Gf2251 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Appendix Tripartita Isagogica, Ad Libros Ecclesiae Lutheranae Symbolicos, In Gratiam Studiosae Iuventutis Rechenberg, Adam ARlIPARIITTA BAGOGICA, LIBROS EGCLESILE LOTIIERANA SVYMBOLICOS, 1 Gnd11X sruDIosSz JurExTuTISs ADORNATA A p. ADAMO RECHENBERG. EDITIO S EX TA AlCTIOXA CUM INDICE HAXRESIUM, CONCIIORUM, CoOLLOQOIORUM THEOLOGILI. CORU M &c. 1 I 55 1 , pu HEREDES JOHANNIS GRoOsslI, M Doc XXIV. ——— — e — — — — — — — — — N S PRA. BENEVOLIIM LECTOREM. S lomnibus con- WEE ſtaret de cau- ſis, quæ me ad EE .dconſcriben- adam hanc Ap- pendicem impulerunt, for- te nulla, Lecktor Benevole, opus foret præfatione ad excuſandam ſcriptionis hu- jus operam. Sed cum pri- vata & quæ inter paucos RXX : ge PREFATIO. geruntur multorum notiti am fugiant; paucis expo- nendum duxi, cur ego potiſſimum, qui aliis jam diſtinebar ſtudiis, operam meam qualemcunque in hoc labore inſumſerim. Nempe ſemel iterumque a Virie Amplisſmi, qui ſumtus in LIBROS EC- SYMBOLICOS typis no- vis denuo exſcriptos fece- rant, monebar: ut in gra- tiam Studioforum Theo- logiæ, quos LIBROS mo- do laudatos legere maxi- me me oporteat, Appendicem — — —— —⏑ 1 1 O —C ED Conmnponerem, quæ non quidem nova dogmata Ec- cleſiæ Lutheranæ, ſed Hi- ſyoriam illorum & Notiti- non IHIäereticorum in Conci- is & Colloquis puhlicis Damnatorum complectere- tar; deprechendiſſe enim Theologos in examinibus Candidatorum Miniſterii, „ UÜbi ex LIBRIS SYMBOLI- CIS reſpondendum ſit, in multis B erubeſcendam ejus- mogdi rerum ignorantiam. Ego vero primum male- NX 3 bam PREFATIO. denda, prolixiorem paulo futurum, quam ut jam ty- men perſvaderi mihi tan- ejus Magno Theologo exhi- tuto meoô, me cohortaba- tur ipſe, ut cœpto jam la- bore défungerér. Itaque judicio hoc fretus, ex bo- bam deprecari laborem, partim ab aliis ſam occu- Patum, partim ſi nova ad Pis excuſa Concordia, ille in- tra breve adeo tempôris ſpatium, & quidem a me abſolvi poſſet. Verunta- dem patiebar, ut ſpecimen berem; qui probato inſti- — — B — — — —. — — — — næ pkRFFATIO næ fidei ſcriptoribus a me al le gatis, primum Hi- oriam Librorum Symbo- licorum, quam fieri potuit Previſſime, excerpfi, ex- cerptam in Locos quaſi Communes zorvorreg Con- geſſi: & cumsyncretiſtæ ho- „die paſſim Symbolum Apo- fſtolicum, pro ſumma & nor- mBa fidei Chriſtianæ habe- ant; illius quoque diver- ſum ſenſum abs heterodo- Xis fictum ex Tabulis cele- berrimorum Theologo- rum inſerui. Deinde Slla- bum Controverſarum νv li- PRHFATIO. eru Gimbolicu, non ſine la- bore ſecundum locos ITbeolo- Licos digeſtarum, ſervato ſcilicet ordine a B. Hülſe- mäanno in Breviarig ſuog o- ſtenſo, collegi; ut Stu- dioſi diligentiores in com- pendio noſcerent, quæ ho- die orthodoxiæ noſtræ a mMmultis heterodoxis ſchi- ſmaticis & hæreticis oppo- nuntur. Cæteras contro- verſias, quæ directe libris Symbolicis non repu- ghant, omiſi: quia forte citu cuivis Studioſo non agdeo neceſſariæ ſunt. Tan- PRFFATIO, reticorum partim chiſma ticorum Antiquiorum & Ju- viorum per ſecula a Chriſto nato ad noſtra usque tem- . er contexui, ſimulque —2 — O liſtoriam Conciliorum & ol- loquiorum de Religione Cbri- ſtiana habitorum recenſui, indicatis autoribus, qui il- la omnia copioſius execu- ti ſunt. Mihi enim tum ob inſtantes nundinas, tum ob alias rationes heic non allegandas prolixo es- ſe non licuit. Quapro- pter etiam veniam ab æ-⸗ —ℳ0 PREFATIO. quo Lebtore mihi datum iri pero petoque; ſi, quod Prævideo, ipſius expecta- tioni minus ſatis fecerim. Studioſis tamen, quibus copia multos libros ſibi comparandi, aut eosdem eyvolvendi deeſt, non inn- tilem operam me navaſie credo; cum quæ ab aliis vel prolixe, vel ſparſim de- ſcripta proſtant, in hanc epitomen redegerim, quæ (ſi dicere licet,) multa pau- cis complectitur. Qui ex- plicationem libr. Symboli- corum deſiderat, is B. D. Larp- — —.— DD—— — —‧1 PxkkFATIO. Carpzovii Pacoge & alios nonincelebres Theologos cConſulat. Ego tantum hi- ſtoriam rerum ad Religio- nem Chriſtianam pertinen- tium & notitiam contro- verſiarum ſcribere juſſus fueram, & quidem in grati- am Studioſorum, quibus librorum in hoc genere uti- lium copia non ad manus eſt. In quo labore feſtina- to, ſi alicubi erratum fuit, rogo, Leltor B. humanæ imb ecillitatis memor ignoſcas non ſponte er- fanti. Imo ſi quid ſacris lite- PRKEFATIO. literis, ſi quid Eccleſiæ or- ulli veritati diſſentaneum a me ſcriptum eſt, id nec “ ſcriptum eſto. Vipſiæ Cal. Odobr. A. CHRISTI MDCLXXVII. thodoxæ, aut pietati, vel ER (Me W (9 5 ot. Vel Um . APPENDICIS TRIPARTITE P A RS I. LIBER. SYMBOLICIS ET SYMBOLIS. LIBR. SYVMBOL. IN GENERE. SUMMA: “ ſcripta publica EccleſiæLutheranæ, Lbri noſtri Symbolici ſunt quæ Statuum Proteſtantium auto- ritate, ex verbo D El, per pios atque doctos Theologos fuerunt adornata; partim ut ipſi religionis ſuæ rationem Cæſari & orbi Chriſtiano redderent; partim ut formu- lam credendi, docendi, confitendi & a- gendi ſuis Doctoribus & auditaribus præ- ſcri⸗ 2 CAb. I. DE LIBR. SYMBOLTICTS n ſcriberent: ac adeo demonſtrarent pu- blice, quantum ab hæreticorum & ſchi- ſmaticorum placitis vera ſua antiqua ac Apoſtolico-Catholica diſtaret Religio- S. I- Ihr: Smlolici dicuntur à Gmbolo, h. e. teſſe- ra vel ſigno, cujus in militia, & nonnunquam in contracu olim uſus erat. Ab Eccleſiaſticis vero Scriptoribus poſt Concilium Nicænum iſthæc vox adhibita legitur, de Confeſtone Doctrina publica Chriſtianorum, qua in Eccleſia militante ab hoſtibus veritatis, ceu ipſis propria teſſera Chriſtiani ortho- doxi diſcernebantur. Atque hæc ratio eſt, cur librj confeſſionum hodienum appellantur Gmbolici. G. 2. Publita Sripta dicuntur, quia publica Ec- cleſiæ Lutheranæ, aut, (ſi mavis) Evangelicæ Auto- ritate ac adprobatione fuerunt compofita, ut publi- te tanquam confeſſiones ederentur ac docerentur. Id, quod probatrincipum acstatuum Evangelico. rum in hoc ſacro, quoò vivimus, imperio ſubſcriptio, à III. Electoribus, XXI. Principibus, XXII. Comiti- bus, IV. Baronibus, XXXV. Civitatibus & 8000. Miniſtris Eccleſiæ facta. vid. Præf. Form. Conc. Lon- ge igitur major eſt illorum autoritas, quam ſcripto- rum, quæ privato auſu à nonnullis edita fuerunt Theologis. §. 3. Fons & Principium, ex quo hi libri fue- runt conſcripti, verbum Dei revelatum, quod in in RKiit Fr SvYMROLIS. 3 pu- in 8S. codice ad informationem noſtram exaratum chi. fuit, cui tamen illi à noſtra Eccleſia non æquipa- A rantur. Nam ſcriptura ſacra ratione communicatios nis immediatæ 9s αιαν½S eſt, 2. Timoth. III, 16. b vero libri tantum divina ſcripta ratione objecti dici queunt, quia continent dogmata in facris litteris à S8Spiritu S. revelata. vid. Præfation. in Form. Conc, & ele Præf. A. Conf. ad Carolum E. p. 6. ðBJMẽ duaun g. 4. Cauſæ, ob quas hi ibri publice confedi ro ſunr, potisſimum fuerunt tres. Et, quod A. Conf. W ejusdemque Apologiam ac Articulos S0nalcaldicors at- ic tinet, prima erat ut Cæſari (tum temporis Carolo oe. V.) rationem religionis ſuæ, quam Sacrificuli paſſim ho. ceu impiam traduxerant, ſic publice redderent. rlbti vigd. præfat. A. C. ad Carolum E. P. 9. Altera cauſ[a „. (reſpectu inprimis Formule CGonc. fuit, ut ad morem Ee.· Eccleſiæ antiquæ purioris Chriſtianæ, tum docentes ℳMοα tum audientes ad certam formulam credendi & con- zill. itendi adſtringerentur, nec (reſpicientes ad οα⁰ I. Tr0αυσ1ι1οααρρααανντιου AνuUn ab Apoſtolo com- ie. mendatam 2. Zim. I, 13.) quicquam in Religione ptio pura hac in poſterum temere innovarent, fed Con- niti. cordiam in una fide colerent. Vid. Præf. Form. Conc. 000. Tertia cauſa fuit, ut Religionis Lutheranæ diſcri- Lon- men, quo a perverſis aliorum hæreſibus & Schi- ht. ſmatis differt, omnibus inquirentibus veri- ellhtt tatem, pateret. ei D A2 Cab. 4 CAb. II. DE LBR. V. SvMBOT. IN SPECII. CAP. II. 22 ⅞ — LIBR. V. SY MBOLT IN SPECIE: PRlI- MO DE AUG. CONFESSIONE. Lbri Symbolici ſunt quinque numero: HW Auguſtana Confeſſio eaque inva- riata: (2) Fjusdem Apologia: (3) Arti- culi Smalcaldici: (4) Uterque Catechi⸗ ſmus B. Lutheri, Minor ſcil & Major: ((SyFormula Concordiæ ſtrictius ſic d'cta. Hi libri conjunctim ſumti paulo latius ac- cepto vocabulo, uno nomine dicuntur in titulo ſyſtematis hujus, CONCORDIA: G. 2. De his libris ſoorſim nunc paucis agendum eſt. Acprimo quidem biſtoriam Asg. Conf. in com- . pendigrecitabimus. Quod ut melius fiat, luber ejusdem deſcriptionem præmittere. 3 AUGUSTANACGONFES §SI10O eſt liber Symbolicus Eceleſiæ Lu- theranæ, quem ad mandatum Cæſaris, Status Proteſtantes per Theologos ſuos ex verbo D EI conſcriptum, in Comi- tiis Auguſtanis, anno Chriſti 1530. d. 25. Jun. Carolo V. Imperatori exhibue- runt.; * †+ NN. ero: AN. Arti⸗ fecll . ſor: ce. lsal⸗ Urin DIA: ndon c⸗ loben D aris ſo on. * boe⸗ tun DE Aucusr. CoNrFESSIONE. 5 runt, ut de præcipuis religionis ſuæ ca- pitibus eidem rationem redderent, ſi- lirentrr. V F. 4. Liber hicce Confesſto dicitur à forma & ſcopo, qui erat publice confteri doctrinam hactenus creditam & populo traditam. Ita enim fidem ſuam confiteri Hieropſaltes Pſal. CLV. I. & Apoſtolul I. Ti- moth. V I. 12. preceperant: Auguſtana vero ab urbe imperiali Auguſta ſcil. Vindelicorum, ubi fuit exhi- bita, nominatur: perinde ut Gmbolum Nicæum ab mulque adverſariorum calumnias amo- urbe Bithyniæ Nyczæa nomen olim ſuum inde- ptium eſt. . F. 5. Eecleſie autem Lutberanæz liber Hmbo. licui proprie audir. Quia illa ſic juſſa hanc publi- ce exhibuir, hodieque tuetur. Nam Religio Chri⸗- ſtiana cum haclenus tot tantisque erroribus ae ſu- perſtitioni bus per Pontificiorum malitiam & igno- rantiam ſenſim contaminata fuiſſet; poſt multos alios teſtes veritatis à Papa Romano oppreſſos, D. LEutherus inſtindu diuino anno 15 17. occaſio- nem à publica indulgentiarum nundinatione Te- celii nactus, religionem repurgare cœpit. Quæ cœ- Pta Deus ita ſecundauit, ut Evangelii lux miniſte- rio hujus viri ſie reſtituta, mox longe lateque ſpar- geretur, & fraudes ac errores Papæ paſſim animad- verterentur. Hoc dum ægerrime ferrent Papæz complices, Lutheranos apud Cæſarem Carolum V. cumprimis traduxerunt, inde ipſe mox con- lIesſionem doctrinæz Lutheranorum publicam po- A 3 ſtuls⸗ 6 CA. II. DE LIBE. V. SyMBOTL. IN SpEcIE. hibuerunt. vide Seidani Comment. de ſtatu Relig. & Reip. Perperam vero eundem librum Gntagmati Conftzsſionum ſuarum inſerunt Calviniani ſeu Re- formati, cum non ſolum in Articulo II. de Chriſto & X. de & cœna ab hac diſſideant, ſed in aliis dogma- tibus in illa contentis, longe in diverſum abeant. Quod per ſingulos fere Articulos B. D. Menzerus in Exegeſ. A. C. oſtendit; conf,librum hucusque in- concuſſum, quem Theologi Haſſo- Darmſtatini ſub titulo gruͤndliche Ausfuͤhrung wider die Caſſeli⸗ ſchen Wechſel⸗Schrifften, An. 1656. ediderunt. §. 6. Mandatum Ceſaris, in præfatione A. C. Germanice exprimitur his verbis: Sie (Status Proteſtantes,) ſolten ihre Meynungen in Schriff⸗ ten ſtellen. Nam ut Steidanus l. VII. Comment. me- morat, Pontificii non ſemel apud Cæſarem de Lu- theranorum nova & improba doctrina conqueſti fuerant. Igitur ut hujus rei veritas pateſceret, Carolus V. Statibus dictis injunxit, ut confesfio- nem literis exaratam publice exhiberent. §. 7. Status Proteſtantes, promti morem Cæ- fari geſſerunt exhibendo confesſionem Latine & Germanice conſcriptam. Carolus V. Imperator accepta jam Confesſione, per Fridericum Palati- num Proteſtantes monet, ut decreto Spirenſi an- no præcedente menſe Martii facto obtempera- rent, h. e religionem veram & à ſuperſtitione Pa- ſe ſtulavit. Quam læti lubentesque Ptêteſtantes ex- pæa repurgatam mifſſam facerent, ſubmittendo ſe- — ere Vl. ctet bur Lar tnn itm Pol En Porn ap (Con cor ta Hel i 0 cclo i con ine dan⸗ teri Ton, He. den es ek⸗ . Igmnati en Re⸗ beant. Nzet D Aeik Cſel⸗ tunt. eA (Kann ihif t. me⸗ ge lu⸗ eetet lesuo⸗ nCr. Ntnee pernot Puhi⸗ l ein npelt⸗ nel!. dl⸗ ieS Ogn. Dr Aucusr. Coxrrsstoxk. 7 ſe Eccleſiæ Romanæ, h. e. Pontiſici t. t. Clementi VlII. Verum ut iam ante, contra iniquum illud de- cretum Elector Saxo Johannes, Georgius Brande- burgicus, Erneſtus & Franciſius Luneburgici, Landgravius Haſſiæ Philippus, E' olſigang Anhal- tinus proteſtati erant; (unde & nomen Proteſtan- tium acceperunt:) ita à religione in Confeſſione publica nunc propoſi ta diſcedere, neque promiſ- ſis neque minis Cæſar Proteſtantibus perſvadere potuit. Digna eſt hiſtoria, quæ legatur apud Slei- danum l. VI. circa hnem & l. VII. Theologi, qui hanc confeſſionem autoritate publica conicripſerunt, cum Principibus ad comitia Auguſtana convene- rant. Nam ut Sleidanus l. VII. memorat in Co- mitatu Electoris Saxoniæ Phalippus Wannes Ielebius Agricola, Juſtus Jua, Georgius palatinus fuerunt. His acceſſerunt Svevici Theo- logi Joh. Brentius & Erbardus Schnepfus, qui jun- da opera, Melanchthaxe ſtylum moderante, arti- culos ſidei Chriſtianæ XVII. a Luthero Torga- viæ ad mandatum Eledtoris Saxoniæ Jobannis compoſitos, in ordinem hunc digeſſerunt, & de- inde D. Luthero tum Coburgi hærenti ad reviden- dum transmiſerunt: qui datis ab ipſos Principes li- teris, teſtatus eſt, ſe hane Confeſtonem perlegiſſe & adprobare. Ita refert Melanchihon in præf. opp. Tom. I. Vid. D. Georg. Cæleſtini Hiſt. Camit. Anno Mo. f. m. 40. 41. ſiq. Fallit ergo Dan. Chamier. TPanſrar. Tom. W. l. . c. . qui Aug. Confeſſ. Au- A 4 torem 8 CA. II. DE LIR. V. SvMSB. IN SpECIE. torem nominat Moelanebihonen , Lutherum vero approbatorem. F. 8. Puram DElverbum revelatum & inS. Scri⸗ ptura contentum principium & norma Aug. Conf. ſolum eſt. Quapropter in præfat. ad Carolum V. & in Epilogo diſerte affirmant Proteſtantes, Do- QArinam hanc ex Scripturis ſanctis & puro verbo DEl deſumptam eſſe, nec quicquam contra Scri- pturam aut Eccleſiam Catholicam (puram ſc. ac antiquam,) in illa contineri. Vid. D. Hiülſemanni Man. Aug. Confeſ- in quo hanc Proteſtantium ſen. tentiam contra nænias Lojolitae Balib. Hageri accu- rate vindicat. F. 9. Comitia Auguſtana a Carolo V. We§. indicta erant ob duplicem cauſam, un attine- bat Religionem, altera bellum Tarcicum. Hinc facta a Cæſare per Fridericum Palatinum propo- ſitione, ipſi Principes habita deliberatione, primo de Religione agendum eſſe cenſebant; deinde de altero deliberationis capite. Vid. Sleidan. l. c. Inde d. 25. Junii hæc Confesſio publice recitata & per D. Chriſtianum Beierum Electoris Sax. Cancellarium Cæſareæ Majeſtati oblata fuit. Et quanquam Cæſar illum clementer acciperet; in- ſtinctu tamen Pontificiorum illam per omnia ap· probare noluit. Interim in linguam Hiſpanicam & Italicam eandem conuertere, Secretoriis ſuis Valdeſio & Sehweigio mandavit. Quo facto, & aliorum Regum exterorum ac Principum legati in ſuæ gentis idioma transtulerunt. Vid. D. Cæ- j leſtini — 1 Ver 8.t⸗. .Cont em V. 5, Do⸗ verbo traberi. m le nan um len. Higecl . V. N attie⸗ fliun Ptop.. Ppfino ince de .l.0 recita js N. it. etz i⸗ nid ,. ien nis ſ⸗ o, 4 Nlegn D.. n DE Aucusr. CoNFESSIONE. 9 leſtini Hiſt. cit. Tom. IlI. f. 19. ſeqq. Fallit ergo Bel- larmimus, & quæ ipfſius eſt formula, illuſtre men- dacium committie, cum Aug. confesſionem Tom. IV. Controverſ. in jud. de Form. Conc. f. m. 1537. ſal- tem in angulo Germaniæ percrebuiſſe ſeribit. Sui quippe oblitus Cardinalis, cum antea in orat. Iom. II.præfira conqueſtus eſſet, Religionem Lutherano- rum longe lateque per orbem ſparſam fuiſſe, nunc in angulo illam abſconditam fingit. Niſi omnis hiſtoriæ rudis videri velit, neſcire non poterat in amplisſimis regnis, præſertim Septentrionalibus, illam ſolenniter receptam fuiſſe & conſtanter etiamnum retineri. Confer. Loccenii Antiqit. Sveo- Goth. I. 1. c. y. Martinus Crieſins in Turco- Græcia l. VII. fim. 42;. ſoqj. it. f. gg;. memorat, quod A. Confeſſio in linguam Græcam converſa Patriar- chæ Conſtantinopolitano fuerit transmiſſa. §. 10. In Confesſione hac, præcipua religionis ca- pita ſolum contineri, nec omnes errores ac abuſus Pontificiorum propoſitos fuiſſe, ipſi Confeſſores in Epilogo fatentur; dum alios nominant, quos ab Epiſcopis correctum iri ante concilium Tri- dentinum ſpes erat. Deinde brevitati ſtudentes ſumma doctrinæ fidei capita, more modoque in Symbolis recepto proponebant, ut veritas Reli- gionis noſtræ in compendio exhiberetur. confer. 8. Carpzovii Iſagog. pag. 117. ſeqq. JF. 11. Cauſæ, quæ Proteſtantes impulerunt ad Con- feſſionem hancce edendam, in Hiſteria duæ nomi- A 5 . nan- „ 40 CaAr. II. Dr LiskR. V. SvYMBOL. IN SpECII. nantur. Una fuit parere Cæſari poſcenti confes- ſionem publicam; altera amoliri Sycophantias & calummias, queis Proteſtantes paſſim à Papæis onerabantur. Nam Alphonſus Cæſaris legatus Hiſpanicus Melanchthoni in comitiis dixerat, fa- mam in Hiſpamia tuliſſe, Proteſtantes ſacra omnia & myſteria contemnere, ac inſtar beſtiarum vitam degere. vid. Lutheri Tom. V. Jenenſ. fol, 27. edit. Al- tenb. Inde ipſe Lutherus in præfat. Articul. Smal- cald. refert, ſibi doctorem quendam ex Galliis miſ- ſum Wittebergæ aſſeveraſſe, idem de Lutheranis perſvaſum eſſe Regi Galliarum. Igitur Lutherani ut calumnias haſce retunderent, confeſſionem reli- gionis ſuæ ediderunt. Mos enim apud Pontifi- cios receptisſimus eſt, D. Lutherum variis calumni- is proſcindere, ut exola reddita perſona Lutheri, ipſa viri doctrina fiat ſuſpecta. Vid. B. D. Mülleri Deſenſam Luthberum, & hujuùs Defenſionem contra Lojiolitam Carolum a Creutz, Hamburgi anno 1659 editam. S. 12. Erxemplar hujus Confesſionis in Archivo imperiali cuſtoditur. Cum quo, quantum ſenſus re- ſpicitur, convenit editio exemplaris in quarto fa- Gs Wittebergae An. I531. Quapropter huic editio- ni Anno 1561. in conventu Numburgenſi Pro- teſtantes denuo ſubſcripſerunt ac Ferdinando I. Imperatori illam exhibuerunt. Sed Philippus Melanchthon in cauſa religiomis juſto mitior, ur nonnullis falſis gratificaretur fratribus, inſcio Lu- thero, the in ſoh Lan ten Ai Ver ſer⸗ nul tine kegf doli ECII. — uſes⸗ untiss eis egemn t, d. mni Vidan NA. Gnel. mil⸗ eranss Dr Ancusr. CoxNrFESsloNEK. I— thero, & invitis Statibus Proteſtantibus, privato ſtudio & autoritate, anno 1540. Witteberg gæ nO- vam Confeſſionis Auguſt. editionem adornaucrat, quæ ſenfum in aliquot articulis corruptum exhi= bet; inprimis vero articulus X. in gratiam Zvvin- glianorum truncatus fuit. Atque hac de cauſa editio hæc à Lutheranis ceu ſpuria rejicitur; à Re- formatis vero inter libros Symbolicos recenſetur. Vid. Cornus & Gniagma Confeſſionum Fidei Refor- wiat. Generæ anno 65a. denuo editum. Quæ vero circa ipſa mutationem A. C. & ejusdem circum- Retddid ſpkell⸗ Onl⸗ Umd thei. ſüln Cot H 16,9n chie uste⸗ 1of⸗ ito⸗ Pro⸗ t0 1 ſtantias tum à Pontificiis, tum à Calvinianis objici vulgo ſolent, ea fuſius & ſolide à Theologis Sa- xonicis tradita & confutata legss in der Haupt⸗ vertheidigung des Aug⸗Apffels h. e. Aug. Con- IJeihßonis e. 20. ſeqq. ad c. 33. usque. Mutatæ ſic Con- fesſioni Auguſt. Calviniani fubſcribere non detre- ctant. Ipſe Calvinurs, Zanchius & P. Martyr eidem ſubſcripſerunt, ſenſu Zvvingliano; ſeu, ut ipſe Zanchius limitavit, modo orthodoxe (h. e. ex ſen- tentia Calvinianorum) intelligatur. Vid. Hornbe- ckii Summ. controv. I. IX. de Luther. p. m. Gz3. ſoqq. Verum hoc modo quibusvis heterodoxorum con- fesſionibus ſubſcribere licebit orthodoxe; cum nulla earum tam abfurda ſit, ut nihil ex vero con- tineat. Hoc aurem contra ſcopum eiusmodi con- fesſionum eſie, omnes cordati Theol ogi Pariter ac Politici fatentur. u , le. jero „ . 13. In ifoni 4. Contetßionis exhibitæ Theo- logi 12 CAr. II. Dx LIBR. V. SYMBOL. IN SpECiIE. 8 logi varia Aivinæz providentie documenta obſer- vant. Nam comitia indicta fuerant, ut Religio Ev- nuo opprimeretur; & ipſatamen, quod mirandum eſt, contra tot tantosque hoſtes veritatis emer- ſit ac latius propagata fuit. vid. B. Lutheri Tom. V. ſert. de provid circa A. Conſeſſ. & D. Varenii Exe- geſ. A. Conf p. 4. 5. Biennio poſt oblatam con- feſſionem, a Cæſare Carolo V. Proteſtantibus pax indulta fuit. Quæ cum minus fida eſſet, tandem oſt transactionem Paſſavienſem, quam exhibet Goldaſtus Tom. 11. Reichs⸗Satz. fF. 277. Pax reli- gioſa communi Procerum Imperialium conſenſu Anno 15 55. in comitiis Augaſtanis facta eſt, qua A. confesſioni addidtis libertas religionis confir- matur. confer. Limnæi J. Publ. lib. 1. c. . §. 17. Hanc pacem cum hoc noſtro ævo Lojolitæ ſive Je- ſuitæ convellere omnibus modis niterentur, (vid. cit. Vertheidigung des Aug⸗Apffels.) denuo per gratiam diuinam in Inſtrumento Pacis Oina- brugenfis Art. V. publice repetita & confirmata fuit; ringente licet Papa Innocentio X. qui edita bulla, pacem deſideratiſſimam, addita proteſtatione per Fabium Chiſium, abt ogare nitebatur. Vid, Herm. Conringii de Pace civili inter Inperii Ordines reli- ione Aiſſidentes perpetuo conſervanda libr. & Horn- Zeckii Exam. Bullæ cit. SF. 14. Præter Auguſtanam Confeſ. Proteſtantium L alia lia Co angelica a ſuperſtitione Pontificia repurgata de- ix hart hibi V Jenenſ. f. 26. ſeq;. & f. 157. ſeq. B. D. Dorſcehei diſ- (En non dan Mn foe t. Gio ten jech⸗ Prin lt or L. — obler⸗ joEN. a de. Andumm etmer⸗ beich. iilu. 1 ⸗ uspin uden Xhibet Krell⸗ nſenin 1, gu onfi⸗ lyeſe. (it Cenuo Otmi. fl . bul nepen Nem 6 l⸗ Noyh⸗ ℳ jecta legitur. Dr/ Auc. CoNrFrESsIONNxr. 13 alia etiam quatuor evitatum, puta Argentorati, Conſtantiæ, Memminge & Lindaviæ, auctore Bucero & Capitone Imperatoti in iisdem comitiis per Ca- TWparum Hedionem Eccleſiaſten Argentinenſem ex- hibita quidem, ſed nec accepta nec prælecta fuit. Vid. Chyiræus in Hiſt. A. C. f. G7S. In Artic. de S. cœna (ut sleidanus l. 7. comment. f. m. 75. refert,) non idem cum Saxonicis dicti confeſſores ſentie- bant. Omnia Confeſſionis hujus capita D. Cæle- Rinus Tom. IV. Hiſt. cit. f. 93. ſiq. recitat. Atque hoc modo primum cauſa ſchiſmatis publice data eſt. Illricus Zvvinglius etiam, (qui æmulandi ſtltu- dio ſe Reformatorem Helvetiæ tulerat,) ſuæ ſen- tentiæ ſingularem confeſſionem in iisdem comi- tiis obtulit, quæ utpote privati hominis itidem re- CAP. III. DdDdDd FE APOLOGIA AUG. CoON. FESSIONIS. A ?OLOGIA A. C. eſt liber Sym- & bolicus a Philippo Melanchthone primum in comitiis Auguſtanis ſvaſu & autoritate publica ſcriptus, ut confuta- tionem A. Confeſſionisà Pontificiis Theo- o logis conſarcinatam refelleret, & doctri- nam , 9 14 CAp. III. Dz AroLoGIA nam ſemel traditam adſereret publice: uf deinde auctus publica Statuum Evange- r licorum adprobatione ſcriptissymbolicis ui 8. 2. Autoy hujus Apologiz fuit Philppus Melan- n chthon, juſſus à Statibus Proteſtantibus confutatio- ℳ nem A. Confeſlionis Pontificiam refutare. Nam , Sleidanusl. II. kit, refert, quod Imperator iteratis u/ vicibus perſv adere Proteſtantibus anniſus ſit,ut de- „, ſerta confeſſione ſua, aſſentirentur refutationi à Monachis & facrificulis Popzæis, in quibus facile unft primi erant Joznnes Faber & Eccius, compoſitæ. 1 Verum confeſſores de conſtantia ſua nihil emi. tentes, Gonkfeſſionem ſemel editam tuentur, & con- l Jutationens Papæam, quantum inter prælegendum lun ex eadem percipi & annotari potuerat, Philippum viciſſim confutate jubent; Nam etfi exemplar gl confutationis hujus peterent, impetrare non licuit, i. cont. D. Cleſt. praſat. Tom. III. Hiſt. lit. f. 17. 18: Poſtea Apologiam Cæſari Proteſtantes exhibue- e runt, fed is dedignatus ulteriorem circa religio- Chn nem diſceptationem, illam accipere renuit. Vid. N⸗ Caælef:. Hiſft. cit. Tom I. fol. &. ſD6MM7. di §S. 3. Samma confutationis Pontificiæ prout non⸗ Sleidanus J. VII. cit. recitat, hæc fuit. Pontificii ſen Theologi, confeſſionem Proteſtantium in duas ſe partes diviſerant: PRIons habet XXlI. doctrinæ capi- 6 1a ex iis alia receperant, alia rejecerant. Quædam leben partim fuerunt admuiſſa, partim repudiata, mul- . 113 ice. nge⸗ Wcs Auc. CoNFESSIONIS. 15 tis Patrum & Conciliorum adductis teſtimoniis- In rejeclis hæc erant: opera bona nihil mererie ju- ſtifßicationem tribui ſoli dei z non etiam operibus 2 Eccleſiam eße congregationem piorum non poſſe latisſieni pro peccatiss Divos non intercedere ele rlt. Nun terett ut e. lioni ſaele oſſe „Ktn entün n emgt licui . 1ſe Chitne. leſige i rtci 1 Go ne Nne la, Me N D Pro nobis; alia receperant cum modo, de ceremo- niis nimirum; item, verum Corpus atque Sangvis nem Chriſti eſſe in Sacramento; ſic, ut ſub guali- bet ſpecie ſit Chriſtus, & vinum atque panis omni- no mutentur. Illud de conf⸗ſione ſic admittebant ſi populus adſtringeretur, ut quotannis ad paſcha confiteantur, & delitta omnia diligenter enume- rent & Cænam Domini percipiant, & ſepten credant Eccleſiæ ſacramentas cavebant etiam, ne quis erudiendo populo præficiatur, niſi de vo- lIuntate & permiſſu Epiſioporum: ad hæc, ut le- ges omnes & Eccleſiæ præcepta ſervarentur, &, Juibus in lotis abrogata ſint, reſtituantur. ALTERA PARS quinque pracipue complectitur? Commu- nio cœnæ Domini ſub atraque ſpecie, quod ajunt, rejicitur; & petebat Cæſar, ut in eo totius orbis Chriſtiani conſenſum atque morem ſequantur: De conjugio Sacerdotum mirari ſe dicebat, hoc ab ipſis peti, cum inde ab Apoſtolorum ætate non fuerit in uſu: Miſ recipitur ipſorum, modo cum ritu Eccleſiæ Romanæ conveniat; ſi vero mu- tata ſit, rejicitur, ac ſimul affirmatur, miſſam ſe Sacrihßeium pro vivis & mortuis, neque debere miſſam privatam abrogari: Danielem multè 16 CAbP. III. DE ArotoOGia multò ante prænunciaſſe, fore, cum Antichriſtus venerit, ut ſacrificium aboleatur: hoc quidem nondum accidiſſe; veruntamen iis in locis, ubi miſſa jacet, alraria deſtruuntur, exuruntur ſta- tuæ, quibus in templis nihil cantatur, nihil legi- que cavendum eſſe diligenter omnibus, ne cauſam præbeant adventus Antichridti: vota Monaſtica niti tam Novi, quam Veteris Teſtamenti autori- tate: plectendos igitur, qui ſuæ profeſſionis ob- liti, deſeruiſſe ordinem: Epiſcopos habere pote- ſtaten noOnh docendi tantum, ſed & adminiſtran- di remp. hee in ſuo jure impediendos eſſe, quod hibertate majorum ſint conſecuti: non abſtinere a carnihus tempore prohibito, non jejunare per quadrageſimæ tempus, non confiteri peccata, proterviam eſſe, non libertatem Chriſtianam. Hæv Seidanus. —YMM 8S. 4. FHos in confutatione memorata jam con- tentos errores, diſtincte Melanchthon in Apologia dicta diluit; oſtendendo inania eſſe illa, nec ul- lum in ſacris literis fundamentum habere, quæ oggerrebant Papæi. Primum quidem laudatus mo- do Philippus, cum nondum haberet exemplar con- futationis Papææ, brevior fuit in refutando; mox vero tale exemplar in Comitiis nactus Apologiam inſigniter auxit, cum aliquot doctrinas A. Con- feſſionis, inprimis de juſtificatione, impletione Le- 4* — 2 tur, nulla lucent amplius luminaria, ibi nimirum 1 .— — RI—⸗ 2 illud jam repræſentari Prophetæ vaticinium: ita- con.è Nont Mon Oonn e Cene len⸗ Perii Prin tumn llee (5 Uig tone li, meer ide Rleigl Lutk ( Uee, AUG. CoONFESSIONIS. 17 hrſtiam gir ſatisfabtione, Pænitentiæg & Sacrificio Miſſatico niben egregie dilucitaret. V 8, Hi ur ſie. §. 5. LEmperator intereâ utrinque deligi juſſe- ei rat Theologos, qui de Religionis controverſiis nin conferendo, Concordiæ rationes inirent. Ex Pontificiorum parte præcipuus erat Exius; ex anſin Proteſtantium Philippus. Sed cum Pontificii nefu omnia ſibi concedi vellent, fruſtra fuerunt inſti- icn tutæ diſputationes. Cæſar cum Proteſtantium s0b. cerneret conſtantiam plane invidam, decretum u fieri curavit, quo Pontificia Religio omnibus Im- eu perii Statibus & ſubditis denuo imperabatur. Sed „det Principes Proteſtantes reſpondent, ſe illud decre- ſtinn tum bona conſcientia non poſſe recipere, hinc ee diſcedunt. v. D. Cæleſtin. Hiß. cit. Tom. Il. ſ. Fy. ce ſeg. & Sleid. cmment. l. VII. Melanchitbon ob Cæ- He faris & Pontificiorum fremitum atque commina- tiones animo erat ſolicito & anxio; non quidem ſui, ſed ipſius exitus & poſteritatis cauſa, ſeque oW merori, ſuſpiriis atque lacrymis totum dabat. La- Polit therus autem tum Coburgi hærens, ubi id cogno- neel vit, crehris litteris ipſum erigit & conſolatur. vid. e,S leid. l. cit. f. m. 5. De Aecreto Auguſtano judicium tte Lutheri idem Ceæleſtinus f. Sz. ſeq; exhibet ſimul ltoer cum admonitione ejusdem ad Germanos, in qua ,NI Jol. 109. memoratu dignum eſt didum Caroli: Si Min Sacerdotes (Pontificii) facerent ſuum offcium, ni- o bilopus eſſet Euthero Magiſiro. Dicta hæc Apolo- Kia per Juſtum Jeonam Germanics reddita Tom. E. 6 ” . Jenen- 18 CAb. IV. Dz Akric. Jeneſ. cit. à B. Luthero exhibetur, & libris Symbo- licis communi Statuum Proteſtantium conſenſu poſtea inſerta legitur. . CLCLCyo-b. IV. ART. SMALCGALDICIS. A RTICGULI SMALCALDICI ſunt AsScriptum Symbolicum Eccleſiæ Lu- theranæ,quod D. Lutherus in conventu Statuum Proteſtantium Smalcaldienſi anno 1537. compoſuit, ut, ſi liberum con- cilium, toties expetitum, aliquando habe- retur, capita ſumma doctrinæ controver- ſæ exhiberi poſſent. S. 2. Hi Articuli cognomen ab oppido, in co- mitatu Hennebergico noto, Smalcaldia ſortiti ſunt. Scil. ut olim quibusdam Gmbolis à locis, ubi facti leguntur, nomina impoſita; ita & libri tres Symbo- lici à locis cognominati fuerunt: ut mirum ſit, Lu- dovicum Jacobum à S. Carolo in Bibliotheca Pontifi- cia lib. II. fol. zæ55. ita hiſtoriæ religionis fuiſſe igna- rum, ut putarit, Articulos Smalcaldicos, eſſe Luthe- ranum Germanum: Articulus Smalcaldicus, inquit, Lutheranus edidit de primatu & poteſtate Papæ li- brum. §. 3. Symbolicum librum eſſe publica Eccleſiæ Lu- lI erſi wen tori eri⸗ den Con nbo. enluu SXMALCALDICIS.§. 19 — — 2 7. Lutheranæ adprobatio & receptio probat. Nam etſi Lutherus hoſce Articulos conſcripſerat; ta- men ut ipſe in præfatione fatetur, ſibi publica au- toritate injunctus fuerat is labor. Quapropte? etiam hoſce repetita Auguſt. Confeſtonis & ejus- dem Apologiæ doctrina, multi graves Doctores & Concionatores ſpblcmiptionsadgrobarunt. vid. pag. 338. & 356. ſeqv. F. 4. Conventus hicce Proteſtamtinm Smalcal- diæ Anno 153 7. d. 15. Febr. habitus eſt, in quo, ut Sleidanus comment. lI. XIl. fol. m. 32. memorat, fue- runt Elector Saxo Johannes Fridericus, Erneſtus & Franciſeus Luneburgici Fratres, Ulricus Wurten- bergicus, Landgravius Philinpur, Pomeraniæ Prin- ceps, Anhaldi tres & Albertus Mansfeldicus; De- inde civitatum nomine Legati quam plurimi cum ampliſſimis mandatis. Atque hic conventus di- verſus eſt ab eo, qui An. I1531. d. 29. Martii ibidem propter fœdus defenſivum adverſus Pontificios, ob ſuſpectas illorum molitiones pangendum, ce- lebratus fuit. vid. Seidan. lI. VII. ſub ſinem & l. VIII. initium it. I. LX. ſub fn. Acta illius conven- tus & fœ deris duobus Voluminilus exhibet D. Hort- lederus, von Urſachen des Teutſchen Krieges. Locus hicce Carolo V. Imper. propter fœdus di- Qum ita exoſus fuit, ut victo poſtea Johannr Fri- derico, illum exſcindere decreverit, niſi Mauri- tius Elector novus interceſſiſſet. Vid. Cyr. San- gintes. Chron. Henneberg. I. V. t. y. Ad Cal. Mar- E 2 ti⸗ 2298 CAP. IV. DE ARTIC. — tii Anno 1540. Principum & civitatum Proteſtan. tium legati denuo Smalcaldiam veniunt. Una quoque venerunt Theologi Jonas, Pomeranus, Melanchthon, Cruciger, Bucerus; quibus injun- Gtum fait, ut formulam conſcriberent, qua puta- rent cum adverſariis Pontificiis agendum eſſe de conciliatione doctrinæ. Sed iſta formula librissym- bolicis annumerari haut meretur. vid. Sleid. lL. XX. ſab ſin. F. 5. Cauſa impulſiva horum articulorum fuit liberum conctilium, cujus ſpem Proteſtantibus id non ſemel petentibus Imperator ſæpius fecerat, vid. Seid. l. IX. ſub ſin. Itaque illi ut in promptu juxta cum Aug. Confeſſone haberent ſummam ræcipuarum controverſiarum, quam in concilio exhiberent, hofſce articulos conſcribi mature cu- rarunt. Verum cum Paulus II. Papa mox con- ilum Mantuæ, Pontificiis loco commodo indi- c conci ceret, ſpe ſua Proteſtantes exciderunt. Quapro- pter denuo ſententiam ſuam de iſtoc concilio in- dicto publicant, ſimulque ob varias, easque præ- gnantes rationes, aliud concilium liberum ſcil. Chriſtianum in Germinia d Cæſare, more olim in Eccleſia recepto cogendam petunt, in quo errores doctrinæ & vitia Eccleſie manifeſta emendaren- tur, nec rei (h. e. Pontifici) Judices & Adores ſi- mul forent. Vid. Sleid. I. XI. & XII. ſub fin. & die Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apffels c. 5a. edit. vo. P- 70 — 4 guo⸗ eorn oßfe tan gui lh un ei lent un no) Tri⸗ fini⸗ neguu legu Probe Gonn jci⸗ keltar tionen am, leyſa nſi nli, gooti 4 SMALCALDICIS. 21 etua. g. 6. Hi Articuli Smalrcaldici nullum dogma, Un qu od contra A. Confeſſ. ſit, continent; ſed ut lectio G ecorum probat, erroresPontificiorum publicos pau- m. lo fuſius, ac in Confeſſione factum fuerat, decla- u rant atque refutant. Diſpeſcuntur in tres parter, ſek quibus ſubjungitur appendix de poteſtate & primatu In. Papaæ, ut & Jurisdictione Epiſeoporum, qui ann. 1538. W. à Luthero retundendas adverſariorum calumnias, queis paſſim Proteſtantium doctrinam proſcinde- hbant, in lucem publicam emiſſi & poſtea libris nfit Symbolicis additi fuerunt. “ du 8S. 7. Papa, Paulus II. qui primum Mantuæ, onhm mMmoxX Vicentiæ, demum Anno 146. ad idus Martii nmm TLidenti, in Al pibus ad Atheſin flumen, oppido in neile finibus Italiæ ſito id indixit. Verum Proteſtantes tecr neque concilium hocce Pontificis, neque locum, Oů. neque quod in decreto ſit ejus facta mentio, ad. id. Probant. vid. eid. l. XIV. F. m. 156. Nam illi D concilium liberum in Germania à Cæſare cogen- Vob. dum petlerant, in quo Papa utpote reus, non ju- ept⸗ dicis partes ageret. Quapropter contra illud pro- 6 teſtati ſunt, vid. Adverſus Hnodi Trident. inſtita- ni lionem I. continuationem a Pio W. Pontißice indi- rrores b᷑tam, Gravamina, duc 6 Germanico in Latinum con- ren⸗ verſa ſunt, a D. Laurentio Tappio Jcto Argentora- . tenſi, & Argentorati anno ibv. edita. Hoc igitur e (oncilium aut verius conciliabulum poſtquam ali- 4 quoties fuiſſet interruptum, tandem Anno 1563. n d. 24. Decemb. finitum legitur. Proteſtantes, qui B 3 neque . 22 CAP. IV. DE ARTICG. SMALC. neque admiſſi neque auditi fuerant, contraà morem in Eccleſia Chriſtiano olim receptum, damnantur. vid. Sleid. lib. XXII &v XXIII. Iniquum hujus Sy- nodi Proceſſum deſeripſ it Petris Suavis, ſeu, ut vero nomine citatur, Panlus Sarpius Venetus, Ser- vitarum ordinis. Ex quo multa in gratiam ſtudio- ſorum excerpſit B. Hülſemannus Man. Aug. Conf- Aiſp. XIX. ad quæſt. VIII. de Cauſis recuſati à Ca- tholicis (Lutheranis) Concilii Tridentini. Jacob. Aug. Thuanus, Gallus quidem, ſed cordatus vir, e- jusdem acla Hiſtoriæ ſux inſeruerat. Verum, quæ eſt Jeſuitarum fraus & aſtutia, illa in prima Thuani editione, aliisq ue ſequentibus nonnullis omiſſa fue- runt. Joh Heinr. Heideggerus vero ex MSCG. & edi- tione Aurelianenſi eruta, non ita pridem Anatoma Juæ Coneilii Iridentini fubjunxit. Ex quibus ad- Paret, ut multiPontificii decretis Papæ contradixe- rint. Quæ tamen poſtea ceu oracula divina omni- bus Chriſtianis credenda obtrudere Papa Pius IV. Bulla ſuper confirmatione hujus concili edita, mi- rum quantum laboravit. CAP. V. DE CATECGHISMO B. LUTHERI. S. I. CATrECHISMUsS B. LUTHERIeſt li- bellus Symbolicus Eccleſiæ Luthera- næ, continens ſumma religionis veræ ca- pita, — P ita d e i⸗ 14 n Ula Gon 71) Vé ele 14 id net — Oten. antor⸗ . el, N „ Kr⸗ udio. C,. 14 C. Zuulk. Vir,e⸗ n be Thuant ife. Keli dtN us 20 tadive⸗ 1omi⸗ NurN imi⸗ eltl⸗ berr el Nitn CaAr. V. DE CATECHSMO LuTHERI. 23 pita, quem in gratiam parochorum & au- ditorum, inprimis ſimplicium, B. vir ſin- gulari ſtudio ex Scriptura S. conſcripſit. 8S. 2. Catechiſinus vox origine Græca, ſed uſu Latina fada eſt. Nam uαaνννιιανοι & uαννυαα à αoντlUNs, uod ſtylo Patrum Eccleſiæ ſignificat, inſtituere aliquem facta interrogatione & (quaſi z;- T& 1 ναααα] reſponſione. Hoc ſenſu etiam zarn- Ya& Luc. I, 4. Act. XVIII, 22. Gal. Vl, 6. viderur uſurpatum fuiſſe. Inde narnvnrpe eſt, quod do- Gorem Catechiſmi notat, & αaτανια ſen 2α. TYνιεια quod olim velcandidatum Baptismi, vel tyronem, in religione Chriſtianà adhuc prima elementa diſcentem, ſigniſicabat. Hinc Rom. Il,i. zαττινοπν Sα 1νM̃egitur, quod videtur eſſ/ſe dictum à voce, qua olim myſteria tradebantur, quæ nefas erat libris committere. vid. Budeum in E, piſt. ad Eraſinum, quæ incipit; Dici non pozeſt. Quod α νντνναοειιο & oℳ αραοονιι., id eſt, au- ditores ſint diviſi, apparet ex Can. XIV. Conc. Nic. & Can. XIII Conct. Neocæſarienſis; confer. Caſauboni Exercit. Anti-Baron. XVI. n. 43. p. m. 4597. Modus autem hicce informandi in antiqua Eccleſia fuit u- ſitatiſſimus. vid. Exſeb. Hiſt. I. VI. 6. 2. Socrat. H. E. l. 1. c. . Ruſſin. H. E. l. 1. c. 6. Hinc Patrum, (ut Cyrilli Hieroſolymitani, Auguſtini & Chryſoſtomi,) Catecheſes in hiſtoria Eccleſiaſtica non ignotæ ſunt. V F. 3. Libellum Symbolicum appellavimus, quia 8 4 ſtatus 24 CAp. V. DEx CATECEISMO — Status Proteſtantes in Epit. Form. Conc. p. 5y:. & Imum B. Lultheri Minorem &, Majorem, ut in tomis Lutheri inſertus eſt, pro Symbolicis agnoſcunt. Ob ſectas diverſas, qua ſuos Catechiſmos habent & jactant, ut Pontificii Concilii Trident. Catechiſmum Romanum, Caniſii & alios; Calviniani Catechi- ſinum Heidelbergenſem, qui in Synodo Dordracena Seſj. CXLVIII. pro hbro Symbolico inBelgio fœde- rato receptus fuit: licet contineat quædam, quæ quamplarimis Eccleſiæ Reformatæ Dodoribus re- Catechifimus Reformatorum à Lutheranorum diſtet, ſini D. Lutheri und des kurtzen Begriffs. S. 5§. Sitmma religienit veræ capita, Catechi- ſmum D. Lutheri complecti omnes admittunt, rum, qui illaminantur, ſtatuunt, Religionem duo- bus iſtis conſtare, dogmatum iorum accurata noti- zia, & bonis operibus, h. e. vew de DEO fonſu, & recto ejusdem cultu; vel, ut Theologi alias efferre iMWa propoſitionibus theoreticis; bæc practicis effe- calogo in ejusdem Deælaratione, p. G. utrumque Catechi- 46 G§. 4. Lutheranæ autem Eccleſie proprius dicitur pugnent. Vid. Epiſt. Eccleſiaſt. Armin. & inter hos Arnoldi Paælenburgii fol. m. 225. Quantum autem non ita pridem docuit breviter D. Johan. Dürrius in der gruͤndlichen und nothwendigen Antwort auf die Zirickſeiſche Betrachtung des kleinen Catechi⸗ qui cum Cprillo Hieroſolymitano Catecheſi IV. eo. ſer previus amant, in credendis & JFaciendis, quorum runtur. Utrumque præſtitit vir beatus: in De- Ni cot n⸗ N 1 tln m der hon nee c ch r . tio⸗ her in N 1 I 95 LurTHERI 25 .d calogo. Oratione Dominica, & ex parte, in doctrina Achi de Sacramentis, & de ociis Chriſtianorum in quæ- ommn pveis ſocietæte facienda ſeu, quæ ad cultum pertinent, n. continentur: in Dymbolo Apoſtolico & ejusdem ſub- Dc juncla xplicatione, nec non in doltrina de Sacra- enelh mentin CREDENPA ſ. Præcipui articuli fidei propo- ſu nuntur. Hinc in F. C. Epitome b. v:. Status Ev- tebi. angelici merito cenſent, Calechiſmum Putheri u⸗ cen trumque eſſe quaſi Biblia Laicorum, in quibus vde. Omnia illa breviter comprehenduntur, quæ in §. Scriptura fuſius tradlantur, & quorum cognitio de komini Chriſtiano laico ad ſalutem æternam eſt te⸗ 1 neceſſaria. elG 3 uen 8. 6. Caauſa, quæ impulit Lutherum, ut Cate- te chiſinum primum componeret, fuit partim Paro- ni chorum ac Concionotorum ſupina negligentia; t an Partim populi & auditorum ruditas, quam in viſita- echi⸗ tione Eccleſiarum non ſine commiſeratione depre- henderat. Cauſam utramque allegat pir beatus in præſ. tum Catechiſpri Minoris p. zb. tum Majoris er Yas. S9o. eee. ire S. 7. Huic ergo Eccleſiæ morbo ut medici- 1 natn adferret Theander, An. 1529. menſe Januarii , Minorem, inſequenti menſe Octobr. Majorem con- M.ſcripfſit. Qui etiam mox in Eccleſia receptus & pu- „Druilice inculcatus fuit. Vid. Apolag. 4. C. ar. X. P. 312. & D. Eutheri Tom. II. Jnenſ. Vom lUnter⸗ un richt der Viſtration an die Pfarrherren im Chur⸗ ſ fuͤrſtenthum zu Sachſen. fol. 391. ſeq. edit. Alten. N. =ðèJMWUD B 5 burg. . erte —— 26 CAb. V. J E CATECHISMO urg. Hac de cauſa in Ordin. Eccleſ. Sereniſſ. Elect. Sax. Auguſti cit. General. Articul. num. IV. & F. f. 2. yor. ſeq. Omnibus Eccleſiaſticis & Diaconis præeae- cipitur, ut Catechiſmum hunc auditoribus ſuis dili- genter inculcent, ac ſtatis temporibus ExAMINA CATECHETICAObeant. Quæ quantum uſum habe- ant, quisq; Chriſtianorum paulo prudentior intel- ligit. Et ſane Arminianorum licentiam docendi & credendi noxiam ſapit, quod contra Catecheſus diſſerit D. Heinr. &alkius in Epiſt. ad Conrad. Vor- ſtium fol. m. 394. At ſi Paulus ονναν%οοαοαο να² 2dwνανdſ Aöνu, h. e. ut Theoderus ad h. l. monet, ac- curatiſſfimum exemplar & archetypum fidei pro- pPoſuit, ad cujus intuitum, omnes doctrinæ ſuæ du- ceret lineas, (Vocat &ιατνιοαααταοανπισταπιXοου⁰ T1 8 s8&.) Si Clem. Alexandrinus vroruzxaqgeg, Orige- nver doο*νρρ. Di Alexand Gαι⅝ ner dρ*ναοσ. Dionyſius Alexand. sταασαα M⁵0= Pindg, Euſebius Sονα õ Jo. Dama- ſcenus adooα7ρ ρ ιπ εις Eccleſiæ bono ediderunt; an nefas fuerit morem hunc imitari, & juventutem incautam illi alligare? non puto. Deus ſervet nobis B. Lutheri Catechiſmum, com- pendium doctrinæ Chriſtianæ laudatiſſimum! G. 8. Studium, quod Eutherus in concinnando Catechiſmo hocce inſumſit, & ordo tractandi per- ſpicuus, ac articulis fidei in compendium redactis accommodatus probat, & virorum celebrium e- logia, quibus libellum commendant, ſatis etiam con- con Me Ihe y Epre⸗ isCit. nlN habe⸗ intel. enl cheſos DVor. TLuYNERRRr. 17 confirmant, ut uſti Jonæ, D. Pomerani, D. Yoach. Morlini, D. Polyc. Eyferi (in dedicat. Tom. I. Eoc, Iveol. D. Chenmitii,) D. Zach. Shuülteri & aliorum, quos M. Nie. Rebhan in Concionat. n c. 2. P. Mä. ſeqq. allegat. 8 F. 9. Principium, ex quo hanc Chriftianiſinil E- pitomen deducit Lutherus, eſt S. Scriptura. Inde nulla ſententia adferri poteſt, quæ non cumsS. lite- ris congruat. Quod prolixius D. Ditericus in i- ſit. Calecheticag, &σ D. Dannhauerus in Labte eate- chetico demonſtrant. Papæus vero Catechiſimus à* Caniſio editus, in frontiſpicio ſtatim fatetur, nor- mam fſidei traditæ non tam ſcripturam S. quam Ec- cleſiam Romano-Catholicam, h. e. Papam eſſe. Nam humanæ doctrinæ par erat, ut humanum prin= cipium & norma aſſignaretur. CAP. VI. FORMULA GCGoNCORDIX. F. 1. FOEMUITA CONC. eſt liber Symbolicus Eccleſiæ Lutheranæ, publica autoritate, per ſex deputatos Theologos Torgæ An- no 1576. conſcriptus, & in cœnobio Ber- genſi pio conſilio & ſtudio Anno 1577. reviſus, tandemque Dresdæ 1580. publica- tus, qui religionis controverſias, quæ poſt B. Lu- „ 28 CAP. VI. DE FORMILA B. Lutheri reftormationem in Eccleſia ortæ fuerant, continet & reſolvit: ut adpa- reat veræ religionis in noſtra Eccleſia concordi ad poſteros propaganda. §. 2. Wuintus hbic liber Gmbolicus ſtricius ac- cepto titulo, dicitur Formula Concordiæ ad mo- rem autiquioris Eccleſiæ; quæ ſimiles concordiæ Formulas aut suwaτινοαα conſcripſit. Quanquam hic etiam fraus aliquando latuerit: ut de Henotico Zenonis, qued inſtinctu Acatii Epiſcopi Conſtan- tinopol. in gratiam Eutychianorum, ex ſtudio Syncretiſtico componi Cæſar curaverat. Vid. Epagrii lib. III. c. 14. f. m. vyo. ſeqq. & Niceph. I. XVI. c. ni. & 12z. De Irenico Conſtantini M. quod Euſebius in vita ejus l. IIæ 62. ſeqq. memorat; nec non de Encyclicis Baſiliſti ab Eyagrio l. III. c. 4. deſcriptis, nihil addo. Unio in ſfide ſincera, quæ veritatem divinam inS. literis manifeſtatam pro fundamento habet, hic denotatur. Vid. F. C. pag. 606. Mulrum vero differt a FKormula Con- cordiæz E'ittebergenſis, quæ anno 1536. inter Sa- xonicos & quosdam alios ſuperioris Germaniæ Theologos (ut W'olſgangum Capitonem, Marli- num Bucerum, aliosque, qui Lutheri lingua uten- tes, mentem Zwinglii tegebant,) ſuper articulo de &. cæna tantum ſancita fuerat hypothetice; ſ eilicet adverſariorum explicatio §. cœnæ cum Aug. Conſeſtone congrueret. Quod, cum poſt reditum Buce- — i Vid .3. exe UN 4, gun in Xr. in cll ſub (o. tra. en leſia Geſia . us ac. d wo⸗ corli guun i altan. ſodio U Gpbel, qd decr. 1. 41 Cet . ſatam J1.0. 80⸗ nanie ſerli Uten⸗ eno e; Aℳ. ſtun HN. CoNcokprxz. 29 Buceri ad Helveticos, aliter eveniſſe intelligerent Wittenbergenſes, Concordia ſic dicta exſpiravit. Vid. Oſiandr. Epit. Hiſt. Eccleſ. centur. XVI. I. 1. c. 3y. p. 246. ſeq. Alii tamen hac in parte Bucerum excuſant. G. 3. Præterea glüis duobus titulis inſi ignitur: Nus eſt, Epitome Articulorum F. 7o. ALTER Soli- ada, plana ac perſpicua Repetitio & Declaratio quorundam articulorum Ang. Confeſſ. Oc. p. 625. Uterque argumentum & ſcopum libri exprimit. Nam quæ in priori ſcripto breviter notata fuerant, in altero uberius, adductis controverſiarum funda- mentis declarantur & deciduntur. §. 4. Lutherane uutem Eccleſieæ Smbolum quan- do appellatur, id intelligendum eſt de ea, quæ Au- guſtanæ Confesße oni invariatæ addicta eſt. Et licet quoque in hac membra illuſtria ſint, quæ eidem ſubſcribere detrectaverunt; tamen illa in doctri- mam ejusdem lib ri conſenſiſſe D. Hutterus in Con. cord. conc. c. XXIIiV. fol. 2oz. docet. Ubi idem, con- CN. tra Hoſpinianum t. XI. f. 92. pernegat, librum hunc debuiſſe omniuna Eccleſiarum Chriſtianorum eſſe Symbolum; curn ſcopus ſuſcepti operis repugner, & ejusdem præfetio etiam proteſtetur. Cæterum, cur aliqui inter I;vangelicos eidem ſubſcribere, aut eam recipere noluerint, cauſas enarrat Hutterusl. c. o. XXXV. §. §. Publicà autoritate ſcriptum eſſe hunc librum, non prolixa eget probatione. Nam Aan- gihu 3 . CAr. VI. DE FonMUA guſtus Elector Sax. vere Auguſtus, anno 1576. menſe Majo conventum Theologorum numero XVIII. Torge non tantum inmdixerdi, ut hujus Formulæ ca- pita cum cura & pietate examinarent ac digere- rent (vid. D. Hutteri Concord. conc. cit. c. XI) ſed & inequenti anno in coœnobio Bergenſi Formulam hanc revifam & emendatam (vid. D. Hutterusl. & XIID) communicavit cum aliis Statibus Proteſtan. tibus, ut cenſuras ſuas exponerent, quas memorat jam laudatus Hutterus lib. cit. c. XII. & c. XV. inde & publica ſubſcriptione tandem confirmatus, & anno 80. tkypis publicis (ringentibus licet Refor- matis,) exſeriptus fuit. vid. D. Hureri li c. cap. Xx/E,. 25l. ſeq. HG. F. Minihei Sripuioni præcipui fuerunt Fer 7 beologi tum temporis celebres, & quorum vitas (excepto Mufſeulo) Melchior Aami enarravits nempe Jacobur Andreæ, David Chytræus, Marti- nus Chemnitius, Andreas Maſäulus, Cbriſßtophorus Cornerus, Nicolaus Selneccerus, qui peculiaribus ſingali Utteris ab Electore Saxonia: & Brandenbur- gico, ut & Principe Megalopolitano ad hoc opus delecti & legitime vocati fuerant. vid. D. Hutteri Concord. cit. c. XIII. Horum quos nominavimus Docdorum ſententiam poſtea adprobarunt Prin- eipes, Conſiliarii & alii Theologi. vid. D. Hutteri f. r. de. XII. Anſa autem meditandi hancce con- cordiam, quæ data fuerat Electori Saxon. Augu- ſo l, to Ver. Ne teph erh n i Omn car tie &l heee Nudl men ſart m cete amt Exe a, ont, menſe Vl. ule lgere. ſedE Hulam eſtan⸗ mor/N incde 15, & ekor⸗ 6 t /1 Vitas faitz Harti. phrr nibus nbur. Op t Sinne Pyin Gei co⸗ ol N 4 CoScoRbDIX. 3 ſto, à D. Luta Ohtandro in Epitome Hiſt. Eecl. I. 4. c. 2. p. 5cv. deſiribitur. S. 7. In cænobio Bergenſi prope Magdeburgum ſito ultima manus huic libro admota eſt. Ante vero in variis conventibus ut E utebergenſi, Anno 1570. Dreſcenfi, Anno 71. Torgenſi, An. 74. Lich- tenbergenſi, Anno 76. menſ. Febr. de iisdem contro- verſis capitibus diſputatum fuerat non ſemel, fed Torgæ poſtea anno 1576. iisdem certo ordine dige- ſtis, in conventu Bergenſi anno 1577. ſingulari ſtudio, omnes illi articuli reviſi & tandem anno 1580. publi- cati fuerunt. Publicationem libri exceperunt va- riæ eæque ſatis iniquæ adverſariorum cenſuræ. vid. D. Hatteri Præf. Apologet. conc., concord. & C. X XXVII. & XLI. it. præf. Sudes quippe in oculis Zwinglianis haæc concordia erat. Quare anno ſeptimo hujus ævi, Rudolphus Hoſpinianus, Ligurinus, integrum volu- men conſarcinavit, in quo ſub titulo, Concordia di- ſcors, noſtræ Concordiæ errores & abſurda gravis- ſima affinxit. Verum vanitatem hujus Autoris detexit oppoſita refutatione ex actis publicis de- ſumta D. Leonb. Hulterus Acad. W'ittebergenſis Pro- Iſſor celeberrimus, cujus titulus, Concordia Concors. Ex qua levi opera dilui quoque poſſunt hmna- 7, quæ non ita pridem D. Hoornbeck in Summa controverſ.lib. LX. contra eandem ſparſit. §. 8. Controverſie, quas poſt Reſormationem B. LEutheri motas in hoc libro ex verbo DEl dixi- mus 32 Cyb. VI. DE FoRMULA mus fuiſſe defnitas, ad andetim articulos referun- tur. Nam in XII. Sect. de Sectariis & hæreticis agitur, qui Auguſtanam Confeſſionem nunquam amplexi fuerant, hæ autem ab iis, qui ſe A. Con- feſſioni addictos profitebantur, agitari cœperant. Nempe Matthiaz Flacius, Myyricus, vir doctior, quam moderatior, peccatum originie Subſtantiam eſſe, ex fervore diſputandi cum PVictorino Strige- lio tradere coœperat: Zictorinus Strigelius, Phi- lippo Melanchthone Præceptore uſus, vires homi- nis in converſione ſua non eſſe nullas cum aliis (qui &αρ r σσστοαααι ſen cooperatione virium harum indepti fuerunt) defendit: Andr. Offander, qui propter librum Interimiſticum, Norinber- ga in Poruſſiam conceſſerat, doctrinam de juſßtif- catione inpugnaverat, aſſerens, bominem juſtum ſe juſtitia EEI eſſentialie Franciſeus Kancarus Mantuanus, Regiomonti in Poruſſia, ex Lombar- do Magiſtro ſententiarum propoſuerat, Chriſtum eſſze mediatorem tantum ſecundum humanam na- turam. Georgius Major novam propoſitionem Wittebergæ defendendam ſuſceperat: Eona ope- ra eſſe neceſſaria ad ſalutem; hinc Majoriſtæ: Ei contrarius fuit Nicolaus Ambsdorſius, ſcfibens, bo- na opera eſſe noxia & damnoſa ad ſaluteme Johan- nes Agricola lilebienfis docuerat Legem Moſir ex Ercteſia in curiam eſſe amandandam: Zwingelius, Ceccolampadius, Calvipus, ipſe Philippus poſt Obi⸗ ohit ll r tan,/ io hu⸗ g ht⸗ unr. at Mi hominis in converſione tradita, nomen Ginergi ſalcte icu nat tise⸗ Pol (en ſr he Alri, ſerg eüͤan core trang ker⸗ letun CoNCORDIkK. 3 ferun. obitum Lutheri, in partes Zvvinglii pronior, ſuos etes paſſim habebant aſſeclas, qui Corporis & Sangvinis ntin Chriſti, in, cum, & ſub Symbolis, in S. cœna præſen- (n. tiam peram az realem, nec non commnnicationem erat. idiomatum, & onznipræſentiam Chriſti ſecundum i bumanam naturam negabant: Præterea etiam tisn deſcenſum Chriſti ad inferos non proprie, ſed me- rir taphorite aut figurate exponendum eſſe contende- bant. Flacius ſupra citatus, in rebus adiapheris i. 4 . „ . P . 3„ . 1 S2 hon. cenſebat, interimiſtis nullo modo indalgendam eſſe⸗ ds Pbilippiſtæ (h. e. Melanchthonis aſſeclæ, ut Eberut; itinmn Pſeſingerus, Menius Major & aliig ob timiditatem nuſe juſto hic mitiores erant. Inde bellum adiaphori- “ ſicum ſatis turbidam. De Electione aut pradeſti- AMAr1 Inbt. Patione ad pitam zternam aliqui ex noſtris non ſa- i tis caute locuti erant, & Calvinus jam horrendum , abſolutum prædeſtinationis decretum ſparſerat- “ Anabaptiſtarum, Schovenchfeldii & Anti- Trinita- niorum furores ac errores poſt reformationem mo- nar tos, nondum oppreſſerat Eccleſia. Omnesigitur m. hæ controverſiæ, ut ſopirentur, Formula Con- 9 W cordie ex verbo DElI conſcripta fuit, quæ illas en perſpicue reſolvit, erroresque moderate, omisſis N etiam adverſariorum nominibus, confutat, & con. 4 cordiam ac unitatem fidei Chriſtianæ ad poſteros transplantandæ oſtendir. Summa articulorum ſequentibus verſiculis propter memoriam conti= s netur, lic obl. c Dec= 4 4 34 ChaAP. VI. DE FoRMUILA — Ilſis, edas, Chriſtus, infra, ritus, amor. Horum ſenſum exponunt alii verſus: Seripturam ſidei normam concordia ſancit, Peccata, arbitrium, juſtitiamque docet, Poſt bonum opus, Legem Legique didacticæ cœnam, Chriſtum, deſienſum ad tartara, res medias, Tandem declarans æterna electio quid ſit, Subjicit hæreſéen dogmata falſa ſimul. S. 9. Finis ergo hujus G8mboli fuit concordia in rveligione & fide, quæ hactenus per novos loquendi modos & contentiones varias mirum lacerata fuerat: nequaquam vero nova fidei confeſſio, ut ad. verſarii criminabantur. Nam contra hanc ſyco- phantiam autores Form. Concord. p. Gag. diſerte pro- teſtantur, ſcopumque ſuum hunc laudabilem p. 6 1. 637. luculenter ſatis exponunt. conf. Die Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apffels, cap. 38. Et hac de cauſa Eccleſiæ & Scholarum miniſtri omnes Aug. Confeſſioni invariatæ addicti, ſuffici- enti accepta informatione, ultra octo millia Theo- logorum læti lubentesque illi ſubſcripſerunt. Ne- que quisquam illorum aut vi aut blanditiis (ut Eo- ſpinianus mentitur) ad ſubſeriptionem coaétus fu- it. vid. D. Hutteri l. c. XIX. de ſubſeriptione. Imo ipſi Principes, Electores, Duces ac Status Prote- ſtantes, in evidens rei teſtimonium nomina ſua Peccatum, arbitrium, juſtus, bona fabta, ſeque- ſc 61 Dle⸗ gu co UVI mo de⸗ Mi (45 7 ie om rer clel did CoxNcokxpig. 43 . fubſcripſerunt, additis etiam fgillis. vid. Praf. Conc. NR B. Garyzovii Ieg. p. Jo. nec non D. Johann OAOlearii Aiſſertationem ſolennem, cui titulus? Con- Kans concordia concor: S. 7. p. 56. ſij. Arminius i, quidem & ejus aſſeclæ de formulis conſenſus ſeu , concordiæ minus benigne ſentiunt, dum illas juxta tu cum confeſſiomibus atque Catecheſibus abrogatas mallent; ita, ut ſacræ literæ unica ſentiendi & lo- quendi in Eecleſia vel Academiis norma forent, vid. Epiſt. Eceleſ. Armininn. p. 92 5. & Friderici Spanhe- mii Eil. Epiſt. adl Amicam de novitſimis circa res ſa⸗ cras in Belgio diſidiis P. 25. ſeqq. Verum latet Cleni O†τν. Nam abrogatis formulis, vident ſe fa- cen Ccile imperrare poſſe, ut, quod ipſi maxime volunt, „uf omnes ſectæ & hæreſes, quæ Scripturam Sacram ſe eH revereri ac mandata DEl obſervare dicunt, in ec- er (leſia tolerentur. D §. 10. Cum itaque publici juris factus eſſet 9, diclus Liber, contra ipſum à Calvinianis varia ſcri⸗- mii Pta edita leguntur: ut Admonitio Neoſtadiana! ſ Judicium Anhaltinorum: Premenſium defenſio Tr. denegatæ ſubſeriptionise Examen M. Chrißopho- N., ri Irenci Hiſtoria Ang. Confefj. Ambroſii E olfti rb (h. e. Cyriaci Hedeſiant,) quæ omnia in Apologia, u hujus gratia Erffurdiæ a D. Timotheoy Kirchnero, In D. Selatcero & D. Chemnitio, anno 1582. ſcripta N evidenter fuere confutata. Brevem analyſin nu dictæ Apolegiæ D. Hutterus in Cenc. concord. ip cap. XLl. fol. 261. ſeqv. exhibet. Exemplar C 2 iſtius 3s.H CAbP. VI. DE FOEMUILA iſtius etiam MSCG. in Bibliotheca Elallenſi ſervari ſupra laudatus D. Job. Olearius l. c. p. 6. refert. §. 1II. Calvinianorum calumnias imitatus eſt hac in parte Cardinalis Rob. Bellarminus, qui Tom. IV. Controv. ſubjungie judicium de libro concordiæ Lutheranorum, in quo ſi ſycophantias & menda- cia demas, nihil veri deprehendes reliquum. De- monſtrarunt hoc Theologi Tubingenſes, qui ejus- dem rhaſpodias ſolide anno 1587. confutarunt. §. 12. Perſtabit (quod ſperamus & optamus) hæc Concardia verbo DEl ſubnixa, quamdiu in terris militabit pura Chriſti Eccleſis; imprimis cum jam contra tot tantosque adverſariorum fu- rores, per ævum duraverit. Quod dum Serenis- ſimus juxta ac Religioſisſimus Elect. Sax. Dn. 70H. GEORGIIIS II. Doninus noſter Clementisimus, anno ſuperiori expenderet animo, d. 7. Jun. Tor- gæ, in honorem DEl, ut & memoriam tantæ rei, feſtum ſeculare celebravit præſentibus ſimul Sdumn- mis quibusdam Miniſtris ac Confſiliariis Intimis Magno Friſio & Gersdorſſio; nec non primariis ha- rum regionum Dodtoribus T heologis, Geiero, Cc- lovio, Meiſnero, Scherzero & Lehmanno, Viris un- diaquaque celeberrimis & de Eccleſia Chriſti bene meritis. Cum his Princeps Optimus de concordia & puritate Religionis porro tuenda devore egit, ac habita a præſule Torgavienſi, D. Hoffmanno, concione eνâαραραα in Domino lætatus eſt. aſ- co Faxir Mi I IS4 lets uir ſmun .To- tr leh . diſea is b. CoNCORDIX. 37 Faxit Deus, ut annum publicationis Concordiæ hu- jus attingat Princeps laudatisſimus, qua nova ipſi lætandi materia ſuppetat & Eccleſia gaudeat! CAP. VI.. TRIBUS SYMBOLIS IN GENERE. M PRæmittuntur Aug. Confeſſioni tria antiqua in Eccleſia Latina recepta Symbola, Apoſtolicum puta, Nicænum &Athanaſianum, ut oſtendatur, Luthera- nos non novam, ſed antiquam vere Ca- tholicam fidem tenere ac profiteri. Tria autem tantummodo nominantur, quia in ſolennibus Eccleſiæ Romanæ ſacris, hic ternarius Symbolorum obtinebat. Vid. Alex. Alex. Part. III. qv. 69. Durand. Rati- onal. offic. div. I. IV. c. 25. Thom. Argent. I. III. diſt. 24. & 25. qv. I. a. 3. non exclu- ſo aut ignorato Epheſino vel Chalcedo- nenſi, quæ æque ac tria iſta audiunt oecu- menica. Symbola (ſenſu Eccleſiaſtico.) dtcuntur compendiariæ articulorum fi- dei, præcipuæ ob hæreticos certos con- troverſorum, confeſſiones publico no- minæ editæ aut receptæ, ut per ea Chri- M C 3 ſtiani 38 CAp. VII. DE TRIBuS SyMBOLIS ſtiani puri & veri, ab inpuris & hæreticis diſtinguantur. vidl Epitom. Form. conc. P. 5771. §. 2. De Symboli voce non eſt, cur heic inquira- mus: nota eſt ejus origo doctis, vulgo Collatio La- tinis reddituxr. Sed confundi NhR+d cum α oAνM¼, Vocſßt us docet. voBaN enim juxta Athe- naæum l. VII. circa ſin. eſt ei rα σοαπι⁵ιαι οτοαd gατιο Hεις⁵ονινν. Græcis alias dicitur sαα˙. At qνρα0ο„οο notare teſſarem militarem, aut Ronum in contraltu datum, ſupra declaravimus. Cæte- rum ratio metaphoræ eſt ſimilitudo, quam ejus- modi confeſſio Chriſtianorum habet cum teſſera ſfecd militari, mit der Loſung, qua milites certi exercitus ab hoſte diſcernuntur. Nam, ut in bello miles Symbolo: ita in Eccleſia Chriſtianus α αα„αα cτ1ναπ Ing& Xg, 2. Tim. IIl. 7. Symbolo, leu teſſera ſua, ab hæreticorum ceu hoſtium veri- tatis turba diſcernitur. Et ſicuti olim in fœderi- bus ſanciendis, aut contractu veteres teſſera ute- bantur, qua quælibet contrahentium pars inteme- ratam fidem ſibi invicem ſancte promittebat; ita Chriſtianus cum Deo quaſi fœdere in baptiſmo inito, 2. Petr. III, 17. obſtringitur, ut Symbolo fi- dei teſtetur fidem, oamque ſervet illibatam, 2. Petr. III, 17. conf. Vosſii de Trib. Symb. diſſert. 1. S. 5 4 ſeq. G Caſaubani Animadv. in Athenæi l. III. c. 3 Jot. m. 224. ſéq. nec non D. Dankakeri Chr Din. Frotbheor. a. 74. — m lo 4 ed HM a ent ol o ſu⸗ 1 NB gn. Yeri copu guat nece fol. tri cet. edi⸗ hjſis 4. temm lia eticis conc⸗. ngvir⸗ io n8 Abr. 2„ 0rù G. ſemun (e. n e. teſſaan erctu 0 tils V mbole n etr. Cegeri. a te⸗ remme⸗ in ptiſn olol⸗ . 6 1 61 6 * apud Orthodoxos Smbola non habentur proa EEE IN GErNIRRE,.. 39 §. 3. Compendiarias Aoötrinæ Chbrißiane, certo eempore controverſæ ob heæreticis, confeſſones appel- lo: partim propter cauſam impellentem, partim ob materiam & finem. Nam ut, tales Confeſſiones ederentur, in cauſa fuerant dνιαντd₰☛ſ 77 & “= Octa, h. e. hæretici & Schiſmatici populum vel ſe- ducentes, vel fidem Chriſtianam turbantes. Ab his igitur ut diſcernerentur Orthodoxi, ſibique cave- rent a Pſeudoprophetis Symbola ejusmodi com- poni curarunt: ſcil. ne tardorum hominum memoria laboraret, ac ut omnis homo poſſet dicere, poſſet tenere, quod credit, verba ſunt Aug. I. 1. de Gmb. & Cat. c. 1. Materia ſeu argumenta non ſunt omnes articuli ſeu partes fidei Chriſtianæ, ſed tantum præcipuæ, quæ forte primis Chriſtianiſmi temporibus ab h- reticis in dubium vocatæ fuerant. Quapropte quata norma credendorum, ad ſalutem æternam neceſſariorum, quia id contra eorundem ſeopum eſt. vid. D. Calovii Gncretiſm. Calix, in Prim. ho⸗ Ktol. Säét. 1. p. 10. 