dR Ü L: d w wA T wb "- w w U U o UR

4 & Gidéz operatrices, Potenti& e$ . 5. 9. colligati;

tnihi quoque dicuntur Effentig in ficri conflituta,

Meditatia.

65

Brevisfimus effe debeo 5 hinc ad alterum diftin-

&ionis momentum progredior, quod eft, poten-

tias atomis molis effe immerfas, & fic pasfivum

elevari per aétivum.

Dices , unde oriuntur atomi mo«

li? & Ex abyffo (pirititali, per potentiarum, diver[o in-

tenfitatis & direlionis gradu collilentium, fulgurationem

ä

& decuffationem , duin potentie itus veditusque , per pute

a decuffatim c . cyclice indefinenter contintant: propter

legem. Gyrationis feuel C libere a. Deo- potentiis unpoft-

tum , tnde fequitur , oriri pasfivum Q adivum five ata-

mos molis & Spirituale chasmal ex iisdem pundlis abyfa-

libus , pracipitari pasfivum, idque [emper vevolyi per atti

yum illud , chbasmal Ezechieli didlum, & in vividiorem

flatum. elevari, st materia bruta: Buffonii in animatam

fllit notabilis ille Gen

elevatur , atque in boc con

J

j5*

efeos cir-

€ulus , T90wose ysveceoe fcu mature Waturantis creata

vota, brevisfime a lacobo C, 2, 6, indigitata, etfi a pau-

cisfimis in verfione germanica , imo nec ab ipfo Luthero a-

fiimadver[(a,

Iterum objicies ,. balitum vitarum , nifcb*

enat chajim, in Genefí effe vitam per fe, autequatmn potene

tie Atomis molis erant immer[a , . Refp. n

[erue

E

ecbielt j

prolixius fingula enarrante, d figuras Animalium corpa-

veum quid, atque. adeo atomos molis. concurrere , quis

ton videt? Sed. quomodo id fiat, fub ob[cure wnnuitur, duim

motus internus fefe ex[erat per modum filguris $ v« 1314

fulgur autem oritur ex coliifroue calidi £. frigidi, ailivi

& pasivi , adeoque &ontinua: [übattio d. elevatio pasfivi

in motu vitali intermo occuvrit, Nos fuccesfivis Geometria

figuris afueti finmltaneos bos conzeptus agre ferimus, fed

fuffiit s Doum offatdere nobis, rotam natura non concipt

mes

.PW Geometricam merbodum , ntj quis potisfima Go

trid

66

Meditaátio.

tria theoretmata. fub unumn . obtutum fimultaneum vevocare

e[fuescat , avtificio univer(alificationis intenfisfimo ad qua-

draturam intento. Nobis bic fufficit, ideas viteex Ezechicle

doceri ; fi non omuia exbaurimus, profunt tamen plurima.

lgitur bene expendatur, quod Exetbiel dicit de cur(a

animalium, exeurri(fe illa C divertiffe in fpeciem fulguris

vebementisfimi v, t44 [ etfi antea dictum, non divertiffe v.

12. ] tum intelligetur , animalium vitam in. interioribus

vim fulguris quadratice decuffativi vetinere , cum in nego-

tüs ad extra totus fit funplicisfmus atque rec'hsþnus.

Sed ne quis dicaty Spiritualia temen materialiter contipi ,

dicam brevisfimis : immaterialitatem fpirituum longe me-

lius bac via (alvari quam Wolffiana,

Primo enim pun-

£a due «haotica nec. non ipfe potentie funt immaterialise

fiimum quid 5 potentie in. potentia [unt intenjum quid

non extenfum s. quod vero [emper materialis quidam ty-

pus ingrediatur coneeptuslios, ex eoeft ,. quod tum for-

anale tum . materiale per ideas operatrices quaternarii &

fenari ex. punclis. iisdem chaoticis ortum. kabeant , ita ut

materiale G immateriale perpetua lege discriminentur. at»

ue iterum . uniantur cuim atomis mohs, id vero uon po-

teft fatis vivide typis figurari. [uccesfivis, more Geometri-

€0, ut ex capite primo Exechielis patet.

Uterque conti-

pienti modus, Holffianus & Ezechieliticus, nodos babet

fuoss faltem cum ea differentia, quod. &) ibi verbum Deá

normam concipiendi nullam, bic non certe nullam (uggeraty

[2 ] quod ibi corporeum ut merum Pbanomenum, bic ut

£4le , .*y ) quod. ibi corporeum imcorporeo per barmoniam

tantum externam ( fi. tamen barmonia dici poteft ) bic

per internaim jungatur.

Ceterum in utroque coneiptendi

15040 inateriale ( immateriale quidem ut. diver[um fifli-.

D

ts

— À

Meditatio.

67

tur fed. apud. olffianos tantum nominaliter , apud nes

realiter,

Ex boc Spinozistho Iudaico

anté . Spinozi[mum

j«im pridem id emerfit , ut. Marcionita corpus Cbrifli tan-

tum pro Phenomeno babucrint. — Vide p. 39.

Dics: tu certe. éompofitum . effiis ex atima ? vefpoti-

deo : compofitum fi id apellas, quod afferum more. pev

partes extra. partes jungitur, tum. anima tale mon ef: Ó

id compofitum dicis quoad umitum quid efl ex potentiis ,

tum compofitio eque minus prejudicat anima, 4c compo-

fitio Tbeantbropi Dtos

Placuit Deo, corpomliter emuem

abitare in homine,

Perfectio heec

plenitudinem Deitatis 0

eft, non. imperfectio.

Auima boc (enfu mon compomitur

materialiter (cd effentiatur ex 2. 3. $. hoc efl ex intelle-

üivo 2. poteflativo 3. &^ fenfuali appetitivo. $ per punia

prindipiativa 0. 6

7. euis 4 unita, in fubflantiam ex

Deinde anima ut bypofta(is ex di-

potentiis eompletam,

ver[is potentiis complexa fimplificatur divinitus per. Aoyate

Dices: quid boc novi eff. voéabuli. effentiare ? refpoti-

deo: efl ad intenfitatem 6 inexiffentiam : potntie in pos

Sic pracavetur contradidboritté conceptus

£entia vedigert.

antitypie »

Leibnizianis mionadibus maximum, uud cutnh

m,

Linitas &um

jrincpio indiscermibilium , prabens. effugiu

-

pteuari

o fant potentia prise ebaotua , e ut módas fe-

ft

térnarius quitde

fpondet

fepienario , [ic. binarius [enario ,

gyio concinit,

Solus quaternarius n medio. fhát

é eft

jritcipium

formale vefpettu. veliquorum , anifcens atomos

anolis u

fermali effentiarionis ortu, — Sic intenfum.| pré*

suittimus éxtenfo, & terminos illos sietapbyficos pfin-

e(Tentia ; fubítantiz lenge reddimus ma

Cipiij

z

felli-

L]

68

Meditati'o.

1

telligibiliores, eum. apud metapbyficos difficillime d;'äi;

guentur , imo nominaliter tantum diserepent, — Pringi-

pi« fünt. mibi 1. C 7.eum 4, Effentie 2. 2, .. [ub[lan-

tia (ant. omnia illa in uno,

Materialitas anima per nos

nulla infertur , fed vera exiftendi perduratio, snateria [u-

perftes.

Dein etiam individuationis principium uon ab

emnimoda determinatione externa, [ed ab internis fui ma-

nifeflativis pendet apud mos : 1n Leibuiziano autem

p fiee

i di-

mate deefl in manifeflarivo indivifibili illud quod. fa

dtur, quia nulla ibi effentiatio geuetica, mullus circulus

genefeos , a patre luminum primitus imprefusy ibi depre-

bendi potefl, : fed veprefentatio tantum mera.

Hit vero

effentiantur potentia , hiclin!elle&ivum efficit. o [uum ,

potéflarivum cum. fenfitivo im wmione cum intelledtiva

funt. imamifeflativa. fui.

Onnes potentie , bafim mufi-

cam ingredientes , operantur etiam in intimo aliorum fab-

jetorum , mou mufitorum ,. fecundum legem jam ab eru-

elaflicitatis ,

pear quam, quod

difis reCeptam . Rad, quadr,

enfitatem ,

in attractione deefl , corrigit fuunmus Eulevus, intima natu-

1« propius tangende, d tuin denum per fubtile, & bos per

deu(uin effentiatur, Potentia y. notat Aliquid den[um, 3, ve-

fpectu bujus aliquid elafficum, etfi fit medium quid inter 2.

$'s.que cum in luda [int per s. vetentivum Q per 3. vt«

fpective extenfivum ,. divifionem mediantibus reliquis ope-

rahtür contintam , divifione tamen femper iterum fini-

plificata b.e. per fümpliciores numeros, radicales. vtyou

«4t4 ad . effentiationem. unitivam.,

Fateor , naturaliter

nes tefüre, tale quid. (ubeffe rebus. fpiritualibus s fed per

éapuk primum.| Exoeebielis anfallibiliter docemur , vem ita

fe babere eiiam. in fpirisualibus, wtut eminentiore modo.

Nulle

Mosttatio.

