Gf2251
author: Rechenberg, Adam

ARlIPARIITTA
BAGOGICA,

LIBROS EGCLESILE
LOTIIERANA
SVYMBOLICOS,

1 Gnd11X sruDIosSz JurExTuTISs
ADORNATA

A
p. ADAMO RECHENBERG.

EDITIO S EX TA AlCTIOXA
CUM
INDICE HAXRESIUM, CONCIIORUM,
CoOLLOQOIORUM THEOLOGILI.
CORU M &c.

1 I 55 1 ,

pu HEREDES JOHANNIS GRoOsslI,
M Doc XXIV.

——— — e — — — — — —

— —
—

N S

PRA.

BENEVOLIIM LECTOREM.

S lomnibus con-
WEE ſtaret de cau-
ſis, quæ me ad
EE .dconſcriben-
adam hanc Ap-
pendicem impulerunt, for-
te nulla, Lecktor Benevole,
opus foret præfatione ad
excuſandam ſcriptionis hu-
jus operam. Sed cum pri-
vata & quæ inter paucos

RXX : ge

PREFATIO.

geruntur multorum notiti

am fugiant; paucis expo-
nendum duxi, cur ego

potiſſimum, qui aliis jam
diſtinebar ſtudiis, operam
meam qualemcunque in

hoc labore inſumſerim.
Nempe ſemel iterumque

a Virie Amplisſmi, qui

ſumtus in LIBROS EC-

SYMBOLICOS typis no-
vis denuo exſcriptos fece-
rant, monebar: ut in gra-
tiam Studioforum Theo-
logiæ, quos LIBROS mo-

do laudatos legere maxi-

me

me oporteat, Appendicem

— — —— —⏑ 1

1 O —C ED

Conmnponerem, quæ non
quidem nova dogmata Ec-

cleſiæ Lutheranæ, ſed Hi-

ſyoriam illorum & Notiti-
non IHIäereticorum in Conci-

is & Colloquis puhlicis
Damnatorum complectere-

tar; deprechendiſſe enim

Theologos in examinibus
Candidatorum Miniſterii,

„ UÜbi ex LIBRIS SYMBOLI-

CIS reſpondendum ſit, in
multis B erubeſcendam ejus-

mogdi rerum ignorantiam.

Ego vero primum male-

NX 3 bam

PREFATIO.

denda, prolixiorem paulo
futurum, quam ut jam ty-

men perſvaderi mihi tan-
ejus Magno Theologo exhi-
tuto meoô, me cohortaba-
tur ipſe, ut cœpto jam la-
bore défungerér. Itaque
judicio hoc fretus, ex bo-

bam deprecari laborem,
partim ab aliis ſam occu-
Patum, partim ſi nova ad

Pis excuſa Concordia, ille in-
tra breve adeo tempôris
ſpatium, & quidem a me
abſolvi poſſet. Verunta-

dem patiebar, ut ſpecimen

berem; qui probato inſti-

— — B — — — —. — — — —

næ

pkRFFATIO
næ fidei ſcriptoribus a me
al le gatis, primum Hi-
oriam Librorum Symbo-
licorum, quam fieri potuit
Previſſime, excerpfi, ex-
cerptam in Locos quaſi
Communes zorvorreg Con-
geſſi: & cumsyncretiſtæ ho-
„die paſſim Symbolum Apo-
fſtolicum, pro ſumma & nor-
mBa fidei Chriſtianæ habe-
ant; illius quoque diver-
ſum ſenſum abs heterodo-
Xis fictum ex Tabulis cele-
berrimorum Theologo-
rum inſerui. Deinde Slla-
bum Controverſarum νv li-

PRHFATIO.

eru Gimbolicu, non ſine la-
bore ſecundum locos ITbeolo-

Licos digeſtarum, ſervato

ſcilicet ordine a B. Hülſe-
mäanno in Breviarig ſuog o-
ſtenſo, collegi; ut Stu-
dioſi diligentiores in com-

pendio noſcerent, quæ ho-
die orthodoxiæ noſtræ a
mMmultis heterodoxis ſchi-
ſmaticis & hæreticis oppo-
nuntur. Cæteras contro-
verſias, quæ directe libris

Symbolicis non repu-
ghant, omiſi: quia forte

citu cuivis Studioſo non
agdeo neceſſariæ ſunt. Tan-

PRFFATIO,

reticorum partim chiſma

ticorum Antiquiorum & Ju-

viorum per ſecula a Chriſto
nato ad noſtra usque tem-

. er contexui, ſimulque

—2

— O

liſtoriam Conciliorum & ol-
loquiorum de Religione Cbri-

ſtiana habitorum recenſui,

indicatis autoribus, qui il-

la omnia copioſius execu-

ti ſunt. Mihi enim tum

ob inſtantes nundinas,

tum ob alias rationes heic
non allegandas prolixo es-

ſe non licuit. Quapro-

pter etiam veniam ab æ-⸗

—ℳ0

PREFATIO.

quo Lebtore mihi datum iri
pero petoque; ſi, quod
Prævideo, ipſius expecta-

tioni minus ſatis fecerim.
Studioſis tamen, quibus

copia multos libros ſibi
comparandi, aut eosdem
eyvolvendi deeſt, non inn-
tilem operam me navaſie
credo; cum quæ ab aliis
vel prolixe, vel ſparſim de-

ſcripta proſtant, in hanc

epitomen redegerim, quæ
(ſi dicere licet,) multa pau-

cis complectitur. Qui ex-
plicationem libr. Symboli-

corum deſiderat, is B. D.

Larp-

— —.— DD—— — —‧1

PxkkFATIO.

Carpzovii Pacoge & alios

nonincelebres Theologos

cConſulat. Ego tantum hi-

ſtoriam rerum ad Religio-

nem Chriſtianam pertinen-
tium & notitiam contro-
verſiarum ſcribere juſſus

fueram, & quidem in grati-
am Studioſorum, quibus

librorum in hoc genere uti-

lium copia non ad manus
eſt. In quo labore feſtina-

to, ſi alicubi erratum fuit,

rogo, Leltor B. humanæ
imb

ecillitatis memor

ignoſcas non ſponte er-

fanti. Imo ſi quid ſacris

lite-

PRKEFATIO.

literis, ſi quid Eccleſiæ or-

ulli veritati diſſentaneum
a me ſcriptum eſt, id nec
“ ſcriptum eſto.
Vipſiæ Cal. Odobr.

A. CHRISTI
MDCLXXVII.

thodoxæ, aut pietati, vel

ER
(Me

W
(9
5

ot.
Vel

Um

.

APPENDICIS TRIPARTITE

P A RS I.

LIBER. SYMBOLICIS

ET SYMBOLIS.

LIBR. SYVMBOL. IN

GENERE.

SUMMA:

“ ſcripta publica EccleſiæLutheranæ,

Lbri noſtri Symbolici ſunt

quæ Statuum Proteſtantium auto-

ritate, ex verbo D El, per pios atque doctos

Theologos fuerunt adornata; partim ut

ipſi religionis ſuæ rationem Cæſari & orbi
Chriſtiano redderent; partim ut formu-
lam credendi, docendi, confitendi & a-
gendi ſuis Doctoribus & auditaribus præ-

ſcri⸗

2 CAb. I. DE LIBR. SYMBOLTICTS

n

ſcriberent: ac adeo demonſtrarent pu-
blice, quantum ab hæreticorum & ſchi-
ſmaticorum placitis vera ſua antiqua ac
Apoſtolico-Catholica diſtaret Religio-

S. I-

Ihr: Smlolici dicuntur à Gmbolo, h. e. teſſe-

ra vel ſigno, cujus in militia, & nonnunquam
in contracu olim uſus erat. Ab Eccleſiaſticis vero
Scriptoribus poſt Concilium Nicænum iſthæc vox
adhibita legitur, de Confeſtone Doctrina publica
Chriſtianorum, qua in Eccleſia militante ab hoſtibus
veritatis, ceu ipſis propria teſſera Chriſtiani ortho-
doxi diſcernebantur. Atque hæc ratio eſt, cur librj
confeſſionum hodienum appellantur Gmbolici.
G. 2. Publita Sripta dicuntur, quia publica Ec-
cleſiæ Lutheranæ, aut, (ſi mavis) Evangelicæ Auto-
ritate ac adprobatione fuerunt compofita, ut publi-
te tanquam confeſſiones ederentur ac docerentur.

Id, quod probatrincipum acstatuum Evangelico.
rum in hoc ſacro, quoò vivimus, imperio ſubſcriptio,

à III. Electoribus, XXI. Principibus, XXII. Comiti-

bus, IV. Baronibus, XXXV. Civitatibus & 8000.

Miniſtris Eccleſiæ facta. vid. Præf. Form. Conc. Lon-

ge igitur major eſt illorum autoritas, quam ſcripto-
rum, quæ privato auſu à nonnullis edita fuerunt

Theologis.
§. 3. Fons & Principium, ex quo hi libri fue-

runt conſcripti, verbum Dei revelatum, quod

in

in

RKiit

Fr SvYMROLIS.

3
pu- in 8S. codice ad informationem noſtram exaratum
chi. fuit, cui tamen illi à noſtra Eccleſia non æquipa-
A rantur. Nam ſcriptura ſacra ratione communicatios
nis immediatæ 9s αιαν½S eſt, 2. Timoth. III, 16. b

vero libri tantum divina ſcripta ratione objecti dici
queunt, quia continent dogmata in facris litteris à
S8Spiritu S. revelata. vid. Præfation. in Form. Conc, &
ele Præf. A. Conf. ad Carolum E. p. 6. ðBJMẽ
duaun g. 4. Cauſæ, ob quas hi ibri publice confedi
ro ſunr, potisſimum fuerunt tres. Et, quod A. Conf.
W ejusdemque Apologiam ac Articulos S0nalcaldicors at-
ic tinet, prima erat ut Cæſari (tum temporis Carolo
oe. V.) rationem religionis ſuæ, quam Sacrificuli paſſim
ho. ceu impiam traduxerant, ſic publice redderent.
rlbti vigd. præfat. A. C. ad Carolum E. P. 9. Altera cauſ[a
„. (reſpectu inprimis Formule CGonc. fuit, ut ad morem
Ee.· Eccleſiæ antiquæ purioris Chriſtianæ, tum docentes
ℳMοα tum audientes ad certam formulam credendi & con-
zill. itendi adſtringerentur, nec (reſpicientes ad οα⁰
I. Tr0αυσ1ι1οααρρααανντιου AνuUn ab Apoſtolo com-
ie. mendatam 2. Zim. I, 13.) quicquam in Religione
ptio pura hac in poſterum temere innovarent, fed Con-
niti. cordiam in una fide colerent. Vid. Præf. Form. Conc.
000. Tertia cauſa fuit, ut Religionis Lutheranæ diſcri-
Lon- men, quo a perverſis aliorum hæreſibus & Schi-

ht. ſmatis differt, omnibus inquirentibus veri-
ellhtt tatem, pateret.
ei D A2 Cab.

4 CAb. II. DE LBR. V. SvMBOT. IN SPECII.

CAP. II.
22 ⅞ —
LIBR. V. SY MBOLT IN SPECIE: PRlI-
MO DE AUG. CONFESSIONE.
Lbri Symbolici ſunt quinque numero:
HW Auguſtana Confeſſio eaque inva-
riata: (2) Fjusdem Apologia: (3) Arti-
culi Smalcaldici: (4) Uterque Catechi⸗
ſmus B. Lutheri, Minor ſcil & Major:
((SyFormula Concordiæ ſtrictius ſic d'cta.
Hi libri conjunctim ſumti paulo latius ac-

cepto vocabulo, uno nomine dicuntur in
titulo ſyſtematis hujus, CONCORDIA:

G. 2. De his libris ſoorſim nunc paucis agendum
eſt. Acprimo quidem biſtoriam Asg. Conf. in com-

. pendigrecitabimus. Quod ut melius fiat, luber

ejusdem deſcriptionem præmittere.

3 AUGUSTANACGONFES

§SI10O eſt liber Symbolicus Eceleſiæ Lu-
theranæ, quem ad mandatum Cæſaris,
Status Proteſtantes per Theologos ſuos
ex verbo D EI conſcriptum, in Comi-
tiis Auguſtanis, anno Chriſti 1530. d. 25.

Jun. Carolo V. Imperatori exhibue-

runt.;

* †+

NN.

ero:
AN.
Arti⸗
fecll .
ſor:
ce.
lsal⸗
Urin
DIA:

ndon
c⸗
loben

D
aris
ſo
on.
*
boe⸗
tun

DE Aucusr. CoNrFESSIONE. 5

runt, ut de præcipuis religionis ſuæ ca-

pitibus eidem rationem redderent, ſi-

lirentrr. V
F. 4. Liber hicce Confesſto dicitur à forma &
ſcopo, qui erat publice confteri doctrinam hactenus
creditam & populo traditam. Ita enim fidem ſuam
confiteri Hieropſaltes Pſal. CLV. I. & Apoſtolul I. Ti-
moth. V I. 12. preceperant: Auguſtana vero ab urbe
imperiali Auguſta ſcil. Vindelicorum, ubi fuit exhi-
bita, nominatur: perinde ut Gmbolum Nicæum ab

mulque adverſariorum calumnias amo-

urbe Bithyniæ Nyczæa nomen olim ſuum inde-

ptium eſt.

.

F. 5. Eecleſie autem Lutberanæz liber Hmbo.
licui proprie audir. Quia illa ſic juſſa hanc publi-
ce exhibuir, hodieque tuetur. Nam Religio Chri⸗-

ſtiana cum haclenus tot tantisque erroribus ae ſu-

perſtitioni bus per Pontificiorum malitiam & igno-
rantiam ſenſim contaminata fuiſſet; poſt multos
alios teſtes veritatis à Papa Romano oppreſſos,

D. LEutherus inſtindu diuino anno 15 17. occaſio-

nem à publica indulgentiarum nundinatione Te-

celii nactus, religionem repurgare cœpit. Quæ cœ-
Pta Deus ita ſecundauit, ut Evangelii lux miniſte-
rio hujus viri ſie reſtituta, mox longe lateque ſpar-
geretur, & fraudes ac errores Papæ paſſim animad-
verterentur. Hoc dum ægerrime ferrent Papæz

complices, Lutheranos apud Cæſarem Carolum

V. cumprimis traduxerunt, inde ipſe mox con-

lIesſionem doctrinæz Lutheranorum publicam po-

A 3 ſtuls⸗

6 CA. II. DE LIBE. V. SyMBOTL. IN SpEcIE.

hibuerunt. vide Seidani Comment. de ſtatu Relig. &

Reip. Perperam vero eundem librum Gntagmati
Conftzsſionum ſuarum inſerunt Calviniani ſeu Re-

formati, cum non ſolum in Articulo II. de Chriſto &
X. de & cœna ab hac diſſideant, ſed in aliis dogma-
tibus in illa contentis, longe in diverſum abeant.
Quod per ſingulos fere Articulos B. D. Menzerus
in Exegeſ. A. C. oſtendit; conf,librum hucusque in-
concuſſum, quem Theologi Haſſo- Darmſtatini ſub
titulo gruͤndliche Ausfuͤhrung wider die Caſſeli⸗
ſchen Wechſel⸗Schrifften, An. 1656. ediderunt.

§. 6. Mandatum Ceſaris, in præfatione A. C.

Germanice exprimitur his verbis: Sie (Status

Proteſtantes,) ſolten ihre Meynungen in Schriff⸗

ten ſtellen. Nam ut Steidanus l. VII. Comment. me-

morat, Pontificii non ſemel apud Cæſarem de Lu-
theranorum nova & improba doctrina conqueſti

fuerant. Igitur ut hujus rei veritas pateſceret,
Carolus V. Statibus dictis injunxit, ut confesfio-
nem literis exaratam publice exhiberent.

§. 7. Status Proteſtantes, promti morem Cæ-
fari geſſerunt exhibendo confesſionem Latine &
Germanice conſcriptam. Carolus V. Imperator
accepta jam Confesſione, per Fridericum Palati-
num Proteſtantes monet, ut decreto Spirenſi an-
no præcedente menſe Martii facto obtempera-
rent, h. e religionem veram & à ſuperſtitione Pa-

ſe

ſtulavit. Quam læti lubentesque Ptêteſtantes ex-

pæa repurgatam mifſſam facerent, ſubmittendo ſe-

—

ere

Vl.
ctet
bur
Lar
tnn

itm
Pol

En

Porn
ap

(Con

cor
ta

Hel

i

0

cclo
i

con
ine
dan⸗
teri
Ton,
He.
den

es ek⸗

.

Igmnati
en Re⸗

beant.

Nzet D
Aeik

Cſel⸗
tunt.
eA
(Kann
ihif

t. me⸗

ge lu⸗

eetet
lesuo⸗

nCr.
Ntnee

pernot

Puhi⸗

l ein
npelt⸗
nel!.

dl⸗

ieS
Ogn.

Dr Aucusr. Coxrrsstoxk. 7

ſe Eccleſiæ Romanæ, h. e. Pontiſici t. t. Clementi
VlII. Verum ut iam ante, contra iniquum illud de-
cretum Elector Saxo Johannes, Georgius Brande-

burgicus, Erneſtus & Franciſius Luneburgici,

Landgravius Haſſiæ Philippus, E' olſigang Anhal-
tinus proteſtati erant; (unde & nomen Proteſtan-

tium acceperunt:) ita à religione in Confeſſione

publica nunc propoſi ta diſcedere, neque promiſ-
ſis neque minis Cæſar Proteſtantibus perſvadere

potuit. Digna eſt hiſtoria, quæ legatur apud Slei-

danum l. VI. circa hnem & l. VII. Theologi, qui hanc
confeſſionem autoritate publica conicripſerunt,
cum Principibus ad comitia Auguſtana convene-

rant. Nam ut Sleidanus l. VII. memorat in Co-

mitatu Electoris Saxoniæ Phalippus
Wannes Ielebius Agricola, Juſtus Jua, Georgius

palatinus fuerunt. His acceſſerunt Svevici Theo-
logi Joh. Brentius & Erbardus Schnepfus, qui jun-

da opera, Melanchthaxe ſtylum moderante, arti-
culos ſidei Chriſtianæ XVII. a Luthero Torga-

viæ ad mandatum Eledtoris Saxoniæ Jobannis

compoſitos, in ordinem hunc digeſſerunt, & de-
inde D. Luthero tum Coburgi hærenti ad reviden-
dum transmiſerunt: qui datis ab ipſos Principes li-

teris, teſtatus eſt, ſe hane Confeſtonem perlegiſſe &

adprobare. Ita refert Melanchihon in præf. opp.

Tom. I. Vid. D. Georg. Cæleſtini Hiſt. Camit. Anno

Mo. f. m. 40. 41. ſiq. Fallit ergo Dan. Chamier.

TPanſrar. Tom. W. l. . c. . qui Aug. Confeſſ. Au-

A 4 torem

8 CA. II. DE LIR. V. SvMSB. IN SpECIE.

torem nominat Moelanebihonen , Lutherum vero
approbatorem.

F. 8. Puram DElverbum revelatum & inS. Scri⸗

ptura contentum principium & norma Aug. Conf.

ſolum eſt. Quapropter in præfat. ad Carolum V.

& in Epilogo diſerte affirmant Proteſtantes, Do-

QArinam hanc ex Scripturis ſanctis & puro verbo

DEl deſumptam eſſe, nec quicquam contra Scri-
pturam aut Eccleſiam Catholicam (puram ſc. ac
antiquam,) in illa contineri. Vid. D. Hiülſemanni

Man. Aug. Confeſ- in quo hanc Proteſtantium ſen.

tentiam contra nænias Lojolitae Balib. Hageri accu-
rate vindicat.
F. 9. Comitia Auguſtana a Carolo V. We§.
indicta erant ob duplicem cauſam, un attine-
bat Religionem, altera bellum Tarcicum. Hinc

facta a Cæſare per Fridericum Palatinum propo-
ſitione, ipſi Principes habita deliberatione, primo

de Religione agendum eſſe cenſebant; deinde de
altero deliberationis capite. Vid. Sleidan. l. c.

Inde d. 25. Junii hæc Confesſio publice recitata

& per D. Chriſtianum Beierum Electoris Sax.

Cancellarium Cæſareæ Majeſtati oblata fuit. Et
quanquam Cæſar illum clementer acciperet; in-
ſtinctu tamen Pontificiorum illam per omnia ap·

probare noluit. Interim in linguam Hiſpanicam
& Italicam eandem conuertere, Secretoriis ſuis
Valdeſio & Sehweigio mandavit. Quo facto, &

aliorum Regum exterorum ac Principum legati

in ſuæ gentis idioma transtulerunt. Vid. D. Cæ-
j leſtini

—

1 Ver

8.t⸗.
.Cont
em V.
5, Do⸗
verbo
traberi.
m le
nan
um len.
Higecl .

V. N
attie⸗
fliun
Ptop..
Ppfino
ince de
.l.0
recita
js N.
it.
etz i⸗
nid ,.
ien
nis ſ⸗
o, 4
Nlegn
D..
n

DE Aucusr. CoNFESSIONE. 9

leſtini Hiſt. cit. Tom. IlI. f. 19. ſeqq. Fallit ergo Bel-
larmimus, & quæ ipfſius eſt formula, illuſtre men-
dacium committie, cum Aug. confesſionem Tom.

IV. Controverſ. in jud. de Form. Conc. f. m. 1537. ſal-

tem in angulo Germaniæ percrebuiſſe ſeribit. Sui
quippe oblitus Cardinalis, cum antea in orat. Iom.
II.præfira conqueſtus eſſet, Religionem Lutherano-

rum longe lateque per orbem ſparſam fuiſſe, nunc

in angulo illam abſconditam fingit. Niſi omnis
hiſtoriæ rudis videri velit, neſcire non poterat in
amplisſimis regnis, præſertim Septentrionalibus,

illam ſolenniter receptam fuiſſe & conſtanter
etiamnum retineri. Confer. Loccenii Antiqit. Sveo-

Goth. I. 1. c. y. Martinus Crieſins in Turco- Græcia
l. VII. fim. 42;. ſoqj. it. f. gg;. memorat, quod A.
Confeſſio in linguam Græcam converſa Patriar-
chæ Conſtantinopolitano fuerit transmiſſa.
§. 10. In Confesſione hac, præcipua religionis ca-
pita ſolum contineri, nec omnes errores ac abuſus
Pontificiorum propoſitos fuiſſe, ipſi Confeſſores
in Epilogo fatentur; dum alios nominant, quos
ab Epiſcopis correctum iri ante concilium Tri-
dentinum ſpes erat. Deinde brevitati ſtudentes
ſumma doctrinæ fidei capita, more modoque in

Symbolis recepto proponebant, ut veritas Reli-
gionis noſtræ in compendio exhiberetur. confer.
8. Carpzovii Iſagog. pag. 117. ſeqq.

JF. 11. Cauſæ, quæ Proteſtantes impulerunt ad Con-
feſſionem hancce edendam, in Hiſteria duæ nomi-
A 5 . nan-

„

40 CaAr. II. Dr LiskR. V. SvYMBOL. IN SpECII.

nantur. Una fuit parere Cæſari poſcenti confes-
ſionem publicam; altera amoliri Sycophantias
& calummias, queis Proteſtantes paſſim à Papæis
onerabantur. Nam Alphonſus Cæſaris legatus
Hiſpanicus Melanchthoni in comitiis dixerat, fa-
mam in Hiſpamia tuliſſe, Proteſtantes ſacra omnia
& myſteria contemnere, ac inſtar beſtiarum vitam
degere. vid. Lutheri Tom. V. Jenenſ. fol, 27. edit. Al-
tenb. Inde ipſe Lutherus in præfat. Articul. Smal-
cald. refert, ſibi doctorem quendam ex Galliis miſ-
ſum Wittebergæ aſſeveraſſe, idem de Lutheranis
perſvaſum eſſe Regi Galliarum. Igitur Lutherani
ut calumnias haſce retunderent, confeſſionem reli-
gionis ſuæ ediderunt. Mos enim apud Pontifi-
cios receptisſimus eſt, D. Lutherum variis calumni-
is proſcindere, ut exola reddita perſona Lutheri,
ipſa viri doctrina fiat ſuſpecta. Vid. B. D. Mülleri
Deſenſam Luthberum, & hujuùs Defenſionem contra
Lojiolitam Carolum a Creutz, Hamburgi anno 1659
editam.
S. 12. Erxemplar hujus Confesſionis in Archivo
imperiali cuſtoditur. Cum quo, quantum ſenſus re-
ſpicitur, convenit editio exemplaris in quarto fa-
Gs Wittebergae An. I531. Quapropter huic editio-
ni Anno 1561. in conventu Numburgenſi Pro-
teſtantes denuo ſubſcripſerunt ac Ferdinando I.
Imperatori illam exhibuerunt. Sed Philippus
Melanchthon in cauſa religiomis juſto mitior, ur
nonnullis falſis gratificaretur fratribus, inſcio Lu-
thero,

the

in

ſoh
Lan
ten
Ai
Ver
ſer⸗
nul
tine
kegf
doli

ECII.

—

uſes⸗
untiss
eis
egemn
t, d.
mni
Vidan

NA.

Gnel.

mil⸗
eranss

Dr Ancusr. CoxNrFESsloNEK. I—

thero, & invitis Statibus Proteſtantibus, privato
ſtudio & autoritate, anno 1540. Witteberg gæ nO-
vam Confeſſionis Auguſt. editionem adornaucrat,
quæ ſenfum in aliquot articulis corruptum exhi=

bet; inprimis vero articulus X. in gratiam Zvvin-

glianorum truncatus fuit. Atque hac de cauſa
editio hæc à Lutheranis ceu ſpuria rejicitur; à Re-
formatis vero inter libros Symbolicos recenſetur.
Vid. Cornus & Gniagma Confeſſionum Fidei Refor-
wiat. Generæ anno 65a. denuo editum. Quæ vero

circa ipſa mutationem A. C. & ejusdem circum-

Retddid

ſpkell⸗

Onl⸗

Umd

thei.
ſüln

Cot H
16,9n

chie

uste⸗
1of⸗
ito⸗
Pro⸗
t0 1

ſtantias tum à Pontificiis, tum à Calvinianis objici
vulgo ſolent, ea fuſius & ſolide à Theologis Sa-
xonicis tradita & confutata legss in der Haupt⸗
vertheidigung des Aug⸗Apffels h. e. Aug. Con-

IJeihßonis e. 20. ſeqq. ad c. 33. usque. Mutatæ ſic Con-
fesſioni Auguſt. Calviniani fubſcribere non detre-

ctant. Ipſe Calvinurs, Zanchius & P. Martyr eidem

ſubſcripſerunt, ſenſu Zvvingliano; ſeu, ut ipſe

Zanchius limitavit, modo orthodoxe (h. e. ex ſen-
tentia Calvinianorum) intelligatur. Vid. Hornbe-

ckii Summ. controv. I. IX. de Luther. p. m. Gz3. ſoqq.

Verum hoc modo quibusvis heterodoxorum con-
fesſionibus ſubſcribere licebit orthodoxe; cum
nulla earum tam abfurda ſit, ut nihil ex vero con-
tineat. Hoc aurem contra ſcopum eiusmodi con-

fesſionum eſie, omnes cordati Theol ogi Pariter ac
Politici fatentur.

u

,
le.

jero

„

. 13. In ifoni 4. Contetßionis exhibitæ Theo-
logi

12 CAr. II. Dx LIBR. V. SYMBOL. IN SpECiIE.

8

logi varia Aivinæz providentie documenta obſer-

vant. Nam comitia indicta fuerant, ut Religio Ev-
nuo opprimeretur; & ipſatamen, quod mirandum
eſt, contra tot tantosque hoſtes veritatis emer-
ſit ac latius propagata fuit. vid. B. Lutheri Tom. V.

ſert. de provid circa A. Conſeſſ. & D. Varenii Exe-

geſ. A. Conf p. 4. 5. Biennio poſt oblatam con-
feſſionem, a Cæſare Carolo V. Proteſtantibus pax

indulta fuit. Quæ cum minus fida eſſet, tandem
oſt transactionem Paſſavienſem, quam exhibet
Goldaſtus Tom. 11. Reichs⸗Satz. fF. 277. Pax reli-
gioſa communi Procerum Imperialium conſenſu
Anno 15 55. in comitiis Augaſtanis facta eſt, qua

A. confesſioni addidtis libertas religionis confir-

matur. confer. Limnæi J. Publ. lib. 1. c. . §. 17.

Hanc pacem cum hoc noſtro ævo Lojolitæ ſive Je-
ſuitæ convellere omnibus modis niterentur, (vid.

cit. Vertheidigung des Aug⸗Apffels.) denuo
per gratiam diuinam in Inſtrumento Pacis Oina-
brugenfis Art. V. publice repetita & confirmata fuit;
ringente licet Papa Innocentio X. qui edita bulla,
pacem deſideratiſſimam, addita proteſtatione per

Fabium Chiſium, abt ogare nitebatur. Vid, Herm.

Conringii de Pace civili inter Inperii Ordines reli-

ione Aiſſidentes perpetuo conſervanda libr. & Horn-

Zeckii Exam. Bullæ cit.

SF. 14. Præter Auguſtanam Confeſ. Proteſtantium
L alia

lia
Co

angelica a ſuperſtitione Pontificia repurgata de- ix

hart
hibi

V
Jenenſ. f. 26. ſeq;. & f. 157. ſeq. B. D. Dorſcehei diſ-

(En
non

dan
Mn
foe
t.
Gio
ten
jech⸗

Prin

lt

or

L.

—

obler⸗

joEN.
a de.

Andumm
etmer⸗

beich.

iilu.

1 ⸗
uspin
uden
Xhibet
Krell⸗
nſenin
1, gu
onfi⸗
lyeſe.
(it
Cenuo
Otmi.

fl .
bul

nepen
Nem
6 l⸗
Noyh⸗

ℳ

jecta legitur.

Dr/ Auc. CoNrFrESsIONNxr. 13

alia etiam quatuor evitatum, puta Argentorati,
Conſtantiæ, Memminge & Lindaviæ, auctore Bucero
& Capitone Imperatoti in iisdem comitiis per Ca-

TWparum Hedionem Eccleſiaſten Argentinenſem ex-

hibita quidem, ſed nec accepta nec prælecta fuit.
Vid. Chyiræus in Hiſt. A. C. f. G7S. In Artic. de S.
cœna (ut sleidanus l. 7. comment. f. m. 75. refert,)
non idem cum Saxonicis dicti confeſſores ſentie-
bant. Omnia Confeſſionis hujus capita D. Cæle-
Rinus Tom. IV. Hiſt. cit. f. 93. ſiq. recitat. Atque

hoc modo primum cauſa ſchiſmatis publice data

eſt. Illricus Zvvinglius etiam, (qui æmulandi ſtltu-
dio ſe Reformatorem Helvetiæ tulerat,) ſuæ ſen-
tentiæ ſingularem confeſſionem in iisdem comi-
tiis obtulit, quæ utpote privati hominis itidem re-

CAP. III.
DdDdDd FE

APOLOGIA AUG. CoON.

FESSIONIS.
A ?OLOGIA A. C. eſt liber Sym-
& bolicus a Philippo Melanchthone
primum in comitiis Auguſtanis ſvaſu &
autoritate publica ſcriptus, ut confuta-
tionem A. Confeſſionisà Pontificiis Theo-

o logis conſarcinatam refelleret, & doctri-

nam

,
9

14 CAp. III. Dz AroLoGIA
nam ſemel traditam adſereret publice: uf
deinde auctus publica Statuum Evange- r
licorum adprobatione ſcriptissymbolicis
ui
8. 2. Autoy hujus Apologiz fuit Philppus Melan- n
chthon, juſſus à Statibus Proteſtantibus confutatio- ℳ
nem A. Confeſlionis Pontificiam refutare. Nam ,
Sleidanusl. II. kit, refert, quod Imperator iteratis u/
vicibus perſv adere Proteſtantibus anniſus ſit,ut de- „,
ſerta confeſſione ſua, aſſentirentur refutationi à
Monachis & facrificulis Popzæis, in quibus facile unft
primi erant Joznnes Faber & Eccius, compoſitæ. 1
Verum confeſſores de conſtantia ſua nihil emi.
tentes, Gonkfeſſionem ſemel editam tuentur, & con- l
Jutationens Papæam, quantum inter prælegendum lun
ex eadem percipi & annotari potuerat, Philippum
viciſſim confutate jubent; Nam etfi exemplar gl
confutationis hujus peterent, impetrare non licuit, i.
cont. D. Cleſt. praſat. Tom. III. Hiſt. lit. f. 17. 18:
Poſtea Apologiam Cæſari Proteſtantes exhibue- e
runt, fed is dedignatus ulteriorem circa religio- Chn
nem diſceptationem, illam accipere renuit. Vid. N⸗
Caælef:. Hiſft. cit. Tom I. fol. &. ſD6MM7. di
§S. 3. Samma confutationis Pontificiæ prout non⸗
Sleidanus J. VII. cit. recitat, hæc fuit. Pontificii ſen
Theologi, confeſſionem Proteſtantium in duas ſe
partes diviſerant: PRIons habet XXlI. doctrinæ capi- 6
1a ex iis alia receperant, alia rejecerant. Quædam leben
partim fuerunt admuiſſa, partim repudiata, mul-
. 113

ice.

nge⸗
Wcs

Auc. CoNFESSIONIS. 15

tis Patrum & Conciliorum adductis teſtimoniis-
In rejeclis hæc erant: opera bona nihil mererie ju-
ſtifßicationem tribui ſoli dei z non etiam operibus 2
Eccleſiam eße congregationem piorum non poſſe

latisſieni pro peccatiss Divos non intercedere

ele

rlt.

Nun
terett

ut e.

lioni
ſaele

oſſe

„Ktn

entün
n
emgt

licui
. 1ſe

Chitne.

leſige

i

rtci
1 Go

ne

Nne

la, Me N
D

Pro nobis; alia receperant cum modo, de ceremo-
niis nimirum; item, verum Corpus atque Sangvis
nem Chriſti eſſe in Sacramento; ſic, ut ſub guali-

bet ſpecie ſit Chriſtus, & vinum atque panis omni-

no mutentur. Illud de conf⸗ſione ſic admittebant
ſi populus adſtringeretur, ut quotannis ad paſcha
confiteantur, & delitta omnia diligenter enume-
rent & Cænam Domini percipiant, & ſepten
credant Eccleſiæ ſacramentas cavebant etiam,
ne quis erudiendo populo præficiatur, niſi de vo-
lIuntate & permiſſu Epiſioporum: ad hæc, ut le-

ges omnes & Eccleſiæ præcepta ſervarentur, &,
Juibus in lotis abrogata ſint, reſtituantur. ALTERA

PARS quinque pracipue complectitur? Commu-
nio cœnæ Domini ſub atraque ſpecie, quod ajunt,
rejicitur; & petebat Cæſar, ut in eo totius orbis
Chriſtiani conſenſum atque morem ſequantur:
De conjugio Sacerdotum mirari ſe dicebat, hoc
ab ipſis peti, cum inde ab Apoſtolorum ætate
non fuerit in uſu: Miſ recipitur ipſorum, modo
cum ritu Eccleſiæ Romanæ conveniat; ſi vero mu-
tata ſit, rejicitur, ac ſimul affirmatur, miſſam
ſe Sacrihßeium pro vivis & mortuis, neque
debere miſſam privatam abrogari: Danielem
multè

16 CAbP. III. DE ArotoOGia

multò ante prænunciaſſe, fore, cum Antichriſtus

venerit, ut ſacrificium aboleatur: hoc quidem

nondum accidiſſe; veruntamen iis in locis, ubi

miſſa jacet, alraria deſtruuntur, exuruntur ſta-
tuæ, quibus in templis nihil cantatur, nihil legi-

que cavendum eſſe diligenter omnibus, ne cauſam

præbeant adventus Antichridti: vota Monaſtica

niti tam Novi, quam Veteris Teſtamenti autori-

tate: plectendos igitur, qui ſuæ profeſſionis ob-

liti, deſeruiſſe ordinem: Epiſcopos habere pote-

ſtaten noOnh docendi tantum, ſed & adminiſtran-

di remp. hee in ſuo jure impediendos eſſe, quod

hibertate majorum ſint conſecuti: non abſtinere

a carnihus tempore prohibito, non jejunare per
quadrageſimæ tempus, non confiteri peccata,
proterviam eſſe, non libertatem Chriſtianam. Hæv
Seidanus. —YMM

8S. 4. FHos in confutatione memorata jam con-
tentos errores, diſtincte Melanchthon in Apologia
dicta diluit; oſtendendo inania eſſe illa, nec ul-
lum in ſacris literis fundamentum habere, quæ
oggerrebant Papæi. Primum quidem laudatus mo-
do Philippus, cum nondum haberet exemplar con-
futationis Papææ, brevior fuit in refutando; mox
vero tale exemplar in Comitiis nactus Apologiam
inſigniter auxit, cum aliquot doctrinas A. Con-
feſſionis, inprimis de juſtificatione, impletione Le-
4*

— 2

tur, nulla lucent amplius luminaria, ibi nimirum

1 .— — RI—⸗ 2
illud jam repræſentari Prophetæ vaticinium: ita-

con.è
Nont

Mon

Oonn
e
Cene
len⸗
Perii
Prin
tumn
llee

(5

Uig
tone
li,
meer

ide
Rleigl
Lutk

(

Uee,

AUG. CoONFESSIONIS. 17

hrſtiam gir ſatisfabtione, Pænitentiæg & Sacrificio Miſſatico
niben egregie dilucitaret. V

8, Hi
ur ſie. §. 5. LEmperator intereâ utrinque deligi juſſe-
ei rat Theologos, qui de Religionis controverſiis
nin conferendo, Concordiæ rationes inirent. Ex
Pontificiorum parte præcipuus erat Exius; ex
anſin Proteſtantium Philippus. Sed cum Pontificii
nefu omnia ſibi concedi vellent, fruſtra fuerunt inſti-
icn tutæ diſputationes. Cæſar cum Proteſtantium
s0b.

cerneret conſtantiam plane invidam, decretum
u fieri curavit, quo Pontificia Religio omnibus Im-
eu perii Statibus & ſubditis denuo imperabatur. Sed
„det Principes Proteſtantes reſpondent, ſe illud decre-
ſtinn tum bona conſcientia non poſſe recipere, hinc
ee diſcedunt. v. D. Cæleſtin. Hiß. cit. Tom. Il. ſ. Fy.
ce ſeg. & Sleid. cmment. l. VII. Melanchitbon ob Cæ-
He faris & Pontificiorum fremitum atque commina-
tiones animo erat ſolicito & anxio; non quidem
ſui, ſed ipſius exitus & poſteritatis cauſa, ſeque
oW merori, ſuſpiriis atque lacrymis totum dabat. La-
Polit therus autem tum Coburgi hærens, ubi id cogno-
neel vit, crehris litteris ipſum erigit & conſolatur. vid.
e,S leid. l. cit. f. m. 5. De Aecreto Auguſtano judicium
tte Lutheri idem Ceæleſtinus f. Sz. ſeq; exhibet ſimul
ltoer cum admonitione ejusdem ad Germanos, in qua
,NI Jol. 109. memoratu dignum eſt didum Caroli: Si
Min Sacerdotes (Pontificii) facerent ſuum offcium, ni-
o bilopus eſſet Euthero Magiſiro. Dicta hæc Apolo-
Kia per Juſtum Jeonam Germanics reddita Tom. E.
6 ” . Jenen-

18 CAb. IV. Dz Akric.

Jeneſ. cit. à B. Luthero exhibetur, & libris Symbo-

licis communi Statuum Proteſtantium conſenſu
poſtea inſerta legitur. .

CLCLCyo-b. IV.
ART. SMALCGALDICIS.

A RTICGULI SMALCALDICI ſunt

AsScriptum Symbolicum Eccleſiæ Lu-
theranæ,quod D. Lutherus in conventu

Statuum Proteſtantium Smalcaldienſi

anno 1537. compoſuit, ut, ſi liberum con-

cilium, toties expetitum, aliquando habe-

retur, capita ſumma doctrinæ controver-
ſæ exhiberi poſſent.

S. 2. Hi Articuli cognomen ab oppido, in co-

mitatu Hennebergico noto, Smalcaldia ſortiti ſunt.
Scil. ut olim quibusdam Gmbolis à locis, ubi facti
leguntur, nomina impoſita; ita & libri tres Symbo-
lici à locis cognominati fuerunt: ut mirum ſit, Lu-

dovicum Jacobum à S. Carolo in Bibliotheca Pontifi-

cia lib. II. fol. zæ55. ita hiſtoriæ religionis fuiſſe igna-
rum, ut putarit, Articulos Smalcaldicos, eſſe Luthe-

ranum Germanum: Articulus Smalcaldicus, inquit,

Lutheranus edidit de primatu & poteſtate Papæ li-

brum.
§. 3. Symbolicum librum eſſe publica Eccleſiæ
Lu-

lI
erſi

wen
tori
eri⸗
den
Con

nbo.

enluu

SXMALCALDICIS.§. 19

— —
2 7.

Lutheranæ adprobatio & receptio probat. Nam
etſi Lutherus hoſce Articulos conſcripſerat; ta-

men ut ipſe in præfatione fatetur, ſibi publica au-
toritate injunctus fuerat is labor. Quapropte?
etiam hoſce repetita Auguſt. Confeſtonis & ejus-
dem Apologiæ doctrina, multi graves Doctores &

Concionatores ſpblcmiptionsadgrobarunt. vid.
pag. 338. & 356. ſeqv.

F. 4. Conventus hicce Proteſtamtinm Smalcal-
diæ Anno 153 7. d. 15. Febr. habitus eſt, in quo, ut
Sleidanus comment. lI. XIl. fol. m. 32. memorat, fue-
runt Elector Saxo Johannes Fridericus, Erneſtus &
Franciſeus Luneburgici Fratres, Ulricus Wurten-
bergicus, Landgravius Philinpur, Pomeraniæ Prin-

ceps, Anhaldi tres & Albertus Mansfeldicus; De-

inde civitatum nomine Legati quam plurimi cum

ampliſſimis mandatis. Atque hic conventus di-
verſus eſt ab eo, qui An. I1531. d. 29. Martii ibidem

propter fœdus defenſivum adverſus Pontificios,
ob ſuſpectas illorum molitiones pangendum, ce-
lebratus fuit. vid. Seidan. lI. VII. ſub ſinem & l.
VIII. initium it. I. LX. ſub fn. Acta illius conven-
tus & fœ deris duobus Voluminilus exhibet D. Hort-
lederus, von Urſachen des Teutſchen Krieges.

Locus hicce Carolo V. Imper. propter fœdus di-

Qum ita exoſus fuit, ut victo poſtea Johannr Fri-
derico, illum exſcindere decreverit, niſi Mauri-
tius Elector novus interceſſiſſet. Vid. Cyr. San-

gintes. Chron. Henneberg. I. V. t. y. Ad Cal. Mar-

E 2 ti⸗

2298 CAP. IV. DE ARTIC.

—

tii Anno 1540. Principum & civitatum Proteſtan.

tium legati denuo Smalcaldiam veniunt. Una

quoque venerunt Theologi Jonas, Pomeranus,

Melanchthon, Cruciger, Bucerus; quibus injun-
Gtum fait, ut formulam conſcriberent, qua puta-

rent cum adverſariis Pontificiis agendum eſſe de

conciliatione doctrinæ. Sed iſta formula librissym-

bolicis annumerari haut meretur. vid. Sleid. lL. XX.

ſab ſin.

F. 5. Cauſa impulſiva horum articulorum fuit

liberum conctilium, cujus ſpem Proteſtantibus id

non ſemel petentibus Imperator ſæpius fecerat,

vid. Seid. l. IX. ſub ſin. Itaque illi ut in promptu

juxta cum Aug. Confeſſone haberent ſummam

ræcipuarum controverſiarum, quam in concilio

exhiberent, hofſce articulos conſcribi mature cu-

rarunt. Verum cum Paulus II. Papa mox con-

ilum Mantuæ, Pontificiis loco commodo indi-
c
conci

ceret, ſpe ſua Proteſtantes exciderunt. Quapro-
pter denuo ſententiam ſuam de iſtoc concilio in-
dicto publicant, ſimulque ob varias, easque præ-
gnantes rationes, aliud concilium liberum ſcil.
Chriſtianum in Germinia d Cæſare, more olim in
Eccleſia recepto cogendam petunt, in quo errores

doctrinæ & vitia Eccleſie manifeſta emendaren-
tur, nec rei (h. e. Pontifici) Judices & Adores ſi-
mul forent. Vid. Sleid. I. XI. & XII. ſub fin. & die
Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apffels c. 5a. edit.

vo. P- 70

—

4
guo⸗
eorn

oßfe

tan
gui
lh
un

ei

lent

un

no)
Tri⸗
fini⸗
neguu
legu
Probe

Gonn
jci⸗
keltar
tionen
am,

leyſa
nſi

nli,
gooti
4

SMALCALDICIS. 21
etua. g. 6. Hi Articuli Smalrcaldici nullum dogma,
Un qu od contra A. Confeſſ. ſit, continent; ſed ut lectio
G ecorum probat, erroresPontificiorum publicos pau-
m. lo fuſius, ac in Confeſſione factum fuerat, decla-
u rant atque refutant. Diſpeſcuntur in tres parter,
ſek quibus ſubjungitur appendix de poteſtate & primatu
In. Papaæ, ut & Jurisdictione Epiſeoporum, qui ann. 1538.
W. à Luthero retundendas adverſariorum calumnias,
queis paſſim Proteſtantium doctrinam proſcinde-
hbant, in lucem publicam emiſſi & poſtea libris
nfit Symbolicis additi fuerunt. “

du 8S. 7. Papa, Paulus II. qui primum Mantuæ,
onhm mMmoxX Vicentiæ, demum Anno 146. ad idus Martii
nmm TLidenti, in Al pibus ad Atheſin flumen, oppido in
neile finibus Italiæ ſito id indixit. Verum Proteſtantes
tecr neque concilium hocce Pontificis, neque locum,
Oů. neque quod in decreto ſit ejus facta mentio, ad.
id. Probant. vid. eid. l. XIV. F. m. 156. Nam illi
D concilium liberum in Germania à Cæſare cogen-
Vob. dum petlerant, in quo Papa utpote reus, non ju-
ept⸗ dicis partes ageret. Quapropter contra illud pro-
6 teſtati ſunt, vid. Adverſus Hnodi Trident. inſtita-
ni lionem I. continuationem a Pio W. Pontißice indi-
rrores b᷑tam, Gravamina, duc 6 Germanico in Latinum con-
ren⸗ verſa ſunt, a D. Laurentio Tappio Jcto Argentora-
. tenſi, & Argentorati anno ibv. edita. Hoc igitur
e (oncilium aut verius conciliabulum poſtquam ali-
4 quoties fuiſſet interruptum, tandem Anno 1563.

n d. 24. Decemb. finitum legitur. Proteſtantes, qui
B 3 neque

.

22 CAP. IV. DE ARTICG. SMALC.

neque admiſſi neque auditi fuerant, contraà morem

in Eccleſia Chriſtiano olim receptum, damnantur.

vid. Sleid. lib. XXII &v XXIII. Iniquum hujus Sy-
nodi Proceſſum deſeripſ it Petris Suavis, ſeu, ut
vero nomine citatur, Panlus Sarpius Venetus, Ser-
vitarum ordinis. Ex quo multa in gratiam ſtudio-
ſorum excerpſit B. Hülſemannus Man. Aug. Conf-
Aiſp. XIX. ad quæſt. VIII. de Cauſis recuſati à Ca-
tholicis (Lutheranis) Concilii Tridentini. Jacob.

Aug. Thuanus, Gallus quidem, ſed cordatus vir, e-

jusdem acla Hiſtoriæ ſux inſeruerat. Verum, quæ

eſt Jeſuitarum fraus & aſtutia, illa in prima Thuani

editione, aliisq ue ſequentibus nonnullis omiſſa fue-
runt. Joh Heinr. Heideggerus vero ex MSCG. & edi-

tione Aurelianenſi eruta, non ita pridem Anatoma
Juæ Coneilii Iridentini fubjunxit. Ex quibus ad-

Paret, ut multiPontificii decretis Papæ contradixe-
rint. Quæ tamen poſtea ceu oracula divina omni-
bus Chriſtianis credenda obtrudere Papa Pius IV.

Bulla ſuper confirmatione hujus concili edita, mi-

rum quantum laboravit.

CAP. V.
DE CATECGHISMO
B. LUTHERI.

S. I.

CATrECHISMUsS B. LUTHERIeſt li-

bellus Symbolicus Eccleſiæ Luthera-
næ, continens ſumma religionis veræ ca-

pita,

—

P
ita

d

e
i⸗
14
n
Ula
Gon
71)
Vé
ele
14
id
net

—

Oten.

antor⸗

.
el, N
„ Kr⸗
udio.

C,.

14 C.

Zuulk.
Vir,e⸗
n be
Thuant

ife.

Keli

dtN

us 20
tadive⸗

1omi⸗
NurN

imi⸗

eltl⸗
berr
el
Nitn

CaAr. V. DE CATECHSMO LuTHERI. 23

pita, quem in gratiam parochorum & au-
ditorum, inprimis ſimplicium, B. vir ſin-
gulari ſtudio ex Scriptura S. conſcripſit.

8S. 2. Catechiſinus vox origine Græca, ſed uſu

Latina fada eſt. Nam uαaνννιιανοι & uαννυαα
à αoντlUNs, uod ſtylo Patrum Eccleſiæ ſignificat,

inſtituere aliquem facta interrogatione & (quaſi z;-

T& 1 ναααα] reſponſione. Hoc ſenſu etiam zarn-

Ya& Luc. I, 4. Act. XVIII, 22. Gal. Vl, 6. viderur

uſurpatum fuiſſe. Inde narnvnrpe eſt, quod do-
Gorem Catechiſmi notat, & αaτανια ſen 2α.
TYνιεια quod olim velcandidatum Baptismi,
vel tyronem, in religione Chriſtianà adhuc prima

elementa diſcentem, ſigniſicabat. Hinc Rom. Il,i.
zαττινοπν Sα 1νM̃egitur, quod videtur eſſ/ſe

dictum à voce, qua olim myſteria tradebantur, quæ

nefas erat libris committere. vid. Budeum in E,
piſt. ad Eraſinum, quæ incipit; Dici non pozeſt.

Quod α νντνναοειιο & oℳ αραοονιι., id eſt, au-
ditores ſint diviſi, apparet ex Can. XIV. Conc. Nic. &
Can. XIII Conct. Neocæſarienſis; confer. Caſauboni
Exercit. Anti-Baron. XVI. n. 43. p. m. 4597. Modus
autem hicce informandi in antiqua Eccleſia fuit u-

ſitatiſſimus. vid. Exſeb. Hiſt. I. VI. 6. 2. Socrat. H. E.

l. 1. c. . Ruſſin. H. E. l. 1. c. 6. Hinc Patrum, (ut
Cyrilli Hieroſolymitani, Auguſtini & Chryſoſtomi,)
Catecheſes in hiſtoria Eccleſiaſtica non ignotæ
ſunt. V

F. 3. Libellum Symbolicum appellavimus, quia

8 4 ſtatus

24 CAp. V. DEx CATECEISMO

—

Status Proteſtantes in Epit. Form. Conc. p. 5y:. &

Imum B. Lultheri Minorem &, Majorem, ut in tomis
Lutheri inſertus eſt, pro Symbolicis agnoſcunt.

Ob ſectas diverſas, qua ſuos Catechiſmos habent &
jactant, ut Pontificii Concilii Trident. Catechiſmum
Romanum, Caniſii & alios; Calviniani Catechi-
ſinum Heidelbergenſem, qui in Synodo Dordracena
Seſj. CXLVIII. pro hbro Symbolico inBelgio fœde-
rato receptus fuit: licet contineat quædam, quæ
quamplarimis Eccleſiæ Reformatæ Dodoribus re-

Catechifimus Reformatorum à Lutheranorum diſtet,

ſini D. Lutheri und des kurtzen Begriffs.

S. 5§. Sitmma religienit veræ capita, Catechi-
ſmum D. Lutheri complecti omnes admittunt,

rum, qui illaminantur, ſtatuunt, Religionem duo-
bus iſtis conſtare, dogmatum iorum accurata noti-
zia, & bonis operibus, h. e. vew de DEO fonſu, &
recto ejusdem cultu; vel, ut Theologi alias efferre

iMWa propoſitionibus theoreticis; bæc practicis effe-

calogo

in ejusdem Deælaratione, p. G. utrumque Catechi- 46

G§. 4. Lutheranæ autem Eccleſie proprius dicitur

pugnent. Vid. Epiſt. Eccleſiaſt. Armin. & inter hos
Arnoldi Paælenburgii fol. m. 225. Quantum autem

non ita pridem docuit breviter D. Johan. Dürrius

in der gruͤndlichen und nothwendigen Antwort auf
die Zirickſeiſche Betrachtung des kleinen Catechi⸗

qui cum Cprillo Hieroſolymitano Catecheſi IV. eo.

ſer

previus amant, in credendis & JFaciendis, quorum

runtur. Utrumque præſtitit vir beatus: in De-

Ni
cot
n⸗

N
1
tln
m

der

hon
nee

c

ch

r

.

tio⸗

her

in

N
1
I
95

LurTHERI 25
.d calogo. Oratione Dominica, & ex parte, in doctrina
Achi de Sacramentis, & de ociis Chriſtianorum in quæ-
ommn pveis ſocietæte facienda ſeu, quæ ad cultum pertinent,
n. continentur: in Dymbolo Apoſtolico & ejusdem ſub-
Dc juncla xplicatione, nec non in doltrina de Sacra-
enelh mentin CREDENPA ſ. Præcipui articuli fidei propo-
ſu nuntur. Hinc in F. C. Epitome b. v:. Status Ev-
tebi. angelici merito cenſent, Calechiſmum Putheri u⸗
cen trumque eſſe quaſi Biblia Laicorum, in quibus
vde. Omnia illa breviter comprehenduntur, quæ in §.
Scriptura fuſius tradlantur, & quorum cognitio
de komini Chriſtiano laico ad ſalutem æternam eſt

te⸗

1
neceſſaria.
elG 3
uen 8. 6. Caauſa, quæ impulit Lutherum, ut Cate-
te chiſinum primum componeret, fuit partim Paro-
ni chorum ac Concionotorum ſupina negligentia;
t an Partim populi & auditorum ruditas, quam in viſita-

echi⸗ tione Eccleſiarum non ſine commiſeratione depre-
henderat. Cauſam utramque allegat pir beatus
in præſ. tum Catechiſpri Minoris p. zb. tum Majoris
er Yas. S9o. eee.

ire S. 7. Huic ergo Eccleſiæ morbo ut medici-
1 natn adferret Theander, An. 1529. menſe Januarii
,

Minorem, inſequenti menſe Octobr. Majorem con-
M.ſcripfſit. Qui etiam mox in Eccleſia receptus & pu-
„Druilice inculcatus fuit. Vid. Apolag. 4. C. ar. X.
P. 312. & D. Eutheri Tom. II. Jnenſ. Vom lUnter⸗
un richt der Viſtration an die Pfarrherren im Chur⸗
ſ fuͤrſtenthum zu Sachſen. fol. 391. ſeq. edit. Alten.
N. =ðèJMWUD B 5 burg. .

erte

——

26 CAb. V. J E CATECHISMO

urg. Hac de cauſa in Ordin. Eccleſ. Sereniſſ. Elect.

Sax. Auguſti cit. General. Articul. num. IV. & F. f.
2. yor. ſeq. Omnibus Eccleſiaſticis & Diaconis præeae-

cipitur, ut Catechiſmum hunc auditoribus ſuis dili-
genter inculcent, ac ſtatis temporibus ExAMINA
CATECHETICAObeant. Quæ quantum uſum habe-
ant, quisq; Chriſtianorum paulo prudentior intel-
ligit. Et ſane Arminianorum licentiam docendi &
credendi noxiam ſapit, quod contra Catecheſus
diſſerit D. Heinr. &alkius in Epiſt. ad Conrad. Vor-
ſtium fol. m. 394. At ſi Paulus ονναν%οοαοαο να²

2dwνανdſ Aöνu, h. e. ut Theoderus ad h. l. monet, ac-

curatiſſfimum exemplar & archetypum fidei pro-
pPoſuit, ad cujus intuitum, omnes doctrinæ ſuæ du-

ceret lineas, (Vocat &ιατνιοαααταοανπισταπιXοου⁰ T1 8

s8&.) Si Clem. Alexandrinus vroruzxaqgeg, Orige-
nver doο*νρρ. Di Alexand Gαι⅝
ner dρ*ναοσ. Dionyſius Alexand. sταασαα M⁵0=
Pindg, Euſebius Sονα õ Jo. Dama-
ſcenus adooα7ρ ρ ιπ εις Eccleſiæ bono
ediderunt; an nefas fuerit morem hunc imitari,
& juventutem incautam illi alligare? non puto.

Deus ſervet nobis B. Lutheri Catechiſmum, com-

pendium doctrinæ Chriſtianæ laudatiſſimum!

G. 8. Studium, quod Eutherus in concinnando
Catechiſmo hocce inſumſit, & ordo tractandi per-
ſpicuus, ac articulis fidei in compendium redactis
accommodatus probat, & virorum celebrium e-
logia, quibus libellum commendant, ſatis etiam
con-

con
Me
Ihe

y

Epre⸗

isCit.

nlN
habe⸗
intel.
enl
cheſos
DVor.

TLuYNERRRr. 17

confirmant, ut uſti Jonæ, D. Pomerani, D. Yoach.

Morlini, D. Polyc. Eyferi (in dedicat. Tom. I. Eoc,
Iveol. D. Chenmitii,) D. Zach. Shuülteri & aliorum,

quos M. Nie. Rebhan in Concionat. n c. 2. P. Mä.
ſeqq. allegat. 8

F. 9. Principium, ex quo hanc Chriftianiſinil E-
pitomen deducit Lutherus, eſt S. Scriptura. Inde
nulla ſententia adferri poteſt, quæ non cumsS. lite-
ris congruat. Quod prolixius D. Ditericus in i-

ſit. Calecheticag, &σ D. Dannhauerus in Labte eate-

chetico demonſtrant. Papæus vero Catechiſimus
à* Caniſio editus, in frontiſpicio ſtatim fatetur, nor-
mam fſidei traditæ non tam ſcripturam S. quam Ec-
cleſiam Romano-Catholicam, h. e. Papam eſſe.
Nam humanæ doctrinæ par erat, ut humanum prin=
cipium & norma aſſignaretur.

CAP. VI.

FORMULA GCGoNCORDIX.

F. 1.
FOEMUITA CONC. eſt liber Symbolicus
Eccleſiæ Lutheranæ, publica autoritate,
per ſex deputatos Theologos Torgæ An-
no 1576. conſcriptus, & in cœnobio Ber-

genſi pio conſilio & ſtudio Anno 1577.
reviſus, tandemque Dresdæ 1580. publica-
tus, qui religionis controverſias, quæ poſt

B. Lu-

„

28 CAP. VI. DE FORMILA

B. Lutheri reftormationem in Eccleſia

ortæ fuerant, continet & reſolvit: ut adpa-

reat veræ religionis in noſtra Eccleſia

concordi ad poſteros propaganda.

§. 2. Wuintus hbic liber Gmbolicus ſtricius ac-

cepto titulo, dicitur Formula Concordiæ ad mo-

rem autiquioris Eccleſiæ; quæ ſimiles concordiæ
Formulas aut suwaτινοαα conſcripſit. Quanquam

hic etiam fraus aliquando latuerit: ut de Henotico
Zenonis, qued inſtinctu Acatii Epiſcopi Conſtan-
tinopol. in gratiam Eutychianorum, ex ſtudio

Syncretiſtico componi Cæſar curaverat. Vid.

Epagrii lib. III. c. 14. f. m. vyo. ſeqq. & Niceph. I.

XVI. c. ni. & 12z. De Irenico Conſtantini M. quod
Euſebius in vita ejus l. IIæ 62. ſeqq. memorat; nec
non de Encyclicis Baſiliſti ab Eyagrio l. III. c. 4.
deſcriptis, nihil addo. Unio in ſfide ſincera,
quæ veritatem divinam inS. literis manifeſtatam
pro fundamento habet, hic denotatur. Vid. F. C.
pag. 606. Mulrum vero differt a FKormula Con-

cordiæz E'ittebergenſis, quæ anno 1536. inter Sa-

xonicos & quosdam alios ſuperioris Germaniæ
Theologos (ut W'olſgangum Capitonem, Marli-
num Bucerum, aliosque, qui Lutheri lingua uten-
tes, mentem Zwinglii tegebant,) ſuper articulo
de &. cæna tantum ſancita fuerat hypothetice; ſ
eilicet adverſariorum explicatio §. cœnæ cum Aug.
Conſeſtone congrueret. Quod, cum poſt reditum

Buce-

—
i
Vid

.3.
exe

UN
4,

gun

in
Xr.

in

cll

ſub

(o.
tra.
en

leſia

Geſia

.

us ac.
d wo⸗

corli
guun
i
altan.

ſodio

U
Gpbel,

qd
decr.

1. 41

Cet .
ſatam

J1.0.

80⸗
nanie
ſerli
Uten⸗
eno
e;
Aℳ.

ſtun
HN.

CoNcokprxz. 29
Buceri ad Helveticos, aliter eveniſſe intelligerent
Wittenbergenſes, Concordia ſic dicta exſpiravit.
Vid. Oſiandr. Epit. Hiſt. Eccleſ. centur. XVI. I. 1.
c. 3y. p. 246. ſeq. Alii tamen hac in parte Bucerum
excuſant.

G. 3. Præterea glüis duobus titulis inſi ignitur:

Nus eſt, Epitome Articulorum F. 7o. ALTER Soli-
ada, plana ac perſpicua Repetitio & Declaratio

quorundam articulorum Ang. Confeſſ. Oc. p. 625.
Uterque argumentum & ſcopum libri exprimit.

Nam quæ in priori ſcripto breviter notata fuerant,

in altero uberius, adductis controverſiarum funda-
mentis declarantur & deciduntur.

§. 4. Lutherane uutem Eccleſieæ Smbolum quan-
do appellatur, id intelligendum eſt de ea, quæ Au-
guſtanæ Confesße oni invariatæ addicta eſt. Et licet
quoque in hac membra illuſtria ſint, quæ eidem
ſubſcribere detrectaverunt; tamen illa in doctri-

mam ejusdem lib ri conſenſiſſe D. Hutterus in Con.
cord. conc. c. XXIIiV. fol. 2oz. docet. Ubi idem, con-
CN.

tra Hoſpinianum t. XI. f. 92. pernegat, librum hunc
debuiſſe omniuna Eccleſiarum Chriſtianorum eſſe
Symbolum; curn ſcopus ſuſcepti operis repugner,
& ejusdem præfetio etiam proteſtetur. Cæterum,
cur aliqui inter I;vangelicos eidem ſubſcribere, aut
eam recipere noluerint, cauſas enarrat Hutterusl.

c. o. XXXV.

§. §. Publicà autoritate ſcriptum eſſe hunc

librum, non prolixa eget probatione. Nam Aan-

gihu

3 . CAr. VI. DE FonMUA

guſtus Elector Sax. vere Auguſtus, anno 1576. menſe
Majo conventum Theologorum numero XVIII.
Torge non tantum inmdixerdi, ut hujus Formulæ ca-

pita cum cura & pietate examinarent ac digere-

rent (vid. D. Hutteri Concord. conc. cit. c. XI) ſed &
inequenti anno in coœnobio Bergenſi Formulam
hanc revifam & emendatam (vid. D. Hutterusl. &

XIID) communicavit cum aliis Statibus Proteſtan.

tibus, ut cenſuras ſuas exponerent, quas memorat
jam laudatus Hutterus lib. cit. c. XII. & c. XV. inde

& publica ſubſcriptione tandem confirmatus, &

anno 80. tkypis publicis (ringentibus licet Refor-
matis,) exſeriptus fuit. vid. D. Hureri li c. cap.
Xx/E,. 25l. ſeq.

HG. F. Minihei Sripuioni præcipui fuerunt Fer
7 beologi tum temporis celebres, & quorum vitas
(excepto Mufſeulo) Melchior Aami enarravits
nempe Jacobur Andreæ, David Chytræus, Marti-
nus Chemnitius, Andreas Maſäulus, Cbriſßtophorus
Cornerus, Nicolaus Selneccerus, qui peculiaribus
ſingali Utteris ab Electore Saxonia: & Brandenbur-
gico, ut & Principe Megalopolitano ad hoc opus
delecti & legitime vocati fuerant. vid. D. Hutteri
Concord. cit. c. XIII. Horum quos nominavimus
Docdorum ſententiam poſtea adprobarunt Prin-
eipes, Conſiliarii & alii Theologi. vid. D. Hutteri
f. r. de. XII. Anſa autem meditandi hancce con-
cordiam, quæ data fuerat Electori Saxon. Augu-

ſo

l,

to
Ver.
Ne

teph
erh

n

i

Omn
car
tie

&l
heee
Nudl
men
ſart
m
cete

amt

Exe
a,
ont,

menſe
Vl.
ule
lgere.

ſedE

Hulam
eſtan⸗
mor/N
incde

15, &

ekor⸗

6

t /1

Vitas

faitz
Harti.
phrr
nibus
nbur.
Op
t

Sinne

Pyin
Gei
co⸗
ol

N 4

CoScoRbDIX. 3

ſto, à D. Luta Ohtandro in Epitome Hiſt. Eecl. I. 4.

c. 2. p. 5cv. deſiribitur.

S. 7. In cænobio Bergenſi prope Magdeburgum
ſito ultima manus huic libro admota eſt. Ante
vero in variis conventibus ut E utebergenſi, Anno

1570. Dreſcenfi, Anno 71. Torgenſi, An. 74. Lich-
tenbergenſi, Anno 76. menſ. Febr. de iisdem contro-

verſis capitibus diſputatum fuerat non ſemel, fed
Torgæ poſtea anno 1576. iisdem certo ordine dige-
ſtis, in conventu Bergenſi anno 1577. ſingulari ſtudio,
omnes illi articuli reviſi & tandem anno 1580. publi-
cati fuerunt. Publicationem libri exceperunt va-
riæ eæque ſatis iniquæ adverſariorum cenſuræ. vid.

D. Hatteri Præf. Apologet. conc., concord. & C. X XXVII.

& XLI. it. præf. Sudes quippe in oculis Zwinglianis

haæc concordia erat. Quare anno ſeptimo hujus ævi,

Rudolphus Hoſpinianus, Ligurinus, integrum volu-
men conſarcinavit, in quo ſub titulo, Concordia di-
ſcors, noſtræ Concordiæ errores & abſurda gravis-

ſima affinxit. Verum vanitatem hujus Autoris

detexit oppoſita refutatione ex actis publicis de-
ſumta D. Leonb. Hulterus Acad. W'ittebergenſis Pro-
Iſſor celeberrimus, cujus titulus, Concordia Concors.

Ex qua levi opera dilui quoque poſſunt hmna-

7, quæ non ita pridem D. Hoornbeck in Summa
controverſ.lib. LX. contra eandem ſparſit.

§. 8. Controverſie, quas poſt Reſormationem
B. LEutheri motas in hoc libro ex verbo DEl dixi-
mus

32 Cyb. VI. DE FoRMULA

mus fuiſſe defnitas, ad andetim articulos referun-
tur. Nam in XII. Sect. de Sectariis & hæreticis
agitur, qui Auguſtanam Confeſſionem nunquam
amplexi fuerant, hæ autem ab iis, qui ſe A. Con-

feſſioni addictos profitebantur, agitari cœperant.

Nempe Matthiaz Flacius, Myyricus, vir doctior,

quam moderatior, peccatum originie Subſtantiam

eſſe, ex fervore diſputandi cum PVictorino Strige-

lio tradere coœperat: Zictorinus Strigelius, Phi-

lippo Melanchthone Præceptore uſus, vires homi-

nis in converſione ſua non eſſe nullas cum aliis

(qui &αρ r σσστοαααι ſen cooperatione virium

harum indepti fuerunt) defendit: Andr. Offander,
qui propter librum Interimiſticum, Norinber-

ga in Poruſſiam conceſſerat, doctrinam de juſßtif-

catione inpugnaverat, aſſerens, bominem juſtum
ſe juſtitia EEI eſſentialie Franciſeus Kancarus
Mantuanus, Regiomonti in Poruſſia, ex Lombar-

do Magiſtro ſententiarum propoſuerat, Chriſtum

eſſze mediatorem tantum ſecundum humanam na-
turam. Georgius Major novam propoſitionem
Wittebergæ defendendam ſuſceperat: Eona ope-
ra eſſe neceſſaria ad ſalutem; hinc Majoriſtæ: Ei

contrarius fuit Nicolaus Ambsdorſius, ſcfibens, bo-

na opera eſſe noxia & damnoſa ad ſaluteme Johan-

nes Agricola lilebienfis docuerat Legem Moſir ex

Ercteſia in curiam eſſe amandandam: Zwingelius,
Ceccolampadius, Calvipus, ipſe Philippus poſt
Obi⸗

ohit
ll

r
tan,/
io

hu⸗

g

ht⸗

unr.
at

Mi

hominis in converſione tradita, nomen Ginergi

ſalcte
icu
nat
tise⸗
Pol

(en
ſr

he
Alri,

ſerg

eüͤan
core
trang

ker⸗

letun

CoNCORDIkK. 3

ferun. obitum Lutheri, in partes Zvvinglii pronior, ſuos
etes paſſim habebant aſſeclas, qui Corporis & Sangvinis
ntin Chriſti, in, cum, & ſub Symbolis, in S. cœna præſen-
(n. tiam peram az realem, nec non commnnicationem
erat. idiomatum, & onznipræſentiam Chriſti ſecundum
i bumanam naturam negabant: Præterea etiam
tisn deſcenſum Chriſti ad inferos non proprie, ſed me-
rir taphorite aut figurate exponendum eſſe contende-

bant. Flacius ſupra citatus, in rebus adiapheris
i. 4 . „ . P . 3„ . 1 S2
hon. cenſebat, interimiſtis nullo modo indalgendam eſſe⸗
ds Pbilippiſtæ (h. e. Melanchthonis aſſeclæ, ut Eberut;
itinmn Pſeſingerus, Menius Major & aliig ob timiditatem
nuſe juſto hic mitiores erant. Inde bellum adiaphori-
“ ſicum ſatis turbidam. De Electione aut pradeſti-
AMAr1

Inbt. Patione ad pitam zternam aliqui ex noſtris non ſa-
i tis caute locuti erant, & Calvinus jam horrendum
, abſolutum prædeſtinationis decretum ſparſerat-

“ Anabaptiſtarum, Schovenchfeldii & Anti- Trinita-
niorum furores ac errores poſt reformationem mo-
nar tos, nondum oppreſſerat Eccleſia. Omnesigitur
m. hæ controverſiæ, ut ſopirentur, Formula Con-
9 W cordie ex verbo DElI conſcripta fuit, quæ illas
en perſpicue reſolvit, erroresque moderate, omisſis
N etiam adverſariorum nominibus, confutat, & con.

4 cordiam ac unitatem fidei Chriſtianæ ad poſteros
transplantandæ oſtendir. Summa articulorum

ſequentibus verſiculis propter memoriam conti=
s netur,
lic
obl. c Dec=

4

4

34 ChaAP. VI. DE FoRMUILA

—

Ilſis, edas, Chriſtus, infra, ritus, amor.
Horum ſenſum exponunt alii verſus:
Seripturam ſidei normam concordia ſancit,
Peccata, arbitrium, juſtitiamque docet,
Poſt bonum opus, Legem Legique didacticæ

cœnam,

Chriſtum, deſienſum ad tartara, res medias,
Tandem declarans æterna electio quid ſit,
Subjicit hæreſéen dogmata falſa ſimul.
S. 9. Finis ergo hujus G8mboli fuit concordia in
rveligione & fide, quæ hactenus per novos loquendi
modos & contentiones varias mirum lacerata

fuerat: nequaquam vero nova fidei confeſſio, ut ad.
verſarii criminabantur. Nam contra hanc ſyco-

phantiam autores Form. Concord. p. Gag. diſerte pro-
teſtantur, ſcopumque ſuum hunc laudabilem p.
6 1. 637. luculenter ſatis exponunt. conf. Die

Haupt⸗Vertheidigung des Aug⸗Apffels, cap. 38.

Et hac de cauſa Eccleſiæ & Scholarum miniſtri

omnes Aug. Confeſſioni invariatæ addicti, ſuffici-
enti accepta informatione, ultra octo millia Theo-
logorum læti lubentesque illi ſubſcripſerunt. Ne-
que quisquam illorum aut vi aut blanditiis (ut Eo-

ſpinianus mentitur) ad ſubſeriptionem coaétus fu-
it. vid. D. Hutteri l. c. XIX. de ſubſeriptione. Imo
ipſi Principes, Electores, Duces ac Status Prote-
ſtantes, in evidens rei teſtimonium nomina ſua

Peccatum, arbitrium, juſtus, bona fabta, ſeque-

ſc
61
Dle⸗

gu

co
UVI

mo
de⸗

Mi
(45
7
ie
om
rer
clel

did

CoxNcokxpig. 43

. fubſcripſerunt, additis etiam fgillis. vid. Praf. Conc.
NR B. Garyzovii Ieg. p. Jo. nec non D. Johann
OAOlearii Aiſſertationem ſolennem, cui titulus? Con-
Kans concordia concor: S. 7. p. 56. ſij. Arminius
i, quidem & ejus aſſeclæ de formulis conſenſus ſeu
, concordiæ minus benigne ſentiunt, dum illas juxta
tu cum confeſſiomibus atque Catecheſibus abrogatas
mallent; ita, ut ſacræ literæ unica ſentiendi & lo-
quendi in Eecleſia vel Academiis norma forent, vid.
Epiſt. Eceleſ. Armininn. p. 92 5. & Friderici Spanhe-
mii Eil. Epiſt. adl Amicam de novitſimis circa res ſa⸗
cras in Belgio diſidiis P. 25. ſeqq. Verum latet
Cleni O†τν. Nam abrogatis formulis, vident ſe fa-
cen Ccile imperrare poſſe, ut, quod ipſi maxime volunt,
„uf omnes ſectæ & hæreſes, quæ Scripturam Sacram ſe
eH revereri ac mandata DEl obſervare dicunt, in ec-
er (leſia tolerentur.
D §. 10. Cum itaque publici juris factus eſſet
9, diclus Liber, contra ipſum à Calvinianis varia ſcri⸗-
mii Pta edita leguntur: ut Admonitio Neoſtadiana!
ſ Judicium Anhaltinorum: Premenſium defenſio
Tr. denegatæ ſubſeriptionise Examen M. Chrißopho-
N., ri Irenci Hiſtoria Ang. Confefj. Ambroſii E olfti
rb (h. e. Cyriaci Hedeſiant,) quæ omnia in Apologia,
u hujus gratia Erffurdiæ a D. Timotheoy Kirchnero,
In D. Selatcero & D. Chemnitio, anno 1582. ſcripta
N evidenter fuere confutata. Brevem analyſin

nu dictæ Apolegiæ D. Hutterus in Cenc. concord.
ip cap. XLl. fol. 261. ſeqv. exhibet. Exemplar

C 2 iſtius

3s.H CAbP. VI. DE FOEMUILA

iſtius etiam MSCG. in Bibliotheca Elallenſi
ſervari ſupra laudatus D. Job. Olearius l. c. p. 6.
refert.
§. 1II. Calvinianorum calumnias imitatus eſt
hac in parte Cardinalis Rob. Bellarminus, qui Tom.
IV. Controv. ſubjungie judicium de libro concordiæ

Lutheranorum, in quo ſi ſycophantias & menda-

cia demas, nihil veri deprehendes reliquum. De-
monſtrarunt hoc Theologi Tubingenſes, qui ejus-
dem rhaſpodias ſolide anno 1587. confutarunt.

§. 12. Perſtabit (quod ſperamus & optamus)

hæc Concardia verbo DEl ſubnixa, quamdiu in

terris militabit pura Chriſti Eccleſis; imprimis
cum jam contra tot tantosque adverſariorum fu-

rores, per ævum duraverit. Quod dum Serenis-
ſimus juxta ac Religioſisſimus Elect. Sax. Dn. 70H.
GEORGIIIS II. Doninus noſter Clementisimus,
anno ſuperiori expenderet animo, d. 7. Jun. Tor-

gæ, in honorem DEl, ut & memoriam tantæ rei,
feſtum ſeculare celebravit præſentibus ſimul Sdumn-

mis quibusdam Miniſtris ac Confſiliariis Intimis
Magno Friſio & Gersdorſſio; nec non primariis ha-

rum regionum Dodtoribus T heologis, Geiero, Cc-
lovio, Meiſnero, Scherzero & Lehmanno, Viris un-

diaquaque celeberrimis & de Eccleſia Chriſti bene
meritis. Cum his Princeps Optimus de concordia
& puritate Religionis porro tuenda devore egit,

ac habita a præſule Torgavienſi, D. Hoffmanno,

concione eνâαραραα in Domino lætatus eſt.

aſ-

co
Faxir Mi

I

IS4
lets

uir

ſmun
.To-
tr leh
.
diſea
is b.

CoNCORDIX. 37

Faxit Deus, ut annum publicationis Concordiæ hu-

jus attingat Princeps laudatisſimus, qua nova ipſi
lætandi materia ſuppetat & Eccleſia gaudeat!

CAP. VI..
TRIBUS SYMBOLIS IN
GENERE. M

PRæmittuntur Aug. Confeſſioni tria

antiqua in Eccleſia Latina recepta

Symbola, Apoſtolicum puta, Nicænum
&Athanaſianum, ut oſtendatur, Luthera-
nos non novam, ſed antiquam vere Ca-

tholicam fidem tenere ac profiteri. Tria

autem tantummodo nominantur, quia in
ſolennibus Eccleſiæ Romanæ ſacris, hic
ternarius Symbolorum obtinebat. Vid.
Alex. Alex. Part. III. qv. 69. Durand. Rati-

onal. offic. div. I. IV. c. 25. Thom. Argent.
I. III. diſt. 24. & 25. qv. I. a. 3. non exclu-
ſo aut ignorato Epheſino vel Chalcedo-
nenſi, quæ æque ac tria iſta audiunt oecu-
menica. Symbola (ſenſu Eccleſiaſtico.)
dtcuntur compendiariæ articulorum fi-
dei, præcipuæ ob hæreticos certos con-
troverſorum, confeſſiones publico no-
minæ editæ aut receptæ, ut per ea Chri-
M C 3 ſtiani

38 CAp. VII. DE TRIBuS SyMBOLIS

ſtiani puri & veri, ab inpuris & hæreticis

diſtinguantur. vidl Epitom. Form. conc.

P. 5771.

§. 2. De Symboli voce non eſt, cur heic inquira-

mus: nota eſt ejus origo doctis, vulgo Collatio La-
tinis reddituxr. Sed confundi NhR+d cum α
oAνM¼, Vocſßt us docet. voBaN enim juxta Athe-
naæum l. VII. circa ſin. eſt ei rα σοαπι⁵ιαι οτοαd
gατιο Hεις⁵ονινν. Græcis alias dicitur sαα˙.
At qνρα0ο„οο notare teſſarem militarem, aut Ronum
in contraltu datum, ſupra declaravimus. Cæte-
rum ratio metaphoræ eſt ſimilitudo, quam ejus-

modi confeſſio Chriſtianorum habet cum teſſera
ſfecd

militari, mit der Loſung, qua milites certi exercitus
ab hoſte diſcernuntur. Nam, ut in bello miles
Symbolo: ita in Eccleſia Chriſtianus α αα„αα

cτ1ναπ Ing& Xg, 2. Tim. IIl. 7. Symbolo,

leu teſſera ſua, ab hæreticorum ceu hoſtium veri-

tatis turba diſcernitur. Et ſicuti olim in fœderi-

bus ſanciendis, aut contractu veteres teſſera ute-

bantur, qua quælibet contrahentium pars inteme-

ratam fidem ſibi invicem ſancte promittebat; ita
Chriſtianus cum Deo quaſi fœdere in baptiſmo
inito, 2. Petr. III, 17. obſtringitur, ut Symbolo fi-
dei teſtetur fidem, oamque ſervet illibatam, 2. Petr.

III, 17. conf. Vosſii de Trib. Symb. diſſert. 1. S. 5 4

ſeq. G Caſaubani Animadv. in Athenæi l. III. c. 3

Jot. m. 224. ſéq. nec non D. Dankakeri Chr Din.

Frotbheor. a. 74.

—

m
lo
4
ed

HM a

ent
ol
o

ſu⸗
1 NB

gn.
Yeri

copu

guat
nece

fol.

tri

cet.

edi⸗

hjſis

4.
temm
lia

eticis
conc⸗.

ngvir⸗
io
n8

Abr.

2„
0rù

G.
ſemun

(e.

n e.
teſſaan

erctu
0 tils

V

mbole

n etr.

Cegeri.

a te⸗

remme⸗
in
ptiſn
olol⸗

. 6 1

61

6 *

apud Orthodoxos Smbola non habentur proa

EEE

IN GErNIRRE,.. 39
§. 3. Compendiarias Aoötrinæ Chbrißiane, certo
eempore controverſæ ob heæreticis, confeſſones appel-

lo: partim propter cauſam impellentem, partim ob
materiam & finem. Nam ut, tales Confeſſiones
ederentur, in cauſa fuerant dνιαντd₰☛ſ 77 & “=

Octa, h. e. hæretici & Schiſmatici populum vel ſe-
ducentes, vel fidem Chriſtianam turbantes. Ab his

igitur ut diſcernerentur Orthodoxi, ſibique cave-
rent a Pſeudoprophetis Symbola ejusmodi com-

poni curarunt: ſcil. ne tardorum hominum memoria
laboraret, ac ut omnis homo poſſet dicere, poſſet tenere,
quod credit, verba ſunt Aug. I. 1. de Gmb. & Cat. c.

1. Materia ſeu argumenta non ſunt omnes articuli

ſeu partes fidei Chriſtianæ, ſed tantum præcipuæ,
quæ forte primis Chriſtianiſmi temporibus ab h-
reticis in dubium vocatæ fuerant. Quapropte

quata norma credendorum, ad ſalutem æternam

neceſſariorum, quia id contra eorundem ſeopum

eſt. vid. D. Calovii Gncretiſm. Calix, in Prim. ho⸗
Ktol. Säét. 1. p. 10. 20. d-

S. 4. Publico nomine editæ ac recept fuiſſe
tria Symbola Oecumenica, hiſtoria Eccleſiaſtics do-

cet. Nam etſi nos non lateat, a privatis privatim
edita quoque fuiſſe Symbola, ut Greg. Neocæſari-

enſis contra Paulum Samoſatenum, & Hieronymi
ad Damaſum tamen nos h. l. de publicis, aut ſal⸗
tem pablice editis loquimur. FEquidem tria adhuc
alia Symbola œcumenica, Conſtantinopolitanum,
C 4 Ephe-

nnn

Erpheſinum & Chalcedonenſe memorantur, quæ
Proteſtantes non excludunt aut improbant. Sed

quia Romanenſes dicta jam illa priora tria dunta-

—NW

A40 CAP. VII. DE TRISUS SvMBOLIS IN GBNERR.

Xat in ſolennibus ſacris uſurpare ſolent; ideo oſten-

dere voluerunt ſe hac in parte ab illis non diſſenti-
re. Finis & &copus illorum, ipio vocabulo notatur:
nempe Chriſtianos ſinceros partim a gentibus, par-
tim ab hæreticis & Schiſmaticis, ceu ſolenni & vo-
cali teſſera diſtinguere. vid. Dannhauen. I. cit.

CAP. VIII.

DE SYMBOLO APOSTOLICO.

Wus I. III. de Trinit. p. 204. edit. Pariſ. 1685.

AVmbolum Apoſtolicum vulgo ſic a
autoribus dictum putant. Genebranr-

præfractam temeritatem dicit, ſi quis hoc

in dubium vocare velit. Verum ſi pra-
cipuum eorum argumentum, quod a

traditione Ruffini Aquilegienſis petitur,
videas, ſatis id temere aſſeritur. Quomo-
do enim Ruffinus, qui ſeculo quarto vi-
xXit, ea annotare potuit, quæ ipſo antiqui-
Ores patres non allegant ? deinde Hiero-

nymus tom. II. opp. f. 221. fidem Ruffino

Plane derogat, dum ipſum commenta &

fabuloſas traditiones referre ſcribit. Imo

ipſe

–

ar
Seia
Aunt.

Oher⸗
ſſent.
Ntatu
8,por.

& ..
.
ceo alia, quæ doctisſimus Vosſius diſſert.

(0

brar

169G

ho⸗

god

etitu,

I0⸗
oi
igi⸗
lero⸗
ro
1fA4d
o

Pre.