20. d- S. 4. Publico nomine editæ ac recept fuiſſe tria Symbola Oecumenica, hiſtoria Eccleſiaſtics do- cet. Nam etſi nos non lateat, a privatis privatim edita quoque fuiſſe Symbola, ut Greg. Neocæſari- enſis contra Paulum Samoſatenum, & Hieronymi ad Damaſum tamen nos h. l. de publicis, aut ſal⸗ tem pablice editis loquimur. FEquidem tria adhuc alia Symbola œcumenica, Conſtantinopolitanum, C 4 Ephe- nnn Erpheſinum & Chalcedonenſe memorantur, quæ Proteſtantes non excludunt aut improbant. Sed quia Romanenſes dicta jam illa priora tria dunta- —NW A40 CAP. VII. DE TRISUS SvMBOLIS IN GBNERR. Xat in ſolennibus ſacris uſurpare ſolent; ideo oſten- dere voluerunt ſe hac in parte ab illis non diſſenti- re. Finis & &copus illorum, ipio vocabulo notatur: nempe Chriſtianos ſinceros partim a gentibus, par- tim ab hæreticis & Schiſmaticis, ceu ſolenni & vo- cali teſſera diſtinguere. vid. Dannhauen. I. cit. CAP. VIII. DE SYMBOLO APOSTOLICO. Wus I. III. de Trinit. p. 204. edit. Pariſ. 1685. AVmbolum Apoſtolicum vulgo ſic a autoribus dictum putant. Genebranr- præfractam temeritatem dicit, ſi quis hoc in dubium vocare velit. Verum ſi pra- cipuum eorum argumentum, quod a traditione Ruffini Aquilegienſis petitur, videas, ſatis id temere aſſeritur. Quomo- do enim Ruffinus, qui ſeculo quarto vi- xXit, ea annotare potuit, quæ ipſo antiqui- Ores patres non allegant ? deinde Hiero- nymus tom. II. opp. f. 221. fidem Ruffino Plane derogat, dum ipſum commenta & fabuloſas traditiones referre ſcribit. Imo ipſe – ar Seia Aunt. Oher⸗ ſſent. Ntatu 8,por. & .. . ceo alia, quæ doctisſimus Vosſius diſſert. (0 brar 169G ho⸗ god etitu, I0⸗ oi igi⸗ lero⸗ ro 1fA4d o Pre. = Ch. VIII. DE SvuxOr Anos rorco. 41 ipce Bellarminus de Scriptor. Eccleſia- ſtic. ad an. 390. RKuffinum in Apologia pro Origine multa mentiri, diſerte affir- mat. Nec mitius de Ruffino al lii doctiores Pontificii ſentiunt. vid. PoſſeviniA Pparat. Sacr. tom. II. Pp. 358. it. D. Calovii Syncre- tiſ. Calixt p. 31. ſeqq. ut & Dannhavv. Chriſteid. Phænom. IX. p. 394. ſeqq. Ta- I. de trib. Symb. contra illam in veteratam opinionem proponit. confer. D. Sam. Be- ned Carpzovii, Amici mei conjunctiffi- mi eruditum & moderatum Examen no- ſ 4 væ Praxeos a Lojolita a Jac. Maſenio pro- Poſitæ P. 166. §. 2. Sane, ſi ab Apoſtolis hoc 8ymbolum faiſ⸗ ſet confectum, Lucas rem memoria digniſſimam, in Actis ſuis non omiſiſfſet: neç alii Scriptores ætati Apoſtolorum propiores, filentio involviſſent Symbolum, qui minoris momenti res annotave- runt. (conf. de hujus argumenti negativi auctori- tate, Johannis Launoji Theologi Pariſini Tractat. peculiar.) Imo ſi Apoſtoli propoſuerunt, quo jure illud Eccleſia augere potuit, addito ſcil. articulo de deſcenſu Cbrißi. ad inferos, qui, ut ĩpſe Rußinus in Præf. ad Expoſit. Symbol, habet, in illo alias non comprehenſus fuerat? Sane ſi ab Apoſtolis pro- C 5 «— fectum; 42² CAP. VIII. D E SYMBOLO fectom, S. codici, tanquam ſeriptum Sosevo inſerendum fuerit. Præſertim, ſi, quod Baronius ad A. Chr. XLEIV. n. Iv. fol. 3o. affrmat. verum ſit, quemlibet ex Apoſtolis ſententiam & dogma pe- culiare inſeruiſſe & adjeciſſe: Petrum dixiſſe: cre- do in Deum Patrem omnipotentem; Johannem: Cre- atorem cœli & terræ; Jacobum credo & in Jeſam Chriſtum Filium ejus unitum, Dominum noſtirum, & ſie de cæteris. Quod tamen juxta ipſum Jaco- bum Bajum l. 1. Inſt. p. 26. per eſt incertum. Verior igitur erit ſententia Scriptorum, qui id Apoſtoli- eunz dici autumant, quia vel ab Apoſtolicis viris (quales ante Synodum Nicenam Patres Eccleſiæ nominabantur. vid. Parckeri de deſeenſu Chrißi ad inferos p. 12.) vel ex Apoſtolicis ſeriptis collectum fuit. Detempore autem, quo conditum, nihil cer- ti affirmare poſſumus. Veroſimile tamen doctis ſit, Nicæno eſſe antiquius. Hinc . Dannhavverus in Chrifteid. p. 3955. illud ſatis antiquum putat: Satit, ait, antiqua eſt illa domus, quæ inprimo ſerulo ſunaa- za, in ſecundo tertioque erxhruhta, in quarto perfecta eſt. Et quanquam antiquitatis laude præſtet: ta- men id olim nec in Græcis, nec in orientalibus Ec- cleſiis obtinuiſſe, ſed in Romana, anno quadringen- teſimo, poſt CHR. N. perſonuiſſe, indeque in ali- as orientis Eccleſias derivatum eſſe, Voſſius di- Gert. 1. S. 24. p. 20. ſcribit; Greæcis interim ac ori- entalibus Nicænum & Confantinopoltanun uſur Pantibus, hy⸗ — Arlil ſorte Vid. ter, Syn Nl, ſusen lerin iitie oblen Cun⸗ bio Ilu Ney alt⸗ ion irr⸗ un Nn ati, tion tint 43. üſſſe i r. 60 Oniit aſch naſe⸗ . g. Crt. rum Na. erior ol r cdele GiA ecloen ilcet⸗ Dis , E Sutil mi- et:l⸗ usBe⸗ ngeſ. inA. u r⸗ APOSTOLICO. 43 — . 3. Materia hujus Gimboli, ſunt epie⸗ ſive artituli fidei, non quidem omnes, ſed Prætipui, qui forte illo tempore ab hæreticis impugnati fuerant. vid. D. Calovii Diſput. cit. Quanquam etiam virtuali- ter, totius doctrinæ ſalvivificæ cognitionem in hoe Symbolo contineri aſſeri poſſit. vid. B. Dannhaue- xi Chrißteid. p. 399. Hinc diverſo tempore adver- ſus exorientes hæreſes id anctum fuiſſe Remonſtran- tes in Apolog. 6. 1I. p. JS. affirmant: clauſuisam ejus initio fuiſſe hanc: credo in Spiritum S. & hoc non obſcure colligi ex Terzull. adverſus Praxeam, & ex CGanonibus Synodi Nicenæ: Sed ad tollendum du- bium, ubi ſit Eleſia? dein fuiſſe additum articu- Ium; eredo fanbtam Eccleſtam. Iterum in gratiam Novati, additum eſſe articulum: cremao remitſonem peccatorum, porro in gratiam baretitorum reſurre- Rionem corporis negantium adjectum eſſe : credo car- nis reſurreétionem; tandem in gratiam Origeniſta- rum admittentium reſurre dionem corporis, at non ejus, in quo degit anima, annexum eſſe, bujus zarnis veſurreittionem. Quicquid vero ſi t de addi- tionibus hiſce ſingulis, id certum eſt, inſignem va- riationem hocsymbolum Per intervalla temporum expertum eſſe. vid. Voſſium diſſert. I. cit. S. 31. 24 4. 43. qui obſervat, articulum de deſcenfa Chriſti ad in- feros, per annos multos in Symbolo hoc non exti- jiciunt Patres antiqui. vid. Gvegeor. Nazianzeni O= rat. XlII. in Paſcha I. ſol. m. Ogz. F. 44 tiſſe. Quamquam deſcenſus didi mentionem in- 44 CAP. VIII. DE SYMBOI. —— S. 4. Brevem articulorum hujus HGmboli ana- lhal lyſin B. Carpzovius in Iagog. p. 3. ſeqv. exhibet: Uberiorem contra Syncretiſtarum hypotheſin de- clarationem, ex noſtro B. Dannhavvero Chriſteid. p. 400. ſeqq. ad 433. petas. Nos ex D. Seldii Sernuti- nio Artic. Fid. fundam. Aiſp. W. adjiciemus dia- pel gramma, ex quo adparet, omnia ejus capita in V. & N. inſtrumenti codice contineri, adeoque S. literis examuſſim congruere. Credo - . in Deum - Patrrem - omnipotentem Creatorem Coœli & terræ, Et in Eſum Chriſtum - PFilium ejus- unicum ⸗ Dominum no- ſtrum -⸗ Qui conceptus eſt - - De Spiritu S. Natus - - ex Maria Virgi- ne ⸗ ⸗ Rom. IV, F. I Cor. VIII, 6. Matth. VII, II. 2. Cor. VI, 18. Ad. XIV, is. Luc. I, I. Joh. I, 18. Joh. XX, 21. Luc. I, 20. Matth. I, 20. Joh. I, 14. Luc. I, 30. Nov. Teſt. S Matth. I, 22, 25. Matth. XVI, 16. Vet. Teſt. Hab. II, 4 Deut. VI, 4. Gen. XVII, I. Gen. I, I. Dan. IX, 24. Pſal. II, 7. Paſſus Jer. XXIII, 6. Jer. XXXI, 22. Dan. II, 45. Eſ. IX, 6. Alce Deut. XXII, 6. —— .bP l ctue mor Celee in fert ſEd II —— 1ne. hibet ſin e⸗ Pil SArli Us 4. n V ,literi t. 4 9 l,4 ll. 4 45 Novw. Teſt. Vet. Teſt. Ppaſſus - - Luc. XKXIV, 20. Eſa. L, 6. iub Pontio Pi- H lato -— Mat. XXVII, 26. Pfal. II, 2. crucifixus - Luc. XXIII, 33. Pfſal. XXII, 17. mortuus - Kom. V, 6. Dan. IX, 260. ſepultus - Mat. XXVII, 60. Eſ. LIII, 9. deſcendit ad “ G inferos - Eph. IV, 9. Tertia die - Matth. XII, 4. Oſeæ VI, 2. reſurrexit a mortuis. 2. Timoth. II, 8. Eſa. LIII, 8. Aſcendit ad cœ Acdt. I, 1I. bſ. LXVIII, 19. AFPOSTOLICO. — ſedet ad dexte- ram Patris unde venturus eſt - -⸗ judicare - vVivos & mortu- 0OS ⸗ - Credo inspir. S. Sanctam Eccle- ham - . Catholicam, Sanctorum communionem remisſionem Marc. XVI, 19. AG. I, II. Act. XVII, 3 1. 1. Cor. XV, Fr. Joh. XV, 26. Eph. V, 26. Eph. IV, 3. Pſ. CX, 1. H“ Dan. VII, 13. Eſ. KLV, 23. Dan. XII, 2 Dan. XII, 10. Pſ. XCV, 14. Pſal. XXII, 26. 28. Exod. XIX, 5. pecea- CAP. VIII. DE SYMBOI. — Nov. Teſt. 1Ve et. Teſt. peccatorum, Act. X, 43. Pſ. XKXXII, I. Carnis reſurre- . 46 Et vitam ater. . nam. . 1. Petr. I,; 4. Pſ. XVI, 11. ponere, ut ſimpliciores memoriæ imprimerent, ac aà falſa fide, quam hæretici tradiderant, ſibi cave- rent; adeoque in promptu haberent ſemper, quaſi conf. Dannh. Chriſteid. p. 399. ut ſi quis illud profiteatur, pro fratre in Chriſto haberi debeat. Ita E/ alenburgii & alii inprimis Remonſtrantes ſentiunt. conſ. Azori Jeſuitæ In- ſtit. Moral. Lib. VIII. c. 5y. 4. 1. & Carpzovii noſtri ſupra laudatum Exam. nov. prax. p. 1152. Ve- Dannbhapverus eandem hypotheſin tum in Sigalio- Schul⸗Rechte, adverſus D. Borthenium (ſeu KRein- bothium) pag. 23 8. ſubruit, ubi Srmbolum Apoſto- Papao, & tandem in ſenſt uti vocari volunt, Re- forma- Qdionem, Joh. V,28. [pPf. LXVI,4, 8. 5. Finis hujus Symboli non eſt H “ Ppcrfectam ſidei Chriſtianz normam exhibere; ſed ſi ſcopum reſpicias autorum epitomen doctrinæ pro- vocalem teſſeram, qua a perverſis diſcernerentur, §. 6. Hoc Gimbolum hodie Syncretiſtæ pro adaquata norma fidei Chriſtianz habent, adeo, rum ut falſum & ſubdolum hoc ſit poſtulatum, D. Calorius in Syncretiſmo cit. proliæxe docet. B. ne; tum in ſcriptò Elenchtico im wohl⸗verdienten licum in ſenſu Eccleſiæ orthodoxæ, dein in ſenſu ſn a le; ſun ny S Un lei o it elle car Tol Dep Cuck küm e⸗ ns ⸗ Set ler bie no⸗ Re⸗ 1 elt. ll. hls⸗ I1, ta ſelt ne go. ent, 14 care⸗ enli Iendt,. 1r 1eg Chuitl hpfine i Nlhn nlatunn lt 5 NN ene Ni⸗ . ſell 4, N. nr 1 APosrorrco. ððUMD᷑ formatorum exhibet. Unde collatis unius Symbo⸗ li diverſis explicationibus, adparet, õ tres magnas in EuropaRReligiones etiam quoad ſen- ſum hujus Symboli differre. Edidit quoque Ano⸗ nymus Socinianus (qui Jonas oöebhlichtingius eſt,) Symbolum Apoſtolicum, noſtrum qua voces, ſuum qua ſenſum. Sed ſi voces ſufficiunt, Syncrertiſta- rum fuerit, etiam Socinianos in fraternitatem ſuam recipere. H. 7. Jeſuitæ in Hiſpania & Anglia, S mlean hocce Apoſtolicum quam nefarie depravarint, tra- dilt Alphonſus de Vargas Toletanzs, (quem ferunt eſſe Caſparum Scioppium.) in Relatiene de Stratege- matis & Sophiſmat. Societatis anno 1636. excuſa, cap. 49. ſeq. Blaſphemæ illorum paraphraſi pa- rallelum fere eſt Jeſaiticum ſidei &cmbolum ex Job. Bapiiſßte Pozz libris conflatum, unaque cum do- cumentis neceſſariis ab Flitbanicarum Academia- rum procuratore S. Inquiſitionis conſilio Madriti exhibitum, & ad ſacroſanctum Romanæ Inquifitio- mis tribunal deportatum Franciſeo Roales, Theo- logo Salmanticenſi & Catholici Hiſpaniarum Regis Sacellano. Niſi impiis ac blaſphemis vocibus ſca- teret, heic tranſcriberem. Sed præſtat neſcire im- pietatem, quam ſcire, ut ſcandalum inde petatut noxium. §. 8. Ut vero pateat omnibus, quantum noſtra Religio à reliquis in Europa maxime notis, quo- ad ſenſum Symboli Apoſtolici diſtet; viſum eſt, heie 48 CAP. VIII. D E SYMBOLO — heic inſerere ſupra laudati Viri, D. Danabarveri,ta- ee bulas, queis diſcrimen (ut vocant,) trium magna- “D rum Religionum lueulenter ſ. ſatis exponit. Hisad. (en dimus quartam & quintam tabulame, quarum prio- i rem de Arminianiſmo, non ita pridem in gratimm ſtudioſorum, venerandus noſter D. Scherzerus, ſine nee⸗ gulari ſtudio & cura compoſuit: alteram ex ejus- ne⸗ dem Collegio Anti: Sociniana; & D). Calovii Sociniſme profltigato, Sociniſinum coutinentem ego privata o- 6ch H pera adjeci, ſpe fretus, fore rem ſtudioſis non in= fmue gratam aut inutilem. RWS” TABuILA I. Rin Symboli Apoſtolici in ſenſu Eccleſiæz Orthodoxæ. 1141 GO, pridem nihil, natura filius iræ, a) vacu- . us metu & ſiducia erga DEUIM, b) EGO or- bus, non ſolum a DEO averſis, ſed & adverſus DEO, c) perſuaſus ore Domini, quod in ſcriptu- 4 ris vere Canonicis reſonat, d) tanquam fidei 1 unica regula ac norma, e) CREDO, agoofſco, 6 aſſentior, apprehendo, fiducialiter ad me traho, meum facio: f) IN DEUM eumque ſolum, exclu- 2 d—ęæ+ 2) Aug Conf artie. Form. Conc. p. . I0. & 610. b) Apo- log. Conf. art. 2. p. 52. c) Epit. art. 2. de liber. arbitr. n. 2: n. p. 579. D. Mylius in A. C. p. 250. a. & 247. a. D. , Menz. Exeg. art. XIIX. p. 765. ſeq q. 4d) Hutt. in F. C. n p. 2. e) Epit. p. 5y3. f) Form. Conc. p. 585. Apol. Aug. Conf. art. 4. de juſtif. in reſpon ad argumenta adverſari- Orum. Deslaratio p. 701. TA. I. SYMB. Ap. IN SxNsu Ecck. ORrk. 49 *Wexcluſo quovis alio extra ipſum, Angelis in cœlo u &&eg) Sanctis, h) UNUNMſimpliciſſima puriſſimaque lell. eſſentiæ unitate ) TRINUM: perſonis nec eſſenti · , aliter, nec ratione tantum, ſed realiter inter ſe dif- n ferentibus: H) PATREM, qui a nullo eſi factus, „NK"nec creatus, nec genitus: 1) Patrem affectu, volun. ee tate antecedanea, miſericordi, & efficaci in omnes inu m) at voluntate conſequente, finaliter credituros n. in Chriſtum, ad hæreditatem cœleſtem prædeſti- vonn-. nantem: MOMNIPOTENTEM; o) CREATO. R,EM COELI ET TERRN ſc. ex nihilo, invi- ſibilium ac viſibilium, p) mali nullatenus auto- rem. q) 8) Art. Sinalk. paft, 2. aft. 2. h) Apolog. art. 2f. p. 224. D. Pappus p. 257. ſeq. Myl. p. 289. 6 292. i) Attic. va Smalk. art. I. D. Pappus in Aug. C: p. 17. Myl. p. 1j. 60 % a D. Menzerus Exeg. p. 28. k) F. C p. 8. D. Papp. iud ℳ A. . pP.25.19. ſeqq. Myl. p. 17.18.19. Menz. p. 32. 1) rnn. Aus. Conf. Art. 1. E. C. P.9. & 303. m) F.G. 619.805. de Myl. in A. C. P. 192. 2a. D. Menzer. Exeg. Art. VII. Rn P. 30. O) F. C. p. 69. 620. 814. 815. 618.619.807.808. goſeh, 815. 21. D. Menz Exeg. p. 311. °) D. Pappus in A. C. een p. 19. Myl. p. I5. a Menz. p. 30. p) F. C. p. 73. q) A. C. ſoCN art. 19. F. C. P. I5. & 639. Myl. p. 258. Aa. 267. C. 260. ele. a. D. Menz Exeg. art. 19. p. 79, ſeqq. ◻☛Go fætens in naribus divinis, ſub dominio te⸗ Satanæ conſtitutus, a) vinculis peccati atten- tus, b) in ſalutis via, ex propriis meis, & poſt lapſum reliquis vViribus plane cœcus, impos, mor- ,A D tuus: . H dtetin ) Epit 94. b) Declstatiop. 646. Hutt, in F. C.s9, — 50 TAS. I. SYMSOIL. Abosr. tuus: nmitum, ) & Hominem, qui hanc ipſam carnem noſtram aſſumſit, e) nobis factus 0οσ †) ſoſpitatorem, mali averſorem, fontem ſalutis, quam acquiſivit oblatione ſui ipſius g) in vidi- mam univerſalem, quæ ſingula hominum indivi- dua redemit, pro totius mundi peccatis, juſtitiæ læ- ſe ex alſe ſatisfaciens, h) expiatoriam non tantum culpæ originalis, ſed etiam omnium acdtualium cujus maledictione jam ſumus liberati: k) IESUM UNUM., non plures, !) in quo ſumma umo, eaque non ragasaτα, cujus ratione duæ naturæ in uno quidem tertio conveniant, neutra tamen cum peccatorum, i) meritoriam, implendo legem, a altera perſonaliter quicquam commune habeat: m) Naturarum non exæquativa, n) ſed ρανιανρα sin, qua duæ naturæ AXοοεινοροο doασναννννv & das Arορ Unitæ, ut A6ρ nullibi ſit extra car- nem, & 73z. c) Epitom. p. 599. Declaratio p. 6 7. leqq. Hutt. in F. C. art. 2. p. 140. d) F. C. p. 4. D. Pappus in A. C. p. 23. Mylius p. II. a. & p. 446. Menzerus Exegeſ. p. 90. & 9². e) Epit. art. 2. n. 2. Declaratio p. 64 8. f.) Hutt. in F. C. art. 1. p. 33. D. Pappus in A. C. p. 4 . Myl. in eandem pag. 46. Menzerus Ezeg. p. 1e1. 2) F. C. p. 493. 49 4. h) Epit. p. 10. ¹) Auguſt. Con. feſl. art, 3. Hutt. in F. C. art. I. P. 41. k) Epit. p. 59 5. Declaratio p. 718. Hutt. in F. C. p. 490. ſeqq. 1) Men- zer. Exeg. p. 16;7,. m) F. C. pag. 666. 667. D. Pappus I. c. p. 43. Menzer, P. 134. n) F. C. p. 610. D. Pappus T.- , CREDO IN IESUM CIHRISTUN, verum DEUM ex ſubſtantia Patris ante ſecula ge- nel 44 Utr eo⸗ 4 16 1, m Dot d gen f tra ape eſt 70 ot Gun MI l UN,. ge Irnem , laurs, Vi! ndior tiele⸗ tuntanc aliun gem, SN. el . tue n enn nuben l, e — 8* 1 A nen SSõ IN SrNsSu EccI. ORru. 2?ð’ — — nem. O) Hinc kowwvia idiomatum vel recipros ca ad perſonam, qua realiter, h. v. vere & reipſa utriusque naturæ proprietates, in perſona Chriſti communicant, p) vel non reiproca ad naturam axiomatum divinorum q) majeſtatis & gloriæ, virtutis & potentiæ divine: r) Komeovià Majeſta- tis ⁹ Omnipotentiariæ ac infinito cœlo terraque ſuperioris: ¹) Non ejus, quæ media eſt inter o- mnipotentiam DEI & inter aliarum creaturarum potentiam, ſed abſolute talis: u) Omniſciæ, X) Judiciariæ, y) Cultus adorationis: 2) Kolvvα denique operationum fluentium a perſona g=- QDewhzrg operoſa in, cum, ſecundum atque per u- tramque naturam, ita concurrentium ad unum apoteleſma, ut utraque natura agat, quod ſuum eſt, cum communicatione alterius aa) MEDIA- TOREM, cui tot veterum deſideria; tot ſacrificis, tot promiſſa præluſerunt Univerſalem & ſecun- dum utramque naturam bb) UNICUM cc) DO- MINUM NOSTUNM jure redemptionis; dd) qui CONCEPTUS EsT fine virili opera a SPI- “ D 2 RITU Pb. 57. O) F. C. p. 762. Hutt. art. in p. 35. Pappus p. 58 P) Menzer. Exeg. 106. q) Myl. p. 5o. b. 55. a. r) Epit. art. 3. p. 607. Declafatio p. 7755 Pappus in A. C. p. 59 ſfſeqq. Myl. p. 533. b. Menzer. Exc. p. 180. s) Menzer., Exeg. p. III. t) Declar. p. 774 ſeqq. u) Menzer Exeg. P. 4: x) F. C. p. 506; y) “Epit. p. 61I. D. Pappus p. 51. 2) Apl. l: I. c: 2. p. 46. Pappus p. 72. aa) F. C. p. 766. Myl. p. 232 bb) F. C. loc. cit. D. Pappus p. 5S. cc) F. C, p. 773. dd) Epit. p. 383. declaratio p. 82. Hut= 7 52 Ta. SyMBOL. ArFoOsrOT. RTU Sancto, ee) Natus ex MARIA Deipara, fFr) PASSUS realiter ſecundum humanitatem, non ſolam, quaſi filius Dei in paſſione nullam prorſus cum humanitate communicationem ha- buerit, gg) ſed juxta proprietatem humanæ na- turæ, quam in unitatem Divinæ ſuæ perſonæ aſ- ſumſit, vere paſſus eſt filius Dei: CRUCIFIXUS ſupplicio crudeliſſimo, conſequenter profundiſſi- me exinanitus, abdicato Majeſtatis ſibi communi- catæ uſu plenario; hh) MORIUUS ſecundum „ humanitatem, non ſolam, ii) quanquam vere, s τα Sαναο α Oavsαρνν: kk) integra nihilo- minus manente unione perſonali: II) Morte ?A iay pro peccatis totius mundi: mm) ET SE- PULTUS, DESCENDIT AD INFERNA totus Aε°, anima corpori redunita nn) deſceniu reali, proprio, triumphatorio. oo) TERTIA . DIE RESURRENXIT A MORTUIS in carne qualitatibus immutata glorioſa ſpirituali, pp) propria virtute. qꝗ) ASCENDIT AD COE- LOsS beatorum, quibus non ita incluſus eſt, ut nullo prorſus modo ſimul eodem tempore, plu- ribus terus in F. C. p. 27 ⁸⁰. ee) art. Sthalck. part. 2. art. 1. ff) art. Smalc. part. 2. art. 2. gg) ibid. art. 4. hh) F. C. p. 607. ii) ibid. p. 607 & 611. kk) F. C. p. 767. Myl. 79. a. U) Menzerus Exeg. 139. Pappus p. 42. Mylius p. 80. b. mm) idem ibid. p. 56. a. nn) Menzerus Exeg. p. 42. 00) Epit. p. 607. p) D. Pappus in A. C. p. 70. Mylius in sandem p. 32. a. Menzer. Exeg. p. 117. 94) ſbos I otmn MmMann ſam uomni ui, in Mann N mnnt Vin ſtant N Eln cuim U erinn ſo — eipert talen. Dyllen en hu. Zne N. ones PIN fanci moni tundun. Vete,4 nihle hrteit⸗ ETN AtNE feleei LRNI 6 4 n 00 elt, 8 Ne, N Gb . Ix SENS ECCL. ORTROD. 53 ribus locis in terra præſens eſſe poſſit: rr) SEDET AD DEXTRAM DEI PATRISOMNIPOTEN- TIS. Is qui aſcendit caνρριοσ0½ ad dextram omnipotentis majeſtatis & virtutis, ſecundum hu- manam naturam ss) neque tamen localiter, tt) jamque non tantum ut Deus, ſed etiam ut homo, omnpia cognoſcit, omnia poteſt, & omnibus crea- turis ſubſtantialiter præſens eſt, omnia, quæ in cœ- lis, in terris & ſub terra ſunt, ſub pedibus ſuis, & in manu ſua habet: uu) Idque præſentia univerſali, qua omnibus creaturis humanitate ſua præſentis- ſimut, præſentia non locali expanſiva, quæ ne di- vinæ quidem naturæ eſt tribuenda; xx) ſed ſub- ſtantiali præſentia gratioſa, qua in nobis habitat, yy) qua etiam vere & ſubſtantialiter adeſt corpus fanguis ejus in S. cœna, 22) & vere exhibetur cum his rebus, quæ videntur pane & vino. aaa) IN- DE, e cœlo ſc. beatorum, viſibilisn0 ραανορâα N. r TURUSeſt, in gloria Patris bbh) WUDiICARE, etiam ſecundum humanam naturam judicio omni⸗ ſcio ccc) VIVOS ET MORTUOS. D 3 CLRE. E. C. p. 602. Pappus p. 71. Tr) MI,1. p. 8r. b. ss) Epit. art. 7. P. 603. Myl. p. 481. & 855. tt) Epit. p. 638. MyIl. p. 86. b. uu) Pappus p. 53. & 56. X7X) P. C. p. 568. yy) & Epit. art. 7. de Perfſ. Chriſti p. 610. 611. 22) Apolog. art. 10. p. 158. Menz. exeg. p. I46. aa) ibid. Apol. p. 157. && 17. bbb) Apol. art. 17. p. 215. Menzer. Ens. 145. p⸗ 1. ccc) ibid. Myl. p. 232. 564 T4. I. SvYMBOL. Arosrol. REDO, ego omnium divinorum hoſtis nau- ſeans ex malo congenito omnia ſpiritualia, conſequenter ex proprüs rationis meæ viribus, Chriſto DEO meo fidere neſcius, omnia gratiæ cœleſti debeo, a) agnoſco, aſſentior, apprehendo, CREDO IN SPIRITUM SANCTUM. Verum DEUM, b) Sancltificatorem, c) fontem &ratiæ, quæ fuperabundat, d) qua omnem noſtrum conatum, omne ſtudium, gratioſo influxu prævertit, e) reſi⸗ ſtibilis, f) amisſibilis, g) in omnes homines æ- qualis h) ſorte vocationis Univerſalis ?) ſerize: Credo k) ECCLESIAM, quam conſtituunt vere credentes & juſti, ſparſi per totum orbem, 1) vel ſenſibilem, quæ habet externas notas, vt agnoſci poſſit, videlicet puram Evangelii doctrinam & adminiſtrationem Sacramentorum, m) vel inſen- ſibilem fidelium & electorum, quæ tanquam flos Eccleſiæ, in fide conſtanter ad finem usque perſe- verat: n) SANCTAM hoſtia ſacroſancti ſangui- nis Chriſti, per fidem imputati; o) CATHOLI- CAM 2) Catechiſm. Minor. Luther. art. 3. Symb. Apoſtol. b) Men- zer. Exeg. p. 37. c) Hutter. in F. C. p. 156. ſeqg. d) E- pit. p. 566. Declar. p. 819. & 724. e) Hutter. in F. C. p. 71. F) F. C. p. 587. Declar, p. 677. Hutter. art. 2. p. 61. g) Apol. de juſtit. p. 7I. F. C. p. 587. h) Hutter. art. 2. P. 164. ſeqq. 1) F. C, p. 613. 894. 807. 808. k) F. C. p, 850. 1) Apol. art. 7. p. 148. Myl. l. c. p. 123. m) Apol art. 7. de Eccleſ. p. 14 5½. D. Pappus p. 118. Menz. Exeg. m. VI. p. 294. ſeqq. n) Apol. p. 144: Pappus p 102, D. Menzez, art. 7. p. 291. O0) art. Smalk. p. 335: mn Uali, gkiue nendhy Verun e,ue atuc ejreß⸗ nes b⸗ ſerien t ere DN gnoli nann inlet⸗ an pere ngn⸗. gol. (M b)M 91. It. 11 IIX SENSUI ECCIL. ORTHOpD. 5. CAM loco & tempore. p) SANCGTORCIM, ſan- Qitate tum imputata, qua meritum Chriſti nobis imputatur, q) tum inchoata, qua ſubinde cre- ſcunt motus ſpirituales, notitia, timor, ſpes & dile- Gio, r) COMMUNIONEM non tantum exter- nam, in Verbi, Sacramentorum, rituum, profeſſio- nis, converſationis ſocietate poſitam, ſed vel ma- xXime internam, fidei & dilectionis, de quo, copu- landis pluribus Eecleſiæ membris inter ſe, vincu- lo Paulus loquitur, s) eine heilige Gemeine, oder eine Gemeine der Heiligen: t) REMISSIONEM PECCGATORUM, conſequenter juſtificationem, per juſtitiæ Chriſti, u) obedientia tum activa, tum paſſiva acquiſitæ x) imputationem y) tectio- nem: abſolutionem a peccatis & peccatorum ſup- pliciis 2) gratuitam, aa) excluſis meritis, ope- ribus legis, etiam a juſtificato factis, bb) xcluſa etiam juſtitia infuſa & inhærente cc) quæ juſtifi- D 4 catio- part. 3. art. 12.“ Hutter. in F. C. art. I. p. 40. D. Pappus in A. C. p. 130. ſeqq. Mylius p. 125. b. Apol. p. 148. Menzer Exeg. p. 297. q) Apol. p. 134. 1) ibid. artic. dè dilect. & implet. legis in reſponſ. ad argum. adverſ. p. 134. Menzer. art. VII. p. 292. 294. §£) Apolog. 104. 1) Catechiſmus Major Lutheri p. 498. 499. u) Apol. 192. X) F. C. p.685. y) ibid. p. 38⸗ Menzer. Exeg. art. 4. p. 171. 209. ſeqq. 2) Hutter. in F. C. art. 3. P. 270. ſeqq. 20) Apol. de juſtif. p. 69. Myl. p. 96. a. bb) Apol. p. 93. & p. 1I6. D. Pappus p. 78. Mylius p. I15. 2. 287. 252 b. Menzerus Exeg. art. 4. p. 173, & 179. ſeqq. 213. cc) Apol. art. de dilect. & impl. legis p. 120. 56 TAB. II. SYMBOL. Aposr. cationis fructus eſt non forma dd) ſola fide ap- ( prehendendam, ee) operoſa poſt actum juſtifi. a cationis, & efficaci per Charitatem. f-) CAR- int NIS RESURRECTIONEM, illius carnis, quz Di per mortem cecidit, quam nunc circumferimus pr⸗ gg) ET VITAM ÆTERNAM, prorſus gratui- dd) Hutterus p. 293. ſeqq. Apol. p. rof. & 102. Pappus p. 93: ſeqq. Myl. p. 80. b. Hutt. art. 5. p. 4 ⁶ Menzer. p. n 178. 181. ſeqq. ee) Apol. A. C. p. 165. Myl. p. 184, b. ff) l Epit. art. z. n. 8. p. 58 4. Menzer. art. 6. p. 266. ſqq. & 4 278. 88) Epit. art. z. n. z. p. 574. Myl. p. 223. 23 3. hh) 1 Epit, p. 92. Apol. p. 135. Menzer. Exeg. p. 31 5. L TAsuLrA II. Symboli Apoſtolici in V ſenſu Papbcko. Reao, a) ſolo aſſenſu, perſvafus verbo di- 1 vino (b) æque non ſcripto ac ſcripto (c) in & ²) Solo aſſenſu ignotans licet, fide implicita contentus D Bellarm. I. I. de juſtif. c. 7. Tolet. I. 4. c. 3. ſine fiducis ſpeciali, ac appropriante, Concil. Tridenr. ſeſſ. 9. can. 12 4 Bellarm. l. t. de juſtif. c. 5. Tanner. Tom. 2. diſp. 6. dub. . 3O num.56. b) Conc. Trindent. ſeſſ. 4. deeret. 1. Catech. Rom. prafat. q. 12. Oaniſ. ôper. catech. c. I. p. 22. Bel- 5 Iarmin. l. 4. de V. D. c. 3. Canus. I. I2. loc. P.567. Tan- ner tom. I. diſp. I. q. 5. dub. 1 num. 5. c) Concil. Trid 1 ſeſſ. 4. decret. t. Bellarm. I. 1. V. D. c. 4. Agenda Colon 4 1 Pp. 384. Bec. Th. Schol. de ſcript. c. 3. q. 1. n. 3. fol. m. 296 IXN SENSu PAPgo. 57 — eh Canone Tridene deſignato, d) in latina uast ſtff. expreſſo, per e) Eccleſiam Romanam præſentem NN intimato, illuminato f) arerpρααρ in DEIIM g) . , e Divosque ſanctos cœlites. Patrem omnipotentem, ei providum h) præterminstorem etiam mali jux- ra ta Thomilſtas, adeoque auétorem peccati; i) im- . DS miſe⸗ pun h. . Nnel h. manual. l. 1. c. 1. q. I. n. 3. d) Concil. Trident. 1. c. Bel- . h Aarm. l. 2. de V. D. c. 10. conf. Cretſer. in defenſ, I. cit. ) . OS Agenda Col. p. 393. Bellarm. l. 2, de Sacram. c., 25. Tann. P toym. 3. diſp. I. q. 5. dub. I. Bellarm. 1.3. de V. D. C. 3. Greg. de Valent. tom. J. diſp. I. q. 1. punct. 7. Gord. Huntlæ. controv. I. c. 3. Caniſ. p. 42. Th. Henrici anat. A. C. p. 309. 320. f) Bellarm. 1. 4. de R. P. c. I. 2. 3. Col= loq. Ratis bon. ſeſſ. I. p. 35. Tanner. diſp. I. q. 4. dub. I. Greg., de Valent. rom. 3 punct. I. n. 6. Gretſ. tom. I. de= fenſ. p. 145%. Caniſ. l. 5. 100c. c. 5. g) Deosque ſanctos cœ- lites, Angelos, Agenda Colon. p. 373. dubia quidem ut ajunt, ſed religioſa, ea religione, quæ ſoli Deo debetur; religione ſc. ſacrificii (labiorum) & juramenti. Becan. 0 d tom. I. opuſc. 14. c. 22. Drexel. in borol. tutel. p. 33. 4 Stengel. de S. Gabriele p. 133. 12 8. ſanctas animas homi⸗ nesve τ°ο αϑσο (quam agnoſcunt Serar. in litan. Cd⸗ 1.2. q. 13. Forer. Antanatom. ſect. 8. p. IIi.) conſecratos, tectn coendos religione latriæ extrinſeez. Tanner. tom. 3. Gaiet Qdiſp. 5. dub. 2. num. 60. & interpretativæ, dutn eis ſa- cnt criſicia (labiorum) decernuntur, Bellarm. I. I. de 8. beat. Ab. c. 19. & juramenta Tolet. l. 4. inſtruct. Sacerdot. c. 20. ietl, Quo ſducia in Sancétos pertiner Bellarm. l. I. de S. beat. N. . c. 20. Cornel. a Lap. ad Phlem. v. 4. De cο π+οονHvN7J3ñ [ü Iur. B. Virginis alibi agetur. h) Auctorem peccati, agnoſcen- d te conſequentiam, Tann. tom. I. q. 1. dub. I. præmiſſas or formant Bellarm. I. 2. de amiſſ. grat. & ſtatu peceat. c. 13. 4 Didatus Alvarez. I. 3. de ausil. grat. uſp 18. & 24. i) 58 TAB. II. SyiiBOL. ApOsrTOL. miſericordem, cujus k) voluntas in homines be- andos ſufſiciens ſit in omnes, ſed efficax & con- grua particulariter in ſolis abſoluto decreto pra- deſtinatis: inefficax & incongrua in abſoluto de- creto reprohatorio: Creatorem cæli terræque, ac in terra hominis, naturæ primævæ ſorte & 1) pee- eabilis m) & mortalis. Immiſericordem, qui tot millia innocentum ad æternas pœnas ex mera puniendi libidine deſtinant: antecedens porrigit aſſertio de Infarnt. ante baptiſmum mortuis ad pœ- pam damni æternam reprobatis. Conſequentiam vidit PBecan. t. I. Opuſ. 3. c. 14. K) Bellarm. 1. 2, de grat. & Ub. arbitr. GC. 9. 12. 156. Tanner. t. 1. diſ. 2. q. 10. dub. 4. n. 9. diſp. 3. q. 5. dub. 2. q. 4. dub. Corn à Lap. ad Epiſt. Jacob. p. 102. & in ſynopſ. doctr. prædeſt. p. 159. Suarez. de auxil. grat. lI. 3. C. 17. q. 9. dub. 2. 4. 1) Bellarm. I. de grat. prim. hom. c. 2. Moguntini animadv. Anti-Becan. Croci Controv. 14. feét. m) Bellarm. I. cit. c. 6. Be- can. tract. 5. theol. ſcholaſt. c. 4. q. I. n. 3. Cyedo in 7ESllM CHRISTIIM &c. a) non u- num 2 Diviſum in ſe, quia X 5 extra carnem, Bellarm. l. 3. de Incarn. c. 17. Becan. manual. I. 2. C. I. n. 24. quia c.arni idiomata divina non ſunt communicata. Bel- larm. l. de Chriſt. c. 6. Buſæ diſp. de perſ. Chriſt. ann. 1583. th. I4. Corn. à Lap.- ad Joh. 3. p. 297. Becan. theol. ſchol. de Chriſto, q. 3. c. . quia ſola humanitas eſt mediatrix, Bellarm. Il. 5. de Chriſt. c. 1. Gretſ. in de- fenſ. Bellarm. tom. 2. p. 352. Tanner. Tom. 4. diſp. r. q. 7. dub. 3. n. 46. quia non una adoratione Immanuel adorandus eſt, ſed ejus Deitas Arςse huma- nitas hyperdulia, Bellarm. I. 1I. debeat. S. c. 12. R—— E=f ——— Tanner, tom. 4. diſp. I. q. 7. tom. 3. diſp. 5. q. 2. . M lN dier t, 1 pee⸗ Etetnas ecelens 2dpe. Nte gtet Gnb Shaler n. ld Becan. 6. Ne on . Nn ——— I SENSU PAPAOG. — 59 num, ſed diviſum in le, b) indiviſum ab alio ESU: Mediatorem c) imperfecdtum, jarAurgerg, par- ticularem: Eilium Unigenitum natum, &c. paſſum, crucißixum, mortuum, ſepultum d) ſola humanita- te, e) qui deſcendit ad inferos ſola anima, ut libera-⸗ ret Patres e Limbo, aſceendit ad ſummum f) Cœli Empyrei locum, g) édet ad dextram Patris Omui- potentis, humanitate per accidens ſolum una cum Rege exaltata inſtar purpuræ regiæ, inde nenturas Credo dub. 2. b) Indiviſum ab alio leſu „ qui totuplex eſt, quotuplex objectum fiduciæ, tale eſt B. Virgo, cum choragio omniumceælitum. Bellarm. I. I. de beat. S. c.20. I. r. de indulg. c. 4. in fine. Tale merita humana Conc. Trid. de juſtif. can.3. in quibus fiducia collocanda eſt, Bell. l.5. de juſtif. c. 7. S. prima propoſit. Tale ſatisfactio= nes humanæ Concil. Trident. c. ie. de oper ſatisf. Tan-⸗ ner. tom. 4. diſp. I. q. 2. dub. 2. num. 5o; tale ſuffragia, & miſſatica ſacrificia, Concil. Trident. ſefſ. 9. Talis juſtitia infuſa, imputativæ oppoſita. c) Imperfectum, ac zat- Aurearny, ut qui mortis æternæ nullum guſtum perce- perit, feun pro nobis non paſſus fuerit pœnam inferni. Bellarm. l. 4. de Chriſt. anim. c. 8. Gretſer in defenſ. p. 264. Forer. bell. ubiqv. p. 203. nec mortuus fuerit pro omnibus ae nominatim pro infantibus «8Sazre= g.aαε. Becan. theol. ſcholaſt. de prædeft. c. 15. q. 8. d) Bell. I.3. de Chriſt. 6.9. Benedict. Juſtin. in Epiſt. Joh. p. 146 e) Bellarm. I. 4. de anim. Chriſt. c. 12. Tanner. tom. 4. diſp. 2. q. 3. dub. 3. n. 69. Catech. Rom. p. 48. G. 59. Caniſ. oper. Catech. p. 18. †] Tanner. tom. 4. difp. 2. q:3. dub. 5. n. 118. Corn., à Lap. ad Eph. p 5o7. Gretſer. tom. 2. defenf. p. 135. g) Bellarm. l. 3. Ge Chriſto c. 15. n 60 TAB. II. SYMBOL. Arosro- — Credo Ego ſe. quoad concupiſcentiam in adu primo conſideratam, a) inculpabilis, b) prædi- tus potentia activa liberi arbitrii eadem, quæ fuit ante lapſum, ad ſervanda præcepta inclinan- te ante gratiam ad opera ſupernaturalia, actuanda tia in actibus ſupernaturalibus: in Siritum San- dtum, c) ſanctificantem per juſtitiam non impu- tativam, ſed infuſam; Eccleſiam non ſolum mili- tantem & triumphantem, ſed & d) laborantem in purgatorio: Eccleſiam Romanam e) matrem & Magiſtram omnium Eccleſiarum, f) ſolam veram, extra quam non eſt ſalus, g) ſignatam ſedecim notis, h) ſemper ac neceſſario viſibi- lem, i) indeficibilem; ita tamen, ut comprehen- dat ſuo ſinu etiam K) graves, manifeſtosque pec- cato- 2) Inculpabilis. Becan. I. I. manual. c. 17. b) Concil. Tri⸗ dent. ſeſſ. 6, c. 1. 4. 5. Bellarm. I. 5. de grat. & lib. arb. c. F. I. 6. C. 15. Caniſ. p. 749⸗ Tann. tom. 2. diſp. 6. q. 3. u. 79. & n. 129. Coſter. enchirid. p. m. 207. c) Caniſ. oper⸗ Catech. p. 29. Bellarm. de purgat. c. I. d) Concil. Trid. ſeſſ. 7. can. 3. & alibi, Bellarm. I. 4- de Pontif. Rom. c. 4. e) Sanctificantem & juſtificanutem per juſtitiam non imputatam, ſed infuſam. Concil. Trid. feſſ. 6. can. II. Bellarm. I. I. de juſtif. c. 2. I. I. de grat. & lib. arb. c. 3. Coſter. enchirid. de juſtif. Tanner., tom. 2. diſp. 6. q. 5. dub. I. f) Canilſ. p. 26. g) Bellarm. l. 4. de Eccl. c. 3. h) Bellarm. I. 3. de Eccl. c. 2. Caniſ. p. 139. Becan. I. 1. man. c. 2. ) Catech. Rom. part. I. p. 83. Caniſ. p. 139. Bellarm. l. 3., de Eccleſ. c. 13. 1. 4. de R. P. c, 4. K) Ce- per gratiam excitantem, cooperatrice cum gra- RO lamn (Ceonmm jawe del vm 15, — n , r helinen⸗ GGendd I gle. y . impt. n mil tunten Woten ) ſolem guum Ne preher he pe⸗ cete l,. bie 60 1 H ope el. S oln.C4 m Nd. . cIN 410) IN SENSI PAPSEO 61 catores, hypocritas, hœdos: Catbolicam, conten- tam 1) ſub uno capite viſibili Pontifice Komana. Communionem Sandtorum extra hanc vitam, m) invocandorum: Remisſionem n) radicitus peccati deletricem o) incertam, p) gecatorum mortali- um. Carnis reſurrectionem, & vitam 1q) meri- tis debitam, æternam. tech. Rom .-75. Bellarm. l. 3. de Eccl. c.2. &. 9. Forer. part. I. antiq. papat. I. I. C. 2. p. 47. 1) Catech. Rom. I. de R. P. Agenda Colon. p. 383. Quali & quanto, vi- dendus Bzovius I. de R. P. m) Bellarm. 1. de cult. Sanct & purg. n) radicitus deletricem, Tanner. tom. 2. diſp. 6. ꝗ.5. dub. I. Becan. de juſtif. c. 3. o) incertam, Bellarm. l. 3. de juſtif. c. 2. 3. 1. 2. de purg. c. 4. in ge= mitu columb. l. 2. c. II. Corn. à Lap. Joh. 3. p. 510, tom. 2. diſp. 6. q. 4. dub. ỹÿ. p) nam minora peccata per ſe ſunt venalia ex natura ſua, Bellarm., I. I1. de amiſſ. grat. c. II. 12. Becan. I. I. manual. 6G. 4. & theol. ſcho- laſt. c. 2. q. I. q) meritis debitam Concil. Trid. ſeſſ. 6. 5§.32. Bellarm. I. 5. de Juſtific, c. 1. 3, de R. P. 23. Tanner. tom. 2. diſp. J. q./6. dub. 1. ſeq. TASuL. IlI. Symboli Apoſtolici in ſenſu Reformatorum. (SEDO perſuaſus lumine verbi divini, ſo⸗ los electos illuminante 2) aAbρα☛ 2⁶ otlo⸗ àa) Beza ad Matth. 13. p. 28. withack. de S. Script. c. 3. 4. 32. Rivet. Iſag. 6. 3. P. 20. Wendel. prolog. C. 2. p. 13. Srot. Antib. tom. 2. p. 131. &. p. 140, Biſterfeld, I. 1. 62 TAB. II. SYMBOL. AFosr. otioſo ) do ραοαaνα quod voluntati divinz in⸗ teriori, quam decreti appellant, contradiétorie eſt oppoſitum: Nolo mortem peccatoris: c) Volo mor- tem peccatoris ſub rationis judicis normantis Ma- giſterio, d) EGO, ſi electus, nam hujus duntaxat eſt ſides vera e) in Deum, Deitate mutabili, f) Aucto⸗ rem peccati, g) PATREM Electorum; nam alio- tum duntaxat creator eſt: h) Quia abſoluto de- ereto, contr. Crell. ſect. 3. & 1. p. 361. b) Helvet. Synodale ad artic. 3. & 4. th. 2. p. 149. Gryneus præfat. in Joh- conf. teſticmonia addacta à D. Hunnio in ags e p. 539. c) Piſator in Apol. ad Con. Forſtii parſc. p. 58. 3) Urſin. Explic. catech. de Cœna D. p. m. 166. Piſcator ad Luc. 24. Lehr 7. p. 561. Keckerm. Syſtem. Theol. 1.3. ſect. 2. c. 9. l. 1. c. 4. Coccej. ad 2. Tim. 3. p. 1. Vedel. KRation. Theol. p. 72. Maſſon. patt. I. anatom. c. 12, e) Quod aliqui in tempore fide à Deo non donantur, id ab æter- no 'pſius decreto provenire ſtatuit Synod. Dordr. cap. I. arte 6, f) Msſſon. part. I. Anat. tc. 25½. part. 20 p. 955. 973. 980. g) Quod, ut clafa teſtimonia a no- ſtratibus collecta non commemorem, ex prædetermi= nationis antecedaneæ at irreſiſtibilis doctrina ſequi- tur neceſſario. Quicquid enim fit ex prædeterminati⸗ one divinàâ, antecedaneà ac irreſiſtibili, id fit a Deo cau- ſaliter; At lapſus Adæ e. g. hunc in modum factus eſt, Maſſon. part. 3 anat. p. 36¾. Sic etiamnum utitur Dia- bolis, omnibus peccantibus hominibus, tanquam in- Ktrumentis, ut quiequid illi male agunt; id ipſe juſte prædeterminârit. Harm. confeſſ. ſect. 7. Dei provid. p. 62. De ſyncretiſmo Papzo hac quidem re glorian- tur Rivet in Cathol. Orthod. p. 3;528. Mareſ. in Antichr- Rexel. l. 2. C. 1. h.) Chamier tom. 3. panlſtrat, l 7. c. 7. S, 1*2 get Prol con ſie c de dert trul (0 Tum E ———,—ʒ — ne in. otie ec omot⸗ e M.. kavate Aud m alo⸗ nto de⸗ creto, oitt t in on Nateih ſatort 13. ſel .Natin E 4 ztt- r ein zut. 1 iu 1=0 Edeterm⸗ 4 ⸗ rlioni Deocl tur ud 1. ſein oid⸗ 6 goi⸗ gonch e, IN SENsSU RkFoRaArokux. 63 — créto alios ad vitam elegit, alios ad mortem re-= probavit: i) abſoluto inquam, omnem antecedaneæ conditionis reſpectum excludente, k) imprimis fidei: 1) reprobarit, inquam reprobatione, cujus cauſa ſumma gloria DEI: non peccatum & infi- delitas, quæ ſalva ſeriptura dici non poſſent cau- ſa reprobationiz; ſed beneplacitum DEl, ſive li- berrima & juſtisſima ejus voluntas: m) OMNI- POTENTEM, eorum, quæ rationis judicio con- tradictionem non involvunt, n) CREATOREM COELI & TERRE, h. e. cœleſtium creatura- rum, Angelorum, cum lapſus periculo factorum, 0) terreſtris HOMINIS, quem labilem fecit. P) 106. Syntagma Confeſl. OCenerz editum art. 12. p. 9 5. Synod. Dordr. ſeſſ. 136. p. 34. Pareus Iren. p. 262. & dub. 3. cap. 9. Rom. arg. J. I. 3. inſtitut. C. 12. 22. Pi- ſeator diſp. de prædeſt. ih. 3 0) Trigland. Medit, de Vol. Dei p. 166. k) Pareus in c. 9. Rom. arg. dub. 5s. t6. W'endelin. Theol. Chr. P. II16. 1) Chamier tom. 3. 1.8. c. 8. g. XI. p. 117. m) Synod. Dordr. p. 514.56 1,57 I. Szz. )n) Calvin. l. 4. inftit. c. 17. n., 16. Cham. I. 2. C. i2. num. 58. I. 9. de Corp. Chriſt. c. II. Urſin. Cathechiſ. p. 168. Joh. Crocius part. 2. con verlſ. Pruten, c. 7. & 206, Orth. Conſenſus. p. 6. p. 1153. Walæus p. 938. o) Bu- canus 1. 6. de Angelis q. 30. p) Matreſ. l. 2. Antichr. Revel. c. I. P. 15. ET IN JESUM CHRISTUM Salvatorem merito electionis decretum non ingrediente, a) ſufficiente quidem: in ſe, at efficaci quoad ſolos ele- a) Synod. Dord. in judic. Extr. p. 39. & 80 p. Trigland. Medit. de Trina gr. p. 274. 276. c, C Catech. Heid, q. 41. 64 TAB. III. SvMBOL. ArosST. cecdos. by JESM non Unum, in quo Umio Naturarum talis, ut Aρ* οα ſit ultra & extra car- nem, c) cum caro Chriſti ſemel unum tantum locum occupet, dy per ſuſtentationem, e) præ- dicationem ſynecdochiam ut & tropicam expri- & aιαταâH, h) qualis proprietates ſunt, Majeſtas omnipotenti?y, quæ non communicata carni Chriſti, )) ſicut nec omniſcientia, k) Virtus vi- vifi. p. 23. Admon. Neuſt. p. 79. &c. 8. p. 269. L. Grot. Apol. diſp. 13. p. 377. Job. Maccov. Colleg. de Mediat. Chriſt. diſp. j.?2I. Wendel, lib. ,. Theol. Chr. c. 16. P. 166. Beza in colloq. Monrtisb. p. 321. Martin. in Menz. Antin. c. 2. p. 35. &c. II. p. i5 4. Synt. Confeſl. part. 2 c. 2. toto. d. L. Crot. Apol diſp. ¼. Harm. Conf. ſeét. 6.P. iII. Sadeel de verit. H. N. p. 148. e) Leidenlſes in ſynopſi pur. Theol. diſput 5 th. 4. Mareſius in Theol. Elench p. 107. f) Orth. Conf. ſect. 6. p. 18 & 122. Hen- ric. à Dieſt. Ench. Theol. Chr. loc. 16.p. 79. g) Alſted. Theol. polem. p. 45. Wyendel. I. c. libr. I. c. 16. p. 2559. Mareſ. in Theol. Elench. Cootroverſia 4. p. I07. K. p. 113. Maſſon. part. 2. p. 596. by) Cham. tom. 2. 1. 7. c. 8. .23. p. 130. Palat. Im ausfuͤhrlichen Bericht c. 6. p. 153. Joh. Scharp. curſu Theol. 719. Admonit. Neuſt. c. 8. P. 256. Walæus L.C. p. 699. Orthod. conſenſ p. 113. Ma- reſ.l. c. 10. & 114. Leidenſ. in ſyntag. diſp. Theol. diſp⸗- 17. th. 17. Kurtzer Anhang Heidelberger p. 225. End⸗ liche Uberweiſung. p. 44. Aldted. part. V. Theol. po- lem. p. 618. ſeqq. 1¹) Piſcator vol. z.p. 41. Polanus ſyn. p. IOz. Adm. Neuſt. c. 8. p. 2 5. Wengdel. l. I. c. 16 p. 0 1i6/, Alting. LL. CC.p. 220 Syntzg. Confeſl. P.2068. K) — Vites etre ſs. ed menda. f) Unio inquam, absque reali tum hypo- ſtaſeos, g) tum proprietatum communicatione quan o. len ninib Perſi Inrtt unnes Kabe le l col Wal Part e erg M en 994. n Ad MHert — )Uno ta car. acramn ) ge ei. hye Carione ettu cürnI s i . lC Meein . (. 1n in Men elta dok, denlein Theol l. Her⸗ Aes /l c 0,ech⸗ ,N. 1, An. eo 6 e o⸗ HIN SrFNSUü REFORMATORuIMNMA. 65 vificatrix, !) Cultus adoratlionis, m) UNICUMI, extra quem in antecedaneo decreti divini actu ſalus ordinata, n) DOMINUM NOSTRUM, affectu in ſolos electos propitio, o) QCVI CON- CEPTUS EST A SPIRITU SANCTO, tan- quam Patre: NATUS &c. PASSUS SUB PON- TIO PILATO p) ſecundum ſolam humanita- tem: q) Non pro omnibus indiſcriminatim ho- minibus EFFICACITER, 1) CRUCIFIXUS, ut per ſangvinem crucis, quo novum fœdus confir- mavit, ex omni populo tribu, gente & lingva, eos omnes & ſolos, qui ab æterno ad ſalutem electi, & a Patre ipſi dati ſunt, efficaciter redimeret, s) MORIUUSmorte Aαε.ανι denuo particulari, ac E ſolis Cham. tom. 2. 1. 4. c. 9. F. 4. p. 63. Job. Berg. Ana- lyſ. th. 237. & 285. Adm. N. c. 3. p. 95. 6& 97. Beza in colloq. Montisb. p. 134. Sadael. de Veritat. H. N. p. 106. Walæus L. C. p. 703. Maceov. L. C. diſp. 3. 1) Maſſon. part. 2. Anat. p. 412. Macov. colleg. de Mediat. diſp. 5 p. 2;. Wendel. I. 1. c. 16, p. 222. Adm. N. c. 8. p. 252. Bergius diſp. cit. th. 207. Alting. LL. CC. p. 2:5. m) Maccov. l. c. diſp. 38 386. Voéët. tom. I. diſp. ſelect. P. 527. n) Pareus in ſeripto ad ſynod. Dordr. miſſo p. 394. confer. ibid. p. 531. 0) Syn. Dordr. p. 405. Zanch. I. 2. de Nat. Dei cap. I. p. 63. Sohnius in Exegeſ. p. 127. Harm. Conf. art. 19. p. 113. Urſin. part. 2. Catecheſ. p. 33. quæſt. 246. p) Lud. Grot. in afſert. A. C. p. 43. 4) Adm. N. p. 22. & 23. Bremenſes contra Hunnium p. 70. Herborn. l. 2. Rudim. p. 100. Martinus in ſpic. p. 148. Zvvinglius tom. 2. fol. 455. & 552. 1r) Cham. tom. 3. l. 9. C. 13. 5H. J. P. 123. ⁸) Maſſon. part. 2. c. 9. p. 404. & 66 LA. III. SY MBOL. APOST. ſolis electis ex divina ρoabεαα ſalutem allatura: 1) SEPULTUS eo ipſo dum deſcendit ad inferos: u) DESCENDIT AD INFERNA, deſcenſu non proprie, reali, X) neque locali, V) non ut tanquam victor triumpharet, ſed ut acutiſſimos dolores perferret: 2) TERTIA DIE RESCUR- REXIT., in carne qualitatibus ſpiritualibus deſti- tuta: aa) ASCENDIT AD COELOS, tum qua Deus, tum qua homo, aliter tamen reſpectu divinitatis, sliter reſpectu humanitatis: bby) SEDFET AD DEXTRAM DEI PATRIS O MNIPOTENTIS, ſeſſione locali. co) In throno nequaquam omnipræſenti. Neque enim præſens in regno potentiæ humana natura, dd) neque præſens in regnò gratiæ, niſi ſigno cor- poris, ppræced. p.39 5. Syn. Dordr. p. 301. & 301.617. 403.407. 6I11. 618. 623. 637. 659. 660,6617. t) Piſcat. in Act. c. 2. Urſn. in Catech. p. 326. Beza ad Act.2. p. 438. Zwingl. in expoſ. fidei Chriſt. fol. 52. W'hitack. in controv. de Script. S. p. 403. Druſ. quæſt. miſcell. cent. 11. c. 76. p. 52. u) Maſſon. part. 2. p. 171. Chatier. tom. 2. 1. 5. c. 5. toto. X) Idem tom. I. l. 9. c. 10. F. 3. P. 159. y) Calvinus 1. 2. Inftit. c. 16. Maſſ. part. 3. p. 25ů. Catech. Heidelb. p. 44. Rivet. Cath. Orthod. tr. II. q.60. Gomarus diſp. Ppbeol. XXI. th. . ſeq. W'’endel. 1. I. c. 18. th. 3. n. 8⸗ 2) Chamier. tom. 1 6. c. 4. S. 16. Maſſon. part. 3. p. 305. Calvin. I. 4. Inſtit. c I7. ſect. 29. aa) Sohnius in Exeg- p. 246. Polanus l. 6. C. 13. 18.22. bb) Anhaltini in Apol. oppoſ. Electoral. argumento. 38. p. 43. cc) Synt. Conf. p. 32. Beza tom. 3. fol. 89. & tom., 2, fol. 283. Conf. Hel- vet. ſect. 5. peoI. Chamier. tom. 2. 1. c. 5. J. 8. P. 105. dd) Harm. Conf. ſect. 6. p. 100. Cham. s0m. 2. l. 6. c. 9⸗ F. 3. & C. 117 F. 6. Admn. N. G. 8. p. 265. — 7 latan infero geſcente. ) Wal Ntihm REN Us Selt S, i eſen ATAI . S WE A Nnge lgnoen 7,4 . AH conttot 1 ſt ul g CAH an et uris n 10†, N us ilu inte Cl 1NH 116 nam tantum naturam. II) IN SENSUu REFORMATORUI. 67 porie, & præſentia ſpirituali, in oppoſitione ad ſub- ſtantialem ee) Myſtica fide intelligenda. ff) Sedet ut interceſſor non omnium, non mundi gg) ſed ele- Aorum tantum. hh) IN DE VENTURUS EST, ab illo loco ſeſſionis ad dextram, ii) IUDICARE VIVOSETMORTUOS, ſola voce ſecundum hu- manitatem, kk) jundicio omniſcio ſecundum divi⸗ ee) Harm. Conf. iect. 6. p. 108. 109. f) Chamier. tom-⸗ 2. 1. 6. C. 9. H. 39. Beza in creoph fol. 271. Pareus in re- ſponſ. ad fr. Tybing. p. 199. Maſſon. part. 4. c. 20. p. 4. 16. Harm. Conf. ſect. I4. p. 115. gg) Maſſon. part. 3. p. 3. hh) Cham. tom. 3. 1. 9. c. 4. J. 34. p. 124. 1ii) Harm. Conf. ſect. 6. art, 2. p. III. kk) Adm. N. p. 23. 11) Maſ⸗ ſon. part. 3. C 7. CREDO IN SPIRITUM SANCGTUM gra⸗ tioſe præſentem in ipſo adu moraliter peceami⸗- noſo conſtitutis, a) FONTEM gratiæ I. vocan-⸗ tis, duntaxat quoad reprobos æternæ, b) parti- cularis, c) factæ per verbum, divina Sveα de- ſtitutum, d) cujus explicatio hodieque nonnun- E 2 quam ³) Maſſon. part. 3. c. . aſſert. X. p. 344. & 351. C. 13. p. 605. Grotius contra Pet. Bertium, l. I. c. 2. Syn. Dordrac. c. . art. 6.7. 8. P. 772.88 4 805 866. & part. 2. 408 409. b) Molinæus in Epiſt. ad Syn. Dordr. p. 411. Trigl. de Trina Eratia p 355. & 504. Cc) Calvinus 1. 3. inſtit. c. 24. D. 12 Syn. Dordr. p. 206. 562:. 339. 4 06. 4) Calvinus I. 4. juſtit. c. 4. Beza reſponſ. 1. ad acta colloq. Montisb, p. 63 TAB. III. SYMBOL. APOST. quam animis ſuſpiratur divinitus; e) Ad ſingula ge- nerum usque ex mente promisſionum Evangelica- rum nequaquam extendendæ, f) II. Gratiæ diſpen- ſatæ, heæc ſolis electis conceſſa, g' IRRhESISTIBILI. LIS, h) inefficacis quoad reprobos: i) ECCLE- SIAM CATHOLICAM, cui infantes electi ante baptiſmum actu inſunt: H) SANCTORUMCOM- MUNIONEM, conſiſtentem in Sacramentorum u- triusque Teſtamenti eadem ſuhſtantia, D RESUR- RECTIONEM CARNIS, quoad ſideles qualitati- bus Angelicis nequaquam imbuendæ. m) 15. e) Maſſon. p. I. c. 19: p. 127. f) Pareus in Apol. bibl. p. 100. & 101. Maſſon. part. 3. c. 21. p. 786. Calvinus lI. 3. inſtit. c. 24. g) Chamier. tom. 7. I. 9. c. 5. S. 2. P. I13. & 1. 3. c. 5. F. 13. p. 25‧,. h) Trigl. de Trina Gr. p. 380. & 377. Pareus in Syn. Dord. p. 314. 315. 316. ſeqq. Confer. ibid. p. 699. 690. 691. 699. 736. i) Saul fœderi Dei per circumciſionem licet inſitus, hat den Geiſt der Kindſchafft niemahlen gehabt. Malſ. part. 3 c. 8. p. 357. k) Calvin. 4. inſhit. c. 15. & 16. Beza part. 2. reſponſ. ad colloq. Montisb. p. 102. Harm. Conf. ſect. 13. p. 90. Maſſon. part. 3. c. X. p. 543. Cham. tom. 3. l. 5. c. F. 8. p. 55. 5 Maſſon. part. 4. anat. e. p. 42. m) Idem part. 3. p. 315. 325. K 327. , . 583 () e5 TABU. 4 ige⸗ Wdde ſoni t IN SENsSu ARMINIANORUM. 69 NeKa TABuILA IVy. „ Symboli Apoſtolici in ſenſu Arminianorum. Ain REDO a) probabiliter tantum certa autori- C0 "tate Scripturæ, b) tanquam normæ conſcien- rum tias coactive non obligantis, c) absque luminespiri- o. tus Sancti ſalutariter intelligibilis, d) & non niſi ra- lian tioni convenienter intelligendæ, e) quanquam fide fallibili & certitudine tantum humana perſuaſus: E 3 EGO f) leri a) Admittunt inculpationem, ſe cum Socino arguments 1 g pro autoritate Scripturæ agnoſcere probabilia tantum. ſel Vide Cenſar. Leydenſ. in Conf. n. XXXIII. Conf. (u Caloß. Armin. fol, go. b) Nemo obligatur ad verum ſen- iDen ſum V. D. ſequendum contra conſcientiam ſuam licet nte erroneam, Apocal. XXV. fol. z5ög. Scriptura eſt mera Ahn norma dirigens, (ſuggerendo ſenſum) non obligans, A- Aelog pol. c. VII. lol. 3. Conf. Calob. f. , ſeq. c) Si lumen Spir. hon 8. prærequiritur ad ſpiritualem evidentiam, ſcriptura cereus naſus, & Enchuſiaſmis opus erit. Apol. e. 1. F. 34. 171 Conf. Calob. fol. 5. ſeq. Felt. Harm. f. 2. Rhetorf. Exam. ,3d Armin. fol. 1. ſeg. d) Si quis ſenſum neceſſarium ad ſalutem ſcripturæ ineſſe dicat, qui prima fronte ab- ſurdus & rectæ rationi repugnans eſt, :is eo ipſo judi- candus eſt, ſenſum ſcripturæ falſum affingere. Epiſe. T. I. fol. 233. a. Conf. Confeſſ. c. 1. G. 16. & Calob. fal. o. e) Fidem vel certitudinem humanam vocant Remen- ſtrantes, quæ rationibus ex ipſo Dei verbo judicio no- ſtro petitis nititur, quibus tamen ſubeſſe falſum poteſt, Vecdel. Rhapſod. fol. 47. Conf. Vedel. Artan. p. 3. fol. 49. ea. S. ſeqg. †) Falſum eſt, quod electio facta ſit ab æ- 70 TAB. IV. SYMBOL. AposroL. “ FGOf) non ab æterno ſed in tempore definita, re. (cn vocabili tamen electione, g) cui reprobatio, ad ſolosEv. (onn angelii auditores ſe extendens, opponitur, h) ex iun, conditione obedientiæ ac fldei, Legi & Evangelio mune præſtitæ electus, i) & ex divina obligatione ad fiſhem ſſeni vocatus;: IN DEUM., k) utut nuſpiam ſe Deur Elle . kpert terno, Apol, e. EIIX. fF.9e. Decretum tamen ab æter. Denn no factum dicunt. Collat. Hag. fol. 7. Singularium per. III. ſonarum non eſt electio, Epiſeap. p. 3. Diſp. XXlII. Th. Nrn alt. Prædeſtinatio non eſt certarum perfonazum ad aon ſalutem, quæ nominatim fiat: eſt prædeſtinatio omni. imm um hominum, ſi modo credans, & in virtute prædeſti- natio certarum perſonarum, quzæ & quando credunt. co Ex vi enim pradeſtinationis ejusmodi generalis, præ- deſtinati ab æterno cenferi poſſunt, quicunque in tem- an pore credunt. Apol. c. IA. fol. 102. ſeq. Summa: cre- dentes (omnes) prædeſtinari ab æterno, ſed (ſolos) per- utn ſeverantes eligi in tempere dicunt. Vid. Codl. Hag. ſoÜl. uault 34. Electio ad ſalutem peremptoria, difſtinguenda eck 0 ab ea, quæ non eſt peremptoria ſed intereifa. Apol. . n. IX. fol. ioo. g) Vide Rhetorf. Exam. Armin. f. 279. A n cuat Vedelius ingenlum, & mordeat utrumque pol- habe licem, ut probet neceſſarium eſſe credi, Deum genti= “ les omnes, qui de Evangelio nunquam quicquam au- “ diverunt, ad æternos inferni eruciatus reprebaſſe. 81 Vedel. Rhapf. P. E. 4. IX. f. 54. h. ſunt Epiſcopiip. 5. Di. e, VII. Th. g. verba: Nemeo placuit unquam Deo ad vitam t æternam niſt per ſidem, &, quæ ſdei conjuncéta ſemper n funt, bona opers, Apol. e. lI. fol. 34. i) Deus ex æqui= “ tate tenetur omnibus, a quibus poſt lapſum obedien- fll tiam exegit, vires ad præſtandum conferre. Art. Re- n manftr. Art. E. Fot. 106. OMNINO TENETUIER. Corbin, in mol. Encheir. Molin. e. W. fol, 65. k) Nec l IN SENsu AnnTNANORM. 71 ita, t. eſſ⸗ credere jubeat, 1 ex naturæ inſi ito habitu in- NSED. cognoſcibilem, m) cujus nomen X& fidi- e tium, n) minime eſſentiale o) & creaturis com- vangein mune eſt. DEUM, inquam, p) cujus pauca ſen Wentialia cogitu ad ſalutem neceſſaria ſunt, ) 2 Doen. E 4 ſpirn⸗ reperietur uſpiam, Deum jubere populo, ut credat ſe 1b a Deum eſſe, aut Deum populi eſſe. Epiſcop. L. III. Inſt. fin og S. II. c. I. fol. 60. Speculativa Dei cosnitio ſub præce- W . prtum non cadit. Eſt enim mera mentis pasſio: at mens mummn a non efſt capax præcepti, ſed rationis. Voluntas ſola Ppræcepti capax eſt. Vedel. Rhapfſ. c. X. L. I. fol. . edh 1) An cognitio Dei naturalis ſit? diſtinguimus. An cel cognitio, quæ ex natura habetur, naturalis ſit? nega- lis, A mus. Epiſc. Diſp. Prib. de Coenit. Dei Coroll. II. III. ci- ein tante Peltio Harm. f. I. ſed in Epiſcopio in Coroll. III. nma A pro voce naturali eſt ſalutaris. Cognitio non eſt ſic naturalis, ut omni homini neceſſario inſit tanquam ex na- e; turæ principiis fluens; ſed ſic tantum, ut ſi homo velit enc⸗ 4 ratione uti, principia quædam reperire poſſit. &c. Epiſc. Inſt. L. I. c. 6. m) Jehovæ nomen Babini, Judæi pene h omnes, & complures orthodoxi pr voce plane fictitia Cne habent. Apol. e. III. fol. pI. n) An ratione eſſentiæ n gent tribuatur Deo in ſacris nomen disquiri permitti- lun 1 mus. Nobis contra videtur, Epiſe. Inſt. L. IV. Inſt. Ghetli S. II. c. II. fol. 2o. ſeq. 0) Nihit certius aut liquidius , eſt, quam nomen hoc creaturis etiam in ſcripturis pasſim aGen attributum eſſe. Apol. c. III. fol. 5I. p) Alia, præter- gbne quam hæc quatuor (Deum eſſe 1. irrefragabilis poteſta- er MNli tis. 2. in flexibilis æquitatis. 3. irreſiſti bilis potentiæ. 4.in- ehen fallibilis ſcientiæ.) omnia, quæ circa eſſentiam Dei ℳ. N controvertuntur, abſolute neceſſaria ſcitun eſſe, non pr credimus. Eoiſ. Diſp. IV. de Nat. Dei 72. 3. 4. NeN Lonf, Inſt. L. IV. §. II. tot. 8) Spiritualis extenfionis ans 72 TAB. I V. SYMBOL. ſpiritualiter extenſum ac quantum, r) an ſimplex & s) omnipræſens, t) futurorum contingentium præſcius, nec probatum, nec creditu neceſſarium eſt: æternum u) nec ſolum vv) nec absque ſuc- ceſſione x) aut mutatione: y) affectibus etiam præditum: 2) mero arbitrio, non ex neceſſitate wiſericordem aa) acjufum, ut absque ſatisfactio- ne miſereri, & peccata remittere queat. TRINU- NUM Deo manifeſte meminit Epiſe. Inſt. L. Il. §. II. e. IIX. D ) De ſimplici natura Dei ne jota quidem in ſcriptura eſt. Apol. c. II. fol. 4r. hoc quæſitum non eſt neceſſa- rium ad ſalutem, fol. 42. Conf. Epiſc. Inft. L. Il. e. UII. ⁵³) Dei ſecundum eſſentiam ubique præſentia utopica, atomica, ſcripturis ignota, ſaltim non necefſaria credi- tu eſt. Apolog. c. II. fol. 42. ſeq. t) Non efſt neceſſa- rium ad ſalutem credere, Deum futura contingentia præſcire. Epiſc. Inft. E. I V. c. X IIX. u) Scriptura nunquam aſſerit materiam primam ex nihilo factam eſſe; Epiſe. Inſt. L. I F. c. XIV. w) De ratione æternitatis non eſſe ſucceſſionem, probari nequit. Momentanean duratio proprie durgtio non eſt. Epiſcep. Inſtit. L. I V. 6. IX. x) Volitiones Dei ceſſant, Epiſcop. p. III. Diſp. Pl. Th. VII. Volitiones liberæ ad eſſentiam Dei non pertinent, Th. II X. ſed accidentia ſunt IJ. Inſt. L. IV. c. X. y) Affectus in Deo eſſe, docet Vorſt. th. X. de Deo Epiſcop. p. II. Diſp. FII. IX. IX. Inft. L. Il. c. XXII. Jeqq. quod tamen emollire nititur. 2) Juſtitia naturalis Dei proprietas non eſt, uti nec miſericordia, Slat. Epiſt. saα N. 1605. 9. Mart. z0. Jun. aa) Statuere juſtitiam Dei vindicatricem ſic eſſe Deo eſſentialem „ ut Deus vi ejus obligetur & necesſitetur ad puniendum peccata, ine- ptisſimum & Deo indignisſimum eſt, Apol. c. III. fol. 46 IN SENSU ARMINIANORUM.R 73 heh NM Trinitate bb) ex Scriptura nequaquam, ntium vel ſaltim ex V. T. vix probabili, cc) creditu nec muan neceſſaria dd) nec utilia ee) nec unius eiſentiæ, ſed le. fr) iubordinata: PATREM gg) ſolum ſum- einn E 5 mum di⸗ bb) terna Deitas tam ſimplex eſt Eſſentia, ut talis Tri- IN. nitas Perſonarum non ſit, qualis docetur in Eccleſia Re- WI formata. S'iat. apert. declar, fol. FI. Conf. Belt. Harm. N vol. y. Tres perſonas unam numero habere eſſentiam negat Curcell. Quartern. fol. 225. &' tota diſſert. 1 Hanc tamen ſententiam non omnibus tribuemus. Vide „NW. Caloß. Armin. fol. 9rI. licet cæteri ex V. T. probationes Fiſtnn. non adducant. Vid. Conf. cap. III. Epiſc. Inſt. L. IV. necelr c. XAXII. cc) non eſt neceſſe colere illos, quatenus tres „(NI ſunt aut trinitatem faciunt: probandum eſt, colendum uis eſſe Patrem F. & Sp. qua Pater, F. & Sp. S. ſunt. Falſum cd. eſt Eccleſiam ab initio ad hunc diem neceſſaria judicaſ- necl⸗ ſe: ne Nicæxnum quidem Concilium. Vedel. Rhapſod. ngenn L. I. e. E II. fol. 37. Decipiunt, dum fol. præced. neceſſa- enin rium creditu dicunt. dd) Ex ipſo numero Trinitatis en ecc. nulli peculiares uſus ad pietatem & bonos mores ex- etnitts ſculpi poſſunt. Vedel. Rhapſod. l. c. fol. 36. Apocal. c. III. enaten Jol. p2. Conf. Vedel. P. IV. Arcan. fſol 35. ſeqq. Voet. Sel. 1.14 Diſpp. p. P. l. fol. 467. ad. yiy de neceſſ. & utilit. dogm. .6%½ Frinit, ee) Guescοον Curcellzæus in quaternione tota Dei diſſert. I. ad fol. 20-†. negat Vedelius Artan. P. III. . EII. 16. 1.4 modos, quibus in hoc dogmate diſſentiunt, annotat. Gee⸗ H Filius & qua Filius & qua Deus Deitatem a Patre habet. III Arminaeſp. ad TXXXI. Artic. fol. 135. oper. artic, JI. Reli- un qua patent ex ff) Subordinatione Perſonarum divina- rum. Certum eſt ex Scripturis, Perſonis tribus divinas ne perfectiones tribui non collateraliter aut coordinate. i⸗ R ſed ſubordinate, Epiſ. Inſt LIV. c. XXXII. vide de Filio, n uiam dicenda. gg) Hac ſubordinatione poſita certum 66 eſt, Patri ſolij iſtam divinitatis perfectionem ſive zti . . ſtare ſuperiorem: O MNIPOTENTEM. i) quod ſarium eſt: COELI ET TERR, I) non in ipfi- us mundi principio, ſed longe ante, quam elabora- rentur, fadorum: Angelorum mm) ante mun- competere, ut primum & ſummum eſſe, in que divini- tatis zus eſt ac faſtigium habeat. Epiſc. l. c. Conf. Foteſtate. Epiſc. l. e. T. I. opp fol. 334. ii) Quanquam pius, non recte tamen de toto negotio ſentit, dum ſatis ac providere. L. IV. Inft. S. II. c. XII. Conf. Calob. Tom. II. Sſtem. f- pog. ſeq. Hoc enim, ſi ſufficit, non tenebor credere creationem mundi. kk) Vide Liez. z. de mate- ria prima. I!) A & interpretor non de principio da creatio ſex diebus facta: Exiſtimo enim creationem cœli & terræ multo ante tempore factam eſſe, Epiſtop. Inff. L. IV. S. III. c. l. fol. 326. mm) Angelos ante mun- dum conditos ridicula fabella tradit id. ibid. nn) Sta- ſit ſpiritualitas, an cum corporeitate conjuncta, an ſe- cus, difficile eſt aſſerere. Epiſc. ib. «. II. fF-347. 00) Ange- lorum bonorum confirmationem ex ſcripturis alii dif- üſiculter probare poſſunt, ego firmiter & certo condo- mum DEUM hh) Filio tum dignitate, tum pote- ereditu neceſſarium non eſt: CREATOREM, kk) an ex nihilo, iterum nee certum nec creditu neceſ- dum conditorum, nin) an ſpirituales, oo) & an * . 4 5 * . 5 . quidam in bono ſint confirmati, probatu difficile =W 5MUVvl ac V Velſtus & Salt. ap. Pelt. Harm. f. 16. ſeqj. hh) Pater ſic eſt lſummus, ut ſummus ſit tum ordine, tum dignitate, tum in genere, omnipotentiam credendam cenſeat Epiſco- eſſe credi ait, poſſe Deum cultoribus ſuis benefacere mundi ac temporis, quod immediate excepit ſecun- tuendum bideter Angelos eſſe ſpirituales. Sed qualis 1 40 8) — = — — —— IN SENSu ARNINTANORuMI. F„ dte. 2½c incertum eſt: & hominig, pp) cum, vel ſine old qualive originali juſtitia, nil refert, proclivis q4) ) ad peccandum: rr) ſolo Dominio imaginem DEl . ss) peccato non deletam gerentis, tr) mortalis, e boni Een cefacere nequeo. Armin. Reſp. ad YXXI. Art. oper. fol. eie 130. an excigere beatitudine posſint, non omnino cer- tum eſt. Epiſc. Inſt. L. IV. S. III. c. II. fol. 349. pp) Quid refert, ſive quis id neget? Remonſtrantes quæſtionem hanc totam Ineptam & inutilem cenſent: qualem- cunque juſtitiam originalem Adamo rtribueris, titivil⸗- din. . litio non emptitant tam vilem controverſiam. Apol. e. V. f. 60, qq) Juſtitia & ſanctitas in Adamo ſupernatu- . ralis fuit. Armin. Art. perpend. V. de creat. oper. f. 778. t àA quem locum vide Khetorf. Exam. Armin. ſol. 297. ſeq. “ Deus homini repugnantiam indidit adverſus legem; ir. Geifteranus. Si Peltio fol, 40. credas, qui Arminio art. o dperp. fol. 18. quædam verba tribuit, quæ non habet- ln Præterea idem Peltius l. e. & Rhezorfortis Exam. f. 299. leer de moleſtia obſequendi Adami Arminianis tribuunt, “ quæ non ſunt ſententiæ, ſed conſequentiæz tantum dedat eorum ex hvpotheſibus Calviniſtarum duéctz. Alias, “l niſi ſupernaturalem diceret imaginem Arminius, bene ſe explicaret confeßio c. VII. & 2. Sed & Epiſcopius ſu- per incluſas qualitates vocat, in quibus nos imaginem duen locamus. Diſp. Prib. p. II. Diſp. EII. fol. 418. & animæ e Adami ignorantiam erzandique potentiam Inft. L. I. S§. III. e. I. fol. 378. tribuit. rr) Imaginem in ſolo do- er. minio collocat Epiſeopius Inſt. D. II. Sect. III. tat. g. 6 VII. ss) Peccato primi hominis, non fuit deleta ima- dl⸗ go Dei in homine, Epiſcep. P. M. Diſp. XIII. T. II. oper. . ol. 1IS. 5. tt) Fallum eſt corpus Adami immartale d. fuiſſe Apol. e. V. fol. 39. Mortalitas non minus quanm . 76 TAB. IV. SyMBOT. Arosror. uu) boni malique neſci; xx) adtu negativo no. „ idum. roliquis animnalibus Adamo ex natura tribuenda fuit, Epiſc. p. P. III. Diſp. V. S. 4. Conf. Inf. E. I. S. III. e. Il. fol. 32. uu) Neſciebat adhuc Adamus bonum & malum, neſciebat adhuc Deum melius ſibi velle quam ſerpentem; imo ſerpentem ſe callidiorem & prudentiorem elſſe ſibi perſuadebat. Epiſe. Inſt. L. IW. S. III. e. IV. fol. 3255. XX) An conſerrvatio ſit actus potentiæ, an actus merus voluntatis negativus, quo vult res creatas non an- mihilare, diſputandum reliquimus. Interim actum ne- gativum non poſitivum eſſe, Scholaſtici non ſine magna veri ſpecie contendunt. Apol. c. VI. .ho. 6 Redo ETIAM. a) fide, in v. T. non precepta, IN JESUM CHRISTUM, b) cognitu omni- bus ſalvandis non neceſſariam „c) Patre inferio- rem, ch nec ipſi oαονισον e) nec &αντιρο, f) cui tamen, ) Certum eſt, nuſpiam i in v. T. .clare traditum extare præceptum fidei in IEſum Chriſtum, Spol. c. XV. fol. iy1. conf. fol. 23 4. b) Vide prolixe Curcellzum negantem cognitionem Chriſti, Quatern. Diſert. III. zota. conf. praprimis fol. 377. ſeq. 361. 