69

n

GIumcrette

icureifmo p'ro

Nule igitur male con(equentie pro Ep

etft nofi

anime. deftvuchibilitate necti poffunt. Vita amime

t (olvi mefciay veluti divina, tamen interire neq

uit pro-

f

Debent omuia bene cir-

pter. fimplificationem. divinasn,

s formemtur, — Refponderi

eumfpici, priusquam. objeckione

judicent: jam . equi veri-

poteft. ad. omnes. obje&tiones,

patis trutinatores, quis a. FAnaticifmo metapbyfieo. vel

/

fj

phy|

ito propius abfit, Leibmieiami am Neutoniant, Ill

€x next

fabflantiarum ideali Deéi oimtia. deducunt , qma-

gnum vatiouis fufficientis principium in phanta(ma vedi-

gentes h. e, eo abutentes, ubi Deum ipfamn huic. prin-

Hi vero inexbauflam Dei libertatem,

eipio fubjiciant,

E'

ejusque aCiones. liberrimas , eum. uexu fubflantiavum ita

committunt, &üt pateat fue volumtati,, fuo imperios fab-

seaffe

Deum uwivería, eoque tendere mumen, Wt tan-

certusm. eonum. cyelum. fit. omnia in emttibte

em poft

Ego bene pravidi,

Tbeoriam banc jam im libro. de fenfu

eosituni traditem ,

son optime feprobaturam iis, qui

il verum putant, mifi quod cum ajfabrefattis ipforum

iaj biesnpe

idüs comyemt, Sunt, qui mie ob librum de fenfu com-

auumi tenebricofumm c» bypocbondriacum. ( eug. mon. &

airabiliaruum ? ) vocavumt, — PoffGet ob boc etiam snibi

atra bilis moreri, fed frigido. fpiritu. Prove 17, 27. di-

cam, quod deber di, etfi v.ritas. fe ipfatm vindicet,

Expello- plures ejus. furfuris titulos. bonoris : fpiritus ve-

vitatis defeudet me, nom. enim. mea . Tes «giturs illi vero

fintient , vel mox vel tandew , quiid fit. fe

nfiiss

perfecutandis

Si . fatis

olei ,

confasfiffent —.in

qu& mul-

nctionibus — Apoflolorum . Prophetarum ,

tis obfiura inantüt , nom viderer. 6is tenelricofus. &

bypocbondriacus ,. Jts« $95 15.

ftd. fanus meuie Q cor-

Ebrei

;

ports qzm?&.s Dé gratia fumy AG, 26; zf.

70

Qfæftiones[ Theologicz.

——

Ebrei fu—r;t ( ego. Logidi funt, (v ego, Imtérim

abeant prius, antequam mors oculos aperiat / Hiob. 28,

22, Q* exutient penetvalia friptura: inprimis cap. t,

Genef, &* Ezechitlis, capita: pracipua Jobi & Prover-

biorum , &v bunc, flilum won. defugientes, Proy. 22,18.

collat, Joh, 7, 35.

ä

intelligant notiones primas JEfa Chri-

fs tum. deprehemient ,. elegiffe Deum,. qua fialta vi-

dentsr feculo, — Standum bic, non vecedendum, Accingant

fe & objeitiones in forina. fatiant Logira, cw tum illis

brevi via fatisfict,

Haud eireumatnt tantums non enim

lucewn fugioy (cá in luce letus & certus ambule coraw Deo,

Caterum viris [ummis fummos eppofui viros: e» quid

eraculis Dé magis eff. [(ummum ?

ä

Quzftiones "'heologicz ex rationibus ex-

»

terbis, Oeconomicis, Anthropopathicis,

uzftiones, quz mihi Syftema Theologicum, ex

faera fcriptura dedu&um expendenti de faedere o«

perum oboriebantur , Íequentes funt ;

1.)

Uum Deus in. factis litteris , xaz' zv

Duwmoy, per tot imagines , nobiscum

loquatur; numquid hane ob caufam id fa&tum fit,

quod prafens noftra, cognitio , cum fatura illa re-

velatione. comparata. plane fit puerilis? an vero

aliim Deus finem ex methodo intendat? 2.)Cum

Adam in flatu intcgritatis conftitutus , cum Deo,

ut Patre, filii ad inflar, sgere potuerit; an nihilo-

minus operum,; quod appellitant, fedus cum illo

iniverit divinum Numen? ,) Anamicz Deicum

primzvo homine a&iones fub fchemate tantum

feederis

71

Quazftiones "T'heologice.'

fcederis cujusdam proponantur ? vel ab genuinam

fi quidem homo jam

veri pacti formam habuerint?

fuerit obflrictus,

antea ad omnes obfequii partes

feedus quoddam

4.) Anne , jamdum in Paradifo

porro: an divifio in fcedus

gratiz locum habuerit?

operum & fcedus gratiz Th

eologico fyftemati ne-

do&rina illa fine

ceífario fit inferenda ? nonne

omni federis. denominatione , percipi posfit ?

f.) An divus Paulus Ro

m. f. divifionem illam ne-

ceffario prafuppofuerit?

&. ) Anne a recentioribus

Theologis demum fitco

nfi&a, ut ideas de merito

& fatisfadtione Chrifti posfint fyftematico nexu

compingere? 3.

) An pa&um inter Patrem & Fi-

lium, ob introductum foedus gratix fit ftat

uendum?

$.) An quicqua

m inde incommodi fequeretur , f

.

ociniis, in eo toti fubfiftere-

uando , fepofitis rati

mus, quod in priore utroque capite

Genefeos de

xtimo homine nobis eft confignatum? Anneteme

pus melius fuiffet collocatum , fi reftaurationi ad

imaginem fecundi Adami , quam ratiociniis depri-

mo Adamo impenderetur ? 9. ) Cum claristime

liqueat , homines peccato inquinatos effe ad unum

omnes, atque ita peccatum & mortem , per unius

hominis culpam, in mundum introiviffe ; num id-

circo Adamus tanquam caput totius humani gene-

ris a Deo confltitutum , fit eflimandus , cujus pe-

culiare deliGdum Deus univerfx poiï:eritati , tan-

quam bujus propriam pravaricationem imputave-

l]

rit , licer nondum nata vel in voluntaria peccata

collapfa fuerit? anne minus artificiofe res hzc

concipiatur,fi ponamus ; Pofteros Adami propter fu«»

am

E 4

72

Qgäe&ioncs "heologicz. :

am uniuscujuquue ikniq'.litatem divino . judicio ac

vindi&z cffe obnoxios 5 ita támen; ut ob perfonale

Adaml peccatum ; tgtuxn naturaz rcgimcn perver-

tens, omnem profipiam Adamiticam favore Dei

excidifle, icque per unum hominem peccátum ia

mundum veniífe ftatuamius,

10.) Quoniam in-

grelfus peccati & mortis in

mundum nec phyfice

nec moroliter, pnta. neque-fecuadum intrinfecas

fuas, neque fecundum illas rationes » quzad judici-

um Dci pertinent; fatis a Gobis intelligi atque per-

fpici poteit ; imo vel idea realis de rebus in regno

fpirituum tam bhorribilibus nobis deficiat : annon

Paulas idcirco Rom, f. peccacum & mortem qua(i

perfonas , quin regna , reprafentaverit ? L4;-)

Num quzftionis nonz folutio tantum infetviat li.

tibus Theologicis dirimendis, an vero etiam u-

fum aliquem adferaz vitie fpirituali? quzüam. fen-

tentia inter illas duas minora habeat incommoda

ad controverfías tollendas ? quenam majora habeat

commoda ad profe&us fpirituales ?

12.) Quod-

fí Adam publica ,

& omnes omnium feculorum

homines reprzfentans perfona non habeatur; quoe

modo evinci posfit: . Chriftum obligationem- ab

Adamo fractam perfectisfime impleviffz ? .An non

verbis. illis. poft lapfum datis; Fac hoc & vives;

obligatio Adami denno fàcrit repetia ? atque an

H

I

-

eloquium

10c, atque alterum : Crede & falvabe-

ris; non fint fibi invicem oppofita? quemadmo-

dum foedus operum, & fædx.xs,gratiæ. Ij.) Anne

Adamus integer. externa lege potuerit egregie ca-

rere? an Hdelibusün?ili niodo fufficiat Icx fpiritus,

f.;.) Quale

*

V

Quazftiones 'Theologicz.

73

14.) Quale momentum habeat refpectu impnta-

tionis tota hzc fyftematica fcederis expofitio ? An

fine hac non fufficiat ad. folandas animas illa veri-

tas, quod Chriftus regnum peccati & mortis de-

Ítruxerit , quandoquidcm iftud, proh dolor, fatis

adhucdum in terrá habeat roboris atque dominii?

15.) Cur confcientiis hominum non fatis probe-

tar, fi in hoc argumento coufiderationes gravisfï-

mz ad refpectus tantum morales referantur; re-

fpe&us autem phyficus fatis exiliter inferatur ?

16,) Quid copferat ad Juftificationem & fan&ifi-

cationem promovendam , fi utrumque refpectum

pari pondere doceamus , preeunte Pauli exemplo ?

acad quantas grates redemtori nollro perfolven-

das fpiritualis ifte fenfus hominem commoveat ?

17.) Quomodo przdicandum fit Evangelium de

Chrifto? Numquid, ut idem eo facilius & clarius

perfpiciendum fiftatur, foederis & legis relatio ad

Evangelium, a noltro docendi modo excffe posfit ?

an profiteri liceat, nos, cum Chriftum , fupremam

Dei legem, audire tantummodo jubeamur, neque

A

med

ka

te, neque immediate ad refpiciendum Deca-

logum obligari ?

18.) Cur D, Lutherus tam fta-

diofe urfeit peculiarem ufüum legis, & peculiarem

Evangclii ufum ; rieque fatis effe putaverit , quod

lex in ipfa Evangelii przdicatione exacuatur expli-

|

cando acerbisfimos fanctis(imo fofpitatori noftro

ob crimina noftra illatos dolores ? 19.) Cur Me-

lanchthon futtulerit obligationem ad Decalogum?