=

Ch. VIII. DE SvuxOr Anos rorco. 41

ipce Bellarminus de Scriptor. Eccleſia-
ſtic. ad an. 390. RKuffinum in Apologia
pro Origine multa mentiri, diſerte affir-
mat. Nec mitius de Ruffino al lii doctiores

Pontificii ſentiunt. vid. PoſſeviniA Pparat.
Sacr. tom. II. Pp. 358. it. D. Calovii Syncre-
tiſ. Calixt p. 31. ſeqq. ut & Dannhavv.
Chriſteid. Phænom. IX. p. 394. ſeqq. Ta-

I. de trib. Symb. contra illam in veteratam
opinionem proponit. confer. D. Sam. Be-

ned Carpzovii, Amici mei conjunctiffi-
mi eruditum & moderatum Examen no-

ſ 4

væ Praxeos a Lojolita a Jac. Maſenio pro-

Poſitæ P. 166.

§. 2. Sane, ſi ab Apoſtolis hoc 8ymbolum faiſ⸗
ſet confectum, Lucas rem memoria digniſſimam, in
Actis ſuis non omiſiſfſet: neç alii Scriptores ætati
Apoſtolorum propiores, filentio involviſſent

Symbolum, qui minoris momenti res annotave-

runt. (conf. de hujus argumenti negativi auctori-
tate, Johannis Launoji Theologi Pariſini Tractat.
peculiar.) Imo ſi Apoſtoli propoſuerunt, quo jure
illud Eccleſia augere potuit, addito ſcil. articulo
de deſcenſu Cbrißi. ad inferos, qui, ut ĩpſe Rußinus in
Præf. ad Expoſit. Symbol, habet, in illo alias non
comprehenſus fuerat? Sane ſi ab Apoſtolis pro-
C 5 «— fectum;

42² CAP. VIII. D E SYMBOLO

fectom, S. codici, tanquam ſeriptum Sosevo
inſerendum fuerit. Præſertim, ſi, quod Baronius

ad A. Chr. XLEIV. n. Iv. fol. 3o. affrmat. verum ſit,

quemlibet ex Apoſtolis ſententiam & dogma pe-

culiare inſeruiſſe & adjeciſſe: Petrum dixiſſe: cre-

do in Deum Patrem omnipotentem; Johannem: Cre-
atorem cœli & terræ; Jacobum credo & in Jeſam

Chriſtum Filium ejus unitum, Dominum noſtirum,
& ſie de cæteris. Quod tamen juxta ipſum Jaco-

bum Bajum l. 1. Inſt. p. 26. per eſt incertum. Verior
igitur erit ſententia Scriptorum, qui id Apoſtoli-

eunz dici autumant, quia vel ab Apoſtolicis viris

(quales ante Synodum Nicenam Patres Eccleſiæ
nominabantur. vid. Parckeri de deſeenſu Chrißi ad

inferos p. 12.) vel ex Apoſtolicis ſeriptis collectum
fuit. Detempore autem, quo conditum, nihil cer-
ti affirmare poſſumus. Veroſimile tamen doctis ſit,
Nicæno eſſe antiquius. Hinc . Dannhavverus in
Chrifteid. p. 3955. illud ſatis antiquum putat: Satit,

ait, antiqua eſt illa domus, quæ inprimo ſerulo ſunaa-

za, in ſecundo tertioque erxhruhta, in quarto perfecta

eſt. Et quanquam antiquitatis laude præſtet: ta-
men id olim nec in Græcis, nec in orientalibus Ec-
cleſiis obtinuiſſe, ſed in Romana, anno quadringen-
teſimo, poſt CHR. N. perſonuiſſe, indeque in ali-

as orientis Eccleſias derivatum eſſe, Voſſius di-

Gert. 1. S. 24. p. 20. ſcribit; Greæcis interim ac ori-
entalibus Nicænum & Confantinopoltanun uſur
Pantibus,

hy⸗

—

Arlil
ſorte
Vid.
ter,
Syn
Nl,
ſusen
lerin

iitie

oblen

Cun⸗
bio

Ilu

Ney

alt⸗

ion

irr⸗
un
Nn
ati,
tion

tint

43.

üſſſe

i
r.

60

Oniit
aſch
naſe⸗
. g.
Crt.

rum

Na.

erior

ol
r

cdele

GiA

ecloen
ilcet⸗
Dis ,

E

Sutil
mi-

et:l⸗
usBe⸗

ngeſ.

inA.

u

r⸗

APOSTOLICO. 43

—

. 3. Materia hujus Gimboli, ſunt epie⸗ ſive

artituli fidei, non quidem omnes, ſed Prætipui, qui
forte illo tempore ab hæreticis impugnati fuerant.
vid. D. Calovii Diſput. cit. Quanquam etiam virtuali-
ter, totius doctrinæ ſalvivificæ cognitionem in hoe
Symbolo contineri aſſeri poſſit. vid. B. Dannhaue-

xi Chrißteid. p. 399. Hinc diverſo tempore adver-

ſus exorientes hæreſes id anctum fuiſſe Remonſtran-
tes in Apolog. 6. 1I. p. JS. affirmant: clauſuisam ejus

initio fuiſſe hanc: credo in Spiritum S. & hoc non

obſcure colligi ex Terzull. adverſus Praxeam, & ex

CGanonibus Synodi Nicenæ: Sed ad tollendum du-

bium, ubi ſit Eleſia? dein fuiſſe additum articu-

Ium; eredo fanbtam Eccleſtam. Iterum in gratiam
Novati, additum eſſe articulum: cremao remitſonem
peccatorum, porro in gratiam baretitorum reſurre-

Rionem corporis negantium adjectum eſſe : credo car-

nis reſurreétionem; tandem in gratiam Origeniſta-
rum admittentium reſurre dionem corporis, at
non ejus, in quo degit anima, annexum eſſe, bujus

zarnis veſurreittionem. Quicquid vero ſi t de addi-

tionibus hiſce ſingulis, id certum eſt, inſignem va-

riationem hocsymbolum Per intervalla temporum
expertum eſſe. vid. Voſſium diſſert. I. cit. S. 31. 24 4.
43. qui obſervat, articulum de deſcenfa Chriſti ad in-
feros, per annos multos in Symbolo hoc non exti-

jiciunt Patres antiqui. vid. Gvegeor. Nazianzeni O=

rat. XlII. in Paſcha I. ſol. m. Ogz.

F. 44

tiſſe. Quamquam deſcenſus didi mentionem in-

44

CAP. VIII. DE SYMBOI.

——

S. 4. Brevem articulorum hujus HGmboli ana-
lhal

lyſin B. Carpzovius in Iagog. p. 3. ſeqv. exhibet:

Uberiorem contra Syncretiſtarum hypotheſin de-

clarationem, ex noſtro B. Dannhavvero Chriſteid. p.

400. ſeqq. ad 433. petas.

Nos ex D. Seldii Sernuti-
nio Artic. Fid. fundam. Aiſp. W. adjiciemus dia-
pel

gramma, ex quo adparet, omnia ejus capita in V. &

N. inſtrumenti codice contineri, adeoque S. literis

examuſſim congruere.

Credo - .
in Deum -
Patrrem -
omnipotentem
Creatorem
Coœli & terræ,
Et in Eſum
Chriſtum -

PFilium ejus-
unicum ⸗
Dominum no-
ſtrum -⸗
Qui conceptus
eſt - -
De Spiritu S.
Natus - -
ex Maria Virgi-
ne ⸗ ⸗

Rom. IV, F.
I Cor. VIII, 6.
Matth. VII, II.
2. Cor. VI, 18.
Ad. XIV, is.
Luc. I, I.
Joh. I, 18.
Joh. XX, 21.

Luc. I, 20.

Matth. I, 20.

Joh. I, 14.

Luc. I, 30.

Nov. Teſt. S

Matth. I, 22, 25.

Matth. XVI, 16.

Vet. Teſt.
Hab. II, 4
Deut. VI, 4.

Gen. XVII, I.

Gen. I, I.

Dan. IX, 24.
Pſal. II, 7.

Paſſus

Jer. XXIII, 6.

Jer. XXXI, 22.
Dan. II, 45.
Eſ. IX, 6.

Alce
Deut. XXII, 6.

——

.bP
l
ctue
mor

Celee
in

fert
ſEd

II

——

1ne.

hibet
ſin e⸗

Pil
SArli
Us 4.
n V

,literi

t.
4
9
l,4

ll.

4

45
Novw. Teſt. Vet. Teſt.
Ppaſſus - - Luc. XKXIV, 20. Eſa. L, 6.
iub Pontio Pi- H
lato -— Mat. XXVII, 26. Pfal. II, 2.
crucifixus - Luc. XXIII, 33. Pfſal. XXII, 17.
mortuus - Kom. V, 6. Dan. IX, 260.
ſepultus - Mat. XXVII, 60. Eſ. LIII, 9.
deſcendit ad “ G
inferos - Eph. IV, 9.
Tertia die - Matth. XII, 4. Oſeæ VI, 2.
reſurrexit a
mortuis. 2. Timoth. II, 8. Eſa. LIII, 8.
Aſcendit ad
cœ Acdt. I, 1I. bſ. LXVIII, 19.

AFPOSTOLICO.

—

ſedet ad dexte-
ram Patris
unde venturus
eſt - -⸗
judicare -
vVivos & mortu-
0OS ⸗ -
Credo inspir. S.

Sanctam Eccle-

ham - .
Catholicam,

Sanctorum
communionem
remisſionem

Marc. XVI, 19.

AG. I, II.
Act. XVII, 3 1.

1. Cor. XV, Fr.
Joh. XV, 26.

Eph. V, 26.

Eph. IV, 3.

Pſ. CX, 1. H“

Dan. VII, 13.
Eſ. KLV, 23.

Dan. XII, 2
Dan. XII, 10.

Pſ. XCV, 14.
Pſal. XXII, 26.
28.

Exod. XIX, 5.

pecea-

CAP. VIII. DE SYMBOI.

—

Nov. Teſt. 1Ve et. Teſt.
peccatorum, Act. X, 43. Pſ. XKXXII, I.
Carnis reſurre- .

46

Et vitam ater. .
nam. . 1. Petr. I,; 4. Pſ. XVI, 11.

ponere, ut ſimpliciores memoriæ imprimerent, ac
aà falſa fide, quam hæretici tradiderant, ſibi cave-
rent; adeoque in promptu haberent ſemper, quaſi

conf. Dannh. Chriſteid. p. 399.

ut ſi quis illud profiteatur, pro fratre in Chriſto
haberi debeat. Ita E/ alenburgii & alii inprimis
Remonſtrantes ſentiunt. conſ. Azori Jeſuitæ In-
ſtit. Moral. Lib. VIII. c. 5y. 4. 1. & Carpzovii noſtri
ſupra laudatum Exam. nov. prax. p. 1152. Ve-

Dannbhapverus eandem hypotheſin tum in Sigalio-

Schul⸗Rechte, adverſus D. Borthenium (ſeu KRein-
bothium) pag. 23 8. ſubruit, ubi Srmbolum Apoſto-

Papao, & tandem in ſenſt uti vocari volunt, Re-
forma-

Qdionem, Joh. V,28. [pPf. LXVI,4,

8. 5. Finis hujus Symboli non eſt H “
Ppcrfectam ſidei Chriſtianz normam exhibere; ſed ſi
ſcopum reſpicias autorum epitomen doctrinæ pro-

vocalem teſſeram, qua a perverſis diſcernerentur,

§. 6. Hoc Gimbolum hodie Syncretiſtæ pro
adaquata norma fidei Chriſtianz habent, adeo,

rum ut falſum & ſubdolum hoc ſit poſtulatum,
D. Calorius in Syncretiſmo cit. proliæxe docet. B.

ne; tum in ſcriptò Elenchtico im wohl⸗verdienten

licum in ſenſu Eccleſiæ orthodoxæ, dein in ſenſu

ſn
a
le;
ſun
ny
S
Un
lei

o

it
elle

car
Tol
Dep
Cuck
küm

e⸗

ns
⸗
Set
ler
bie

no⸗

Re⸗
1

elt.
ll.

hls⸗

I1,

ta
ſelt
ne go.
ent, 14
care⸗
enli

Iendt,.

1r
1eg

Chuitl

hpfine

i Nlhn

nlatunn
lt 5

NN

ene
Ni⸗
.
ſell
4, N.
nr

1

APosrorrco. ððUMD᷑
formatorum exhibet. Unde collatis unius Symbo⸗
li diverſis explicationibus, adparet, õ
tres magnas in EuropaRReligiones etiam quoad ſen-
ſum hujus Symboli differre. Edidit quoque Ano⸗
nymus Socinianus (qui Jonas oöebhlichtingius eſt,)
Symbolum Apoſtolicum, noſtrum qua voces, ſuum
qua ſenſum. Sed ſi voces ſufficiunt, Syncrertiſta-
rum fuerit, etiam Socinianos in fraternitatem ſuam
recipere.

H. 7. Jeſuitæ in Hiſpania & Anglia, S mlean
hocce Apoſtolicum quam nefarie depravarint, tra-

dilt Alphonſus de Vargas Toletanzs, (quem ferunt

eſſe Caſparum Scioppium.) in Relatiene de Stratege-
matis & Sophiſmat. Societatis anno 1636. excuſa,
cap. 49. ſeq. Blaſphemæ illorum paraphraſi pa-
rallelum fere eſt Jeſaiticum ſidei &cmbolum ex Job.
Bapiiſßte Pozz libris conflatum, unaque cum do-
cumentis neceſſariis ab Flitbanicarum Academia-
rum procuratore S. Inquiſitionis conſilio Madriti
exhibitum, & ad ſacroſanctum Romanæ Inquifitio-

mis tribunal deportatum Franciſeo Roales, Theo-

logo Salmanticenſi & Catholici Hiſpaniarum Regis
Sacellano. Niſi impiis ac blaſphemis vocibus ſca-

teret, heic tranſcriberem. Sed præſtat neſcire im-

pietatem, quam ſcire, ut ſcandalum inde petatut
noxium.

§. 8. Ut vero pateat omnibus, quantum noſtra
Religio à reliquis in Europa maxime notis, quo-

ad ſenſum Symboli Apoſtolici diſtet; viſum eſt,

heie

48 CAP. VIII. D E SYMBOLO

—

heic inſerere ſupra laudati Viri, D. Danabarveri,ta- ee
bulas, queis diſcrimen (ut vocant,) trium magna- “D

rum Religionum lueulenter ſ. ſatis exponit. Hisad. (en
dimus quartam & quintam tabulame, quarum prio- i
rem de Arminianiſmo, non ita pridem in gratimm
ſtudioſorum, venerandus noſter D. Scherzerus, ſine nee⸗
gulari ſtudio & cura compoſuit: alteram ex ejus- ne⸗
dem Collegio Anti: Sociniana; & D). Calovii Sociniſme
profltigato, Sociniſinum coutinentem ego privata o- 6ch
H pera adjeci, ſpe fretus, fore rem ſtudioſis non in= fmue
gratam aut inutilem. RWS”
TABuILA I. Rin
Symboli Apoſtolici in ſenſu Eccleſiæz
Orthodoxæ. 1141
GO, pridem nihil, natura filius iræ, a) vacu- .
us metu & ſiducia erga DEUIM, b) EGO or-
bus, non ſolum a DEO averſis, ſed & adverſus
DEO, c) perſuaſus ore Domini, quod in ſcriptu- 4
ris vere Canonicis reſonat, d) tanquam fidei 1
unica regula ac norma, e) CREDO, agoofſco, 6
aſſentior, apprehendo, fiducialiter ad me traho,
meum facio: f) IN DEUM eumque ſolum,

exclu-

2

d—ęæ+

2) Aug Conf artie. Form. Conc. p. . I0. & 610. b) Apo-
log. Conf. art. 2. p. 52. c) Epit. art. 2. de liber. arbitr.
n. 2: n. p. 579. D. Mylius in A. C. p. 250. a. & 247. a. D. ,
Menz. Exeg. art. XIIX. p. 765. ſeq q. 4d) Hutt. in F. C. n
p. 2. e) Epit. p. 5y3. f) Form. Conc. p. 585. Apol. Aug.
Conf. art. 4. de juſtif. in reſpon ad argumenta adverſari-
Orum. Deslaratio p. 701.

TA. I. SYMB. Ap. IN SxNsu Ecck. ORrk. 49

*Wexcluſo quovis alio extra ipſum, Angelis in cœlo
u &&eg) Sanctis, h) UNUNMſimpliciſſima puriſſimaque
lell. eſſentiæ unitate ) TRINUM: perſonis nec eſſenti ·
, aliter, nec ratione tantum, ſed realiter inter ſe dif-
n ferentibus: H) PATREM, qui a nullo eſi factus,
„NK"nec creatus, nec genitus: 1) Patrem affectu, volun.
ee tate antecedanea, miſericordi, & efficaci in omnes
inu m) at voluntate conſequente, finaliter credituros
n. in Chriſtum, ad hæreditatem cœleſtem prædeſti-
vonn-. nantem: MOMNIPOTENTEM; o) CREATO.
R,EM COELI ET TERRN ſc. ex nihilo, invi-
ſibilium ac viſibilium, p) mali nullatenus auto-

rem. q)
8) Art. Sinalk. paft, 2. aft. 2. h) Apolog. art. 2f. p. 224.
D. Pappus p. 257. ſeq. Myl. p. 289. 6 292. i) Attic.
va Smalk. art. I. D. Pappus in Aug. C: p. 17. Myl. p. 1j.
60 % a D. Menzerus Exeg. p. 28. k) F. C p. 8. D. Papp. iud
ℳ A. . pP.25.19. ſeqq. Myl. p. 17.18.19. Menz. p. 32. 1)
rnn. Aus. Conf. Art. 1. E. C. P.9. & 303. m) F.G. 619.805.
de Myl. in A. C. P. 192. 2a. D. Menzer. Exeg. Art. VII.
Rn P. 30. O) F. C. p. 69. 620. 814. 815. 618.619.807.808.
goſeh, 815. 21. D. Menz Exeg. p. 311. °) D. Pappus in A. C.
een p. 19. Myl. p. I5. a Menz. p. 30. p) F. C. p. 73. q) A. C.
ſoCN art. 19. F. C. P. I5. & 639. Myl. p. 258. Aa. 267. C. 260.
ele. a. D. Menz Exeg. art. 19. p. 79, ſeqq.

◻☛Go fætens in naribus divinis, ſub dominio
te⸗ Satanæ conſtitutus, a) vinculis peccati atten-
tus, b) in ſalutis via, ex propriis meis, & poſt
lapſum reliquis vViribus plane cœcus, impos, mor-
,A D tuus:
. H
dtetin

) Epit 94. b) Declstatiop. 646. Hutt, in F. C.s9,

—

50 TAS. I. SYMSOIL. Abosr.

tuus:

nmitum, ) & Hominem, qui hanc ipſam carnem
noſtram aſſumſit, e) nobis factus 0οσ †)
ſoſpitatorem, mali averſorem, fontem ſalutis,
quam acquiſivit oblatione ſui ipſius g) in vidi-
mam univerſalem, quæ ſingula hominum indivi-
dua redemit, pro totius mundi peccatis, juſtitiæ læ-
ſe ex alſe ſatisfaciens, h) expiatoriam non tantum
culpæ originalis, ſed etiam omnium acdtualium
cujus maledictione jam ſumus liberati: k) IESUM
UNUM., non plures, !) in quo ſumma umo, eaque
non ragasaτα, cujus ratione duæ naturæ in
uno quidem tertio conveniant, neutra tamen cum

peccatorum, i) meritoriam, implendo legem, a

altera perſonaliter quicquam commune habeat:

m) Naturarum non exæquativa, n) ſed ρανιανρα
sin, qua duæ naturæ AXοοεινοροο doασναννννv &
das Arορ Unitæ, ut A6ρ nullibi ſit extra car-

nem,

& 73z. c) Epitom. p. 599. Declaratio p. 6 7. leqq. Hutt.
in F. C. art. 2. p. 140. d) F. C. p. 4. D. Pappus in A. C.
p. 23. Mylius p. II. a. & p. 446. Menzerus Exegeſ. p. 90.

& 9². e) Epit. art. 2. n. 2. Declaratio p. 64 8. f.) Hutt.

in F. C. art. 1. p. 33. D. Pappus in A. C. p. 4 . Myl.
in eandem pag. 46. Menzerus Ezeg. p. 1e1. 2) F.

C. p. 493. 49 4. h) Epit. p. 10. ¹) Auguſt. Con.

feſl. art, 3. Hutt. in F. C. art. I. P. 41. k) Epit. p. 59 5.
Declaratio p. 718. Hutt. in F. C. p. 490. ſeqq. 1) Men-

zer. Exeg. p. 16;7,. m) F. C. pag. 666. 667. D. Pappus
I. c. p. 43. Menzer, P. 134. n) F. C. p. 610. D. Pappus

T.- , CREDO IN IESUM CIHRISTUN,
verum DEUM ex ſubſtantia Patris ante ſecula ge-

nel
44
Utr
eo⸗
4

16

1,

m

Dot
d
gen
f
tra
ape
eſt
70
ot
Gun
MI
l

UN,.
ge
Irnem
,
laurs,
Vi!
ndior
tiele⸗
tuntanc
aliun
gem,
SN.
el .
tue n
enn
nuben
l,
e

— 8*

1 A

nen

SSõ

IN SrNsSu EccI. ORru. 2?ð’

— —

nem. O) Hinc kowwvia idiomatum vel recipros

ca ad perſonam, qua realiter, h. v. vere & reipſa

utriusque naturæ proprietates, in perſona Chriſti
communicant, p) vel non reiproca ad naturam

axiomatum divinorum q) majeſtatis & gloriæ,
virtutis & potentiæ divine: r) Komeovià Majeſta-

tis ⁹ Omnipotentiariæ ac infinito cœlo terraque
ſuperioris: ¹) Non ejus, quæ media eſt inter o-

mnipotentiam DEI & inter aliarum creaturarum
potentiam, ſed abſolute talis: u) Omniſciæ, X)

Judiciariæ, y) Cultus adorationis: 2) Kolvvα

denique operationum fluentium a perſona g=-

QDewhzrg operoſa in, cum, ſecundum atque per u-

tramque naturam, ita concurrentium ad unum
apoteleſma, ut utraque natura agat, quod ſuum
eſt, cum communicatione alterius aa) MEDIA-
TOREM, cui tot veterum deſideria; tot ſacrificis,

tot promiſſa præluſerunt Univerſalem & ſecun-
dum utramque naturam bb) UNICUM cc) DO-
MINUM NOSTUNM jure redemptionis; dd)

qui CONCEPTUS EsT fine virili opera a SPI-
“ D 2 RITU

Pb. 57. O) F. C. p. 762. Hutt. art. in p. 35. Pappus p. 58
P) Menzer. Exeg. 106. q) Myl. p. 5o. b. 55. a. r) Epit.
art. 3. p. 607. Declafatio p. 7755 Pappus in A. C. p. 59

ſfſeqq. Myl. p. 533. b. Menzer. Exc. p. 180. s) Menzer.,

Exeg. p. III. t) Declar. p. 774 ſeqq. u) Menzer Exeg.
P. 4: x) F. C. p. 506; y) “Epit. p. 61I. D. Pappus p.
51. 2) Apl. l: I. c: 2. p. 46. Pappus p. 72. aa) F. C. p.
766. Myl. p. 232 bb) F. C. loc. cit. D. Pappus p. 5S.
cc) F. C, p. 773. dd) Epit. p. 383. declaratio p. 82. Hut=

7

52 Ta. SyMBOL. ArFoOsrOT.

RTU Sancto, ee) Natus ex MARIA Deipara,
fFr) PASSUS realiter ſecundum humanitatem,

non ſolam, quaſi filius Dei in paſſione nullam
prorſus cum humanitate communicationem ha-
buerit, gg) ſed juxta proprietatem humanæ na-

turæ, quam in unitatem Divinæ ſuæ perſonæ aſ-

ſumſit, vere paſſus eſt filius Dei: CRUCIFIXUS
ſupplicio crudeliſſimo, conſequenter profundiſſi-

me exinanitus, abdicato Majeſtatis ſibi communi-
catæ uſu plenario; hh) MORIUUS ſecundum

„

humanitatem, non ſolam, ii) quanquam vere, s

τα Sαναο α Oavsαρνν: kk) integra nihilo-

minus manente unione perſonali: II) Morte ?A

iay pro peccatis totius mundi: mm) ET SE-
PULTUS, DESCENDIT AD INFERNA totus
Aε°, anima corpori redunita nn) deſceniu

reali, proprio, triumphatorio. oo) TERTIA
.

DIE RESURRENXIT A MORTUIS in carne

qualitatibus immutata glorioſa ſpirituali, pp)
propria virtute. qꝗ) ASCENDIT AD COE-
LOsS beatorum, quibus non ita incluſus eſt, ut
nullo prorſus modo ſimul eodem tempore, plu-

ribus

terus in F. C. p. 27 ⁸⁰. ee) art. Sthalck. part. 2. art. 1. ff)
art. Smalc. part. 2. art. 2. gg) ibid. art. 4. hh) F. C.
p. 607. ii) ibid. p. 607 & 611. kk) F. C. p. 767. Myl. 79.
a. U) Menzerus Exeg. 139. Pappus p. 42. Mylius p.

80. b. mm) idem ibid. p. 56. a. nn) Menzerus Exeg.
p. 42. 00) Epit. p. 607. p) D. Pappus in A. C. p. 70.
Mylius in sandem p. 32. a. Menzer. Exeg. p. 117. 94)

ſbos

I

otmn
MmMann

ſam

uomni
ui,
in

Mann
N

mnnt

Vin
ſtant

N
Eln

cuim

U

erinn
ſo

—

eipert

talen.

Dyllen
en hu.

Zne N.

ones
PIN
fanci
moni

tundun.
Vete,4

nihle

hrteit⸗
ETN
AtNE

feleei
LRNI
6 4 n

00
elt,

8
Ne, N

Gb .

Ix SENS ECCL. ORTROD. 53

ribus locis in terra præſens eſſe poſſit: rr) SEDET
AD DEXTRAM DEI PATRISOMNIPOTEN-
TIS. Is qui aſcendit caνρριοσ0½ ad dextram
omnipotentis majeſtatis & virtutis, ſecundum hu-
manam naturam ss) neque tamen localiter, tt)
jamque non tantum ut Deus, ſed etiam ut homo,

omnpia cognoſcit, omnia poteſt, & omnibus crea-

turis ſubſtantialiter præſens eſt, omnia, quæ in cœ-
lis, in terris & ſub terra ſunt, ſub pedibus ſuis, & in
manu ſua habet: uu) Idque præſentia univerſali,
qua omnibus creaturis humanitate ſua præſentis-

ſimut, præſentia non locali expanſiva, quæ ne di-

vinæ quidem naturæ eſt tribuenda; xx) ſed ſub-
ſtantiali præſentia gratioſa, qua in nobis habitat,
yy) qua etiam vere & ſubſtantialiter adeſt corpus

fanguis ejus in S. cœna, 22) & vere exhibetur

cum his rebus, quæ videntur pane & vino. aaa) IN-
DE, e cœlo ſc. beatorum, viſibilisn0 ραανορâα N. r
TURUSeſt, in gloria Patris bbh) WUDiICARE,
etiam ſecundum humanam naturam judicio omni⸗
ſcio ccc) VIVOS ET MORTUOS.

D 3 CLRE.
E. C. p. 602. Pappus p. 71. Tr) MI,1. p. 8r. b. ss) Epit.

art. 7. P. 603. Myl. p. 481. & 855. tt) Epit. p. 638. MyIl.
p. 86. b. uu) Pappus p. 53. & 56. X7X) P. C. p. 568. yy) &

Epit. art. 7. de Perfſ. Chriſti p. 610. 611. 22) Apolog. art.

10. p. 158. Menz. exeg. p. I46. aa) ibid. Apol. p. 157.
&& 17. bbb) Apol. art. 17. p. 215. Menzer. Ens. 145. p⸗
1. ccc) ibid. Myl. p. 232.

564 T4. I. SvYMBOL. Arosrol.

REDO, ego omnium divinorum hoſtis nau-
ſeans ex malo congenito omnia ſpiritualia,
conſequenter ex proprüs rationis meæ viribus,
Chriſto DEO meo fidere neſcius, omnia gratiæ
cœleſti debeo, a) agnoſco, aſſentior, apprehendo,
CREDO IN SPIRITUM SANCTUM. Verum
DEUM, b) Sancltificatorem, c) fontem &ratiæ, quæ

fuperabundat, d) qua omnem noſtrum conatum,

omne ſtudium, gratioſo influxu prævertit, e) reſi⸗

ſtibilis, f) amisſibilis, g) in omnes homines æ-
qualis h) ſorte vocationis Univerſalis ?) ſerize:

Credo k) ECCLESIAM, quam conſtituunt vere

credentes & juſti, ſparſi per totum orbem, 1) vel

ſenſibilem, quæ habet externas notas, vt agnoſci
poſſit, videlicet puram Evangelii doctrinam &

adminiſtrationem Sacramentorum, m) vel inſen-
ſibilem fidelium & electorum, quæ tanquam flos

Eccleſiæ, in fide conſtanter ad finem usque perſe-
verat: n) SANCTAM hoſtia ſacroſancti ſangui-
nis Chriſti, per fidem imputati; o) CATHOLI-

CAM

2) Catechiſm. Minor. Luther. art. 3. Symb. Apoſtol. b) Men-
zer. Exeg. p. 37. c) Hutter. in F. C. p. 156. ſeqg. d) E-
pit. p. 566. Declar. p. 819. & 724. e) Hutter. in F. C.
p. 71. F) F. C. p. 587. Declar, p. 677. Hutter. art. 2.
p. 61. g) Apol. de juſtit. p. 7I. F. C. p. 587. h) Hutter.
art. 2. P. 164. ſeqq. 1) F. C, p. 613. 894. 807. 808. k) F.
C. p, 850. 1) Apol. art. 7. p. 148. Myl. l. c. p. 123. m)
Apol art. 7. de Eccleſ. p. 14 5½. D. Pappus p. 118. Menz.
Exeg. m. VI. p. 294. ſeqq. n) Apol. p. 144: Pappus p
102, D. Menzez, art. 7. p. 291. O0) art. Smalk. p. 335:

mn

Uali,

gkiue
nendhy
Verun
e,ue
atuc
ejreß⸗
nes b⸗
ſerien
t ere

DN

gnoli
nann
inlet⸗

an

pere

ngn⸗.

gol.
(M

b)M

91.

It. 11

IIX SENSUI ECCIL. ORTHOpD. 5.

CAM loco & tempore. p) SANCGTORCIM, ſan-
Qitate tum imputata, qua meritum Chriſti nobis

imputatur, q) tum inchoata, qua ſubinde cre-

ſcunt motus ſpirituales, notitia, timor, ſpes & dile-

Gio, r) COMMUNIONEM non tantum exter-
nam, in Verbi, Sacramentorum, rituum, profeſſio-
nis, converſationis ſocietate poſitam, ſed vel ma-
xXime internam, fidei & dilectionis, de quo, copu-
landis pluribus Eecleſiæ membris inter ſe, vincu-
lo Paulus loquitur, s) eine heilige Gemeine, oder
eine Gemeine der Heiligen: t) REMISSIONEM

PECCGATORUM, conſequenter juſtificationem,

per juſtitiæ Chriſti, u) obedientia tum activa,

tum paſſiva acquiſitæ x) imputationem y) tectio-
nem: abſolutionem a peccatis & peccatorum ſup-
pliciis 2) gratuitam, aa) excluſis meritis, ope-
ribus legis, etiam a juſtificato factis, bb) xcluſa

etiam juſtitia infuſa & inhærente cc) quæ juſtifi-
D 4 catio-

part. 3. art. 12.“ Hutter. in F. C. art. I. p. 40. D. Pappus
in A. C. p. 130. ſeqq. Mylius p. 125. b. Apol. p. 148.
Menzer Exeg. p. 297. q) Apol. p. 134. 1) ibid. artic.
dè dilect. & implet. legis in reſponſ. ad argum. adverſ.
p. 134. Menzer. art. VII. p. 292. 294. §£) Apolog. 104.
1) Catechiſmus Major Lutheri p. 498. 499. u) Apol.
192. X) F. C. p.685. y) ibid. p. 38⸗ Menzer. Exeg. art. 4.
p. 171. 209. ſeqq. 2) Hutter. in F. C. art. 3. P. 270. ſeqq.

20) Apol. de juſtif. p. 69. Myl. p. 96. a. bb) Apol. p.

93. & p. 1I6. D. Pappus p. 78. Mylius p. I15. 2. 287. 252
b. Menzerus Exeg. art. 4. p. 173, & 179. ſeqq. 213. cc)
Apol. art. de dilect. & impl. legis p. 120.

56 TAB. II. SYMBOL. Aposr.

cationis fructus eſt non forma dd) ſola fide ap- (
prehendendam, ee) operoſa poſt actum juſtifi. a
cationis, & efficaci per Charitatem. f-) CAR- int
NIS RESURRECTIONEM, illius carnis, quz Di

per mortem cecidit, quam nunc circumferimus pr⸗
gg) ET VITAM ÆTERNAM, prorſus gratui-

dd) Hutterus p. 293. ſeqq. Apol. p. rof. & 102. Pappus p.
93: ſeqq. Myl. p. 80. b. Hutt. art. 5. p. 4 ⁶ Menzer. p. n
178. 181. ſeqq. ee) Apol. A. C. p. 165. Myl. p. 184, b. ff) l

Epit. art. z. n. 8. p. 58 4. Menzer. art. 6. p. 266. ſqq. & 4
278. 88) Epit. art. z. n. z. p. 574. Myl. p. 223. 23 3. hh) 1
Epit, p. 92. Apol. p. 135. Menzer. Exeg. p. 31 5. L
TAsuLrA II.
Symboli Apoſtolici in V
ſenſu Papbcko.
Reao, a) ſolo aſſenſu, perſvafus verbo di- 1
vino (b) æque non ſcripto ac ſcripto (c) in &
²) Solo aſſenſu ignotans licet, fide implicita contentus D
Bellarm. I. I. de juſtif. c. 7. Tolet. I. 4. c. 3. ſine fiducis
ſpeciali, ac appropriante, Concil. Tridenr. ſeſſ. 9. can. 12 4

Bellarm. l. t. de juſtif. c. 5. Tanner. Tom. 2. diſp. 6. dub. .
3O num.56. b) Conc. Trindent. ſeſſ. 4. deeret. 1. Catech.
Rom. prafat. q. 12. Oaniſ. ôper. catech. c. I. p. 22. Bel-
5

Iarmin. l. 4. de V. D. c. 3. Canus. I. I2. loc. P.567. Tan-
ner tom. I. diſp. I. q. 5. dub. 1 num. 5. c) Concil. Trid 1
ſeſſ. 4. decret. t. Bellarm. I. 1. V. D. c. 4. Agenda Colon 4
1

Pp. 384. Bec. Th. Schol. de ſcript. c. 3. q. 1. n. 3. fol. m. 296

IXN SENSu PAPgo. 57

—

eh Canone Tridene deſignato, d) in latina uast
ſtff. expreſſo, per e) Eccleſiam Romanam præſentem
NN intimato, illuminato f) arerpρααρ in DEIIM g) .
, e Divosque ſanctos cœlites. Patrem omnipotentem,
ei providum h) præterminstorem etiam mali jux-
ra ta Thomilſtas, adeoque auétorem peccati; i) im-

. DS miſe⸗
pun h. .
Nnel h. manual. l. 1. c. 1. q. I. n. 3. d) Concil. Trident. 1. c. Bel-
. h Aarm. l. 2. de V. D. c. 10. conf. Cretſer. in defenſ, I. cit. )
. OS Agenda Col. p. 393. Bellarm. l. 2, de Sacram. c., 25. Tann.
P toym. 3. diſp. I. q. 5. dub. I. Bellarm. 1.3. de V. D. C. 3.

Greg. de Valent. tom. J. diſp. I. q. 1. punct. 7. Gord.
Huntlæ. controv. I. c. 3. Caniſ. p. 42. Th. Henrici anat.
A. C. p. 309. 320. f) Bellarm. 1. 4. de R. P. c. I. 2. 3. Col=
loq. Ratis bon. ſeſſ. I. p. 35. Tanner. diſp. I. q. 4. dub. I.
Greg., de Valent. rom. 3 punct. I. n. 6. Gretſ. tom. I. de=
fenſ. p. 145%. Caniſ. l. 5. 100c. c. 5. g) Deosque ſanctos cœ-
lites, Angelos, Agenda Colon. p. 373. dubia quidem ut
ajunt, ſed religioſa, ea religione, quæ ſoli Deo debetur;
religione ſc. ſacrificii (labiorum) & juramenti. Becan.

0 d tom. I. opuſc. 14. c. 22. Drexel. in borol. tutel. p. 33.
4 Stengel. de S. Gabriele p. 133. 12 8. ſanctas animas homi⸗
nesve τ°ο αϑσο (quam agnoſcunt Serar. in litan.
Cd⸗ 1.2. q. 13. Forer. Antanatom. ſect. 8. p. IIi.) conſecratos,
tectn coendos religione latriæ extrinſeez. Tanner. tom. 3.
Gaiet Qdiſp. 5. dub. 2. num. 60. & interpretativæ, dutn eis ſa-
cnt criſicia (labiorum) decernuntur, Bellarm. I. I. de 8. beat.
Ab. c. 19. & juramenta Tolet. l. 4. inſtruct. Sacerdot. c. 20.
ietl, Quo ſducia in Sancétos pertiner Bellarm. l. I. de S. beat.
N. . c. 20. Cornel. a Lap. ad Phlem. v. 4. De cο π+οονHvN7J3ñ [ü
Iur. B. Virginis alibi agetur. h) Auctorem peccati, agnoſcen-
d te conſequentiam, Tann. tom. I. q. 1. dub. I. præmiſſas
or formant Bellarm. I. 2. de amiſſ. grat. & ſtatu peceat. c. 13.

4 Didatus Alvarez. I. 3. de ausil. grat. uſp 18. & 24. i)

58 TAB. II. SyiiBOL. ApOsrTOL.

miſericordem, cujus k) voluntas in homines be-

andos ſufſiciens ſit in omnes, ſed efficax & con-

grua particulariter in ſolis abſoluto decreto pra-
deſtinatis: inefficax & incongrua in abſoluto de-
creto reprohatorio: Creatorem cæli terræque, ac

in terra hominis, naturæ primævæ ſorte & 1) pee-
eabilis m) & mortalis.
Immiſericordem, qui tot millia innocentum ad æternas
pœnas ex mera puniendi libidine deſtinant: antecedens
porrigit aſſertio de Infarnt. ante baptiſmum mortuis ad pœ-
pam damni æternam reprobatis. Conſequentiam vidit
PBecan. t. I. Opuſ. 3. c. 14. K) Bellarm. 1. 2, de grat. &
Ub. arbitr. GC. 9. 12. 156. Tanner. t. 1. diſ. 2. q. 10. dub. 4.
n. 9. diſp. 3. q. 5. dub. 2. q. 4. dub. Corn à Lap. ad Epiſt.
Jacob. p. 102. & in ſynopſ. doctr. prædeſt. p. 159. Suarez.
de auxil. grat. lI. 3. C. 17. q. 9. dub. 2. 4. 1) Bellarm. I. de
grat. prim. hom. c. 2. Moguntini animadv. Anti-Becan.
Croci Controv. 14. feét. m) Bellarm. I. cit. c. 6. Be-
can. tract. 5. theol. ſcholaſt. c. 4. q. I. n. 3.

Cyedo in 7ESllM CHRISTIIM &c. a) non u-
num

2 Diviſum in ſe, quia X 5 extra carnem, Bellarm. l. 3.

de Incarn. c. 17. Becan. manual. I. 2. C. I. n. 24. quia
c.arni idiomata divina non ſunt communicata. Bel-
larm. l. de Chriſt. c. 6. Buſæ diſp. de perſ. Chriſt. ann.
1583. th. I4. Corn. à Lap.- ad Joh. 3. p. 297. Becan.

theol. ſchol. de Chriſto, q. 3. c. . quia ſola humanitas

eſt mediatrix, Bellarm. Il. 5. de Chriſt. c. 1. Gretſ. in de-
fenſ. Bellarm. tom. 2. p. 352. Tanner. Tom. 4. diſp. r.
q. 7. dub. 3. n. 46. quia non una adoratione Immanuel
adorandus eſt, ſed ejus Deitas Arςse huma-
nitas hyperdulia, Bellarm. I. 1I. debeat. S. c. 12.

R—— E=f ———

Tanner, tom. 4. diſp. I. q. 7. tom. 3. diſp. 5. q. 2. .

M

lN

dier

t, 1

pee⸗

Etetnas
ecelens

2dpe.

Nte
gtet

Gnb

Shaler
n. ld
Becan.

6. Ne

on .

Nn

———

I SENSU PAPAOG. — 59

num, ſed diviſum in le, b) indiviſum ab alio ESU:
Mediatorem c) imperfecdtum, jarAurgerg, par-

ticularem: Eilium Unigenitum natum, &c. paſſum,
crucißixum, mortuum, ſepultum d) ſola humanita-

te, e) qui deſcendit ad inferos ſola anima, ut libera-⸗

ret Patres e Limbo, aſceendit ad ſummum f) Cœli
Empyrei locum, g) édet ad dextram Patris Omui-
potentis, humanitate per accidens ſolum una cum
Rege exaltata inſtar purpuræ regiæ, inde nenturas

Credo

dub. 2. b) Indiviſum ab alio leſu „ qui totuplex eſt,
quotuplex objectum fiduciæ, tale eſt B. Virgo, cum
choragio omniumceælitum. Bellarm. I. I. de beat. S. c.20.
I. r. de indulg. c. 4. in fine. Tale merita humana Conc.
Trid. de juſtif. can.3. in quibus fiducia collocanda eſt,
Bell. l.5. de juſtif. c. 7. S. prima propoſit. Tale ſatisfactio=
nes humanæ Concil. Trident. c. ie. de oper ſatisf. Tan-⸗
ner. tom. 4. diſp. I. q. 2. dub. 2. num. 5o; tale ſuffragia, &
miſſatica ſacrificia, Concil. Trident. ſefſ. 9. Talis juſtitia
infuſa, imputativæ oppoſita. c) Imperfectum, ac zat-
Aurearny, ut qui mortis æternæ nullum guſtum perce-
perit, feun pro nobis non paſſus fuerit pœnam inferni.
Bellarm. l. 4. de Chriſt. anim. c. 8. Gretſer in defenſ.
p. 264. Forer. bell. ubiqv. p. 203. nec mortuus fuerit
pro omnibus ae nominatim pro infantibus «8Sazre=
g.aαε. Becan. theol. ſcholaſt. de prædeft. c. 15. q. 8. d) Bell.
I.3. de Chriſt. 6.9. Benedict. Juſtin. in Epiſt. Joh. p. 146
e) Bellarm. I. 4. de anim. Chriſt. c. 12. Tanner. tom. 4.
diſp. 2. q. 3. dub. 3. n. 69. Catech. Rom. p. 48. G. 59.
Caniſ. oper. Catech. p. 18. †] Tanner. tom. 4. difp. 2.
q:3. dub. 5. n. 118. Corn., à Lap. ad Eph. p 5o7. Gretſer.
tom. 2. defenf. p. 135. g) Bellarm. l. 3. Ge Chriſto c. 15.

n

60 TAB. II. SYMBOL. Arosro-

—

Credo Ego ſe. quoad concupiſcentiam in adu

primo conſideratam, a) inculpabilis, b) prædi-

tus potentia activa liberi arbitrii eadem, quæ

fuit ante lapſum, ad ſervanda præcepta inclinan-

te ante gratiam ad opera ſupernaturalia, actuanda

tia in actibus ſupernaturalibus: in Siritum San-

dtum, c) ſanctificantem per juſtitiam non impu-

tativam, ſed infuſam; Eccleſiam non ſolum mili-
tantem & triumphantem, ſed & d) laborantem
in purgatorio: Eccleſiam Romanam e) matrem
& Magiſtram omnium Eccleſiarum, f) ſolam

veram, extra quam non eſt ſalus, g) ſignatam

ſedecim notis, h) ſemper ac neceſſario viſibi-
lem, i) indeficibilem; ita tamen, ut comprehen-
dat ſuo ſinu etiam K) graves, manifeſtosque pec-
cato-

2) Inculpabilis. Becan. I. I. manual. c. 17. b) Concil. Tri⸗
dent. ſeſſ. 6, c. 1. 4. 5. Bellarm. I. 5. de grat. & lib. arb. c.
F. I. 6. C. 15. Caniſ. p. 749⸗ Tann. tom. 2. diſp. 6. q. 3. u.
79. & n. 129. Coſter. enchirid. p. m. 207. c) Caniſ. oper⸗
Catech. p. 29. Bellarm. de purgat. c. I. d) Concil. Trid.
ſeſſ. 7. can. 3. & alibi, Bellarm. I. 4- de Pontif. Rom. c. 4.
e) Sanctificantem & juſtificanutem per juſtitiam non
imputatam, ſed infuſam. Concil. Trid. feſſ. 6. can. II.
Bellarm. I. I. de juſtif. c. 2. I. I. de grat. & lib. arb. c. 3.
Coſter. enchirid. de juſtif. Tanner., tom. 2. diſp. 6. q. 5.
dub. I. f) Canilſ. p. 26. g) Bellarm. l. 4. de Eccl. c. 3.
h) Bellarm. I. 3. de Eccl. c. 2. Caniſ. p. 139. Becan. I. 1.
man. c. 2. ) Catech. Rom. part. I. p. 83. Caniſ. p. 139.

Bellarm. l. 3., de Eccleſ. c. 13. 1. 4. de R. P. c, 4. K) Ce-

per gratiam excitantem, cooperatrice cum gra-

RO
lamn

(Ceonmm

jawe
del
vm
15,

—

n

, r
helinen⸗

GGendd

I gle.

y .
impt.

n mil

tunten
Woten
) ſolem

guum

Ne

preher
he pe⸗
cete

l,.
bie
60 1
H ope

el. S

oln.C4

m Nd.

. cIN

410)

IN SENSI PAPSEO 61

catores, hypocritas, hœdos: Catbolicam, conten-
tam 1) ſub uno capite viſibili Pontifice Komana.
Communionem Sandtorum extra hanc vitam, m)
invocandorum: Remisſionem n) radicitus peccati
deletricem o) incertam, p) gecatorum mortali-
um. Carnis reſurrectionem, & vitam 1q) meri-
tis debitam, æternam.

tech. Rom .-75. Bellarm. l. 3. de Eccl. c.2. &. 9. Forer.
part. I. antiq. papat. I. I. C. 2. p. 47. 1) Catech. Rom. I.
de R. P. Agenda Colon. p. 383. Quali & quanto, vi-
dendus Bzovius I. de R. P. m) Bellarm. 1. de cult.
Sanct & purg. n) radicitus deletricem, Tanner. tom.
2. diſp. 6. ꝗ.5. dub. I. Becan. de juſtif. c. 3. o) incertam,
Bellarm. l. 3. de juſtif. c. 2. 3. 1. 2. de purg. c. 4. in ge=
mitu columb. l. 2. c. II. Corn. à Lap. Joh. 3. p. 510, tom.
2. diſp. 6. q. 4. dub. ỹÿ. p) nam minora peccata per ſe
ſunt venalia ex natura ſua, Bellarm., I. I1. de amiſſ.
grat. c. II. 12. Becan. I. I. manual. 6G. 4. & theol. ſcho-
laſt. c. 2. q. I. q) meritis debitam Concil. Trid. ſeſſ.
6. 5§.32. Bellarm. I. 5. de Juſtific, c. 1. 3, de R. P. 23.
Tanner. tom. 2. diſp. J. q./6. dub. 1. ſeq.

TASuL. IlI.
Symboli Apoſtolici in
ſenſu Reformatorum.
(SEDO perſuaſus lumine verbi divini, ſo⸗

los electos illuminante 2) aAbρα☛ 2⁶
otlo⸗

àa) Beza ad Matth. 13. p. 28. withack. de S. Script. c. 3. 4.
32. Rivet. Iſag. 6. 3. P. 20. Wendel. prolog. C. 2. p. 13.
Srot. Antib. tom. 2. p. 131. &. p. 140, Biſterfeld, I. 1.

62 TAB. II. SYMBOL. AFosr.

otioſo ) do ραοαaνα quod voluntati divinz in⸗

teriori, quam decreti appellant, contradiétorie eſt

oppoſitum: Nolo mortem peccatoris: c) Volo mor-

tem peccatoris ſub rationis judicis normantis Ma-

giſterio, d) EGO, ſi electus, nam hujus duntaxat eſt

ſides vera e) in Deum, Deitate mutabili, f) Aucto⸗
rem peccati, g) PATREM Electorum; nam alio-

tum duntaxat creator eſt: h) Quia abſoluto de-
ereto,

contr. Crell. ſect. 3. & 1. p. 361. b) Helvet. Synodale
ad artic. 3. & 4. th. 2. p. 149. Gryneus præfat. in Joh-

conf. teſticmonia addacta à D. Hunnio in ags e

p. 539. c) Piſator in Apol. ad Con. Forſtii parſc. p. 58. 3)
Urſin. Explic. catech. de Cœna D. p. m. 166. Piſcator ad

Luc. 24. Lehr 7. p. 561. Keckerm. Syſtem. Theol. 1.3. ſect.

2. c. 9. l. 1. c. 4. Coccej. ad 2. Tim. 3. p. 1. Vedel. KRation.
Theol. p. 72. Maſſon. patt. I. anatom. c. 12, e) Quod
aliqui in tempore fide à Deo non donantur, id ab æter-
no 'pſius decreto provenire ſtatuit Synod. Dordr. cap.
I. arte 6, f) Msſſon. part. I. Anat. tc. 25½. part. 20
p. 955. 973. 980. g) Quod, ut clafa teſtimonia a no-
ſtratibus collecta non commemorem, ex prædetermi=
nationis antecedaneæ at irreſiſtibilis doctrina ſequi-
tur neceſſario. Quicquid enim fit ex prædeterminati⸗
one divinàâ, antecedaneà ac irreſiſtibili, id fit a Deo cau-
ſaliter; At lapſus Adæ e. g. hunc in modum factus eſt,
Maſſon. part. 3 anat. p. 36¾. Sic etiamnum utitur Dia-
bolis, omnibus peccantibus hominibus, tanquam in-
Ktrumentis, ut quiequid illi male agunt; id ipſe juſte
prædeterminârit. Harm. confeſſ. ſect. 7. Dei provid. p.
62. De ſyncretiſmo Papzo hac quidem re glorian-
tur Rivet in Cathol. Orthod. p. 3;528. Mareſ. in Antichr-
Rexel. l. 2. C. 1. h.) Chamier tom. 3. panlſtrat, l 7. c. 7.

S, 1*2

get
Prol

con

ſie

c
de
dert

trul
(0
Tum

E
———,—ʒ

—

ne in.
otie ec
omot⸗

e M..
kavate
Aud
m alo⸗
nto de⸗
creto,

oitt
t in on
Nateih
ſatort
13. ſel
.Natin
E
4 ztt-
r ein

zut. 1
iu 1=0

Edeterm⸗
4 ⸗
rlioni
Deocl
tur
ud 1.
ſein
oid⸗ 6
goi⸗
gonch
e,

IN SENsSU RkFoRaArokux. 63

—

créto alios ad vitam elegit, alios ad mortem re-=

probavit: i) abſoluto inquam, omnem antecedaneæ

conditionis reſpectum excludente, k) imprimis

fidei: 1) reprobarit, inquam reprobatione, cujus

cauſa ſumma gloria DEI: non peccatum & infi-
delitas, quæ ſalva ſeriptura dici non poſſent cau-
ſa reprobationiz; ſed beneplacitum DEl, ſive li-
berrima & juſtisſima ejus voluntas: m) OMNI-

POTENTEM, eorum, quæ rationis judicio con-
tradictionem non involvunt, n) CREATOREM
COELI & TERRE, h. e. cœleſtium creatura-

rum, Angelorum, cum lapſus periculo factorum,

0) terreſtris HOMINIS, quem labilem fecit. P)

106. Syntagma Confeſl. OCenerz editum art. 12. p. 9 5.
Synod. Dordr. ſeſſ. 136. p. 34. Pareus Iren. p. 262. &
dub. 3. cap. 9. Rom. arg. J. I. 3. inſtitut. C. 12. 22. Pi-
ſeator diſp. de prædeſt. ih. 3 0) Trigland. Medit, de

Vol. Dei p. 166. k) Pareus in c. 9. Rom. arg. dub. 5s.

t6. W'endelin. Theol. Chr. P. II16. 1) Chamier tom. 3.
1.8. c. 8. g. XI. p. 117. m) Synod. Dordr. p. 514.56 1,57 I.

Szz. )n) Calvin. l. 4. inftit. c. 17. n., 16. Cham. I. 2. C. i2.
num. 58. I. 9. de Corp. Chriſt. c. II. Urſin. Cathechiſ. p.

168. Joh. Crocius part. 2. con verlſ. Pruten, c. 7. & 206,
Orth. Conſenſus. p. 6. p. 1153. Walæus p. 938. o) Bu-
canus 1. 6. de Angelis q. 30. p) Matreſ. l. 2. Antichr.
Revel. c. I. P. 15.
ET IN JESUM CHRISTUM Salvatorem
merito electionis decretum non ingrediente, a)
ſufficiente quidem: in ſe, at efficaci quoad ſolos
ele-

a) Synod. Dord. in judic. Extr. p. 39. & 80 p. Trigland.

Medit. de Trina gr. p. 274. 276. c, C Catech. Heid, q. 41.

64 TAB. III. SvMBOL. ArosST.

cecdos. by JESM non Unum, in quo Umio

Naturarum talis, ut Aρ* οα ſit ultra & extra car-
nem, c) cum caro Chriſti ſemel unum tantum
locum occupet, dy per ſuſtentationem, e) præ-
dicationem ſynecdochiam ut & tropicam expri-

& aιαταâH, h) qualis proprietates ſunt, Majeſtas
omnipotenti?y, quæ non communicata carni
Chriſti, )) ſicut nec omniſcientia, k) Virtus vi-

vifi.

p. 23. Admon. Neuſt. p. 79. &c. 8. p. 269. L. Grot.

Apol. diſp. 13. p. 377. Job. Maccov. Colleg. de Mediat.

Chriſt. diſp. j.?2I. Wendel, lib. ,. Theol. Chr. c. 16. P.

166. Beza in colloq. Monrtisb. p. 321. Martin. in Menz.
Antin. c. 2. p. 35. &c. II. p. i5 4. Synt. Confeſl. part. 2 c.

2. toto. d. L. Crot. Apol diſp. ¼. Harm. Conf. ſeét.

6.P. iII. Sadeel de verit. H. N. p. 148. e) Leidenlſes in

ſynopſi pur. Theol. diſput 5 th. 4. Mareſius in Theol.

Elench p. 107. f) Orth. Conf. ſect. 6. p. 18 & 122. Hen-
ric. à Dieſt. Ench. Theol. Chr. loc. 16.p. 79. g) Alſted.

Theol. polem. p. 45. Wyendel. I. c. libr. I. c. 16. p. 2559.

Mareſ. in Theol. Elench. Cootroverſia 4. p. I07. K. p.

113. Maſſon. part. 2. p. 596. by) Cham. tom. 2. 1. 7. c. 8. .23.

p. 130. Palat. Im ausfuͤhrlichen Bericht c. 6. p. 153.

Joh. Scharp. curſu Theol. 719. Admonit. Neuſt. c. 8. P.

256. Walæus L.C. p. 699. Orthod. conſenſ p. 113. Ma-
reſ.l. c. 10. & 114. Leidenſ. in ſyntag. diſp. Theol. diſp⸗-
17. th. 17. Kurtzer Anhang Heidelberger p. 225. End⸗
liche Uberweiſung. p. 44. Aldted. part. V. Theol. po-

lem. p. 618. ſeqq. 1¹) Piſcator vol. z.p. 41. Polanus ſyn.

p. IOz. Adm. Neuſt. c. 8. p. 2 5. Wengdel. l. I. c. 16 p.

0

1i6/, Alting. LL. CC.p. 220 Syntzg. Confeſl. P.2068. K)

—

Vites

etre

ſs.

ed
menda. f) Unio inquam, absque reali tum hypo-
ſtaſeos, g) tum proprietatum communicatione

quan

o.

len
ninib
Perſi
Inrtt

unnes

Kabe

le
l
col
Wal
Part
e
erg
M
en
994.
n
Ad
MHert

—

)Uno
ta car.
acramn

) ge

ei.

hye
Carione
ettu
cürnI
s i

.

lC
Meein
. (. 1n

in Men

elta

dok,

denlein
Theol
l. Her⸗
Aes
/l
c

0,ech⸗
,N.
1, An.

eo

6 e o⸗

HIN SrFNSUü REFORMATORuIMNMA. 65
vificatrix, !) Cultus adoratlionis, m) UNICUMI,
extra quem in antecedaneo decreti divini actu
ſalus ordinata, n) DOMINUM NOSTRUM,
affectu in ſolos electos propitio, o) QCVI CON-
CEPTUS EST A SPIRITU SANCTO, tan-
quam Patre: NATUS &c. PASSUS SUB PON-
TIO PILATO p) ſecundum ſolam humanita-
tem: q) Non pro omnibus indiſcriminatim ho-
minibus EFFICACITER, 1) CRUCIFIXUS, ut
per ſangvinem crucis, quo novum fœdus confir-

mavit, ex omni populo tribu, gente & lingva, eos

omnes & ſolos, qui ab æterno ad ſalutem electi,
& a Patre ipſi dati ſunt, efficaciter redimeret, s)
MORIUUSmorte Aαε.ανι denuo particulari, ac
E ſolis

Cham. tom. 2. 1. 4. c. 9. F. 4. p. 63. Job. Berg. Ana-
lyſ. th. 237. & 285. Adm. N. c. 3. p. 95. 6& 97. Beza in
colloq. Montisb. p. 134. Sadael. de Veritat. H. N. p. 106.
Walæus L. C. p. 703. Maceov. L. C. diſp. 3. 1) Maſſon.
part. 2. Anat. p. 412. Macov. colleg. de Mediat. diſp.
5 p. 2;. Wendel. I. 1. c. 16, p. 222. Adm. N. c. 8. p. 252.
Bergius diſp. cit. th. 207. Alting. LL. CC. p. 2:5. m)
Maccov. l. c. diſp. 38 386. Voéët. tom. I. diſp. ſelect.
P. 527. n) Pareus in ſeripto ad ſynod. Dordr. miſſo p.
394. confer. ibid. p. 531. 0) Syn. Dordr. p. 405. Zanch.
I. 2. de Nat. Dei cap. I. p. 63. Sohnius in Exegeſ. p. 127.
Harm. Conf. art. 19. p. 113. Urſin. part. 2. Catecheſ. p.
33. quæſt. 246. p) Lud. Grot. in afſert. A. C. p. 43. 4)
Adm. N. p. 22. & 23. Bremenſes contra Hunnium p. 70.
Herborn. l. 2. Rudim. p. 100. Martinus in ſpic. p. 148.
Zvvinglius tom. 2. fol. 455. & 552. 1r) Cham. tom. 3. l.
9. C. 13. 5H. J. P. 123. ⁸) Maſſon. part. 2. c. 9. p. 404. &

66 LA. III. SY MBOL. APOST.

ſolis electis ex divina ρoabεαα ſalutem allatura:
1) SEPULTUS eo ipſo dum deſcendit ad inferos:

u) DESCENDIT AD INFERNA, deſcenſu
non proprie, reali, X) neque locali, V) non ut
tanquam victor triumpharet, ſed ut acutiſſimos
dolores perferret: 2) TERTIA DIE RESCUR-
REXIT., in carne qualitatibus ſpiritualibus deſti-

tuta: aa) ASCENDIT AD COELOS, tum
qua Deus, tum qua homo, aliter tamen reſpectu

divinitatis, sliter reſpectu humanitatis: bby)
SEDFET AD DEXTRAM DEI PATRIS

O MNIPOTENTIS, ſeſſione locali. co)
In throno nequaquam omnipræſenti. Neque

enim præſens in regno potentiæ humana natura,

dd) neque præſens in regnò gratiæ, niſi ſigno cor-

poris,

ppræced. p.39 5. Syn. Dordr. p. 301. & 301.617. 403.407.
6I11. 618. 623. 637. 659. 660,6617. t) Piſcat. in Act. c. 2.

Urſn. in Catech. p. 326. Beza ad Act.2. p. 438. Zwingl.

in expoſ. fidei Chriſt. fol. 52. W'hitack. in controv. de

Script. S. p. 403. Druſ. quæſt. miſcell. cent. 11. c. 76. p.

52. u) Maſſon. part. 2. p. 171. Chatier. tom. 2. 1. 5. c. 5.

toto. X) Idem tom. I. l. 9. c. 10. F. 3. P. 159. y) Calvinus

1. 2. Inftit. c. 16. Maſſ. part. 3. p. 25ů. Catech. Heidelb.

p. 44. Rivet. Cath. Orthod. tr. II. q.60. Gomarus diſp.
Ppbeol. XXI. th. . ſeq. W'’endel. 1. I. c. 18. th. 3. n. 8⸗ 2)
Chamier. tom. 1 6. c. 4. S. 16. Maſſon. part. 3. p. 305.
Calvin. I. 4. Inſtit. c I7. ſect. 29. aa) Sohnius in Exeg-

p. 246. Polanus l. 6. C. 13. 18.22. bb) Anhaltini in Apol.

oppoſ. Electoral. argumento. 38. p. 43. cc) Synt. Conf.
p. 32. Beza tom. 3. fol. 89. & tom., 2, fol. 283. Conf. Hel-
vet. ſect. 5. peoI. Chamier. tom. 2. 1. c. 5. J. 8. P. 105.
dd) Harm. Conf. ſect. 6. p. 100. Cham. s0m. 2. l. 6. c. 9⸗
F. 3. & C. 117 F. 6. Admn. N. G. 8. p. 265.

— 7
latan
infero
geſcente.
) Wal
Ntihm
REN
Us Selt
S, i
eſen
ATAI
. S
WE
A Nnge
lgnoen

7,4
. AH
conttot
1 ſt
ul g
CAH
an et
uris
n
10†, N
us ilu
inte
Cl
1NH
116

nam tantum naturam. II)

IN SENSUu REFORMATORUI. 67

porie, & præſentia ſpirituali, in oppoſitione ad ſub-

ſtantialem ee) Myſtica fide intelligenda. ff) Sedet
ut interceſſor non omnium, non mundi gg) ſed ele-
Aorum tantum. hh) IN DE VENTURUS EST,

ab illo loco ſeſſionis ad dextram, ii) IUDICARE
VIVOSETMORTUOS, ſola voce ſecundum hu-
manitatem, kk) jundicio omniſcio ſecundum divi⸗

ee) Harm. Conf. iect. 6. p. 108. 109. f) Chamier. tom-⸗
2. 1. 6. C. 9. H. 39. Beza in creoph fol. 271. Pareus in re-
ſponſ. ad fr. Tybing. p. 199. Maſſon. part. 4. c. 20. p. 4.
16. Harm. Conf. ſect. I4. p. 115. gg) Maſſon. part. 3. p. 3.
hh) Cham. tom. 3. 1. 9. c. 4. J. 34. p. 124. 1ii) Harm.
Conf. ſect. 6. art, 2. p. III. kk) Adm. N. p. 23. 11) Maſ⸗
ſon. part. 3. C 7.

CREDO IN SPIRITUM SANCGTUM gra⸗
tioſe præſentem in ipſo adu moraliter peceami⸗-
noſo conſtitutis, a) FONTEM gratiæ I. vocan-⸗
tis, duntaxat quoad reprobos æternæ, b) parti-

cularis, c) factæ per verbum, divina Sveα de-

ſtitutum, d) cujus explicatio hodieque nonnun-
E 2 quam

³) Maſſon. part. 3. c. . aſſert. X. p. 344. & 351. C. 13. p. 605.

Grotius contra Pet. Bertium, l. I. c. 2. Syn. Dordrac. c.
. art. 6.7. 8. P. 772.88 4 805 866. & part. 2. 408 409. b)
Molinæus in Epiſt. ad Syn. Dordr. p. 411. Trigl. de Trina
Eratia p 355. & 504. Cc) Calvinus 1. 3. inſtit. c. 24. D. 12
Syn. Dordr. p. 206. 562:. 339. 4 06. 4) Calvinus I. 4.
juſtit. c. 4. Beza reſponſ. 1. ad acta colloq. Montisb, p.

63 TAB. III. SYMBOL. APOST.

quam animis ſuſpiratur divinitus; e) Ad ſingula ge-
nerum usque ex mente promisſionum Evangelica-
rum nequaquam extendendæ, f) II. Gratiæ diſpen-

ſatæ, heæc ſolis electis conceſſa, g' IRRhESISTIBILI.

LIS, h) inefficacis quoad reprobos: i) ECCLE-
SIAM CATHOLICAM, cui infantes electi ante

baptiſmum actu inſunt: H) SANCTORUMCOM-

MUNIONEM, conſiſtentem in Sacramentorum u-
triusque Teſtamenti eadem ſuhſtantia, D RESUR-

RECTIONEM CARNIS, quoad ſideles qualitati-

bus Angelicis nequaquam imbuendæ. m)

15. e) Maſſon. p. I. c. 19: p. 127. f) Pareus in Apol. bibl.
p. 100. & 101. Maſſon. part. 3. c. 21. p. 786. Calvinus lI.

3. inſtit. c. 24. g) Chamier. tom. 7. I. 9. c. 5. S. 2. P. I13.
& 1. 3. c. 5. F. 13. p. 25‧,. h) Trigl. de Trina Gr. p. 380. &
377. Pareus in Syn. Dord. p. 314. 315. 316. ſeqq. Confer.

ibid. p. 699. 690. 691. 699. 736. i) Saul fœderi Dei per
circumciſionem licet inſitus, hat den Geiſt der Kindſchafft
niemahlen gehabt. Malſ. part. 3 c. 8. p. 357. k) Calvin.
4. inſhit. c. 15. & 16. Beza part. 2. reſponſ. ad colloq.
Montisb. p. 102. Harm. Conf. ſect. 13. p. 90. Maſſon.
part. 3. c. X. p. 543. Cham. tom. 3. l. 5. c. F. 8. p. 55. 5

Maſſon. part. 4. anat. e. p. 42. m) Idem part. 3. p. 315. 325.
K 327. , .

583 () e5

TABU.

4
ige⸗
Wdde
ſoni

t

IN SENsSu ARMINIANORUM. 69

NeKa TABuILA IVy.
„ Symboli Apoſtolici in ſenſu
Arminianorum.
Ain REDO a) probabiliter tantum certa autori-
C0 "tate Scripturæ, b) tanquam normæ conſcien-

rum tias coactive non obligantis, c) absque luminespiri-
o. tus Sancti ſalutariter intelligibilis, d) & non niſi ra-
lian tioni convenienter intelligendæ, e) quanquam fide
fallibili & certitudine tantum humana perſuaſus:

E 3 EGO f)
leri a) Admittunt inculpationem, ſe cum Socino arguments
1 g pro autoritate Scripturæ agnoſcere probabilia tantum.
ſel Vide Cenſar. Leydenſ. in Conf. n. XXXIII. Conf.
(u Caloß. Armin. fol, go. b) Nemo obligatur ad verum ſen-
iDen ſum V. D. ſequendum contra conſcientiam ſuam licet
nte erroneam, Apocal. XXV. fol. z5ög. Scriptura eſt mera
Ahn norma dirigens, (ſuggerendo ſenſum) non obligans, A-
Aelog pol. c. VII. lol. 3. Conf. Calob. f. , ſeq. c) Si lumen Spir.
hon 8. prærequiritur ad ſpiritualem evidentiam, ſcriptura
cereus naſus, & Enchuſiaſmis opus erit. Apol. e. 1. F. 34.
171 Conf. Calob. fol. 5. ſeq. Felt. Harm. f. 2. Rhetorf. Exam.

,3d Armin. fol. 1. ſeg. d) Si quis ſenſum neceſſarium ad

ſalutem ſcripturæ ineſſe dicat, qui prima fronte ab-
ſurdus & rectæ rationi repugnans eſt, :is eo ipſo judi-
candus eſt, ſenſum ſcripturæ falſum affingere. Epiſe.
T. I. fol. 233. a. Conf. Confeſſ. c. 1. G. 16. & Calob. fal. o.
e) Fidem vel certitudinem humanam vocant Remen-
ſtrantes, quæ rationibus ex ipſo Dei verbo judicio no-
ſtro petitis nititur, quibus tamen ſubeſſe falſum poteſt,
Vecdel. Rhapſod. fol. 47. Conf. Vedel. Artan. p. 3. fol. 49.
ea. S. ſeqg. †) Falſum eſt, quod electio facta ſit ab æ-

70 TAB. IV. SYMBOL. AposroL. “
FGOf) non ab æterno ſed in tempore definita, re. (cn
vocabili tamen electione, g) cui reprobatio, ad ſolosEv. (onn
angelii auditores ſe extendens, opponitur, h) ex iun,
conditione obedientiæ ac fldei, Legi & Evangelio mune
præſtitæ electus, i) & ex divina obligatione ad fiſhem ſſeni
vocatus;: IN DEUM., k) utut nuſpiam ſe Deur
Elle

. kpert
terno, Apol, e. EIIX. fF.9e. Decretum tamen ab æter. Denn
no factum dicunt. Collat. Hag. fol. 7. Singularium per. III.
ſonarum non eſt electio, Epiſeap. p. 3. Diſp. XXlII. Th. Nrn

alt. Prædeſtinatio non eſt certarum perfonazum ad aon
ſalutem, quæ nominatim fiat: eſt prædeſtinatio omni. imm
um hominum, ſi modo credans, & in virtute prædeſti-
natio certarum perſonarum, quzæ & quando credunt. co
Ex vi enim pradeſtinationis ejusmodi generalis, præ-
deſtinati ab æterno cenferi poſſunt, quicunque in tem- an
pore credunt. Apol. c. IA. fol. 102. ſeq. Summa: cre-
dentes (omnes) prædeſtinari ab æterno, ſed (ſolos) per- utn
ſeverantes eligi in tempere dicunt. Vid. Codl. Hag. ſoÜl. uault
34. Electio ad ſalutem peremptoria, difſtinguenda eck 0
ab ea, quæ non eſt peremptoria ſed intereifa. Apol. . n.
IX. fol. ioo. g) Vide Rhetorf. Exam. Armin. f. 279. A n
cuat Vedelius ingenlum, & mordeat utrumque pol- habe
licem, ut probet neceſſarium eſſe credi, Deum genti= “
les omnes, qui de Evangelio nunquam quicquam au- “
diverunt, ad æternos inferni eruciatus reprebaſſe. 81
Vedel. Rhapf. P. E. 4. IX. f. 54. h. ſunt Epiſcopiip. 5. Di. e,
VII. Th. g. verba: Nemeo placuit unquam Deo ad vitam t

æternam niſt per ſidem, &, quæ ſdei conjuncéta ſemper n
funt, bona opers, Apol. e. lI. fol. 34. i) Deus ex æqui= “
tate tenetur omnibus, a quibus poſt lapſum obedien- fll
tiam exegit, vires ad præſtandum conferre. Art. Re- n
manftr. Art. E. Fot. 106. OMNINO TENETUIER.
Corbin, in mol. Encheir. Molin. e. W. fol, 65. k) Nec l

IN SENsu AnnTNANORM. 71

ita, t. eſſ⸗ credere jubeat, 1 ex naturæ inſi ito habitu in-
NSED. cognoſcibilem, m) cujus nomen X& fidi-
e tium, n) minime eſſentiale o) & creaturis com-
vangein mune eſt. DEUM, inquam, p) cujus pauca
ſen Wentialia cogitu ad ſalutem neceſſaria ſunt, )
2 Doen. E 4 ſpirn⸗
reperietur uſpiam, Deum jubere populo, ut credat ſe
1b a Deum eſſe, aut Deum populi eſſe. Epiſcop. L. III. Inſt.
fin og S. II. c. I. fol. 60. Speculativa Dei cosnitio ſub præce-

W . prtum non cadit. Eſt enim mera mentis pasſio: at mens
mummn a non efſt capax præcepti, ſed rationis. Voluntas ſola
Ppræcepti capax eſt. Vedel. Rhapfſ. c. X. L. I. fol. .
edh 1) An cognitio Dei naturalis ſit? diſtinguimus. An
cel cognitio, quæ ex natura habetur, naturalis ſit? nega-
lis, A mus. Epiſc. Diſp. Prib. de Coenit. Dei Coroll. II. III. ci-
ein tante Peltio Harm. f. I. ſed in Epiſcopio in Coroll. III.
nma A pro voce naturali eſt ſalutaris. Cognitio non eſt ſic
naturalis, ut omni homini neceſſario inſit tanquam ex na-
e; turæ principiis fluens; ſed ſic tantum, ut ſi homo velit
enc⸗ 4 ratione uti, principia quædam reperire poſſit. &c. Epiſc.
Inſt. L. I. c. 6. m) Jehovæ nomen Babini, Judæi pene
h omnes, & complures orthodoxi pr voce plane fictitia
Cne habent. Apol. e. III. fol. pI. n) An ratione eſſentiæ
n gent tribuatur Deo in ſacris nomen disquiri permitti-
lun 1 mus. Nobis contra videtur, Epiſe. Inſt. L. IV. Inſt.

Ghetli S. II. c. II. fol. 2o. ſeq. 0) Nihit certius aut liquidius

, eſt, quam nomen hoc creaturis etiam in ſcripturis pasſim
aGen attributum eſſe. Apol. c. III. fol. 5I. p) Alia, præter-
gbne quam hæc quatuor (Deum eſſe 1. irrefragabilis poteſta-
er MNli tis. 2. in flexibilis æquitatis. 3. irreſiſti bilis potentiæ. 4.in-
ehen fallibilis ſcientiæ.) omnia, quæ circa eſſentiam Dei
ℳ. N controvertuntur, abſolute neceſſaria ſcitun eſſe, non
pr credimus. Eoiſ. Diſp. IV. de Nat. Dei 72. 3. 4.

NeN Lonf, Inſt. L. IV. §. II. tot. 8) Spiritualis extenfionis ans

72 TAB. I V. SYMBOL.

ſpiritualiter extenſum ac quantum, r) an ſimplex
& s) omnipræſens, t) futurorum contingentium
præſcius, nec probatum, nec creditu neceſſarium

eſt: æternum u) nec ſolum vv) nec absque ſuc-

ceſſione x) aut mutatione: y) affectibus etiam

præditum: 2) mero arbitrio, non ex neceſſitate

wiſericordem aa) acjufum, ut absque ſatisfactio-
ne miſereri, & peccata remittere queat. TRINU-

NUM

Deo manifeſte meminit Epiſe. Inſt. L. Il. §. II. e. IIX. D
) De ſimplici natura Dei ne jota quidem in ſcriptura

eſt. Apol. c. II. fol. 4r. hoc quæſitum non eſt neceſſa-
rium ad ſalutem, fol. 42. Conf. Epiſc. Inft. L. Il. e. UII.
⁵³) Dei ſecundum eſſentiam ubique præſentia utopica,

atomica, ſcripturis ignota, ſaltim non necefſaria credi-

tu eſt. Apolog. c. II. fol. 42. ſeq. t) Non efſt neceſſa-
rium ad ſalutem credere, Deum futura contingentia
præſcire. Epiſc. Inft. E. I V. c. X IIX. u) Scriptura
nunquam aſſerit materiam primam ex nihilo factam eſſe;
Epiſe. Inſt. L. I F. c. XIV. w) De ratione æternitatis

non eſſe ſucceſſionem, probari nequit. Momentanean

duratio proprie durgtio non eſt. Epiſcep. Inſtit. L. I V.
6. IX. x) Volitiones Dei ceſſant, Epiſcop. p. III. Diſp.
Pl. Th. VII. Volitiones liberæ ad eſſentiam Dei non
pertinent, Th. II X. ſed accidentia ſunt IJ. Inſt. L. IV.

c. X. y) Affectus in Deo eſſe, docet Vorſt. th. X. de Deo

Epiſcop. p. II. Diſp. FII. IX. IX. Inft. L. Il. c. XXII.
Jeqq. quod tamen emollire nititur. 2) Juſtitia naturalis

Dei proprietas non eſt, uti nec miſericordia, Slat. Epiſt.
saα N. 1605. 9. Mart. z0. Jun. aa) Statuere juſtitiam Dei
vindicatricem ſic eſſe Deo eſſentialem „ ut Deus vi ejus

obligetur & necesſitetur ad puniendum peccata, ine-

ptisſimum & Deo indignisſimum eſt, Apol. c. III. fol. 46

IN SENSU ARMINIANORUM.R 73

heh NM Trinitate bb) ex Scriptura nequaquam,
ntium vel ſaltim ex V. T. vix probabili, cc) creditu nec
muan neceſſaria dd) nec utilia ee) nec unius eiſentiæ, ſed
le. fr) iubordinata: PATREM gg) ſolum ſum-

einn E 5 mum
di⸗ bb) terna Deitas tam ſimplex eſt Eſſentia, ut talis Tri-
IN. nitas Perſonarum non ſit, qualis docetur in Eccleſia Re-
WI formata. S'iat. apert. declar, fol. FI. Conf. Belt. Harm.
N vol. y. Tres perſonas unam numero habere eſſentiam
negat Curcell. Quartern. fol. 225. &' tota diſſert. 1 Hanc
tamen ſententiam non omnibus tribuemus. Vide
„NW. Caloß. Armin. fol. 9rI. licet cæteri ex V. T. probationes
Fiſtnn. non adducant. Vid. Conf. cap. III. Epiſc. Inſt. L. IV.
necelr c. XAXII. cc) non eſt neceſſe colere illos, quatenus tres
„(NI ſunt aut trinitatem faciunt: probandum eſt, colendum
uis eſſe Patrem F. & Sp. qua Pater, F. & Sp. S. ſunt. Falſum
cd. eſt Eccleſiam ab initio ad hunc diem neceſſaria judicaſ-
necl⸗ ſe: ne Nicæxnum quidem Concilium. Vedel. Rhapſod.
ngenn L. I. e. E II. fol. 37. Decipiunt, dum fol. præced. neceſſa-
enin rium creditu dicunt. dd) Ex ipſo numero Trinitatis
en ecc. nulli peculiares uſus ad pietatem & bonos mores ex-
etnitts ſculpi poſſunt. Vedel. Rhapſod. l. c. fol. 36. Apocal. c. III.
enaten Jol. p2. Conf. Vedel. P. IV. Arcan. fſol 35. ſeqq. Voet. Sel.
1.14 Diſpp. p. P. l. fol. 467. ad. yiy de neceſſ. & utilit. dogm.
.6%½ Frinit, ee) Guescοον Curcellzæus in quaternione tota
Dei diſſert. I. ad fol. 20-†. negat Vedelius Artan. P. III. . EII. 16.
1.4 modos, quibus in hoc dogmate diſſentiunt, annotat.
Gee⸗ H Filius & qua Filius & qua Deus Deitatem a Patre habet.
III Arminaeſp. ad TXXXI. Artic. fol. 135. oper. artic, JI. Reli-
un qua patent ex ff) Subordinatione Perſonarum divina-
rum. Certum eſt ex Scripturis, Perſonis tribus divinas
ne perfectiones tribui non collateraliter aut coordinate.
i⸗ R ſed ſubordinate, Epiſ. Inſt LIV. c. XXXII. vide de Filio,
n uiam dicenda. gg) Hac ſubordinatione poſita certum
66 eſt, Patri ſolij iſtam divinitatis perfectionem ſive zti

. .

ſtare ſuperiorem: O MNIPOTENTEM. i) quod

ſarium eſt: COELI ET TERR, I) non in ipfi-
us mundi principio, ſed longe ante, quam elabora-
rentur, fadorum: Angelorum mm) ante mun-

competere, ut primum & ſummum eſſe, in que divini-
tatis zus eſt ac faſtigium habeat. Epiſc. l. c. Conf.

Foteſtate. Epiſc. l. e. T. I. opp fol. 334. ii) Quanquam
pius, non recte tamen de toto negotio ſentit, dum ſatis

ac providere. L. IV. Inft. S. II. c. XII. Conf. Calob. Tom.
II. Sſtem. f- pog. ſeq. Hoc enim, ſi ſufficit, non tenebor
credere creationem mundi. kk) Vide Liez. z. de mate-
ria prima. I!) A & interpretor non de principio

da creatio ſex diebus facta: Exiſtimo enim creationem
cœli & terræ multo ante tempore factam eſſe, Epiſtop.
Inff. L. IV. S. III. c. l. fol. 326. mm) Angelos ante mun-
dum conditos ridicula fabella tradit id. ibid. nn) Sta-

ſit ſpiritualitas, an cum corporeitate conjuncta, an ſe-
cus, difficile eſt aſſerere. Epiſc. ib. «. II. fF-347. 00) Ange-
lorum bonorum confirmationem ex ſcripturis alii dif-
üſiculter probare poſſunt, ego firmiter & certo condo-

mum DEUM hh) Filio tum dignitate, tum pote-

ereditu neceſſarium non eſt: CREATOREM, kk)
an ex nihilo, iterum nee certum nec creditu neceſ-

dum conditorum, nin) an ſpirituales, oo) & an
* . 4 5 * . 5 .
quidam in bono ſint confirmati, probatu difficile
=W 5MUVvl ac

V Velſtus & Salt. ap. Pelt. Harm. f. 16. ſeqj. hh) Pater ſic eſt
lſummus, ut ſummus ſit tum ordine, tum dignitate, tum

in genere, omnipotentiam credendam cenſeat Epiſco-

eſſe credi ait, poſſe Deum cultoribus ſuis benefacere
mundi ac temporis, quod immediate excepit ſecun-

tuendum bideter Angelos eſſe ſpirituales. Sed qualis

1
40
8)

—

= — — ——

IN SENSu ARNINTANORuMI. F„

dte. 2½c incertum eſt: & hominig, pp) cum, vel ſine
old qualive originali juſtitia, nil refert, proclivis q4)
) ad peccandum: rr) ſolo Dominio imaginem DEl
. ss) peccato non deletam gerentis, tr) mortalis,

e boni
Een cefacere nequeo. Armin. Reſp. ad YXXI. Art. oper. fol.
eie 130. an excigere beatitudine posſint, non omnino cer-
tum eſt. Epiſc. Inſt. L. IV. S. III. c. II. fol. 349. pp) Quid

refert, ſive quis id neget? Remonſtrantes quæſtionem
hanc totam Ineptam & inutilem cenſent: qualem-
cunque juſtitiam originalem Adamo rtribueris, titivil⸗-
din. . litio non emptitant tam vilem controverſiam. Apol. e.
V. f. 60, qq) Juſtitia & ſanctitas in Adamo ſupernatu-

. ralis fuit. Armin. Art. perpend. V. de creat. oper. f. 778.
t àA quem locum vide Khetorf. Exam. Armin. ſol. 297. ſeq.
“ Deus homini repugnantiam indidit adverſus legem;

ir. Geifteranus. Si Peltio fol, 40. credas, qui Arminio art.
o dperp. fol. 18. quædam verba tribuit, quæ non habet-

ln Præterea idem Peltius l. e. & Rhezorfortis Exam. f. 299.
leer de moleſtia obſequendi Adami Arminianis tribuunt,
“ quæ non ſunt ſententiæ, ſed conſequentiæz tantum
dedat eorum ex hvpotheſibus Calviniſtarum duéctz. Alias,
“l niſi ſupernaturalem diceret imaginem Arminius, bene
ſe explicaret confeßio c. VII. & 2. Sed & Epiſcopius ſu-
per incluſas qualitates vocat, in quibus nos imaginem
duen locamus. Diſp. Prib. p. II. Diſp. EII. fol. 418. & animæ
e Adami ignorantiam erzandique potentiam Inft. L. I.
S§. III. e. I. fol. 378. tribuit. rr) Imaginem in ſolo do-
er. minio collocat Epiſeopius Inſt. D. II. Sect. III. tat. g.
6 VII. ss) Peccato primi hominis, non fuit deleta ima-
dl⸗ go Dei in homine, Epiſcep. P. M. Diſp. XIII. T. II. oper.
. ol. 1IS. 5. tt) Fallum eſt corpus Adami immartale
d. fuiſſe Apol. e. V. fol. 39. Mortalitas non minus quanm

.

76 TAB. IV. SyMBOT. Arosror.

uu) boni malique neſci; xx) adtu negativo no.

„ idum.

roliquis animnalibus Adamo ex natura tribuenda fuit,
Epiſc. p. P. III. Diſp. V. S. 4. Conf. Inf. E. I. S. III. e.
Il. fol. 32. uu) Neſciebat adhuc Adamus bonum &
malum, neſciebat adhuc Deum melius ſibi velle quam
ſerpentem; imo ſerpentem ſe callidiorem & prudentiorem
elſſe ſibi perſuadebat. Epiſe. Inſt. L. IW. S. III. e. IV. fol.
3255. XX) An conſerrvatio ſit actus potentiæ, an actus
merus voluntatis negativus, quo vult res creatas non an-
mihilare, diſputandum reliquimus. Interim actum ne-
gativum non poſitivum eſſe, Scholaſtici non ſine magna
veri ſpecie contendunt. Apol. c. VI. .ho. 6

Redo ETIAM. a) fide, in v. T. non precepta,

IN JESUM CHRISTUM, b) cognitu omni-
bus ſalvandis non neceſſariam „c) Patre inferio-

rem, ch nec ipſi oαονισον e) nec &αντιρο, f) cui

tamen,

) Certum eſt, nuſpiam i in v. T. .clare traditum extare
præceptum fidei in IEſum Chriſtum, Spol. c. XV.

fol. iy1. conf. fol. 23 4. b) Vide prolixe Curcellzum
negantem cognitionem Chriſti, Quatern. Diſert. III.

zota. conf. praprimis fol. 377. ſeq. 361. 365. 374. ſeqq. 377.