365. 374. ſeqq. 377. ) Vide ſupra gg. bh. & adde quæſtionem: an divini- tatem negent, ap. Da. Calos. Arminianiſm. fal. 5. Vri- gland. Antapol. fol.z. a. 771. 576. d) Contra u οο diſputat ex profeſſo Curcellaus Duatern. Diſſ. I. tota. Vide ſupra ee e) Chriſtum gντ negat Arminius Reſp. ad Art. XXXI. oper. fol. 131. ſeq. Epif. ad Vyten- bogerd. ap. Curcell. katern. fol. 2,56. ſeq. & in Epifolis Eceleſ. fol. 214. ſeq. 256. †) Chriſto ut mero homini di- vinam potentiam & divinos honores tribui poſſe fa- tetur oles. c. XII. fol. 35. quod Leidenſes tanquam 4 tn tiot s, con dal ine ni IS SENsS Ashrtakonhn-. 77 — tamen, ut mero homini , divina Potentia & adora- ti tribui poteſt: g) non unum, quia unio perſona- lis, nec in diſtantia naturarum conſiſtit, nec k communicationem idiomatum ſecum trahit, h) I Salvatorem exemplarem, i) cujus ſatisfactio non nucn A neceſ- glun Socinianum in ipſs taxant. Conf. Calop. Armen. fol. tiorn 319. 2) Nego unionem hypoſtaticam, formulariter in IV. ,l indiſtantia ſive ſubſtaantiali naturarum conjunéctione n Aun itacn eſſe, & neceſſe non eſt, ut quis ſciat; an huma- lonan. nitas in hybpodag 7 8 Mνε ſubſiſtat per Asyt vel il- um ne. lapfſum, vel ſuſtentationem, vel diſpenſationem. Epiſc. Inen Inſt. L. IV. S. II. e. VIII f. 292. ſeq. Communicationem idiomatum cum Calvinianis negant. Vide omnino verba Epiſe. Inſt. L. IV. S§. II. e. XXXIII. f. 335. print, h) Etſ in officio ſalvatorio meritum, exemplum & bræ- Ah conium Apol. 1. IIX. f. 94. conjungant: tamen, in tmol. quo formalis redemptionis ratio conſiſtat, (vide Calos. ferio Armin. f. 224. ſeqq.) definire nolunt, & hæterodoxe di- cunt: Cbriſtus mortuus eſt & reſurrexit, quatenus eſt Redemtor officii impoſitione & ſuſceptione, non e- tinen jusdem præſtatione, Arminius contr. Perkiuſ. 1. Fo. ope- cren yum ß. F. 33. Chriſtus per paſſionem & mortem ſuam NE nil meritus eſt. nec ſolvit pro noſtris peccatis veluti Blun B Vas pro debitore, qui non eſt ſolvendo. Slat. dertlar. I aspert. F. 32. Quanquam hoc omnibus tribuendum non . ft. Conf. Apol. I. c. i) Potuiſſet Deus pro abſoluto jure Ann & ſuprema poteſtate, tanquam nulli obligatus, nulli W jauratus Dominhus, peccata omnia humano generi con- ueten donare, atque ita de proprio jure ſuo plane cedere. A yiſr. I. V. Inſt. S. E. e. f. III. zo7. Addit: Deum tamen Gnms miſiſſe Chriſtum, ut utrique affectui miſericordiæ at- e que juſtitiæ ALIQUO MODO ſatisſieret. lIbid. f. 407. Hfin & 408. Juſtitis divina non poſtulat præciſe, ut Deus niid⸗ teneatur punire, ſed ut jure posſit punire, quan- lek d0 vult, fol. 107. vide ſuperius aæx & K. ſeq4. Et cur oguun TAB. IV. SYMR. AFoOsST. neceſſaria, & kK) ſolum acceptilatio quædam fuit, qua 1) non fidem & regenerationem, ſed m) hoc tantum, ut Deus in gratiam rediret nobis promeruit, FILIUM. EUS UNIGENITUM, n) quod dubitat Arminius: an idem ſit Juſtitiæ Dei in Chriſto ſatisfactum eſſe, & Legi per Chriſtum eſſe ſatisfactum? Artie. perpend. oper. fol. 786. An Chriſtus proprie pro peccatis ſatisfecerit? Reſpondeo nos negare. Quia nulla proprietas in Deo eſt, quæ hanc fatisfactionem requirat. Pugnant etiam inter ſe tulpam peccati alicui condonare, & tamen ſatisfaétionem pro ea accipere., Slat. Ep. N. Mart. 9. & Jun. Jo. 1605. ap. Pelt. Harm. fol. 142. conf. fol. 112. ubi a Chriſto ſatisfieri potuiſſe negant. k) Videtur Armi- eins non ſatisfa ctionem proprie dictam, ſed ſolam accepti- iationem admittere, quærens an electus in CHRISTO Pœnam luerit & obedientiam præſtiterit REIPSA, an ve- ro æſtimatione divina tantum. Art. perp. oper. f. 756. n. X. & cur num. ſeq. acceptilationis ſolum, qua Deus obe- dientiam filii acceptarit, meminit? Conkf. lit. præced. qui enim proprie dictam ſatisfactionem negant, acce- ptilationem ſubſtituant, oportet. 1) At, inquit Cenſor, ſi hoc tantum meritus eſt Chriſtus, tum nobis non eſt meritus ädem nec regenerationem. Sane IL A EST. Nihil ineptius, nihil vanius eſt, quam hoc Chriſti me- xito tribuere. Apol e. VIII. fol. gy.: m) Satisfactio Chri= ſti NuLLl alii fEni ſervit, quam ad movendum Deum, ut peccatoribus bene velit, id eſt, ut peccatoribus recon- ciliari, & cum iis in gratiam redire velit. Apoteg, cf-gz. n) Aliud eſt ſenſum iſtum (CHRISTUS eſt flius D EI unigenitus, i. e, ſecunda perſona divinitatis conſtans ex duabus naturis, divina & humana, eſt filius DEl ſecundum naturam divinam ejusdem eſſentiæ cum Patre) verum eſſe: aliud ſenſum iſtum eſſe literalem iſtorum verborum ſen- ſum, & quidem NB. literalem ſenſum partis verbi DEl, ”õ IN SxNSsu ARMINIANORIM. 79 . fn, quod credere tamen ad ſalutem non eſt neceſſari- ) um, 0) r17 dedrn S non una p. 1) cujus mo- ndi dum credere, neceſſenon eſt, ratione, DOMl- Ml NüM p. 2) Legislatorem novum ac Redempto- gool rem NOSTRUM qJ) ut cauſam inſtr umentalem, 1 ui Chrike 2dam Nie o. Uiau. regnint nn⸗ E gquæz necellatia eſt ad ſalutem. V'edel. Rhapf. L. I. c. PII. ſot 16 DSH . ubi poſterius negant. Vide Vedel. Arcan. P. II. fol. Idem ex profeſſo docet Epiſcopius . 1. IV. §. Il. gF. “ vrr. ol. s. ide ſeq. Lit. P.) IRIIIO. S Aa H ) Nihil falſ us & ſcripturæ magis directe contrarium eſt, N. „ quam unicam cantum Deitatis communicationem 4 patre eus ohe⸗ filio unigenito factam eſſe. Tantum enim abeſt, ut uni- mull cai tantum Deitatis communicationem ſive unicam tan- NE tum filiationem Chriſto tribuat ſcriptura, ut eum diverſas Cem ob cauſas filium DEl vocet. Apol. c. III. fol. 4S5. addu- non e cunt autem quatuor: conceptionem Luc. I, 35. miſſio- 18I nem Joh. X, 35. ſeq. reſurrectionem Act. XIII, 32. ſeq. & ine ꝝ dextris ſeſſionem Ebr. 1, 4. ibid. Conf. Epiſc. Inſt. L. o⸗ y. S. II. g. XXXIII. fol. 375. p. 1.) Modus fillationis an ue (il. Filius ſit genitus ex eiſentia DEl patris, an præciſe'ad SRG ſalutem creditu ſit neceſſarius adeo, ut iis, qui id negants “ Anathema ſit dicendum, quærit Epiſcopius & negat. Iaſ. D l. c. XXXIV. ſol. 335. coll. 337. p. 2.) Chriſtum novum le- ſer gislatorem eſſe, qui novis mandatis legem perfectiorem eiloi reddiderit, cum Socinianis ſtatuunt. Vige Apol. e. XIII. m fol. 14 3. q) Sequitur ut de cauſa redemptionis inſtrumen- “L tali agamus. Hæc cauſa eſt Jeſus Chriſtus Nazarenus, 4 Eziſ. Iaf. L II. & F.e Wr. fol. 14. ſ1.. 80 TA. IV. SYMBOL. ApoOsror. — r) cui peculiaris atque divino diſtinctus cultus de- betur, s) & ad quem Oratio dominica non diri- gitur, CVI CONCEPTUS EST A SPIRIITU SANCTO t) peccabilis, u) Incarnatione novam ſibi Deitatem acquiſiturus: NATUS xX) non ur peccata, in quibus naſcimur, tegeret; EX MARIAA VIR- *) Cultum, quo DEus ex ſeie ob naturam ſuam divinam digniſſimus eit, diſtinctum eſſe volunt (Remonſtran- tes) a cultu, quem ſcriptura Chriſto Jeſu, ut Mediato- ri tribuendum eſſe dictat & c. Apolog. e. II. fol. 39. Glo- ria adorationis, quæ Chriſto ut Mediatori competit, non eſt abſolute divina. Apolog c. XVI. fol. 153. s) San- Gtificetur nomen TUUM ad Perſonam ſolam Patris re- ſtringunt Remonſtrantes. Quamodo enimaliter potuiſ- ſent, niſ precationis dominicæ verba violenter detorque- re voluiflent? Filius ipſe Dei ad Patrem ſuum & noſtrum dirigere nos jubet orationem noſtram. Apolog. e. XIV. Jol. 147. t) Ex tentatione Cbriſti a Diabolo facta appa- ret, eum potuiſſe peccare: ell marginale Epiſcopii KReſp. ad def. camer. s. XIII. S. I. oper. fol. 292. b. Vide totum hoc caput, quod peccabilitatem Chriſti adſtruere cona- tur. u) Nativites ex Maria non eſt æterna illa nativitas, nec æterna illa gliatio. Ergo non unica tantum gene- Fatio, nec unica tantum Deitatis communicatio. Apol: e. III. f. 48. vide ſupra Lie. O. x) Perpendi vult Armini- s: an ſascta Chriſti ex Sp. S. conceptio & ex Virgine Maria nativitas horſum tendat, ut naturæ noſtræ corfu- ptio tegatur, ne in conſpectum veniat. Art. pepend. de Chriſt. n. 3. oper.f. 782. Quis ſcripturæ locus vel quz tfatio inde delumpta probat J. C. innocentia ſua & per- fecta ſanéctitate, in qua nimirum conceptus & natus ſit, peccata noſtra, in quibus concipimur & naſcimur, in conſpectu Dei tegere? Remonſtr. in conſiderationibus ad 110. II ſanti Catech. Heidelb. 4. XXAXLVI.in Actis Remonftr. Hift. fol. — lei Orp olan Cori⸗ (I KE hori I SENSsu ARMINIANORUINM. 8r E. VIRGINE V) ita, ut qui eum ex matris ſuæ ſub.: dn ſtantia originem habere neget, in fundamento NUD fidei nequaquam erret; PASSUS xX) in mortali oin corpore, SUB PONTIO PILATO, aa) ſecundum vonm ſolam humanitatem, paſſione bb) nou ſatisfa- 1RlI (oria nec cc) rigore juſtitin divinæ exacta: CRU- VIRI. CIFIXUS, MORTUUS AC SEPUILTUS, DE- iun SCENDIT AD INFEROS dd) deſcenſu meta- dear phorico, poſt aſcenſionem demum, & non in ſua Giato⸗ Ff ſed Clo⸗ . R 7 4 / wen 3) Kal⸗ ee. ») Præciſe ad ſalutem neceſſariam eſſe, ut credatur J. C. rponi⸗ ex ſubſtantia carnis & ſanguinis Mariæx, carnem & ſangvinem ſuum vel ſumpſisſe vel habuiſſe, non addu- voleuu . cor, ut credam, aut firmiter adſeverem. Epiſcop. Inſt. .4, IV. S. V. c. X. fol. 421. ſeqcz. z) Chriſtum immortale corpus habuiſſe inter palpabilia abſurda numerat BEpi- ig4 ſeop. I. c. c. IX. fol. grsb. aa) Plane ut Calvinitctæ. Vid. TT45. III. Lit. p. bb) Vid. ſupra lie. H. cc) Nullo modo colt. credere poſſumus, Deum ob omnia ac ſingula peccata igſis, per ſuam juſtitiam ad puniendum urgeri: quinime n n⸗ illud in dominium ſupremum Dei non leviter impin- A gere aſſerimus. Epiſeop. P. I. Diſp. EII. de Domin. Dei Arnſt Tb. EIII. T. II. oper. fol. zgé. b Conf. Acdta Remonſtr. Vign Hifkor. ol. 1o6. & præc. Lit. I. dd) Quatuor tantum, 2 0l. ſepultura, ſuſcitatio, ſublatio in cœlum, & poſitio ad eH dexteram Patris, Chriſto poſt mortem evenerunt, Epi- 1egir ſcop. Inſt. L. III. S. IV. e. XVII. fol. I9r. Chriſtus 1. Pet. 1Ee⸗ III, II. in Spiritu i. e. per ſpiritum in Apoſtolos effuſum, mult profectus prædicavit ſc. Evangelium ſpiritibus in car⸗ nb Lere, i. e, omnibus gentibus, Epiſc. Inft. L. IV. S. Il. e, 6 XXX. Jol. 329, . 82 TAB. IV. SXYMB. Aposr. lorum Perſiona TERTIA DIE ee) RESURREXIT, ff) carne quali- non dotata: ASCENDIT ſed Apoſto aliena virtute tatibus ſpiritualibus AD COELOS, SEDET AD DEXTRAM DEI gg) Seflione locali, quia in throno non ommipræ- ſente, peque enim in regno potentiæ, hh) nec in regno gratiæ, niſi ſigno corporis & præſentia ſpiri- tuali ſedet, ut Interceſſor ii) metaphoricus, ſui ipſi- us potiſſimum oblatione: kk) jam Patri non ſubje- g. (ee Gadaver Chriſti ſua vi non fuiſſe ſaſcitatum, ſuppono extra dubium, quia i Inft. L. I. e. V. fol. 15. ff) Calviniſtarum hypotheſes fo. vent. Vid. Tab. III. lit: aa. Air quidem Epiſeopius, Chbriſtum glorioſam carnem ex ſepulcro retuliſſe, ſed opera glorioſi corporis ipi denegat. Vid. Inft. L. I. 5. V. IX. fol. 415. 88) Ne ipfum quidem Deum ſubſtan- tia omnipræſentem credunt. Vide Epiſcop. Inft. L. IWV. S. II. e. XIII. fol. 293. vide præc. lit. ſ. cætera cum Vide Tab. III. lit. bb. IIIud de eſſe mentali exponit Epi- ſcop. Inſt. L. W. S§. V. c. IX. fol. 415⸗ hh) Communio & unio realis cum phyſica corporis Chriſti ſubſtantia nuſpiam in ſcriptura finis Sacræ Cœnæz ſtatuitur, nec ulla ratione ſolida nititur. Vedel. Rhapſod. L. I. e. . Calvinianis hic faciunt. Joh. III, 13. iy Leans fol. 26. Corpus Chriſti ſi adeſſet, non niſi per modum cadaveris foret in Euchariſtia, Epiſe. Inſt. L. IV. 5§. II. c. XXXV. fol. 342. ii) Interpellatio improprie ei tri⸗ pyuatur neceſſe eſt: conſiſtit potifſimum in oblatione ſui ipſius, qua ſe ipſum coram Patre ſuo redivivum ex morte ſiſtit. Epiſcop. T. II. oper. fol. 219. kk) 1. Cor. XV. 18. Ipſe Filius ſubjicietur, quaſi dicat, qui jam ei ſubjectus non eſt, Epiſcop. Inſt. L. III. S. IV. e. XYII. fol. e Een lem, guos tein kEI tus mplicat contradictionem. Epiſc. IN SENSüI ARMINIANORUIM. 83 e jectus. INDE VENTURUS IUDICARE, I) l. Scientia ac Potentia finita ſecundum humanita- MI tem, VIVOS AC MORTVUOS, mm) judicio, NI quo impios finitis cruciatibus, nn) qui ſolos con- nni temptores Evangelii & ſuffocatores luminis Natu- )nech ræ manent, tandem annihilabit. ſhii⸗ “ — ſwiit 195. Hic ſocinizant. Vide Coll. Anti-Socin. fol. rg. ſeg. ſe 11) Omniſcientiam & omnipotentiam infiaitam Deus G alii ex gratia communicare nequit. Finitam autem omniſcientiam & omnipotentiam humanæ Chriſti naturæz communicatam eſſe non nego. & Epiſc. Inft. L. W., S. II. c. XXXL. fol. 342. mm) Veri fideles tantum Nn reſurrectionis participes erunt, non impii, aut ſi qui n. refurgent, ii una cum impiis, qui in extremo ſuperſti⸗ beah tes erunt die, aliquamdiu cruciabuntur, & tunc in ni- hilum redigentur. Star. apert. declar. f. py. Solos fide- , les incorruptibili corpore donaturus eſt, Conf. Rem. ,10.1 c. XIX. S. 2. Epiſcopius Pœnam damni annihilationem m abn⸗ vocat. Reſp. ad quæft. LXII. Concl. III. Tom. I. opp. fol. 11 66+¼¹ä b. Conf. Pelt. Harmon. fol. 260. nn) Vide Vedel. e n Rhapſod. P. L. c. LX. fol. †g. citatum ſupra lit. H. 1. . M ( REDO Ego a) originali peccato proprie dicto F 2 eH imn / 2) Peccatum itaque originale nec habent (Remonſtran- lli tes) pro peccato proprie dicto, quod poſteros Adami “ Odio Dei dignos faciat, nec Pro malo, quod per mo- 1N dum bProprie dictæ pœnz ab Adamo in poſteros dima- ie in net. Apol. c. VII. fol. 54. Conf. Cracell. quatern. tozan chd⸗ Diſert. II. f. 276. ſeq. 283. 30 1. Pro vero ſtatuunt, Deum an nullos infantes ſine actualibus peccatis morientes e æternis cruciatibus deſtinare velle aut jure deſtina- giſel re poſſe ob peccatum, quod vocatur originis. Apol. v 94 TAB. IV. SYMBOL. AposroL. (non inquinatus, b)ad ſpiritualia naturaliter non im- potens, clegem perfecte ſervare potens, G)actu, non ex vitio congenito, ſed actuum frequentia peccans, e) nec ſemper, f) nec concupiſcentia indeliberata delinquens, g) nec quovis peccato mortem profne- rens: id. fol. §7. b) Fructus peccari Adathi non eſt impo- tentia ad bonum & inevitabilis operatio mali. Venator. declar. fol. 17. Adamus nec vires obedientiam præ- ſtandi, quæ non foœdere exigitur, nec ex peccato per geſipiſcentiam reſurgendi amiſit. Art. Remonſtr. ad Ariic. W. fol. 107. c) Quji dicit regenitos poſſe per Dei gratiam legem perfecte præſtare in hac vita, ille non Pelagianus eſt, nec gratiæ divinæ facit injuriam. Armin. Artic. perpend. oper. ſol. 7v. quod repetit Apol. c. XVIII. fol. 155. Fidelis eo usque pervenire poteſt, ut nullius peccati aut culpæ conſcius ſibi ſit. Apol. c. Al. Fol. 133. d) Homo non naſcitur voluntate ad malum propenſa. Venat. declar. ful. 175. Pronites ad peccan- dum non fluxit ex primo peccato, ſed homines poſt illud peccatum continuatis peccandi actibus peccandi habitum ſibi contraxerunt. VVelſingus de offic. hom. Chriſt. Fol. E. 2. Conf. Epiſc. Comm. in e. II. III. Apocal. T. II. oper. fol. 440. ſeqq. 4. e) vid. l. c. Remonſtrantes uti non affirmant, quenquam ſub ſole vivere, qui ſine omni peccato zactuali ſit; ita negare etiam nolunt. Apol. c. XIV fol. 149. f) Concupiſcentia in prio ſtatu Adamo verita non eſt, ac proinde peccatum non fuit. Non committit prava is, qui dedita opera & voluntate pon facit ea, quæ mala eſſe novit. Epiſc. P. III. th. XX. Th. alt. XVI. Th. V. T. II. oper. fol. 454. 452. 2) Deus non omnibus peccatis, id eſt peccatoribus alhi- gnavit æternam pœnam ſenſus & damni, Apol. c. VII. fol. 9o. excipiendi enim ſunt leviores lapſus ex inſrmi- / 1. 10 Onn. ,non cand, lberate tON. 1ens impe. Venate,. Pre. n0 or vole 141 Vitn, ie zoſrtun iſt 4 Oelt, 1 0l. 4, 1 ahon pecen⸗ ines A — ſetcini Non . 4ul dtta vere, 6 n bo Prio⸗ 16 , t 6olntie ,, , ibus 6 . l.⸗ r IN SENSUu ARMINIANORUMA.. 35 rens: h) rudera gratiæ poſt lapſum retinens: i) Gra- tiam communem extra Verbum in promtu habens, Llad mei Converſionem multa præoperans: ) non- nunquam interna revelatione, aut miniſterio Ange- 4 lorum converſus: m) Eide ut actu obedientiæ, er- tate, ignorantia, inadvertentia &c. ibid. fol. Sg. h) Re- licta poſt lapſum rudera Gratiæ nomine compellat Ar- minius Reſp. ad Art. XXXI. art. XVII. oper. fol. 127. Conf. Corbin. cont. Tilen. fol, Iy. 406. ¹) De gratis illla vide omnino Dn. Caleß. Arminianiſm. fol 360. ſeq. Qui lumen naturæ non ſuffocant, iis NB. ulteriorem gratiam ſuam Deus non denegat. Antidot. ſ. de de- clarat. ſent. c. VI. fol. 33. ap. Epiſcop. T. II. fol. 32. b. & Pelt. Harm. fol. ISyz. k) Homo ad ſui converſionem multa præoperatur a Deo requiſita, qualia ſunt veri- tatem ſalutarem agnoſcere, affectus ad charitatem ha- bere intenſos, voluntatem ad receptionem earundem urgere, Collat. Hugienſ. fol. &7. 254. Uade gratiæ ſufſici- entis vim duntaxat PARTIALEM vocat Apol. c. XVII. fol. 16 4. Conf. Pelt. Harm. ſol. So. ſeq. 1) Quid peri- culi aut erroris in hoc ſitum eſt, ſi quis dicat, Deum quamplurimos, hoc eſt, aliquammultos convertere per Spiritus S. revelationem internam aut Angelorum miniſterium ? Armin. reſp. ad Art. XIIX. oper. fol. I125. quod tamen vult l. c. emollire. Non excludimus va- rias occultas inſpirationes, quæ intellectu & volunta- te hominis a Deo immediate aliquando fieri poſſunt. Art. Remonftr. ad Art. W. fol. 6z. m) Obedientis eſt ge- nus juſtificantis fidei qua talis. Apoc. c. X. fol. 11I. Fi- dei obedientia in negotio juſtificationis conſideranda venit ut opus ſive actus noſter, ib. ſi Gdes non eſt opus N 86 TAB. IV. SVMB. APOSTOL. ga mandatum CHRISTI Charitatis, & bonorum Operum, humanæ, non ſolius gratiæ divinæ, nec aet inſtrumento meritum Chriſti adprehendente, l communicationes autem etiam pro objecto haben- len te, h) ſolam credendi potentiam accipiens, acéuum Ver vero credendi libere eliciens, CREDO IN SPIRlI-. TUCM & aus noſter, quando fieri poteſt, ut accipiatur in- it telligibiliter, ut a Deo nobis præſcripta & mandata? 4 ibid. Fidei obedientiam tantum requirimus ad juſtifi- 1 cationem, non alism, quam quæ viva eſt, & ſi ita libet, c NB. quatenus viva eſt. Reſp. ad ſpecim. Calumn. fol. 111. . Figes proprie inſtrumentum juſtificationis dici non 6 poteſt. Apol. l. c. f. 112. Non fides nec converſio efſiciun- tur in homine per Dei gratiam ſolam, adeo ut homo nihil ad eam conferat. Coll. Hag ap. Dn. Caloß. SArmin. 5 Jol. 270. Apprehenſionem qua fides Chriſtum in juſti⸗· tigam apprehendit, juſtificatione priorem cenſet Ar- l minm. Artie. perpend. oper. f 756. Conf. Pelt. Harm. f. 6 146. ſeq. Fides eſt objectum imputationis, Chriſtus um obedientia eſt objectum ſidei, ſed non objectum juſtifi- cationis ſeu imputstionis divinz. Armin. Epiſt, ad Hyppelit. a Collib. oper. f 272. leqq. Non juſtitia Chriſti 3 proprie, id eſt, quod imputatur, ſed id, propter quod 8 nobis credentibus in ipſum imputatar juſtitia, Epiſc. P. III. Diſp. XXII. Th. 1. T. II. fol. 4)4. 5. Fides non minus reſpicit comminationes divinas quam pro- miſſa, Apol. e. XI. fol. i2. n) Poſtea quam homini poten- tia credendi per irrefiGibilem gratiam collota eſt, fa- temur aliatn a nobis ad sctuam ſidei eliciendum neces- ſariamn gratiam non agnoſci quam moralem &c. Art. Arm. ad Arwt IV. f. 6. Hinc dicunt: Hominem initio ſuæ converſionis mere paiſive & irre ſtibiliter, in X — nOron le, het ndente. Dhihen. „ Won SPlN. TUN piatn ir Mundtu! d juct . iabe. hfen Gici mn efſihn. ut hont . Arnd in 4 nſet . Harn. Kus cun ter Gnl iges lor mn . ll el⸗ el, ſ. n beces 3 ℳ nint ter, 1 4 “ IN SENSUI ARMINIANORuIMA.. 87 TUM SANCTUM, de quo, o) quod Deus ſit, credere neceſſe non eſt, p) an adorandus ſit, non liquer. Siritum, inquam, 9) Juſtitiam origina- lem in infantibus non reparantem: r) adultos per verbum nonuiſi moraliter efficax, s) immediate F 4 tamen complemento adtive & libere ſe habere. Arm. oper. F. 75. o&) Vide ſupra Lit. VV. ſed & qui adorationem incer-· titudinis poſtulant, in eundem errofem incidunt. Alii plane negant divinam eſſe Perſonam: ſequitur ſaitis Spiritum S. non eſſe perſonam, ſed vim & effica- ciam Dei, nec Spiritus S. eſt unicus ille verus Deus.- Velſing. ap. Pelt. Harm. f. 25. ſeq. Sed bæc ſententia omnibus tribuenda non eſt. p) Nec mandatum, nec exemplum, nec indicium aliquod adorati Spirit. S. manifeſtum in ſeriptura extat, ad Spei. Calumn. Reſp. f. do. Unde adoratio pro argumento divinitatis Sp. S. ad- duci non poteſt. De Patre & Filio aderando ſcriptura plena eſt. De Spir. S. ne bilum quidem occurrit. Apol. c. III. f. 5I. q) Falſum eſt de infantibus, quod Deus in opmunibus iis, ad quos remedium pertinet, juſtitiam ori- ginalem in Adamo amiſſam, per Spirit. Sanct. operari iterum velit, eo quod illi incapaces ſunt, Apol. ce. VII. fol. 5§7. ») Abſurdum eſi converſionem tribuere hominibus & prædicato verbo, quoruüm efſicacia tota non niſi moralis ed, Apol. c. X! II. fol. 182. Nalla miniſteria- Ilis adio cencurrere poteſt, cum peculiari actione di- vina, ſic ut per eam aliquo modo fides efficiatur: NB. quia tota actio miniſterialis, quæ per bomines & ver- bum fit, moralis actio eſt. ib. f. 155. onf. lit. M. ³) Etſi declinaſſent Enthuſialmum & arcanos motus (ut lu- prici etiam hic ſunt) ſtatim tamen hæc ſubjungunt: addimus & lſupernaturalem potentiam voluntati con- ferri, & hac ratione Deum NB. immediate in volun- 88 TAB. IV. SvMB. Arosror. — tamen, & t) irreſiſtibiliter convertentem: 11) per Sacramenta, Baptiſmmum puta, w) non neceſſari- um, & Euchariſtiam, vv) quam quivis privatus ad- miniſtrare poteſt, & (x) ad quam carnifices SS Gan H non 2 tatem agere. Art. Rem., eirc. III. Iä.. Are. de Grat. Fol. IzZ. Conf. Calob. Armin. Jol. 3555. ſeqg. t) Quod mens irreſiſtibili per evidentiam verbi obje tivam im. presſione illuminetur, tradunt. Fieri non poteſt, ut, ſi veritas perſpicua a Sp. S. menti repræſentetur, intel- lectus non aſſentiatur, aut judicium ſuſpendat, nec pot- eſt intellectus ex ſe illi illuminationi reſiſtere. Unde fit, ut inviti ſæpe homines veritati aſſenſum præbeant. Art. Rem. l. c. ſol. 16. Irreſiſtibilem quandam vim S8Spiritus agnoſcimus tum in intelleéctu, tum in corde. Cohat. Hagienſ. fol. 256. Conf. Lit. n. Quamvis aliam quam Calviniani irrefſtibilem gratiæ operationem doceant, Bid. I. c. collat. Hæg. u) Effectus baptiſmi non elſt realis aliqua gratiæ collatio, ſed ſola tantum divinæ gratiæ ac profeſſionis noſtræ ſignificatio. Epi- ſcop. P. III. Diſp. XXIX. Tk. g. Finis celebrationis cœ- næ/non eſt gratiæ alicujus efficax collatio, quæ in ani- mam influat atque redundet, ſed ſola tantum repræ- ſentatio mortis C. Id. ibid. Diſp. ſeq. Th. ult. w) Uſus ba- ptiſmi abſolute neceflarius non eſt. Unde inepti ſant, qui non baptizatos extra ſtatum gratiæ ac ſalutis poſi- tos eſſe affirmant. Icd. ibid. Diſp. XXIX. Th. 9. ſed vide tamen Corokarium primum ejusd. Diſp. vy) Hæc mea eſt ſententia licere etiam cuilibet privato Chri- ſtiano adminiſtrare cœnam dominicam. Epiſeop. Diſp. Publ. rg. Julii 1éis. citantibus Leydenſi bus in cenſura & ex iisdem Peliio Harm. fol, 242. Apologia negat hoc extare in Epiſcopio, adprobat tamen ſententiam c, nor con NA mili bb) Pen NN SENSU ARMINIANORUM. 99 ) A non ſunt admittendi, nullam gratiam efficaciter , conferentem. Credo & SANCTAM ECCLE- Vad. SsIAM, y) Statu non definiendam, & 2) ſolum ühcs militantem, (aa) non neceſſario inveſtigandam: m bb) infallibilibus notis non innoteſcentem: cc) penitus delebilem, dd) ita, ut regnum CHRISTI F 5 nihi- Gr, min. IXIII. fol. 245. X) Arcendi a ſacra cœna ſunt carnifi- , IhH cet, quos ego non modo non in Chriſtianorum, ſed ne Unel in hominum quidem numerum retulerim. Epiſcop. ad ee t . LXI. q. reſp. ad quæſt. XLVI. Z. I. opp. fol. 45. a y) luodt Status ad Eccleſiam, qua Eccleſia eſt, juxta ſcripturæ ſden. Pbhraſin non pertinet: imo Eccleſia ſemper ante ſtatum eſt. Apol. c. XVII. fol. 235. 2) Sub nomine Eccleſiæz corc Catholicæ Eccleſiam triumphatem, quam appellant, Ddon comprchendi nec poſſe nec debere arbitrantur. Apol. gtionen c. AXII. fol. 23;5. vide in hoc capite plures circa Eccleſi- niln anm errores ex profeſſo. aa) Neceſſe non eſſe, ut in- “ quiramus veram Eccleſiam doctrinz ſalutaris cogno- . h⸗ ſcendæ gratia, doctrina eſt, Apolog. per cap. XXII. Conf. s o. Dn. Calob. Armin. fol. Sg. bb) Ad quæſtionem: an in a notæ certæ atque infallibiles dentur, per quas neſciens err. quæx ſit doctrina veritatis pura ac vera Eccleſia, aut in as b. ea hæſitans, tanquam per notas, Eccleſiam veram certo ti ſun. 2 indicantes, deduci posſit in cognitionem veræ Bccle- W . ſæ & veritatis ad ſalutem neceſſariæ, reſpondet Apolo- ſ is e. AXXII. fol. 2 42;. negative, addens: pura prædicatio verbi &c. non poſſunt eſſe notæz Eccleſiæ, quod miti- k . Ee C. Zare volunt dicentes: ex prædicatione puræ doctrinæ ⸗ cognoſco, quæ ſit vera Eccleſia, ſed non tanquam ex no- rſu ta, ſed tanquam ex re conſtituente viſibilem Eccleſtam: rla l. c. cc) Tota & univerſa in terris Eccleſia deficere pot- n 6 eſt. Epiſcop. P. III. Diſp. XXVII. Th. X. dd) ut nihilo- 90 TAB. IV. SvMB. APosror. nihilominus permaneat: ee) a verbi Miniſtris, qui- formatam: CATHOLICAM ff) i. e. Chriſtianam, cujus definitioni tamen adoratio Dei in tribus per- ſonis non bene additur, gg) extra quam ſalus ob- venire gitime Evangelium per Apoſtolos prædicatum, porro aliis hominibus prædicet. Apol. c. XXI. f. 227. ff) Ad Ec. cleſiæ Chriſtianæ definitionem non bene additur: quæ Deum in tribus Perſonis adorat, ita habet Index Z. II. E. c. I. ubi f. 10. inter alia: En Eccleſiæ totius Chriſtianæ phraſin, reſtrictam ad Eccleſiam, quæ Deum in tribus Perſonis adorat. Quæz profecto reſtringendi ratio non modo ſuſpectam reddit defibitionem uoiverſalem, e- amque valide enervat, ſed & juſtam cauſam præbet Hæ- reticis omnibus abutendi totius Eccleſiæ Chriſtianæ autoritate ad ſtatuminandum hæreſes & placita omnis ſuz, ſimili reſtrictione, imo contraria. Vide plura l. e. gg) Vide ſuperius de gratia communi extra verbum L. S. hhb) omnes Eccleſiæ, quæ in neceſſariorum articulo- rum fide ac profeſſione conſentiunt, etſi in multis aliis diſſentiant, una Eccleſia dicendæ ſunt. Epiſcop. P. III. Diſp. XXVII. Th. VII. Nulla dogmata inter Chriſtianos controverſa neceſſaria ad ſalutem ſunt. Vedel. Rhapfſ. L. I. c. VII. per tot. Pauciſſima ad ſalutem ereditu neceſſa- ria ſunt. vid. Apol. f. II. leq. Omnia ad ſalutem neceſſaria bus nec Vocatio nec Ordinatio neceſſaria eſt, in:- minus Chriſtus in his terris regnum ſuum retineat. Apol. . XXII. f. 235. ſeq. ee) Miſſio ſive immediata, ive mediata non eſt præciſe neceſſaria ad conſtituendum miniſtrum Evangelicum, ſive ad hoc, ut quis jure & le- op. Epiſropii voce Eceleſia, & ſignificatur Vedelii Rhapſ. in unica Johannis Epiſtola contineri ajunt. A. c. XIII. Ven Men imt int bla ſei⸗ 2 NJN SENSU ARMINIANORuIM. „pr „n venire poteſt: hh) cujus membra, il) non ta- im men Magiſtratus Chriſtianus, qua talis, ſunt funun omnes, qui Gmboli Apoſtolici literam recipiunt, lu ſint licet Anti-Trinitarii, Hæretici, kk) quales nec Ind brlaſphemi & Apoſtatæ eſſe poſſunt; nec ll) con- vem fcientiam erroneam deponere obligati ſunt, mm) nec ſetinet, Cum omnes Chriſtiani in prærcfpuis & fundamentali- nne brus Religionis dogmatibus jnter ſe conſentiant, in u- tuencun num Eccleſiæ corpus coeire, & ſe ut Fratres mutua in e& QChriſto charitate proſequi debent. Omnes autem in 1, on. fundamento convenire inde liquet, quod nulla ſit in- Mte ter Chriſtianos ſecta NB. quæ articulos fidei Sym bolo ut dn Apoſtolico contentos non amplectatur, & vitam ad II Ppraæcepta Chriſti componendam eſſe non ſtatuat. Quibus duobus capitibus univerſa Religio Chriſtiana ridfau comprehenditur. Curcel. præf. in T. I. oper Epiſcop. into S 4. Conf. Calob. Armin. fol. Diſſert. præm. ii) Ma- iom iſtratus (etiam Chriſtianus) qua Magiſtratus non eſt en,t membrum Eccleſiæ, non magis, quam pater qua pater, dal- mnmem brum eſt Bccleſix, Apol. c. X1F. fol. zeʒ. kk) Hæ- Chrfan reticus blaſphemus Proprie eſſe non poteſt, blaſphemia aond enim proprie voluntariam divinæz majeſtatis læaſio- lat⸗ nem ſignificat, at hæreſis plane eſt involuntaria. Apoc. Pn IIV. f. 26y. Aliud eſt apoſtata, aliud hæreticus. Nihil commune inter ſe habent, ſed tota religione & profeſſio- . ne inter ſe differunt. Apol. l. c. f. 267. I) Nemo ob- nill ligatur ad verum Verbi divini ſenſum ſequendum con- ten tta conſcientiam ſuam licet erroneam, & Verbum Dei neminem obligat niſi intelledtum, & ſic prout adhibi- ec⸗ ta omni polſtibili diligentia & prudentia intelligen- In 6 dum eſſe creditur, eſt rzubrita capitis II. L. c. Ved. Rhapf. e Vicge ſupra Iu. b. mm) Hæreſis, Je qua quæritur, non eſt manifeſtum opus carnis: ſæpiſſime enim ingocen- 92 TAB. IV. SvME. Aposr. nec Hareſis omnis ad opera carnis pertinet. SAN- CTORUM COMMUNIONEM nn) ex omni- Pus Sectis: REMISSIONEM OO) ex merito ope- rum, pp) in altero ſeculo expectandam, PECCA- TORUM, qq) quæ etiam tamen non omnia pœ- nam æternam merentur, & rr) e quibus peccata omiſſonis proprie NIHIL ſunt, ss) ad ipium quo- que tifſimi & optimi homines, carnis & mundi oſores ac condemptores, hæretici eſſe deprehenduntur. Nec quis eſt hæreticus, qui ſi hæreſin ſuam opus carnis eſſe intel- ligeret, non ſtatim eam abdicaturus ſit. Apol. c. XXIF. pol. 37. Conf. Vedel. Rapſ. L. II. c. IV. fol. gb. ſega. nn) Vide litt. bh. oO) Salus fidei & operibus indiſtin- Kim ſeu conjunctim in ſcriptura tribuitur. Apol. e. XXII. fol. 237. Nos etiam ex operibus juſtificari & non ex fide tantum Jacobus affirmat. Conf. c. X. F. 2. Alſſenſus fiducialis, vel N B. obſequioſa hæc fiducia, de- mum ea vera eſt fides illius, qui certo perſvaſus eſt, JE- SIIM eſſe autorem ſalutis ſolis ipſi obedientibus & pie ſancteque viventibus, neque fieri poſſe, ut alia ratione ad ſalutem æternam perveniatur, quam per veram vi- am obedientiæz ſeu bonorum operum. Conf. c. XI. g. 2. Conf. Apol. c. XI. tot. pp) Remisſio peccati vel futurum ſeculum concernit vel in hujus mundi ſecula incidit. Illa eſt completa, firma atque irretractabilis reatus condonatio, & non pœnæ tantum ſublatio. Hæe in- completa, vel ſi completa, retractabilis tamen eſt. Epi- ſiop. Inſt. L. IV. c. XVI. T. L. oper. fol. 399. a. qq) Vide Lit. g. & a. rr) Peccata omisſionis NB. etſt rebera nihil ſant, tamen ut actus poſitivi concipiuntur. Epiſcop. Inft. E. IV. S. II. c. XVI. Tom. I. oper. fol. 299. s8) Etfſi (Ebr. VI, 4.) aperte dicatur, quod tales renovati non Gi min ani N 18 SENSUI AnMINIANORUN. 93 IK — — omm. Qui peccatum in Spiritum Sanctum amphandum, oope CARNIS, tt) an tanquam partis eſſentialis ho- Ct. minis uu) ejusdemque numero, non liquer: vv) animam interea dormiſſe negare non aufim: RESURRECTIONEM. x) olorum ſidelium, 1 uo. * ſſ ſſi ET p0 int eis sττn7οραα tamen vix poſſum in animum dA meum inducere, quod id aut prorſus impoſſibile ſit⸗ aut ex decreto ſive actione impoſſibile fiat. Quare ma- lim hunc textum aliosque ſimiles ſic exponere, ne dif- ſotes 1 ſicultatem maximam notent, non vero meram impoſſi- de h bilitatem, ſive ex parte rei ſive ex parte Dei. Ia Epi- ſeigte. ſcop. Reſp. ad q. XIII. T. II. oper. fol. 12. ſeq. tt) Fieri I non poteſt, ut lis (de reſurrect. ejusd. numero corpor.) decidatur, quamdin certo non conſtat, an hoc corpus incfe. pars eſſentialis hominis, an vero inſtrumentum tan- el1 tum ſit animæ humanæ, quatenus in hac vita ejus mi- ſenst niſterio indiget, ad ſe in eo ſuſtentandam, & quod in XIH futura vita plane neceſſarium non erit: quam litem “ DEUs in futuro ſeculo deciſurus eſt, ubi tum demum 4, N. intelligemus & ſentiemus, eodem an novo corpore lt nos donaverit omnipotens. Apol. c. XIX. fol. 219. atane Quanquam ita doceat Epiſcopus P. III. Diſp. XXIII. Th. “ IIX. uu) Vid. Lit. præc. w) Superſtitem manere (ani= mam) cum dicimus, non audemus, confidenter aſſere- V ſme re, quod extra ſe quidpiam agat, ſentiat, aut percipiat ate Spiritus corpore exutus. Epiſeeop. P. III. Diſp. XXIII. Th. VII. Ad realem poſſesſionem ſeu fruitionem feli- nt⸗ citatis æternæ vitæz expectari debet tempus in quo ex- hi citati a morte coram tribu hali CHRISTI fiſtemur. uli Eduardus Poppius (nunquam atis laudandus CHRI- STI ſervus juxta Apoleg. Rem. ſub cale.) in anguſt. part. Pi fol. 245. XX) Veri ſideles tantum reſurrectionis Partĩci- pes erunt, non impii, auft qui reſurgent, ii una cum im- r piis, qui in extremo ſuperſtites erunt die, aliquandiu cruciabuntur, & tunc in nihilum redigentur. Slat. in declarat. aperta fol. -yy. Quanquam i4 cæteris non ſit tribuendum. Vid. tamen ſupra Lit. Mm. NSS 94 TAB. IV. SvMB. Arosr. IN SENSu ARM. ET VITAM EFTERNAM yV) non ſtatim poſt 4 diſceſſum ex hac vita adeundam, 22z) obedientiæ meæ debitam aaa) in V. T. exſerte nequaquam pro- 7 yy) Animæ e corpore diſcedentes non ſtatim abeunt ad zterna gaudia, Slat. detlarat. apert. l. c. Conf. lit. præced. 2272) Conf. lit. m. é. qq. aa) Si claræz & expreſſæ DEI promiſſiones de ſalute & vita æterna, etiam libris V. Teſtamenti continentur, quid opus eſt ea de re digla- diari? proferantur loca & conclamatum eſt, Apol. s. I. J. 26. Promiſſa V. Teſtamenti omnia fere ſunt carnalia & temporalia ad hanc vitam præſentem ſolummodo pertinentia. Etfi enim ſub vitæ nomine, quæ promiſ- fione legi addita continetur, vitam æternam intelligi non negemus; tamen ejus promiſſionem in prima tantum legislatione, quæ circa hominem integrum adhuc verſatur, locum habere poſſe dicimus, Epiſeop. II. Diſp. XIII. Th. V. Promiſſa Novi T. dauo ſunt, Vitæ æternæ, quæ remiſſionem peccatorum & reſu- ſcitationem ex mortuis ſibi præcedanea habet, & Spi- vitus Sanctus. III. Conf. Pelt. Harm. ſol. f. ſeqqj. Epiſcopius l. e. Diſp. XIIl. de N. fæd. Th. —— 1. 14 Ulate du . TAB. V. SvNB. APOSsT. In SENSU SocIN. 9 5 M ILIABULA V. ende n. Symboli Apoſtolici in ſenſu Socinianorum. eoon Go, ut „ primus homo mortalis, in 2) ſimpli- pretet e Dll citate & innocentia ſine 3) peccato originali. na⸗ r . tus 4) imagine tamen divina adhuc coruſcans, auto- . ritatescripturæs. quatenus 5§) ſanæ rationi congruit, „ induus, CREDOI IN DEUMô)αοαντιιαατ cammalir cluſa Unmode poon. WD 1¹) Socin, lib. de Stat. prim. Hom. t. Puec. p. 35. aſſerto pri- W mum hominem, antequam laberetur, natura immor- ee talem non fuiſſe: adde ejusdem Miſcell. p. 5y?. 2) Smal- zius contra Franz. p. 14. ſeq. Simplicitas & innocentia nole, ſi tribuatur Adamo ante lapſum, ſatis ſuperque eſt. “ TIIdem de Ver. & Nat. Dei Filio c. 7. p. 9. & ſeq. tradit Adamum ante peccatum inſtar infantis & pueri fuiſſe, quia, quid eſſet nudum, ſcire non potuerit. 3) Smalz. 4. Franz. Diſp. II. p. 46. Peccatum illud originale mera eit fabula. Socin. Prælect. Theol. e. 7. 6. D. Siherz. Colleg. Anii-Sotin. p. 2744. ſeg. 2) JSoctinus de ftat. pr. h. „. 7. Præ- lect. Theolog. c. 3. p. S§. Snzalkz. c. Franz.p.2. Durat ad- huc imago DEi. 5) Jon. Schlichting. de Trinit. conira Meiſner p. I25. item Homil. S. in c. 1I. Joh. p. S§y. nul⸗ la eſt religionis particula, quz cum ratione non conveniat. Pid. D. Scherz. Coll. cit. p. 17. ſeq. 6) Quo⸗ niam eſſentia divina tantum unica eſt, ideo nullate- nus in ea plures perſonæ poſſunt eſſe. Catech. Ra- toß. c. I. 4. 21. it. unica perſona, eſt uuus ille Deus, Prter Domihi Jeſu Chriſti. Crellius de une Deo Patre. A. Sebhedeens- c. Meiſn, de Trinit. 7) Crell. lib. 1. de aune 96 TAB. IV. SvNBOI. AosTol. — cluſa Perſonarum Trinitate, 8) æternum quidem, ſe ſed non ſolum, nec 9) absque ſucceſſione nec 10) e Subſtantia ſua ubique præſentem, nec 11) omni ſo. W cium aut 12) immutabilem vel 13) ſimpliciſſimmm, ib Y byno Deo. cap. 2. & in Comment. in I. Cor. IIX. 6. Nobu (yinen unmnus (eſt) Deus, Paler, ex quo omnia & 4. Ergo Deuss ille unus nemo eſt præter Patrem. Socin. lib. SBaſor 8 P. 2 ½, 32. B. D. Scherz. Colleg. cit. p. 77. ſeqq. §) Mo. (ico eorobß. Ref- append. Smiglecii p. 29. ſeq5ö. Teſtimonia z ſeripturæ non evincunt Deum ſolum æternum eſſe, con 1.. fer Socini Prælect. c. S. p. 25. Smalz. e. Franz. p. 12. Deum Ratt ab æterno eſſe in ſcriptura nο haberi negat. v. D. Calob. Dr Sociniſm. Proflig. p. 142. ſeqq. Tempus etiam Deo cox- zma ternum ac increatum ſtatuunt. Socin. Prælect. c. IIX. fot. 2). Goslab. e. Keckerm. fol. 1or. Quidam etiam materiam 16 primam æternam docent. Moſcoroß. append. Swigler. „ay, Jol. 29. ſeqq. Smalz. cont. Franz. fol. 22. 9) Succesſivam l., Dei durationem comminiſcuntur, Goslaß. c. Kecherm. i Fol. F. alii confutati a D. Scherzero Colleg. Anti-Socin. fol. 49. ſeqq. 10) Deum ſubſtantia ſua non ubique eſſe præſentem, ait Socinus Fragm. Catech. prior., f. 16. 1/g9. Contra Franciſc. Dabid. de inboc. c. XIV. Smalgz. cont. Franz. Diſp. I. fol. 3. D. XII. fol. 339. Vid. Hornbect. Soci- u niſm. Conf. LII. Fol. 255. ſeq. 11) Socin. Præledt. t. 5. p. g9. I0. 1)n II. negat, Deum peccata, quæ a voluntate humana de. „„ PpPengdent & futura contingentia prœſcire, antequam K- e unt, it. Crellius de Deo & altribut. c. 22. B. D. Caloß. So- ut cin. c. p. I 47. 139. I2) Crellius de Deo & attrib. dibin. p. 340. 3544. diſerte affirmat, in Deo (propter decreta ſcil.) ali- quam mutationem eſſe; imo niſi in Deo mutatio quzx (A dam ſit, Deum fruſtra placari. 13) Crellius de Deo 65 aterib. giß, 6. Deo accidentia sribnit, b. H. Ca- ein ſeat IN SENSüI SOGNIANORuII,, 97 ien cujus 14) miſericordia nec inſinita neque 15) ju- . 1 ſtitia eſſentialis eſt, PATREM, qui ex 16) ſubſtan- unI tia ſua Filium ab æterno non gennit, 17) noſter au- en tem Pater fadus demum in Nov. Teſt. per Chri- i ſtum . OMNIPOTENTEM, 18) modo haut inſi- nito, CREATOREM COELI ET TERRE, qui 19) ſolus excluſo Filio & Spiritu S. Produxit & con- ſfer vat omnia, adorandus non Præciſe propter 20) M divinam naturam, ſed alias ob cauſas. go Duaus h⸗ loß. Hocin. P. 158. 14) Smalz. e. Frang p. 3. negat DEl mi- ) M., ſericordiatn infinitam & immenſam eſſe, it. Catech. Kaccoß. fini Hp. 266.15) Cateehiſm. Rocoß. l. c. Crellius de D. & . D. e. e. 19. p. 269. b. Dn. Caloß. Socin. cit. p. 149. 16) in Cateth. „Dan Raceoß. p. 6p. generatio Pilii DEl prorſus im poſſi bilis o jam demum in N. T. per Chriſtum factus eſt Pater noſter. IYA4 18) Smalz, in Ref. Franz. p. 3. it. Examin., centum errorum gatetin Pp. 56. b. D. Caloß. Sociniſm. p. 145. 19) Crellius, ſolus Pa- Siꝑ zey ecyeabit omnia. . Anti-Crell. D. Bolſacti & DO. Scherz. Nedn. S. Calob. Sociniſm. p. 167. f.oein⸗ “ csn Col. Anti-Sor. p. Io3. 20) Smalz. Refat. monſtror. p. F5. N⸗ (Redo ET ) fide in V. T. non requiſita, 2) e notitia ſolum & aſſenſu conſtante, IN E- I.) Volckelius l. IW. de E. R. c. 3. p. 151. ſeq“ß. Smalz c. Franz, mumt⸗ P. 103. Juſtitia per fidem ante N. T. non fuit propoſita, gunk. id. 7. c. p. 93. Fides V. T. reſpexit ſolam ſidem in DEum, . N non Chriſtum: v. D. Scherz. toll. cit. p. 643. 2) So⸗ oD Ein. Fragm., de Jaftißic. Tam., 1. opp. f. 12I. Pides ſigni- )A. ficat primo credere, Jeſum Chriſtum, ſecundo ſi- 6 7, Saificat confidere Chriſto, atque hæc fides ad ipſius 5 98 TAE. V. SYMBOL. APOSTOI- SUM CEIRISTUM, 3) tanquam fidei objectum ſecundarium, FILIUM EJUS UNICUM, non naturalem, ſed 4) adoptivum, DOMINUM NOSTRUM ) poſt reſurrectionem fadum: WDI CONCEPTUS EST DE SPIRITU 8S. 6) Deo bPatre vices viri ſupplente, NATUS 7) ex MARIA VIRGINE non õ Chriſti præcepta & promiſſa præcipue reſpicit: accel- ſonie autem & antecedenter ad ejus perſonam atque munus, id Part. IV. ae ſerbat. c. 11. ⅛ Soeinus lib. Sa- ſor. c. F. p. 6&. contra Vlujeck p. 159. contendit DEam Patrem primarium fidei objeétum eſſe, in quem præci- pryue credendum ſit; Chriſtum autem eſle objectum Hi- Qe:i ſecundarium, fidemque non acquieſtere in Chriſto, ſed per ipſum dirigi in DEum. 4) Socin. in Anti-VLVu- jeek. c. veſp. ad Claſſ. 3. arg. I. dicit Chriſtum tantum PFilium Dl adoptivum eſſe, ratione ſimilitudinis cum DEO, amoris DEl, conceptionis e Spiritu, ſanctifica- tionis, miſſionis, reſuſcitationis, exalktationis ad re-. gnum &— ſummum ſacerdotium. v. D. Cales. Sociniſm. p. 769. ſeqq: 5 omnium homi geipſa: it. p. 17.⸗ ante reſurrecionem non fuit Dominus Angelorum. 6) Socin. in Ami- VVujeck. ffirmat, Deum in Chriſto homine in Mariæ virginis utero, for. mando, ſeminis viri, vel potius, viri ipſius vicem ſup- pleviſſe p. 219. Spiritus 8. ſuperveniet, perinde eſt, c . ſi dixiſſet, quod viri opera in homine gignendo feni ſolet, hic virtutis divinæ opera fiet. p. 221. v. D. Scherz. ) Smalz. Exam. C. Error. p. 16. Chriftus inum Dominus ante mortem non fuit Coll. cit p. 372. 7) Crell. tom. 2. «omment. f. Io. 11. 12. leqq. tradit Mariam non ex tribu Juda, & familia Davi- dis, ſed ex Levi ortam eſſe, it. Socin. Lection. Sacr. p. 157. ”? n⸗ he juni ! 9) De- 10 on .—— IN SENSH SOCINIANORHNM. 99 m 9) Deus altiſſimus, 10) venturus etiam, ſi primi UM Pparentes non peccaſſent, ut 1I) officium Pro- ,domn pheticum, ad quod tempore quadrageſimalis je- 16 junii in cœlum raprtus, fuit informatus, perficien- e do legem veterem, promulgandoque 12) novam u cum novis promiſſis obiret: PASSUS SIB PON- 9)AN TIO PILATO 13) cruciatus non infernales, CRUCIFIXUS, MORTUUS ET SEPULTUS, non ur 14) Juſtitiæ divinæ ſatisfaceret, ac 15) — —— uel 6 2 ex- 1 Nr en en 2) & 9) Volchel l. V. de V. R. e. 9. p. grS. Chriiſtus noh na= Auat. tura, ſed DEl beneſicio DEus. it. c. 10. p. 42 1. Chriſtus C DEus ille ſummus non eſt, ſed ab eo diſtingvitur. v. D. mti⸗. Scherz. Coll. eit. p. 132. 539J. & D. Calob. Socinifm. p. 134. uim To) SImalz. &⸗ Franz. diſp. 12. Je cauſa pecrali p. 429. ſeq;. Umsdn Affirmant Chriſtum venturum fuiſſe, ſi Protoplaſti non nte peccaſſent, ad ſervandum in æternum homines. iI) Socin. An. inſtitut. Chriſt. Relig. p. I27. ſeq. de Aſcenſu & commora-⸗ Dgrie tione Chriſti hominis in cœlo, antequam munus ſuum in 4Cnih terris obire inciperet. Conf. Scherz. Colleg. Anti- Soein. Non ii 403. ſeq. 1I2) Socin. ad Artie. Cutheni theſ. To. It. de offe. Dom Chriſti them. II. Ofterod. inſtitut. c. 12. 5. D. Seberg. Coll. KHm citr. p. 314. 406z. ſeq. 13) Smalz. contræ Synigler. de ſatisfalt. e, „ r. . p. 222. ik. Socin. P. III. de Serb. Chr. t. g. negant Chri= eonu ſtum damnatorum pœnas ſuſtinuiſſe. v. D. Scherz. Gecht Coll. eit. pag. 45. ſeq. 14) Socin. de Chr. Se, b. pag. I. e. I. dD i. P. III. c. 1. aſſerit, DEum & jure potuiſſe nobis con- ,: donare peccata noſtra, nulla pro ipfis ſatisfactione ac= ,4 % W” cepta; & voluiſſe nobis peccata noſtra condonare. it. lahdn Yolckel. l. V. de V. K. c. 22. p. 67. 15) Polctkel. loc. eit. m Antea propitius ex ſeipſo Deus fuit, quam Chriſtus nos 6 100 TAB. V. SYMBOL. APOSTOL. expiando hominum peccata, 16) DEUM nobis am ſalutis I8) confirmaret; 19) DESCEN- DIT AD INFERNA, h. e. figurate, in ſtatum mortuorum pervenit: TERTIA DIE RESUR- REXII A MORTUIS, 20) non propria, ſed Dei Patris virtute; ita, ut poſt 21) vivificatio- “ZG nem illi conciliaret. it. Etſi nunc vulgo Chriſtiani ſentiunt, catis noſtris plenarie ſatisfeciſſe, quæ ſententia fallax eſt, Scriptura aſſerit, DEum nobis à Chriſto reconciliatum; quemadmodum nos ad Deum converti, atque ad eum mo- mort. Chrifti q5. 31. ſeqq. 17) Socin. P. I. de Chr. Serb. c. 4g. Chriſtus ideo Servator eſt, quia nobis exemplum, quod imitemur, dedit. v. D. Scherz. Coll. cit. p. 466. ſeq. 15) Soe. ſangvinis effuſione viam ſalutis confirmavit. it. P. II. c. 25. & Erælect. Theolog. c. 20. p. 124. 19) Smalz. Refut. l. 1. de Err. Arian. e. I. p. 175. Deſcendere figurate accipi de. bet, pro eo quod Chriſtus poſt mortem inciderit in iſtum ſtatum, in quem omnes mortui incidunt. it. Deſcenſus ad inferos, non eſt actio Jeſu Chriſti; ſed tantum con- ditio conſequens mortis perpesſionem. v. D. Scherz. Coll. cit. p. 5339. 20) Socin. diſp. de anigen. Fil. DEI eſſentia, p. 117. Zom. II. opp. fol. I3. ſeqq. Ereptus eſt Chriſtus ex ſtatu reliquorum mortuorum: a quo vero ( yrp IKR reconciliaret, ſed ut 17) exemplum daret & vi 4 2e Chridutn morte ſua nobis ſalutem meruiſſe, & pro pec- erronea & admedum pernicioſa. v. D. Scherz. Coll. cit. p. 430. 16) Soein. de Chr. Serß. P. 1. 6. 7. §. Nusquam verum id tantum, quod nos per Chriſtum aut mortem ejus ſimus reconciliati: dum Chriſtus nobis viam oſtendit, dum reconciliari oporteat, inquit Catech. Raecob. 6. 7. de P. I. de Chr. Serß. c. 3. Chriſtus miraculis & vel maxime em hop ma di Vatiunh Popee⸗ laret Col. H ſosga iatua ten e Oſench ellun e l ol 0 aEIxOE II. 6, 4 ,1.1 caii Sidn Delaii un ed. Nben. l IN SENSuI SOCINIANORIMA. TIT;I nem corpus mortale retinuerit: ASCENDIT AD COELOS, ut 22) exuta carne & ſanguine corpus glorioſum indueret: SEDET AD DEX- TRAM DEI PATRIS OMNIPOTENTIS, ut populum Dei 23) ceu vicarius ad tempus 24) abſens regat, INDE VENTURUS EST JODI- G3 (CLaAkkE num a ſe ipſo 2 Quid rogamus abſurdius aut ſcripturæ magis diſſentaneum: it. Catech. Racéoß. c. I2. 4/. 4S. be D. Scherz. Coll. cit. p. g. 21) Socin. de ſtat. pes Hemin. c. Puce. c. S. p. 2;57. Non eſt Chriſtus JEius, quam- vis non amplius moreretur, a mortuis excitatus, im- mortalitatem & gloriam ſui corporis adeptus, niſi cum in cœlum translatus eſt, ubi ſedes eſt corporum im- mortalium & glorioſorum. 22) Volckel. l. II. de V. R. e. 19. p. 106. Chriſtus ut immortali glorioſoque corpore cingeretur, & porro vitam viveret ſempiternam, h. e. ut fieret, qui non ſolum non moreretur, ſed natura et- iam ſua mori non poſſet, terras has reliquit, & in cœ- lum aſcendit, in quo aſcenſu eum transmutatum eſſe, res ipſa ſatis indicat. Smalz. de dib. Chr. cap. 14. p. 90. Chriſtus per aſcenſionem conſecutus eſt naturæ iphius immutationem v. D. Scherz. Coll. cit. pag. 5S5o. 23) Ca- tech. Raccob. c. 12. 45. 16. Quid eſt ſedere ad dextram DEI? Reſp. eſt vices D EI gerere., Smalz. Reſp. ad noß. monſtr. Smiglec. c. I4. p. 135. ſcribit, Jeſum popu- 1,0 a DEO Patre præfectum eſie, ut ad certum tempus Chriſtus eſſet omnia in omnibus. Confer. D. Scherz. Coll. p. 58. 24½) Smalz. Exam. c. Error n. 22. pag. 11. VO- luit DEus JEſum Chriſtum, ſemel in cœlos exaltatum; ibidem manere, usque ad inſtaurationem omnium. Tantum igitur abeſt a populo ſuo Rex IEſus Chriſtus, quoad eſſentiam, quantum illud ſummum cœlum di= 102 TAB. V. SyMBOL, APOSTOL. —— CARE Poteſtste 25) vicaria & poſt 26) reſur. recdtionem accepta, VIVOS ET MORTUOS, 3 fideles ſeilicet, 28) impiis vero in enihilurre re- ſtat 1 hac infirma terra. Smalz. de Dib. Chriſti, e, 16. p. 160. ſeq. 25) Folckel. I. III. de V. R. z. 25. p. 123y. Chriftus eo modo vicarius DEl dicitur, ut olim Joſephus Pharaonis loco omnia procuravit &c. 26) Smalz. Exam. C. Error. n. 35. p. 16. Chriſto Matth. XXIIX. 18. poſt reſurrectionem Qdemum data eſt omnis poteſtas in cœlo & in terra. Ergo ante mortem ſummam in homines poteſtatem reipſa non habuit. 27) ita Socinus cum diſcipulis ſenſit, teſte Felwin- gero: in Epiftol. apud D. scherz. e. l. p. 1192, ſeq. negans impiorum reſurrectionem 28) Socinus aſerit impios omnes ſimul olfe keonitus abolendos. v. D. Sherz. Col.. e. . 45. 1226. OarDo 1) per vires naturæ adhuc integras, IN SPIRITUM S. non ur 2) perſonam di- vinam & ſummum Deum, 3) a Deo Patre, & Fi- lio ab æterno procedentem, ſed ut 4) virtutem Dei 1) Sebhichenng. e. Meiſner. de ſeiß. arbitr. fF. 33. Nonne ad credendum Evangelio Spiritus S. interiori bono opus eſt? Nullo modo: Cateth. Raccob, e. 6. 7. II. p. 241. Voluntas hominis cauſa converſionis adminiſtra eſt. Smalz. e. Franz. diſp. g. pag. 425. P. D. Seherz. Coll. eit. p. 606. ſeq. it. pag. 629. 2) Schlichting. c. Meiſn. de Trin. p. 6s†. Spiritus S. non eſt Perſona illa divina, ſeu ſum- mus DEus. Cateth. Racoß. e. I. de Eſſent. DEl qu. 33. 2) FKocin. defenſ. snimadberſ. p. 375. negat. v. D. Calab. p. 227. 4) Crellius in Tractat. de Sirilu §. F. T. f. I4. Animadvertendum eſt, duplici ratione conliderari Spiritum S. vel quatenus aliquid eſt Dei, & Ul. Prom det impr o IINA lecel f e f——0—— —— — WWN5NNTSENsU SociNIANORUM. 103 neſ⸗ DEI, qua homines ſanctificat, in 5) V. T. nec ο promiſſum nec notum; SANCTAM non pro- ne pter regenerationem 6) in Baptiſmo, aut 7) imputatam Chriſti Juſtitiam, ſed ſtudio virtutis & obedientiæz 8) ECCLESIAM CATHO- AA LICAM, 9) ſcitu quidem & creditu non — neceſſariam, nec 10) perpetuo duraturam, aut Cionen D inipſo reſidet, aut ab eo profſciſcitur: vel quatenus in iin Hämine reſidet, & ſic ex divina benignitate eſt aliquid Hn hominis. v. Dn. D. Calob. Socinifm. p. 226. ſeq. ) malz. negn c. Franz. f. 93. ſeq. hegat Spiritum 8. in V. T. fuiſſe notum awis aut promiſſum. v. D. Seherz. Coll. cit. p. 367. 6) VEolzogen. Nuft in Joh. III. y. Tom. I. opp. fi q7. Aquæbaptiſmus non ele eum in finem inſtitutus, ut per eum homines regenerentur;, ſed ut ii, qui per Spiritum & verbum jam ſund regniti, eo- tegnn tanquam viſi bili figno palam coram Bccleſia J. C. teſten- tur, ac profiteantur, quod ſicut corpora ipſorum aqua ele- unt⸗ menmri abluuntur, ita etiam ipfi ſemel peccato mortui, l. impoſterum in novitate vitæ ambulaturi ſint. 7) Socinus P. Nuten I. de Serbat. t. . Non per impatationem, ſed imitatio- De nem juſtitiæ Ghriſti & obedientiæ ejus, qua nos ita ut oon Chriſtus DREO obediamus, nos juſtificari docet. Chriſti ton ſides, quæ nos juſtificat, reipſa nihil aliud eſt, quam eng ius præceptis obedire ſpe futuræz immortalitatis. So-⸗ tn4 cin. Tract. de Fid. & oper. pag. 14. D. Scherz. Coll. p. li 6;: 5) Voltkelius l. IV. de V. K. c. I. p. I65. P. Coleg. 470 Anti- Socin. D. Scherz. pag. 6to. ſeqq. 9) Sotin. tract. Huln. de Eccleſ. & miſſ. Miniltr. c. 1. b. D. Calobius Sociniſm. 15 p. 936. 10) Oftorod. inftitut. f. 42. pag. 712. 426. ubi 1 1 affirmat, non neceſſe eſſe ſtatuere ſemper aliquam, præ- 394 fertim viſibilem fuiſſe Eccleſiam. Volckelius l. V. de V. R. 6. 7. P. 39I. it. Theopbil. Nicolaide contr. Miedzyboze 104 TAB. V. SYMEBOL. ApOsTOL. certis II) notis inſignem, vel 12) ordinario mi- niſterio indigentem; SANCTORUM, qui ſacra- pietatis vacant, COMMUNIONEM externam, J ſecla- c. 2. p. 72. Negamus, quod neceſſe ſit, Eccleſiam J. C. ſemper ab eo tempore, quo a Chriſto & Apoſtolis fun- data eſt, durare. v. D. Scherz. Colll. cit, pag. 97b5. 11) Smalz. e. Franz. pag. 25z. Notæ Eccleſiæ nullæ ſunt;, nec ut ſint, neceſſe eſt. it. Volckel l. Vr. de E. R. c. 1. Pag. 706. V. D. Caloß. Sociniſm. pag. 939. 12) Smalz. diſp. VI. de Eceleſ. e. Franz. pag. 386. ait: Firmum maneat, quemadmodum aliquis alios docere poteſt, etiamſi a nemine ſit vocatus aut miſſus, ſic etiam ritus illos ſa- cros admniniſtrare eundem poſſe, absque miſſione. v. D. Scherz. Coll. cit. p. rooo. 13) Schliehtingius contra Meiſner. de Trinitat. f. zg. c. 6. ex hypotheſi, quod Sacramenta ſint tfantum ritus Chriſtiani, ſcribit: Articulus de Cœna & Baptiſmo ignoratus aut repudiatus ſalutem non adi- mit, dummodo quispiam cæna domini & baptiſmo u- tatur. Socig. de Baptiſm. aquæ Diſp. p. 229. ſeqb. bapti- ſinum rem indifferentem eſſe diſputat. v. D. Scherz. Colleg, cit. p. 762. ſeq5. it. 7yo. Cateche. Racoß. r. 2. de cœn, Dom. q. 1I. Wos ritus iſtins naturam in panis fes ctione & uſu & e poculo potu, perque hæt jn mor⸗. tis Chriſti repreſentatione quadam ſitam eſſe dicimus. 14) Smalg. c. Franz. diſp. F. de Eceleſ. p. 252. Cre- dimus, omnes illos, Lutheranos & Calviniſlas & alios, qui a Papatu defecezunt, in unam EBecleſiam congregari poſſe, ſi Spiritu jeſu Chriſti ſe regere paterentur, & cha- ritatis officiis potius, quam iſtis odiis mutuis certarent. Nam (quod pro regula immota & maxims nos quidem mentis ceu 13) ceremoniis chriſtianis initiati Chriſtianiſmo, 14) Chriſtum colunt & ſtudio ſne ſon 6R ini) un 0 tene Oh pie Ch C dehn ece⸗ len Cuin Prot e Datn cjig lart dno cn 1. cch dan ol. Not derr i — rion. iſcu. nitini. Kod ternun ſell m ,. 0 ls fun. ,. 4 eik „At. . elr l. inel etiaml illos H Atia OCent A on dl⸗ tnd . bipt. Nr 3 5 n hnnß i . (A. Ail G Echt ſtalen. Meſn IN SENSUI SOCINIANORuM. 10 ſeſtarum vocabulis tamen diſtinctam: REMIS.- SIONEM PECCATORUM I5) quorundam, fine 16) fide in Chriſtum parabili: CARNIS non 17) ejusdem numero & ſubſtantia RE- SURRECTIONEM ET VITLAM TETERNAM in 18) V. T. ignoratam nec 19) gradibus præmio- rum diſtinctlam. “l tenendum cenſemus) NB. inter quos DEUS & Eſus Chriſtus rite colitur & adoratur, inter quos ſtudium pietatis ſecundum Chriſti bræcepta viget, ii omnes pre Chriſti Eccleſia haberi poſſunt & debent. v. D. Scherz. Codl. cit. pag. ggg. & D. Caloß. Sociniſm. V. 942. 1) Seblichting. c. Meiſ. q5. 1. p. 27. ſi ſit homo, qui in peccatis manſerit eo usque, ut ei non amplius tantum temporis ſuppetat, ut vitam & mores emendet, utpote cui moriendum jam ſit, quicquid tandem lacrymarum profundat, & quamcunque in partem ſe verſet, vi Novi Fœderis damnandus eſt. 16) Smalzliss t. Franz. p. 267. ad naturam pœnitentiæ nen Pertinet fides, ſed coniequens ejus eſt, quod ex divina benignitate accedit. Sosimus Part. III. de Serßat. Chr. g. . negat nos remiſſionem pec- catorum per et Ppropter ſangvinem ac mortem Chriſti conſequi. v. D. C. loß. Soeiniſm. p. 747. T7) Smklz. Exam. *. Error. ad err. Fg. p. 36. Corpora hæc, quz nunc cir- cumferimus, reſurrectura non credimus ſed, alia nobis danda eſſe, ab Apoſtolo edoceri ſtatuimus. v. D. Scherz. Cold. cit. p. 1194. 1S5) Socinus lIih. quod regni Pol. c. 7. it. part. Wr. contra Palæalog, p. 349. In V. T. promisſio vitæ æternæ nulla fuit. v. D. Scherz. tod. cit. p. 361. 19) Negat Swalzius v. D. Scherz. Colt. tit. p. 1225. & Calob. Sociniſm. Pag. 1110. 106 CQAbP. IX. DE SYMBOLO Ex diverſitate hac ſenſus, quem contra Scriptu- ræ S. analogiam, modo nominatæ ſectæ Symbolo Apoſtolico affingunt, ſatis, opinor, liquet; graviſ- ſime errare Synerctiſmi patronos, qui cum M. An- vynio de Dominis lib. 7. de Republ. Eccleſ- in calte, tradunt, hoc Symbolum eſſe medium idoneum conciliandi religiones toto cœlo diverſas. Confer. tabulas heic inſertas, earumque diverſas ſententias expende, & quam lubricum ac falſum hoc Syncre- tiſmi fundamentum ſit, facile deprehendes. CAP. IX. SYMBOLO NICENO. Orlolan Nicenum dicitur a ſynodo ſeu concilio Niceno Oecumenico, quod A. CHR. CCCXXV. ſvafu Alexandri Epiſcopi Alexandrini, Impe- rator Conſtantinus M. ex omni Aſia, Africa & Euro- pa convocatis CCCXVIII. Epiſcopis in Regia ſua Niceæ urbis Bithyniæ habuit, ut hæreſin Arii Pres- byteri Alexandrini, qui Chriſtum Deo Patri eſſe 6oοαοι αρuοο Nebat, ex 8. literis convin- cerent ac damnarent. v. Theodoret. H. E. l. I. C. I. 6. 7. Euſeb. I. III. de vita Conſtantini c. 1o. Sozom. 1.7. c. 16. Socrat. l. . t. . 10. & Severini Binii tom. I. concil. in not. ad Conc. Nic. lit. K. er MNn cilio PDatr Ge mie NI Dele Alex⸗ Qus verh ui hye. rib tum ua (conke Garan ine CM/ (ana, ſenn ſei .Irm §. 2. FHoc ctſpen nboto grui. N. 4. S n Cl oneun Couler teNte ncte 4 orum, in Gallia edidir Chriſtophorus Jaſtellur, NICENoO. 10 Hoc Symbolum, pro ut libris noſtris Symbolicis inſertum, etiam Conſtantinapolitanum dici poteſt. Nam plane illos articulos continet, quos in con- cilio Conſtantinopolitano anno CCCLXXXI. Patres CL. regnante Theodoßio Seniore, Niceno ad- diderunt. vid. Theodoret. Hiſt. l. V. c. 9. Id circo et- iam idem Symbolum (Conſtantinopolitanum) quo in Miſſa utuntur Papæi, a ſcriptoribus paſſim ap- pellatur Nicenum vid. LEombard. l. 1. diftinlz. XI. & Alexandr. Aleſium Part, III. Quæſt. 69. membr. j. Quia, quicquid continetur in Niceno, id iisdem verbis in Conſtantinopolitano reperitur: & quic- quid adpoſuit Conſtantinopolitanum, id ovatees h. e. potentia ſive virtute ineſt Niceno, quod majo- ris lucis cauſa poſtea adjectis paucis verbis explica- tum fuit. Præter hanc aliam cauſam adducit Posßius dißert. UI. de Symbol. n. S. yy5. ſeqv. Arque hinc forte eſt, quod ſi conciliorum Tomos conferas, aliqua hic diſcrepantia deprehen- datur. Vimbolum autem hoc (obſervante B. Carpzovie in Hag. cit. p. y.) ita appellatur ad differentiam Cavwonum in eadem Synodo Nicena conditorum. Cunones enim dicuntur ad diſciplinam Eccleſia- ſticm pertinere: Gmbolum vero doctrinam fidei exprimit. Canones hujus concilii & ali- cujus 108 Cy. IX. DE SYMBOLO — cujus editionem non ita pridem Helmſtadii repetiit Gebbardus Theodor. Meierus. 4 Ouu in concilio dicto compoſuerit Grwolum hoc, inter doctos diſceptatur, aliis Hoſium Cordar benſem Epiſiopum, aliis Macarinm- Hieroſolymita- num, aliis Euſebium Nicomedienſem, aliis Fuſta: chium Antiocheum Epiſcopum nominantibus,. conf. B. Dorſchei Exercit. ad Aiarzrwo*ν Concil. Nic. Nos de Scriptoris nomine parum ſolliciti, ex actis col- ligimus, diligenter cognita ac diſcuſſa Arii ſenten- D tia, ipſum Imperatorem & Epiſcopos præſentes, collatis inter ſe ſententiis, communi conſenſu hoc Symbolum ex ſacris litteris condidiſſe; quisquis et- jam ſcriptor, aut (ut vulgo loqui amant) concipiens fuerit. Si Athanaſii Epiſt. ad ſolit. vit. agend. Tom. formulam fidei, quæ Symbolum dicitur, concepiſ- ſe. Quod etiam Binius Tom. 1. Conc. fol. 263. con- cedit. Falſo autem adponit ipſum fuiſſe Legatum ſedie Apoſtolicæ, cum ſeriptores antiquiores hujus concilii omnes tantum duorum legatorum, ſeu po- tius nanciorum Epiſcopi Romani meminerint, Viti ſcil. (alias Victor dicitur,) & Vincentii Presbytero- rum. vide hiſtoriam Synodi Nicenæ, quam ſingulari Niaicephori ſubjunxit, anno 1566. ſtudio Joach. Camerarius adornavit, ac Chronologiæ A De HMio Perl. preſt fat (Kero Ula a enit ehe leex Pngnan (ier 1. opp. f. 647. inſpicimus, Ariani teſtantur, Hoſiun- Ptrlen ſöi e mnne (uam t bel ſent⸗ Peens lentie Pir Uin §. 1. Apeti 8. e Nos A ſeten⸗ Liene lu o guis 4 4, e geept G. (NH e i NICENO. 1909 Aigumentum & ſiopus Symboli fuit, aſſertio uni- u: Dei eſſentiæ in tribus diſtinctis perſonis Patre, Filio & Wiritu §&. Nam unitatem eſſentiæ divinæ & Perſonarum Trinitatem, in una iſta eſſentia, ex- preſſo cujusque Perſonæ charactere perſonali con- firmat Symbolum. v. Jag. B. D. Carpzov. p. 57. Ceterum in eodem concilio controverſia de die, qua Paſeha celebrari debebat, ſopita, & C. Me- letii ac Novatianorum dogma, de neganda lapſis pœnitentia & receptione in communionem Ec- cleſiæ proſcriptum fuit, conditis ſimul canonibus de externa Eccleſiæ diſciplina. §. 6. Hanc orthodoxam & Catholicam ſententiam im- pugnaverat Arius Breibyter Alexandrinus. Nam dixerat Alexander Archiepiſcopus aliquando præſentibus Epiſcopis & Clericis, cum de perſo- nis divinis verba faceret, in Trinitate eſſe unitateme inde cum de re ardua & aliena a captu rationis hu- manæ diſputaret eruditius, & Philoſophice magis, quam Theologicam ſimplicitatem decere credere- tur: tum Arius, ſive exiſtimans ab Archiepiſcopo Sabelli Afri judaiſmum aſſeri; ſeu anſam hanc o- ſtentandæ contra illum doctrinæ ſuæ cupide arri- piens contrarium plane defendere, & omni con- tentione verborum Archiepiſcopum refellere cœ- Pit: : Non eſſè unum Filium cum Patre, quippe cnjus origo demoniretun, ſi cum inquit⸗ genuit Filium Pater 7 110 CApP. IX. DE SyMBOLO Pater, eſt initium aliquod Filii, & extitit hic & non fuit aliquando: iy inquiebat, &1 &n „ ιο. UI- rerius argutabatur ſequi Filium extitiſſe illum qui- dem, ſed extitiſſe de nullis rebus, quæ res eſſent: id eſt, 6& & Zurov äl Latino ſermone hæ res exponi atque demonſtrari commode nequeunt. Mox addidit alia contume- lioſa verba in Filium Dei, ipſum creatum & fadum eſſe, id eſt ?sατααυιι οαπαιοαανα negans Filium . 