20.). Cur D, Spener & Halenfis triga magnorum

virorum, Anton, Breithaupt, & Franckius obliga-

j

tioni

74

Quzftiones 'T'heologicz.

tioni ad legem tam firenue infliterint? 21.) Cuz

t

Comes de Zinzendorf his viris eam ob caufam ad-

verfetur? 22.) Unde petendum fit, quod myftici

n

fint ab Ideis legis & imputationis alieniores , item-

que certo refpe&u Comes de Zinzendorf ? neque

[*

€

tamen utrique ab iisdem flare partibus videantur?

Quzcftiones "Theologice ex rationibus in-

11

ternis , Thcoprepicis.

a

)2A

n notiones fcederis & imputationis pro al-

f

legorico verborum lufu fint habendz, ita,

t omnia per naturalem atque effentialem rerum

fequelam interpretati opus fit? an Theologia pos-

g

fit in ideas Ífimplices, in rerum natura fundotas, rc-

folvi ? an vero in beneplacito divino debeamus

;

fubfiftere? ^2,) Num ante omnía, fundumanimz

centraliter aperiri, necesfe fit , fi- dici quis velit

homo Dei, aut, fi mavis, Theolosus? — 3. ) Quid,

fiexhocfundamento judicandum fit , deinde Evan-

gelium, quidlexeffe vel dici debeat? atque, annon

hoc modo ultimum pro primo , finis pro ipitio

ponatur ? 4.) Unde evenire folest, quod myftici

parce admodum de occonomia divina loquantur ?

e contrario fuam ipforum do&rinam, quz adfum-

mos fines tendit , flatim ab effentia atque nobili-

tate animz , five ab hujus reditu ad interiorem

fuam originem , non vero a feedere Dci incipiant?

f.) Quomodo f. oraculum illud: formemus ho-

dÉRN Couacm s o vs EL már — m . a 2aa . Wil €dE. "À AF

minem in imagine noflra , ad fimilitudinem no-

Ílram ; intelligendum fit? an homo in imagine

Deiconditus, a&utüm quoque fecundum fimili-

tudinem

D

Qnzftiones "T'heologicz.

75

t:dincm Dei adfliterit? aut anne hoc illi poft prz-

flitam explorationis conditionem refervatum fue-

rit? 6.) An Deus fpiritualem vitam fecundum

menfuram graduum conferre homini foleat, ita, ut

communiceta vita capax fit incrementi atque ace

cesfionis? aut an vita pun&um fit indivifibile ?

9. ) Cum Ebr, 7, vitz attributum indisfolubilita-

iis adfcribater; an ea jamdum in Adamo fuerit ?

an vero demum per Chrifti refurre&ionem futura

fit indisfolubilis? 8.) Au Adamus ia terreftci

patte fua quoddam fenforium ad res terreftres, ate

que in fua a Deo illi inflata parte aliud quoddam

fenforium ad divinas habuerit, ita, ut res duas, at-

que diverfas effecerint ? vel, an utrumque fimul

res una fuerit, & diverío tantum modo diverfis tan-

tum centris ad divina aut terreflria dirigi potuerit ?

9) An Calefte ad effentiam animz pertinuerit? vel

an par unionem tantum cum eadem fuerit combi-

natum? 10) Quain parte libertas, & qua in parte

ordo mechanicus füuum habuerint fundamentum?

11) AnneAdamus ja&uram paffus partis iftius coe-

leftis, cujus ope libere agere potuerit, talis fa&us

fit machina, quam externz inpreffiones regerent ?

aut an poft illud difpendium nonnullas verz liber-

tatis reliquias habuérit? 12) Unde poffibilitas pec-

candi petenda fit?

13] Quid peccátum fit? an ex

ipfa fua natura; an vero illud tantummodo ex lege

cognofci poffit? 14] Quidcarnis vocabulo defi-

gnetScriptura? num anima quoque caro vocetur ?

& quomodo peccatum in carne habitet ? an plane

ci?

nihil boni infit animz & corpor.i fine Spiritu D

an

76

Qiæ&iones Theologicz.

z2

an adhucdum bgna difpofitio ciuædam füperfit 2 aut

an Deus eam demum crect ? 15j Quid Spiritus illi,

tiu

mu

qui a Deo defciverunt; ipfique adverfantur, machi.

Iit

nentur, hominem ad.male agendum deccpruri?"n-

*

non przcipuum iftorum artificium in eo confiftat,

ut

ut eundem ad alium fpeciofioremque, quam Deus

n

inflituit, ordinem petducere laborent? 1$) Àn

2j

homo res iflas intrinfecas, de imagine Dci, de bo-

p

no naturz refiduo, de ordine virium animz, &que

fi

funt cjuscemodi plura, tam adcurate intelligere;at-

fit

[5

que omnibus hifce quaftionibus folvendis par effe

debeat, quando fibi a pesfimis geniis velit profpe-

In

Cum? aut an foli ordini & inflitutioni J Efu Chrifti,

ut

v

quá ad reftaurandam imasinem divinam edocemur,

o

inherere fufficiat?

rv

17) Cur Deus per gratiam in

I

€hiiíto, fecundo Adanio, a

liam plane viam infti-

IK

tuerit, quam quz in flatu primi Adami principiis

naturz, & fcdetri operum confentanca videbátur?

tà

18) Quid Chriftus phra(i illaabnegationis fui ipítus,

Pl

vel vitz propriz amittendz intelle&tum velit? an

Pl

[«f

petverfa modo philavtia , aut an inflin&us primis

narurz principiis five inclinationibus convenientes

Pi

intelligendi íint?. 19.) An.in viá ad imaginem

n

Dei per Chri&um recuperandam nulla ompino

principia naturz extra Chriflum adhiberi debeant,

quz normam dijudicandi boni & mali, melioris &

optimi fuppeditent ?

20.) Quid fitlex ? & cur

hÁ

fi

Ícriptura vocabulo legis naturz abftineat ?. 2t1.)

Quznam fuerit illa Adami pracellentia , quà rebus

nomina, naturam illarum exprimentia, féu uc Hip-

f

K

pocratis vocabulo utamur , vouoveDpoa. indidit?

22.) Quid

Quæüiones "Theologicz.

7

gt

22, ) Quid lingua conferat ad intelligentiam ? anpo-

l

tius ex interna rerum indole; quam ex atbitrio homi-

ls

gum orta fit? quatenus Adam linguam natarz callue-

l»

rit? annon foli Chritto przrogativa illa competat;

t

ut per morter & refurrectionem fuam perfectio-

15

nem linguarum in regno fuo demum introdücat?

2j) Annon Theofophus Myfticus, qui in contem-

)-

platione fua res vel verisfimas divinisfimasque fpi-

titu contuetur, expresfionibus demum fuis illas pof-

L

fit dubias facere atque incertas, nifi Linguz Dei ce-

e

conomicz adíuefcat? 24) Nonne Apoftoli divinam

-

Infpirationis Auctoritatem eo confirmaverint, quod

l,

unétis atque . fantificatis ceconomiz & rcgni Dei

P

vocibus ufi fuerint; & ceteroquin id, quod adipfo-

ü

rum tempora cognitionisque menfüram non pertie

nebat, intactum reliquerint? 2. Cor. 12,2.

25.)

gumentis & conclufionibus

Cur S, Scriptura ab ar

o

?

tántopere abftrabat, quz ab effentia animz, aliisque

profundis de natura ideis defumtz fint , licet aliàs

;

plura ex füblimitate & profunditate petat? eccur e

contrario fenfum communem plerumque pl'æfup-

ponat? in myfteriis antem loquclam divinz eeco-

.ä

nomiz ufurpare fatis habeat? — 24,) Quantum ex

una parte emolumenti , ex altera vero detrimenti

habeat, fi quivis de rebus converfionem & «difi-

cationem aliorum concernentibus loquatur vocibus

vcel mundo, vel fuz ipfius expcrientiz familiaribus,

fine przvia vzaxoiis vís 7iseoc exercitatione ? — 27,)

NAGO CXX n 9 V D

Quid infcrat, fi quis ex S, Scriptura verba vel phra-

Li

fes ufurpet , quibus nondum intellectis fua tamen

C

ícnfa cxponat ? & annon id prophetis fzpe in ufa

fuerit 2

78

Quæ&joneä "Theolopicz.

fuerit? 28.) Cur hoc primo fciendum fit , quod

P(

nulla prophetia. fit i2/2e éziavetoc ?

29.) Qua ra-

PI

tione duplicis generis homines ad legendas fcri-

v

pturas obligati fiot, nimirum & nondum , & jam

converíi, ad exemplum Gazophylaeis x A 8 B-

gl

le

cet. illi tardius eas intelligant ?

3o.) Quomodo

Evangclium nondum converfis littera occidens fit,

neque tamen non inferviat illis ad veram illumi-

nationem przparandis ? qui fiat , ut quis legi per

legem moriatur?

31.) Quomodo fpiritus & ver-

:ä

bum fint diftin&a ? quomodo conjuncta? an fpi-

ritus per verbum , an vero verbum per fpiritum o-

peretur? an fpiritus verbum fcriptum tollat?. 32.]

An JEfaus in fpiritu unica fumra & viva lex vo-

candus (it ? quia legem poft lapfum ertam , qua

m 99 .0 f*

tantum iram operatur, abrogavcrit, idem contra

jpfe, uti victima & facerdos, ita fit quoque lex &

legislator & Dominus, Juffitia noftra? — 5;.] An

P* & - "

Efus formam tantum Veteris Teftamenti abroga-

"rerit, aut an obligationem quoque ad decem prz-

——

€epta fuftulerir, cum Ipfemet fummum verbum, &

verbum Dei fit?