) Vide ſupra gg. bh. & adde quæſtionem: an divini-

tatem negent, ap. Da. Calos. Arminianiſm. fal. 5. Vri-
gland. Antapol. fol.z. a. 771. 576. d) Contra u οο

diſputat ex profeſſo Curcellaus Duatern. Diſſ. I. tota.

Vide ſupra ee e) Chriſtum gντ negat Arminius
Reſp. ad Art. XXXI. oper. fol. 131. ſeq. Epif. ad Vyten-
bogerd. ap. Curcell. katern. fol. 2,56. ſeq. & in Epifolis

Eceleſ. fol. 214. ſeq. 256. †) Chriſto ut mero homini di-

vinam potentiam & divinos honores tribui poſſe fa-
tetur oles. c. XII. fol. 35. quod Leidenſes tanquam

4

tn
tiot
s,
con
dal

ine

ni

IS SENsS Ashrtakonhn-. 77

—

tamen, ut mero homini , divina Potentia & adora-
ti tribui poteſt: g) non unum, quia unio perſona-
lis, nec in diſtantia naturarum conſiſtit, nec

k communicationem idiomatum ſecum trahit, h)

I Salvatorem exemplarem, i) cujus ſatisfactio non
nucn A neceſ-
glun Socinianum in ipſs taxant. Conf. Calop. Armen. fol.
tiorn 319. 2) Nego unionem hypoſtaticam, formulariter in
IV. ,l indiſtantia ſive ſubſtaantiali naturarum conjunéctione
n Aun itacn eſſe, & neceſſe non eſt, ut quis ſciat; an huma-
lonan. nitas in hybpodag 7 8 Mνε ſubſiſtat per Asyt vel il-
um ne. lapfſum, vel ſuſtentationem, vel diſpenſationem. Epiſc.
Inen Inſt. L. IV. S. II. e. VIII f. 292. ſeq. Communicationem

idiomatum cum Calvinianis negant. Vide omnino
verba Epiſe. Inſt. L. IV. S§. II. e. XXXIII. f. 335. print, h)
Etſ in officio ſalvatorio meritum, exemplum & bræ-

Ah conium Apol. 1. IIX. f. 94. conjungant: tamen, in
tmol. quo formalis redemptionis ratio conſiſtat, (vide Calos.
ferio Armin. f. 224. ſeqq.) definire nolunt, & hæterodoxe di-
cunt: Cbriſtus mortuus eſt & reſurrexit, quatenus eſt
Redemtor officii impoſitione & ſuſceptione, non e-
tinen jusdem præſtatione, Arminius contr. Perkiuſ. 1. Fo. ope-
cren yum ß. F. 33. Chriſtus per paſſionem & mortem ſuam
NE nil meritus eſt. nec ſolvit pro noſtris peccatis veluti
Blun B Vas pro debitore, qui non eſt ſolvendo. Slat. dertlar.
I aspert. F. 32. Quanquam hoc omnibus tribuendum non
. ft. Conf. Apol. I. c. i) Potuiſſet Deus pro abſoluto jure
Ann & ſuprema poteſtate, tanquam nulli obligatus, nulli
W jauratus Dominhus, peccata omnia humano generi con-
ueten donare, atque ita de proprio jure ſuo plane cedere.
A yiſr. I. V. Inſt. S. E. e. f. III. zo7. Addit: Deum tamen
Gnms miſiſſe Chriſtum, ut utrique affectui miſericordiæ at-
e que juſtitiæ ALIQUO MODO ſatisſieret. lIbid. f. 407.
Hfin & 408. Juſtitis divina non poſtulat præciſe, ut Deus
niid⸗ teneatur punire, ſed ut jure posſit punire, quan-
lek d0 vult, fol. 107. vide ſuperius aæx & K. ſeq4. Et cur

oguun

TAB. IV. SYMR. AFoOsST.

neceſſaria, & kK) ſolum acceptilatio quædam fuit,

qua 1) non fidem & regenerationem, ſed m)
hoc tantum, ut Deus in gratiam rediret nobis
promeruit, FILIUM. EUS UNIGENITUM, n)
quod

dubitat Arminius: an idem ſit Juſtitiæ Dei in Chriſto

ſatisfactum eſſe, & Legi per Chriſtum eſſe ſatisfactum?
Artie. perpend. oper. fol. 786. An Chriſtus proprie pro

peccatis ſatisfecerit? Reſpondeo nos negare. Quia nulla

proprietas in Deo eſt, quæ hanc fatisfactionem requirat.
Pugnant etiam inter ſe tulpam peccati alicui condonare, &
tamen ſatisfaétionem pro ea accipere., Slat. Ep. N. Mart. 9.
& Jun. Jo. 1605. ap. Pelt. Harm. fol. 142. conf. fol. 112.

ubi a Chriſto ſatisfieri potuiſſe negant. k) Videtur Armi-

eins non ſatisfa ctionem proprie dictam, ſed ſolam accepti-
iationem admittere, quærens an electus in CHRISTO
Pœnam luerit & obedientiam præſtiterit REIPSA, an ve-
ro æſtimatione divina tantum. Art. perp. oper. f. 756. n. X.
& cur num. ſeq. acceptilationis ſolum, qua Deus obe-

dientiam filii acceptarit, meminit? Conkf. lit. præced.
qui enim proprie dictam ſatisfactionem negant, acce-

ptilationem ſubſtituant, oportet. 1) At, inquit Cenſor,
ſi hoc tantum meritus eſt Chriſtus, tum nobis non eſt
meritus ädem nec regenerationem. Sane IL A EST.

Nihil ineptius, nihil vanius eſt, quam hoc Chriſti me-

xito tribuere. Apol e. VIII. fol. gy.: m) Satisfactio Chri=
ſti NuLLl alii fEni ſervit, quam ad movendum Deum, ut
peccatoribus bene velit, id eſt, ut peccatoribus recon-
ciliari, & cum iis in gratiam redire velit. Apoteg, cf-gz.
n) Aliud eſt ſenſum iſtum (CHRISTUS eſt flius D EI
unigenitus, i. e, ſecunda perſona divinitatis conſtans ex
duabus naturis, divina & humana, eſt filius DEl ſecundum
naturam divinam ejusdem eſſentiæ cum Patre) verum eſſe:
aliud ſenſum iſtum eſſe literalem iſtorum verborum ſen-

ſum, & quidem NB. literalem ſenſum partis verbi DEl,

”õ

IN SxNSsu ARMINIANORIM. 79

.

fn, quod credere tamen ad ſalutem non eſt neceſſari-
) um, 0) r17 dedrn S non una p. 1) cujus mo-
ndi dum credere, neceſſenon eſt, ratione, DOMl-
Ml NüM p. 2) Legislatorem novum ac Redempto-
gool rem NOSTRUM qJ) ut cauſam inſtr umentalem,
1 ui
Chrike
2dam
Nie o.
Uiau.
regnint
nn⸗ E gquæz necellatia eſt ad ſalutem. V'edel. Rhapf. L. I. c. PII. ſot
16 DSH . ubi poſterius negant. Vide Vedel. Arcan. P. II. fol.
Idem ex profeſſo docet Epiſcopius . 1. IV. §. Il. gF.
“ vrr. ol. s. ide ſeq. Lit. P.)
IRIIIO. S
Aa H ) Nihil falſ us & ſcripturæ magis directe contrarium eſt,
N. „ quam unicam cantum Deitatis communicationem 4 patre
eus ohe⸗ filio unigenito factam eſſe. Tantum enim abeſt, ut uni-
mull cai tantum Deitatis communicationem ſive unicam tan-
NE tum filiationem Chriſto tribuat ſcriptura, ut eum diverſas
Cem ob cauſas filium DEl vocet. Apol. c. III. fol. 4S5. addu-
non e cunt autem quatuor: conceptionem Luc. I, 35. miſſio-
18I nem Joh. X, 35. ſeq. reſurrectionem Act. XIII, 32. ſeq. &
ine ꝝ dextris ſeſſionem Ebr. 1, 4. ibid. Conf. Epiſc. Inſt. L.
o⸗ y. S. II. g. XXXIII. fol. 375. p. 1.) Modus fillationis an
ue (il. Filius ſit genitus ex eiſentia DEl patris, an præciſe'ad
SRG ſalutem creditu ſit neceſſarius adeo, ut iis, qui id negants
“ Anathema ſit dicendum, quærit Epiſcopius & negat. Iaſ.
D l. c. XXXIV. ſol. 335. coll. 337. p. 2.) Chriſtum novum le-
ſer gislatorem eſſe, qui novis mandatis legem perfectiorem
eiloi reddiderit, cum Socinianis ſtatuunt. Vige Apol. e. XIII.
m fol. 14 3. q) Sequitur ut de cauſa redemptionis inſtrumen-
“L tali agamus. Hæc cauſa eſt Jeſus Chriſtus Nazarenus,

4 Eziſ. Iaf. L II. & F.e Wr. fol. 14. ſ1..

80 TA. IV. SYMBOL. ApoOsror.

—

r) cui peculiaris atque divino diſtinctus cultus de-
betur, s) & ad quem Oratio dominica non diri-
gitur, CVI CONCEPTUS EST A SPIRIITU

SANCTO t) peccabilis, u) Incarnatione novam

ſibi Deitatem acquiſiturus: NATUS xX) non ur
peccata, in quibus naſcimur, tegeret; EX MARIAA

VIR-
*) Cultum, quo DEus ex ſeie ob naturam ſuam divinam
digniſſimus eit, diſtinctum eſſe volunt (Remonſtran-
tes) a cultu, quem ſcriptura Chriſto Jeſu, ut Mediato-
ri tribuendum eſſe dictat & c. Apolog. e. II. fol. 39. Glo-
ria adorationis, quæ Chriſto ut Mediatori competit,
non eſt abſolute divina. Apolog c. XVI. fol. 153. s) San-
Gtificetur nomen TUUM ad Perſonam ſolam Patris re-
ſtringunt Remonſtrantes. Quamodo enimaliter potuiſ-
ſent, niſ precationis dominicæ verba violenter detorque-
re voluiflent? Filius ipſe Dei ad Patrem ſuum & noſtrum
dirigere nos jubet orationem noſtram. Apolog. e. XIV.
Jol. 147. t) Ex tentatione Cbriſti a Diabolo facta appa-
ret, eum potuiſſe peccare: ell marginale Epiſcopii KReſp. ad

def. camer. s. XIII. S. I. oper. fol. 292. b. Vide totum
hoc caput, quod peccabilitatem Chriſti adſtruere cona-

tur. u) Nativites ex Maria non eſt æterna illa nativitas,
nec æterna illa gliatio. Ergo non unica tantum gene-
Fatio, nec unica tantum Deitatis communicatio. Apol: e.

III. f. 48. vide ſupra Lie. O. x) Perpendi vult Armini-

s: an ſascta Chriſti ex Sp. S. conceptio & ex Virgine
Maria nativitas horſum tendat, ut naturæ noſtræ corfu-
ptio tegatur, ne in conſpectum veniat. Art. pepend. de

Chriſt. n. 3. oper.f. 782. Quis ſcripturæ locus vel quz

tfatio inde delumpta probat J. C. innocentia ſua & per-
fecta ſanéctitate, in qua nimirum conceptus & natus ſit,
peccata noſtra, in quibus concipimur & naſcimur, in
conſpectu Dei tegere? Remonſtr. in conſiderationibus ad

110.

II
ſanti

Catech. Heidelb. 4. XXAXLVI.in Actis Remonftr. Hift. fol.

—

lei
Orp

olan

Cori⸗

(I

KE
hori

I SENSsu ARMINIANORUINM. 8r
E. VIRGINE V) ita, ut qui eum ex matris ſuæ ſub.:
dn ſtantia originem habere neget, in fundamento
NUD fidei nequaquam erret; PASSUS xX) in mortali
oin corpore, SUB PONTIO PILATO, aa) ſecundum
vonm ſolam humanitatem, paſſione bb) nou ſatisfa-
1RlI (oria nec cc) rigore juſtitin divinæ exacta: CRU-
VIRI. CIFIXUS, MORTUUS AC SEPUILTUS, DE-
iun SCENDIT AD INFEROS dd) deſcenſu meta-
dear phorico, poſt aſcenſionem demum, & non in ſua

Giato⸗

Ff ſed
Clo⸗ . R 7 4 /
wen
3) Kal⸗
ee. ») Præciſe ad ſalutem neceſſariam eſſe, ut credatur J. C.
rponi⸗ ex ſubſtantia carnis & ſanguinis Mariæx, carnem &
ſangvinem ſuum vel ſumpſisſe vel habuiſſe, non addu-
voleuu

. cor, ut credam, aut firmiter adſeverem. Epiſcop. Inſt.
.4, IV. S. V. c. X. fol. 421. ſeqcz. z) Chriſtum immortale

corpus habuiſſe inter palpabilia abſurda numerat BEpi-
ig4 ſeop. I. c. c. IX. fol. grsb. aa) Plane ut Calvinitctæ. Vid.
TT45. III. Lit. p. bb) Vid. ſupra lie. H. cc) Nullo modo
colt. credere poſſumus, Deum ob omnia ac ſingula peccata
igſis, per ſuam juſtitiam ad puniendum urgeri: quinime
n n⸗ illud in dominium ſupremum Dei non leviter impin-
A gere aſſerimus. Epiſeop. P. I. Diſp. EII. de Domin. Dei
Arnſt Tb. EIII. T. II. oper. fol. zgé. b Conf. Acdta Remonſtr.
Vign Hifkor. ol. 1o6. & præc. Lit. I. dd) Quatuor tantum,
2 0l. ſepultura, ſuſcitatio, ſublatio in cœlum, & poſitio ad
eH dexteram Patris, Chriſto poſt mortem evenerunt, Epi-

1egir ſcop. Inſt. L. III. S. IV. e. XVII. fol. I9r. Chriſtus 1. Pet.
1Ee⸗ III, II. in Spiritu i. e. per ſpiritum in Apoſtolos effuſum,
mult profectus prædicavit ſc. Evangelium ſpiritibus in car⸗
nb Lere, i. e, omnibus gentibus, Epiſc. Inft. L. IV. S. Il. e,
6 XXX. Jol. 329,

.

82 TAB. IV. SXYMB. Aposr.

lorum Perſiona TERTIA DIE ee)
RESURREXIT, ff) carne quali-
non dotata: ASCENDIT

ſed Apoſto
aliena virtute
tatibus ſpiritualibus

AD COELOS, SEDET AD DEXTRAM DEI

gg) Seflione locali, quia in throno non ommipræ-
ſente, peque enim in regno potentiæ, hh) nec in
regno gratiæ, niſi ſigno corporis & præſentia ſpiri-
tuali ſedet, ut Interceſſor ii) metaphoricus, ſui ipſi-
us potiſſimum oblatione: kk) jam Patri non ſubje-

g.

(ee Gadaver Chriſti ſua vi non fuiſſe ſaſcitatum, ſuppono

extra dubium, quia i
Inft. L. I. e. V. fol. 15. ff) Calviniſtarum hypotheſes fo.

vent. Vid. Tab. III. lit: aa. Air quidem Epiſeopius,

Chbriſtum glorioſam carnem ex ſepulcro retuliſſe, ſed
opera glorioſi corporis ipi denegat. Vid. Inft. L. I. 5.
V. IX. fol. 415. 88) Ne ipfum quidem Deum ſubſtan-

tia omnipræſentem credunt. Vide Epiſcop. Inft. L. IWV.
S. II. e. XIII. fol. 293. vide præc. lit. ſ. cætera cum

Vide Tab. III. lit. bb. IIIud
de eſſe mentali exponit Epi-
ſcop. Inſt. L. W. S§. V. c. IX. fol. 415⸗ hh) Communio
& unio realis cum phyſica corporis Chriſti ſubſtantia
nuſpiam in ſcriptura finis Sacræ Cœnæz ſtatuitur, nec
ulla ratione ſolida nititur. Vedel. Rhapſod. L. I. e. .

Calvinianis hic faciunt.
Joh. III, 13. iy Leans

fol. 26. Corpus Chriſti ſi adeſſet, non niſi per modum

cadaveris foret in Euchariſtia, Epiſe. Inſt. L. IV. 5§. II.
c. XXXV. fol. 342. ii) Interpellatio improprie ei tri⸗
pyuatur neceſſe eſt: conſiſtit potifſimum in oblatione
ſui ipſius, qua ſe ipſum coram Patre ſuo redivivum ex
morte ſiſtit. Epiſcop. T. II. oper. fol. 219. kk) 1. Cor.
XV. 18. Ipſe Filius ſubjicietur, quaſi dicat, qui jam ei
ſubjectus non eſt, Epiſcop. Inſt. L. III. S. IV. e. XYII. fol.

e
Een
lem,
guos
tein
kEI

tus

mplicat contradictionem. Epiſc.

IN SENSüI ARMINIANORUIM. 83
e jectus. INDE VENTURUS IUDICARE, I)
l. Scientia ac Potentia finita ſecundum humanita-
MI tem, VIVOS AC MORTVUOS, mm) judicio,
NI quo impios finitis cruciatibus, nn) qui ſolos con-
nni temptores Evangelii & ſuffocatores luminis Natu-
)nech ræ manent, tandem annihilabit.

ſhii⸗ “ —
ſwiit 195. Hic ſocinizant. Vide Coll. Anti-Socin. fol. rg. ſeg.
ſe 11) Omniſcientiam & omnipotentiam infiaitam Deus
G alii ex gratia communicare nequit. Finitam autem
omniſcientiam & omnipotentiam humanæ Chriſti
naturæz communicatam eſſe non nego. & Epiſc. Inft. L.
W., S. II. c. XXXL. fol. 342. mm) Veri fideles tantum
Nn reſurrectionis participes erunt, non impii, aut ſi qui
n. refurgent, ii una cum impiis, qui in extremo ſuperſti⸗
beah tes erunt die, aliquamdiu cruciabuntur, & tunc in ni-
hilum redigentur. Star. apert. declar. f. py. Solos fide-
, les incorruptibili corpore donaturus eſt, Conf. Rem.
,10.1 c. XIX. S. 2. Epiſcopius Pœnam damni annihilationem

m abn⸗ vocat. Reſp. ad quæft. LXII. Concl. III. Tom. I. opp. fol.
11 66+¼¹ä b. Conf. Pelt. Harmon. fol. 260. nn) Vide Vedel.
e n Rhapſod. P. L. c. LX. fol. †g. citatum ſupra lit. H.

1. .
M ( REDO Ego a) originali peccato proprie dicto
F 2 eH

imn / 2) Peccatum itaque originale nec habent (Remonſtran-
lli tes) pro peccato proprie dicto, quod poſteros Adami

“ Odio Dei dignos faciat, nec Pro malo, quod per mo-
1N dum bProprie dictæ pœnz ab Adamo in poſteros dima-
ie in net. Apol. c. VII. fol. 54. Conf. Cracell. quatern. tozan
chd⸗ Diſert. II. f. 276. ſeq. 283. 30 1. Pro vero ſtatuunt, Deum
an nullos infantes ſine actualibus peccatis morientes
e æternis cruciatibus deſtinare velle aut jure deſtina-
giſel re poſſe ob peccatum, quod vocatur originis. Apol.

v

94 TAB. IV. SYMBOL. AposroL.

(non inquinatus, b)ad ſpiritualia naturaliter non im-
potens, clegem perfecte ſervare potens, G)actu, non
ex vitio congenito, ſed actuum frequentia peccans,
e) nec ſemper, f) nec concupiſcentia indeliberata
delinquens, g) nec quovis peccato mortem profne-
rens:

id. fol. §7. b) Fructus peccari Adathi non eſt impo-
tentia ad bonum & inevitabilis operatio mali. Venator.
declar. fol. 17. Adamus nec vires obedientiam præ-

ſtandi, quæ non foœdere exigitur, nec ex peccato per

geſipiſcentiam reſurgendi amiſit. Art. Remonſtr. ad
Ariic. W. fol. 107. c) Quji dicit regenitos poſſe per
Dei gratiam legem perfecte præſtare in hac vita, ille
non Pelagianus eſt, nec gratiæ divinæ facit injuriam.
Armin. Artic. perpend. oper. ſol. 7v. quod repetit Apol.
c. XVIII. fol. 155. Fidelis eo usque pervenire poteſt, ut
nullius peccati aut culpæ conſcius ſibi ſit. Apol. c. Al.
Fol. 133. d) Homo non naſcitur voluntate ad malum
propenſa. Venat. declar. ful. 175. Pronites ad peccan-
dum non fluxit ex primo peccato, ſed homines poſt
illud peccatum continuatis peccandi actibus peccandi

habitum ſibi contraxerunt. VVelſingus de offic. hom.

Chriſt. Fol. E. 2. Conf. Epiſc. Comm. in e. II. III. Apocal.

T. II. oper. fol. 440. ſeqq. 4. e) vid. l. c. Remonſtrantes

uti non affirmant, quenquam ſub ſole vivere, qui
ſine omni peccato zactuali ſit; ita negare etiam nolunt.
Apol. c. XIV fol. 149. f) Concupiſcentia in prio ſtatu

Adamo verita non eſt, ac proinde peccatum non fuit.
Non committit prava is, qui dedita opera & voluntate
pon facit ea, quæ mala eſſe novit. Epiſc. P. III. th.

XX. Th. alt. XVI. Th. V. T. II. oper. fol. 454. 452. 2)
Deus non omnibus peccatis, id eſt peccatoribus alhi-
gnavit æternam pœnam ſenſus & damni, Apol. c. VII.
fol. 9o. excipiendi enim ſunt leviores lapſus ex inſrmi-

/
1.

10

Onn.
,non
cand,
lberate

tON.

1ens

impe.
Venate,.
Pre.
n0
or
vole 141
Vitn, ie
zoſrtun
iſt 4
Oelt, 1
0l. 4, 1
ahon
pecen⸗
ines

A

—

ſetcini

Non

. 4ul

dtta

vere, 6
n bo
Prio⸗ 16
, t
6olntie
,,
,

ibus 6

.

l.⸗

r

IN SENSUu ARMINIANORUMA.. 35

rens: h) rudera gratiæ poſt lapſum retinens: i) Gra-

tiam communem extra Verbum in promtu habens,

Llad mei Converſionem multa præoperans: ) non-

nunquam interna revelatione, aut miniſterio Ange-

4

lorum converſus: m) Eide ut actu obedientiæ, er-

tate, ignorantia, inadvertentia &c. ibid. fol. Sg. h) Re-
licta poſt lapſum rudera Gratiæ nomine compellat Ar-
minius Reſp. ad Art. XXXI. art. XVII. oper. fol. 127.
Conf. Corbin. cont. Tilen. fol, Iy. 406. ¹) De gratis

illla vide omnino Dn. Caleß. Arminianiſm. fol 360. ſeq.

Qui lumen naturæ non ſuffocant, iis NB. ulteriorem
gratiam ſuam Deus non denegat. Antidot. ſ. de de-
clarat. ſent. c. VI. fol. 33. ap. Epiſcop. T. II. fol. 32. b.
& Pelt. Harm. fol. ISyz. k) Homo ad ſui converſionem
multa præoperatur a Deo requiſita, qualia ſunt veri-
tatem ſalutarem agnoſcere, affectus ad charitatem ha-
bere intenſos, voluntatem ad receptionem earundem

urgere, Collat. Hugienſ. fol. &7. 254. Uade gratiæ ſufſici-
entis vim duntaxat PARTIALEM vocat Apol. c. XVII.

fol. 16 4. Conf. Pelt. Harm. ſol. So. ſeq. 1) Quid peri-
culi aut erroris in hoc ſitum eſt, ſi quis dicat, Deum

quamplurimos, hoc eſt, aliquammultos convertere

per Spiritus S. revelationem internam aut Angelorum
miniſterium ? Armin. reſp. ad Art. XIIX. oper. fol. I125.
quod tamen vult l. c. emollire. Non excludimus va-
rias occultas inſpirationes, quæ intellectu & volunta-
te hominis a Deo immediate aliquando fieri poſſunt.
Art. Remonftr. ad Art. W. fol. 6z. m) Obedientis eſt ge-
nus juſtificantis fidei qua talis. Apoc. c. X. fol. 11I. Fi-
dei obedientia in negotio juſtificationis conſideranda
venit ut opus ſive actus noſter, ib. ſi Gdes non eſt opus

N

86 TAB. IV. SVMB. APOSTOL.

ga mandatum CHRISTI Charitatis, & bonorum
Operum, humanæ, non ſolius gratiæ divinæ, nec aet
inſtrumento meritum Chriſti adprehendente, l
communicationes autem etiam pro objecto haben- len
te, h) ſolam credendi potentiam accipiens, acéuum Ver
vero credendi libere eliciens, CREDO IN SPIRlI-.

TUCM
& aus noſter, quando fieri poteſt, ut accipiatur in- it
telligibiliter, ut a Deo nobis præſcripta & mandata? 4
ibid. Fidei obedientiam tantum requirimus ad juſtifi- 1
cationem, non alism, quam quæ viva eſt, & ſi ita libet, c
NB. quatenus viva eſt. Reſp. ad ſpecim. Calumn. fol. 111. .
Figes proprie inſtrumentum juſtificationis dici non 6
poteſt. Apol. l. c. f. 112. Non fides nec converſio efſiciun-
tur in homine per Dei gratiam ſolam, adeo ut homo
nihil ad eam conferat. Coll. Hag ap. Dn. Caloß. SArmin. 5
Jol. 270. Apprehenſionem qua fides Chriſtum in juſti⸗·
tigam apprehendit, juſtificatione priorem cenſet Ar- l
minm. Artie. perpend. oper. f 756. Conf. Pelt. Harm. f. 6
146. ſeq. Fides eſt objectum imputationis, Chriſtus um
obedientia eſt objectum ſidei, ſed non objectum juſtifi-
cationis ſeu imputstionis divinz. Armin. Epiſt, ad

Hyppelit. a Collib. oper. f 272. leqq. Non juſtitia Chriſti 3
proprie, id eſt, quod imputatur, ſed id, propter quod 8
nobis credentibus in ipſum imputatar juſtitia, Epiſc.
P. III. Diſp. XXII. Th. 1. T. II. fol. 4)4. 5. Fides non
minus reſpicit comminationes divinas quam pro-
miſſa, Apol. e. XI. fol. i2. n) Poſtea quam homini poten-
tia credendi per irrefiGibilem gratiam collota eſt, fa-
temur aliatn a nobis ad sctuam ſidei eliciendum neces-
ſariamn gratiam non agnoſci quam moralem &c. Art.
Arm. ad Arwt IV. f. 6. Hinc dicunt: Hominem initio
ſuæ converſionis mere paiſive & irre ſtibiliter, in

X

—
nOron
le, het

ndente.

Dhihen.
„ Won

SPlN.

TUN

piatn ir

Mundtu!
d juct .
iabe.

hfen
Gici mn
efſihn.
ut hont
. Arnd

in 4

nſet .

Harn.

Kus cun

ter Gnl
iges lor
mn .
ll el⸗
el, ſ.
n beces
3 ℳ
nint
ter, 1 4

“

IN SENSUI ARMINIANORuIMA.. 87

TUM SANCTUM, de quo, o) quod Deus ſit,
credere neceſſe non eſt, p) an adorandus ſit, non
liquer. Siritum, inquam, 9) Juſtitiam origina-
lem in infantibus non reparantem: r) adultos per
verbum nonuiſi moraliter efficax, s) immediate
F 4 tamen

complemento adtive & libere ſe habere. Arm. oper. F. 75.

o&) Vide ſupra Lit. VV. ſed & qui adorationem incer-·

titudinis poſtulant, in eundem errofem incidunt.
Alii plane negant divinam eſſe Perſonam: ſequitur

ſaitis Spiritum S. non eſſe perſonam, ſed vim & effica-

ciam Dei, nec Spiritus S. eſt unicus ille verus Deus.-
Velſing. ap. Pelt. Harm. f. 25. ſeq. Sed bæc ſententia
omnibus tribuenda non eſt. p) Nec mandatum, nec
exemplum, nec indicium aliquod adorati Spirit. S.
manifeſtum in ſeriptura extat, ad Spei. Calumn. Reſp. f.
do. Unde adoratio pro argumento divinitatis Sp. S. ad-
duci non poteſt. De Patre & Filio aderando ſcriptura

plena eſt. De Spir. S. ne bilum quidem occurrit. Apol.
c. III. f. 5I. q) Falſum eſt de infantibus, quod Deus in

opmunibus iis, ad quos remedium pertinet, juſtitiam ori-
ginalem in Adamo amiſſam, per Spirit. Sanct. operari
iterum velit, eo quod illi incapaces ſunt, Apol. ce. VII. fol.
5§7. ») Abſurdum eſi converſionem tribuere hominibus
& prædicato verbo, quoruüm efſicacia tota non niſi
moralis ed, Apol. c. X! II. fol. 182. Nalla miniſteria-
Ilis adio cencurrere poteſt, cum peculiari actione di-
vina, ſic ut per eam aliquo modo fides efficiatur: NB.
quia tota actio miniſterialis, quæ per bomines & ver-
bum fit, moralis actio eſt. ib. f. 155. onf. lit. M. ³) Etſi
declinaſſent Enthuſialmum & arcanos motus (ut lu-
prici etiam hic ſunt) ſtatim tamen hæc ſubjungunt:
addimus & lſupernaturalem potentiam voluntati con-
ferri, & hac ratione Deum NB. immediate in volun-

88 TAB. IV. SvMB. Arosror.

—

tamen, & t) irreſiſtibiliter convertentem: 11) per
Sacramenta, Baptiſmmum puta, w) non neceſſari-

um, & Euchariſtiam, vv) quam quivis privatus ad-
miniſtrare poteſt, & (x) ad quam carnifices
SS Gan H non

2

tatem agere. Art. Rem., eirc. III. Iä.. Are. de Grat.
Fol. IzZ. Conf. Calob. Armin. Jol. 3555. ſeqg. t) Quod
mens irreſiſtibili per evidentiam verbi obje tivam im.
presſione illuminetur, tradunt. Fieri non poteſt, ut,
ſi veritas perſpicua a Sp. S. menti repræſentetur, intel-
lectus non aſſentiatur, aut judicium ſuſpendat, nec pot-
eſt intellectus ex ſe illi illuminationi reſiſtere. Unde
fit, ut inviti ſæpe homines veritati aſſenſum præbeant.
Art. Rem. l. c. ſol. 16. Irreſiſtibilem quandam vim
S8Spiritus agnoſcimus tum in intelleéctu, tum in corde.

Cohat. Hagienſ. fol. 256. Conf. Lit. n. Quamvis aliam

quam Calviniani irrefſtibilem gratiæ operationem
doceant, Bid. I. c. collat. Hæg. u) Effectus baptiſmi
non elſt realis aliqua gratiæ collatio, ſed ſola tantum
divinæ gratiæ ac profeſſionis noſtræ ſignificatio. Epi-
ſcop. P. III. Diſp. XXIX. Tk. g. Finis celebrationis cœ-
næ/non eſt gratiæ alicujus efficax collatio, quæ in ani-
mam influat atque redundet, ſed ſola tantum repræ-
ſentatio mortis C. Id. ibid. Diſp. ſeq. Th. ult. w) Uſus ba-

ptiſmi abſolute neceflarius non eſt. Unde inepti ſant,

qui non baptizatos extra ſtatum gratiæ ac ſalutis poſi-
tos eſſe affirmant. Icd. ibid. Diſp. XXIX. Th. 9. ſed vide

tamen Corokarium primum ejusd. Diſp. vy) Hæc

mea eſt ſententia licere etiam cuilibet privato Chri-
ſtiano adminiſtrare cœnam dominicam. Epiſeop. Diſp.
Publ. rg. Julii 1éis. citantibus Leydenſi bus in cenſura
& ex iisdem Peliio Harm. fol, 242. Apologia negat hoc
extare in Epiſcopio, adprobat tamen ſententiam c,

nor
con
NA
mili

bb)

Pen

NN SENSU ARMINIANORUM. 99

) A non ſunt admittendi, nullam gratiam efficaciter
, conferentem. Credo & SANCTAM ECCLE-
Vad. SsIAM, y) Statu non definiendam, & 2) ſolum
ühcs militantem, (aa) non neceſſario inveſtigandam:
m bb) infallibilibus notis non innoteſcentem: cc)
penitus delebilem, dd) ita, ut regnum CHRISTI

F 5 nihi-
Gr,
min. IXIII. fol. 245. X) Arcendi a ſacra cœna ſunt carnifi-
, IhH cet, quos ego non modo non in Chriſtianorum, ſed ne
Unel in hominum quidem numerum retulerim. Epiſcop. ad
ee t . LXI. q. reſp. ad quæſt. XLVI. Z. I. opp. fol. 45. a y)
luodt Status ad Eccleſiam, qua Eccleſia eſt, juxta ſcripturæ
ſden. Pbhraſin non pertinet: imo Eccleſia ſemper ante ſtatum
eſt. Apol. c. XVII. fol. 235. 2) Sub nomine Eccleſiæz
corc Catholicæ Eccleſiam triumphatem, quam appellant,
Ddon comprchendi nec poſſe nec debere arbitrantur. Apol.
gtionen c. AXII. fol. 23;5. vide in hoc capite plures circa Eccleſi-
niln anm errores ex profeſſo. aa) Neceſſe non eſſe, ut in-
“ quiramus veram Eccleſiam doctrinz ſalutaris cogno-
. h⸗ ſcendæ gratia, doctrina eſt, Apolog. per cap. XXII. Conf.
s o. Dn. Calob. Armin. fol. Sg. bb) Ad quæſtionem: an
in a notæ certæ atque infallibiles dentur, per quas neſciens
err. quæx ſit doctrina veritatis pura ac vera Eccleſia, aut in
as b. ea hæſitans, tanquam per notas, Eccleſiam veram certo

ti ſun. 2 indicantes, deduci posſit in cognitionem veræ Bccle-
W . ſæ & veritatis ad ſalutem neceſſariæ, reſpondet Apolo-
ſ is e. AXXII. fol. 2 42;. negative, addens: pura prædicatio
verbi &c. non poſſunt eſſe notæz Eccleſiæ, quod miti-

k . Ee
C. Zare volunt dicentes: ex prædicatione puræ doctrinæ
⸗ cognoſco, quæ ſit vera Eccleſia, ſed non tanquam ex no-
rſu ta, ſed tanquam ex re conſtituente viſibilem Eccleſtam:
rla l. c. cc) Tota & univerſa in terris Eccleſia deficere pot-

n 6 eſt. Epiſcop. P. III. Diſp. XXVII. Th. X. dd) ut nihilo-

90 TAB. IV. SvMB. APosror.

nihilominus permaneat: ee) a verbi Miniſtris, qui-

formatam: CATHOLICAM ff) i. e. Chriſtianam,
cujus definitioni tamen adoratio Dei in tribus per-

ſonis non bene additur, gg) extra quam ſalus ob-
venire

gitime Evangelium per Apoſtolos prædicatum, porro
aliis hominibus prædicet. Apol. c. XXI. f. 227. ff) Ad Ec.
cleſiæ Chriſtianæ definitionem non bene additur: quæ
Deum in tribus Perſonis adorat, ita habet Index Z. II.

E. c. I. ubi f. 10. inter alia: En Eccleſiæ totius Chriſtianæ
phraſin, reſtrictam ad Eccleſiam, quæ Deum in tribus
Perſonis adorat. Quæz profecto reſtringendi ratio non
modo ſuſpectam reddit defibitionem uoiverſalem, e-
amque valide enervat, ſed & juſtam cauſam præbet Hæ-
reticis omnibus abutendi totius Eccleſiæ Chriſtianæ
autoritate ad ſtatuminandum hæreſes & placita omnis
ſuz, ſimili reſtrictione, imo contraria. Vide plura l. e.
gg) Vide ſuperius de gratia communi extra verbum L.
S. hhb) omnes Eccleſiæ, quæ in neceſſariorum articulo-
rum fide ac profeſſione conſentiunt, etſi in multis aliis
diſſentiant, una Eccleſia dicendæ ſunt. Epiſcop. P. III.
Diſp. XXVII. Th. VII. Nulla dogmata inter Chriſtianos
controverſa neceſſaria ad ſalutem ſunt. Vedel. Rhapfſ. L.
I. c. VII. per tot. Pauciſſima ad ſalutem ereditu neceſſa-
ria ſunt. vid. Apol. f. II. leq. Omnia ad ſalutem neceſſaria

bus nec Vocatio nec Ordinatio neceſſaria eſt, in:-

minus Chriſtus in his terris regnum ſuum retineat.
Apol. . XXII. f. 235. ſeq. ee) Miſſio ſive immediata, ive
mediata non eſt præciſe neceſſaria ad conſtituendum
miniſtrum Evangelicum, ſive ad hoc, ut quis jure & le-

op. Epiſropii voce Eceleſia, & ſignificatur Vedelii Rhapſ.

in unica Johannis Epiſtola contineri ajunt. A. c. XIII.

Ven
Men
imt

int

bla
ſei⸗

2

NJN SENSU ARMINIANORuIM. „pr
„n venire poteſt: hh) cujus membra, il) non ta-
im men Magiſtratus Chriſtianus, qua talis, ſunt
funun omnes, qui Gmboli Apoſtolici literam recipiunt,
lu ſint licet Anti-Trinitarii, Hæretici, kk) quales nec
Ind brlaſphemi & Apoſtatæ eſſe poſſunt; nec ll) con-
vem fcientiam erroneam deponere obligati ſunt, mm)

nec
ſetinet, Cum omnes Chriſtiani in prærcfpuis & fundamentali-
nne brus Religionis dogmatibus jnter ſe conſentiant, in u-
tuencun num Eccleſiæ corpus coeire, & ſe ut Fratres mutua in
e& QChriſto charitate proſequi debent. Omnes autem in
1, on. fundamento convenire inde liquet, quod nulla ſit in-
Mte ter Chriſtianos ſecta NB. quæ articulos fidei Sym bolo
ut dn Apoſtolico contentos non amplectatur, & vitam ad
II Ppraæcepta Chriſti componendam eſſe non ſtatuat.
Quibus duobus capitibus univerſa Religio Chriſtiana
ridfau comprehenditur. Curcel. præf. in T. I. oper Epiſcop.
into S 4. Conf. Calob. Armin. fol. Diſſert. præm. ii) Ma-
iom iſtratus (etiam Chriſtianus) qua Magiſtratus non eſt
en,t membrum Eccleſiæ, non magis, quam pater qua pater,
dal- mnmem brum eſt Bccleſix, Apol. c. X1F. fol. zeʒ. kk) Hæ-
Chrfan reticus blaſphemus Proprie eſſe non poteſt, blaſphemia
aond enim proprie voluntariam divinæz majeſtatis læaſio-
lat⸗ nem ſignificat, at hæreſis plane eſt involuntaria. Apoc.
Pn IIV. f. 26y. Aliud eſt apoſtata, aliud hæreticus. Nihil
commune inter ſe habent, ſed tota religione & profeſſio-
. ne inter ſe differunt. Apol. l. c. f. 267. I) Nemo ob-
nill ligatur ad verum Verbi divini ſenſum ſequendum con-
ten tta conſcientiam ſuam licet erroneam, & Verbum Dei
neminem obligat niſi intelledtum, & ſic prout adhibi-
ec⸗ ta omni polſtibili diligentia & prudentia intelligen-
In 6 dum eſſe creditur, eſt rzubrita capitis II. L. c. Ved. Rhapf.
e Vicge ſupra Iu. b. mm) Hæreſis, Je qua quæritur, non eſt

manifeſtum opus carnis: ſæpiſſime enim ingocen-

92 TAB. IV. SvME. Aposr.

nec Hareſis omnis ad opera carnis pertinet. SAN-

CTORUM COMMUNIONEM nn) ex omni-

Pus Sectis: REMISSIONEM OO) ex merito ope-

rum, pp) in altero ſeculo expectandam, PECCA-

TORUM, qq) quæ etiam tamen non omnia pœ-
nam æternam merentur, & rr) e quibus peccata
omiſſonis proprie NIHIL ſunt, ss) ad ipium quo-

que

tifſimi & optimi homines, carnis & mundi oſores ac
condemptores, hæretici eſſe deprehenduntur. Nec quis
eſt hæreticus, qui ſi hæreſin ſuam opus carnis eſſe intel-
ligeret, non ſtatim eam abdicaturus ſit. Apol. c. XXIF.
pol. 37. Conf. Vedel. Rapſ. L. II. c. IV. fol. gb. ſega.
nn) Vide litt. bh. oO) Salus fidei & operibus indiſtin-
Kim ſeu conjunctim in ſcriptura tribuitur. Apol. e.
XXII. fol. 237. Nos etiam ex operibus juſtificari &
non ex fide tantum Jacobus affirmat. Conf. c. X. F. 2.

Alſſenſus fiducialis, vel N B. obſequioſa hæc fiducia, de-

mum ea vera eſt fides illius, qui certo perſvaſus eſt, JE-
SIIM eſſe autorem ſalutis ſolis ipſi obedientibus & pie
ſancteque viventibus, neque fieri poſſe, ut alia ratione
ad ſalutem æternam perveniatur, quam per veram vi-
am obedientiæz ſeu bonorum operum. Conf. c. XI. g. 2.
Conf. Apol. c. XI. tot. pp) Remisſio peccati vel futurum
ſeculum concernit vel in hujus mundi ſecula incidit.
Illa eſt completa, firma atque irretractabilis reatus
condonatio, & non pœnæ tantum ſublatio. Hæe in-

completa, vel ſi completa, retractabilis tamen eſt. Epi-

ſiop. Inſt. L. IV. c. XVI. T. L. oper. fol. 399. a. qq) Vide Lit.
g. & a. rr) Peccata omisſionis NB. etſt rebera nihil
ſant, tamen ut actus poſitivi concipiuntur. Epiſcop.
Inft. E. IV. S. II. c. XVI. Tom. I. oper. fol. 299. s8) Etfſi

(Ebr. VI, 4.) aperte dicatur, quod tales renovati non

Gi

min
ani

N

18 SENSUI AnMINIANORUN. 93

IK — —
omm. Qui peccatum in Spiritum Sanctum amphandum,
oope CARNIS, tt) an tanquam partis eſſentialis ho-

Ct. minis uu) ejusdemque numero, non liquer: vv)
animam interea dormiſſe negare non aufim:

RESURRECTIONEM. x) olorum ſidelium,
1 uo. * ſſ ſſi ET
p0 int eis sττn7οραα tamen vix poſſum in animum
dA meum inducere, quod id aut prorſus impoſſibile ſit⸗
aut ex decreto ſive actione impoſſibile fiat. Quare ma-
lim hunc textum aliosque ſimiles ſic exponere, ne dif-
ſotes 1 ſicultatem maximam notent, non vero meram impoſſi-
de h bilitatem, ſive ex parte rei ſive ex parte Dei. Ia Epi-
ſeigte. ſcop. Reſp. ad q. XIII. T. II. oper. fol. 12. ſeq. tt) Fieri
I non poteſt, ut lis (de reſurrect. ejusd. numero corpor.)
decidatur, quamdin certo non conſtat, an hoc corpus
incfe. pars eſſentialis hominis, an vero inſtrumentum tan-
el1 tum ſit animæ humanæ, quatenus in hac vita ejus mi-
ſenst niſterio indiget, ad ſe in eo ſuſtentandam, & quod in
XIH futura vita plane neceſſarium non erit: quam litem
“ DEUs in futuro ſeculo deciſurus eſt, ubi tum demum
4, N. intelligemus & ſentiemus, eodem an novo corpore
lt nos donaverit omnipotens. Apol. c. XIX. fol. 219.
atane Quanquam ita doceat Epiſcopus P. III. Diſp. XXIII. Th.
“ IIX. uu) Vid. Lit. præc. w) Superſtitem manere (ani=
mam) cum dicimus, non audemus, confidenter aſſere-
V ſme re, quod extra ſe quidpiam agat, ſentiat, aut percipiat
ate Spiritus corpore exutus. Epiſeeop. P. III. Diſp. XXIII.
Th. VII. Ad realem poſſesſionem ſeu fruitionem feli-
nt⸗ citatis æternæ vitæz expectari debet tempus in quo ex-
hi citati a morte coram tribu hali CHRISTI fiſtemur.
uli Eduardus Poppius (nunquam atis laudandus CHRI-
STI ſervus juxta Apoleg. Rem. ſub cale.) in anguſt. part.
Pi fol. 245. XX) Veri ſideles tantum reſurrectionis Partĩci-
pes erunt, non impii, auft qui reſurgent, ii una cum im-
r piis, qui in extremo ſuperſtites erunt die, aliquandiu

cruciabuntur, & tunc in nihilum redigentur. Slat. in
declarat. aperta fol. -yy. Quanquam i4 cæteris non ſit
tribuendum. Vid. tamen ſupra Lit. Mm.

NSS

94 TAB. IV. SvMB. Arosr. IN SENSu ARM.

ET VITAM EFTERNAM yV) non ſtatim poſt 4

diſceſſum ex hac vita adeundam, 22z) obedientiæ
meæ debitam aaa) in V. T. exſerte nequaquam pro-

7 yy) Animæ e corpore diſcedentes non ſtatim abeunt ad

zterna gaudia, Slat. detlarat. apert. l. c. Conf. lit. præced.
2272) Conf. lit. m. é. qq. aa) Si claræz & expreſſæ DEI
promiſſiones de ſalute & vita æterna, etiam libris V.
Teſtamenti continentur, quid opus eſt ea de re digla-
diari? proferantur loca & conclamatum eſt, Apol. s. I.

J. 26. Promiſſa V. Teſtamenti omnia fere ſunt carnalia

& temporalia ad hanc vitam præſentem ſolummodo
pertinentia. Etfi enim ſub vitæ nomine, quæ promiſ-

fione legi addita continetur, vitam æternam intelligi

non negemus; tamen ejus promiſſionem in prima
tantum legislatione, quæ circa hominem integrum

adhuc verſatur, locum habere poſſe dicimus, Epiſeop.

II. Diſp. XIII. Th. V. Promiſſa Novi T. dauo ſunt,
Vitæ æternæ, quæ remiſſionem peccatorum & reſu-
ſcitationem ex mortuis ſibi præcedanea habet, & Spi-
vitus Sanctus.
III. Conf. Pelt. Harm. ſol. f. ſeqqj.

Epiſcopius l. e. Diſp. XIIl. de N. fæd. Th.

——

1.
14
Ulate

du

. TAB. V. SvNB. APOSsT. In SENSU SocIN. 9 5

M ILIABULA V.
ende
n. Symboli Apoſtolici in ſenſu
Socinianorum.
eoon Go, ut „ primus homo mortalis, in 2) ſimpli-

pretet
e Dll citate & innocentia ſine 3) peccato originali. na⸗

r . tus 4) imagine tamen divina adhuc coruſcans, auto-
. ritatescripturæs. quatenus 5§) ſanæ rationi congruit,
„ induus, CREDOI IN DEUMô)αοαντιιαατ

cammalir

cluſa
Unmode
poon.
WD 1¹) Socin, lib. de Stat. prim. Hom. t. Puec. p. 35. aſſerto pri-
W mum hominem, antequam laberetur, natura immor-

ee talem non fuiſſe: adde ejusdem Miſcell. p. 5y?. 2) Smal-
zius contra Franz. p. 14. ſeq. Simplicitas & innocentia
nole, ſi tribuatur Adamo ante lapſum, ſatis ſuperque eſt.

“ TIIdem de Ver. & Nat. Dei Filio c. 7. p. 9. & ſeq. tradit
Adamum ante peccatum inſtar infantis & pueri fuiſſe,
quia, quid eſſet nudum, ſcire non potuerit. 3) Smalz.

4. Franz. Diſp. II. p. 46. Peccatum illud originale mera
eit fabula. Socin. Prælect. Theol. e. 7. 6. D. Siherz. Colleg.
Anii-Sotin. p. 2744. ſeg. 2) JSoctinus de ftat. pr. h. „. 7. Præ-
lect. Theolog. c. 3. p. S§. Snzalkz. c. Franz.p.2. Durat ad-
huc imago DEi. 5) Jon. Schlichting. de Trinit. conira
Meiſner p. I25. item Homil. S. in c. 1I. Joh. p. S§y. nul⸗
la eſt religionis particula, quz cum ratione non
conveniat. Pid. D. Scherz. Coll. cit. p. 17. ſeq. 6) Quo⸗
niam eſſentia divina tantum unica eſt, ideo nullate-
nus in ea plures perſonæ poſſunt eſſe. Catech. Ra-
toß. c. I. 4. 21. it. unica perſona, eſt uuus ille Deus,
Prter Domihi Jeſu Chriſti. Crellius de une Deo Patre.
A. Sebhedeens- c. Meiſn, de Trinit. 7) Crell. lib. 1. de aune

96 TAB. IV. SvNBOI. AosTol.

—

cluſa Perſonarum Trinitate, 8) æternum quidem, ſe
ſed non ſolum, nec 9) absque ſucceſſione nec 10) e
Subſtantia ſua ubique præſentem, nec 11) omni ſo. W

cium aut 12) immutabilem vel 13) ſimpliciſſimmm, ib
Y
byno

Deo. cap. 2. & in Comment. in I. Cor. IIX. 6. Nobu (yinen
unmnus (eſt) Deus, Paler, ex quo omnia & 4. Ergo Deuss
ille unus nemo eſt præter Patrem. Socin. lib. SBaſor 8
P. 2 ½, 32. B. D. Scherz. Colleg. cit. p. 77. ſeqq. §) Mo. (ico

eorobß. Ref- append. Smiglecii p. 29. ſeq5ö. Teſtimonia z

ſeripturæ non evincunt Deum ſolum æternum eſſe, con 1..
fer Socini Prælect. c. S. p. 25. Smalz. e. Franz. p. 12. Deum Ratt
ab æterno eſſe in ſcriptura nο haberi negat. v. D. Calob. Dr
Sociniſm. Proflig. p. 142. ſeqq. Tempus etiam Deo cox- zma
ternum ac increatum ſtatuunt. Socin. Prælect. c. IIX. fot.
2). Goslab. e. Keckerm. fol. 1or. Quidam etiam materiam 16
primam æternam docent. Moſcoroß. append. Swigler. „ay,
Jol. 29. ſeqq. Smalz. cont. Franz. fol. 22. 9) Succesſivam l.,
Dei durationem comminiſcuntur, Goslaß. c. Kecherm. i

Fol. F. alii confutati a D. Scherzero Colleg. Anti-Socin.
fol. 49. ſeqq. 10) Deum ſubſtantia ſua non ubique eſſe
præſentem, ait Socinus Fragm. Catech. prior., f. 16. 1/g9.
Contra Franciſc. Dabid. de inboc. c. XIV. Smalgz. cont.

Franz. Diſp. I. fol. 3. D. XII. fol. 339. Vid. Hornbect. Soci- u
niſm. Conf. LII. Fol. 255. ſeq. 11) Socin. Præledt. t. 5. p. g9. I0. 1)n
II. negat, Deum peccata, quæ a voluntate humana de. „„
PpPengdent & futura contingentia prœſcire, antequam K- e
unt, it. Crellius de Deo & altribut. c. 22. B. D. Caloß. So- ut

cin. c. p. I 47. 139. I2) Crellius de Deo & attrib. dibin. p. 340.
3544. diſerte affirmat, in Deo (propter decreta ſcil.) ali-
quam mutationem eſſe; imo niſi in Deo mutatio quzx (A
dam ſit, Deum fruſtra placari. 13) Crellius de Deo 65
aterib. giß, 6. Deo accidentia sribnit, b. H. Ca-

ein
ſeat

IN SENSüI SOGNIANORuII,, 97

ien cujus 14) miſericordia nec inſinita neque 15) ju-
. 1 ſtitia eſſentialis eſt, PATREM, qui ex 16) ſubſtan-
unI tia ſua Filium ab æterno non gennit, 17) noſter au-

en tem Pater fadus demum in Nov. Teſt. per Chri-
i ſtum . OMNIPOTENTEM, 18) modo haut inſi-
nito, CREATOREM COELI ET TERRE, qui
19) ſolus excluſo Filio & Spiritu S. Produxit & con-
ſfer vat omnia, adorandus non Præciſe propter 20)
M divinam naturam, ſed alias ob cauſas.
go Duaus
h⸗ loß. Hocin. P. 158. 14) Smalz. e. Frang p. 3. negat DEl mi-
) M., ſericordiatn infinitam & immenſam eſſe, it. Catech. Kaccoß.

fini Hp. 266.15) Cateehiſm. Rocoß. l. c. Crellius de D. & . D. e.
e. 19. p. 269. b. Dn. Caloß. Socin. cit. p. 149. 16) in Cateth.

„Dan Raceoß. p. 6p. generatio Pilii DEl prorſus im poſſi bilis

o jam demum in N. T. per Chriſtum factus eſt Pater noſter.
IYA4 18) Smalz, in Ref. Franz. p. 3. it. Examin., centum errorum
gatetin Pp. 56. b. D. Caloß. Sociniſm. p. 145. 19) Crellius, ſolus Pa-
Siꝑ zey ecyeabit omnia. . Anti-Crell. D. Bolſacti & DO. Scherz.

Nedn. S. Calob. Sociniſm. p. 167.
f.oein⸗ “

csn Col. Anti-Sor. p. Io3. 20) Smalz. Refat. monſtror. p. F5.

N⸗ (Redo ET ) fide in V. T. non requiſita, 2)

e notitia ſolum & aſſenſu conſtante, IN E-
I.) Volckelius l. IW. de E. R. c. 3. p. 151. ſeq“ß. Smalz c. Franz,
mumt⸗ P. 103. Juſtitia per fidem ante N. T. non fuit propoſita,

gunk. id. 7. c. p. 93. Fides V. T. reſpexit ſolam ſidem in DEum,
. N non Chriſtum: v. D. Scherz. toll. cit. p. 643. 2) So⸗
oD Ein. Fragm., de Jaftißic. Tam., 1. opp. f. 12I. Pides ſigni-
)A. ficat primo credere, Jeſum Chriſtum, ſecundo ſi-
6 7, Saificat confidere Chriſto, atque hæc fides ad ipſius
5

98 TAE. V. SYMBOL. APOSTOI-

SUM CEIRISTUM, 3) tanquam fidei objectum
ſecundarium, FILIUM EJUS UNICUM, non
naturalem, ſed 4) adoptivum, DOMINUM
NOSTRUM ) poſt reſurrectionem fadum:
WDI CONCEPTUS EST DE SPIRITU 8S. 6)
Deo bPatre vices viri ſupplente, NATUS 7) ex
MARIA VIRGINE non õ

Chriſti præcepta & promiſſa præcipue reſpicit: accel-
ſonie autem & antecedenter ad ejus perſonam atque
munus, id Part. IV. ae ſerbat. c. 11. ⅛ Soeinus lib. Sa-
ſor. c. F. p. 6&. contra Vlujeck p. 159. contendit DEam

Patrem primarium fidei objeétum eſſe, in quem præci-

pryue credendum ſit; Chriſtum autem eſle objectum Hi-

Qe:i ſecundarium, fidemque non acquieſtere in Chriſto,

ſed per ipſum dirigi in DEum. 4) Socin. in Anti-VLVu-
jeek. c. veſp. ad Claſſ. 3. arg. I. dicit Chriſtum tantum
PFilium Dl adoptivum eſſe, ratione ſimilitudinis cum
DEO, amoris DEl, conceptionis e Spiritu, ſanctifica-

tionis, miſſionis, reſuſcitationis, exalktationis ad re-.

gnum &— ſummum ſacerdotium. v. D. Cales. Sociniſm.

p. 769. ſeqq: 5
omnium homi
geipſa: it. p. 17.⸗ ante reſurrecionem non fuit Dominus

Angelorum. 6) Socin. in Ami- VVujeck. ffirmat,

Deum in Chriſto homine in Mariæ virginis utero, for.

mando, ſeminis viri, vel potius, viri ipſius vicem ſup-

pleviſſe p. 219. Spiritus 8. ſuperveniet, perinde eſt, c

.

ſi dixiſſet, quod viri opera in homine gignendo feni
ſolet, hic virtutis divinæ opera fiet. p. 221. v. D. Scherz.

) Smalz. Exam. C. Error. p. 16. Chriftus
inum Dominus ante mortem non fuit

Coll. cit p. 372. 7) Crell. tom. 2. «omment. f. Io. 11. 12.

leqq. tradit Mariam non ex tribu Juda, & familia Davi-
dis, ſed ex Levi ortam eſſe, it. Socin. Lection. Sacr. p. 157.

”?
n⸗
he
juni
!

9) De- 10

on

.—— IN SENSH SOCINIANORHNM. 99
m 9) Deus altiſſimus, 10) venturus etiam, ſi primi
UM Pparentes non peccaſſent, ut 1I) officium Pro-
,domn pheticum, ad quod tempore quadrageſimalis je-
16 junii in cœlum raprtus, fuit informatus, perficien-
e do legem veterem, promulgandoque 12) novam
u cum novis promiſſis obiret: PASSUS SIB PON-
9)AN TIO PILATO 13) cruciatus non infernales,
CRUCIFIXUS, MORTUUS ET SEPULTUS,
non ur 14) Juſtitiæ divinæ ſatisfaceret, ac 15)

— ——

uel 6 2 ex-
1 Nr
en en 2) & 9) Volchel l. V. de V. R. e. 9. p. grS. Chriiſtus noh na=
Auat. tura, ſed DEl beneſicio DEus. it. c. 10. p. 42 1. Chriſtus
C DEus ille ſummus non eſt, ſed ab eo diſtingvitur. v. D.
mti⸗. Scherz. Coll. eit. p. 132. 539J. & D. Calob. Socinifm. p. 134.
uim To) SImalz. &⸗ Franz. diſp. 12. Je cauſa pecrali p. 429. ſeq;.
Umsdn Affirmant Chriſtum venturum fuiſſe, ſi Protoplaſti non
nte peccaſſent, ad ſervandum in æternum homines. iI) Socin.
An. inſtitut. Chriſt. Relig. p. I27. ſeq. de Aſcenſu & commora-⸗
Dgrie tione Chriſti hominis in cœlo, antequam munus ſuum in
4Cnih terris obire inciperet. Conf. Scherz. Colleg. Anti- Soein.
Non ii 403. ſeq. 1I2) Socin. ad Artie. Cutheni theſ. To. It. de offe.
Dom Chriſti them. II. Ofterod. inſtitut. c. 12. 5. D. Seberg. Coll.
KHm citr. p. 314. 406z. ſeq. 13) Smalz. contræ Synigler. de ſatisfalt.
e, „ r. . p. 222. ik. Socin. P. III. de Serb. Chr. t. g. negant Chri=
eonu ſtum damnatorum pœnas ſuſtinuiſſe. v. D. Scherz.
Gecht Coll. eit. pag. 45. ſeq. 14) Socin. de Chr. Se, b. pag. I. e. I.
dD i. P. III. c. 1. aſſerit, DEum & jure potuiſſe nobis con-
,: donare peccata noſtra, nulla pro ipfis ſatisfactione ac=
,4 % W” cepta; & voluiſſe nobis peccata noſtra condonare. it.
lahdn Yolckel. l. V. de V. K. c. 22. p. 67. 15) Polctkel. loc. eit.
m Antea propitius ex ſeipſo Deus fuit, quam Chriſtus nos

6

100 TAB. V. SYMBOL. APOSTOL.

expiando hominum peccata, 16) DEUM nobis

am ſalutis I8) confirmaret; 19) DESCEN-
DIT AD INFERNA, h. e. figurate, in ſtatum
mortuorum pervenit: TERTIA DIE RESUR-
REXII A MORTUIS, 20) non propria, ſed
Dei Patris virtute; ita, ut poſt 21) vivificatio-
“ZG nem

illi conciliaret. it. Etſi nunc vulgo Chriſtiani ſentiunt,

catis noſtris plenarie ſatisfeciſſe, quæ ſententia fallax eſt,
Scriptura aſſerit, DEum nobis à Chriſto reconciliatum;

quemadmodum nos ad Deum converti, atque ad eum mo-

mort. Chrifti q5. 31. ſeqq. 17) Socin. P. I. de Chr. Serb. c. 4g.
Chriſtus ideo Servator eſt, quia nobis exemplum, quod
imitemur, dedit. v. D. Scherz. Coll. cit. p. 466. ſeq. 15) Soe.

ſangvinis effuſione viam ſalutis confirmavit. it. P. II. c. 25.
& Erælect. Theolog. c. 20. p. 124. 19) Smalz. Refut. l. 1. de
Err. Arian. e. I. p. 175. Deſcendere figurate accipi de.
bet, pro eo quod Chriſtus poſt mortem inciderit in iſtum
ſtatum, in quem omnes mortui incidunt. it. Deſcenſus
ad inferos, non eſt actio Jeſu Chriſti; ſed tantum con-
ditio conſequens mortis perpesſionem. v. D. Scherz.
Coll. cit. p. 5339. 20) Socin. diſp. de anigen. Fil. DEI
eſſentia, p. 117. Zom. II. opp. fol. I3. ſeqq. Ereptus eſt
Chriſtus ex ſtatu reliquorum mortuorum: a quo vero

(
yrp
IKR

reconciliaret, ſed ut 17) exemplum daret & vi

4 2e

Chridutn morte ſua nobis ſalutem meruiſſe, & pro pec-

erronea & admedum pernicioſa. v. D. Scherz. Coll. cit.
p. 430. 16) Soein. de Chr. Serß. P. 1. 6. 7. §. Nusquam

verum id tantum, quod nos per Chriſtum aut mortem ejus
ſimus reconciliati: dum Chriſtus nobis viam oſtendit,

dum reconciliari oporteat, inquit Catech. Raecob. 6. 7. de

P. I. de Chr. Serß. c. 3. Chriſtus miraculis & vel maxime

em

hop

ma

di

Vatiunh
Popee⸗
laret
Col. H
ſosga
iatua
ten e
Oſench
ellun e
l
ol
0
aEIxOE
II. 6, 4
,1.1
caii
Sidn
Delaii
un ed.
Nben.
l

IN SENSuI SOCINIANORIMA. TIT;I

nem corpus mortale retinuerit: ASCENDIT AD
COELOS, ut 22) exuta carne & ſanguine
corpus glorioſum indueret: SEDET AD DEX-

TRAM DEI PATRIS OMNIPOTENTIS, ut
populum Dei 23) ceu vicarius ad tempus 24)

abſens regat, INDE VENTURUS EST JODI-

G3 (CLaAkkE

num a ſe ipſo 2 Quid rogamus abſurdius aut ſcripturæ
magis diſſentaneum: it. Catech. Racéoß. c. I2. 4/. 4S. be

D. Scherz. Coll. cit. p. g. 21) Socin. de ſtat. pes Hemin.
c. Puce. c. S. p. 2;57. Non eſt Chriſtus JEius, quam-
vis non amplius moreretur, a mortuis excitatus, im-
mortalitatem & gloriam ſui corporis adeptus, niſi cum
in cœlum translatus eſt, ubi ſedes eſt corporum im-
mortalium & glorioſorum. 22) Volckel. l. II. de V. R. e.
19. p. 106. Chriſtus ut immortali glorioſoque corpore
cingeretur, & porro vitam viveret ſempiternam, h. e.
ut fieret, qui non ſolum non moreretur, ſed natura et-
iam ſua mori non poſſet, terras has reliquit, & in cœ-
lum aſcendit, in quo aſcenſu eum transmutatum eſſe,
res ipſa ſatis indicat. Smalz. de dib. Chr. cap. 14. p. 90.
Chriſtus per aſcenſionem conſecutus eſt naturæ iphius
immutationem v. D. Scherz. Coll. cit. pag. 5S5o. 23) Ca-
tech. Raccob. c. 12. 45. 16. Quid eſt ſedere ad dextram
DEI? Reſp. eſt vices D EI gerere., Smalz. Reſp. ad
noß. monſtr. Smiglec. c. I4. p. 135. ſcribit, Jeſum popu-
1,0 a DEO Patre præfectum eſie, ut ad certum tempus

Chriſtus eſſet omnia in omnibus. Confer. D. Scherz.

Coll. p. 58. 24½) Smalz. Exam. c. Error n. 22. pag. 11. VO-
luit DEus JEſum Chriſtum, ſemel in cœlos exaltatum;
ibidem manere, usque ad inſtaurationem omnium.

Tantum igitur abeſt a populo ſuo Rex IEſus Chriſtus,

quoad eſſentiam, quantum illud ſummum cœlum di=

102 TAB. V. SyMBOL, APOSTOL.

——

CARE Poteſtste 25) vicaria & poſt 26) reſur.
recdtionem accepta, VIVOS ET MORTUOS,
3 fideles ſeilicet, 28) impiis vero in enihilurre re-

ſtat 1 hac infirma terra. Smalz. de Dib. Chriſti, e, 16. p. 160.
ſeq. 25) Folckel. I. III. de V. R. z. 25. p. 123y. Chriftus eo
modo vicarius DEl dicitur, ut olim Joſephus Pharaonis
loco omnia procuravit &c. 26) Smalz. Exam. C. Error. n.
35. p. 16. Chriſto Matth. XXIIX. 18. poſt reſurrectionem
Qdemum data eſt omnis poteſtas in cœlo & in terra. Ergo

ante mortem ſummam in homines poteſtatem reipſa non

habuit. 27) ita Socinus cum diſcipulis ſenſit, teſte Felwin-
gero: in Epiftol. apud D. scherz. e. l. p. 1192, ſeq. negans
impiorum reſurrectionem 28) Socinus aſerit impios omnes

ſimul olfe keonitus abolendos. v. D. Sherz. Col.. e. . 45.

1226.

OarDo 1) per vires naturæ adhuc integras,

IN SPIRITUM S. non ur 2) perſonam di-

vinam & ſummum Deum, 3) a Deo Patre, & Fi-
lio ab æterno procedentem, ſed ut 4) virtutem
Dei
1) Sebhichenng. e. Meiſner. de ſeiß. arbitr. fF. 33. Nonne
ad credendum Evangelio Spiritus S. interiori bono
opus eſt? Nullo modo: Cateth. Raccob, e. 6. 7. II. p.
241. Voluntas hominis cauſa converſionis adminiſtra eſt.
Smalz. e. Franz. diſp. g. pag. 425. P. D. Seherz. Coll. eit.
p. 606. ſeq. it. pag. 629. 2) Schlichting. c. Meiſn. de Trin.
p. 6s†. Spiritus S. non eſt Perſona illa divina, ſeu ſum-

mus DEus. Cateth. Racoß. e. I. de Eſſent. DEl qu. 33.
2) FKocin. defenſ. snimadberſ. p. 375. negat. v. D.

Calab. p. 227. 4) Crellius in Tractat. de Sirilu §.
F. T. f. I4. Animadvertendum eſt, duplici ratione

conliderari Spiritum S. vel quatenus aliquid eſt Dei, &

Ul.
Prom

det

impr

o
IINA
lecel

f e f——0—— ——

— WWN5NNTSENsU SociNIANORUM. 103
neſ⸗ DEI, qua homines ſanctificat, in 5) V. T. nec
ο promiſſum nec notum; SANCTAM non pro-
ne pter regenerationem 6) in Baptiſmo, aut 7)
imputatam Chriſti Juſtitiam, ſed ſtudio virtutis
& obedientiæz 8) ECCLESIAM CATHO-
AA LICAM, 9) ſcitu quidem & creditu non

—

neceſſariam, nec 10) perpetuo duraturam, aut
Cionen
D inipſo reſidet, aut ab eo profſciſcitur: vel quatenus in
iin Hämine reſidet, & ſic ex divina benignitate eſt aliquid
Hn hominis. v. Dn. D. Calob. Socinifm. p. 226. ſeq. ) malz.
negn c. Franz. f. 93. ſeq. hegat Spiritum 8. in V. T. fuiſſe notum
awis aut promiſſum. v. D. Seherz. Coll. cit. p. 367. 6) VEolzogen.
Nuft in Joh. III. y. Tom. I. opp. fi q7. Aquæbaptiſmus non ele
eum in finem inſtitutus, ut per eum homines regenerentur;,
ſed ut ii, qui per Spiritum & verbum jam ſund regniti, eo-
tegnn tanquam viſi bili figno palam coram Bccleſia J. C. teſten-
tur, ac profiteantur, quod ſicut corpora ipſorum aqua ele-
unt⸗ menmri abluuntur, ita etiam ipfi ſemel peccato mortui,
l. impoſterum in novitate vitæ ambulaturi ſint. 7) Socinus P.
Nuten I. de Serbat. t. . Non per impatationem, ſed imitatio-
De nem juſtitiæ Ghriſti & obedientiæ ejus, qua nos ita ut
oon Chriſtus DREO obediamus, nos juſtificari docet. Chriſti
ton ſides, quæ nos juſtificat, reipſa nihil aliud eſt, quam
eng ius præceptis obedire ſpe futuræz immortalitatis. So-⸗
tn4 cin. Tract. de Fid. & oper. pag. 14. D. Scherz. Coll. p.
li 6;: 5) Voltkelius l. IV. de V. K. c. I. p. I65. P. Coleg.
470 Anti- Socin. D. Scherz. pag. 6to. ſeqq. 9) Sotin. tract.
Huln. de Eccleſ. & miſſ. Miniltr. c. 1. b. D. Calobius Sociniſm.
15 p. 936. 10) Oftorod. inftitut. f. 42. pag. 712. 426. ubi
1 1 affirmat, non neceſſe eſſe ſtatuere ſemper aliquam, præ-
394 fertim viſibilem fuiſſe Eccleſiam. Volckelius l. V. de V.
R. 6. 7. P. 39I. it. Theopbil. Nicolaide contr. Miedzyboze

104 TAB. V. SYMEBOL. ApOsTOL.

certis II) notis inſignem, vel 12) ordinario mi-

niſterio indigentem; SANCTORUM, qui ſacra-

pietatis vacant, COMMUNIONEM externam,
J ſecla-

c. 2. p. 72. Negamus, quod neceſſe ſit, Eccleſiam J. C.
ſemper ab eo tempore, quo a Chriſto & Apoſtolis fun-
data eſt, durare. v. D. Scherz. Colll. cit, pag. 97b5. 11)

Smalz. e. Franz. pag. 25z. Notæ Eccleſiæ nullæ ſunt;,
nec ut ſint, neceſſe eſt. it. Volckel l. Vr. de E. R. c. 1.
Pag. 706. V. D. Caloß. Sociniſm. pag. 939. 12) Smalz. diſp.
VI. de Eceleſ. e. Franz. pag. 386. ait: Firmum maneat,

quemadmodum aliquis alios docere poteſt, etiamſi a
nemine ſit vocatus aut miſſus, ſic etiam ritus illos ſa-
cros admniniſtrare eundem poſſe, absque miſſione. v. D.
Scherz. Coll. cit. p. rooo. 13) Schliehtingius contra Meiſner.
de Trinitat. f. zg. c. 6. ex hypotheſi, quod Sacramenta ſint

tfantum ritus Chriſtiani, ſcribit: Articulus de Cœna &

Baptiſmo ignoratus aut repudiatus ſalutem non adi-

mit, dummodo quispiam cæna domini & baptiſmo u-

tatur. Socig. de Baptiſm. aquæ Diſp. p. 229. ſeqb. bapti-
ſinum rem indifferentem eſſe diſputat. v. D. Scherz.
Colleg, cit. p. 762. ſeq5. it. 7yo. Cateche. Racoß. r. 2. de
cœn, Dom. q. 1I. Wos ritus iſtins naturam in panis

fes ctione & uſu & e poculo potu, perque hæt jn mor⸗.

tis Chriſti repreſentatione quadam ſitam eſſe dicimus.
14) Smalg. c. Franz. diſp. F. de Eceleſ. p. 252. Cre-
dimus, omnes illos, Lutheranos & Calviniſlas & alios,
qui a Papatu defecezunt, in unam EBecleſiam congregari

poſſe, ſi Spiritu jeſu Chriſti ſe regere paterentur, & cha-

ritatis officiis potius, quam iſtis odiis mutuis certarent.

Nam (quod pro regula immota & maxims nos quidem

mentis ceu 13) ceremoniis chriſtianis initiati
Chriſtianiſmo, 14) Chriſtum colunt & ſtudio

ſne

ſon
6R
ini)
un 0

tene
Oh
pie
Ch
C
dehn
ece⸗
len
Cuin
Prot
e
Datn
cjig
lart
dno
cn
1.
cch
dan
ol.
Not
derr

i

—

rion.

iſcu.

nitini.
Kod
ternun

ſell

m ,. 0
ls fun.

,. 4
eik
„At. .

elr l.
inel
etiaml

illos H

Atia

OCent A

on dl⸗

tnd .
bipt.
Nr

3 5
n hnnß
i .

(A.
Ail G

Echt
ſtalen.

Meſn

IN SENSUI SOCINIANORuM. 10

ſeſtarum vocabulis tamen diſtinctam: REMIS.-
SIONEM PECCATORUM I5) quorundam,

fine 16) fide in Chriſtum parabili: CARNIS

non 17) ejusdem numero & ſubſtantia RE-
SURRECTIONEM ET VITLAM TETERNAM

in 18) V. T. ignoratam nec 19) gradibus præmio-

rum diſtinctlam. “l

tenendum cenſemus) NB. inter quos DEUS & Eſus
Chriſtus rite colitur & adoratur, inter quos ſtudium
pietatis ſecundum Chriſti bræcepta viget, ii omnes pre
Chriſti Eccleſia haberi poſſunt & debent. v. D. Scherz.
Codl. cit. pag. ggg. & D. Caloß. Sociniſm. V. 942. 1)
Seblichting. c. Meiſ. q5. 1. p. 27. ſi ſit homo, qui in
peccatis manſerit eo usque, ut ei non amplius tantum
temporis ſuppetat, ut vitam & mores emendet, utpote
cui moriendum jam ſit, quicquid tandem lacrymarum
profundat, & quamcunque in partem ſe verſet, vi Novi
Fœderis damnandus eſt. 16) Smalzliss t. Franz. p. 267. ad
naturam pœnitentiæ nen Pertinet fides, ſed coniequens
ejus eſt, quod ex divina benignitate accedit. Sosimus
Part. III. de Serßat. Chr. g. . negat nos remiſſionem pec-
catorum per et Ppropter ſangvinem ac mortem Chriſti
conſequi. v. D. C. loß. Soeiniſm. p. 747. T7) Smklz. Exam.
*. Error. ad err. Fg. p. 36. Corpora hæc, quz nunc cir-
cumferimus, reſurrectura non credimus ſed, alia nobis
danda eſſe, ab Apoſtolo edoceri ſtatuimus. v. D. Scherz.
Cold. cit. p. 1194. 1S5) Socinus lIih. quod regni Pol. c. 7. it.
part. Wr. contra Palæalog, p. 349. In V. T. promisſio vitæ
æternæ nulla fuit. v. D. Scherz. tod. cit. p. 361. 19) Negat
Swalzius v. D. Scherz. Colt. tit. p. 1225. & Calob. Sociniſm.
Pag. 1110.

106 CQAbP. IX. DE SYMBOLO

Ex diverſitate hac ſenſus, quem contra Scriptu-
ræ S. analogiam, modo nominatæ ſectæ Symbolo

Apoſtolico affingunt, ſatis, opinor, liquet; graviſ-
ſime errare Synerctiſmi patronos, qui cum M. An-
vynio de Dominis lib. 7. de Republ. Eccleſ- in calte,

tradunt, hoc Symbolum eſſe medium idoneum

conciliandi religiones toto cœlo diverſas. Confer.
tabulas heic inſertas, earumque diverſas ſententias
expende, & quam lubricum ac falſum hoc Syncre-
tiſmi fundamentum ſit, facile deprehendes.

CAP. IX.
SYMBOLO NICENO.
Orlolan Nicenum dicitur a ſynodo ſeu concilio
Niceno Oecumenico, quod A. CHR. CCCXXV.

ſvafu Alexandri Epiſcopi Alexandrini, Impe-
rator Conſtantinus M. ex omni Aſia, Africa & Euro-

pa convocatis CCCXVIII. Epiſcopis in Regia ſua
Niceæ urbis Bithyniæ habuit, ut hæreſin Arii Pres-

byteri Alexandrini, qui Chriſtum Deo Patri eſſe
6oοαοι αρuοο Nebat, ex 8. literis convin-
cerent ac damnarent. v. Theodoret. H. E. l. I. C. I.

6. 7. Euſeb. I. III. de vita Conſtantini c. 1o. Sozom.

1.7. c. 16. Socrat. l. . t. . 10. & Severini Binii tom. I.
concil. in not. ad Conc. Nic. lit. K.

er

MNn

cilio

PDatr

Ge
mie
NI
Dele
Alex⸗

Qus

verh

ui
hye.

rib

tum
ua

(conke

Garan

ine
CM/

(ana,

ſenn
ſei

.Irm
§. 2. FHoc

ctſpen
nboto
grui.

N. 4. S
n Cl

oneun
Couler

teNte
ncte

4

orum, in Gallia edidir Chriſtophorus Jaſtellur,

NICENoO. 10

Hoc Symbolum, pro ut libris noſtris Symbolicis
inſertum, etiam Conſtantinapolitanum dici poteſt.
Nam plane illos articulos continet, quos in con-
cilio Conſtantinopolitano anno CCCLXXXI.
Patres CL. regnante Theodoßio Seniore, Niceno ad-
diderunt. vid. Theodoret. Hiſt. l. V. c. 9. Id circo et-
iam idem Symbolum (Conſtantinopolitanum) quo
in Miſſa utuntur Papæi, a ſcriptoribus paſſim ap-
pellatur Nicenum vid. LEombard. l. 1. diftinlz. XI. &
Alexandr. Aleſium Part, III. Quæſt. 69. membr. j.
Quia, quicquid continetur in Niceno, id iisdem
verbis in Conſtantinopolitano reperitur: & quic-
quid adpoſuit Conſtantinopolitanum, id ovatees
h. e. potentia ſive virtute ineſt Niceno, quod majo-

ris lucis cauſa poſtea adjectis paucis verbis explica-

tum fuit. Præter hanc aliam cauſam adducit
Posßius dißert. UI. de Symbol. n. S. yy5. ſeqv.

Arque hinc forte eſt, quod ſi conciliorum Tomos

conferas, aliqua hic diſcrepantia deprehen-

datur.
Vimbolum autem hoc (obſervante B. Carpzovie

in Hag. cit. p. y.) ita appellatur ad differentiam
Cavwonum in eadem Synodo Nicena conditorum.

Cunones enim dicuntur ad diſciplinam Eccleſia-

ſticm pertinere: Gmbolum vero doctrinam
fidei exprimit. Canones hujus concilii & ali-

cujus

108 Cy. IX. DE SYMBOLO

—

cujus editionem non ita pridem Helmſtadii repetiit

Gebbardus Theodor. Meierus.
4 Ouu in concilio dicto compoſuerit Grwolum
hoc, inter doctos diſceptatur, aliis Hoſium Cordar
benſem Epiſiopum, aliis Macarinm- Hieroſolymita-

num, aliis Euſebium Nicomedienſem, aliis Fuſta:
chium Antiocheum Epiſcopum nominantibus,. conf.

B. Dorſchei Exercit. ad Aiarzrwo*ν Concil. Nic. Nos
de Scriptoris nomine parum ſolliciti, ex actis col-

ligimus, diligenter cognita ac diſcuſſa Arii ſenten- D
tia, ipſum Imperatorem & Epiſcopos præſentes,
collatis inter ſe ſententiis, communi conſenſu hoc

Symbolum ex ſacris litteris condidiſſe; quisquis et-
jam ſcriptor, aut (ut vulgo loqui amant) concipiens
fuerit. Si Athanaſii Epiſt. ad ſolit. vit. agend. Tom.

formulam fidei, quæ Symbolum dicitur, concepiſ-

ſe. Quod etiam Binius Tom. 1. Conc. fol. 263. con-

cedit. Falſo autem adponit ipſum fuiſſe Legatum
ſedie Apoſtolicæ, cum ſeriptores antiquiores hujus
concilii omnes tantum duorum legatorum, ſeu po-
tius nanciorum Epiſcopi Romani meminerint, Viti
ſcil. (alias Victor dicitur,) & Vincentii Presbytero-
rum. vide hiſtoriam Synodi Nicenæ, quam ſingulari

Niaicephori ſubjunxit, anno 1566.

ſtudio Joach. Camerarius adornavit, ac Chronologiæ

A

De

HMio

Perl.
preſt
fat
(Kero

Ula

a
enit
ehe

leex

Pngnan

(ier
1. opp. f. 647. inſpicimus, Ariani teſtantur, Hoſiun-

Ptrlen

ſöi
e
mnne
(uam

t

bel
ſent⸗

Peens
lentie
Pir

Uin

§. 1.

Apeti

8.

e Nos

A

ſeten⸗

Liene

lu o

guis 4

4, e

geept

G. (NH
e i

NICENO. 1909

Aigumentum & ſiopus Symboli fuit, aſſertio uni-
u: Dei eſſentiæ in tribus diſtinctis perſonis Patre,
Filio & Wiritu §&. Nam unitatem eſſentiæ divinæ &
Perſonarum Trinitatem, in una iſta eſſentia, ex-
preſſo cujusque Perſonæ charactere perſonali con-

firmat Symbolum. v. Jag. B. D. Carpzov. p. 57.

Ceterum in eodem concilio controverſia de die,
qua Paſeha celebrari debebat, ſopita, & C. Me-
letii ac Novatianorum dogma, de neganda lapſis
pœnitentia & receptione in communionem Ec-
cleſiæ proſcriptum fuit, conditis ſimul canonibus
de externa Eccleſiæ diſciplina.

§. 6.
Hanc orthodoxam & Catholicam ſententiam im-

pugnaverat Arius Breibyter Alexandrinus. Nam
dixerat Alexander Archiepiſcopus aliquando

præſentibus Epiſcopis & Clericis, cum de perſo-

nis divinis verba faceret, in Trinitate eſſe unitateme
inde cum de re ardua & aliena a captu rationis hu-
manæ diſputaret eruditius, & Philoſophice magis,
quam Theologicam ſimplicitatem decere credere-
tur: tum Arius, ſive exiſtimans ab Archiepiſcopo

Sabelli Afri judaiſmum aſſeri; ſeu anſam hanc o-

ſtentandæ contra illum doctrinæ ſuæ cupide arri-

piens contrarium plane defendere, & omni con-

tentione verborum Archiepiſcopum refellere cœ-
Pit: : Non eſſè unum Filium cum Patre, quippe cnjus

origo demoniretun, ſi cum inquit⸗ genuit Filium
Pater

7

110 CApP. IX. DE SyMBOLO

Pater, eſt initium aliquod Filii, & extitit hic & non

fuit aliquando: iy inquiebat, &1 &n „ ιο. UI-

rerius argutabatur ſequi Filium extitiſſe illum qui-

dem, ſed extitiſſe de nullis rebus, quæ res eſſent: id
eſt, 6& & Zurov äl

Latino ſermone hæ res exponi atque demonſtrari

commode nequeunt. Mox addidit alia contume-

lioſa verba in Filium Dei, ipſum creatum & fadum

eſſe, id eſt ?sατααυιι οαπαιοαανα negans Filium

. 3 2. 1
Dei eſſe r0 αταρα οναον cαGανσα⁸ÜιιmKä,. vid. Ca-
erarii Hiſtor. cit. P. m. S). ſeq. Dogma Arii, qui

ex antiquis cognoſcere, avet, Iheodorctum l.I. 6. 4.

& y5. Epiphanium Haæreſ. 69. evolvat. adde Euſeb. l.
11. de vit. Conſtant. c. 6z. Sozomen. I. 1. c. . Nuper

eadem hominis dogmata deſcripſit „ & propagare

ſtuduit Chriſtophorus Sandius, in Nucleo Hiſt. Ec-
leſ. quam votat, p. 235. 239. ſeq4.

Impio vero illius dogmati opponitur Symbolam

a Catholicis compoſitum. Quod Imperator & 4

concilii Patres exceptis poſt Arium nonnullis Epi-

ſcopis excommunicatis, ſubſcriptione ſua (quam-

vis ex parte doloſa,) omnes adprobarunt, & con-
ſirmarunt, ſcriptisque epiſtolis, Eccleſiis Chriſtia-
nis commendarunt. vid. Lheodoret. l. 1. c. 7. & . G

ex eo Niceph. Il. 5. c. i. Socrat. l. 1. c. 9. Et quanquam

Arius ſuos haberet compliees; tamen veritati in

concilio aſſertæ cedere coactus fuit. Erat, cum ita

efferri animo cœpit, ætate admodum grandi, inge-
nio

nio

Exyte
toI
eſeein
no⸗

Knu
a

(E

d
Ne

ſode

(0N

ſtanu

orrh

ile⸗

chjr
&E 1
iſl
Ch
De⸗
Gor
ato

—

G ex

ngei.
ent:d.