3 2. 1 Dei eſſe r0 αταρα οναον cαGανσα⁸ÜιιmKä,. vid. Ca- erarii Hiſtor. cit. P. m. S). ſeq. Dogma Arii, qui ex antiquis cognoſcere, avet, Iheodorctum l.I. 6. 4. & y5. Epiphanium Haæreſ. 69. evolvat. adde Euſeb. l. 11. de vit. Conſtant. c. 6z. Sozomen. I. 1. c. . Nuper eadem hominis dogmata deſcripſit „ & propagare ſtuduit Chriſtophorus Sandius, in Nucleo Hiſt. Ec- leſ. quam votat, p. 235. 239. ſeq4. Impio vero illius dogmati opponitur Symbolam a Catholicis compoſitum. Quod Imperator & 4 concilii Patres exceptis poſt Arium nonnullis Epi- ſcopis excommunicatis, ſubſcriptione ſua (quam- vis ex parte doloſa,) omnes adprobarunt, & con- ſirmarunt, ſcriptisque epiſtolis, Eccleſiis Chriſtia- nis commendarunt. vid. Lheodoret. l. 1. c. 7. & . G ex eo Niceph. Il. 5. c. i. Socrat. l. 1. c. 9. Et quanquam Arius ſuos haberet compliees; tamen veritati in concilio aſſertæ cedere coactus fuit. Erat, cum ita efferri animo cœpit, ætate admodum grandi, inge- nio nio Exyte toI eſeein no⸗ Knu a (E d Ne ſode (0N ſtanu orrh ile⸗ chjr &E 1 iſl Ch De⸗ Gor ato — G ex ngei. ent:d. Nn nſttari tume. fagon Fln le C. iigri lll. D Net Pagn lf⸗ H elet tnot! lli⸗ (gvin Ker ehrlet 9 901 Gneit unn NICENo. “ððè nio pe de. lent cm caltiae natura ſimulatrice, inceſſu moniæ tam habiru, len demiſſo, oſtentator ſancti- tem & ecomis & ro quam alu5 rebus. Affabilis au- mos voluntate 1. pter facun diam idoneus ad ani ſtituend ominum ſibi conciliandos & . rarius uthominizvig profeſſionis ſuæ. v Cawne- geſe ribir n , vitam & mores in compendio quidem H Cæterum Arius jam ante ne & officio Presby o Ppiob AOlexandrino, ordi- nodo Epiſcopo 'yteri privatus, & in frequenti ſ- . communica en ſier⸗ Alexandrina convictus & e. Euſebins S.⸗ eroerde⸗ Soctat. l. 1I. c. 3. Verum cum Rmini M, comtror e ſem Nantmide eienseen & Arius illam inte ver jam hanc mire extenuarent, orthodox rim propagare ſtuderet, publi doxorum conſenſu in concilio, an hemete ate Un ⁹ °% 6.⸗ „%1 Huic Gmbolo Ni . volo Niceno, Conſtanti cujus Nicezo, nuſtantinopolita S S facta eſt mentio, addidit Tar prima perfona Deitatis, fuczorem cæli g., bi 9terrz vpiſibilium & invißibiliun; deinde de ſecund, zcunda, Chriſto, 1) „ iſto, 1) natum ante omnia ſocu!, nnia ſocula: la 2) ex Spi- ritu S. Maria Virgi 2) / aria Virginer 3) ſedet ad dextnam Dei 4) cujus regni non erit fni S 1,22 erit fini . D uæ ſequ . e tertia Spiri Kecheſßen g. de una ſancza Catholica 2 nete Eccleſa de vwno baptiſmate in rem h catorum; de reſurrettione mor: 1 Tne, pec “ yzuorun & fulnzo . JSé* 5„6 j*- ulo 112 CAbP. X. DE SYMB. ATHANASII. cihe. Verba autem de proceſzone Siritus §. 4 Pa. zre & Filio multis poſt ſeculis fuiſſe appoſita, Voſ- ſius diſſert. II. §. F. de Gmb. p. m. 6y. ſeq. probat. Synodus Epheſina poſtea prohibuit Symbolo Ni- ceno quidquam ulterius adjicere. vid. Epagrii Hiſt. Eccleſ. l. II. c. 4. ſ. m. 516. 517. §. 9. Hujus Symboli tanta in Eccleſiis Græcis fuit autoritas, ut id confiteri neceſſe habuerint Patriar- chæ & Archiepiſcopi, quando dignitatem eceleſia- ſticam conſecuti ſunt. Id quod ex Jjure Græco- Ro- mano a Marqy. Irddero dito p. 400. colligi poteſt. 64. X. SVMBOI. ATHANASII OONTRA ARIANOS SCRIPTO. §. I. Unc titulum præ ſe fert Gmbolum ex ſententia vulgari, quæ illud Atbanaßo Epiſcopo Ale- zandrino tribuit. Nam hic ipſe primum Dia- conus Alexandrinus Concilio Niceno interfue- rat, ac Alexandro Epiſcopo ſuo ſeniori in diſpu- tatione contra Arianos tam maſcule adſtiterat, ut Sozomenus l. 1I. c. 16. f. m. als. ſcripſerit, (cir eum maximam partem concilii de his rebus ſuſcepti ſuſtinuiſſe, viſum eſſe. Hinc & Eu- ſebiorum & Arianorum odium incurrit gra- viſſimum, quod Neo⸗ Ariani & Sociniani hodie Paſſim iifcis meni (il alber Gii4 guumk. eqn Ciunt: ſeme Ecire ib led conlti utia lone Teee coll l inet; “ icez Nololi in — Prhu. 0 N. yent ls fl gtrint⸗ cleſit 0⸗B.. clig eltenn po! e⸗ ⸗ n D neckle⸗ . n⸗ Pitenn 6 Ie &N . . N . vote CovrRA ARIANOS SCRPTIoO. 113 paſſim continuarunt. v. Chriſtoph. Sendi: Nutl. Hiſt. Eccleſ. l. II. . m. 176. 179. ISo. 15b. 5g. 220. F. 2. Verum, ut ut ſententia hæc vulgo a multis Pon- tificiis Theologis recepta fit; cum Camerario ta- men in Catech. Gr. Carpzovio in ſag. p. 22. & Vos- ſio diſſert. iI. eit. ab illa nobis diſcedere licebit; quia (t. illud non adparet in ejus cod. MSC. v. Abrah. Sculitet. in Med. Patn. part. II. de Athanaſio t. 40. (2. quia Athanaſius iſtius non meminit in hiſtoria, quam Epiſtolis de fuga ſua & Apologiis prætexuit; nec qui ejus vitam ſi ſignarunt, illius mentionem fa- ciunt: (3. quia diſſentientes farentur, longo poſt tempora Athanaſii ſpatio, Eccleſiæ fuiſſe ignotum, &S& circa annum milleſimum demum in Eccleſus a- liquibus obtinuiſſe. Hinc cum ſeculo MCCG. ex hoc Symbolo contra Græcos pugnarent Latini, non conſtitit plane, utrum vere Athanaſii eſſet? nec Patriarcha Alexandrinus & præſes Conſtantinopo- leos, pro Germano illud Symbolum habere voluit. Taceo alias rationes, quas dotiſime mus Vosſius l.] an c. collegit. §. 3 Id veriſimile eſt, cgnomen hocce Gnsol fuiſſe additum, quia ſummunm ſidei Athanaſiana con- tinet; adeo ut ex libris ejusdem adornatum eſſe videatur. Perinde ut Apoſtolicum a doctrina A- Poſtolica appellari ſvevit. Ita cum Athanaſius ma- ximopere hujus Symboli doctrinam contra Aria- 11 nos IIA CAp. N. DE SYMBOL. ATHANASII nos olim defenderit, fieri potuit, ut longe poſt i- pſius fata ab Athanaſio eidem nomen fit inditum. OW . 4. Lingua primum Latina hoc Symbolum exaratum eſt; ſed poſtmodum Greæce redditum fuit. Quod iterum argumento eſt, illud ab Athanaſio, quippe Græco ſcriptore, non fuiſſe compoſitum. Atque hinc Voßias Latinum purius eſſe Græco putat, quod non ſit unius modi, ſed variet. vid. 1Y'oſus diſſert. i. n. 23. P. d4. 4 Argumentum ejus ſunt duo prætipua Catholica ſive Chriſtianæ ſidei meſteria; alterum 88. Trinitatis; in- carnationis Filii Dei alterun, quorum hoc vetus Eccleſia Oeconomiam, illud vero 7 heologiam quaſi aτ 5Eoα appellavit. vid. Baſilii M. C. II. contra Eunomium fol. m. 66o. ſeqj. edit. Gr. Froben. & Greg. Naziazen. OratXxLII. in „. Paſche, 2.f. m. 676. edit. Pariſin. Jacobi Billü Prunaæi, ubi uterque dicta myſteria deſcribit & egregie com- mendat. Fides horum myſteriorum, quæ Symbolo con- tinentur, maximopere in principio ejus commen- datur: Duicunque vult ſalvus eſßſe, ante omnia opus eſt, ut teneat Catholicam fidem. Quam niſi quisque integram inviolatamque ſervaverit, absque dubio in æternum peribit. Hoc Exordium ejus ſu- perbum & crudele Arminianis Remonſtra ntibus vi- detur- ſy erni 16, N. tione des, neq nd tiohe 1dab in Me et; quaa Abr. omnu (clee 6 eri Int: em 4 hong Mrpe D linm, Urpe eſt 6 Don , A AAR GN uine Ate Purn bre tatbit⸗ he Nen⸗ Gu .CVI Prℳ ll e, nll en. N. . detur. v. Nicolai Vedelii Arcana Arminianiſmi l. I. . = CoNTRA ARIANOS SCRIDTO 115 — — — 6. 6. Nephanus Cucellzus Aiſſert. t. de pvoribus Tri- nit. Perſonæ &c. opp. Fol. Sas. arrogantem præfa- tionem dicit, quæ ſic multas Chriſtianorum myria- des, qui iſta non intelligunt, ac proinde credere nequeunt, orco damnarit. Verum, ſi, ut par eſt, ſcripturam S. ſcruteris, nihil iniqui continet. Nam ſi in N. T. omnibus ſalvandis neceſſaria eſt cogni- tio Dei Triunius, adeo ut baptizantes ac baptizati in actu baptiſmi debeant credere in Deum Triunum, in quem baptizant & baptizantur, Matth. XXVIII. 29. etiam in V. T. hæc fides neceſſaria fuerit, opor- tet; cum Patres non per aliam fidem ſalvati ſint. quam nos in N. T. Act. XV, u. Hic modus, quo Abraham juſtificatus fuit, communis eſſe dicitur omnibus juſtiſicandis & ſalvandis Rom. IV, 23. 24. coaſequenter etiam idem objectum fidei juſtifican- tis erit. Sane Chriſtus Joh. VIII, 24. confir- mat: Amen, Amen dico vobis, niſi credideritis, me eum eſſe, (ſcil. quem vos negatis, æternum Deum; non nudum hominem, Pſ. LVII. LIIX.) moriemini in peccatis. veſtris c. XVII, 3. vita æterna acquiri- tur per cognitionem, quod Chriſtus æque ſit verus Deus, ac Deus Pater, & I. Joh. II, 2. Qui negat Fi- linum (ſcil. prout ſeſe revelavit) nec Patrem habet. Et porro, ſi quis Spiritum Chriſti non habet, non eſt qus, Rom. VIII, 9. it. nemo poteſt Jeſum dicere Dominum, niſß: per Spiritum S. 1. Cor. XII, 3. Ex I 2 qui⸗ II6 CAP. X. DESYME. ATHAN. CONT. AR. SCRIPT. quibus opinor ſatis liquet, fidem Symboli Athana- ſiani eſſe Catholicam, ac omnibus ad ſalutem æter- 4 nam conſequendam neceſſariam. vid. D. Hulſe- M manni Brev. extenſ. c. II. n. V. & l. en Hoc memoratum Symbolum, una cum duobus a ilis ſupra nominatis Oecumenicis, præmittitur hic 4en libris noſtris Symbolicis, ad demonſtrandam con- M. formitatem fidei noſtræ cum fide antiqua Catho- nel lica, a qua nos defeciſſe paſſim adverſarii clamita- n verant. Eandem ob cauſam ſub finem Concordiæ, ſenn ſubjungitur catalogus zeſtimoniorum tum divino- Edo rum tum humanorum, quæ ſententiam Luthera- conl norum, de Perſona, & de divina Majeſtate huma- conf hæ naturæ Domini noſtri IESU CHIRISTI con. wo firmant. =òèU MW la Propt CAP. XI. ?è ALIIS SCRIPTIS THEOLODO GICIS, PUBLICA AUTORIIATEKE,. “ POST LIBROS SYMBOLICOs, 1— EDITIS. W he * .* . “ . Rimum Scriptum eſt Apologia Formule Contor- lun 1Qie, quam ſupra cap. VI. S. 10. deſcripſimus. e vid. D. Hutteri Concord. Concord. C. XLV. I.276. cqun e4. A Aulh Kure n OIl. Cntho⸗ atmire⸗ urdie wino⸗ Ctheſte Hunt. 7 c 10 n,. . pſon 2 CAr. Xl. DE ALIIS SchIPT. LHEOL. &c. 117 . 2. Aherum continet quatuor Articulos vifitationis Miſnicæ, qui Calvinianis, in Saxoniam clam palam- ve irrepentibus fuerunt oppoſiti. Nam mortuo Chriſtiano I. Eledore Saxoniæ, Fridericus E ilbel- mus Dux Saxoniæ, Tutor Filiorum Principum & Adminiſtrator ditionum factus, Torgaviæ anno o?. Menſ. Febr. prius conventu ordinum pro- vincialium indicto, curam de Religione pura con- ſervanda, primum ſuſcepit. Mox inſequenti menlſe Majo Lipſie de viſitatione Eccleſiarum & Scholarum in Electorali Saxonia & Miſnia denuo conſultatum fuit; & cum omnibus hoc Religionis conſervandæ ſtudium probaretur, Viſitatio illa non ſolum per viros prudentes & doctos peracta, ſed & quatuor Eiſitationis Articuli, tum temporis propter Calvinianos maxime controverſi, per D. Tgidium Hunnium, D. Mirum, Mylium, Herbar- wum, Lonnerum & Mamphraſium conieripti fue- Primus eſt de & Cæœna, ſecundus, de Parſona Chri- Ri, tertius, de Baptiſmo, quartus, de Prædeſtinatione. confer. quoad hiſtoriam D. Hutteri Coneord. conc. c. XLIX f. 332. ſeqq. & Triad. Bleltoral. Auguſtini Brunnii. p. 372. ſeq. quoad Doctrinam vide gruͤnd⸗ liche Verantwortung der IV. ſtreitigen Articul, quam B. Hunnium adornaſſe putant; nec non B. Balduini XIII. Diſputationes pro Viſit. Miſn. libelli EH 3 Witte- II8 CAr. XI. Dr ALns Schipr. TazOr. Punk W“ nteberge, Anno i6og- & D. Heinrici Anno 1062. Diſp. Eipfiæ editat. Tertium, eſt Deciſio quatuorilloerum inter aliquos Theologos Auguſtane Confeſtonis conttoverſorum apitum principaliorum, de vera deſeriptione Eilii IESII CHRISTII apudereaturas, nec non de inceſſan- 7e & plenario dominio Chriſti ſicundam humanam naturam in ſtatu humitiationis, & quidhumiliatio, exinanitio, ae evacnatio Chrißti ſit, juſſu ſe. Electo- ris SSx. IOH. GEORGlI I. a Theologis Saxonicis ann. 1624. conſcripta. Et cum Theologi Witten. bergici mox fuper Deciſione Amicam Admonitionem ederent; Theologi Saxonici Apologiam ſeu Aſſer- tionem Deciſionit, ex mandato laudati Electoris Anno 1625. adornarunt. v. ejasdem Præfat. & D. Leurhornit õ Chriſtologicam Marpur- gi Anno 1627. edit. Quartum, eſt Deciſio controverſiæ Rathmanniæ.- æ, quæ nomen a M. Hermanno Rathmanno, E- keſiaſte Dantiſeano, accepit. Is enim internam vim & ſzcaciam verbi divini homines convertendi G& Navandi, partim in dahium votaſſe, partim negaſſe arguebatur. Hing juſſu Ele doris modo laudati rer- Iuatatio iſtius opinionis conſcripta legitur. vid. Rathmanni Tractat. cum refutstione anno 1629. Lipfſiæ editum & B. Caryzorx. ag. in Eibr. Gmb. Artie. V. A. Confeſ. p. 2yo. ſézzg. nec non Calovii en AUTOR. PosT LIBR. SYMB. EDfr. 1r19 ü. Syſtem. Theolog. Tom. I. .I. dv. 27. py. Ogé6. ſeq. ſunt tamen, qui mentem Rashmanni male intellectam fuiſie probarunt. liſer M rſenin . . §. 5. “ “ä Quintum Scriptum eſt, Defenſio Pupille Augut. Confſeſſonis, Hanc Theologi Saxonici peculiari juſſu nceſAe. NV⸗ liar u Ber. Electoris Sax. contra Jeſuitas ſub nomine noth⸗ “ wendige Vertheidigung des Heil. Roͤm. Reichs edr⸗ Evangeliſcher Churfuͤrſten und Staͤnde Augapf⸗ Gowtske 8 fel, ꝛc. Anno 162 8. Lipſiæ adornarunt. Jeſuitæ e- en nim (ut funt ſubdoli & turbidi homines,) neſcio, quæ figmenta de negata Aug. Confeſſionis exiſten- n tia, veritate, ſenſu ejusque mutatione, & pacis pro- l⸗e. pter religionem initæ incertitudine, paſſim editis ele irulentis ſcriptis, ſparſerant. Et cum edita jam 1,0 Apologia nominata, Jeſuitæ denuo ſeriptis immani maledicentia fœtis, Proteſtantes in Germania o- mnes impeterent; laudatiſſimus Elector Sax. Theo- logis ad id negotii deputatis injunxit, ut novam Pu- pille Apologiam conſcriberent, quæ Lipſiæ anno 1631. Netigt⸗ It, „ ſub nomine Nochmahlige unvermeidentliche mm Haupt⸗Vertheidigung des Heil. Roͤm. Reichs Ev⸗ „4 angeliſcher Chur⸗Fürſten und Staͤnde hochwer⸗ theſten Augapffels und theuren Kleinods, Prodiit. le In hujus operis (quod ſolidam refutationem Papi- 1. ſmi continet,) elaboratione præcipuas partes fuiſſe B. D. Matthiæ Hos, nuper ex ipſius aντονραα me On Amicus meus ſingularis docuit. v. libri Bujus pres⁊ẽꝭẽũẽ. . 12 0& CAP. XI. DE Arlns SckIpT. Tror. &c. §. 9. Coeterum quæ de infelici ſtudio Syncretiſini, hoc ſeculo maxime invaleſcentis, Publica auto- ritate paſſim in Academiis ſcripta fuerunt edita, no- lo commemorsare; cum partim in vulgus nota ſint; partim infra de eo dicendi reditura ſit occaſio. Itaque hæc quoad hiſtoriam librorum Symbolico- ruch, & quæ his cognata ſunt, in compendio dixiſie ſufſiciant. . ————— 6. UIS di APPEN. Arti en dehr di⸗ APTENLDIC. TRIPARIII AK en CONTINENS tiit bNe TROVERSIARIUM, SECUNDCUM 4 LoO0COS THEOLOGICOS, L.IBR. SYMBOLICIS DIGESTARUM. “B CA P. I. DE PklNCIPIO FIDEI ETRELIG. CHRISTIAN EZ. §. 1. Rincipium & norma doctrinæ Chriſtianæ eſt ſola Scriptura S. Codice V. & Novi Teſta. menti Canonico comprehenſa. vid. Epitom. Artie. p. o. ſeqq. & ſölid. Aeclarat. p. Ga. Contra Pontificios, qui traditiones pari pietatis ahidtu cum verbo ſcripto amplectendas eſſe ſci- fſcunt. vid. Concil. Trident. ſeſ-. Il. Fanaticos, ut Schvvenckfeldium, Weigelium, & Anabaptiſtas, qui verbum internum & enthuſiaſmos pro princi- pPieo cultus divini venditant. Solid. Declarat. F. Cone. 122 CAP. II. DE PRINCGIPIO FIDEI. — Si Scriptura S. ſola eſt portert tificios & 9αοαο Säöcripturæ S. paſſim impugnantes: v. Gord. Huntlæi controv. c. 1. F. & Bellarmin. l. II. do V. D. c. 1I. S. quss refutat D. Glaſſus Philolog. §. lib. I. tralt. I. (a. Oportet eſſe quoad AUTORITATEM IN- FALLIBILEM: contra Pontificios, qui illam ſu- ſpendunt ab autoritate Eccleſiæ, & Socin. tract. de autorit. ſeript. p. 75. 79. ubi Script. S. certam poſſe fidem facere negat. 6. Oportet eſſe PERFECTAM, ut omnia ea menſuret, quorum norma eſt: contra Pontificios, qui cum Bellarm. l. I. de V. D. e. 2. Scripturam ſacram pro partiali tantum norma habent, quique 6.y. diferte negat, in ea expreſſe totam doctrinam neeſzariam contineri. (A4. Oportet eſſe PERSPICUAM, alias vicem nor- mæ non ſuſtinebit; quod negat Bellarm. L. II. de V. D. c. 1. it. E. III. de R. P. 6. 21. Gregor. de Valent. l. Ir. Analyſ. c. 2. confer. Seß. W. conc. Trigent. (F. Oportet eſſe IMMUTABILEM, ac adeo ſibi Femper eonſtantem; quod negant Pontificii, qui & corruptionem fontium & multos libros Canoni- cos deperditos eſſe ſtatuunt. Beltlarm. l. I. de V. D. g. 2. it. Jacob. Gretſer. defenſ. Bellarm. l. II. c. II. it. Bellarm. l. IV. de F. D. c. 4. D norma Religionis, -. 1) Illam eſſe AU THENTFICAM & indubiam, ſo ut poſſit alterum reddere certum: Contra Pon. lan ktian i. Nil fun then ſten woce tllin Dorl 72 ni 551 ilt tu 1, 4 NiltH . 4 LD. nants: . 4 Nlog Er RrrICG. CHRIsTAN 123 — Scriptura S. in Legen & Erangelium ceu duos lacdsprreipnos diſpeſcitur; quorum illa facienda hoc cedenda homini proponit. Vv. Apol. A. C. p. 6o. p. 94. Contra Pontifitcios Legem & Evangelium con- fundentes: it. Socinian. &ĩ J Arminianos movam legem Evangelicam commiſcentes. Qua hypotheſt etiam H. Grotii oepus Ae J. B. & P. contaminatur. V. IN ln . ll. 4 np mnnire tiftcit rore gue ,inun etn 4 . ir,l N. t , CInon LN. lib. I. c. 2. . O. §. 4⸗ Symbola tria Catholica, APpeſolicum videlicet, Nicenum & Athanaßi, quia in verbo DEl ſolide fundata ſunt, Chriſtique doctrinam continent, Lu- therani poſt Scripturam S. primo loco quidem pro- fitentur; nequaquam vero pro norma & regula uni- merhrobrie ſi ſic dicta dogmatum ſidei fundamen- talium habent. vid. pirom. Axtic. P. 271. Solia Derlanat. p. G72. Contra Papiſtas Yac. Bajum, 1 t. aſßir. Rlie. Cbriſt. e.27. p.25. Ederum in Partit. Theol. l. V. tab. 72. . G7. ſocutum LVigveriumc. j. inſtitut. p. 1. Ba- roniam lib. . Annal. ad A. Csr. XEIII. „. y. F. 317. Patrum ſeu Doctorum E ecleſiæ feripta eatenus a Lutheranis recipiuntur, quatenus S. literis con- gruunt &de Religione vera teſtimonium perhibent. vi. per ArI. P. No. S 7572. Solid. Declarat. Con-⸗ 1 7 124 CAPF. I. DE PRINCIPIO FIDE Contra Pontificios, Gordon. untlaum controv. 11. c. 20. p. 317. Melchior. Canum l. VII. LL. comm. e. verſus Jann. Dalleum Londin. ann. 1672. edita, para nt; vel cum M. Anton. de Dominis L. VII. de Rep. Chriſt. c. 6. & Novatoribus conſenſum Patrum quin- venditant. Libri noſtri Symbolici non continent noram Religionem, ſed antiquæ veræ Prophetico-Apo- ſtolicæ doctrinæ in verbo DElI propoſitæ declara- tionem & confesſionem. vid. præf. non procul a n. Epitom. artit. p. 5771. Solid. Declar. p. 6z. ſege. Contra calumnias partim Pontificiorum Luthe- Gregor. de Valentia Analyſ. l.I. c. 3. P. 7. it. c. I. P. 79. partim Calvinianorum, qui Formul. Conc. no- vitatis paſſim arguunt. vid. Hornbeckii Summ. con- troverſ. p. GGg. ſeqq. Libri Symbolici non obtinent in Eccleſia au- noſtra teſtimonium dicunt, eamque explicant ac ſammam ejus complectuntur. vid. Epit. Artic. p. Jye. Solid. Declarat. G7. quando in præfatione ͦYU—/ Conc. 3. & Matthæum Scrivenerum Presbyterum Angli- canum in Apologia pro §. Eccleſiæ Patribus, ad- qui autoritatem Patrum, Scripturæ S. vel æqui- ranos paſſim novitatis in religione accuſantes, vid. 13. Coſterus Enchirid. c. 2. de Eccleſ. 1. P. 105. 11. P. toritatem judicis, ſed duntaxat pro religione 4 que ſecularem pro Religionis Chriſtianæ principio 16 (n. ſſori 1 1 vigs (Nhi (on clii emte lan LI orn der Crme rat 0 B Gei n N boli ht. 8 (ontr 7 Dnttnh mm AH Mgl el el eNl. del m guin rinegtd. 1 o. Geclrr. AAAI 65. Putfe tes, t l. Nh 1o,. 1 3 bc,d⸗ m,. geH Felgoe lien4 ℳ, Aton (NM ET RELIG. CHRISTIANEKE.,. 125 Conc. circa finem, Formula Concordiæ norma pu- rioris doctrinæ appellatur, intelligitur norma pro- feiſionis fidei in verbo Dei propoſitæ, non norma fi- dei & religionis in ſe conſideratæ. vid. D. Dannhau- eri Saly. KAetform. p. . D. Grauer. part. 1. Prælelt-in A. Conf. p. 3. ſeq. it. D. Jacob Martini Colleg. Anti- Calvin. de principio faei diſp. 7. 9. 7. Contra Pontificios autoritatem decretorum Con:-. cilii & ſententiam Eccleſiæ, Scripturæ S. æquipa- rantes. vid. Alphonſ. a Cahrol, X. ady. Haæreſ. perbog Maria Virgo: Bellarm. l. 11. de Concil. c. 2. g. 8. Libri noſtri Symbolici non tantum Papatui op- ponuntur: vid. Epit. Artic. p. yg!. Decl p. 6zz. & Ses. ſed etiam aliis errores noxios in Eccleſia poſt Re- formationem ſpargentibus. vid. Præſfat. Solid. De- clarat, p. G30. Contra Alting. in Exeg. A. Canf. &£ Syncretiſtas, qui Reformatos inter Fratres & couſanguineos fi⸗ dei noſtræ habere volunt. L 9. Negorium Religionis & doctrinæ in libris Sym- bolicis propoſitæ cognitio, etiam ad Laicos ſpe- Gtat. vid. Epuom. Aic. Y. yyi. Wlid. Derlarat: F. &. Contra bontificios lectionem Scripturæ 5. & controverſiarum religionis, laicis interdicentes. vid. Concil. Ticknt. Seſſ. XVIII. & indices purga- terioßz GU CaAv. IlI. Dr DEO TRTUNO. toriosͤ(verius corruptorios) libropem, ut iſpanicus, Sandovalii Antonii de Sotomajor. &c. Hoſius TLom. 1. de Expreſſ. V. D. f. 66a. ſcribit, Laicis permittere lectionem Bi ibliorum, eſſe, ſanctum canibus & por- cis margat itas objicere. CAP. M. DEO UNO ET 88. TRINTATE. §. I. P una vero illa divina eſſentia Perſonarum ſa- croſancta Trinitas, eſt Pater, Filius & Spiritus S. HFHline unum Deum in Trinitate & Trinitatem in uni- tate cum fidelibus venerari tenemur. vid. Smb. A. Conf. præmiſſa p. I. 2. 3. & artic. A. Conf. p. 9. Apolog. Pp. yo. Artic. Smalc. p. 3o3. ſeg. Catech. Maj. goo. Contra Socinianos, SS. Trinitatem negantes. vid. Creilii lib. de Ilno Deo t. 2. Socin. lib. ſvaſor p. 24. 32. Hos refutat D. Scherz. Colleg. Anti- Socin. p. 7l. ſqq. item Manicheos, duos deos, unum bonum alterum malunzs ſtatuentes. Prima Perſona SS. Triniratis eſt Pater omnipo- tens, creator coœli & terræ, factor viſibilium & in⸗ viſibilium, eorumque Conſervator. vid. Biubola cit. & art. 2. A. C. p. . Contra Socinianos, qui DEUM Patrem ſolum ternum & omnipotentem eſſe negant. vid. FSorini laßt, Eus eilentia unus tantum eſt & unicus; in ler Me Pro- — al . e ſenti o DG i S me Ditcs Onn, / . C0 . Droft Ni 6 ſi , 1 Uin⸗ — ilu, nere Epor. E. Ns, n vinſ. BinS hil. A4 Aul; o. egtlles 6ℳ Gin, N ONNHH GN 1 ſmn 4 % Proflig. p. 296. ſeqꝗ. CAP. II. Dr DEO TRWNo. H ra Prælelct. c. 5. & Symbol. Apoſt. upta; in R ſ S e- nian. ropas. art. 1. S. 3. Character eius perſonalis, quo a Filio & Spiritu 8. diſtingvitur, eſt generatio Filii unigeniti ex eſ- ſentia ſua ab æterno. vid. Symb. Ncen .p. I. & Atha- naſ. p. 4. Artic. Smalc. p. 303. Contra Socinian. Catech. Ratov. p. 266. Cren da Deo & attribut. Divin. 16. vid. D. Calor. Sociniſm. P. 149 ITcq4. F. 4. Secunda Perfona 88. Trinitatis eit Dominus no- ſter ESUS CHRISTUS, Filius DEl ex Patre natus ante omnia ſecula, Deus verus, de Deo vero: ge⸗ nitus non factus, conſubſtantialis Patri, per quem omnia facta ſunt, &c. vid. &mb. Nicen. p. 1. & Atha- naſ. p. 3. & 41. Artic. Smalc. I. c. Declar. F. C. p. S29. Contra Socin. vid. Socin. in Anti. E ujeck- cap. F. Reſp. ad Claſj.3. arg. 1. quem refut. D. CG, hoy. dcin. Character ejus perſonalis eſt generai Ae ante omnia ſecula ex ſubſtantia Patris. vid. Symb. Nic. p. 1. & Athan. p. 4. Contra Socinian. negantes. vid. D. Cabr. Soci- ur. . 192. Tertia Perſona 88. Trinitatis eſt Spiritus S. Do- minus viviſicans, qui ex Patre Filioque procedit: qui 1 28 CaAp. II. Dz DEO TaRINO. D SS “ — qqui cum Patre & Filio ſimul adoratur & glorifica- a tur: qui locutus eſt per Prophetas & ſanctificat Ec- Rd cleſiam. vid. Symb. Nie. p. 2. G Athanaſ. p. 3. KH Contra eosdem. vid. D. Calov. Sociniſm. art. 3. 4 tontrov. I. 2. ſeq;. Character ejus perſonalis eſt procesſio ex Patreö id⸗ Filio aterna. vid. Smb. Nic. p. 2. & Athanaſ.p.3. di Negat Socin. defenſ. Animadverſ. p. 3i5. & mo- Ne derni Græci. vid. Enchirid. de ſtatu hodiern. Grec. de Chriſtophori Angeli Graci cum Annotat. Georgii Feh- ſeene ii Epiſtol. dedicat. primæ edit. præmiß!. non pro- ele cul ab initio. confer 8. Dannhavver. Styl. vindic. de Proceſſ. Sir. S. i §. 8. ſtve Præterea ſingulis SS. Trinitatis perſonis quæ- un dam opera externa, quaſi propria, ſty lo S. ſcriptu- N. ræ aſſignantur, ut Deo Patri creatio; Deo Filio e. unj demtio generis humani; Spiritui S. ſanctificatio Ec- ⸗ cleſiæ. v. tria Symbola Cath. cit. OòDYDB Contra Socinian. & Anabaptiſtas, qui hæc divi- narum bPerſonarum opera aut male explicant, aut 5 negant. M S n tlee F. 9. erk æ tres SS. Divinitatis Perſonæ ſunt ejusdem eſ- P ſentiæ inſinitæ, coæternæ, coæquales: ita ut per o- eim mnia & Trinitas in unitate, & unitas in Trinitate ve- neranda ſit. v. Gmb. Nic. & Athanaſ. pg. Oriſter. eke⸗ . irns 95 Kwo⸗ . C gik. n rn e . iptn tile e N lnt, ene- pel 1 laleſe⸗ Car. II. DE DEO TRUNO0O. 129 2 Contra Socinianos qui, ſolum Patrem ſummum & æternum Deum eſſe, docent, & Arminianos, qui Perſonarum ſubordinationem inæqualem ſtatu- unt, v. Curcellei Diſſ. de vocib. Trinit. di Werr. 1. pp. f. Sll. g. H. 10. Nec tamen bPater eſt Filius, nec Filius eſt Pater, aut Spiritus S. Pater vel Filius: ſed hæ tres Perſo⸗ næ diſtingvuntur realiter. v. Gmb. Athanaſ. p. 2. Negant Sabelliani, Samoſateniani, Serveti aſſe- cle, & qui cum Kechermanno modalem diſtinctio- nem effinxerunt; it. contra E'eigeliam, qui Patrem eſſe Filium & Spiritum S. ait, Confeſſ. p. 27. S. II. Docdrina de SS. Trinitate Perſonarum in una divina eſſentia eſt Catholica, & ſine omni dubita- tione credenda ac neceſſaria ad ſalutem æternam conſequendam, v. Gmb. Athanaſ. p. 2. Negant Arminiani in Confeſſ. Apol. c. 2. p. 40. Ar- min. in præfat. Apolog. Reſp. ad ſpecimina Leidenſ. p. St. ſeq. & Novatores, qui Judæos ac Muhammeda- nos, ab idololatrias crimine abſolvere volunt. §. 12. Deo huic Triuni competunt varia airribeta, quæ in Artic. i. A. Conf- p. 9. recenſentur, & eſſen- tiæ divinæ ſimpliciſſimæ ſummam ac ineffabilem perfectionem notant. Haæc attributa DEl per falſam dodtrinam ex par- te im Pugnant Calviniani, v. 6. D. Meiſner: Ande⸗ I re WM 4 130 CAr. II. DEx DEO TRIuNO re Probe der Catholiſchen Religion, ubi demon- ſtrat, non poſſe abſolutum Prædeſtinationis de- cretum conſiſtere cum omnipotentia, ſantctitate, ſa- pientia, veracitate & miſericordia DI. S. 13. Cuum in Deum Triunum credere fiducia divina debeamus, v. tria Gmbola p. I. 2. 3. Catechiſ. Min. p. 366. Major p. 403. ſeq. Contra Socinianos, invocationem Dei Triunius negantes & contra Pontificios, Sanctos invocan- tes. v. A. C. art. XXI. p. i9. Apolog. p. 223. ſeqq. Ca- techiſm. Maj. p. 407. H. 14. Soli Deo Triuni debetur tum caltus internus, ut fides, ſpes, dilectio, honor, obſequium; tum ex- ternus, gratiarum actio, celebratio, preces, jura- mentum, confeſſio &c. v. Catech. Major. præcept. 1.2. & 3. & eorundem expoſitionem. Contra Pontißicios cultum divinum per idolola- triam & invocationem Sanctorum contaminantes, & Epicureos eundem contemnentes. S. I5. Non tantum dona DEI, ſed tota SS. Trinitas per fidem in Electis habitat, tanquam in templis ſuis, v. Declarat. F. C. p. 6ov. & 6;. Contra Papiſtas, Socinianos & Weigelianos ne- gantes, aut eſſentialem fingentes. v. MWeigelii Phi- loſoph. Myſtic. p. 146. confer. B. Hiülſemanni Breviar. extenſ. cap. XI. ſupplem. theſ.I. C,O A P. Ch (R urri ic gue 0e „. demot. Dnis e. iate /4 ia divin .Min/ Trion invoen ,0 hlerre 1ztunme es; H Ganr D minate Tun 1n een⸗ limate i Nen Coap. III. DE CREAT. UNIV. AxG. Er HoM. 137 CAb. III. pE CREATIONE UNIVERSI, ANGE. LORUM ET HOMINUM. eati eſt opus folius DEl omnipotentis. vid. tria Gmb. Cath. & artic. I. A. Conf. Artit Smalcald. p. 303. Negat eigelius, qui ab An gelisAſtra & ERlemen. ta facta fuiſſe ſomniat, im Guͤldengriff/ . 7. F. 2 Cauſa icien: creationis eſt tota SS. Trinitas. V. A. Conf. artic. 1. & artic. Smalcald. p. goz. Negant Sociniani, Arminiani & Judæi, ſoli Deo Patri creationem tribuentes. vid. R. Menal Ben- Wrael de Creat. Probl. WI. 3. Mundus vere creatus eſt ex nihilo, nulla pre- exiſtente materia vid. Artic. 1. A. Conf- . entirheſi, n; quæ Manichæorum heæreſin damnan, T O“α& DEO coæternam ſtatuentium. Negant Philoſophi Gentiles, Argotels, alii, & qui his adſtipulantur ,Theologaſtri E'eigeliani, Paratelſiſter it, Moſcorov. Ref. Append. Smigl. ÿ. 29. 3J0. §. 4. Subjeltum creationis ſunt partim ſulſtantie viſi⸗ iles, ut corpora coœæleſtia & ſublunaria, ſimplicia I 2 132 CAP. III. DE CREATIONE UNIVERSI, * compoſita . partim inviſibiler, ut Syiritus creati. vid. Smb. Apeſt. & Nic. p. 1. & A. Conf. art. 1. p. 9. Contra Epicureos, Paracelſiſtas & E'eigeli Phi- loſoph. Myſtic. p. 175. ſed. Protoplaſtos noſtros, Adamum & Evam, De- relue A Contra Socinianos, qui eosdem ſanctos fuiſſle negant, vid. Socin. Prælelt. c. 3. Smalz. c. Franz. p. 44. & Scholaſticos ſtatum purorum naturalium gent us divina ſua imagine coruſcantes, puros & ſan- Ctos creavit. vid. Declarat. F. C. 1I. p. 6d2.. vel. 64. fingentium ,v. Bellarmin. lib. unic. de grat. prim. hbom. c. y. nec non Arminianos, ſtatum hunc perfe- ante lapſum fuiſſe aſſerunt. §. 6. Finis creationis & conſervationis rerum omni- um a Deo intentus, eſt utilitas hominum & DEl gloria. vid. Catechiſ. Maj. p. 490. Non ergo medium proportionatum ex deſtina- tione divina producendi homines proxime ad ſa- lutem æternam, ut Armin. Reſponſ. ad Specim. p. ). 10g. voluit, & poſt eum Moyſ. Amyraldus in defenſ. ſentent. Calvin. de Abſolut. Decret. c. 12. ſub fin. Non novimus, præter Adamum & Evam alios homines a Deo, initio rerum fuiſſe conditos. vid. — (cor ſile Leula raG rient Mr C0 Au, Gtionis impugnantes. vid. Apolog. ipſorum c. W. & D V. ubi inclinationem ad peccandum in homine . domm get dop Un on l, ANGELORUM Er HoOMINDA. 133 Contra Judæos quosdam „qui, ante Adamum fuiſſe homines, ſomniarunt. Quam fabulam hoc ſeculo reſuſcitavit Iſaacus Peprerius, Gallus, in trasct. de Przadamitis. vid. Ihomæ Bangii Cælum O0. n, N. 6 inn 64. 0s fuile a.. Oreliuon 4 n etbe ON ANN etin. jelkl⸗ ,9 . N I. non procul abi initio. riental. Exercit. II. p. m. 132. Peyrerium inter alios refutavit ;. Dannhauerus, in libro, cui titulus: PRE ADAMITA UIIS. §. 9. Mundus igitur non eſt æternus, ſed in ꝛempore creatus. vid. Catech. Maj. p. 290. Contra Ariſtotelem l. XII. Met. c. 2. quem Pro- clus, Plinius, Simplicius, Averrhöes & alii Philoſo- phi Gentiles ſecuti ſunt: it. Epicurum, qui mun- Monir dum ex atomis coaluiſſe deliravit. vid. Lactant. lib. II. p. m. Iö'. ſéqq. édit. Servati Gallæi. CAb. IV. D E PROVIDENTIA DEI. 8. T1. Terna DEl Providentia decretum creationis ordine ſequitur. Hlinc A. Confeſſo art. 1. Deum prius creatorem quam conſervatorem deſcribit. vid. p. 9. Invertunt ordinem hunc Calviniani, inprimis Supralapſarü, abſolutum prædeſtinationis decre- tum defendentes. vid. Bezæ tradtat. Reraedtiner. F. . 134 CQA P. IV. ODEPROVDFH Dm. 58. 2. Providentia DElI ſeſe extendit in omnes res cre- atas. vid. A. Conf. Artic. I. p. 9. Carerhi. B. Luth. Min. p. ygo. Major. 4go. . Contra Epicureos & Philoſophos gentiles, ut Ariſtotelem, qui providentiam DEl circa ſublu- naria corpora negant, vid. Mornæi Er. de Verit. aul . Sj Providentiæ divinæ objedum etiam ſunt r. res parvæ, ſeu bonæ fint, quibus homo opus habet, ſeu malæ, quæ eidem accidere poſſunt. vid. Ca⸗ Relig. Chriſt. c. XI. H. 3. techiſin. min. ygo. Maſj. p. 790. ſogz. Nepgant aliqui Photinianorum & Arminiano- rum. Confer Petavium Tom. t. dogmat. Theolog.l. VIII. c. 4. Negat quoque, quod mireris, Hierony- mus in Habac. c. 14. de Judæis vide & Majem. N. N. P. III. c. XVII. ubi & dictum cit. Habac. per- Yertit. §. 4 Providentia DEl in actus quidem hominumi in. libertatem ſpecificationis permittit; ita, ut præſen- tibus omnibus ad agendum requiſitis poſſint aliter egere. vid. A. Confeſ-. artic. XVIII. U. Megant Ealviniani & multi Pontificti, qui Tho- miſtarum prædeterminationem amplectuntur. vid. Leſſtum lib. de grat. eſſe, c. Svarez. 1, 3. de auxif. gr. §. F. Malas actiones & peccata Deus nullo cauſarum gene- gen iigl vom Eert l. uu tan kett n. en A fuit dirigitque illos; ſed tamen ſingulis ordinarie N tegcke 5. LAtH tiles, 9 ſobl V t H hubet, Uid, minieno Zellgt if. l, er unnin NtCinmme Ne otoe il nim CaAr. IV. Dkz PROVIDENTIA DEI. 13 5 genere producit: Quanquam ad bonum fidem di= riger. vid. A. Confeſſ. Art. XX. p. ij. & p. 64. Contra Calvinianos & Pontificios. v. Zypinglium tom. 1. fol. 36 . l. de Providentia c. . ubi DEUM dr- ſerte injuſtitiæz autorem vocat: it. Calvin. l. I. Heſtit. c. /F. n. I. Chamier. tom. II. l. 3. c. 2. p. 29. qui DEum, cauſam peccati per accidens eſſe, vult idem Cajetan. in 2. Sam. XXIV, I. Alvyarez. Diſp. XXIV. de Auxil. §. 6. Deus, licet ad tempus conniveat in præfraclo- rum hominum malitia; tamen exſerit tandem juſti- . Grat. ſentiunt. tiam, qua delicta punit & cuique ſecundum opera retribuit. vid. Catechiſ. Maji. p. 212. Solid. Decla- rat. F. Conc. artic. KI. p. 813. 820. ContraEpicureos & atheos, inde divinam provi- dentiam in dubium vocantes aut negantes, vid. Dn. D. Tobiæ E, agneri Exam. Eleucht. Aiheiſmi c. XXI. 4 . §. 7* Præſcientia DEl, quæ ſimul ad bonos & malos pertinet, non eſt cauſa mali, aut peccati, quæ homi- nem ad ſcelus impellat. vid. Epitom. p. 617. Decla- rat. p. 795.- ſeq. Contra Calvinianos, qui præviſionem DEI cau- ſam rerum præſcitarum faciunt. vid. Maccov. αοατ. e. Arminian. c. 1. . 103.it. contra Juosdam Pon- tiſicios. V. Haſauez. Tom. I. diſp. G. 6. 6 §. 8. Deus peccata peccatis punit, h. e. excæcatione & induratione. Formul, Conc. artic. XI. p. 8220. con- tra Huberianos. 14 CALr. — 1 CAr. V. LAPSU PRIMI HOMINIS EIUS8. . i o ul QVE PECCATO CUM PRIMO, TFLUS ORTO. Apſus Protoplaſlorum!: fuit liberrima declina- tio voluntatis & exſecutio operis contra le- gem DEl, citra ullum DEI influxum moralem aut phyſicum decreti aut motus divini in talem a- Gtum. vid. A. Conf. artic. XIX. & ſolid. declerat. F. C. c. 1. p. 641. Contra Calvinianos: qui docent, Deumhomi- Z nem creaſſe, ut laberetur, it. Deum id ideo praſci- viſſe, quia Decreto ſuo ſic fieri conſtituerit: imo Deum impuliſſe hominem ad peccandum. vid. Zanch. l. V. de Nat. DEI c. 2. Piſiat. vol. 2. diſp. p. 175. Calvin. inſtitut. l. II. c. 23. n. 7. Ausfuͤhrlicher Bericht Palatinor. c. 7. pag. . 37. kurtzer Anhang P. I1. . §. 2. 15 pſum Protoplaſtorum ſecuta eſt naturaliter & moraliter perfectionis concreatæ amiſſio, & procli Vitas ad malum. vid. A. Conf. Art. II. p. 9. 10. & o⸗ lid. Declarat. F. C. c. 1. p. 640 ſoqq Contra quosdam Papiſtas in 1. 2de Thomæ qv. 23. Socinianos, vid. Socin. Prælect. c. 4. . 13. Catech. Racov. e. o. pag. 294. & Arminianos, qui inclina- tionem ad peccandum in n homine primo ante la- pſam „ CAP. V. DELAPSU PaIHoOMNIs Eyusour 7 2? h un An nien tur, hera Nor Del 4, el. uin lyi 1u —=* ſos 10 PECCATO Cux PRNIO, Tux ORTO. 137 — pſum fuiſſe tradunt cum Socinianis. vid. Armin. ar- ete. perpend. P. k5. §. 3. J Carentia perfectionis concreatæ & proclivitas illa ad malum, ſeu prava concupiſcentia, eſt veri nominis peccatum. vid. A. Confeſſ. art. II. pag. 10. A- kelin. htra le⸗ Otlen lem 4 crit, E. Dhont prrſi it: im 4 ,6 ſeite Nen litett pro 9, 6 N A Cd cln. e. Polog. p. 77. Solid. Declar. p. 642. Contra Pelagianos, Pontificios, vid. Conecil. Tri dent. Seſſ. V. can. 2). Anabaßtiſta: & 0ciianos, qui ad rationem peccati r goaigsis requirunt, it. Armi- nianos, qui peccatum proprie eſſe negant, Apolog. Epiſeop. diſp. XX. th. 16. §. 4. Hæc ipſa pravitas, quæ peccatum originale gici⸗ tur ,‚(non illius tantum reatus) per naturalem ge- nerationem naturaliter in omnes poſteros Adæ propagatur; non vero per quandam judiciariam DElconſtitutionem naturæ ſuperaddidam. vid. Aug. Conf. Art. II. & ſolid. Peclarat. F. C. C. I. Yag. 52.1¹. ſeq,. Contra Pontificios, qui pecc. orig. per reatum tantum exponunt. vid. B. Chemmitii Exam. Conc. Trident. Seſ. V. decret.: TRn m. 5d. ſe 77. F.j F. Peccatum originis non eſt pura privatio, ſed ha- bitus quidam corruptus. vid. A. C. Art. II. p. l0. Apolog. p. . Contra Scholaſticos Pontiftios. vid. Bellarmin. VIII. de a. grat. c. 6. confer. B. Chemniti I 5 Exam. „ 138 CAP. V. DELAPSU PRIMI HowIxIs Ejuseuzx Exam. lI. c. ubi Pighii & Ambroſii Catharini ſenten- tias proponit & confutat. L S. . Peccati originis pravitas ex lumine naturæ non poteſt agnoſci. vid. Artic. Salcald. part. III b,317. Epitom. artic. pag. 77 7. Solid. Declarat. F. C. c. 1. p. Gontra Scholaſticos ex philoſophia Ariſtoteli- ca de peccato originis ratiocinantes. confer. Chem. nit. Bxam. Cont. Irid. f. 9!. S. 7. Corrupit quidem illa totam naturam hominis, ac infecit labe ſua; non tamen eſt ipſa hominis ſub= ſtantia, ſed aceidens. vid. Epit. artic. F. C. c. ?. P. 7. ſeq. & ſolid. Declarat. p. 64). (Lorr. 6s5.) ſeq. Countra Matthiam Flacium Illyric. qui in diſputat. ezum Pibtorinosdèrigelio, pece. orig. hominis ſubſtanti- am eſſe defendit. it. eigelium im guͤlden Griff, E. N. = §. 8. Cum hoc pececato omnes homines ſecundum naturam prognati naſcuntur. v. A. Conf. Art. Mp. 9. Axrtic. Snalcald. part. 3. p.J17. Contra Franciſeanos & Jeſuitas, qui B. Virgi- nem Mariam Deiparam excipiunt. v. Bellarm. l. IV. de Amiſj. Grat. c. 2y5. Ambroſ. Catharin. & Jodoc. Chlichtoy. de purit. concept. Mariæ. vid noſtri D. Sberzeri Diſput. de concept. Mariæ Deiparæ. it. Cal- S vinia- .— tol i ſei p6 nti dan- bor ſ tant frut lur —,.— enten⸗ Ien tollitur (quem aliqui formale appellant;) non vero 5, lile ſtoteli⸗ Pena peccati originalis etiam eſt mors & æterna damnatio. v. Apolog. A. Cp. 51. Solid. declarat. F. C. nomii nisr 1.N „ bbſani⸗ Grſf cuncdn 1. PEzceAro Cux PRDMO, TuM OkRroO. 139 vinianos, Anabaptiſtas juſtorum liberos ſanctos na- ſ fingentes, v. Epitom. F. C. p. 62;. §. 9. In Baptiſmo peccati originalis reatus quidem ipio peccatum quoad materiale; h. e. prava incli- natio. v. Apolag. F. C. p. y70. Contra Pontificios, v. B. Chemnitii Exam. Con. cil. Trident. l. c. §S. 10. PZ. r. Corrige nunc F. C. & erit p. 647.) Contra Arminianos, qui ſententiam hanc crude- lem eſſe cenſent. v. Apol. ipſurum c. VII. S. 4. Epi- ſcop. diſp. IX. theſ. z2. & Pontificios pœrnæ damni tantum, non vero ſenſus, ob id infantes obnoxios eſſe ſtatuentes. Bellem. lib. VI. de amiſſ. grat. t. t. = S. 1 f. Peccata a cualia ex originali ceu malæ arboris frudctus mali progerminant. vid. Artic. Smalcald. part. HI. p. 317. Solidam Declarat. F. C. p. ℳ0ο (ſi Sphalma corrigatur,) p. 942. Contra Soeinianos, qui aſſvetudine illa diſei tra- dune: Nam peccatum originis cum Pelagianis pro mera fabula habent. v. Smalz. e. Franz. p. 42.46. 560 Sine peccato actuali nullus mortalium vitam hanc 1I40 CAb. V. Däs LArsu PRIMI HOMINIS EiusVE 120. ſeq, Artic. Snalcald. part. I. p. 319. ſev. 14 Contra nonnullos Papiſtas & Arminianos, Apo- log. c. XI. ſect. 6. p. 131. Sanctitatem (neſcio quem) ul vitæ ja ctantes, it. Socinianos, qui ſanctitatem & ju. NI ſtitiam noſtram in hac vita perfectam eſſe poſſe do- cent. vid. D. Calovii Sociniſm. Proftig. Artit. IIX. P. 7937. Non omnia peceata actualia ſunt formaliter vo- luntaris, & ex deliberato animo commiſſa. vid. A- polog. A. C. Artic. III P. 9l. S Gontra Pontificios, Bellarm. I. V. de amiſſ. grat. . P 15. Socinianos. v. Volckel. l. II. Relig. c. 17. Armi- nianos. S ð F. 14. S Peccata actualia contra conſcientiam commiſſ,, ut adulterium, homicidium, blaſphemia & ſimilia excutiunt fidem & Spiritum S. v. Artic. Snalcall. p. 327. Epit. F. C. p. g9i. Solid. Declarat. p. Gyö-. Contra Calvinianos & Anabaptiſtas. vid. Aa e Synod. Dordr Remonſtrant. ad Artic. V. fol.25. ſiüqd. & Synod. Dordr. c. V. art 6 it. Calvin. Inſtit. l. II. c. 2. n. 11. Beza colloqu Mompelgart. p. 463. con- fer. B. D. Menzeri Diſput de Perſeverant. contræ „ dodtrin. Gnod. Dordr. th. G. & ſeq4. ””ÿ §. 15. Homo poœnitens, neque pro culpa, neque pro —„p. „ 6N — — .A mium quantum extollentes. v. Concil. Trident. ſoſſ. Glan A ſſedo⸗ et vo⸗ 7TMανοαιαινναvo H B. Chemmn. LL. Theologic. VIII. » PECCATO CuM PRIMO, TuM ORTO, I41 v. Apolog. A. C. artic. VI. it. XII. p. 277. Contra Pontißcios, ſatisfactiones humanas ni- XIV. c. III. can. 4. c. VIII. c. . 14. CAP. VI. FACULTATIBUS HOMINI8 NATURALIBUS POST LAPSUM: RELIQVIS. FAcultas hominis aliter ante lapium, aliter Poſt lapſum, aliter poſt regenerationem, aliter poſt reſurrectionem carnis ſeie habent. v. Epizom. F. C. c. II. p. 32. & Declarat. 64. V Contra Pelagianos, Pontificios & Synergiſtas, hos diverſos hominis ſtatus confundentes, aut male ex- plicantes, quando de libero arbitrio agunt. Homo poſt lapſum ante regenerationem, pro- pter mentis cœcitatem & voluntatis ac appetitus impotentiam, in rebus ſpiritualibus, prorſus nihil, quod bonum eſt, efficere valet. v. artic. XIIX. A. C. p. 1I. it. XX. p. 15. Apolog. p. 219. artic. Snal- eald. P. 315. Epitom. F. C. p. 779. ſeqy. Declarat. F. H. ſeq4. Contra Pelagianos, Socinianos & Pontificios de —.— pœna peccatorum ſuorum Deo ſatisfacere poteſt. S 6 142 CAbP. VI. Dr FAcurT. HOMINIS NXr. de liber. Arbitr. ubi ex hiſtoria oſtendit, quomo- do bPelagianiſmus apud Pontificios, Scholas irre- pſerit. v. Bellarm. l. VI. de gratia & liber. Arbitr. c. 15. it. Socin. Præletction. l. V. pag. I4. Catechiſm. Ra- coy. p. 25 4. qui poſt lapſum in homine liberum ar= bitrium & liberam Deo obediendi voluntatem eſſe contendunt. it. Arminianos. V. Collat. Hagienſ. Pag. 250 §. 3 Retinuit autem homo poſt lapſum vires co⸗ gnoſcendi res naturales & civiles, nec non libe- rum arbitrium bonum naturale aut civile eligen- di; ita, ut liber quidem homo ſit a coactione, quan- quam, ſi legem DEl & hominis impotentiam re- ſpicis, non ſit liber a peccandi neceſſtate. v. A. C. artic. XIIX. p. 14. Apolog. pag. 215. Artic. Smalcald. p. 215. Declar. FE C. p. 604. ſeg. . Contra fatalem Stoicorum necesſitatem, quam Calviniam ex parte, ſuam faciunt. v. A. Rviere libell. cui titulus: Calviniſmus beſtiarum Religio, primum Pariſiis, poſtea Lugduni an. 1636. edit. & Socinianos, qui plenam libertatem circa quævis objecla homini in ſtatu lapſus tribuunt. v. Smalx. 6. Franz. p. 416. it. Arminian. in coll. Hag. 260. F§. 4‧° Homo in converſione ſua, qua ex filio iræ fit fi.· lius gratiæ, non cooperatur Spiritui S. quippe cu⸗ jus unius & ſolius opus eſt hominis converſio. Y. Apolog. artic. VIII. p. 219. Epitom. EF. C. P. yg: ſeq. G ſolid. deslarat. p. 66). ſé17. ?MVM Con- AT. — lon. irte. litr. t. ,. Me. Um enele ℳ es e⸗ W eliger. ltd. turis fiat ad objecta quævis occurrentia: ut poſ- lamn te⸗ .0 PosT LAPSUN RETIGuIIS 143 — Contra Pelagianos, Socinianos, Pontificios & Synergiſtas. v. Smalz. in noy. monſtr. c. 20. p. 106. & contr. Frunz. p. gig. 421. it. Remonſtrant. in roll. Hag. p. 26 4. Concil. Trident. Seſſ. VI. can. g. quod Anathemate ferit illos, qui negant hominis arbi- trium a DEO motum cooperari aſſentiendo. v. Beilarm. l. VI. de Grat. liber. arbitr. c. 1t. 5. Interim voluntas hominis lapſi libera & immu- nis eſt non ſolum a coactione intrinſeca, quæ fieri dicitur per intellectus judicium & appetitus ſtimu⸗ lationem; ſed & extrinſeca ſive a creatore ſeu crea- ſit libere velle & nolle tam hoc, quam illud, quan- quam facultas illa non circa quævis objecta ſeſe æqualiter habeac. vid. Apolog. p. 210. Solid. Decla- rfat. F. C. p. 677. Contra Calvin. inſtitut. lib. Il. e. 3. §. 1. p. m. 96. ubi diſerte negat, eſſe in manu hominis, reſpuere vel accipere oblatam DEI gratiam. tit. Dominicanos Thomiſtas apud Pontifcioy abſurdum prædetermina- tionis dogma propugnantes. v. Radam. Tom. 1. controverſ. XXX. Art. 4. & 6. concluſ. J. 6. . it. Di- daci Ruiz, de voluntate & Prapri gjus ctionibus 4 diſput. 27. ad yr. 8. 6. Homo i igitur in converfione ſua ſeſe paſſve ha- bet, quando non contumaciter Spiritui S8. cofiver- ſio⸗ 144 CAP. VI. DE FACuLT. HoMINISNAT. ſonem per verbum DEl operanti repugnat. vid. Epitom. F. C. p. y. Declarat. P. Sg. ſeq. 676. Contra Syuergiſtas & Interimiſtas, D. D. Georg. Maiorem, Paulum Eberum, Srrigelium, Crellium apud D. Sehlüſſelburg l. V. Catalog. Haeret. Setipe- lagianos, Pontificios. vid. Concil. Tridentin. Seſſ. VI. can. 4. Bellarm. l. V. l. de grat. c. 11. l. W. c. I. & Socinianos, qui cooperationem hominis in con- verſione ſua ſtatuunt. Hominis voluntas jam renati, per vires gratiz Spiritui S. cooperatur, ac adeo plane diverſa eſt ab irregeniti voluntate. v. Epitom. F. C. p. 52. ſeꝗq. Declarat. m..... Contra Pelagian. Socin. & Papiſtas, vires homi=- nis non ſecundum ſtatum naturæ & gratiæ diſtin- gventes. . §. 7. ta tantum inchoata eſt, non abſoluta, & conſum- mara; hinc neque intellectus, neque voluntas, nec appetitus hominis ad debitum perfectionis gra- dum perveniunt. v. Apolog. A. Conſ. p. o. & De- clarat. F. C p. 675. Contra Pontificios perfectionem renatorum ja- Gantes, it. Socinianos, v. Smalzius contra Franz. . 174. & 15o. ut & Schlichting. Diſp.2. contra Meiſnerum p. 5S. it. 'eigelium p. II. Poſtill. p. o. Theol. Myſt. - IS. Cip I CAPpD. u um,; rer lit. y nol K Quia vero regeneratio & renovatio in hac vi- li Ma len ti. 5. d⸗ T. Vid U eliu N. 7. 6. 16 n cN. giie i ſt pocte. . Kin. ze Aſlch 3rlie 5 glt vo'- ſem 1 0 5 CAr. I. DEMIrsstON .Pahs. ErCrr. rn. J. C. 14 5½ CAbP. VI. MISSIONE, PERSONA KT OFFI- ClO REDEMTORIS JESU CHRISTI. 6. 1. Nearnatio Filii DEl non eſt facta, ut eſſet medi- um exſequendi prædeſtinationis abſolutæ decre- tum; ſed ut is reconciliaret nobis Patrem & hoſtia orert pro totius mundi peccatis. v. A. Confeſſ. p. 10. Bpit. F. C. p. Nlb. Contra Calvinianos, Supra Lapſarios, qui inAct. GHnod. Dordrac. ad artit. II. & plerosque Pontificios modernos, qui (ut epud Altvarez, diſput. 39. de Au- xil. Grat. & Kadam Tom. III. controp. V. concluſ. 4. :. 1644. legere eſt,) Redemtoris miſſionem ad exſecu- tionem decreti prædeſtinationis pertinere docent. §. 2 Chriſtus Redemtor noſter eſt Filius Dei natura- lis, qui in tempore aſſumpf t humanam naturam ex Maria Virgine in unitatem Perſonæ ab æterno exi- ſtentis. v. Gmb. Niten. p. i. Athanaſ. p. 3. g. A. C. ar- tic. 3. p. 10. Apolég. y'g. artit. Saltald. p. 30. Wüton. F. C. p. 610. Declarat. 762. Contra Arrianos & Ehbotinianos modernos, mem- bra hujus aſſertionis plane negantes. v. D. Scherze- tri Colleg. dnti. Socin. ai,. XII. ſeg. 3. Quanquam Chriſtus de Soirita §. in Symbolo 146 CAp. VII. DE MISSIONE, PERSONA ET — — Niceno dicitur incarnatus; tamen iſta incarnatio non fuit ex ſubſtantia Spiritus S. ut pater eius dici poſſit: ſed fuit productio humanæ naturæ quoad animam & corpus ex ſemine virginis, quam % 0²= S alſumſit, ſibique univit. vid. Spmb. NWen.p. . ihanaſ ,. 4. A. C. art. y. p. 10. Contra Photinianos, Enthuſiaſtas, Weigelia- nos & quosdam Scholaſticos vid. Sanhemii Dab. Evangel. XXX. Part. I. p. 254. ſeqv. it. E eigelium, qui Poſtill. p. 35. part. 2. p. 29. 59. & in T heolog. My- ſtic. p. 177. Chriſto affingit corpus ſpirituale & ſupernaturale, quod de cœlo attuliſſet. F. 4. In Chriſti i incarnatione duæ naturæ per anio- nemperſonalen, conjunctæ fuerunt modo ineffabi- li; ita, ut ſit inſi Varabilis,: inconfuſa & æqualis unio duarum naturarum in unam hypoſtaſin. vid. Epit. T. C. p. 6ob. Declarat. p. 6z. ſeqv. & 5“y. ſeqqj. Contra Soeinieno⸗ unionem hanc plane negan- tes, & Pontiſicios ac Calvinianos perperam illam ex- plicantes. vid. Polani Gntagm. I. W. c. 16. it. Bezam. in colloq. Mompelgart. p. 321. ganch. de Nat. DEI l. 2. c. 6. p. 127. ubi totum Aν ita in humanitate aſſumta eſſe tradunt, ut item ſit totus extra ean- dem. . §. 5§. Ex unione 4 hac Perſonali fluit tum naturarum in una νοναοα communio, tum Proprietatum i j (i Dee in 11, n gen ri i i — rn us did dvanl nN lee igel. i NH. ldle 6 r eſſ 7 u legn mer NeNe ,01I. lat 1eN ftun . tanmn Ormcio REDEMTOHIS Irsv CRISITI. 147 & operationum in officio communicatio vera; propria & realis: ſalva tamen utriusque naturæ differentia ſpecifica. vid. Epitom. E. C. p. ob. ſeq. Declarat. p. 366. ſoqq. & Sz. 5. Contra Neſtorianos, Calvinianos & Pontificios modernos, veram communicationem idiomatum in Chriſto negantes. vid. Colloq. Mompelgart. p. 2o. Admonit. Neoſtad. p. 2y. Anton. Sadeel de verit. hum. nat. p. 754. Pareum in Irenic. c. 25“. art. n. & Jeſui- tas, Buſæum diſp. de perſön. Chr. th. Is. Becanum Manual. controv. I. II. 6. l. n. 2y. p. m. 47b. ſedj. 6. Ut prædicationes de Chriſto in Scriptura S. ex- tantes diſtinétius capiantur, triæa communicationis genera ſtatuuntur. Primum dicitur, quando pro- Ppria naturarum communicata dicuntur pPerſonæ in conereto, nec tamen utriusque naturæ propria füunt, ſed zllius, cujus ſunt, manent; ut Rom. I, 3. * Pilin DEI natus ex ſemine Davidis ſecundum car- nem; 1. Petr. III, i. Chriſtus dititur mortificatus carne. vid. Epitom. p. 6oz. ſar. Doclarat. Solid. F. C. BP. 770. Secundum (juxta E. C. Declarationem „. 777.) eſt, ubi actiones officii Chriſto tribuuntur ſecun- dum utramque naturam: idque conjuncte; ut Gal. 3, 13. Chriſtus nos redemit a maledictione le- gis; vel diſtincte, ut I. Johann. 8. Filius DEI di, W opera Diaboli, Gen. III. v. Semen mu- K 2 lieri 14 8 CAP. VIII. DE MIssTONE, PERSCN Er neris onteret Taput Serpenti; ; una enim natura a- git ſeu operatur cum communicatione alterius, quod cujusque proprium eſt. Tertium eſt, quando propter unitatem perſona- lem Chriſto ſecundum humanam naturam in tem- pore data dicuntur, Majeſtas, gloria, omnipotentia & omniſcientia cum præſentiſſimo omnium rerum dominio, Matth. XXVIII. Data eſt mibi omnis pote- ſtas in œlo & terræ. v. Declarat. p. 337. ſeq. Epi- tom. p. og. ſeqq. Prolixe & Sza. ſegg. Contra Calvinianos, qui prædicationes prim generis tantum verbales eſſe dicunt. vid. Admonit. Neoſtad. c. F. . 250: it. Coll. Mompelgart. p. 20. ubi AAANo0αισι Zvvinglii defenditur. Deinde quoad ſicundunm genus (ut in F. C. ordinatur,) negant com- municationem in agendo, humanæ naturæ huma- na, divinæ divina tribuentes tantum. vid. Admonit. Neoſtad. c. I. p. 22. c. 5. p. 277. Danaæus in Exam. Chemnit. p. top. E' endelin. I. t. Chriſt. Theol. c. 16. Quod tertium genus (alias ſecundum dicitur,) per- tinaciter negant vommunicationem majeſtatis, & Lutheranos paſſim traducunt, quaſi Eutychiani- ſmum foverent. v. Admon. Neoſtad. c. 3. Ausfuͤhrl. Bericht. Palatin. p. 29go. it. Zeſuitas. vid. Bellar- min. l. III. de Srſ. 6,9. & Becanum. l, c. Ohkcium ſacserdotale Chriſti eſt, quo paſſionis R OrFrFICIO REDEMTORIS JEsu CERISTI. 149 & mortis ſuæ ſacrificio DEO Patri pro totius mund' peccatis ſatisfecit, & adhuc pro nohis in cœlo inter- cedit. vid. A. C. art. XXI. p. Apol. p. 254. ſeg. De. clarat. F. C. F. 666. & Catechiſ. Minor. 1F.31. Contra Socinianos ſatisfactionem Chriſti negan- tes, vid. Scin. P. III. de Servat. Chrifti y. 104. Crellii Refut. Hug. Grotii de Satisfact. Chriſti. Pontificios eidem detrahentes per ſatisfactiones humanas, & doctrinam, quod ſibi exaltationem meritus ſit. vid. Lombard. l, II. Sent. diſt. 1S. Thom. p. III. gv. 49. art. l. Bellarmin. I. V. de Chriſt. c. 9. & Calvinianos uni- verſalem Chriſti ſatisfactionem negantes. vid. Col- loqv. Mompelgart. p. '14. Gnod. Dordrac. c. II. art. 5. it. Hypotheticos, qui Cameronem, Amypyraldum, Bremenſes & Johann. Bergium ſequentes ſtatuunt, Chriſtum omnes reconciliaſſe, ſiomnes ert ederent; quod tamen non Poſſent. Regium ifun ‚quo Chriſtus εαν0οραα ½* in utraque natura, tanquam Rex & Dominus cœli & terræ præſeutisſime gubernat omnia, in regno po- tentiæ, gratiæ & gloriæ. vid. A. C. artic. 3. p. 10. Ca- tech. Min. p. 37t. Declarat. F. C. p. 75. & §&76. Contra Socinianos, Calvinianos & Pontiſicios of- ficio Chriſti regio per negationem omnipræſentiæ varie detrahentes. vid. Oſtorodi Inſtit. pP. 356. Smalz. Qde divin. Chriſti p. 16. qui Chriſtum ſolo favore & potentia præſentem dominari tradunt. K 3 §. 9. * WSO CAb. VII. DrE MissIONE, PERSONA Er. Deſcenſus Chriſti ad inferos ſimplicisſime expli· catur per actum glorioſum & triumphatorium, quo totus Chriſtus poſt ſepulturam, ante manifeſtatam reſurrectionem, infernum omnibus credentibus deſtruxit, poteſtatem inferiorem evertit & Diabo- lo omnem vim & potentiam eripuit. vid. Püuom. F. C. p. G13. Declarat. p. Jöb. Contra Calvinianos, qui partim per ſepulturam explicant, partim ſecundum animam deſeenſum faétum eſſe, ajunt. vid. Bez. Vol. I. p. 46r. it. Calvin. lJ. II. Inſtit. c. 16. S. Io. it. Socinianos, qui de ſtatu mortis explicant. vid. Smalz. e. Franz. p. g. 2 4 .⸗10. Chriſtus etiam ſecundum humanam naturam eſt omnipræſens, utpote ſecundum quam aſcendit, ſeſ- ſurus ad dextram Patris. v. A. C. artit. 3. E. 10. Epi- tom. p. 6lt. &x Declarat. p. 765. 75. ſeq. Contra Calvinianos omnipræſentiam carni Chri- ſti denegantes, & Pontificios multipræſentiam tan- tum in §. cœna admittentes. v. Admonit. Neoſtæd. P. 2. it. Sohnium in Exegeſ. A. C. p. 229. qui Chri- ſtum ſecundum utramque naturam ad dextram Dei ſedere aſſerit. , S. 11. Beneficia ex gratuita Chriſti miſſione & paſſione promanantia, ſunt fides, reconciliatio, juſtitia, con- ſolatio & beatitudo æterna. v. Confeſſ. art. 3. P. 10. Cucsccaſ .e Min. p. 3tl. Declarat. 2. F. C. p. 5va. Con- Wcan eie o. Ciſmn (und iyßi⸗ lnn, 41,. od it, l l beeea cruc 5. keqt Decc ex. nguo eſtarm ntie Miab. Hiton. ordn enſumn Ani/, etaan net leſee Ci C⸗ H e ol⸗ ℳ H 1. C⸗ W Orci REPEntrokis Jrsu Cknisrr. 151 — —— Contra Socinianos præcipue, qui cum Chriſtum novum legislatorem faciant, perfectiorem vitam & charitatem illum nobis Præcepilſe & docuiſſe tradunt. v. Oſterod. Inſtit. c. 2t. 22.it. Epiſeopium Ar- minianorum promachum, diſp. de cony. & diſſ. V. Gο N. I. theſ. y. §. 12. hhriſtus hic unius humani generis mediator in- vocandus eſt, ſecundum utramque naturam ceu mediator. v. A. C. artic. 21. P. 29. Artic. Walcald. F.310. F. C. p. 779. Contra Pontificios, Sanctos invocantes. v. cur- chiſm. Röm. p. 45. & Calvinianos, qui Chriſto ſe- cundum divinam naturam ſolum religioſam ado- rationem competere docent. v. Theol. Leidenſ. in cenſ. Confeſſ. Remonſtr. eap. 16. p. 227. & Bezam in Coll. Mompelg. pag. 34 4. Danaum in 2 Erxam Chemmit. P. 1417. Chriſtus non ſolum pro culpa originis, ſed & pro omnibus peccatis actualibus, Deo Patri ſatisfe- cit. v. A. C. art. 4. p. 10. it. Abuſ. 3. p. 2). Contra Pontifcios & Socinianos negantes: vid. Thomam, de Sacr. Altar. c. I. & Ambroſium Catha- rinum, tract. de incruent. N. 1. ſacrificio, qui pro peccato origin, ſolum ſatisfeciſſe per ſacrificium crucis tradit: it. qui cum Vegal. . in Concil. Trid. c. 36. aſſerunt, nos pro culpa ſatisfacere poſſe, aut requirunt ſacrificium Miſſæ ad ſatisfactionem pro Peccat. acual. v. Gregor. de Valent. z. de Miſſa ez. K 4 §. 14. 152 CAp. IV. DE MISsIONE, RrRse Er — S. 14. Vere Filius DEl pro nobis palſus & mortuus eſt. v. Epitom. p. ob. Declarat. p. 772. Contra Calvinianos ruaki &当0ιſι αι defen- dentes. F. 1. Caro Chriſti vere eſt vivifica. v. Declarat. E. Y. 752. Contra Calvinianos negantes. v. Bez. in Colloqy. Mompelg. p. 255. Ahiggin LPl. CC. p. 527. SH. 16. — Status Chrilii duplex eſt, Bxi anitionit G— Eral- tationis. v. Declarat. F. C. p. 7367. Contra Enjedinum, qui Expl. Loc. Krgr. Y. 307. ſeq. triplicem eſſe ſtatuit. §. 17. Chriſtus tantum ſecundum humanam naturam eſt exinanitus & exaltatus. v. Deelarer. F. C. p. 767. Eyuom. p. 609. Contra quosdam Calvinianos, qui Chriſtum ſe- cundum utramque naturam exinanitum & exalta- tum eſie tradunt. v. Bez. P. 1. adcoll. Monpeg. P.s6. Petani Gutagma l. VI c. 21. S. 18⸗ Exinanitio Chriſti non eſt ipſa incarnatio, nec omnimoda majeſtatis abjectio, ſed ejusdem, quan- tum ad plenarium uſum, vera ac realis evacuatio. V. Declarat. F. C. loc. cit. Contra Pontifcios & Clvinianot quosdam. v. Cor- 60 u l Nio⸗ Orricto REDETITORIS Irsu CnRISTI. 153 cornel. 4 Lap. Comment. in c. I. ad Pbilipp. & Sal. meron, qui exinanitionem de incarnatione expo. nunt. CAb. vin. p H VOCATIONE REDEMTORUM EjIUSQVE MEDIIS. F. 1. Din ſeria intentione omnes homines ad Eccle- fiam & ſalutem æternam conſequendam vo- cat. v. Epitom. F. C. p. G. Declarat. p. Sosg. ſeéqv. cateſr. Min. p. 372. Maj. 496. ſeq. Contra Calvinianos univerſalem eamque ſerian 6& eßicacem vocationem aut diſerte negantes, aut univerſalitatem verbis quidem profitentes, re ipfa egnme⸗ v. Bremenſ. Al!. Synod. Dordr. ad artic. 3. 4. de gratia Dei theſ. 17. Monſ. Ampyraldi, n mad- aha, Hn. III. p. II9. 122. 15. & 197. aut dupli- cem voluntatem contrariam, beneplaciti & ſigni, arcanam & revelatam eidem affingentes. v. Zaneh. Miſeell. Confeſj. de Prædett. c. nth.. 6. & de Nat. Dei l. V. c. 2. Danæum Hagog. P. W. l. 3. c. I. p. 149. Vocatio hæc fit per prædicationem verbi divi- m, non per immediatam inſpirationem doctrinæ ſalviſicæ, vel revelationem per Angelos. v. A. Con. 8l. art. J. P. II. Catech. p. 372. K §5 Con- Contra Mnabapeiſtar, Eeigelianos, & Quackeros in Anglia, qui per immediatam inſ irationem fide- . . les vocari ſomniant. Medium vocationis eſt verbum DEl auditum aut lectum & Sacramentorum uſus, per quæSpiritus S. converſionem hominis operatur. v. Puom. F. C. p. 679. & Declarat. p. 6zo. ſeq. Contra Enthuſiaſtas & Weigeluanos. v. P. I. Po- Rill. W'eigel. p. g. P. II. p. 227. 235. item Moſen A- myraldum, qui tract. Gall. ann. 1634. edit. duas ſpe- cies Chriſtian. Fidei aſſerit, znam per miniſterium Verbi, alteram per ſolam adminiſtrationem provi- dentiæ divinæ. vid. B. Hiülſemanni di Pir. 2. de Ae- xil. grat. th. I. §. 4. §. 4. Hæc media in ſe quidem ſunt efficacia ad pro- V ducendam converſionem cujusvis hominis; ſed cum ſeæpius per malitiam hominis vis illa impedi- tur, culpa non ſecutæ converſionis in homine reſi- det. vid. Epitom. F. C. p. 69. & Declarat. p. 672. Sls. ſoq. & p. Szo. ubi Deus contumaces in hac vita ju- dicialiter excocare & indurare etiam dicitur. Contra Calvinianos vocationem DEl ſemper efficacem eſſe debere ex intentione negant; ef- ficacem autem, irreſiſtibilem ſtatuunt. vid. Be- zam. Reſp. ad Alta Colloqy. Mompelgart. P. II. P. IIj. Synod. Dordr. Jud. Provinc. p. 117. 125. 129. it. Syn. Dord. art. 2. Illerajeltin. in Indit. proyvine. p. Iaës. .Frißi os P. Ig2. it. Contra Jeſuitas & Domini- 154 CAb. VIII. DE Voc ATIONE REDEMTORUM — — „ — —& rre 01 ge. tün ltos F 10. . Eyusehr MpIs. 755 —— canos, qui ſolis prædeſtinatis DEum auxilium effi- cax conferre aſſerunt. vid. Bellarm. l. 1. de grat. &G lib. arbitr. e. I. 12. & 13. & l. VI. c. 15. Verbum hocce DEl in Legem & Evaugelium di- ſtinguitur; la docet, quid hominem facere opor- teat, bæc, quid homo credere debeat, ſi velit ſalvus fieri. vid. Epitom. F. C. p. 592. Declarat. . 709. Contra Pontificios, Socinianos & Arminianos le- gem & Evangelium confundentes; ut obedienti- am legi præſtitam cauſam juſtificationis facere poſ- ſint. Nam legis præcepta plerumque carnalia fuiſ- ſe; Evangelii vero ſpiritualia & multo perfectiora eſſe ſeribunt. vid. Smalz. e. Franz. p. 269. Oſtorod. Inſtit. c. 22. P. Vo. Armin. diſp. de leg. G. yange. 1h. G. Evangelinm ſricte acceptum non eſt concio pœ- nitentiæ arguens peccata, ſed lætum nuntium & concio plena conſolationis; quod homo per fidem in Chriſtum gratis remiſſionem peccatorum conſe= quatur. vid. Epitem. F. C. p. 592. Neqv. &Declarate y. 712. ſeqcj. Contra Ponrtiftios G& Mmeerimiſßtas legem & Evan- gelium confundentes. it. Noros Prophetas Evan- gelium, poœnitentiæ concionem eſſe dicentes. v. li- bell. cui tit. Vorhofprehateb. 17. 15. §. 7. Lex Propriee eſt dorina divina, in qua juſtihi. ma ) 4 156 CAbP. VIII. DE VocATIONE REDEMTORUNI ma & limmutabilis DEI voluntas revelatur, & qua- lem oporteat eſſe hominem in ſua natura, cogitati- onibus, verbis, factis, ut Deo probari & acceptus eſ⸗ ſe poſſit: Simul aurem transgreſſoribus iram Dei denunciat & ſupplicia. v. F. C. Declarat. p. 717. leqj. Contra Socinianos & Pontifcios, qui legem etiam 97 juſtificare contendunmt, item Antinomos & Novato- L res, qui Evangelium præfracte contumacibus & icnponitentibus annunciandum eſſe tradunt. §. 8. Quanquam Lex & Evangelium ſpecie differunt; tamen in vocatione & converſione hominis con- jundcta eſſe debent; ut homo per legem peccati pri- munm arguatur, deinde Per Evangelium erigatur ac fidem accipiat. v. F. C. y. 594. ſeqv. & Declarat. P. 713. 