34 ] An homo interior nulli le«

gi fubüt ? an lex veteris tantum hominis caufa;

haud vero, nec in primis, propter fanctitatem Dci

prz&o fit? |.35.) Cur nos, cum fub gratia (imuss

tamen fine lege & officiis effe nequeamus ?. 36.)

An lex Chrifli tantum legem natutz di&am , non

vero Mofis legem ftabiliat? 37.) Quam infinita fit

amplitudo legis regni Chri(ti, refpectu aftimationis

4* 94 — "—— —— & 099 " $ ?0 (* 0

peccati & juflitiz, & refpeGtu premiorum ac posna-

€um ? 58.) Quomodó Evangclium nihilmodo legali

u

poitu«

79

Quzeftiones "T'heologicz. -

d

oftulet, cum tamen novum fedus melioribus

de

promisfionibus legis ad inftar ftabilitum fit?: 39.)

1^

Num dici posfit, leges regni Chrifti mera cffe pri-

vilegia ? 40.) Quodnam fit discrimen, fi quisle-

i-

gem & Evangelium feparatim doceat ? vel fi quis

lo

legem in Evangelio , atque Evangelium in lege

t

proponat? 41:.) Cur Apoftoli, Evangelium an-

1-

nunciantes ; illud przconium regni vocitent ?

34

42.) An Evangelium merum de regno przconium,

r-

nequelex fit? 43.) Quousque liceat condescene

i-

fu , quem vocant, quodam uti Evangelium annun-

)es

ciantibus ? .quemadmodum, exempli caufa, Paulus,

qui A&or, 17. nomen JEfu reticuit? — 44.) Cur

x ii i

s

mylticis inter Romano - Catholicos ignoscendum

lad

fit, quod de anima tantum & de unione cum Deo,

rà

neque de zegno Chriflilocuti fuerint ? 4$.) Quo-

modo przconium de regno Chrifti folum fatisfaciat

n

animz & confcientiz hominum? — 46.) Quantum

d-

interfit , JEfum ita docere, quemadmodumin Apo-

f2

calypfi reprzfentatus eft, non ut hoftia tantum, fed

etiam ut faeerdos & rex, cui omnis poteftas tradita

Qs

eft? . 47.) Quomodo triga angelorum in Apo-

as

calypfi zternum Evangelium fenfim fenfimque cla-

[21

rius annunciaverit ? & quomodo nos triüm illoo

rum przconum argumentum firmiter teneamus ?

:

48.) Quid ad Theologiam quandam fimplicem fa-

)

od

cilemque requiratur, que ab omnibus vocibus po«

fie

omimmus

lemicis alienata fit, quzque fanum fenfum c

Ms

nem & myíleria una contineat ?. 49. ) Cur ad

d-

"TTheologiam talem tantopere interfit , divifiones

alí

rcales ex f, fcriptura eruere , qualis eft divifio facul-

tatum

us

QO | (Luæf*cioncs "Theologicz.

tatum animz in cor & intelligentiam , xagJiay öc

vorpaa 9- Et cur tot divifionibus fcriptura fcateat,

cum paucisfimas definitiones det ?

;o, ) Quid di-

L. .R - "8 i

vifio illa: diliges Deum tuum ex toto corde tuo;

e

"

€x tota anima tua, ex tota intenfitate tua ; momenti

habeat? & cur JEfus Chriftus interferuerit; ex

tota intelligentia tua? & cur f fcriptura Eph. 2, 3,

voluntates, 9ejzpovo carnis & Jiovoiav, non volun-

tatem, innuat? 5j1, Quant interfit in legendo

Gnomone S, R, D, Bengelii ad indicia talium di-

vifionum attendere ?. & cur eruditi ad talia eruen-

da tam fint difüiciles & morofi? 52.) Cur divifio-

num receptarum , quales funt facultatum animz, in

intelle&tum & voluntatem , legis, in naturalem &

t

pofitivam , regai, i potentiz gratiz & gloriz re-

gnum, mortis, in temporalem & aterpam, nulla in

$, Scripturis infint vefligia ? & quousque procedat

vis norrhativa fcripturz , quz nos obligat ad divi-

fioncs reales , adzquatas , foecundas ?

$;.) Cut

dAUE MLC LEU TMRT L aL E mb E^ m VE Mi . M

Theologi divifiones extantisfimas fcripturz ; deDeo,

ut &lohim & Jchova, de homine, ut pfychico &

Pnevmatïco, illo ex yev xeAo, hoc e« 19v av : de ade

miniftratione verbi , qua literz & qua fpiritus , de

peccatis ad mortem & non ad. mortem, de officio

C hrifü facerdotali & regio, de morte prima & fe«

€eunda, non zterna, haud receperint infyftemata fua,

$4.] ÀAn in loco . de Cteatione & Providentia

vox concurrere bene adhibeatur Z an termini fcri«

pturarii, déee, portare, fuftentare, Ebr. t 3. se-

yactXai , Ioh, 5, 17, 3iuxev , Sap. 9, & non fint

'mulw €fficaciores ? 55,) An vox omnimodz

deter4

81

.. Quzftiones "Theologicz.

determinationes rebus fpiritualibus conveniat ? an,

fi dicatur, Deum ad fingulas creaturarum actio-

nes omnimode determinatas i.e.. individuales con«

currere, non qua individuales, hoc non idem fit,

ac dicere, Deum non concurrere, nifi univerfali-

i:

ter? . j&) Annon injurium fit in providentiam,

fyftema rerum ita concipere, qua(íi Deus a rernm

natura determinetur? Annon fcriptura & totra na-

tura potius clamet, Deum tum leges naturz tum

res ipfas ita determinore, ut nec refiftentiis nec ne-

xui rerum operatio cjus fubfit, 57 ) Annon fy-

ftema Domini de Maupettuis de principio minimz

quantitatis a&ionis in natura, tum pro demon-

;

ftranda Dei ex(iftentia, tum pro fcripturario naturz

conceptu, fit millies przferendum fyftemati Leib-

nitiano, quod independentismum aliquem creatu-

:

re a Deo infert, ut in ipfius Efsai de Cosinologie

legi poteft ? & annon co ipfo pateat , gratism ín

wantitate a&ionis maxima pofitam ( xexros 7i6

3ibre, Eph.5,16. ) talibus non fubeffe limitibus, ut

4

naturam, $8. Quum Dominus de Maupertuis re-

J

&e afferat , principium Cartefii mundum fubtrahe-

re imperio divinitatis, & ftatuere, quecunque mu-

tatio coptingat in mundo, confervari eandem mo-

tus quantitatem , cujus contrarium experientia

probat; Principium Leibnitii de confervatione

ejusdem quantitatis virium motricium videri poffe

adhuc plus mundum in fpeciem independeoiiz re-

digere; quzcunque enim mutationcs contingere

poffent, quantitatem abfolutam virium fcfe con.

ï

cosS-

Íetvaturam effe, & poffe femper reproducere

dem

$2

Qtiï&iones "Theolopicz.

——

t

dem cffe&us;5 Annon ex fexcentis Ícripturz locis

pateat ; Dei providentiam ex Leibnitii fententia,

k

Ícripturariis ideis indigné defigurari ? $59.) Cum

igitur natura in minimo, gratia in maximo , natu-

—

ra in fubjeCtione , gratia in fuperioritate , 'natura

in lege, gratia in libertate confiftat; jure maximo

quzritur, quantum interfit ad Theologiam veram;

Qeend g

momentum; to pfychicum & to phyficum ex fcri-

ptutz ideis rite determinare; pfychicum , quatenus

opponitur fpiritirali - phyficum, quatenus opponi«

tur füpranaturali ? Annon igitür pfychicum ; quaz

tenus adhuc legibus eft folütum; pertigeat ad vires

omnipotentiz chaoticas ?. quatenus vero Deus eas

a fe ipfo diflinxit, & legibus fubjecit , & cum aliis

viribus fuperioris. ordinis coadunavit , eatenus

Vwyixov appelletar . & vires cootdinatz fenfu emi-

nenti dicantur vita; ut Genef. 2. Nzphaích chajah.

VOAUPUR OY VP WE 6s Wa dT O o WY C

60.) Annon Phy(íicum, ut opponitur fupranatu-

rali , refpe&um habeat ad- atomos molis ? annion

Qucis eapropter dicatur. natura vegetativa, quia

atomus molis certa vi , per legeni Dei circumfcri-

prà, actuetur una cum aliis atomis comimuni vege-

tatioue ? & annon fupranáturale tum foturum fit

omne id , quod his legibus non eft circumfcrip-

tum ?

61,) An non totum fyftema. Leibnitia-

num coram verbo Dei contremiscat , fi una diffe-

— À RRE

rentia tantopere in verbo Dei notata nempe vi-

ventis pfychici & viventis pnevmatici- confidere-

tur ? quid continget olim, quand la farce fera joüée;

prout Leibnitius ultimo fuo verbo dixit,fi revelata

ommen-.

videbuat omnia; pr opagaforibus horumc

torum *

85

Qlæ&ione—s- 'l'heologic&.

torum ? Unus fane ob

tutus fcripturariis concepti-

dibi-

bus adeo contrarius anxietatem injiciet incre

lem, nifi Sofpitator ipfos ex abyffo naturg eripiat,

il

Scio quid

loqdar. Dicitur, 1 Cor. rj 44- femina-

efurgit corpas Pnevmae

tur corpus Pfychicum. & t

.

ticum, & ut morentum ret

agnofcatur, addit Pau-

e, a vitalitate niatu-

lus: eft corpus Pfychicum h.

rali przdominanter animatum , & eft corpus pnevs

maticum , a vitalitate fpirituali przdominanter a-

nimatum,

Pnevmaticum vero non debuit effe

rimum, fed Pfychicum, poftea Pnevmaticum, Po-

teft itaque Pfychicum & Pnevmoticum atomis molis

inferi & cum illis unum quoddarn conftituere. Soli,

ui fünt. Pfychici his reclamant & murmurant;

Joh. $ 23. C.6, 41, — Quis enim hoc refutabit?

hic murus aheneus efto. .62.) An igitur bis ex

P

enfis, non ea Philofophia, fi quidem aliquam ad

Íci

fcere fas eft , Theologiz fit committenda, quz

mundum in primis principiis adco facit fübje&tum

liberz Dei difpofitioni, ut natura & gratia genuts

nis inde limitibus dignofcatur.