Nn
nſttari

tume.

fagon

Fln
le C.

iigri

lll. D

Net
Pagn

lf⸗ H

elet
tnot!
lli⸗
(gvin
Ker
ehrlet

9

901

Gneit

unn

NICENo. “ððè

nio pe de.
lent cm caltiae natura ſimulatrice, inceſſu
moniæ tam habiru, len demiſſo, oſtentator ſancti-
tem & ecomis & ro quam alu5 rebus. Affabilis au-
mos voluntate 1. pter facun diam idoneus ad ani
ſtituend ominum ſibi conciliandos & .
rarius uthominizvig profeſſionis ſuæ. v Cawne-
geſe ribir n , vitam & mores in compendio
quidem H Cæterum Arius jam ante
ne & officio Presby o Ppiob AOlexandrino, ordi-
nodo Epiſcopo 'yteri privatus, & in frequenti ſ- .
communica en ſier⸗ Alexandrina convictus & e.
Euſebins S.⸗ eroerde⸗ Soctat. l. 1I. c. 3. Verum cum
Rmini M, comtror e ſem Nantmide eienseen
& Arius illam inte ver jam hanc mire extenuarent,
orthodox rim propagare ſtuderet, publi
doxorum conſenſu in concilio, an hemete
ate

Un ⁹ °% 6.⸗ „%1

Huic Gmbolo Ni
. volo Niceno, Conſtanti
cujus Nicezo, nuſtantinopolita
S S facta eſt mentio, addidit Tar
prima perfona Deitatis, fuczorem cæli g., bi
9terrz

vpiſibilium & invißibiliun; deinde de ſecund,
zcunda,

Chriſto, 1) „
iſto, 1) natum ante omnia ſocu!,
nnia ſocula:
la 2) ex Spi-

ritu S. Maria Virgi 2) /
aria Virginer 3) ſedet ad dextnam Dei

4) cujus regni non erit fni
S 1,22 erit fini . D
uæ ſequ . e tertia Spiri
Kecheſßen g. de una ſancza Catholica 2 nete
Eccleſa de vwno baptiſmate in rem h
catorum; de reſurrettione mor: 1 Tne, pec
“ yzuorun & fulnzo .
JSé* 5„6 j*-
ulo

112 CAbP. X. DE SYMB. ATHANASII.

cihe. Verba autem de proceſzone Siritus §. 4 Pa.
zre & Filio multis poſt ſeculis fuiſſe appoſita, Voſ-

ſius diſſert. II. §. F. de Gmb. p. m. 6y. ſeq. probat.

Synodus Epheſina poſtea prohibuit Symbolo Ni-
ceno quidquam ulterius adjicere. vid. Epagrii
Hiſt. Eccleſ. l. II. c. 4. ſ. m. 516. 517.
§. 9.

Hujus Symboli tanta in Eccleſiis Græcis fuit

autoritas, ut id confiteri neceſſe habuerint Patriar-

chæ & Archiepiſcopi, quando dignitatem eceleſia-
ſticam conſecuti ſunt. Id quod ex Jjure Græco- Ro-

mano a Marqy. Irddero dito p. 400. colligi
poteſt.
64. X.

SVMBOI. ATHANASII OONTRA

ARIANOS SCRIPTO.
§. I.

Unc titulum præ ſe fert Gmbolum ex ſententia

vulgari, quæ illud Atbanaßo Epiſcopo Ale-

zandrino tribuit. Nam hic ipſe primum Dia-
conus Alexandrinus Concilio Niceno interfue-
rat, ac Alexandro Epiſcopo ſuo ſeniori in diſpu-

tatione contra Arianos tam maſcule adſtiterat,

ut Sozomenus l. 1I. c. 16. f. m. als. ſcripſerit,
(cir

eum maximam partem concilii de his rebus

ſuſcepti ſuſtinuiſſe, viſum eſſe. Hinc & Eu-
ſebiorum & Arianorum odium incurrit gra-

viſſimum, quod Neo⸗ Ariani & Sociniani hodie
Paſſim

iifcis
meni
(il
alber

Gii4
guumk.

eqn

Ciunt:

ſeme

Ecire
ib

led
conlti

utia
lone
Teee
coll

l

inet;

“ icez

Nololi

in

—

Prhu.

0 N.

yent

ls fl

gtrint⸗
cleſit
0⸗B..
clig

eltenn
po! e⸗ ⸗

n D

neckle⸗ .

n⸗

Pitenn

6 Ie
&N .
. N

. vote

CovrRA ARIANOS SCRPTIoO. 113

paſſim continuarunt. v. Chriſtoph. Sendi: Nutl. Hiſt.

Eccleſ. l. II. . m. 176. 179. ISo. 15b. 5g. 220.

F. 2.

Verum, ut ut ſententia hæc vulgo a multis Pon-

tificiis Theologis recepta fit; cum Camerario ta-

men in Catech. Gr. Carpzovio in ſag. p. 22. & Vos-
ſio diſſert. iI. eit. ab illa nobis diſcedere licebit; quia
(t. illud non adparet in ejus cod. MSC. v. Abrah.
Sculitet. in Med. Patn. part. II. de Athanaſio t. 40. (2.

quia Athanaſius iſtius non meminit in hiſtoria,

quam Epiſtolis de fuga ſua & Apologiis prætexuit;
nec qui ejus vitam ſi ſignarunt, illius mentionem fa-
ciunt: (3. quia diſſentientes farentur, longo poſt
tempora Athanaſii ſpatio, Eccleſiæ fuiſſe ignotum,

&S& circa annum milleſimum demum in Eccleſus a-

liquibus obtinuiſſe. Hinc cum ſeculo MCCG. ex
hoc Symbolo contra Græcos pugnarent Latini, non
conſtitit plane, utrum vere Athanaſii eſſet? nec
Patriarcha Alexandrinus & præſes Conſtantinopo-
leos, pro Germano illud Symbolum habere voluit.
Taceo alias rationes, quas dotiſime mus Vosſius l.] an

c. collegit.

§. 3
Id veriſimile eſt, cgnomen hocce Gnsol fuiſſe
additum, quia ſummunm ſidei Athanaſiana con-
tinet; adeo ut ex libris ejusdem adornatum eſſe
videatur. Perinde ut Apoſtolicum a doctrina A-
Poſtolica appellari ſvevit. Ita cum Athanaſius ma-

ximopere hujus Symboli doctrinam contra Aria-

11 nos

IIA CAp. N. DE SYMBOL. ATHANASII

nos olim defenderit, fieri potuit, ut longe poſt i-
pſius fata ab Athanaſio eidem nomen fit inditum.
OW . 4.
Lingua primum Latina hoc Symbolum exaratum
eſt; ſed poſtmodum Greæce redditum fuit. Quod
iterum argumento eſt, illud ab Athanaſio, quippe
Græco ſcriptore, non fuiſſe compoſitum. Atque
hinc Voßias Latinum purius eſſe Græco putat,

quod non ſit unius modi, ſed variet. vid. 1Y'oſus

diſſert. i. n. 23. P. d4. 4
Argumentum ejus ſunt duo prætipua Catholica ſive
Chriſtianæ ſidei meſteria; alterum 88. Trinitatis; in-
carnationis Filii Dei alterun, quorum hoc vetus
Eccleſia Oeconomiam, illud vero 7 heologiam quaſi
aτ 5Eoα appellavit. vid. Baſilii M. C. II. contra
Eunomium fol. m. 66o. ſeqj. edit. Gr. Froben.
& Greg. Naziazen. OratXxLII. in „. Paſche,
2.f. m. 676. edit. Pariſin. Jacobi Billü Prunaæi, ubi

uterque dicta myſteria deſcribit & egregie com-

mendat.

Fides horum myſteriorum, quæ Symbolo con-

tinentur, maximopere in principio ejus commen-

datur: Duicunque vult ſalvus eſßſe, ante omnia
opus eſt, ut teneat Catholicam fidem. Quam niſi
quisque integram inviolatamque ſervaverit, absque

dubio in æternum peribit. Hoc Exordium ejus ſu-
perbum & crudele Arminianis Remonſtra ntibus vi-

detur-

ſy

erni
16,
N.
tione
des,

neq

nd
tiohe
1dab
in
Me

et;
quaa

Abr.
omnu

(clee

6 eri
Int:

em 4

hong

Mrpe
D
linm,
Urpe
eſt 6

Don

,

A AAR

GN

uine

Ate

Purn

bre

tatbit⸗
he Nen⸗

Gu
.CVI
Prℳ
ll

e, nll

en.

N.
.

detur. v. Nicolai Vedelii Arcana Arminianiſmi l. I.

. =

CoNTRA ARIANOS SCRIDTO 115

— —

—

6. 6. Nephanus Cucellzus Aiſſert. t. de pvoribus Tri-

nit. Perſonæ &c. opp. Fol. Sas. arrogantem præfa-

tionem dicit, quæ ſic multas Chriſtianorum myria-

des, qui iſta non intelligunt, ac proinde credere

nequeunt, orco damnarit. Verum, ſi, ut par eſt,
ſcripturam S. ſcruteris, nihil iniqui continet. Nam
ſi in N. T. omnibus ſalvandis neceſſaria eſt cogni-
tio Dei Triunius, adeo ut baptizantes ac baptizati in
actu baptiſmi debeant credere in Deum Triunum,
in quem baptizant & baptizantur, Matth. XXVIII.
29. etiam in V. T. hæc fides neceſſaria fuerit, opor-
tet; cum Patres non per aliam fidem ſalvati ſint.
quam nos in N. T. Act. XV, u. Hic modus, quo
Abraham juſtificatus fuit, communis eſſe dicitur

omnibus juſtiſicandis & ſalvandis Rom. IV, 23. 24.

coaſequenter etiam idem objectum fidei juſtifican-
tis erit. Sane Chriſtus Joh. VIII, 24. confir-
mat: Amen, Amen dico vobis, niſi credideritis, me
eum eſſe, (ſcil. quem vos negatis, æternum Deum;

non nudum hominem, Pſ. LVII. LIIX.) moriemini

in peccatis. veſtris c. XVII, 3. vita æterna acquiri-
tur per cognitionem, quod Chriſtus æque ſit verus
Deus, ac Deus Pater, & I. Joh. II, 2. Qui negat Fi-
linum (ſcil. prout ſeſe revelavit) nec Patrem habet.
Et porro, ſi quis Spiritum Chriſti non habet, non
eſt qus, Rom. VIII, 9. it. nemo poteſt Jeſum dicere

Dominum, niſß: per Spiritum S. 1. Cor. XII, 3. Ex

I 2 qui⸗

II6 CAP. X. DESYME. ATHAN. CONT. AR. SCRIPT.

quibus opinor ſatis liquet, fidem Symboli Athana-
ſiani eſſe Catholicam, ac omnibus ad ſalutem æter- 4
nam conſequendam neceſſariam. vid. D. Hulſe- M
manni Brev. extenſ. c. II. n. V. & l. en
Hoc memoratum Symbolum, una cum duobus a
ilis ſupra nominatis Oecumenicis, præmittitur hic 4en

libris noſtris Symbolicis, ad demonſtrandam con- M.
formitatem fidei noſtræ cum fide antiqua Catho- nel
lica, a qua nos defeciſſe paſſim adverſarii clamita- n
verant. Eandem ob cauſam ſub finem Concordiæ, ſenn
ſubjungitur catalogus zeſtimoniorum tum divino- Edo
rum tum humanorum, quæ ſententiam Luthera- conl
norum, de Perſona, & de divina Majeſtate huma- conf
hæ naturæ Domini noſtri IESU CHIRISTI con. wo
firmant. =òèU MW la
Propt
CAP. XI. ?è
ALIIS SCRIPTIS THEOLODO
GICIS, PUBLICA AUTORIIATEKE,. “
POST LIBROS SYMBOLICOs, 1—
EDITIS. W he
* .* . “ .

Rimum Scriptum eſt Apologia Formule Contor- lun
1Qie, quam ſupra cap. VI. S. 10. deſcripſimus. e
vid. D. Hutteri Concord. Concord. C. XLV. I.276. cqun
e4. A

Aulh
Kure
n OIl.
Cntho⸗
atmire⸗
urdie
wino⸗
Ctheſte
Hunt. 7
c

10

n,. .
pſon

2

CAr. Xl. DE ALIIS SchIPT. LHEOL. &c. 117

. 2.
Aherum continet quatuor Articulos vifitationis
Miſnicæ, qui Calvinianis, in Saxoniam clam palam-
ve irrepentibus fuerunt oppoſiti. Nam mortuo
Chriſtiano I. Eledore Saxoniæ, Fridericus E ilbel-
mus Dux Saxoniæ, Tutor Filiorum Principum &
Adminiſtrator ditionum factus, Torgaviæ anno

o?. Menſ. Febr. prius conventu ordinum pro-

vincialium indicto, curam de Religione pura con-
ſervanda, primum ſuſcepit. Mox inſequenti

menlſe Majo Lipſie de viſitatione Eccleſiarum &
Scholarum in Electorali Saxonia & Miſnia denuo

conſultatum fuit; & cum omnibus hoc Religionis
conſervandæ ſtudium probaretur, Viſitatio illa
non ſolum per viros prudentes & doctos peracta,

ſed & quatuor Eiſitationis Articuli, tum temporis

propter Calvinianos maxime controverſi, per D.
Tgidium Hunnium, D. Mirum, Mylium, Herbar-

wum, Lonnerum & Mamphraſium conieripti fue-

Primus eſt de & Cæœna, ſecundus, de Parſona Chri-
Ri, tertius, de Baptiſmo, quartus, de Prædeſtinatione.
confer. quoad hiſtoriam D. Hutteri Coneord. conc.
c. XLIX f. 332. ſeqq. & Triad. Bleltoral. Auguſtini

Brunnii. p. 372. ſeq. quoad Doctrinam vide gruͤnd⸗

liche Verantwortung der IV. ſtreitigen Articul,
quam B. Hunnium adornaſſe putant; nec non B.
Balduini XIII. Diſputationes pro Viſit. Miſn. libelli
EH 3 Witte-

II8 CAr. XI. Dr ALns Schipr. TazOr. Punk

W“ nteberge, Anno i6og- & D. Heinrici Anno 1062.

Diſp. Eipfiæ editat.

Tertium, eſt Deciſio quatuorilloerum inter aliquos

Theologos Auguſtane Confeſtonis conttoverſorum

apitum principaliorum, de vera deſeriptione Eilii
IESII CHRISTII apudereaturas, nec non de inceſſan-

7e & plenario dominio Chriſti ſicundam humanam
naturam in ſtatu humitiationis, & quidhumiliatio,

exinanitio, ae evacnatio Chrißti ſit, juſſu ſe. Electo-
ris SSx. IOH. GEORGlI I. a Theologis Saxonicis

ann. 1624. conſcripta. Et cum Theologi Witten.

bergici mox fuper Deciſione Amicam Admonitionem
ederent; Theologi Saxonici Apologiam ſeu Aſſer-

tionem Deciſionit, ex mandato laudati Electoris
Anno 1625. adornarunt. v. ejasdem Præfat. & D.

Leurhornit õ Chriſtologicam Marpur-
gi Anno 1627. edit.

Quartum, eſt Deciſio controverſiæ Rathmanniæ.-

æ, quæ nomen a M. Hermanno Rathmanno, E-

keſiaſte Dantiſeano, accepit. Is enim internam vim

& ſzcaciam verbi divini homines convertendi G&
Navandi, partim in dahium votaſſe, partim negaſſe
arguebatur. Hing juſſu Ele doris modo laudati rer-

Iuatatio iſtius opinionis conſcripta legitur. vid.
Rathmanni Tractat. cum refutstione anno 1629.
Lipfſiæ editum & B. Caryzorx. ag. in Eibr. Gmb.
Artie. V. A. Confeſ. p. 2yo. ſézzg. nec non Calovii

en AUTOR. PosT LIBR. SYMB. EDfr. 1r19

ü. Syſtem. Theolog. Tom. I. .I. dv. 27. py. Ogé6. ſeq. ſunt
tamen, qui mentem Rashmanni male intellectam
fuiſie probarunt.

liſer M
rſenin . . §. 5. “
“ä Quintum Scriptum eſt, Defenſio Pupille Augut.
Confſeſſonis, Hanc Theologi Saxonici peculiari juſſu
nceſAe. NV⸗ liar
u Ber. Electoris Sax. contra Jeſuitas ſub nomine noth⸗

“ wendige Vertheidigung des Heil. Roͤm. Reichs
edr⸗ Evangeliſcher Churfuͤrſten und Staͤnde Augapf⸗
Gowtske 8 fel, ꝛc. Anno 162 8. Lipſiæ adornarunt. Jeſuitæ e-
en nim (ut funt ſubdoli & turbidi homines,) neſcio,
quæ figmenta de negata Aug. Confeſſionis exiſten-
n tia, veritate, ſenſu ejusque mutatione, & pacis pro-
l⸗e. pter religionem initæ incertitudine, paſſim editis
ele irulentis ſcriptis, ſparſerant. Et cum edita jam
1,0 Apologia nominata, Jeſuitæ denuo ſeriptis immani
maledicentia fœtis, Proteſtantes in Germania o-
mnes impeterent; laudatiſſimus Elector Sax. Theo-
logis ad id negotii deputatis injunxit, ut novam Pu-
pille Apologiam conſcriberent, quæ Lipſiæ anno 1631.

Netigt⸗
It, „ ſub nomine Nochmahlige unvermeidentliche
mm Haupt⸗Vertheidigung des Heil. Roͤm. Reichs Ev⸗

„4 angeliſcher Chur⸗Fürſten und Staͤnde hochwer⸗
theſten Augapffels und theuren Kleinods, Prodiit.

le
In hujus operis (quod ſolidam refutationem Papi-
1. ſmi continet,) elaboratione præcipuas partes fuiſſe
B. D. Matthiæ Hos, nuper ex ipſius aντονραα me
On Amicus meus ſingularis docuit. v. libri Bujus

pres⁊ẽꝭẽũẽ. .

12 0& CAP. XI. DE Arlns SckIpT. Tror. &c.
§. 9.
Coeterum quæ de infelici ſtudio Syncretiſini,
hoc ſeculo maxime invaleſcentis, Publica auto-
ritate paſſim in Academiis ſcripta fuerunt edita, no-
lo commemorsare; cum partim in vulgus nota ſint;
partim infra de eo dicendi reditura ſit occaſio.
Itaque hæc quoad hiſtoriam librorum Symbolico-

ruch, & quæ his cognata ſunt, in compendio
dixiſie ſufſiciant.

.
—————
6.

UIS

di

APPEN.

Arti

en

dehr

di⸗

APTENLDIC. TRIPARIII AK

en CONTINENS
tiit

bNe TROVERSIARIUM, SECUNDCUM
4 LoO0COS THEOLOGICOS,

L.IBR. SYMBOLICIS DIGESTARUM.
“B CA P. I.
DE

PklNCIPIO FIDEI ETRELIG.
CHRISTIAN EZ.

§. 1.

Rincipium & norma doctrinæ Chriſtianæ eſt
ſola Scriptura S. Codice V. & Novi Teſta.
menti Canonico comprehenſa. vid. Epitom.
Artie. p. o. ſeqq. & ſölid. Aeclarat. p. Ga.
Contra Pontificios, qui traditiones pari pietatis
ahidtu cum verbo ſcripto amplectendas eſſe ſci-
fſcunt. vid. Concil. Trident. ſeſ-. Il. Fanaticos, ut
Schvvenckfeldium, Weigelium, & Anabaptiſtas,
qui verbum internum & enthuſiaſmos pro princi-
pPieo cultus divini venditant. Solid. Declarat. F. Cone.

122 CAP. II. DE PRINCGIPIO FIDEI.

—

Si Scriptura S. ſola eſt
portert

tificios & 9αοαο Säöcripturæ S. paſſim impugnantes:
v. Gord. Huntlæi controv. c. 1. F. & Bellarmin. l. II.
do V. D. c. 1I. S. quss refutat D. Glaſſus Philolog. §.
lib. I. tralt. I.

(a. Oportet eſſe quoad AUTORITATEM IN-
FALLIBILEM: contra Pontificios, qui illam ſu-
ſpendunt ab autoritate Eccleſiæ, & Socin. tract. de
autorit. ſeript. p. 75. 79. ubi Script. S. certam poſſe

fidem facere negat.

6. Oportet eſſe PERFECTAM, ut omnia ea
menſuret, quorum norma eſt: contra Pontificios,
qui cum Bellarm. l. I. de V. D. e. 2. Scripturam

ſacram pro partiali tantum norma habent, quique
6.y. diferte negat, in ea expreſſe totam doctrinam
neeſzariam contineri.
(A4. Oportet eſſe PERSPICUAM, alias vicem nor-
mæ non ſuſtinebit; quod negat Bellarm. L. II. de
V. D. c. 1. it. E. III. de R. P. 6. 21. Gregor. de Valent. l.
Ir. Analyſ. c. 2. confer. Seß. W. conc. Trigent.
(F. Oportet eſſe IMMUTABILEM, ac adeo ſibi

Femper eonſtantem; quod negant Pontificii, qui &
corruptionem fontium & multos libros Canoni-

cos deperditos eſſe ſtatuunt. Beltlarm. l. I. de V. D.
g. 2. it. Jacob. Gretſer. defenſ. Bellarm. l. II. c. II. it.

Bellarm. l. IV. de F. D. c. 4. D

norma Religionis, -.

1) Illam eſſe AU THENTFICAM & indubiam,

ſo
ut poſſit alterum reddere certum: Contra Pon.

lan

ktian

i.

Nil
fun
then
ſten

woce

tllin
Dorl

72

ni

551

ilt

tu

1, 4
NiltH .
4 LD.
nants:
. 4
Nlog

Er RrrICG. CHRIsTAN 123

—

Scriptura S. in Legen & Erangelium ceu duos

lacdsprreipnos diſpeſcitur; quorum illa facienda
hoc cedenda homini proponit. Vv. Apol. A. C. p. 6o.
p. 94.
Contra Pontifitcios Legem & Evangelium con-
fundentes: it. Socinian. &ĩ J Arminianos movam legem

Evangelicam commiſcentes. Qua hypotheſt

etiam H. Grotii oepus Ae J. B. & P. contaminatur. V.

IN
ln .
ll. 4
np

mnnire
tiftcit
rore
gue
,inun

etn
4
. ir,l
N.
t
,
CInon
LN.

lib. I. c. 2. . O.

§. 4⸗
Symbola tria Catholica, APpeſolicum videlicet,
Nicenum & Athanaßi, quia in verbo DEl ſolide
fundata ſunt, Chriſtique doctrinam continent, Lu-
therani poſt Scripturam S. primo loco quidem pro-
fitentur; nequaquam vero pro norma & regula uni-
merhrobrie ſi ſic dicta dogmatum ſidei fundamen-
talium habent. vid. pirom. Axtic. P. 271. Solia
Derlanat. p. G72.
Contra Papiſtas Yac. Bajum, 1 t. aſßir. Rlie.

Cbriſt. e.27. p.25. Ederum in Partit. Theol. l. V. tab.

72. . G7. ſocutum LVigveriumc. j. inſtitut. p. 1. Ba-

roniam lib. . Annal. ad A. Csr. XEIII. „. y.

F. 317.

Patrum ſeu Doctorum E ecleſiæ feripta eatenus

a Lutheranis recipiuntur, quatenus S. literis con-

gruunt &de Religione vera teſtimonium perhibent.
vi. per ArI. P. No. S 7572. Solid. Declarat.

Con-⸗

1

7

124 CAPF. I. DE PRINCIPIO FIDE
Contra Pontificios, Gordon. untlaum controv.
11. c. 20. p. 317. Melchior. Canum l. VII. LL. comm. e.

verſus Jann. Dalleum Londin. ann. 1672. edita,

para nt; vel cum M. Anton. de Dominis L. VII. de Rep.
Chriſt. c. 6. & Novatoribus conſenſum Patrum quin-

venditant.
Libri noſtri Symbolici non continent noram
Religionem, ſed antiquæ veræ Prophetico-Apo-
ſtolicæ doctrinæ in verbo DElI propoſitæ declara-
tionem & confesſionem. vid. præf. non procul a n.
Epitom. artit. p. 5771. Solid. Declar. p. 6z. ſege.
Contra calumnias partim Pontificiorum Luthe-

Gregor. de Valentia Analyſ. l.I. c. 3. P. 7. it. c. I. P.

79. partim Calvinianorum, qui Formul. Conc. no-
vitatis paſſim arguunt. vid. Hornbeckii Summ. con-

troverſ. p. GGg. ſeqq.

Libri Symbolici non obtinent in Eccleſia au-

noſtra teſtimonium dicunt, eamque explicant ac
ſammam ejus complectuntur. vid. Epit. Artic. p.
Jye. Solid. Declarat. G7. quando in præfatione
ͦYU—/ Conc.

3. & Matthæum Scrivenerum Presbyterum Angli-
canum in Apologia pro §. Eccleſiæ Patribus, ad-

qui autoritatem Patrum, Scripturæ S. vel æqui-

ranos paſſim novitatis in religione accuſantes, vid.

13. Coſterus Enchirid. c. 2. de Eccleſ. 1. P. 105. 11. P.

toritatem judicis, ſed duntaxat pro religione

4

que ſecularem pro Religionis Chriſtianæ principio

16

(n.

ſſori

1

1

vigs
(Nhi

(on
clii

emte
lan

LI

orn

der
Crme
rat
0

B

Gei n

N
boli
ht.

8

(ontr

7

Dnttnh
mm AH

Mgl

el
el eNl.

del

m guin
rinegtd.

1
o.

Geclrr.

AAAI

65.
Putfe

tes, t

l. Nh
1o,. 1 3

bc,d⸗

m,.

geH
Felgoe
lien4

ℳ,
Aton

(NM

ET RELIG. CHRISTIANEKE.,. 125

Conc. circa finem, Formula Concordiæ norma pu-
rioris doctrinæ appellatur, intelligitur norma pro-

feiſionis fidei in verbo Dei propoſitæ, non norma fi-

dei & religionis in ſe conſideratæ. vid. D. Dannhau-
eri Saly. KAetform. p. . D. Grauer. part. 1. Prælelt-in
A. Conf. p. 3. ſeq. it. D. Jacob Martini Colleg. Anti-
Calvin. de principio faei diſp. 7. 9. 7.

Contra Pontificios autoritatem decretorum Con:-.

cilii & ſententiam Eccleſiæ, Scripturæ S. æquipa-
rantes. vid. Alphonſ. a Cahrol, X. ady. Haæreſ. perbog
Maria Virgo: Bellarm. l. 11. de Concil. c. 2.

g. 8.
Libri noſtri Symbolici non tantum Papatui op-

ponuntur: vid. Epit. Artic. p. yg!. Decl p. 6zz. & Ses.

ſed etiam aliis errores noxios in Eccleſia poſt Re-
formationem ſpargentibus. vid. Præſfat. Solid. De-
clarat, p. G30.
Contra Alting. in Exeg. A. Canf. &£ Syncretiſtas,
qui Reformatos inter Fratres & couſanguineos fi⸗
dei noſtræ habere volunt. L

9.
Negorium Religionis & doctrinæ in libris Sym-
bolicis propoſitæ cognitio, etiam ad Laicos ſpe-
Gtat. vid. Epuom. Aic. Y. yyi. Wlid. Derlarat:
F. &.
Contra bontificios lectionem Scripturæ 5. &
controverſiarum religionis, laicis interdicentes.
vid. Concil. Ticknt. Seſſ. XVIII. & indices purga-
terioßz

GU CaAv. IlI. Dr DEO TRTUNO.

toriosͤ(verius corruptorios) libropem, ut iſpanicus,

Sandovalii Antonii de Sotomajor. &c. Hoſius TLom.

1. de Expreſſ. V. D. f. 66a. ſcribit, Laicis permittere
lectionem Bi ibliorum, eſſe, ſanctum canibus & por-
cis margat itas objicere.

CAP. M.
DEO UNO ET 88. TRINTATE.

§. I.
P una vero illa divina eſſentia Perſonarum ſa-
croſancta Trinitas, eſt Pater, Filius & Spiritus S.
HFHline unum Deum in Trinitate & Trinitatem in uni-

tate cum fidelibus venerari tenemur. vid. Smb. A.
Conf. præmiſſa p. I. 2. 3. & artic. A. Conf. p. 9. Apolog.

Pp. yo. Artic. Smalc. p. 3o3. ſeg. Catech. Maj. goo.
Contra Socinianos, SS. Trinitatem negantes.

vid. Creilii lib. de Ilno Deo t. 2. Socin. lib. ſvaſor p.
24. 32. Hos refutat D. Scherz. Colleg. Anti- Socin. p.
7l. ſqq. item Manicheos, duos deos, unum bonum

alterum malunzs ſtatuentes.

Prima Perſona SS. Triniratis eſt Pater omnipo-
tens, creator coœli & terræ, factor viſibilium & in⸗
viſibilium, eorumque Conſervator. vid. Biubola
cit. & art. 2. A. C. p. .
Contra Socinianos, qui DEUM Patrem ſolum
ternum & omnipotentem eſſe negant. vid. FSorini

laßt,

Eus eilentia unus tantum eſt & unicus; in

ler

Me

Pro-

—

al

. e
ſenti

o
DG

i

S

me
Ditcs

Onn,

/ .

C0

.

Droft

Ni
6

ſi ,

1
Uin⸗

—

ilu,

nere

Epor.

E.

Ns, n
vinſ.
BinS
hil.
A4

Aul;
o.

egtlles

6ℳ

Gin,

N

ONNHH

GN

1 ſmn
4

%

Proflig. p. 296. ſeqꝗ.

CAP. II. Dr DEO TRWNo. H ra

Prælelct. c. 5. & Symbol. Apoſt. upta; in R ſ S e-
nian. ropas. art. 1.
S. 3.
Character eius perſonalis, quo a Filio & Spiritu
8. diſtingvitur, eſt generatio Filii unigeniti ex eſ-

ſentia ſua ab æterno. vid. Symb. Ncen .p. I. & Atha-

naſ. p. 4. Artic. Smalc. p. 303.
Contra Socinian. Catech. Ratov. p. 266. Cren da
Deo & attribut. Divin. 16. vid. D. Calor. Sociniſm.
P. 149 ITcq4.
F. 4.
Secunda Perfona 88. Trinitatis eit Dominus no-
ſter ESUS CHRISTUS, Filius DEl ex Patre natus
ante omnia ſecula, Deus verus, de Deo vero: ge⸗
nitus non factus, conſubſtantialis Patri, per quem
omnia facta ſunt, &c. vid. &mb. Nicen. p. 1. & Atha-

naſ. p. 3. & 41. Artic. Smalc. I. c. Declar. F. C. p. S29.

Contra Socin. vid. Socin. in Anti. E ujeck- cap. F.
Reſp. ad Claſj.3. arg. 1. quem refut. D. CG, hoy. dcin.

Character ejus perſonalis eſt generai Ae
ante omnia ſecula ex ſubſtantia Patris. vid. Symb.
Nic. p. 1. & Athan. p. 4.
Contra Socinian. negantes. vid. D. Cabr. Soci-
ur. . 192.
Tertia Perſona 88. Trinitatis eſt Spiritus S. Do-
minus viviſicans, qui ex Patre Filioque procedit:

qui

1 28 CaAp. II. Dz DEO TaRINO. D

SS “

—

qqui cum Patre & Filio ſimul adoratur & glorifica- a
tur: qui locutus eſt per Prophetas & ſanctificat Ec- Rd
cleſiam. vid. Symb. Nie. p. 2. G Athanaſ. p. 3. KH
Contra eosdem. vid. D. Calov. Sociniſm. art. 3. 4
tontrov. I. 2. ſeq;.
Character ejus perſonalis eſt procesſio ex Patreö id⸗
Filio aterna. vid. Smb. Nic. p. 2. & Athanaſ.p.3. di

Negat Socin. defenſ. Animadverſ. p. 3i5. & mo- Ne
derni Græci. vid. Enchirid. de ſtatu hodiern. Grec. de
Chriſtophori Angeli Graci cum Annotat. Georgii Feh- ſeene
ii Epiſtol. dedicat. primæ edit. præmiß!. non pro- ele
cul ab initio. confer 8. Dannhavver. Styl. vindic. de

Proceſſ. Sir. S.
i
§. 8. ſtve
Præterea ſingulis SS. Trinitatis perſonis quæ- un
dam opera externa, quaſi propria, ſty lo S. ſcriptu- N.
ræ aſſignantur, ut Deo Patri creatio; Deo Filio e. unj
demtio generis humani; Spiritui S. ſanctificatio Ec- ⸗
cleſiæ. v. tria Symbola Cath. cit. OòDYDB
Contra Socinian. & Anabaptiſtas, qui hæc divi-
narum bPerſonarum opera aut male explicant, aut 5
negant. M S n
tlee
F. 9. erk
æ tres SS. Divinitatis Perſonæ ſunt ejusdem eſ- P

ſentiæ inſinitæ, coæternæ, coæquales: ita ut per o- eim
mnia & Trinitas in unitate, & unitas in Trinitate ve-

neranda ſit. v. Gmb. Nic. & Athanaſ. pg.

Oriſter.
eke⸗
.

irns

95
Kwo⸗
. C
gik.
n rn

e

.

iptn

tile

e N

lnt,

ene-
pel 1
laleſe⸗

Car. II. DE DEO TRUNO0O. 129

2

Contra Socinianos qui, ſolum Patrem ſummum
& æternum Deum eſſe, docent, & Arminianos, qui
Perſonarum ſubordinationem inæqualem ſtatu-

unt, v. Curcellei Diſſ. de vocib. Trinit. di Werr. 1.
pp. f. Sll. g.
H. 10.

Nec tamen bPater eſt Filius, nec Filius eſt Pater,
aut Spiritus S. Pater vel Filius: ſed hæ tres Perſo⸗
næ diſtingvuntur realiter. v. Gmb. Athanaſ. p. 2.
Negant Sabelliani, Samoſateniani, Serveti aſſe-
cle, & qui cum Kechermanno modalem diſtinctio-
nem effinxerunt; it. contra E'eigeliam, qui Patrem
eſſe Filium & Spiritum S. ait, Confeſſ. p. 27.
S. II.
Docdrina de SS. Trinitate Perſonarum in una
divina eſſentia eſt Catholica, & ſine omni dubita-

tione credenda ac neceſſaria ad ſalutem æternam

conſequendam, v. Gmb. Athanaſ. p. 2.
Negant Arminiani in Confeſſ. Apol. c. 2. p. 40. Ar-

min. in præfat. Apolog. Reſp. ad ſpecimina Leidenſ. p.

St. ſeq. & Novatores, qui Judæos ac Muhammeda-
nos, ab idololatrias crimine abſolvere volunt.
§. 12.
Deo huic Triuni competunt varia airribeta,
quæ in Artic. i. A. Conf- p. 9. recenſentur, & eſſen-

tiæ divinæ ſimpliciſſimæ ſummam ac ineffabilem

perfectionem notant.
Haæc attributa DEl per falſam dodtrinam ex par-
te im Pugnant Calviniani, v. 6. D. Meiſner: Ande⸗
I re

WM 4

130 CAr. II. DEx DEO TRIuNO

re Probe der Catholiſchen Religion, ubi demon-

ſtrat, non poſſe abſolutum Prædeſtinationis de-

cretum conſiſtere cum omnipotentia, ſantctitate, ſa-

pientia, veracitate & miſericordia DI.
S. 13.

Cuum in Deum Triunum credere fiducia divina
debeamus, v. tria Gmbola p. I. 2. 3. Catechiſ. Min. p.

366. Major p. 403. ſeq.

Contra Socinianos, invocationem Dei Triunius
negantes & contra Pontificios, Sanctos invocan-

tes. v. A. C. art. XXI. p. i9. Apolog. p. 223. ſeqq. Ca-

techiſm. Maj. p. 407.
H. 14.
Soli Deo Triuni debetur tum caltus internus,
ut fides, ſpes, dilectio, honor, obſequium; tum ex-
ternus, gratiarum actio, celebratio, preces, jura-
mentum, confeſſio &c. v. Catech. Major. præcept.
1.2. & 3. & eorundem expoſitionem.

Contra Pontißicios cultum divinum per idolola-

triam & invocationem Sanctorum contaminantes,
& Epicureos eundem contemnentes.

S. I5.

Non tantum dona DEI, ſed tota SS. Trinitas

per fidem in Electis habitat, tanquam in templis

ſuis, v. Declarat. F. C. p. 6ov. & 6;.
Contra Papiſtas, Socinianos & Weigelianos ne-
gantes, aut eſſentialem fingentes. v. MWeigelii Phi-

loſoph. Myſtic. p. 146. confer. B. Hiülſemanni Breviar.

extenſ. cap. XI. ſupplem. theſ.I.

C,O A P.

Ch

(R

urri

ic
gue
0e

„.

demot.
Dnis e.
iate /4

ia divin

.Min/

Trion
invoen

,0

hlerre
1ztunme

es; H

Ganr D

minate

Tun
1n een⸗

limate
i
Nen

Coap. III. DE CREAT. UNIV. AxG. Er HoM. 137

CAb. III.
pE
CREATIONE UNIVERSI, ANGE.
LORUM ET HOMINUM.

eati eſt opus folius DEl omnipotentis.
vid. tria Gmb. Cath. & artic. I. A. Conf. Artit

Smalcald. p. 303.
Negat eigelius, qui ab An gelisAſtra & ERlemen.

ta facta fuiſſe ſomniat, im Guͤldengriff/ . 7.

F. 2
Cauſa icien: creationis eſt tota SS. Trinitas. V.
A. Conf. artic. 1. & artic. Smalcald. p. goz.
Negant Sociniani, Arminiani & Judæi, ſoli Deo
Patri creationem tribuentes. vid. R. Menal Ben-
Wrael de Creat. Probl. WI.

3.

Mundus vere creatus eſt ex nihilo, nulla pre-

exiſtente materia vid. Artic. 1. A. Conf- . entirheſi, n;
quæ Manichæorum heæreſin damnan, T O“α& DEO
coæternam ſtatuentium.

Negant Philoſophi Gentiles, Argotels, alii, &
qui his adſtipulantur ,Theologaſtri E'eigeliani,
Paratelſiſter it, Moſcorov. Ref. Append. Smigl. ÿ.

29. 3J0.

§. 4.
Subjeltum creationis ſunt partim ſulſtantie viſi⸗
iles, ut corpora coœæleſtia & ſublunaria, ſimplicia

I 2

132 CAP. III. DE CREATIONE UNIVERSI,
* compoſita . partim inviſibiler, ut Syiritus creati.
vid. Smb. Apeſt. & Nic. p. 1. & A. Conf. art. 1. p. 9.
Contra Epicureos, Paracelſiſtas & E'eigeli Phi-
loſoph. Myſtic. p. 175. ſed.

Protoplaſtos noſtros, Adamum & Evam, De-
relue

A

Contra Socinianos, qui eosdem ſanctos fuiſſle

negant, vid. Socin. Prælelt. c. 3. Smalz. c. Franz. p.

44. & Scholaſticos ſtatum purorum naturalium gent

us divina ſua imagine coruſcantes, puros & ſan-
Ctos creavit. vid. Declarat. F. C. 1I. p. 6d2.. vel. 64.

fingentium ,v. Bellarmin. lib. unic. de grat. prim.
hbom. c. y. nec non Arminianos, ſtatum hunc perfe-

ante lapſum fuiſſe aſſerunt.

§. 6.

Finis creationis & conſervationis rerum omni-

um a Deo intentus, eſt utilitas hominum & DEl
gloria. vid. Catechiſ. Maj. p. 490.
Non ergo medium proportionatum ex deſtina-
tione divina producendi homines proxime ad ſa-
lutem æternam, ut Armin. Reſponſ. ad Specim. p. ).

10g. voluit, & poſt eum Moyſ. Amyraldus in defenſ.

ſentent. Calvin. de Abſolut. Decret. c. 12. ſub fin.

Non novimus, præter Adamum & Evam alios
homines a Deo, initio rerum fuiſſe conditos. vid.

—

(cor
ſile
Leula
raG

rient

Mr

C0

Au,
Gtionis impugnantes. vid. Apolog. ipſorum c. W. & D
V. ubi inclinationem ad peccandum in homine .

domm

get

dop
Un
on

l,

ANGELORUM Er HoOMINDA. 133

Contra Judæos quosdam „qui, ante Adamum
fuiſſe homines, ſomniarunt. Quam fabulam hoc
ſeculo reſuſcitavit Iſaacus Peprerius, Gallus, in

trasct. de Przadamitis. vid. Ihomæ Bangii Cælum O0.

n, N.
6 inn

64.
0s fuile
a..
Oreliuon

4 n
etbe

ON

ANN

etin.

jelkl⸗
,9

.

N

I.
non procul abi initio.

riental. Exercit. II. p. m. 132. Peyrerium inter alios

refutavit ;. Dannhauerus, in libro, cui titulus:

PRE ADAMITA UIIS.
§. 9.
Mundus igitur non eſt æternus, ſed in ꝛempore
creatus. vid. Catech. Maj. p. 290.
Contra Ariſtotelem l. XII. Met. c. 2. quem Pro-

clus, Plinius, Simplicius, Averrhöes & alii Philoſo-
phi Gentiles ſecuti ſunt: it. Epicurum, qui mun-

Monir dum ex atomis coaluiſſe deliravit. vid. Lactant. lib.

II. p. m. Iö'. ſéqq. édit. Servati Gallæi.

CAb. IV.
D E
PROVIDENTIA DEI.

8. T1.
Terna DEl Providentia decretum creationis
ordine ſequitur. Hlinc A. Confeſſo art. 1.
Deum prius creatorem quam conſervatorem
deſcribit. vid. p. 9.
Invertunt ordinem hunc Calviniani, inprimis

Supralapſarü, abſolutum prædeſtinationis decre-

tum defendentes. vid. Bezæ tradtat. Reraedtiner.

F. .

134 CQA P. IV. ODEPROVDFH Dm.

58. 2.

Providentia DElI ſeſe extendit in omnes res cre-

atas. vid. A. Conf. Artic. I. p. 9. Carerhi. B. Luth.
Min. p. ygo. Major. 4go. .
Contra Epicureos & Philoſophos gentiles, ut

Ariſtotelem, qui providentiam DEl circa ſublu-

naria corpora negant, vid. Mornæi Er. de Verit. aul
.

Sj
Providentiæ divinæ objedum etiam ſunt r. res

parvæ, ſeu bonæ fint, quibus homo opus habet,
ſeu malæ, quæ eidem accidere poſſunt. vid. Ca⸗

Relig. Chriſt. c. XI.
H. 3.

techiſin. min. ygo. Maſj. p. 790. ſogz.
Nepgant aliqui Photinianorum & Arminiano-

rum. Confer Petavium Tom. t. dogmat. Theolog.l.
VIII. c. 4. Negat quoque, quod mireris, Hierony-
mus in Habac. c. 14. de Judæis vide & Majem. N.
N. P. III. c. XVII. ubi & dictum cit. Habac. per-
Yertit. §. 4
Providentia DEl in actus quidem hominumi in.

libertatem ſpecificationis permittit; ita, ut præſen-

tibus omnibus ad agendum requiſitis poſſint aliter

egere. vid. A. Confeſ-. artic. XVIII. U.

Megant Ealviniani & multi Pontificti, qui Tho-

miſtarum prædeterminationem amplectuntur. vid.
Leſſtum lib. de grat. eſſe, c. Svarez. 1, 3. de auxif. gr.

§. F.

Malas actiones & peccata Deus nullo cauſarum

gene-

gen
iigl

vom

Eert

l.

uu
tan

kett
n.

en

A

fuit dirigitque illos; ſed tamen ſingulis ordinarie N

tegcke

5. LAtH

tiles,
9 ſobl
V

t H

hubet,
Uid,

minieno

Zellgt

if.
l, er

unnin

NtCinmme
Ne

otoe

il

nim

CaAr. IV. Dkz PROVIDENTIA DEI. 13 5

genere producit: Quanquam ad bonum fidem di=

riger. vid. A. Confeſſ. Art. XX. p. ij. & p. 64.

Contra Calvinianos & Pontificios. v. Zypinglium
tom. 1. fol. 36 . l. de Providentia c. . ubi DEUM dr-
ſerte injuſtitiæz autorem vocat: it. Calvin. l. I. Heſtit.

c. /F. n. I. Chamier. tom. II. l. 3. c. 2. p. 29. qui DEum,

cauſam peccati per accidens eſſe, vult idem Cajetan.
in 2. Sam. XXIV, I. Alvyarez. Diſp. XXIV. de Auxil.

§. 6.
Deus, licet ad tempus conniveat in præfraclo-
rum hominum malitia; tamen exſerit tandem juſti-

. Grat. ſentiunt.

tiam, qua delicta punit & cuique ſecundum opera

retribuit. vid. Catechiſ. Maji. p. 212. Solid. Decla-
rat. F. Conc. artic. KI. p. 813. 820.
ContraEpicureos & atheos, inde divinam provi-
dentiam in dubium vocantes aut negantes, vid. Dn.

D. Tobiæ E, agneri Exam. Eleucht. Aiheiſmi c. XXI.

4 . §. 7*
Præſcientia DEl, quæ ſimul ad bonos & malos
pertinet, non eſt cauſa mali, aut peccati, quæ homi-

nem ad ſcelus impellat. vid. Epitom. p. 617. Decla-
rat. p. 795.- ſeq.

Contra Calvinianos, qui præviſionem DEI cau-
ſam rerum præſcitarum faciunt. vid. Maccov. αοατ.
e. Arminian. c. 1. . 103.it. contra Juosdam Pon-
tiſicios. V. Haſauez. Tom. I. diſp. G. 6. 6
§. 8.
Deus peccata peccatis punit, h. e. excæcatione

& induratione. Formul, Conc. artic. XI. p. 8220. con-

tra Huberianos. 14 CALr.

—

1

CAr. V.

LAPSU PRIMI HOMINIS EIUS8.
. i
o
ul

QVE PECCATO CUM PRIMO,
TFLUS ORTO.

Apſus Protoplaſlorum!: fuit liberrima declina-
tio voluntatis & exſecutio operis contra le-
gem DEl, citra ullum DEI influxum moralem

aut phyſicum decreti aut motus divini in talem a-

Gtum. vid. A. Conf. artic. XIX. & ſolid. declerat. F.
C. c. 1. p. 641.

Contra Calvinianos: qui docent, Deumhomi- Z
nem creaſſe, ut laberetur, it. Deum id ideo praſci-

viſſe, quia Decreto ſuo ſic fieri conſtituerit: imo

Deum impuliſſe hominem ad peccandum. vid.

Zanch. l. V. de Nat. DEI c. 2. Piſiat. vol. 2. diſp. p.

175. Calvin. inſtitut. l. II. c. 23. n. 7. Ausfuͤhrlicher

Bericht Palatinor. c. 7. pag. . 37. kurtzer Anhang
P. I1. .
§. 2.

15 pſum Protoplaſtorum ſecuta eſt naturaliter &

moraliter perfectionis concreatæ amiſſio, & procli
Vitas ad malum. vid. A. Conf. Art. II. p. 9. 10. & o⸗

lid. Declarat. F. C. c. 1. p. 640 ſoqq

Contra quosdam Papiſtas in 1. 2de Thomæ qv.
23. Socinianos, vid. Socin. Prælect. c. 4. . 13. Catech.

Racov. e. o. pag. 294. & Arminianos, qui inclina-

tionem ad peccandum in n homine primo ante la-
pſam

„ CAP. V. DELAPSU PaIHoOMNIs Eyusour
7
2?

h

un
An

nien

tur,
hera
Nor
Del
4,
el.

uin

lyi

1u

—=*

ſos
10

PECCATO Cux PRNIO, Tux ORTO. 137

—

pſum fuiſſe tradunt cum Socinianis. vid. Armin. ar-
ete. perpend. P. k5.
§. 3. J

Carentia perfectionis concreatæ & proclivitas

illa ad malum, ſeu prava concupiſcentia, eſt veri

nominis peccatum. vid. A. Confeſſ. art. II. pag. 10. A-

kelin.
htra le⸗

Otlen

lem 4

crit, E.

Dhont

prrſi
it: im
4

,6

ſeite
Nen

litett

pro

9, 6 N

A

Cd
cln.

e.

Polog. p. 77. Solid. Declar. p. 642.

Contra Pelagianos, Pontificios, vid. Conecil. Tri
dent. Seſſ. V. can. 2). Anabaßtiſta: & 0ciianos, qui
ad rationem peccati r goaigsis requirunt, it. Armi-

nianos, qui peccatum proprie eſſe negant, Apolog.
Epiſeop. diſp. XX. th. 16.

§. 4.

Hæc ipſa pravitas, quæ peccatum originale gici⸗

tur ,‚(non illius tantum reatus) per naturalem ge-

nerationem naturaliter in omnes poſteros Adæ

propagatur; non vero per quandam judiciariam

DElconſtitutionem naturæ ſuperaddidam. vid.

Aug. Conf. Art. II. & ſolid. Peclarat. F. C. C. I. Yag.

52.1¹. ſeq,.
Contra Pontificios, qui pecc. orig. per reatum

tantum exponunt. vid. B. Chemmitii Exam. Conc.
Trident. Seſ. V. decret.: TRn m. 5d. ſe 77.

F.j F.
Peccatum originis non eſt pura privatio, ſed ha-

bitus quidam corruptus. vid. A. C. Art. II. p. l0.

Apolog. p. .
Contra Scholaſticos Pontiftios. vid. Bellarmin.
VIII. de a. grat. c. 6. confer. B. Chemniti
I 5 Exam.

„

138 CAP. V. DELAPSU PRIMI HowIxIs Ejuseuzx

Exam. lI. c. ubi Pighii & Ambroſii Catharini ſenten-
tias proponit & confutat. L

S. .

Peccati originis pravitas ex lumine naturæ non

poteſt agnoſci. vid. Artic. Salcald. part. III b,317.

Epitom. artic. pag. 77 7. Solid. Declarat. F. C. c. 1. p.
Gontra Scholaſticos ex philoſophia Ariſtoteli-
ca de peccato originis ratiocinantes. confer. Chem.
nit. Bxam. Cont. Irid. f. 9!.

S. 7.
Corrupit quidem illa totam naturam hominis,
ac infecit labe ſua; non tamen eſt ipſa hominis ſub=
ſtantia, ſed aceidens. vid. Epit. artic. F. C. c. ?. P. 7.
ſeq. & ſolid. Declarat. p. 64). (Lorr. 6s5.) ſeq.
Countra Matthiam Flacium Illyric. qui in diſputat.
ezum Pibtorinosdèrigelio, pece. orig. hominis ſubſtanti-
am eſſe defendit. it. eigelium im guͤlden Griff, E.

N.
= §. 8.
Cum hoc pececato omnes homines ſecundum
naturam prognati naſcuntur. v. A. Conf. Art. Mp. 9.
Axrtic. Snalcald. part. 3. p.J17.
Contra Franciſeanos & Jeſuitas, qui B. Virgi-
nem Mariam Deiparam excipiunt. v. Bellarm. l. IV.

de Amiſj. Grat. c. 2y5. Ambroſ. Catharin. & Jodoc.
Chlichtoy. de purit. concept. Mariæ. vid noſtri D.
Sberzeri Diſput. de concept. Mariæ Deiparæ. it. Cal-
S vinia-

.—

tol

i

ſei

p6

nti

dan-

bor

ſ
tant

frut
lur

—,.—

enten⸗

Ien tollitur (quem aliqui formale appellant;) non vero

5,

lile

ſtoteli⸗

Pena peccati originalis etiam eſt mors & æterna
damnatio. v. Apolog. A. Cp. 51. Solid. declarat. F. C.

nomii

nisr
1.N

„

bbſani⸗

Grſf

cuncdn
1.

PEzceAro Cux PRDMO, TuM OkRroO. 139

vinianos, Anabaptiſtas juſtorum liberos ſanctos na-

ſ fingentes, v. Epitom. F. C. p. 62;.

§. 9.
In Baptiſmo peccati originalis reatus quidem

ipio peccatum quoad materiale; h. e. prava incli-
natio. v. Apolag. F. C. p. y70.
Contra Pontificios, v. B. Chemnitii Exam. Con.
cil. Trident. l. c.
§S. 10.

PZ. r. Corrige nunc F. C. & erit p. 647.)
Contra Arminianos, qui ſententiam hanc crude-
lem eſſe cenſent. v. Apol. ipſurum c. VII. S. 4. Epi-
ſcop. diſp. IX. theſ. z2. & Pontificios pœrnæ damni
tantum, non vero ſenſus, ob id infantes obnoxios
eſſe ſtatuentes. Bellem. lib. VI. de amiſſ. grat. t. t.

=

S. 1 f.

Peccata a cualia ex originali ceu malæ arboris

frudctus mali progerminant. vid. Artic. Smalcald.

part. HI. p. 317. Solidam Declarat. F. C. p. ℳ0ο (ſi
Sphalma corrigatur,) p. 942.
Contra Soeinianos, qui aſſvetudine illa diſei tra-
dune: Nam peccatum originis cum Pelagianis pro
mera fabula habent. v. Smalz. e. Franz. p. 42.46. 560

Sine peccato actuali nullus mortalium vitam
hanc

1I40 CAb. V. Däs LArsu PRIMI HOMINIS EiusVE

120. ſeq, Artic. Snalcald. part. I. p. 319. ſev. 14
Contra nonnullos Papiſtas & Arminianos, Apo-
log. c. XI. ſect. 6. p. 131. Sanctitatem (neſcio quem) ul
vitæ ja ctantes, it. Socinianos, qui ſanctitatem & ju. NI
ſtitiam noſtram in hac vita perfectam eſſe poſſe do-
cent. vid. D. Calovii Sociniſm. Proftig. Artit. IIX.
P. 7937.

Non omnia peceata actualia ſunt formaliter vo-
luntaris, & ex deliberato animo commiſſa. vid. A-
polog. A. C. Artic. III P. 9l. S
Gontra Pontificios, Bellarm. I. V. de amiſſ. grat. . P
15. Socinianos. v. Volckel. l. II. Relig. c. 17. Armi-

nianos. S ð
F. 14. S
Peccata actualia contra conſcientiam commiſſ,,
ut adulterium, homicidium, blaſphemia & ſimilia
excutiunt fidem & Spiritum S. v. Artic. Snalcall.

p. 327. Epit. F. C. p. g9i. Solid. Declarat. p. Gyö-.

Contra Calvinianos & Anabaptiſtas. vid. Aa e
Synod. Dordr Remonſtrant. ad Artic. V. fol.25. ſiüqd.
& Synod. Dordr. c. V. art 6 it. Calvin. Inſtit. l. II.

c. 2. n. 11. Beza colloqu Mompelgart. p. 463. con-
fer. B. D. Menzeri Diſput de Perſeverant. contræ „
dodtrin. Gnod. Dordr. th. G. & ſeq4. ””ÿ
§. 15.

Homo poœnitens, neque pro culpa, neque pro
—„p.

„

6N

— —

.A

mium quantum extollentes. v. Concil. Trident. ſoſſ.

Glan

A

ſſedo⸗

et vo⸗

7TMανοαιαινναvo H B. Chemmn. LL. Theologic. VIII.

»

PECCATO CuM PRIMO, TuM ORTO, I41

v. Apolog. A. C. artic. VI. it. XII. p. 277.
Contra Pontißcios, ſatisfactiones humanas ni-

XIV. c. III. can. 4. c. VIII. c. . 14.

CAP. VI.
FACULTATIBUS HOMINI8
NATURALIBUS POST LAPSUM:
RELIQVIS.
FAcultas hominis aliter ante lapium, aliter
Poſt lapſum, aliter poſt regenerationem, aliter

poſt reſurrectionem carnis ſeie habent. v. Epizom.
F. C. c. II. p. 32. & Declarat. 64. V

Contra Pelagianos, Pontificios & Synergiſtas, hos

diverſos hominis ſtatus confundentes, aut male ex-

plicantes, quando de libero arbitrio agunt.
Homo poſt lapſum ante regenerationem, pro-
pter mentis cœcitatem & voluntatis ac appetitus
impotentiam, in rebus ſpiritualibus, prorſus nihil,

quod bonum eſt, efficere valet. v. artic. XIIX.

A. C. p. 1I. it. XX. p. 15. Apolog. p. 219. artic. Snal-

eald. P. 315. Epitom. F. C. p. 779. ſeqy. Declarat. F.
H. ſeq4.

Contra Pelagianos, Socinianos & Pontificios

de

—.—

pœna peccatorum ſuorum Deo ſatisfacere poteſt.

S 6

142 CAbP. VI. Dr FAcurT. HOMINIS NXr.

de liber. Arbitr. ubi ex hiſtoria oſtendit, quomo-

do bPelagianiſmus apud Pontificios, Scholas irre-

pſerit. v. Bellarm. l. VI. de gratia & liber. Arbitr. c.
15. it. Socin. Præletction. l. V. pag. I4. Catechiſm. Ra-

coy. p. 25 4. qui poſt lapſum in homine liberum ar=
bitrium & liberam Deo obediendi voluntatem eſſe
contendunt. it. Arminianos. V. Collat. Hagienſ. Pag.

250
§. 3

Retinuit autem homo poſt lapſum vires co⸗
gnoſcendi res naturales & civiles, nec non libe-

rum arbitrium bonum naturale aut civile eligen-
di; ita, ut liber quidem homo ſit a coactione, quan-
quam, ſi legem DEl & hominis impotentiam re-
ſpicis, non ſit liber a peccandi neceſſtate. v. A. C.

artic. XIIX. p. 14. Apolog. pag. 215. Artic. Smalcald.

p. 215. Declar. FE C. p. 604. ſeg. .
Contra fatalem Stoicorum necesſitatem, quam
Calviniam ex parte, ſuam faciunt. v. A. Rviere

libell. cui titulus: Calviniſmus beſtiarum Religio,

primum Pariſiis, poſtea Lugduni an. 1636. edit. &

Socinianos, qui plenam libertatem circa quævis

objecla homini in ſtatu lapſus tribuunt. v. Smalx.
6. Franz. p. 416. it. Arminian. in coll. Hag. 260.
F§. 4‧°

Homo in converſione ſua, qua ex filio iræ fit fi.·

lius gratiæ, non cooperatur Spiritui S. quippe cu⸗

jus unius & ſolius opus eſt hominis converſio. Y.
Apolog. artic. VIII. p. 219. Epitom. EF. C. P. yg: ſeq. G

ſolid. deslarat. p. 66). ſé17.
?MVM Con-

AT.

—
lon.
irte.
litr. t.
,. Me.
Um
enele

ℳ

es e⸗

W
eliger.
ltd.
turis fiat ad objecta quævis occurrentia: ut poſ-

lamn te⸗
.0

PosT LAPSUN RETIGuIIS 143

—

Contra Pelagianos, Socinianos, Pontificios &

Synergiſtas. v. Smalz. in noy. monſtr. c. 20. p. 106. &
contr. Frunz. p. gig. 421. it. Remonſtrant. in roll.

Hag. p. 26 4. Concil. Trident. Seſſ. VI. can. g. quod

Anathemate ferit illos, qui negant hominis arbi-

trium a DEO motum cooperari aſſentiendo. v.

Beilarm. l. VI. de Grat. liber. arbitr. c. 1t.

5.
Interim voluntas hominis lapſi libera & immu-
nis eſt non ſolum a coactione intrinſeca, quæ fieri
dicitur per intellectus judicium & appetitus ſtimu⸗
lationem; ſed & extrinſeca ſive a creatore ſeu crea-

ſit libere velle & nolle tam hoc, quam illud, quan-

quam facultas illa non circa quævis objecta ſeſe

æqualiter habeac. vid. Apolog. p. 210. Solid. Decla-

rfat. F. C. p. 677.

Contra Calvin. inſtitut. lib. Il. e. 3. §. 1. p. m. 96.
ubi diſerte negat, eſſe in manu hominis, reſpuere vel
accipere oblatam DEI gratiam. tit. Dominicanos
Thomiſtas apud Pontifcioy abſurdum prædetermina-

tionis dogma propugnantes. v. Radam. Tom. 1.

controverſ. XXX. Art. 4. & 6. concluſ. J. 6. . it. Di-

daci Ruiz, de voluntate & Prapri gjus ctionibus 4
diſput. 27. ad yr.

8. 6.

Homo i igitur in converfione ſua ſeſe paſſve ha-

bet, quando non contumaciter Spiritui S8. cofiver-

ſio⸗

144 CAP. VI. DE FACuLT. HoMINISNAT.

ſonem per verbum DEl operanti repugnat. vid.
Epitom. F. C. p. y. Declarat. P. Sg. ſeq. 676.
Contra Syuergiſtas & Interimiſtas, D. D. Georg.
Maiorem, Paulum Eberum, Srrigelium, Crellium
apud D. Sehlüſſelburg l. V. Catalog. Haeret. Setipe-

lagianos, Pontificios. vid. Concil. Tridentin. Seſſ.

VI. can. 4. Bellarm. l. V. l. de grat. c. 11. l. W. c. I.

& Socinianos, qui cooperationem hominis in con-

verſione ſua ſtatuunt.

Hominis voluntas jam renati, per vires gratiz

Spiritui S. cooperatur, ac adeo plane diverſa eſt ab
irregeniti voluntate. v. Epitom. F. C. p. 52. ſeꝗq.
Declarat. m.....
Contra Pelagian. Socin. & Papiſtas, vires homi=-
nis non ſecundum ſtatum naturæ & gratiæ diſtin-
gventes. .

§. 7.

ta tantum inchoata eſt, non abſoluta, & conſum-
mara; hinc neque intellectus, neque voluntas, nec
appetitus hominis ad debitum perfectionis gra-

dum perveniunt. v. Apolog. A. Conſ. p. o. & De-

clarat. F. C p. 675.

Contra Pontificios perfectionem renatorum ja-
Gantes, it. Socinianos, v. Smalzius contra Franz. .
174. & 15o. ut & Schlichting. Diſp.2. contra Meiſnerum
p. 5S. it. 'eigelium p. II. Poſtill. p. o. Theol. Myſt.

- IS.

Cip

I

CAPpD.

u

um,;
rer
lit.

y
nol
K

Quia vero regeneratio & renovatio in hac vi-

li
Ma
len
ti.

5.

d⸗

T.

Vid

U

eliu
N.

7. 6. 16
n cN.

giie

i
ſt

pocte. .

Kin.

ze

Aſlch

3rlie
5 glt

vo'-
ſem

1

0 5

CAr. I. DEMIrsstON .Pahs. ErCrr. rn. J. C. 14 5½

CAbP. VI.
MISSIONE, PERSONA KT OFFI-
ClO REDEMTORIS JESU CHRISTI.

6. 1.
Nearnatio Filii DEl non eſt facta, ut eſſet medi-
um exſequendi prædeſtinationis abſolutæ decre-
tum; ſed ut is reconciliaret nobis Patrem & hoſtia
orert pro totius mundi peccatis. v. A. Confeſſ. p. 10.
Bpit. F. C. p. Nlb.
Contra Calvinianos, Supra Lapſarios, qui inAct.
GHnod. Dordrac. ad artit. II. & plerosque Pontificios
modernos, qui (ut epud Altvarez, diſput. 39. de Au-
xil. Grat. & Kadam Tom. III. controp. V. concluſ. 4.
:. 1644. legere eſt,) Redemtoris miſſionem ad exſecu-
tionem decreti prædeſtinationis pertinere docent.
§. 2
Chriſtus Redemtor noſter eſt Filius Dei natura-
lis, qui in tempore aſſumpf t humanam naturam ex
Maria Virgine in unitatem Perſonæ ab æterno exi-
ſtentis. v. Gmb. Niten. p. i. Athanaſ. p. 3. g. A. C. ar-
tic. 3. p. 10. Apolég. y'g. artit. Saltald. p. 30. Wüton.
F. C. p. 610. Declarat. 762.
Contra Arrianos & Ehbotinianos modernos, mem-
bra hujus aſſertionis plane negantes. v. D. Scherze-

tri Colleg. dnti. Socin. ai,. XII. ſeg.

3.
Quanquam Chriſtus de Soirita §. in Symbolo

146 CAp. VII. DE MISSIONE, PERSONA ET

— —

Niceno dicitur incarnatus; tamen iſta incarnatio
non fuit ex ſubſtantia Spiritus S. ut pater eius dici

poſſit: ſed fuit productio humanæ naturæ quoad

animam & corpus ex ſemine virginis, quam % 0²=

S alſumſit, ſibique univit. vid. Spmb. NWen.p. .

ihanaſ ,. 4. A. C. art. y. p. 10.

Contra Photinianos, Enthuſiaſtas, Weigelia-

nos & quosdam Scholaſticos vid. Sanhemii Dab.
Evangel. XXX. Part. I. p. 254. ſeqv. it. E eigelium,
qui Poſtill. p. 35. part. 2. p. 29. 59. & in T heolog. My-
ſtic. p. 177. Chriſto affingit corpus ſpirituale &
ſupernaturale, quod de cœlo attuliſſet.

F. 4.

In Chriſti i incarnatione duæ naturæ per anio-

nemperſonalen, conjunctæ fuerunt modo ineffabi-
li; ita, ut ſit inſi Varabilis,: inconfuſa & æqualis unio
duarum naturarum in unam hypoſtaſin. vid. Epit.
T. C. p. 6ob. Declarat. p. 6z. ſeqv. & 5“y. ſeqqj.

Contra Soeinieno⸗ unionem hanc plane negan-
tes, & Pontiſicios ac Calvinianos perperam illam ex-
plicantes. vid. Polani Gntagm. I. W. c. 16. it. Bezam.

in colloq. Mompelgart. p. 321. ganch. de Nat. DEI
l. 2. c. 6. p. 127. ubi totum Aν ita in humanitate
aſſumta eſſe tradunt, ut item ſit totus extra ean-
dem.

. §. 5§.

Ex unione 4 hac Perſonali fluit tum naturarum

in una νοναοα communio, tum Proprietatum

i

j

(i

Dee

in

11,

n
gen

ri

i

i

—

rn

us did

dvanl

nN

lee

igel.

i
NH.

ldle 6

r
eſſ
7 u

legn

mer

NeNe
,01I.

lat
1eN

ftun .

tanmn

Ormcio REDEMTOHIS Irsv CRISITI. 147

& operationum in officio communicatio vera;

propria & realis: ſalva tamen utriusque naturæ

differentia ſpecifica. vid. Epitom. E. C. p. ob. ſeq.

Declarat. p. 366. ſoqq. & Sz. 5.
Contra Neſtorianos, Calvinianos & Pontificios

modernos, veram communicationem idiomatum
in Chriſto negantes. vid. Colloq. Mompelgart. p. 2o.

Admonit. Neoſtad. p. 2y. Anton. Sadeel de verit. hum.
nat. p. 754. Pareum in Irenic. c. 25“. art. n. & Jeſui-
tas, Buſæum diſp. de perſön. Chr. th. Is. Becanum
Manual. controv. I. II. 6. l. n. 2y. p. m. 47b. ſedj.

6.
Ut prædicationes de Chriſto in Scriptura S. ex-

tantes diſtinétius capiantur, triæa communicationis
genera ſtatuuntur. Primum dicitur, quando pro-

Ppria naturarum communicata dicuntur pPerſonæ
in conereto, nec tamen utriusque naturæ propria

füunt, ſed zllius, cujus ſunt, manent; ut Rom. I, 3.

*

Pilin DEI natus ex ſemine Davidis ſecundum car-
nem; 1. Petr. III, i. Chriſtus dititur mortificatus
carne. vid. Epitom. p. 6oz. ſar. Doclarat. Solid. F.

C. BP. 770.

Secundum (juxta E. C. Declarationem „. 777.)
eſt, ubi actiones officii Chriſto tribuuntur ſecun-
dum utramque naturam: idque conjuncte; ut

Gal. 3, 13. Chriſtus nos redemit a maledictione le-
gis; vel diſtincte, ut I. Johann. 8. Filius DEI

di, W opera Diaboli, Gen. III. v. Semen mu-

K 2 lieri

14 8 CAP. VIII. DE MIssTONE, PERSCN Er

neris onteret Taput Serpenti; ; una enim natura a-

git ſeu operatur cum communicatione alterius,

quod cujusque proprium eſt.

Tertium eſt, quando propter unitatem perſona-

lem Chriſto ſecundum humanam naturam in tem-

pore data dicuntur, Majeſtas, gloria, omnipotentia
& omniſcientia cum præſentiſſimo omnium rerum
dominio, Matth. XXVIII. Data eſt mibi omnis pote-

ſtas in œlo & terræ. v. Declarat. p. 337. ſeq. Epi-

tom. p. og. ſeqq. Prolixe & Sza. ſegg.

Contra Calvinianos, qui prædicationes prim
generis tantum verbales eſſe dicunt. vid. Admonit.
Neoſtad. c. F. . 250: it. Coll. Mompelgart. p. 20. ubi

AAANo0αισι Zvvinglii defenditur. Deinde quoad

ſicundunm genus (ut in F. C. ordinatur,) negant com-
municationem in agendo, humanæ naturæ huma-

na, divinæ divina tribuentes tantum. vid. Admonit.

Neoſtad. c. I. p. 22. c. 5. p. 277. Danaæus in Exam.

Chemnit. p. top. E' endelin. I. t. Chriſt. Theol. c. 16.

Quod tertium genus (alias ſecundum dicitur,) per-
tinaciter negant vommunicationem majeſtatis, &
Lutheranos paſſim traducunt, quaſi Eutychiani-
ſmum foverent. v. Admon. Neoſtad. c. 3. Ausfuͤhrl.
Bericht. Palatin. p. 29go. it. Zeſuitas. vid. Bellar-
min. l. III. de Srſ. 6,9. & Becanum. l, c.

Ohkcium ſacserdotale Chriſti eſt, quo paſſionis

R

OrFrFICIO REDEMTORIS JEsu CERISTI. 149

& mortis ſuæ ſacrificio DEO Patri pro totius mund'

peccatis ſatisfecit, & adhuc pro nohis in cœlo inter-

cedit. vid. A. C. art. XXI. p. Apol. p. 254. ſeg. De.

clarat. F. C. F. 666. & Catechiſ. Minor. 1F.31.

Contra Socinianos ſatisfactionem Chriſti negan-
tes, vid. Scin. P. III. de Servat. Chrifti y. 104. Crellii
Refut. Hug. Grotii de Satisfact. Chriſti. Pontificios
eidem detrahentes per ſatisfactiones humanas, &

doctrinam, quod ſibi exaltationem meritus ſit. vid.
Lombard. l, II. Sent. diſt. 1S. Thom. p. III. gv. 49. art.
l. Bellarmin. I. V. de Chriſt. c. 9. & Calvinianos uni-

verſalem Chriſti ſatisfactionem negantes. vid. Col-

loqv. Mompelgart. p. '14. Gnod. Dordrac. c. II. art.

5. it. Hypotheticos, qui Cameronem, Amypyraldum,
Bremenſes & Johann. Bergium ſequentes ſtatuunt,
Chriſtum omnes reconciliaſſe, ſiomnes ert ederent;

quod tamen non Poſſent.

Regium ifun ‚quo Chriſtus εαν0οραα ½* in
utraque natura, tanquam Rex & Dominus cœli &

terræ præſeutisſime gubernat omnia, in regno po-

tentiæ, gratiæ & gloriæ. vid. A. C. artic. 3. p. 10. Ca-

tech. Min. p. 37t. Declarat. F. C. p. 75. & §&76.

Contra Socinianos, Calvinianos & Pontiſicios of-
ficio Chriſti regio per negationem omnipræſentiæ
varie detrahentes. vid. Oſtorodi Inſtit. pP. 356. Smalz.

Qde divin. Chriſti p. 16. qui Chriſtum ſolo favore &

potentia præſentem dominari tradunt.

K 3 §. 9.

*

WSO CAb. VII. DrE MissIONE, PERSONA Er.

Deſcenſus Chriſti ad inferos ſimplicisſime expli·
catur per actum glorioſum & triumphatorium, quo
totus Chriſtus poſt ſepulturam, ante manifeſtatam

reſurrectionem, infernum omnibus credentibus
deſtruxit, poteſtatem inferiorem evertit & Diabo-
lo omnem vim & potentiam eripuit. vid. Püuom.
F. C. p. G13. Declarat. p. Jöb.

Contra Calvinianos, qui partim per ſepulturam

explicant, partim ſecundum animam deſeenſum
faétum eſſe, ajunt. vid. Bez. Vol. I. p. 46r. it. Calvin.

lJ. II. Inſtit. c. 16. S. Io. it. Socinianos, qui de ſtatu

mortis explicant. vid. Smalz. e. Franz. p. g.

2

4 .⸗10.
Chriſtus etiam ſecundum humanam naturam eſt

omnipræſens, utpote ſecundum quam aſcendit, ſeſ-

ſurus ad dextram Patris. v. A. C. artit. 3. E. 10. Epi-
tom. p. 6lt. &x Declarat. p. 765. 75. ſeq.
Contra Calvinianos omnipræſentiam carni Chri-
ſti denegantes, & Pontificios multipræſentiam tan-
tum in §. cœna admittentes. v. Admonit. Neoſtæd.
P. 2. it. Sohnium in Exegeſ. A. C. p. 229. qui Chri-
ſtum ſecundum utramque naturam ad dextram Dei
ſedere aſſerit.
, S. 11.
Beneficia ex gratuita Chriſti miſſione & paſſione
promanantia, ſunt fides, reconciliatio, juſtitia, con-

ſolatio & beatitudo æterna. v. Confeſſ. art. 3. P. 10.

Cucsccaſ .e Min. p. 3tl. Declarat. 2. F. C. p. 5va.
Con-

Wcan

eie
o.

Ciſmn
(und
iyßi⸗
lnn,
41,.

od
it,

l
l

beeea
cruc
5.
keqt
Decc

ex.

nguo
eſtarm

ntie

Miab.

Hiton.

ordn
enſumn

Ani/,

etaan

net
leſee

Ci

C⸗
H

e
ol⸗

ℳ H

1.
C⸗

W

Orci REPEntrokis Jrsu Cknisrr. 151

— ——

Contra Socinianos præcipue, qui cum Chriſtum
novum legislatorem faciant, perfectiorem vitam
& charitatem illum nobis Præcepilſe & docuiſſe
tradunt. v. Oſterod. Inſtit. c. 2t. 22.it. Epiſeopium Ar-
minianorum promachum, diſp. de cony. & diſſ. V.
Gο N. I. theſ. y.
§. 12.

hhriſtus hic unius humani generis mediator in-
vocandus eſt, ſecundum utramque naturam ceu
mediator. v. A. C. artic. 21. P. 29. Artic. Walcald.
F.310. F. C. p. 779.
Contra Pontificios, Sanctos invocantes. v. cur-
chiſm. Röm. p. 45. & Calvinianos, qui Chriſto ſe-
cundum divinam naturam ſolum religioſam ado-
rationem competere docent. v. Theol. Leidenſ. in cenſ.
Confeſſ. Remonſtr. eap. 16. p. 227. & Bezam in Coll.
Mompelg. pag. 34 4. Danaum in 2 Erxam Chemmit.
P. 1417.
Chriſtus non ſolum pro culpa originis, ſed &
pro omnibus peccatis actualibus, Deo Patri ſatisfe-
cit. v. A. C. art. 4. p. 10. it. Abuſ. 3. p. 2).
Contra Pontifcios & Socinianos negantes: vid.

Thomam, de Sacr. Altar. c. I. & Ambroſium Catha-

rinum, tract. de incruent. N. 1. ſacrificio, qui pro
peccato origin, ſolum ſatisfeciſſe per ſacrificium
crucis tradit: it. qui cum Vegal. . in Concil. Trid.
c. 36. aſſerunt, nos pro culpa ſatisfacere poſſe, aut
requirunt ſacrificium Miſſæ ad ſatisfactionem pro
Peccat. acual. v. Gregor. de Valent. z. de Miſſa ez.
K 4 §. 14.

152 CAp. IV. DE MISsIONE, RrRse Er

—

S. 14.

Vere Filius DEl pro nobis palſus & mortuus eſt.

v. Epitom. p. ob. Declarat. p. 772.
Contra Calvinianos ruaki &ε½“0ιſι αι defen-
dentes.
F. 1.
Caro Chriſti vere eſt vivifica. v. Declarat. E.
Y. 752.
Contra Calvinianos negantes. v. Bez. in Colloqy.
Mompelg. p. 255. Ahiggin LPl. CC. p. 527.

SH. 16.

—

Status Chrilii duplex eſt, Bxi anitionit G— Eral-

tationis. v. Declarat. F. C. p. 7367.

Contra Enjedinum, qui Expl. Loc. Krgr. Y. 307.

ſeq. triplicem eſſe ſtatuit.
§. 17.

Chriſtus tantum ſecundum humanam naturam
eſt exinanitus & exaltatus. v. Deelarer. F. C. p. 767.

Eyuom. p. 609.

Contra quosdam Calvinianos, qui Chriſtum ſe-

cundum utramque naturam exinanitum & exalta-

tum eſie tradunt. v. Bez. P. 1. adcoll. Monpeg. P.s6.

Petani Gutagma l. VI c. 21.
S. 18⸗
Exinanitio Chriſti non eſt ipſa incarnatio, nec
omnimoda majeſtatis abjectio, ſed ejusdem, quan-
tum ad plenarium uſum, vera ac realis evacuatio.
V. Declarat. F. C. loc. cit.
Contra Pontifcios & Clvinianot quosdam. v.
Cor-

60

u

l

Nio⸗

Orricto REDETITORIS Irsu CnRISTI. 153

cornel. 4 Lap. Comment. in c. I. ad Pbilipp. & Sal.
meron, qui exinanitionem de incarnatione expo.

nunt.
CAb. vin.

p H
VOCATIONE REDEMTORUM
EjIUSQVE MEDIIS.

F. 1.
Din ſeria intentione omnes homines ad Eccle-
fiam & ſalutem æternam conſequendam vo-

cat. v. Epitom. F. C. p. G. Declarat. p. Sosg. ſeéqv.

cateſr. Min. p. 372. Maj. 496. ſeq.
Contra Calvinianos univerſalem eamque ſerian
6& eßicacem vocationem aut diſerte negantes, aut
univerſalitatem verbis quidem profitentes, re ipfa

egnme⸗ v. Bremenſ. Al!. Synod. Dordr. ad artic. 3.

4. de gratia Dei theſ. 17. Monſ. Ampyraldi, n mad-

aha, Hn. III. p. II9. 122. 15. & 197. aut dupli-

cem voluntatem contrariam, beneplaciti & ſigni,
arcanam & revelatam eidem affingentes. v. Zaneh.
Miſeell. Confeſj. de Prædett. c. nth.. 6. & de Nat. Dei
l. V. c. 2. Danæum Hagog. P. W. l. 3. c. I. p. 149.

Vocatio hæc fit per prædicationem verbi divi-

m, non per immediatam inſpirationem doctrinæ

ſalviſicæ, vel revelationem per Angelos. v. A. Con.

8l. art. J. P. II. Catech. p. 372.
K §5 Con-

Contra Mnabapeiſtar, Eeigelianos, & Quackeros

in Anglia, qui per immediatam inſ irationem fide-
. .

les vocari ſomniant.
Medium vocationis eſt verbum DEl auditum
aut lectum & Sacramentorum uſus, per quæSpiritus
S. converſionem hominis operatur. v. Puom. F.
C. p. 679. & Declarat. p. 6zo. ſeq.

Contra Enthuſiaſtas & Weigeluanos. v. P. I. Po-

Rill. W'eigel. p. g. P. II. p. 227. 235. item Moſen A-
myraldum, qui tract. Gall. ann. 1634. edit. duas ſpe-
cies Chriſtian. Fidei aſſerit, znam per miniſterium

Verbi, alteram per ſolam adminiſtrationem provi-
dentiæ divinæ. vid. B. Hiülſemanni di Pir. 2. de Ae-

xil. grat. th. I. §. 4.
§. 4.

Hæc media in ſe quidem ſunt efficacia ad pro- V

ducendam converſionem cujusvis hominis; ſed
cum ſeæpius per malitiam hominis vis illa impedi-
tur, culpa non ſecutæ converſionis in homine reſi-
det. vid. Epitom. F. C. p. 69. & Declarat. p. 672. Sls.

ſoq. & p. Szo. ubi Deus contumaces in hac vita ju-

dicialiter excocare & indurare etiam dicitur.
Contra Calvinianos vocationem DEl ſemper

efficacem eſſe debere ex intentione negant; ef-

ficacem autem, irreſiſtibilem ſtatuunt. vid. Be-
zam. Reſp. ad Alta Colloqy. Mompelgart. P. II. P. IIj.
Synod. Dordr. Jud. Provinc. p. 117. 125. 129. it.

Syn. Dord. art. 2. Illerajeltin. in Indit. proyvine. p.
Iaës. .Frißi os P. Ig2. it. Contra Jeſuitas & Domini-

154 CAb. VIII. DE Voc ATIONE REDEMTORUM

— — „

—

—& rre

01

ge.

tün
ltos

F

10.

.

Eyusehr MpIs. 755

——

canos, qui ſolis prædeſtinatis DEum auxilium effi-

cax conferre aſſerunt. vid. Bellarm. l. 1. de grat. &G

lib. arbitr. e. I. 12. & 13. & l. VI. c. 15.
Verbum hocce DEl in Legem & Evaugelium di-
ſtinguitur; la docet, quid hominem facere opor-
teat, bæc, quid homo credere debeat, ſi velit ſalvus
fieri. vid. Epitom. F. C. p. 592. Declarat. . 709.
Contra Pontificios, Socinianos & Arminianos le-

gem & Evangelium confundentes; ut obedienti-
am legi præſtitam cauſam juſtificationis facere poſ-

ſint. Nam legis præcepta plerumque carnalia fuiſ-
ſe; Evangelii vero ſpiritualia & multo perfectiora
eſſe ſeribunt. vid. Smalz. e. Franz. p. 269. Oſtorod.
Inſtit. c. 22. P. Vo. Armin. diſp. de leg. G. yange.
1h. G.
Evangelinm ſricte acceptum non eſt concio pœ-
nitentiæ arguens peccata, ſed lætum nuntium &

concio plena conſolationis; quod homo per fidem
in Chriſtum gratis remiſſionem peccatorum conſe=
quatur. vid. Epitem. F. C. p. 592. Neqv. &Declarate

y. 712. ſeqcj.
Contra Ponrtiftios G& Mmeerimiſßtas legem & Evan-
gelium confundentes. it. Noros Prophetas Evan-
gelium, poœnitentiæ concionem eſſe dicentes. v. li-

bell. cui tit. Vorhofprehateb. 17. 15.

§. 7.
Lex Propriee eſt dorina divina, in qua juſtihi.
ma

)
4

156 CAbP. VIII. DE VocATIONE REDEMTORUNI

ma & limmutabilis DEI voluntas revelatur, & qua-
lem oporteat eſſe hominem in ſua natura, cogitati-
onibus, verbis, factis, ut Deo probari & acceptus eſ⸗
ſe poſſit: Simul aurem transgreſſoribus iram Dei
denunciat & ſupplicia. v. F. C. Declarat. p. 717. leqj.
Contra Socinianos & Pontifcios, qui legem etiam

97

juſtificare contendunmt, item Antinomos & Novato- L
res, qui Evangelium præfracte contumacibus &

icnponitentibus annunciandum eſſe tradunt.
§. 8.
Quanquam Lex & Evangelium ſpecie differunt;
tamen in vocatione & converſione hominis con-
jundcta eſſe debent; ut homo per legem peccati pri-
munm arguatur, deinde Per Evangelium erigatur ac
fidem accipiat. v. F. C. y. 594. ſeqv. & Declarat.
P. 713. 717.

Contra Antinomos legis uſum inter Chriſtianos

tollentes, & ſpontaneam, a renatis rejecta lege, obe-

dientiam poſcentes. vid. Catalog. Haæreſ. Shlael-

burg. l. W. p. 39. & 46.

4 Lerx etiam renatis norma agendi eſſe debet. vid.
Epitom. p. ?. Declarat. giz. ſeq.
Contra Antinomoc, Agricolem Tlebienſem & aſ-

ſeclas ejus, qui conciones divinas legales in Evan-

gelicas mutant. §. 1.
Nullus homo poſt lapſum poteſt legem DEli im-
plere. vid. Apolog. Aug. Conf. p. Sy. ſeqq. it. p. 89.
Contra Socinianos & Pontificios. vid. Concil.
Trident. Seſſ. VI. c. Is. Pelarmir. lib. V. 44 JZuſtif.
C. 10.

Gel.

.
tian
t
s 8

N.
rde
.

Vnt; N.

4 . ð

EIUSQUE MEPDIIS. H 7

c. 10. Socin. 1. h. Saſor. p. Go. Caech. Racoy. . 257.
n egel. P. II. Poſtill. p. 240. J

CAb. IX.
CONVERSIONE PER ?OENI.
TENTIAM.

1

§. I.

Pe Oenitentiæ vocabulumi inS. literis interdum pro
tota hominis converſione ad Deum ſumitur,
interdum partem ejus primam, quæ eſt agnitio pec-
cati ac dolor absque fide in Chriſtum notat. vid.