717. Contra Antinomos legis uſum inter Chriſtianos tollentes, & ſpontaneam, a renatis rejecta lege, obe- dientiam poſcentes. vid. Catalog. Haæreſ. Shlael- burg. l. W. p. 39. & 46. 4 Lerx etiam renatis norma agendi eſſe debet. vid. Epitom. p. ?. Declarat. giz. ſeq. Contra Antinomoc, Agricolem Tlebienſem & aſ- ſeclas ejus, qui conciones divinas legales in Evan- gelicas mutant. §. 1. Nullus homo poſt lapſum poteſt legem DEli im- plere. vid. Apolog. Aug. Conf. p. Sy. ſeqq. it. p. 89. Contra Socinianos & Pontificios. vid. Concil. Trident. Seſſ. VI. c. Is. Pelarmir. lib. V. 44 JZuſtif. C. 10. Gel. . tian t s 8 N. rde . Vnt; N. 4 . ð EIUSQUE MEPDIIS. H 7 c. 10. Socin. 1. h. Saſor. p. Go. Caech. Racoy. . 257. n egel. P. II. Poſtill. p. 240. J CAb. IX. CONVERSIONE PER ?OENI. TENTIAM. 1 §. I. Pe Oenitentiæ vocabulumi inS. literis interdum pro tota hominis converſione ad Deum ſumitur, interdum partem ejus primam, quæ eſt agnitio pec- cati ac dolor absque fide in Chriſtum notat. vid. Declarat. FE. C. p. Zit. Contra Pontificios confundentes has acceptio- nes vocabuli. vid. Concil. Tridentin. Seſſ. XII. de PFoænitent. c. 4. J S. 3. Partes poœnitentiæ eſſentiales duæ tantum ſunt, altera eſt contritio ſeu terror incuſſus conſcientiæ agnito peccato: altera eſt fdes, quæ concipitur ex Evangelio, ſeu abſolutione, qua homo credit, ſibi propter Chriſtum peccata remitti gratis. vid. A. C. Artic. 12. p. 12. Apolog. p. 161. 1655. riir. Smalcald. p. 320. Contra Pontificios partim negantes fidem eſſe partem pœnitentiæ. vid. Catech. Trid. c. de Pæ- nit. p. 272. Bellarm. lib. I. de Pæœnit. c. 19. Partim tres alias nominantes Partes, contritionem „ con- teili ionem & ſatisfactionem. vid. concil. Rim a. IV. 133 CAr. N. DECONVERSIONE maenane XII. de Pœnit. c. 2. it. Contra Calvinianos, qui mortificationem & vivificationem, partes pœni- tentiæ ſtatuunr. vid. Calvin, inſtit. is. III. . 3. S. y. it. Socinianos, qui cum nalzio t. Franz. p. yyz. di- cunt, pœnitentiam nihil eſſe, niſi correctionem Vite. 68. 3. Studium novæ obedientiæ, & bona opera pro- xXime veram pœnitentiam, ceu fructus boni ſe- quuntur, Qicet non ſint pars ehentialis) ut invoca- tio Dei, gratiarum actio, confeſſio Evangelii, obe- dire ſuperioribus „ſervire vocationi &c. v. 4. C. art. 12. . 12. & Apolog. p. yg.. Contra Socinianos Polckel. l. IV. c. 4. Socin. alc,. de Rd. & bon. op. p. 7. & Pontifcios novam obedi- entiam poœnitentiæ partem præcipuam ſtatuentes. v. Bellarm. l. I. Ae Pænit. c. i. it. Remonſtrant. in Apolog. XI. c. 10. .1te H §. 4. A tontritione, quæ eſt error conſcientis ex lege ob admiſſa peccata ortus, vera pœnitentia incipit. v. A. C. Apolog. p. 165. artic. Smalcald. p. 320. Contra Calvin. inſtitnt. l. II. r. III. J. 1. 2. ſeqv. ubi fidem, pœnitentiam & contritionem antecede- re debere docet, & Pontißicios. v. Apolog. A. C. p. 272. V. Bellarmin. kend. Pœnit. t. 2. & concil. Tridentin. Seſſ. XIV. . 4. ubi deſeriptio contritionis in Aug. Gonfell. extans rejicitur. §F. F. Fides, qua altera pars ponitentiæ eſt, adpre- hendit Enl ſ. 4 l⸗ Iel PfO. Gel⸗ dbe⸗ Al ed⸗ Goi PER POENITENTIAM. 159 hendit meritum Chriſti illoque innixa gratis re- miſſionem peceatorum ſola conſequitur. 4A. Conf 1. 12. Apolog. 266. 172. ſeqaqj. Contra Pontiſicios & Socinianos, qui fidem hoc ſenſu acceptam, a pœnitentia excludunt. v. Bel- larm. l. I. de jisſtific. c. o. & l. 1. de Pœnitent. c. 19. it. l. y. de juſtif. c. I. 16. 21. ubi ſatisfadliones requi- rit, per quas gratiam homo mereri poſſit. Tum ob peccatum originale, tum ablualia, por- nitentia homini agenda eſt. v. art. Smalcald. p. 321. Contra Pontifcios, qui ob Peccata actualia tan- tum pœnitentiam eſſe docent; it, non omnes ho- mines indigere pœnitentia. v. Bellarm. I. 1. de Pa- vitent. c. 99. L §. 7. Cauſa efficiens principalis converſionis & pœ- nitentiæ eſt Deus per Chriſtum nobis reconcilia- tus, largiens Spiritum S. qui converſionem opera- tur. v. Declar. F. C. p. 676b. 6G79. 6̈l. item tempus & horam converſionis conſtituit. Decl. F. C. p. giz. Contra Pelagianos, Socinianos & Pontifcios libe- ri arbitrii viribus converſionem vel ex parte, vel ex toto tribuentes. §. 8. Gratia Dei, quæ hominem convertit, ut poœni⸗ tentiam agat, eſt reſiſtililis. v. Declarat. F. C. p. 676. & 679. 808.820. quam conſequitur Dei deſertio, p. 820. quia gratia illa non eſt abſoluta, ſed ordinata. Contra Calvinianos gratiam DEI Propter ab- ſolu⸗ „ 1ſ 160 CQAbP. IX. DE CoNVERSIONE — ſolutum prædeſtinationis decretum, irreſiſtibilem ſtatuentes. v. Naſſovio- Il; etteravic. in Snod. Dor- Arac. p. 7to. Rivet. in Cathal. Orthodox., tract. 4. qv. 4. . 3oS5“. Molinaus in Anatom. 6. 44. 46. p. I121. 4 §. 9. Confeſſio peccatorum, tum quæ Deo, tum quæ Coram miniſtro Eccleſie fit, in Eccleſia retinenda eſt: non vero omnium peccatorum enumeratio requiritur aut etiam neceſlaria eſt ad ſalutem, A. G art. II. p. 12. 27. Apolog. p. 151l. ſeqq. Catechiſm. Min. p. 3g. Declarat. F. C. p. Soy. Contra Pontificios, qui enumerationem ompium peccatorum ceu neceſſariam ad ſalutem a confiten- tibus & pœnitentibus exigunt. v. Apolog. A. C. p. 715;. & Concil. Trident. &ſ. XIV. c. y. con. 6. adde P. Svavis Hiſtor. l. W'. p. 377. Bellarm. l.1. de peœnitent- 6. 11. & 12. & Calvinianos privatam confeſfionem rejicientes. v. Calvin. Defenſ, contra 1 eſtphal. p. 212. it. Iiſftitut. I. III. c. 4. l. IV. c. 1I. it. Lavaterum de Ruib. Eeccleſ. Tigurin. p. 14. ir. E/ eigelian. v. .ure. 1r. Poſtill. I, eig. 249 ⁶ 1 6. Omnia peccatâ, quorum hotinem vere pœni⸗ tet, per quemcunque paſtorem Eccleſiæ remitti poſſunt, ut adeo jure divino non poſſint probari caſus reſèrvati. vid. Apolog. P. 15“1. Art. Smalc. p. 252. ſe. Catech. Min. p. 375. Contra Socinian. Volckel. l. IV. c. 23. & Ana- baptiſtas, confeſſ. Belg. artic. 37. 36. qui quædam 1 ee n , vel lies ſor en Dar in —, I 2 ilen Dor 4, ie lend eratio Al⸗ M. tunn ſten⸗ ,) de! tent Ulen ſ,, ndl t, 1 inſtitutus eſt. vid. Artic. Smalcald. p. 329. PER POENITENTIAAAA. 161 peccata irremiſſibilia ob gravitatem ſuam eſſe, ſine limitatione ajunt: Pontifßicios Bellarm. l., IV. de Rom. Pontif. c. 22. caſas cſerratos Ratuentes. v. Trident. Seſ. XIV. c. 7. H. II. Saliafabzio non eſt pars pœnitentiæ, nec ad culpæ vel ad pœnæ remiſſionem neceſſaria. vid. 4. C. p. 3. Apolog. pP. 5. ſoqaq. 97. Contra Pontißicios contradicentes, & ſatisfactio- nes per opera laborioſa hujus vitæ urgentes, ut ora-⸗ tionem, jejunium & eleemoſynas. vid. Concil. Tri. dent. Sefj. XIV. c. 9. Bellarmin, l. IV. de Zoæmit. c. 1. ◻. H. 12. Abſolutio hypothetice & laxius loquendo cum Patribus, pænitentiæ ſacramentum dicitur. vid. Ahpolog. A. C. p. 167. & 200. Contra Pontificios, qui ſtritéte loquendo illam Sacramentum elſs iraduut, vid. Concil. Tridemiin. 8l. XIV. c. 13. CA P. X. . De VOCATORUM CONVERSIONE PER BAPTISMUM. §. 1. Bree, ceu Sacramentum & medium ſalutis ab ipſo Deo expreſſo mandato & certo verbo Con- 16: Cad. X. DE Vocar. CoNvVERS. Contra Socinianos baptiſmum pro ritu externo & nota Chriſtianorum tantum habentes. vid. Socin. de Baptiſc 5. Volckel. inſtitut. l. 6. c. 12. p. 61. & 6b5.. dſ divinum mandatum. vid. Becan. Manual. l. I. l. 2. II. Pontificios, qui negant, de Pædobaptiſmo extare n. 24. & c. J. H. 30. S. 2. Baptiſmus omnibus hominibus natis ad ſa lutem eſt neceſſarius, etiam infantibus. vid. A. C. art. 9. Apolog. p. 156. Artic. Snalcald. p. 329. Contra Sociniauos neceſſitatem negantes, & A- nabaptiſtas Pædobaptiſmum cum his impugnantes. „. Socin. de Bapt. p. 4. 39. Catechiſm. Racov. p. 22. Weigel. Part. I. Poſtill. P 31. it. Pontificios, qui pæ- dobaptiſmum exs. Scriptura probari poſſe, negant. vid. Bellarm. l. I. de V. D. c. 4. S. 3. anMateria baptiſmi viſibilis eſt aqua tantum, quæ vim a verbo Dei accipit, vid. Catechiſ. Min. p. 377. Contra Socinianos, Bezam Epiſt. 2. Sadeel. opp- tom. III fol. 93. & Scholaſticos, qui alium liquorem ſubſtitui poſſe tradunt. vid. Thom. III. Summ. 4v. 66. art, 3. it. Darand. I. 5. Rational. 6. 52. §. 4. Ad formam baptiſmi pertinet tum immerſio, ſeu aſperſio aquæ (vid. Artic. Smalcald. p. 329 tum L k u ſeri ſtrare Chri yal 4. on 12,0 i Were dao, dor ban n0 (a Cel PER BAPTISMUM. 163 Nerm tum pronuntiatio formulæ, Matth. XXVIII. 9. pra- NH ſcripta. vid. Catechiſin Min. p. 36. 6. Contra Scholafticos otioſe de formula baptiſmi etn diſputantes & quosdam Calvinianos. vid. Maccov. A1 LL. part. g. diſput. 1. pag. 366. Miniſter Eccleſiæ ordinarie baptiſmum admini- ſtrare debet; in caſu autem neceſſitatis licct aliis Nen Chriſtianis baptizare, vid. A. C. art. y. p. I1. Artic. h Smalc. p. 363. = Comra Sotinianos G Calvin. Iaſtit.l. 12, 6. 15.5. 20. l. eqj. EGN S 5. 5. — . 93, Effedas baptiſmi a Deo imtentus eſt regeneratio Ain hominis ad ſalutem æternam. vid. A. C. artic. 9.p. 1 degit 72. Calechh. Mine p. 3v. Coatra Socinianos, qui hunc effectum negant, & Calvinianos, qui ad electos ſolum reſtringunt: Pon- iißcios, qui characterem indelebilem animæ impri- „ι mere baptiſmum fingunt. vid. Bellarm. lz. de Spect. n. Sacrament. c. 15. 19. ſoqg. l . . . H lloct Et quia Baptiſmus operatur remiſſionem pecca- ℳ torum & confert ſalutem; neceſſe eſt, ut & ſedem baptiſato conferat, ceu medium ſalutis ex perte noſtra. vid. A. Conf. artic. 3. p. 13. Apolog. pag. 156. Laitech. Min zz6. B nen Contra Socinianos & V'eigelianos negantes, it. CLalvinianos ad eledos tantum reſtringentes fi- “ dem, & infantes fidelium ante baptiſmum in fœ- ðè—ðWG P2 dere 164 CAP. N. DE VOCAT. CoNVERS. PERBAPTIS. dere Dei eſſe docentes. vid. Calvin. Iuſtit. l. IV. c. Vj. n. 22. Beézam. vol. 1. opp. 372. Baptiſmus non wollit hercatum originale quoad materiale, extincta prava concupiſcentia; ſed rea- tum ejus. vid. Apolog. A. C. p. 56. Z Contra Pontificios. vid. Bellarm. I. I. de Baptiſm. c. 12. & 13. & l. . de amißſ. gratia, t.7. Effectus baptiſmi dependet ab inſtitutione divi- na, adeoque actu baptiſmi. vid. A. C. artic. B. p. . Catechiſ. Min. p. 377. Contra Pontificios, qui effectum Baptiſmi ab in- tentione Miniſtri ſuſpendunt. vid. Bellarm. I. 1. de Sacrament. in genere c. 27. &25, CAP. XI. VOGATORUM IUSTIFICATIONE PER FIDEM. ARiticulus de juſtiſicatione hominis coram Deo per ſolam fidem in doctrina Chriſtiana præci- puus eſt. vid. F. C. p. éν.. A. C. p. 17. Apolog. p. 6G. 92. 72. 59. Conmtrasyncretiſtas, qui controverſias de hoc ar- ticulo putant eſſe disſidia ferme tantum Metaphy- ſfica. vid. M. Auton. de Dominis l. VII. de Reg. Eccleſ. c.1l. f. 267. & hujusſequaces Novatore. W uu §. 10. o ven 4. Nit (ni⸗ (e It , Nl hon Nemn Do tun der tem Gon I, 1 hont eter. Huſn . adin⸗ 10 vere & pronunciare juſtum. vid. Apolog. 4. C. p. . CAp. IX. DE VocAT. JusIE. PER FiDEM. 16 5 KH. 2. Jaſtificationis vocabulum, ſeu jußiifßcarchocin loco, forenſi conſvetudine, ſignificat, reum abſol- Epitom. F. C. p. 5SS). Declarat. p. 65. Contra Pontificios, quĩ per virtutis infuſionem, aut infuſæ receptionem, aut actionem hominis mo- raliter juſtam explicant. vid. Apolog. A. C. p. 120. G Badermn. l. 1. de juſtif. c. I. S. 3. Rigeneruiio quando pro renovatione & ſandctifi- catione accipitur, a juſtificatione tanquam conſe- quens ab antecedente diſtingüenda eſt. vid. Derle- rat. F. C. . G55. ſeq. Contra &ocinianos & pontiftcios hæc confarden. tes. vid. Socinum de Juſtificat. p. G. Smalz. 6. Franz. P. 10). Concil. ITrident. Seſſ. VI. can. 7. Bellarmin. l. 1I. de Juſtificat. 6. 12. item Novatores, qui dum millies hominem regenerari poſſe ſtatuunt, regeneratio- nem cum renovatione confundunt. F. 4. Cauſe juſtificationis principalis eſſciens eſt Deus propter meritum Chriſti gratiofus. vid. A. C. artic. 1 y 10 Apolog. p. 22. Declarat. F. C. p. 657. Contra Socinianos & Pontificios, quorum hi ſta- tuunt, gratiam juſtificantem eſſe habitum ſu- pernaturalem infuſum & qualitatem permanen- tem. vid. Concil. Trident. Seſz. VI. can. II. Bellar- min. Il. I. de Grat. & liher, arhitr. c. 3. illi vero tra- dunt, DEum neminem juſtificare, niſi qui ſe jam lL 3 obe- 1 1¹65 CAb. XI. Dz VoOCATORUM. obedientemm Præceptis ipſius præſtiterit, omnibus- que virtutibus ſit ornatiſſimus, meritum Chriſti plane excludunt. vid. Socin. Ae Ii. 1. 6y. 77. Snalz. l. Franz. p. 200. Actus juſtificationis conſiſtit in abſolutione à peccatis, &; imputatione juſtitiæ a Chriſto acquiſitæ. vid. A. Conf'artic. 4. p. 10. Apolog 6g.1. ſogg.127 Joqg. Epitom. F. C. p. ya. Declærat. p. Gg ſoqzg. Contra Socinianos éz Pontificios, qui hanc ratio- nem formalem juſt ficationis neganr. vid. Bellarm. . 2. de juſt ij. &. & Socinum, qui fid em hanc noſtram feœdam & exſfecrabilem dicit. l. IV. de Serv. Chriſt. 6.1. ſeqgg. Smalzius c. Franz. p. 1oq. errorem appel- lat. Hos ſequitur Epiſeopius Diſp. XXII. th. a. S. 6. Materie, ſeu id, quod imputatur credendi, eſt ju. ſtitia Chriſti, quam obedientia fua perfectiſfima no- bis meruit. vid. Apolog. A. C. p. 125. Witem. TF. C. P. Ibz. Declarat. p. 6g. Ggé. Contra eosdem negahres jmputationem & bla- ſphemantes. vid. loca allogat. S. anteced. Jaſt! ri igitur Chriſti Süuriali non eſt ea a juſti⸗ tia, qua nos utihcamur, aut juſti conſtituimur. v. Pitom. E. C. E Sτι. Delarat. p. bz. 6t. Contra Andr. Oſandrum, qui confeſſione ſua V. 2. ſcq. docet, hominem eſſentiali DEl juſtitia in- habitante juſtific cari. . .9. u lbo⸗ hrickt 1,71 0ne! liſte t.. enm,. n d⸗ 6, NH 14 ho⸗ “ . l, ge 1 rin⸗ JusrIrICATIONE PER FDEM. 167 9§. 8. Juſtitia hominis regeniti inchoata. & ſucliumm novæ obedientiæ non juſtificat hominem. v. Apo- log. A. C. P. 90. gr. ſeq. it. p. S9. & Declarat. F. C. V. Ggo. Contra pontifcios & Socinianos. v. Bellarm. I.2. 4. Iaſtif. .g. & Hrini DPialog. de juſtif. TP. T6. §. Cauſa inſtrumentalis ex parte noſtra zuſtiftcatio⸗ nem recipiens, eſt ſola fides j uſtitiam ſeu meritum Chriſti apprehendens, eoque nitens. Hinc per fi- dem in Chriſtum juſtiſicari dicimur. v. A. Confeſſ. artic. 4. p. lo. Apoleg. p. i. Epitom. F. C. p. 54. Declarat. p. 65α. Contra Pontificios & Socinianos abſolute negan- tes. v. Socin. de juſtificat. p. 71. & P. W. de ſervat. Chr. e.1I. Bellarmin. lI. 1. de juſtif. c. 12. & 21. F. 10. ä Fides hæc in actu juſtificationis conſideranda eſt non ut qualitas, aut acus noſter, ſed relative, ſcil. quatenus cerrelstum ſuum, nempe meritum Chri- ſti apprehendit & ſibi applicat, eatenus juſtificat. v. A. C. p. G. & 129. Contra Arminianos, qui eandem ut actum cre- dentis, qui poſtulato obedientiæ Evangelicæ re- ſpondeat conſiderant. v. Arminii Reſp. ad art. 31. F. Iy. & Pontificios fidem diſpoſitionibus merito- riis de congruo accenſentes. v. Bellarm. I. I. de ja- W Rif. 4. . 2l1. it. Socinianogs fidem, ut eſt obedien- L 4 tia — 7 168 Car. XI. DE VoCATORUIM tia mandatis diwind præſtita,j pectantes. v. Socin. de ihkt. .B. 12. Pides juſtiſica non eſt ſola notitia hiſtoriæ Jde Chriſto & miſericordia DEl, aut aſſenſus, ſed ſiducia ſimul merito Chriſti innixa. v. A. C. art. IV. p. . Apolog. p. 69. 71. ſéq. it. 127. & Epitom. F. C p. yS“v. Contra Bellarm. Il. 1. de juſtißcat. c. 7. & Concil. Trident. in Soeſſ. VI. c. 12. it. Arminianos, qui KE duci- am cum aſſenſu confundunt. v. Cnſc. c. 1l. ſect. 2. . 12. solaßder. vi objecti ſui ſcil. meriti Chriſti, quod apprehendit, excluſis operibus juſtificat, v. A. Conf. artic. G. p. Il. Apolog. p. 74. ſeq;. suem. F. Cy. Ist. Declarat. p. 6b9. Contra Pontifcios, Socinianos & Arminianogs bona opera &obedientiam ad cauſas meritorias ju- ſtificationis referentes. v. Socin. de ſid. & operibus dl. Iridentin. Seſ VI c. ia. quod anathemate ferit omnes, qui ſola f’de hominem juſtificari ſtatuunt. v. Bellarmin. l. I. de juſtif. c. 12. & 3. §. 13. Pera ſas ſale, & nulla prorſus alia res, eſt ilud medium & inſtrumentum, quo gratia DElI & meri- tum Chriſti in promiflione Evangelii apprehendi- tur, accipitur, nobisque applicatur. v. Puom. F. C. . JSs. Declarat. p. 6ot. ſeqq. Con. 6 No Vil 1e. I te h rey re utti i y. Fy. ſoqv. & Simon. Epiſeopium diſp. 22. th. 10. Con- con yv nor — tilAH gtie E Ofut V. ,A .S CoA. dvei .ſelt⸗ Pot 40 „ℳ iniA hrine enh, 9. C1 te ſert Atutme tine B enei⸗ Pent 9,60 % JIusIFICATIONE PER FIDEM. 169 Contra Pontificios & Arminianos negantes fidem proprie inſtrumentum juſtificationis dici poſſe. vid. Apolog. Armin. p. 12. it. Socinianos. vid. Snal. e. Franz. p. 9g9. & 102. L F. 14. Dilectio quidem fidem, quæ juſtificat, ſequitur, aut illi potius arctiſſime conjunda eſt; ſed fides non juſtificat, quatenus dilectione informata, aut utPon. tificii loquuntur, formata eſt. v. Apolog. A. C. p. &l. 59. 9g. 117. & Declarat. F. C. p. Ob. 6g!. Contra Pontißicios it. Armin. Catechiſm. qu. 46. Epiſeopium Apolog. pro Catechiſmo p. 217. ſeczq. it. Zwinglium in Confeſſ. Auguſtæ anno 53o. oblata & §. I5. Tres cauſæ ad juſtificationem hominis tantum repudiata artit. 4. requiruntur atque neceſſariæ ſunt: Gratia Dei, me- ritum Chriſti, & Edes. vid. Declarat. F. C. 1I. 657. it. 6Sα Contra Pontificios, meritum de condigno & de congruo immiſcentes. v. Apol. A. C. p. 6. 120. &G 127. it. Socinianos & Arminianor, qui ſtudium bo- S norum operum, fidei adjungunt. Cd. ꝛrꝛ 6. Juſtificatus per meritum Chriſti fide vera appre- henſum, certus eſt de gratia Dei & remiſſione pec- catorum, & quod in filium Dei adoptatus ſit. v. Apolog. A. C. p. 12 ½. 120. Epitom. . 5̈. Declarat. F. Cy. 699. 69. L 5§ Con- itit, ſtatuentem. X 170 CAP. XI. DE VocAT. JusrIF. PERFID. tia Dei & ſalute æterna certum eſſe poſſe certitudi- ne ſidei. v. Concil. Trident. Seſ. VI. c. 9. Bellarmin. 1I.7. de Juſtif. c. 3. 4. it. M. Anton. de Dominis l. VII. Ade Rep. Eccleſ. c. XI. n. 223. moralem ſolum certi- tudinem, quæ cum formidine oppofiti conjuncta F. 17. Homo, qui juſtiſicatur, non habet propoſitum in peccatis pergendi & perſeverandi. v. Apolog. A. di C. p. i. Declarat. F. C. p. 6sb. Contra Papiſtarum & Socinianorum calumnias, queis Lutheranos paſſim onerant: it. Pontificios, Qqui fidem veram etiam in adulteris & ſcordatori- bus ponunt. v. Concil. Trident. Seſſ. VI. c. 9. & 15. Bellarmin. I. Ie de Baptiſm. c. 4. CLAP. XII. DE IUSTIFICATORUM RENO- VATIONE ET BONIS G OPERIBUSsSs FK. Rticulus de Renovatione intelledus & volun- + ι tatis, cum Articulo de juſtificatione nequa- quam confundi debet. v. Epitom. F. C. p. pv. De- elarat. 6gy. ſog. Socinianos & Arminianos, qui juſtificationem per “ reno- Contra Pontiſicios negantes, quenquam de gra- boe⸗ in . un f Han. e Pal min der Contra Pontificios; v. Concil, Trid. Sſſ. VI. . 9. der; egti⸗ tc . rin. 1-VII cetl. junen Nokon e4 lnnins Geto⸗ 0 4 700. pb. 336. Declarat. F. C. p. ol. 1 CAP. RII. Dr JusvIF. RENOV. Er BoN. Obp. 171 renovationem & ſanctificationem interioris homi- nis explicant. Hlomo poſt converſionem & juſtificationem re- novari mente & intellectu demum incipit; ita, ut in quotidianis pœnitentiæ exercitiis ejus voluntas non ſit otioſa. v. Epitom. F. C. p. 7S. Declarat. 67„. 3 X Contra Pontificios, Socinianos & eigelianor, qui motus & actiones ſpiritualiter bonas etiam im irregenitis & gentilibus agnoſcunt. RBenovatio hominis in hac vita imperfecta eſt; & hoc non eſt ex impotentia Dei renovantis, ſed ex infirmitate hominis regeniti. v. Ppolog. A. C. p. 97. 72 . ſeq. Declarat. F. C. GOpg. goo. Contra Pontificios, Socinianos &Arminianos, qui in hae vita imperfecto, bona opera pPerfecta eſſe ſta- tuunt. vid. Bellarm. l. IV. de juſtif. c. 10. Smalz. c. Fanz. p. 173. Armin. artic. perpend. p. 36. Cauſa ĩgitur & fons bonorum operum eſt ipſe ſides viva, quam Spiritus S. tanquam cauſa princi- palis per verbum & Sacramenta produxit: hæc ho- mines lætos, animoſos & alacres efficit, tum erga Deum, tum erga omnes cereaturas. vid. Art. Salc. Contra Pelagianos, Socinianos &öſ Pontificios li- beri arbitrii viribus eadem tribuentes. vid. Snalæz. c. Franz. .„ 172 CAP. XII. Dr JusIFICATORUM. c. Franz. p. 207. Concil. Trident. Seſſ. VI. c. 7. Bellar- nain. l. V. grat. & lib. arbitr. c. 9. iufidelibus bona opera tribuentes. Regeneratio, Juſtificatio & Renovatio in Theo logia non ſunt confundenda. v. F. C. Solid. Decla- rat. art. 3. p. 67†. ſeqg. Contra Pontific. Socin. & Arminian. . . §. F. Bona opera ſunt tantum actiones a Deo in verbo legis mandatæ; non vero ex bona intentione ſe- cundum humanas traditiones, excogitatus cultus aut adtiones. vid. Aug. Conf. Artic. 20. p. 16. ſeq. 29. Apolog. p. .95. B Contra Pontifcios, varias bonorum operum ſpe- cies effingentes; quas in verbo DEl nemo invene- rit præceptas aut approbatas. Bona opera digeri poſſunt ſecundum utramque Decalogi tabulam, ita ut in priori officia Deo, in al- tera proximo debita contineantur. v. Catechiſ. Min. & Maj. pöb. ſeqq. & 399. ſeqq. Apolog. A. C. p. 6.x. Contra Pontificios non tantum nova genera bo- norum operum effingentes; ſed & cirea mala opera temere ac impie diſpenſantes. vid. Ludovici Mon- zaltii lIiteras Provinciales, de Morali & Politica Je- ſuitarum Diſciplina, ex edition. Sam. Rachelii. Bona opera factu necefſſaria ſunt multis ex cau- ſis. vid. A. C art p. ii art. 20. p. 15. Apolog. p. 64. cg,. it. y. Declarat. F. C. p. oz. ſeq. Epitom. p. 5h. G L Coon-⸗ eli. bo Theo- Detli⸗ in A ne ſe⸗ cültns 1½ nſ⸗ Vene⸗ le. al 4bo. W RrxovarION ET Bonis OPERIBUS. 173 — — Contra Calumnias Pontiſciorum, qui Luthetanis impingunt, ipſos bona opera rejicere & prohibere. vid. Apolog. A. C. p. &?. Epitom. F. C. P. g!. Declarat. P. 7050. §. 8. Non vero ſunt necellaria, ut cauſa meritoria ſa- lutis æternæ, ita ur a cum juſtificationis ingredian- P tur. vid. Epitom. F. C. pSv. Declarat. p. oz. ſeq;. ſerbo Contra Pontificios & Socinianos, illa cauſam ſalu. tis eſſe ſtatuentes; vid. Concil. Trident Seſ. VI. c. 16. c. 23. ubi Juſtificati de contigno ſalutem æternam mereri dicuntur. Quam ſententiam omnium Ca- tholicorum eſſe Bellarmin. dicit l. V. de juſtif. c. 1. Alias cum Thomal. 2. qv. 2. & Durando. ſent. diſt. 12. 4. 2, ipſe Bellarmin. I. de juſtif. e. 21. l. V. c. 22. meritum bonorum oper. de congruo commendat; it. Gisbertum I'vetium, qui B. O. eadem cauſalitatis veritate, cauſam juſtificationis, qua fides, eſſe, ſta- tuit. vid. Andréam Rivetum in Exam. Aniadverſ- Grotian. p. 23. it. in Dialyſ. Diſeuſſ. Grot. p. I25. ſeq. it. Tortiam Socios in Terſite Heautontim. p. 165. H. 9. Hince bona opera quidem neceſſarĩa ſunt regeni- tis; non vero ut cauſa neceſſaria ad ſalutem. v. Epi- tom. F. C. p. 90. & Declarat, p. 7og ſeqq. conf. B. Hül- ſemanni Breviar. extenſ. c. XII. ſupplem. n.. ſeq. Contra Pontificios, Majoriſtas & nonnullos No- vatores, it. Calyin. l. III. inſtit. c. 14. S. 21. Piſcat. Il. II. §. 10. 174 CAP. XII. Dz JTuSsTIF. REN. Er BoNISs OP. — 1 §. 10. Bona opera non accurate conditio ſine qua non, xemisſionis Peccatorum dicuntur. vid. Apolog. A. Conf. p. g. Contra quosdam Nonaore. . F. II. ona opera in homine nec fidem ner ſalutem conſervant; ſed Spiritus S. vid. épitom. E. 0 2o. DeckerE-. 7oy. fege7. . QContra Pontißicios, Socinianos, Imoerimiſat & r. minianos, qui ad jus vitæ æternæ retinendum, jugein requirunt Hiamn operationem. BPona opera, licet mereantur præmia hujus vite corporalia & ſpiritualia., vid. Apol. A. C. p. 96. 53. & 177. tamen ne que ex condigno neque ex congruo remifſionem Peccatorum aut vitæ æternæ gloriam merentur. vid. A. C. artic. 4. & 6. Po ag. vag. gb. Jeqg. it. p. . Gg. ſoqgj. Contra Pontificios. vid. Thomem. 1.2. 4J. 2. Pel- Urm. li. de juſtif. c. 2t.l. 22. & Concil. Irident Sſſ. VI. c. 16. . 32. it. Socinianos & Arminiahos Papiſtis hic adſtipulantes. §. 13. Opera ſapererogationis nulla dantur. vid. Wor. A. C. p. 13. ſecq. Contra Pontificios. vid. Salmeron, in Luca e X. ibel . Bederm. de Monach. c. y. W . R e4, = en. , gen t tian *V CAPXIII. DJUSTIF. CONxE. ET COxsERV. 1y QCQAb. XlII. „DDxdu[en, gg WSTI FICATORUM CGONF IRMA- TIONE ET CONSERVATIONE PER S. COENAM. NS. eœna eſt myſterium venerandum, tum pro- pter inſtitutionem DEl, tum propter corpus & ſangvinem Chriſti, quæ cum pane & vino vere uniuntur. vid. Catech. Maj. p. 5P. ſeqg. Declara„- p. 777. Contra Socinianos. vid. Caech. Racoy. c. 3. 4d Proph, oßc. Chriſti. p. 229. it. Socin. lib. Svaſ. P. 4. Pe qui actum hunc, ritum eſſe & commemorationem, vel ſignum Pasſionis Chriſti tradunt. Cum his fa- cium quidam Calviniani. Fundamentum doctrinæ de S. cœna ſunt verhba inſtitutionis Chriſti, quæ, cum ſint verba teſtamen- ti, in ſenſu proprio accipienda ſunt. vid. Epitom. p. Vy. 6o2. n. 4. Declarat. p. 745. 752. 757. Contra Calvinianos, qui figurate illa explicanda cenſent. vid. Colloqy. Mompelgart. p. 3o. oy. & D. Bergium in Stereomate verborum Chriſti. F. 3⸗ Cauſa effciens ſeu Autor hujus Sacramenti prin- cipalis eſt ſolus Osaαανοπονν α Chriſtus. vid. Catech. y- 72. Deetcrat. F. C. P. 7. ſeq . Con- 7 176 CAb. XIII. DE JOsTIFICATORUM CONFIRM. — Contra Pontißicios apud Bellarminum lib. I. de Sacrament. c. 2)3. S. prima igitur quæſtio, & l. 11. de Eßhelt. Sacram. c. 31. Propoſit. I. Alexandr. Peſantiuim in y. Thom. qv. 64. diſput. 2. Vaſcz. Diſput. 3). C. l. qui Ecclcſiæ multum circa Sacramentorum ordi- nationem tribuunt. §S. 4. aateria S. cœnæ gemina eſt: terreſtris, panis & vinum, cæleſtis, corpus & ſangvis Chriſti, qui in cruce effuſus eſt. vid. Apolog. V. Arlic. Smalcald. p. 53yo. Catechiſ. p. 35o. Epitom. p. 597. 99: Contra Socinianos; v. Socin. qui de uſu & fin. Cæn. Domin, p. 140. materiam cœleſtem cum Calvinianis negat: it. Bezam Epift. 2. ad Iilen. qui pro pane & vino alia, quæ ex uſu communi ſuppertunt, poſſe adhiberi cenſet: it. Alexandrum Papam, qui vinum Qàaquæ permiſcendum eſſe conſtituit. c. In Sacram. diſtintct. 2. de Conſecratione, cui Concil. Trident. S’ſſ. XI c. F. ſuffragatur. 1 Ad S. cœnæ integritarem, præter panem Eucha- riſticum, requiritur calix benedictus, qui ex manda- to Chriſti omnibus diſtribuendus, quotquot de pane Euchariſtico participant. v. A. Conf. p. 21. Apolog. y. 277. Artic. Smalcald. yo. Epitom. p. 602. . Contra Pontiſitios Sacrilegos, qui in concilio Conſtantienſi, non obſtante inſtitutione Chriſti, anno i411t.. laicis uſu calicis interdixerunt. Quod Sacri- clen I. i u M. .1. ,4 itiun Net rold⸗ vinie gui 1 6,C, joinnn zne CQ Pof Vinon A n. — „ cleſiæ fingunt: iſtam fidelibus ſolum propriam, han- lacin. Snt. Confiſſ. p. 207. E CoNsSERVATIONE PERS. CoxxAN 177 ſacrilegium in Concd, Trideniin. Seſſ. XXI. 4c XXII. anno „:. denuo confirmatum legitur. Corpus & ſangvischriſti inS. cœ na cum ſymbo- lis pane & vino per unionem ſacramentalem vere conjunguntur; ita, ut vere & ſubſtantialiter ſint præſentia, & una cum pane & vino vere diſtribuan- tur atque ſumantur. vid. A. Confeſ. p. 12. Artic: Smal- cald. p. 3yo. Epitom. p. S99g. Declzat. p. 725. ſeq. Contra negantes Socinianos. vid. Socin. l. c. p. 43. & Calvinianos, qui præſentiam corporis & fangvi- nis Chriſti in S. cœna realem & ſubſtantialem ne- gant, aliam diſtributionem Dei, aliam miniſtri Ec- communem omnibus. v. Confeſſ. Helvet. Artit. XXI. Vyntag. Confeſſ. p. 77. ubi dicitur, quod foris offera- tur a miniſtro panis & vinum, intus operetur Spiri- tus S. carnem & ſangvinem Chriſti. vid. C i. Pe. „ In S. cœna panis Euchariſticus non in corpus 4 Chriſti, nec vinum in ſanguinem Chriſti per trans- ſubſtantiationem mutatur. v. Artic. Snalcald. 1. Bo. Epitom. p. 602. Declarat. p. Fé. Contra Pontificios, qui transſubſtantiationemn ſtatuunt; ita, ut poſt conſecrationem tantum acci- dens & ſpecies externæ panis & vini relinquantur. Ita in Concil. Latererens anno Izlj. ſub Innocentio III.c. Eir- 1 78 CAP. XIII. DE JUSTIFIC ATORUM CONFIRM. III. c. Fixmiter credimus, & Trident. Seſ. XIII. Can 2. ſcriverunt. = 8 Conſecratio in S. Euchariſtia, quæ eſt repetitio conſecrationis a Chriſto peractæ non eſt omitten- da; ut ut non efficiat præſentiam corporis & ſangvi- nis Chriſti. vid. Epit p-?g9. Declarat. p.4.sh. Contra Pontikcios, qui tranſubſtantiationem fi- mul efficere illam tradunt; & Socinianos, qui omit- tendam eſſe cenſent. S. 9. Accedens ad S. cœnam, vere, ſed modo incom- prehenſibili manducat corpus Domini, in, cdum & ſub pane Euchariſtico; item bibit ejusdem ſangvi- nem, in cum & ſub vino Euchariſtico; ita, ut ore corporis participet. vid. Spitom. p. Goo. & boo. De- darat. p. 744. Atque hæc manducatio Sactamen- talis diſtincta eſt a ſpirituali, quæ in eadem Eucha- riſtia a convivis dignis fit. “ Contra Calvinianos, qui hanc ſacramentalem manducationem Capernaiticam & carnalem im-— pie vocant, damnantque. vid. Harm. Conſeſſ. Gal- licarum & Belgicar. Ecclefar. nomine edit. it. Hel- velit. Confeſ-. art. XXI. p. 7l. it. Confeſſ. Czengerin. in Syntagm. Confeſſ. p. 19;. Contra fingunt Spiritualem tantum & cœleſtem perceptionem, quæ per ſidem ſiat in cœlo, ubi nunc corpus Chriſti ſit. vid. Confeſſ. Epiſe. Angl. Art. XXIII. Bntagm. p. 3. & Wotican. Artic. XI. Vntagm. Confeſſ. P. 3. in contr. Sorci- Rid⸗ ic cati ſecd mO. Can hy lem ſo N Er CoNsERVATIUONE PER S. CORNAM. 179 — ,ℳα nianos, qui neque oralem neque ſpiritualenm mandu- cationem cerporis & ſangvinis Chriſti admittunt; ſed tantum verba inſtitutionis Chriſti de comme- eii moratione & adumbratione pasſionis ſuæ expli- nun cant. vid. Cazeth. Racov. c. 3. p. 5yi5. & 227. Smalz., k, igi Franzx. p. yyy. it. Arminianos oralem manducatio- „ nem & bibitionem negantes. vid. corandem Aholog. geni p. 260. ðð 10lnl⸗ §. 10. Ingigni & hypocritæ in Euchariflia non tantum nuda Symbola participant, ſed ſumunt ore etiam hu corpus Chriſti ac bibunt ſanguinem ipſius ſacra- n mentaliter, ſed non ſalutariter, ut digni. vid. Artit. Inde Imalcald. p. 330. Catechyl. Maj. V. I. Epitom. p. Gof. ſeqp. Dectarat. p. 74). 757. JMBM 4rH% Contra Calviniænos, impios inania ſigna perci- ne pere ſtatuentes. vid. Calvin. Inſtit. l. II. c. . n. 27. e ere Part. W. Reſp. ad coll. p. ig. Bergium in Sereo- vvaat. nden ”s Binis S. Coœnæ a Chriſto intentus, non tantum „„ commemoratio paſſionis ſuæ, ſed applicatio remis- „„ ſionis peccatorum ad individuum & oppignoratin 1u quaſi æternæ ſalutis. vid. Carech. Min. P. 3t. Maj. “ r. SEehſỹoi. t/ Contra Socinianos & Calvinianos poſteriorem ſi nem negantet. 8. CcCna non eſt inſtituta, ut ſit Sacrificium pro MMMqIZz =— pieti⸗ 180 CaAE. XIII. DzOsT. Cox. ErCoxs. PERS. C. pitiatorium pro peceatis vivorum & mortuorum, quo Deo offeratur victima; ſed Sacramentum, quo Deus nobis confert theſaurum inæſtimabilem. vid. A. Conf. p. 25. Apolog. p. 2)4. ſeqq. Contrabontificios: admittunt per verba Chriſti, Hoc facite, Apoſto- los fuiſſe ſacerdotes inſtitutos, ut ejusmodi ſacrifi- cium, licet incruentum, offerrent. vid. Concil. Trid. Seſſ. VI.c. 1I. Bellarm. l. 1. de Miſſ. 6. . . S. 13ͦ3 Miſſe Pontificiorum ſunt impius ac idololatri- cus DEl cultus; nec ex opere operato conferunt gratiam. vid. 4A. Confeſſ. p. 25. Apolog. P. 251. 265 272. ſeqq. Artic. Smalcald. p. 307. ſeq. Contra Pontificios quæſtum celebrationis miſſe?. inprimis privatæ exercentes & defendentes. vid. Concil. Trident. Seſſ. XXII.c. 6. Bellarm. I. 2. de Miſ. §. 144. Proceſſio ſeu circumgeſtatio panis Euchariſtici, ut & adoratio ejusdem, tanquam ſuperſtitio idolola- trica omittenda & rejicienda eſt. vid. A. C. P. 27. Contra Pontificios utramque propugnantes & exercentes. v. Concil. Trident. Seſſ. XIII.c. 3. Bellarm. l. I. de Euchariſt. c. 29. anathema dicentes iis, qui non C. OfuN mqu n c. incn “ Poſt crik. .Ti gferun H. ſi lolor 11, res n. C. XIV. DE Flb. PERSEVER. PRXD. &c. 181 CAP. XIV. FIDELIUM PERSEVERANTIUM PREDESTINATIONE AD VITAM TERNAM. §. I. Ledtio & Prædeſtinatio DEl ad vitam æternam ex verbo Dei revelato cognoſcenda eſt. vid. Epitom. p. 6§.. Declarat .y. Soo. ſéq. Sog. &ll. it. 5i). CGontra Calvinianos, qui in arcano Dei conſilio, illam perſcrutari malunt, quam in verbo revelato. Hinc ipſe Calvinus ad Rom. XI. p. 5a. ſcribit: Eſt prædeſtinatio DEl verè labyrinthus, unde bominis ingenio nullo modo ſe explicare queat. adde p. 102. §. 2. Dodrina de prædeſtinatione hac, poſt articulum de converſione, juſtificatione & ſanctificatione o- ptimo ordine tractatur: quia Deus in ſigno ratio- nis prius convertit, juſtificat atque ſanctificat homi- nem, quam glorificet ac ad prædeſtinationis finem perducat. vid. Ppuom. y. . G Beclarar jusdem P. 902. ſe4. Contra Calvinianos, qui in prdia Chriſtiana, doct rinam de prædeſtinatione primum caput eſſe volunt. vid. Catechiſm. Palatinum, qui in prima ſtatim quæſtione de prædeſtinat. agit. 2 182 CAv. XIV. DE Fipt. rnæ. nv. Præde ſtinatio eſt adhus a æternus & mere Egratui- tus DEl eligentis, propter commune Chriſti me- ritum, quosdam homines ad æternam gloriam, quos videlicet Prævidit, non eſſe petulanter reje- Qcturos gratiam vocationis, juſfificationis, ſancti- ſicationis & perſeverantiæ in tempore ipfis offe- rendam, ad laudem gloriæ ſuæ. vid. Epitom. p. 6ig. 62o. Declanat. p. Fl4. ly. Contra Calvinianot, qui abſolutum prædeſtina- tionis decretum, ceu Palladium rehigionis ac zναdα ioτα defendunt. vid. Alt. Synod. Dor- Arac. Genevenſ. Seſſ. XXIV. pag. 212. it. Calvini Ir. Maltel. II. 4. 2n. H. F. Faca eſtigirur Electio ex mera gratia Dei, ex- clula hominis actione, Kve ex viribus naturæ, fi- ve gratiæ pro ficiſcatur. vid. Declarat. F. C. pag. Sli. Contra quosdam Papiſßas, Bezanum opuſi. de Pradeſt. Cath. c. 3. pid. ap. Cumel. tom. II. diſputat. ad 120. Thoma F. 339. Bellarm. ae Grat. & lib. arbit. e. 10. & alios. it. Socinianos &w Arminianos, qui ab opere humano illam fuſpendunt. . §. §. Meritum Chriſti non eſt medium execautivum gratiæ eligentis; ſed cauſa impulſiva ordine prior, quæ Deum ad gratiam hominibus declarandam movit. vid. Epiton: p. G2o. ſeq. Declar. p. Soz. Con⸗ m, C⸗ C eti lahi om, „ Fi Corcl Hio C lein non 4bla (e⸗ Kren ine lite grtli. ſüme. lornmg et tee⸗ ſunl. ft. 15, kekinn. Ons K l⸗ Uin . eie⸗ 12, 1 ,61. del nt , i 4 Ni hicn un , Cn. AD VITAM FETERNAM. 183 Contra Calvinianos, qui meritum Chriſti ele- Qionis effectum, ſive medium exequendi Præde- Ktinationis decretum eſſe, docent. §. 6. Subjecum prædeſtinationis eſt homd vocatus, juſtificatus & ſanctificatus, quem Deus ab æterno intuitus eſt, tanquam non rejecturum primam ſeu omnibus vocatis communem gratiam, ſed creditu- rum, & in illa fide perſeveraturum., vid. Epitom. V. G9. Declarat. p. So2. ſeq. Contra Calvinianos, qui in Harmon. Conſeſſ: Rel- vetic. poſterior. q. 93. ſeribunt: Deus ab æterno præ- Leſtinavit vel elegit liberé & mera ſua gratia, nullo beominum reſpettu ſanltors, quos vult ſalvos facere in Chriſto. adde Zanch-l. V. de N. D. 6.2. 4. §. 7. Finis electionis quoad Deum, eſt gloria miſeri- cordiæ quoad nos vero, vitæ ſancliimonia. vid. Epitom. p. 6oz. Declarat. p. Soy. Contra quosdam Calvinianos, qui, ſecuritatem de impotentia relabendi finem eſfe, ſtatuunt. §. Ut Prædeſtinatio Gve Eiectio ad vitam æternam non eſt abſoluta; ita nec ejus oppoſitum Reprobatio abſoluta eſt, neque poſitive ſeu inferendo damnan- di cauſas in hominem; neque negativè, non con- ferendo homini media gratiæ; neque Privat- ſen linquendo hominem in peccato originali & actua- 4 li ideo, quia non Placeteum erigere; ſed eſt hypo- 4 thetica, 184 CaAb. XV. DE Gron. FIDL. DAMN. thetica, quia ſcilicet hominis infidelitas eſt volunta- ria, vincibilis ac finalis. Ideo Deus tanquam juſtus judex voluntate conſequente judiciaria hominem reprobat. v. Epitom. p. O2t. Declarat. 7. Soy. ſeqq. 6 ſeq. Pag. Slö. ſeqc. Contra Calviniſtas abſolutum prædeſtinationis decretum defendentes. vid. Acta Synodica Remon. Rrantium part. 1. p. 229. ſéqq. it. Sutpralapſarios, qui objectum reprobationis ponunt hominem adhuc creandum, ita, ut ante creationis decretum jam condemnatus ſit. v. Bezam in c. IX, ad Rom. Goma- rum in diſput. ann. 1604. habit. Maccovium volum. 1. diſp. 29. & Illirajectinos in God. Dordr. pag. I0). Deſertio Dei otalis G&omnimodai in hac vita, non eſt ex abſoluto ejus decreto. F. Conc. art. XI. . S20. 647. contra Calvini aſſeclas. CAP. XV. DE GLORIFICATIONE FIDELIUM DAMNATIONE INFIDELIUM ET ME- DlIIS UTRIUSQCUE. S. 1.. E beatitudine & vita æterna, quæ animæ im- mortalitatem includit, non ex rationis, ſed lu- minæ ſcripturæ, cognoſcendum eſt. v. Muom p. Gö.. Declarat. p. Soz. Contra quosd. Papiſtas apud Joh. de Rada, 4 ragonium tom. I. Controverſ. inter Thomam & Ko- tum controverſet. art. 3. it. tom. IV. controv. 12. art. 6. & 7. it. controverſ. G. art. 2. qui beatitudinem æ. ternam Dan en tern ne at U , lIAII 4 1 SMa her c tio art N — 0luntr juk Oninen , Hatioin Remal. ot ACH e tumn n 1 Cl. elon. etr NCnd S l. nein == = ſe d,4. 6. , ℳ6 nen etnun = = INFIDELIIM ET MEDIS UrRmsSoun. 185S — ternam naturaliter appeti & immortalitatem ani- mæ ex ratione humana demonſtrari poſſe, exiſti- mant. v. Hülſemanni Brey. c. XVI. n. 1. & 2. Vita æterna non poteſt a partibus ſuis conſtituti- vis perfecte definiri; generaliter tamen per gaadiæ perpetua deſcribitur. v. A. C. art. XVII. P. r7. Contra Judzz, Socinianos & Anobaptiſtas, qui Partes illas ſine certa revelatione exprimere au- Vita æterna eſt donum DEl gratuitum, perſeve- ranter credentibus tantum conferendum. vid. A. C. art. ElTII. p. I1. Mpolog. p. 125. p. 7y. Catechiſm. Min. y 372. S Contra Papiſtas, Arminianos & Socinianos, qui per bona opera hominem vitam æternam mereri poſſe, ſtatuunt. v. Concil. Trid. Seſ. VI. c. 16. c. 32. Oppoſitum beatitudinis in vita æterna eſt damna- tio impiorum ad æternos cruciatus. v. Aug. Conf. art. XVII. p. 4. Contradocinianos, Arminianos & Weigelianos fi= nem cruciatuum æternorum cum Origine, l de Prin- cip. & Doctoribus miſericordiæ ſtatuentes. vid. Au- guſt. de civ. libr. XXI. c. 17. f. m. 1299. Non eſt Status intermedius inter æternam beati- tudinem & damnationem. v. A. C. artic. XV II. p. z. SS M 5 Con- 196 Car. XV. DE Gon Fpm. Dexs. . zium nondum plene à peccatis purgatorum; nem fingentes. v. Apolog. eorum. 6. 7. 16. 7. §. 6. eſt. v. A. Conf. art. XVII. p. 14. rectionem, particularem quandam fidelium Rno trabt. ⸗ §. 7. um & conſummatio ſeculi, tanquam media Wa. p. 217. Catech. min. p. 37ꝗ1. Contra Socinianos & Arminianor. Contra Pontificios, qui varia animarum poſt mortem receptacula comminiſeuntur, ut pungato.⸗ bum Patrum & Santtorum ante Chriſtum mortuo- rum; Limhbum infantum, nondum baptizatorum. 15 v. Catechiſm. Rom. p. 77. Concil. Trident. Seſf. XXII. 2z. 2. Bellarm. l. 2. de purgat. c. 1. & Arminianos ſta- tum intermedium inter beatitudinem & damnatio- Contra Chiligſtas craßos, Anabaptiſtat, Fratres d⸗ Roſez ctrucis, Paratelſiſtas ante umiverſalem reſur- entes, quam primam vocant. v. Alſtedii Diatrib. de mille annis Apocalppt. & B. D. Gerbardi de Chiha- Glorificationem & Damnationem æternam an- cecedent reſuſcitatio corporis, extremum judieei-:- Lim- Ante reſurrectionem mortuorum, fore aurée. A um ſeculum, ſeu regnum Chriſti in terris, quod pii occupaturi ſint, ubique oppreſſis impiis, falſum Cor ſtatu- i Men aui Su/ exſe- in quendi; ſed diverſo reſpectu quoad glorificandos pr & damnandos. v. A. Conf. artic. XVII. bag. i1. “ð“ n pet ol. onnd. torun. Inu 1 ſu nati. e Nodi flan PA teſat. N. N, Hila⸗ S 4 INFTDELIIM ET MrzDIIS UrRuscurx. 187 Corpora eadem ſpecie & numero, Unita anima- bus ſuis, reſurgent in extrema die. vid. Symb. Apoſt. p. t. Nicen. p. 2. A. Conf. V. I4. Catethiſm. Min. P. 372. ſega, H CGontra Socinianos; v. eorum Symb. ſupra p. zmoy. Armin. Specim. ad Excerpta Leidenſ. Part. Ii. ſpe- cim. i9. 120. & Arminianorum Apol. c. XIX. gag. 217. Anabaptiftas in colieg. Franchenthal. art. 29. Ih. 7. qui negant, eadem corpora reſurrectura eſſe, quæ nunc circumferimus; ſed alia Pplane ſpinitualia quoad ſubſt antiam & cleſtia expeclant. Iao extremo judicio Angeli mali & homines quotquot vixerunt omnes, judicandi ſunt. v. A. Conf. art, XVII. p. 14. Coutra Scholaſtices & Pontißcios, qui excipiunt paupertatem voluntariam voventes. Confer, com- ment. in H. ſent. diſtinét. 42. & Petr. Marryrem, qui Claſſ. II. EL. comm. c. 17. in Expoſit. Smbol. num. 29. . M. 4322. inſideles a judicio difcuſſionis excipit. S §H. 10. In judicio extremo Chriſtus judex feret ſenten. tiam de operibus bonis & malis, tanquam eflectis Propriis de hominum fide, vel &τ1αει teſtantibus v. Apolog. A. C. p. 13 5. Contra Pontifcios, qui non de fide vel inſideli- tate, ſed de operibus tanquam meritis vel cauſis damna- ie8 CAr.XVI. DE EccL. SMu INT. Er ExrERN. damnationis judicium fieri debere ſtatuunt. v. He- ſelium in. Catech. c. 41. & alios paſſim obvios. CAPDP. XV. ““ D E ECCILESIA SEU INTERNA ET EXTERNA SOCIETATE FIDELIUM IIN UNA ECCLESIA. §. 1. OGdrina de Eccleſia Chriſti in n nus terris in pæ- dia Chriſtiana non debet primo loco tradi. vid. Method. Gmb. p. I. 2. & A. C. p. Il. Contra Pontificiorum methodum, qui ex ratio- ne ſtatus primum de Eccleſia & ejus capite Papa a- gunt. vid. Becanum lib. 1. Man. p. 1. & Bellarm. qui poſt doctr. de V. D. & Chr. de Rom. Pontif. agit: Perbumm DEI præmittit, non tam ut autoritatem ejus/defendat, quam deſtruat, per Pontificis R. au- toritatem illo majorem. ſ. 2. V Eeccleſta, ſtylo Scripturæ eſt nomen collectivum; ideoque cœtum ex pluribus fidelibus conſtantem notat: hinc in A. Conf. p. u. & ejus Apolog. V.144. per congregationem Sanctorum exponitur. Contra Pontifßicios, qui Pontificem R. pro Eccle- ſia repræſentativa habent. v. Gregor. de Valent. tom. III. in Thom. diſp. I. qv. I. punct. 1. Gretſer. tom. 1. defenſ. controv. Bellarm. l. 3. cC. 10. §. 3. Eeccleſia proprie eſt congregatio ſanctorum. vid. hlin bela, 4 ih ERN. . HM. nnr d. larm. I. 3. de Eccleſ. c. 2. tato⸗ , ,B ui git: tem A . fun; ,tem 44. 2 ⸗ SoCIET. FID. IN UNA ECCLESIAA. 199 vid. A. Conf. z. ii. & Apolog p. itr. Fo. Catechiſin. Maj. p. 495. CGontra Pontificios, qui impios & manifeſtos peccatores ad Eccleſiam referunt. vid. Bellarwe. l. J7, de Eccleſ. c. 7. . 9. ð H. 4. Ad unitatem Eccleſiæ non requiritur unio mem- brorum cum Epiſcopo Romano; ſed ſatis eſt con- ſenſus in unitate doctrinæ & uſu Sacramentorum. vid. A. Conf. p. 1l. Apolog. FI1. Contra Pontißcios, qui ad unionem Eccleſi & re. quirunt, ut quis Romano Pontifici ſubſi t. vid. Bel- F. F. Rituum aut ceremoniarum ab hominibus inſti tutarum uniras, aut ſimilitudo, ad unitatem Eccleſiæ non eſt neceſſaria. vid. A. Conſ. art. V IIl. p. i. Apoleg. p. Vl. ſeqg. Contra Pontiſficios defendentes Romanæ Eccle- ſiæ ritus tanquam catholicos & ad unitatem neceſ- ſarios. 83. 6. Notæ Eccleſiæ ſunt verbi divini ſincera prædica- tio, & Sacramentorum legitima adminiſtratio. vid. A. Conf. art. VII. p. Ii. Apolog. p. 14 5. Contra Socinianos, quæſtionem de notis Ec- cleſiæ, inutilem dicentes. vid. Catech. Racov. b. 5336. Socin. de Eccleſ. theſ. 123. & Pontificios, qui cum Bellarmino l. IV. de Eccleſ.- c. 3. nomen Catbolicum, antiquitatem, durationem diuturnam, amplitudi- In. nem 196 DEECCLESIA SEUINTERNA ET ExTERNA nem ſacceſſienem &aiſeoporum, unionem cum Roma- no Pontißce, ſantétitatem vitæ, autorem religionis, glo- riam miraculorum, lumen Prophetarum, confesſi onem GOO injelicem exitym 2dverſa riorum, felicitatem tem- ud Por. alem Pialaſin * Pro notis Eccleſiæ veræ habent. In Eeccena ſumt mulrt: hypocritx & mali, ſed non u ſunt membra Ecclelieæ, aut de Eccleſia. vid. A. C. A art. IIAX. p. 1. Apolog. p. T g. 146. . Contra Pontificios, qui impios pro membris FEccleſiæ veræ habent; ut Pontificem impium quo- que caput Eccleſiæ eſſe obtineant. vid. Belklarm. l. bol III. de Ecleſ.- c. 9. Stapleton. zontrov. 1 vemam Hein. ulp vici. Anatonz. Altg. Confſ. art. . q. 1, V nt nn 8. §. leiu Vera Eccleſia non ſemper eſt riſibili, & conſpi⸗ . cua, ſed quandoque tecta. vid. Apolog. A. Conf. J. 127. ſeiy. Contra Pontinicios, qui Eccleſiam ut Rempu- blicam Venetorum aut Gallorum viſibilem ſtatu- uit, vid. Bellarm. I. II. de Eccleſ. . 12. 19. & 75. u F. 9. S Eccleſia perpetua usque adj conſummationem cnp ſeculi durabit. vid. Apolog. A. Conf. p. 145. ſeqv. EeA Contra Socinianos. v. Socin. ſolut. ſexup. p. 3,S Smalz. t. Franzinm. p. 2ga. &“W Remonſtrantes in con-. te Fi. . 22. & Apolog. p. 159. negantes necellucr elſe⸗ e. ut Eccleſia ſemper durgt. . . . enn 4.0 enbrt⸗ . 1 fſ 9 M H NH b: en⸗ ſn⸗ Socikr. FrDE. IN UNAECCLESIAA. 191 Qui fidem aut fundamentum fidei, dodri⸗ nam de CHRISTO evertunt, aut impugnant; non poſſunt in unionem myſticam Eceleſiæ recipi. vid. Apolog. A. Conf. p. 148. Contra Syncretiſtas, qui Pontikcior & Calvini as- Reclas in myſticam & ſpiritualem communionem recipere volunt. §. II. Eccleſia Chrilti ſancta & Catholica dicitur a ver= bo DEI & fide vera. vid. Artic. Smaltald, p. 35. 4A Polog. A. Conf. p. 146. ſeqy. Contra Pontißicios, ſanchitatem & Catholici= ſmum ſuæ Eccleſiæ perperam vindicantes. vid. Bel- larmin. I. IV. de not. Eccl. c. 4. g. & 1I. confer de uſu tituli Catholici, Breviar. Hülſemanni c. XVIII.n. 22. Eceleſia, non ut politia aut monarchia in mun- do deſeribenda eſt, in qua oporteat Pontificem Ro- manum caput eſſe, & illam monarchice regere; ſed eſt communio ſanctorum in hoc mundo ſub uno capite Chriſto. vid. Apolog. A. Conf. p. 146. & 149. °Catechiſm. M. p. 49b. ſeq. Artic. Smalcald. p. 312. Contra Pontificiorum palmare ac fundamen- tale dogma, quocdkipſe Bellarm. tom. 1. controverſ. Tid. d. in , de ſumm. Pontif, ſol, m. 19 . 5)nAM- 192 CAF. XVII. DE RrrIBUS SUMMAM REI CHRISTIAN dicit: it H. Gro- tium in Annot. ad Artic. VII. Aug. Conf. & Animad- verſ. in Anima dverſ. Riveti artic. eod. it. Bellarmin. I. 1.d. R. Pontif. t. I. 2.7. 4. F. §. 13. Concilia in Eccleſia ſecundum quid ſunt neceſſa- ria, ad unitatem doctrinæ ſervandam & mores ac diſciplinam corrigendam. vid. rcj. artic. Smal⸗- caldl. p. 300. ſeqq. Contra Pontificios, qui abſolute neceſſaria eſſe volunt. vid. Bellarm. I. 1. de Concil. c. II. & eige- lianos ac Socinianos, nec non Remonſtrantes, qui contra omnem neceſſitatem eorum negant; ut per- verſam libertatem novandi circa religionem obti- neannt. CAP. XVII. PDE kTIBUS ECCLESIA- 5TI CIS. Itus & ceremoniæ Eccleſiaſticæ divinitus non inſtitutæ, ſi verbo Dei non repugnant, ſunt in- differentes, nec tamen pro cultu neceſſario Eccleſiæz obtrudendæ. vid. A. Conf- art. XV. p. 13. abuſ. V.p. 2⁶. ſeq. Apolog. p. 205. Ppitom p. 6. Declarat. v. 759. Contra Pontificios, qui ceremonias ex traditio- ne ſolum derivatas, ut ſacramentum Chriſmatis, ceremonias baptiſmi, ſignum crucis & ſimiles pro . i0 laha . rck ece Ann ſcin hne, nag uüch ech. . l Ecen kenp lser 16 5 U ſee re 4 (On l. EcCiHEsTASTCIs. 93 f— — .G. pro cultu divino eoque neceſſario habent. confer u Bellarm. l.z. de Sacrament. c. 31. & Curdinal. Bone mmin, 44r. de Lüurg. S. 2. Ritus & ceremoniæ, quæ i in Eccleſi a ad bonum ordinem & tranquilliratem faciunt, ac adeo ſine cell. Peccato ſervari poſſunt, non ſunt temere abrogan- an Qæ. vid. A-: Gonf. p. . & 31. Apolog p. 205. al. Contra Reformatos rigoroſos, qui ejusmodi res 8 ritus innoxios, ut Exorciſmum wrivatam Con. rinee Ffesſionem, gortsſſexionem, crucis ſi. Eeum,altaria, aper- DZ i. tionem capitis, quando nomen JESU nominatur, od imagines & c. abominantur, & tanquam teſſeras An- iee tichriſti damnant. vid. Coofeſſ. Baſilienſ. art. X. Ca- ni. tech. Heidelberg. q. gs. it. Socinianos. v. Catech. Ra copv. n. . 1S. icet Eccleſ ia Poteſtatem habeat mutandi ritus & ceremonias indifferentes; perſecutionis tamen tempore, ubi confeſſio exigitur, in rebus adiapho- ris etiam adverſarũis non cedendum eſt. v. Epitom. p. 6is. Declarat. p. 790. ſeqq. Contra quosdam Reformatos, & Sneretißas, ut Caſſandrum, M. Anton. de Dominis & horum aſ⸗ , ſeclas. H eN 4. duln Ceremoniæ & ritus Pontificiorum maximam partem ſunt ſuperſtitioſi, impii & ſcandaloſi. vid. A. e Conf. abuſ. V. p. 54.6 41. Tolas. p. 205. artic. Smal- ri cald. p. 337. N eon. ts Nl ſaote cceH 1 194 CAp. XVII. DE RrriBVUs ECCLESIASTICIS. Contra Pontificios negantes & M. Anton. de Do- minis I. VII. de Republ. E&celeſ. c. 12. n. 1o5. fol. 315. Caſſandrum & H. Grotium, qui ritus illos aut excu- ſant, aut tolerandos cenſent. Ritus & ceremoniæ Eccleſiaſticæ nihil faciunt agd internam cultus divini naturam, neque gratiam Dei promerentur. v. Aug. Confeſſ. p. 6. G& 3o. Apo- log. p. 205. ſeqq. Artit. Smalc. 5337. 6 Contra Pontifccios, quorum cultus divinus con- ſiſtit in farragine rituum humanorum, cui opinio- nem meriti affingunt; & ita ſuperſtitionem popu- lo miſello perſvadent, ac ſi Deus mandatis homi- num colatur. §. 6. Rituum in Eccleſia diſſimilitudo non parit di- verſitatem religionis & fidei. v. A. Conf. p. 11. Apol. p. Vl. ſej4. Contra Anabaptiſtas, qui ob ceremoniarum di- ſcrepantiom, nova ſchiſmata faciunt. Confer D. Hornheckii Samm. controverſ-l. V. & VI. de Anabaptiſ. & Enthuſiaſt. CAP. XVIII. DE VOCATIONEET ORDINATIO- NE MINISTRORUM ECCLESII Miniſterium externum in Eccleſia eſt neceſſa- rium. v. A. Conf. art. V. p. I0. II. Con- Orc cl der kecl tes, fee , 4, . v ſeo re Ii lels. Rexell⸗ ſicvn graien ,. Ns . icind⸗ Eeccleſiæ. v. artic. Smalcald. P. 353. ne s hone nenſ CAP. XVIII. DE Vocar. Er ORbDIN .M. Eccr. 195 D ſl Contra Waigelianos v. ' eigel. part.1I. Paſtil, p. o. 2406. Anabaptiſtas, lwenc Mldkenor G&ο Socinianos negantes. Ad hoc conſtituendum, opus eſt Vocatione.v.A. Conf. art. XIV. Contra Anapaptiſtas, Socinianos, & Puritanos in Anglia; ir. Acontium l. . de stratag. Satanæ p. ISö6. §. 3. Eccleſia habet jus vocandi & ordinandi miniſtros Contra Pontificios, jus hoc Epiſcopis vindican- tes, & radicem omnis vocationis legitimæ in Ponti- ſice Romano conſtituentes, a quo communicetur aliis. v. Bellarm. l. IV. de R. P. c. :. it. ibr. de Cle- 4: Ordinatio ad miniſterium quidem neceſſania eſti in Eccleſia libera, ſed non ſolis Epiſcopis competit nec Sacramentum proprie didtum eſt. v. Art. malc. .. 334. p. 352. .. Apolog. p. 201. Contra Pontificios. v. Bellarm. libr. 2. Cleritis t. 14. Concil. Trident. Seſ. XXIII. de ordin. c. 7. it. de ordinat. c.3. Bellarm. de Satram. Ord. t. 9. it. Epi- ſcopos Anglicanos Carletonum Hallum, Bilſonum, presbyteros abEpiſcopis per poteſtatem ordinatio- nis diſtingventes. §. §. Et miniſtrorum Eccleſiæ, & Epiſcoporum offi- N 2 cium 196 CAP. XVIII. DE VocAT. Er Onpix. — Catech. Min. p. 360. ſiculos. v. Bellarm. I. I. de Clericis l. I. Cap. & I.j. de Rom. P. c. 9. ubi tradit, non eſſe contra verbum DEl, ur Epiſcopus ſit Princeps. F. 6. etit. v. Artic. Smaleald. p. 352. cCaſus Epiſcopis tribuentes. reos manifeſtorum criminum pertinet ad omnes ciali fieri non debeat, conſenſus & ſententia pluri- um requiritur. v. artic. Smalcald. p. 3644. Contra Pontificios ſolis Epiſcopis id juris vindi- cCcantes. “S Jurisdictio Epiſcopalis, quam jure humano & de Reſormat, ſancitæ, cum defendant impiam do- —— cium eſt, docere verbum DEl & Sacramenta admi- niſtrare. v. A. Conf. p. 11. p. 35. Artic. Smalc. p. 34. Contra Pontificios, qui Epiſcopos plane trans- formarunt in Dynaſtas, & miniſtros verbi in Sacri- Poteſtas clavium, ſeu ligandi & ſolvendi, jure di- vino omnibus, qui præſunt Eccleſiæ, æqualiter com- Contra Papiſtas, prærogativam circa quosdam “ m Poteſtas excommunicandi (puta excommunmi- catione minori, de qua Artic. Smalcald. p. 33 Paſtores; ſed ad majorem, cum ſine ordine judi- quidem non admodum veteri habent Epiſcopi, qui addicti ſunt Papæ & jurarunt in decreta & for- mulam fidei in Tridentino Concilio Seſ. XXIV.cla. 00 cor wr. Kalio⸗ Uhere i ſerin lulg e tran⸗ ndrct⸗. 6 verbua e⸗ er cNe ndtn Gnane. an⸗ MixsrRORu EccIESIE. 197 Arinam & mpios culens, pſ 85 reſtitun haud Geber. v. artic. Smalcald. p. 3. Contra H. Grotii Appendit. ad comment. in I. . EPangelsf. & Apologiam de Antichriſto. Epiſeopi nullum habent; jus condendi traditio- nes extra Evangelium ut ſint cultus, quos approber Deus tanquam juſtitiam. v. Apolog. A. Conf. g. 29 296. Contra Pontifcios. v. Bellarm. l. WV. de R. P. ..25. 15. ſeqy. J. 10. Vocatio & ordinatio miniſtrorum Lutherano- rum eſt legitima. v. art. Snaleald. p. 31. Contra Pontificios Lutheranorum Paſtorum vo- cCaætionem & ordinationem irritam dicentes. v. Be- tcan. Manual. l. t. c. 12. Schreiner. Apol. part. 2. c. 32. & alios nugatores paſſim obvios, Lutheranos non habere veros Eccleſiæ miniſtros, garrientes. §. II. Miniſtrorum etiam malorum in Eceleſia mini- ſterium eſt efficax. v. Aug. Conf. art. IIX. p. 12. A- Polog p. 144. ſeqv. Contra Donatiſtas & Anaßepislar. F. 12. Conjugium Clericis non eſt interdicendum. A- Conf. p. 22. Apolog. p. 236. artie. Smale. P. B1. a. Gontra Poni fiior. v. Concil. rrident. Seſ. X XIV. de Matrimon. can., 9. Bellarm. de Cleric. c. 19. ubi 198 CAb. XIX. Dr Macisrmarn cœlibatum Jure Apoſtolico rectiſſime annexum Ordinibus ſacris contendit. CA “ MAGISTRATU CIVILI. §. I. * ordinatione divina habendus eſt. vid. A. Conf. art. 16. p. 4. Apolog. p. 217. Catech. min. p. 35. Contra Anabaptiſtas. v. Conf. Harlem. art. 37. & rannicum aut inſidelem a Deo eſſe negant. F. 2. cio fungi. vid. Loca allegat. conf. A. C. art. 16. Hà.: E. .5. . §. 3. D buta exigere. vid. A. Conf. art. 16. p. 12. Apolog. p- 214. ſeq. 216. Form. Conc. art. 12. p. 624. Contra Anabaptiſtas, Weigelianos & Socinia- Chriſtiano denegant. vid. Oſtorod. inſtitut. c. 25. P- 25S. it. Arminianos ſupplicia capitalia impro- bantes, Maihkans civilis & quidem ſupremus, pro E eigel. Part. II. Poſtill. P. . qui Magiſtratum Ty- Licet Chriſtianis ſalva pietate Magiſtratuso offi. Contra Anabaptiflas, Weigel. Part. II. 1ea. Pp. Mogiſtratus ſeu ſumma poteſtas civilisj jure pot- eſt leges civiles ferre, judicia inſtituere, ſupplicia ca- pitalia conſtituere, jus belli ac pacis exercere, tri- nos, qui jus vitæ & necis ex delicto Magiſtratui — inte Kot 1L Publ unt⸗ H Co aummke ANiur. 1.6 exem otel Mon. (on elimn. Nule Jued Arte, Cicin id. 4 1,ℳ ,776 tunl,⸗ tls0= 06 6. N/, Ute ⸗ lcie⸗ ere,t Hol⸗ oen⸗ Gtnn N pro⸗ Plllec⸗ CrVILI. 2199 1.7. & P. th. I4. bantes. vid. Vecim. Leidenſ. part. IV. n. 14. it. No- vatores, qun jus aggratiandi nimium extendunt. §F. 4.⸗ Leges imperatoriæ, ur ſunt Juſtinianeæ, ex Re- publica Chriſtiana, fubſtitutis legibus Moſaicis,) non funt exterminandæ. vid. A. Confeſſ. . 4. Tolog. P. 20. ſeq. Contra Carolſtadium & alios, qui legem Moſai. cam revocare malunt; ut Piſcator, Zepperus, Mac- covius. v. D. Oſiandri olſerye inl. 2. C. I. H. Grot. 4 §. §. Clerici poteſtate Magiſtratus civilis non ſunt exemti, fſed eidem ſubjecti: quia omnis amma poteſtatibus ſupereminentibus ſubdita eſſe debet,. Rom. XIII. vid. Catech. Min. p. 356. Contra Pontiſicios, qui Clericos a poteſtate. civili eximunt. v. Concil. Irid. Seſſ. XXV. c.20.it. Jur. Can. c. Nullus, Cauſ. XI. qu. I. Bellarm. de Cleric.ec. 25.29 J0. 6 Magiſtratui civili competit jus circa externa, quæ diſciplinam in Eccleſia attinent ordinanda. vid. Artic. Smaleald. p. 355. it. 333. Form. Conc. b. 571. 634. Contra Pontifcios, Epiſcopis vindicantes, & ju- dicium de Religione, Magiſtratui denegantes. Vv. Bellarmin. de Laic. C. 1. §. 7. Magiſtratui civili in omnibus parendum eſt, quæ non ſunt contra Verbum DEl. vid. A. Conf. art. 76. F.14. Catech. Maj. p. 441. ſeq. N 4 Con- 4*N 200° CArF. XIX. DE MAGISTRATu. Contra Mnaßepe atid negantes. §. 8. Conf. art. 10. & Calech. Maj. l. e. Min! p-'ysb6. Contra Anabaptiſtas & quosdam Calviniano,;, qui cum larvato Stepbano Junio Bruto, (h. e. ut Gro- tius in Apologetico ſuò exiſtimat, Mornæo, vel ut alii putant, H. Langueto) & Athiuſio in G'ſtem. Politit. ſubditos adverſus Principes ſuos in tyrannos dege- nerantes armant cum monarchomachis. §K. 9. licet Chriſtiano coram magiſtratu eivili jus ſu⸗ um per actionem inſtitutam proſequi. vid. A. Conf. l. e. Apolog. p. 215. ſéga. Contra Anabapeiſtas. v. W'eigel. Part. II. Poſtill. p. ,. Socinianos, qui Chriſtiano haus convenire putant, ut contra fratrem in judicio agat. vid. 0. Korod. Inſtit. p. -09. Non eſt perfeclio Chriſtiana obediedtiæ paren- tibus, Dominis aut Magiſtratui debitæ ſeſe ſubtra- here, & voto monaſtico facto clauſtra ingredi. vid. A. Conf. Abuſ. VI. & Apolog. p. 216. Prr. Ajtit. Salc. p. 336. Contra Pontificios, vitam monaſticàm omnibus maxime commendantes, & Reipublicæ, Ec- cleſiæ & ſcholis utiles viros ſubtrahentes; urt illi IR monaſteriis Vacunæ litare poſkiut v v. Bellarm. Uibr. N. Mue Non licet Chriſtianis mere- . ſubditis adverſus Magiſtrum ſuum arma ſumere aut rebellare. v. A. AEretſaa re.N,46 6. Sele ut 6,, eltald , N 1. olee. jnt 4,0n nvenite Per ſubt. 1.. .4 , le UN en CivIxI. 201 libr. de Monach. it. Jacobi Middendorpii Origin. Anachoretic. Slv. bDbDff PAPA ROMANO. Apa R. non eſt caput Eccleſiæ, nec jure di- vino Epiſcopus univerſalis. v. artic. Snalc. Part. W.art. g. & Part. III. p. 111. ſögaq. 345. 5I. 795. Contra Pontifcios, quorum hic articulus ſidei præcipauus eſt. V. Bellarm. præfat. libror. de Samm. Poneißzc. fol. m. gy. & l. 2. de P. R. c. 12. ſeq. it. l. g. 6. 1. ſöcgct. Epiſcopus Rom. contra verbum DEl ſibi pri- matufh, & poteſtatem civilem ſeu temporalem arrogat. vid. A. Conf. p. 37. ſeq. Artic. Smale. p. 341. 346. Contra Pontifßicios. v. Jur. Can. c. omnes diſtinét. XXII. Extra de Major. &öobedient. & c. unam ſan- ATam. it. Bellarvwi. I. I. d. P. R. l. Iy. ri. l. E- c. 6, ubi Papam aſſerit indirecte habere poteſtatem tem po- ralem; Jus autem canonicum ſine Imitatione in 1. e. eidem tanquam vitæ æternæ clavigero, terreni ſi- mul & cœleſtis imperii jura tribuit. Papa eſt infra Concilium, nec poteſtatem ali- Md N 5 quid 202 CAP. XX. DE PAA H quid ſtatuendi contra doctrinam Chriſti habet. v. Ger A. Conf. abuſ. VII. p. 40. & Artic. Snalc. pag. 31˙. Ml 345. 3e. 60600 Contra Pontificios. v. Bellarmin. qui libr. II. de kelle Concil. aultor. affirmat, ſummum Pontificem abſo- luſu lute eſſe ſupra Concilium, quod concilii Conſtan. itui tienſis decreto repugnat. uuui §. 4. Papa Romanus eſt Antichriſtus ille magnus in und, Scriptura S. prædictus. vid. Artic. Smalc. art. IV. as p. 314. 347. ſeq. —uu Contra Pontifcios negantes. v. Bellarmin. I. 3. i J R. P. Tannerum in Anti. Chriſto proſeripto, Etorꝛ Cepre Dillingenſ. quos partim B. D. Nicol Hunnius in ne- le, ceſaria depulſione duarum graviſimarum acciſa- ann , tion, partim Theologi Saxonici, in Defenſ. Pupillæ Saxon. ſive A. Conf. c. S&. ſeqqj. ſufficienter refata-⸗ runt, item H. Grotium & Syncretiſtas nonnullos, meil qui Papam pro Antichriſto habere nolunt. vid. B. dul Hlulſem. Brev. c. XXII. ſupplem. Co „ K. Dan Ex dicto Chriſti Matth. XVI, 19. Zu es Pelrus & c. non poteſt probari, R. Pontificem eſſe caput Eccleſiæ & habere primatum. vid. Artic. Gnale. Aru⸗ Y. 374. ſe. *CGontra Pontificios. v. Bellarm. I. 1. de R. Pontif. etid c. ro. I. 72. . UN SJðM §. 6. H (o Veri Chriſtiani, falva confcientia, Pontifici Ro- mano idololatriam & impios cultus defendenti ad- bet,. t,Il, nadi. onſen. gnos rt, I. 6.15 9, ONM ,7 AH pll tekat. nulee Nid,2 MH N Gll Mf ſel. Nen N4 RoMANOoOo. 203 adheærere aut eidem obedire non poſſunt. vid. Art. Sale. p. 347. 349. 3y0. it. P. 317. ſeqg. Contra Ponlißcios. vid. Bellarmin. l. II. de not. Eeccleſ e. i9. & Jus Canon. Diftincz. XL. e. 6. & Pa- paſuæ & ſraternæ ſalutis negligens deprehenditur, ingtilis & remiſſus in operibur ſuis, & inſuper 2 bono taciturnus, quod magis oſkeit ſbi, & omnibus; nihilominus innumerabiles populos catervatim ſo- cum ducit primo mancipio gebennæ, cum ipſa plagis in æternum vapulaturus. Hujusque culgas iſtic redarguere præſumit mortalium nullus, quia cun- ctos ipſe judicaturus, a nemine eſt judicandas, niſe deprehendatur a ſide devius. Quod tamen juxta Bellarm. l. IV. de R. P. c. 3. ſeqq. timendum non eſt, cum ſit infallibilis. §. 