$i lcges motus in

vcgetabilibus animalibus & mineralibus :ta ex uno

principio deducuntür , ut in regno Nature quati-

titas acionis fit minimum posfibile, tum certe na-

türa, quantumcunque menpfarisinclufa, fatis diftin-

buitur a gratia, cui tum in quantitate actionis ma-

atura fíc femper eget

— ——

ximam poffibile fupereft. — N

vi fuperiore. & integrante,

Naturale Pfychicum

fic eric id, quod fine integrativo

fui non cft perfe-

&um, NaruralePhyficum eritid;quod fine vifupe-

tiori non poteft in ordine fubfiftere. Illu

d magis in

F2

-immate-

D

84

Ogædiones "Theologicz.

immaterialibus, hoc magis in materialibus locum

habere poteft, Utrumque naturale femper mini-

L.]

mum , utrumque fupernaturale femper maximum

referet,

Sic imago Dei concipi poteft homini

fuiffe naturalis utroque fenfu, fcilicet, cum natura

in mera fubjeGione confiftat, in egentia plenitu-

dinis roboris divini, fenforium divinum fenforio

Naturali ita cogdunatumfuit, perpetua lege affi-

"LU. J

ftentiz divinz , ut quamprimum naturale fe fub-

traxit fenforio divino, (tatim in tenebras incideret,

quousque vero 7» Naturale fübje&um fuit divino,

To naturale lucem : accepit jugiter a fupranaturali;

Itaqueipfa imago Dei conftitit inhac coordinatio-

ne naturalis & fpiritualís, Phyfici & fupranaturalis.

Et quoniam hoc vegetativo propagatienis ordine

fuit ftabilitum ; igitur bomini naturalis fuit, Per

hoc omnis lis pelagiana finitur, Spiritus Macario

eft peregrina propriz naturz vis, igitur Pfychicon

pertinez ad propriam naturam, ad illa i& 2v xvo,

fpirituale autem naturz non proprium, eft &x zav

&», Joh. 8,23, & tamen tam contraria in uno

fubjecto colligare, Deo placet, Sic natura & gra-

tia limites habent fuos,

Sic Theologia facilis fit

conceptu, parvulis arridens, monopolio Philofo-

phorum erepta,

Sic terminis multis de fubftan-

tiis, accidentibus, modis, concurfu, precurfu, non

adeo habemus opus, poffemus illos ad paucitatem

redigere, quoniam clarum eft, illos terminos fuffi-

cere, qos fcriptura, ex ratione fümma dedit, & qui-

bus veritatem quam proxime ad vivum delineavit,

Superfunt quzíliones aliquz , ab amico propter

pe

85

Quaftiones "'heologicz.

-

przfationem motz, ad quas fufficienter refponde-

re, vifum eftex re libelli hujus integri futurum.

3

Q. 1. An ba notiones Tbeologice cum Tbeologia Brüit-

bauptiana convenium ?.— , Nullum melius compen-

dium datur Breithauptiano. Vir optimus & fin-

cerisfimus, perque crucem renovationis edo&us

;

D. Breithaupt , non erubuit Arndii veftigiis infia

ftere, quum plerique laudent Arndium & algeant ;

Aliquos dicere audio , Breithauptium nullas dare

notiones, fed formulas biblicas tantum in com-

pendium — transfcribere fuum, at hi, quum notio-

ä

nes (abftituant minus fpiritualiter affe&as , defide-

rant aliquid, quod quid fit , nefcire volunt ipfi;

imo cum ignarisfimis ignorare, Ego, crucem ni

teformidans in hac yez, & praoptans ignomi-

niam pati quam peccare contra lucem, Hiob 36, 21«

cum notiones has clare & perfpicue fuggeram , eas

certus fum, convenire cum Arndianis & Breithaup-

tianis, Nonne Breithauptius ex imagine Dei dc-

ducit Thefes fuas? Nonne ego ex vita Dei ? Non-

ne Paulus ex vita Dei fcripfit Epiftolam ad Roma-

nos? cur quafo fcripfit Rom.3, 2 3. Omnes pecca-

runt & orbantur w« Jcbwe gloria h, e, imagine &

vita Dei, Rom, 6,4. f,2? dices : non propterea

Pauli epiftola, more geometrico , procedit ex vita

Dei, Refpondeo; verum eft, magis procedit exju-

ftitia Dei, Rom, v, 17. fed dicitur cum füumma em-

phafi: ju(titia Dei, obje&tive, non juftitia, qux co-

ram Deo valet, fübje&ive, — As hac juftitia eft re-

fplendescentia attributorum Dei ex fonte bonitatis;

vid, p.46, quam dcfinitionem alte clamant Pro-

F5

pheiz

96

- Qustiones "Theolopicz.

H

phete Jes. $4, 14, 17.. $1 & - & . Hzc . juftitia

ne

comprehendit vitam & Je£u» G«s, . Interim. Paulus

T.:

So£or Ocs, poft juftitism Dei peculiariter. nomi-

T

nans, babuit rationes . cur, etfi ultimato tota Epi«

v?

ftola procedat ut 2. Cor.5,9..4,6, x fulgore vitz,

ra

ex Jo£s, tamen jullitiam. metbodo generativa prg-

miferit, propter refpe&um ad.legem, Ecce igituz

tU

'quam pregaans fit notio 3ofie imaginis Dei & vi-

tz apud Dreithauptium, quam una enm Pauli idea,

4

quam eadem cum. mea, | Evolve quafo in Schmidii

"

concordantia vocem Jofa, & vide an non. totum

li

novum tcítamentum co fe referat. Clauftrum ve-

rojanuz utut primum clave opus habeat, tamen

januá referatá peffuloque firmatá clave non. fem-

f

per opus haber,

Q. z. Quanam [unt. notiones pra-

li

eiput, capita C the[es Breithauptii pervadentes . Certe

notiones illz (unt ia omnium ore, fünt in commu-

I

nisfimis libellis catecheticis. Quis enim nescit fu-

periorum & inferioram, Joh. 8.23. veritatis &

mendacii,v. 44. Dei & Diaboli, Chrifti & Antichriftiy

fpiritus f, & fpiritus muadi, discrimina? Quis ne-

Ícit, operis fidei & operis operati , indolis fpiritua-

lis & caraalis ! naturalis & fupranaturalis, coeli &

orci differentias?. fed aliaeft cognitio horum fpiri-

tualis, alia literalis, Iterumque alia feecunde . lite-

ralis, alia jejune literalis, Errores quoque dantur

in afymmetria propofitionum verarum & fyllogise

l;ä

morum materialiter. & formaliter bonorum. . Er-

rores contrafenfüum communem, quales vidit Phore«

mio, de quibus alio loco,

Audiunt hos aulici,

audiunt quandoque plebeji, maxime vero fpirituales.

' Hinc

87

-Qïæ&iones Theoïogicæ;

ta

Hinc D. Breithaupt ante omnia id agit; ut agnitio-

nem veritatis fecündum pietatis indolem tradat,

lus

Tit, r, L. oppofitam cognitioni pfevdonymo, 1.

T

Tim. 6. 20 concinnz non verz ; coloratz non vi-

p

vz, affabrefa&z non geneticz,

Impii fugiunt vee

»æ.

llas ; ex fuccas faciunt,

g-

ras notiones, & fi arripiant i

'Hinc ad admonitiones Paulinas a

d Timoth. & Ti-

uc

tum feverisime attendendum 1. Timo

th.4,6 - E.

i^

-,.

Certe Breit-

3,

$521. 6,13.144 20.. 2 Tim, 4, 1

.

.

gI$ quam vitam

fpiritualem urget,

lii

hauptius nil ma

cujus pr

ivatio radicale

initium ipfius mortis animae

lis feu P

c-

fychice dicitur, Libr» 1, C. 2. Thef. 44qu« 3«

1

Omnes itaque notiences vita fpirituali funt affeétz,

l-

zdem notioncs, ezdem phrafes apud alios non ita

funt affe&z, quia non fuccreyere in agro fpiritua-

i

.

£

one mortis & refute

C

liter culto , non funt communt

hinc fragrantia odoris il-

l-

re&ionis Chrifti perfufz,

le

lius.carent , etí fint quoa

d figaram fimiles Breite

hauptianis & Arndianis,

Habent Breithauptiang

odorem fermentalem ; affimilatorium fui,

invifibi-

1o

lem. Is

vero in compendiis aliis parce admodum

Keferunt íe Breithauptianz ad aliquid

-

fpirat.

«&eenov, per prudentia

m viri tempori debitam ma-

-

gis fpirabile quam vifi

bile, Eandem figacitatem

-

adhibuit;.D. Bengelius , discipulus. de tem

poribus.