Declarat. FE. C. p. Zit.

Contra Pontificios confundentes has acceptio-
nes vocabuli. vid. Concil. Tridentin. Seſſ. XII. de
PFoænitent. c. 4. J
S. 3.
Partes poœnitentiæ eſſentiales duæ tantum ſunt,
altera eſt contritio ſeu terror incuſſus conſcientiæ
agnito peccato: altera eſt fdes, quæ concipitur ex
Evangelio, ſeu abſolutione, qua homo credit, ſibi
propter Chriſtum peccata remitti gratis. vid. A. C.
Artic. 12. p. 12. Apolog. p. 161. 1655. riir. Smalcald.

p. 320.

Contra Pontificios partim negantes fidem eſſe
partem pœnitentiæ. vid. Catech. Trid. c. de Pæ-
nit. p. 272. Bellarm. lib. I. de Pæœnit. c. 19. Partim
tres alias nominantes Partes, contritionem „ con-
teili ionem & ſatisfactionem. vid. concil. Rim a.
IV.

133 CAr. N. DECONVERSIONE

maenane

XII. de Pœnit. c. 2. it. Contra Calvinianos, qui
mortificationem & vivificationem, partes pœni-

tentiæ ſtatuunr. vid. Calvin, inſtit. is. III. . 3. S. y.

it. Socinianos, qui cum nalzio t. Franz. p. yyz. di-

cunt, pœnitentiam nihil eſſe, niſi correctionem
Vite.
68. 3.

Studium novæ obedientiæ, & bona opera pro-
xXime veram pœnitentiam, ceu fructus boni ſe-
quuntur, Qicet non ſint pars ehentialis) ut invoca-
tio Dei, gratiarum actio, confeſſio Evangelii, obe-
dire ſuperioribus „ſervire vocationi &c. v. 4. C.
art. 12. . 12. & Apolog. p. yg..
Contra Socinianos Polckel. l. IV. c. 4. Socin. alc,.
de Rd. & bon. op. p. 7. & Pontifcios novam obedi-
entiam poœnitentiæ partem præcipuam ſtatuentes.
v. Bellarm. l. I. Ae Pænit. c. i. it. Remonſtrant. in
Apolog. XI. c. 10. .1te H
§. 4.
A tontritione, quæ eſt error conſcientis ex lege
ob admiſſa peccata ortus, vera pœnitentia incipit.
v. A. C. Apolog. p. 165. artic. Smalcald. p. 320.
Contra Calvin. inſtitnt. l. II. r. III. J. 1. 2. ſeqv.

ubi fidem, pœnitentiam & contritionem antecede-

re debere docet, & Pontißicios. v. Apolog. A. C. p. 272.
V. Bellarmin. kend. Pœnit. t. 2. & concil. Tridentin.
Seſſ. XIV. . 4. ubi deſeriptio contritionis in Aug.
Gonfell. extans rejicitur.
§F. F.
Fides, qua altera pars ponitentiæ eſt, adpre-
hendit

Enl
ſ.
4 l⸗

Iel

PfO.

Gel⸗
dbe⸗

Al
ed⸗

Goi

PER POENITENTIAM. 159
hendit meritum Chriſti illoque innixa gratis re-
miſſionem peceatorum ſola conſequitur. 4A. Conf
1. 12. Apolog. 266. 172. ſeqaqj.
Contra Pontiſicios & Socinianos, qui fidem hoc

ſenſu acceptam, a pœnitentia excludunt. v. Bel-

larm. l. I. de jisſtific. c. o. & l. 1. de Pœnitent. c. 19. it.
l. y. de juſtif. c. I. 16. 21. ubi ſatisfadliones requi-
rit, per quas gratiam homo mereri poſſit.
Tum ob peccatum originale, tum ablualia, por-
nitentia homini agenda eſt. v. art. Smalcald. p. 321.
Contra Pontifcios, qui ob Peccata actualia tan-
tum pœnitentiam eſſe docent; it, non omnes ho-
mines indigere pœnitentia. v. Bellarm. I. 1. de Pa-

vitent. c. 99. L

§. 7.
Cauſa efficiens principalis converſionis & pœ-
nitentiæ eſt Deus per Chriſtum nobis reconcilia-
tus, largiens Spiritum S. qui converſionem opera-
tur. v. Declar. F. C. p. 676b. 6G79. 6̈l. item tempus &
horam converſionis conſtituit. Decl. F. C. p. giz.
Contra Pelagianos, Socinianos & Pontifcios libe-
ri arbitrii viribus converſionem vel ex parte, vel ex
toto tribuentes.
§. 8.

Gratia Dei, quæ hominem convertit, ut poœni⸗
tentiam agat, eſt reſiſtililis. v. Declarat. F. C. p. 676.
& 679. 808.820. quam conſequitur Dei deſertio, p.

820. quia gratia illa non eſt abſoluta, ſed ordinata.

Contra Calvinianos gratiam DEI Propter ab-
ſolu⸗

„

1ſ

160 CQAbP. IX. DE CoNVERSIONE

—

ſolutum prædeſtinationis decretum, irreſiſtibilem
ſtatuentes. v. Naſſovio- Il; etteravic. in Snod. Dor-
Arac. p. 7to. Rivet. in Cathal. Orthodox., tract. 4. qv.
4. . 3oS5“. Molinaus in Anatom. 6. 44. 46. p. I121.

4

§. 9.

Confeſſio peccatorum, tum quæ Deo, tum quæ
Coram miniſtro Eccleſie fit, in Eccleſia retinenda

eſt: non vero omnium peccatorum enumeratio
requiritur aut etiam neceſlaria eſt ad ſalutem, A. G

art. II. p. 12. 27. Apolog. p. 151l. ſeqq. Catechiſm. Min.

p. 3g. Declarat. F. C. p. Soy.
Contra Pontificios, qui enumerationem ompium
peccatorum ceu neceſſariam ad ſalutem a confiten-
tibus & pœnitentibus exigunt. v. Apolog. A. C. p.
715;. & Concil. Trident. &ſ. XIV. c. y. con. 6. adde P.
Svavis Hiſtor. l. W'. p. 377. Bellarm. l.1. de peœnitent-

6. 11. & 12. & Calvinianos privatam confeſfionem

rejicientes. v. Calvin. Defenſ, contra 1 eſtphal. p.

212. it. Iiſftitut. I. III. c. 4. l. IV. c. 1I. it. Lavaterum de
Ruib. Eeccleſ. Tigurin. p. 14. ir. E/ eigelian. v. .ure. 1r.

Poſtill. I, eig. 249
⁶ 1 6.
Omnia peccatâ, quorum hotinem vere pœni⸗
tet, per quemcunque paſtorem Eccleſiæ remitti

poſſunt, ut adeo jure divino non poſſint probari

caſus reſèrvati. vid. Apolog. P. 15“1. Art. Smalc. p. 252.
ſe. Catech. Min. p. 375.
Contra Socinian. Volckel. l. IV. c. 23. & Ana-

baptiſtas, confeſſ. Belg. artic. 37. 36. qui quædam

1

ee
n
,

vel

lies

ſor

en

Dar

in

—, I 2

ilen
Dor
4,

ie

lend

eratio

Al⸗

M.

tunn

ſten⸗
,)
de!
tent
Ulen

ſ,,

ndl

t, 1

inſtitutus eſt. vid. Artic. Smalcald. p. 329.

PER POENITENTIAAAA. 161

peccata irremiſſibilia ob gravitatem ſuam eſſe, ſine

limitatione ajunt: Pontifßicios Bellarm. l., IV. de Rom.

Pontif. c. 22. caſas cſerratos Ratuentes. v. Trident.
Seſ. XIV. c. 7.

H. II.
Saliafabzio non eſt pars pœnitentiæ, nec ad culpæ

vel ad pœnæ remiſſionem neceſſaria. vid. 4. C. p. 3.

Apolog. pP. 5. ſoqaq. 97.
Contra Pontißicios contradicentes, & ſatisfactio-

nes per opera laborioſa hujus vitæ urgentes, ut ora-⸗
tionem, jejunium & eleemoſynas. vid. Concil. Tri.

dent. Sefj. XIV. c. 9. Bellarmin, l. IV. de Zoæmit. c. 1.

◻.

H. 12.
Abſolutio hypothetice & laxius loquendo cum
Patribus, pænitentiæ ſacramentum dicitur. vid.

Ahpolog. A. C. p. 167. & 200.

Contra Pontificios, qui ſtritéte loquendo illam
Sacramentum elſs iraduut, vid. Concil. Tridemiin.
8l. XIV. c. 13.

CA P. X.

. De
VOCATORUM CONVERSIONE

PER BAPTISMUM.

§. 1.
Bree, ceu Sacramentum & medium ſalutis
ab ipſo Deo expreſſo mandato & certo verbo

Con-

16: Cad. X. DE Vocar. CoNvVERS.

Contra Socinianos baptiſmum pro ritu externo

& nota Chriſtianorum tantum habentes. vid. Socin.

de Baptiſc 5. Volckel. inſtitut. l. 6. c. 12. p. 61. & 6b5..
dſ

divinum mandatum. vid. Becan. Manual. l. I. l. 2. II.

Pontificios, qui negant, de Pædobaptiſmo extare

n. 24. & c. J. H. 30.
S. 2.

Baptiſmus omnibus hominibus natis ad ſa lutem
eſt neceſſarius, etiam infantibus. vid. A. C. art. 9.
Apolog. p. 156. Artic. Snalcald. p. 329.
Contra Sociniauos neceſſitatem negantes, & A-

nabaptiſtas Pædobaptiſmum cum his impugnantes.

„. Socin. de Bapt. p. 4. 39. Catechiſm. Racov. p. 22.
Weigel. Part. I. Poſtill. P 31. it. Pontificios, qui pæ-

dobaptiſmum exs. Scriptura probari poſſe, negant.

vid. Bellarm. l. I. de V. D. c. 4.

S. 3.

anMateria baptiſmi viſibilis eſt aqua tantum, quæ

vim a verbo Dei accipit, vid. Catechiſ. Min. p. 377.

Contra Socinianos, Bezam Epiſt. 2. Sadeel. opp-
tom. III fol. 93. & Scholaſticos, qui alium liquorem
ſubſtitui poſſe tradunt. vid. Thom. III. Summ. 4v. 66.

art, 3. it. Darand. I. 5. Rational. 6. 52.

§. 4.

Ad formam baptiſmi pertinet tum immerſio,
ſeu aſperſio aquæ (vid. Artic. Smalcald. p. 329

tum

L

k

u
ſeri

ſtrare

Chri
yal

4.

on

12,0

i
Were

dao,

dor

ban

n0

(a

Cel

PER BAPTISMUM. 163
Nerm tum pronuntiatio formulæ, Matth. XXVIII. 9. pra-
NH ſcripta. vid. Catechiſin Min. p. 36.
6. Contra Scholafticos otioſe de formula baptiſmi
etn diſputantes & quosdam Calvinianos. vid. Maccov.
A1 LL. part. g. diſput. 1. pag. 366.
Miniſter Eccleſiæ ordinarie baptiſmum admini-
ſtrare debet; in caſu autem neceſſitatis licct aliis
Nen Chriſtianis baptizare, vid. A. C. art. y. p. I1. Artic.
h Smalc. p. 363. =
Comra Sotinianos G Calvin. Iaſtit.l. 12, 6. 15.5. 20.
l. eqj.
EGN S 5. 5. — .
93, Effedas baptiſmi a Deo imtentus eſt regeneratio
Ain hominis ad ſalutem æternam. vid. A. C. artic. 9.p.

1

degit 72. Calechh. Mine p. 3v.
Coatra Socinianos, qui hunc effectum negant, &
Calvinianos, qui ad electos ſolum reſtringunt: Pon-
iißcios, qui characterem indelebilem animæ impri-
„ι mere baptiſmum fingunt. vid. Bellarm. lz. de Spect.
n. Sacrament. c. 15. 19. ſoqg.

l . . . H
lloct Et quia Baptiſmus operatur remiſſionem pecca-
ℳ torum & confert ſalutem; neceſſe eſt, ut & ſedem

baptiſato conferat, ceu medium ſalutis ex perte
noſtra. vid. A. Conf. artic. 3. p. 13. Apolog. pag. 156.
Laitech. Min zz6. B
nen Contra Socinianos & V'eigelianos negantes, it.
CLalvinianos ad eledos tantum reſtringentes fi-
“ dem, & infantes fidelium ante baptiſmum in fœ-
ðè—ðWG P2 dere

164 CAP. N. DE VOCAT. CoNVERS. PERBAPTIS.

dere Dei eſſe docentes. vid. Calvin. Iuſtit. l. IV. c.
Vj. n. 22. Beézam. vol. 1. opp. 372.
Baptiſmus non wollit hercatum originale quoad
materiale, extincta prava concupiſcentia; ſed rea-
tum ejus. vid. Apolog. A. C. p. 56. Z
Contra Pontificios. vid. Bellarm. I. I. de Baptiſm.
c. 12. & 13. & l. . de amißſ. gratia, t.7.

Effectus baptiſmi dependet ab inſtitutione divi-
na, adeoque actu baptiſmi. vid. A. C. artic. B. p. .
Catechiſ. Min. p. 377.
Contra Pontificios, qui effectum Baptiſmi ab in-
tentione Miniſtri ſuſpendunt. vid. Bellarm. I. 1. de
Sacrament. in genere c. 27. &25,

CAP. XI.
VOGATORUM IUSTIFICATIONE
PER FIDEM.
ARiticulus de juſtiſicatione hominis coram Deo
per ſolam fidem in doctrina Chriſtiana præci-
puus eſt. vid. F. C. p. éν.. A. C. p. 17. Apolog. p. 6G.
92. 72. 59.

Conmtrasyncretiſtas, qui controverſias de hoc ar-

ticulo putant eſſe disſidia ferme tantum Metaphy-
ſfica. vid. M. Auton. de Dominis l. VII. de Reg. Eccleſ.
c.1l. f. 267. & hujusſequaces Novatore. W

uu

§. 10.

o
ven

4.
Nit

(ni⸗

(e

It

,

Nl
hon
Nemn

Do

tun
der
tem

Gon

I,

1

hont

eter.

Huſn

.

adin⸗

10

vere & pronunciare juſtum. vid. Apolog. 4. C. p. .

CAp. IX. DE VocAT. JusIE. PER FiDEM. 16 5

KH. 2.
Jaſtificationis vocabulum, ſeu jußiifßcarchocin
loco, forenſi conſvetudine, ſignificat, reum abſol-
Epitom. F. C. p. 5SS). Declarat. p. 65.
Contra Pontificios, quĩ per virtutis infuſionem,
aut infuſæ receptionem, aut actionem hominis mo-
raliter juſtam explicant. vid. Apolog. A. C. p. 120. G
Badermn. l. 1. de juſtif. c. I.
S. 3.

Rigeneruiio quando pro renovatione & ſandctifi-

catione accipitur, a juſtificatione tanquam conſe-
quens ab antecedente diſtingüenda eſt. vid. Derle-

rat. F. C. . G55. ſeq.
Contra &ocinianos & pontiftcios hæc confarden.
tes. vid. Socinum de Juſtificat. p. G. Smalz. 6. Franz.
P. 10). Concil. ITrident. Seſſ. VI. can. 7. Bellarmin. l. 1I.
de Juſtificat. 6. 12. item Novatores, qui dum millies
hominem regenerari poſſe ſtatuunt, regeneratio-
nem cum renovatione confundunt.
F. 4.
Cauſe juſtificationis principalis eſſciens eſt Deus
propter meritum Chriſti gratiofus. vid. A. C. artic.

1 y 10 Apolog. p. 22. Declarat. F. C. p. 657.

Contra Socinianos & Pontificios, quorum hi ſta-
tuunt, gratiam juſtificantem eſſe habitum ſu-
pernaturalem infuſum & qualitatem permanen-

tem. vid. Concil. Trident. Seſz. VI. can. II. Bellar-

min. Il. I. de Grat. & liher, arhitr. c. 3. illi vero tra-

dunt, DEum neminem juſtificare, niſi qui ſe jam
lL 3 obe-

1

1¹65 CAb. XI. Dz VoOCATORUM.

obedientemm Præceptis ipſius præſtiterit, omnibus-
que virtutibus ſit ornatiſſimus, meritum Chriſti
plane excludunt. vid. Socin. Ae Ii. 1. 6y. 77.
Snalz. l. Franz. p. 200.
Actus juſtificationis conſiſtit in abſolutione à
peccatis, &; imputatione juſtitiæ a Chriſto acquiſitæ.
vid. A. Conf'artic. 4. p. 10. Apolog 6g.1. ſogg.127 Joqg.
Epitom. F. C. p. ya. Declærat. p. Gg ſoqzg.
Contra Socinianos éz Pontificios, qui hanc ratio-

nem formalem juſt ficationis neganr. vid. Bellarm.

. 2. de juſt ij. &. & Socinum, qui fid em hanc noſtram
feœdam & exſfecrabilem dicit. l. IV. de Serv. Chriſt.

6.1. ſeqgg. Smalzius c. Franz. p. 1oq. errorem appel-

lat. Hos ſequitur Epiſeopius Diſp. XXII. th. a.
S. 6.

Materie, ſeu id, quod imputatur credendi, eſt ju.

ſtitia Chriſti, quam obedientia fua perfectiſfima no-

bis meruit. vid. Apolog. A. C. p. 125. Witem. TF. C. P.

Ibz. Declarat. p. 6g. Ggé.
Contra eosdem negahres jmputationem & bla-
ſphemantes. vid. loca allogat. S. anteced.

Jaſt! ri igitur Chriſti Süuriali non eſt ea a juſti⸗

tia, qua nos utihcamur, aut juſti conſtituimur. v.

Pitom. E. C. E Sτι. Delarat. p. bz. 6t.
Contra Andr. Oſandrum, qui confeſſione ſua
V. 2. ſcq. docet, hominem eſſentiali DEl juſtitia in-
habitante juſtific cari. .

.9.

u

lbo⸗
hrickt

1,71

0ne!
liſte

t..
enm,.
n

d⸗
6,

NH

14 ho⸗

“

.

l,

ge 1

rin⸗

JusrIrICATIONE PER FDEM. 167

9§. 8.
Juſtitia hominis regeniti inchoata. & ſucliumm
novæ obedientiæ non juſtificat hominem. v. Apo-

log. A. C. P. 90. gr. ſeq. it. p. S9. & Declarat. F. C.
V. Ggo.

Contra pontifcios & Socinianos. v. Bellarm. I.2.

4. Iaſtif. .g. & Hrini DPialog. de juſtif. TP. T6.

§.
Cauſa inſtrumentalis ex parte noſtra zuſtiftcatio⸗
nem recipiens, eſt ſola fides j uſtitiam ſeu meritum
Chriſti apprehendens, eoque nitens. Hinc per fi-
dem in Chriſtum juſtiſicari dicimur. v. A. Confeſſ.

artic. 4. p. lo. Apoleg. p. i. Epitom. F. C. p. 54.

Declarat. p. 65α.
Contra Pontificios & Socinianos abſolute negan-

tes. v. Socin. de juſtificat. p. 71. & P. W. de ſervat.

Chr. e.1I. Bellarmin. lI. 1. de juſtif. c. 12. & 21.

F. 10. ä
Fides hæc in actu juſtificationis conſideranda eſt
non ut qualitas, aut acus noſter, ſed relative, ſcil.
quatenus cerrelstum ſuum, nempe meritum Chri-
ſti apprehendit & ſibi applicat, eatenus juſtificat.
v. A. C. p. G. & 129.
Contra Arminianos, qui eandem ut actum cre-
dentis, qui poſtulato obedientiæ Evangelicæ re-
ſpondeat conſiderant. v. Arminii Reſp. ad art. 31.
F. Iy. & Pontificios fidem diſpoſitionibus merito-
riis de congruo accenſentes. v. Bellarm. I. I. de ja-

W Rif. 4. . 2l1. it. Socinianogs fidem, ut eſt obedien-

L 4 tia

—

7

168 Car. XI. DE VoCATORUIM

tia mandatis diwind præſtita,j pectantes. v. Socin. de
ihkt. .B. 12.

Pides juſtiſica non eſt ſola notitia hiſtoriæ Jde

Chriſto & miſericordia DEl, aut aſſenſus, ſed ſiducia
ſimul merito Chriſti innixa. v. A. C. art. IV. p. .
Apolog. p. 69. 71. ſéq. it. 127. & Epitom. F. C p. yS“v.

Contra Bellarm. Il. 1. de juſtißcat. c. 7. & Concil.

Trident. in Soeſſ. VI. c. 12. it. Arminianos, qui KE duci-

am cum aſſenſu confundunt. v. Cnſc. c. 1l. ſect. 2.

. 12.
solaßder. vi objecti ſui ſcil. meriti Chriſti, quod
apprehendit, excluſis operibus juſtificat, v. A. Conf.

artic. G. p. Il. Apolog. p. 74. ſeq;. suem. F. Cy. Ist.

Declarat. p. 6b9.

Contra Pontifcios, Socinianos & Arminianogs

bona opera &obedientiam ad cauſas meritorias ju-
ſtificationis referentes. v. Socin. de ſid. & operibus

dl. Iridentin. Seſ VI c. ia. quod anathemate ferit
omnes, qui ſola f’de hominem juſtificari ſtatuunt.
v. Bellarmin. l. I. de juſtif. c. 12. & 3.

§. 13.
Pera ſas ſale, & nulla prorſus alia res, eſt ilud
medium & inſtrumentum, quo gratia DElI & meri-
tum Chriſti in promiflione Evangelii apprehendi-
tur, accipitur, nobisque applicatur. v. Puom. F. C.

. JSs. Declarat. p. 6ot. ſeqq.

Con.

6
No
Vil

1e.

I

te

h

rey

re

utti
i
y. Fy. ſoqv. & Simon. Epiſeopium diſp. 22. th. 10. Con-

con

yv

nor

—

tilAH

gtie E
Ofut
V. ,A

.S

CoA.

dvei

.ſelt⸗

Pot

40

„ℳ

iniA

hrine

enh,

9. C1

te ſert

Atutme

tine B

enei⸗
Pent

9,60

%

JIusIFICATIONE PER FIDEM. 169

Contra Pontificios & Arminianos negantes fidem
proprie inſtrumentum juſtificationis dici poſſe.
vid. Apolog. Armin. p. 12. it. Socinianos. vid. Snal.
e. Franz. p. 9g9. & 102.
L F. 14.
Dilectio quidem fidem, quæ juſtificat, ſequitur,
aut illi potius arctiſſime conjunda eſt; ſed fides non
juſtificat, quatenus dilectione informata, aut utPon.
tificii loquuntur, formata eſt. v. Apolog. A. C. p. &l.

59. 9g. 117. & Declarat. F. C. p. Ob. 6g!.

Contra Pontißicios it. Armin. Catechiſm. qu. 46.

Epiſeopium Apolog. pro Catechiſmo p. 217. ſeczq. it.

Zwinglium in Confeſſ. Auguſtæ anno 53o. oblata &

§. I5.

Tres cauſæ ad juſtificationem hominis tantum

repudiata artit. 4.

requiruntur atque neceſſariæ ſunt: Gratia Dei, me-
ritum Chriſti, & Edes. vid. Declarat. F. C. 1I. 657.

it. 6Sα
Contra Pontificios, meritum de condigno & de
congruo immiſcentes. v. Apol. A. C. p. 6. 120. &G

127. it. Socinianos & Arminianor, qui ſtudium bo-

S

norum operum, fidei adjungunt.

Cd. ꝛrꝛ 6.
Juſtificatus per meritum Chriſti fide vera appre-
henſum, certus eſt de gratia Dei & remiſſione pec-
catorum, & quod in filium Dei adoptatus ſit. v.
Apolog. A. C. p. 12 ½. 120. Epitom. . 5̈. Declarat. F.

Cy. 699. 69.
L 5§ Con-

itit, ſtatuentem.

X

170 CAP. XI. DE VocAT. JusrIF. PERFID.

tia Dei & ſalute æterna certum eſſe poſſe certitudi-

ne ſidei. v. Concil. Trident. Seſ. VI. c. 9. Bellarmin.

1I.7. de Juſtif. c. 3. 4. it. M. Anton. de Dominis l. VII.

Ade Rep. Eccleſ. c. XI. n. 223. moralem ſolum certi-

tudinem, quæ cum formidine oppofiti conjuncta

F. 17.

Homo, qui juſtiſicatur, non habet propoſitum
in peccatis pergendi & perſeverandi. v. Apolog. A. di

C. p. i. Declarat. F. C. p. 6sb.

Contra Papiſtarum & Socinianorum calumnias,
queis Lutheranos paſſim onerant: it. Pontificios,

Qqui fidem veram etiam in adulteris & ſcordatori-

bus ponunt. v. Concil. Trident. Seſſ. VI. c. 9. & 15.
Bellarmin. I. Ie de Baptiſm. c. 4.

CLAP. XII.
DE
IUSTIFICATORUM RENO-
VATIONE ET BONIS
G OPERIBUSsSs
FK.

Rticulus de Renovatione intelledus & volun-

+ ι tatis, cum Articulo de juſtificatione nequa-
quam confundi debet. v. Epitom. F. C. p. pv. De-
elarat. 6gy. ſog.

Socinianos & Arminianos, qui juſtificationem per
“ reno-

Contra Pontiſicios negantes, quenquam de gra-

boe⸗
in

.

un

f

Han.

e
Pal
min
der

Contra Pontificios; v. Concil, Trid. Sſſ. VI. . 9.

der;

egti⸗

tc .
rin.
1-VII
cetl.

junen

Nokon
e4

lnnins
Geto⸗

0

4 700.

pb. 336. Declarat. F. C. p. ol.

1

CAP. RII. Dr JusvIF. RENOV. Er BoN. Obp. 171
renovationem & ſanctificationem interioris homi-
nis explicant.

Hlomo poſt converſionem & juſtificationem re-
novari mente & intellectu demum incipit; ita, ut
in quotidianis pœnitentiæ exercitiis ejus voluntas
non ſit otioſa. v. Epitom. F. C. p. 7S. Declarat. 67„.
3 X
Contra Pontificios, Socinianos & eigelianor,
qui motus & actiones ſpiritualiter bonas etiam im

irregenitis & gentilibus agnoſcunt.

RBenovatio hominis in hac vita imperfecta eſt; &

hoc non eſt ex impotentia Dei renovantis, ſed ex

infirmitate hominis regeniti. v. Ppolog. A. C. p. 97.
72 .

ſeq. Declarat. F. C. GOpg. goo.

Contra Pontificios, Socinianos &Arminianos, qui
in hae vita imperfecto, bona opera pPerfecta eſſe ſta-
tuunt. vid. Bellarm. l. IV. de juſtif. c. 10. Smalz. c.

Fanz. p. 173. Armin. artic. perpend. p. 36.

Cauſa ĩgitur & fons bonorum operum eſt ipſe
ſides viva, quam Spiritus S. tanquam cauſa princi-

palis per verbum & Sacramenta produxit: hæc ho-

mines lætos, animoſos & alacres efficit, tum erga
Deum, tum erga omnes cereaturas. vid. Art. Salc.
Contra Pelagianos, Socinianos &öſ Pontificios li-
beri arbitrii viribus eadem tribuentes. vid. Snalæz.
c. Franz.

.„

172 CAP. XII. Dr JusIFICATORUM.

c. Franz. p. 207. Concil. Trident. Seſſ. VI. c. 7. Bellar-
nain. l. V. grat. & lib. arbitr. c. 9. iufidelibus bona

opera tribuentes.

Regeneratio, Juſtificatio & Renovatio in Theo

logia non ſunt confundenda. v. F. C. Solid. Decla-
rat. art. 3. p. 67†. ſeqg. Contra Pontific. Socin. &
Arminian. . .
§. F.

Bona opera ſunt tantum actiones a Deo in verbo
legis mandatæ; non vero ex bona intentione ſe-
cundum humanas traditiones, excogitatus cultus
aut adtiones. vid. Aug. Conf. Artic. 20. p. 16. ſeq. 29.
Apolog. p. .95. B
Contra Pontifcios, varias bonorum operum ſpe-
cies effingentes; quas in verbo DEl nemo invene-
rit præceptas aut approbatas.

Bona opera digeri poſſunt ſecundum utramque

Decalogi tabulam, ita ut in priori officia Deo, in al-
tera proximo debita contineantur. v. Catechiſ. Min.
& Maj. pöb. ſeqq. & 399. ſeqq. Apolog. A. C. p. 6.x.

Contra Pontificios non tantum nova genera bo-

norum operum effingentes; ſed & cirea mala opera
temere ac impie diſpenſantes. vid. Ludovici Mon-

zaltii lIiteras Provinciales, de Morali & Politica Je-

ſuitarum Diſciplina, ex edition. Sam. Rachelii.

Bona opera factu necefſſaria ſunt multis ex cau-
ſis. vid. A. C art p. ii art. 20. p. 15. Apolog. p. 64.

cg,. it. y. Declarat. F. C. p. oz. ſeq. Epitom. p. 5h.
G L Coon-⸗

eli.
bo

Theo-
Detli⸗
in A

ne ſe⸗

cültns

1½
nſ⸗

Vene⸗

le.
al

4bo. W

RrxovarION ET Bonis OPERIBUS. 173

— —

Contra Calumnias Pontiſciorum, qui Luthetanis

impingunt, ipſos bona opera rejicere & prohibere.

vid. Apolog. A. C. p. &?. Epitom. F. C. P. g!. Declarat.
P. 7050.
§. 8.

Non vero ſunt necellaria, ut cauſa meritoria ſa-

lutis æternæ, ita ur a cum juſtificationis ingredian-
P tur. vid. Epitom. F. C. pSv. Declarat. p. oz. ſeq;.
ſerbo

Contra Pontificios & Socinianos, illa cauſam ſalu.

tis eſſe ſtatuentes; vid. Concil. Trident Seſ. VI. c. 16.

c. 23. ubi Juſtificati de contigno ſalutem æternam

mereri dicuntur. Quam ſententiam omnium Ca-

tholicorum eſſe Bellarmin. dicit l. V. de juſtif. c. 1.
Alias cum Thomal. 2. qv. 2. & Durando. ſent. diſt.
12. 4. 2, ipſe Bellarmin. I. de juſtif. e. 21. l. V. c. 22.
meritum bonorum oper. de congruo commendat;
it. Gisbertum I'vetium, qui B. O. eadem cauſalitatis
veritate, cauſam juſtificationis, qua fides, eſſe, ſta-

tuit. vid. Andréam Rivetum in Exam. Aniadverſ-

Grotian. p. 23. it. in Dialyſ. Diſeuſſ. Grot. p. I25. ſeq. it.
Tortiam Socios in Terſite Heautontim. p. 165.
H. 9.
Hince bona opera quidem neceſſarĩa ſunt regeni-
tis; non vero ut cauſa neceſſaria ad ſalutem. v. Epi-
tom. F. C. p. 90. & Declarat, p. 7og ſeqq. conf. B. Hül-
ſemanni Breviar. extenſ. c. XII. ſupplem. n.. ſeq.
Contra Pontificios, Majoriſtas & nonnullos No-
vatores, it. Calyin. l. III. inſtit. c. 14. S. 21. Piſcat. Il. II.

§. 10.

174 CAP. XII. Dz JTuSsTIF. REN. Er BoNISs OP.

—

1

§. 10.

Bona opera non accurate conditio ſine qua non,

xemisſionis Peccatorum dicuntur. vid. Apolog. A.

Conf. p. g.
Contra quosdam Nonaore. .

F. II.

ona opera in homine nec fidem ner ſalutem
conſervant; ſed Spiritus S. vid. épitom. E. 0 2o.

DeckerE-. 7oy. fege7. .
QContra Pontißicios, Socinianos, Imoerimiſat & r.

minianos, qui ad jus vitæ æternæ retinendum, jugein

requirunt Hiamn operationem.

BPona opera, licet mereantur præmia hujus vite
corporalia & ſpiritualia., vid. Apol. A. C. p. 96. 53. &

177. tamen ne que ex condigno neque ex congruo

remifſionem Peccatorum aut vitæ æternæ gloriam
merentur. vid. A. C. artic. 4. & 6. Po ag. vag. gb.

Jeqg. it. p. . Gg. ſoqgj.

Contra Pontificios. vid. Thomem. 1.2. 4J. 2. Pel-

Urm. li. de juſtif. c. 2t.l. 22. & Concil. Irident Sſſ.
VI. c. 16. . 32. it. Socinianos & Arminiahos Papiſtis
hic adſtipulantes.

§. 13.
Opera ſapererogationis nulla dantur. vid. Wor.
A. C. p. 13. ſecq.
Contra Pontificios. vid. Salmeron, in Luca e X.
ibel . Bederm. de Monach. c. y.

W .

R

e4,

=

en.
,

gen

t
tian

*V

CAPXIII. DJUSTIF. CONxE. ET COxsERV. 1y

QCQAb. XlII.
„DDxdu[en, gg
WSTI FICATORUM CGONF IRMA-

TIONE ET CONSERVATIONE
PER S. COENAM.

NS. eœna eſt myſterium venerandum, tum pro-
pter inſtitutionem DEl, tum propter corpus &

ſangvinem Chriſti, quæ cum pane & vino vere

uniuntur. vid. Catech. Maj. p. 5P. ſeqg. Declara„-

p. 777.

Contra Socinianos. vid. Caech. Racoy. c. 3. 4d

Proph, oßc. Chriſti. p. 229. it. Socin. lib. Svaſ. P. 4.
Pe

qui actum hunc, ritum eſſe & commemorationem,
vel ſignum Pasſionis Chriſti tradunt. Cum his fa-

cium quidam Calviniani.

Fundamentum doctrinæ de S. cœna ſunt verhba
inſtitutionis Chriſti, quæ, cum ſint verba teſtamen-

ti, in ſenſu proprio accipienda ſunt. vid. Epitom. p.

Vy. 6o2. n. 4. Declarat. p. 745. 752. 757.

Contra Calvinianos, qui figurate illa explicanda
cenſent. vid. Colloqy. Mompelgart. p. 3o. oy. & D.

Bergium in Stereomate verborum Chriſti.

F. 3⸗

Cauſa effciens ſeu Autor hujus Sacramenti prin-

cipalis eſt ſolus Osaαανοπονν α Chriſtus. vid. Catech.
y- 72. Deetcrat. F. C. P. 7. ſeq .

Con-

7

176 CAb. XIII. DE JOsTIFICATORUM CONFIRM.

—

Contra Pontißicios apud Bellarminum lib. I. de

Sacrament. c. 2)3. S. prima igitur quæſtio, & l. 11. de

Eßhelt. Sacram. c. 31. Propoſit. I. Alexandr. Peſantiuim
in y. Thom. qv. 64. diſput. 2. Vaſcz. Diſput. 3). C. l.
qui Ecclcſiæ multum circa Sacramentorum ordi-
nationem tribuunt.

§S. 4.

aateria S. cœnæ gemina eſt: terreſtris, panis &

vinum, cæleſtis, corpus & ſangvis Chriſti, qui in
cruce effuſus eſt. vid. Apolog. V. Arlic. Smalcald.
p. 53yo. Catechiſ. p. 35o. Epitom. p. 597. 99:
Contra Socinianos; v. Socin. qui de uſu & fin. Cæn.
Domin, p. 140. materiam cœleſtem cum Calvinianis
negat: it. Bezam Epift. 2. ad Iilen. qui pro pane &
vino alia, quæ ex uſu communi ſuppertunt, poſſe
adhiberi cenſet: it. Alexandrum Papam, qui vinum
Qàaquæ permiſcendum eſſe conſtituit. c. In Sacram.
diſtintct. 2. de Conſecratione, cui Concil. Trident. S’ſſ.
XI c. F. ſuffragatur.

1

Ad S. cœnæ integritarem, præter panem Eucha-

riſticum, requiritur calix benedictus, qui ex manda-

to Chriſti omnibus diſtribuendus, quotquot de pane
Euchariſtico participant. v. A. Conf. p. 21. Apolog.

y. 277. Artic. Smalcald. yo. Epitom. p. 602. .
Contra Pontiſitios Sacrilegos, qui in concilio

Conſtantienſi, non obſtante inſtitutione Chriſti,

anno i411t.. laicis uſu calicis interdixerunt. Quod
Sacri-

clen

I.
i

u

M.

.1.

,4

itiun

Net

rold⸗

vinie
gui 1

6,C,

joinnn

zne CQ
Pof

Vinon
A n.

—

„

cleſiæ fingunt: iſtam fidelibus ſolum propriam, han-

lacin. Snt. Confiſſ. p. 207.

E CoNsSERVATIONE PERS. CoxxAN 177

ſacrilegium in Concd, Trideniin. Seſſ. XXI. 4c XXII.
anno „:. denuo confirmatum legitur.

Corpus & ſangvischriſti inS. cœ na cum ſymbo-

lis pane & vino per unionem ſacramentalem vere
conjunguntur; ita, ut vere & ſubſtantialiter ſint

præſentia, & una cum pane & vino vere diſtribuan-
tur atque ſumantur. vid. A. Confeſ. p. 12. Artic: Smal-

cald. p. 3yo. Epitom. p. S99g. Declzat. p. 725. ſeq.
Contra negantes Socinianos. vid. Socin. l. c. p. 43.

& Calvinianos, qui præſentiam corporis & fangvi-
nis Chriſti in S. cœna realem & ſubſtantialem ne-
gant, aliam diſtributionem Dei, aliam miniſtri Ec-

communem omnibus. v. Confeſſ. Helvet. Artit. XXI.
Vyntag. Confeſſ. p. 77. ubi dicitur, quod foris offera-

tur a miniſtro panis & vinum, intus operetur Spiri-

tus S. carnem & ſangvinem Chriſti. vid. C i. Pe.

„

In S. cœna panis Euchariſticus non in corpus

4

Chriſti, nec vinum in ſanguinem Chriſti per trans-

ſubſtantiationem mutatur. v. Artic. Snalcald. 1. Bo.
Epitom. p. 602. Declarat. p. Fé.
Contra Pontificios, qui transſubſtantiationemn
ſtatuunt; ita, ut poſt conſecrationem tantum acci-
dens & ſpecies externæ panis & vini relinquantur.
Ita in Concil. Latererens anno Izlj. ſub Innocentio
III.c. Eir-

1 78 CAP. XIII. DE JUSTIFIC ATORUM CONFIRM.

III. c. Fixmiter credimus, & Trident. Seſ. XIII. Can
2. ſcriverunt. =

8

Conſecratio in S. Euchariſtia, quæ eſt repetitio

conſecrationis a Chriſto peractæ non eſt omitten-
da; ut ut non efficiat præſentiam corporis & ſangvi-
nis Chriſti. vid. Epit p-?g9. Declarat. p.4.sh.

Contra Pontikcios, qui tranſubſtantiationem fi-

mul efficere illam tradunt; & Socinianos, qui omit-
tendam eſſe cenſent.
S. 9.
Accedens ad S. cœnam, vere, ſed modo incom-
prehenſibili manducat corpus Domini, in, cdum &
ſub pane Euchariſtico; item bibit ejusdem ſangvi-

nem, in cum & ſub vino Euchariſtico; ita, ut ore

corporis participet. vid. Spitom. p. Goo. & boo. De-

darat. p. 744. Atque hæc manducatio Sactamen-

talis diſtincta eſt a ſpirituali, quæ in eadem Eucha-
riſtia a convivis dignis fit. “

Contra Calvinianos, qui hanc ſacramentalem
manducationem Capernaiticam & carnalem im-—

pie vocant, damnantque. vid. Harm. Conſeſſ. Gal-
licarum & Belgicar. Ecclefar. nomine edit. it. Hel-
velit. Confeſ-. art. XXI. p. 7l. it. Confeſſ. Czengerin. in
Syntagm. Confeſſ. p. 19;. Contra fingunt Spiritualem
tantum & cœleſtem perceptionem, quæ per ſidem

ſiat in cœlo, ubi nunc corpus Chriſti ſit. vid. Confeſſ.

Epiſe. Angl. Art. XXIII. Bntagm. p. 3. & Wotican.
Artic. XI. Vntagm. Confeſſ. P. 3. in contr. Sorci-

Rid⸗

ic
cati
ſecd

mO.
Can
hy
lem

ſo

N Er CoNsERVATIUONE PER S. CORNAM. 179

—

,ℳα

nianos, qui neque oralem neque ſpiritualenm mandu-
cationem cerporis & ſangvinis Chriſti admittunt;
ſed tantum verba inſtitutionis Chriſti de comme-
eii moratione & adumbratione pasſionis ſuæ expli-
nun cant. vid. Cazeth. Racov. c. 3. p. 5yi5. & 227. Smalz., k,
igi Franzx. p. yyy. it. Arminianos oralem manducatio-
„ nem & bibitionem negantes. vid. corandem Aholog.
geni p. 260. ðð

10lnl⸗ §. 10.
Ingigni & hypocritæ in Euchariflia non tantum
nuda Symbola participant, ſed ſumunt ore etiam
hu corpus Chriſti ac bibunt ſanguinem ipſius ſacra-
n

mentaliter, ſed non ſalutariter, ut digni. vid. Artit.
Inde Imalcald. p. 330. Catechyl. Maj. V. I. Epitom. p. Gof.
ſeqp. Dectarat. p. 74). 757. JMBM
4rH% Contra Calviniænos, impios inania ſigna perci-
ne pere ſtatuentes. vid. Calvin. Inſtit. l. II. c. . n. 27.
e ere Part. W. Reſp. ad coll. p. ig. Bergium in Sereo-

vvaat.
nden ”s
Binis S. Coœnæ a Chriſto intentus, non tantum
„„ commemoratio paſſionis ſuæ, ſed applicatio remis-

„„ ſionis peccatorum ad individuum & oppignoratin
1u quaſi æternæ ſalutis. vid. Carech. Min. P. 3t. Maj.
“ r. SEehſỹoi.
t/ Contra Socinianos & Calvinianos poſteriorem ſi
nem negantet.
8. CcCna non eſt inſtituta, ut ſit Sacrificium pro
MMMqIZz =— pieti⸗

180 CaAE. XIII. DzOsT. Cox. ErCoxs. PERS. C.

pitiatorium pro peceatis vivorum & mortuorum,

quo Deo offeratur victima; ſed Sacramentum, quo

Deus nobis confert theſaurum inæſtimabilem. vid.

A. Conf. p. 25. Apolog. p. 2)4. ſeqq.
Contrabontificios:
admittunt per verba Chriſti, Hoc facite, Apoſto-
los fuiſſe ſacerdotes inſtitutos, ut ejusmodi ſacrifi-

cium, licet incruentum, offerrent. vid. Concil. Trid.

Seſſ. VI.c. 1I. Bellarm. l. 1. de Miſſ. 6. .

. S. 13ͦ3

Miſſe Pontificiorum ſunt impius ac idololatri-

cus DEl cultus; nec ex opere operato conferunt
gratiam. vid. 4A. Confeſſ. p. 25. Apolog. P. 251. 265 272.
ſeqq. Artic. Smalcald. p. 307. ſeq.

Contra Pontificios quæſtum celebrationis miſſe?.

inprimis privatæ exercentes & defendentes. vid.
Concil. Trident. Seſſ. XXII.c. 6. Bellarm. I. 2. de Miſ.

§. 144.
Proceſſio ſeu circumgeſtatio panis Euchariſtici, ut
& adoratio ejusdem, tanquam ſuperſtitio idolola-
trica omittenda & rejicienda eſt. vid. A. C. P. 27.
Contra Pontificios utramque propugnantes &

exercentes. v. Concil. Trident. Seſſ. XIII.c. 3. Bellarm.

l. I. de Euchariſt. c. 29.

anathema dicentes iis, qui non

C.

OfuN
mqu

n c.

incn “
Poſt

crik.

.Ti

gferun
H.

ſi

lolor
11,

res
n.

C. XIV. DE Flb. PERSEVER. PRXD. &c. 181
CAP. XIV.

FIDELIUM PERSEVERANTIUM

PREDESTINATIONE AD VITAM
TERNAM.

§. I.
Ledtio & Prædeſtinatio DEl ad vitam æternam
ex verbo Dei revelato cognoſcenda eſt. vid.
Epitom. p. 6§.. Declarat .y. Soo. ſéq. Sog. &ll. it. 5i).
CGontra Calvinianos, qui in arcano Dei conſilio,
illam perſcrutari malunt, quam in verbo revelato.
Hinc ipſe Calvinus ad Rom. XI. p. 5a. ſcribit: Eſt

prædeſtinatio DEl verè labyrinthus, unde bominis

ingenio nullo modo ſe explicare queat. adde p. 102.

§. 2.
Dodrina de prædeſtinatione hac, poſt articulum
de converſione, juſtificatione & ſanctificatione o-
ptimo ordine tractatur: quia Deus in ſigno ratio-
nis prius convertit, juſtificat atque ſanctificat homi-
nem, quam glorificet ac ad prædeſtinationis finem
perducat. vid. Ppuom. y. . G Beclarar jusdem

P. 902. ſe4.

Contra Calvinianos, qui in prdia Chriſtiana,
doct rinam de prædeſtinatione primum caput eſſe

volunt. vid. Catechiſm. Palatinum, qui in prima

ſtatim quæſtione de prædeſtinat. agit.

2

182 CAv. XIV. DE Fipt. rnæ. nv.

Præde ſtinatio eſt adhus a æternus & mere Egratui-

tus DEl eligentis, propter commune Chriſti me-
ritum, quosdam homines ad æternam gloriam,
quos videlicet Prævidit, non eſſe petulanter reje-
Qcturos gratiam vocationis, juſfificationis, ſancti-
ſicationis & perſeverantiæ in tempore ipfis offe-

rendam, ad laudem gloriæ ſuæ. vid. Epitom. p. 6ig.

62o. Declanat. p. Fl4. ly.

Contra Calvinianot, qui abſolutum prædeſtina-

tionis decretum, ceu Palladium rehigionis ac
zναdα ioτα defendunt. vid. Alt. Synod. Dor-

Arac. Genevenſ. Seſſ. XXIV. pag. 212. it. Calvini Ir.

Maltel. II. 4. 2n. H. F.

Faca eſtigirur Electio ex mera gratia Dei, ex-

clula hominis actione, Kve ex viribus naturæ, fi-

ve gratiæ pro ficiſcatur. vid. Declarat. F. C. pag. Sli.

Contra quosdam Papiſßas, Bezanum opuſi. de
Pradeſt. Cath. c. 3. pid. ap. Cumel. tom. II. diſputat.
ad 120. Thoma F. 339. Bellarm. ae Grat. & lib. arbit.
e. 10. & alios. it. Socinianos &w Arminianos, qui ab
opere humano illam fuſpendunt. .

§. §.

Meritum Chriſti non eſt medium execautivum
gratiæ eligentis; ſed cauſa impulſiva ordine prior,
quæ Deum ad gratiam hominibus declarandam

movit. vid. Epiton: p. G2o. ſeq. Declar. p. Soz.

Con⸗

m,
C⸗

C
eti

lahi

om,

„

Fi
Corcl
Hio
C

lein

non
4bla

(e⸗

Kren
ine
lite

grtli.
ſüme.

lornmg

et tee⸗
ſunl.
ft.
15,

kekinn.
Ons K
l⸗
Uin .

eie⸗
12, 1

,61.

del
nt

,
i 4

Ni
hicn
un

,

Cn.

AD VITAM FETERNAM. 183

Contra Calvinianos, qui meritum Chriſti ele-

Qionis effectum, ſive medium exequendi Præde-

Ktinationis decretum eſſe, docent.

§. 6.
Subjecum prædeſtinationis eſt homd vocatus,
juſtificatus & ſanctificatus, quem Deus ab æterno
intuitus eſt, tanquam non rejecturum primam ſeu
omnibus vocatis communem gratiam, ſed creditu-
rum, & in illa fide perſeveraturum., vid. Epitom.
V. G9. Declarat. p. So2. ſeq.
Contra Calvinianos, qui in Harmon. Conſeſſ: Rel-
vetic. poſterior. q. 93. ſeribunt: Deus ab æterno præ-
Leſtinavit vel elegit liberé & mera ſua gratia, nullo
beominum reſpettu ſanltors, quos vult ſalvos facere

in Chriſto. adde Zanch-l. V. de N. D. 6.2. 4.

§. 7.

Finis electionis quoad Deum, eſt gloria miſeri-
cordiæ quoad nos vero, vitæ ſancliimonia. vid.
Epitom. p. 6oz. Declarat. p. Soy.

Contra quosdam Calvinianos, qui, ſecuritatem

de impotentia relabendi finem eſfe, ſtatuunt.
§.
Ut Prædeſtinatio Gve Eiectio ad vitam æternam
non eſt abſoluta; ita nec ejus oppoſitum Reprobatio
abſoluta eſt, neque poſitive ſeu inferendo damnan-
di cauſas in hominem; neque negativè, non con-
ferendo homini media gratiæ; neque Privat- ſen
linquendo hominem in peccato originali & actua-

4

li ideo, quia non Placeteum erigere; ſed eſt hypo-
4 thetica,

184 CaAb. XV. DE Gron. FIDL. DAMN.

thetica, quia ſcilicet hominis infidelitas eſt volunta-
ria, vincibilis ac finalis. Ideo Deus tanquam juſtus

judex voluntate conſequente judiciaria hominem

reprobat. v. Epitom. p. O2t. Declarat. 7. Soy. ſeqq.
6 ſeq. Pag. Slö. ſeqc.

Contra Calviniſtas abſolutum prædeſtinationis
decretum defendentes. vid. Acta Synodica Remon.

Rrantium part. 1. p. 229. ſéqq. it. Sutpralapſarios, qui
objectum reprobationis ponunt hominem adhuc
creandum, ita, ut ante creationis decretum jam
condemnatus ſit. v. Bezam in c. IX, ad Rom. Goma-

rum in diſput. ann. 1604. habit. Maccovium volum.

1. diſp. 29. & Illirajectinos in God. Dordr. pag. I0).

Deſertio Dei otalis G&omnimodai in hac vita, non eſt
ex abſoluto ejus decreto. F. Conc. art. XI. . S20.

647. contra Calvini aſſeclas.
CAP. XV.
DE
GLORIFICATIONE FIDELIUM
DAMNATIONE INFIDELIUM ET ME-
DlIIS UTRIUSQCUE.
S. 1..

E beatitudine & vita æterna, quæ animæ im-

mortalitatem includit, non ex rationis, ſed lu-

minæ ſcripturæ, cognoſcendum eſt. v. Muom p. Gö..
Declarat. p. Soz.

Contra quosd. Papiſtas apud Joh. de Rada, 4

ragonium tom. I. Controverſ. inter Thomam & Ko-
tum controverſet. art. 3. it. tom. IV. controv. 12. art. 6.

& 7. it. controverſ. G. art. 2. qui beatitudinem æ.

ternam

Dan
en

tern

ne

at

U

,

lIAII

4 1
SMa

her

c

tio
art

N
—

0luntr

juk
Oninen

,

Hatioin

Remal.

ot
ACH e

tumn n

1 Cl.
elon.
etr
NCnd

S
l.

nein

==
=

ſe

d,4.

6.
, ℳ6

nen
etnun

=
=

INFIDELIIM ET MEDIS UrRmsSoun. 185S

—

ternam naturaliter appeti & immortalitatem ani-

mæ ex ratione humana demonſtrari poſſe, exiſti-
mant. v. Hülſemanni Brey. c. XVI. n. 1. & 2.

Vita æterna non poteſt a partibus ſuis conſtituti-

vis perfecte definiri; generaliter tamen per gaadiæ

perpetua deſcribitur. v. A. C. art. XVII. P. r7.
Contra Judzz, Socinianos & Anobaptiſtas, qui

Partes illas ſine certa revelatione exprimere au-

Vita æterna eſt donum DEl gratuitum, perſeve-

ranter credentibus tantum conferendum. vid. A. C.
art. ElTII. p. I1. Mpolog. p. 125. p. 7y. Catechiſm.
Min. y 372. S
Contra Papiſtas, Arminianos & Socinianos, qui
per bona opera hominem vitam æternam mereri

poſſe, ſtatuunt. v. Concil. Trid. Seſ. VI. c. 16. c. 32.

Oppoſitum beatitudinis in vita æterna eſt damna-
tio impiorum ad æternos cruciatus. v. Aug. Conf.
art. XVII. p. 4.
Contradocinianos, Arminianos & Weigelianos fi=
nem cruciatuum æternorum cum Origine, l de Prin-
cip. & Doctoribus miſericordiæ ſtatuentes. vid. Au-
guſt. de civ. libr. XXI. c. 17. f. m. 1299.
Non eſt Status intermedius inter æternam beati-

tudinem & damnationem. v. A. C. artic. XV II. p. z.

SS M 5 Con-

196 Car. XV. DE Gon Fpm. Dexs. .

zium nondum plene à peccatis purgatorum;

nem fingentes. v. Apolog. eorum. 6. 7. 16. 7.
§. 6.
eſt. v. A. Conf. art. XVII. p. 14.

rectionem, particularem quandam fidelium

Rno trabt. ⸗
§. 7.
um & conſummatio ſeculi, tanquam media

Wa. p. 217. Catech. min. p. 37ꝗ1.

Contra Socinianos & Arminianor.

Contra Pontificios, qui varia animarum poſt
mortem receptacula comminiſeuntur, ut pungato.⸗

bum Patrum & Santtorum ante Chriſtum mortuo-
rum; Limhbum infantum, nondum baptizatorum. 15
v. Catechiſm. Rom. p. 77. Concil. Trident. Seſf. XXII.
2z. 2. Bellarm. l. 2. de purgat. c. 1. & Arminianos ſta-
tum intermedium inter beatitudinem & damnatio-

Contra Chiligſtas craßos, Anabaptiſtat, Fratres d⸗
Roſez ctrucis, Paratelſiſtas ante umiverſalem reſur-

entes, quam primam vocant. v. Alſtedii Diatrib. de
mille annis Apocalppt. & B. D. Gerbardi de Chiha-

Glorificationem & Damnationem æternam an-
cecedent reſuſcitatio corporis, extremum judieei-:-

Lim-

Ante reſurrectionem mortuorum, fore aurée. A
um ſeculum, ſeu regnum Chriſti in terris, quod pii
occupaturi ſint, ubique oppreſſis impiis, falſum

Cor

ſtatu-
i
Men
aui
Su/
exſe- in

quendi; ſed diverſo reſpectu quoad glorificandos pr
& damnandos. v. A. Conf. artic. XVII. bag. i1. “ð“

n pet
ol.
onnd.
torun.
Inu
1 ſu

nati.

e
Nodi
flan

PA
teſat.
N.
N,

Hila⸗

S
4

INFTDELIIM ET MrzDIIS UrRuscurx. 187

Corpora eadem ſpecie & numero, Unita anima-
bus ſuis, reſurgent in extrema die. vid. Symb.

Apoſt. p. t. Nicen. p. 2. A. Conf. V. I4. Catethiſm. Min.

P. 372. ſega, H
CGontra Socinianos; v. eorum Symb. ſupra p. zmoy.

Armin. Specim. ad Excerpta Leidenſ. Part. Ii. ſpe-

cim. i9. 120. & Arminianorum Apol. c. XIX. gag.
217. Anabaptiftas in colieg. Franchenthal. art. 29. Ih.
7. qui negant, eadem corpora reſurrectura eſſe,

quæ nunc circumferimus; ſed alia Pplane ſpinitualia

quoad ſubſt antiam & cleſtia expeclant.

Iao extremo judicio Angeli mali & homines
quotquot vixerunt omnes, judicandi ſunt. v. A.
Conf. art, XVII. p. 14.
Coutra Scholaſtices & Pontißcios, qui excipiunt
paupertatem voluntariam voventes. Confer, com-
ment. in H. ſent. diſtinét. 42. & Petr. Marryrem,
qui Claſſ. II. EL. comm. c. 17. in Expoſit. Smbol.
num. 29. . M. 4322. inſideles a judicio difcuſſionis

excipit.

S §H. 10.
In judicio extremo Chriſtus judex feret ſenten.
tiam de operibus bonis & malis, tanquam eflectis
Propriis de hominum fide, vel &τ1αει teſtantibus

v. Apolog. A. C. p. 13 5.

Contra Pontifcios, qui non de fide vel inſideli-

tate, ſed de operibus tanquam meritis vel cauſis

damna-

ie8 CAr.XVI. DE EccL. SMu INT. Er ExrERN.

damnationis judicium fieri debere ſtatuunt. v. He-

ſelium in. Catech. c. 41. & alios paſſim obvios.

CAPDP. XV. ““
D E

ECCILESIA SEU INTERNA ET

EXTERNA SOCIETATE FIDELIUM
IIN UNA ECCLESIA.

§. 1.

OGdrina de Eccleſia Chriſti in n nus terris in pæ-
dia Chriſtiana non debet primo loco tradi. vid.
Method. Gmb. p. I. 2. & A. C. p. Il.
Contra Pontificiorum methodum, qui ex ratio-

ne ſtatus primum de Eccleſia & ejus capite Papa a-

gunt. vid. Becanum lib. 1. Man. p. 1. & Bellarm. qui
poſt doctr. de V. D. & Chr. de Rom. Pontif. agit:

Perbumm DEI præmittit, non tam ut autoritatem

ejus/defendat, quam deſtruat, per Pontificis R. au-
toritatem illo majorem.
ſ. 2. V
Eeccleſta, ſtylo Scripturæ eſt nomen collectivum;

ideoque cœtum ex pluribus fidelibus conſtantem

notat: hinc in A. Conf. p. u. & ejus Apolog. V.144.
per congregationem Sanctorum exponitur.
Contra Pontifßicios, qui Pontificem R. pro Eccle-
ſia repræſentativa habent. v. Gregor. de Valent. tom.

III. in Thom. diſp. I. qv. I. punct. 1. Gretſer. tom. 1.

defenſ. controv. Bellarm. l. 3. cC. 10.
§. 3.

Eeccleſia proprie eſt congregatio ſanctorum.
vid.

hlin

bela,

4 ih

ERN.

. HM.

nnr
d.
larm. I. 3. de Eccleſ. c. 2.

tato⸗
,
,B ui
git:
tem

A .

fun;

,tem
44.

2
⸗

SoCIET. FID. IN UNA ECCLESIAA. 199

vid. A. Conf. z. ii. & Apolog p. itr. Fo. Catechiſin.

Maj. p. 495.
CGontra Pontificios, qui impios & manifeſtos

peccatores ad Eccleſiam referunt. vid. Bellarwe. l. J7,
de Eccleſ. c. 7. . 9. ð

H. 4.
Ad unitatem Eccleſiæ non requiritur unio mem-
brorum cum Epiſcopo Romano; ſed ſatis eſt con-
ſenſus in unitate doctrinæ & uſu Sacramentorum.
vid. A. Conf. p. 1l. Apolog. FI1.
Contra Pontißcios, qui ad unionem Eccleſi & re.
quirunt, ut quis Romano Pontifici ſubſi t. vid. Bel-

F. F.

Rituum aut ceremoniarum ab hominibus inſti

tutarum uniras, aut ſimilitudo, ad unitatem Eccleſiæ

non eſt neceſſaria. vid. A. Conſ. art. V IIl. p. i. Apoleg.
p. Vl. ſeqg.

Contra Pontiſficios defendentes Romanæ Eccle-

ſiæ ritus tanquam catholicos & ad unitatem neceſ-

ſarios.
83. 6.
Notæ Eccleſiæ ſunt verbi divini ſincera prædica-
tio, & Sacramentorum legitima adminiſtratio. vid.
A. Conf. art. VII. p. Ii. Apolog. p. 14 5.
Contra Socinianos, quæſtionem de notis Ec-
cleſiæ, inutilem dicentes. vid. Catech. Racov. b. 5336.
Socin. de Eccleſ. theſ. 123. & Pontificios, qui cum
Bellarmino l. IV. de Eccleſ.- c. 3. nomen Catbolicum,

antiquitatem, durationem diuturnam, amplitudi-
In.

nem

196 DEECCLESIA SEUINTERNA ET ExTERNA

nem ſacceſſienem &aiſeoporum, unionem cum Roma-
no Pontißce, ſantétitatem vitæ, autorem religionis, glo-
riam miraculorum, lumen Prophetarum, confesſi onem

GOO injelicem exitym 2dverſa riorum, felicitatem tem- ud
Por. alem Pialaſin * Pro notis Eccleſiæ veræ habent.
In Eeccena ſumt mulrt: hypocritx & mali, ſed non u

ſunt membra Ecclelieæ, aut de Eccleſia. vid. A. C. A
art. IIAX. p. 1. Apolog. p. T g. 146. .
Contra Pontificios, qui impios pro membris
FEccleſiæ veræ habent; ut Pontificem impium quo-
que caput Eccleſiæ eſſe obtineant. vid. Belklarm. l. bol
III. de Ecleſ.- c. 9. Stapleton. zontrov. 1 vemam Hein. ulp
vici. Anatonz. Altg. Confſ. art. . q. 1, V nt
nn
8.

§. leiu
Vera Eccleſia non ſemper eſt riſibili, & conſpi⸗ .
cua, ſed quandoque tecta. vid. Apolog. A. Conf. J.

127. ſeiy.
Contra Pontinicios, qui Eccleſiam ut Rempu-
blicam Venetorum aut Gallorum viſibilem ſtatu-
uit, vid. Bellarm. I. II. de Eccleſ. . 12. 19. & 75. u
F. 9. S
Eccleſia perpetua usque adj conſummationem cnp
ſeculi durabit. vid. Apolog. A. Conf. p. 145. ſeqv. EeA
Contra Socinianos. v. Socin. ſolut. ſexup. p. 3,S

Smalz. t. Franzinm. p. 2ga. &“W Remonſtrantes in con-. te

Fi. . 22. & Apolog. p. 159. negantes necellucr elſe⸗ e.
ut Eccleſia ſemper durgt.

.

. .

enn

4.0

enbrt⸗

.

1
fſ

9 M H

NH

b:

en⸗
ſn⸗

Socikr. FrDE. IN UNAECCLESIAA. 191

Qui fidem aut fundamentum fidei, dodri⸗
nam de CHRISTO evertunt, aut impugnant; non

poſſunt in unionem myſticam Eceleſiæ recipi. vid.

Apolog. A. Conf. p. 148.
Contra Syncretiſtas, qui Pontikcior & Calvini as-

Reclas in myſticam & ſpiritualem communionem

recipere volunt.

§. II.

Eccleſia Chrilti ſancta & Catholica dicitur a ver=
bo DEI & fide vera. vid. Artic. Smaltald, p. 35. 4A
Polog. A. Conf. p. 146. ſeqy.
Contra Pontißicios, ſanchitatem & Catholici=
ſmum ſuæ Eccleſiæ perperam vindicantes. vid. Bel-
larmin. I. IV. de not. Eccl. c. 4. g. & 1I. confer de uſu
tituli Catholici, Breviar. Hülſemanni c. XVIII.n. 22.

Eceleſia, non ut politia aut monarchia in mun-
do deſeribenda eſt, in qua oporteat Pontificem Ro-

manum caput eſſe, & illam monarchice regere; ſed

eſt communio ſanctorum in hoc mundo ſub uno
capite Chriſto. vid. Apolog. A. Conf. p. 146. & 149.
°Catechiſm. M. p. 49b. ſeq. Artic. Smalcald. p. 312.
Contra Pontificiorum palmare ac fundamen-

tale dogma, quocdkipſe Bellarm. tom. 1. controverſ.

Tid. d. in , de ſumm. Pontif, ſol, m. 19 .
5)nAM-

192 CAF. XVII. DE RrrIBUS

SUMMAM REI CHRISTIAN dicit: it H. Gro-
tium in Annot. ad Artic. VII. Aug. Conf. & Animad-
verſ. in Anima dverſ. Riveti artic. eod. it. Bellarmin. I.
1.d. R. Pontif. t. I. 2.7. 4. F.

§. 13.

Concilia in Eccleſia ſecundum quid ſunt neceſſa-
ria, ad unitatem doctrinæ ſervandam & mores ac

diſciplinam corrigendam. vid. rcj. artic. Smal⸗-

caldl. p. 300. ſeqq.

Contra Pontificios, qui abſolute neceſſaria eſſe

volunt. vid. Bellarm. I. 1. de Concil. c. II. & eige-
lianos ac Socinianos, nec non Remonſtrantes, qui
contra omnem neceſſitatem eorum negant; ut per-

verſam libertatem novandi circa religionem obti-

neannt.
CAP. XVII.
PDE
kTIBUS ECCLESIA-
5TI CIS.
Itus & ceremoniæ Eccleſiaſticæ divinitus non
inſtitutæ, ſi verbo Dei non repugnant, ſunt in-

differentes, nec tamen pro cultu neceſſario Eccleſiæz
obtrudendæ. vid. A. Conf- art. XV. p. 13. abuſ. V.p.
2⁶. ſeq. Apolog. p. 205. Ppitom p. 6. Declarat.

v. 759.
Contra Pontificios, qui ceremonias ex traditio-
ne ſolum derivatas, ut ſacramentum Chriſmatis,

ceremonias baptiſmi, ſignum crucis & ſimiles

pro

. i0
laha
.

rck

ece

Ann
ſcin
hne,
nag

uüch

ech.

.

l

Ecen
kenp

lser

16 5

U
ſee

re

4 (On
l.

EcCiHEsTASTCIs. 93

f— —

.G. pro cultu divino eoque neceſſario habent. confer
u Bellarm. l.z. de Sacrament. c. 31. & Curdinal. Bone
mmin, 44r. de Lüurg.
S. 2.

Ritus & ceremoniæ, quæ i in Eccleſi a ad bonum
ordinem & tranquilliratem faciunt, ac adeo ſine
cell. Peccato ſervari poſſunt, non ſunt temere abrogan-
an Qæ. vid. A-: Gonf. p. . & 31. Apolog p. 205.
al. Contra Reformatos rigoroſos, qui ejusmodi res
8 ritus innoxios, ut Exorciſmum wrivatam Con.
rinee Ffesſionem, gortsſſexionem, crucis ſi. Eeum,altaria, aper- DZ
i. tionem capitis, quando nomen JESU nominatur,
od imagines & c. abominantur, & tanquam teſſeras An-
iee tichriſti damnant. vid. Coofeſſ. Baſilienſ. art. X. Ca-
ni. tech. Heidelberg. q. gs. it. Socinianos. v. Catech. Ra
copv. n. . 1S.

icet Eccleſ ia Poteſtatem habeat mutandi ritus
& ceremonias indifferentes; perſecutionis tamen
tempore, ubi confeſſio exigitur, in rebus adiapho-
ris etiam adverſarũis non cedendum eſt. v. Epitom.
p. 6is. Declarat. p. 790. ſeqq.
Contra quosdam Reformatos, & Sneretißas,
ut Caſſandrum, M. Anton. de Dominis & horum aſ⸗
, ſeclas. H
eN 4.
duln Ceremoniæ & ritus Pontificiorum maximam
partem ſunt ſuperſtitioſi, impii & ſcandaloſi. vid. A.
e Conf. abuſ. V. p. 54.6 41. Tolas. p. 205. artic. Smal-
ri cald. p. 337.
N eon.

ts Nl
ſaote
cceH

1

194 CAp. XVII. DE RrriBVUs ECCLESIASTICIS.
Contra Pontificios negantes & M. Anton. de Do-
minis I. VII. de Republ. E&celeſ. c. 12. n. 1o5. fol. 315.
Caſſandrum & H. Grotium, qui ritus illos aut excu-
ſant, aut tolerandos cenſent.

Ritus & ceremoniæ Eccleſiaſticæ nihil faciunt
agd internam cultus divini naturam, neque gratiam
Dei promerentur. v. Aug. Confeſſ. p. 6. G& 3o. Apo-
log. p. 205. ſeqq. Artit. Smalc. 5337. 6
Contra Pontifccios, quorum cultus divinus con-

ſiſtit in farragine rituum humanorum, cui opinio-

nem meriti affingunt; & ita ſuperſtitionem popu-

lo miſello perſvadent, ac ſi Deus mandatis homi-

num colatur.
§. 6.
Rituum in Eccleſia diſſimilitudo non parit di-
verſitatem religionis & fidei. v. A. Conf. p. 11. Apol.

p. Vl. ſej4.

Contra Anabaptiſtas, qui ob ceremoniarum di-

ſcrepantiom, nova ſchiſmata faciunt. Confer D.
Hornheckii Samm. controverſ-l. V. & VI. de Anabaptiſ.

& Enthuſiaſt.
CAP. XVIII.

DE
VOCATIONEET ORDINATIO-

NE MINISTRORUM
ECCLESII

Miniſterium externum in Eccleſia eſt neceſſa-

rium. v. A. Conf. art. V. p. I0. II.
Con-

Orc
cl
der

kecl

tes,

fee
,

4,

.
v

ſeo

re

Ii

lels.

Rexell⸗

ſicvn

graien
,.

Ns .

icind⸗ Eeccleſiæ. v. artic. Smalcald. P. 353.

ne
s hone

nenſ

CAP. XVIII. DE Vocar. Er ORbDIN .M. Eccr. 195

D
ſl

Contra Waigelianos v. ' eigel. part.1I. Paſtil, p. o.

2406. Anabaptiſtas, lwenc Mldkenor G&ο Socinianos
negantes.

Ad hoc conſtituendum, opus eſt Vocatione.v.A.
Conf. art. XIV.

Contra Anapaptiſtas, Socinianos, & Puritanos in

Anglia; ir. Acontium l. . de stratag. Satanæ p. ISö6.

§. 3.

Eccleſia habet jus vocandi & ordinandi miniſtros

Contra Pontificios, jus hoc Epiſcopis vindican-

tes, & radicem omnis vocationis legitimæ in Ponti-
ſice Romano conſtituentes, a quo communicetur

aliis. v. Bellarm. l. IV. de R. P. c. :. it. ibr. de Cle-

4:
Ordinatio ad miniſterium quidem neceſſania eſti in
Eccleſia libera, ſed non ſolis Epiſcopis competit nec
Sacramentum proprie didtum eſt. v. Art. malc. ..

334. p. 352. .. Apolog. p. 201.

Contra Pontificios. v. Bellarm. libr. 2. Cleritis t.
14. Concil. Trident. Seſ. XXIII. de ordin. c. 7. it. de
ordinat. c.3. Bellarm. de Satram. Ord. t. 9. it. Epi-
ſcopos Anglicanos Carletonum Hallum, Bilſonum,
presbyteros abEpiſcopis per poteſtatem ordinatio-

nis diſtingventes.

§. §.
Et miniſtrorum Eccleſiæ, & Epiſcoporum offi-
N 2 cium

196 CAP. XVIII. DE VocAT. Er Onpix.

—

Catech. Min. p. 360.

ſiculos. v. Bellarm. I. I. de Clericis l. I. Cap. & I.j.
de Rom. P. c. 9. ubi tradit, non eſſe contra verbum

DEl, ur Epiſcopus ſit Princeps.
F. 6.

etit. v. Artic. Smaleald. p. 352.

cCaſus Epiſcopis tribuentes.

reos manifeſtorum criminum pertinet ad omnes

ciali fieri non debeat, conſenſus & ſententia pluri-
um requiritur. v. artic. Smalcald. p. 3644.
Contra Pontificios ſolis Epiſcopis id juris vindi-
cCcantes. “S
Jurisdictio Epiſcopalis, quam jure humano &

de Reſormat, ſancitæ, cum defendant impiam do-

——

cium eſt, docere verbum DEl & Sacramenta admi-
niſtrare. v. A. Conf. p. 11. p. 35. Artic. Smalc. p. 34.

Contra Pontificios, qui Epiſcopos plane trans-
formarunt in Dynaſtas, & miniſtros verbi in Sacri-

Poteſtas clavium, ſeu ligandi & ſolvendi, jure di-
vino omnibus, qui præſunt Eccleſiæ, æqualiter com-

Contra Papiſtas, prærogativam circa quosdam “
m

Poteſtas excommunicandi (puta excommunmi-
catione minori, de qua Artic. Smalcald. p. 33

Paſtores; ſed ad majorem, cum ſine ordine judi-

quidem non admodum veteri habent Epiſcopi,
qui addicti ſunt Papæ & jurarunt in decreta & for-
mulam fidei in Tridentino Concilio Seſ. XXIV.cla.

00

cor
wr.
Kalio⸗

Uhere

i

ſerin
lulg

e tran⸗

ndrct⸗.
6

verbua

e⸗
er cNe

ndtn

Gnane.

an⸗

MixsrRORu EccIESIE. 197

Arinam & mpios culens, pſ 85 reſtitun haud Geber.
v. artic. Smalcald. p. 3.

Contra H. Grotii Appendit. ad comment. in I.
. EPangelsf. & Apologiam de Antichriſto.

Epiſeopi nullum habent; jus condendi traditio-

nes extra Evangelium ut ſint cultus, quos approber
Deus tanquam juſtitiam. v. Apolog. A. Conf. g. 29

296.
Contra Pontifcios. v. Bellarm. l. WV. de R. P. ..25.

15. ſeqy.

J. 10.
Vocatio & ordinatio miniſtrorum Lutherano-
rum eſt legitima. v. art. Snaleald. p. 31.
Contra Pontificios Lutheranorum Paſtorum vo-

cCaætionem & ordinationem irritam dicentes. v. Be-
tcan. Manual. l. t. c. 12. Schreiner. Apol. part. 2. c. 32.

& alios nugatores paſſim obvios, Lutheranos non

habere veros Eccleſiæ miniſtros, garrientes.

§. II.

Miniſtrorum etiam malorum in Eceleſia mini-
ſterium eſt efficax. v. Aug. Conf. art. IIX. p. 12. A-
Polog p. 144. ſeqv.
Contra Donatiſtas & Anaßepislar.
F. 12.
Conjugium Clericis non eſt interdicendum. A-
Conf. p. 22. Apolog. p. 236. artie. Smale. P. B1.
a.
Gontra Poni fiior. v. Concil. rrident. Seſ. X XIV.

de Matrimon. can., 9. Bellarm. de Cleric. c. 19. ubi

198 CAb. XIX. Dr Macisrmarn

cœlibatum Jure Apoſtolico rectiſſime annexum
Ordinibus ſacris contendit.

CA “

MAGISTRATU CIVILI.
§. I.
* ordinatione divina habendus eſt. vid. A.
Conf. art. 16. p. 4. Apolog. p. 217. Catech. min. p. 35.
Contra Anabaptiſtas. v. Conf. Harlem. art. 37. &
rannicum aut inſidelem a Deo eſſe negant.
F. 2.

cio fungi. vid. Loca allegat. conf. A. C. art. 16.

Hà.: E. .5. .
§. 3.

D buta exigere. vid. A. Conf. art. 16. p. 12. Apolog. p-
214. ſeq. 216. Form. Conc. art. 12. p. 624.
Contra Anabaptiſtas, Weigelianos & Socinia-

Chriſtiano denegant. vid. Oſtorod. inſtitut. c. 25. P-

25S. it. Arminianos ſupplicia capitalia impro-
bantes,

Maihkans civilis & quidem ſupremus, pro

E eigel. Part. II. Poſtill. P. . qui Magiſtratum Ty-

Licet Chriſtianis ſalva pietate Magiſtratuso offi.

Contra Anabaptiflas, Weigel. Part. II. 1ea. Pp.

Mogiſtratus ſeu ſumma poteſtas civilisj jure pot-
eſt leges civiles ferre, judicia inſtituere, ſupplicia ca-
pitalia conſtituere, jus belli ac pacis exercere, tri-

nos, qui jus vitæ & necis ex delicto Magiſtratui

—

inte

Kot

1L

Publ
unt⸗
H

Co

aummke

ANiur.

1.6

exem
otel

Mon.
(on
elimn.
Nule

Jued
Arte,

Cicin

id. 4

1,ℳ
,776
tunl,⸗

tls0= 06

6.

N/,

Ute ⸗
lcie⸗
ere,t

Hol⸗

oen⸗
Gtnn

N
pro⸗
Plllec⸗

CrVILI. 2199

1.7. & P. th. I4.

bantes. vid. Vecim. Leidenſ. part. IV. n. 14. it. No-
vatores, qun jus aggratiandi nimium extendunt.

§F. 4.⸗
Leges imperatoriæ, ur ſunt Juſtinianeæ, ex Re-
publica Chriſtiana, fubſtitutis legibus Moſaicis,) non
funt exterminandæ. vid. A. Confeſſ. . 4. Tolog.

P. 20. ſeq.

Contra Carolſtadium & alios, qui legem Moſai.
cam revocare malunt; ut Piſcator, Zepperus, Mac-
covius. v. D. Oſiandri olſerye inl. 2. C. I. H. Grot. 4
§. §.

Clerici poteſtate Magiſtratus civilis non ſunt

exemti, fſed eidem ſubjecti: quia omnis amma

poteſtatibus ſupereminentibus ſubdita eſſe debet,.
Rom. XIII. vid. Catech. Min. p. 356.
Contra Pontiſicios, qui Clericos a poteſtate. civili
eximunt. v. Concil. Irid. Seſſ. XXV. c.20.it. Jur. Can.

c. Nullus, Cauſ. XI. qu. I. Bellarm. de Cleric.ec. 25.29 J0.
6

Magiſtratui civili competit jus circa externa,
quæ diſciplinam in Eccleſia attinent ordinanda. vid.
Artic. Smaleald. p. 355. it. 333. Form. Conc. b.
571. 634.
Contra Pontifcios, Epiſcopis vindicantes, & ju-
dicium de Religione, Magiſtratui denegantes. Vv.
Bellarmin. de Laic. C. 1.
§. 7.

Magiſtratui civili in omnibus parendum eſt, quæ

non ſunt contra Verbum DEl. vid. A. Conf. art. 76.

F.14. Catech. Maj. p. 441. ſeq. N 4 Con-

4*N

200° CArF. XIX. DE MAGISTRATu.

Contra Mnaßepe atid negantes.

§. 8.

Conf. art. 10. & Calech. Maj. l. e. Min! p-'ysb6.

Contra Anabaptiſtas & quosdam Calviniano,;,
qui cum larvato Stepbano Junio Bruto, (h. e. ut Gro-

tius in Apologetico ſuò exiſtimat, Mornæo, vel ut alii
putant, H. Langueto) & Athiuſio in G'ſtem. Politit.
ſubditos adverſus Principes ſuos in tyrannos dege-
nerantes armant cum monarchomachis.

§K. 9.

licet Chriſtiano coram magiſtratu eivili jus ſu⸗

um per actionem inſtitutam proſequi. vid. A. Conf.

l. e. Apolog. p. 215. ſéga.

Contra Anabapeiſtas. v. W'eigel. Part. II. Poſtill.

p. ,. Socinianos, qui Chriſtiano haus convenire
putant, ut contra fratrem in judicio agat. vid. 0.

Korod. Inſtit. p. -09.

Non eſt perfeclio Chriſtiana obediedtiæ paren-
tibus, Dominis aut Magiſtratui debitæ ſeſe ſubtra-
here, & voto monaſtico facto clauſtra ingredi. vid.

A. Conf. Abuſ. VI. & Apolog. p. 216. Prr. Ajtit.

Salc. p. 336.
Contra Pontificios, vitam monaſticàm omnibus
maxime commendantes, & Reipublicæ, Ec-
cleſiæ & ſcholis utiles viros ſubtrahentes; urt illi

IR monaſteriis Vacunæ litare poſkiut v v. Bellarm.

Uibr.

N.
Mue
Non licet Chriſtianis mere- . ſubditis adverſus
Magiſtrum ſuum arma ſumere aut rebellare. v. A.

AEretſaa
re.N,46

6.

Sele

ut 6,,

eltald

, N
1.
olee.

jnt
4,0n

nvenite

Per

ſubt.
1..
.4

, le
UN
en

CivIxI. 201

libr. de Monach. it. Jacobi Middendorpii Origin.
Anachoretic. Slv.
bDbDff
PAPA ROMANO.
Apa R. non eſt caput Eccleſiæ, nec jure di-
vino Epiſcopus univerſalis. v. artic. Snalc.
Part. W.art. g. & Part. III. p. 111. ſögaq. 345.
5I. 795.
Contra Pontifcios, quorum hic articulus ſidei

præcipauus eſt. V. Bellarm. præfat. libror. de Samm.
Poneißzc. fol. m. gy. & l. 2. de P. R. c. 12. ſeq. it. l. g.

6. 1. ſöcgct.
Epiſcopus Rom. contra verbum DEl ſibi pri-
matufh, & poteſtatem civilem ſeu temporalem
arrogat. vid. A. Conf. p. 37. ſeq. Artic. Smale.
p. 341. 346.
Contra Pontifßicios. v. Jur. Can. c. omnes diſtinét.
XXII. Extra de Major. &öobedient. & c. unam ſan-
ATam. it. Bellarvwi. I. I. d. P. R. l. Iy. ri. l. E- c. 6, ubi
Papam aſſerit indirecte habere poteſtatem tem po-
ralem; Jus autem canonicum ſine Imitatione in 1.
e. eidem tanquam vitæ æternæ clavigero, terreni ſi-

mul & cœleſtis imperii jura tribuit.

Papa eſt infra Concilium, nec poteſtatem ali-
Md N 5 quid

202 CAP. XX. DE PAA H

quid ſtatuendi contra doctrinam Chriſti habet. v. Ger
A. Conf. abuſ. VII. p. 40. & Artic. Snalc. pag. 31˙. Ml
345. 3e. 60600
Contra Pontificios. v. Bellarmin. qui libr. II. de kelle
Concil. aultor. affirmat, ſummum Pontificem abſo- luſu
lute eſſe ſupra Concilium, quod concilii Conſtan. itui
tienſis decreto repugnat. uuui
§. 4.
Papa Romanus eſt Antichriſtus ille magnus in und,
Scriptura S. prædictus. vid. Artic. Smalc. art. IV. as
p. 314. 347. ſeq. —uu
Contra Pontifcios negantes. v. Bellarmin. I. 3. i
J R. P. Tannerum in Anti. Chriſto proſeripto, Etorꝛ Cepre
Dillingenſ. quos partim B. D. Nicol Hunnius in ne- le,
ceſaria depulſione duarum graviſimarum acciſa- ann ,
tion, partim Theologi Saxonici, in Defenſ. Pupillæ
Saxon. ſive A. Conf. c. S&. ſeqqj. ſufficienter refata-⸗
runt, item H. Grotium & Syncretiſtas nonnullos, meil
qui Papam pro Antichriſto habere nolunt. vid. B. dul

Hlulſem. Brev. c. XXII. ſupplem. Co
„ K. Dan
Ex dicto Chriſti Matth. XVI, 19. Zu es Pelrus
& c. non poteſt probari, R. Pontificem eſſe caput
Eccleſiæ & habere primatum. vid. Artic. Gnale.
Aru⸗

Y. 374. ſe.
*CGontra Pontificios. v. Bellarm. I. 1. de R. Pontif. etid
c. ro. I. 72. . UN
SJðM §. 6. H (o
Veri Chriſtiani, falva confcientia, Pontifici Ro-
mano idololatriam & impios cultus defendenti
ad-

bet,.

t,Il,
nadi.
onſen.

gnos
rt, I.

6.15
9, ONM
,7
AH
pll
tekat.
nulee
Nid,2

MH
N
Gll

Mf

ſel.
Nen
N4

RoMANOoOo. 203

adheærere aut eidem obedire non poſſunt. vid. Art.

Sale. p. 347. 349. 3y0. it. P. 317. ſeqg.
Contra Ponlißcios. vid. Bellarmin. l. II. de not.

Eeccleſ e. i9. & Jus Canon. Diftincz. XL. e. 6. & Pa-
paſuæ & ſraternæ ſalutis negligens deprehenditur,

ingtilis & remiſſus in operibur ſuis, & inſuper 2
bono taciturnus, quod magis oſkeit ſbi, & omnibus;
nihilominus innumerabiles populos catervatim ſo-
cum ducit primo mancipio gebennæ, cum ipſa plagis
in æternum vapulaturus. Hujusque culgas iſtic
redarguere præſumit mortalium nullus, quia cun-
ctos ipſe judicaturus, a nemine eſt judicandas, niſe

deprehendatur a ſide devius. Quod tamen juxta

Bellarm. l. IV. de R. P. c. 3. ſeqq. timendum non eſt,
cum ſit infallibilis.
§. 7. B
Papa Rom. in concilio judicandus, non poteſt
concilio firmitatem & autoritatem largiri. v. Art.
Smalc. p. 2. ſeqq.
Contra Bellarmin. I. II. deconcil. c. I. ae concil.

M Eccl. & IV. de R. E. c. 3.

Pontif. Romani imperium eſt tyrannicum. vid.

Artic. Smalcald. p. 3 1 .350. & confer. hiſtorias ſu-

pPeriorum ætatum, & Gravamina Nation. German.
contra curiam Rom. a. 1522. publicata.
Contra Pontißcios & eorum paraſitos, qui Di-

Qatus Gregorii VII. Papæ defendunt.

AbPpEN

204 Car. 1. DE HRESI ET

APPENDIC TRIPAIIIE.

bpJRS n-
CONTINENS

NOTITIAM PAR.