7. B Papa Rom. in concilio judicandus, non poteſt concilio firmitatem & autoritatem largiri. v. Art. Smalc. p. 2. ſeqq. Contra Bellarmin. I. II. deconcil. c. I. ae concil. M Eccl. & IV. de R. E. c. 3. Pontif. Romani imperium eſt tyrannicum. vid. Artic. Smalcald. p. 3 1 .350. & confer. hiſtorias ſu- pPeriorum ætatum, & Gravamina Nation. German. contra curiam Rom. a. 1522. publicata. Contra Pontißcios & eorum paraſitos, qui Di- Qatus Gregorii VII. Papæ defendunt. AbPpEN 204 Car. 1. DE HRESI ET APPENDIC TRIPAIIIE. bpJRS n- CONTINENS NOTITIAM PAR. Ene R alt 4 o uh a te Diope TIM HERETICGCORUM, ACUI- BUS DOCTRINA LIBR. SY M BOL. DISCEDIT; PARTIM. CONCILEI ORUMET COLLOQUIORUM RELIGIONIS CAUSA HABITYORUM. CA. P. I. DE HERESI ET HERETICIS IN GENERE. 6. 1. £ R ETICUS dicitur dn rS digésρ, quæ vox apud Græcos tres præcipue ſignifiestus habet: 1) notat ele- ionem vel optionem, inde Heſichius in Lexic. dicit: dgsαι, OgAnpgαισ. (2) notat certam vi- æ rationem; ita enim Arthenæus lit. V. Dipnoſophit. e, †. 4 lelen N. 2 iſe at Vens Paril plern rlti⸗ r, 1, lepor, EDy lareſ HRETICIS IN GENERR. 205 11 Helena Jovis filia loquitur, 4*οι+sνποατα . vor aαυνααοςιανιο. quod domi hanc vitæ rationem di- ALiciſſet. confer Caſauboni animadr. in h. l. f. 37. G notat elelctionem certorum dogmatum. Hinc Cle- mwneens Alexandrinus l. VIII. Stromat. fol. 7yz. edit. Pariſ. Sylburg. Agααα rgoαοααα oααHτ⅝⁷ j, . α rius, rρια oνuαIrν 7M„0d1οι οσααα 90° 4νππαα 1 Oaſvααπανα Sνανοναι. T oρ r 60 N G= νντνν. Hareſis eſt dagmatum inclinatio, aut, ut quidam Alcunt, inclinatio, quæ multis dogma- tibus præbet conttquentiam inter ſe & ea, quæ viden- II. tur, tendens ad rette vivendum. Eodem fere ſenſu Diogenes LEaertius, Proœm. in vit. Philoſoph. deſcri- NNI pſerat, ubi in Græcia Philoſophorum hæreſes recen- ſet. Similis quoque vocabuli notio uſitata eſt Ci- ceroni in Paradox. Cato in ea, inquit, eſt hæreſt, qJuæz nullum ſiquitur florem; & l. XV. Epiſt. ad Familis- vers Epiſt. 16. in iſta ipſa ait ioρ metuo, ne plus nervorum ſit, quam ego putarim. Loquitur autem (lS de Epicuri ſecta, quam ipſe Spiphanius l. 1I. adv. 1reſ. f. 12. ſextam gentilium hæreſin vocat. „In ſacris literis Aoρα ſimili fere intellectu re- coS peritur. Nam Act. V. v. 7. Aigsαια 7 οαν SœNSdkKpalo* tE nominatur, &c. NXVI. v. 5, Paulus de ſe affirmat, α quod, priusquam Chriſtianus fieret, zaτr 1ν umd. zgaαπ+αατα αιιευιατ⁰ Oenoia Isαιαοανσ ſecun- ibe Aem exquiſitiſimam hareſin religionus Judaicæz k“ Vixerit 206 CAbP. I. DE HRESI Er xerit: & cap. XXIV. Alt. v. I. ipſa religio Chriſtia- na, a Paulo., ex mente Jjudæorum, atραραοvocatur. Confer Euſeb. I. X. H. Eccl. t. y. ubi ab Imperat. Conſtantino in Epiſt. qua alteram Epiſcoporum Synodum fieri USSIT, Chriſtiana religio Aρροα W n aaæ 9oMοπιι audit: quam vocem Valeſius per ſententi delt . ddit: HMereſin v- boli ynci editio , am reddit: Hareſin vero Catholicam Grynæi editio Rens retinuit. (uae §H. 3. v Verum etſi vox hæc tam apud profanos, quam Ul5 ſcriptores ſacros olim inter r uéραα relata ſit; ta- May men ſtylo Apoſtolorum & ſcriptorum ſacrorum, ens mox in ſequiorem partem accipi ſvevit. Pauliu T1gl enim in Epiſtoli ſuis nunquam in bono ſenſu u- . ſurpat: urt 7. Cor. XI. i9. Oportet hæreſes eſſ inter nl. vos, ut, qui probi ſunt, manifeſti ſiant inter vos?: e Cal. P, 20. di9α inter opera carnis refert. Et nude Petrus 2. Epiſt. c. II. 1. ρασαα àι⅓ο“ρραας. hereſes m eyxitiales prædicit. Paulus Tit. III, o. hæreticum hominem poſt unam & alteram admonitionem devitare jubet. Cum itaque hæreſis apud Chriſtia- de nos in malam tantum partem accipiatur; mmi- ſe rum pro animi perverſa ſententia, quam obſtinate ium contra verbum Dei tuetur aliquis; Hinc Tertal- lianus lib. de Præſeript. cap. ö6. negat, doctrinam Chriſtianam poſſe dici hæreſin: quia illa nihil ſuo 4. arbitrio eligat, ſed doctrina ab Apoſtolis & Chri- RHe ſto accepta ſit. Et Theophilactus ad Coloſ. II. v. S. a a ait: α rατο ααιαιυιαιας„ονβποατ αοοιαπν So⸗⸗ riti cato ohettt ODonn at nnil ecic⸗ /Cn taltztt O.,. 5A ſenlir Aſ in ter eR. NO ‚Nens teige ; in dbſtimt O oGrinn ihli KN. , 6 1ℳ 35 HXRETICIS IN GENERR, 207 Sar. i r007 Xe*τaνα 1 1&1, S ααα⁵ . lo Sεrοοντ+ οναατπſι 1ειaττ. F. 4.˙ Ex his, quæ dicta ſunt, facile colligi poterit, qvis non vi vocis, ignominioſo hæretici nomine com- pellari debeat. Scilicet AM.ο¹ aραα re &⅓=¾ geav dipoνναπασνα u aliquid praæter veritatenz (puta cœleſtem) amplectitur ita Heſychius deſcri- bit; vel qui audet, (ut cum Clemente Alexandy. lib. VII. Stromat.fol. m. 76a. loquar) oiYνσοn*οτ π. Qca, h. e. adulterat veritatem dum (ut idem Cle- mensl. III. Stromat. loquitur) Perſvadet aliis, 73 7ν1 A— r& Sνοο αν ααωαανονοατιοοroν . Quapropter Conſtantinus M. apud Puſebi- um l. III. de vit. Conßt. c. 62. hæreticos vocat T7 Anetα 9υ T Cone roeαπι õ veritatis inimicos, boſtes vitæ ac interne- cionis conſt sliarios 4t autores. F. §. Sed clarius ſiet, quis proprie ac (ut loquuntur) ſpecifice bereticus dicendus ſit; opus eſt, ut defni- tionem tam heæreſis quam haæretici adducamus. 4 mMaraſ; vero in 7. Can. Cauſ. rxrn. J. 3. cap. 26. generaliter deſcribitur, quod perperſum dogma ha- beat; ſehiſmna autem propter Epiſeopalem Aiſſenſio- nem ab Beeleſt a pariter ſe Paret, & aliquam er eſen conßigat. 9 §. 7. 208 CApP. I. DE HXRESI Er S. 7. Thomas Aquinat II. 2. 7. XI. art. I. & 2. poſt. H quam diſputaſſet, an ſpecies infidelitatis ſit, per cor- ruptionem fidei Cbriſtianæ definit. Heæreticum vero cum Auguſtino lib. de utilitat. cred. ad HBono- ratum c. I. deſcribit, quod ſit is, qui alicujus tempora- lis commodi & maxime gloriæ principatusque? ſui gra- tia falſas ac nopas opiniones vel Signat vel ſequatur. Quæ deſcriptio adprime convenit Jeſuitis, qui pa- patum hodie ſtabiliunt. eſt, quam ſententia præter aut contra ſeripturam la. cram prolata, at doäctrinam fidei inde probatam im- yugnans, quæ pertinaciter ab autore defenditur. Hinc Irengus l. III. C.1. 2. ſeq. probat, unumquemd: bæreticorum depravare regulane veritatis. COpprianus lib. de lapſit, ad Novatianum hæreticos vocat de- lertores fdeisit. lib. de unitate Eccleſ. Heæreſes, i inquit, iuvenit (Diabolus,) quibas ſubverteret idem, unita- tem corrumperet. Athanaßi s, in orat, contra gentendi- cit hæreticos T 61 T5v sν a„ντſℛſl‿αιαι nalt- fragos in fide. Baſzlius Magnus, Epiſt. ad Am- Philochium, cum hæreſin Manichæorum, Valen- tinianorum & Marcioniſtarum allegaſſer ratio- nem hanc addit: 6o ρ Yagre 11716 21o Deo F- gα9 7 ορ ſtatim enim de ipſa in DEum fide ſt diſſenſio. Non opus eſſe videtur, ut plura Pa- trum teſtimonia hic cumulentur; cum omnes, qui Eyi- — uri utgn wre lan, , lon rſi uda. uent, Si Doctores cccleſe * Conſicg, baæreſis nigi aliud Uhen, ineid Ni Cpinio Kore r Gua onici lee ring eleſ lumge del Hinu tuj 4 leget Mlen e 7 ſore —— 12. ol⸗ Pperecr⸗ Eeticun 44 . enH ſie guun. giht 6GNA GA 4 ii dlu. ent i Oc ince 1, n AAA V e i ut. HXREFTICIS IN GENERA 2109 — — — — = —— Epiphanii aut Augiſtini lilros de Hæretici & bære- HRibus viderunt, in hoc nobiſcum conſentire opor- teat, quod hæreſis ex ſententia Patrum & uſu S. Scri- pturæ dicto jam modo deſcribenda ſit. LVambertus Danzus éodem fere ſenſu Prolegom. 37. c-ommentar. in Angußtin. libr. de Hareſib. dAefßnit. Hereſis igitur, ait, eſt elelctio perverſæ Jalſaque adeo, quod ad animarum ſalutem credi ex Dei verhbo debet, ſententiæ, quam pertinætiter defendimus, ſwve illa 4 nobis reperta, ſive jam ab alio mventa ſit. Atque hinc idem autor l. c. p. m. 9. S&chiſma ab bereſi diſtin- gvit, quod illud conſiſtat in defenſione pertinaci opinionis novæ circa ceremonias Eccleſiæ receptas & honeſtas; hæc vero (hæreſis) circa dodrinam. Ex qua differentia ſimul diſcrimen Schiſmatici & heretici cognoſci poteſt. Nempe quod hic a vera & recepta doctrina fidei diſcedat ea mque perrtinaci- ter impugnet; ille autem a ceremoniis & ritibus in Eccleſia receptis: quam tamen diſcesſionem ple- rumque hæreſis comitari ſolet. Sed cum dogmata fidei, vel ſint principalia, vel minus principalia; hinc conſequitur, quod Here- ticus articulum ſidei fundamentalem impugnet, aut neget, pernicioſior ſit eo, qui tantum minus princi- palem deſtruere laborat. Adeoque vox heæretici yex eorum numero eſt, quæ Græcis dicuntur ra ασα g†ρρoας, 2¹⁰⁰ CA. I. Dz HRESI ET F. II. Duo autem vitia in hæretico cumprimis notan- do occurrunt, ſi quidem pro tali proprie habendus ſit: unum eſt mentu, ſeu intelleétus; error ſcilicet circa dogma fidei in Scriptura S§. revelatum; alle- trum voluntatis, quod eſt pertinacia in palliando aut defendendo errore demonſtrato. Utrumque adſit neceſſe eſt, ſi quis hæreticus cenſeri debeat. Nam ut Aauguſtinus lib. Ae Haereſ. in præfat. loqui- tur: Non omnis error bereſis eſt, quamvis ommnis Her reſis, quæ in vitio Ponitur, niſi errore aliquo, hæreis ſG non poſſit. Hinc eſt, quod Patres hæreticum a ma- litia & pravitate mentis deſcribunt. Juſtinus Mar- tyr. Quæſt. W. affirmat hæreticos nova dogmata contra veritatem propalare &X αzααααιαυ ate qua- dam intellelttus, ſed ex malignitate mentis. Et Scho- laſtici diſtingvunt inter hæredicum materialiter, & formaliter ſic didum. Ilum vocant, qui errorem contra fidem fovet, bunc, qui ex mentis quadam malitia talem pertinaciter defendit. IIæc mentis pertinacia in hæreticis ut pluri⸗ RA& 1 z ρa 7ααασ, non ex imbecillit . mum gloriam aut lucrum ſpectat. Nam illi non diſſimiles ſunt Sophiſta, quos Græcia olim tulit, qui αυsO XAα aut propter Sihodelan ſi ve gloriæ cupiditatem, pugnas de verbis ciebant. Hos imitantur hæretici teſte Apoſtolo . Iim. V I.455· voντρρ νιοασαι½⁰ G Petr. õ cu Hesee. Vid. 2. y. en 10 684 non W, Ne nem aa ſbib ere kalliun leo⸗ Iner ido M ipie Cal II IMer res. cont lodie ran 8No. Kbencus r lelie m; e AIiaet rummn debet⸗ trr. uſc W M⸗ in . Cogrt elen N. DNN errore HFHXRETICIS IN GENERE. 211 Petr. II. 3. Quod poſſet multis ex hiſtoria petitis exemplis comprobari, ni jam manifeſtum foret. v. Clem. Alexandr. I. VII. Stromat. F. 762. Alias cau- ſas adducit Danæusl. c, c. 6. quos hic tranſcribere non vacat. 1 DWð Pontificiis hæreticus eſt, qui Romanæ Eccleſiæ non concordat; ita Gregorius PII. Epiſcopus Romanus 6b6. VUII. Epif. 24. deſcribit. Quam deſcriptio- nem confirmat decretum Eregorii IX. in Decretal. ap. ad abolendam dehæreticis. Verum perſvadent ſibi Papicolæ, ut olim Donatiſtæ, ſe ſeilicet conſti- tuere ſolos Eccleſiam Catholicam. Quod quam ſit falſum, docet Apoſtaſia Eccleſiæ Roma næ, quæ ho- die omnibus ſcrutantibus veritatem notiſſima eſt. Syncretiſtæ hæreticum proprie dictum eſſa ajunt, qui dogma quoddam fidei in Symbolo Apoſt. pro- poſitum, poſitive & directe negat. Quod ſi amiſeris, impiæ doctrinæ defenſores orthodoxi erunt. vid. D. Caloy. ſt. tom. 1. Sect. II. 4. 19. Ilud diſcrimen hic non prætereundum eſt, quod inter hæreſiarcham & haæreticum obſervant ſ’ cripto- res. Nempe is nominatur, qui autor eſt erroris contra fidem, ſeu qui hæreſin excogitavit; hit ve- rdo dicitur, qui hæreſin ab aliis inventam amplecti- tur & propugnat: uterque religioni veræ certo ſacramento initiatus eſſe & ſacram ſcripturam, aut partem ejus recipere debert, Nam ſi horum ◻ 2 requi- — 212 CAbP. I. DE HXRESI Er HIRET. IN GEHERE. . requiſitorum forte unum deſit, licet veram fidem doctrina impugnet, tamen infidelis potius (ut gen- tiles, Lurcæ & Judæi hodierni ſunt,) cenſendus eſt, quam hæreticus aut hæreſiarcha. vid. Dan. Comment. cit. c.3. P. m. 5. ſe4. Viſis jam illis, quæ hæreſin aut hæreticum con- ſtituunt, hæreticos, habita temporis ratione, in du⸗ as claſſes diſpeſcemus. Quarum prima continebit antiquiores; aliera recentiores. Omnes autem il- lorum hæreſes mox adducendæ, nomina accepe- runt, vel ab autore, ut Valentinianorum && Martio- nitarum, à Valentino & Marcione; ve Peraticorum; vel ex gente, ut Phrygum heæreſis; vel ex operatione, ut Encratitar uis dogmatibus, ut Docitarum & Hæmatitarum; velex poſitionibus & iis, quæ honorarunt, ur qui appel- lantur Cajaniſæ & Ophiani; vel ex iis, quæ nefarie auſæ ſunt & perpetrar vocantur Eultyehitæ. vid. Clem. Alexandrin. Stromat. l. VII. prope ſub ſin. f. m. 76). FF. 16. De alis quæſtionibus huc nobis agere non eſt inte tur 8. D. Kesleri noſtratis, Metbodas convertendi Hæ- reticos in duas partes forte pertinentibus Hartmanni Sringlii Ade hodiernis Hereſibus & Hareti- is Tractatus in tres libros diſtributus, qui Ooppenhei mii anno i6lö. prodiit. “ CAr. lex loco, ut vel ex propriis unt: ut qui ex Simoniams grum. Legi autem mere- diſtributa, anno 1671. Coburgi edita: ex Reformatis præter Danaæum jam citatum . Ul tum in . var tnm Wera omne uh leqhe lſi alt Har. Hehi⸗ TV. 7, jan⸗ lh⸗ lece — en (otene efentos de Dencar ge Mevebit eni⸗ cee M loed Hetd Grorock n enii enne⸗ l 4ℳ Nerm ℳ nicn⸗ CAr. II. Dr HxRETICIS ANTIONIORIUus. 213 DE HERETICIS ANTIQUIO. Eretici nobis antiquiores dicti, vel fue- runt in Eccleſia Jqudaita, vel in Chriſtianæ. lis accenſemus, tum qui Samaritanorumn, tum qui Judaiſmi ab Epiphanio dicuntur hæreſes aut hæretici. Illorum numerantur quinque, Sa- maritæ, Eſſeni, Sebuſæi, Gortheni, Doſitbhei. Ho- rum vero ſiptem, Saducæi, Seribæ, Phariſzæi, He- merobaptiſtæ, Nazaræi, Oſſeni & Herodiani, quos omnes ordine deſcribit Epiphanius lib. 1. adver- ſus Hereſes a ſol. 24. ad g7. edit. Pariſ. Petavii. Ledu etiam digni ſunt Commentarii Joh. Druſßi de ſectis Judaicis, cum Elencho Tribereſii Joſephi Saligeri. it. Iiodori lib. S. Eymolog. cap. 4. Con- fer. etiam Philaſtrii Epiſcopi Brixienſis Catalogum Hereticorum, qui Ophitas, Cajanos, Sethianos; Heliognoſtos, Ranarum Caltores, Accaronitas, Troglodytas, Fortunæz cœli cultores, Moloch & Rempham idolorum cuftores, hæreticos de Ara Tophet, Puteoritat, cultores ænei ſerpentis, ſubter- raneorum idolorum cultores, bareſin mulierum cum Thamur ſimulachro, Belitas, Bahalitas, bareticos Pyehonifſam ſovemtes, Aſtbar & Aftbaroth colentes recenſet. Hos omnes inquam, Philaſtrius accen- 0 3 ſet ) 214 Car. II. Dr Hæznrncis ſet Hæreticis, qui ante adventum Chriſti in Ec- cleſia Judaica fuerunt noti. vid. Catolog. eéjus a p. 2. ad iz. Verum notandum eſt, inter hoſce no- minatos homines ſuperſtitioſos, aliquos fuiſſe in- fideles; adeoque hæreticorum numero, ſi accura- te loqui velimus, eximendos. §. 2. Qui in Chriſtiana &ccleſia, poſt exertam Evan- gelii lucem, innotuerunt hæretici, & orthodoxis faceſſiverunt negotium, potiſſimum noſtræ com- mendationis argumentum erunt: ita quidem, ut non omnes ſecundum ſeculorum ſeriem recenſea- mus, ſed tantumillos, quorum aut mentio in li- bris noſtris Symbolicis extat aut alias crebro alle- gantur. Heæretici igitur poſt Chr. N. vel in ſcriptura S. allegantur, vel in antiquiori hiſtoria deſcribuntur. Ili non adeo multi ſunt; horum vero ingens eſt nu- merus, ſi ſecula ordine perluſtrare inſtituas. §. 4. In ſctiptis Apoſtolicis, primo quaſi loco me- moratur Simon Magus rarne c& rydis*α di- 4 éoρο Aät. EIII. 9. ſeqq. Hic gente fuit Sama- ritanus, arte Magus & impoſtor, mentiens, ſe eſſe Tv Sν“α⅛ Mαα dra d 78 Js&. Docuit inter alia portenta, mundum ab Angelis eſſe fadum, & hoſce fefelliſſe genus humanum. Negabat car- nis reſurrectionem & aſſerebat deteſtandum tur- pitu- uiin⸗ eee (AI tif exyel Dreur i 0o Eal Diſei ten KHerl ne: lrren * Nt. , R kanr. kart Go ſd arx⸗ Prete ſi 1 eee in ke no. fuiſei⸗ laceltr n Eyn. hoCor e c. iden 4 fecele. gtioin. ebrode itond bontu Seln. ⸗ wco H it at 3, ſee tel 14 gun⸗ 4 botc⸗ lumtu⸗ hin AxTTGüHTORIRUuS. 5 pitudinem, licere promiſcue uii fominis. Sociam . ſceleris ſibi fecerat Helenam, (vel ut Auguſtinus vocat, Selenam) meretricem, cujus imaginem una cum ſua diſcipulis præbebat adorandam. Baptiza- tus fuit a Philippo, & cum ab Apoſtolis voluiſſet emerespiritum S. qui per impoſitionem manus da- batur, nomen ſceleri, quod SnoNIA dicitur, fecit. Can. qui pro pecunia . quæſt. I. Can. Altare 1. Quæſt. 3. Romæ cum illudere populo arte magica voluiſ- fet, ab Angelo DEI percuſſus eſt mſereque periit. Diſcipuli ejus dicti fuerunt simoniani. Poſt mor- tem teſte Eraſmo in prafat. ad lIrenæi libr. adverſ. Hærtſ. ſtatuam Romæ meruit, cum hac inſcriptio- ne: SIMONI S. DEO quod alii negant. Plura de hereſi ejusdem habent Epiphan. lib. k tom. 2. fol. . lVeaq. Auguſtin. de Hærtſ. é. 1. & Dankus in comment. cecit. Helmſtad. p. 40. 144. elsttiur ateg. e. F. B ſeq4. §. 5. Præter Simonem hunc Magum, Apoſtoli memo- 4 rant Hymenæum, & Philetum, 2. Timoth. II, 15. qui reſurrectionem jam factam fuiſſe docuerunt: :item Spnoſticos, quos &—. re Pevdονανσ uWρορςρ ſic i lbe fuicſe⸗ ex 1. Timoth. VI. zo. notum eſt Autores foœdiſſimæ hujus ſectæ extiterunt Baſilides & Car- pocrates. vid. Euſebii l. IV. H. E. . 7. Nimirum præter ſingularem ſcientiam, quam jactabant, in ſuis myſteriis turpitudinem contra VI. Decalogi praæceptum fœdiſſimam exercebant. De DEO 0 4 & 216 C. II. Dr HEEETICIS & Angelis & animabus, fabuloſa M ab'o omni ratio⸗ ne abhorrentia dogmata ſpargebat. vid. Auguſtin. it. citee. 6. Ad hos bertinene⸗ ui communes cum runt poſten, 8 Menankyut, H aß, let, i, in- de Menandrini, Saturniliani & Baſilidiani, ab Epi- Pphanio hereſ. 22. 23. 24. deſcripti. Karumhropagi. nes * eis’ in idem ieripror adducit. Hosexcipiunt Pfue Apaſal, qui, ut syigole Pauli ad'Galatas teſtatur, obſervationem legis Mo- ſaicæ ad juſtiſicationem neceſſariam eſſe propu- gnabant: Cæterum vero doctrinam Chriſtianam profitebantur. His fœdiores fuerunt Nicolaitæ, qui nomen a Nicolao diacono Act. VI. y. accepiſſe di- cuntur. Meatio eorum extat Apocalypf. XI. 6. Nicolaus enim (ut apud- Epiphanium Hereſ. 25. ſol. m. 72. eſt.) cum haberet uxorem oρddor, 14 eſt ele gantem, Cpit ſpargere fœdum d ogina, r &α i α * α* esgat, AAρνα Gun & †τ⅜t ts. 7SXνραιο 1αοσ ιαιν Ab his originem habere quos- dam Gnoſticos, Zpighan. l. c. ſol. 77. rei. §. 7. §. Johanmis quoque tempore notatur Diotre- Pber, ιονιαιον qui ut laudatus Apoſtolus E- PM.3. v. 9. ſcribit, primatum quendam affectaſſe in Eccleſia eoque Antichriſto Maguo præluſiſſe di- citur. Quos tamen in ſidei doclrina errores fove- rit, non legitur annotatum. ver con. 5S. 8. Oht geli. lege dn. ( an me nen eh uul (rec (ivin yj ind Mor 100 it I. nni tt. Allir. Gnezeun res ſole. Nn ebh Dtoge G5 D iir legelo⸗ ſepohr Rrillunmn 6tAOH epilet I . al Nar hete gd⸗ i. ut D oKole⸗ e lolſe⸗ Crestie⸗ AxTICG!IORIBuIsSs. S. 8. 217 — CLeoerinthus, primi ſeculi Eccleſiam ſuperſtitibus adhuc Apoſtolis, in Aſia turbavit, dicens, circum- ciſionem eſſe neceſſariam: Chriſtum non eſſe verum Deum, nec reſurrexiſſe; Evangelium ſe- cundum Matthæum ſolum accepit, reliqua Evan- geliſtarum ſeripta cum Actis Apoſtolicis rejecit; Legem ac Prophetas ab Angelis profectos affere- bat. vid. Epiphan. hereſ. 2S. ſol. Ioo. ſeqq. Ejus diſcipulus fuit Ebion, inde Ebionite, ſeu, ut Epi- phanint hereſ.3o. appellat, Ebionæi, qui itidem Dei- tatem Chriſti impugnarunt, & alia nefanda dogma- ta ex Judaiſmo & Gentiliſmo petita ſparſerunt. In- de hæreſin hanc Epiphanius ro) eooDor Tsasιον zaj “αu ℳιRο ρανανοοτοa. Et addictus fuiſſe putatur Symmachus, qui Biblia Ebraica vertit in Græcam linguam. Hinc omnes locos V. T. qui divinitatem Chriſti adſtruunt, corrupit. v. Euſebium l. VI. c. 7. & Philaſtr. l. . hæreſ- Jl. p. IS. Obiter no- tandus error ſtdori, qui l. §. c.5. Etymolog. poſt Montanos & Novatianos, collocat Ebionitas, cum 200. annis ante vixerit Ebion. v. Danæi comment, CAP. III. HERETICIS POST CHR. N. SEC. II. FAMOsSIS. §. I. Si ulla ætas ferax fuit hæreſium, certe hoc ſecu- 21 8 CAr. III. DFr HRETICIS PoOsT quisꝗ; vel ceremonias vel placita ſua religioni im- miſcere Chriſtianæ ſtudebant. Etenim ſub initium imperi Antomii Pii, orta eſt ſtatim hæreſis Carpo- cratianorum qui nomen a Carpocrate indepti, fidem Chriſtianam & diſeiplinam plane corruperunt. Nam negabant, mundum a Deo factum, Chriſti di- vinitatem impugnabant, reſurrectionem carnis in⸗ ſiciabantur-Epiphanius l. I. tom. 2. hareſ. 27. Carpo- craſios vocat, & ex omnibus erroribus hæreſin ena- tam putat; præcipue tamen ex Smonis, v. Auguſt. de Haæreſ. c. 7. K. . Deinde eodem Antonio Imperante, V'alentiniani Ortum traxerunt a Valentino Pythagorico magis Philoſopho, quam Chriſtiano. Hic in Cypri pro- vincia degens, finxit cum Poeris ex cha proceſſiſſe intellectum & veritatem, de intellectu autem ver- bum & vitam; De verbo autem & vita hominem & Eecleſiam, de hemine autem & Eccleſia proceſ- Gde duodecim Aicua, i e. ſecula v. Philaſßrinn hæref'3. p. I&. Præterea aſſerunt, Chriſtum ſpiritu-· ale vel cœleſte corpus ſecum attuliſſe, nihilque as- ſumpfiſſe de virgine Maria, fed per illam tanquam per rimam, canalem aut fiſtulam, ſine ulla de ilIlla aſſumta carne tranſiſſe. v. Anguſtin. de bæreſec. XI. Epiphanius, hareſezt. eos Gnoſticis accenſet. Nam maltorum hæreticorum commune nomen fuiſſe Gnoſticorum, idem Epiphanius tradit. H. 13. lum eſt: ubi Judæi & gentiles Philoſophi, converſi m tei ere ton con ſuret Mpi Vule hrine⸗ hin I. Im . ſunn Giore fumn it: nal K. ) 2). eter ellet N lerec hha — conreri onitr Dinttun 5C. i,nier perm ariic⸗ Carnbit⸗ Cpe. etnedt⸗ , ns huͤpe oeelle temdet Cüven 4 Urs. Uihyn piir. ilche⸗ nglu lace tnn Cas. N. SExc. II. FAMOSIS. 219 Sub Antonino Philofopho Imperatore Martib- nitæ innotuerunt. Autor heæreſis fuit Marcion, ge- nere Pontificus, Cerdonis difcipulus, qui ob ſtupra- tionem virginis a Patre excommunicatus, Romam conceſſit & hærefſin excitavit novam; negans, re- ſurrectionem catnis, legem ac Prophetas reſpuit, Baptiſmum ſæpius inſtaurari juſſit, & ut Auguſtinut vult, duo principia; vel, ut Epiphanius ſcribit, tria principia, bonum, juſtum, & pravum ſtatuit. v. Au- guſtin. l. c. cap. 22. Epiphanius Hereſ. za. fol, zog. eq. Diſcipuli ejus Marciomtæ & apud Epiphani- um Marcioniſte appellantur, Qui diſtinguendi ſunt a Marcitis, vel ut apud Epiphanium nomi- nantur, Marcoſtis. Hi enim nomen a Marco au- ditore & ſectatore Valentini acceperant, qui Chri- ſtum mon vere, ſed putative paſlum eſſe aſſevera- vit: ſimul etiam duo principia rerum, bonum ſcil. & malum ſtatuit, carnisque reſurrectionem nega- vit. Hinc forte eſſe, quod Philaſtrius, bareſ. 45. Y. 27. Martini tribuerit, quæ Marcus aſſeruerat. Cæterum nugas Marcoſiorum ſeu Marceitarum re- cenſet Epiphanius hareſ. 34. fol. 236., ſeqc. H. 4* Nosëtiani ſub eodem Imperatore hæreſin ſpar- gere cœperunt. Autor fuit Noëtus Aſianus, vel, ut Epiphanius ſcribit, Smyrneus vel Epheſinus, Mon- tani diſcipulus, qui aſſeruit; Chriſtum eundem jꝓpſum eſſe Patrem & Spiritum S. ita que hunc ipſum eſſe 22 Chgw. III. DE HARETTCIS Posr eſſe viſibilem & inviſihilem, mortalem & immor- talem: patibilem & impatibilem, in cœlis Deum, in terris hominem ex Maria Virgine; Trinitatem non perſonis ſed officiorum tantum nominibus diſtinxit: Se Moſem eſſe. & fratrem ſuum Eliam finxit. vid. Auguſt. cap. 36. Philaſtr. hereſ. Hy. poſt mortem ipſe cum fratre inſepultus abjectus eſt. v. Epiphan. hereſ. 57. Tol. 45. . poſt Decii perſecutionem Tacianus emerſit, pri- mum Juſtini Martyris diſcipulus, mox illo per martyrium ablato, apoſtata. Damnavit nuptias & conjugium: carnibus veſci diſcipulis ſuis vetuit. Adamum Protoplaſtum non ſalvatum eſſe delira- vit. Aſſeclæ ejus dicuntur etiam Encratitæ, à pro- feſſione, quod cœlibatum, & a vino atque eſu car- nium abſtinentiam profiterentur, ad licentiam vi- tiorum nomine α 7αρνναραναιααςconficdo. Epi- phanius igitur hoſce vult eſſe οονταανπια16.. ſür- culum Tacianorum. v. Auguſtin. c. 4). & Epiphan. Hæreſ. 40. S 8. 6. Idem ſeculum vidit Cataphriges Phrygia pro- vincia, quam inhabitarunt, nomen gerentes. Hi V. & N. Teſtamentum accepere, & 88. Trinita- tem confeſſi ſunt. Sed Montanum hominem ambi- tioſum & jam Encratitarum errore corruptum ſe- cuti cœperunt delirare, docentes adventum Spi- in 1A ſerber * ritus S. a Domino promiſſum, in ſe potius, quam tenun po! ceuf culi (duril cee⸗ doſt Dicun Hiri AHuart Kicin dondr 60 bann Mar ite, ul Ley hae nen niſt 4 CLI. N. SEc. II. FAMOSIs. 221 N NNt. — — D in Apoſtolis ejus fuiſſe impletum. Quare Mon.- — e tanum pro Paracleto & Priſcillam ac Maximillam Dninb pro Prophetiſſis habuerunt. Secundas nuptias neon Leu fornicationes damnarunt, & de infantis anni- , N culi ſanguine, quem de toto ejus corpore minu- el, tis punctionum vulneribus extorſerunt, ad Eu- chariſtiæ uſum, miſcentes illum cum farina panem inde confecerunt, qui puer, ſi mortuus fuerit, ha- pebatur pro martyre: ſin autem vixerit, pro ma- fii⸗ gno ſacerdote. vid. Auguſt. c. 26. Philaſtrii hæreſ.zo. lee Dicuntur etiam alus nominibus, ut Taſtedrongite, NNnti Syirituales, Pepuziani & Quintiliani. vid. Epiphan. sſe Hereſ. 45. ubi Phrygaſtas vocat. Hæreſis hæc diu- tiliſime in Galatia & Bhrzgi duravit. vid. Soromen. 4 lib. 2., cap. 32. elnc Nrion . 7 lr Seyvero Imperat. regnante, de paſebate nata fuit ie, controverſia, quando illud celebrandum ſir. Qui Hi ab Eccleſia Romana & recepto alias more diſcede- bant, inferentes nonniſi quarta decima luna, menſe Mart. celebrandum eſſe dicebantur Teſſareskadeta- titæ, ſeu Latine Duartodecimani. Hos Victor Epiſco- ae pus Romanus, magna animi ambitione damnavit 6. QNexcommunicavit, tanquam ſchiſmaticos. Quem Ii hac de cauſa merito reprehendit Iræneus Lugdu- n nenſis Epiſcopus. vid. Euſeb. l.7. e. 32. & Socratem l. nnu V.c. 22. Hæreticorum catalogo illi ex mente Roma- un niſtarum inſeruntur, revera autem non ſunt. v. Aan. c. 2j. 1 §. 8. 0 — Pejor fuit hæreſis Aogianorum, quæ circa idem —. Aνo, ſeu Verbum dici. Hinc & Johannis Evange- ſititia. vid. Epiphan. hæreſ. 5t. Jol. 42,. Dicuntur etiam Alogi, Alogii & Artemonitæ. Inventor hæreſis dicitur fuiſſe Theodotins quidam Byzantius. vid. Tertullian. libr. de Præſeript. Theodoretus lI. 1. Hiſt. c. pro autore habere videtur. vid. Mift. l. V. .26. CAP. IV. ́MM bpbpbs ê HERETIC. III. SECUL. S POST CH. N. . 4 Miſſis hæreſibus non ita famoſis, quæ in ſe- NDO culo alias ſecundo ab Auguſtino & aliis ſcri- ptoribus memorantur, hæreticos III. ſeculi præci- puos in compendio deſcribemus. ſium tertia orti ſunt hæretici, qui animas cum cor- gere tradiderunt. Damæzſcenas ab hoc dogmate Gunzodvvατας vocat, alias a patria Arabici di- cuntur, Originem ajunt, cum ipfis diſputando 222 CaAr. W. DE HXRETIC. III. Srcur. . lium & Apocalypſin rejiciebant, eeu ſcripta ſuppo- 4. ab Ebione hæreſin derivat. Euſebius Artemonem Anno hujus ſeculi 217. in Arabia feraci here- 4 An, poribus mori atque diſſolvi, & in fine ſeculi reſur- — eſee le⸗ tempus innoteſcebat. Negabant enim DEUM Uini⸗ mN. ls,¹ bore lit: lat:S muti⸗ de qo ent iſe Mbo „ D oe Eſere lli raAr 1ac, 6 Gig, (li Kone Crunn . c. B. & Euſeb. l. VI. c. Nieephor. l. S. c. 2). Posr Ck. N. 22 3 effeciſſe, ut errores ſuos correxerint. vid. Augaſtin. Tempore Cornelii Romani, Cypriani Cartha- ginienſis Epiſcopi, & Decii Imperatoris, circa an- num a Chriſto paſſo 220. ortus eſt Noratus, hæreti- cus, Afer natione, qui ad Epiſcopatum aſpirans, dolore repulſæ, novum dogma Eccleſiæ noxium cudit: ſcil. ſe & ſuos ſolum aſſeclas puros nomina- bat: Secundas nuptias non admittebat, graviter la- pſis pœnitentiam, aut potius receptionem in com- munionem Eecleſiæ, v. Socrat. l. IV. c. 13. dene- gabat. Hinc aſſeclæ ejusdem Cathari dicti ſunt ideo, quod reliquis vita moribusque puriores eſſe jacta- rent: Kæ ααραα enim purum ſignificat. A barba- ris ſcriptoribus ſæpius Gazari ſunt appellati, ur Diabolus Zabolus. Refutat eos Spiphanius haæreſ- vo. Danzus tamen in comment. in Auguſtini lib. 1. de 1e ne lis ir Ped iee Nthe ir. ogee ⸗ Pereſ. e. 3b. inter Nopatianos & Catharos aliquuam differentiam obſervat. Cæterum hæreſis hæc ci- tiſſime propagata eſt, quia ipſi ſalvo errore ſuo. con- tra Arianos cum orthodoxis ſentiebant. vid. Socrat. l. 2½ L. 35. 4 . Circa id tempus ab Origene, cognomento Adamantio, celebri ſcriptore, hæreſis nata eſt, quæ Origeniſtarum & Adamantiorum, Monachorum ſcil. in Egypto dicitur. Origenes enim in reli- gione Chriſtiana ſatis alias conſtans, varia Ethni- corum philoſophorum dogmata, dum Chriſtianæ re- 224 Car. I. DE HARETIC. III. Srcurr. religioni admiſcere voluit, hæreſin novam procu- dit. vid. Evagrium I. IV. c. S. Auguſtinus ſex er- roris capita de Hæreſ. p. G. allegat. Plura vero alias vel deprehenduntur, vel ipſi imputantur: (1. Chriſtum & Spiritum S. creaturam eſſe: (2. Fili- um quidem eſſe ονσσο Patri; attamen ab ipſo creatum: (3. Spiritum S. creaturam DEl eſſe, non de Patris & Filii ſubſtantia: (4. Animas hominum præexſtitiſſe in cœlo, ibidem peccaſſe, & ideo in corpora tanquam in carcerem a DEO miſſas aut de- truſas eſſe: (5. Mundum hunc propter ſupplicia animarum factum eſſe: (6. carnis ejusdem reſur- rectionem non eſſe, ſed ααςραοιοαν quandam & animarum revolutionem more Pythagoreo- rum ſtatuit: (7. Pœnas damnatorum & Diabolo- rum non fore æternas, ſed mille annorum ſpatio finiendas: (8. Regnum Chriſti Chiliaſticum ſtatuit: (9. In ſcripturæ explicatione perpetuo àNXαοια vid. Auguſt. de Civ. D. I. XX. c. 7. & 9. it. lib. XXI. t. 2)3. & lib. XXII. Baſilii Homil. & Epiphan. Hareſ. 67. fol. 727. ſeqq. ubi prolixe contra Originem di- ſputat, & bæreſ. LXV. I.2. tom. II. fol. og. ipſe la- pſum Origenis graviter luget. Alii contra Orige- nem excuſant, tum quia οοοσσορς Clariſſima te- ſtimonia in Origene Homil. VI. in Exod. Homil. A in c. XXI. Numer l. 1. æSρερενο c. III. Dial. de Reſurrect. in Aαανααραια . fidei &c. extant, tum quia orthodoxiæ teſtimonium a Patribus habet, & ab ipſis contra Arianos allegatus fuit. Sane cll hyl s. Ilian en ſie Cont. lool r vodn ellia bell Nwet, I, ona Mun lli ſotal tque leen ltur Ft ſimin Poken 1 e e⸗ eien 5 ſon⸗ — — e. a ero ktantot: S 1bi de,Non Oninuun ebin oneck⸗ hppie⸗ n u unttn agote⸗ Diede. nen ſn nkin. s . nt. 3 nen 6 110f en H I.! tumi ⸗ e Nrock . Posr C. N. 225 cauſam Origenis Socrates L. VI. c. XXI. & Pam- phylus Martyr peculiariApologia egit. Athana- ſius orat. de Decret. Syn. Nic. Origenem contra A- rianos allegat, excuſat, & ne ab uno quidem ex pru- dentibus & doctis pro Arianis allegari poſſe, con- fidenter Tom. I. edit. Comelin. fol. 413. aſſerit. conf. Baſil. M. L. de Sp. S. e. XXIX. & Ruffin. Apol. pro Orig. confer. P. Damel Huetii Origeniana. Sub Gallo & Voluſiano Imperatoribus Stepha- noque Epiſcopo Romano, anno circiter 230. Sa- bellianorum hæreſis prognata eſt, quæ nomen a Sa- bellio accepit: qui paucis exceptis, eadem cum Noetianiz aſſeruit. Inde & Noetiani nominan- tur, item Monarchici. Quia DEum tanquam Monarcham mundi induxerunt, negantes perio- narum Trinitatem. Nam eundem eſie Patrem & Filium & Spiritum S. dixerunt: ad eandem hy- poſtaſin tres appellationes convenire. Perinde atque in uno homine corpus & anima & Spiritus inſunt: ita dicunt de divinitate, quod corporis inſtar ſit Pater; animæ PFilius; Spiritus S. vero Spiritus humani inſtar habeatur. Quod & ſolis ſimilitudine declarabant: in quo cum una ſt hy- poſtaſis, triplex nihilommus actus eſt; nimirum 79 Oorisn ,α 79 0a„α , αhaρανο τπ ATe⸗ 2 1/ — .⸗— . . 5 cρας ταρ. Ac vim quidem illam cale- faciendi, h. e. calorem atque æſtum Spiritui S. re- ſpondere, illuminandi vero vim Filio; Patrem P deni- 226 CAr. IV. DE HXRET. III. SEC. unam Perſonam in Divinitate agnoſcunt, Patrem paſſum eſſe delirarunt. Auguſtinus de hæreſ. c. 4. putat illos etiam Hermagenianos dici poſſe. Sed Danæus in comment. ad ill- loc. merito dubitat, hanc appellationem iis convenienter tribui. Id cer- tum eſt, Sabellianos, Photinianorum hæreſin pepe- riſſe, quod Danæus etiam l. c. P. 201. obſervat., 3 §. 6. Cum Gallienus imperio præeſſet, anno 232. poſt Novatum, Sabellium & Originem, Paulus, qui a patria Samoſata ZaktooαuvovGꝑꝛͤi. e. Samoſatenſis vel Samoſatenus dicitur, prodiit, negans ſemper fuiſſe Chriſtum. Nam pro nudo homine ipſum habuit ex Maria natum diſerte docens; Aun ewa, Xé6S⁵ο²* Qes ννu⁰oäυτ, ic, eſſe Aνονε ſed ρdog α AaννοινιαHτ„σ. Quæ hæreſis, obſervante Au- guſtino, l. de hæreſ. c. 4 4–. cujusdam Artemonis fue- rat. Hanc Paulus inſtauravit. Photinus poſtea con- firmavit. v. Epiphan. adverſ. Hæreſ. LXV. fol. o). Diſcipuli hujus dicti fuerunt, Pauliani, Pauliſtæ, Paulianiſiæ, item Samoſateniani & Samoſatei, ab Epiphanio vauoarira. Poſtea vero Photinia⸗ ni, Luciani & Marcelliani, nominati ſunt. Quia illi omnes erroris dicti propugnatores extiterunt. E- 270- denique totius hypoſtaſis velut quandam ſormam eſſe. vid. Epiphan. adv. hareſ. LXXII.l. 2. tom. 1. f. 513. ſeq. Dicuntur etiam Patripaſſani; quia cum V’ivhanius a dogmatis fosditate ipſos appellat Qeo- iledl lejet .N A ut Nrue unpe & Egenn t, h Perant Ueni nitan Dena Ewate iut 6 die⸗ Adla, Orbis lere, heren N Posr. CRR. N. 2²) — ſomn rdv&α, ,NCg, TMrSc & Gr aer,es. Baptiſmi et- ten 1 iam formam corruperunt, cum non baptizarent in an nomine Chriſti. Inde in concilio Nic. jubentrr HD hnua rebaptizari, qui a Paulinis baptizati fuerunt. vild. ae Ruſſn. Hift. l. l. t. 6, & canon. Synodi. XX. Mox cum Arelants i imperium teneret, anne ine ejusdem quarto, peſtilentisſima Manicheorum d, hereſis Chriſtianæ doctrinæ labem aſpergere cœ- pit. Nomen ſectæ eſt a Manete, Perſa quodam. Qui, ut Auguſtinus de hæreſ. c. 46. notat, ante hac Ilrbi- cus dictus fuerat. Iſte duo Principia inter ſe diverſa zt atque adverſa, eademque æterna & coæterna, h. e. Nℳν ſemper fuiſſe compoſuit; quorum unum ſit b= s num & autor boni; alterum malum, quod ſit mali erki & gentis tenebrarum princeps: illum Deum voca- ſum vit, hunc autem diabolum & Hylen. Vetus eſt & A Perantiqva fabulæ origo: v. Euſeb. l. F. c, 27. Mul= tisenim ex Pythagoreorum G1ις*ρνοαοσιι & Marci- üt“ onitarum lacunis hauſta videtur hæreſis, vid. non“ Danæi Coniment. cit. p. 224. Teterrima ejus do- ſen gmata Acgatſtinas l. c. prolixius enarrat. Epipha- ſ nius hæreſ. LXV. f. 622. ſcribit, quod ex numero , 39 diſcipulorum tres elegerit, Thowanm, ,Hermeam, & ni Addam, quos, ut diſſeminarent zizania, in varias Mu orbis partes emiſit Manes. vid. Theoret. lib. I. Heret. fabul. Idcirco mirum nen eſt, latisſime e un; haereſin fuiſſe propagatam. Nam ex Arabia ſtatim Er in Meſopotamiam E Perſidlem delata eſt: ex derl . 2 S 1 228 CAP. IV. DEHERBET. III. SEcur. —— de in Syriafn rediit in gyptum, Africam ac po- ſtea in Hiſpaniam, Galliam mari trajecto, pene- travit. v. Danæus comment. p. 226. Ipſe Manichæus ſe ja abat & diſcipulis ſuis multa promiſit dona. v. Epiphan. Bæreſ. cit. F. &. Danæus demonſtrat Mu- hammetaniſmum ex Manichæiſmo ortum traxiſſe. Ipſe Augußtinus hac peſte aliquamdiu infectus fue- rat, ſed precibus matris ſuæ ac gratia DEl motus, nefandam hæreſin mox delerere impugnare cœpit. §. 8. Sub Conſtantini M.imperio, ſeculo IVto incho ato, Meletiani (Græci vocant usX“uαρππ) orti ſunt, qui a Meletio Egyptio in Thebaide regione E- piſcopo dicuntur. v. Auguſt. d. hæreſ. c. 45. vit. ⸗ ecrat. l. 1I. Hiſt.e 7. 6. Hicé noluit orare cum converfſis, ſma fecerant. Nam ipſe tempore perſecutionis a Deocletiano excitatæ, teſte Epiphan. Hareſ. LXIIX. Jol. 3iz. in carcerem propter nomen Chriſti con- jectus, idolis ſacrificarat. Inde a Petro Alexan- ipſe propter lapſum Epiſcopatu tantum privatus eſſet. Similes igitur hujus ſequaces videntur Nora- tiani, a quibus etiam m erant enim freduentes in A- frica: noN id eſt, eis, qui in perſecutione lapſi erant, vel ſchi- ue ſex id Deun driæ Epiſcopo de gradu dejectus, ut ſe ulciſcere- tur, eo veſaniæ propter impatientiam & ambitio- nneuym tandem profecdus eſt; ut ne laicos quidem, qui ſemiel a fide diſceſſiſſent & poſtea reſipuiſſent, in Eccleſiam recipiendos eſſe contenderer, cum Chri i Kr Di (cread len unt⸗ Eech lare, hon, e N ent. nichur oNNꝛN. nae N. traxle nsfe mortSE Popnan . 4inthe. Ortiſ gionel Vit. z0nrenc⸗ vel ſn tit ioni LN hrici o . 0AleN. eiſee⸗ Aͤbit guide ſpuiſs ele 1 hid nl e 4 Pos ChH. N. 229 frica: Prokea ſunt, ſed tempore poſteriores. La-= tiſſime illorum dogmes per monachos, ſub ſpecie ſe- verioris cujusdam in Aouvnρo diſciplinæ & zeli in DEum majoris prop⸗ sgatum eſt: adeo, ut omnes pene nominis Chriſtiani regiones infecerit. v. So⸗ crat l. II. c. 25. & Theodor.l. W. haret. Fabul. Ipſe Hleletius quidem Alexandriæ primum Arium hære-= ticum detexit, ut ex Eccleſia ejiceretur. v. Epiphan. . c./ .71o. ſeq. ſed ejusdem diſcipuli Arianis poſiea ſeſe⸗ 34 Dunxerunt, ae Athanaſium in Synodo Tyria conniſi ſi ſunt opprimere. Arſenium enim, qui A- thanaſium homicidii accuſaverat, Melatianum fu⸗ ile, Eiphan. l. c. fol. 723. ſcribit. doſt Meletianos eodetm Imperatore Conſtan- tino M.i impia proximo tempore hæreſis Arii orbem Chriſtianum inudare coœpit. Nomen illa nacta eſt ſuum ab autore Ario, qui fuit Presbyter Alexandrinus. v. Epiphan. Hereſ. X. IX. f. 227. Ne- gavit, Chriſtum Aſe Filium Dei νονοσο naturaque Deum: v, 67 Sx 6v, hæretica ipſius vox erat. Hinc in Sardicenſi Synodo Yoααα τι οπ didus eſt, Spiritum S. creaturam creaturæ h. e. ab ipſo Filio creatum voluit. v. Auguſt. de hæreſ. c. 49. Epiphan. hæreſ. cit. f. 33i. & quæ ſupra Part. I. c. 9. H. 6. & 7. annotavimus. Ita variis modis hactenus doctrina de Chriſto impugnata fuerat. Simon, Valentinus, Marcion negaverant humanitatem Chriſti: Arte- mon, Samoſatenus, Theodorus negarant ejus divinis P 3 tatem; 23z 0ô% CAr. V. Dk HRET. III. SECuI. tatem; Arius, Bunomius ejus divinitatem creatam dixerunt. vid. Theodoret. Dialog. 2. in confuſ. Exi- tum hujus heæretici fuiſſe miſerum, Epiphan. hæ- reſ. 6§5. fol. 722. annotat. Nam Arius de nodte le-= vandi ventris gratia, ad cellam veniens crepuit. ur olim Judas proditor, & in fœtido illo loco animam exhalavit blaſphemam. Atque hoc precibus ſuis obtinuiſſe Alexandrum Epiſcop. Conſtantinopol. qui coactus fuerat Arium ad communionem ad- mittere, Epiphanius laudatus referr. Muhame- — danos hujus infelicis ſtirpis ſtolones eſſe, plerique ſcriptores Eccleſiaſtici putant. Hilerivs, qui SS. PFrinitatem maxime defendit, Arium Anti. Chriſti principium vocat. Ejus diſcipuli, quos Epipha- nin, nominat Ariomaritai, latiſſime propagarunt heæreſin: quæ vires majores indies ſumens in variis regnis, ab orthodoxis deleri haud potuit. v. Socrat. lL. PI. 6. F. Floruit enim plusquam 80. annos, publi- ce in Eccleſia recepta & in novas ſectas ſciſſa varias civit turbas; nempe Arianorum ipſorum, Aetiana- rum ſive Eunomianorum & Macedonianorum. vid. Rußynus l. 1. Hiſt. c. 2. & Socrat. l. E. c. 10. Hi orthodoxos longe gravius, quam pagani per- ſecuti ſunt. vid. Socrat. l. V. e. 12. G Srom l. VI e. 37. §. 10. Eirca ejusdem ſeculi a. 315. Donatiftarum hæ- veſis enata eſt, quæ autorem habet Donatam ex Numi- ol — Nonm fiel m led (ti (Cyhxril ſeute Ipp. “ es e ſolle kecte nn 6 ſd D cee Meyit ge,ſe i 9 Derate cunntn Campe bun. M guoc eloti lcebe iiſ⸗ S elii ele. nodel⸗ epuitn DWichn bos ſi inope ONem ohame: ,Pere 5, 6 G grrfe. 8 genn zin vti V. Deri⸗ voic tvuin „A. . 4 gni Pen tun MN. Ctenm Posr Cu. N. 2341 4 Numidia oriundum, dicdum a Caſis Nigris (ad di- ſtinctionem ejus Donati, qui Carthagine hanc i- pſam heæreſin fortisſime defenderat:) Hic cum in electione Epiſeopi Carthaginenſis ſibi præferretur Cæcilianus, eum perſidiæ atque abjuratæ fidei Chriſtianæ apud Eccleſiam accuſavit, quod in per- ſeeutione, quæ ſub Maximiliano & Diocletiano Impp. acciderat, facros codices hoſtibus fidei & Idololatris, Chriſtianos perſequentibus, tradidiſ- ſet. Itaque nec Cæcilianum pro Epiſcopo, nec ejus cœtum pro vera DEI Eccleſia, ſe agnoſcere poſſe prædicabat. Collegit ergo ſibi privatam Eecleſiam, homo ambitioſus ac arrogans & ſchi- ſma Carthagine faciens cœtum ſuum ſolum eſſe ſanctam illam Eccleſiam, quæ creditur, conten- dit. Quod ſchiſma mox in manifeſtam hæreſin, accedente perficacia autoris, degeneravit. Inde & brevi tempore mulzos fautores non ſolum Cartha- gine, ſed in tota Africa invenit. Et cum inſolen- tius agerent contra Orthodoxos Donatiſtæ, Im- peratorum legibus & poœnis coerciti fuerunt. Di- cuntur etiam Donatiani, Majorini, Campates d campo, Montenſes, a monte, ubi clam convenie- bant: it. Parmenianiſtæ, a Parmeniano Donati di- ſcipulo. Appellantur aliis quoque Circumcelllone4, quod in agris eellas quasdam haberent, in quibus veluti Eremitæ habitabant. Alii ex eadem ſecta dicebantur Rogatifæ, alii Maximianiſtæ, alii Cre- tenſes v. Auguſt. conera Creſeonium Grammat. c. 26. 27. qui multa contra hofce ſeripſit. vid. & bruns „ PHD 4 l 232 CA P. V. DE HXARET. —.— ) Suum cœtum tantum eſie veram S. Ecclefiam: 2) Neminem ad bene vivendum eſſe compellen. dum, ne coacta ſit obedientia: 3) Hæreticos a Ma- giſtratu nullo modo eſſe coêrcendos: 4) Sacramen- torum vim & efficaciam ex miniſtri adminiſtrantis dignitate & ſanctitate dependere: 5) rebaptizandos eſſe eos, qui ſuo cœtui non eſſent inierti, licet ab Orthodoxis jam baptizati: 6) quidam erant crude- les & diſſentientes a ſua hæreſi, ubivis forent obvii, cædebant & jugulabant furioſe; imo etiam ſei pſos, longo ante tempore opiparis delirüs ſaginatos ex alto præcipitarunt, aut alio violentæ mortis genere interemerunt: 7) Arianorum hæreſi favebant: 8) Purgationes magicas oſtentabant & enthuſiaſmos jactabant. v. Danæi Comment. p. 319. ſäqq. Hanc hereſin ſuperiori ævo Anabaptiſtas in Germania, Belgio & Anglia reſuſcitaſſe, ex infra dicendis pa- tebit. CAbP. Vv. . DE ALIIS HE.ERET. SE C. IV. Wm hoc ævo Eccle ſia ſub ſummis Poteſtatibus Chriſtianis, libertatem quaſi a perſecutione ty- rannica Imperatorum gentilium nacta eſſet, Dia- bolus magnam hæreſium ſegetem excitavit, quæ fi- dem turbaret Chriſtianam. de Haæreſ. c. G. Summa doctrinæ hæreticæ erat, §. 2. A. ar cee or. Lelt Nuit. tihu n01 ſer loru N in gue⸗ lemt ar⸗ 4 Pro ta en, enat liſ The⸗ Nie hpelen A MM. clanen iſtrnm izand licet tuce Ntobr ſeinis inngel sgene hanlth Uliafa E arin enlle etote enata eſt, quæ, cum in Chriſto divinitatem do- tonel⸗ gue Src IV. 13133; 8. 2. Nam ſub Conſtantio Conſtantini F. Imperatore, Archontici prodiere, qui &ααα αινονντρ, vel dg= o“ ſeu poteſtatibus, quas ſtatuebant velut ſecun- darios quosdam Deos & Angelorum patres, nomen accepere. Autor hereſis fuit Petrus quidam Ana- choreta & monachus Palæſtinus, qui vanis de An- gelis ſpeculationibus indulgens hæreſin novam ge- nuit. Cujus capita Aluguſtinns 6. XX. tria recenſet: 1) mundum a Principibus ſeu quibusdam poteſta- tibus cœleſtibus conditum eſſe: 2) turpitudinem morum & imprimis ſtuprorum commendabant; ſpernentes bona opera: inde Epiphanius vitam il⸗ lorum Qog ogο%, i. e. ſpurcitiei plenans appellat: 3)4 Carnis reſurrectionem negabant. Sed Danæus in Comment. in l. . p. 122. recle obſervat adhuc quo- que alios ipforum errores; quorum unus de con.- temtu Sacramentorum ipſis nomen fecit Aſcodru- ptarum ſeu Aſcodeyptarum, (Græce Aqοννuινον) propterea quod omnia vaſa Sacramentis admini- ſtrandis deſtinata frangerent & furioſe comminue- reht. Eodem Conſtantino Imperatore alia haæreſis 8 luiſſe, cum figeretur caro ejus in cruce, doceret, Theopaſehitarum & Theopaſſanorum dicitur. vid. MecCe. . . 25. Nam, ut Sabellianos Patri- P* 5 Paſſi- 234 Caov. V. Drz HxREFr. paſſianos vulgo nominant; iua laudatus ſcriptor ab errore hoſce heoaα*ντααρς àaρpellavit, quod De- um paſſun, eſe delirarent. Qui error Neſtorianorum & Euthychianorum hæreſi mox cauſam aut anſam dediſſe videtur. vid. Iheodoreti tres Dialogos. Foœdior eſt heæreſis Photinienorum, quam ſub Imperio memorati Conſtantii, excitavit Photinus ex minori Galatia ortus, primum Ancyranæ Eccle- ſiæ Presbyter; poſt autem Syrmii (pon Smyrneæ) Epiſcopus eloquentisſimus. Hic cum Marcello Samoſateni errore infecto præceptore uſus eſſet, ſtatuit, Chriſtum eſſe ANaανd+oονHvm+ſwn. vid. Socrat. I. VII. c. yz. qui tunc demum ανροι accepiſſet, cum ex Maria conceptus eſſet. vid. Theodoret. lib. V. e. 11. Sozom. I. IV. c. ö6. Atque propter hune capi- talem fidei Chriſtianæ errorem in Synodo Syrmi- enſi a Baſilio Ancyræ Epiſcopo, erroris convidus damnatus eſt. vid. Socrat. I. II. c. 29. & 3o. Ee cum ad Imperatorem provocaret in Synodo Sar- dienſi, iterum rejectus & ab ipſis Arianis exploſus fuit. vid. Sozomen. I. VI. c. 6. Hieronymus & Phi- laſtrius Photinianos cum Ebionitis conjungunt. Alii magis cum Samoſatenianis illos ſenſiſſe autu- mant; ut Ppiphanin). vid. . Rea. LXXI. ſol 5 FaxJs. Far §. §. Mox Conſlantio Imper. adhuc ſuperſlite Ae. iani vi/ Jua i edbi lunt cet cati ſno! ve mor ſ. A ipi, elle! nane (on a e) AMkerm oſey am . Syno NI — fitt oten Ain. 1. n otinl Eecle⸗ NNne) cd us eſe erAt iſen ℳ ean . Symni. nviche 0. 1 o⸗ pon Eti⸗ ogolt ean eN% SEc. W. 5½ iani & Besotuias: novam hæreſin fabricarunt. Hi cum Aetio Antiochene Eccleſiæ diacono & BEuno- mio hujus Diſcipulo in Dialectica probe verſato, Chriſtum Dei Filium, Patri Deo non tantum & 8τισο ſed uαταιττι ανεαιααοοεſe docuerunt, inde S& Anomii, Anomæi & Anomiani dicuntur. Poſt- quam Theodoſius Magnus edicto urbibus omni- bus illos in deſerta expuliſſet, in cavernis & privatis ædibus clam convenerunt & Troglodytæ appellati ſunt. vid. Sozom. l. VI. c. 26. & Theodoret., hb. IV. Peret. fab. Aetius ob blasphemiam in Filium DEl, paſſim etiam ε dictus eſt, & ah ipſo Conſtan- tio Imper. in ſolitudines Phrygig relegatus fuit. Quem tamen Julianus Apoſtata, in odium Chriſti⸗ anorum poſtea revocavit. vid. Theadorer. 8. Il. Hiſt. c. 27. Sozom. I. 7. 4. 7 §. 6. Ab his non multum differunt Katianit feu Se- miariani, gui eadem ætate tradiderunt, Chriſtum eſſe Deo Patri tοoορo h. e. ſimilis eſſqentiæ cum Patre. Duam 6 νοτα alqui expoſuerunt τ Gboup & Soiav, & hi dicti ſunt Semiariani: alii za= 7α„“ZονHι⁄O†fÄ, ut ſimilem voluntate tantum, non autem eſſentia docerent. Et hi fuerunt Acatiani pvoſteriores. Autor fectæ erat Acatius, qui Euſebio Pamphili in Epiſcopatu ſueceſſit. vid. Weras. 1. H. c. gy5. & l. IV. c. 22. Hic poſtquam hæreſis Arii in Synodo Nicena proſcripta eſſer, ſubdole Filium DrI ορον appellavie; ne videretur dirern en eb CA p. V. Dr HEnE. ſentire a Synodo, quæ Mosgno, eſſe contra Arium probaverat. Spiritum S. rie α ſeu creaturam eſſe etiam docuerunt.vid. Ppiphan. Hæreſ. W. fol. 54c). ſeg. §. 7. Cum Semiarianis ſenſerunt Macedanian. hære- tici a Macedonio Conſtantinopol. Epiſcopo nomen habentes. Is dum Filium DEl cum Arianis craſſi- oribus creacuram appellare noluit, epiſcopatupul- ſus novæ ſectæ mox autor extitit; ſtatuens cum Eu. nomianis, quod Spiritus S. ſit creatura Patris & Filii Miniſter. Ejus aſſeclæ ab hac hæreſi Pnerma- tomachi fuerunt dicti. confer. Ruſin. lib. 1. . 2). So⸗ zZom. libr. IV. .. 27. §. 8. Jovinianife, imperante Joviniano a Jeniniane monacho primum Romæ, poſtea Clerico, jam æ- tare Auguſtini nomen indepti ſunt. Hic omnia peccata (ſicut Stoici Philoſophi) paria eſſe dicebat; nec poſſe peccare hominem lavacro regeneratio- nis accepro. Virginitatem Mariæ deſtruebat, dicens, eam pariendo fuiſſe corruptam. vid. Auguſt. de Hæreſ. c. Sz. Nuaptias virginitate præ- ferebat. Quod Patribus Eecleſiæ valde diſpli- cuit; imprimis Hieronymo Virginitatis ſingu- lari patrono. Auguſtinus adverſus hunc librun de bono conjugali ſeripſit, dui tom. IV. opp. ex- kat. Cuam Valens Imperator potitus eſſet imperio, Audi- . R Miamn — Audi turit bor. reſe . ſmil ge M. he. cV ſerbie ſe exe pot Venitu enit U Co⸗ niac (hrid Pro 0 Prebe ctie Phio om gis lit. Ariun AtAPAN TL. hate- Oen 8cral ugl. CNIE. Pane 4 Puanne⸗ 161 l 3 Gvini 1 1 ſe OMut gertio. Ctueten taleſſ. s De e M 4, Src. IY.f. 237 — Audiani, quos appellant, innotuere. Qui dicun- tur ita ab autore monacho quodam Audeo, v. Theo- odor. l. V. Hiſt. c. 10. qui, ut Auguſtinus . yo. de Hé- reſ. loquitur, finxit ſibi Deum cogitatione carnali in ſimilitudinem imaginis corruptibilis hominis. In- de Græcis Anthropomorphitæ, 4 Labtantio vero An- thropiani l. IV. c. 3o. nominantur. Epiphanius l. 3. tom. I. hæreſ. LXX. fol. Sil. conditorem ſectæ Audi- um vocat, quem alias non malum hominem fuiſſe ſeribir. Quapropter mavult errorem illum, ſchi- ſma, quam hæreſin appellare. §. 10. .Audianos ſen Audeanos ſub eodem Imperato- re, excipiunt Aeriani, ab Aerio primum monscho, ac poſtea presbytero cognominati. Qui ſecta penitus fuit Arianus, neque enim aliter atque iſta ſentit, imo dicente Epiphanio bæreſ. 77. fol. goy. Ari= um dogmatum novitate ſuperavit. Præterea je- junia ſtatuta ſolenniter celebranda eſſe negavit, ne Chriſtiani viderentur eſſe ſub lege. Preces pro defunctis reſpuit: nec inter Epiſcopum & Presbyterum differentiam, quam multi agnoſce- bant, admittere voluit, omnium rerum abdi- cationem initio præ ſe tulit, mox prochotro- phio relicto, magnam vim ſecum utriusque ſexus hominum abduxit, qui omnes ab Eccleſiis agris, pagis & oppidis arcebantur. v. Eplphan. hbareſ- cit. fol. gob. ſeqq. & Auguſtin. de hæreſ- c. . Dicti etiam fuerunt Gllabici, quaſi verba & ſyllabss ſtudio⸗ 23 8 CAP. V. DE HXRET. uguſtini p. m. z6o. Aërenianos ab hæreſis macula abſolvere mavult, quia neque Socrates, neque So- zomenus, neque Evagrius aut Iheedoretus, qui o- mnes ante Aërium vixerunt, hujus ſectæ mentio- nem injiciunt. Quare putat ex invidia & ambitio ne Epiſcoporum, quorum autoritatem ipſe oppa- u cet forte adeo malus non fuerit. Euſtathius gonbr gnaverat, viro hæreſis crimen impactum fuiſle, li- Zee ejus & Epiſcopus Sebaſtiæ, a quo Aerius Presbyter ordinatus erat, aperte Arianum dogma ſecutus eſt; hic vero propter adminiſtrationem pe- cuniæ pauperibus collectæ, & quam ſibi Euſtathius ſoli arrogabat, ab ipſo primum diſſenſit; mox ve- 10 contentione graviori orta hæreſis Aêrio tribura fuit. Circa idem tempus, quo Aêriani accuſati pri- mum fuerunt hærefis Maſſaliani (ita enim redius quam Pſallianos dici, Danæus in comment. tit. vp. zyr. obſervat) excitarunt hæreſin, ſtatuentes, ſem- per orandum eſſe, nec opus eſſe labore. Inde Græcis suvvuα;, i. e. precatores, dr 1ρ ενναπι di- cuntur; quia Deum, & quidem cum Sabellianis ut tovv6αν τσοcarunt. Hi, ut Anabaptiſtæ, in varias ſectas denuo quaſi ſciſſi fuerunt. Nam ali- qui nominabantur Martyriani, quod quendam ex ſuis a duce militum Luppiciano necatum colunt, tanquam fidei Chriſtianæ martyrem: alii Satania- l . ni ſtudioſe captarent. Danzus in Comment. ad l. c. — Ny woe⸗ lepr uas, cke con Vid yod Cind Ein. ul 1 Crati lorne be ſt. cultat Bine toren ſorde lee Vatæ I holi⸗ Smserit eh. ,glid⸗ mentio⸗ mbido⸗ oppl⸗ ile,A. Coon nenpe. rrin ICN Ne. otiben ſi techis es liunit ciſt I . NNH lonen CNNNe. Nℳ ℳ Alle 46 SEc. IV. 239 ni vel Satanici, quod Satanam ſubmiſſe colant, ne noceat; alii Euthuſßiaſte, quod in ſacro furote ab- repti, ſe quidvis eſſe ſomnient, Chriſtum, Prophe- tas, Angelos; plane, ut Anabaptiſtarum & Qua- ckerorum colluvies delirare ſolet hodie, eriam commumonem bonorum & fœminarum fovebant. vid. poſt Auguſtinum piphanium hareſ. LXXX. ult. l. III. Tomo II. fol. 1065⁵. ſeqq. His ſeſe oppoſuerunt Proditiani a Prodico dicti, qui DEum omnino pre- candum eſſe, negarunt. confer. Clement. Alexan. drin. Strom. I. VII. f. 722. qui ſimilem hæreſi in 2 Philoſophis Cyrenaicis ortam ſcribit. . F. 12. Priſcillianiſtæ circa medium hujus ſeculi, erim Gratianus imperium teneret, in Eceleſia occidenta- li originem habuere. Nomen ſectæ teterrimæ eſt a Priſeilliano, qui Gnoſticorum & Manichæorum lahe infectus malum hocce in Hiſpaniam propaga- vit. Dogma præcipuum ad turpitudines ſuas 0Gc cultandas fuit: Jura, perjura, ſecretum prodere noli. Hinc Augußtinus in libro de mendacio, ipſorum er- rorem refutat, & præterea multas alias ſectæ hujus ſordes fuiſſe de bæreſ. c. zo, docet; omnes autem illæ e lacunis Gnoſticorum & Manichæorum deri- vatæ ſunt. vid. Danæi comment. l. c. p. 120. K. 13. In medie circiter hujus ſeculi Aollnaris, ſeu 4. pollinarius, Laodicenſis Eccleſiæ Presbyter, cum ſpe M 240 CAF. V. DE HXRET. ſpe indipiſcendi Epiſcopate 15 excidiſſet, æreſin in- ſtituit; docens ſicut Ariani, Deum Chriſtum, car- nem ſine anima ſuſcepiſſe; quia loco animæ ver- bum fuiſſet. v. Auguſt. de hæreſ. c. 7y. Apollinariſtæ Lirur conſenſerunt, Chriſtum aſiumſiſſe æ dρaα hXν⁸ανυF 5 ſed anima rationali deſtitutam. Fuiſſe enim volunt in Chriſto animam quidem dρ 2 Tin⁵⅜ α AAον½, hon autem Aoiαι non eam animæ partem, quæ in homine vge & νειοο aαρ⁰ pellatur. Atque inhor ab Arianis deflexerunt, qui Chriſtum omnino corpus αvαοοa aſſumſiſſe docuerant. vid. Zheodoret. Dialog. 2. inconfeſ. Hæ- reſis hæc in duas ſectas mox ſciſſa eſt. Alii enim dicti fuerunt Apollinariſtæ ſimpliciter, qui Chriſtum in- carnatum dixerunt; alii Apollinariſtæ Marcionitici, qui Chriſtum corpus ſuum de cœlo ſumſiſſe, & in clis Geiornrt ονοσον habuiſſe contenderunt. vid. Danei comment. cit. p. 274. L. I4. Hadlenus Chriſti perſonam, naturas & doctri- nam heretici impugnaverant; nunc imperante Theodoſio Majore, Antidicomarianiæz prodiere Ma- riæ virginitati usque adeo contradicentes, ut affir- marint, eam poſt Chriſtum natum, viro ſuo de- ſponſato fuiſſe commixram. Nomen igitur eſt, ab hæreſi, quod ſint æνταρäαο Mgααια. e. Mariæ adyerſarii. Appellantur etiam ob eandem cauſam Antimaritæ; ab autore vero Helvidio homine ru- ſticano & vix literis imbuto Hridtag, qui Au- Xxen- Zenti ine dih tam (hh⸗ in Uuntor (liin! nnen (c ialſe tbat Yyu W,B ſeln: imal ip iſnt fheor liniet in I9 — telinin. mne ſe⸗ inante . . ℳ titotan n n enn = elenuh onlſe . ninlit Ktonir. An i e,& Gerun Codt⸗ Penme le M⸗ Ctaft ſvo⸗ iuneh M AMu nen . Nenci atiamipiſcopi diſcipulus Herae-vid. Cyipba- nius, qui hareſ. 755. f. 107. eundem prolixe relutat. §. I5. trii in homine integras eſſe ſtatuit, peccatum origi- nis negavit, Chriſti mortem & promiſſiones gratiæ evacuit, & hominem per obedientiam legis & me- rita ſua conſequi æternam ſalutem poſſe docuit. Pa- raſtatas habuit Cæleſtium, Julianum, Fauſtum, & alios 2 pud Auguſtinum citatos. Eruditi putant ex NoraA- tianorum & Manichæorum deliris ortam eſſe hæ- reſin: contra quam Auguſtinus acriter diſputat. Sed tam altas illa radices egit, ut ne nunc qvidem. exſtir⸗ pari potuerit. Ma nſit enim in Papatu Semipelagia- niſmus in hunc usque diem. vid. B. Chemnitii LL. Tbheologe t. V III. de lib. arbitr. ſupra p. 141. cit. A So= cinianis vero hodie Pelagianiſmus ipſe fovetur craſ⸗ ſiſſimus. CA P. XVI. DE HRESIBUS- V sECUI. ALIS. F. 1. Æ ætas hateſes antededlente ævo ortas aur propagare, aut interpolare in Eccleſiæ per⸗ Szc. W. S 244 Ætate Auguſtini regnante Arcadko, a. 417. Pela- gii Britanni monachi heæreſis gratiam a Chriſto par- tam infeſtare cœpit. Et quia is uſus eratmagiſtro Caæleßtio, diſcipuli ſui non tantum Pelagiani, ſed et- iam Cæleſtiani ab Auguſtino de haæreſ. 6. SFᷣ. nomi- nantur. Hic gratiæ divinæ hoſtis, vires liberi arbi- 242 CQCAb. VI. DE HARS. perniciem tentavit. Et niſi Imperatorum & Con- ciliorum autoritas illas damnaſſet, damno Eccleſiæ in valuiſſem magis. §. 2. Sub Theodo io Juniore, Neſtorius Epiſcopus Conſtantinopolitanus, Diabolicæ nequitiæ (ut o⸗-⸗ wyates l. VII. c. 29. loquitur) capax Inſtrumentum, qui dicente Auguſtino de hæreſ. c. 91. auſus eſt, do- Smatizate, Dominum noſtrum Chriſtum bominen tantum; nec id, Taod mediator DEI & hbominum fabtus eſt, in utero virginis de Spiritu S. fuiſe. conce- ptum, ſed poſtez Deum homini fuiſſe permixtum, net Deum hominem paſſum eſſe pro nobis. Quare nolebat Mariam Ogovονο àαellare: Ygs τον gitur cen- ſebat eam appellandam eſſe. Sed damnata fuit ejus. heæreſis in Concil. Epheſino, quod Theodoſius Mi- nor coegit. Neſtorius poſtea in Exilium miſſus miſere periiſſe ſeribitur. vid. Socrat. l. 7. Evagr. lib. 1. Necephor. I. I. qui pluribus hiſtoriam de Neſto- rio exponunt. Hodie Zwinglianos eandem hære- ſin incruſtare, notiſſimum eſt. vid. Schraderi tralt. de Neſtorianiſmo. „ 3. Eutichiani ſen F. Sutichite, illis ſeſe opponentes, more ſtultorum in contraria currebant. Euty- ches enim Presbyter Conſtantinopolitanus, ſeu ut al' vocant, Archimandrita, homo arrogans & aa lenex, cum Neſtor um refutare vellet, GiXit Ppoſt, umonem naturarum? 1n Ohriſto, nOn un. un is lari Pppi nocht MmA er ſobt mnil en i certo⸗ erl ludln Uutgin ekh oCNH giu Wonen Perco an oin te . 8 mta We ſi — CN Recli ien (veh⸗ enng el, Honinet oniten⸗ lt Pum, ene D turth fujteſ 1 CVmNi n i — — le NNO enn Her MNH wnrs 1. 4 s n e e jam duas, 1e unam tantum, nempe divinam natu⸗ ram manſiſſe: adeoque naturas in Chriſto diſtn- Gias confudit. Quare mortuo jam Theodoſio, Martianus Imperator Chalcedone (quæ Bithyniæ oppidum eſt, ex adverſo objectum Byzantio,) sy- nodum collegit, quæ Eutychen auditum prius da- mnavit. vid. Evagriilib. . t. 2. 4. 16. T beodoret. l. 2. hereſ. Fabul. Nicephor. lI. 11. t. 47. ſeq. qui in exi- lio, ut Neſtorius, miſere obiit. Ex hæreſi hac pro⸗ gnati ſunt Monophyſitæ, qui naturam duntaxat uni- cam in Chriſto ſtatuebant: Item Acephali, qui a certo capite nominari nolebant, Eutychianiſmum interim foventes. J. 4 AMonotheleis ad idem ſeculum in Sapplemente Catalog. Haret. Philaſtriip. m. ioy. referuntur, qui duas in Chriſto voluntates negabant, divinam ſcili- cet & humanam. Contra hos celebrata eſt Sy- nodus VI. Conſtant. ann. ygy. Sectæ princeps fuit ergius præſul Conſtantinopol. Appellantur etiam Monenergita: quæ appellatio cum priori, ipſis pro- ter dogma adhæſit. Gum enim Eutychis de una Ghriſti natura doctrinam in Chalcedonenſi Syno-⸗ do improbatam ſcirenrt, & propter anathema Eu- tychi didum;, vererentur autoritatem Fecle- ſie, alia rem via aggreſſi ſunt, õäl ias susaαα α Xgis & ir & rAHWσανατι „ Unam voluntatem unamque operationem in Chriſßto aſſerere aicſi ſunt. Ita Photius in Bisliorhecs cod, XIX. eo⸗ 2 rum 244 Cbgb. VI. DE HXRES. rum hareſin exponit. Jacobitarum & Maronita- rum nomina, a quibus autoribus iidem accepe- rint, hic inqvirere non vacat prolixius. vide inte- rim de Jacobitarum origine Nicephorum Calliſtum, XIIX. c. y2. & Danæzum in Comment. ad Auguſt. de bæreſ. c. 93. nec non Joh. Heinrie. 1Wrtigg. in * bißt. Eccleſ. 6. VII. p. 445. Norantur in hoc ſeculo etiam Prædeſtinatiani, qvos nonnulli Reformati Augnſtini diſcipulos fa- ciunt. Verum aliis fit veriſimilius, ipſos fuiſſe Mo- nachos Adrumetanos prope Tunetum in Africa li- torali habitantes; qvi ſtatuerunt, quod nec pie vi- ventibus bonorum operum labor proſi t, ſi a Deo ad mortem deſtinati ſint; nec impiis obſtaculo eſſe peccata ſua, ſi fuerint ad vitam prædeſtinati. A qua heæreſi B. Auguftinum fuiſſe immunem, D. Calovius Ret Muun — un onnie herm r mnr. Gum ecit etto dam Pertina lacis in Hucretiſ. Calixt. Diſputat. W. p. 27. ſeqq. de- monſtrat. Id tamen vero congruit, Monachos di- Gos heæreſin ſuam ex ſcriptisAuguſtini male intelle- Gtis, & ad ſuam hæreſin vi qvaſi pertractis non tam hauſiſſe, quam perperam collegiſſe. vid. Zacobi Sir- mondi Prædeſtinatum: ſeu prædeſtinatorum Haære- ſin, & libri &. Auguſtino temere adſeripti Refutatio- nem. Cui ſubjuncta eſt cenſura Avvræi Theolog. Doctoris Sorbonici, in qua oſtendit, nullam fuiſſe un- quam Prædeſtina torum hæreſin. §. 