E

jn meis.notionibus vifibile eft aliquatenus , quo

rabile multum ipfe

-

in illis cft fpirabile; fed illud fpi

defideroin meis,. Si quis tamen

vitam haber in fe,

illi mez notiones non erunt peregrinz , fragrantius

olentes in frigido quam in calido, Discipuli beatis(i*

Ro-

.

mi Prafulis Bengelii vident; curin Epiftola ad

ma-

F4

88

L

(Eg&ioncs Theologicæï

It p at

manos nulla mentio fpirifuum malignorum,vident,

Pi

cür fitlargisfima in Epiftola ad Ephefios, — Videant

ca

$n Breitbauptii Thefibus fimile quid politz ad R.o-

[

manos epiftolz , videant fimile quid utut exiliter

gl

e

Epiftolz ad Ephefios in hoc Libello,

Optimum

elt videre & ódorari fimul in timore Domini. Ece

€lef 8, f.. Pr. 20 12; Jef. 17,2. Optima vero exer-

u

citatio in his ideis vita perfufis, eaque facillima eft

in Proverbiis Salomonis; ibi innumera per refpe-

$

€us mutuos dicuntur, nonnifi eis qui vitz veras

ideas experti fünt , recludendos, Videant ftatim

€ap, t, £ - 7. quam magnifica promittantur,

Q 3.

An. ha. notiones. fyflema. fcripturarium. fupponunt ?.— Bx,

Quid ni? fupponunt & fupponuntur: nam vita cft

nexus fyftematis fcripturarii, igitur hz notiones

:;;

fupponuntur in fcripturis, undequaque emicantes,

Vita eft prima & ultima idea, principium & finis:

igitur fupponit fyftema fcripturarium, In fvftemate

autem fcripturatio ur in. Hippocrateo , finis eft

principium & principium eft finis, Vide Hippocra-

tem de locis, £oegors um fuuzvoi ,,, Confluxio

una, confpiratio una« — Si cui bzc videntur hypo-

chondriaca, confíulot Hippocratem, Sed fufficit

fcriptura f; Adhibendi vero omnes fenfus fpirituales

ad videndum, non eriyvocic tantum, fed & «icSyeie,

eaque omais Phil, r, 9, fi non potesomnem, adhibe,

quantum fatis eft, — Ora cum Pf, 119, &6. bonita-

tem guítus doce me, David dixit: guftate ut videa-

tis Pfal. 4.9,

Q. . 4.. Sed quomodo jam per has

de vita ideas vedintegrantur ille. Breitbauptiane ?. Dixi

eas redintegrari, quia multi obliterarunteas, Lege

page

Qnzftiones "Theologicz. -

$9

ag. 6t. in libello meo , lege Breithauptii practi-

cas Thefes, & vide , an non quod Breithauptius

confultum haud duxit eloqui, dixerim ego, Venit

gcneratio, abit generatio, tempus eft (ilendi, tempus

,

eft loquendi, Vixit Bengelius, multis praferendus

Leibnitiis, Jam properat veritas in apricum,Luc. t 2

. 2. 3. Dixiapertequo collimavit Breitbauptius oce

ä

culte, Q. f. Sed cujus ufuserit, fi notiones illeinbas dc vi-

sa refoluta , sentantur ?. Audi. Breith, Thef, cred. L, r.

c. , Thef. 4; q. s. Irritum eft initium gratiz, nifiipfo

exercitio confirmetur, Idez nil juvant folz. Oran-

dum , pulfandum, iteranda renovatio ; & tum poft

accuratum ordinatumque fcrutinium, $ multiplum

voe posfidebitur in uno fpiritus. Nemo fapiens fit,

qui in cortice denominationum hzret, neque videt,

quam multa verba recidant in unum fpiritus fen-

fum, Stilus referet fpiritum, Ex ventre credentis

!

proruent fluenta viventis aqus., Epi&tetus ait: ovis

ramine faginata non gramen fed lanam reddat.

ldem dicit Salomo Prov. 22,18, Una eft utriusque

fententia, Jam his perpenfis confer ftilum Bengelii

& Wolffianorum ; fubdu&is differentiis animadver-

—

tes, cujus ufus fit fururum , fi notiones has oleo

non aqua defcriptas impresfasque tenueris ; in co*

gnoscendo fe ipfum, in formando flilo, in inter-

pretanda f. fcriptura, in docendo & perfusdendo,

in diftinguenda litera & fpiritu, brevibus: in prz-

ftando ^oyo vyisiy axovraryvoso Tit, 1, 6. parrhefias

non affe&atz pleno, Dummodo fanum fermonem,

a terminis peregrinis purgatum, & fpiritualiter affe-

-

&um, in docendo prafítes, tum prophctiz opus per-

ecifti,

$

90

Synopfis "T'heologiz.

fecifti, adeo. Iaud'atum a Paulo, t. Cor. t4.. Et ]a-

€obus dicit, fi quis in fermone non impingit , 1lle

perfe&us vir eft, totum corpus refrenare potens.

:& verbis, nona mundano fpiritu & tropo purgatis;

*omne malum in Theologiam dimanat. Non pot-

veft chefibus exhauriri Theologia vere fpiritualis,

alioquin. dediffet nobis Deus talem normam loco

Epiftolarumn Apoftolicarum. Interim juvat tamen

vroxvroci aliqua, «Redegi Theologiam in fex locos,

ffed deberent in quolibet loco innecti fin

2

o

uli iterum

loci, quemadmodum (»« in. (uorc Ezechieliticis,

*rotzin rotis, Fac periculum , redige in Thefes

"Theologiam Apoftolicam, & videbis te ne. centefi-

mam quidem partem dixifle , pro menfüra cogni-

tionis Apoftolice, Breithauptii virtus hzc eft, ut

"Theoreticis pramittat practica, & (ic. invitet. fuos

'ad c,cgnosäccnd'um myíterium -Dei & Patris &

Chrifti, füb fpiriusf. in omnem vetitatem ductu,

Solus ze»Quévov. in fluxu fpiritus poteft pro certis

'circumflantiis thefes »o includere & dein perpo-

lire, Alioquin multis in causá. gratiz vite & con-

verfionis idem evenit, quod apud Ciceronem, bel-

Ji dux

uidam, P'hormionem audiens, fcholaftice

:de bello differentem; edixit ?. multos fe deliros fe-

nes fepe vidiffe, íed qui magis quam P

horn?iq

deliraffet , vidiffe neminem,.

Syndpfïs Thcolo'giæ

anz ex Thefibus credendo-

'B;'eichäupti

rum & .agendorum.

Pars prima,

9r

Synopfis "'heologiz.

r

Pars pri má,

ne.

- 1, De objeto Tbeologie Deo ejusque vera.cognitio

icunque fuit creationis hominum fin

is, idem

Q

& Pj in-

pfe eft reftitutionis per.Chriflum fa

Jam ve-

choatz proximus, confummate ultimus.

ro communicatio vitz & imaginis Dei 'fuit. finis.

& reftitutionis,

Finis interme-

Creationis ; igitur

dius ad vitam com

municandam fides cft, fed non

tantum quatenus juftificat fed & quatenus fan&i-

dem cum vita non

ficat.

:

Et quemad,modum f

confudit Johannes , nec cum

falute Paulus , Joh.

docemus enim

20,31. 2 Tim. 3, 1f. fic nec nos;

Fides. eft ex

fidem ducere ad falutem & vitam.

Evangelio,

& hoc eft Evangelium r« 2o£re. Y Time

dad 3o£aw vitam & incorruptibilitatem

I,I!, quo

ducit ; Hinc cis qui gloriam honorem & incorrue

vita erit præmium, Kom. 2»

ptibilitatem quzrunt;

erit gratia;

. & eis quiJ Efum in aQ9aoria. amant,

Ephef6,24. Ex Przfat,ad Thefes.. Quum Evan-

elium dicatur Evangelium: 7«& So£uey Y Tim, 1, H*

& Spiri

tus $, Spiritus T«* Polw, 1 Petr, 4, 14« 9o£a

yero apu

d Paulum pro vita & imagine Dei fuma-

tur, Rom,3,23. C. f 2, C, 65 4. falus quoque ma-

nifica habeat przedicata cum aumvio Sof4 cone

jun&a, 1 Petr. 1, 4. 5- 10.

2 Tim.2, 1o, fequitur,

us falutarem

'Theologiam non aliter effe hominib

uam quoad hzc fpirituali fenfu & experientia a«

aofcuntur & exercentur ipfo ufu, L. T. C.I. Th. 4«

Cognitionem hiftoricam intra hominem fenfu fpi-

ritus non effe veram, neque Cognitionem Theo-

me. 2

logicam apud impios aut hypocritas cffe vera

Cor,

92

Synopfis. "heologiz.

"

[z]

has i

Cor, 4,3. 4. 1 Sam, 2, 12. 1 Cor, 8,2,

$ C.t5, 34.

Yloh, 2, 3.4. Matth.22,

29. 1 Cor,2, t4. 15. Col.

2; 8 lpfam imaginem Dei inftaurandam fundari

jn communione crucis Chrifti inftauranda, quam

nifi quis omni ignominia obnoxiam totus dilexe-

rit, non Chrifti & Apoftolorum fed Pfevdapoftolo-

rum affeclam effe, 1 Cor. 4, 8. 9. Cal. t, t0. C.6,

12, Phil, 5, 18. 19,

Igitur Thcologiæ primum

momentum efít in vera & experimentali cogni-

tione: alterum eftin moribus, erga Deum & ho-

mines , non tam externis quam internis, ut pote

quos fpirituales intendit fides & efficit. t Tim,t, $

2» Tim. 1, 15,. Sic inflauratur imago Dei; ficcon-

fervatur & augetur, per renovationem mentis quo-

tidianam, in imitatione Chrifti.