Ene
R alt
4 o
uh
a
te
Diope

TIM HERETICGCORUM, ACUI-
BUS DOCTRINA LIBR. SY M
BOL. DISCEDIT;

PARTIM. CONCILEI

ORUMET COLLOQUIORUM

RELIGIONIS CAUSA
HABITYORUM.

CA. P. I.
DE

HERESI ET HERETICIS

IN GENERE.

6. 1.

£ R ETICUS dicitur dn rS
digésρ, quæ vox apud Græcos tres

præcipue ſignifiestus habet: 1) notat ele-
ionem vel optionem, inde Heſichius in
Lexic. dicit: dgsαι, OgAnpgαισ. (2) notat certam vi-
æ rationem; ita enim Arthenæus lit. V. Dipnoſophit.
e, †.

4

lelen

N.

2 iſe
at
Vens

Paril

plern

rlti⸗
r,
1,
lepor,
EDy
lareſ

HRETICIS IN GENERR. 205

11 Helena Jovis filia loquitur, 4*οι+sνποατα
. vor aαυνααοςιανιο. quod domi hanc vitæ rationem di-
ALiciſſet. confer Caſauboni animadr. in h. l. f. 37. G
notat elelctionem certorum dogmatum. Hinc Cle-
mwneens Alexandrinus l. VIII. Stromat. fol. 7yz. edit.
Pariſ. Sylburg. Agααα rgoαοααα oααHτ⅝⁷ j,
. α rius, rρια oνuαIrν 7M„0d1οι οσααα 90°
4νππαα 1 Oaſvααπανα Sνανοναι. T oρ r 60
N G= νντνν. Hareſis eſt dagmatum inclinatio,
aut, ut quidam Alcunt, inclinatio, quæ multis dogma-
tibus præbet conttquentiam inter ſe & ea, quæ viden-
II. tur, tendens ad rette vivendum. Eodem fere ſenſu
Diogenes LEaertius, Proœm. in vit. Philoſoph. deſcri-
NNI pſerat, ubi in Græcia Philoſophorum hæreſes recen-
ſet. Similis quoque vocabuli notio uſitata eſt Ci-
ceroni in Paradox. Cato in ea, inquit, eſt hæreſt, qJuæz
nullum ſiquitur florem; & l. XV. Epiſt. ad Familis-
vers Epiſt. 16. in iſta ipſa ait ioρ metuo, ne plus
nervorum ſit, quam ego putarim. Loquitur autem
(lS de Epicuri ſecta, quam ipſe Spiphanius l. 1I. adv.
1reſ. f. 12. ſextam gentilium hæreſin vocat.

„In ſacris literis Aoρα ſimili fere intellectu re-
coS peritur. Nam Act. V. v. 7. Aigsαια 7 οαν SœNSdkKpalo*
tE nominatur, &c. NXVI. v. 5, Paulus de ſe affirmat,
α quod, priusquam Chriſtianus fieret, zaτr 1ν
umd. zgaαπ+αατα αιιευιατ⁰ Oenoia Isαιαοανσ ſecun-
ibe Aem exquiſitiſimam hareſin religionus Judaicæz
k“ Vixerit

206 CAbP. I. DE HRESI Er
xerit: & cap. XXIV. Alt. v. I. ipſa religio Chriſtia-
na, a Paulo., ex mente Jjudæorum, atραραοvocatur.
Confer Euſeb. I. X. H. Eccl. t. y. ubi ab Imperat.
Conſtantino in Epiſt. qua alteram Epiſcoporum
Synodum fieri USSIT, Chriſtiana religio Aρροα

W n
aaæ 9oMοπιι audit: quam vocem Valeſius per ſententi delt
. ddit: HMereſin v- boli ynci editio ,
am reddit: Hareſin vero Catholicam Grynæi editio Rens
retinuit. (uae
§H. 3. v

Verum etſi vox hæc tam apud profanos, quam Ul5
ſcriptores ſacros olim inter r uéραα relata ſit; ta- May
men ſtylo Apoſtolorum & ſcriptorum ſacrorum, ens
mox in ſequiorem partem accipi ſvevit. Pauliu T1gl
enim in Epiſtoli ſuis nunquam in bono ſenſu u- .
ſurpat: urt 7. Cor. XI. i9. Oportet hæreſes eſſ inter nl.
vos, ut, qui probi ſunt, manifeſti ſiant inter vos?: e
Cal. P, 20. di9α inter opera carnis refert. Et nude
Petrus 2. Epiſt. c. II. 1. ρασαα àι⅓ο“ρραας. hereſes m
eyxitiales prædicit. Paulus Tit. III, o. hæreticum
hominem poſt unam & alteram admonitionem
devitare jubet. Cum itaque hæreſis apud Chriſtia- de
nos in malam tantum partem accipiatur; mmi- ſe
rum pro animi perverſa ſententia, quam obſtinate ium
contra verbum Dei tuetur aliquis; Hinc Tertal-
lianus lib. de Præſeript. cap. ö6. negat, doctrinam

Chriſtianam poſſe dici hæreſin: quia illa nihil ſuo 4.
arbitrio eligat, ſed doctrina ab Apoſtolis & Chri- RHe
ſto accepta ſit. Et Theophilactus ad Coloſ. II. v. S. a
a

ait: α rατο ααιαιυιαιας„ονβποατ αοοιαπν So⸗⸗

riti
cato
ohettt
ODonn
at
nnil

ecic⸗

/Cn
taltztt
O.,.
5A
ſenlir
Aſ in
ter
eR. NO
‚Nens
teige
; in
dbſtimt

O

oGrinn
ihli
KN.
,
6 1ℳ 35

HXRETICIS IN GENERR, 207

Sar. i r007 Xe*τaνα 1 1&1, S ααα⁵ .
lo Sεrοοντ+ οναατπſι 1ειaττ.
F. 4.˙
Ex his, quæ dicta ſunt, facile colligi poterit, qvis
non vi vocis, ignominioſo hæretici nomine com-
pellari debeat. Scilicet AM.ο¹ aραα re &⅓=¾
geav dipoνναπασνα u aliquid praæter veritatenz

(puta cœleſtem) amplectitur ita Heſychius deſcri-

bit; vel qui audet, (ut cum Clemente Alexandy. lib.
VII. Stromat.fol. m. 76a. loquar) oiYνσοn*οτ π.
Qca, h. e. adulterat veritatem dum (ut idem Cle-
mensl. III. Stromat. loquitur) Perſvadet aliis, 73
7ν1 A— r& Sνοο αν ααωαανονοατιοοroν
. Quapropter Conſtantinus M. apud Puſebi-
um l. III. de vit. Conßt. c. 62. hæreticos vocat T7
Anetα 9υ T Cone roeαπι õ

veritatis inimicos, boſtes vitæ ac interne-
cionis conſt sliarios 4t autores.

F. §.
Sed clarius ſiet, quis proprie ac (ut loquuntur)
ſpecifice bereticus dicendus ſit; opus eſt, ut defni-

tionem tam heæreſis quam haæretici adducamus.

4

mMaraſ; vero in 7. Can. Cauſ. rxrn. J. 3. cap. 26.
generaliter deſcribitur, quod perperſum dogma ha-
beat; ſehiſmna autem propter Epiſeopalem Aiſſenſio-
nem ab Beeleſt a pariter ſe Paret, & aliquam er eſen
conßigat. 9
§. 7.

208 CApP. I. DE HXRESI Er
S. 7.

Thomas Aquinat II. 2. 7. XI. art. I. & 2. poſt. H

quam diſputaſſet, an ſpecies infidelitatis ſit, per cor-
ruptionem fidei Cbriſtianæ definit. Heæreticum
vero cum Auguſtino lib. de utilitat. cred. ad HBono-
ratum c. I. deſcribit, quod ſit is, qui alicujus tempora-
lis commodi & maxime gloriæ principatusque? ſui gra-
tia falſas ac nopas opiniones vel Signat vel ſequatur.
Quæ deſcriptio adprime convenit Jeſuitis, qui pa-
patum hodie ſtabiliunt.

eſt, quam ſententia præter aut contra ſeripturam la.
cram prolata, at doäctrinam fidei inde probatam im-

yugnans, quæ pertinaciter ab autore defenditur.
Hinc Irengus l. III. C.1. 2. ſeq. probat, unumquemd:

bæreticorum depravare regulane veritatis. COpprianus
lib. de lapſit, ad Novatianum hæreticos vocat de-
lertores fdeisit. lib. de unitate Eccleſ. Heæreſes, i inquit,
iuvenit (Diabolus,) quibas ſubverteret idem, unita-
tem corrumperet. Athanaßi s, in orat, contra gentendi-
cit hæreticos T 61 T5v sν a„ντſℛſl‿αιαι nalt-
fragos in fide. Baſzlius Magnus, Epiſt. ad Am-
Philochium, cum hæreſin Manichæorum, Valen-
tinianorum & Marcioniſtarum allegaſſer ratio-

nem hanc addit: 6o ρ Yagre 11716 21o Deo F-

gα9 7 ορ ſtatim enim de ipſa in DEum fide
ſt diſſenſio. Non opus eſſe videtur, ut plura Pa-

trum teſtimonia hic cumulentur; cum omnes, qui

Eyi-

—

uri
utgn

wre

lan,
, lon
rſi
uda.

uent,

Si Doctores cccleſe * Conſicg, baæreſis nigi aliud

Uhen,
ineid
Ni
Cpinio

Kore

r Gua
onici
lee
ring

eleſ

lumge

del
Hinu

tuj 4
leget

Mlen
e

7
ſore

——

12. ol⸗

Pperecr⸗
Eeticun

44 .
enH
ſie

guun.

giht

6GNA
GA 4
ii
dlu.
ent

i

Oc

ince

1,
n

AAA

V

e i
ut.

HXREFTICIS IN GENERA 2109

— — — — = ——

Epiphanii aut Augiſtini lilros de Hæretici & bære-
HRibus viderunt, in hoc nobiſcum conſentire opor-
teat, quod hæreſis ex ſententia Patrum & uſu S. Scri-
pturæ dicto jam modo deſcribenda ſit.

LVambertus Danzus éodem fere ſenſu Prolegom.
37. c-ommentar. in Angußtin. libr. de Hareſib. dAefßnit.
Hereſis igitur, ait, eſt elelctio perverſæ Jalſaque adeo,
quod ad animarum ſalutem credi ex Dei verhbo debet,

ſententiæ, quam pertinætiter defendimus, ſwve illa 4

nobis reperta, ſive jam ab alio mventa ſit. Atque
hinc idem autor l. c. p. m. 9. S&chiſma ab bereſi diſtin-
gvit, quod illud conſiſtat in defenſione pertinaci
opinionis novæ circa ceremonias Eccleſiæ receptas
& honeſtas; hæc vero (hæreſis) circa dodrinam.
Ex qua differentia ſimul diſcrimen Schiſmatici &
heretici cognoſci poteſt. Nempe quod hic a vera

& recepta doctrina fidei diſcedat ea mque perrtinaci-

ter impugnet; ille autem a ceremoniis & ritibus in
Eccleſia receptis: quam tamen diſcesſionem ple-

rumque hæreſis comitari ſolet.

Sed cum dogmata fidei, vel ſint principalia, vel
minus principalia; hinc conſequitur, quod Here-
ticus articulum ſidei fundamentalem impugnet, aut
neget, pernicioſior ſit eo, qui tantum minus princi-
palem deſtruere laborat. Adeoque vox heæretici

yex eorum numero eſt, quæ Græcis dicuntur ra ασα

g†ρρoας,

2¹⁰⁰ CA. I. Dz HRESI ET

F. II.

Duo autem vitia in hæretico cumprimis notan-

do occurrunt, ſi quidem pro tali proprie habendus

ſit: unum eſt mentu, ſeu intelleétus; error ſcilicet

circa dogma fidei in Scriptura S§. revelatum; alle-

trum voluntatis, quod eſt pertinacia in palliando

aut defendendo errore demonſtrato. Utrumque
adſit neceſſe eſt, ſi quis hæreticus cenſeri debeat.
Nam ut Aauguſtinus lib. Ae Haereſ. in præfat. loqui-

tur: Non omnis error bereſis eſt, quamvis ommnis Her
reſis, quæ in vitio Ponitur, niſi errore aliquo, hæreis ſG
non poſſit. Hinc eſt, quod Patres hæreticum a ma-

litia & pravitate mentis deſcribunt. Juſtinus Mar-
tyr. Quæſt. W. affirmat hæreticos nova dogmata

contra veritatem propalare &X αzααααιαυ
ate qua-

dam intellelttus, ſed ex malignitate mentis. Et Scho-
laſtici diſtingvunt inter hæredicum materialiter, &
formaliter ſic didum. Ilum vocant, qui errorem
contra fidem fovet, bunc, qui ex mentis quadam
malitia talem pertinaciter defendit.

IIæc mentis pertinacia in hæreticis ut pluri⸗

RA& 1 z ρa 7ααασ, non ex imbecillit

.

mum gloriam aut lucrum ſpectat. Nam illi non

diſſimiles ſunt Sophiſta, quos Græcia olim tulit,
qui αυsO XAα aut propter Sihodelan ſi
ve gloriæ cupiditatem, pugnas de verbis ciebant.
Hos imitantur hæretici teſte Apoſtolo . Iim. V I.455·

voντρρ νιοασαι½⁰
G Petr.

õ cu Hesee. Vid. 2.

y.
en
10
684
non

W,
Ne
nem
aa
ſbib
ere
kalliun
leo⸗
Iner

ido
M

ipie
Cal

II
IMer
res.

cont

lodie
ran

8No.

Kbencus
r lelie

m; e

AIiaet

rummn

debet⸗

trr.

uſc
W M⸗
in .
Cogrt
elen

N.
DNN

errore

HFHXRETICIS IN GENERE. 211

Petr. II. 3. Quod poſſet multis ex hiſtoria petitis
exemplis comprobari, ni jam manifeſtum foret.
v. Clem. Alexandr. I. VII. Stromat. F. 762. Alias cau-
ſas adducit Danæusl. c, c. 6. quos hic tranſcribere
non vacat. 1 DWð
Pontificiis hæreticus eſt, qui Romanæ Eccleſiæ non
concordat; ita Gregorius PII. Epiſcopus Romanus
6b6. VUII. Epif. 24. deſcribit. Quam deſcriptio-
nem confirmat decretum Eregorii IX. in Decretal.
ap. ad abolendam dehæreticis. Verum perſvadent

ſibi Papicolæ, ut olim Donatiſtæ, ſe ſeilicet conſti-

tuere ſolos Eccleſiam Catholicam. Quod quam ſit
falſum, docet Apoſtaſia Eccleſiæ Roma næ, quæ ho-
die omnibus ſcrutantibus veritatem notiſſima eſt.
Syncretiſtæ hæreticum proprie dictum eſſa ajunt,
qui dogma quoddam fidei in Symbolo Apoſt. pro-

poſitum, poſitive & directe negat. Quod ſi amiſeris,
impiæ doctrinæ defenſores orthodoxi erunt. vid.
D. Caloy. ſt. tom. 1. Sect. II. 4. 19.

Ilud diſcrimen hic non prætereundum eſt, quod
inter hæreſiarcham & haæreticum obſervant ſ’ cripto-

res. Nempe is nominatur, qui autor eſt erroris

contra fidem, ſeu qui hæreſin excogitavit; hit ve-

rdo dicitur, qui hæreſin ab aliis inventam amplecti-
tur & propugnat: uterque religioni veræ certo
ſacramento initiatus eſſe & ſacram ſcripturam,
aut partem ejus recipere debert, Nam ſi horum

◻ 2 requi-

—

212 CAbP. I. DE HXRESI Er HIRET. IN GEHERE.

.

requiſitorum forte unum deſit, licet veram fidem
doctrina impugnet, tamen infidelis potius (ut gen-
tiles, Lurcæ & Judæi hodierni ſunt,) cenſendus
eſt, quam hæreticus aut hæreſiarcha. vid. Dan.
Comment. cit. c.3. P. m. 5. ſe4.
Viſis jam illis, quæ hæreſin aut hæreticum con-
ſtituunt, hæreticos, habita temporis ratione, in du⸗
as claſſes diſpeſcemus. Quarum prima continebit
antiquiores; aliera recentiores. Omnes autem il-
lorum hæreſes mox adducendæ, nomina accepe-
runt, vel ab autore, ut Valentinianorum && Martio-
nitarum, à Valentino & Marcione; ve
Peraticorum; vel ex gente, ut Phrygum heæreſis;
vel ex operatione, ut Encratitar uis
dogmatibus, ut Docitarum & Hæmatitarum; velex
poſitionibus & iis, quæ honorarunt, ur qui appel-
lantur Cajaniſæ & Ophiani; vel ex iis, quæ nefarie
auſæ ſunt & perpetrar
vocantur Eultyehitæ. vid. Clem. Alexandrin. Stromat.
l. VII. prope ſub ſin. f. m. 76).
FF. 16.
De alis quæſtionibus huc
nobis agere non eſt inte
tur 8. D. Kesleri noſtratis, Metbodas convertendi Hæ-
reticos in duas partes

forte pertinentibus

Hartmanni Sringlii Ade hodiernis Hereſibus & Hareti-
is Tractatus in tres libros diſtributus, qui Ooppenhei
mii anno i6lö. prodiit.
“ CAr.

lex loco, ut

vel ex propriis

unt: ut qui ex Simoniams

grum. Legi autem mere-

diſtributa, anno 1671. Coburgi
edita: ex Reformatis præter Danaæum jam citatum

.

Ul
tum
in .
var
tnm
Wera
omne
uh
leqhe
lſi
alt
Har.
Hehi⸗
TV.
7,
jan⸗
lh⸗
lece

—
en
(otene
efentos

de

Dencar
ge

Mevebit

eni⸗

cee
M

loed
Hetd

Grorock

n

enii
enne⸗
l
4ℳ

Nerm
ℳ

nicn⸗

CAr. II. Dr HxRETICIS ANTIONIORIUus. 213

DE

HERETICIS ANTIQUIO.

Eretici nobis antiquiores dicti, vel fue-
runt in Eccleſia Jqudaita, vel in Chriſtianæ.

lis accenſemus, tum qui Samaritanorumn,
tum qui Judaiſmi ab Epiphanio dicuntur hæreſes
aut hæretici. Illorum numerantur quinque, Sa-
maritæ, Eſſeni, Sebuſæi, Gortheni, Doſitbhei. Ho-
rum vero ſiptem, Saducæi, Seribæ, Phariſzæi, He-

merobaptiſtæ, Nazaræi, Oſſeni & Herodiani, quos
omnes ordine deſcribit Epiphanius lib. 1. adver-
ſus Hereſes a ſol. 24. ad g7. edit. Pariſ. Petavii.
Ledu etiam digni ſunt Commentarii Joh. Druſßi
de ſectis Judaicis, cum Elencho Tribereſii Joſephi
Saligeri. it. Iiodori lib. S. Eymolog. cap. 4. Con-
fer. etiam Philaſtrii Epiſcopi Brixienſis Catalogum

Hereticorum, qui Ophitas, Cajanos, Sethianos;

Heliognoſtos, Ranarum Caltores, Accaronitas,
Troglodytas, Fortunæz cœli cultores, Moloch &
Rempham idolorum cuftores, hæreticos de Ara
Tophet, Puteoritat, cultores ænei ſerpentis, ſubter-
raneorum idolorum cultores, bareſin mulierum cum
Thamur ſimulachro, Belitas, Bahalitas, bareticos

Pyehonifſam ſovemtes, Aſtbar & Aftbaroth colentes
recenſet. Hos omnes inquam, Philaſtrius accen-

0 3 ſet

)

214 Car. II. Dr Hæznrncis

ſet Hæreticis, qui ante adventum Chriſti in Ec-
cleſia Judaica fuerunt noti. vid. Catolog. eéjus a

p. 2. ad iz. Verum notandum eſt, inter hoſce no-
minatos homines ſuperſtitioſos, aliquos fuiſſe in-

fideles; adeoque hæreticorum numero, ſi accura-

te loqui velimus, eximendos.
§. 2.

Qui in Chriſtiana &ccleſia, poſt exertam Evan-
gelii lucem, innotuerunt hæretici, & orthodoxis

faceſſiverunt negotium, potiſſimum noſtræ com-

mendationis argumentum erunt: ita quidem, ut
non omnes ſecundum ſeculorum ſeriem recenſea-

mus, ſed tantumillos, quorum aut mentio in li-
bris noſtris Symbolicis extat aut alias crebro alle-
gantur.
Heæretici igitur poſt Chr. N. vel in ſcriptura S.
allegantur, vel in antiquiori hiſtoria deſcribuntur.
Ili non adeo multi ſunt; horum vero ingens eſt nu-
merus, ſi ſecula ordine perluſtrare inſtituas.

§. 4.
In ſctiptis Apoſtolicis, primo quaſi loco me-
moratur Simon Magus rarne c& rydis*α di-
4 éoρο Aät. EIII. 9. ſeqq. Hic gente fuit Sama-
ritanus, arte Magus & impoſtor, mentiens, ſe eſſe
Tv Sν“α⅛ Mαα dra d 78 Js&. Docuit inter alia
portenta, mundum ab Angelis eſſe fadum, &
hoſce fefelliſſe genus humanum. Negabat car-
nis reſurrectionem & aſſerebat deteſtandum tur-

pitu-

uiin⸗
eee

(AI
tif
exyel

Dreur

i
0o
Eal

Diſei
ten

KHerl

ne:
lrren

*

Nt.

,

R kanr.
kart
Go

ſd

arx⸗

Prete
ſi 1
eee

in ke

no.
fuiſei⸗
laceltr

n Eyn.
hoCor

e c.

iden 4
fecele.

gtioin.

ebrode

itond
bontu

Seln.

⸗

wco H

it at
3, ſee
tel 14
gun⸗ 4
botc⸗
lumtu⸗
hin

AxTTGüHTORIRUuS. 5

pitudinem, licere promiſcue uii fominis. Sociam .

ſceleris ſibi fecerat Helenam, (vel ut Auguſtinus
vocat, Selenam) meretricem, cujus imaginem una
cum ſua diſcipulis præbebat adorandam. Baptiza-

tus fuit a Philippo, & cum ab Apoſtolis voluiſſet

emerespiritum S. qui per impoſitionem manus da-
batur, nomen ſceleri, quod SnoNIA dicitur, fecit.
Can. qui pro pecunia . quæſt. I. Can. Altare 1. Quæſt.
3. Romæ cum illudere populo arte magica voluiſ-

fet, ab Angelo DEI percuſſus eſt mſereque periit.

Diſcipuli ejus dicti fuerunt simoniani. Poſt mor-
tem teſte Eraſmo in prafat. ad lIrenæi libr. adverſ.
Hærtſ. ſtatuam Romæ meruit, cum hac inſcriptio-
ne: SIMONI S. DEO quod alii negant. Plura de

hereſi ejusdem habent Epiphan. lib. k tom. 2. fol. .
lVeaq. Auguſtin. de Hærtſ. é. 1. & Dankus in comment.
cecit. Helmſtad. p. 40. 144. elsttiur ateg. e.

F. B ſeq4.

§. 5.
Præter Simonem hunc Magum, Apoſtoli memo-

4 rant Hymenæum, & Philetum, 2. Timoth. II, 15. qui

reſurrectionem jam factam fuiſſe docuerunt: :item

Spnoſticos, quos &—. re Pevdονανσ uWρορςρ ſic
i lbe fuicſe⸗ ex 1. Timoth. VI. zo. notum eſt Autores

foœdiſſimæ hujus ſectæ extiterunt Baſilides & Car-
pocrates. vid. Euſebii l. IV. H. E. . 7. Nimirum
præter ſingularem ſcientiam, quam jactabant, in
ſuis myſteriis turpitudinem contra VI. Decalogi

praæceptum fœdiſſimam exercebant. De DEO

0 4 &

216 C. II. Dr HEEETICIS

& Angelis & animabus, fabuloſa M ab'o omni ratio⸗
ne abhorrentia dogmata ſpargebat. vid. Auguſtin.

it. citee. 6. Ad hos bertinene⸗ ui communes cum

runt poſten, 8 Menankyut, H aß, let, i, in-

de Menandrini, Saturniliani & Baſilidiani, ab Epi-

Pphanio hereſ. 22. 23. 24. deſcripti. Karumhropagi.
nes * eis’ in idem ieripror adducit.

Hosexcipiunt Pfue Apaſal, qui, ut syigole
Pauli ad'Galatas teſtatur, obſervationem legis Mo-
ſaicæ ad juſtiſicationem neceſſariam eſſe propu-
gnabant: Cæterum vero doctrinam Chriſtianam
profitebantur. His fœdiores fuerunt Nicolaitæ, qui
nomen a Nicolao diacono Act. VI. y. accepiſſe di-
cuntur. Meatio eorum extat Apocalypf. XI. 6.
Nicolaus enim (ut apud- Epiphanium Hereſ. 25. ſol.
m. 72. eſt.) cum haberet uxorem oρddor, 14 eſt

ele gantem, Cpit ſpargere fœdum d ogina, r &α
i α * α* esgat, AAρνα Gun & †τ⅜t ts.

7SXνραιο 1αοσ ιαιν Ab his originem habere quos-
dam Gnoſticos, Zpighan. l. c. ſol. 77. rei.

§. 7.

§. Johanmis quoque tempore notatur Diotre-

Pber, ιονιαιον qui ut laudatus Apoſtolus E-
PM.3. v. 9. ſcribit, primatum quendam affectaſſe
in Eccleſia eoque Antichriſto Maguo præluſiſſe di-

citur. Quos tamen in ſidei doclrina errores fove-

rit, non legitur annotatum.

ver
con.

5S. 8.

Oht

geli.

lege
dn.
(
an
me
nen
eh

uul
(rec

(ivin
yj

ind

Mor

100

it

I.

nni tt.

Allir.
Gnezeun

res ſole.

Nn

ebh

Dtoge G5

D iir

legelo⸗

ſepohr

Rrillunmn
6tAOH
epilet

I

.

al
Nar
hete gd⸗

i.

ut D

oKole⸗
e
lolſe⸗

Crestie⸗

AxTICG!IORIBuIsSs.

S. 8.

217

—

CLeoerinthus, primi ſeculi Eccleſiam ſuperſtitibus
adhuc Apoſtolis, in Aſia turbavit, dicens, circum-
ciſionem eſſe neceſſariam: Chriſtum non eſſe
verum Deum, nec reſurrexiſſe; Evangelium ſe-
cundum Matthæum ſolum accepit, reliqua Evan-

geliſtarum ſeripta cum Actis Apoſtolicis rejecit;

Legem ac Prophetas ab Angelis profectos affere-
bat. vid. Epiphan. hereſ. 2S. ſol. Ioo. ſeqq. Ejus
diſcipulus fuit Ebion, inde Ebionite, ſeu, ut Epi-
phanint hereſ.3o. appellat, Ebionæi, qui itidem Dei-
tatem Chriſti impugnarunt, & alia nefanda dogma-
ta ex Judaiſmo & Gentiliſmo petita ſparſerunt. In-

de hæreſin hanc Epiphanius ro) eooDor Tsasιον

zaj “αu ℳιRο ρανανοοτοa. Et addictus fuiſſe

putatur Symmachus, qui Biblia Ebraica vertit in

Græcam linguam. Hinc omnes locos V. T. qui
divinitatem Chriſti adſtruunt, corrupit. v. Euſebium
l. VI. c. 7. & Philaſtr. l. . hæreſ- Jl. p. IS. Obiter no-
tandus error ſtdori, qui l. §. c.5. Etymolog. poſt
Montanos & Novatianos, collocat Ebionitas, cum
200. annis ante vixerit Ebion. v. Danæi comment,

CAP. III.

HERETICIS POST CHR. N.

SEC. II. FAMOsSIS.
§. I.

Si ulla ætas ferax fuit hæreſium, certe hoc ſecu-

21 8 CAr. III. DFr HRETICIS PoOsT

quisꝗ; vel ceremonias vel placita ſua religioni im-
miſcere Chriſtianæ ſtudebant. Etenim ſub initium

imperi Antomii Pii, orta eſt ſtatim hæreſis Carpo-

cratianorum qui nomen a Carpocrate indepti, fidem

Chriſtianam & diſeiplinam plane corruperunt.

Nam negabant, mundum a Deo factum, Chriſti di-
vinitatem impugnabant, reſurrectionem carnis in⸗
ſiciabantur-Epiphanius l. I. tom. 2. hareſ. 27. Carpo-

craſios vocat, & ex omnibus erroribus hæreſin ena-

tam putat; præcipue tamen ex Smonis, v. Auguſt.

de Haæreſ. c. 7.

K. .

Deinde eodem Antonio Imperante, V'alentiniani
Ortum traxerunt a Valentino Pythagorico magis

Philoſopho, quam Chriſtiano. Hic in Cypri pro-
vincia degens, finxit cum Poeris ex cha proceſſiſſe
intellectum & veritatem, de intellectu autem ver-
bum & vitam; De verbo autem & vita hominem
& Eecleſiam, de hemine autem & Eccleſia proceſ-

Gde duodecim Aicua, i e. ſecula v. Philaſßrinn
hæref'3. p. I&. Præterea aſſerunt, Chriſtum ſpiritu-·

ale vel cœleſte corpus ſecum attuliſſe, nihilque as-
ſumpfiſſe de virgine Maria, fed per illam tanquam

per rimam, canalem aut fiſtulam, ſine ulla de ilIlla
aſſumta carne tranſiſſe. v. Anguſtin. de bæreſec. XI.

Epiphanius, hareſezt. eos Gnoſticis accenſet. Nam
maltorum hæreticorum commune nomen fuiſſe
Gnoſticorum, idem Epiphanius tradit.

H.

13.

lum eſt: ubi Judæi & gentiles Philoſophi, converſi

m

tei

ere

ton
con

ſuret
Mpi
Vule
hrine⸗
hin

I.

Im .

ſunn

Giore
fumn

it:

nal
K.
) 2).
eter
ellet

N
lerec
hha

—
conreri
onitr

Dinttun

5C.
i,nier
perm
ariic⸗
Carnbit⸗
Cpe.

etnedt⸗

, ns
huͤpe
oeelle

temdet

Cüven
4 Urs.
Uihyn
piir.

ilche⸗

nglu
lace

tnn

Cas. N. SExc. II. FAMOSIS. 219

Sub Antonino Philofopho Imperatore Martib-
nitæ innotuerunt. Autor heæreſis fuit Marcion, ge-

nere Pontificus, Cerdonis difcipulus, qui ob ſtupra-

tionem virginis a Patre excommunicatus, Romam

conceſſit & hærefſin excitavit novam; negans, re-

ſurrectionem catnis, legem ac Prophetas reſpuit,
Baptiſmum ſæpius inſtaurari juſſit, & ut Auguſtinut

vult, duo principia; vel, ut Epiphanius ſcribit, tria

principia, bonum, juſtum, & pravum ſtatuit. v. Au-
guſtin. l. c. cap. 22. Epiphanius Hereſ. za. fol, zog.
eq. Diſcipuli ejus Marciomtæ & apud Epiphani-
um Marcioniſte appellantur, Qui diſtinguendi
ſunt a Marcitis, vel ut apud Epiphanium nomi-
nantur, Marcoſtis. Hi enim nomen a Marco au-
ditore & ſectatore Valentini acceperant, qui Chri-
ſtum mon vere, ſed putative paſlum eſſe aſſevera-
vit: ſimul etiam duo principia rerum, bonum ſcil.
& malum ſtatuit, carnisque reſurrectionem nega-
vit. Hinc forte eſſe, quod Philaſtrius, bareſ. 45.
Y. 27. Martini tribuerit, quæ Marcus aſſeruerat.
Cæterum nugas Marcoſiorum ſeu Marceitarum re-
cenſet Epiphanius hareſ. 34. fol. 236., ſeqc.

H. 4*
Nosëtiani ſub eodem Imperatore hæreſin ſpar-
gere cœperunt. Autor fuit Noëtus Aſianus, vel, ut
Epiphanius ſcribit, Smyrneus vel Epheſinus, Mon-
tani diſcipulus, qui aſſeruit; Chriſtum eundem

jꝓpſum eſſe Patrem & Spiritum S. ita que hunc ipſum

eſſe

22 Chgw. III. DE HARETTCIS Posr

eſſe viſibilem & inviſihilem, mortalem & immor-
talem: patibilem & impatibilem, in cœlis Deum,
in terris hominem ex Maria Virgine; Trinitatem

non perſonis ſed officiorum tantum nominibus

diſtinxit: Se Moſem eſſe. & fratrem ſuum Eliam
finxit. vid. Auguſt. cap. 36. Philaſtr. hereſ. Hy. poſt
mortem ipſe cum fratre inſepultus abjectus eſt. v.
Epiphan. hereſ. 57. Tol. 45. .
poſt Decii perſecutionem Tacianus emerſit, pri-
mum Juſtini Martyris diſcipulus, mox illo per

martyrium ablato, apoſtata. Damnavit nuptias
& conjugium: carnibus veſci diſcipulis ſuis vetuit.

Adamum Protoplaſtum non ſalvatum eſſe delira-

vit. Aſſeclæ ejus dicuntur etiam Encratitæ, à pro-
feſſione, quod cœlibatum, & a vino atque eſu car-

nium abſtinentiam profiterentur, ad licentiam vi-
tiorum nomine α 7αρνναραναιααςconficdo. Epi-

phanius igitur hoſce vult eſſe οονταανπια16.. ſür-

culum Tacianorum. v. Auguſtin. c. 4). & Epiphan.
Hæreſ. 40. S
8. 6.
Idem ſeculum vidit Cataphriges Phrygia pro-
vincia, quam inhabitarunt, nomen gerentes. Hi
V. & N. Teſtamentum accepere, & 88. Trinita-
tem confeſſi ſunt. Sed Montanum hominem ambi-
tioſum & jam Encratitarum errore corruptum ſe-

cuti cœperunt delirare, docentes adventum Spi-

in

1A

ſerber

*

ritus S. a Domino promiſſum, in ſe potius, quam

tenun

po!
ceuf
culi
(duril

cee⸗

doſt
Dicun

Hiri
AHuart

Kicin

dondr
60
bann
Mar

ite,

ul
Ley

hae

nen

niſt
4

CLI. N. SEc. II. FAMOSIs. 221 N
NNt. — — D
in Apoſtolis ejus fuiſſe impletum. Quare Mon.-

—

e tanum pro Paracleto & Priſcillam ac Maximillam
Dninb pro Prophetiſſis habuerunt. Secundas nuptias
neon Leu fornicationes damnarunt, & de infantis anni-
, N culi ſanguine, quem de toto ejus corpore minu-
el, tis punctionum vulneribus extorſerunt, ad Eu-

chariſtiæ uſum, miſcentes illum cum farina panem
inde confecerunt, qui puer, ſi mortuus fuerit, ha-
pebatur pro martyre: ſin autem vixerit, pro ma-
fii⸗ gno ſacerdote. vid. Auguſt. c. 26. Philaſtrii hæreſ.zo.
lee Dicuntur etiam alus nominibus, ut Taſtedrongite,
NNnti Syirituales, Pepuziani & Quintiliani. vid. Epiphan.
sſe Hereſ. 45. ubi Phrygaſtas vocat. Hæreſis hæc diu-

tiliſime in Galatia & Bhrzgi duravit. vid. Soromen.
4 lib. 2., cap. 32.
elnc
Nrion . 7
lr Seyvero Imperat. regnante, de paſebate nata fuit
ie, controverſia, quando illud celebrandum ſir. Qui
Hi ab Eccleſia Romana & recepto alias more diſcede-

bant, inferentes nonniſi quarta decima luna, menſe
Mart. celebrandum eſſe dicebantur Teſſareskadeta-
titæ, ſeu Latine Duartodecimani. Hos Victor Epiſco-
ae pus Romanus, magna animi ambitione damnavit
6. QNexcommunicavit, tanquam ſchiſmaticos. Quem

Ii hac de cauſa merito reprehendit Iræneus Lugdu-
n nenſis Epiſcopus. vid. Euſeb. l.7. e. 32. & Socratem l.
nnu V.c. 22. Hæreticorum catalogo illi ex mente Roma-

un niſtarum inſeruntur, revera autem non ſunt. v.
Aan. c. 2j.
1 §. 8.

0

—

Pejor fuit hæreſis Aogianorum, quæ circa idem

—.

Aνo, ſeu Verbum dici. Hinc & Johannis Evange-

ſititia. vid. Epiphan. hæreſ. 5t. Jol. 42,. Dicuntur
etiam Alogi, Alogii & Artemonitæ. Inventor hæreſis
dicitur fuiſſe Theodotins quidam Byzantius. vid.
Tertullian. libr. de Præſeript. Theodoretus lI. 1. Hiſt. c.

pro autore habere videtur. vid. Mift. l. V. .26.

CAP. IV. ́MM
bpbpbs ê
HERETIC. III. SECUL.
S POST CH. N. .
4 Miſſis hæreſibus non ita famoſis, quæ in ſe-
NDO culo alias ſecundo ab Auguſtino & aliis ſcri-
ptoribus memorantur, hæreticos III. ſeculi præci-
puos in compendio deſcribemus.

ſium tertia orti ſunt hæretici, qui animas cum cor-
gere tradiderunt. Damæzſcenas ab hoc dogmate

Gunzodvvατας vocat, alias a patria Arabici di-
cuntur, Originem ajunt, cum ipfis diſputando

222 CaAr. W. DE HXRETIC. III. Srcur. .

lium & Apocalypſin rejiciebant, eeu ſcripta ſuppo-

4. ab Ebione hæreſin derivat. Euſebius Artemonem

Anno hujus ſeculi 217. in Arabia feraci here- 4
An,

poribus mori atque diſſolvi, & in fine ſeculi reſur-

—

eſee

le⸗
tempus innoteſcebat. Negabant enim DEUM

Uini⸗

mN.

ls,¹
bore
lit:
lat:S

muti⸗

de
qo
ent
iſe

Mbo

„ D

oe
Eſere
lli

raAr
1ac,

6

Gig,

(li
Kone
Crunn

.

c. B. & Euſeb. l. VI. c. Nieephor. l. S. c. 2).

Posr Ck. N. 22 3
effeciſſe, ut errores ſuos correxerint. vid. Augaſtin.

Tempore Cornelii Romani, Cypriani Cartha-
ginienſis Epiſcopi, & Decii Imperatoris, circa an-
num a Chriſto paſſo 220. ortus eſt Noratus, hæreti-
cus, Afer natione, qui ad Epiſcopatum aſpirans,

dolore repulſæ, novum dogma Eccleſiæ noxium

cudit: ſcil. ſe & ſuos ſolum aſſeclas puros nomina-
bat: Secundas nuptias non admittebat, graviter la-
pſis pœnitentiam, aut potius receptionem in com-

munionem Eecleſiæ, v. Socrat. l. IV. c. 13. dene-

gabat. Hinc aſſeclæ ejusdem Cathari dicti ſunt ideo,
quod reliquis vita moribusque puriores eſſe jacta-
rent: Kæ ααραα enim purum ſignificat. A barba-

ris ſcriptoribus ſæpius Gazari ſunt appellati, ur

Diabolus Zabolus. Refutat eos Spiphanius haæreſ-

vo. Danzus tamen in comment. in Auguſtini lib. 1. de

1e ne
lis ir
Ped

iee
Nthe
ir.
ogee
⸗

Pereſ. e. 3b. inter Nopatianos & Catharos aliquuam

differentiam obſervat. Cæterum hæreſis hæc ci-

tiſſime propagata eſt, quia ipſi ſalvo errore ſuo. con-

tra Arianos cum orthodoxis ſentiebant. vid. Socrat.
l. 2½ L. 35. 4 .

Circa id tempus ab Origene, cognomento

Adamantio, celebri ſcriptore, hæreſis nata eſt, quæ

Origeniſtarum & Adamantiorum, Monachorum

ſcil. in Egypto dicitur. Origenes enim in reli-
gione Chriſtiana ſatis alias conſtans, varia Ethni-

corum philoſophorum dogmata, dum Chriſtianæ
re-

224 Car. I. DE HARETIC. III. Srcurr.

religioni admiſcere voluit, hæreſin novam procu-

dit. vid. Evagrium I. IV. c. S. Auguſtinus ſex er-

roris capita de Hæreſ. p. G. allegat. Plura vero
alias vel deprehenduntur, vel ipſi imputantur:
(1. Chriſtum & Spiritum S. creaturam eſſe: (2. Fili-

um quidem eſſe ονσσο Patri; attamen ab ipſo

creatum: (3. Spiritum S. creaturam DEl eſſe, non
de Patris & Filii ſubſtantia: (4. Animas hominum
præexſtitiſſe in cœlo, ibidem peccaſſe, & ideo in
corpora tanquam in carcerem a DEO miſſas aut de-
truſas eſſe: (5. Mundum hunc propter ſupplicia
animarum factum eſſe: (6. carnis ejusdem reſur-

rectionem non eſſe, ſed ααςραοιοαν quandam

& animarum revolutionem more Pythagoreo-
rum ſtatuit: (7. Pœnas damnatorum & Diabolo-

rum non fore æternas, ſed mille annorum ſpatio

finiendas: (8. Regnum Chriſti Chiliaſticum ſtatuit:
(9. In ſcripturæ explicatione perpetuo àNXαοια
vid. Auguſt. de Civ. D. I. XX. c. 7. & 9. it. lib. XXI.
t. 2)3. & lib. XXII. Baſilii Homil. & Epiphan. Hareſ.
67. fol. 727. ſeqq. ubi prolixe contra Originem di-
ſputat, & bæreſ. LXV. I.2. tom. II. fol. og. ipſe la-
pſum Origenis graviter luget. Alii contra Orige-
nem excuſant, tum quia οοοσσορς Clariſſima te-
ſtimonia in Origene Homil. VI. in Exod. Homil.
A in c. XXI. Numer l. 1. æSρερενο c. III. Dial.
de Reſurrect. in Aαανααραια . fidei &c. extant, tum
quia orthodoxiæ teſtimonium a Patribus habet,
& ab ipſis contra Arianos allegatus fuit. Sane

cll

hyl
s.
Ilian
en

ſie
Cont.
lool

r
vodn

ellia

bell
Nwet,
I,

ona
Mun

lli

ſotal

tque

leen
ltur

Ft

ſimin
Poken
1 e
e⸗
eien

5

ſon⸗

—

—

e.
a ero
ktantot:
S
1bi

de,Non
Oninuun

ebin
oneck⸗
hppie⸗

n u
unttn

agote⸗

Diede.

nen ſn
nkin.

s
. nt. 3
nen 6

110f
en

H
I.!
tumi

⸗

e

Nrock .

Posr C. N. 225

cauſam Origenis Socrates L. VI. c. XXI. & Pam-
phylus Martyr peculiariApologia egit. Athana-
ſius orat. de Decret. Syn. Nic. Origenem contra A-

rianos allegat, excuſat, & ne ab uno quidem ex pru-
dentibus & doctis pro Arianis allegari poſſe, con-

fidenter Tom. I. edit. Comelin. fol. 413. aſſerit.
conf. Baſil. M. L. de Sp. S. e. XXIX. & Ruffin. Apol.
pro Orig. confer. P. Damel Huetii Origeniana.

Sub Gallo & Voluſiano Imperatoribus Stepha-
noque Epiſcopo Romano, anno circiter 230. Sa-

bellianorum hæreſis prognata eſt, quæ nomen a Sa-

bellio accepit: qui paucis exceptis, eadem cum
Noetianiz aſſeruit. Inde & Noetiani nominan-
tur, item Monarchici. Quia DEum tanquam

Monarcham mundi induxerunt, negantes perio-

narum Trinitatem. Nam eundem eſie Patrem
& Filium & Spiritum S. dixerunt: ad eandem hy-

poſtaſin tres appellationes convenire. Perinde

atque in uno homine corpus & anima & Spiritus

inſunt: ita dicunt de divinitate, quod corporis

inſtar ſit Pater; animæ PFilius; Spiritus S. vero

Spiritus humani inſtar habeatur. Quod & ſolis

ſimilitudine declarabant: in quo cum una ſt hy-

poſtaſis, triplex nihilommus actus eſt; nimirum

79 Oorisn ,α 79 0a„α , αhaρανο τπ ATe⸗
2 1/ — .⸗— . . 5
cρας ταρ. Ac vim quidem illam cale-

faciendi, h. e. calorem atque æſtum Spiritui S. re-

ſpondere, illuminandi vero vim Filio; Patrem

P deni-

226 CAr. IV. DE HXRET. III. SEC.

unam Perſonam in Divinitate agnoſcunt, Patrem

paſſum eſſe delirarunt. Auguſtinus de hæreſ. c. 4.

putat illos etiam Hermagenianos dici poſſe. Sed
Danæus in comment. ad ill- loc. merito dubitat, hanc
appellationem iis convenienter tribui. Id cer-

tum eſt, Sabellianos, Photinianorum hæreſin pepe-
riſſe, quod Danæus etiam l. c. P. 201. obſervat.,

3 §. 6.

Cum Gallienus imperio præeſſet, anno 232. poſt

Novatum, Sabellium & Originem, Paulus, qui a
patria Samoſata ZaktooαuvovGꝑꝛͤi. e. Samoſatenſis vel
Samoſatenus dicitur, prodiit, negans ſemper fuiſſe
Chriſtum. Nam pro nudo homine ipſum habuit

ex Maria natum diſerte docens; Aun ewa, Xé6S⁵ο²*
Qes ννu⁰oäυτ, ic, eſſe Aνονε ſed ρdog
α AaννοινιαHτ„σ. Quæ hæreſis, obſervante Au-
guſtino, l. de hæreſ. c. 4 4–. cujusdam Artemonis fue-
rat. Hanc Paulus inſtauravit. Photinus poſtea con-
firmavit. v. Epiphan. adverſ. Hæreſ. LXV. fol. o).
Diſcipuli hujus dicti fuerunt, Pauliani, Pauliſtæ,
Paulianiſiæ, item Samoſateniani & Samoſatei, ab
Epiphanio vauoarira. Poſtea vero Photinia⸗
ni, Luciani & Marcelliani, nominati ſunt. Quia illi
omnes erroris dicti propugnatores extiterunt. E-

270-

denique totius hypoſtaſis velut quandam ſormam
eſſe. vid. Epiphan. adv. hareſ. LXXII.l. 2. tom. 1. f.
513. ſeq. Dicuntur etiam Patripaſſani; quia cum

V’ivhanius a dogmatis fosditate ipſos appellat Qeo-

iledl

lejet

.N
A
ut

Nrue
unpe
&
Egenn
t, h
Perant
Ueni

nitan

Dena
Ewate
iut 6
die⸗
Adla,
Orbis
lere,
heren
N

Posr. CRR. N. 2²)

—

ſomn rdv&α, ,NCg, TMrSc & Gr aer,es. Baptiſmi et-
ten 1 iam formam corruperunt, cum non baptizarent in
an nomine Chriſti. Inde in concilio Nic. jubentrr HD
hnua rebaptizari, qui a Paulinis baptizati fuerunt. vild.
ae Ruſſn. Hift. l. l. t. 6, & canon. Synodi. XX.

Mox cum Arelants i imperium teneret, anne

ine ejusdem quarto, peſtilentisſima Manicheorum
d, hereſis Chriſtianæ doctrinæ labem aſpergere cœ-
pit. Nomen ſectæ eſt a Manete, Perſa quodam. Qui,
ut Auguſtinus de hæreſ. c. 46. notat, ante hac Ilrbi-
cus dictus fuerat. Iſte duo Principia inter ſe diverſa
zt atque adverſa, eademque æterna & coæterna, h. e.
Nℳν ſemper fuiſſe compoſuit; quorum unum ſit b=
s num & autor boni; alterum malum, quod ſit mali
erki & gentis tenebrarum princeps: illum Deum voca-
ſum vit, hunc autem diabolum & Hylen. Vetus eſt &
A Perantiqva fabulæ origo: v. Euſeb. l. F. c, 27. Mul=
tisenim ex Pythagoreorum G1ις*ρνοαοσιι & Marci-
üt“ onitarum lacunis hauſta videtur hæreſis, vid.
non“ Danæi Coniment. cit. p. 224. Teterrima ejus do-
ſen gmata Acgatſtinas l. c. prolixius enarrat. Epipha-
ſ nius hæreſ. LXV. f. 622. ſcribit, quod ex numero
, 39 diſcipulorum tres elegerit, Thowanm, ,Hermeam, &
ni Addam, quos, ut diſſeminarent zizania, in varias
Mu orbis partes emiſit Manes. vid. Theoret. lib. I.
Heret. fabul. Idcirco mirum nen eſt, latisſime
e un; haereſin fuiſſe propagatam. Nam ex Arabia ſtatim
Er in Meſopotamiam E Perſidlem delata eſt: ex derl .
2 S

1

228 CAP. IV. DEHERBET. III. SEcur.

——

de in Syriafn rediit in gyptum, Africam ac po-

ſtea in Hiſpaniam, Galliam mari trajecto, pene-
travit. v. Danæus comment. p. 226. Ipſe Manichæus

ſe ja abat & diſcipulis ſuis multa promiſit dona. v.

Epiphan. Bæreſ. cit. F. &. Danæus demonſtrat Mu-

hammetaniſmum ex Manichæiſmo ortum traxiſſe.

Ipſe Augußtinus hac peſte aliquamdiu infectus fue-
rat, ſed precibus matris ſuæ ac gratia DEl motus,
nefandam hæreſin mox delerere impugnare

cœpit.
§. 8.
Sub Conſtantini M.imperio, ſeculo IVto incho
ato, Meletiani (Græci vocant usX“uαρππ) orti ſunt,

qui a Meletio Egyptio in Thebaide regione E-
piſcopo dicuntur. v. Auguſt. d. hæreſ. c. 45. vit. ⸗

ecrat. l. 1I. Hiſt.e 7. 6. Hicé noluit orare cum converfſis,

ſma fecerant. Nam ipſe tempore perſecutionis a
Deocletiano excitatæ, teſte Epiphan. Hareſ. LXIIX.

Jol. 3iz. in carcerem propter nomen Chriſti con-

jectus, idolis ſacrificarat. Inde a Petro Alexan-

ipſe propter lapſum Epiſcopatu tantum privatus
eſſet. Similes igitur hujus ſequaces videntur Nora-

tiani, a quibus etiam m erant enim freduentes in A-
frica:

noN
id eſt, eis, qui in perſecutione lapſi erant, vel ſchi-
ue
ſex
id
Deun
driæ Epiſcopo de gradu dejectus, ut ſe ulciſcere-
tur, eo veſaniæ propter impatientiam & ambitio-
nneuym tandem profecdus eſt; ut ne laicos quidem,
qui ſemiel a fide diſceſſiſſent & poſtea reſipuiſſent,
in Eccleſiam recipiendos eſſe contenderer, cum

Chri

i Kr
Di

(cread

len
unt⸗

Eech

lare,

hon,

e N

ent.

nichur

oNNꝛN.

nae N.
traxle

nsfe
mortSE

Popnan .

4inthe.

Ortiſ

gionel

Vit.
z0nrenc⸗

vel ſn

tit ioni
LN

hrici o .

0AleN.
eiſee⸗
Aͤbit
guide
ſpuiſs
ele
1 hid

nl

e 4

Pos ChH. N. 229

frica: Prokea ſunt, ſed tempore poſteriores. La-=

tiſſime illorum dogmes per monachos, ſub ſpecie ſe-

verioris cujusdam in Aouvnρo diſciplinæ & zeli
in DEum majoris prop⸗ sgatum eſt: adeo, ut omnes
pene nominis Chriſtiani regiones infecerit. v. So⸗

crat l. II. c. 25. & Theodor.l. W. haret. Fabul. Ipſe
Hleletius quidem Alexandriæ primum Arium hære-=
ticum detexit, ut ex Eccleſia ejiceretur. v. Epiphan.

. c./ .71o. ſeq. ſed ejusdem diſcipuli Arianis poſiea
ſeſe⸗ 34 Dunxerunt, ae Athanaſium in Synodo Tyria
conniſi ſi ſunt opprimere. Arſenium enim, qui A-
thanaſium homicidii accuſaverat, Melatianum fu⸗
ile, Eiphan. l. c. fol. 723. ſcribit.

doſt Meletianos eodetm Imperatore Conſtan-

tino M.i impia proximo tempore hæreſis Arii orbem

Chriſtianum inudare coœpit. Nomen illa
nacta eſt ſuum ab autore Ario, qui fuit Presbyter
Alexandrinus. v. Epiphan. Hereſ. X. IX. f. 227. Ne-
gavit, Chriſtum Aſe Filium Dei νονοσο naturaque
Deum: v, 67 Sx 6v, hæretica ipſius vox erat. Hinc
in Sardicenſi Synodo Yoααα τι οπ didus eſt,
Spiritum S. creaturam creaturæ h. e. ab ipſo Filio

creatum voluit. v. Auguſt. de hæreſ. c. 49. Epiphan.

hæreſ. cit. f. 33i. & quæ ſupra Part. I. c. 9. H. 6. & 7.

annotavimus. Ita variis modis hactenus doctrina

de Chriſto impugnata fuerat. Simon, Valentinus,

Marcion negaverant humanitatem Chriſti: Arte-
mon, Samoſatenus, Theodorus negarant ejus divinis

P 3 tatem;

23z 0ô% CAr. V. Dk HRET. III. SECuI.

tatem; Arius, Bunomius ejus divinitatem creatam
dixerunt. vid. Theodoret. Dialog. 2. in confuſ. Exi-

tum hujus heæretici fuiſſe miſerum, Epiphan. hæ-

reſ. 6§5. fol. 722. annotat. Nam Arius de nodte le-=
vandi ventris gratia, ad cellam veniens crepuit. ur
olim Judas proditor, & in fœtido illo loco animam
exhalavit blaſphemam. Atque hoc precibus ſuis
obtinuiſſe Alexandrum Epiſcop. Conſtantinopol.
qui coactus fuerat Arium ad communionem ad-
mittere, Epiphanius laudatus referr. Muhame-

—

danos hujus infelicis ſtirpis ſtolones eſſe, plerique

ſcriptores Eccleſiaſtici putant. Hilerivs, qui SS.

PFrinitatem maxime defendit, Arium Anti. Chriſti

principium vocat. Ejus diſcipuli, quos Epipha-

nin, nominat Ariomaritai, latiſſime propagarunt

heæreſin: quæ vires majores indies ſumens in variis
regnis, ab orthodoxis deleri haud potuit. v. Socrat.
lL. PI. 6. F. Floruit enim plusquam 80. annos, publi-

ce in Eccleſia recepta & in novas ſectas ſciſſa varias

civit turbas; nempe Arianorum ipſorum, Aetiana-

rum ſive Eunomianorum & Macedonianorum. vid.

Rußynus l. 1. Hiſt. c. 2. & Socrat. l. E. c. 10. Hi

orthodoxos longe gravius, quam pagani per-
ſecuti ſunt. vid. Socrat. l. V. e. 12. G Srom l. VI

e. 37.

§. 10.

Eirca ejusdem ſeculi a. 315. Donatiftarum hæ-

veſis enata eſt, quæ autorem habet Donatam ex
Numi-

ol

—

Nonm

fiel
m
led
(ti
(Cyhxril

ſeute
Ipp.
“

es e

ſolle
kecte

nn 6
ſd

D

cee

Meyit
ge,ſe

i 9
Derate
cunntn

Campe

bun.

M
guoc
eloti
lcebe
iiſ⸗

S

elii
ele.
nodel⸗

epuitn
DWichn
bos ſi

inope

ONem
ohame:

,Pere

5, 6 G
grrfe.

8
genn
zin vti
V. Deri⸗
voic
tvuin

„A.

. 4

gni Pen

tun

MN.

Ctenm

Posr Cu. N. 2341
4

Numidia oriundum, dicdum a Caſis Nigris (ad di-
ſtinctionem ejus Donati, qui Carthagine hanc i-
pſam heæreſin fortisſime defenderat:) Hic cum in
electione Epiſeopi Carthaginenſis ſibi præferretur
Cæcilianus, eum perſidiæ atque abjuratæ fidei

Chriſtianæ apud Eccleſiam accuſavit, quod in per-

ſeeutione, quæ ſub Maximiliano & Diocletiano
Impp. acciderat, facros codices hoſtibus fidei &
Idololatris, Chriſtianos perſequentibus, tradidiſ-
ſet. Itaque nec Cæcilianum pro Epiſcopo, nec
ejus cœtum pro vera DEI Eccleſia, ſe agnoſcere
poſſe prædicabat. Collegit ergo ſibi privatam

Eecleſiam, homo ambitioſus ac arrogans & ſchi-
ſma Carthagine faciens cœtum ſuum ſolum eſſe
ſanctam illam Eccleſiam, quæ creditur, conten-

dit. Quod ſchiſma mox in manifeſtam hæreſin,
accedente perficacia autoris, degeneravit. Inde &
brevi tempore mulzos fautores non ſolum Cartha-
gine, ſed in tota Africa invenit. Et cum inſolen-
tius agerent contra Orthodoxos Donatiſtæ, Im-

peratorum legibus & poœnis coerciti fuerunt. Di-

cuntur etiam Donatiani, Majorini, Campates d
campo, Montenſes, a monte, ubi clam convenie-
bant: it. Parmenianiſtæ, a Parmeniano Donati di-
ſcipulo. Appellantur aliis quoque Circumcelllone4,
quod in agris eellas quasdam haberent, in quibus
veluti Eremitæ habitabant. Alii ex eadem ſecta
dicebantur Rogatifæ, alii Maximianiſtæ, alii Cre-
tenſes v. Auguſt. conera Creſeonium Grammat. c. 26.
27. qui multa contra hofce ſeripſit. vid. & bruns

„

PHD 4 l

232 CA P. V. DE HXARET.

—.—

) Suum cœtum tantum eſie veram S. Ecclefiam:

2) Neminem ad bene vivendum eſſe compellen.
dum, ne coacta ſit obedientia: 3) Hæreticos a Ma-

giſtratu nullo modo eſſe coêrcendos: 4) Sacramen-

torum vim & efficaciam ex miniſtri adminiſtrantis
dignitate & ſanctitate dependere: 5) rebaptizandos

eſſe eos, qui ſuo cœtui non eſſent inierti, licet ab

Orthodoxis jam baptizati: 6) quidam erant crude-

les & diſſentientes a ſua hæreſi, ubivis forent obvii,
cædebant & jugulabant furioſe; imo etiam ſei pſos,
longo ante tempore opiparis delirüs ſaginatos ex
alto præcipitarunt, aut alio violentæ mortis genere

interemerunt: 7) Arianorum hæreſi favebant: 8)
Purgationes magicas oſtentabant & enthuſiaſmos

jactabant. v. Danæi Comment. p. 319. ſäqq. Hanc
hereſin ſuperiori ævo Anabaptiſtas in Germania,

Belgio & Anglia reſuſcitaſſe, ex infra dicendis pa-

tebit.

CAbP. Vv. .
DE
ALIIS HE.ERET. SE C. IV.

Wm hoc ævo Eccle ſia ſub ſummis Poteſtatibus

Chriſtianis, libertatem quaſi a perſecutione ty-

rannica Imperatorum gentilium nacta eſſet, Dia-
bolus magnam hæreſium ſegetem excitavit, quæ fi-

dem turbaret Chriſtianam.

de Haæreſ. c. G. Summa doctrinæ hæreticæ erat,

§. 2.

A.

ar
cee
or.
Lelt
Nuit.

tihu
n01

ſer

loru
N
in
gue⸗
lemt
ar⸗

4 Pro
ta
en,

enat
liſ

The⸗

Nie

hpelen

A MM.

clanen
iſtrnm
izand
licet
tuce
Ntobr
ſeinis
inngel
sgene
hanlth
Uliafa
E
arin
enlle

etote
enata eſt, quæ, cum in Chriſto divinitatem do-

tonel⸗
gue

Src IV. 13133;

8. 2.

Nam ſub Conſtantio Conſtantini F. Imperatore,

Archontici prodiere, qui &ααα αινονντρ, vel dg=

o“ ſeu poteſtatibus, quas ſtatuebant velut ſecun-
darios quosdam Deos & Angelorum patres, nomen
accepere. Autor hereſis fuit Petrus quidam Ana-
choreta & monachus Palæſtinus, qui vanis de An-

gelis ſpeculationibus indulgens hæreſin novam ge-

nuit. Cujus capita Aluguſtinns 6. XX. tria recenſet:
1) mundum a Principibus ſeu quibusdam poteſta-
tibus cœleſtibus conditum eſſe: 2) turpitudinem

morum & imprimis ſtuprorum commendabant;

ſpernentes bona opera: inde Epiphanius vitam il⸗
lorum Qog ogο%, i. e. ſpurcitiei plenans appellat:
3)4 Carnis reſurrectionem negabant. Sed Danæus
in Comment. in l. . p. 122. recle obſervat adhuc quo-

que alios ipforum errores; quorum unus de con.-

temtu Sacramentorum ipſis nomen fecit Aſcodru-
ptarum ſeu Aſcodeyptarum, (Græce Aqοννuινον)

propterea quod omnia vaſa Sacramentis admini-
ſtrandis deſtinata frangerent & furioſe comminue-

reht.

Eodem Conſtantino Imperatore alia haæreſis 8

luiſſe, cum figeretur caro ejus in cruce, doceret,
Theopaſehitarum & Theopaſſanorum dicitur. vid.

MecCe. . . 25. Nam, ut Sabellianos Patri-

P* 5 Paſſi-

234 Caov. V. Drz HxREFr.

paſſianos vulgo nominant; iua laudatus ſcriptor

ab errore hoſce heoaα*ντααρς àaρpellavit, quod De-
um paſſun, eſe delirarent. Qui error Neſtorianorum

& Euthychianorum hæreſi mox cauſam aut anſam

dediſſe videtur. vid. Iheodoreti tres Dialogos.

Foœdior eſt heæreſis Photinienorum, quam ſub

Imperio memorati Conſtantii, excitavit Photinus
ex minori Galatia ortus, primum Ancyranæ Eccle-
ſiæ Presbyter; poſt autem Syrmii (pon Smyrneæ)

Epiſcopus eloquentisſimus. Hic cum Marcello

Samoſateni errore infecto præceptore uſus eſſet,
ſtatuit, Chriſtum eſſe ANaανd+oονHvm+ſwn. vid. Socrat. I.
VII. c. yz. qui tunc demum ανροι accepiſſet,

cum ex Maria conceptus eſſet. vid. Theodoret. lib. V.

e. 11. Sozom. I. IV. c. ö6. Atque propter hune capi-

talem fidei Chriſtianæ errorem in Synodo Syrmi-

enſi a Baſilio Ancyræ Epiſcopo, erroris convidus
damnatus eſt. vid. Socrat. I. II. c. 29. & 3o. Ee
cum ad Imperatorem provocaret in Synodo Sar-

dienſi, iterum rejectus & ab ipſis Arianis exploſus

fuit. vid. Sozomen. I. VI. c. 6. Hieronymus & Phi-

laſtrius Photinianos cum Ebionitis conjungunt.

Alii magis cum Samoſatenianis illos ſenſiſſe autu-
mant; ut Ppiphanin). vid. . Rea. LXXI. ſol 5 FaxJs.

Far
§. §.

Mox Conſlantio Imper. adhuc ſuperſlite Ae.

iani

vi/

Jua
i

edbi
lunt

cet
cati
ſno!
ve
mor
ſ.

A

ipi,

elle!
nane

(on

a e)

AMkerm

oſey

am

.
Syno
NI

—

fitt

oten

Ain.

1.

n

otinl
Eecle⸗
NNne)
cd

us eſe
erAt

iſen

ℳ

ean .

Symni.
nviche
0. 1
o⸗
pon

Eti⸗

ogolt

ean

eN%

SEc. W. 5½

iani & Besotuias: novam hæreſin fabricarunt. Hi
cum Aetio Antiochene Eccleſiæ diacono & BEuno-
mio hujus Diſcipulo in Dialectica probe verſato,
Chriſtum Dei Filium, Patri Deo non tantum &
8τισο ſed uαταιττι ανεαιααοοεſe docuerunt, inde

S& Anomii, Anomæi & Anomiani dicuntur. Poſt-

quam Theodoſius Magnus edicto urbibus omni-
bus illos in deſerta expuliſſet, in cavernis & privatis
ædibus clam convenerunt & Troglodytæ appellati
ſunt. vid. Sozom. l. VI. c. 26. & Theodoret., hb. IV.
Peret. fab. Aetius ob blasphemiam in Filium DEl,
paſſim etiam ε dictus eſt, & ah ipſo Conſtan-
tio Imper. in ſolitudines Phrygig relegatus fuit.
Quem tamen Julianus Apoſtata, in odium Chriſti⸗
anorum poſtea revocavit. vid. Theadorer. 8. Il. Hiſt.
c. 27. Sozom. I. 7. 4. 7

§. 6.
Ab his non multum differunt Katianit feu Se-
miariani, gui eadem ætate tradiderunt, Chriſtum
eſſe Deo Patri tοoορo h. e. ſimilis eſſqentiæ cum
Patre. Duam 6 νοτα alqui expoſuerunt τ
Gboup & Soiav, & hi dicti ſunt Semiariani: alii za=
7α„“ZονHι⁄O†fÄ, ut ſimilem voluntate tantum, non

autem eſſentia docerent. Et hi fuerunt Acatiani
pvoſteriores. Autor fectæ erat Acatius, qui Euſebio

Pamphili in Epiſcopatu ſueceſſit. vid. Weras. 1. H.
c. gy5. & l. IV. c. 22. Hic poſtquam hæreſis Arii in
Synodo Nicena proſcripta eſſer, ſubdole Filium
DrI ορον appellavie; ne videretur dirern
en

eb

CA p. V. Dr HEnE.

ſentire a Synodo, quæ Mosgno, eſſe contra Arium

probaverat. Spiritum S. rie α ſeu creaturam

eſſe etiam docuerunt.vid. Ppiphan. Hæreſ. W.

fol. 54c). ſeg.
§. 7.

Cum Semiarianis ſenſerunt Macedanian. hære-

tici a Macedonio Conſtantinopol. Epiſcopo nomen

habentes. Is dum Filium DEl cum Arianis craſſi-
oribus creacuram appellare noluit, epiſcopatupul-
ſus novæ ſectæ mox autor extitit; ſtatuens cum Eu.
nomianis, quod Spiritus S. ſit creatura Patris &

Filii Miniſter. Ejus aſſeclæ ab hac hæreſi Pnerma-

tomachi fuerunt dicti. confer. Ruſin. lib. 1. . 2). So⸗
zZom. libr. IV. .. 27.
§. 8.

Jovinianife, imperante Joviniano a Jeniniane

monacho primum Romæ, poſtea Clerico, jam æ-

tare Auguſtini nomen indepti ſunt. Hic omnia

peccata (ſicut Stoici Philoſophi) paria eſſe dicebat;

nec poſſe peccare hominem lavacro regeneratio-

nis accepro. Virginitatem Mariæ deſtruebat,
dicens, eam pariendo fuiſſe corruptam. vid.
Auguſt. de Hæreſ. c. Sz. Nuaptias virginitate præ-
ferebat. Quod Patribus Eecleſiæ valde diſpli-
cuit; imprimis Hieronymo Virginitatis ſingu-

lari patrono. Auguſtinus adverſus hunc librun
de bono conjugali ſeripſit, dui tom. IV. opp. ex-

kat.

Cuam Valens Imperator potitus eſſet imperio,
Audi-

.

R

Miamn

—

Audi

turit
bor.

reſe

. ſmil

ge
M.
he.

cV

ſerbie

ſe exe

pot
Venitu

enit

U Co⸗
niac

(hrid

Pro 0

Prebe

ctie

Phio

om
gis

lit.

Ariun
AtAPAN

TL.

hate-

Oen

8cral

ugl.
CNIE.

Pane 4
Puanne⸗
161 l 3

Gvini
1 1
ſe OMut

gertio.

Ctueten

taleſſ.
s De

e M

4,

Src. IY.f. 237

—

Audiani, quos appellant, innotuere. Qui dicun-
tur ita ab autore monacho quodam Audeo, v. Theo-

odor. l. V. Hiſt. c. 10. qui, ut Auguſtinus . yo. de Hé-

reſ. loquitur, finxit ſibi Deum cogitatione carnali in
ſimilitudinem imaginis corruptibilis hominis. In-
de Græcis Anthropomorphitæ, 4 Labtantio vero An-
thropiani l. IV. c. 3o. nominantur. Epiphanius l. 3.
tom. I. hæreſ. LXX. fol. Sil. conditorem ſectæ Audi-
um vocat, quem alias non malum hominem fuiſſe
ſeribir. Quapropter mavult errorem illum, ſchi-
ſma, quam hæreſin appellare.
§. 10.
.Audianos ſen Audeanos ſub eodem Imperato-
re, excipiunt Aeriani, ab Aerio primum monscho,
ac poſtea presbytero cognominati. Qui ſecta

penitus fuit Arianus, neque enim aliter atque iſta

ſentit, imo dicente Epiphanio bæreſ. 77. fol. goy. Ari=
um dogmatum novitate ſuperavit. Præterea je-
junia ſtatuta ſolenniter celebranda eſſe negavit, ne
Chriſtiani viderentur eſſe ſub lege. Preces
pro defunctis reſpuit: nec inter Epiſcopum &
Presbyterum differentiam, quam multi agnoſce-
bant, admittere voluit, omnium rerum abdi-
cationem initio præ ſe tulit, mox prochotro-

phio relicto, magnam vim ſecum utriusque ſexus

hominum abduxit, qui omnes ab Eccleſiis agris,
pagis & oppidis arcebantur. v. Eplphan. hbareſ-

cit. fol. gob. ſeqq. & Auguſtin. de hæreſ- c. . Dicti

etiam fuerunt Gllabici, quaſi verba & ſyllabss
ſtudio⸗

23 8 CAP. V. DE HXRET.

uguſtini p. m. z6o. Aërenianos ab hæreſis macula

abſolvere mavult, quia neque Socrates, neque So-

zomenus, neque Evagrius aut Iheedoretus, qui o-
mnes ante Aërium vixerunt, hujus ſectæ mentio-

nem injiciunt. Quare putat ex invidia & ambitio
ne Epiſcoporum, quorum autoritatem ipſe oppa-
u
cet forte adeo malus non fuerit. Euſtathius gonbr

gnaverat, viro hæreſis crimen impactum fuiſle, li-

Zee ejus & Epiſcopus Sebaſtiæ, a quo Aerius
Presbyter ordinatus erat, aperte Arianum dogma

ſecutus eſt; hic vero propter adminiſtrationem pe-
cuniæ pauperibus collectæ, & quam ſibi Euſtathius

ſoli arrogabat, ab ipſo primum diſſenſit; mox ve-

10 contentione graviori orta hæreſis Aêrio tribura

fuit.

Circa idem tempus, quo Aêriani accuſati pri-
mum fuerunt hærefis Maſſaliani (ita enim redius
quam Pſallianos dici, Danæus in comment. tit. vp.
zyr. obſervat) excitarunt hæreſin, ſtatuentes, ſem-

per orandum eſſe, nec opus eſſe labore. Inde
Græcis suvvuα;, i. e. precatores, dr 1ρ ενναπι di-
cuntur; quia Deum, & quidem cum Sabellianis ut
tovv6αν τσοcarunt. Hi, ut Anabaptiſtæ, in
varias ſectas denuo quaſi ſciſſi fuerunt. Nam ali-
qui nominabantur Martyriani, quod quendam ex
ſuis a duce militum Luppiciano necatum colunt,

tanquam fidei Chriſtianæ martyrem: alii Satania-
l . ni

ſtudioſe captarent. Danzus in Comment. ad l. c.

—

Ny

woe⸗

lepr
uas,

cke

con
Vid

yod
Cind

Ein.

ul

1
Crati
lorne

be
ſt.
cultat

Bine
toren
ſorde
lee
Vatæ

I
holi⸗

Smserit

eh.

,glid⸗
mentio⸗

mbido⸗

oppl⸗

ile,A.

Coon
nenpe.
rrin

ICN Ne.
otiben

ſi

techis

es

liunit

ciſt I
.
NNH

lonen

CNNNe.
Nℳ ℳ

Alle

46

SEc. IV. 239

ni vel Satanici, quod Satanam ſubmiſſe colant, ne
noceat; alii Euthuſßiaſte, quod in ſacro furote ab-

repti, ſe quidvis eſſe ſomnient, Chriſtum, Prophe-
tas, Angelos; plane, ut Anabaptiſtarum & Qua-
ckerorum colluvies delirare ſolet hodie, eriam

commumonem bonorum & fœminarum fovebant.
vid. poſt Auguſtinum piphanium hareſ. LXXX. ult.
l. III. Tomo II. fol. 1065⁵. ſeqq. His ſeſe oppoſuerunt

Proditiani a Prodico dicti, qui DEum omnino pre-
candum eſſe, negarunt. confer. Clement. Alexan.

drin. Strom. I. VII. f. 722. qui ſimilem hæreſi in 2

Philoſophis Cyrenaicis ortam ſcribit.

. F. 12.

Priſcillianiſtæ circa medium hujus ſeculi, erim

Gratianus imperium teneret, in Eceleſia occidenta-

li originem habuere. Nomen ſectæ teterrimæ eſt a

Priſeilliano, qui Gnoſticorum & Manichæorum

lahe infectus malum hocce in Hiſpaniam propaga-

vit. Dogma præcipuum ad turpitudines ſuas 0Gc
cultandas fuit:
Jura, perjura, ſecretum prodere noli.

Hinc Augußtinus in libro de mendacio, ipſorum er-

rorem refutat, & præterea multas alias ſectæ hujus
ſordes fuiſſe de bæreſ. c. zo, docet; omnes autem
illæ e lacunis Gnoſticorum & Manichæorum deri-
vatæ ſunt. vid. Danæi comment. l. c. p. 120.

K. 13.
In medie circiter hujus ſeculi Aollnaris, ſeu 4.

pollinarius, Laodicenſis Eccleſiæ Presbyter, cum

ſpe

M

240 CAF. V. DE HXRET.

ſpe indipiſcendi Epiſcopate 15 excidiſſet, æreſin in-
ſtituit; docens ſicut Ariani, Deum Chriſtum, car-
nem ſine anima ſuſcepiſſe; quia loco animæ ver-

bum fuiſſet. v. Auguſt. de hæreſ. c. 7y. Apollinariſtæ
Lirur conſenſerunt, Chriſtum aſiumſiſſe æ dρaα
hXν⁸ανυF 5 ſed anima rationali deſtitutam.
Fuiſſe enim volunt in Chriſto animam quidem dρ
2 Tin⁵⅜ α AAον½, hon autem Aoiαι non eam
animæ partem, quæ in homine vge & νειοο aαρ⁰
pellatur. Atque inhor ab Arianis deflexerunt,

qui Chriſtum omnino corpus αvαοοa aſſumſiſſe

docuerant. vid. Zheodoret. Dialog. 2. inconfeſ. Hæ-
reſis hæc in duas ſectas mox ſciſſa eſt. Alii enim dicti
fuerunt Apollinariſtæ ſimpliciter, qui Chriſtum in-
carnatum dixerunt; alii Apollinariſtæ Marcionitici,
qui Chriſtum corpus ſuum de cœlo ſumſiſſe, & in
clis Geiornrt ονοσον habuiſſe contenderunt.
vid. Danei comment. cit. p. 274.

L. I4.

Hadlenus Chriſti perſonam, naturas & doctri-

nam heretici impugnaverant; nunc imperante

Theodoſio Majore, Antidicomarianiæz prodiere Ma-

riæ virginitati usque adeo contradicentes, ut affir-

marint, eam poſt Chriſtum natum, viro ſuo de-

ſponſato fuiſſe commixram. Nomen igitur eſt,
ab hæreſi, quod ſint æνταρäαο Mgααια. e. Mariæ
adyerſarii. Appellantur etiam ob eandem cauſam
Antimaritæ; ab autore vero Helvidio homine ru-
ſticano & vix literis imbuto Hridtag, qui Au-

Xxen-

Zenti
ine

dih

tam

(hh⸗

in

Uuntor

(liin!

nnen

(c
ialſe
tbat
Yyu
W,B

ſeln:

imal

ip

iſnt

fheor

liniet
in

I9

—

telinin.
mne ſe⸗

inante

.
. ℳ

titotan

n
n enn
=

elenuh
onlſe

.

ninlit

Ktonir.
An i

e,&
Gerun

Codt⸗
Penme
le M⸗
Ctaft
ſvo⸗
iuneh
M
AMu
nen

.

Nenci atiamipiſcopi diſcipulus Herae-vid. Cyipba-

nius, qui hareſ. 755. f. 107. eundem prolixe relutat.

§. I5.

trii in homine integras eſſe ſtatuit, peccatum origi-
nis negavit, Chriſti mortem & promiſſiones gratiæ

evacuit, & hominem per obedientiam legis & me-

rita ſua conſequi æternam ſalutem poſſe docuit. Pa-

raſtatas habuit Cæleſtium, Julianum, Fauſtum, & alios

2 pud Auguſtinum citatos. Eruditi putant ex NoraA-

tianorum & Manichæorum deliris ortam eſſe hæ-

reſin: contra quam Auguſtinus acriter diſputat. Sed
tam altas illa radices egit, ut ne nunc qvidem. exſtir⸗
pari potuerit. Ma nſit enim in Papatu Semipelagia-
niſmus in hunc usque diem. vid. B. Chemnitii LL.

Tbheologe t. V III. de lib. arbitr. ſupra p. 141. cit. A So=
cinianis vero hodie Pelagianiſmus ipſe fovetur craſ⸗
ſiſſimus.

CA P. XVI.
DE

HRESIBUS- V sECUI. ALIS.

F. 1.

Æ ætas hateſes antededlente ævo ortas aur
propagare, aut interpolare in Eccleſiæ
per⸗

Szc. W. S 244

Ætate Auguſtini regnante Arcadko, a. 417. Pela-
gii Britanni monachi heæreſis gratiam a Chriſto par-
tam infeſtare cœpit. Et quia is uſus eratmagiſtro
Caæleßtio, diſcipuli ſui non tantum Pelagiani, ſed et-
iam Cæleſtiani ab Auguſtino de haæreſ. 6. SFᷣ. nomi-
nantur. Hic gratiæ divinæ hoſtis, vires liberi arbi-

242 CQCAb. VI. DE HARS.
perniciem tentavit. Et niſi Imperatorum & Con-
ciliorum autoritas illas damnaſſet, damno Eccleſiæ
in valuiſſem magis.

§. 2.
Sub Theodo io Juniore, Neſtorius Epiſcopus

Conſtantinopolitanus, Diabolicæ nequitiæ (ut o⸗-⸗

wyates l. VII. c. 29. loquitur) capax Inſtrumentum,
qui dicente Auguſtino de hæreſ. c. 91. auſus eſt, do-

Smatizate, Dominum noſtrum Chriſtum bominen

tantum; nec id, Taod mediator DEI & hbominum
fabtus eſt, in utero virginis de Spiritu S. fuiſe. conce-
ptum, ſed poſtez Deum homini fuiſſe permixtum, net

Deum hominem paſſum eſſe pro nobis. Quare nolebat
Mariam Ogovονο àαellare: Ygs τον gitur cen-

ſebat eam appellandam eſſe. Sed damnata fuit ejus.
heæreſis in Concil. Epheſino, quod Theodoſius Mi-

nor coegit. Neſtorius poſtea in Exilium miſſus

miſere periiſſe ſeribitur. vid. Socrat. l. 7. Evagr. lib.
1. Necephor. I. I. qui pluribus hiſtoriam de Neſto-
rio exponunt. Hodie Zwinglianos eandem hære-
ſin incruſtare, notiſſimum eſt. vid. Schraderi tralt.
de Neſtorianiſmo.

„ 3.
Eutichiani ſen F. Sutichite, illis ſeſe opponentes,
more ſtultorum in contraria currebant. Euty-
ches enim Presbyter Conſtantinopolitanus, ſeu ut
al' vocant, Archimandrita, homo arrogans &
aa lenex, cum Neſtor um refutare vellet,
GiXit Ppoſt, umonem naturarum? 1n Ohriſto, nOn

un.
un
is
lari

Pppi

nocht

MmA

er

ſobt

mnil
en i

certo⸗

erl

ludln
Uutgin
ekh
oCNH
giu
Wonen
Perco
an
oin
te

.

8 mta

We ſi

—

CN
Recli

ien
(veh⸗
enng
el,

Honinet

oniten⸗

lt

Pum,

ene D
turth
fujteſ 1

CVmNi

n i

— —

le NNO

enn Her
MNH

wnrs

1. 4
s
n

e e

jam duas, 1e unam tantum, nempe divinam natu⸗
ram manſiſſe: adeoque naturas in Chriſto diſtn-
Gias confudit. Quare mortuo jam Theodoſio,
Martianus Imperator Chalcedone (quæ Bithyniæ
oppidum eſt, ex adverſo objectum Byzantio,) sy-
nodum collegit, quæ Eutychen auditum prius da-
mnavit. vid. Evagriilib. . t. 2. 4. 16. T beodoret. l.
2. hereſ. Fabul. Nicephor. lI. 11. t. 47. ſeq. qui in exi-
lio, ut Neſtorius, miſere obiit. Ex hæreſi hac pro⸗
gnati ſunt Monophyſitæ, qui naturam duntaxat uni-
cam in Chriſto ſtatuebant: Item Acephali, qui a
certo capite nominari nolebant, Eutychianiſmum
interim foventes.

J. 4
AMonotheleis ad idem ſeculum in Sapplemente
Catalog. Haret. Philaſtriip. m. ioy. referuntur, qui
duas in Chriſto voluntates negabant, divinam ſcili-
cet & humanam. Contra hos celebrata eſt Sy-
nodus VI. Conſtant. ann. ygy. Sectæ princeps fuit
ergius præſul Conſtantinopol. Appellantur etiam
Monenergita: quæ appellatio cum priori, ipſis pro-
ter dogma adhæſit. Gum enim Eutychis de una
Ghriſti natura doctrinam in Chalcedonenſi Syno-⸗
do improbatam ſcirenrt, & propter anathema Eu-
tychi didum;, vererentur autoritatem Fecle-
ſie, alia rem via aggreſſi ſunt, õäl ias
susaαα α Xgis & ir & rAHWσανατι „ Unam
voluntatem unamque operationem in Chriſßto aſſerere
aicſi ſunt. Ita Photius in Bisliorhecs cod, XIX. eo⸗
2 rum

244 Cbgb. VI. DE HXRES.

rum hareſin exponit. Jacobitarum & Maronita-

rum nomina, a quibus autoribus iidem accepe-

rint, hic inqvirere non vacat prolixius. vide inte-

rim de Jacobitarum origine Nicephorum Calliſtum,
XIIX. c. y2. & Danæzum in Comment. ad Auguſt. de
bæreſ. c. 93. nec non Joh. Heinrie. 1Wrtigg. in * bißt.
Eccleſ. 6. VII. p. 445.

Norantur in hoc ſeculo etiam Prædeſtinatiani,

qvos nonnulli Reformati Augnſtini diſcipulos fa-
ciunt. Verum aliis fit veriſimilius, ipſos fuiſſe Mo-
nachos Adrumetanos prope Tunetum in Africa li-
torali habitantes; qvi ſtatuerunt, quod nec pie vi-

ventibus bonorum operum labor proſi t, ſi a Deo
ad mortem deſtinati ſint; nec impiis obſtaculo eſſe

peccata ſua, ſi fuerint ad vitam prædeſtinati. A qua
heæreſi B. Auguftinum fuiſſe immunem, D. Calovius

Ret

Muun

—

un

onnie
herm
r
mnr.

Gum

ecit
etto

dam
Pertina
lacis

in Hucretiſ. Calixt. Diſputat. W. p. 27. ſeqq. de-

monſtrat. Id tamen vero congruit, Monachos di-

Gos heæreſin ſuam ex ſcriptisAuguſtini male intelle-

Gtis, & ad ſuam hæreſin vi qvaſi pertractis non tam
hauſiſſe, quam perperam collegiſſe. vid. Zacobi Sir-
mondi Prædeſtinatum: ſeu prædeſtinatorum Haære-

ſin, & libri &. Auguſtino temere adſeripti Refutatio-

nem. Cui ſubjuncta eſt cenſura Avvræi Theolog.

Doctoris Sorbonici, in qua oſtendit, nullam fuiſſe un-
quam Prædeſtina torum hæreſin.

§. 6.

Agnoeta jam memorato ſeculo ex hæreſi Neſto-
ria-⸗

H.

mien

Chianc
Eyexe.

olita
lere

leoitt.
cee.
einte.
Aun
G.

retien
0 1
Giſe .
Aierl⸗
erſei
ſaMN
clo⸗
S
CAN1

chose
ſeing!
poni
AH
n i
Niiu
10
fiſet

1NN

“

riana prognati ſtatuerunt, Aνο quidem in Chriſto
omnia noviſſe; humanitatem autem ipſi unitam
permulta ignoraſſe. A qua ignorantia ipſis nomen

Agnoëtarum fuit inditum. vid. Epitom. Annal. Ba-

ron. Sondani ann. Chr. 5z57. n. Io. fol. m. 6o6. & ann.
Referunt aliqui ad hanc ætatem Petrum Gna-
phbeum Presbyterum Chalcedonenſem & poſtmo-
dum Antiochenum, qui nomen Mariæ in omnibus
precibus invocandum ſtatuit ; odio forte hæreſis
Neſtorianorum, qui Mariam οoτπο eſſe dicen-
dam negabant. Quia tamen incertum eſt, an cum
pertinacia errorem ſuum defenderit, hæretici per-

tinacis notam ipſi inurere nolumus.