6. Agnoeta jam memorato ſeculo ex hæreſi Neſto- ria-⸗ H. mien Chianc Eyexe. olita lere leoitt. cee. einte. Aun G. retien 0 1 Giſe . Aierl⸗ erſei ſaMN clo⸗ S CAN1 chose ſeing! poni AH n i Niiu 10 fiſet 1NN “ riana prognati ſtatuerunt, Aνο quidem in Chriſto omnia noviſſe; humanitatem autem ipſi unitam permulta ignoraſſe. A qua ignorantia ipſis nomen Agnoëtarum fuit inditum. vid. Epitom. Annal. Ba- ron. Sondani ann. Chr. 5z57. n. Io. fol. m. 6o6. & ann. Referunt aliqui ad hanc ætatem Petrum Gna- phbeum Presbyterum Chalcedonenſem & poſtmo- dum Antiochenum, qui nomen Mariæ in omnibus precibus invocandum ſtatuit ; odio forte hæreſis Neſtorianorum, qui Mariam οoτπο eſſe dicen- dam negabant. Quia tamen incertum eſt, an cum pertinacia errorem ſuum defenderit, hæretici per- tinacis notam ipſi inurere nolumus. CAP. VII. HERETICIS VI. SECUL. Novis quidem hæreticis Eccleſia in hoc ſeculo non adeo turbata fuit; ſed tamen reliquiæ antiquarum hæreſium, ut Origenianorum, Euty- chianorum, Monophyſitarum non penitus conqui- evere. Quapropter præter concilium Conſtantino- politanum II. alia particularia leguntur habita, ut illæ reliquiæ opprimerentur. Z 246 CgAv. VII. Dr HAERET. VI. Sc. (N Sopitis igitur quodammodo hæreſibus, aut ſchi. ( ſmatibus, quæ hactenus Eccleſiam exercuerant, Dia- koc bolus tam in oriente, quam occidente Apoſtaſiam a met. Vera & antiqua fide Chriſtiana Catholica per Papi- (diſt ſmum, & Muhametiſmus introducere molitus eſt, imè Utraque apoſtaſia, illa partialis, hæc totalit, ſeculo . ſubſequente vires ſumſit, & Eccleſiam mirum quan- is tum laceravit. “ CAP. HN. r HXERETICIS ET SCHISMATICIS „ GSC. VII. IIX. IX. X. XI. XIII. Nxꝑv Vv. §F. I. e Om ſeculo VII. Bonifacius III. Epiſcopus Ro- cnl manus, auxilio Phocæ Imperatoris parricidzz * primatum in Eccleſia obtinuiſſet; primus fuit n d qui ſe Epiſceopum Oecumenicum vocari præcepit; mul. licet ipſius anteceſſor Gregorius Magnus vel Anti- d chriſtum, vel Antichriſti curſorem dixerit, quisquis . Epiſcopum Oecnmenicuuns ſeſe nuncupaturus eſſet. ſeu Hanc Romami Epiſcopi fuperbiam deteſtati O rientales Epiſcopi, (inprimis Conſtantinopolita:. Rlis pnus,) CGρEnt ſchiſma ab Eccleſia Romans face- Net re, quod hodiernum usque diem durat. De ortu *“ & progreſſu Schiſmatis hujus vid. D. Hornbeckii Meia⸗ 6. Atſch fantDe ſtaten e et M lituse ſecl nqgen N . Dese grriotn us I . recent eln igeu Aet eltid ol⸗ ufi⸗ DeN n CAE. IIX. DEHER-ErSCs. Sxc. VII. &c. 247 „3. Cum heæc diſſenſio inter Eccleſiam orientalein & occidentalem vigeret, Mubammed (aliis Maho- met & Mamedus dicitur,) novam religionem ex Ju- daiſmo, Samaritaniſmo & Chriſtianiſmo, adjutus et- iam Arianiſmi & Neſtorianiſmi aſſeclis, eudere cœ- pit. Quæ cum ex notis illius temporis religioni- bus Syncretiſſimum comtineret, mox invenit aſſe- clas quam plurimos, qui Eccleſiam florentiſſimam in Oriente graviſſime afflixerunt, eo tempore quo occidentem Longobardi premebant. vid. Hottin- geri Hiſtor. Oriental. l, I. c. 7. ſeéqq. & Mascias. cent. VII. . . . Seculo IIX. contentiones Epiſcoporum Rom. cum Imperatoribus Orientis ſuper cultu imagi- num & Sanäbtorum turbarunt Eccleſiaam. Quare in Oriente duo concilia, Nicænum H. & Conſtanti- nopol. lonolaſticum, fuerunt convocata. Carolus etiam M. in occidente Francoſurti eadem de cauſa Synodum celebravit, quam Goldaſtus & D. Dor- ſebeuns Peculiaribus ſcriptis delinearunt. §. §. Ex actis autem Concilii Hancofartani nota ſunt duo hereticorum illius temporis nomina; nempe Felicis Ergelitani & Elipandi Toletani Epiſcopi, qui Neſtorianiſmum incruſtantes docebant, Chbriſtum ſecundum bumanam naturam eſ tantum Filium Dei adoptivum. Quod dogma in conventu Epiſeo- porum Ratisbonenfi, & Francofurtenſi damnatum fuerat. . 4 LC., 6. 248 CAr. HX. DEHXRET. Er. SCHISM. 6. Seculo IN. Godeſihalcus, vel ut alii ſeribunt Go- theſehalcus, Monachus quidam ex Gallia Belgica o-= riundus, veterum Prædeſtinatianorum hæreſin reſu- ſcitavit. Verum in Synodo Moguntina, quam Ludovicus Pius Imperat, convocaverat, a Rabang Mauro Epiſcopo Moguntino & Haymone Halber ſtadienſi, oonſentientihus aliis dicta hæreſis damna- ta eſt; ipſe autem Felix Urgelitanus carceri inclu- fus hæreſin latius diſſeminare fuit prohibitus. vid. Wondani Epitom. Ann. Baren. ad ann. 5S75. fol. 5oz. S. 7. Eodem ſeculo Johannes Erigena natione Sco- tus magis innotuit, qui in S. Euchariſtia Chriſtia- nos tantum percipere figuras & ſigna corporis Chriſti aſſeruit. vid. FHares Hiſtor. Matthæi Wreſt- monaſterienſis ad ann. Chriſti &5. n. 62. & 5S. n. 4l. Hujus errorem Bertramus Preihyter ac Monachus, in Gallia Paſchaſii qρ„ναα α Propagavit, negare auſus aρορον ſubſtantialem corporis & ſanguinis Chriſti in S. cœna. vid. 8. D. Henric. Malleri Hiſftor. Berengarianiſmi p. 12. Seculo X. Pontifices Romani operam navarunt omnem, ut Monarchiam in Eccleſia ſtabilirent. Sed dum Ottones Imperatores reſiſterent ſtrenue, Clericis cælibatum imperarunt & Monachorum ordines ſtabilire contenderunt, quo plures ſibi addi⸗ . ath/ kec tiat, Ne, ſen, /7 Aen nori nisC ln os cl Chin eren * Pr⸗ lentr ſ ler ene Ael e ger Chril Eebar nt ⸗ . nreſ⸗ ,Nin Ralhert jalber. lamne linehe e Nil ne N eit. opof W. G. 6 D nachu⸗ biide mgnt ili vt ltenG S. VII. IHX. X. X. Xl. XIIl. XV. 24 addictos haberent ſubditos. vid. Snae . Mo- nachis libr. §. 9. Seculo XI. Beere eie ed geri f in Gallia Eccleſi iæ archidiaconus, occaſione a transſubſtan- tiationis dogmate ſumta, docere cœpit, panem & vinum in menſa Dominica, etiam poſt conſecratio- nem, & in uſu ſito Euchariſtico non eſſe verum corpus S ſanguinem Domini, ſed duntaxat Rguras“ vocari autem carnem & ſanguinem propterea quia in me- moriam crucifixæ carnis & de latere effuſi fangui- nis Chriſti celebrentur. Oppoſuere ſe Berengario Lanfrancus, ex Cadamenſi Abbate Archiepiſco- pus Cantuarienſis & Guitmundut Averſanus Epi- ſcopus, qui veram præſentiam corporis& ſanguinis Chriſti in S. Euchariſtica defendebant. vid. Hiſftor. Berengarianiſmi D. Malleri cit. p. 1). 10. ſeqdt. c. 10. Præterea inter Eccleſiam Orientalem & Occi- dentalem aliæ controverſiæ agitatæ fuerunt; nem- pe de proceſſane Sspiritus &. a Filio, de ſorma Bapti- ſmi, an Aſperfione an immerſione fieri debeat; it. ſuper Sabbatis in quadrageſima obſervandis, ſuper pane Eathariſtico & ſimilibus, quæ ex Chriſtophori Angeli Enchiridio & Fehlavii Annotat. in iltuc, no⸗ t& lunt. §. II. Secul. XIII. cum Palæſtinam & S8yrie partem Chriſtiani, Saracenis & Turcis bello ſacro, ut di- cebatur, extor ſillent, reliquiæ veterum hæreſium Q § ibi 1 Papa Romanus Heæreticis aecenſere voluit E alden- ſes, qui a Petro de E'aldis nomen habent & alias jam quaſi in aαν conſtitutum impugnare & Pa- Pam Antichriſtum appellare non verebantur. Ve- dadii, Roterodami ann. 1616. edita. lagii hæreſin in Gallia ab orco revocare & propa- gare ſtuduit. Is vero eſt Petrus Abailardus, (alii Abalardum, Abaliardum, Baliardum vocant,) natione Gallus, qui Parifis Theologiam & Philo- Arium ſapiebat; cum de gratia, Pelagium; cum de Perſona Chriſti, Neſtorium. Ilta ejus hæreſin deſcribit Bernbardus in Epiſtolis. Quapropter in concilio Sveſſionenſi, Pariſino & Rhemenſi da- Abailardo adſtipulatus eſt Arnoldus Brixianus, quem Bernbardus Epift. 196. caudan corpionis va- cat, quem Brixia evomuerit, Roma exhorruerit, lovii Sociniſin. proftigat. p. I. ſeqq. & D. Scherzeri colleg. Anti⸗ Sotin, p. &. Pauperes de Lugduno vocantur. Hi Papatum jam- Non omittendus eſt, qui hoc ſeculo Arii & Pe- ſophiam profeſſus eſt. Hic cum diſcipulo Gillerto Epiſcopo Pictavienſi, cum de Trinitate loquebatur, mnatus eſt. vid. Epiſt. Bernhard. 1S. 159. 192. Huic Prancia repulerit, Germania abominetur. vid. D. Ca- 2 5⁄⁵ CAr. IIX. DE HRET. Er ScuiskAr. ibidem deprehenſæ fuerunt, quæ nec hodie extin- æ ſunt inter Chriſtianos orientales. In occidente rum contra jus fasque illos appellari hæreticos o- mnes norunt, qui hiſtoriam Waldenſium cum ſta- tu Papæ non ignorant. vid. E aldenſia Balihaſ. Ly- be cn van ceu Sin mmr Urrte layr Koni fin ſejan Inet e (ori erat Ged, R uy, Pomp. pper lum Pladli ui, Mome tem. (rter Mlts 7 . Src.è VII. IN. IX. N. Xl. XIII. NV. 2 1 dem Seculo XIII. Papæorum dogmata & errores per conciliorum decreta facta ſunt articuli fidei, ue Kilui zransſubfſtantiatio, confeſſio auricularis, ſpecialis union, enumeratio omnium peccatorum, requirens ſatisfa- edh Stionem pro pœnis & quæ ſunt alia ejus generis do- I. gmata ad Clericorum ſtatum maxime conducentia. Præter fictos a Pontificiis hereticos, notantur etiam unki Fratricelli, qui homines in hac vita tantum perfe- .. Cionis gradum conſequi poſſe, tradidiſſe dicuntur, ut fiant àαννααοιττπτο nec opus habeantorare aut jejunare. Qui error Monachiſmo deber ori- füble. . ginem. . to ð 4, §. 14. en Sesculo XIV. Papalis potentia cum erroribus in Pmo, doctrina & vita, inimmenſum propemodum auéta fuerat. Nam Banifacius VIII. ſibi temporalem & nehin ſpiritualem poteſtatem abſolutam arrogaverat; adeo, ut Albertus Cranziui, Canonicus Ham.- led burgenfis, ſcripſerit; cum dictus Papa magna aredte pompa celebraret jubilæum a ſe inſtitutum, & ven- imperiali habitu indutus eſſet, ante ſe nuda- „M tum gladium oſtendens diceret: Ecce, hie duo u gladii! vides o Petre ſucceſſorem tuum; & tiu ſa- men latifer Chriſte, tuum cerne vicarium: vpide, d guomodo aſcendit ſuperbia ſervi ſervorum to-= ram. vid. Cranzii Saxoniam lib. VIII. t. 76. p. 22 f, mm Cæterum hereſes fuiſſe ortas non meminimus fa- moſas, niſi quod Bertholdus de Rorbac“ Chriſtum 252 CAP. IV. DE HAERET. Er. Scnis. in cruce deſperaſſe dixerit, quem errorem tamen S. klerbipolj mox revocavit. F. 15. Seculo XV. (alii XIV. cdmputant) Pontificii in Concilio Conſlantienſi rorneionXενσρ½ppropter peri- culum effuſionis e transſubſtantiationis dogmate natum, in Eccleſiam introduxerunt, ſimulque ſan- Xerunt: Hæreticis non eſſe ſervandam fidem quod axioma ad diſſolvendam ſocietatem hominum a Diabolo ſuppeditatum, mox inaudito exemplo perfidiæ confirmarunt, ad ignem ſcilicet damnatis innocentibus viris Johanne Huſſo & Hieronymo Pra- enſi. v. Acta & Mortem Martyr. Joh. Criſpini p. II. I2. ſeqzq. & tom. 1. Hiſt. & Monument. Joh. MehN rinlerte ann. yb. impreſſa. CAbP. IX. DE HERETICIS ET SCIHISMATICIS RECENTIORIBUS NEMPE SE- CULI XVI. ALIIS XV. S. I. Papatus ad faſtigium in mundo ſum⸗ mum perveniſſet, & B. Lutherus inſtinu divi- no ceœpiſſet orbi Chriſtiano vitia, tum doctrinæ tum morum& diſciplinæ, a Pontificiis introducta manife- ſtare; pura, antiqua & Apoſtolica doctrina quaſilu- ci de nuo expoſita & repurgata fuit. Sed mox novo- Tum 1 ☛à fun! ittre enp mus. P Enc onis derr a er unt. kſuit lgnat ip rfia ſn (nin prit Uunnr, e iht Nnon D houy Hurmi 1 Auno nu ſeria i. luuo, nuimen tiscin terſei⸗ vogmmen lne ſin. 1: al minuan Geno⸗ Gctnnk nole Aif RrCENTIORIEUS NEYMFE SECVUII XVI. 253 rum rum hæreticorum & ſchiſmaticorum colluvies pu- ritatem religionisEvangelicæ fœdatura prorupit, ut tempore jam ſeculo Apoſtolico factum eſſe legi- mus. §. 2. Primam igitur ac præcipuam hereticorum clas- ſem conſtituunt Papæi, qui cum ſemel a vera Reli- gionis Chriſtianæ norma, quæ eſt ſola ſcriptura S. aberrarint, circa omnes fere fidei articulos, in Eccle- ſia errores noxios pertinaciter defendere cœpe- runt. Præcipui hodie Papatus propugnatores ſunt Jeſuitæ, hominum genus raαναοννuvHvι quod ab Ignatio Lojala, milite Hiſpano, originem trahit. Or- do ipſorum ann. 1540. a R. Pontifice confirmatus, per fraudes varias ad magnam in republica poten- tiam adſpiravit. Compendium doctrinæ ipſorum continet Concilium Tridentinum ævo ſuperiori ad opprimendam puram Evangelii doctrinam habi- tum. v. Examen ejusdem Concil,a. B. D. Chemnitio con- B, & B. D. Gerhardi Confeſſ. Catholicam, nec non B. Hopfneri Saxon. Evangelici, & die Saͤchſiſ. Haupt⸗Vertheidigung des Augapffels, & D. Nic. Hunnii Apoſtaſiam Roman. Eccleſ. & alios. H. 3. 1 Helvetia Illicus Zyvinglius Tigurinus, qui anno 1519. Samſoni Mediolanenſi Franciſcano indulgentiarum nundinatori ſeſe fortiter in Hel- vetia oppoſuerat, (primus enim Reformaror non fuit. Nam Lutherum omnium primum noſtro Jeculo in errores & abuſus Papiſticos palam magno Tortique animo invectum eſſe 3 Ludovicus Lava- terus N 254 CAr. IX. DEHARET. Ef. SCEISMATICIS terus Hiſtor. Sacrament. fol. 33. eontra reliquo- rum Calvinianorum vanam gloriam aſſeverat:) cœpit Andreæ Bodenſtein, Franci a patria Caroſta- dio cognominati & Wittebergæ Profeſſ. ſententiæ de S. cœna favere: Quod verba Chriſti in inſtitu- tione S. cœna non proprie, ſed figurate accipienda ſint. Hinc certamen Sacramentariorum ſatis tur- bidum in Eceleſia ortum. Et cum illorum partes mox ſtrenue tueretur Johannes Calvinus, Noviodua- nenſis Gallus, & præterea Godeſcbalci hæreſin de abſoluto prædeſtinationis decreto reguteret; nova heæreſis enata eſt quæ Zpvvinglianorum & Calviniano- yum a Promachis dicitur. Nomen hoc Galviniſtæ ipſi non deprecantur: vid. qudie ſuper Epiſt. Philipp. edit. Londin. Lit. L. voce Laſco Apell. fol. yi ſeiner kurtzen Antwort. Calvin. Volum. Tractat, Iheol. ſol. 544. Amyraldus ap. Syanh. Exersit. de Grat. univerſ. fol. 325. Apertum, ait, Calviniſtam me profteor, qui doctrinam, quam dotuit Calvinus, publice probat ate que amplexus ſz, i inquit, Jacobus Laurentius in E Piſt. Grot. anatomizata fols 25. Nominari enim Secta- rii ab Autoribus poſſunt, ſicuti Cbriſtus vocopit Nico- Iaitas a Nicolao, ut a fdelibus diſtingveret. Pareus Comm. ſi⸗ per Apocal. Il, . fol. qg. Par eſt, ut quo= rum pravam opinionem acceperunt, eorum quoqut? vocabula & titulos actipiant, inquit Athandſ. ad Adelphium Tom. 1. fol. g3yl. aquum vero ſt, 4uorum nomina deprecatur, eorum quoque ſententias ye- fugere. I. Orat. IV. c. Arianos I. l. f. 272. Panbei⸗ iu Vy ſʒ jeſi . im 00 r in uN1 (.“ ODiig ingu benn⸗ Wibe nenne lerror elehr Mim erit (one ſoche, N n ls — Bigdo. Verat.) eften inctn⸗ ppieltt atis tn . Pone Mnlln . Nelace 0. piNitxꝑ. An Amn 1 ſen 1 6 nipe,. Frunſß⸗ ll4 iu5 nim Re N ,. DN , 6 ud’ 4 =— = RcrEORIBVs NruE Srcvrr XxVI. 255 — mius 5& Helrectcoru, nomen convenientius quam Reſormatorum judicat i in Syntagm. Diſp. Iheol. P. I. f. 3o5. 320.) vulga etiam Sacramentarii a primo hæ- reſis capite appellantur. v. D. Schluſſelburgii Cata- log. Hæret. lib. III. ubi cum biſtoria, Sacramentario- rum errores confutat. In Gallia dicuntur Hugono- ti, quod nomen anno. 1561. ad contumellam Refor. matorum effictum eſt. Sed mox a Rege ſancitum fuit, neque nomen Papiſtarum neque Hugonoto⸗ rum in poſterum debere contumelioſe uſurpari.- vid. Ihuan. Hiſtor. lib. 25. edit. Pariſ. p. m. 7i. 733. Origo nominisa Thuano heæc refertur; quod, cum ſingulæ urbes apud Gallos peculiaria nomina ha- beant, quibus mormones lemures, manducos & cæ-⸗ tera kajusmodi monſtra inania anilibus fabulis ad incutiendum infantibus ac ſimplicibus fœminis terrorem vulgo indigitent; Cæſaroduni Hugo Rex celebratus fuerit, qui noctu pomœria civitatis obe- quitare, & obvios homines pulſare ac rapere didtus fuerit; ab eo Hagonoti appellati, qui ad ea loca, ad conciones audiendas, ac preces faciendas itidem noctu, quum interdiu non liceret, agminatim in oc- culto conveniſſent. v. Thuani lib. XXIV. ad rmm. 1 co. §. 7⸗ Anabaptiſtæ ann. 1522. ut aſiquicd ad Refor- mationem contuliſſe viderentur, duce Nicolao Pelargo & Storch, Paſtore Cygneo, docuerunt, egreſſos e papatu rebaptizandos eſſe. Inde a pri- L 0 2 56 CAr. IN. Dr HkRrT. Er SCHiISMATICIS . — mo errore nomen indepti ſunt. Nam αν☚ in com- poſitione Græcis etiam ſignificat rurſus, ut ονr yeducere; ita àuα εwαναιεον rebaptizare. Hi mox 35 8 latius progreſſi errores erroribus cumularunt & ſo- mnia cum Deo finxerunt, Magiſtratum cum Tbo- ma Muncero rejecerunt, legem Moſaicam damna- runt. Inde variæ Anabaptiſtarum ſectæ & nomina: ut Tacentes, qui ſiendum eſſe omiſſis concionibus utant: Orantes, qui ſemper orationi vacandum eſſe cenſent: Enthuſiaſtæ, qui ut olim Montaniſtæ, enthuſiaſmos fovent, jactantes ſe rapi extra ſe, & in ſomniis cum Deo miſcere colloquia, ex qvibus varia prædicere poſſint. Illorum quidam corru- unt in terram tanquam epileptici, tremunt corpore, & ad ſe reverſi viſiones jactant. Libertini, qui ſenti- unt ſe per Chriſtum a lege liberatos eſſe, commu- nionem mulierum neceſſariam eſſe inter Chriſtia- nos: regeneratos non amplius peccare; liberum eſſe, an ſacros conventus frequentare quis velit, an non; & quæ ſunt aliæ hujus furfuris doctrinæ in perniciem Eccleſiæ & Reipubl. inventæ ab Anaba- ptiſtis & Fanaticis. 6 Qwvidam Anabaptiſtæ (quas in novas ſectas ſein. di jam diximus) poſtea nomina a duce ſeu ſeducto- re habent: ut Hoffmanniani a Melchiore Hofman- no, Davidiani a Davide Georgio, Auguſtiniani ab Auguſtino Bohemio, qvi cœlum usque ad diem extremum occluſum eſſe docuit, Mennoniſtæ a Menone. v. plures monſtroſorum dogmatum in- vente-⸗ / nt lunt Uan bart D“ doni ir, Conk nnd ſey uom de Rogt N A ue ſermn Ihven 644 1 N Utio een 6 — NCO “ Ii nor 1l⸗ ne⸗ amnt. Otninan. onibe DnGCn tanite, — tlſee ed n ONtl. e0tolt Glenn Omm Dhtiſi⸗ libetonn Felite Rricr. Authe 80 N en “ dle N.ς⅓ ſpign — RECENTIORIBUS NEMPE SzcCI. XVI. 2 7 — ventores s apud 5). Seblaheln, g. Caralog. heret. libr. XII. P. 22. 25. ſeꝗj. & D. Hornbeckit Semm controperſ. 14 V. de Anabaptiſmn. & & lib. VI. de Beskats Ae & &Li- bertinis. § 6. Anno 162. gjusdem ſeculi Caſparus K hppenek⸗ M feld, Nobilis ab Ciinck, ex ducatu Lignicenſi Sile- ſius, miniſterium Eccleſiaſticum & Sacramento- rum uſum improbare aggreſſus eſt, ſimul negans Chriſtum ſecundum humanam naturam eſſe crea- turam, ſtatuendo etiam, quod carnem ſuam de cœ- ll attuliſſet. Verba S. cœnæ, hor eßt corpus menm, ex- ponit non proprie ſed Mgurate, &, ut ipſe! loquitur, iritualiter. v. Confeſſ. ejus p. m. 1 ſeq. Edidit enim Confefſionem fidei ſuæ, ex qua patet, quod in o- mnibus fere articulis doctrinæ Chriſtianæ a verita- te & orthodoxia abeat. Burcholzerus ſeribir, fu- 7 iſſe virum non malum, ſed caput habuiſſe irregu. latum. Poſt Schvvenckfeldii furorem Johannes Blebins Agricola, ludimoderator primum Islebienſis, The- ologiæ poſtea Witteberge Profeſſorem agens, va- na ambitione turgidus, ex male intelle lis locis, quæ de abrogatione aut impletione legis agunt, pernicioſiſſmum errorem anno 138. in Eccleſiam invexit; Legem non eſe verbum D EI, bertinere ad curiam, non ad ſuggeſtum; Cörigianos eſſe libe- ros ab obſervatlione legis. B. Lutherus ſex diſpu- tationes contra ipſum & Antinomos (ita enim com- Ilte a dogmate hoc nominabantur) habuit Wir- teber-= 258 CAP. IX: DE HXRET. ET ScCHISMATICIS tebergæ. v. D. Scbluſſelburgii Catalog. Horeric. . Tr P. 35. Jé4. §. 8 Inter Auguſtanæ Confe Koni addictos, occaſio- ne Formulz interim, enata quoque inter Theologos Lutheranos fuerunt ſchiſmata. Nam Jaulius Pflu- Lius, Michael Heldius & Johannes Tilebius juſſu Ceſaris Caroli V. Auguſtæ libum conſcripſerant, de Religione interim obſervanda, dum concilium le- gitimum inſtituatur. Hic libellus Syncretiſticus dicebatur INTERIM, & a Cæſare omnibus Statibus & civitatibus Proteſtantibus imperi obtruſus eſt. Verum cum autores libelli crasſiſſimos Pontiſicio- rum errores aut tegerent, aut emollirent; non- nulli Proteſtantes imprimis Magdeburgici maſcule contradixerunt; Symboli quaſi vice utentes: Se⸗ lig iſt der Mann, der GOtt vertrauen kan, und wil⸗ ligt nicht ins Interim, denn es har den Schalck hinter ihm. Alii potentiam Ceæſaris veriti, librum Interi- miſlicum admiſerunt & miniſtris ſuis Eccleſiæ, addi- tis comminationibus obtruſerunt. Quod cum improbarent cordati & conſtantes Lutheranorum — 1 Nori Agin mon iker Line ai Lce ar. ribe (atal rfl e u, ne 4 Theologi, ut Amsdorſius, Nicolaus Gallus, Matthias Flacius Illyricus & alii, controverſiæ adiaphoriſticæ exortæ ſunt gravisſimæ. Nam Iaterimiſtæ multa fingebant adiaphora: in quibus Papiſtis cedere & pa- cis ſtudio gratificari poſſent Lutherani; alia contra fraudes interimiſtarum advertentes. negabant. v. D. Schluſſelburgii Catalog: Haæretit. lib. XIII. & alt. Y. 7. 74. ſed/4. “ em n Mam. Eſa Celit Nuh dD giee rn Pabl ccif olog 4 D. joliu erun ome. icdks Gibs Gl otipec⸗ maleN 6: G Und hin ,Eyre. e di⸗ N nonn nlie voiſtie u etenß⸗ cNn bin RECDENTIORIUS NEMPE SECUII. XVI, 259 §. 9. IlIauerim Illud Andreas Oftander, miniſter verbi Norimbergenſis, cum amplecti nollet, Norimber- ga in exilium miſſus, in Boruſſiam venit & Regio- monti profeſſor Theologiæ & Paſtor veteris oppi- di factus, novas quasdam ſententias de imagine DEl, de incarnatione Filii Dei, de Juſtiſßicatione bominis G& aliis nebus ſpargere cœpit; inprimis, cum audiis- ſet de B. Lutheri obitu: Hunc enim vivum revere- batur. Diſcipulos, quos habuit conſentientes in er- roribus ſuis, recenſet ac refutat D. &ehluſſälburg. in Catalog. Hæret. l. VI. p. 33. 44. Eg. Notisſimus er- ror fuit, quod nos juſtitiæ Dei eſentiali juſtos eſſe ſo- mnniarit. v. &eblaſſellburg. l. . p. o. ſe4. Frantiſt. Sanckharus, natione Italus, qui dum O. fandro contradicere in Boruſſia ſtuduit, in contra- rium errorem incidit, ſtatuendo Cbriſtum mediator rem noſtrum eſſ tantum ſecundum humanam natu- ram. Et cum ob hanc ſententiam pertinaciter de- fenſam Regiomontio pelleretur, in Poloniam con- ceſſit & Calvinianis ſeſe aſſocians, Profeſſer Ebr. Linguæ in Academia Cracovienſi factus eſt. v. Horn- beck. Sum. Controverſ. l. IX. p. 33. F. II. D. Georgius Major, Witteberge Prof. Theolo- giæ ordinarius, per Sphingem Auguſtanam, hoc eſt, Tormulam interim forte ſeductus, anno. 152. ſeqv- publice defendere ſuſtinuit has propoſitiones ſine R 2 limi⸗ 260 CAP. INX. DE HRET. ET SCHEISMATICIS — — limitatione idonea addita: I. Bona opera eſſe ne- ceſſaria ad ſalutem: () neminem absqué bonis operi- bus ſalvatum eſſe (2) impoßſibile eſſe ullum hominem absque bonis operibus ſalvari. Præterea etiam profeſ- ſus eſt ꝙρνρoov“hth. e. cooperationem veteris homi- nis cum Spiritu S. & verbo Dei in converſione ho- minis ad Deum. Ejus afleclæ nominantur Maioriſte & deſcribuntur a Seblußzlbhurgio Catalog. Haretic. l. VI. p. 29 Jo: ſeqq. Huic NicolausAmsdorſius inepte contradicens, aſſerit; vona opera ad ſalutem eſſe no- xia & pernicioſa, verba Lutheri non recte intelli: gens. ll poſt Majoriſtas Flaciani turbas in Eccleſia concitarunt gravisſimas. Nam Matthias Flacius Ilyricus (a quo nomen habent,) in diſputatione Vinariæ Thuringorum cum Victorino Strigelio, anno 1561. habita, aſſerturus peccati originalis atrocitatem, ſtatuit, peccatum originis eſſe ipfam hbeominis ſulſtantiam. Strigelius enim Synergiſta dixerat, peccatum originis eſſe leve aliquod acci- dens inſtar allii magnete illitie per quod non tota lübſtantia corruptaæ, ſed tantum leviter in accidenti- bus vulnerata eſſet. IIliricus igitur, ut erat vehe- mens, ſtatim contradicendo in Manichæiſinum incidit, dum ſubſtantiam peccatum originis vo- 5 cat. D. Johan. Eigandu, D. Smon Muſæus & alii Theologi, qui diſputationi intererant, ipſum illico fraterne admonuerunt, ut ab hac nova & blaſphe- ma propofitione deſiſteret; Verum nihil penes homi- — Se S tele gare bept er, 1 A enti . elie ſ Cel, GA I W or Nyvi — . RECENTIOR. NEMPE SEcur. XVI. 261 In hominem pertinacem & gcrem profecerunt. Com- A. plices ipfius dicuntur Subſtantialiſæ, ut COrriacus mmn Syangenbherg, Chriſtophorns Fenæus, Martinut E. ul- Cft⸗ fus & alii apud Schluſſelburgium Catalog. Hæret. l. no. n. memorati p. . Antequam in errorem incidiſſet, ehe Iuterimiſtis & Sacramentariis maſiule contradixit. GvH“ Hdeo etiam nomen ipſius odioſum eſt apud Galvi- e4 nianos. v. Hornbeckii Summ. l. IX. p. GSe. ſeqjv. indl. Srynergiſtæ jam ante Flacianos innotuerunt Ec- cleſiæ; poſt illos vero non quieverunt, ſed propa- gare ſtuduerunt errorem ſuum, a quo nomen in- eden dqepti ſunt. Scilicet voluntalem hominis non rena- Muh 1i ecx naturalibus viribus poſſeé ſe ad gratiam aphlita⸗ nion ve, conari, aſentixi atque cooperari Spiritui S. Sen- e tentiæ hujus autor hoc ſeculo primus fuerat PEraſ- ni mius Roterodamus, qui hibrum de libero arbitrio ediderat, quem B. Lutherus tefutavit. PBraſmum poſt obitum Lutheri ſecutus eſlt Melanchihon & ejus W ditſe cipuli D. Major, Eberus, Pſeſingerus, Strigelius, 4 LCrellius & alii, qui αατ—d οονιαNαςοπε ρ⅜⅓ i Yis o àcceperunt. v. D. Seblaſſelburg. Catalag. Hæ- ret. lib. V. pP. G. I4. ſegqq. . Extra imperium Germanicum in Helvetia no- mH vam hæreſin anno 1530. reſuſcitare ſtuduit Mi- NEO chael Servetus Hiſpanus, Samoſateni, Arii, Photini & Muhamedis erroribus occupatus, ne- Phe 1 Shacds, de gavit S. Trinitatem in Deitate. Edidit enim li- vo⸗ . R 3 bros . 262 CAr. IX. Dr Hxnkr. Er Scaiswar. bros de Trinitate, 6. Dialogo⸗ de Regeneramone, i. Rolas quasdam Apologiam, quibus blaſphema dogmata proponit, Sectatores nacdtus eſt Valen- tinum Gentilem, Campanum, Johannem Alciatum, GEregorium Blandratam, Medieum, Bernhardum 0- thinum, Franciſeum Davidis & alios plures. vid. D. blußhllurg. Catalog. Hæretie. lib. XI. p. 2. ſegq. Ob plasphemias hinc inde ſparfas in Helvetia publice S combuſtus eſt. v. noſtri D. Scherzeri Colleg. Aur. Socin. Aiſp. k. p. 9. De ejusdem combuſtione nepoſtea varie diipuratum fuit. HIunc excipit cleiala⸗ ejus præc'puus Lælius HSocinus, Ialus, qui explicationem in ap. Johan. ſeri⸗ bens, ſatis prodidit ſe Photinianum eſle. Hoc anno 1562. Tiguri mortuo, ex frate ſuo Alexandro natus FLHauſtut Socinus, hæreſin Chriſtianiſmo infeſtam —— pPropagavit latius; adeo, ut mox in Tranſylvania, . Polonia, hodie i in Belgio & Anglia invenerit fequa- ces nomine Soeiniasnorinm votos. vid. D. Scherzeri colleg. Anti- Socin. P. 10. ſeqq. & D. Calovii Sociniſmn. Profi gat. p.2g. ſeqq. Summam hujus hæreſis ſeu hæ- reſeos ſupra Part. I. p. Oj. Er. radidimut. Poſtquam magna controverſiarum pars inter Proteſtantes, per Formulam Conctordiæ ſopita aut ſublata eſſet; Samuel Huberus, Bernas Helvetiut, Wittebergæ Theologiæ Profeſior aliquandiu pubii- . cus, novam controverſiam de Proma’ na Elcktio- ne O ad velt Ple luit Pler . ye ſunt, ¹ /7 RrcENTIORIuS NEMPE SrxcuL. XVI. 263 . ne & praædeſtinatione omnium hominaum, etiam . m Perſeveranter impænitentium ad ſalutem æternam i. movit; contendens, omnes homines ſic electos eſſe u, àad Vvitam æternam zimpios autem in fine vitæ a Deo 9 nl. velur invito damnari. Quæ ſententia cum ſcandali vid, plena ſit, rejecta & a B. D. Pgidio Hunnio refutata 0 fuit. Autor ejus ob pertinaciam officio motus in i inferiorem Saxoniam conceſſit. v. B. Hunnii tra- 1 tat. de Rtern. Pradeſtinat. ſeu Elect. Kliorum DI. ute ad ſalutem, Francofurti ann. 100z. edit. & D. Hutteri LEL. commun. de Huberizniſmo fol. gg2. ſed. “ In academia Julia D. Heshuſius, & Hofmannur, I Profeßhöres Theologiæ publiti, ommnipræſentiam barnis A/IEChriſti in Form. Concordiæ aſſirtam negando, no- cin vas & infelices in Eccleſia lites excitarunt. Quæ um hoc ſeculo magna contentione utrinque agitatæ eluan ſunt. H AiS N HERET. SCHISMATICIS ET A% NoOVATOR. SE C. XVII. CURR. ſet . F. I. Oc currente ſeculo, quo Lutheranorum, Pon- Tufciorum & Reformatorum Religio tum nominibus certis, tum doctrina diſcreta eſt, quæliber novos vel hereticos, vel ſchiſmaticos aut novatores Nni in ſuo cœtu vidit. lbt “S F. „ . . „ In Lutheranorum Eccleſia ineptire coœpit Va- RA4 lentinus 164 CA. X. Dk HXRT. SCHISM. lentnut E, igelius, paſtor I zehuppavisnſit in Miſnia, qui Apabaptiſtarum & Enthuſiaſtarum errores in- cruſtare, & editis variis ſcriptis propagare ſtuduit. Qum hoc fenſerunt Eſaias Setfélius & Ezechied; Meth, nota in Thuringia Anabaptiſtarum nomina. Eilhardut Eubinur, Prof. Academiæ Roſtochi- ſarium fuiſſe, illudque parum a nihilo diſtare do- cu: ſed refutatus eſt a D. Grauero, vid. LEubhini Phoſphorum, ſive de prima calcſa & natura mali tra- al en, S 2 8. 4. In Academia Helmſtadienſi Heinrieue Boöëthius tradidit: pvi refſun eltianis Chbriſti etiam impios re. ſurreturos 6ſſe. In A ca demia Tubigenſi, Theodo- ras Tunemius ſtarttm PErinanitianie Chrißi, cum collegis ſuis, per nudam 6νια deſeripſit: quod Cbriſtus in Profundiſimo nschrsα FKatn, etiam ſe. cun dum humaneze, nasterszz, ocbnn, & kerram guber- naxrit; ſoed modo occulto. Rathmannus, miniſter Eycleſig Dantiſétanæg, efficaciam verbi divini im- Pugnaſſe arguehatur. D. Georgins Olalivtus Myſte- rinm, KJ. Trinitatis X olo V. Teſtaniento contra Ju- dcos & Neo-Arianos Maßicienter probari poßze, pri- mum negavit: mox alias falias hypotheſes Syncre- tiſmo aptas aſlumſit & defendit. D. Conrad Horne- Ius, Calixti in Academia Julia collega, D. Majoris . ten- —— ſeer enſis, ut honum cognoſceretur, peccatum necef- ſen n Cl en ſuin lbe, Hie hey dea. yr. o Dall bos (gibe Kulr. ſun, Meee, lun⸗ Gile Mere han, tie i, Mexre, von NovAT. SECul. Er XVII. Cunk. 265 — lun, lententiaen de neceſſitate honorum operum 2.14— ſalu- sin. wem propugnare viſus eſt. Vide ſcripta de his contro- u verfiis pallim obvia. e HZ nin. 8. 5. Inter Pontificios, præter ſchiſmmata Dominicano- sium & Frantiſtanorum, ſuper immaculata conte- chi preione Marig, prædeſtinatione, prælketerminatione Heree S aliis fidei capitibus, orti ſunt Zanſeniſtæ. Qui no- ed. men habent ab autore hujus ſecte Cornelio Jan- m ſenio, cujus vitam defſcripfit Valerius Andrez in H. Bibliotheca Belgica ann. 16 47. typis exferipta. Hic Anguſtini operibus ommibus decies, libris, vorno de Grat. Ar., & libr. arbitr. plus tricies a capi- te ad calcem perlectis librum edidit 1640. Pariſtis N imprefſum, cui titulus eſt, AucusriNus; qui cra- zun brones, Jeſiitas puta, irfitavit maxime. Nam eb. Bullas ab Urbano IIX. & Alexandro VII. Pontifici- , on bus Rom. contra Janſeniſtas obtinuerunt ſeveras, (l quibus liber Autoris dicti damnatur & proſcribi- uif tur. Defendant autem Janſeniſtæ contra Jeſuitras ,otn quinque propoſitioner? (I. pars eſt: Aliqua DEI nuſe precepta hominibus juſtis volentibus & canonibus FKeundum præſimer viret, ua habhent, ſüunt impoſ- i R, lia, deeſt quoque illis gratiæ, qua poſfibilia ſunt: altera pars eſt: deeſſe quougut gratiam, gita Præcepta Rant poſſibiliæ, valde probabile eſt?« (2. Interiori gra- 1 tiæ in RKatu naturæ lapſæ nunqkam reſt, Mitur. .G 24 merendum & demerendum in ſtatu naturæ lapfæ, 4 e von resudriun- in homine libertas a neceſſtate, ſed H .V R 535 Gi.- 1 266 CAP. X. DE HXRT. SchIsM. Er-. ſußeit libertas a coabétione: (4 Semipelagiani ad- “ mittebant gratiæ Prævenientis interioris neceſſt tatem pn ad ſiugulos abtus, etiam ad initium Edei, & in hboc olk erant hæretici; quod vellent eam gratiam eſſe talem, au sum poſſet humana voluntas reſiſiere vel obtempera- ir rer (§. Semipelagianum eſt, dieere Chbriſtum pro o- Pre mnibus omnino hominibus mortuum fuiſſe & ſangui- ſbell nem fudiſſe. Huc ſumma Janſeniſini eſt. Ac licet je- ſn fuitæ Romæ habeant judicem valde favorabilem; tamen Janſeniſtas, quippe Regis Galliæ & Proce- Te rum aliorum gratia nixos, hactenus opprimere E. non valuerunt. Deſinant ergo Lojolitæ Lutheranis Efa exprobrare ſchismata, cum in ſinu Eccleſiæ ſuæ ta- Docd lia habeant, quæ a Papa ipiome Monarcha e extin- 1in, gui nequeunt. l §. 6. ſyi Reformatos etiam varios in ſua Eccleſia ſchi- iſinaticos expertos eſſe, hiſtoria noſtri temporis ne conſirmat. Nam ſub initium hujus ſeculi ann. 1603. in Jacobus Arminius (alias Jac. Hermanni nominaba- i⸗ tur) Veteraquinas in Academia Leidenſi Profeſſor Dedun Theologus, circa quinque articulos Franciſeo Go- ſn⸗ maro & reliquis Calvinianis controverſiam movit: (Ekett V) de prædeſtinatione: 2) de mortis Chriſti univerſa- * litate & eficacia“ 3) de converſionis noſtræ cauſa? g . . gueme 4) de converſionis modos 5) Denique de ſancto-- m, ram perſeverantia. Et cum hic anno 1609. vivere Porhe⸗ deſuſſet, Conradus Vorſtius, Socini hæreſi infectus ſratd ipſius partes tueri cœpit. Cum quo etiam ſentitke- monſtrantium promachus doctiſſimus M. Smon Hi- 47 De⸗ i . tan 1 i tal lnpe . ℳ ſungn ſcerſ rabllen⸗ Proce⸗ Pümer Nbermm eſned Raeli. Loſce tenn 0,160 winet Prcr iſcl 6. mN niniſ⸗ inſeh⸗ 1 NovAr. SxcC. XVII. COR.. 167 Pyiſtopins, ſedulus Arminii iſcipulas, qui in locum Franc. Gomari Leidam accitus fuerat ann. 1612. poſtea vero in Synodo Dordracena ann. 19. una cum aliis Remonſtrantium munere exauctoratus abire juſſus eſt. Nam Synodus dicta Dordracena propter Arminianos ſen Remonſtrantes (ut alias a libello ſupplice exhibito appellantur,) convocata fuerat. In qua ipſi inauditi nec convicti damnati & excluſi fuerunt: plane ut Proteſtantes in Concilio Tridentio. Prolixa eſt hiſtoria, longe ſunt amba- ges. vid. Acza Remonftrant. & Spikolas Armin. E- aeleßiaſtitas & Theolaogicas 1600. Amſtelodami editat. Dodrinam ipſorum fupra ſummatim ex D. herze- ri tap. p. 6o. propoſui. Prolixius eandem Ppileopint & Curcelleus in Oper. ſuis exhibent. Confer. D. Ca- lovii Canſi Aerat. Arminianiſimi. F. 7. Ipf Calvimiani poſt Synodum Dordracenam poſt- ea in Supra-lapſarios & Infra-⸗lapfaries fuerunt diſtindi. Quorum illi cum Kanciſé. Gomaro, ob- jectum prædeſtinatiopis (ſenſu Calviniano) ponunt fſupra lapfüm; imo ſupra creationem in æternitate decretum: i vero dicuntur, qui i objectum præde- ſtinationis ponunt hominem jam lapſum; adeo- que maſſam corruptam fupponunt. Sed in ulti- ma ναισιο convenire ipfos, facile ex ipſorum hy- potheſi probari poſſet, ni jam Theologis demon- ſtratum foret. Dura illa Calvinianorum dogmata de gratis 5 DEI 268 CAP. R. DE HXRET. SchEISMAT. Dei & ycacia meriti Chrißi, dum in gratiam Armi- nianorum emollire voluit Moyſis Amyraldurs, Sal- murienſis in Gallia Profeſſor, cum Tiſtardo & aliis HMpotheticit, ſchiſmma inter fratres ſuos Calvinianes tecit, Nam Andregs Rivetur, & Panhemius ſenten. tiam ejus de umverſali vocatione citra verbum DEI & gratiam PEI Selverſalem, (qualem ipſi bypothe- tice ſub conditione fidei haut præſtabili ſtatuit,) non ſemel vocant deriſoriam, illuſoriam Ifruſßtrane- am, hiſtrionicam & Aeceptricem. vid. B. Hulſemanni de Auxil. Grat. p. So Re. it. Andr. & Gutlielmi Ri- vet. Epiſt. Apolog. contra Moſ. Amprald. & Peiri Molinæi de maldi „derſg Dishemiin bro Judicinm. S Omitto ſchiſmata, quæ Reformatos in Angſa partim propter codicen nopum Liturgiarum, ſive communionem pretationum ſub auſpiciis Guilielmi Laudi, Cantuarienſis Archiepiſeopi excuſum; par- tim propter alia dogmata Puritanorum, & Presby- terianorum, in partes & turbas varias traxerunt. vid. Honorium Reggium, ſeu Georg Hornium, qui ſta- tum Eccleſiæ Anglic. deſcripſit. Quackerorum col- luviem, quæ inter Reformatos emerſit, Joh. Jach. Zenigraßut „ amicus noſter honoratiſſimus, deli- neavit. Jungi huic poteſt libellus Puritaniſcher Glaubens⸗Spiegel, cujus autor eſt Petrus Gartz, prodiit Lipſiæ ex officina Ritſchii. §. 10. In Belgio non ita pridem ſchiſimata nova Re- for-⸗ ſormn a Pem Cle cu No Ai mm Wic erd lim A UVeno uan her mn . Moru ex. we ſwonit 8 he ſE Ari oſ ſen Min! dn, (gonz ſerxſo . — Arm. 6, NI. KaNi vipiane. ſeſien , D. pot Karlio, ſret ſenim. ehmn. G M. Gr M „, 1 elh 4; M. Pelf⸗ Pall 4 1, 15, paſſim terantur. — Er NovAT. SECUI. XVII. CUx. 269 formetorum coœtum turbaſſe, omnibus notum eſt. Quis enim neſcit Rotbii & Culmanni furorem? quis Jobhannis ne Labadie & Sociorum Sociarumque no- vum ſanctitatis cœtu᷑ jactantium, & reformatio- nem Reformatæ Eccleſiæx? Quis Heidanorum & Coccejanorum concertationes in flammam jam erumpentes? vid Frid. Vanhemii Epiſt, ad Amic. de Noviſſimis circa res ſacras in Belgio diſidus, α Antonii Hulſii Theolog. Hypotheticam, Lugdani Ba- tavorum ſuperiori anno editam. De Mareſii & Voetii, Wietichii & Carteſianorum diſceprationibus nihil referam, cum illorum libri ſtudioſorum manibus S. II. Autor quidem anonymus ante paucos annos Thneto- Pſichitarum hæreſin, de ſtatu, loco & vita A- nimarum diſquiſitione edita, revocavit, & quia au- tor hæreſis ignoratur, videtur illa expiraſſe, poſt- quam a D. Behelio refutata fuit ann. 1671. Chriſto- Phorus Sandins autem præexiſtentiam Animarum ex mente Platonicorum & Origeniſtarum etiam non ita pridem adſtruere laboravit. Sed confuta- tus a noſtro 7. I vomaſio & D. Bebelio ſiluit, interes iſte Arianiſmum propugnavit, & N- acleum Hiſt. Ec- cleſ. ſeu Arianorum Hiſtoriam edidit, quam Gardine- rus in Anglia confutavit. nicke D6O Vncretiſtæ ſuperſunt., q ui poſt Reformationem re= ligionis Papiſticæ, non ſine ſcandalo Eccleſiæ per- verſo Pacis & concordiæ amore ducti diſſidentes ine 270 CAP. N. DE HXRET. Er SCHISMAT. ET articulis religionis, (qui tamen definitionem fidei ſalvificæ ingrediuntur ac adeo fundamentales ſunt) ProO fratribus in Chriſto habent, eosque in ſua reli- gione ſalvari poſſe, æque ac nos temere ac impie ſta- tuunt. Hinc elenchum nominalem in Cathedris Eccleſiaſticis inermittendum eſſe cenſent: ne forte Offendantur adverſarii, & auditoribus i impia diſſi- dentium dogtmata innorcſcant magis. §. . Nominis Grcreißarum origo eſt ecree, men- daciorum pPatria, juxta nota Græcorum proverbia: xgnrve ταα eds . 2gn g 79 gir enti- Erra. Inde vox compoſita ατανα quæ retico proverbio dicebartur, quoties fieret, ut qui modo videbantur hoſtes acerrimi, repente in ſum- mam concordiam redigerentur, id quod frequen- ter evenire ſolet, maxime ſi quando malum aliquod inciderit utrisque commune. Plutarchus in com- ment. rρα 4 a recenſet, ſimulque explicat paræmiam his verbis: Præterea oportebit & illud me- miniſſe, fratribus inter ſe diſſdentibus, obſervareque, ur poliſmnm eo tempore conſvetudinem habeant & convitkum cum illorum amicis. Rurſum inimicos ſagias nequé admittas ad Familinritatem, illud videli- cet Cretenſium exemplumi ſi ſecutus. oa (2 ire&) rM „½⁰:- e saαιαιο &εMWα⁰οια r Mαιατα Een sridur⁵ ,Rstiραα eAναwvv,t õä 2) *Oe 1 U n“⁰„νοα soν durν νNασνυMM⁵αυπα i. F. 7 t, in, ihs . W und o wii⸗ Mern co, tanti lug i) iireli, Plor wan itey umb H Fut lem nlg cin de unn Le. eſe geeis ſe Al . Wer⸗ ſehie n 1, Urqi aſan egte. lgeo in . W. ct en6 STNA NN 700 ſOH. tnr. 1. f. m. 27. D NovAT. SEC. XVII. CoRkR. 271 ie. qui frequenter cum falctionibus & bellis inteſtinis inter ſeſe pugnarunt, invadentibus aliunde hoſtibg, o- miſſa contentione conjuncti ſunt atque is erat, quem illi Syncretiſmum appellabant. V. braſmi Chiliad. cen- §. 14. Pyxinde apparet, quod hæc vox vi originis fuca- tam & ſubleſtam confœderationem & concordiam hypocriticam ſignificet. Atque inde a Theologis applicata fuit ſtudio quorundam Theologorum intempeſtivo, qui tam ſuperiori, quam noſtro hoc ævo, aut omnium religionum Chriſtianarum tole- rantiam cum Arminianis ſvadent; aut omnes qui Symbolum Apoſtolicum ampleltuntur, vonvenire in ſfundamento fdei Chriſtianæ aſſerunt, eosque (licer diſſentiant in quæſtionibo circa fidem, &juxta anna- tis,) pro fratribus in Chriſto habent; α qui miſte- re religiones & ex omnibus quædam ſeligere more Philoſophorum éa Xανννιαοιcπ nonnullis Criticis amant. Hoc igitur ſtudium non inepto ex Græci- tate vocabulo, Syncretiſimus dicitur, & qui illi in- cumbunt aut tractant, pasſim Syncretiſtæ audiunt. S§. 15. ILIi autem vel ſunt univerſalis vel particularis Synctetiſmi fautores & architecti: IIli, & qui- dem, qui craſſiores ſunt, hominem in quavis religione ſalvari poſſe ſtatuun:: ut Franciſcus Puccius, Florentinus, Autor libri de Religione Medici, qui eſt Thomas Browne, Eäuardus Bare Ren- 2 4 272 CAbP. X. DE HXRET. ScCHISMAT. ET erbert de Cbe erbury, iten, Autor Tracfarus I Hea “ co Politici, de libertate philoſophandi, qui ereditar eſſe Spinoſa,converſus aut perverſus judæus, & alii. Qui paulo meliores videri volunt, bominem in qua- vis religione Chriftiana, (dummodo in J. Chriſtam ſe credere proſiteatur,) ſalvari poſſe tentum ſtatu- unt: Ue Daniel Zprikerus, Stephanus Curcelleusg;, FJohanne, Soinskiz nefcio, an H. Grotium his ac- cenſere debeam. Hi (nempe Syhcretiſini particnlaris patroni) ſunt, qui vel S&ncretiſmun, inter tres magneas reli- giones Europæ Lutheran. Pontif. & Calvin. moliti ſunt; ut ſeculo ſuperiori, qutermiſtæ poſt obitum Lutheri maxime noti, Caſſander, & hoc noſtro, Marcus Antonins de Dominis, D. Georgius Calixtus, D. Dreierus & alii, non ignota T heologis nomina: vel, qui inter Reformaros & Lutheranos contra Pa- piſtas Sneretiſmum cudere inſtituerunt; ut David PBarbus, Gothofr elas Huütton, Daræus & alii Pacis optandæ magis, quam ſperamdæ Apoſtoli. Hos in- quam deſcribere ſimulque ipſorum fundamenta excutere voluiſſem, niſi chartarum & temporis an- guſtia abrumpere filum juberet. Vide interim ½. D. Daubaueri Myſterium Gncretiſini, D. Calovü Syneretiſun. Calixtam, B. Hülſemanni Calivxi Gewiſſens⸗Wurm, D. Seldi Entdeckung des Syn⸗ cretiſtiſchen Abgotts und Greuels, D. Tobiæ E agne- ri Atta Henolica & alios. iant. ife R r * Ilen (:73) &£ 4 BS X , 1 R Kallk Sy. G.-G⸗Gy⸗ õ ..Sr. Gr⸗G F . . . . a Ei e ANNE in lisr⸗ ET D COLLOQVIORUM RELIGIONIS CAUSA HA- BIIONUM-- oc CaAP. . CoOGNCILIIS IN GENERE. agc §. .. Don 4 .,7 ‧½62 .„₰ „ . 9 Ontilii vox apud Latinos primum ſignifi- H“ cabat nundinas; poſtea conventum nota- Porlr na . . .. re cœpit. Hinc quidam Grammatici a vent . . . “ concire, alia a concalare h. e. convocare de- eint rivant. v. Vdor. Orig. l. VI. c. 106. & Feſtum de verb. CAH ſienific. Agellius l. V.c.27. concilium a Comitiis di- ſtingvit: ⁄ (ait) qui non univerſum populum, ſed par- tem aliquam adeſſe jubet, non COMITIA,Ld CoNCI- LIUM edicere debet. In Conſtitutionibus Gratiani, Valentiniani & Theodoſii, Concilium pro Diæceſſi NLAL CAAH G 274 CAr. I. Dr CoxCTIIS emm conventus ejus multitudinis, que eandem urbem uſurpatur. Quia Conſantini M.tempore quotan. e nis in præcipua urbe conventus agebartur civilis; lor iude Concilium metonymice Diæceſin notare ſvevit. lere 011.. 2 ”ꝗ”M Foccleſiaſtici ſcriptores Concilium pro ſolenni 0 convedtu Eccleſiaſticorum & aliorum piorum ac n eæruditorum virorutn, ob controverſias in Eccleſia ohn ortas, ex verbo DEl componendas, publica auto- Enil ritate inſtituto, uſurpant. Chriſtiani Græci ov- Aben s & cναια vocarunt. Eſtque Synodi vocabu- Unpr luin recentius, & ab hoe fere tempore, quo Nice- Ln na Synodus fuerat coacta, obtinuit. Antiquiores, & uls quidem gentiles, Synodum vocarunt cœtum Deo- Mii⸗ rum & quidem eorum, quos majorum gentium ap- Penrn pellabant, quorum numero qui ex hominibus ad. nuli ſeribebantur, ερaοoοααααπÜMαοα dict fue- Idu runt Chriſtiani, qui Deos loqui neſciunt, pro con- par ventu hominum vulgo adhibent. “ðM dan II. Grotius de Inper. Summ. Poteſt. circa ſaera (Ar he c. 7. n. 1. annotavit: diſtare Synodum, a Senatu. (erhmn qui Græcis cοsρα¾D αρασοπτσοοα õ lini tur. Nam Senatus collegium conſtans eſt e certis iz ſet perſonis una in urbe locove commorantibus; dèt Synodus collegium non eſt, neque definitas habet perſonas. Concio igitur (Græci sSa dhτιâα aut cn atar a οναι+ Vντοαα',) hoc ſenſu Synodus non eſt. Eſt nen (A cot 1 1 nun urbem inhabitant: At conventus ordinum regni iltz alicujus vel Reipublicæ ut Latine Concilium, ita et. Græce α rede dicitur. hen Concilia, prout §. 2. deſcripſimus, diſtingvun- un tur in aniverſalia, . Var. ticnlaria. Illa Græci Sy- lcleſt nodos Oecumenicas nominarunt; Latini concilia amr Zene. alig. Ginstεo quidem univerſam terrarum Orbem ſignificat; verum Græcos etiam id vocabu- L IIN GENERE. vz a lum pro imierioſe erbe Romano ulurpare ex Lær. “R II. . notiſſimum eſt. Sicuti Gelaſcius Cyzicenus in ex- 4 . ordio lib. 1. Act. Concil. Nic. 26σ0ν Peαιιο pr i imperio Romano adhibet; cum ait, Synodum con- unm Vocaram, ex aoα⁵ͤais ndces srPiit, ex duan omnibus mundi Romani Vrovinciis quæ ſane non i mundum univerſum conſtituebant, ſed magnam “ ejus partem, ut αοναα Luc. c. iii. . §H. Ko Particularia Contilia alias Nationalia appellan- tur: Græcis autem &ρροανιοα. Ea nimirum, quæ neque apparatu, neque autoritate paria ſunt Oecumenicis. Quia ex aliqua tantum orbis Chri- 40 16 ſtiani parte congregantur, aut non ab ipſis Augu- l⸗ ſtis, ſed Epiſcopis aut Metropolitis indicta ſunt. rb §. 6. insl Arltque heæc iterum non ſunt unius generis. Le. NMIéDD Adam enim a Patriarchis & Metropolitis in ſua diœ- . . nel . ceſi convocata ſunt, & dicuntur Diæcſiana, ſeu 276 CAP. I. DE CoNcIIIs —,,— Nationalia; ut Romana, ex Dicœceſi urbis Romanæ; Antiochenſia ex diœceſi orientis; Afritana ſeu Carthaginenſia ex Africœ diœceſi; Toletana ex Hi- ſpaniarum dicœceſi, & quæ ſunt alia hujus generis in Conciliorum Tomis deſcripta. Dicœceſis autem ſeu olανπσ *ν 7οX νααοινπι οναα n . vid. Balſamonem ad tan. XVII. Concil. Chalcedon. fol. m. 154. edit. ? Biblioth. D. Joh. Tilii Briocenſ. Epiſiovi. Quare Diæcéſs non ut vulgo uſurpatur pro aoαα unius Epiicopi, ſed pluri- zauvo. um accipienda eſt. F. 7. ugdam etiam ( particularia) appellantur Propintialia. Quia Epiſcopus ſeu Merropolita cum omnibus ſuæ provinciæ Epiſcopis & Presby- ceris ad illa convenit. Nam osεραρbοαορν h. e. Metropolita ſeu præcipuus Epiſcopus metro- polin alicujus provinciæ inhabitans, diverſarum in provincia wροααα Epiſcopos quotannis ſemel aut bis convocare ſolebat. vid. Can. S. &cum. VI. in Trullo & Can. 6. &cum. VII. Nicen. II. item can. 3. lin Summa Concil. Caranza eſt can. 35.) qui dicun- tur Apoſtolorum; can. 5. Nicen. l. Oecumenica Concilia habebantur, ubi conten- tio aut hæreſis in Eccleſia creverat, ut etiam alia loca corriperet, orbisque adeo maximam pariem pervaderet: tunc undique accitis in orbe terrarum Eccleſiarum præſidibus & presbyteris; Imperato- res mune; ſt lel el. Leneĩ AMen SW Conl 95, O Nen IPn. Dehnu opar Prestf ae . ilt⸗ etau ſente. G.VIE 1N Nn H neret imperium: IX GENEREFE. 277 res Synodor Oecumenica: indicebant, quo dubia explicarentur, errores corrigerentur, ac proſcri- beretur hæreſis Eccleſiæ noxia. HK. Ge Hoc vero, quia non potuit fieri, niſi volente & jubente, penes quem ſumma rerum eſſet, & qui te- ideo ſola æcumenica concilia vo- cantur, quæ indicta celebrataque fuerunt edicto Auguſtorum. Nam religionis curam, ſeu rny 2600 ισαι Principi competere, adeo dubium non habet; ut omnes, qui vel politicæ vel hiſto- riæ eccleſiaſticæ periti ſunt, fateantur. Ariſtotel. I. VII. Polit. c. 5. 7o ρερο εοo ,6αοααα dicit 7 6το primum ſeu præcipuum eſſe eorum, 5/ g. „ 5 . . „ „ Aleu rαρ α Adven, ſine quibus civitas eſſe non poſ- t. Scriptores hiſt. eccleſ. Socrates, Euſebius, So- zomenus, Theodoretus, Nicetas & alii comprobant Imperatores vel ſi ponte ſua, vel rogatos ab Epiſco- pis, coëgiſſe Synodos. Ut mirum ſit paraſitos Epiſcopi Romani, Cochlæum, Bellarminum, Azo- rium & alios id juris velle abjudicare Cæſari, & Papæ vindicare. Primus certe Imperator Chriſtia- nus, primam Synodum Oecumenicam non ſolum convocavit, ſed interfuit ι τα νισι ναονοα zx Oe& ααασιοααειαν anquan communis a DEO E- piſcopus conſtitutus. vid. Euſeb. in vit. ejus l. I, c. 37. G& H. Grot. libr. de Inper. ſumm. Poteſt. cirta ſacra c.1. n. 7. nec non B. Hulſem. Breviar. c. XVIII. num, 6. & Silrandi Luberti de ooncil. lib. I. c. 2. 8 3 Unde 278 C-. I. Dr. CoNCIIIIS Unde & Proteſtantes ſu periori ſeculo „Cum Paulus III. illis, per Paulum Pergerium legatum ſeu nunti- um ſuum, perſvadere laboraret, iſtam poteſtatem ad ſe ſpectare, Cæſuris & reliquorum Statuum eſſe jus ſuum in concilio interponere conteſtati ſunt. vid. Petr. Say. lib. I. Hiſt. cit. Poſtea ann. 1 562. cum au- toritas concilii dicti obtruderetur, iterum reſpon derunt concilium iſtud a Papa indictum fuiſſe, cum nonille, ſed Imperatores ac Reges concilii indicen- di poteſtatem haberent. vid. Polit. Inperial, Gol- Aaſti part. 22. n. S. §. 10. Quando Patriarchæ & Metroepolitæ in ſuis Dice- ceſibus aut Provinciis convocarunt Synodor, id in.- dultu & conſenſu tacito, aut mandato ſummorum imperantium factum eſt. Imperatores enim Chri- RKiani ob urbium ſplendorem, Epiſcopis ſeu Patriar- chis, ut Romano, Alexandrino, Antiocheno, Hieroſo- Vmitano & (qui additus fuit ad a Il. Oecumemica Synodo, quod novæ Romæ Epiſcopus eſſet) Con- Ktantinopolitano conceſſerunt, iisdem in ſua diæceſi rerum Eceleſiaſticarum quaſi ſummum tribunal, cujus imaginem adhuc in Patriarchis Græcis depre- hendere licet ſub Turcico im perio. Materia ſeu objeltum conciliorum é Synodo- rum fuerunt queæſtiones circa dogmata fidei & mo- res, vel ritus, qui in Eccleſia retinendi vel abrogan- di eſſent: ut cum ſana doctrina, morum probis ta⸗ R Dalcs Dunti. Eendd eleſS elpor ,ln Cicen. , G% D idun Celt ocr EANN. vitationis Eceleſiam honore es proſecutus; ita & ſi- gilla confirmes & ſinem inponas. SOcrates l. 1I. c. Sy- togen bi HD ilibr. V. c. 3. DeWo iN Otn C. rint Meni . IN Grrnkz. 29 tas conſervaretur. v. B. Hulſemanni Brev. e. XVIII. n. S. & B. Hopfneri Diſput. de concil. theſ. 25. Norma, ut credendi & vivendi, ita decidendi controverſias fidei ac morum in conciliis, ſola ſeri- vptura ſacra eſſe dehet. vid. Hulſeman. l. c. num. 19. 2o. 27, 22. Hicronymus fatetur; nefas eſſe, K quid contræa canonem Seripturæ S§. ſtatuant concilia. Et hac de cauſa ſummis poteſtatibus convenit, exem- plo Conſtantini M. videre, ατιτ τι Scας ρα QO&α ονvαεααν επιποοαςυ. vonf. Lubherti de concil. Summæ autem Poteſtatis eſt, defnire in concilio & acta ejusdem confimare. Rationes vide apud Huulſemann. in Brev. c. XVIII. n. 6. it. 2t. Hiſtoria vetus Eccleſiaſtica id paſſim confirmat. Nam οο²⁸ Oounrind, ſive dedicatoria Epiſtola (ut vulgo reddi- tur,) Synodi Conſtantinop. I. ad Theodoſium Impe- tatorem, diſerte rogat a Cæſare confirmationem: 7 —*. — c . „ . Asén—ρα rοααι αας α usodrαι ο YedPat T &αασ σαDNρααα n &ονρρο vα T Pior, æ σtα 0οα õ 0 u saα„αουοαο τ—ιπνιοαας gro ual v0αν ανσνιοο zααιaναu.οαα 7τανταα Quaprobter clementiam tuam obnixe rogamus, ut lueris pietatis tuæ, -= nodi decreta confirmes, & quemadmodum literis in- 8 4 nodi * 26 Car. I. Dr CoxciIvus nodi Nicenæ decreta autoritate ſua confirmaſſe Imperatorem teſtatur. Et Epheſina I. Synodus, a Theodoſio Minore & Valentiniano III. Imperatori- bus actorum confirmationem rogavit his verbis: . e/ d⸗à 7 — e ä 79 gaτ Tα =- » 7 1/ 7 E§ l ℳρο7. 7 ςρνραπιαπι Nes ρâνι τα ge Yrkver, 2 10; 7 N s ogis Ogovsuran r5n ν⅞ταà fs1 rä nis6Ts“ Asven, äõ aρνα. Conf. H. Grot. libr. cit. cap. EfII. n. 14. IJ. p. mi. Igb. ſeqzg. Hinc etiam eſt, quod Imperatorum legati & ſenatores ſuffragia abſentibus dominis fe- rentet, addidiſſe legantur: Oaaονο ιυαον 2 7 —„ α „»„ — / c —„ 4 / nobis juſtum videtur, modo ita Placuerit diviniſimo 7. & Neepbor. l. j. c. 4. & ſeq. 6 ſankt ſimo Domino noſtro. v. Epagrii Hift. l,2. c. §. 14. Principum & ſummarum Poteſtatum eſt, poſt- quam locum & tempus conventus indixerunt, de- ſignare Epiſcopos, Presbyteros aus alios etiam lai- cos, quos concilio intereſſe velint. vid. Hopfneri Diſput. cit. c. 2. theſ. 15. 19. 20. *.. Si autem hoc negligatur a ſummis Poteſtatibus, Eccleſiæ particu- lIares de conſenſu partium, Synodum aliquam citra injuriam in Principem & ejus imperium convo- care poſſunt. Utrumque hiſtoria Eccleſiaſtica & conciliorum probant. vid. B. Halſemanni Brev. loc. cit. num. G. ſbi en (ſo Sn s I ut ſere aart iu. pe Pot kere Ne Fo, tatu ai vyer ——— rmnale dad,t eranor⸗ Vertiö: e e 1 ./ S N gun uTI 4 ATAAM 4,.1. AtOrIHn. iuisſe⸗ uce4 ornnf niſmn H H unon 4 ſaſiend IN Grxekt. 22ððB S. 15. Magna impudentia eſt, quod Epiſcopus Rom. ſibi jus convocandi concilia, præſidendi, & defini- endi controverſias ſoli arrogat. Hiſtoria conci- liorum, quæ allegatur, nihil aliud docet, quam in Synodis extra diceceſin Patriarchatus Romami co- actis requiſitum fuiſſe Epiſcopi Romani ſuffragi- um, nusquam vero ipſi hoc jus, vel Eccleſiæ, vel Imperatorum ac Principum Chriſtianorum con- ſenſu tributum legas. vid. Hulſemanni Diſput. XIX. contra Hagerum Quaſt. X. Finis & uſus conciliorum proximus eſt partim veræ dodrinæ aſſertio & hæreſium damnatio; bartim diſciplinæ externæ in Eccleſia vel inſti- tutio vel correctio. Uterque finis ad ſalutem Ec- cleſiæ & ultimato ad DEl gloriam tendit. Zonoras ad Canon. 4o. Concil. Laodiceni, videtur utrum- que haut obſcure innuere, nam canon habet: Epiſcopos, qui vocantur ad Synodum, hon opor- tere negligere; α„½α⁰ Aris 2 † ddonροa 70- ααι , eρ 2A Tραρd/ονντσ 7ρ svz ngia 2 70“oα⅓— r ν: ad hunc can. laudatus Zonaras commen- tatur ſequentia: Gnodos, ait, ab eas controverſias, guæ vel de dogmatum veritate, vel de mulétarum æ&= quitate emergerent, aut ob alias canonicas quaſtio- nes excutiendashaberi, detretum l. Et hinc Syno- 8 F V dus 282 CAP. II. DE CoNci. dus Nicena II. can. 6. ea, quæ 2 doctrinam fidei pertinent, vocat væ V.α aαναHαιWG, quæ aadd mu diſciplinam Eccleſiæ aοννορ. Atque hac de cauſa legitur, in conciliis tum &ubola tum Canonet fa- Gtos eſſe. Quorum illa fidem, hi mores aut ritus complectuntur. Confer. B. Hopfneri Diſput. de Concil. c. Il. quæft. 26. &x 36. in faciſi. di Wputat. eſt VIII. & Theodori Balſamonis Antiocheni Patriar- ehæ commentar, in canon. concil. & Photii Nomo- canon, nec non Codicem Canon. Eccleſiaſtitor. Dio- nyſii Exigui, cura Chriſoph. Juſtelli Pariſiis ann. 1643. editum. it. Codic. Canonum Eccleſiæ univerſæ 2 Juſtmiano Imperatore confirmatum, quem ex re- cenſione Juſtelli non ita pridem Helmſtadii denuo typis exſcribi curavit D. Meierus. §. 17. Autoritas conciliorum quorumcunque non eſt Prætoria, aut par ſcripturæ S. ſed tamen declaratio & indicium ejus, quod Deus in Scriptura Sacra credere aut agere præcepit. Nam omnia conci- lia, niſi eis ſimul viri αοιι interſint, errare poſſe, & conditio hominum vulgaris & hiſtoria comprobant. Nec Bellarminus ulli Chriſtiano prudenti perſvadebit „ comprobationem Pontifi- cis veritatis autoritatem conciliare. v. B. Hopf- ner. Diſp. cit. theſ. 35. 39. ſeqq. it. D. Hulſemanni Breviar, l. e. num. 21. 23. & ſupplement. Seſe 1. ſe44 ! 05, el An in! iie ſeme Eca doc S eru⸗ toren⸗ VII lyf. velcte . ſim Mlilit quo cic, Nd ne C f. trer⸗ nt⸗ Aul. ninſ. A⸗ Getno 1d lteti⸗ Nc. eilt lotn ſiano , t tGH .⸗4 IxN GzxEnE. 242823 §. 18. De Neceſſt tate Synodorum judicant Theologi, quod illæ non ſint a Deo expreſſo in Scriptura S. mandato i inſtitut?, aut ut medium necefſari- um tollendi controverſias commendatæ; ſed faciant ad melius confundendos hæreticos & opprimen- das hæreſes. Nam autoritas multorum in conci- lio congregatorum publica, plus cenſetur valere ad tollenda ſchiſmata& hæreſes, quam ſi quis priva- tim hæreſin confutare aggrediatur. v. B. Hopfner. Adi . cit. theſ. 37. Quapropter Proceres Germa- niæ Diæta Norinbergenſi n. 1iy. 22. & poſtea non ſemel, ævo fuperiori a Caæſare petiverunt, ut liberum & Chriſtianum concilium in Germania indiceretur, quo controverſiæ religionis tandem componeren- tur & Eccleſiæ vulnera ſanarentur. Confer. Hordle- doerum de Cauſ. B. G. lib. I. c. I. §. 19. Plura qui de Conciliis legere cupit, præter Au- tores a nobis jam allegatos, evolvat B. Lutheri Tom. VII. opp. de Concil. edit. Altenburg. ſ. 22. ad 296. it. tom. EII. Jen. Germ. f. 221. 44. 274. B. Gerbardi Confeſſ. Catbholic. l.t. part. 2. c. o. de Concil. it. Sel- necceri, & Bulingeri tratlt. de concil. & alios paſ- ſim obvios, quibus addi meretur recentiſſimum utilifſimumque opus Conciliorum illuſtratorum, quod Joh. LEudov. Ruclius incepit, D. Johann. 1. dopicuis Hartmannus autem abſolvit. CAP, 284 Car. II. Dr CoxcCik. Er SvNon. CAb. II. CoONCIL. ET SVNOD. OECUMENICIS. §. 1. (Unm ſüpra cum Theologis, Synodos in Oece. menitas, ſeu univerſales, & partiales ſeu na- tionales, aut prouinciales diviſerimus; nunc vi- ſum eſt, paucis illas ſervato hoc ordine recenſere. . §. 2. A Theologis quatuor tantum in Eccleſia nume- rantur, quæ nαατ soY*‿αν Oetumenicæ dici queant Sy- nodi; Nicena I. Conftantinopolitana I. Epbeſina L. & Chalcedonenh. 76. Quorum decreta Imperator Juſtinianus, σ r cα a αα A õ tanquam divinas feripturas & leges in imperio Ro- mano obſervase juſſit. v. Novel. 131. Enim vero, ſi illæ Synodi Oecumenicæ ſunt di- cendeæ, quæ edicto Auguſtorum (hoc eſt Impera- torum, qui Domini 1 αονεναρ vulgo audiunt,) celebrantur; oportet, plures numerentur quam gquatuor illæ jam allegat?. Nam ut mox audie- mus, Imperatores præter iſtas, adhuc alias indixe- tunt, quæ licet celebritate ſint minores, ab ipſis tamen — mme DE jelis 6; ſeri ſs d cum Wor i ſenici ammn nodo Uer⸗ un ern Ata Eerat il did conv Ppter ullae mem nri licet Mlit in. ſeunt Gne i ete. Inne. Ant 4 ſni Penn io e rch lnhen lon) 1 N 4MO he⸗ 3 N 1el OECUMENICIS. 23 2 * 1 4 . 2 P cum œcumeni nicorum deſcripti not. in concil. Ni eſeriptio, quam Binius i menica poſſe in probtr- autoritatem, di duè Poſſe, nulli dubitamus. em, dici æcu-⸗ . aſſeritur, ſi omnia decemi. „ſimul patet, hautquaqu nodos unive ldkeberil nota c eigan ad gr⸗ Latera dile Te erri debere . 15 & y⸗ Lateranenſia, nem .— gacken nern, d Lugdunenſia, unum pe dange⸗ erat iisdem in . tereſſe ſe diſe ‚convocati f⸗ teptatæ Eccleſiaſti i fuerant; nee conveniens conci ſiaſtics, ſed civiles n C cau⸗ pter etiam onciliis Chriſtianis fuit. ec modus im autoritas illiorum penes n Qanpro⸗ 3 Ortlodexos doxos nulla eſt. . . dati, pro n 3 Licet L no conciliorum ag malit, rim d ad ann. Chriſt. XXXII. anolount⸗ m concilium Mar num. ! VIII. — 286 CAr. II. DE CoNCII. Er SvNob. vi, 17. Lut. LX, 15. a Chriſto & Apoſtolis fuiſſe habitum; ſi tamen materiam concilii ex definitio- ne ejusdem judicare debemus, apparet nugas eſſe, quaæ Baronius fingit, quas etiam merito cenſores doctiſſimi, Caſaubonus Exercit. Xl. ad Annal. B. vum. LX. & Richard. Montacutius Origin. Eceleſ. tom. Prior. part. poſt. f. 159. ſéqgq. confutarunt. Nobis au- tem hic quæſtio eſt de prima Synodo Oecumenica. Illa autem eſt omnium confesſione Nicena, co- acta ſtudio & cura Imperaroris Conſzantini cogno- mento Magni: qui cum primus palam & libere religionem Chriſtianam amplexus eſſet, ultro con- ſtandæ Synodi curam ſuſcepit; cum aliæ Epiſco- porum ſtudio & precibus impetratæ legantur. Con- venerunt tunc præſtantiſſimi pietate & doctrina vi⸗ ri, ut plerique tradiderunt, treceni & ocdtodecim, Niceæ in Bithynia; ur Arii hæreſin, quam ſu- pra deſcripſimus, publica autoritate confuta- rent. Tempus non indicatur idem ab omnibus. Duravit hic congreſſus non paucioribus annistri- bus. Græci conferunt hanc Synodum in anne Chriſti Cνι äIä. Sic enim illi 7 éy Ninaiqa αιιαπι dρα ναρIoc l Xeiss ανναυυbꝶa⸗. Et hunc annum faciunt D. CCCXXXVI. a regno Alexandri Macedonis. Ab hac Synodo Symbolum Nicenum nomen habet. v. quæ ſupra diximus part. 1. c. IN. Finito hoc con- cilio Arianorum complices Imperatori non defie- ate . ſegue xunt N l. fIv tu Ekre i Eeſle lu)k Eil Perct cyh, Aar olr Abi Prehe ter . kecle “ fuiſe lmntio⸗ geſe nſoes . N N bl. en bt⸗ ee 000 Pil Con inan⸗ ſecl n⸗ hrr⸗ nie ti⸗ 0f Tf 6 clume Cors ce . e. u OrcomkNICs. 287 runt negotium faceſſere. v. Euſeb. in vit. Conſt. II. . 22. 27. Acta hujus concilii commentario illu- ſtravit Gelaſius Cyzicenus, quem Rob. Balforerus Scotus cum notis Luteciis ann. M C. IC. edidit. Con- fer etiam tom. 1. Concil. cum not. Binii & part. 2.tom. folzcdi. Secunda Synodus Cecumenicæ numeratur & re- cenſetur, imperium adminiſtrante T beodoſio Priore ſen Magno Conſtantinopoli habita: in qua hæreſis Macedonii negantis S. Spiritus æqualem cum Patre & Filio divinitatem damnata eſt. Qui Macedonium ſequebantur ναοααατιοαπXαο dicti anathematibus percusſi ſunt. Hæc Synodui ſecuta eſt priorem Ni- cenam, annis LVI. ur Pſellus tradidit. Ita incidet in ann. Chr. CCCLXXXIX. indicatorum COSS. a Socrate tempus Eucharidæ & Evagrii tot annos non comprehendit: ut venire alicui in mentem posſit in Pſili numeris poſitam eſſe notam s.pro T.id quod alibi quoque accidifſie doctisſimus Camerariu; de- prehendit. Illud obſervatione dignum videtur, Ppræ- ter decretum de S. Spiritu, canones hujus Synedi ak Eccleſia Romana rejici. vid. Binii Annot, ad bhang Synodum. DM . Trria Oetumenica Synodus eſt épybeſina, quæ juxta Pſillum annis XI- poſt Conſtantinopolita- nam celebrata fuir. Sed alii ann. X LIV. faciunt. Socrates indicat Coſſ. tum fuiſſe Baſſam & Amio- chum. 288 CAb. II. Dk CoNxCIL. Er SvxNoD. —— chum. Quod tempus in ann. Chr. CCCCXXXIII. incidit. Hanc coëgit Ibeodeoſius Arcadii filius, qui Minor alias dicitur; cum Neſtorius Patriarcha Conſtantinopoli hæreſin excitaret, negando, Ma- iam Virginem poſſe Osorôno dici: Yeisorονoν igitur cenſebat dicendam. Hinc crimen ſubiit Neſtorius dogmatis, Chriſtum eſſe aAM50 Auboaor. Quod ipſe tamen diluere conatus fuit. Scripſit de hujus doctrina Theophylactus plane hæc: & Nes;- e αοYν—„1äsααατα T7 &ανααειüνααν eoroinij- vai, & alibi docuiſſe hunc ait, 37: S αααοοαa7 GsS, su' ri Airgæ r7ρnααιαιααπdαιε πονσρας Yevmα sco; ι ragοενον auντu%επσ1ο sρν. Quibus hoc dicitur, & Chriſtum Deum e um demum ſactum cum reſurrexiſit a morte, & non aAſſumpfiſſe Eilium DEI carnem in utero virgini, ſed natum hominem tantum poſtea habuiſſe acceden- tem ſibi Deum. Nempe non poterat ille myſterium admirandæ οσιορ divinæ & humanæ naturæ in u- na hypoſtaſi apprehendere cœca ratione. Quare in hanc hæreſin lapſus etiam communicationem ?