ä

EWP UO EEE MTt PEIUROEX.XYY ET M. . -

ll, :De imagine Dei,

Homo conditus eft ad ima

ginem triunius Dei

Gen.1,26. Imago fita fuit in eo, quod vires vi-

tz fpiritualis inerant in homine, quibus & animz

& cordis & mentis facultates omnes adharerent

Dco. Pofita fuit in juftitia & fan&itate ipfius ve-

titatis, Col, 5, to. quatenus hzc opponitnr errori,

cupiditatum fcaturigini, Eph, 4, 24, — Fideles per

medium fpeculi cujusdam fpiritualis in verbo glo-

riam feu fplendorem vitz Domini retecta facie vi-

dendum intuentur atque in eandem imaginem ab

ipfo fpiritu transformantur (in abfcondito Col, , ;.)

ex gloria in gloriam. 2 Cor, $, 18. In hac igitur

participatione gloriz & vitz Dei primario fita fuit

imago Dei, fecundario in perfe&tionibus vitz ani-

malis cum ig-mortalitate & dominio, Hujus glo-

ne

Synopfis "T'heologiz. 95

riz privatio ipfa

mors fuit fpiritualis, mortisque a-

.

.

nimalis initium,

Vita animalis tempore non.prior

extitit, nam cum ante infpirationem fpiraculi, A-

dam nil fuerit nifi pulvis , fequitur infpirationem

utramque vitam tum animalem tum Ípiritualem

attuliffe, Filius Dei, zterna Patris imago; amiffam

imaginem reftituit in affumta humanitate, eandem-

ue mediante carnis fuz fpiritu vivifico in homi-

nibus inftaurat, Ex plenitudine ipfius accepimus

gratiam pro gratïa ^

gratiam nempe & veritatem,

fectior in altero Adamo;

Job.5 16.17.

Longe per

quz redundantia

quam in primo fuit imago Dei,

gratie & doni juftitiz demonftratur. Rom. 5, t4.

Hanc gratiam & veritatem ut nos recipere pofle-

mus, Kom. j 17. idem Chriftus promeruit in exi-

nanitionis & exaltationis ftatu , fimul common-

ftrans viam, qua nos intuentes in ipfius imaginem

transformari oporteat. Chriftus fecundum utram-

ue naturam mediator, reconciliavit nos Deo atque

ctiam fan&ificat , quemadmodum autem humana

natura ad redimendam imaginem Dei exinanita &

exaltata eft, fic etiam confertur nobis natura divi-

na feu hujus imago h. e,fpiritualis vita in nobisin-

ftauratur mediante illa, ut edamus carnem & bi-

bamus fanguinem Chrifti, Joh. &, 53. que verbaine

telligenda funt de fpiritu Chrifti vivificante, v. 63«

$ta vero fi Chriftus in homine vivit tum demum

hic intueri vere. poteft in imaginem ipfius & in

ejusdem virtutes transformari, Eft autem inter

imaginem Deci in hac & futura vita non nifi gra-

dualis differentia, quoad effentialia; nam imago

—

&

9T

Synopfiä 'Theologiz.

Dei ctiam poft lapfum eít lux fpiritualis, qua ho-

mo ad fan&itatem & juftitiam renovatur. In vi-

ta zterna eadem elít lux fpiritualis. - In hac vero

vita imago Divina inhzfiva eft neceffaria vitam z-

ternam confecuturis non necesfitate caufz meri-

toriz, fed ordinis & conditionis fubjecti, Sequi-

tur hinc , officium chriftianorum effe, ut recipi-

ant in fe unctionem fpir, f. & fic imago Dei inftau-

Fatur,

Virtus fidei conftans fit citca res omnes;

vt influxus radiorum gloriz, quem fides accipit,

haud impediatur, Nam ex recepta bac luce fit, ut.

lucem videamus in omnibus rebus, ea deficiente

DO AOUR QUE PA POIORSQUE L HO UT UPE m o P

defe&tus officiorum, ea ceffante peccatum & lapfus

oritur 2. Cor, 3, 18. 4, 6.

Pf. 36, 16.

3. Cor,

Ex Thef, L. 1. c. lI.

454 L.qc' 115

4. 35.

I1I, Dé Peccato,

VN UP P ml

Lapfus originalis intra animum factus, ita de-

fcribitur. 2. Cor, 2, 2.5. Serpens Evam feduxit

panurgia fua, ut vozuara córrumperentur, a fim-

plicitate detorta, Sic veritate expulfa, dubitando;

renitendo emergebat mendacium , error. Gen, 3,

6, Eph.4, 22. 24. — Cujus pater eft diabolus, ex

propriis loquens Joh, $.. Homines li, fpiritua-

lis veneni indole affe&i, dicuntur ideo progenies

viperarum & ferpentes Matth, s, 7.. 32, 73. peccas

Tentatio

tum ipfüm dicitur venenum afpidum.

hoftium fpirituzlium non poteft complere effe&um,

hii hominem ad confenfum voluntatis trahat per

tentationum gradus varios, Hoftium nocentisfi-

mus eft caro, quz eft propria voluntatis affe&tz

propenfio, qua femet ipfum decipit, Gal; 6; 3. itae

que

95

&

Synopfis "Theologiz.

TR ns

*ue verum converfioni

s initium incipit per hoc, ut

fe quis fufpe&ium & in

dignatione: dignum: habeat

get — In peccato gcnerali—

ipfe , feque ipfum abne

ter di&inguenda funt r.

fotmale 2,materiale 3,cone

eccato Originali fpeciatim,

fequens feu

reatus,

In p

confiderato

formale eft defectus. vitze

; materiale

P

rava concupifcen

tia; confequens, ira Dei, pos

Peccatum originale quo*

te

ftas diaboli, tenebrz.

ad reatum in regencrationc

tollitur per fidem, con-

cupi

fcentia mortificatur per

fpiritum, ne domine-

tut

defe&u. virium. fpiritnalium,

- Peccatum - eft

Ícenda eít tum fe-

imago fatanz, qu& i

ntime cogno

fecundum: Evangelium. .A«

cundum legem, tum

ubi homo fine le-

'gnofcendus eft ftatus fecuritatis,

ndus eft ftatus

fervitutis, ubi ho-

ge vivit; agnofcc'

mo Íub lege deti

netur anxius, . In utroque ftatu

confcientie radii

diredi per prztextus & obdura-

fymmetria a vero ab-

tioneim, 'ex afyllogiüia , tota

crrautc,contïa&am,ofïufcantur &i

nfenfibiles fiunt;

die judicii redituri,

Confcientia feu fenfus inter-

duus ex ftatu primzvo per

nus veri & recti, reü

QuAevTiow ,. jam corrupt

us eft,

Naturales vires fa-

cultatum.nil poffunt in

fpiritualibus fine luce Dei;

moralibus; ci*

vrofunt tamen in rebus naturalibus ,

vilibus, inque ipfis p

zdagogi

ce fpiritualibus , ut

h,,

hoc vel illo modo.

Arbi-

oslint agere vel no

trium ante converfi

jnem non eft liberum a fervi«

tute peccati ; lib

era

tur ipfa converfione; liberatum

ex collatis.novz vitz viribus libere operatur & co9»

peratur bona, Lib; l, l,

W. Dé

96

Synopfis 'T'heologiz.

Vl De Gratia,

p

bu

Gratia denotat operationem,

qua Deus per re-

demtionem cChrifti peccata rem

ittit & hominem

tic

fanctificat Eph, 1, 7, $, Prafupponit favorem Dei

Fs

nt

gratuitum Luc, I, 70, Ántequam Deus peccata re-

mittere poteft, vires credendi offett, vocat, illumi-

LéL

nat, regenerat, convertit, ad pcenitentiam morcet,

[

qui a&us funt gratiz fan&tificantis, Vocat Deus ad

tic

V

imaginem in fe reftaurandam omnes :

Quz przve-

niendo,

praparando, operando, cooperando ftabili«

di

endoque agit fecundi legem: habenti dabitur Luc.

$, 1&. Vocat per economiam univerfalem & indi-

vc

vidualem, Vocat per legem, promisfiones Evange-

licas & per afflictiones, vocatione retiftibili; Matth;

d

22, 3. Jef. 40,3; nam quia vocati neque terminum

bi

a quo Ezech, 16, y, 6, nec ad quem digne confide-

rant, inde negligunt & refiftunt, Gratia motus fu-

«

0s per gradus exerit, externe & interne, pædagogicc

fi

& fpiritualiter, per infinita providentiz media, per

T

que pulíus tra&tusque Dei innumcros, haud inves

ftigabiles creaturz. Pravenit Deus homines gene-

raliter & fpecialiter, Specialiter per fenfum horta-

tionis ex verbo & fic gratia hac eft primus gradus,

Gratia przparans motus & impresfiones priores ad

fcopum przparat, ut repugnantia minuatur in lucta

carnis & fpiritus, Excutitur, ut a Felice A& 24, .

vcel adhibetur, ut a Paulo, Lydia Gratia operans

tra&ionem Patris completam efficit Joh. 6, 44, ex

fide vi&oriam mundi efficit, v,.Joh. r 4. ut homo fit

vere liber, non glorians nifi in domino, — Gratia

g;;:

cooperans & ftabiliens potentiam Chrifti in infir-

mitate

Synopfis "T'heolopia.