CAP. VII.
HERETICIS VI. SECUL.

Novis quidem hæreticis Eccleſia in hoc ſeculo
non adeo turbata fuit; ſed tamen reliquiæ
antiquarum hæreſium, ut Origenianorum, Euty-
chianorum, Monophyſitarum non penitus conqui-
evere. Quapropter præter concilium Conſtantino-
politanum II. alia particularia leguntur habita, ut
illæ reliquiæ opprimerentur. Z

246 CgAv. VII. Dr HAERET. VI. Sc. (N
Sopitis igitur quodammodo hæreſibus, aut ſchi. (
ſmatibus, quæ hactenus Eccleſiam exercuerant, Dia- koc
bolus tam in oriente, quam occidente Apoſtaſiam a met.
Vera & antiqua fide Chriſtiana Catholica per Papi- (diſt
ſmum, & Muhametiſmus introducere molitus eſt, imè
Utraque apoſtaſia, illa partialis, hæc totalit, ſeculo .
ſubſequente vires ſumſit, & Eccleſiam mirum quan- is
tum laceravit. “
CAP. HN. r
HXERETICIS ET SCHISMATICIS „
GSC. VII. IIX. IX. X. XI. XIII. Nxꝑv Vv.
§F. I. e
Om ſeculo VII. Bonifacius III. Epiſcopus Ro- cnl
manus, auxilio Phocæ Imperatoris parricidzz *
primatum in Eccleſia obtinuiſſet; primus fuit n d
qui ſe Epiſceopum Oecumenicum vocari præcepit; mul.
licet ipſius anteceſſor Gregorius Magnus vel Anti- d
chriſtum, vel Antichriſti curſorem dixerit, quisquis .
Epiſcopum Oecnmenicuuns ſeſe nuncupaturus eſſet. ſeu
Hanc Romami Epiſcopi fuperbiam deteſtati O
rientales Epiſcopi, (inprimis Conſtantinopolita:. Rlis
pnus,) CGρEnt ſchiſma ab Eccleſia Romans face- Net
re, quod hodiernum usque diem durat. De ortu *“
& progreſſu Schiſmatis hujus vid. D. Hornbeckii Meia⸗

6.

Atſch
fantDe

ſtaten e
et M
lituse

ſecl

nqgen

N
.

Dese

grriotn

us I .

recent

eln

igeu
Aet

eltid
ol⸗
ufi⸗

DeN

n

CAE. IIX. DEHER-ErSCs. Sxc. VII. &c. 247

„3.

Cum heæc diſſenſio inter Eccleſiam orientalein

& occidentalem vigeret, Mubammed (aliis Maho-

met & Mamedus dicitur,) novam religionem ex Ju-
daiſmo, Samaritaniſmo & Chriſtianiſmo, adjutus et-

iam Arianiſmi & Neſtorianiſmi aſſeclis, eudere cœ-

pit. Quæ cum ex notis illius temporis religioni-

bus Syncretiſſimum comtineret, mox invenit aſſe-

clas quam plurimos, qui Eccleſiam florentiſſimam
in Oriente graviſſime afflixerunt, eo tempore quo
occidentem Longobardi premebant. vid. Hottin-

geri Hiſtor. Oriental. l, I. c. 7. ſeéqq. & Mascias.

cent. VII.

. . .
Seculo IIX. contentiones Epiſcoporum Rom.
cum Imperatoribus Orientis ſuper cultu imagi-
num & Sanäbtorum turbarunt Eccleſiaam. Quare
in Oriente duo concilia, Nicænum H. & Conſtanti-
nopol. lonolaſticum, fuerunt convocata. Carolus
etiam M. in occidente Francoſurti eadem de cauſa

Synodum celebravit, quam Goldaſtus & D. Dor-
ſebeuns Peculiaribus ſcriptis delinearunt.

§. §.

Ex actis autem Concilii Hancofartani nota ſunt
duo hereticorum illius temporis nomina; nempe
Felicis Ergelitani & Elipandi Toletani Epiſcopi, qui

Neſtorianiſmum incruſtantes docebant, Chbriſtum

ſecundum bumanam naturam eſ tantum Filium
Dei adoptivum. Quod dogma in conventu Epiſeo-
porum Ratisbonenfi, & Francofurtenſi damnatum
fuerat. . 4 LC., 6.

248 CAr. HX. DEHXRET. Er. SCHISM.

6.

Seculo IN. Godeſihalcus, vel ut alii ſeribunt Go-

theſehalcus, Monachus quidam ex Gallia Belgica o-=

riundus, veterum Prædeſtinatianorum hæreſin reſu-

ſcitavit. Verum in Synodo Moguntina, quam

Ludovicus Pius Imperat, convocaverat, a Rabang
Mauro Epiſcopo Moguntino & Haymone Halber

ſtadienſi, oonſentientihus aliis dicta hæreſis damna-
ta eſt; ipſe autem Felix Urgelitanus carceri inclu-

fus hæreſin latius diſſeminare fuit prohibitus. vid.
Wondani Epitom. Ann. Baren. ad ann. 5S75. fol. 5oz.

S. 7.

Eodem ſeculo Johannes Erigena natione Sco-

tus magis innotuit, qui in S. Euchariſtia Chriſtia-
nos tantum percipere figuras & ſigna corporis
Chriſti aſſeruit. vid. FHares Hiſtor. Matthæi Wreſt-
monaſterienſis ad ann. Chriſti &5. n. 62. & 5S. n. 4l.
Hujus errorem Bertramus Preihyter ac Monachus,
in Gallia Paſchaſii qρ„ναα α Propagavit, negare
auſus aρορον ſubſtantialem corporis & ſanguinis

Chriſti in S. cœna. vid. 8. D. Henric. Malleri Hiſftor.

Berengarianiſmi p. 12.

Seculo X. Pontifices Romani operam navarunt
omnem, ut Monarchiam in Eccleſia ſtabilirent.

Sed dum Ottones Imperatores reſiſterent ſtrenue,

Clericis cælibatum imperarunt & Monachorum
ordines ſtabilire contenderunt, quo plures ſibi

addi⸗ .

ath/

kec
tiat,
Ne,
ſen,
/7
Aen
nori
nisC

ln
os
cl

Chin

eren
*

Pr⸗
lentr

ſ

ler
ene
Ael

e

ger

Chril

Eebar

nt ⸗
.
nreſ⸗
,Nin
Ralhert
jalber.
lamne
linehe
e Nil

ne N
eit.
opof
W.
G. 6 D
nachu⸗
biide
mgnt

ili

vt

ltenG

S. VII. IHX. X. X. Xl. XIIl. XV. 24
addictos haberent ſubditos. vid. Snae . Mo-

nachis libr.

§. 9.
Seculo XI. Beere eie ed geri f in Gallia

Eccleſi iæ archidiaconus, occaſione a transſubſtan-

tiationis dogmate ſumta, docere cœpit, panem &
vinum in menſa Dominica, etiam poſt conſecratio-

nem, & in uſu ſito Euchariſtico non eſſe verum corpus
S ſanguinem Domini, ſed duntaxat Rguras“ vocari

autem carnem & ſanguinem propterea quia in me-
moriam crucifixæ carnis & de latere effuſi fangui-
nis Chriſti celebrentur. Oppoſuere ſe Berengario
Lanfrancus, ex Cadamenſi Abbate Archiepiſco-
pus Cantuarienſis & Guitmundut Averſanus Epi-

ſcopus, qui veram præſentiam corporis& ſanguinis

Chriſti in S. Euchariſtica defendebant. vid. Hiſftor.

Berengarianiſmi D. Malleri cit. p. 1). 10. ſeqdt.

c. 10.
Præterea inter Eccleſiam Orientalem & Occi-
dentalem aliæ controverſiæ agitatæ fuerunt; nem-
pe de proceſſane Sspiritus &. a Filio, de ſorma Bapti-
ſmi, an Aſperfione an immerſione fieri debeat; it.
ſuper Sabbatis in quadrageſima obſervandis, ſuper
pane Eathariſtico & ſimilibus, quæ ex Chriſtophori

Angeli Enchiridio & Fehlavii Annotat. in iltuc, no⸗

t& lunt.
§. II.
Secul. XIII. cum Palæſtinam & S8yrie partem
Chriſtiani, Saracenis & Turcis bello ſacro, ut di-
cebatur, extor ſillent, reliquiæ veterum hæreſium

Q § ibi

1

Papa Romanus Heæreticis aecenſere voluit E alden-
ſes, qui a Petro de E'aldis nomen habent & alias

jam quaſi in aαν conſtitutum impugnare & Pa-
Pam Antichriſtum appellare non verebantur. Ve-

dadii, Roterodami ann. 1616. edita.

lagii hæreſin in Gallia ab orco revocare & propa-
gare ſtuduit. Is vero eſt Petrus Abailardus, (alii
Abalardum, Abaliardum, Baliardum vocant,)
natione Gallus, qui Parifis Theologiam & Philo-

Arium ſapiebat; cum de gratia, Pelagium; cum
de Perſona Chriſti, Neſtorium. Ilta ejus hæreſin
deſcribit Bernbardus in Epiſtolis. Quapropter
in concilio Sveſſionenſi, Pariſino & Rhemenſi da-

Abailardo adſtipulatus eſt Arnoldus Brixianus,
quem Bernbardus Epift. 196. caudan corpionis va-
cat, quem Brixia evomuerit, Roma exhorruerit,

lovii Sociniſin. proftigat. p. I. ſeqq. & D. Scherzeri
colleg. Anti⸗ Sotin, p. &.

Pauperes de Lugduno vocantur. Hi Papatum jam-

Non omittendus eſt, qui hoc ſeculo Arii & Pe-

ſophiam profeſſus eſt. Hic cum diſcipulo Gillerto
Epiſcopo Pictavienſi, cum de Trinitate loquebatur,

mnatus eſt. vid. Epiſt. Bernhard. 1S. 159. 192. Huic

Prancia repulerit, Germania abominetur. vid. D. Ca-

2 5⁄⁵ CAr. IIX. DE HRET. Er ScuiskAr.

ibidem deprehenſæ fuerunt, quæ nec hodie extin-
æ ſunt inter Chriſtianos orientales. In occidente

rum contra jus fasque illos appellari hæreticos o-
mnes norunt, qui hiſtoriam Waldenſium cum ſta-
tu Papæ non ignorant. vid. E aldenſia Balihaſ. Ly-

be
cn
van
ceu
Sin
mmr
Urrte
layr
Koni
fin
ſejan
Inet

e
(ori
erat
Ged,
R uy,
Pomp.
pper
lum
Pladli

ui,

Mome
tem.
(rter

Mlts

7

. Src.è VII. IN. IX. N. Xl. XIII. NV. 2 1

dem Seculo XIII. Papæorum dogmata & errores per

conciliorum decreta facta ſunt articuli fidei, ue
Kilui zransſubfſtantiatio, confeſſio auricularis, ſpecialis
union, enumeratio omnium peccatorum, requirens ſatisfa-
edh Stionem pro pœnis & quæ ſunt alia ejus generis do-
I. gmata ad Clericorum ſtatum maxime conducentia.
Præter fictos a Pontificiis hereticos, notantur etiam
unki Fratricelli, qui homines in hac vita tantum perfe-
.. Cionis gradum conſequi poſſe, tradidiſſe dicuntur,
ut fiant àαννααοιττπτο nec opus habeantorare aut
jejunare. Qui error Monachiſmo deber ori-

füble. . ginem. .
to ð
4, §. 14.
en Sesculo XIV. Papalis potentia cum erroribus in

Pmo, doctrina & vita, inimmenſum propemodum auéta
fuerat. Nam Banifacius VIII. ſibi temporalem &
nehin ſpiritualem poteſtatem abſolutam arrogaverat;
adeo, ut Albertus Cranziui, Canonicus Ham.-
led burgenfis, ſcripſerit; cum dictus Papa magna
aredte pompa celebraret jubilæum a ſe inſtitutum, &
ven- imperiali habitu indutus eſſet, ante ſe nuda-
„M tum gladium oſtendens diceret: Ecce, hie duo
u gladii! vides o Petre ſucceſſorem tuum; & tiu ſa-
men latifer Chriſte, tuum cerne vicarium: vpide,
d guomodo aſcendit ſuperbia ſervi ſervorum to-=
ram. vid. Cranzii Saxoniam lib. VIII. t. 76. p. 22 f,
mm Cæterum hereſes fuiſſe ortas non meminimus fa-
moſas, niſi quod Bertholdus de Rorbac“ Chriſtum

252 CAP. IV. DE HAERET. Er. Scnis.

in cruce deſperaſſe dixerit, quem errorem tamen
S. klerbipolj mox revocavit.

F. 15.

Seculo XV. (alii XIV. cdmputant) Pontificii in

Concilio Conſlantienſi rorneionXενσρ½ppropter peri-

culum effuſionis e transſubſtantiationis dogmate
natum, in Eccleſiam introduxerunt, ſimulque ſan-
Xerunt: Hæreticis non eſſe ſervandam fidem quod
axioma ad diſſolvendam ſocietatem hominum a

Diabolo ſuppeditatum, mox inaudito exemplo
perfidiæ confirmarunt, ad ignem ſcilicet damnatis

innocentibus viris Johanne Huſſo & Hieronymo Pra-

enſi. v. Acta & Mortem Martyr. Joh. Criſpini p. II.
I2. ſeqzq. & tom. 1. Hiſt. & Monument. Joh. MehN
rinlerte ann. yb. impreſſa.

CAbP. IX.
DE

HERETICIS ET SCIHISMATICIS

RECENTIORIBUS NEMPE SE-
CULI XVI. ALIIS XV.

S. I.

Papatus ad faſtigium in mundo ſum⸗
mum perveniſſet, & B. Lutherus inſtinu divi-

no ceœpiſſet orbi Chriſtiano vitia, tum doctrinæ tum

morum& diſciplinæ, a Pontificiis introducta manife-

ſtare; pura, antiqua & Apoſtolica doctrina quaſilu-
ci de nuo expoſita & repurgata fuit. Sed mox novo-
Tum

1
☛à

fun!

ittre
enp

mus.

P

Enc
onis

derr
a er
unt.

kſuit

lgnat

ip
rfia
ſn
(nin

prit
Uunnr,

e iht

Nnon D
houy

Hurmi

1
Auno
nu
ſeria

i.
luuo,

nuimen

tiscin

terſei⸗
vogmmen

lne ſin.
1: al

minuan
Geno⸗

Gctnnk

nole

Aif

RrCENTIORIEUS NEYMFE SECVUII XVI. 253

rum rum hæreticorum & ſchiſmaticorum colluvies pu-

ritatem religionisEvangelicæ fœdatura prorupit, ut

tempore jam ſeculo Apoſtolico factum eſſe legi-

mus.
§. 2.
Primam igitur ac præcipuam hereticorum clas-
ſem conſtituunt Papæi, qui cum ſemel a vera Reli-
gionis Chriſtianæ norma, quæ eſt ſola ſcriptura S.
aberrarint, circa omnes fere fidei articulos, in Eccle-
ſia errores noxios pertinaciter defendere cœpe-
runt. Præcipui hodie Papatus propugnatores ſunt
Jeſuitæ, hominum genus raαναοννuvHvι quod ab
Ignatio Lojala, milite Hiſpano, originem trahit. Or-
do ipſorum ann. 1540. a R. Pontifice confirmatus,
per fraudes varias ad magnam in republica poten-
tiam adſpiravit. Compendium doctrinæ ipſorum

continet Concilium Tridentinum ævo ſuperiori ad

opprimendam puram Evangelii doctrinam habi-
tum. v. Examen ejusdem Concil,a. B. D. Chemnitio con-

B, & B. D. Gerhardi Confeſſ. Catholicam, nec

non B. Hopfneri Saxon. Evangelici, & die Saͤchſiſ.
Haupt⸗Vertheidigung des Augapffels, & D. Nic.

Hunnii Apoſtaſiam Roman. Eccleſ. & alios.

H. 3.
1 Helvetia Illicus Zyvinglius Tigurinus, qui
anno 1519. Samſoni Mediolanenſi Franciſcano
indulgentiarum nundinatori ſeſe fortiter in Hel-
vetia oppoſuerat, (primus enim Reformaror non

fuit. Nam Lutherum omnium primum noſtro

Jeculo in errores & abuſus Papiſticos palam magno
Tortique animo invectum eſſe 3 Ludovicus Lava-

terus

N

254 CAr. IX. DEHARET. Ef. SCEISMATICIS

terus Hiſtor. Sacrament. fol. 33. eontra reliquo-

rum Calvinianorum vanam gloriam aſſeverat:)

cœpit Andreæ Bodenſtein, Franci a patria Caroſta-

dio cognominati & Wittebergæ Profeſſ. ſententiæ
de S. cœna favere: Quod verba Chriſti in inſtitu-
tione S. cœna non proprie, ſed figurate accipienda

ſint. Hinc certamen Sacramentariorum ſatis tur-

bidum in Eceleſia ortum. Et cum illorum partes
mox ſtrenue tueretur Johannes Calvinus, Noviodua-

nenſis Gallus, & præterea Godeſcbalci hæreſin de
abſoluto prædeſtinationis decreto reguteret; nova

heæreſis enata eſt quæ Zpvvinglianorum & Calviniano-
yum a Promachis dicitur. Nomen hoc Galviniſtæ
ipſi non deprecantur: vid. qudie ſuper Epiſt. Philipp.

edit. Londin. Lit. L. voce Laſco Apell. fol. yi ſeiner
kurtzen Antwort. Calvin. Volum. Tractat, Iheol. ſol.

544. Amyraldus ap. Syanh. Exersit. de Grat. univerſ.

fol. 325. Apertum, ait, Calviniſtam me profteor, qui
doctrinam, quam dotuit Calvinus, publice probat ate
que amplexus ſz, i inquit, Jacobus Laurentius in E

Piſt. Grot. anatomizata fols 25. Nominari enim Secta-

rii ab Autoribus poſſunt, ſicuti Cbriſtus vocopit Nico-

Iaitas a Nicolao, ut a fdelibus diſtingveret. Pareus

Comm. ſi⸗ per Apocal. Il, . fol. qg. Par eſt, ut quo=
rum pravam opinionem acceperunt, eorum quoqut?

vocabula & titulos actipiant, inquit Athandſ. ad

Adelphium Tom. 1. fol. g3yl. aquum vero ſt, 4uorum

nomina deprecatur, eorum quoque ſententias ye-
fugere. I. Orat. IV. c. Arianos I. l. f. 272. Panbei⸗

iu
Vy
ſʒ
jeſi
.

im
00

r

in
uN1
(.“
ODiig
ingu

benn⸗
Wibe
nenne
lerror

elehr

Mim
erit
(one
ſoche,
N
n

ls

—
Bigdo.
Verat.)
eften

inctn⸗
ppieltt

atis tn .

Pone

Mnlln .

Nelace

0.
piNitxꝑ.

An

Amn
1 ſen

1 6

nipe,.

Frunſß⸗

ll4

iu5

nim Re

N
,. DN

, 6

ud’

4

=—
=

RcrEORIBVs NruE Srcvrr XxVI. 255

—

mius 5& Helrectcoru, nomen convenientius quam
Reſormatorum judicat i in Syntagm. Diſp. Iheol. P. I.
f. 3o5. 320.) vulga etiam Sacramentarii a primo hæ-
reſis capite appellantur. v. D. Schluſſelburgii Cata-
log. Hæret. lib. III. ubi cum biſtoria, Sacramentario-
rum errores confutat. In Gallia dicuntur Hugono-
ti, quod nomen anno. 1561. ad contumellam Refor.
matorum effictum eſt. Sed mox a Rege ſancitum
fuit, neque nomen Papiſtarum neque Hugonoto⸗
rum in poſterum debere contumelioſe uſurpari.-
vid. Ihuan. Hiſtor. lib. 25. edit. Pariſ. p. m. 7i. 733.
Origo nominisa Thuano heæc refertur; quod, cum
ſingulæ urbes apud Gallos peculiaria nomina ha-
beant, quibus mormones lemures, manducos & cæ-⸗
tera kajusmodi monſtra inania anilibus fabulis ad
incutiendum infantibus ac ſimplicibus fœminis

terrorem vulgo indigitent; Cæſaroduni Hugo Rex

celebratus fuerit, qui noctu pomœria civitatis obe-
quitare, & obvios homines pulſare ac rapere didtus
fuerit; ab eo Hagonoti appellati, qui ad ea loca, ad
conciones audiendas, ac preces faciendas itidem
noctu, quum interdiu non liceret, agminatim in oc-
culto conveniſſent. v. Thuani lib. XXIV. ad

rmm. 1 co.

§. 7⸗
Anabaptiſtæ ann. 1522. ut aſiquicd ad Refor-
mationem contuliſſe viderentur, duce Nicolao
Pelargo & Storch, Paſtore Cygneo, docuerunt,
egreſſos e papatu rebaptizandos eſſe. Inde a pri-
L 0

2 56 CAr. IN. Dr HkRrT. Er SCHiISMATICIS

.

—

mo errore nomen indepti ſunt. Nam αν☚ in com-

poſitione Græcis etiam ſignificat rurſus, ut ονr
yeducere; ita àuα εwαναιεον rebaptizare. Hi mox
35 8

latius progreſſi errores erroribus cumularunt & ſo-

mnia cum Deo finxerunt, Magiſtratum cum Tbo-
ma Muncero rejecerunt, legem Moſaicam damna-

runt. Inde variæ Anabaptiſtarum ſectæ & nomina:
ut Tacentes, qui ſiendum eſſe omiſſis concionibus

utant: Orantes, qui ſemper orationi vacandum

eſſe cenſent: Enthuſiaſtæ, qui ut olim Montaniſtæ,

enthuſiaſmos fovent, jactantes ſe rapi extra ſe, &

in ſomniis cum Deo miſcere colloquia, ex qvibus

varia prædicere poſſint. Illorum quidam corru-
unt in terram tanquam epileptici, tremunt corpore,

& ad ſe reverſi viſiones jactant. Libertini, qui ſenti-

unt ſe per Chriſtum a lege liberatos eſſe, commu-
nionem mulierum neceſſariam eſſe inter Chriſtia-
nos: regeneratos non amplius peccare; liberum

eſſe, an ſacros conventus frequentare quis velit, an
non; & quæ ſunt aliæ hujus furfuris doctrinæ in

perniciem Eccleſiæ & Reipubl. inventæ ab Anaba-
ptiſtis & Fanaticis. 6
Qwvidam Anabaptiſtæ (quas in novas ſectas ſein.
di jam diximus) poſtea nomina a duce ſeu ſeducto-

re habent: ut Hoffmanniani a Melchiore Hofman-

no, Davidiani a Davide Georgio, Auguſtiniani ab

Auguſtino Bohemio, qvi cœlum usque ad diem

extremum occluſum eſſe docuit, Mennoniſtæ a
Menone. v. plures monſtroſorum dogmatum in-

vente-⸗

/

nt

lunt

Uan
bart

D“ doni

ir,
Conk

nnd

ſey
uom

de

Rogt
N A
ue

ſermn

Ihven
644 1
N

Utio

een

6

—

NCO
“
Ii nor
1l⸗
ne⸗
amnt.
Otninan.

onibe
DnGCn
tanite, —

tlſee
ed n

ONtl.

e0tolt

Glenn
Omm

Dhtiſi⸗
libetonn
Felite

Rricr.

Authe

80 N

en

“
dle
N.ς⅓

ſpign

—

RECENTIORIBUS NEMPE SzcCI. XVI. 2 7

—

ventores s apud 5). Seblaheln, g. Caralog. heret. libr.
XII. P. 22. 25. ſeꝗj. & D. Hornbeckit Semm controperſ.
14 V. de Anabaptiſmn. & & lib. VI. de Beskats Ae & &Li-

bertinis.

§ 6.

Anno 162. gjusdem ſeculi Caſparus K hppenek⸗ M
feld, Nobilis ab Ciinck, ex ducatu Lignicenſi Sile-
ſius, miniſterium Eccleſiaſticum & Sacramento-

rum uſum improbare aggreſſus eſt, ſimul negans
Chriſtum ſecundum humanam naturam eſſe crea-
turam, ſtatuendo etiam, quod carnem ſuam de cœ-
ll attuliſſet. Verba S. cœnæ, hor eßt corpus menm, ex-
ponit non proprie ſed Mgurate, &, ut ipſe! loquitur,
iritualiter. v. Confeſſ. ejus p. m. 1 ſeq. Edidit enim
Confefſionem fidei ſuæ, ex qua patet, quod in o-
mnibus fere articulis doctrinæ Chriſtianæ a verita-
te & orthodoxia abeat. Burcholzerus ſeribir, fu-

7

iſſe virum non malum, ſed caput habuiſſe irregu.

latum.

Poſt Schvvenckfeldii furorem Johannes Blebins

Agricola, ludimoderator primum Islebienſis, The-

ologiæ poſtea Witteberge Profeſſorem agens, va-

na ambitione turgidus, ex male intelle lis locis,

quæ de abrogatione aut impletione legis agunt,
pernicioſiſſmum errorem anno 138. in Eccleſiam
invexit; Legem non eſe verbum D EI, bertinere
ad curiam, non ad ſuggeſtum; Cörigianos eſſe libe-

ros ab obſervatlione legis. B. Lutherus ſex diſpu-
tationes contra ipſum & Antinomos (ita enim com-

Ilte a dogmate hoc nominabantur) habuit Wir-

teber-=

258 CAP. IX: DE HXRET. ET ScCHISMATICIS

tebergæ. v. D. Scbluſſelburgii Catalog. Horeric. . Tr

P. 35. Jé4.
§. 8

Inter Auguſtanæ Confe Koni addictos, occaſio-

ne Formulz interim, enata quoque inter Theologos
Lutheranos fuerunt ſchiſmata. Nam Jaulius Pflu-
Lius, Michael Heldius & Johannes Tilebius juſſu
Ceſaris Caroli V. Auguſtæ libum conſcripſerant,
de Religione interim obſervanda, dum concilium le-

gitimum inſtituatur. Hic libellus Syncretiſticus
dicebatur INTERIM, & a Cæſare omnibus Statibus

& civitatibus Proteſtantibus imperi obtruſus eſt.
Verum cum autores libelli crasſiſſimos Pontiſicio-
rum errores aut tegerent, aut emollirent; non-

nulli Proteſtantes imprimis Magdeburgici maſcule

contradixerunt; Symboli quaſi vice utentes: Se⸗

lig iſt der Mann, der GOtt vertrauen kan, und wil⸗

ligt nicht ins Interim, denn es har den Schalck hinter
ihm. Alii potentiam Ceæſaris veriti, librum Interi-

miſlicum admiſerunt & miniſtris ſuis Eccleſiæ, addi-

tis comminationibus obtruſerunt. Quod cum

improbarent cordati & conſtantes Lutheranorum

—

1

Nori

Agin

mon

iker
Line
ai
Lce
ar.
ribe
(atal
rfl

e
u,

ne

4

Theologi, ut Amsdorſius, Nicolaus Gallus, Matthias

Flacius Illyricus & alii, controverſiæ adiaphoriſticæ
exortæ ſunt gravisſimæ. Nam Iaterimiſtæ multa
fingebant adiaphora: in quibus Papiſtis cedere & pa-
cis ſtudio gratificari poſſent Lutherani; alia contra
fraudes interimiſtarum advertentes. negabant. v.
D. Schluſſelburgii Catalog: Haæretit. lib. XIII. & alt.

Y. 7. 74. ſed/4.

“

em n
Mam.

Eſa

Celit

Nuh

dD
giee
rn

Pabl

ccif

olog

4 D.

joliu
erun

ome.
icdks

Gibs
Gl
otipec⸗

maleN

6: G
Und
hin

,Eyre.
e di⸗

N
nonn
nlie

voiſtie

u
etenß⸗

cNn
bin

RECDENTIORIUS NEMPE SECUII. XVI, 259

§. 9.

IlIauerim Illud Andreas Oftander, miniſter verbi
Norimbergenſis, cum amplecti nollet, Norimber-

ga in exilium miſſus, in Boruſſiam venit & Regio-
monti profeſſor Theologiæ & Paſtor veteris oppi-
di factus, novas quasdam ſententias de imagine DEl,
de incarnatione Filii Dei, de Juſtiſßicatione bominis
G& aliis nebus ſpargere cœpit; inprimis, cum audiis-

ſet de B. Lutheri obitu: Hunc enim vivum revere-

batur. Diſcipulos, quos habuit conſentientes in er-
roribus ſuis, recenſet ac refutat D. &ehluſſälburg. in
Catalog. Hæret. l. VI. p. 33. 44. Eg. Notisſimus er-
ror fuit, quod nos juſtitiæ Dei eſentiali juſtos eſſe ſo-
mnniarit. v. &eblaſſellburg. l. . p. o. ſe4.

Frantiſt. Sanckharus, natione Italus, qui dum O.
fandro contradicere in Boruſſia ſtuduit, in contra-
rium errorem incidit, ſtatuendo Cbriſtum mediator
rem noſtrum eſſ tantum ſecundum humanam natu-
ram. Et cum ob hanc ſententiam pertinaciter de-
fenſam Regiomontio pelleretur, in Poloniam con-
ceſſit & Calvinianis ſeſe aſſocians, Profeſſer Ebr.
Linguæ in Academia Cracovienſi factus eſt. v. Horn-
beck. Sum. Controverſ. l. IX. p. 33.

F. II.

D. Georgius Major, Witteberge Prof. Theolo-

giæ ordinarius, per Sphingem Auguſtanam, hoc eſt,
Tormulam interim forte ſeductus, anno. 152. ſeqv-

publice defendere ſuſtinuit has propoſitiones ſine

R 2 limi⸗

260 CAP. INX. DE HRET. ET SCHEISMATICIS

—

—

limitatione idonea addita: I. Bona opera eſſe ne-
ceſſaria ad ſalutem: () neminem absqué bonis operi-

bus ſalvatum eſſe (2) impoßſibile eſſe ullum hominem

absque bonis operibus ſalvari. Præterea etiam profeſ-

ſus eſt ꝙρνρoov“hth. e. cooperationem veteris homi-

nis cum Spiritu S. & verbo Dei in converſione ho-

minis ad Deum. Ejus afleclæ nominantur Maioriſte
& deſcribuntur a Seblußzlbhurgio Catalog. Haretic. l.
VI. p. 29 Jo: ſeqq. Huic NicolausAmsdorſius inepte
contradicens, aſſerit; vona opera ad ſalutem eſſe no-

xia & pernicioſa, verba Lutheri non recte intelli:
gens. ll

poſt Majoriſtas Flaciani turbas in Eccleſia

concitarunt gravisſimas. Nam Matthias Flacius

Ilyricus (a quo nomen habent,) in diſputatione
Vinariæ Thuringorum cum Victorino Strigelio,
anno 1561. habita, aſſerturus peccati originalis

atrocitatem, ſtatuit, peccatum originis eſſe ipfam
hbeominis ſulſtantiam. Strigelius enim Synergiſta
dixerat, peccatum originis eſſe leve aliquod acci-
dens inſtar allii magnete illitie per quod non tota
lübſtantia corruptaæ, ſed tantum leviter in accidenti-
bus vulnerata eſſet. IIliricus igitur, ut erat vehe-
mens, ſtatim contradicendo in Manichæiſinum
incidit, dum ſubſtantiam peccatum originis vo-

5

cat. D. Johan. Eigandu, D. Smon Muſæus & alii

Theologi, qui diſputationi intererant, ipſum illico
fraterne admonuerunt, ut ab hac nova & blaſphe-
ma propofitione deſiſteret; Verum nihil penes
homi-

—
Se

S

tele
gare
bept
er,
1 A
enti
.

elie

ſ

Cel,

GA

I

W
or

Nyvi

— .

RECENTIOR. NEMPE SEcur. XVI. 261

In hominem pertinacem & gcrem profecerunt. Com-
A. plices ipfius dicuntur Subſtantialiſæ, ut COrriacus
mmn Syangenbherg, Chriſtophorns Fenæus, Martinut E. ul-
Cft⸗ fus & alii apud Schluſſelburgium Catalog. Hæret. l.
no. n. memorati p. . Antequam in errorem incidiſſet,
ehe Iuterimiſtis & Sacramentariis maſiule contradixit.
GvH“ Hdeo etiam nomen ipſius odioſum eſt apud Galvi-
e4 nianos. v. Hornbeckii Summ. l. IX. p. GSe. ſeqjv.
indl. Srynergiſtæ jam ante Flacianos innotuerunt Ec-
cleſiæ; poſt illos vero non quieverunt, ſed propa-
gare ſtuduerunt errorem ſuum, a quo nomen in-
eden dqepti ſunt. Scilicet voluntalem hominis non rena-
Muh 1i ecx naturalibus viribus poſſeé ſe ad gratiam aphlita⸗
nion ve, conari, aſentixi atque cooperari Spiritui S. Sen-
e tentiæ hujus autor hoc ſeculo primus fuerat PEraſ-
ni mius Roterodamus, qui hibrum de libero arbitrio
ediderat, quem B. Lutherus tefutavit. PBraſmum
poſt obitum Lutheri ſecutus eſlt Melanchihon & ejus
W ditſe cipuli D. Major, Eberus, Pſeſingerus, Strigelius,
4 LCrellius & alii, qui αατ—d οονιαNαςοπε ρ⅜⅓
i Yis o àcceperunt. v. D. Seblaſſelburg. Catalag. Hæ-
ret. lib. V. pP. G. I4. ſegqq.
. Extra imperium Germanicum in Helvetia no-
mH vam hæreſin anno 1530. reſuſcitare ſtuduit Mi-
NEO chael Servetus Hiſpanus, Samoſateni, Arii,
Photini & Muhamedis erroribus occupatus, ne-

Phe 1 Shacds, de
gavit S. Trinitatem in Deitate. Edidit enim li-
vo⸗ . R 3 bros

. 262 CAr. IX. Dr Hxnkr. Er Scaiswar.

bros de Trinitate, 6. Dialogo⸗ de Regeneramone, i.
Rolas quasdam Apologiam, quibus blaſphema
dogmata proponit, Sectatores nacdtus eſt Valen-
tinum Gentilem, Campanum, Johannem Alciatum,

GEregorium Blandratam, Medieum, Bernhardum 0-
thinum, Franciſeum Davidis & alios plures. vid. D.
blußhllurg. Catalog. Hæretie. lib. XI. p. 2. ſegq. Ob

plasphemias hinc inde ſparfas in Helvetia publice S

combuſtus eſt. v. noſtri D. Scherzeri Colleg. Aur.

Socin. Aiſp. k. p. 9. De ejusdem combuſtione nepoſtea

varie diipuratum fuit.

HIunc excipit cleiala⸗ ejus præc'puus Lælius
HSocinus, Ialus, qui explicationem in ap. Johan. ſeri⸗
bens, ſatis prodidit ſe Photinianum eſle. Hoc anno
1562. Tiguri mortuo, ex frate ſuo Alexandro natus
FLHauſtut Socinus, hæreſin Chriſtianiſmo infeſtam

——

pPropagavit latius; adeo, ut mox in Tranſylvania,

. Polonia, hodie i in Belgio & Anglia invenerit fequa-
ces nomine Soeiniasnorinm votos. vid. D. Scherzeri
colleg. Anti- Socin. P. 10. ſeqq. & D. Calovii Sociniſmn.

Profi gat. p.2g. ſeqq. Summam hujus hæreſis ſeu hæ-

reſeos ſupra Part. I. p. Oj. Er. radidimut.

Poſtquam magna controverſiarum pars inter
Proteſtantes, per Formulam Conctordiæ ſopita aut
ſublata eſſet; Samuel Huberus, Bernas Helvetiut,

Wittebergæ Theologiæ Profeſior aliquandiu pubii- .

cus, novam controverſiam de Proma’ na Elcktio-
ne

O
ad
velt
Ple
luit
Pler

.

ye

ſunt,

¹

/7

RrcENTIORIuS NEMPE SrxcuL. XVI. 263

.
ne & praædeſtinatione omnium hominaum, etiam
. m Perſeveranter impænitentium ad ſalutem æternam
i. movit; contendens, omnes homines ſic electos eſſe
u, àad Vvitam æternam zimpios autem in fine vitæ a Deo
9

nl. velur invito damnari. Quæ ſententia cum ſcandali
vid, plena ſit, rejecta & a B. D. Pgidio Hunnio refutata
0 fuit. Autor ejus ob pertinaciam officio motus in
i inferiorem Saxoniam conceſſit. v. B. Hunnii tra-
1 tat. de Rtern. Pradeſtinat. ſeu Elect. Kliorum DI.
ute ad ſalutem, Francofurti ann. 100z. edit. & D. Hutteri
LEL. commun. de Huberizniſmo fol. gg2. ſed.
“ In academia Julia D. Heshuſius, & Hofmannur,
I Profeßhöres Theologiæ publiti, ommnipræſentiam barnis
A/IEChriſti in Form. Concordiæ aſſirtam negando, no-
cin vas & infelices in Eccleſia lites excitarunt. Quæ
um hoc ſeculo magna contentione utrinque agitatæ
eluan ſunt. H

AiS
N HERET. SCHISMATICIS ET
A% NoOVATOR. SE C. XVII. CURR.
ſet . F. I.
Oc currente ſeculo, quo Lutheranorum, Pon-
Tufciorum & Reformatorum Religio tum
nominibus certis, tum doctrina diſcreta eſt, quæliber

novos vel hereticos, vel ſchiſmaticos aut novatores
Nni in ſuo cœtu vidit.

lbt “S F. „ . . „
In Lutheranorum Eccleſia ineptire coœpit Va-
RA4 lentinus

164 CA. X. Dk HXRT. SCHISM.

lentnut E, igelius, paſtor I zehuppavisnſit in Miſnia,
qui Apabaptiſtarum & Enthuſiaſtarum errores in-

cruſtare, & editis variis ſcriptis propagare ſtuduit.
Qum hoc fenſerunt Eſaias Setfélius & Ezechied;

Meth, nota in Thuringia Anabaptiſtarum nomina.
Eilhardut Eubinur, Prof. Academiæ Roſtochi-

ſarium fuiſſe, illudque parum a nihilo diſtare do-
cu: ſed refutatus eſt a D. Grauero, vid. LEubhini
Phoſphorum, ſive de prima calcſa & natura mali tra-
al en, S

2 8. 4.

In Academia Helmſtadienſi Heinrieue Boöëthius
tradidit: pvi refſun eltianis Chbriſti etiam impios re.

ſurreturos 6ſſe. In A ca demia Tubigenſi, Theodo-
ras Tunemius ſtarttm PErinanitianie Chrißi, cum
collegis ſuis, per nudam 6νια deſeripſit: quod
Cbriſtus in Profundiſimo nschrsα FKatn, etiam ſe.
cun dum humaneze, nasterszz, ocbnn, & kerram guber-
naxrit; ſoed modo occulto. Rathmannus, miniſter
Eycleſig Dantiſétanæg, efficaciam verbi divini im-
Pugnaſſe arguehatur. D. Georgins Olalivtus Myſte-
rinm, KJ. Trinitatis X olo V. Teſtaniento contra Ju-
dcos & Neo-Arianos Maßicienter probari poßze, pri-
mum negavit: mox alias falias hypotheſes Syncre-
tiſmo aptas aſlumſit & defendit. D. Conrad Horne-

Ius, Calixti in Academia Julia collega, D. Majoris

. ten-

——

ſeer

enſis, ut honum cognoſceretur, peccatum necef-

ſen
n

Cl
en
ſuin
lbe,
Hie

hey

dea.

yr.

o
Dall
bos

(gibe

Kulr.
ſun,

Meee,

lun⸗

Gile

Mere
han,

tie i,

Mexre,

von

NovAT. SECul. Er XVII. Cunk. 265

—

lun, lententiaen de neceſſitate honorum operum 2.14— ſalu-
sin. wem propugnare viſus eſt. Vide ſcripta de his contro-
u verfiis pallim obvia.
e HZ
nin. 8. 5.
Inter Pontificios, præter ſchiſmmata Dominicano-
sium & Frantiſtanorum, ſuper immaculata conte-
chi preione Marig, prædeſtinatione, prælketerminatione
Heree S aliis fidei capitibus, orti ſunt Zanſeniſtæ. Qui no-
ed. men habent ab autore hujus ſecte Cornelio Jan-
m ſenio, cujus vitam defſcripfit Valerius Andrez in
H. Bibliotheca Belgica ann. 16 47. typis exferipta.
Hic Anguſtini operibus ommibus decies, libris,
vorno de Grat. Ar., & libr. arbitr. plus tricies a capi-
te ad calcem perlectis librum edidit 1640. Pariſtis
N imprefſum, cui titulus eſt, AucusriNus; qui cra-
zun brones, Jeſiitas puta, irfitavit maxime. Nam
eb. Bullas ab Urbano IIX. & Alexandro VII. Pontifici-
, on bus Rom. contra Janſeniſtas obtinuerunt ſeveras,
(l quibus liber Autoris dicti damnatur & proſcribi-
uif tur. Defendant autem Janſeniſtæ contra Jeſuitras
,otn quinque propoſitioner? (I. pars eſt: Aliqua DEI
nuſe precepta hominibus juſtis volentibus & canonibus
FKeundum præſimer viret, ua habhent, ſüunt impoſ-

i R, lia, deeſt quoque illis gratiæ, qua poſfibilia ſunt:
altera pars eſt: deeſſe quougut gratiam, gita Præcepta
Rant poſſibiliæ, valde probabile eſt?« (2. Interiori gra-
1 tiæ in RKatu naturæ lapſæ nunqkam reſt, Mitur. .G 24
merendum & demerendum in ſtatu naturæ lapfæ,
4 e von resudriun- in homine libertas a neceſſtate, ſed
H .V R 535 Gi.-

1

266 CAP. X. DE HXRT. SchIsM. Er-.

ſußeit libertas a coabétione: (4 Semipelagiani ad- “
mittebant gratiæ Prævenientis interioris neceſſt tatem pn
ad ſiugulos abtus, etiam ad initium Edei, & in hboc olk
erant hæretici; quod vellent eam gratiam eſſe talem, au
sum poſſet humana voluntas reſiſiere vel obtempera- ir
rer (§. Semipelagianum eſt, dieere Chbriſtum pro o- Pre
mnibus omnino hominibus mortuum fuiſſe & ſangui- ſbell
nem fudiſſe. Huc ſumma Janſeniſini eſt. Ac licet je- ſn
fuitæ Romæ habeant judicem valde favorabilem;
tamen Janſeniſtas, quippe Regis Galliæ & Proce- Te
rum aliorum gratia nixos, hactenus opprimere E.
non valuerunt. Deſinant ergo Lojolitæ Lutheranis Efa
exprobrare ſchismata, cum in ſinu Eccleſiæ ſuæ ta- Docd
lia habeant, quæ a Papa ipiome Monarcha e extin- 1in,
gui nequeunt. l
§. 6. ſyi
Reformatos etiam varios in ſua Eccleſia ſchi-
iſinaticos expertos eſſe, hiſtoria noſtri temporis ne
conſirmat. Nam ſub initium hujus ſeculi ann. 1603. in
Jacobus Arminius (alias Jac. Hermanni nominaba- i⸗
tur) Veteraquinas in Academia Leidenſi Profeſſor Dedun

Theologus, circa quinque articulos Franciſeo Go- ſn⸗
maro & reliquis Calvinianis controverſiam movit:
(Ekett
V) de prædeſtinatione: 2) de mortis Chriſti univerſa- *
litate & eficacia“ 3) de converſionis noſtræ cauſa? g
. . gueme
4) de converſionis modos 5) Denique de ſancto-- m,

ram perſeverantia. Et cum hic anno 1609. vivere Porhe⸗

deſuſſet, Conradus Vorſtius, Socini hæreſi infectus ſratd
ipſius partes tueri cœpit. Cum quo etiam ſentitke-
monſtrantium promachus doctiſſimus M. Smon
Hi- 47 De⸗

i .
tan
1 i

tal
lnpe

. ℳ
ſungn

ſcerſ

rabllen⸗
Proce⸗
Pümer

Nbermm
eſned
Raeli.

Loſce

tenn
0,160

winet

Prcr
iſcl 6.

mN
niniſ⸗

inſeh⸗

1

NovAr. SxcC. XVII. COR.. 167

Pyiſtopins, ſedulus Arminii iſcipulas, qui in locum
Franc. Gomari Leidam accitus fuerat ann. 1612.
poſtea vero in Synodo Dordracena ann. 19. una
cum aliis Remonſtrantium munere exauctoratus
abire juſſus eſt. Nam Synodus dicta Dordracena
propter Arminianos ſen Remonſtrantes (ut alias a
libello ſupplice exhibito appellantur,) convocata
fuerat. In qua ipſi inauditi nec convicti damnati &
excluſi fuerunt: plane ut Proteſtantes in Concilio
Tridentio. Prolixa eſt hiſtoria, longe ſunt amba-
ges. vid. Acza Remonftrant. & Spikolas Armin. E-
aeleßiaſtitas & Theolaogicas 1600. Amſtelodami editat.
Dodrinam ipſorum fupra ſummatim ex D. herze-
ri tap. p. 6o. propoſui. Prolixius eandem Ppileopint
& Curcelleus in Oper. ſuis exhibent. Confer. D. Ca-
lovii Canſi Aerat. Arminianiſimi.
F. 7.
Ipf Calvimiani poſt Synodum Dordracenam poſt-
ea in Supra-lapſarios & Infra-⸗lapfaries fuerunt
diſtindi. Quorum illi cum Kanciſé. Gomaro, ob-
jectum prædeſtinatiopis (ſenſu Calviniano) ponunt

fſupra lapfüm; imo ſupra creationem in æternitate

decretum: i vero dicuntur, qui i objectum præde-
ſtinationis ponunt hominem jam lapſum; adeo-
que maſſam corruptam fupponunt. Sed in ulti-
ma ναισιο convenire ipfos, facile ex ipſorum hy-
potheſi probari poſſet, ni jam Theologis demon-
ſtratum foret.
Dura illa Calvinianorum dogmata de gratis
5 DEI

268 CAP. R. DE HXRET. SchEISMAT.

Dei & ycacia meriti Chrißi, dum in gratiam Armi-
nianorum emollire voluit Moyſis Amyraldurs, Sal-
murienſis in Gallia Profeſſor, cum Tiſtardo & aliis

HMpotheticit, ſchiſmma inter fratres ſuos Calvinianes
tecit, Nam Andregs Rivetur, & Panhemius ſenten.

tiam ejus de umverſali vocatione citra verbum DEI
& gratiam PEI Selverſalem, (qualem ipſi bypothe-
tice ſub conditione fidei haut præſtabili ſtatuit,)
non ſemel vocant deriſoriam, illuſoriam Ifruſßtrane-
am, hiſtrionicam & Aeceptricem. vid. B. Hulſemanni
de Auxil. Grat. p. So Re. it. Andr. & Gutlielmi Ri-
vet. Epiſt. Apolog. contra Moſ. Amprald. & Peiri
Molinæi de maldi „derſg Dishemiin bro
Judicinm. S
Omitto ſchiſmata, quæ Reformatos in Angſa
partim propter codicen nopum Liturgiarum, ſive
communionem pretationum ſub auſpiciis Guilielmi
Laudi, Cantuarienſis Archiepiſeopi excuſum; par-
tim propter alia dogmata Puritanorum, & Presby-
terianorum, in partes & turbas varias traxerunt.
vid. Honorium Reggium, ſeu Georg Hornium, qui ſta-
tum Eccleſiæ Anglic. deſcripſit. Quackerorum col-
luviem, quæ inter Reformatos emerſit, Joh. Jach.

Zenigraßut „ amicus noſter honoratiſſimus, deli-

neavit. Jungi huic poteſt libellus Puritaniſcher
Glaubens⸗Spiegel, cujus autor eſt Petrus
Gartz, prodiit Lipſiæ ex officina Ritſchii.
§. 10.
In Belgio non ita pridem ſchiſimata nova Re-
for-⸗

ſormn

a

Pem
Cle
cu
No
Ai
mm
Wic
erd
lim

A

UVeno
uan
her
mn .
Moru
ex. we
ſwonit
8 he
ſE Ari

oſ ſen

Min!

dn,
(gonz
ſerxſo

.

—

Arm.

6, NI.
KaNi
vipiane.
ſeſien

, D.

pot

Karlio,

ſret
ſenim.
ehmn.

G M.

Gr M

„, 1
elh

4; M.
Pelf⸗

Pall

4
1,

15,

paſſim terantur.

— Er NovAT. SECUI. XVII. CUx. 269

formetorum coœtum turbaſſe, omnibus notum eſt.
Quis enim neſcit Rotbii & Culmanni furorem? quis

Jobhannis ne Labadie & Sociorum Sociarumque no-
vum ſanctitatis cœtu᷑ jactantium, & reformatio-
nem Reformatæ Eccleſiæx? Quis Heidanorum &

Coccejanorum concertationes in flammam jam

erumpentes? vid Frid. Vanhemii Epiſt, ad Amic.
de Noviſſimis circa res ſacras in Belgio diſidus, α
Antonii Hulſii Theolog. Hypotheticam, Lugdani Ba-

tavorum ſuperiori anno editam. De Mareſii & Voetii,
Wietichii & Carteſianorum diſceprationibus nihil
referam, cum illorum libri ſtudioſorum manibus

S. II.
Autor quidem anonymus ante paucos annos
Thneto- Pſichitarum hæreſin, de ſtatu, loco & vita A-
nimarum diſquiſitione edita, revocavit, & quia au-
tor hæreſis ignoratur, videtur illa expiraſſe, poſt-
quam a D. Behelio refutata fuit ann. 1671. Chriſto-
Phorus Sandins autem præexiſtentiam Animarum
ex mente Platonicorum & Origeniſtarum etiam
non ita pridem adſtruere laboravit. Sed confuta-
tus a noſtro 7. I vomaſio & D. Bebelio ſiluit, interes
iſte Arianiſmum propugnavit, & N- acleum Hiſt. Ec-

cleſ. ſeu Arianorum Hiſtoriam edidit, quam Gardine-
rus in Anglia confutavit.

nicke
D6O

Vncretiſtæ ſuperſunt., q ui poſt Reformationem re=

ligionis Papiſticæ, non ſine ſcandalo Eccleſiæ per-

verſo Pacis & concordiæ amore ducti diſſidentes
ine

270 CAP. N. DE HXRET. Er SCHISMAT. ET

articulis religionis, (qui tamen definitionem fidei
ſalvificæ ingrediuntur ac adeo fundamentales ſunt)
ProO fratribus in Chriſto habent, eosque in ſua reli-
gione ſalvari poſſe, æque ac nos temere ac impie ſta-

tuunt. Hinc elenchum nominalem in Cathedris
Eccleſiaſticis inermittendum eſſe cenſent: ne forte

Offendantur adverſarii, & auditoribus i impia diſſi-

dentium dogtmata innorcſcant magis.

§. .

Nominis Grcreißarum origo eſt ecree, men-

daciorum pPatria, juxta nota Græcorum proverbia:
xgnrve ταα eds . 2gn g 79 gir enti-
Erra. Inde vox compoſita ατανα quæ

retico proverbio dicebartur, quoties fieret, ut qui

modo videbantur hoſtes acerrimi, repente in ſum-

mam concordiam redigerentur, id quod frequen-

ter evenire ſolet, maxime ſi quando malum aliquod
inciderit utrisque commune. Plutarchus in com-
ment. rρα 4 a recenſet, ſimulque explicat
paræmiam his verbis: Præterea oportebit & illud me-
miniſſe, fratribus inter ſe diſſdentibus, obſervareque,
ur poliſmnm eo tempore conſvetudinem habeant &

convitkum cum illorum amicis. Rurſum inimicos

ſagias nequé admittas ad Familinritatem, illud videli-
cet Cretenſium exemplumi ſi ſecutus. oa (2 ire&) rM „½⁰:-
e saαιαιο &εMWα⁰οια r Mαιατα Een
sridur⁵ ,Rstiραα eAναwvv,t õä 2)
*Oe 1 U n“⁰„νοα soν durν νNασνυMM⁵αυπα
i. F.

7

t,
in,
ihs
.

W

und
o

wii⸗

Mern

co,

tanti
lug

i)
iireli,
Plor
wan

itey

umb

H

Fut

lem
nlg

cin

de
unn

Le.

eſe
geeis

ſe

Al .

Wer⸗
ſehie
n
1,

Urqi

aſan
egte.
lgeo
in .
W.
ct
en6

STNA

NN

700
ſOH.

tnr. 1. f. m. 27.

D NovAT. SEC. XVII. CoRkR. 271

ie. qui frequenter cum falctionibus & bellis inteſtinis

inter ſeſe pugnarunt, invadentibus aliunde hoſtibg, o-

miſſa contentione conjuncti ſunt atque is erat, quem
illi Syncretiſmum appellabant. V. braſmi Chiliad. cen-

§. 14.

Pyxinde apparet, quod hæc vox vi originis fuca-

tam & ſubleſtam confœderationem & concordiam
hypocriticam ſignificet. Atque inde a Theologis
applicata fuit ſtudio quorundam Theologorum
intempeſtivo, qui tam ſuperiori, quam noſtro hoc
ævo, aut omnium religionum Chriſtianarum tole-
rantiam cum Arminianis ſvadent; aut omnes qui
Symbolum Apoſtolicum ampleltuntur, vonvenire in
ſfundamento fdei Chriſtianæ aſſerunt, eosque (licer
diſſentiant in quæſtionibo circa fidem, &juxta anna-

tis,) pro fratribus in Chriſto habent; α qui miſte-

re religiones & ex omnibus quædam ſeligere more
Philoſophorum éa Xανννιαοιcπ nonnullis Criticis
amant. Hoc igitur ſtudium non inepto ex Græci-
tate vocabulo, Syncretiſimus dicitur, & qui illi in-
cumbunt aut tractant, pasſim Syncretiſtæ audiunt.

S§. 15.
ILIi autem vel ſunt univerſalis vel particularis
Synctetiſmi fautores & architecti: IIli, & qui-
dem, qui craſſiores ſunt, hominem in quavis
religione ſalvari poſſe ſtatuun:: ut Franciſcus
Puccius, Florentinus, Autor libri de Religione
Medici, qui eſt Thomas Browne, Eäuardus Bare
Ren-

2

4

272 CAbP. X. DE HXRET. ScCHISMAT. ET

erbert de Cbe erbury, iten, Autor Tracfarus I Hea “

co Politici, de libertate philoſophandi, qui ereditar
eſſe Spinoſa,converſus aut perverſus judæus, & alii.
Qui paulo meliores videri volunt, bominem in qua-

vis religione Chriftiana, (dummodo in J. Chriſtam

ſe credere proſiteatur,) ſalvari poſſe tentum ſtatu-

unt: Ue Daniel Zprikerus, Stephanus Curcelleusg;,

FJohanne, Soinskiz nefcio, an H. Grotium his ac-
cenſere debeam.

Hi (nempe Syhcretiſini particnlaris patroni)

ſunt, qui vel S&ncretiſmun, inter tres magneas reli-

giones Europæ Lutheran. Pontif. & Calvin. moliti

ſunt; ut ſeculo ſuperiori, qutermiſtæ poſt obitum
Lutheri maxime noti, Caſſander, & hoc noſtro,

Marcus Antonins de Dominis, D. Georgius Calixtus,
D. Dreierus & alii, non ignota T heologis nomina:

vel, qui inter Reformaros & Lutheranos contra Pa-

piſtas Sneretiſmum cudere inſtituerunt; ut David
PBarbus, Gothofr elas Huütton, Daræus & alii Pacis

optandæ magis, quam ſperamdæ Apoſtoli. Hos in-

quam deſcribere ſimulque ipſorum fundamenta
excutere voluiſſem, niſi chartarum & temporis an-

guſtia abrumpere filum juberet. Vide interim ½.
D. Daubaueri Myſterium Gncretiſini, D. Calovü

Syneretiſun. Calixtam, B. Hülſemanni Calivxi
Gewiſſens⸗Wurm, D. Seldi Entdeckung des Syn⸗

cretiſtiſchen Abgotts und Greuels, D. Tobiæ E agne-

ri Atta Henolica & alios.

iant.

ife
R r

*

Ilen

(:73) &£
4 BS X , 1 R
Kallk Sy. G.-G⸗Gy⸗ õ ..Sr. Gr⸗G F . . . .
a Ei e ANNE
in
lisr⸗ ET D

COLLOQVIORUM

RELIGIONIS CAUSA HA-

BIIONUM--
oc CaAP. .
CoOGNCILIIS IN GENERE.
agc §. ..

Don 4 .,7 ‧½62 .„₰ „ . 9
Ontilii vox apud Latinos primum ſignifi-
H“ cabat nundinas; poſtea conventum nota-

Porlr na . . ..
re cœpit. Hinc quidam Grammatici a

vent . . .
“ concire, alia a concalare h. e. convocare de-
eint rivant. v. Vdor. Orig. l. VI. c. 106. & Feſtum de verb.
CAH ſienific. Agellius l. V.c.27. concilium a Comitiis di-

ſtingvit: ⁄ (ait) qui non univerſum populum, ſed par-
tem aliquam adeſſe jubet, non COMITIA,Ld CoNCI-
LIUM edicere debet. In Conſtitutionibus Gratiani,
Valentiniani & Theodoſii, Concilium pro Diæceſſi
NLAL

CAAH
G

274 CAr. I. Dr CoxCTIIS

emm conventus ejus multitudinis, que eandem
urbem

uſurpatur. Quia Conſantini M.tempore quotan. e
nis in præcipua urbe conventus agebartur civilis; lor
iude Concilium metonymice Diæceſin notare ſvevit. lere
011.. 2 ”ꝗ”M
Foccleſiaſtici ſcriptores Concilium pro ſolenni 0
convedtu Eccleſiaſticorum & aliorum piorum ac n
eæruditorum virorutn, ob controverſias in Eccleſia ohn
ortas, ex verbo DEl componendas, publica auto- Enil
ritate inſtituto, uſurpant. Chriſtiani Græci ov- Aben
s & cναια vocarunt. Eſtque Synodi vocabu- Unpr
luin recentius, & ab hoe fere tempore, quo Nice- Ln
na Synodus fuerat coacta, obtinuit. Antiquiores, & uls
quidem gentiles, Synodum vocarunt cœtum Deo- Mii⸗
rum & quidem eorum, quos majorum gentium ap- Penrn
pellabant, quorum numero qui ex hominibus ad. nuli
ſeribebantur, ερaοoοααααπÜMαοα dict fue- Idu
runt Chriſtiani, qui Deos loqui neſciunt, pro con- par
ventu hominum vulgo adhibent.
“ðM dan
II. Grotius de Inper. Summ. Poteſt. circa ſaera (Ar he
c. 7. n. 1. annotavit: diſtare Synodum, a Senatu. (erhmn
qui Græcis cοsρα¾D αρασοπτσοοα õ lini
tur. Nam Senatus collegium conſtans eſt e certis iz ſet
perſonis una in urbe locove commorantibus; dèt
Synodus collegium non eſt, neque definitas habet
perſonas. Concio igitur (Græci sSa dhτιâα aut cn atar
a οναι+ Vντοαα',) hoc ſenſu Synodus non eſt. Eſt nen

(A cot

1

1

nun urbem inhabitant: At conventus ordinum regni
iltz alicujus vel Reipublicæ ut Latine Concilium, ita
et. Græce α rede dicitur.

hen Concilia, prout §. 2. deſcripſimus, diſtingvun-
un tur in aniverſalia, . Var. ticnlaria. Illa Græci Sy-
lcleſt nodos Oecumenicas nominarunt; Latini concilia
amr Zene. alig. Ginstεo quidem univerſam terrarum
Orbem ſignificat; verum Græcos etiam id vocabu-

L IIN GENERE. vz

a lum pro imierioſe erbe Romano ulurpare ex Lær.
“R II. . notiſſimum eſt. Sicuti Gelaſcius Cyzicenus in ex-
4 . ordio lib. 1. Act. Concil. Nic. 26σ0ν Peαιιο pr
i imperio Romano adhibet; cum ait, Synodum con-
unm Vocaram, ex aoα⁵ͤais ndces srPiit, ex
duan omnibus mundi Romani Vrovinciis quæ ſane non
i mundum univerſum conſtituebant, ſed magnam
“ ejus partem, ut αοναα Luc. c. iii.

. §H. Ko
Particularia Contilia alias Nationalia appellan-
tur: Græcis autem &ρροανιοα. Ea nimirum,
quæ neque apparatu, neque autoritate paria ſunt

Oecumenicis. Quia ex aliqua tantum orbis Chri-
40

16 ſtiani parte congregantur, aut non ab ipſis Augu-
l⸗ ſtis, ſed Epiſcopis aut Metropolitis indicta ſunt.
rb §. 6.
insl Arltque heæc iterum non ſunt unius generis. Le.
NMIéDD Adam enim a Patriarchis & Metropolitis in ſua diœ-

. .
nel . ceſi convocata ſunt, & dicuntur Diæcſiana, ſeu

276 CAP. I. DE CoNcIIIs

—,,—

Nationalia; ut Romana, ex Dicœceſi urbis Romanæ;

Antiochenſia ex diœceſi orientis; Afritana ſeu

Carthaginenſia ex Africœ diœceſi; Toletana ex Hi-

ſpaniarum dicœceſi, & quæ ſunt alia hujus generis
in Conciliorum Tomis deſcripta. Dicœceſis autem
ſeu olανπσ *ν 7οX νααοινπι οναα n
. vid. Balſamonem ad tan. XVII. Concil.
Chalcedon. fol. m. 154. edit. ? Biblioth. D. Joh. Tilii
Briocenſ. Epiſiovi. Quare Diæcéſs non ut vulgo
uſurpatur pro aoαα unius Epiicopi, ſed pluri-

zauvo.

um accipienda eſt.
F. 7.

ugdam etiam ( particularia) appellantur

Propintialia. Quia Epiſcopus ſeu Merropolita
cum omnibus ſuæ provinciæ Epiſcopis & Presby-

ceris ad illa convenit. Nam osεραρbοαορν
h. e. Metropolita ſeu præcipuus Epiſcopus metro-

polin alicujus provinciæ inhabitans, diverſarum

in provincia wροααα Epiſcopos quotannis ſemel

aut bis convocare ſolebat. vid. Can. S. &cum. VI. in

Trullo & Can. 6. &cum. VII. Nicen. II. item can. 3.
lin Summa Concil. Caranza eſt can. 35.) qui dicun-

tur Apoſtolorum; can. 5. Nicen. l.
Oecumenica Concilia habebantur, ubi conten-
tio aut hæreſis in Eccleſia creverat, ut etiam alia

loca corriperet, orbisque adeo maximam pariem

pervaderet: tunc undique accitis in orbe terrarum

Eccleſiarum præſidibus & presbyteris; Imperato-
res

mune;
ſt lel
el.
Leneĩ
AMen
SW
Conl
95, O
Nen
IPn.

Dehnu
opar
Prestf
ae .
ilt⸗
etau
ſente.
G.VIE
1N

Nn

H

neret imperium:

IX GENEREFE. 277

res Synodor Oecumenica: indicebant, quo dubia

explicarentur, errores corrigerentur, ac proſcri-

beretur hæreſis Eccleſiæ noxia.

HK. Ge
Hoc vero, quia non potuit fieri, niſi volente &
jubente, penes quem ſumma rerum eſſet, & qui te-
ideo ſola æcumenica concilia vo-
cantur, quæ indicta celebrataque fuerunt edicto
Auguſtorum. Nam religionis curam, ſeu rny

2600 ισαι Principi competere, adeo dubium

non habet; ut omnes, qui vel politicæ vel hiſto-

riæ eccleſiaſticæ periti ſunt, fateantur. Ariſtotel. I.

VII. Polit. c. 5. 7o ρερο εοo ,6αοααα dicit
7 6το primum ſeu præcipuum eſſe eorum,

5/ g. „ 5 . . „ „
Aleu rαρ α Adven, ſine quibus civitas eſſe non poſ-

t. Scriptores hiſt. eccleſ. Socrates, Euſebius, So-
zomenus, Theodoretus, Nicetas & alii comprobant
Imperatores vel ſi ponte ſua, vel rogatos ab Epiſco-
pis, coëgiſſe Synodos. Ut mirum ſit paraſitos
Epiſcopi Romani, Cochlæum, Bellarminum, Azo-

rium & alios id juris velle abjudicare Cæſari, &

Papæ vindicare. Primus certe Imperator Chriſtia-
nus, primam Synodum Oecumenicam non ſolum
convocavit, ſed interfuit ι τα νισι ναονοα

zx Oe& ααασιοααειαν anquan communis a DEO E-

piſcopus conſtitutus. vid. Euſeb. in vit. ejus l. I, c. 37.

G& H. Grot. libr. de Inper. ſumm. Poteſt. cirta ſacra

c.1. n. 7. nec non B. Hulſem. Breviar. c. XVIII.

num, 6. & Silrandi Luberti de ooncil. lib. I. c. 2.

8 3 Unde

278 C-. I. Dr. CoNCIIIIS

Unde & Proteſtantes ſu periori ſeculo „Cum Paulus
III. illis, per Paulum Pergerium legatum ſeu nunti-

um ſuum, perſvadere laboraret, iſtam poteſtatem ad

ſe ſpectare, Cæſuris & reliquorum Statuum eſſe jus

ſuum in concilio interponere conteſtati ſunt. vid.
Petr. Say. lib. I. Hiſt. cit. Poſtea ann. 1 562. cum au-

toritas concilii dicti obtruderetur, iterum reſpon

derunt concilium iſtud a Papa indictum fuiſſe, cum

nonille, ſed Imperatores ac Reges concilii indicen-
di poteſtatem haberent. vid. Polit. Inperial, Gol-

Aaſti part. 22. n. S.

§. 10.
Quando Patriarchæ & Metroepolitæ in ſuis Dice-
ceſibus aut Provinciis convocarunt Synodor, id in.-
dultu & conſenſu tacito, aut mandato ſummorum
imperantium factum eſt. Imperatores enim Chri-
RKiani ob urbium ſplendorem, Epiſcopis ſeu Patriar-
chis, ut Romano, Alexandrino, Antiocheno, Hieroſo-
Vmitano & (qui additus fuit ad a Il. Oecumemica
Synodo, quod novæ Romæ Epiſcopus eſſet) Con-

Ktantinopolitano conceſſerunt, iisdem in ſua diæceſi

rerum Eceleſiaſticarum quaſi ſummum tribunal,
cujus imaginem adhuc in Patriarchis Græcis depre-
hendere licet ſub Turcico im perio.
Materia ſeu objeltum conciliorum é Synodo-
rum fuerunt queæſtiones circa dogmata fidei & mo-
res, vel ritus, qui in Eccleſia retinendi vel abrogan-

di eſſent: ut cum ſana doctrina, morum probis

ta⸗

R

Dalcs
Dunti.
Eendd
eleſS

elpor
,ln
Cicen.
, G%

D

idun
Celt

ocr

EANN.
vitationis Eceleſiam honore es proſecutus; ita & ſi-

gilla confirmes & ſinem inponas. SOcrates l. 1I. c. Sy-

togen

bi HD

ilibr. V. c. 3.
DeWo
iN
Otn
C.
rint
Meni
.

IN Grrnkz. 29

tas conſervaretur. v. B. Hulſemanni Brev. e. XVIII.
n. S. & B. Hopfneri Diſput. de concil. theſ. 25.
Norma, ut credendi & vivendi, ita decidendi
controverſias fidei ac morum in conciliis, ſola ſeri-

vptura ſacra eſſe dehet. vid. Hulſeman. l. c. num. 19.

2o. 27, 22. Hicronymus fatetur; nefas eſſe, K quid
contræa canonem Seripturæ S§. ſtatuant concilia. Et
hac de cauſa ſummis poteſtatibus convenit, exem-

plo Conſtantini M. videre, ατιτ τι Scας ρα

QO&α ονvαεααν επιποοαςυ. vonf. Lubherti de concil.

Summæ autem Poteſtatis eſt, defnire in concilio

& acta ejusdem confimare. Rationes vide apud
Huulſemann. in Brev. c. XVIII. n. 6. it. 2t. Hiſtoria

vetus Eccleſiaſtica id paſſim confirmat. Nam οο²⁸
Oounrind, ſive dedicatoria Epiſtola (ut vulgo reddi-
tur,) Synodi Conſtantinop. I. ad Theodoſium Impe-

tatorem, diſerte rogat a Cæſare confirmationem:

7 —*. — c . „ .
Asén—ρα rοααι αας α usodrαι ο YedPat
T &αασ σαDNρααα n &ονρρο vα T

Pior, æ σtα 0οα õ
0

u saα„αουοαο τ—ιπνιοαας gro ual v0αν ανσνιοο
zααιaναu.οαα 7τανταα Quaprobter clementiam
tuam obnixe rogamus, ut lueris pietatis tuæ, -=
nodi decreta confirmes, & quemadmodum literis in-

8 4 nodi

*

26 Car. I. Dr CoxciIvus

nodi Nicenæ decreta autoritate ſua confirmaſſe

Imperatorem teſtatur. Et Epheſina I. Synodus, a
Theodoſio Minore & Valentiniano III. Imperatori-

bus actorum confirmationem rogavit his verbis:

. e/ d⸗à 7 — e
ä 79 gaτ Tα =-

» 7 1/ 7
E§ l ℳρο7. 7 ςρνραπιαπι Nes ρâνι τα

ge Yrkver, 2 10; 7 N s ogis Ogovsuran r5n
ν⅞ταà fs1 rä nis6Ts“ Asven, äõ
aρνα. Conf. H. Grot. libr. cit. cap. EfII. n. 14. IJ. p.
mi. Igb. ſeqzg. Hinc etiam eſt, quod Imperatorum
legati & ſenatores ſuffragia abſentibus dominis fe-
rentet, addidiſſe legantur: Oaaονο ιυαον

2 7 —„ α „»„ — / c —„ 4 /

nobis juſtum videtur, modo ita Placuerit diviniſimo

7. & Neepbor. l. j. c. 4. & ſeq.

6 ſankt ſimo Domino noſtro. v. Epagrii Hift. l,2. c.

§. 14.

Principum & ſummarum Poteſtatum eſt, poſt-
quam locum & tempus conventus indixerunt, de-

ſignare Epiſcopos, Presbyteros aus alios etiam lai-

cos, quos concilio intereſſe velint. vid. Hopfneri
Diſput. cit. c. 2. theſ. 15. 19. 20. *.. Si autem hoc
negligatur a ſummis Poteſtatibus, Eccleſiæ particu-
lIares de conſenſu partium, Synodum aliquam citra

injuriam in Principem & ejus imperium convo-

care poſſunt. Utrumque hiſtoria Eccleſiaſtica &

conciliorum probant. vid. B. Halſemanni Brev.

loc. cit. num. G.

ſbi
en
(ſo
Sn
s
I
ut

ſere
aart
iu.
pe
Pot
kere
Ne
Fo,
tatu
ai
vyer

———

rmnale
dad,t
eranor⸗
Vertiö:

e e

1

./
S N
gun
uTI
4
ATAAM
4,.1.

AtOrIHn.

iuisſe⸗
uce4
ornnf
niſmn

H H

unon 4

ſaſiend

IN Grxekt. 22ððB

S. 15.

Magna impudentia eſt, quod Epiſcopus Rom.
ſibi jus convocandi concilia, præſidendi, & defini-

endi controverſias ſoli arrogat. Hiſtoria conci-

liorum, quæ allegatur, nihil aliud docet, quam in
Synodis extra diceceſin Patriarchatus Romami co-
actis requiſitum fuiſſe Epiſcopi Romani ſuffragi-

um, nusquam vero ipſi hoc jus, vel Eccleſiæ, vel

Imperatorum ac Principum Chriſtianorum con-
ſenſu tributum legas. vid. Hulſemanni Diſput. XIX.
contra Hagerum Quaſt. X.

Finis & uſus conciliorum proximus eſt partim
veræ dodrinæ aſſertio & hæreſium damnatio;

bartim diſciplinæ externæ in Eccleſia vel inſti-

tutio vel correctio. Uterque finis ad ſalutem Ec-
cleſiæ & ultimato ad DEl gloriam tendit. Zonoras
ad Canon. 4o. Concil. Laodiceni, videtur utrum-
que haut obſcure innuere, nam canon habet:
Epiſcopos, qui vocantur ad Synodum, hon opor-

tere negligere; α„½α⁰ Aris 2 † ddonροa 70-

ααι , eρ 2A Tραρd/ονντσ 7ρ svz ngia 2 70“oα⅓—
r ν: ad hunc can. laudatus Zonaras commen-
tatur ſequentia: Gnodos, ait, ab eas controverſias,

guæ vel de dogmatum veritate, vel de mulétarum æ&=

quitate emergerent, aut ob alias canonicas quaſtio-
nes excutiendashaberi, detretum l. Et hinc Syno-

8 F V dus

282 CAP. II. DE CoNci.

dus Nicena II. can. 6. ea, quæ 2 doctrinam fidei

pertinent, vocat væ V.α aαναHαιWG, quæ aadd
mu

diſciplinam Eccleſiæ aοννορ. Atque hac de cauſa
legitur, in conciliis tum &ubola tum Canonet fa-
Gtos eſſe. Quorum illa fidem, hi mores aut ritus

complectuntur. Confer. B. Hopfneri Diſput. de

Concil. c. Il. quæft. 26. &x 36. in faciſi. di Wputat. eſt
VIII. & Theodori Balſamonis Antiocheni Patriar-
ehæ commentar, in canon. concil. & Photii Nomo-
canon, nec non Codicem Canon. Eccleſiaſtitor. Dio-
nyſii Exigui, cura Chriſoph. Juſtelli Pariſiis ann.

1643. editum. it. Codic. Canonum Eccleſiæ univerſæ

2 Juſtmiano Imperatore confirmatum, quem ex re-
cenſione Juſtelli non ita pridem Helmſtadii denuo
typis exſcribi curavit D. Meierus.

§. 17.

Autoritas conciliorum quorumcunque non eſt
Prætoria, aut par ſcripturæ S. ſed tamen declaratio
& indicium ejus, quod Deus in Scriptura Sacra
credere aut agere præcepit. Nam omnia conci-
lia, niſi eis ſimul viri αοιι interſint, errare

poſſe, & conditio hominum vulgaris & hiſtoria

comprobant. Nec Bellarminus ulli Chriſtiano
prudenti perſvadebit „ comprobationem Pontifi-
cis veritatis autoritatem conciliare. v. B. Hopf-
ner. Diſp. cit. theſ. 35. 39. ſeqq. it. D. Hulſemanni
Breviar, l. e. num. 21. 23. & ſupplement. Seſe 1.

ſe44

!

05,

el
An
in!
iie
ſeme
Eca
doc
S

eru⸗

toren⸗
VII

lyf.
velcte
. ſim
Mlilit
quo
cic,

Nd

ne

C

f.

trer⸗
nt⸗

Aul.

ninſ.

A⸗
Getno

1d
lteti⸗
Nc.

eilt

lotn
ſiano

,

t tGH
.⸗4

IxN GzxEnE. 242823

§. 18.
De Neceſſt tate Synodorum judicant Theologi,
quod illæ non ſint a Deo expreſſo in Scriptura S.
mandato i inſtitut?, aut ut medium necefſari-
um tollendi controverſias commendatæ; ſed faciant

ad melius confundendos hæreticos & opprimen-

das hæreſes. Nam autoritas multorum in conci-
lio congregatorum publica, plus cenſetur valere
ad tollenda ſchiſmata& hæreſes, quam ſi quis priva-
tim hæreſin confutare aggrediatur. v. B. Hopfner.

Adi . cit. theſ. 37. Quapropter Proceres Germa-
niæ Diæta Norinbergenſi n. 1iy. 22. & poſtea non

ſemel, ævo fuperiori a Caæſare petiverunt, ut liberum
& Chriſtianum concilium in Germania indiceretur,
quo controverſiæ religionis tandem componeren-
tur & Eccleſiæ vulnera ſanarentur. Confer. Hordle-

doerum de Cauſ. B. G. lib. I. c. I.

§. 19.

Plura qui de Conciliis legere cupit, præter Au-
tores a nobis jam allegatos, evolvat B. Lutheri Tom.
VII. opp. de Concil. edit. Altenburg. ſ. 22. ad 296. it.

tom. EII. Jen. Germ. f. 221. 44. 274. B. Gerbardi
Confeſſ. Catbholic. l.t. part. 2. c. o. de Concil. it. Sel-

necceri, & Bulingeri tratlt. de concil. & alios paſ-
ſim obvios, quibus addi meretur recentiſſimum
utilifſimumque opus Conciliorum illuſtratorum,

quod Joh. LEudov. Ruclius incepit, D. Johann. 1.

dopicuis Hartmannus autem abſolvit.
CAP,

284 Car. II. Dr CoxcCik. Er SvNon.
CAb. II.
CoONCIL. ET SVNOD.
OECUMENICIS.

§. 1.
(Unm ſüpra cum Theologis, Synodos in Oece.

menitas, ſeu univerſales, & partiales ſeu na-
tionales, aut prouinciales diviſerimus; nunc vi-

ſum eſt, paucis illas ſervato hoc ordine recenſere.

. §. 2.
A Theologis quatuor tantum in Eccleſia nume-
rantur, quæ nαατ soY*‿αν Oetumenicæ dici queant Sy-
nodi; Nicena I. Conftantinopolitana I. Epbeſina L.
& Chalcedonenh. 76. Quorum decreta Imperator

Juſtinianus, σ r cα a αα A õ

tanquam divinas feripturas & leges in imperio Ro-
mano obſervase juſſit. v. Novel. 131.

Enim vero, ſi illæ Synodi Oecumenicæ ſunt di-
cendeæ, quæ edicto Auguſtorum (hoc eſt Impera-

torum, qui Domini 1 αονεναρ vulgo audiunt,)

celebrantur; oportet, plures numerentur quam
gquatuor illæ jam allegat?. Nam ut mox audie-
mus, Imperatores præter iſtas, adhuc alias indixe-
tunt, quæ licet celebritate ſint minores, ab ipſis

tamen

—

mme
DE

jelis
6;
ſeri
ſs d

cum

Wor i
ſenici

ammn

nodo

Uer⸗
un
ern
Ata

Eerat il

did
conv
Ppter

ullae

mem
nri
licet
Mlit

in.
ſeunt

Gne i

ete.

Inne.
Ant 4

ſni

Penn

io e

rch
lnhen
lon)
1 N

4MO

he⸗
3 N
1el

OECUMENICIS. 23

2

* 1 4 .

2 P

cum œcumeni
nicorum deſcripti
not. in concil. Ni eſeriptio, quam Binius i
menica poſſe in probtr- autoritatem, di duè
Poſſe, nulli dubitamus. em, dici æcu-⸗

. aſſeritur, ſi
omnia decemi. „ſimul patet, hautquaqu
nodos unive ldkeberil nota c eigan ad gr⸗
Latera dile Te erri debere . 15 & y⸗
Lateranenſia, nem .—
gacken nern, d Lugdunenſia, unum pe dange⸗

erat iisdem in
. tereſſe
ſe diſe ‚convocati f⸗
teptatæ Eccleſiaſti i fuerant; nee
conveniens conci ſiaſtics, ſed civiles n C cau⸗
pter etiam onciliis Chriſtianis fuit. ec modus
im autoritas illiorum penes n Qanpro⸗
3 Ortlodexos
doxos

nulla eſt.

.
.

dati, pro n 3
Licet L no conciliorum ag
malit, rim d ad ann. Chriſt. XXXII. anolount⸗
m concilium Mar num. !
VIII.

—

286 CAr. II. DE CoNCII. Er SvNob.

vi, 17. Lut. LX, 15. a Chriſto & Apoſtolis fuiſſe

habitum; ſi tamen materiam concilii ex definitio-
ne ejusdem judicare debemus, apparet nugas eſſe,
quaæ Baronius fingit, quas etiam merito cenſores
doctiſſimi, Caſaubonus Exercit. Xl. ad Annal. B.
vum. LX. & Richard. Montacutius Origin. Eceleſ. tom.
Prior. part. poſt. f. 159. ſéqgq. confutarunt. Nobis au-
tem hic quæſtio eſt de prima Synodo Oecumenica.

Illa autem eſt omnium confesſione Nicena, co-
acta ſtudio & cura Imperaroris Conſzantini cogno-
mento Magni: qui cum primus palam & libere
religionem Chriſtianam amplexus eſſet, ultro con-
ſtandæ Synodi curam ſuſcepit; cum aliæ Epiſco-
porum ſtudio & precibus impetratæ legantur. Con-
venerunt tunc præſtantiſſimi pietate & doctrina vi⸗
ri, ut plerique tradiderunt, treceni & ocdtodecim,
Niceæ in Bithynia; ur Arii hæreſin, quam ſu-
pra deſcripſimus, publica autoritate confuta-

rent. Tempus non indicatur idem ab omnibus.

Duravit hic congreſſus non paucioribus annistri-

bus. Græci conferunt hanc Synodum in anne

Chriſti Cνι äIä. Sic enim illi 7 éy Ninaiqa
αιιαπι dρα ναρIoc l
Xeiss ανναυυbꝶa⸗. Et hunc annum faciunt
D. CCCXXXVI. a regno Alexandri Macedonis.
Ab hac Synodo Symbolum Nicenum nomen habet.
v. quæ ſupra diximus part. 1. c. IN. Finito hoc con-
cilio Arianorum complices Imperatori non defie-

ate

. ſegue

xunt

N
l.

fIv

tu
Ekre
i
Eeſle
lu)k
Eil

Perct
cyh,

Aar

olr

Abi

Prehe
ter .
kecle
“

fuiſe
lmntio⸗

geſe

nſoes

. N

N
bl.
en

bt⸗

ee
000
Pil

Con
inan⸗
ſecl

n⸗

hrr⸗
nie
ti⸗

0f

Tf 6

clume

Cors

ce .

e.
u

OrcomkNICs. 287

runt negotium faceſſere. v. Euſeb. in vit. Conſt.
II. . 22. 27. Acta hujus concilii commentario illu-

ſtravit Gelaſius Cyzicenus, quem Rob. Balforerus

Scotus cum notis Luteciis ann. M C. IC. edidit. Con-

fer etiam tom. 1. Concil. cum not. Binii & part. 2.tom.
folzcdi.
Secunda Synodus Cecumenicæ numeratur & re-
cenſetur, imperium adminiſtrante T beodoſio Priore
ſen Magno Conſtantinopoli habita: in qua hæreſis

Macedonii negantis S. Spiritus æqualem cum Patre

& Filio divinitatem damnata eſt. Qui Macedonium
ſequebantur ναοααατιοαπXαο dicti anathematibus

percusſi ſunt. Hæc Synodui ſecuta eſt priorem Ni-
cenam, annis LVI. ur Pſellus tradidit. Ita incidet

in ann. Chr. CCCLXXXIX. indicatorum COSS. a
Socrate tempus Eucharidæ & Evagrii tot annos non
comprehendit: ut venire alicui in mentem posſit
in Pſili numeris poſitam eſſe notam s.pro T.id quod
alibi quoque accidifſie doctisſimus Camerariu; de-
prehendit. Illud obſervatione dignum videtur, Ppræ-
ter decretum de S. Spiritu, canones hujus Synedi ak
Eccleſia Romana rejici. vid. Binii Annot, ad bhang
Synodum. DM

.

Trria Oetumenica Synodus eſt épybeſina, quæ
juxta Pſillum annis XI- poſt Conſtantinopolita-
nam celebrata fuir. Sed alii ann. X LIV. faciunt.

Socrates indicat Coſſ. tum fuiſſe Baſſam & Amio-

chum.

288 CAb. II. Dk CoNxCIL. Er SvxNoD.

——

chum. Quod tempus in ann. Chr. CCCCXXXIII.
incidit. Hanc coëgit Ibeodeoſius Arcadii filius, qui

Minor alias dicitur; cum Neſtorius Patriarcha

Conſtantinopoli hæreſin excitaret, negando, Ma-

iam Virginem poſſe Osorôno dici: Yeisorονoν
igitur cenſebat dicendam. Hinc crimen ſubiit
Neſtorius dogmatis, Chriſtum eſſe aAM50 Auboaor.
Quod ipſe tamen diluere conatus fuit. Scripſit de
hujus doctrina Theophylactus plane hæc: & Nes;-
e αοYν—„1äsααατα T7 &ανααειüνααν eoroinij-

vai, & alibi docuiſſe hunc ait, 37: S αααοοαa7

GsS, su' ri Airgæ r7ρnααιαιααπdαιε πονσρας
Yevmα sco; ι ragοενον auντu%επσ1ο sρν.
Quibus hoc dicitur, & Chriſtum Deum e um
demum ſactum cum reſurrexiſit a morte, & non
aAſſumpfiſſe Eilium DEI carnem in utero virgini,
ſed natum hominem tantum poſtea habuiſſe acceden-
tem ſibi Deum. Nempe non poterat ille myſterium
admirandæ οσιορ divinæ & humanæ naturæ in u-

na hypoſtaſi apprehendere cœca ratione. Quare in

hanc hæreſin lapſus etiam communicationem ?α²
oAτι utriusque naturæ in Chriſto negavit ſcilicet
revdenu Si: c NM z0, Orozer drcöra
Tgνα: & cναννσοοιτι τοντια TSv &α☛ρ5bäsτ.οννασι
ut Damaſcenus loquitur. Atque hine collegerunt Pa-
tret, Neſtorium, ο τανodhs 1 dννσαστι+ οοσ aρ-

S& ν⅜ρρρααιττεασs. „.er illa duo, (naturas

ſc. non hypoſtatice unitas) duas Perſonas doloſe & oc-
ccalts

ii
Mi,
ſica
rum
(o.
ß
Mne
en
(ond
mlor
leme
dem
i Ve
uAlu
.
lleſ.

lelon⸗
ſoc
mina
mie
00
vens
Mura

I.
i
rcn.
0,
Nn
otid
emg

N
ng

.

em
G
elene
erinn

arein

Ne

ſeliee

OrCNXI⅛d Uc1s. :89

te innuere. vid. Theodori Presbyteri Raubi Præ-

parat. & Meditat. dAei inearnat. Chriſti Abl. Concil.