α² oAτι utriusque naturæ in Chriſto negavit ſcilicet revdenu Si: c NM z0, Orozer drcöra Tgνα: & cναννσοοιτι τοντια TSv &α☛ρ5bäsτ.οννασι ut Damaſcenus loquitur. Atque hine collegerunt Pa- tret, Neſtorium, ο τανodhs 1 dννσαστι+ οοσ aρ- S& ν⅜ρρρααιττεασs. „.er illa duo, (naturas ſc. non hypoſtatice unitas) duas Perſonas doloſe & oc- ccalts ii Mi, ſica rum (o. ß Mne en (ond mlor leme dem i Ve uAlu . lleſ. lelon⸗ ſoc mina mie 00 vens Mura I. i rcn. 0, Nn otid emg N ng . em G elene erinn arein Ne ſeliee OrCNXI⅛d Uc1s. :89 te innuere. vid. Theodori Presbyteri Raubi Præ- parat. & Meditat. dAei inearnat. Chriſti Abl. Concil. Nic. Gelaſti Griceni addit. p. 257. Accedente per- vicacia ipſe damnatus & in exilium actus eſt. Cæte- rum conveniſſe in hac Synodo perhibetur Patres CC. Cum autem Cyrilli Alexandriæ Epiſcopi actio- nes, nimis feſtinatæ & quaſi præcipitatæ viderentur; non expectati Epiſcopi, inter quos & Theodoretus memoratur, nonnihil adverſando turbarunt. Con- firmata tamen fuerunt omnia Epheſi geſta mox Conſtantinopoli, „manſitque Synodi rata ac firma autoritas. Johunnes Antiochenus, reciprocis ana- thematiſmis in Cyrillum & Memnonem, concilio iti- dem Epheſi habito egit: in quo legati orthodoxi ita verberibus accepti, ut etiam in diſcrimen vitæ addudi fuerint. deo etiam Ansaααο iſtud dictum eſt. vid. tom. 1. Concil. part. 2. ubi fol. 227. iraca fuſe ſatis enarrantur. S8. 9. uarta numero Gnodus Oecumenica eſt Chal- cedonenſis, ſeu Chalchedonenſis, a Marciano Augu- ſto coacta Cbalredone: ubi doctrina Eutichis exa- minata fuit, cum conveniſſent in æde S. Ephe- miæ Patres, quemadmodum quidam perhibent, DCCCXXX. EÜι₰ bes autem, qui Dioſcoro fa- d vens, metu anathematiſmorum Cyrilli, duas in Chriſto naturas poſt unionem non ſecundum Scri- prures diſtinétas, ſed confuſas docuit; αο° in- SSSõß 2 290 Cav. II. Dk. CoNCIL. Er SyNOD. inquiebat, za ο OσεραR⁵ .αρ⅜v T. ee e 7 X *RY . . . Tr6 α νασια s†τα õ ο„ονα. Idem &autichei negabat, corpus Chriſti noſtris corporibus fuiſſe par aut ſimile, i. e. 0ορ οa. Incidit in annum Chriſti CCCCLVIII. æ& paulo antecedens Romæ cladem captæ a Genſerico Vandalorum rege. Itaque Camerarius ponit hanc Synodum poſt tertiam annis XXV. aum Pſellus exponat XXX. vid. tom. II. Concil. part. I. cum not. Binii, ubi fol. 6. Epiſcopus Romanus Leo in Epiſt. ad Favianum Archiepiſ. Conſtantinopol. fatetur curam religionis a Cæſare Xgiααοαατυια ſibi fu- iſſe commiſſam. ⸗R S= §. 10. Duinta Synofus (ut a quibusdam orthodoxis numeratur) Oecumenica, eſt Conſtantinopoli habi- ta, quæ nominatur inde Conſtantinopolitana II. In hac diſputatum fuit de Chriſti corpore; fuiſſetne hoc O αι0w 5 i. e. quod lædi interireque poſſet; an omnis afflictiomis & corruptionis expers i. e. h= grov? Quæ ſententia cum a quibusdam aſſerere- tur, habuiſſe fertur approbatorem una cum Con- juge ſua, ipſum Auguſtum. Hæc Il'tam eſt ſecuta an- nis CCII. incidens in annum Chriſti DCLX. Con- venere tunc Patres CLXV. & damnata eſt doctrina Aphthartocitarum, & comprobata autoritas Chal- cedonenſis concili, de quo adhuc aliqui ambigue loquerentur. Rejectæ etiam Eccleſiaque extermi- natæ ſunt Origeni: & Didymi abſurdæ allegoriæ; in- uje Ktatun uir Ly ſeran is, (lyer Cnſea, (linie pell muimae urun bamu luntat eipſa. . aril, erit n niaro. lempo IUS cgei OrcumkNIC. 291 Au inprimis labefaclantes reſurreclionis mortuorum ν ſententiam. Si Bede libr. de ſex ætatibus Mund,i cre. Gii dendum eſt, Synodus Aquilegiæ coacta fuit, qua ur hujus concilii decrera rejicienda nonnulli Patres UIA Ktatuerunt. Adeoque patet autoritatem ejus non eſein fuiſſe parem illis prioribus IV. eoncil. quæ æcume= itluan nica omnium conſenſu dicuntur. ”MM N. H. II. YMUD ult Sexta Synodus Cecumen. Conftancinopolitana III. Lhem iterum a loco nominatur, tenente imperium Ju⸗ Nil kiniano Minore. Convenere tum in palatio Impera- toris, loco cui nomen Trullus, multi Patres & ab- ſolverunt inchoatas jam diſputationes tempore Conſtantini cognomento Pogonatie qui pater fuit dl Juſtiniani Minoris cognomento woruyræ, quæ in biwi Trulleis canonibus, Sexta Oecumenica Synodus AI appellantur, utramque una numero hoc indicari fiſene animadvertatur. Occaſio fuit doëtrina Monothele- tn tfarum, qui duas quidem in Chriſto naturas conſite- N bantur, ſed lav Oνασν+ v&ρροααν Unam vo- leer luntatem & efficacitatem ſtatuebant. Quo pacto . m CY reipſa Eutichis & Dioſtori deliria nominibus diver. n ſis aſſerebantur. Hæc Synodus computante Came- * rario, Vtam ſequitur annis CXKXX. Quod tempus erit finitæ diſputationis in Trullo imperante Juſti- niano cœptæ. Nam inceptæ illius a Conſtantino 1 tempus anticipabit annos circiter VIII. quod bre- vius tamen facit Gratiani narratio. Maronitæ de- creta iſtius concilii amplecti noluerunt, ſed Mono- . ll ccheletis exlerm. legone —☚ 292 CgA-. II. DE CoNcIr. Er Svwob. theletis adſtipulati ſunt, usque ad unionem cum . ſede Romana, quæ ſub Clemente IIX. facta eſt. De alio concilio huic oppoſito ſub Philippico habita, vid. Binii not. ad hoc concd. Septima Synodus (minus rede dicda) æcum. a lo- co Nicana II. appellatur. Nam Irene cum Filio Con- antino Imperium tenente, Nicææ convenere Pa- tres CCCL. diſputatum eſt in illa de proceſtone Si- ritus §. & cultu ſeu veneratione imagpinum, quæ de- ereta fuit. Incidit in an. Chriſti DCCXC. quæ ſancit alias etiam quasdam gερααρς ανιπαις confirmans canones expoſitos Ancyræ Neocæzſariæ, Gangris, Antiochiæ in Syria, Leodiceæ in Phrygia, Sarditæ, Carthagini- item 5 zurgiαασι ασααπεααπαν.. Pſellus refert hanc ultimam inter Oecumemncas. Carolus M. Impe- rator occidentis oppoſita Francofurtana Syno- do eandem rejecit. vid Capitular. Caroli M. apud Goldaſtum tom. 1I. de M. S. R. J. Ex quo liquet, cur illa Synodus in Eccleſia pro œcumenica haberi haut poſſit. 1 BPoſt Septimam hanc Synodum aliqui oltavam ponunt & Conftantinopolitanam IV. appellant, quæ teuympore Baſilii Imperatoris an. Ch. DCCCCLXX. autore Adriano II. Pontifice Romano habita fuit: in qua Photius Patriarcha damnatus, & reſtitutus Ignatius fuir. Verum cum hæc Synodus non au- tori- lort dat uf beo (o ore d0 uy/ Vera cut bide que) N Ge⸗ Vng Eeleh tes, 1e n dent, nin Voc⸗ Conc n oun . De abie l 0C. fe M. ne hi⸗ ie ndt ſftemun G ,ℳ etthans J.INN.. G⸗ N 9 gven ihid lunce CCN biuif Altoid nori 1 e OEcuMENICIs. 293 — toritate Cæſaris, nec de hæreſi aliqua, ſed ob affe- Gationem dominationis Pontificis Romani inſtitu- ta fuerit, perperam a Theodoro Belſamone, univer- ſalis ſeu Oecumenica appellatur. Ipſi Græci illam quoque rejecerunt, Pſeudo. Synodum Photianam appellantes. 7. Camerarius inter æcumenicas Synodos ultimo loco ponit Conſtantienſem, quæ ann. Chriſti M. CCCCXIV. Conſtantiæ in Germania ab Impera- tore Sigismundo, Caroli IV. filio coa ſa legitur; ut dodcrina Wiclefi, Jobannis Huſſi & Hieronymi Pra- genſit, qui doctrinæ & monarchiiæ Papali contradi- Xerant, examinaretur. Verum quam inique actum ſit cum laudatis viris, quam impia etiam dogmata ibidem ſtabilita fuerint, Acta teſtantur publica, quæ Norimbergæ excuſa fuerunt. 5. 15 Nos cum recepta Theologorum dodrina, IV. Synodos Oecumenicas omnium confeſſione tales agnoſcimus; reliquas modo recenfitas non ita celebres, aut paris autoritatis in Eccleſia eſſe ſcien- tes. Quia partim controverſiæ in iis diſcepta- tæ non par momentum cum illis prioribus ha- bent, partim non ita multi docti & orthodoxi vi- ri in iis convenerunt; licet ab Imperstoribus con- vocataæ fuerint. Cætera vero Pontificiorum ſex concilia, hautquaquam pro Oecumenicis a- T 3 gno- 294 (CaA-. II. Dy CoxNcIL. Er SrMon. gnoſci poſſunt, certe orα rοο Asva†τ†—, 8r é AéP—& e a υαα De Tidenting Conciliabulo, cujus doctrinam hodie Pontificii ſequuntur & defendunt, fupra Part. I. . 4. G. 7. quædam annotavi, illud autem non eſſe Oecumenicum aut generale concilium a Proteſtantibus ſæpius probatum eſt. Heic addere viſum eſt, quod ab ipſis Pontificiis multa in re im- Probata ſint. vid. E Spavis Hiſt. lib. S. In Gallia voces paſſim audiebantur, libertatem publicam Per Tridentinum Coneilium opprimi querenti- um, v. Tuan. lib. ioy, imo libros precum eccle- ſiaſticarum autoritate concilii recognitos ibidem introduci vetitum fuit anno 1602. Confer ad an- num cit. Hiſton. Thuani. Gramontus lib.. p. m. 72. ſcribit, diſputatum fuiſſe inter Cardinalem Pero- niam & Mironem ac Savaronum; erpediatne in CGallia Promutgari concilium Tridentinim? ipſe di- cit nihil verare admitti concilium in hanc legem: Sine Prcéjudicio Jurium Corone regiæ, libertatum Ec- eleſiæ Gallicanæ, Privilegiorum, aut exemptionum,; Eguæ eapitulit aut monaſteriir Gallorum uſu con- eſſa &e. Ubi notabilis eſt querela Cl. Eſpentæi, faltum eſt inquientis, Poſterioribus ſeculit, ut quod merito in concilio Baſileenſi Ludovicus Arelatenſis guerebatur, in conciliis id demum ſiat, quod Na- tiont placeat lyalicæ, ut 7uæ ſola Epiſcoporum, qui &Dſi ſoli vocem Wic deciſwam babent, numero na. tio- obt⸗ An i la E la Mo⸗ lal, — M denl t e! ce ſi habe voc: l. Zen, fum nig gu Lit, Fie.) NVcn ([av. „ 1 inn luten fum ere ein⸗ Gali⸗ blonn lenti⸗ ece. biden d ne „J.n. 1DH. Nt ged⸗ egen: nA. Nll 1 WN. g NH NeH , ,, . OrzcunrNICIS. 2295 — tiones alins zquet aut ſuperet, hirut ſeripfit L. I. de ge. ſKis ejus Concilii Entas Sylvius nondum Piui. NB. Hec eſt illa HELENA, guz nuper. TRIDENII obtinuit, Comm. in Ep. ad Tirt. Oper. fol. 473. Et ſane (ut jam nihil de Titularibus iſtis Epiſcoporum Larvis dicam. vid. Dudithii Epiſt. ad Maximil. I.. de Calice Laicis & conjugio Sacerdotibus con- cedendo) Tridentino Concilio intererant Præls- ti Hiſpani tum 31. Galli 26. Germani 2. Luſitani 3. Poloni 2. Uingari 2. Anglus 1. Flandri 2. Groatus I. Moravus I. llirici 3. qui univerſim faciunt 83. rialorum vero erant 187. Quantz igitur ſit concilii . . ». . 22 hujus autoritas, quivis non obeſæ naris judicare poterit. Innocentius Gentilettis, JCtus Delphio- nenſis in Exam. Concit. Trident. l. V. adducit varias proteſtationes contra illud prolatas. Angliæ quo- que Rex ſcripto concilium rejecit, quod a Pontifi- ce ſit convocatum, cujus ille rei poteſtatem non habeat; de Cæſaris arque Regum autoritate con- vocari ſolita eſſe concilia. vid. Hortlederi Tom. 1I. lib. I. c. 25. 29. J0. nee non Goldaſti Politica Im- perial. f. 1200. & 1266. ubi adducuntur Proteſtan- tium Statuum in Germania Rationes, ut illud ceu iniquum rejecerunt. Dogmatum falſitatem ma- gnus Chemnitius, in Examine ſupra laudato dete- xit. Quem ſecutus eſt ex Reformatis Johann Hein- ric. Heideggerus, qui Anatomen Hiſtorico- Theolo- gicam Tiguri non ita pridem edidit. vide etiam Caroli Molinæi conſilium ſuper fabto Concilii Tri- T 4 en- —— 296 CAP. III. DrE SYNOD. PART. Er Cort. tificiæ ſuæ inſeruit. CAP. I. DE SYNODIS PARTICUIARIBUS ET CGOLLOOUIS RELICIONIS CAU. AAA IIABTSss. Nationales dicuntur, ac a quovis principe aut imperantibus in ſua civitste indici pount: vel, ſi ab Epiſcopis aut Metropolitanis legun- tur convocata Concilia, id conſenſu & autori- tate ſummi Magiſtratus factum eſſe cenſendum eſt. Talia autem permulta in Conciliorum tomie reperinntur, quæ heic recenſere nimis prolixum foret; ut lunt Romana, Antiochenſia, Gallicana, Toletana, Braccærenſiaæ, Diicana, ſeu Carthaginen- Va; item a Rege Francorum indicta Aurelianenſe, Anernenſe, Pariſienſe, & ſimilia. v. Concil. tom. II. Part. 2. tom. III. part.7. lect. poſter. tom. III part. 2. & poſter. dum not. Severini Bi- twom. I. part. prior. vit. Sammam Ceneiliorum omnium more Pontifi- ciis uſitato, exhibet Franme B qui brevior eſt, Barih mam toncil. Franc compendio præci Longus a Cariolano vel Sylnius additionibus auxit. In Pua etiam recitat Day. Chrtræus “ in dentini, quod D. Scherzerut Tom. 1. Biblioth. Pon- Qr Con i (NA e inh S nos ducit ad Synoder particglaret, qux Cy pe voce Lin t, exc olom. Caranza, cujus Sam 0 ſg 1 t eet, Dis, inpe erro ſtrar tiart kämme 30 WV. el e Ninee AN. ſegnn ⸗ utori⸗ encun i tuni Olrun rent, Ager Aeſ . I. jt. 2 rnibe portt⸗ y: 8 8s ⸗ t. I A * REIIGIONIS CAUSA HAEBITIS. 297 in Castalog. Conciliorum, Onomaſtieo ipſius Theo- 10 gico ſubiuncto. 7 .* 2. 1 Nos potius recenſcbimus Geodes rolognis, quæ tempore Reformationis, partim Auguſtanz Confeſſi ioni addicti, partim Pontificii, partim Cal- viniani religionis cauſa habuerunt. Quorum ali- qua fuere ſelennia, alia minus ſolennia; in illis plu- res publica autoritate convocati ſunt colloquentes: in his pauciores convenerunt. F. 3. Primum Anguſter Vindelicorum ann. 1518. d. 23. Octobr. habitum eſt inter Lutherum & Cardinalem Cajetanum. Nam Maximilianus f. Imperator Lutherum, inſtinctu Papeæ Leonis X. ad comitia, quæ tum temporis celebrabantur, vocaverat. Hic bonitate cauſæ ſuæ fiſus eo venit, impetrata publica fide cautione a Cæſare indul- ,Cajetanum acceiſit. Qui ipſum humaniter exeipient duo propoſuit juſſu Pontificis, primum ut ad ſanitatem rediret, & quos divulgaſſet erro- ret, revocaret; ahergm, ut ab ejusmodi ſcri- ptis, quæ tranquillitatem Eccleſiæ perturbarent, inpoſterum abſtineret. Lutherus, cum ſe nullius erroris conſcium eſſe reſpondiſſet, petir demon- ſtrari errores objectos. Ibi Cajetanus indulgen- tiarum vim & Pontihcis R. dignitatem prædicare cœpit. Lutherus S. Scripturæ autoritatem urget, eamque Papæ autoritati præfert. Contra hanc I 5„5 Caje- 298 CAr. III. Dz SvNon. PART. Er Cork. rum terrere inſtituit. At Lutherus ad Pontificem melius doctum, & tandem ad publicum concilium Provocavi. 4 S . . 2 Anno ſequenti, menſe Julio, Lipſiæ diſputatio inter Andr. Carolſtadium (nondum furore cor- Jogum Pontiſicium habita eſt. Corolſtadium co- nitatus eſt Lutherus, qui ſalvo conductu a Geor- gio Principe impetrato, cum Eccio de Pontificis R. Monarchia, de purgatorio, indulgentiis, pæœnitentia atque Sacerdotaz poteſtate diſputavit. Finita eſt ſeripta proſtat. Confer leclu digniſſimam Diſſer- ztionem de Lutheri Excommunicatione & Proſeri- ptione D. J. Serauchi, qua inter Exotitas numero VI. eſt, & D. Pfeifferi Lipfiäm. JJM Poſtquam ann. 1520. d. I6. Junii Leo X. Papa ſolenni bulla edita, Lutherum ob conſtantiam in fde Evangelica excommunicaſſet; ipfe prius ad Carolum V. Imperatorem literis datis, anno ſe- Qquenti ad comitia Wormatienſia a Cæſare voca- tus, d. 16. Aprilis, diſſvadentibus licet amicis com- Paruit, & coram ipſo & Imperii Proceribus, de dodtina fidei magna animi conſtantia reſpondit. Verum Cæſar, ut Pontificiis gratificaretur, d. 8. Maji Lutherum proſcribit, quem Elect, Sax. Fri- — Cajetanus, ubi nihil reponere poteſt, minis Luthe- reptum) & Johb. Eccium, Ingolſtadienſem Theo- illa concertatio d. 14. Jul. & ab ipſo Luthero de- Eer Don ſer ne! —w pert Alͤ n (ne en ſeio aN ybri Qan loqn im collo⸗ bu, onti ex He len — . te. fien Nna . 4 Di e Then Um co. Ce. jin 1 iin in eto e S lA , RELIGIONIS CaAUeA HMiems. 2223 dencos! in arcem Wartburg clam, (odo tantum hominibus ejus rei conſciis) deduci jufſi it. Ubi cum per decem menfes delituiſſet, ann. 552. d. 6. Mar- tii Wittebergam rediit, Carolſtadio perſvaſurus, ne ſtatuas & imagines templi ejiceret & furere de- ſineret. Deproſeriptione Lutheri v. Srauchii laau- Taam 4 BVeriat. n. 9. P. m. 16. ſiag. Lauheru „qui poſtea ann. 1523. ritus Miſſe ſa- perſtitioſos reformaverat, & ann 1524. Eraſmo ad librum de viribus liberi arbitrii reſponderat, nec non Carolſtadium primum, verba inſtitutionis S. conæ cum Zwinglio & Oecolanpadio pPerverten- tem confutaſſet, Jenæ d. 22. Auguſti cum Carol- ſtadio collocutus de Euchariſtia publice explicau= da paciſcutur. 7. Eodem anno Tigurinum, inter Zwinglium & Fabrum Pontificium, & Groningæ inter Domini- canos atque Sacerdotes Eccleſiæ D. Martini, col- loquium de Religionis Pontiſiciæ erroribus habi- tum eſt. §. 9. Anno 1526. duodecim Helveticorum pagi colloquium fuper controverſis religionis capiti- bus, Badenæ inſtituebant. Venerant eo præcipui Pontificiorum Theologi, Faber, Eecius, Murnerus; ex Helvetiis Oecolampadius aderat, qui & contra Prælentidmn ?. realem corporis & ſangvinis Chriſti & con⸗ ð 300 CAr. III. DrE SvNOD. PART. Er Corr. — . . „ . . . & contra Transſubſtantiationem, invocationem San- ei dtorum, purgatorium & imagines diſputabat. De- na cretum ibi factum eſt, ut in ea, quam hucusque . » ſervaſſent, religione, omnes permanerent, & con- 7, cilii ſequerentur autoritatem, neque novum do- 8 gma üllum ſuos intra fines admitterent. Eodem ina anno Homburgi inter Franc. Lambertum & Crato- nem; atque ex Pontificiis Nicol. Herbornenſem de . * . Religione actum eſt. ſer Anno 27. Upſaliæ in Svecia inter Olaum M. G cue Gallum de Religione Pontificia abroganda diſpu- ge, tatum eſt. Olaus illam acriter defendit: Rex au- tem Guſtavus poſt concilium Oerebröenſe conci- Oonatores Evangelii a ſe auditos, ſingulis cathedra- libus F ecleſüis & earum Epiſcopis commendavit. v. Loccenii Hiſt. Suecic. lib. V. p. m. 246. ſeqq. en §. 10. Anno 29. Philippus Landgrafius Hasſiæ Mar. Rn burgi convocavit Theologos, ut de &cæna con- Rca cordiam inirent. Ex una parte aderant Luthe- Air rus, Melanchthon, Juſtus Jonas, Johannes Bren. ite tiut, Andr. Oſiander & Agricola: ex altera par- 1 te Oecolampadius, Zwinglius, Bucerus & Redio. . Sed utraque parte in ſententia ſua perſiſtente, De⸗ Concordiæ ſpes fuit fruſtra. v. Seidan. & Nultei, t. Annal. Erang. 1. 6l De colloquio in Comitiis Auguſtanis ann. 30. R In⸗ 1 4 * ELIEIONIS CAUSA HABTTIS. 301 nd inſtituto, ubi Confeſto Proteſtantium exhibita, ſu- e pra actum eſt. Anno ſequenti Ullmæ inter Oeco- n smpadium & Georg. Oswaldum, denuo de S. cœna e & Zwinglianis controverfis actum eſt. Anno 36. mmd Wittebergæ inter Lutherum & Bucerum concordia oh in articulo de S. cœna denuo tentata eſt. Venerant α eo Wolfſgangus Capito, Martinus Bucerus, Volſgan- né gus Muſenlus & alii Theologi, cupientes cum Lu- thero & cæteris TPheologis in re ſacramentaria con- cordiam inire. Quæ tamen cum ex parte FHelveti- 16 corum male fida fuerint, paulo poſt reſciſſa eſt. vi- 3 he de, quæ ſupra Part. I. annotavimus. e CN §. 12. helt M 4 lavitu Anno 37. cum dies concilii inſtaret, Proteſtan- tes menſe Februario Smalcaldiæ convenerunt, ad- dactis ſecum Theologis quos ſupra deſcripſimus. Tum Articuli a Luthero fuerunt conſcripti, qui c in concilio eſſent exhibendi. Hos a loco Smalial- LEH dicos appellant. Anno 31. W'ormatiæ inter Pon- M tificios, & Proteſtantes colloquium inſtitutum eſt: enhe In quo collocutores Philippus Melanchthon & MA Joh. Eccius, de peccato originis per dies tres di- item ſputarunt. Quod ipſe Ceæſar abrupit & Ratisbo- h nam transtulit: Ubi etiam Julius Pflug, Gropperus , Rucerus comparuerunt. Ceæſar librum obtu- it, qui conciliationem dogmatum controverſo- trfum & quidem præcipuorum continebat. Verum mA falſitas & veritas combinari non potuerunt: igi⸗ H tuxr S—= 3202 CAr. II. Dr SvNOD. PARTIG. Er Corrod tur res illa ad concilium futurum denuo rejecta ni Eſt. 2?è? „, 13. ” Anno 46. d. 7. Jan. Comeiliabalum Tridentinum Mo inchoatum fuit, quod ſemel atque iterum abru⸗- Ptum, annos duravit octodecim, ut ſupra dictum. Eodem hoc anno Menſ. Jan. & Febr. Ratisbonæ de Iuſtificatione colloquebantur Malvenda Hiſpanur, Wa Peontificius, & Bucerus, nec non Orthodoxi, Bren- Itl kius, Schnepfus, Vitus Theodorus & Johann. Piſtoriu io tum adhuc Lutheranus. Anno 48. Formula INTE- be RiM lucem aſpexit, quæ poſtea multas turbas exci- untd cavit. v. Diſſert. noſtram de Interim Auguſtano. ulizi Anno 47. Wormatiæ, Melanchihon, Erhard, nenſ Sebnephus, Erentius, Zacob Rungiusy & ex parte Apet Pontificiorum, Staphylus, Michael Sidonius Epiſao- AC Pus Martisburgenfis, Delphius Sußraganeus Argentin. ! danorma Judicii in controverſus Religionis collo- cuti ſunt. Sed Pontificiis abrumpentibus collo- quium res ſucceſſu caruit. Inter Proteſtantes in- L terim diſſenſio de rebus adiaphoris diſputationes pe- D loqui perit varias. lle S. 15. lbi Anno 60. Colloquium Heidelberge habitum nen eſt inter D. Maximil. Morlinum, M. oßſelium Wera (tunc adhuc Lutheranum;) & ex altera parte Cle- bo nicium, qui cum ſociis Calvinianiſmum in Palati- le natum introducere laboravit; Sicut anno 57. Joh. (k9. 4 Laſeus, nobilis Polonus, illum in regnum Polo- fium M RrFLIGIONIS CAUSA HABITIS. 303 eect niæ intulerat, & P. Martyr ann. 49. in Angliam tftransplantaverat. Eodem ann. 60. Vinariæ diſpu- tatio de peccato originali inter Mathiam Haeium G m Feäctorinum Srigelium habita eſt. e Anno 61. d. 20. Jan. Numburgi Principes Pre- e teſtantes convenerunt, ut exemplar authenticum „, Aug. Confeſſionis, ab eo quod Melanchthon ano ru 1540. mutaverat, recognoſcerent, eique denuo ſub- Uut. ſcriberent. Præterea de Concilio Tridenting ege- ges runt decernentes, legatos eſſe mittendos, qui que- relas in Pontificem R. & exceptiones judicis ſuſpe- AAK locique non tuti proponerent ac demonſtra- Daul rent, ſe legitimi coneilii autoritatem non defugere, G n nec per ſe, ſed hoſtium ambitionem ſtare, quo mi- 7 e Ns concordiæ ſanciendæ ratio habeatur. vid. I bua- ni libr. 25. & m Chyeræi Cbronicon aæ. J. Joy. ll⸗ D c. . §. 177 e Eodem anno in Gallia Rex Carolus IX. Col- * loquium Posſiaci inſtituit, ad quod data fide pu⸗- plica venerunt Beza, P. Martiyr, & Moloratus, hi exhibito Regi libello, quatuor petunt: ut Epiſi⸗o- Pbm. i non tanquam judices Zed partes ſedeant; at “M Rex colloquio cum ſuis Senatoribus praſit« ut ex ſo- 4 Jo D EI verho controverſiæ decidantur: ut denique net⸗ abta dAecretaqueper Notarios in Scriptis annotentur. ole d. 9. Septembr. fit rege præſente, actionis ini- num: tum Beza explicat, in quibus cum Pontifi- 1 811s 304 CAP. III. DäE SvNOD. PARTIC. Er Corro. 1 ciis conveniant vel diſſentiant ipſi; & denique iU porrecta confesſione, cujus capita examinari ſup- uſn Plex petebat, ſinem facit. Cardinalis Lotharingus d. 16, Septembris reſpondet ad duos potisſimum articulos de Eccleſia & & Cæna, utque huic articu- lo, prout in Aug. Confesſione habetur, Beza ſub- ſfeeribat, petit: ille autem in habito poſt conſeſſu ſubſcribere renuit; tandem ſine concordiæ ſpe colloquium abruptum eſt. vid. Ihuan, l. 25. S. 18. Eogddem anno in Saxonia inferiori Lüneburgi inter Theologos Saxonicos colloquium habitum eſt. Convenerant Theologi Lubecenſes, Magde- burgenſes, Brunſvicenſes, Lüneburgenſes & Wis- marienſes; diſputantes (I. de corpore doctrinæ: (2. daumnatione Heterodoxorum: ( J. de jurisdittio- uſin id ſeri lm, vyy Mre Ie C. it Eercin Echt ne Pontißcis. Nam Calviniſmus in Saxonia ſu- Periori ſenſim irrepens Eccleſias & ſcholas per au- toritatem Philippi infecerat. Itaque Theologi ſin- ceri in Saxonia inferiori mature obviam ire malo conſultarunt. §. 19. quod in ditione Würtenbergica eſt, d. 4. April. inter Calvinianos & Lutheranos colloquium in- ſtitutum fuerat, præſentibus Friderico Pdlatino & Chriſtophoro duce Wartenbergico. Matéria il- lius fuit partim Majeſtas hominis Cbriſti, inpri- Mis An 18 Ape agnin cc. Anno 1564. in monaſterio Maulbrunnenſi, moert (i re D Onnnis A gos 100. RELIGIO NIS CAUSA HABITIs. 305 eniue mis ubiquilas, quam vocant; partim verba cœnæ SJö. iſah. an ſimpliciter, ut ſonant, absque figura accipien- rnN da ſint. Colloquium toto ſeptiduo duravit, nece mm aliud eo effectum, quam quod majores excitataz ri fuerint lites. Palatinus ſecum adduxerat Ilrſi- uſb num, Boquinum & Olevianum, cumque iis Ebemi- ueu um Cancellarium & Tbomam Eraſtum Medicum, e de poſtremo Mylandrum, qui notarii munere funcdus „ eſt. Cum Würtenbergico Duce venere Brentius, Jac, Andreæ, Balthaſj. Bidenbachius, ab his notarius delectus Lucas Oſiander. Poſt colloquium Palati- tebigi nus Calviniſmum magis magisque propagare ſtu- chum duit. Confer Ihuan. l. 02. Caſſander interim juſſu Me Ferdinandi I. & Maximiliani II. conſultationem We de Articulis controverfis amice conciliandis ſeripſit. Nidti. SS. 10. er. Anno 1563. OGobri exeunte, conſenſu Electo- giin ris Auguſti & Joh. Wilhelmi Ducum Saxoniæ, Col- emd loquium Altenburgi, inter Minenſes & Thurin- gicos Theologos habitum eſt. Diſſidebant Theo- logi de necesfitate lonorum operam ad ſalutem, de libero arbitrio & adiaphoris. Cum autem de pri- unad mo articulo ſcripta inter ſe animis exacerbatis ul. tro citroque commutaſſent, & Thuringici in cor- Pore doctrinæ Miſnico multa improbarent, aclio len omnis poſt quatuor menſes abrupta eſt. Deinde Acla utrinque edita, & non ſolum inter Theo- n „ logos publicis invectivis certatum; ſed & animi * 90½ Prin- 306 CAr. III. DE SvNop. PARTIC. ET Cortod. Principum inter ſe odio inflammati ſunt. confer S. 21. Anno 1770. poſt colloqv. Altenburg. Theolo- gi e diverſis locis VI. Id. Martii, Servaſtæ conve- niunt, acturi de Concordia, quo controverſiæ ali- quo modo componerentur. v. Thuan. lI. 97. §. 22. Anno 1570. cum D. Jacobus Andreæ per Ar- gentinam iter faceret, ab Eccleſiæ ilkius Miniſtris rogatus, cum Flacio, qui tum ibi degerat, de pee- cato originis amice contulit, eique errorem, quod non ſit ſubſtantia, commonſtravit. Sed Flacius, qua erat pertinacia, ad has monitiones cedere no- luit. F. 23* Anno 1571. Fridericus Palatinus audiens A nabaptiſtarum ſectam in vicinia atque ſuis ditio- 4 nibus late graſſari, ad furorem illius reprimendum, Colloquium Francotalii ad Idus Aprilis indicit: Di- ſputatione a. 5. Cal. Junii ad 13. Calend. Julii habita, cum nullis ſcripturæ teſtimoniis a pertinacia ſua & mentis veſania dimoveri poſſent, colloquium ſolvitur. vid. Ihuan. l. o. “ §. 24. Eodem anno Auguſtus Elector Saxoniæ ob no. vam Catecheſin a cripto- Calvinianis Witte- berge editam, menſe Ocobr. Theologos ſuos, . Dres- Nes. ſu ude kript gooch ber ud Leiit, 1n. Calet Theke conN 1 ber 4. Mriht. ,de OHH ne PNHNH deree. Heng 4 0 nendve⸗ et⸗ gekn ſanit BRECrONIS CAusA Haarns. 37 Oresdam vocat, &, ut per ſpicuam minimeque am- Jiguam confeſlionem de S. cœna edant, juber. Inde Wittenbergici, qui Primas habebant partes, ſeriptum contexunt, ſub tit. Conſenſus Drerdenſis, quod multas ſuſpectas phraſes continebat. Huic Theologus Tubingenſis L. Oſiander aliud ſcri- ptum opponit, quo Wittebergeni ium technas de- texit. F. 25. Anno 1574. Wittebergenſes & Lipi enſes Theo- logi Calvinianiſmo infecti librum ediderunt, cujus titulus Exegeſise in quo Calviniſmus continebatur. Quapropter Auguſtus Elector Majo menſe Tor- gam ſuæ ditionis Theologos vocat, iisque certos de Cæna F. articulos, tam affirmativos, quam ne- gativos, quibus ſabſcribant, proponit. HMi au- tem, qui tum erant Wittebergenſes Cruciger Junior, Henricus Mollerus, Fridericus Bidebram & Chriſto. Lborus Bezelius ſubſcribere recnſant. Quare pau- lo poſt Electoris ditione excedere juſſi ſunt. Geor- gius Gracovius, Cancellarius, & Caſpaur Pencerus Me- dicus, quod Calviniſme introducendo adjutores fuiſſent, ad perpetuos carceres damnati. Er üle quidem in carcere mortem ſubiit: hic poſt decen-· nium dimiſſus sſt. 0bt We osſ e §. 26. Anno I576. cum Flacii errorem duo Eccleſiæ Lindavienſis miniſtri, Zobias Rnppius, & drheßfe. rus, defenderent; Senatus dictæ urbis D Jacobumaln- 2 Arez . 308 CAP. III. Dr SvNoOD. PARTIC. Er CorLOG. dreæ ad colloquium in curia inſtitutum vocavit. Cum vero illi pertinaciter in ſententia perſiſterent, Senatus utrumque officio removit. Eogem anno laudatiſſimum Electorem Saxo- niæ Auguſtum menſe Junii Torgæ conventum Theologorum inſtituiſſe, ad controverſias, quæ in- ter Theologos invaluerant, ſopiendas tollendas- que, ſupra ex Huttero, Part. 1. declaravimus. Jam dicto anno menſe Februarüi, Maulbrunne, duo Theologi Würtenbergiei, duo Henneber- genſes & unus a Marchione Badenſ. miſſus conve- niunt. Hi ſcriptum quoddam a D. L. Oſßandro & Balthaſ. Bidenbachio de controverſiis inter Au- guſtanæ Confeſſionis Theologos addiclos sgita- tis adornatum expendunt. in quo fundamenta li- bri Chriſtianæ Concordiæ (qui poſtea in conventu TheologorumBergenſi reviſus & confirmatus eſt,) jacta fuerunt. Sè “ Anno 1577. menſ. Mart. Tangermundi, Auto- res libri Concordiæ denuo conveniunt, & de ex- amine Cenſurarum, earumque refutatione deli- berant. Quemadmodum & eodem tempore Langenſalze de libro Concordiæ cum Haſſiacis Theologis diſputarunt. v. D. Hatteri Concord. Conoordlem citat. An ilſcc cpi manie leret, h letzin is ſer lum els 8 1.. Daoc coni ſoece An erice uße Vyun o. ſcavit. etene. 1 eN Wwentut ,de Olenbi⸗ inus, Pynv, ennene. coN lmd Mer Al. 0 gin henti Onwen ensek) , DMoE ules ne telnpon NGOH Cm Ci. de S. cœna, (2. de perſona Chrißti, G. de Bapti- . REIICGIONIS CAusA HABTTI. 309 Anno 1578. menſe Auguſto propter Theologos Anhaltinos colloquium Hertzberge habitum eſt; utpote qui libro Concordiæ ſubſoribere recuſa- bant. Diſputatum eſt (1. de converſionis cauſis, (2. de jußtifßcatione. G. de definitione Epangelii, (4. de Ckena domini, Ge de perſona Cbriſti. c . Anno 1583. Heinricus Navarræ Rex, Eccleſiæ— diſſidia compoſiturus, Jacobum Legurium e Ppré- cipua nobilitate eruditi ingenii virum, ad Ger- maniæ Principes miſit, qui pacem Religionis ſva- deret. Quam ita obtineri poſſe cenſebat, ſi Syno- dus haberetur, quæ omnes controverſias dijudi- cet; interim utriusque partis Theologi ab aculea- tis ſcriptis abſtineant. Auguſtus El. Saxon. conſi- lhium probavit, Jobannes Georgius Brandenburgi- cus Septemvir, & Wilhelmus Haſſus ſuper ea re D. Chemnitium conſulentes, ut colloquium cum daucis habeatur, itidem conſentiunt. Aliis idem conſilium placuit; ſed audis in Gallia turbis, res ſucceſſu caruit. vide Ihuan.. 29. Chyiræi l. 26. Anno 1596. Martio menſe Mompelgardi a Fri- derico Duce Würtenbergico colloquium petenti- bus exulibus, inter D. Jacobum Andrez, & Theo- dorum Bezam, inſtitutum eſt, in quo diſputabatur U 32 ſmo, 30o CAp. III. DE SvNop. PART. Er Cotk. Iino, (4 de prædeſtinatione. vid. Acfa colloquii Momzpelgardenſit. 4 Anno 1589. menſe Novembr. Ballenæ præſente Duce Friderieo Wurtenberg. & Jacobo Marchione Badenſi, D. oobus Andreæz, & Toh. Piſtorins de pera Eccleſia collocuti ſunt. Poſt colloquium Piſto- rius perſvaſit Marchioni Badenſi, ut deſerta Augu- ſtana Confeſſione ad Pontiſicios deficeret. Cum anno I591. in Electoratu Saxon. abrogatio Exorcißmi turbas dediſſet; ſequenti anno D. Samuel Huberns errorem Ae univerſali hominum Electione ſpargere ceœpit. Contra quem Wittebergæ, Ra- tisbonæ, Torgæ & Tubingæ Theologorum collo- quia habita funt. v. Alta Huberiana Theol. Wür- tenberg. edita. Anno 1595. Thorunii menſe Auguſti Spnodus a quibusdam Eccleſiarum Evangelicarum in Polo- cr nia miniſtris conſenſu patronorum habita eſt: in qus de Conſenfu Sendomirienſi retinendo decrerum ſuit. Scil. cum antea alii Auguſtanam, alii Bohemi- cam, alii Helveticam Confeſſionem amplexi eſ- ſent, Syneretißmum contra hoſtes externos ipſi ini. erunt, inde vocabulum Syneretiſmi a Theologis uſurpari coœpit. “”” §. 36. M Anno 160 1. Ratisbonæ de Maximiliani Bavariæ Ducis, & Philippi Ludovici Comitis Palatini Neo- bur⸗- lurg Nva rj. burg veala Lon hel tmln Ac. ere. ug polk ltin⸗ A Qdudo es & maxn viod C giut, hemtr uobr In h (cCins ſept . RHILIGIONIS CAUSA HABITIS. 311 burgici voluntate, inter Lutheranos & Pontificios Theologos colloquium inſtitutum eſt. Theologi Breavyvarici erant, Hungerus, Cretſerus & Tannerus (qui tene per jocum dicebantur fame, ſcabies, abies,) Neo- cine burgici, Jacobus & Philippi Heilbruneri fratres, 4A-— jink brahbam Mann, Tobias Bruno & alii: quibus Elector Piſto Saxoniæ, Egidium Hunnium, Davidem Rungium & Nne Joh. Fladungum; Brandenburgicus Abdiam 'ich- nerum, Laurentium Lælium; Dux Würtenbergicus Andr. Oſiandrum & Felicem Bidenbachium adjun- to Xere. Diſputatio de norma & judice controverſia⸗ vmd rzum præcipue fuit, quæ quatuordecim ſeſſionibus, e poſt multas altercationes, re infeda finiebatur. vid. Ne,p urrinque publicata colloquii alla. ncH Anno 1605. cum Academia Marpurgenſis, intro- ducto Calviniſmo reformaretur, variæ diſputatio- nes & tumultus orti ſunt. D. inckelmannus, Bal- udi tbaſer Menzerus & Heinricus Leichterus cum refor- npe mationem approbare nollent, a Mauritio Landgra- eih vio dimilſſi fuerunt. ktren s. 3868. ufen. Cum anno 1614. Eolfgangus W'ilbelm. Neobur- heie⸗ gicus, Ducis Bavariæ gener, ad pontificiam religio- en nem tranſüiſſet; ſequenti anno colloquium inter D. lelci Jacobum Heilbrunerum, & Jacobum Kellerum Jeſui- tam habitum eſt: in quo ſuper libro Heilbruneri (cujus titulus, das unceatholiſche Pabſtthum) di- Bumd ſceptabatur. H n 9 U 4 §. 39. . 1 312 CAp. III. Dr SyNOD. PARr. Er CorI. Cum anno 1618. diſſidia Rehgionis in Belgio Fœderato ab Arminio & Gomaro excitata invale- ſcerent; ordines Belgici, hortante Angliæ Rege Jacobo Synodum Dordezii indicunt. In qua Ar- miniani feu Remonſtrantes non convicli licet, damnati fuerunt. vid. Acha & eripta Synodolia Dordracena Miniſtrorum Reémonſtrantium Herder- wici ann. 1620. edita. ” F. 40. S Anno 1624. juſſu Electoris Saxoniæ conventus Theologorum Saxonicorum indictus eſt, ut con- troverſiæ Gieſſznſtium &j Tubingenſium Theologo- rum, de Statu Exinanitionis & Exaltationis Chri- Ri deciderentur. v. guas ſupra part. 1. 6. 11. J. anno- baviml,t. —8 §. 41. Anno 162 9. Eledor Saxopiæ Theologis ſuis in- junxit, Jeſuitatum calumnias & falſas accuſatio- nes (quaſi Proreſtantes ab Auguſtana Confeſſio- ne diſſentirent) publico ſcripto diluerent. Tinc Anno 1631. publica autoritate Pupillæ Saxoniæ . bologia edita fuit. Annor631. Martio menſe inter Theologos Ele- Qerales Saxonicos D. Marthiam Hoe, D. Polpear- Plen, Lpſenuz & D. Heinricum Höopfnenteme; && inter Theologos Brar bannen, Be Brandenburgicos & Haſſiacos D. Jo- Ginum, D. Johbann, Crotium & Theophi- lum , cit i 105, 1d n D.60 (ed s cior. ſcop ſine All N fiitdi Quie ſnoſe ego ide A lrcer enreele. Ut CN. eolen 7C07* ſmg ſis n. elhro⸗ Cotelſo .U. Cnie4 . gosb 9 N SN 18 0 “ igl⸗ m — RELICGIONIS CAUsA HABITIIS. 113 lam Neubergerum, colloquium habitum eſt, num citra præjudicium aliarum Eceleſiarum contro- verſiæ religionis inter Lutheranos & Calvinianos, fi non componi, ſaltem minui poſſent. vid. B. noſtri D. Kromayeri Loc. Anti Vneretißtic. Vrendeeen de eget Liphenſi P. 3 G. S. 432. . Anno 1645. IIladielaus W. Rex Poloniæ Thora- nii ad componendas controverſias inter Luthera- nos, Pontificios & Reformatos agitatas colloquium indixit. Collocutores ex parte Lutheranorum tue- runt D. Johann. Hulſemannut, D. Johann. Botſaccus, D. Abrabam Calovius: ex, pParte Reformatorum præcipuus fuit Jabannes Bergius, cui ſe adjunxerat D. Georg. Caliæxtus; etſi proteſtaretur, ſe in articulo de S. Cœna & de Prædeſtinatione & aliis dogmati- bus cum Reformatis haut facere: Ex parte Pontifi- ciorum primas tenuit Matthias Lubinſci, Archiepi- ſcopus Gneſnenſis, Colloquium 36. Seſſionibus ſine fructu finitum eſt. vid. D. Wiem. Relat. de colofuis Tborunienſi. R 44. Anno 1661. menſe Jul. autoritate Ser. Haſſiæ Landgravii E/ ilbelmi, inter Theologos quosdam Marpurgenſes & Rintelenſes, Caſſelis Synodus in- ſtituitur. Collocutores erant D. Sebaſtianus Curtius, D. Jo. Heinius, & D. Petr. Muſæus ac Joh. Heinichius. Qui cum Reformatis, ſuper controverſũis fidei non ſine ſcandalo Eccleſiæ purioris ſyncretiſmum inie- U 5 runt. 21 C. III. Dz SvNon. PART. Er Corr. &c. ovlogorum ittebergenſ. ſuper illo ledtcian anno 1669 editum. §. 45. Fuerunt præter commemorata jam colloquia etiam alia inſtituta. Sed cum non ita celebria fint, viſum eſt, illa hic præterire. Quæ autem adduxi- ex Sleidane, Thuano, Chytræo, Oſtandro & Kromaye- ro petita ſunt. Qui plura de iisdem cognoſcere cupit, laudatos modo autores ipfe- met conſulat. SOLI DEO GLORIA S =* õ runt. V. 1. Relazion. Colloquii Cahſelis exculam& 170. mus, bona fide, vel ex Acis & Colloquiisz publ. vel S⸗ — a CAM (4P, . (40. T. 10n 4Ü4 38 3, 4 8 A A A A g DVr r 3 rA er Sel 1 46: 40 46, 31 1 T e: 1e5 1,: Ei i ſogi tunt, lCoz. NNl nnſe. olcere TENYYEYEYEEYYYEYETEEYEEYEEEEE INDENX GENERALIS PARTIS PRIMA. CAbP. I. De Libris Symbol. in Genere. CAP. II. De Libr. V. Symbol. inſpecie, & ee- rum præcipuo, qui eſt Aug. Confeſſio. CAb. III. De Apologia Aug. Confeſſ. CAP. IV. De Artic. Smalcaldicis. CAP. V. De Utroque Catechiſm. B. Tutheri, . CAP. VI. De Formula Concordiæ. CaAP. VII. De Symbolis Fidei Chriſt. in genere. CAP. VIII. De Symbolo Apoſtolico in ſpecie, & ejus ſenſu vario: & quidem 2) Orthodoxo Eccleſ. Luth. p. 48. ſeqq. βο Papæo. p. 56. ſeqq. ₰ Reformatorum. p. 61. ſeqq. ⁶½) Arminianorum. p. 69. ſeqq. ⁶) Socinianorum. p. 95. ſeqq. CAP. IX. De Symbolo Niceno. CApP. X. De Symbolo Athanaſiano. CAP. XI. De aliis Scriptis Theologicis Luthera- norum publica autorit. poſt. Libr. Symbo- licos editis: ut ſunt: I. Apo- INDEX GEN ERALIS. I. Apologia Formulæ Concorti. p. 116. 7 “ , ( 2. Quatuor Articuli viſitat. p. 117. 3. Deciſio capit. principal. controv. inter ali- (A quos Aug. Conf. Theolog. p. 118. 4. Deciſio Controverſiæ Rathmanno motæ “ 5. Dekndo Papillæ Auguſt. Confeſſ. pag. ( PARTIS SECUNDX. D CAb. I. De Principio Fidei & Relig. Chriſtian. WAN quod eſt ſola Scriptura S. p. 12 1. ſeqq. SS CAP. II. De DEO uno & 88. Trinitat. pag. 126. CA ſoechgg. ( CAP. III. De Creatione univerſi, Angelrun & hominum. p. 13 1. ſeqq. J D CAb. IV. DE Providentia DEI. pag. 133. ſeq⸗ ((A. CAbP. V. De Lapſu primi hominis, ejusque pecca- to cum primo, tum orto. p. 136. CAbP. VI. De Facultatibus hominis naturalibus poſt (4 lapſum reliquis. p. 14 1. ſeqq. CAP. VII. De Millione, Perſona, & officio Re- “ demptoris ESU CHRISTI. p. 145. ſeqꝗ;, CAP. VIII. De Vocatione redemtorum, ejusque mediis. p. I5 3. ſeq q. CAP. IX. De Converſione per Pornitenkiadh. P. 157. ſeqq. — — CAP. X. De Vocatorum converſ one peropii ſmum. p. 6I. ſeqqg. CAP. XI. De Vocatorum Juſtiffeatione per fi,dem. b. 164. ſeqq. 2 tet al⸗ Nnok . 7 “ peten huſot io N. eſsgle fac. . hG INPEX GENERALIS. CA. XII. De Juſtiſicatorum renovatione bomis operihus, p. 270. ſeqq. CAb. XIII. De Juſtificatorum confirmatione & conſervatione per S. Cœnam. p. 175. ſeqq. CAP. XIV. De Fidelium perſeverantium præde- ſtinatione ad vitam æternam. p. 18r. ſeq q. CAP. XV. De glorificatione fidelium, damna- ſone i infidelium & mediis urtiusque p. 184. egꝗ. CAbP. XVI. De Eccleſ ia, ſeuinterna & externa So- cietate ſidelium in una Eccleſia. p. 188. ſq. CAP. XVII. De Ritibus Eccleſiaſticis. P. 192. ſeqq. CAP. XVIII. De vocàâtione Miniſtrorum Eccleſ. p. 194. ſeqq. CAP. XIXNX. De Magiſtratu Civil. p. 198. ſeqg. CAP. XX. De Papa Romano. p. 201. ſeq q. PARTIS TERTI. CAb. I. De Hæreſi & Haæreticis in genere, p. 204. ſeqd. CAP. II. De larcticis & Schifmar. antiquioribus, tum qui ante Chriſtum N. tum qui doſt Chr. Na.ß, Seculo I. fuerunt noti, ut 1) Simon Magus p. 214. ſeqꝗ. 2) Hymenæus & Philetus. p. ;. ſeqq. 3) Pſeudo-Apoſtoli. p. 216. 4) Diotrephes. p. 216. 5) Cerinthus. p. 21 7. 6) Ebionæi. ibil. 7,) Symmachus. ibid. CA. III. INDEX GENERAEIS. N. Sec. II, famoſis: ur ſunrt 1) Garpocratiani. p. 218. 2) Valentiniani. p. 218. 2) Marcionitæ. p. 219. 4) Noëtiani. p. 219. ſeq q. 55) Tacianus. p. 2 20. & Ejus aſſeclæ Encratitæ. ibid. 6) Cataphryges. p. 220. & ſeqq. 7) Teſlareskadecatitæ ſive Quartodecimani. P. 22 1. nilsrän 8) Alogiani. P. 222. Chr. N. 1) QGunrov*vαταú alias Arabici dicn. p. 222. ſ. 2) Novatus. p. 223. ejus diſcipuli dicuntur Cathari, a barbaris Gazari. ib. 3) Origeniſtæ & Adamantii. p. 22 3. ſeqq. 4) Sabelliani, alias Noêtiani, it. Monarchici, it. Patripaſſiani & Hermogeniani, p. 275. & ſeqq. 5) Paulus Samoſatenſis, p. 226. ſeqq. a quo dicuntur Pauliſtæ & Samoſateniani. 6) Photiniani, Luciani & Marcelliani. ibid. 7) Manichæi. p. 227. ſeqq. 8) Meletiani. p. 229. 9) Arius. p. 229. ſeqq. 99. Diſcipuli Ariomanitæ. p. 230. 10) Donatiſtæ, alias Donatiani, Majorini, Cb. III. De heæreticis & Schiſmat. poſ. Chr. CAP. IV. De Heretic. & Schiſmat. I. Sec. c bos Cam- ¹ uni. nnl Nbans cic , 4 14 4 IN DEX GrXERAIIS. A Campates, Montenſes, Parmenianiſtæ, Cir- cumcelliones: it. Rogariſiæ; Maximaniſtæ, Cretenſes. p. 230. & ſe. V 2AbP. V. De Heæretic. & Schiſinat. Ser. I. 1) Archonitici. p. 23;3. 2) Theopaſchitæ & Theopaſſiant. p. 233. ſeq. 3) Photiniani. p. 234. 4) Aêëtiani & Eunomiani, it. Anomii, Ano- mæi & Anominiani Troglodytæ. pag. 234. ſegg. ) Acatiani ſeu Semiarian. pag. 236. ſeqq. 6) Macedoniani. p. 236. & horum aſſeclæ Pheumatomachi ibid. 7) Jovinianiſtæ. pag. 236. 8) Audiam, ſeu Anthropomorphitæ, it. An- throphiani. p. 236. ſeqq. 9) Aêriani & Syllabici. p. 237. ſeqq. 10) Maſſaliani, alias Pſalliani. pag. 238, qui Propter varias ſectas vocati ſuut Martyria- ni, Sataniani vel Sataniai, Euthuſiaſtæ. p. 238. ſeqq. 11) Prodiciani. p. 239. 12) Priſcillianiſtæ. p. 239. 13) Apollinaris ſeu AOinnarius ai. ſeqq. ejus complices Apollinariſtæ ibid. qui in duas ſectas dividuntur, quarum ſunt 1) Apollinariſtæ ſimpliciter, a) Apollinari- ſtæ Marcionitici. p. 2 40. 14) Antidicomarianitæ, alias Antimaritæ & Helvidiani. pag. 240. 15) Be- INPEX GENERALIS. r5) Pelagius Britannus, cujus diſe pul dicuntur Pelagiani, alias Cœleſtiani; quia ejus paraſta- tæ fuerunt Cœleſtius, Julius „ Fauſtus Ec. pag, 24.. . Lar. VII. De Hreit & Schiſfnar. V. Secul. ) Neſtorius p. 244. 11 Eutichiani ſeu Eutichitæ, nomen habentes ab Butyche;, dicuntur etiam Mobonphyſi tæ Acephalitp. 242. ſeqq. 3) Monotheletæ, alias Monenergitæ, eorum prin- ceps Sergius, item Jacobits & Maronitæ p. 243. ſeqq. 4) Prædeſtinatiani. p. 244. 5§⁵) Agnoêtæ, p. 244. 5 6) Petrus Gnapheus, p. 245. CAP. VII. In Seculo VI. Papiſmi & Muhamedic- mi primordia notantur, p. 246. CAP. VIII. De Hæretic. & Schiſmat. Sec. VII. VII. IX. X. XI. XII. XIII. XIV. 1) Primatus Pontif. Rom. ortus, p. 246. 2) Schiſmatis in Eccl. Lat. origo, p. 246. 3) Muhametiſmus, p. 2 47. 4) Contentiones Epiſcoporum Orient. Oe- cid. p. 247. 5) Felix Urlegitanus & Elipandus Toletanus, P. 2472 6) Godeſchalcus, p. 248. 7) Johannes Erigena, ejus ſucceſlor, Bertramnus, . 248. Raen Nſan W— cre iu In dor vel denn Pi prin. ge, b. 8. Monarcha Papalis, colibatus & ordinum in 7 — INDEX GENHRAI. 18. . Monachatu introductio. p. 248. 9. Berengarius Andegavenſis, ejus antagoniſta Lanfrancus & Guitmundns, p. 249. 1o. Controverſiæ aliæ inter Eccleſ. Orient. & Occi⸗ dent. p. 249. . II. Waldenſes, alias Pauperes de Fugduno, Pag. 250. 12. Petrus Abailardus vel Daliardus, ejus diſeip. Gilbertus & Arnoldus Brixianus. p. 250. 13. Papaæorum errores tandem fiunt articuli religio. nis. p. 2 51. 14. PFratricelli. pag. 2 5t. .Y 165. Papalis poteſtas, p. 2 51. e NW. 16. Bertholdus de Rorbach. p. 251. 17. rornygionAemiag in Papatu introdudto. pag. 252. CAP. IN. de Recentioribus Heretieis, item ebiſmatiti 40 Novatoribus Ut ſunt Papæi & Papiſmi ſtatores Jeſuitæ, & Zwin- geliani ſeu Calviniani, qui & Helvetici,; Sa- cramentarii, & in Gallia Hugonotti appellan- tur, Anabaptiſtæ, Schwenckfeldiani, Antinomi, Interimiſtæ, Oſiandriſtæ, Stanckariſtæ, Ma- joriſtæ, Amsdorfius, Flaciani, Synergiſtæ, Ser- vetiani, Neo-Ariani & Sociniani, Samuel Hu- berus & alii Schiſmatici. * INDEX GENERALIS. CaAP. X. De Currente ſeculo in vera & orthodoxa Luthe- ranorum; tum in falſa Calvinianorum & Pon- citarunt. Horum nomina & hiſtoria paucis recenſentur. NOTITIA CONGHLIORUM ET CoOT- LOOVIORUM RELIGIONIS CAU- SA HABITORUM. CAP. I. de Conciliorum Natura in genere. CAP. II. de Conciliis & Synodis Oecumenicis veris & falſ. quæ recenſentur. Concilium Nicenum. p. 286. ſeqq. .. Conſtantinopolitanum 1I. p. 287. :. Epheſinum p 287. .. Chalcedonenſe. p. 2 99. ..² Conſtantinopol. II. p. 290. ſeqq- .2. Conſtantinopol. III. p. 29 1. ſeqq. *⸗ Nicenum II. p. 292. ſeq. . Conſtantienſe. p. 293. — Papæo-Tridentinum. p. 294. ſeqq-. Mereticis, Schiſmaticis, Syncretiſtis & Novato- ribus, tum qui poſt reformationem hoc ipſo tificiorum Eccdleſia, diſſenſiones & turbas exx „ Conſtantinopolitanum IV. pag. 292. CAP. 0 1 INDENX CGENFERALIS. CAbP. III. DE oem. Synodis & colloquiis pertieularibes Rre kea eio veli Sgionem attinentibus, maxime poſt Refor- Cnh. miationem B. Eutheri per ſe gusſe- POr. uuuulum bhabhitis, se. ut ſunt: Pac⸗ Colloquium Auguſta num. p. 297. ſeqꝗq· -- Lipſienſe. p. 2998. 2 Wormatienſe. p. 298. 301. 302 . Jenenſe. p 299. -—- Tigurinum. p. 209. 2. Badenſe. p. 299. ſeqq, 3 10. Homburgenſe. p. 300. -. Upfſalienſe. p. 300. ,„ Marburgenſe. p. 300. — Ulmenſe. p. 301. 6 .. Wirtebergenſe. p. 30 1. 2„2. Smalcaldienſe. p. 301. -:⸗ Ratisbonenſe. p. 30 1. 302. 310. — Heidelbergenſe. p. 303. „ Vinarienſe. p. 303. „⸗ Numburgenſe. p. 303. 2. Poſſacenum. p. 393. ſeqq. =- Luneburgenſe. p. 34. - Maulbrunnenſe., p. 304. ſeq. 308. 191 *- Akenburgenſe. p. 30 . ſeqq. 2.Serveſtanum. p. 306. - Argentinenſe. p. 306. * Francotalenſe. p. 306. CADE . X 2 Dres- IN DEXx GENERALIs. .Dresdenſe, p. 307. .-Torgenſe, p. 307. 308. -Lindavienſe, p. 307. ſeg. — Tangermundenſe, p. 3 8. — Langenſalzenſe, p. 308. .. Herzbergenſe, p. 2108. eg. ⸗ Hugenottorum cumbproteſtan- tibus in Germania collatio,P. 309. Mompelgardenſe, p. 309. -. Thorunienſe, p. 301. Reformatio Academiæ Merpurgenſi is, P. z1 1. Colloquium inter Heilbrunerum & Kellenam, P. 311. Colloquium & Synodus Dordfacena, p. 3I. ſegg. Theologorum Saxonicorum deciſio Conttoverſ. Gieſſenſi ium & Tubingenfium, p. 312. Apologia Pupillæ Saxon. in conventu Theologo- rum Lipſienſ. confecta, p. 31. Colloquium Lipſienſe inter Theolog. Saxon. Dran- denb. & Haſiacos, p. 312. ſeqq. Colloquium Thorunienſe, 313. Colloquium Caſſellanum, p. 313. ſeqq- = S — INDEX CONCILIORIM, nutn . erle H logo⸗ Pran⸗ Acatiani 4. Ahltenburgenſe Amyrald. Salmutient. 17. HERESIUM, COLLO- OUIORUM THEOLOGICORUM &c. JUXTA SERIEM. ALPHABETI. PRIOR NU- MERUS NOTAT SECULUM, PO- STERIOR PAGINAM. 1 236 Accaronitæ 213 Arcephali 5. 242 Adamantius 3. 223 Addam 3 27 Adiaphoriſtæ 16. 33. 258 Adrumetani monachi §. 244 Aeriani 4 237 Aetiani 4 234 Agnoetæ 5 244 Agricola 1/38. 258 Alciatus 16. 262 Alogi vel Alogiani 2.222 collq. 1563. 30 5 268 Amsdorf 16. 260 Anabaptiſtæ 1522. 255 Anachoretæz 4. 233 Andreæ Jac. 1 564. 305 Angliæ reformatio 1560. 303. Anhaltini theol. contra formul. concord. 157 8. 309 Anomi] Anomæi . 235 Anominiani) Antichriſtus 7. 246 Antidicomarianitæ 4.6. 340 Antimaritz 4. ibid. Anthropomorphitæ] 4 Anthropiani Amonins de Dominis 17 7² atneihe: 227 INDExX HxnEemt &c. Epolimdck 4 133. 35. II 6. 4. Lutheranorum 6 emandrum Argentinenſe colloqu. 1570. 306 Ariani 3. 229 Ariomanitæ 3. 230 Arminius I7. 266, ſeq. Artemon 2. 226 Artemonitz 2. 222 Artic. Schmalcald. 1537 18. Artic. viſit. Miſn. contra Calvin. 117 39 Apologia Aug. Cont. 16. Apol log. form. conc. 16. Apoſtolicum Symbolum ſ Armi inianorum 48 genchh⸗ Papiſtarum 56 Reformatorum Aquilegeniß Synodus. 291 Arabici 3. 222 Archontiei 4. 233 Aſcodtyptæ — Aſtharotitæ 21 Athanaſ. Symbol. 10. 212 Audiani 4. 136 Auguſtana Conf. 1530. 4 Ejusd. apolog. 13 Auguſtanum colloqui- um inter Lutherum & Cajet. 1518. 297 Auguſtiniani 16. 256 Averſanus II. 249 B. Baalitæ 213 Badenſe colloqv. I. a0. 1526. p. 299. II. n0. g5. 210. Baliardus 12. 2500 Baptiſmus 161 Baſilides J. 2 . ſeq. Belitæ 213 BerengariusAndegav. II. 249 Bergius 312. 313 Bertholdus de Rorbach. 14. Bertram 9. 248 Beza 16. 3023 Bazelius 1 574. 307 1 C1 25 N o bot Por dol oe Pee Nri Proa Ce Ca (ol Ci Ca Calicis privatio 15. INDEXx HARESIIM &c. Bidembach 16. 3 Blandrata 16 262 Boetius it. bona opera 170 Bonifacius III. 7. 246 Bodenſtein 16, 22 Botſaccus 17. 313 Boquinus 305 Brentius 16. 362 Brixianus 12. 26 Browe 17. 271 Bucerus 16. 300 C. Cajani D 213 Cajetanus 16 297 Calixtus 17. 264. 211⁰ Calovius 17. 313 Calvinus 16. 254 Calviniſmi præludia (1) Prædeſtinatiaani §. 272 244 Godeſchalcus 9. 245 Qa) quæ facram cοα⅓. nam 9. 245. Berenga- rius II. 245 Calviniſmi introduct. 16 253 Calviniſmo contraria S FJ2 colloquia Dreſdenſe 207 Heidelbergenſe 302 Marburgenſe 200 Maulbrunnenſe 30% Mompelgardenſe 309 Torgenſe 307 Campanus Serveti di- fcip. 16. 262 Campates 3. 231 Canones quid 252 Capito 1536. 301 Carlſtad 16. 295. ſeqꝗ- Carpocrates I. 215 Carpocratiani] 2. 215 Carpocraſi . Cartheſiani 17. 269 Caranza 296 aà Cariolano 29⁰ Caſſelanum colloqv. 177 Cataphryges 2. 220 Cathari 3. 2223 Catech. Lutheri minor in Januar. major in Odobr. 1529. 22 Cerdo2. 219 Cerem. Eccleſ. 92 Cerinthus I. 27 Cherbury 17⸗ 277 Chalcedon. conc. &c. IV fub INDEX HXRESIUIM &c. ſub Marcjano contra Eutich. ſec. 5. Chiliaſtæ 186 Chriſtomachi 3. 229 Circumcelliones 3. 231 Clevicius 302 Coccejani 77. 269 Ccœleſtiani 4. 241¹ Cœlibatus introduc. 10. 248 Cœna Domini Comitia quid 273 Concilia vel cum. 27 5 ſeq. vel merica ſ. part. 27 5 vel diœceſana 275 vel provincialia 276 Conciliorum Scriptores Concilisbula papiſt. 285 Confeſſio auricularis 13. 29 1. Conſtantienſe 444¹4. concil. 293 Conſtantinopol. concil. I. œcam. ſub Theo- doſio M. contra. Ma- cedon. anno 389. 297 concil. II. Ecum. V 289 17 5 contra Aphthartoti- tas 600. 290. concil. III. œcum. VI. ſub minore Juſtiniand contra monotholetas 5§85. 243. 291. concil. IV. cum. VIII. ſub Banlio 970. 2 92 Conſenſus Dresdenſis 157I. 307 Converſio per pœnit. I57 Crato 300 Creatio 131 Crellius 16. 261 Cretenſes 3. 21 Crotius 312 Cruciger Jun. Calv. Wit. 307 Culmann 17. 269 Curcellæus 17. 27² Curtius Sebaſt. 313 Damnatio æterna 184 Davidiani Anabapt. 16 25=6 Darvidis Ser veti ditc. 16. Decalogi di viſio abroga- tur — — — — — — — — totl. acil. ineſe e nel iob 191 enis 30 SH 300 in 161 315 Wir. . tot INDEX HRESiUM &c. turMarpargi160. 217 Deciſio ſup. princ. con- trov. inter aliquos A. Dordracens ſynod. 1618 312 Dreierus 17. 272 Doſithei 213 Dresdenſe col. de con- ſenſu ao. 1571. 306 Duræus ſyneret. 12. 272 Elipandus Tolet. 8. 247 Encratitæ 2. 220 Enthuſiaſtæ veteres 4. 239. novi 122. 256 Epheſinum c. I. Cc, III. C. Theologos 118 Delphius 302 Deus Triunus 126 Dicœceſis 276 Diotrephes I. 216 Dominicani v7. 265G a Dominis 17 27 Donatiſtæ 3. 230 Donatiani 3 231 E. Eberus 16. 261 Ebion I. 217 Eccius 16. 298 Eccleſiæ 188 Eeccleſiaſtici ritus 192 Ehemius 305 ſub Theod. lun. con- tra Neſtor. a0. 44 ¾ 287. II Ans gααοαν62 89 Epiſcopius 17. 266 Eraſmus 261 Eraſtus Erigena 9 248 Erfurtenſe colloqu. pro Fachltates hominis na- turales poſt lapſum reliqueæz? 14 Fauſtus, Pel. diſ. 4. 24 Felix Urgelitanus 8. 24 Fides 1e4 Flacius 16. 306 Flaciani 1561. Fladungius 311 Floôrentinum conc. 285 Pormula conc. I7. 308 X 5 Ejus 30 apolog. form. conc. 35 Elleni 213 Enchetæ 4. 2;3 Eunomiani 4. 23 ° Euſtathius 4. 238 Eutychiani] 8. 242 Eutychiatæ] Exorciſmi bellum ao. 1591. & 1596. 310 Faber 15:4. 299 2 260 Gomarus 17. INDEX HARESIM &c. Ejus Apologia p. 35. 116. Formula concord. Lu- theri cum Calvin. 1536. S02 Fortunæ cœli cultores 203 Franciſcani 17. 2676 Francotalenſe colloqv. ab Elect. Palatino con- tra Anabapt. 157 1. 306 Fratricelli 13. 257 Gallius Svevus contra Olaum M. 1527. 300 Gazari 3. 22 Gentiletus contra conc. Trid. 295 Gieſenſes & Tubingen- ſes adverſ. 1624. 272 Gilbertus 121. 20° Gloriſicatio fidelium?ö Gneæpheus Petrus 5. 247 Gnoſtici 1. 2 7. ſeqq. Godeſchalcus 9. 245 266. 312 Gortheni 20 GSracovius Georg. Can- cell. 307 Gregorius M. 7. 246 Gretſerus v7 zu Groœningenſe coll. 1524 299 Græcorum ſchiſima 1) qua Papatum 7. 247 2) qua docr. de Sp. S. merſionem 2. 249 Gvitmundus antagoni- ſta Berengarii II. 249 H. Hereſis 1) unde dicatur 204.ſeqq. 2) ſignific. ibid. 3) diſtinctio a ſchiſmate 207. 4) de- ſeriptio Hedio 300 Heidani 17. 209 Heidelbergenſe coll. 1560. 30 Heilbrunner contrakKel- ler ſuper uncath. Pabſtthum 3211 Heinius Syncr. 17. 313 Heinichius ibid. Held interimiſta??746.2s Heliognoſti 26 Helvediani 4. 240 Helvetici 16. 2* Hemerobaptiſtæ 2 249.292. 3) qua im- 205. ſeqv. h l lec k EE INDEX HAXRESIIIM. &c. Hermanniani 1. 26 Hermogeniani 3. 226 Hermeas 3. 227 Herodiani 25 Hertzbergenſe 157 8. 309 Heshuſius 16. 269 Hieroſolym. concil. 25 Hoe 17. 372 Hofmanniani anabapt. 16. 276 Hofmannus Helmſtad. Homburgenſe colloqu. 1526. 700 Hõpfnerus 17. 20₰ℳ Hotton, Syncret. 17. 272 Huberus 16. 162. 310 Hugonotti 1561. 2 57 Hulſemann 312 Hungerus 211 Hunius 447 Hypotherici 17.265. ſeq. I „ Jacobitæ 3 244 Janſeniſt? I7. 26 Iconoclaſtæ 8. 247 Jeſus Chriſtus 14 Jeſuitæ 16. 2 Jenenſe colloq. Lutheri cum Carlſtad. de S. cœna 1523. 299 Infralapſarii 17. 267 Interimiſtæ 1538. 258 Jovinianiſtæ 4 256 Irenæus 16. 24% Islebhius 16. 255. 27? Jubilæi nundina 41 ο 277 Julius Pelag. 4. 244 Juſtificatio per fidem “ K. Keller Jeſuita 1. zir . 2giorrého 3 227 Lælius 277 de Lebadia r. 260 Lambertus 59060 Lanfrancus II. 2z. Langenſalzenſe colloq. 1577. 30 5⁵ Lapſus protoplaſt. Laſcus 302 Lateranenſia concil. 255 Laudus 17. 265 Legurius 1583. 509 Leichter 1605. 5I1. Libertas philoſ. 272 Libertini 16. 256 Lindavienſe coll. 1576. 307. Lipfienſe I, inter Ecc. & Carl- INDEXR HYESTu &c. Carlſtad. 1591. 298. II. inter Saxon. Bran- denb. & Haſſiacos p. ultima. Lojola 16. 253 Lotharingus Card. 304 Lubinski 313 Lubinus 264 Laciani 3 226 de Lugduno pauperes 12 295 ensl. Lugdunenſia 2. concilia- bula 285 Luneburgenſe contra Calvin. Saxon. ſuper. 156 f1. 304 Lutherus 252 Lyſerus 3:1¹² Macedoniani 4. 236 Magiſtratus civil. 198 Majorini 3. 231¹ Majoriſtæ 1552. 259. 261 Manichæi z. 227 Marburgenſ. col. 1529 717 Marcionitæ] Marcitæ % 2. 29 Marcoſii) Morcelliani 3. 226 Mareſius 17. 269 Marloratus 16. 303 Maronitæ 5. 244 Martyriani 4. 238 Martyr Petr. 303 Maſſiliani 4. 238 Maulbrunnenſe col. I. 1564. 304. II. 1577 308. Maximilla 2. thid Maximianiſte 3. 231 Meletiani 3. 228 Menandriani I. 216 Menoniſtæ 16. 25⁵6 Meth 17. 264 Miniſterium Eccleſ. 194 Mollerus Henr. 16. 307 Molochitez 2 13 Mompelgardenſe 1586. 309 Monachatus 10. 248 Monarchici 3. 225 Monenergitæ 5. 244 Monotheletæ 5. 244 Monophyſitæ ꝓ. 243 Montanus 2. 220 Montenſes 3. 234 Morlinus 16. 302 Muhamediſmus 7. 247 Murnerus 16. 299 Muſæus Petr. 31¹3 Muſca — — „ — — — — 6) 4 0 38 77 . 31 105 1 6 4 7 3 4 4ℳ 44 20 31 07 6 4 Neſtorius 5. Nicolaitæz I. Nicol. Herbornenſ. 300 INPDEX HXRESIUM ETG. Muica Accaronita 213 Muſculus 16. 301 Nazaræi 213 Neoburgico dux olfg. Wilh. deficit ad Pon- tificiam relig. 1614. 311 242 Neuberger 1631. 3 12 Nicenumsymb. 333. 106 Nicenum conc. I. CGec. I. ſub Conſtantin. M. Ccontra Arium 286. II. cecum. VII. ſub Jrene & Conſtantino filio à20.790. 292 216 Noetiani 2. 219 Novatiani 3. 273 Numburgenſe coll. e 303 Ochinp Serv. diſc.16.262 Oerebroenſe concil. ſub Guſtavos vec. I527.300 Olaus Svecus 16. 300 Olevianus 16. 305 Ophitæ 213 Orantes Anabapt. 16,756 Origeniſtæ 3. 22 3 Oſiander Lucas . 3 5 Oſiandriſtæ? 16. 259 Oſſeni 213 abOſſinckSchwenckf. 16 257 Ofwald 16. 301 P. Papa prim. Bon. III. 7. 2 4 6 Papales errores calicis privatio I5.2 52 cboelibatus 10. 248 confeſſio auric.I3. 251 cultus imag. 8. 247 monachatus 10. 248 primatus a)initium 7 246 b) progreſſus 1090. 248 c) conſumatio 14.2 5 ponitentiæ ſatisfa- Cctio 12. 251. errores hos facit Papa articu- Nlos fidei 13.2 5 1. trans- ſubſtantiatio I 3.2 5I. Pareus 17. 272 Parmenianiſtæz 3. 231 Patripaſſiani 3. 226 Pauliani] Pauliſtez 3. 226 Paulianiſtæ] Pauperes de Lugd. I2.250 Pelagius INDEX HRESIUM EKTC. Pelagius Britanng 4. 241 Pelargg Storch 1522. 255 Pepuziani 2 221 Peucerus 16, 307 Pfeffingerus 16. 261 Pflug interimiſta 1548. 258. Philetus IJ. 2r5 Photiniani 3. 4. 226. 234 Phrygaſte 2. 22 Pneumatomachi 4. 236 Pœnitentia Poſſiacum conc.I561.303 Prædeſtinatio I91 Prædeſtinatiani 17. 26 8 Priſcella 2. 221 Priſcillianiſtæ 4. 239 Prodiciani 4. 239 Providentia Dei 133 Pſalliani 4. 238 Pſeudapoſtoli I. 216 Pupillæ A. Conf. defen- ſio 1628. LI19 Puritani 17. 268 Potirioclepſia Ij. 252 Quakeri 17. 2698 Quarto decimanni 2.227 Quintiliani 2. 221 Ranarum cultores 213 Rathmannus 17. 264 Rathmannianæ trov. deciſio Con- 118 Ratiſponenſe coll. I. 1541.p. 30 1. II. 1546. 302. III. 1601. 310. Reformati 16. or⸗ 255 Religio medici 17. 271 312. Renovatio Rogatiſtæ 3 23 1½ de Rorbach 14. 251 Rothius 17. 269 Rungius 302 Ruppius 307 Sabelliani 3. 22 Sacramentarii 16. 225 Sadducæi 213 Samaritz 213 Samoſateniani] Samoſatitaz 3. 226 Samoſatei Samſon Medioanenſ. 16 253. Sanctius 17. 269 Remonſtrantes 17. 2 67 Sardi. — 170 —— — ee ee esess 0, TINDEX HXRESIUM Erc. Sardienſis Synodus con- tri Arian. 229 Satatiani] Satalici] 239 Satu niani I. 216 Schdlerus 307 Schſma 1¹) Cartaginenſe 21.2) græcum 7.246 3à quid ſit 207. 209 Smicaldenie coll. 15 7 P1 * Schepfius 30² Schvenckfeld 1528.257 Serbæ 1213 Serbtura S. 121 Sebſæi 213 Selha 215 Sen-Ariani 4. 236 Sentus quid differat a nodo 274 Sellomirienſis conſen- 1 16. 310 Serius 249 Sereſtanum coll. 1570. 06 Setiani 213 Simnlani I. 2 1 Sainus Lælius] 16,.262 SOnus Fauſtus] genberg Cyriac, 16 61 Sphynx Auguſt. 259 Spinoſa 17. 272 Spiritualis I. 22 2½ Stancariſtæ 16. 259 Staphilus 202 Stiefel 264 Stoinski 272 Stoſſelius 16. 302 Storch 16. 255 Strigelius 15561. 260 ſeq. Subſtantialiſtæ 16. 26 r Supral aplarii 17. 267 Syllabici 4 237 Sylvius 296 Symbolorum dodrina 12. Syenhalum Apoſtoli- cum 40 Arminiano- rum 69 Lutherano- rum 48 in ſenſu Papiſtarum 56 Reformato- rum 61 Sociniano. rum 95 Symmachus I. Syncretiſtæ 269 uni⸗ 217 INDEX HX RESIVUM ET c. univerſales particulares Syvynergiſtæ Tubingenſes & Gieſen.· Valentiniani 2. Vergerius Paulus 16.27 8 VeteraquinasAr. 16 3.266 Viennenſe concil. 28 5G Vinarienſe col. interrlac & Strigel. 1560. 303 ſynod. 4. 23 4 Toeacentes 16. Thamur cultores Tangermünd. c. 1577.308 Tannerus 17. Taſcedrongitæ 2. Vlmenſe col. 1531. 301 Voetius 17. 173. Teſſareſckadecatit.2. 22 1 Teſtardus 17. .J Vpſalienſe col. 1527. 300 TheodoretygByzant. 2.222 Theodorus Vitus Theodorius Byz. 2. 222 Theoktoni 3 Theopaſianii Theopaſcitæ] *½ Thnytophichitæ 3. 222 Thomas manich. 3. 227 Thorunenſe coll. I. 1595 310. H. 1645. Thummius 17. Tigurinum col. 1523.290 Torgenſe coll. I. 1574. 3 U7. II. 1576. Tranſubſtantiatio 13. 251 Trident. conc. 16. 21. 294 Troglodytæ 4.213. 23 5 Trullæi canones Urgelitanus Felix 8247 Waldenus 12. Weigel 17. Winckelmann 1607. 311 Witteberg. Calv. 11 7tt Wormatienſe I. 298. II. 1541. 301. III. Wulf Martin 16 30o5 — Zwickerus 17. Zwinglius 16. — =S —‚—— Y r ere ISAGOGICA, LIBROS ECCLESILXE LX1 HER ANA& SYMBOLICOS, I N XI.α STUDIOSAM zurgTuTISs ADORNATA A ADAMO KECHENBERG EDITIO SEXTA AICTIOR CUM 4 INDICE HAXRESIUM, CONCIHLIORUM. AbPP EN D IX TRIPARIIIA 10 5 O Salance Q Focus 4 COLLOQOIORUM THEOLOGI- = GCEORUM &c. In DW 19§ 7 , Apud HEREDES JOHANNIS GROSSII, NAXDCCXXIV. m ◻ — 12 11 10 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset Copyright 4/71999 VXyMaster Gmbhl www.yVXyVmaster. com