97

miiate perficit , efficiendo ut gratia fufficiat fideli-

Qu

bus, 2 Cor. 12, 9. teftimonio perhibito, interpella-

tione Spiritus juvando, Kom, 8, 15- 16. 26, 1. P

e

E,$. 51o. Ex naturali illuminatione fieri poteft fpi-

T

risualis & contra, Marc.12,34. Spiritualis illumina-

1-

tionis vires proveniunt ex lege terrentes & occiden-

t;

tes, ex Evangelio falutares& vivificz, ita ut illumina-

d

tionis initium fiat ab arrogantia propria deteftanda,

É

Verbum Dei eft omnino medium illuminationis ot-

lo

dinarium, neque eft aliud quidquam, quam com-

Co

funicatio divinz & veritatis & virtutis: non illud

[«

vero alligatum eft tantum auditionis; le&ionis aut

-

meditationisa&ibus , fed quando eft infitum, fem-

per eft potens, fervare animas, íemen incorrupti-

bile, per quod fpiritus fan&us operatur; ficut vult;

Regeneratio reipía non differt ab illuminatione nifi

L

quod illa cor, lizc intelle&um magis refpiciat, con-

fiftens in fupranaturali cordis immutatione ex viti-

r

bus collatis & moriendi peccato & vitam fpiritua-

lem recipiendi ex communione mortis & refurre«

&ionis Chrifti per Evangelium ; neque conver(io &

L

ponnit: a regeneratione nifi refpeibus differt, Ut

collatio vitz fpiritualis eft fru&us redemtionis

Chrifti, (ic & remisfio peccatorum, neque ipfa fanGi-

E

ficatio a remisfione differt, nifi refpe&u pofitivi

& privativi,

Do&rinz de jufti£: fundamenta funt

promisfio & fatisfaCtio, quam in judicio divino ap-

prehendit posnitens cui Deus in. Chrifto fic recepto

non imputat peccata , fed juftitiam filii " unaque

ä

fpiritum ipfi confert, Juítificationis in tempore &

cle&ionis ab zterno rationes funt. ezdem, Fructus

grada

98

Synopfis "Theologiz.

£ratiz miferantis & fancti&icantis eft libertas fpirid

tualis, quá mens fe vindicatam fentit a morte pec-

cato & lege: Libertstem fzquitur obfignatio & unio

myltica.

Juftificationem fequitur renovatio , &

verfatur in confervandis fruchibus juftificationis,

Renovatio eft etiam abnegatio feu. communionis

£rucis JEfu Chrifti reiteratio , ut communio refur-

recionis fit tanto certior, Abnegatio fui & mundi

€[t vera fpiritus paupertas, omnium virtutum bafis,

Ex renovatione refultat facultas. fpiritualiter judi»

candi de fe , aliisque rebus,

]

] fqmmum apotolesma

zegencrationis,

Pats. altera, vere Theoretica,

V, De.Eclefia c* VlI,. Novisfimis.

Poft hzc exercitia communionis flatuum JEfa

Chiifti demum myfterium Dei & Chrifti pleneagno-

fci poteft. oTum fpirituales conceptus oriuntur de

iDco ia fpiritu & veritate adorando, de attributis

Dei, de tribus perfonis, de creatione, de providen-

tia, de unione Dei & hominis, de communica-

tione idiomatum, de officiis Chrifti, Sic totum pie-

tatis myfterium id intendit, ut Deusin carne confpi«

cuus reddatur, — Chriftus . in fcripturis non tan-

tum famitur fecundum perfonalem, unionem , fed

& mylticam h,e, ita ut quod individualiter. im-

pletum eft in ipfo, tribuatur ipfi quoque in core

pore myliico, Sic agnita facrz fcripturz attributa,

fic agnita facramentorum efficacia tum initiationis

tum contirn

3at

GR

ionis, fundamentum przbet vero Dei

cultui, Linde vera Eccle(ieconftiturio, cui Ecclefiz

imminent novisfima, cum cezoxeeadoxis expcétanda

pis, ut mundo cum tremoribus,

Emphaxticæ locutiones de Vita. |.99

;

Emphatice locutiones de Vita.

D

Eus eff vita , quia ^ysc tff voyos us Qwue 1 Jobetste

i

Joh. i, 1-5. Oeoc us Dobnz Ad. 7, zi pater fplendo-

|

risvita, Eph. 1, 17. quem babuit filius apud patrem, ante

quam muudus fuit.1ob.17,5. Deuseft Lux 1, lohei, y. pater

luminum , 1ac, 1, 17. lux babitans inacce(fa 2. Tim-6,165

Lux mirabilis 1. P. 2, o. cujus luce fubflantiali fruentur

leati , non euim. egebunt luce . folis aut. luna y - fed. Jehova

Deus illuminabit b. e, lucem dabit fuper eos Apocy, 225 f«

Gloria €* fulgori buic immenfo tribuuntur attributa vobo-

ris & potentiarum , ev divitias bine dictur Deus pottn-

tirum Sec. LXX. primus a. Hamna nomine hoc Dei Z4-

baot, poft fanum infirmitatis agnitus , Sam, 1, 1. Roboris

attributum cum 3s£s netlitur. Coloff, 1 11, — Ephef. 6; 16.

3516, 2 Theff 1, 9. Talia attributa rationi videntur ni*

smüa , mutapherica , quum . fides ea. intelligat — proprie.

Apot. $, 13, 12« Sic denominatio feptem [pirituum rationi

tantum nou ab(urda videtur, Apoc. 1 4« 455. Sed , qui

fpiritum Chriffi babent , adoramt. emphafes verborum ; la«

tantur flilocuria divine, — Jubilant , quod ]E(us eandem

gloriam, quem pater ipfi dedit, dederit illis, ut fint &v. Ioh.

17. ut fint vocati ad unitatem fpiritus Eph, 4, 34 1. Core

6, 17. üc pv vue Dobue 2, The[f. 2, 14.. QUi fpirie

tun ejus non babent ,. etiam Luce vire carent Iob, 2, 12;

gloriam bareditatis ignorant 1, Tim. 1, 7. 65 4« hinc em-

phafes feuorum verborum non attingunt,.| Fides eff initium

fabflantia vita Hebr, 2; 14..— Conyiclio C perfuafio eft ef-

'E

fedius illius; Ez qui illa gaudet , empbafes . feriptura [acra

mon evacuat , quilibet. euim apex verborum JE[a calo c

serra firmior flaty quoniam eft [piritus C vita, lob, 6,

: Sié

160 Emphatiez locutiones de Vi'tï |

Sic, Leor Bibliopbile , im. fpiritu venovationis der vità

primaria idea convincéris, quando Philofophus eris acutus

án conferendis. Pbrafibus (pivitus. (andli , margaritas illis

longe poflponens, . lexicon criticum de vocibus praeipuis

Wov, Tefl, mecum volutans,

Voces ejusmodi (unt Auc-

e5, lotus chaoticus 5 enyioc, fan&us gleria involutá. in-

gernás ocic, externáas oud105, perenniss, aumviecs. eceulte

periodicus s ovocn, principium. aC aocio , iicerruptibili-

ges fub[lantialis s BaSoc, profunditass Bacixsia, regnum

Éishwpa, optio 5 "ysevwva, infernus 5.— vyevecie, generative

eonflitutios 3ua9w«, difpofitio ordiniss Sixouos , juflus s

binc 3ixauucuvs , Sixouwpua, Dixcauvie , Doho , fenctitas

evoluta . eiepivue, limpiduss: i, ev, tnutn, — u Quroc,

anfituss ezseovios, celefliss Sehapo, woluntas ; 16gaiTéU-

p aryiov, facerdotium (anctum , vegaley. seovxoe, equa-

liter fen[atus 5 aupoc , ocpovos, tempora ; x3obia, Corg

xurT05, VOGAtUs . 2upwi T. 7rvgo$, lacus ignis;: paprugia,

pxerveiv, teflimonium , ves teflibus probata; wavoysvus,

Unigenituss vse, "rveuua, fenfus doclrima paratus,. fpiritus

wecedens, crondeo, informatio per disciplinam ; mw616, fi-

des 5 Quois, con[litutio vegetativa. »gueic aAqDeuo,

cwsoi , femit& ad vitam.

Errata, quia fenfum non turbant; corriget

ipfe le&or. Aliqua ex illis tantum nctabo,

pate 25, lin, 244 pro bati funt, lege, pro bafi. funt, lin. 25;

8llos, lege illas, pag. 44« lim, 16, ennunciata, lege aunun-

€idfh, ptgs o, lin, 22, ex vav xaie, lege wwtwy — pAg.

86, lin, 11, fecuridi, lege fecundum,

AR o O

MR oOX

3

$

GR

t4

Ra

FA

s

DN

F

Wa -

—

n

—

lssts

Ó

m

-

—

ob

Fa LR

A.K.:Emmu-k»g É ?&Pi&þ& ia

z

r

H

UR P

1

F i

Ed

d a.

"

3

W ii

—

x UT udiat. d

;

r

í

U

W

.-M.Vv

W

— E

P

m.

——

ECC s

—

TU

-

us

3«5

m -

—

E EE

RTE

.

AL

danndefens:

—Ó

—

—

3

o

[ J

C

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ïy"og

É

T heola

E

ää

E

Ex Id

.....

Ht

ä

i

ET

deducta

a

In Sex Locbs E

a

1.de Deo. ». d

"

de peccato. 4. de $-

a

T

clefia, 6, de n

Quolibet Loco, pei -

* I fecundum Senfüm -

2. fecundum Mylteri:

$. fecandum Formuli -

cum fale & pace ; |

Au&or(^

M. Frid. Chriftop. B

Superintendente in Wein

tembergit -

Il

prope Heilbra

Mgtstelsdetotolegoneteeeaedto at —

Heilbronni

d. " Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

Typis Joh. Friderici |-