Nic. Gelaſti Griceni addit. p. 257. Accedente per-
vicacia ipſe damnatus & in exilium actus eſt. Cæte-
rum conveniſſe in hac Synodo perhibetur Patres
CC. Cum autem Cyrilli Alexandriæ Epiſcopi actio-
nes, nimis feſtinatæ & quaſi præcipitatæ viderentur;
non expectati Epiſcopi, inter quos & Theodoretus
memoratur, nonnihil adverſando turbarunt. Con-

firmata tamen fuerunt omnia Epheſi geſta mox

Conſtantinopoli, „manſitque Synodi rata ac firma
autoritas. Johunnes Antiochenus, reciprocis ana-

thematiſmis in Cyrillum & Memnonem, concilio iti-

dem Epheſi habito egit: in quo legati orthodoxi
ita verberibus accepti, ut etiam in diſcrimen vitæ

addudi fuerint. deo etiam Ansaααο iſtud dictum

eſt. vid. tom. 1. Concil. part. 2. ubi fol. 227. iraca
fuſe ſatis enarrantur.

S8. 9.

uarta numero Gnodus Oecumenica eſt Chal-
cedonenſis, ſeu Chalchedonenſis, a Marciano Augu-
ſto coacta Cbalredone: ubi doctrina Eutichis exa-
minata fuit, cum conveniſſent in æde S. Ephe-
miæ Patres, quemadmodum quidam perhibent,
DCCCXXX. EÜι₰ bes autem, qui Dioſcoro fa-

d

vens, metu anathematiſmorum Cyrilli, duas in

Chriſto naturas poſt unionem non ſecundum Scri-
prures diſtinétas, ſed confuſas docuit; αο°
in-

SSSõß 2

290 Cav. II. Dk. CoNCIL. Er SyNOD.

inquiebat, za ο OσεραR⁵ .αρ⅜v T. ee e
7 X *RY . . .
Tr6 α νασια s†τα õ

ο„ονα. Idem &autichei negabat, corpus Chriſti
noſtris corporibus fuiſſe par aut ſimile, i. e. 0ορ

οa. Incidit in annum Chriſti CCCCLVIII. æ&

paulo antecedens Romæ cladem captæ a Genſerico
Vandalorum rege. Itaque Camerarius ponit hanc
Synodum poſt tertiam annis XXV. aum Pſellus

exponat XXX. vid. tom. II. Concil. part. I. cum not.

Binii, ubi fol. 6. Epiſcopus Romanus Leo in Epiſt.
ad Favianum Archiepiſ. Conſtantinopol. fatetur
curam religionis a Cæſare Xgiααοαατυια ſibi fu-
iſſe commiſſam. ⸗R

S= §. 10.
Duinta Synofus (ut a quibusdam orthodoxis
numeratur) Oecumenica, eſt Conſtantinopoli habi-
ta, quæ nominatur inde Conſtantinopolitana II. In
hac diſputatum fuit de Chriſti corpore; fuiſſetne
hoc O αι0w 5 i. e. quod lædi interireque poſſet; an
omnis afflictiomis & corruptionis expers i. e. h=
grov? Quæ ſententia cum a quibusdam aſſerere-

tur, habuiſſe fertur approbatorem una cum Con-

juge ſua, ipſum Auguſtum. Hæc Il'tam eſt ſecuta an-
nis CCII. incidens in annum Chriſti DCLX. Con-
venere tunc Patres CLXV. & damnata eſt doctrina
Aphthartocitarum, & comprobata autoritas Chal-
cedonenſis concili, de quo adhuc aliqui ambigue
loquerentur. Rejectæ etiam Eccleſiaque extermi-
natæ ſunt Origeni: & Didymi abſurdæ allegoriæ;
in-

uje
Ktatun

uir
Ly
ſeran
is,
(lyer
Cnſea,
(linie
pell
muimae
urun
bamu
luntat
eipſa.

. aril,
erit n
niaro.
lempo
IUS
cgei

OrcumkNIC. 291

Au inprimis labefaclantes reſurreclionis mortuorum
ν ſententiam. Si Bede libr. de ſex ætatibus Mund,i cre.
Gii dendum eſt, Synodus Aquilegiæ coacta fuit, qua
ur hujus concilii decrera rejicienda nonnulli Patres
UIA Ktatuerunt. Adeoque patet autoritatem ejus non
eſein fuiſſe parem illis prioribus IV. eoncil. quæ æcume=
itluan nica omnium conſenſu dicuntur. ”MM
N. H. II. YMUD
ult Sexta Synodus Cecumen. Conftancinopolitana III.
Lhem iterum a loco nominatur, tenente imperium Ju⸗
Nil kiniano Minore. Convenere tum in palatio Impera-
toris, loco cui nomen Trullus, multi Patres & ab-
ſolverunt inchoatas jam diſputationes tempore
Conſtantini cognomento Pogonatie qui pater fuit
dl Juſtiniani Minoris cognomento woruyræ, quæ in
biwi Trulleis canonibus, Sexta Oecumenica Synodus
AI appellantur, utramque una numero hoc indicari
fiſene animadvertatur. Occaſio fuit doëtrina Monothele-
tn tfarum, qui duas quidem in Chriſto naturas conſite-
N bantur, ſed lav Oνασν+ v&ρροααν Unam vo-
leer luntatem & efficacitatem ſtatuebant. Quo pacto .
m CY reipſa Eutichis & Dioſtori deliria nominibus diver.
n ſis aſſerebantur. Hæc Synodus computante Came-
* rario, Vtam ſequitur annis CXKXX. Quod tempus
erit finitæ diſputationis in Trullo imperante Juſti-
niano cœptæ. Nam inceptæ illius a Conſtantino
1 tempus anticipabit annos circiter VIII. quod bre-
vius tamen facit Gratiani narratio. Maronitæ de-
creta iſtius concilii amplecti noluerunt, ſed Mono-
. ll ccheletis

exlerm.
legone

—☚

292 CgA-. II. DE CoNcIr. Er Svwob.

theletis adſtipulati ſunt, usque ad unionem cum .
ſede Romana, quæ ſub Clemente IIX. facta eſt. De
alio concilio huic oppoſito ſub Philippico habita,

vid. Binii not. ad hoc concd.
Septima Synodus (minus rede dicda) æcum. a lo-
co Nicana II. appellatur. Nam Irene cum Filio Con-
antino Imperium tenente, Nicææ convenere Pa-

tres CCCL. diſputatum eſt in illa de proceſtone Si-

ritus §. & cultu ſeu veneratione imagpinum, quæ de-
ereta fuit. Incidit in an. Chriſti DCCXC. quæ ſancit
alias etiam quasdam gερααρς ανιπαις confirmans
canones expoſitos Ancyræ Neocæzſariæ, Gangris,
Antiochiæ in Syria, Leodiceæ in Phrygia, Sarditæ,
Carthagini- item 5
zurgiαασι ασααπεααπαν.. Pſellus refert hanc
ultimam inter Oecumemncas. Carolus M. Impe-
rator occidentis oppoſita Francofurtana Syno-
do eandem rejecit. vid Capitular. Caroli M. apud
Goldaſtum tom. 1I. de M. S. R. J. Ex quo liquet,
cur illa Synodus in Eccleſia pro œcumenica haberi
haut poſſit.

1

BPoſt Septimam hanc Synodum aliqui oltavam

ponunt & Conftantinopolitanam IV. appellant, quæ

teuympore Baſilii Imperatoris an. Ch. DCCCCLXX.

autore Adriano II. Pontifice Romano habita fuit:
in qua Photius Patriarcha damnatus, & reſtitutus
Ignatius fuir. Verum cum hæc Synodus non au-

tori-

lort
dat
uf

beo

(o

ore

d0

uy/

Vera

cut
bide
que)

N
Ge⸗
Vng
Eeleh
tes,
1e n
dent,

nin

Voc⸗
Conc

n

oun
. De

abie

l

0C.

fe M.

ne hi⸗

ie
ndt

ſftemun

G
,ℳ

etthans

J.INN..

G⸗

N

9 gven

ihid

lunce

CCN
biuif

Altoid

nori
1

e OEcuMENICIs. 293

—

toritate Cæſaris, nec de hæreſi aliqua, ſed ob affe-

Gationem dominationis Pontificis Romani inſtitu-
ta fuerit, perperam a Theodoro Belſamone, univer-

ſalis ſeu Oecumenica appellatur. Ipſi Græci illam
quoque rejecerunt, Pſeudo. Synodum Photianam

appellantes.

7. Camerarius inter æcumenicas Synodos ultimo

loco ponit Conſtantienſem, quæ ann. Chriſti M.

CCCCXIV. Conſtantiæ in Germania ab Impera-

tore Sigismundo, Caroli IV. filio coa ſa legitur; ut
dodcrina Wiclefi, Jobannis Huſſi & Hieronymi Pra-

genſit, qui doctrinæ & monarchiiæ Papali contradi-
Xerant, examinaretur. Verum quam inique actum
ſit cum laudatis viris, quam impia etiam dogmata
ibidem ſtabilita fuerint, Acta teſtantur publica,
quæ Norimbergæ excuſa fuerunt.

5. 15
Nos cum recepta Theologorum dodrina, IV.

Synodos Oecumenicas omnium confeſſione tales

agnoſcimus; reliquas modo recenfitas non ita
celebres, aut paris autoritatis in Eccleſia eſſe ſcien-
tes. Quia partim controverſiæ in iis diſcepta-
tæ non par momentum cum illis prioribus ha-
bent, partim non ita multi docti & orthodoxi vi-
ri in iis convenerunt; licet ab Imperstoribus con-
vocataæ fuerint. Cætera vero Pontificiorum ſex

concilia, hautquaquam pro Oecumenicis a-

T 3 gno-

294 (CaA-. II. Dy CoxNcIL. Er SrMon.

gnoſci poſſunt, certe orα rοο Asva†τ†—, 8r é
AéP—& e a υαα
De Tidenting Conciliabulo, cujus doctrinam
hodie Pontificii ſequuntur & defendunt, fupra
Part. I. . 4. G. 7. quædam annotavi, illud autem
non eſſe Oecumenicum aut generale concilium a
Proteſtantibus ſæpius probatum eſt. Heic addere
viſum eſt, quod ab ipſis Pontificiis multa in re im-
Probata ſint. vid. E Spavis Hiſt. lib. S. In Gallia
voces paſſim audiebantur, libertatem publicam
Per Tridentinum Coneilium opprimi querenti-
um, v. Tuan. lib. ioy, imo libros precum eccle-
ſiaſticarum autoritate concilii recognitos ibidem
introduci vetitum fuit anno 1602. Confer ad an-
num cit. Hiſton. Thuani. Gramontus lib.. p. m.
72. ſcribit, diſputatum fuiſſe inter Cardinalem Pero-
niam & Mironem ac Savaronum; erpediatne in
CGallia Promutgari concilium Tridentinim? ipſe di-
cit nihil verare admitti concilium in hanc legem:
Sine Prcéjudicio Jurium Corone regiæ, libertatum Ec-
eleſiæ Gallicanæ, Privilegiorum, aut exemptionum,;
Eguæ eapitulit aut monaſteriir Gallorum uſu con-

eſſa &e. Ubi notabilis eſt querela Cl. Eſpentæi,
faltum eſt inquientis, Poſterioribus ſeculit, ut quod
merito in concilio Baſileenſi Ludovicus Arelatenſis
guerebatur, in conciliis id demum ſiat, quod Na-
tiont placeat lyalicæ, ut 7uæ ſola Epiſcoporum, qui
&Dſi ſoli vocem Wic deciſwam babent, numero na.

tio-

obt⸗

An

i
la

E

la

Mo⸗
lal,

—

M

denl

t

e!
ce ſi
habe
voc:
l.
Zen,

fum

nig
gu
Lit,
Fie.)

NVcn

([av.

„

1

inn
luten
fum
ere
ein⸗
Gali⸗
blonn
lenti⸗
ece.
biden
d ne
„J.n.
1DH.
Nt
ged⸗
egen:
nA.
Nll
1 WN.
g
NH
NeH
,
,, .

OrzcunrNICIS. 2295

—

tiones alins zquet aut ſuperet, hirut ſeripfit L. I. de ge.
ſKis ejus Concilii Entas Sylvius nondum Piui. NB.
Hec eſt illa HELENA, guz nuper. TRIDENII

obtinuit, Comm. in Ep. ad Tirt. Oper. fol. 473. Et
ſane (ut jam nihil de Titularibus iſtis Epiſcoporum
Larvis dicam. vid. Dudithii Epiſt. ad Maximil. I..

de Calice Laicis & conjugio Sacerdotibus con-

cedendo) Tridentino Concilio intererant Præls-
ti Hiſpani tum 31. Galli 26. Germani 2. Luſitani 3.
Poloni 2. Uingari 2. Anglus 1. Flandri 2. Groatus I.
Moravus I. llirici 3. qui univerſim faciunt 83.

rialorum vero erant 187. Quantz igitur ſit concilii

.

. ». . 22
hujus autoritas, quivis non obeſæ naris judicare

poterit. Innocentius Gentilettis, JCtus Delphio-
nenſis in Exam. Concit. Trident. l. V. adducit varias
proteſtationes contra illud prolatas. Angliæ quo-
que Rex ſcripto concilium rejecit, quod a Pontifi-
ce ſit convocatum, cujus ille rei poteſtatem non
habeat; de Cæſaris arque Regum autoritate con-
vocari ſolita eſſe concilia. vid. Hortlederi Tom. 1I.

lib. I. c. 25. 29. J0. nee non Goldaſti Politica Im-

perial. f. 1200. & 1266. ubi adducuntur Proteſtan-
tium Statuum in Germania Rationes, ut illud ceu
iniquum rejecerunt. Dogmatum falſitatem ma-

gnus Chemnitius, in Examine ſupra laudato dete-

xit. Quem ſecutus eſt ex Reformatis Johann Hein-
ric. Heideggerus, qui Anatomen Hiſtorico- Theolo-
gicam Tiguri non ita pridem edidit. vide etiam
Caroli Molinæi conſilium ſuper fabto Concilii Tri-
T 4 en-

——

296 CAP. III. DrE SYNOD. PART. Er Cort.

tificiæ ſuæ inſeruit.
CAP. I.
DE

SYNODIS PARTICUIARIBUS

ET CGOLLOOUIS RELICIONIS CAU.
AAA IIABTSss.

Nationales dicuntur, ac a quovis principe
aut imperantibus in ſua civitste indici pount:
vel, ſi ab Epiſcopis aut Metropolitanis legun-
tur convocata Concilia, id conſenſu & autori-
tate ſummi Magiſtratus factum eſſe cenſendum
eſt. Talia autem permulta in Conciliorum tomie
reperinntur, quæ heic recenſere nimis prolixum
foret; ut lunt Romana, Antiochenſia, Gallicana,
Toletana, Braccærenſiaæ, Diicana, ſeu Carthaginen-
Va; item a Rege Francorum indicta Aurelianenſe,

Anernenſe, Pariſienſe, & ſimilia. v. Concil. tom. II.

Part. 2. tom. III. part.7. lect. poſter. tom. III part. 2.
& poſter. dum not. Severini Bi-

twom. I. part. prior.

vit. Sammam Ceneiliorum omnium more Pontifi-
ciis uſitato, exhibet Franme B
qui brevior eſt, Barih
mam toncil. Franc

compendio præci

Longus a Cariolano vel

Sylnius additionibus auxit. In
Pua etiam recitat Day. Chrtræus
“ in

dentini, quod D. Scherzerut Tom. 1. Biblioth. Pon-

Qr
Con
i
(NA
e
inh

S nos ducit ad Synoder particglaret, qux

Cy
pe
voce
Lin
t,
exc

olom. Caranza, cujus Sam

0

ſg

1

t

eet,

Dis,

inpe

erro
ſtrar

tiart

kämme

30
WV.

el e
Ninee
AN.
ſegnn ⸗
utori⸗
encun
i tuni
Olrun
rent,
Ager
Aeſ
. I.
jt. 2
rnibe
portt⸗
y: 8
8s ⸗
t. I
A

*

REIIGIONIS CAUSA HAEBITIS. 297

in Castalog. Conciliorum, Onomaſtieo ipſius Theo-
10 gico ſubiuncto.

7
.*

2. 1
Nos potius recenſcbimus Geodes rolognis,

quæ tempore Reformationis, partim Auguſtanz

Confeſſi ioni addicti, partim Pontificii, partim Cal-
viniani religionis cauſa habuerunt. Quorum ali-

qua fuere ſelennia, alia minus ſolennia; in illis plu-

res publica autoritate convocati ſunt colloquentes:
in his pauciores convenerunt.
F. 3.
Primum Anguſter Vindelicorum ann. 1518.
d. 23. Octobr. habitum eſt inter Lutherum &
Cardinalem Cajetanum. Nam Maximilianus f.
Imperator Lutherum, inſtinctu Papeæ Leonis X.
ad comitia, quæ tum temporis celebrabantur,

vocaverat. Hic bonitate cauſæ ſuæ fiſus eo venit,
impetrata publica fide cautione a Cæſare indul-

,Cajetanum acceiſit. Qui ipſum humaniter
exeipient duo propoſuit juſſu Pontificis, primum
ut ad ſanitatem rediret, & quos divulgaſſet erro-
ret, revocaret; ahergm, ut ab ejusmodi ſcri-
ptis, quæ tranquillitatem Eccleſiæ perturbarent,

inpoſterum abſtineret. Lutherus, cum ſe nullius
erroris conſcium eſſe reſpondiſſet, petir demon-

ſtrari errores objectos. Ibi Cajetanus indulgen-
tiarum vim & Pontihcis R. dignitatem prædicare

cœpit. Lutherus S. Scripturæ autoritatem urget,

eamque Papæ autoritati præfert. Contra hanc
I 5„5 Caje-

298 CAr. III. Dz SvNon. PART. Er Cork.

rum terrere inſtituit. At Lutherus ad Pontificem
melius doctum, & tandem ad publicum concilium
Provocavi. 4 S

. . 2
Anno ſequenti, menſe Julio, Lipſiæ diſputatio
inter Andr. Carolſtadium (nondum furore cor-

Jogum Pontiſicium habita eſt. Corolſtadium co-
nitatus eſt Lutherus, qui ſalvo conductu a Geor-
gio Principe impetrato, cum Eccio de Pontificis R.
Monarchia, de purgatorio, indulgentiis, pæœnitentia
atque Sacerdotaz poteſtate diſputavit. Finita eſt

ſeripta proſtat. Confer leclu digniſſimam Diſſer-
ztionem de Lutheri Excommunicatione & Proſeri-
ptione D. J. Serauchi, qua inter Exotitas numero VI.
eſt, & D. Pfeifferi Lipfiäm. JJM

Poſtquam ann. 1520. d. I6. Junii Leo X. Papa
ſolenni bulla edita, Lutherum ob conſtantiam in
fde Evangelica excommunicaſſet; ipfe prius ad
Carolum V. Imperatorem literis datis, anno ſe-
Qquenti ad comitia Wormatienſia a Cæſare voca-
tus, d. 16. Aprilis, diſſvadentibus licet amicis com-
Paruit, & coram ipſo & Imperii Proceribus, de
dodtina fidei magna animi conſtantia reſpondit.
Verum Cæſar, ut Pontificiis gratificaretur, d. 8.
Maji Lutherum proſcribit, quem Elect, Sax. Fri-

—

Cajetanus, ubi nihil reponere poteſt, minis Luthe-

reptum) & Johb. Eccium, Ingolſtadienſem Theo-

illa concertatio d. 14. Jul. & ab ipſo Luthero de-

Eer
Don
ſer
ne!

—w

pert
Alͤ
n
(ne
en
ſeio
aN

ybri
Qan
loqn
im

collo⸗
bu,
onti
ex He

len

— .

te.
fien

Nna .

4

Di

e
Then

Um co.
Ce.

jin 1

iin
in
eto e

S
lA
,

RELIGIONIS CaAUeA HMiems. 2223

dencos! in arcem Wartburg clam, (odo tantum
hominibus ejus rei conſciis) deduci jufſi it. Ubi cum
per decem menfes delituiſſet, ann. 552. d. 6. Mar-

tii Wittebergam rediit, Carolſtadio perſvaſurus,
ne ſtatuas & imagines templi ejiceret & furere de-

ſineret. Deproſeriptione Lutheri v. Srauchii laau-

Taam 4 BVeriat. n. 9. P. m. 16. ſiag.

Lauheru „qui poſtea ann. 1523. ritus Miſſe ſa-

perſtitioſos reformaverat, & ann 1524. Eraſmo

ad librum de viribus liberi arbitrii reſponderat, nec

non Carolſtadium primum, verba inſtitutionis S.
conæ cum Zwinglio & Oecolanpadio pPerverten-
tem confutaſſet, Jenæ d. 22. Auguſti cum Carol-

ſtadio collocutus de Euchariſtia publice explicau=
da paciſcutur.
7.

Eodem anno Tigurinum, inter Zwinglium &

Fabrum Pontificium, & Groningæ inter Domini-

canos atque Sacerdotes Eccleſiæ D. Martini, col-

loquium de Religionis Pontiſiciæ erroribus habi-
tum eſt.

§. 9.
Anno 1526. duodecim Helveticorum pagi
colloquium fuper controverſis religionis capiti-
bus, Badenæ inſtituebant. Venerant eo præcipui

Pontificiorum Theologi, Faber, Eecius, Murnerus;

ex Helvetiis Oecolampadius aderat, qui & contra

Prælentidmn ?. realem corporis & ſangvinis Chriſti &

con⸗

ð

300 CAr. III. DrE SvNOD. PART. Er Corr.

—

. . „ . . .
& contra Transſubſtantiationem, invocationem San- ei
dtorum, purgatorium & imagines diſputabat. De- na
cretum ibi factum eſt, ut in ea, quam hucusque
. »
ſervaſſent, religione, omnes permanerent, & con- 7,
cilii ſequerentur autoritatem, neque novum do- 8
gma üllum ſuos intra fines admitterent. Eodem ina
anno Homburgi inter Franc. Lambertum & Crato-
nem; atque ex Pontificiis Nicol. Herbornenſem de
. * .
Religione actum eſt. ſer
Anno 27. Upſaliæ in Svecia inter Olaum M. G cue

Gallum de Religione Pontificia abroganda diſpu- ge,
tatum eſt. Olaus illam acriter defendit: Rex au-
tem Guſtavus poſt concilium Oerebröenſe conci-
Oonatores Evangelii a ſe auditos, ſingulis cathedra-
libus F ecleſüis & earum Epiſcopis commendavit. v.

Loccenii Hiſt. Suecic. lib. V. p. m. 246. ſeqq. en
§. 10.
Anno 29. Philippus Landgrafius Hasſiæ Mar. Rn
burgi convocavit Theologos, ut de &cæna con- Rca
cordiam inirent. Ex una parte aderant Luthe- Air
rus, Melanchthon, Juſtus Jonas, Johannes Bren. ite

tiut, Andr. Oſiander & Agricola: ex altera par- 1
te Oecolampadius, Zwinglius, Bucerus & Redio. .

Sed utraque parte in ſententia ſua perſiſtente, De⸗
Concordiæ ſpes fuit fruſtra. v. Seidan. & Nultei, t.
Annal. Erang. 1. 6l

De colloquio in Comitiis Auguſtanis ann. 30. R
In⸗ 1 4

*

ELIEIONIS CAUSA HABTTIS. 301
nd inſtituto, ubi Confeſto Proteſtantium exhibita, ſu-
e pra actum eſt. Anno ſequenti Ullmæ inter Oeco-
n smpadium & Georg. Oswaldum, denuo de S. cœna
e & Zwinglianis controverfis actum eſt. Anno 36.
mmd Wittebergæ inter Lutherum & Bucerum concordia
oh in articulo de S. cœna denuo tentata eſt. Venerant
α eo Wolfſgangus Capito, Martinus Bucerus, Volſgan-
né gus Muſenlus & alii Theologi, cupientes cum Lu-
thero & cæteris TPheologis in re ſacramentaria con-
cordiam inire. Quæ tamen cum ex parte FHelveti-
16 corum male fida fuerint, paulo poſt reſciſſa eſt. vi-

3

he de, quæ ſupra Part. I. annotavimus.
e CN §. 12.
helt M 4
lavitu Anno 37. cum dies concilii inſtaret, Proteſtan-

tes menſe Februario Smalcaldiæ convenerunt, ad-
dactis ſecum Theologis quos ſupra deſcripſimus.
Tum Articuli a Luthero fuerunt conſcripti, qui
c in concilio eſſent exhibendi. Hos a loco Smalial-
LEH dicos appellant. Anno 31. W'ormatiæ inter Pon-
M tificios, & Proteſtantes colloquium inſtitutum eſt:
enhe In quo collocutores Philippus Melanchthon &
MA Joh. Eccius, de peccato originis per dies tres di-
item ſputarunt. Quod ipſe Ceæſar abrupit & Ratisbo-
h nam transtulit: Ubi etiam Julius Pflug, Gropperus
, Rucerus comparuerunt. Ceæſar librum obtu-
it, qui conciliationem dogmatum controverſo-
trfum & quidem præcipuorum continebat. Verum
mA falſitas & veritas combinari non potuerunt: igi⸗

H tuxr

S—=

3202 CAr. II. Dr SvNOD. PARTIG. Er Corrod

tur res illa ad concilium futurum denuo rejecta ni
Eſt. 2?è?
„, 13. ”
Anno 46. d. 7. Jan. Comeiliabalum Tridentinum Mo
inchoatum fuit, quod ſemel atque iterum abru⸗-
Ptum, annos duravit octodecim, ut ſupra dictum.
Eodem hoc anno Menſ. Jan. & Febr. Ratisbonæ de
Iuſtificatione colloquebantur Malvenda Hiſpanur, Wa
Peontificius, & Bucerus, nec non Orthodoxi, Bren- Itl
kius, Schnepfus, Vitus Theodorus & Johann. Piſtoriu io
tum adhuc Lutheranus. Anno 48. Formula INTE- be
RiM lucem aſpexit, quæ poſtea multas turbas exci- untd
cavit. v. Diſſert. noſtram de Interim Auguſtano. ulizi
Anno 47. Wormatiæ, Melanchihon, Erhard, nenſ
Sebnephus, Erentius, Zacob Rungiusy & ex parte Apet
Pontificiorum, Staphylus, Michael Sidonius Epiſao- AC
Pus Martisburgenfis, Delphius Sußraganeus Argentin. !
danorma Judicii in controverſus Religionis collo-
cuti ſunt. Sed Pontificiis abrumpentibus collo-

quium res ſucceſſu caruit. Inter Proteſtantes in- L
terim diſſenſio de rebus adiaphoris diſputationes pe- D loqui
perit varias. lle
S. 15. lbi

Anno 60. Colloquium Heidelberge habitum nen
eſt inter D. Maximil. Morlinum, M. oßſelium Wera
(tunc adhuc Lutheranum;) & ex altera parte Cle- bo
nicium, qui cum ſociis Calvinianiſmum in Palati- le
natum introducere laboravit; Sicut anno 57. Joh. (k9. 4
Laſeus, nobilis Polonus, illum in regnum Polo- fium

M RrFLIGIONIS CAUSA HABITIS. 303

eect

niæ intulerat, & P. Martyr ann. 49. in Angliam
tftransplantaverat. Eodem ann. 60. Vinariæ diſpu-
tatio de peccato originali inter Mathiam Haeium G
m Feäctorinum Srigelium habita eſt.
e Anno 61. d. 20. Jan. Numburgi Principes Pre-
e teſtantes convenerunt, ut exemplar authenticum
„, Aug. Confeſſionis, ab eo quod Melanchthon ano
ru 1540. mutaverat, recognoſcerent, eique denuo ſub-
Uut. ſcriberent. Præterea de Concilio Tridenting ege-
ges runt decernentes, legatos eſſe mittendos, qui que-
relas in Pontificem R. & exceptiones judicis ſuſpe-

AAK locique non tuti proponerent ac demonſtra-
Daul rent, ſe legitimi coneilii autoritatem non defugere, G
n nec per ſe, ſed hoſtium ambitionem ſtare, quo mi- 7
e Ns concordiæ ſanciendæ ratio habeatur. vid. I bua-
ni libr. 25. & m Chyeræi Cbronicon aæ. J. Joy.
ll⸗ D
c. . §. 177
e Eodem anno in Gallia Rex Carolus IX. Col-
* loquium Posſiaci inſtituit, ad quod data fide pu⸗-
plica venerunt Beza, P. Martiyr, & Moloratus, hi
exhibito Regi libello, quatuor petunt: ut Epiſi⸗o-
Pbm. i non tanquam judices Zed partes ſedeant; at
“M Rex colloquio cum ſuis Senatoribus praſit« ut ex ſo-
4 Jo D EI verho controverſiæ decidantur: ut denique
net⸗ abta dAecretaqueper Notarios in Scriptis annotentur.
ole d. 9. Septembr. fit rege præſente, actionis ini-
num: tum Beza explicat, in quibus cum Pontifi-

1 811s

304 CAP. III. DäE SvNOD. PARTIC. Er Corro.

1

ciis conveniant vel diſſentiant ipſi; & denique

iU

porrecta confesſione, cujus capita examinari ſup- uſn

Plex petebat, ſinem facit. Cardinalis Lotharingus
d. 16, Septembris reſpondet ad duos potisſimum
articulos de Eccleſia & & Cæna, utque huic articu-
lo, prout in Aug. Confesſione habetur, Beza ſub-
ſfeeribat, petit: ille autem in habito poſt conſeſſu

ſubſcribere renuit; tandem ſine concordiæ ſpe

colloquium abruptum eſt. vid. Ihuan, l. 25.

S. 18.
Eogddem anno in Saxonia inferiori Lüneburgi
inter Theologos Saxonicos colloquium habitum
eſt. Convenerant Theologi Lubecenſes, Magde-
burgenſes, Brunſvicenſes, Lüneburgenſes & Wis-
marienſes; diſputantes (I. de corpore doctrinæ:
(2. daumnatione Heterodoxorum: ( J. de jurisdittio-

uſin
id
ſeri
lm,
vyy
Mre

Ie C.
it

Eercin
Echt

ne Pontißcis. Nam Calviniſmus in Saxonia ſu-

Periori ſenſim irrepens Eccleſias & ſcholas per au-
toritatem Philippi infecerat. Itaque Theologi ſin-

ceri in Saxonia inferiori mature obviam ire malo

conſultarunt.
§. 19.

quod in ditione Würtenbergica eſt, d. 4. April.
inter Calvinianos & Lutheranos colloquium in-

ſtitutum fuerat, præſentibus Friderico Pdlatino

& Chriſtophoro duce Wartenbergico. Matéria il-

lius fuit partim Majeſtas hominis Cbriſti, inpri-
Mis

An
18 Ape
agnin
cc.

Anno 1564. in monaſterio Maulbrunnenſi,

moert
(i
re
D Onnnis
A
gos

100. RELIGIO NIS CAUSA HABITIs. 305

eniue mis ubiquilas, quam vocant; partim verba cœnæ SJö.
iſah. an ſimpliciter, ut ſonant, absque figura accipien-
rnN da ſint. Colloquium toto ſeptiduo duravit, nece
mm aliud eo effectum, quam quod majores excitataz
ri fuerint lites. Palatinus ſecum adduxerat Ilrſi-
uſb num, Boquinum & Olevianum, cumque iis Ebemi-
ueu um Cancellarium & Tbomam Eraſtum Medicum,
e de poſtremo Mylandrum, qui notarii munere funcdus
„ eſt. Cum Würtenbergico Duce venere Brentius,
Jac, Andreæ, Balthaſj. Bidenbachius, ab his notarius
delectus Lucas Oſiander. Poſt colloquium Palati-
tebigi nus Calviniſmum magis magisque propagare ſtu-
chum duit. Confer Ihuan. l. 02. Caſſander interim juſſu
Me Ferdinandi I. & Maximiliani II. conſultationem
We de Articulis controverfis amice conciliandis ſeripſit.
Nidti. SS. 10.
er. Anno 1563. OGobri exeunte, conſenſu Electo-
giin ris Auguſti & Joh. Wilhelmi Ducum Saxoniæ, Col-
emd loquium Altenburgi, inter Minenſes & Thurin-
gicos Theologos habitum eſt. Diſſidebant Theo-
logi de necesfitate lonorum operam ad ſalutem, de
libero arbitrio & adiaphoris. Cum autem de pri-

unad mo articulo ſcripta inter ſe animis exacerbatis ul.
tro citroque commutaſſent, & Thuringici in cor-
Pore doctrinæ Miſnico multa improbarent, aclio
len omnis poſt quatuor menſes abrupta eſt. Deinde

Acla utrinque edita, & non ſolum inter Theo-

n „ logos publicis invectivis certatum; ſed & animi
* 90½ Prin-

306 CAr. III. DE SvNop. PARTIC. ET Cortod.

Principum inter ſe odio inflammati ſunt. confer
S. 21.

Anno 1770. poſt colloqv. Altenburg. Theolo-

gi e diverſis locis VI. Id. Martii, Servaſtæ conve-

niunt, acturi de Concordia, quo controverſiæ ali-

quo modo componerentur. v. Thuan. lI. 97.
§. 22.

Anno 1570. cum D. Jacobus Andreæ per Ar-

gentinam iter faceret, ab Eccleſiæ ilkius Miniſtris
rogatus, cum Flacio, qui tum ibi degerat, de pee-
cato originis amice contulit, eique errorem, quod
non ſit ſubſtantia, commonſtravit. Sed Flacius,
qua erat pertinacia, ad has monitiones cedere no-
luit.

F. 23*

Anno 1571. Fridericus Palatinus audiens A
nabaptiſtarum ſectam in vicinia atque ſuis ditio- 4
nibus late graſſari, ad furorem illius reprimendum,
Colloquium Francotalii ad Idus Aprilis indicit: Di-

ſputatione a. 5. Cal. Junii ad 13. Calend. Julii habita,
cum nullis ſcripturæ teſtimoniis a pertinacia ſua
& mentis veſania dimoveri poſſent, colloquium
ſolvitur. vid. Ihuan. l. o. “

§. 24.

Eodem anno Auguſtus Elector Saxoniæ ob no.

vam Catecheſin a cripto- Calvinianis Witte-
berge editam, menſe Ocobr. Theologos ſuos,
. Dres-

Nes.
ſu

ude

kript
gooch
ber
ud

Leiit,

1n.

Calet

Theke

conN

1

ber 4.
Mriht.

,de OHH

ne

PNHNH
deree.

Heng 4
0
nendve⸗

et⸗

gekn

ſanit

BRECrONIS CAusA Haarns. 37
Oresdam vocat, &, ut per ſpicuam minimeque am-
Jiguam confeſlionem de S. cœna edant, juber.
Inde Wittenbergici, qui Primas habebant partes,
ſeriptum contexunt, ſub tit. Conſenſus Drerdenſis,
quod multas ſuſpectas phraſes continebat. Huic
Theologus Tubingenſis L. Oſiander aliud ſcri-
ptum opponit, quo Wittebergeni ium technas de-
texit.

F. 25.
Anno 1574. Wittebergenſes & Lipi enſes Theo-
logi Calvinianiſmo infecti librum ediderunt, cujus
titulus Exegeſise in quo Calviniſmus continebatur.
Quapropter Auguſtus Elector Majo menſe Tor-
gam ſuæ ditionis Theologos vocat, iisque certos
de Cæna F. articulos, tam affirmativos, quam ne-
gativos, quibus ſabſcribant, proponit. HMi au-
tem, qui tum erant Wittebergenſes Cruciger Junior,
Henricus Mollerus, Fridericus Bidebram & Chriſto.

Lborus Bezelius ſubſcribere recnſant. Quare pau-

lo poſt Electoris ditione excedere juſſi ſunt. Geor-
gius Gracovius, Cancellarius, & Caſpaur Pencerus Me-
dicus, quod Calviniſme introducendo adjutores
fuiſſent, ad perpetuos carceres damnati. Er üle

quidem in carcere mortem ſubiit: hic poſt decen-·

nium dimiſſus sſt.

0bt

We

osſ
e

§. 26.
Anno I576. cum Flacii errorem duo Eccleſiæ
Lindavienſis miniſtri, Zobias Rnppius, & drheßfe.
rus, defenderent; Senatus dictæ urbis D Jacobumaln-
2 Arez

.

308 CAP. III. Dr SvNoOD. PARTIC. Er CorLOG.

dreæ ad colloquium in curia inſtitutum vocavit.

Cum vero illi pertinaciter in ſententia perſiſterent,

Senatus utrumque officio removit.

Eogem anno laudatiſſimum Electorem Saxo-
niæ Auguſtum menſe Junii Torgæ conventum
Theologorum inſtituiſſe, ad controverſias, quæ in-
ter Theologos invaluerant, ſopiendas tollendas-

que, ſupra ex Huttero, Part. 1. declaravimus.

Jam dicto anno menſe Februarüi, Maulbrunne,
duo Theologi Würtenbergiei, duo Henneber-
genſes & unus a Marchione Badenſ. miſſus conve-

niunt. Hi ſcriptum quoddam a D. L. Oſßandro

& Balthaſ. Bidenbachio de controverſiis inter Au-
guſtanæ Confeſſionis Theologos addiclos sgita-

tis adornatum expendunt. in quo fundamenta li-

bri Chriſtianæ Concordiæ (qui poſtea in conventu

TheologorumBergenſi reviſus & confirmatus eſt,)
jacta fuerunt. Sè “

Anno 1577. menſ. Mart. Tangermundi, Auto-
res libri Concordiæ denuo conveniunt, & de ex-
amine Cenſurarum, earumque refutatione deli-

berant. Quemadmodum & eodem tempore

Langenſalze de libro Concordiæ cum Haſſiacis

Theologis diſputarunt. v. D. Hatteri Concord.

Conoordlem citat.

An
ilſcc
cpi
manie
leret,
h
letzin
is ſer
lum
els 8
1..
Daoc
coni

ſoece

An
erice
uße
Vyun

o.

ſcavit.
etene.

1 eN
Wwentut
,de
Olenbi⸗
inus,

Pynv,
ennene.
coN
lmd
Mer Al.
0 gin
henti
Onwen
ensek)

, DMoE

ules

ne
telnpon
NGOH

Cm

Ci. de S. cœna, (2. de perſona Chrißti, G. de Bapti-

.

REIICGIONIS CAusA HABTTI. 309

Anno 1578. menſe Auguſto propter Theologos

Anhaltinos colloquium Hertzberge habitum eſt;

utpote qui libro Concordiæ ſubſoribere recuſa-

bant. Diſputatum eſt (1. de converſionis cauſis, (2.

de jußtifßcatione. G. de definitione Epangelii, (4. de
Ckena domini, Ge de perſona Cbriſti. c

.
Anno 1583. Heinricus Navarræ Rex, Eccleſiæ—
diſſidia compoſiturus, Jacobum Legurium e Ppré-

cipua nobilitate eruditi ingenii virum, ad Ger-

maniæ Principes miſit, qui pacem Religionis ſva-

deret. Quam ita obtineri poſſe cenſebat, ſi Syno-

dus haberetur, quæ omnes controverſias dijudi-

cet; interim utriusque partis Theologi ab aculea-
tis ſcriptis abſtineant. Auguſtus El. Saxon. conſi-
lhium probavit, Jobannes Georgius Brandenburgi-

cus Septemvir, & Wilhelmus Haſſus ſuper ea re
D. Chemnitium conſulentes, ut colloquium cum
daucis habeatur, itidem conſentiunt. Aliis idem
conſilium placuit; ſed audis in Gallia turbis, res

ſucceſſu caruit. vide Ihuan.. 29. Chyiræi l. 26.

Anno 1596. Martio menſe Mompelgardi a Fri-
derico Duce Würtenbergico colloquium petenti-

bus exulibus, inter D. Jacobum Andrez, & Theo-

dorum Bezam, inſtitutum eſt, in quo diſputabatur

U 32 ſmo,

30o CAp. III. DE SvNop. PART. Er Cotk.

Iino, (4 de prædeſtinatione. vid. Acfa colloquii
Momzpelgardenſit. 4
Anno 1589. menſe Novembr. Ballenæ præſente
Duce Friderieo Wurtenberg. & Jacobo Marchione
Badenſi, D. oobus Andreæz, & Toh. Piſtorins de
pera Eccleſia collocuti ſunt. Poſt colloquium Piſto-
rius perſvaſit Marchioni Badenſi, ut deſerta Augu-
ſtana Confeſſione ad Pontiſicios deficeret.
Cum anno I591. in Electoratu Saxon. abrogatio
Exorcißmi turbas dediſſet; ſequenti anno D. Samuel
Huberns errorem Ae univerſali hominum Electione
ſpargere ceœpit. Contra quem Wittebergæ, Ra-
tisbonæ, Torgæ & Tubingæ Theologorum collo-
quia habita funt. v. Alta Huberiana Theol. Wür-
tenberg. edita.

Anno 1595. Thorunii menſe Auguſti Spnodus a

quibusdam Eccleſiarum Evangelicarum in Polo- cr

nia miniſtris conſenſu patronorum habita eſt: in
qus de Conſenfu Sendomirienſi retinendo decrerum
ſuit. Scil. cum antea alii Auguſtanam, alii Bohemi-
cam, alii Helveticam Confeſſionem amplexi eſ-
ſent, Syneretißmum contra hoſtes externos ipſi ini.
erunt, inde vocabulum Syneretiſmi a Theologis
uſurpari coœpit. “””
§. 36. M
Anno 160 1. Ratisbonæ de Maximiliani Bavariæ
Ducis, & Philippi Ludovici Comitis Palatini Neo-
bur⸗-

lurg
Nva
rj.
burg
veala
Lon
hel
tmln
Ac.
ere.
ug
polk
ltin⸗

A
Qdudo
es &

maxn
viod

C
giut,
hemtr
uobr
In h
(cCins
ſept

. RHILIGIONIS CAUSA HABITIS. 311

burgici voluntate, inter Lutheranos & Pontificios
Theologos colloquium inſtitutum eſt. Theologi
Breavyvarici erant, Hungerus, Cretſerus & Tannerus (qui
tene per jocum dicebantur fame, ſcabies, abies,) Neo-
cine burgici, Jacobus & Philippi Heilbruneri fratres, 4A-—
jink brahbam Mann, Tobias Bruno & alii: quibus Elector
Piſto Saxoniæ, Egidium Hunnium, Davidem Rungium &
Nne Joh. Fladungum; Brandenburgicus Abdiam 'ich-
nerum, Laurentium Lælium; Dux Würtenbergicus
Andr. Oſiandrum & Felicem Bidenbachium adjun-
to Xere. Diſputatio de norma & judice controverſia⸗
vmd rzum præcipue fuit, quæ quatuordecim ſeſſionibus,
e poſt multas altercationes, re infeda finiebatur. vid.
Ne,p urrinque publicata colloquii alla.
ncH
Anno 1605. cum Academia Marpurgenſis, intro-
ducto Calviniſmo reformaretur, variæ diſputatio-
nes & tumultus orti ſunt. D. inckelmannus, Bal-
udi tbaſer Menzerus & Heinricus Leichterus cum refor-
npe mationem approbare nollent, a Mauritio Landgra-
eih vio dimilſſi fuerunt.
ktren s. 3868.
ufen. Cum anno 1614. Eolfgangus W'ilbelm. Neobur-
heie⸗ gicus, Ducis Bavariæ gener, ad pontificiam religio-
en nem tranſüiſſet; ſequenti anno colloquium inter D.
lelci Jacobum Heilbrunerum, & Jacobum Kellerum Jeſui-
tam habitum eſt: in quo ſuper libro Heilbruneri
(cujus titulus, das unceatholiſche Pabſtthum) di-
Bumd ſceptabatur. H
n 9 U 4 §. 39.
.

1

312 CAp. III. Dr SyNOD. PARr. Er CorI.

Cum anno 1618. diſſidia Rehgionis in Belgio
Fœderato ab Arminio & Gomaro excitata invale-
ſcerent; ordines Belgici, hortante Angliæ Rege
Jacobo Synodum Dordezii indicunt. In qua Ar-
miniani feu Remonſtrantes non convicli licet,
damnati fuerunt. vid. Acha & eripta Synodolia
Dordracena Miniſtrorum Reémonſtrantium Herder-
wici ann. 1620. edita. ”

F. 40. S
Anno 1624. juſſu Electoris Saxoniæ conventus
Theologorum Saxonicorum indictus eſt, ut con-
troverſiæ Gieſſznſtium &j Tubingenſium Theologo-
rum, de Statu Exinanitionis & Exaltationis Chri-
Ri deciderentur. v. guas ſupra part. 1. 6. 11. J. anno-
baviml,t.

—8

§. 41.

Anno 162 9. Eledor Saxopiæ Theologis ſuis in-

junxit, Jeſuitatum calumnias & falſas accuſatio-
nes (quaſi Proreſtantes ab Auguſtana Confeſſio-
ne diſſentirent) publico ſcripto diluerent. Tinc
Anno 1631. publica autoritate Pupillæ Saxoniæ .
bologia edita fuit.

Annor631. Martio menſe inter Theologos Ele-
Qerales Saxonicos D. Marthiam Hoe, D. Polpear-
Plen, Lpſenuz & D. Heinricum Höopfnenteme; && inter
Theologos Brar
bannen, Be

Brandenburgicos & Haſſiacos D. Jo-
Ginum, D. Johbann, Crotium & Theophi-
lum

,
cit

i

105,

1d

n

D.60

(ed
s
cior.
ſcop
ſine
All

N
fiitdi

Quie

ſnoſe

ego

ide

A

lrcer

enreele.
Ut CN.
eolen

7C07*
ſmg

ſis n.

elhro⸗
Cotelſo
.U.
Cnie4

.

gosb
9 N
SN
18 0 “
igl⸗
m

—

RELICGIONIS CAUsA HABITIIS. 113

lam Neubergerum, colloquium habitum eſt, num
citra præjudicium aliarum Eceleſiarum contro-
verſiæ religionis inter Lutheranos & Calvinianos,
fi non componi, ſaltem minui poſſent. vid. B. noſtri
D. Kromayeri Loc. Anti Vneretißtic. Vrendeeen de

eget Liphenſi P. 3 G.

S. 432. .
Anno 1645. IIladielaus W. Rex Poloniæ Thora-

nii ad componendas controverſias inter Luthera-
nos, Pontificios & Reformatos agitatas colloquium

indixit. Collocutores ex parte Lutheranorum tue-
runt D. Johann. Hulſemannut, D. Johann. Botſaccus,
D. Abrabam Calovius: ex, pParte Reformatorum

præcipuus fuit Jabannes Bergius, cui ſe adjunxerat

D. Georg. Caliæxtus; etſi proteſtaretur, ſe in articulo

de S. Cœna & de Prædeſtinatione & aliis dogmati-

bus cum Reformatis haut facere: Ex parte Pontifi-
ciorum primas tenuit Matthias Lubinſci, Archiepi-
ſcopus Gneſnenſis, Colloquium 36. Seſſionibus
ſine fructu finitum eſt. vid. D. Wiem. Relat. de
colofuis Tborunienſi.

R 44.
Anno 1661. menſe Jul. autoritate Ser. Haſſiæ
Landgravii E/ ilbelmi, inter Theologos quosdam
Marpurgenſes & Rintelenſes, Caſſelis Synodus in-
ſtituitur. Collocutores erant D. Sebaſtianus Curtius,

D. Jo. Heinius, & D. Petr. Muſæus ac Joh. Heinichius.

Qui cum Reformatis, ſuper controverſũis fidei non

ſine ſcandalo Eccleſiæ purioris ſyncretiſmum inie-

U 5 runt.

21 C. III. Dz SvNon. PART. Er Corr. &c.

ovlogorum ittebergenſ. ſuper illo ledtcian anno 1669
editum.

§. 45.

Fuerunt præter commemorata jam colloquia
etiam alia inſtituta. Sed cum non ita celebria fint,
viſum eſt, illa hic præterire. Quæ autem adduxi-

ex Sleidane, Thuano, Chytræo, Oſtandro & Kromaye-
ro petita ſunt. Qui plura de iisdem cognoſcere
cupit, laudatos modo autores ipfe-
met conſulat.

SOLI DEO GLORIA

S =* õ

runt. V. 1. Relazion. Colloquii Cahſelis exculam& 170.

mus, bona fide, vel ex Acis & Colloquiisz publ. vel

S⸗

—

a

CAM
(4P,

.

(40.

T.
10n

4Ü4 38 3, 4 8 A A A A g

DVr r 3 rA er Sel 1 46: 40 46, 31 1 T e: 1e5 1,: Ei i

ſogi

tunt,
lCoz.

NNl

nnſe.

olcere

TENYYEYEYEEYYYEYETEEYEEYEEEEE

INDENX GENERALIS

PARTIS PRIMA.

CAbP. I. De Libris Symbol. in Genere.

CAP. II. De Libr. V. Symbol. inſpecie, & ee-

rum præcipuo, qui eſt Aug. Confeſſio.

CAb. III. De Apologia Aug. Confeſſ.
CAP. IV. De Artic. Smalcaldicis.

CAP. V. De Utroque Catechiſm. B. Tutheri, .
CAP. VI. De Formula Concordiæ.

CaAP. VII. De Symbolis Fidei Chriſt. in genere.

CAP. VIII. De Symbolo Apoſtolico in ſpecie,
& ejus ſenſu vario: & quidem
2) Orthodoxo Eccleſ. Luth. p. 48. ſeqq.
βο Papæo. p. 56. ſeqq.
₰ Reformatorum. p. 61. ſeqq.
⁶½) Arminianorum. p. 69. ſeqq.
⁶) Socinianorum. p. 95. ſeqq.
CAP. IX. De Symbolo Niceno.

CApP. X. De Symbolo Athanaſiano.

CAP. XI. De aliis Scriptis Theologicis Luthera-
norum publica autorit. poſt. Libr. Symbo-
licos editis:
ut ſunt:

I. Apo-

INDEX GEN ERALIS.

I. Apologia Formulæ Concorti. p. 116. 7 “ ,
(
2. Quatuor Articuli viſitat. p. 117.
3. Deciſio capit. principal. controv. inter ali-
(A
quos Aug. Conf. Theolog. p. 118.
4. Deciſio Controverſiæ Rathmanno motæ “
5. Dekndo Papillæ Auguſt. Confeſſ. pag. (

PARTIS SECUNDX. D
CAb. I. De Principio Fidei & Relig. Chriſtian. WAN
quod eſt ſola Scriptura S. p. 12 1. ſeqq. SS
CAP. II. De DEO uno & 88. Trinitat. pag. 126. CA

ſoechgg. (
CAP. III. De Creatione univerſi, Angelrun &
hominum. p. 13 1. ſeqq. J D
CAb. IV. DE Providentia DEI. pag. 133. ſeq⸗ ((A.

CAbP. V. De Lapſu primi hominis, ejusque pecca-
to cum primo, tum orto. p. 136.
CAbP. VI. De Facultatibus hominis naturalibus poſt (4
lapſum reliquis. p. 14 1. ſeqq.
CAP. VII. De Millione, Perſona, & officio Re- “
demptoris ESU CHRISTI. p. 145. ſeqꝗ;,
CAP. VIII. De Vocatione redemtorum, ejusque
mediis. p. I5 3. ſeq q.
CAP. IX. De Converſione per Pornitenkiadh. P.

157. ſeqq.

—

—

CAP. X. De Vocatorum converſ one peropii
ſmum. p. 6I. ſeqqg.
CAP. XI. De Vocatorum Juſtiffeatione per fi,dem.

b. 164. ſeqq. 2

tet al⸗

Nnok

.

7

“

peten

huſot

io N.
eſsgle

fac. .

hG

INPEX GENERALIS.

CA. XII. De Juſtiſicatorum renovatione bomis
operihus, p. 270. ſeqq.
CAb. XIII. De Juſtificatorum confirmatione &
conſervatione per S. Cœnam. p. 175. ſeqq.
CAP. XIV. De Fidelium perſeverantium præde-
ſtinatione ad vitam æternam. p. 18r. ſeq q.
CAP. XV. De glorificatione fidelium, damna-
ſone i infidelium & mediis urtiusque p. 184.
egꝗ.
CAbP. XVI. De Eccleſ ia, ſeuinterna & externa So-
cietate ſidelium in una Eccleſia. p. 188. ſq.

CAP. XVII. De Ritibus Eccleſiaſticis. P. 192. ſeqq.

CAP. XVIII. De vocàâtione Miniſtrorum Eccleſ. p.
194. ſeqq.
CAP. XIXNX. De Magiſtratu Civil. p. 198. ſeqg.
CAP. XX. De Papa Romano. p. 201. ſeq q.

PARTIS TERTI.

CAb. I. De Hæreſi & Haæreticis in genere, p. 204.
ſeqd.
CAP. II. De larcticis & Schifmar. antiquioribus,
tum qui ante Chriſtum N. tum qui doſt Chr.
Na.ß, Seculo I. fuerunt noti, ut
1) Simon Magus p. 214. ſeqꝗ.
2) Hymenæus & Philetus. p. ;. ſeqq.
3) Pſeudo-Apoſtoli. p. 216.
4) Diotrephes. p. 216.
5) Cerinthus. p. 21 7.
6) Ebionæi. ibil.
7,) Symmachus. ibid.

CA. III.

INDEX GENERAEIS.

N. Sec. II, famoſis: ur ſunrt
1) Garpocratiani. p. 218.
2) Valentiniani. p. 218.
2) Marcionitæ. p. 219.
4) Noëtiani. p. 219. ſeq q.
55) Tacianus. p. 2 20. &
Ejus aſſeclæ Encratitæ. ibid.
6) Cataphryges. p. 220. & ſeqq.
7) Teſlareskadecatitæ ſive Quartodecimani.
P. 22 1. nilsrän
8) Alogiani. P. 222.

Chr. N.
1) QGunrov*vαταú alias Arabici dicn. p. 222. ſ.
2) Novatus. p. 223.
ejus diſcipuli dicuntur Cathari, a barbaris
Gazari. ib.
3) Origeniſtæ & Adamantii. p. 22 3. ſeqq.
4) Sabelliani, alias Noêtiani, it. Monarchici,
it. Patripaſſiani & Hermogeniani, p. 275.
& ſeqq.
5) Paulus Samoſatenſis, p. 226. ſeqq. a quo
dicuntur Pauliſtæ & Samoſateniani.
6) Photiniani, Luciani & Marcelliani. ibid.
7) Manichæi. p. 227. ſeqq.
8) Meletiani. p. 229.
9) Arius. p. 229. ſeqq. 99.
Diſcipuli Ariomanitæ. p. 230.
10) Donatiſtæ, alias Donatiani, Majorini,

Cb. III. De heæreticis & Schiſmat. poſ. Chr.

CAP. IV. De Heretic. & Schiſmat. I. Sec. c bos

Cam-

¹

uni.

nnl
Nbans

cic

,

4
14

4

IN DEX GrXERAIIS.

A

Campates, Montenſes, Parmenianiſtæ, Cir-
cumcelliones: it. Rogariſiæ; Maximaniſtæ,
Cretenſes. p. 230. & ſe. V
2AbP. V. De Heæretic. & Schiſinat. Ser. I.
1) Archonitici. p. 23;3.
2) Theopaſchitæ & Theopaſſiant. p. 233. ſeq.
3) Photiniani. p. 234.
4) Aêëtiani & Eunomiani, it. Anomii, Ano-
mæi & Anominiani Troglodytæ. pag. 234.
ſegg.
) Acatiani ſeu Semiarian. pag. 236. ſeqq.
6) Macedoniani. p. 236.
& horum aſſeclæ Pheumatomachi ibid.
7) Jovinianiſtæ. pag. 236.
8) Audiam, ſeu Anthropomorphitæ, it. An-
throphiani. p. 236. ſeqq.
9) Aêriani & Syllabici. p. 237. ſeqq.
10) Maſſaliani, alias Pſalliani. pag. 238, qui
Propter varias ſectas vocati ſuut Martyria-
ni, Sataniani vel Sataniai, Euthuſiaſtæ. p.
238. ſeqq.
11) Prodiciani. p. 239.
12) Priſcillianiſtæ. p. 239.
13) Apollinaris ſeu AOinnarius ai. ſeqq.
ejus complices Apollinariſtæ ibid.
qui in duas ſectas dividuntur, quarum ſunt
1) Apollinariſtæ ſimpliciter, a) Apollinari-
ſtæ Marcionitici. p. 2 40.
14) Antidicomarianitæ, alias Antimaritæ &
Helvidiani. pag. 240.
15) Be-

INPEX GENERALIS.

r5) Pelagius Britannus, cujus diſe pul dicuntur
Pelagiani, alias Cœleſtiani; quia ejus paraſta-

tæ fuerunt Cœleſtius, Julius „ Fauſtus Ec.
pag, 24..
. Lar. VII. De Hreit & Schiſfnar. V. Secul.
) Neſtorius p. 244.
11 Eutichiani ſeu Eutichitæ, nomen habentes
ab Butyche;, dicuntur etiam Mobonphyſi tæ
Acephalitp. 242. ſeqq.
3) Monotheletæ, alias Monenergitæ, eorum prin-
ceps Sergius, item Jacobits & Maronitæ p.
243. ſeqq.
4) Prædeſtinatiani. p. 244.
5§⁵) Agnoêtæ, p. 244. 5
6) Petrus Gnapheus, p. 245.
CAP. VII. In Seculo VI. Papiſmi & Muhamedic-
mi primordia notantur, p. 246.

CAP. VIII. De Hæretic. & Schiſmat. Sec. VII. VII.

IX. X. XI. XII. XIII. XIV.
1) Primatus Pontif. Rom. ortus, p. 246.
2) Schiſmatis in Eccl. Lat. origo, p. 246.
3) Muhametiſmus, p. 2 47.
4) Contentiones Epiſcoporum Orient. Oe-
cid. p. 247.
5) Felix Urlegitanus & Elipandus Toletanus,
P. 2472
6) Godeſchalcus, p. 248.
7) Johannes Erigena, ejus ſucceſlor,
Bertramnus, . 248.

Raen

Nſan

W—
cre

iu
In
dor
vel

denn
Pi

prin.
ge, b.

8. Monarcha Papalis, colibatus & ordinum in

7 —

INDEX GENHRAI. 18.

.

Monachatu introductio. p. 248.

9. Berengarius Andegavenſis, ejus antagoniſta

Lanfrancus & Guitmundns, p. 249.

1o. Controverſiæ aliæ inter Eccleſ. Orient. & Occi⸗

dent. p. 249. .
II. Waldenſes, alias Pauperes de Fugduno, Pag.
250.
12. Petrus Abailardus vel Daliardus, ejus diſeip.
Gilbertus & Arnoldus Brixianus. p. 250.
13. Papaæorum errores tandem fiunt articuli religio.
nis. p. 2 51.

14. PFratricelli. pag. 2 5t. .Y
165. Papalis poteſtas, p. 2 51.

e
NW.

16. Bertholdus de Rorbach. p. 251.

17. rornygionAemiag in Papatu introdudto. pag.

252.

CAP. IN.
de

Recentioribus Heretieis, item ebiſmatiti 40

Novatoribus
Ut ſunt Papæi & Papiſmi ſtatores Jeſuitæ, & Zwin-
geliani ſeu Calviniani, qui & Helvetici,; Sa-
cramentarii, & in Gallia Hugonotti appellan-
tur, Anabaptiſtæ, Schwenckfeldiani, Antinomi,
Interimiſtæ, Oſiandriſtæ, Stanckariſtæ, Ma-
joriſtæ, Amsdorfius, Flaciani, Synergiſtæ, Ser-
vetiani, Neo-Ariani & Sociniani, Samuel Hu-
berus & alii Schiſmatici.

*

INDEX GENERALIS.

CaAP. X.
De

Currente ſeculo in vera & orthodoxa Luthe-
ranorum; tum in falſa Calvinianorum & Pon-

citarunt. Horum nomina & hiſtoria paucis
recenſentur.

NOTITIA CONGHLIORUM ET CoOT-
LOOVIORUM RELIGIONIS CAU-
SA HABITORUM.

CAP. I.
de Conciliorum Natura in genere.
CAP. II.

de Conciliis & Synodis Oecumenicis veris &
falſ. quæ recenſentur.

Concilium Nicenum. p. 286. ſeqq.
.. Conſtantinopolitanum 1I. p. 287.
:. Epheſinum p 287.
.. Chalcedonenſe. p. 2 99.
..² Conſtantinopol. II. p. 290. ſeqq-
.2. Conſtantinopol. III. p. 29 1. ſeqq.
*⸗ Nicenum II. p. 292.

ſeq.
. Conſtantienſe. p. 293.
— Papæo-Tridentinum. p. 294. ſeqq-.

Mereticis, Schiſmaticis, Syncretiſtis & Novato-
ribus, tum qui poſt reformationem hoc ipſo

tificiorum Eccdleſia, diſſenſiones & turbas exx

„ Conſtantinopolitanum IV. pag. 292.

CAP.

0

1

INDENX CGENFERALIS.

CAbP. III.
DE
oem. Synodis & colloquiis pertieularibes Rre kea
eio veli Sgionem attinentibus, maxime poſt Refor-
Cnh. miationem B. Eutheri per ſe gusſe-
POr. uuuulum bhabhitis,
se. ut ſunt:

Pac⸗ Colloquium Auguſta num. p. 297. ſeqꝗq·
-- Lipſienſe. p. 2998.
2 Wormatienſe. p. 298. 301. 302
. Jenenſe. p 299.
-—- Tigurinum. p. 209.
2. Badenſe. p. 299. ſeqq, 3 10.
Homburgenſe. p. 300.
-. Upfſalienſe. p. 300.
,„ Marburgenſe. p. 300.
— Ulmenſe. p. 301.
6 .. Wirtebergenſe. p. 30 1.
2„2. Smalcaldienſe. p. 301.
-:⸗ Ratisbonenſe. p. 30 1. 302. 310.
— Heidelbergenſe. p. 303.
„ Vinarienſe. p. 303.
„⸗ Numburgenſe. p. 303.
2. Poſſacenum. p. 393. ſeqq.
=- Luneburgenſe. p. 34.
- Maulbrunnenſe., p. 304. ſeq. 308.
191 *- Akenburgenſe. p. 30 . ſeqq.
2.Serveſtanum. p. 306.
- Argentinenſe. p. 306.
* Francotalenſe. p. 306.
CADE . X 2 Dres-

IN DEXx GENERALIs.

.Dresdenſe, p. 307.
.-Torgenſe, p. 307. 308.
-Lindavienſe, p. 307. ſeg.
— Tangermundenſe, p. 3 8.
— Langenſalzenſe, p. 308.
.. Herzbergenſe, p. 2108. eg.
⸗ Hugenottorum cumbproteſtan-
tibus in Germania collatio,P.
309.
Mompelgardenſe, p. 309.
-. Thorunienſe, p. 301.
Reformatio Academiæ Merpurgenſi is, P. z1 1.
Colloquium inter Heilbrunerum & Kellenam,
P. 311.
Colloquium & Synodus Dordfacena, p. 3I. ſegg.
Theologorum Saxonicorum deciſio Conttoverſ.
Gieſſenſi ium & Tubingenfium, p. 312.

Apologia Pupillæ Saxon. in conventu Theologo-

rum Lipſienſ. confecta, p. 31.

Colloquium Lipſienſe inter Theolog. Saxon. Dran-

denb. & Haſiacos, p. 312. ſeqq.
Colloquium Thorunienſe, 313.
Colloquium Caſſellanum, p. 313. ſeqq-

=
S
—

INDEX
CONCILIORIM,

nutn

.

erle H

logo⸗

Pran⸗

Acatiani 4.

Ahltenburgenſe

Amyrald. Salmutient. 17.

HERESIUM,

COLLO-

OUIORUM THEOLOGICORUM &c.

JUXTA SERIEM. ALPHABETI. PRIOR NU-

MERUS NOTAT SECULUM, PO-
STERIOR PAGINAM.

1

236
Accaronitæ 213
Arcephali 5. 242
Adamantius 3. 223
Addam 3 27
Adiaphoriſtæ 16. 33. 258
Adrumetani monachi §.
244
Aeriani 4 237
Aetiani 4 234
Agnoetæ 5 244
Agricola 1/38. 258
Alciatus 16. 262

Alogi vel Alogiani 2.222
collq.
1563. 30 5
268
Amsdorf 16. 260
Anabaptiſtæ 1522. 255

Anachoretæz 4. 233
Andreæ Jac. 1 564. 305
Angliæ reformatio 1560.
303.

Anhaltini theol. contra
formul. concord. 157 8.
309
Anomi]
Anomæi . 235
Anominiani)
Antichriſtus 7. 246

Antidicomarianitæ 4.6.
340
Antimaritz 4. ibid.
Anthropomorphitæ] 4
Anthropiani
Amonins de Dominis 17
7²
atneihe: 227

INDExX HxnEemt &c.

Epolimdck 4
133.
35. II 6.
4.

Lutheranorum

6
emandrum

Argentinenſe colloqu.

1570. 306
Ariani 3. 229
Ariomanitæ 3. 230

Arminius I7. 266, ſeq.
Artemon 2. 226
Artemonitz 2. 222
Artic. Schmalcald. 1537
18.
Artic. viſit. Miſn. contra
Calvin. 117

39
Apologia Aug. Cont. 16.

Apol log. form. conc. 16.
Apoſtolicum Symbolum

ſ Armi inianorum

48
genchh⸗ Papiſtarum 56
Reformatorum

Aquilegeniß Synodus.

291
Arabici 3. 222
Archontiei 4. 233

Aſcodtyptæ —
Aſtharotitæ 21
Athanaſ. Symbol. 10. 212
Audiani 4. 136
Auguſtana Conf. 1530. 4

Ejusd. apolog. 13

Auguſtanum colloqui-

um inter Lutherum &
Cajet. 1518. 297
Auguſtiniani 16. 256
Averſanus II. 249
B.
Baalitæ 213

Badenſe colloqv. I. a0.
1526. p. 299. II. n0. g5.

210.
Baliardus 12. 2500
Baptiſmus 161
Baſilides J. 2 . ſeq.
Belitæ 213

BerengariusAndegav. II.

249
Bergius 312.

313
Bertholdus de Rorbach.

14.
Bertram 9. 248
Beza 16. 3023
Bazelius 1 574. 307

1

C1

25

N

o
bot

Por

dol
oe
Pee

Nri
Proa

Ce
Ca

(ol
Ci

Ca

Calicis privatio 15.

INDEXx HARESIIM &c.

Bidembach 16. 3

Blandrata 16 262
Boetius it.
bona opera 170

Bonifacius III. 7. 246

Bodenſtein 16, 22
Botſaccus 17. 313
Boquinus 305
Brentius 16. 362
Brixianus 12. 26
Browe 17. 271

Bucerus 16. 300
C.
Cajani D 213
Cajetanus 16 297

Calixtus 17. 264.
211⁰
Calovius 17. 313
Calvinus 16. 254
Calviniſmi præludia (1)
Prædeſtinatiaani §.

272

244
Godeſchalcus 9. 245
Qa) quæ facram cοα⅓.
nam 9. 245. Berenga-
rius II. 245
Calviniſmi introduct. 16
253
Calviniſmo contraria

S

FJ2

colloquia Dreſdenſe 207
Heidelbergenſe 302

Marburgenſe 200
Maulbrunnenſe 30%
Mompelgardenſe 309
Torgenſe 307
Campanus Serveti di-
fcip. 16. 262
Campates 3. 231
Canones quid 252
Capito 1536. 301

Carlſtad 16. 295. ſeqꝗ-

Carpocrates I. 215
Carpocratiani] 2. 215
Carpocraſi .
Cartheſiani 17. 269

Caranza 296
aà Cariolano 29⁰
Caſſelanum colloqv. 177

Cataphryges 2. 220
Cathari 3. 2223

Catech. Lutheri minor
in Januar. major in

Odobr. 1529. 22

Cerdo2. 219
Cerem. Eccleſ. 92
Cerinthus I. 27
Cherbury 17⸗ 277

Chalcedon. conc. &c. IV

fub

INDEX HXRESIUIM &c.

ſub Marcjano contra
Eutich. ſec. 5.
Chiliaſtæ 186
Chriſtomachi 3. 229
Circumcelliones 3. 231
Clevicius

302
Coccejani 77. 269
Ccœleſtiani 4. 241¹

Cœlibatus introduc. 10.
248
Cœna Domini
Comitia quid 273
Concilia vel cum. 27 5
ſeq.
vel merica ſ. part. 27 5
vel diœceſana 275
vel provincialia 276
Conciliorum Scriptores
Concilisbula papiſt. 285
Confeſſio auricularis 13.
29 1.
Conſtantienſe
444¹4.

concil.
293

Conſtantinopol. concil.
I. œcam. ſub Theo-
doſio M. contra. Ma-
cedon. anno 389. 297
concil. II. Ecum. V

289

17 5

contra Aphthartoti-
tas 600. 290. concil.

III. œcum. VI. ſub
minore

Juſtiniand
contra monotholetas

5§85. 243. 291. concil.
IV. cum. VIII. ſub
Banlio 970. 2 92
Conſenſus Dresdenſis
157I. 307
Converſio per pœnit. I57
Crato 300
Creatio 131
Crellius 16. 261
Cretenſes 3. 21
Crotius 312
Cruciger Jun. Calv. Wit.
307
Culmann 17. 269
Curcellæus 17. 27²
Curtius Sebaſt. 313
Damnatio æterna 184

Davidiani Anabapt. 16
25=6
Darvidis Ser veti ditc. 16.
Decalogi di viſio abroga-
tur

— — — — — — —

—

totl.
acil.

ineſe
e

nel
iob
191
enis
30

SH

300
in

161

315

Wir.

.
tot

INDEX HRESiUM &c.

turMarpargi160. 217

Deciſio ſup. princ. con-

trov. inter aliquos A.

Dordracens ſynod. 1618

312
Dreierus 17. 272
Doſithei 213

Dresdenſe col. de con-
ſenſu ao. 1571. 306

Duræus ſyneret. 12. 272

Elipandus Tolet. 8. 247
Encratitæ 2. 220
Enthuſiaſtæ veteres 4.
239. novi 122. 256
Epheſinum c. I. Cc, III.

C. Theologos 118
Delphius 302
Deus Triunus 126
Dicœceſis 276
Diotrephes I. 216
Dominicani v7. 265G
a Dominis 17 27
Donatiſtæ 3. 230
Donatiani 3 231

E.
Eberus 16. 261
Ebion I. 217
Eccius 16. 298
Eccleſiæ 188
Eeccleſiaſtici ritus 192
Ehemius 305

ſub Theod. lun. con-
tra Neſtor. a0. 44 ¾

287. II Ans gααοαν62 89

Epiſcopius 17. 266
Eraſmus 261
Eraſtus
Erigena 9 248

Erfurtenſe colloqu. pro

Fachltates hominis na-

turales poſt lapſum
reliqueæz? 14
Fauſtus, Pel. diſ. 4. 24
Felix Urgelitanus 8. 24
Fides 1e4
Flacius 16. 306
Flaciani 1561.
Fladungius 311

Floôrentinum conc. 285
Pormula conc. I7. 308

X 5 Ejus

30

apolog. form. conc. 35
Elleni 213
Enchetæ 4. 2;3
Eunomiani 4. 23 °
Euſtathius 4. 238
Eutychiani] 8. 242
Eutychiatæ]
Exorciſmi bellum ao.
1591. & 1596. 310
Faber 15:4. 299

2

260

Gomarus 17.

INDEX HARESIM &c.

Ejus Apologia p. 35.
116.
Formula concord. Lu-
theri cum Calvin.
1536. S02
Fortunæ cœli cultores
203

Franciſcani 17. 2676

Francotalenſe colloqv.
ab Elect. Palatino con-
tra Anabapt. 157 1. 306
Fratricelli 13. 257
Gallius Svevus contra
Olaum M. 1527. 300

Gazari 3. 22
Gentiletus contra conc.
Trid. 295

Gieſenſes & Tubingen-
ſes adverſ. 1624. 272
Gilbertus 121. 20°
Gloriſicatio fidelium?ö
Gneæpheus Petrus 5. 247
Gnoſtici 1. 2 7. ſeqq.
Godeſchalcus 9. 245
266. 312

Gortheni 20
GSracovius Georg. Can-
cell. 307
Gregorius M. 7.

246

Gretſerus v7 zu

Groœningenſe coll. 1524

299

Græcorum ſchiſima 1)

qua Papatum 7. 247
2) qua docr. de Sp. S.

merſionem 2. 249
Gvitmundus antagoni-
ſta Berengarii II. 249
H.
Hereſis 1) unde dicatur

204.ſeqq. 2) ſignific.

ibid. 3) diſtinctio a
ſchiſmate 207. 4) de-

ſeriptio
Hedio 300
Heidani 17. 209
Heidelbergenſe coll.
1560. 30

Heilbrunner contrakKel-
ler ſuper uncath.
Pabſtthum 3211
Heinius Syncr. 17. 313
Heinichius ibid.
Held interimiſta??746.2s
Heliognoſti 26

Helvediani 4. 240
Helvetici 16. 2*

Hemerobaptiſtæ 2

249.292. 3) qua im-

205. ſeqv.

h
l
lec
k
EE

INDEX HAXRESIIIM. &c.

Hermanniani 1.

26
Hermogeniani 3. 226
Hermeas 3. 227
Herodiani 25

Hertzbergenſe 157 8. 309
Heshuſius 16. 269
Hieroſolym. concil. 25

Hoe 17. 372
Hofmanniani anabapt.
16. 276
Hofmannus Helmſtad.
Homburgenſe colloqu.
1526. 700
Hõpfnerus 17. 20₰ℳ

Hotton, Syncret. 17. 272

Huberus 16. 162. 310
Hugonotti 1561. 2 57
Hulſemann 312
Hungerus 211
Hunius 447

Hypotherici 17.265. ſeq.
I

„

Jacobitæ 3 244
Janſeniſt? I7. 26
Iconoclaſtæ 8. 247
Jeſus Chriſtus 14
Jeſuitæ 16. 2

Jenenſe colloq. Lutheri
cum Carlſtad. de S.
cœna 1523. 299

Infralapſarii 17. 267
Interimiſtæ 1538. 258
Jovinianiſtæ 4 256
Irenæus 16. 24%
Islebhius 16. 255. 27?
Jubilæi nundina 41 ο
277

Julius Pelag. 4. 244
Juſtificatio per fidem “
K.
Keller Jeſuita 1. zir .
2giorrého 3 227
Lælius 277
de Lebadia r. 260
Lambertus 59060
Lanfrancus II. 2z.

Langenſalzenſe colloq.
1577. 30 5⁵
Lapſus protoplaſt.
Laſcus 302
Lateranenſia concil. 255

Laudus 17. 265
Legurius 1583. 509
Leichter 1605. 5I1.
Libertas philoſ. 272
Libertini 16. 256

Lindavienſe coll. 1576.
307.
Lipfienſe I, inter Ecc. &
Carl-

INDEXR HYESTu &c.

Carlſtad. 1591. 298. II.
inter Saxon. Bran-

denb. & Haſſiacos p.

ultima.
Lojola 16. 253
Lotharingus Card. 304
Lubinski 313
Lubinus 264
Laciani 3 226
de Lugduno pauperes 12
295 ensl.
Lugdunenſia 2. concilia-
bula 285

Luneburgenſe contra
Calvin. Saxon. ſuper.

156 f1. 304
Lutherus 252
Lyſerus 3:1¹²

Macedoniani 4. 236
Magiſtratus civil. 198

Majorini 3. 231¹
Majoriſtæ 1552. 259. 261
Manichæi z. 227
Marburgenſ. col. 1529 717
Marcionitæ]
Marcitæ % 2. 29
Marcoſii)
Morcelliani 3. 226
Mareſius 17. 269

Marloratus 16. 303
Maronitæ 5. 244

Martyriani 4. 238
Martyr Petr. 303

Maſſiliani 4. 238
Maulbrunnenſe col. I.

1564. 304. II. 1577

308.
Maximilla 2. thid

Maximianiſte 3. 231

Meletiani 3. 228
Menandriani I. 216
Menoniſtæ 16. 25⁵6

Meth 17. 264
Miniſterium Eccleſ. 194
Mollerus Henr. 16. 307
Molochitez 2 13
Mompelgardenſe 1586.
309
Monachatus 10. 248
Monarchici 3. 225

Monenergitæ 5. 244
Monotheletæ 5. 244
Monophyſitæ ꝓ. 243

Montanus 2. 220
Montenſes 3. 234
Morlinus 16. 302
Muhamediſmus 7. 247
Murnerus 16. 299

Muſæus Petr. 31¹3
Muſca

— — „

— — — —

6)
4

0

38

77
.
31
105

1
6

4

7
3

4
4ℳ

44

20

31
07
6

4

Neſtorius 5.

Nicolaitæz I.

Nicol. Herbornenſ. 300

INPDEX HXRESIUM ETG.

Muica Accaronita 213
Muſculus 16. 301
Nazaræi 213

Neoburgico dux olfg.

Wilh. deficit ad Pon-
tificiam relig. 1614. 311
242
Neuberger 1631. 3 12
Nicenumsymb. 333. 106

Nicenum conc. I. CGec. I.

ſub Conſtantin. M.

Ccontra Arium 286. II.
cecum. VII. ſub Jrene

& Conſtantino filio
à20.790. 292
216

Noetiani 2. 219
Novatiani 3. 273

Numburgenſe coll. e

303

Ochinp Serv. diſc.16.262
Oerebroenſe concil. ſub

Guſtavos vec. I527.300
Olaus Svecus 16. 300
Olevianus 16. 305
Ophitæ 213

Orantes Anabapt. 16,756
Origeniſtæ 3. 22 3

Oſiander Lucas . 3 5
Oſiandriſtæ? 16. 259

Oſſeni 213
abOſſinckSchwenckf. 16
257
Ofwald 16. 301
P.

Papa prim. Bon. III. 7. 2 4 6
Papales errores
calicis privatio I5.2 52
cboelibatus 10. 248
confeſſio auric.I3. 251
cultus imag. 8. 247
monachatus 10. 248
primatus a)initium 7
246
b) progreſſus
1090. 248
c) conſumatio 14.2 5
ponitentiæ ſatisfa-
Cctio 12. 251. errores
hos facit Papa articu-
Nlos fidei 13.2 5 1. trans-
ſubſtantiatio I 3.2 5I.
Pareus 17. 272
Parmenianiſtæz 3. 231
Patripaſſiani 3. 226

Pauliani]

Pauliſtez 3. 226
Paulianiſtæ]
Pauperes de Lugd. I2.250
Pelagius

INDEX HRESIUM EKTC.

Pelagius Britanng 4. 241
Pelargg Storch 1522. 255
Pepuziani 2 221
Peucerus 16, 307
Pfeffingerus 16. 261
Pflug interimiſta 1548.
258.

Philetus IJ. 2r5
Photiniani 3. 4. 226. 234
Phrygaſte 2. 22

Pneumatomachi 4. 236
Pœnitentia
Poſſiacum conc.I561.303
Prædeſtinatio I91
Prædeſtinatiani 17. 26 8
Priſcella 2.

221
Priſcillianiſtæ 4. 239
Prodiciani 4. 239
Providentia Dei 133
Pſalliani 4. 238
Pſeudapoſtoli I. 216
Pupillæ A. Conf. defen-
ſio 1628. LI19
Puritani 17. 268

Potirioclepſia Ij. 252

Quakeri 17. 2698
Quarto decimanni 2.227
Quintiliani 2. 221

Ranarum cultores 213

Rathmannus 17. 264

Rathmannianæ
trov. deciſio

Con-

118

Ratiſponenſe coll. I.

1541.p. 30 1. II. 1546.

302. III. 1601. 310.
Reformati 16.

or⸗ 255
Religio medici 17. 271

312.
Renovatio
Rogatiſtæ 3 23 1½
de Rorbach 14. 251
Rothius 17. 269
Rungius 302
Ruppius 307
Sabelliani 3. 22

Sacramentarii 16. 225

Sadducæi 213
Samaritz 213
Samoſateniani]
Samoſatitaz 3. 226
Samoſatei
Samſon Medioanenſ. 16
253.
Sanctius 17. 269

Remonſtrantes 17. 2 67

Sardi.

—

170

——

— ee ee esess

0,

TINDEX HXRESIUM Erc.

Sardienſis Synodus con-
tri Arian. 229
Satatiani]
Satalici] 239
Satu niani I. 216
Schdlerus 307

Schſma 1¹) Cartaginenſe
21.2) græcum 7.246
3à quid ſit 207. 209
Smicaldenie coll. 15 7

P1 *
Schepfius 30²
Schvenckfeld 1528.257
Serbæ 1213
Serbtura S. 121
Sebſæi 213
Selha 215
Sen-Ariani 4. 236

Sentus quid differat a
nodo 274
Sellomirienſis conſen-
1 16. 310
Serius 249
Sereſtanum coll. 1570.
06

Setiani 213
Simnlani I. 2 1
Sainus Lælius] 16,.262

SOnus Fauſtus]

genberg Cyriac, 16

61

Sphynx Auguſt. 259
Spinoſa 17. 272
Spiritualis I. 22 2½
Stancariſtæ 16. 259
Staphilus 202
Stiefel 264
Stoinski 272
Stoſſelius 16. 302
Storch 16. 255

Strigelius 15561. 260 ſeq.
Subſtantialiſtæ 16. 26 r
Supral aplarii 17. 267

Syllabici 4 237
Sylvius 296
Symbolorum dodrina
12.
Syenhalum Apoſtoli-
cum 40
Arminiano-
rum 69
Lutherano-
rum 48
in ſenſu Papiſtarum
56
Reformato-
rum 61
Sociniano.
rum 95
Symmachus I.
Syncretiſtæ 269

uni⸗

217

INDEX HX RESIVUM ET c.

univerſales
particulares
Syvynergiſtæ

Tubingenſes & Gieſen.·

Valentiniani 2.
Vergerius Paulus 16.27 8
VeteraquinasAr. 16 3.266
Viennenſe concil. 28 5G
Vinarienſe col. interrlac
& Strigel. 1560. 303

ſynod. 4. 23 4

Toeacentes 16.
Thamur cultores
Tangermünd. c. 1577.308
Tannerus 17.
Taſcedrongitæ 2. Vlmenſe col. 1531. 301
Voetius 17. 173.
Teſſareſckadecatit.2. 22 1
Teſtardus 17.

.J

Vpſalienſe col. 1527. 300

TheodoretygByzant. 2.222
Theodorus Vitus
Theodorius Byz. 2. 222
Theoktoni 3
Theopaſianii
Theopaſcitæ] *½
Thnytophichitæ 3. 222
Thomas manich. 3. 227
Thorunenſe coll. I. 1595
310. H. 1645.
Thummius 17.
Tigurinum col. 1523.290
Torgenſe coll. I. 1574.
3 U7. II. 1576.
Tranſubſtantiatio 13. 251
Trident. conc. 16. 21. 294
Troglodytæ 4.213. 23 5
Trullæi canones

Urgelitanus Felix 8247

Waldenus 12.
Weigel 17.

Winckelmann 1607. 311
Witteberg. Calv. 11 7tt
Wormatienſe I.
298. II. 1541. 301. III.

Wulf Martin 16 30o5

—

Zwickerus 17.
Zwinglius 16.

— =S

—‚—— Y

r ere

ISAGOGICA,

LIBROS ECCLESILXE
LX1 HER ANA&
SYMBOLICOS,

I N

XI.α STUDIOSAM zurgTuTISs

ADORNATA
A

ADAMO KECHENBERG

EDITIO SEXTA AICTIOR
CUM

4 INDICE HAXRESIUM, CONCIHLIORUM.

AbPP EN D IX
TRIPARIIIA

10

5

O Salance Q

Focus

4 COLLOQOIORUM THEOLOGI-
= GCEORUM &c. In
DW 19§ 7 ,
Apud HEREDES JOHANNIS GROSSII,
NAXDCCXXIV. m

◻
—

12

11

10

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/71999 VXyMaster Gmbhl www.yVXyVmaster. com